text:
Innleiðing
Sorg- og tilbúgvingarætlanin fyri Dagstovnin við Landavegin hevur tað endamál, at stovnurin hevur eina felags tilgongd at ganga útfrá, tá ólukkan, sorgin ella deyðin rakar eitt av børnunum ella starvsfólkunum.
Sorg- og tilbúgvingarætlanin skal ikki skiljast sum ein uppskrift, men heldur sum ein vegleiðandi ætlan, sum ger tað møguligt at handla og harvið hjálpa og stuðla á besta hátt. Tað kunnu vera støður, har tað er neyðugt at fylgja eini serstakari ætlan. Ætlanin við sorg- og tilbúgvingarætlanini er, at eingin, sum skal hjálpa ella stuðla, skal føla, at tey ikki kunnu gera okkurt.
Sorg- og tilbúgvingarætlanin skal heldur ikki hugsast sum ein liðug ætlan. Tað er umráðandi, at øll starvsfólk og leiðslan – serliga eftir at hava brúkt sorg- og tilbúgvingarætlanina ger eina eftirmeting, so at sorg- og tilbúgvingarætlanin kann blíva rættað enn meir til.
Øll kunnu verða rakt av sorg. Sum vaksin hava vit øll ábyrgd av, at tey, sum eru rakt av tilburðinum, ikki føla seg gloymd og einsamøll í eini støðu, sum er trupul at fáast við. Tí er tað umráðandi, at vit taka felags ábyrgd at hjálpa børnunum og starvsfeløgunum, sum verða rakt av sorg.
Tað er sjálvandi eisini møguligt, um ein starvfelagi, sum verður innblandaður í eina sorgarstøðu, og sum ikki klárar at vera til staðar í sínum vanliga arbeiði, verður frítikin frá arbeiðinum ta tíð, støðan er so ring.
Tær fýra fasurnar í sorgini:
Sjokkfasan: Rakar beinanvegin ella nøkur samdøgur seinni
Reaktiónsfasan: Kann vara í fleiri vikur
Viðgerðarfasan: Kann vara yvir eitt ár
Nýhugsanar fasan: Ein fasa har hugt verður frameftir í lívinum.
Børnini á stovninum
Tá vit missa eitt menniskja, sum vit hava knýtt okkum at, syrgja vit. Øll mugu minnast til, at missur eftir hjúnaskilnað, manglandi umsorgan ella ágang og líknandi eisini kunnu elva til sorg. Tann sorgin, vit merkja, tá vit missa onkran við deyða, er kanska tann ringasta, men aðrir møguleikar eru ikki at undirmeta. Vit skulu tí vera á varðhaldi fyri teimum børnum, sum merkja sorgina.
Tað er umráðandi at lurta og virða teir tankar og kenslur, sum menniskju í sorg hava. Nógv halda, at tað er kanska best einki at gera, tí eftir at eitt menniskja er rakt av sorg, so er best, at tey fáa frið.
Men fyri nógv menniskju kann tað av nógvum orsøkum vera trupult at fyrihalda seg til deyða og sorg. Í máttloysi er tað oftani so, at lættast er einki at gera, men tað er tað ringasta, vit kunnu gera, tí skulu vit minnast til hetta:
- Lurta og ver nærverandi
- Ger ikki alt til smáputl
- Allar kenslur eru í lagi í sambandi við sorg, og tað er ikki ein ávís mannagongd, sum sorgin verður viðgjørd upp á
- At vera keddur er so nógv
- Hugsa um at syrgjitilgongdin tekur tíð
- Broyttur verumáti
Ólukkur í stovnstíðini
Tá ólukkan er á stovninum:
Námsfrøðingurin finnur út av, hvør ólukkan ella skaðin er, og hvussu umfatandi.
Síðan skal leiðarin fáa boð um ólukkuna ella skaðan.
Eru vit í iva um, hvussu barnið er fyri eftir ólukkuna ella skaðan, seta vit okkum í samband við foreldrini. Barnið skal vera undir vasknamanna eygum, til samband er fingið við foreldrini ella til ein annar, sum kemur í foreldranna stað, kemur eftir barninum. Tá skulu vit hava fingið at vita frá foreldrunum, hvør kemur eftir barninum.
Tá tað er neyðugt at fara beinleiðis við barninum á sjúkrahús/lækna ella skaðastovu, skal leiðarin hava boð um tað, og leiðarin tekur avgerð um, hvør fer á skaðastovuna við barninum. Leiðarin samskipar síðan kunning við foreldur og stovuna.
Foreldur at barninum á stovuni kunna verða kunnað, um leiðarin metir, at tað skal gerast.
Á túri út av stovninum:
Tá ólukkan hendir, er umráðandi at fáa ró á, so skjótt tað er gjørligt, og verja børnini móti at síggja, hvat er hent.
Við fartelefon verður frá stovninum ringt eftir hjálp at koma eftir børnunum.
Starvsfólk fer við tí skadda barninum á skaðastovuna/lækna ella sjúkrahús, um tað er neyðugt. Tey, sum eru eftir, vera hjá børnunum, til hjálpin er komin.
Børnini vera síðan á stovninum restina av degnum. Námsfrøðingarnir ella leiðarin og møguligur sálarfrøðingur vera hjá børnunum. Leiðarin kann taka stig til kunnandi fund á stovninum við foreldrini fyri at greiða frá, hvat tað er, sum er hent. Sama dag verða hini starvsfólkini kunnað um støðuna. Umboð fyri Barna - & Ungdómsdeildina vera við á fundinum.
Leiðarin kunnar øll foreldur á stovuni og stovninum við at ringja til tey og greiða frá, hvat er hent, og hvør er skaddur v.m.
Um eitt barn verður rakt av sorg vegna hjúnaskilnað, álvarsligu sjúku ella annar ógvusligan tilburð
Tað starvsfólkið, sum fyrst fær vitan um hetta, setur seg í samband við leiðaran.
Leiðarans ábyrgdarøki:
Leiðarin setur seg í samband við námsfrøðingin á stovuni og aðrar kontaktpersónar. Leiðarin fylgir við støðuni og stuðlar námsfrøðinginum í hansara arbeiði.
Ábyrgd hjá námsfrøðinginum:
Námsfrøðingurin setur seg í samband við heimið. Sambandið verður varðveitt alla tíðina. Í sambandi við hjúnaskilnað er tað umráðandi, at samband er við foreldrini at barninum.
Vit bjóða foreldrunum til ein fund, har vit millum annað tosa um:
- Hvussu skal samstarvið við heimið vera?
- Hvør skal kunnast?
- Hvat vænta foreldrini av stovninum?
- Hvørja hjálp kunnu vit bjóða?
- Hvat gera vit? T.d. leggja eina ætlan fyri tíðarskeiði?
- Hvør kunnar barnið, ella hvussu skal tað gerast?
- Skulu børnini á stovuni hava tað at vita, ella hvussu gera vit?
- Skulu onnur foreldur á stovuni hava boð fyri at mana slatur burtur?
- Tá álvarslig sjúka er, lata vit barnið fáa eina heilsan, t.d., yrking, tekning, klipp ella líknandi
- Vit spyrja av og á, hvussu gongst.
Um námsfrøðingurin metir, at tørvur er at kunna foreldrini á stovuni, kann tað gerast í samráð við leiðaran og foreldrini at barninum.
Um eitt barn missir ein av sýnum nærmastu í familjuni
Nærmasta familja verður lýst sum foreldur, systkin ella verjar, umsorganarpersónar ella ommur og abbar. Tað starvsfólkið, sum fyrst hoyrir um hendingina, boðar leiðaranum frá beinanvegin, sum síðan samskipar tað, sum skal fyrireikast.
Leiðarans ábyrgdarøki:
- Leiðslan kunnar námsfrøðingin á stovuni um støðurna. Møguliga aðrar ábyrgdarpersónar eisini
- Starvsfólkini á stovninum fáa kunning umvegis kunningarbókina, sum er í gongini við skrivstovuna
- Tey starvsfólk, sum eru heima, fáa boð frá leiðaranum, sum ringir til teirra
Ábyrgdarøki hjá námsfrøðinginum:
- Leiðslan og námsfrøðingurin senda blómur til heimið – við persónligari heilsan
- Námsfrøðingurin setur seg í samband við heimið hjá barninum
- Familjan kann siga frá, hvat skal sigast og ikki
- Møgulig heimavitjan
- Børnini fáa kunnig á stovuni, um tað er ynski um tað
- Leysasøgur verða støðgaðar
- Kann stovan vera til hjálpar fyri tey avarðandi?
- Um tað er neyðugt, verður sálarfrøðingur biðin um at koma á stovuna
- Námsfrøðingurin spyr av og á, hvussu gongst
- Minnist til, hvør støðan hjá barninum er
Um námsfrøðingurin metir, at tørvur er á at kunna foreldrini á stovuni, kann tað gerast í samráð við leiðaran og foreldrini at barninum.
Tá barnið kemur aftur á stovnin:
- Barnið ella familjan kunnu siga frá, hvussu tey vilja verða móttikin, tá tey koma
- Fyrireika børnini eftir førimuni, t.d. tosa um, hvussu og hvat tað er at missa, og at tað eru ymiskir mátar at syrgja uppá
- Øll verða kunnað um, at tað kann taka nakað av tíð, áðrenn barnið er væl fyri aftur, men virð barnið, um tað ikki hevur hug at tosa um sorgina
Um eitt barn doyr
Tað starvsfólkið, sum fyrst fær deyðsboðini, setur seg í samband við leiðaran beinanvegin.
Leiðarans ábyrgdarøki:
- Fløggini verða vundin í hálva stong sama dag, og tann dagin jarðarferðin er
- Øll starvsfólkini fáa boð beinanvegin og tey, sum ikki eru til arbeiðis
- Foreldrini at teimum børnum, sum ikki eru á stovni sama dag, fáa boð
- Minningarløta verður á stovninum, og leiðarin tekur støðu til, hvør skal vera við
- Blómutyssi verður sent heim við eini persónligari heilsan
- Leiðarin hevur ábyrgd av, at starvsfólkini á stovuni fáa tann neyðuga stuðlin, so tey kunnu útinna sín gerandisdag
- Leiðarin hevur ábyrgd av, at foreldrini verða væl kunnað, og at foreldrini kunnu fáa hjálp frá sálarfrøðingi
Ábyrgd hjá námsfrøðinginum:
- Setur seg í samband við heimið beinanvegin við møguligari heimavitjan, har leiðarin og námsfrøðingurin fara at vitja
- Familjan fær møguleikan at koma við ynskjum, hvussu tey vilja hava, hvat stovnurin ger, og hvørjar upplýsingar stovnurin kann almannakunngera
- Avtala verður gjørd við heimið, hvør umboðar stovnin til jarðarferðina
- Familjan fær at vita, hvat stovnurin fer at gera í støðuni
- Børnini fáa kunning
- Avtala kann verða gjørd um, at tað er ein frá stovninum, sum hevur samband við foreldrini
- Ver greiður yvir, at tað kunnu koma reaksjónir, eisini eftir at ein tíð er umliðin.
Stovan:
- Stovan verður kunnað um deyðsboðini
- Tosað verður um deyða barnið, góð minni, kertuljós kunnu verða tendrað sum minni um tað deyða barnið
- Børnini kunnu tekna, mála ella skriva yrkingar, sum síðan verða send sum ein heilsan frá børnunum
- Avtala kann verða gjørd á stovuni, hvussu børnini vilja minnast tann deyða
- Um familjan ynskir, at børnini eru við til jarðarferðina, kunnu tey tað saman við foreldrunum at børnununum á stovuni
- Eftir jarðarferðina kunnu børnini fara á grøvina við blómum


c: text/html

text:
Wednesday, February 29, 2012
Gamalt og gott hjá Per Kirkeby
Underjordiske tårer
Den gamle lærers beretninger ved lampens skær
De kolde rum
Kolde fødder
eller om Kunsten og døden
Der er et citat fra Barnett Newman:
"Maybe only modern painting made multiple figure painting
succesful. That´s why Ucello is so modern. In Matisse´s
Dance or Picasso´s Demoiselles d´Avignon or in Ucello´s
Battle, flatness asserts a processional idea... Picasso, Matisse
catch the problem: flatness forces them to face the multiple
figure situation and to solve it... The flatness of flat is some-
thing we solved"
Der er alt hvad jeg har rodet med de sidste par år. Jeg har
fundet det – ordene er sendt på et fremmed sprog. Men fra en
gammel lærer, en kollega, en ven i ånden, en gammel natur-
historiker en elsker af Kropotkin.
Striden med
Figurerne
Rummet
Det har givet de dybe rum – mod min vilje – og de lange figur-
friser, de laterale bevægelser – figurernes bestridelse af
perspektivet. Selv om de selv kommer ud fra det – men det når
frem til det yderste lag og bevæger sig lateralt. I procession.
Sammen med Jerichaus. Og mit dybe rum strider med Weies
fortvivlelse.
Den ophængte hare
den blåmalede tallerken
den halvskrællede citron.
A processional idea.
Forestillingen om en procession. En skriden.
Gavlene og metoperne. Klassicismen. Relieffet er der hvor
Thorvaldsen er stærkest. Og stivheden i Davids billeder er en
dyd. Delacroix´s figurer bliver aldrig rigtige figurer men
bevægende rummarkeringer.
The flatness of flat.
Det flade er udlægning. Dissektion. Tegningerne i ligkælderen
er vigtige selv om de kun er en skjult viden om den virkelige
udlægning. Den levende symmetri. Adskillelsen. Lemmerne
mellem sorte tåger = stofligheden. Den perfekte demonstration
er det nederlandske stilleben. Ak, hvor sent har jeg forstået det.
Processionens flade udfoldelse er halvt så bevægende. Men hvor den
kæmper med det dybe rum. Og i halvlyset når jeg frem til
ruiner i skovhulen. Slet ikke endnu den vesterlandske antik. Og
i museerne søger jeg de mest ruinerede metoper. Hvor
figurerne gennem erosionens stoflighed er ved at trække sig
tilbage i rummet.
Det perspektiviske rum – Tiefe.
"Im Nebel gleichen Kreis
Seh ich gezogen,
Zwar ist der Bogen weiss,
Doch himmelsbogen."
(Goethe – Westöstlicher Divan)
Tåge er lys, mørke er lys, hulen er lys:
lyset vinder over formen (se den forrige bog Naturstudiet).
"Vi ser at mange malere der er uvidende om proportions-
kunsten, ikke desto mindre med lidt øvelse i at anbringe deres
lys på en antagelig måde har haft et godt teknisk omdømme"
sagde Lomazzo.
Men det perspektiviske rum, den klumpagtige tåge og Tiefe,
stræber altid mod processionens fladhed, mod klassicisme.
Tiefe er gotik-romantik, og som perspektivisk rum er det
evindelig stræben, stræben mod klassicisme – ikke for at blive
klassicistisk, men for derigennem at erobre et nyt Rum.
Altså den hvide skikkelse i tågerummet.
Posted by Listin at 10:15 AM
Labels: Myndlist, Skaldskapur
Tuesday, February 28, 2012
Sissal og Tóroddur á Norðurbryggjuni
Mikukvøldið 29.februar verður yrkingaupplestur í Norðurbryggjuni í Keypmannahavn. Tiltakið er partur av eini røð av norðuratlantiskum bókmentakvøldum. Mikukvøldið fara tveir sera ymiskir, men dygdargóðir føroyskir yrkjarar at lesa upp, tað eru tann royndi Tóroddur Poulsen og Sissal Kampmann, sum debuteraði í fjør. Eisini fer grønlendski høvundurin Ole Korneliussen at lesa upp mikukvøldið. Tey trý hava til felags, at tey øll búgva í Danmark. Seinni verða eisini Sjón og Einar Kárason at hoyra á Norðurbryggjuni. Skráin er her:
Posted by Listin at 10:48 AM
Labels: Yrkingar
Monday, February 27, 2012
Várvónir
Fyrsta mars skulu nýggj lógaruppskot vera tinginum í hondum, og sjálvt um vónin ikki longur er heilt ljósagrøn, livir vónin enn.
Vit hava av sonnum tørv á nýggjum lógum á lista- og mentanarøkinum. Okkum tørvar til dømis eina tíðarhóskandi savnslóg og so tørvar okkum í hættisligan mun nýggja lóggávu á listastuðulsøkinum. Kanska verður tað í ár.
Nú eru tað sjálvandi ikki útsagnirnar hjá Gerhardi Lognberg herfyri, sum fáa meg at hóma ein glotta fyri framman. Eisini sjálvt um tær fingu fólk til at kjakast mentanarpolitik sum eg veit ikki hvat. Í grundini er tað heldur ikki keðiliga reaktiónin hjá Javnaðarflokkinum uppá hesar útsagnir, sum ikki vitnaðu um nógv størri mentanarpolitiskt innlit og visiónir enn tað, at man í øllum førum ikki meinar tað sama sum Gerhard.
Nei, orsøkin til at vónin livir, hevur nógv meira við fisk at gera og teirri sannroynd, at tað sær út til, at andstøðan stendur saman um at tryggja fólksins ogn, lurta eftir serfrøðingum og sum heild tykist andstøðan alt meira bardagafús.
Fiskur og list eru so mangan samanborin, men ongantíð av mær, ei heldur í dag. Eg haldi bara, at kunnu tey standa saman um fiskin, kunnu tey helst eisini standa saman um listina. Um tey gera tað, eru møguleikarnir mangir. Ein savnslóg er einki fyri at fáa í lag eftir at vit hava fingið limaskap í UNESCO, sum hevur fínar skipanir, og ein rímilig stuðulskipan skuldi somuleiðis verið fyri hond.
Seinastu árini hevur talan verið um at savna saman kassarnir, sum eru til listina í einum stórum kassa undir Mentanargrunni Landsins, og tað sær nú út til at blíva til nakað. Hetta haldi eg vera ómetaliga gott, tí so kunnu vit byrja av nýggjum og luta sundur á nýggjan hátt, tí neyðugt er at luta sundur.
Tað er sjálvandi umráðandi, at kassin ikki verður syndraður í atomir, so at tað gerst óyvirskoðiligt. Men tørvurin er ógvuliga ymisháttaður og tað er spill av peningi og orku, tá tørvurin verður skeivt nøktaður.
Etableraðu listafólkini hava tørv á peningi. Tey skulu kunna yvirliva fyri at skapa list, so at vit ikki gerast ein mentanarleys tjóð uttan skuggan av stoltleika. Starvslønir skulu avtakast og í staðin skal ein føst lønarskipan gerast fyri okkara bestu listafólk. Eg haldi, at upphæddin skal svara til arbeiðsloysisstuðulin, sum er umleið 18.750 kr. um mánaðin, upphæddin skal inntøkujavnast soleiðis, at listafólkini hava vissu fyri eini inntøku á 225 000 kr um árið, men bert fáa stuðul upp til hesa upphæddina. Stuðulin skal vera permanentur og uttan ásett krøv um framleiðslu. Tað skulu vera fakfólk, sum býta út hesar permanentu veitingar og tað skulu fyriliggja almennar grundgevingar fyri avgerðirnar hjá serfrøðinganevndini
Ein annar tørvur er hjá teimum mongu, sum fáast við list og mentan við síðuna av øðrum arbeiði. Hesi skulu kunnu skapa lív, gleði og inspiratión fyri okkum øll og tey skulu hava stuðul til at gera framsýningar, geva út bøkur, skipa fyri konsertum, leikum osfr. Tey skulu eisini kunnu søkja um fíggjarligan stuðul til at taka lut í skeiðum, til námsferðir osfr. Eg haldi tað skal vera ein kassi, sum verður stýrdur av eini nevnd við ymiskum umboðum fyri mentanarlívið (à la nevndin í Mentanargrunni Landsins), har øll kunnu søkja upphæddir millum 5000 og 25000 krónur til ymisk tiltøk ella persónliga menning.
Ein triði tørvur er tann hjá lista- og mentanarmiðlarunum. Tílíkum sum mær sjálvari. Vit skulu kunna søkja pening til ávísar verkætlanir. Eg haldi, at ein tílíkur kassi kundi verið knýttur at Granskingarráðnum og her kunnu tað somuleiðis vera fakfólk, sum meta um týdningin av teimum ymisku verkætlanunum og um dygdina, hvussu long tíð skal setast av til verkætlanina, hvørt umsøkjarin er førur fyri at greiða arbeiðið úr hondum, um tørvur er á fakligari ráðgeving, um verkætlanin er vísindaliga forsvarlig osfr. Upphæddin skal vera tann sama, sum yrkislistafólkini fáa, men talið av mánaðum skal ásetast frá verkætlan til verkætlan við kravi um ítøkilig úrslit.
Ein fjórði tørvur er at finna hjá stovnunum og hjá teimum, ið ynskja at blíva ein stovnur. Eg haldi, at kassin undir Mentanargrunni Landsins, sum eitur Íverksetarastuðul eigur at verða niðurlagdur og at vit í staðin skulu gera ein sáttmálakassa, sum stovnar ella stovnar in spe kunnu søkja. Tað kundi t.d. verið, at Tjóðpallur Føroya fekk hug at gera meira burtur úr barnamentan, so kundu tey søkt stuðul til, at ein leikari kundi arbeitt við hesum. Ella tað kundi eisini verið, at nøkur listafólk høvdu hug at stovna ein listaskúla, so kundu tey gjørt eina verkætlan og fingið fíggjaða eina royndartíð uppá t.d. trý ár. Orsøkin til, at eg kalli tað ein sáttmálakassa, er tí eg haldi, at tey, sum søkja hesa veitingina skulu skriva ein sáttmála við landið. Hesar verkætlanirnar skulu allar vera alment gagnligar, tær skulu evaluerast aftaná og brúkast mentanarpolitiskt. Nú hevur í so nógv harrans ár verið talað um ein listaskúla, men ein verkætlanarkassi av hesum slagnum kundi givið fakfólkum møguleika fyri at royna okkurt hugskot og fyri at finna út av hvat riggar best. Síðan kundi man mett um hvørt verkætlanin er nóg gott grundarlagið hjá einum stovni. Ein tílíkur sáttmálakassi kundi eisini verið brúktur til pilotverkætlanir innan fyri film ella onnur listasløg, sum enn ikki hava funnið teirra bein at standa á í stuðulskipanini - men her koma vit inn á ein annan part av míni masterplan, sum tit fáa ein annan dag.
(IS)
Posted by Listin at 12:25 PM
Labels: IS, list og samfelag
Sunday, February 26, 2012
Saila Susiluoto
KÖREN OCH ESC.:
O vilken hingst
kommer väl där
O vilken hingst, o vilken hingst
(jesus, han har alla koder med)
slår väl sönder din vers
(den kommer bli mördad)
o vilken hingst
bryter sönder din mening.
ESC.! ESC.!ESC!
Saila Susiluoto (f.1971) er finskur yrkjari, sum er innstillað til norðurlendsku bókmentaheiðurslønina 2012 fyri yrkingarsavnið CARMEN, ið kom út í 2010. Henrika Ringbom týddi til svenskt.
John framsýning í Smiðjuni
Hetta vikuskifti hevur John av Reyni framsýning í Smiðjuni í Lítluvík. Her eru myndir frá framsýningini, sum Jógvan á Dul hevur tikið. John hevur áður sýnt fram í Smiðjuni, umframt at hann hevur verið við á Ólavsøkuframsýningini, í Listaskálanum og hjá Lions Club. Við á framsýningini hevur John eini 30 málningar og 12 vatnlitsmyndir. Framsýningin sunnudagin frá kl. 14 – 18 og mánadagin frá kl. 14 – 19.
Posted by Listin at 11:28 AM
Labels: Tíðindaskriv
Saturday, February 25, 2012
Til Gerhard - director´s cut
Til Gerhard Lognberg, Borgarstjóra og Javnaðartingmann.
Nú borgarstjórin og Javnaðartingmaðurin, Gerhard Lognberg, á øðrum árið á rað valdi at úttala seg heldur keðiliga um "skapandi fjøldina" og harvið eisini undirritaða, kenni eg meg noyddan at fáa nøkur ting uppá pláss.
Helst blandar Gerhard sømdargávur, virðislønir og starvslønir. Tað vóru starvslønirnar til listafólk, ið blivu kunngjørdar fyrst í vikuni og sømdargávur og mentanarvirðislønir landsins fingu undirritaði og tveir av okkara fremstu listamonnum fyrr í ár.
Fyri tað fyrsta, so kennist tað løgið, at blíva lagdur undir at vera orsøkin til at fólk kring landið pínast og gráta, tí eg havi fingið heilar fýra mánaðarlønir frá landinum. Eg søkti um pengarnar fyri at fáa møguleikan at skapa tað, sum eg meti meg duga best, nakað listarliga gevandi, ið vónandi gagnar samfelagnum. Og ikki fyri at skapa neyð og elendigheit. Trúgv mær, eg meinti bara gott við tí.
Fyri tað næsta, so kennist tað løgið at vera lagdur undir at fáa pengar, fyri at sita heima og gera einki. Tað er nú ikki soleiðis starvslønarskipanin er meint at virka. Eg kann sjálvandi ikki tala fyri alla tað skapandi fjøldina, men fyri mítt viðkomandi, so haldi eg ikki at eg havi sitið og fingið pengar fyri einki.
Starvslønirnar, ið eg fekk í fjør og fyrraárið, hava givið mær fíggjarlig kor til at arbeiða við leikritum, skapa smærri verk, gera undirvísingartilfar til føroyska skúlaverkið og enntá fara uttanlands at vinna Skopun onkra altjóða virðisløn. Vónin er eisini at fáa eina minni filmsverkætlan í gongd á Sandoynni í summar. Men tann hugurin hevur líkasum fingið ein lítlan smekk, nú øll list brádliga skal eitast at vera av tí ónda.
Mentanarvirðisløn landsins, heiðursgávu til ungt listafólk, var ikki nakað, eg bað um, men ein upphædd, sum eg varð kosin at fáa. Tað eri eg hjartaliga glaður fyri og vil nýta høvið enn einaferð at takka Mentamálaráðnum fyri heiðursgávuna.
Tað er margháttligt at kenna seg noyddan at fara út í miðlarnar at reinsa tað av sær, at man hevur sitið og fingið pengar fyri at einki gera. Men tá tað verður sagt av sjálvum tingsins røðarapalli, má svarast aftur. Ikki var tað meint at starvslønin skuldi følast sum silvurpengarnir hjá Judasi. Og fyri at siga tað heilt erligt, so kennist tað heldur ikki soleiðis.
Eg eri ómetaliga glaður fyri virðislønina og tær fýra mánaðarlønirnar, ið vóru mær untar. Eg fegnist yvir tað, ið eg havi skapt fyri starvslønina og virðislønina, og vónandi kunna onnur eisini fegnast um hetta sama.
Tað skal sigast, at avrikini eru verk, ið ikki høvdu verði møgulig at arbeitt við, við síðuna av einum føstum starvi. Arbeiðsnáðir skulu til og eg havi ikki fíggjarliga bakgrund til at halda ólønta feriu, at skapa hesi verkini.
Hví Gerhard Lognberg hevur slíkan ampa av akkurát stuðlinum til listafólk, skilji eg ikki heilt. Tað eru so nógvar stuðulskipanir í Føroyum og játtanin til Mentanargrunn Landsins, er lutfalsliga lítil. Hóast breyðið og ferðaseðilin um fjørðin kostar tað sama hjá okkum øllum
Gerhard átti heldur at hugsað um alt tað góða, ið listin ger fyri samfelagið, bæði fyri tjóðina, men sanniliga eisini á einum lokalum støði.
Sjálvur eri eg útbúgvin innan filmshandverkið í Kabelvåg, sum er ein lítil bygd í Noregi, ikki nógv størri enn Skopun. Men at Kabelvåg hevur tikið listina til sín, hevur gjørt lítlu útróðrarbygdina til eitt tað fagrasta mentanarumhvørvið í Noreg. Bygdin hevur bæði listaskúla og filmskúla, samstundis sum hon dregur nógv fólki til sín. Tað er eingin loyna, at eitt ríkt mentanarlív er gott fyri umhvørvið á staðnum. Tað gevur ungdóminum gott í beinið og ríkar gerandisdagin hjá íbúgvunum.
Nei, listin er ikki av tí ónda. Men Gerhard skal hava loyvi at hava sína meining um tey, ið skapa hana. Men tað kennist sera sárandi og niðrandi, bæði fyri meg og mína familju, at fáa so keðilig orð um ein sjálvan, borin fram fyri allari tjóðini av tingsins røðarapalli.
Eg fari hvørki at biðja Gerhard, ella Javnaðarflokkin koma við eini umbering. Eg skal heldur ikki biðja hann grundgeva fyri, hví júst mítt verk og yrki skal niðurgerðast og kallast at "..søpla almennan pening burtur!" og "misbrúk av almennum pengum". Men tað hevði verið uppá sítt pláss, um Gerhard brúkti ein minni háðandi, og meir virðiligan tóna um sínar borgarar. Serliga tá hann talar frá landsins hægstu tign.
At arbeiða við list er ikki eitt fíggjarliga gevandi arbeiðið. At summi unna mær so illa tær krónurnar, ið eg fái, er harmiligt. Men tað er so tann luturin, ið eg nú einaferð havi valt, og hann vil eg halda fast við í viðgangi og mótgangi.
At enda, vil eg ynskja teimum, ið nú hava fingið starvsløn, hjartaliga til lukku. Tað er tykkum væl unt.
Við vón um at mítt arbeiði gevur nakað til Føroyar og ikki minst til Sandoynna.
Blíðar heilsur
Sakaris Stórá.
Filmslistamaður, Skopun
Friday, February 24, 2012
Jonas Hvid Søndergaard vitjar
Í gjár kom danski listamaðurin Jonas Hvid Søndergaard til Føroya í sambandi við eina verkætlan í Steinprenti. Tað er ov tíðliga enn at koma nærri inn á hesa stóru verkætlan, men hon verður spennandi, kunnu vit siga og vit fara at greiða meira frá henni seinni. Fyribils kunnu vit vísa á nøkur verk hjá hesum listamanni, sum hevur arbeitt í Steinprenti fleiri ferð. Hansara myndir eru ofta bjartlittar, teknirøðkendar við nógvum og yðjandi myndaliðum, har hann tvinnar geometriskar ella arkitektoniskar formar saman við organiskari náttúru ella meira ekspressivum úttrykki. Jonas Hvid Søndergaard hevur júst vunnið stóra prýðisuppgávu á Nørrebro í Keypmannahavn við einum einføldum, men rættiliga markantum, violettum øvugtum kirkjuformi. Hetta skapið er íblást av skapinum av Grundtvigkirkjuni, og verður málað á framsíðurnar á einum háhúsum á krossinum millum Tagensvej og Jagtvej. Her er leinkja til grein um verkið:
http://ibyen.dk/gadeplan/ECE1545296/noerrebro-faar-omvendt-kirke-til-en-halv-million/
Bárður Jákupsson skoðar steinprent hjá Jonas á gløgglistaløtu í 2010
Posted by Listin at 5:57 PM
Thursday, February 23, 2012
Ongul í reyv á tveimum málum
Yrkingasavnið Ongul í Reyv hjá Sívar á Seiðabergi verður nú givið út á
føroyskum og donskum, og er tøkt á alnetinum at lesa ella taka niður á
telduna púra ókeypis.
Tíðindaskriv
Ongul í reyv er ikki um nakað nýtt savn, tí tað var skrivað í 1994-95
og umsett til danskt um somu tíð. Tað kom tó ongantíð út, tí útgevari
ikki fekst til útgávuna. Yrkjarin greiður soleiðis frá:
- Heitið á mínum yrkingasavni frá 1994-95 var Ongul í reyv, og júst
hetta lýsir væl, hvussu tað gekst við at fáa tað útgivið. Hóast eg
sendi savnið til eitt ótal av føroyskum og donskum forløgum, so var
úrslitið, at eg sat eftir ongul í reyv. Eg hevði hvørki orku ella
fígging til sjálvur at geva tað út. So tað endaði í einari skuffu ella
faktiskt á einari diskettu.
Men nú er savnið tøkt á á Scribd.com bæði í føroysku og donsku
útgávuni. Ætlanin í 1995 var, at geva savnið út á báðum málum í somu
bók, ið man kundi lesa frá báðum síðum, alt eftir hvat mál, man vildi
lesa bókina á. Men nú savnið er givið út á alnetinum, er tað í tveimum
serstøkur e-bókum.
Handan navnið Sívar á Seiðabergi goymir Niels Uni Dam seg. Niels Uni
hevur undir nøvnunum Sívar á Seiðabergi og Hákun Spott givið
yrkingasøvnini Nudlar (1994) og Rótleys Tøgn (2002) út. Umframt at
hava staðið fyri stórum parti av tekstunum hjá MC-Hár. Niels Uni Dam
er útbúgvin innan samskifti og heimspeki, við Roskilde
Universitetscenter, og hevur seinastu tíðina m.a. verið virkin við
blogginum nudlar.net.
Í 2007 vóru yrkingarnar úr føroyska partinum av Ongul í reyv lagdar á
myspacesíðuna hjá Niels Una. Men nú er tað tøkt í einari uppsettari
ebók, ikki bara sum ein røð av tekstpettum.
Savnið liggur tøkt her:
http://www.nudlar.net/?page_
og á http://www.scribd.com/nielsuni
Posted by Listin at 12:35 PM
Labels: Tíðindaskriv, Yrkingar
Wednesday, February 22, 2012
Poststarvslønarligt rokilsi...
Vit eru eftirhondini rættiliga von við, at okkurt rok kyknar í kjalarvørrinum á teimum árligu starvslønunum, hesum ússaligu smákrónum, sum landið letur list og mentan á hvørjum ári, teimum, sum eru so fratetandi ør at hava valt sær tann ótryggasta vinnuvegin av øllum. Og aftur í ár hevur nevndin í rættiliga stóran og gávumildan mun valt eisini at lata øðrum enn teimum, sum hava valt ótryggasta vinnuvegin av øllum, burturav hesi frammanundan avmarkaðu peninganøgd. Tað vil siga amatørar og fólk, sum virka í ymsum størvum við løn og pensión og øðrum marglæti sum tey, yrkislistafólkini, ið hava valt ótryggasta vinnuvegin av øllum, ongantíð njóta fløvan av. Lat tað vera sagt, at undirritaða lærarinna í føstum starvi hevur søkt og fingið stuðul onkuntíð og sjálvt um kenslan av at troyta sama lítla grunn sum listafólkini er løgin, so eru møguleikarnir avmarkaðir, um tú vilt hava tíð og ráð at skriva eina listabók. Okkara stuðulsskipan tykist í so máta óruddilig, tí alt er í einari pulju, og hetta er serliga ørkymlandi nú tað frættist, at fleiri av okkara bestu yrkislistafólkum verða noydd út í onnur størv, tí tey ikki fingu starvsløn.
Poststarvslønarligt rokilsi er annars við at vera fastur fúsur, tá starvslønirnar eru almannakunngjørdar. Í fjør var tað Dimma, sum við sensatiónsforsíðum "avdúkaði" hvussu listafólkini dusa sær fyri almennan pening og í ár var tað óndi Gerard - tað er forrestin ikki fyrstu ferð, at hann forargast inn á skilið. Mong við mær munu fáa spontanan hug at geispa, tá Gerhard Lognberg opinberar síni larmandi mørk. Men fleiri av listafólkunum eru sjálvsagt hørm um at verða álopin á henda hátt. Á Facebook tekur ein av okkara dugnaligastu ungu listakvinnum, Silja Strøm, samanum kensluna: "Eg verði so kedd, tá eg hoyri fólk tosa soleiðis um okkum listafólk. Og eg bleiv heilt illa við tá eg las hetta: "Irdi Mittelstein: Tað skal eingin króna frá mær til nakað listafólk, tey kunnu sjálvi vinna sær pening, akkurát sum vit øll onnur!!!! Um tey ikki kunnu liva av sínari list, so eru tey simpelthen ikki góð nokk!!!!!" Eg lesi bæði tað sum Gerhard og Irdi skriva sum persónligan ágang. Eg livi hond í munn, arbeiði 30 tímar um vikuna fyri at gjalda húsaleigu, rokningar, mat, leigi eitt atelier, og keypi alt annað sum skal til at skapa list, og at fari oman í atlierið hvønn dag til langt út á náttina aftan á arbeiðsdagurin er liðugur, fyri at skapa list, og verða verkini víst og seld í føroyskum gallaríum, verða minst 40% tikið av í kommissión. Tá eg lesi tílíkt, havi eg ongan hug at vísa mína list fram í Føroyum. Um Føroya fólk heldur vil oman í SMS at keypa buksir sum fara í Bláa Kross næsta heyst fyri sínar skattakrónur, skulu tey sleppa tað. So verður mín list verandi í Skotlandi. Faktum er, um ikki møguleiki var fyri hesum starvslønunum, høvdu øll listafólk sum ikki eru frá vælhavandi familjum givið upp. Hetta lívið er forbankað strævið. Tað er øgiliga hart bara at tjena nokk at skapa listina. Og Irdi, onki listafólk í Føroyum ella uttanlands hevur nakrantíð livað av list um ikki onkur gjørdi íløgu í teimum. ONKI. List er ein vinna sum alt annað. Og ongin vinna yvirlivir uttan íløgur...".
Øll listaáhugað munu vita hvør Silja Strøm er. Her er eitt ummæli av einari av hennara framsýningum http://listinblog.blogspot.com/2011/08/fremmandgjrdir-fablar-i-fokus.html
Vit hava júst hoyrt um væleydnað PR-átak fyri at fáa ferðafólk higar. Visitfaroeisland hevur skipað fyri at gera eitt blað, sum varð lagt inn í sunnudagspolitiken herfyri. Úrslitið av hesum átaki er ítøkiligt, tí tað hevur fingið eina rúgvu av fólkum at bíleggja sær ferð til Føroya og tað fer at síggjast aftur í føroyska búskapinum. Tað er áhugavert at síggja hvussu stóran leiklut listin hevur í hesi presentatiónini av Føroyum og tað vísir seg eisini, at sonevnda mentanarturisman vindur uppá seg í heilum. Sjálvandi er tað óneyðugt at argumentera fyri listastuðli, tey flestu munu skilja tað skilagóða í tílíkum íløgum og tað skulu tit vita, góða Silja og øll tit ung sum eldri føroysk listafólk í útlondum, at vit gleða okkum, tá tit venda heim at vísa okkum tykkara góðu list.
Tað einasta áhugaverda í øllum rokilsinum er kanska hvussu leingi javnaðarflokkurin tímir at hava ein so lammiterandi miðflokkamann í javnaðarlíki. Tað man vera strævið hjá flokkinum. Men tað tykist sum heldur ikki henda útsøgnin fær politiska avleiðing fyri Lognberg. Javnaðarflokkurin er komin við einum svari, sum tíverri avdúkar eina ófullfíggjaða fatan av føroyska mentanarstuðlinum. Sømdargáva er als ikki tað sama sum starvsløn og veit man ikki tað, kann meira lesast um tað her: http://www.logir.fo/foldb/kunfo/2008/0000090.htm
Javnaðarflokkurin skrivar: “Orðini hjá Gerhardi Lognberg um sømdargávur til listafólk eru als ikki umboðandi fyri mentanarpolitikk Javnaðarfloksins. Útsøgnin stendur tí fyri hansara egnu rokning. Fyri Javnaðarflokkin eru list og mentan millum týdningarmestu tættirnir í einum livandi samfelag. Listarligt og mentanarligt virksemi og upplivingar víðka um sjónarringin, skapa tolsemi og opinleika millum menniskju og ríka okkum lívið. Tí skulu vit skapa góðar karmar fyri list og mentan í Føroyum. Javnaðarflokkurin vil nýta høvið at ynskja teimum 33 listafólkunum, sum hava fingið starvsløn frá Mentanargrunni Landsins, hjartaliga tillukku og góða eydnu við arbeiðinum.”
Tá nú øll tann hugaheita starvslønarrokanin í fjøruni aftur hevur lagt seg og alt møsnið um listadefinitiónir er tagnað, er okkara vón, at Javnarflokkurin leitar sær serfrøðingaráð, og kemur aftur við einum sterkum, frílyntum og progressivum mentanaráliti, sum allur flokkurin stendur inni fyri. Tað er somuleiðis okkara vón, at listastuðulskipanin við hjálp frá serfrøðini verður grundleggjandi broytt, at skynað verður millum yrki og áhuga, mentan og list og at ruddað verður upp soleiðis, at vit fáa sum best burtur úr listapeninginum.
Posted by Listin at 5:45 PM
Labels: KP, list og samfelag
LISTAVERKFALLIÐ ER AV!
-Gott kempað Føroya Pedagogfelag til gagns fyri hesar báðar og okkum øll. Samhugaverkfallið hjá Listablogginum er av og vit fara sostatt í gongd aftur við at skriva um list. Tit eru somuleiðis vælkomin aftur at senda inn tíðindaskriv, viðmerkingar og myndir frá framsýningum og øðrum listarligum tiltøkum.
Posted by Listin at 8:51 AM
Tuesday, February 21, 2012
LISTAVERKFALLSVERK 4
Dagsins listaverkfallsverk er ein Pieta-málningur, sum Torbjørn Olsen sýndi fram á Heystframsýningini í fjør. Vit ynskja Torbirni hjartaliga til lukku við 1 ára starvslønini.
Posted by Listin at 5:11 PM
Monday, February 20, 2012
LISTAVERKFALL: KRAV 19
Svend-Allan nýtir okkara samhugaverkfall sum høvi at gera vart við sína ónøgd við vantandi føroyskan google-týðara. Vit hava nógvar lesarar uttanlands og halda eisini, at ein tílíkur google-translator hevði verið snildur. Kanska skuldi man ringt til Google og vitað, hvør veit um ikki tey eru eitt lítið sindur smidligari enn Fíggjarmálaráðið.
Posted by Listin at 8:42 AM
Sunday, February 19, 2012
LISTAVERKFALL: KRAV 18
Posted by Listin at 6:40 PM
Saturday, February 18, 2012
LISTAVERKFALLSVERK 3
Posted by Listin at 11:35 AM
Friday, February 17, 2012
LISTAVERKFALL: KRAV 17
Posted by Listin at 3:10 PM
Thursday, February 16, 2012
Listaverkfallsverk 2
Posted by Listin at 9:31 AM
Wednesday, February 15, 2012
LISTAVERKFALL: KRAV 16
Posted by Listin at 8:47 AM
Tuesday, February 14, 2012
Listaverkfallsverk
Posted by Listin at 12:26 PM
Monday, February 13, 2012
LISTAVERKFALL: KRAV 15
Posted by Listin at 8:07 AM
Sunday, February 12, 2012
LISTAVERKFALL: KRAV 14
Posted by Listin at 1:50 PM
Saturday, February 11, 2012
LISTAVERKFALL: KRAV 13
Posted by Listin at 10:06 AM
Friday, February 10, 2012
LISTAVERKFALL: KRAV 12
Posted by Listin at 7:36 AM
Thursday, February 9, 2012
LISTAVERKFALL: KRAV 11
Posted by Listin at 10:44 AM
Wednesday, February 8, 2012
LISTAVERKFALL: KRAV 10
Posted by Listin at 9:48 PM
Tuesday, February 7, 2012
LISTAVERKFALL: KRAV 9
Posted by Listin at 2:55 PM
Monday, February 6, 2012
LISTAVERKFALL: KRAV 8
Posted by Listin at 7:24 AM
Sunday, February 5, 2012
LISTAVERKFALL: KRAV 7
Posted by Listin at 8:24 AM
Saturday, February 4, 2012
LISTAVERKFALL: KRAV 6
Posted by Listin at 8:35 AM
Friday, February 3, 2012
LISTAVERKFALL: KRAV 5
Posted by Listin at 8:01 AM
Thursday, February 2, 2012
LISTAVERKFALL: KRAV 4
Tummas Jákup Thomsen, listamaður
Posted by Listin at 8:39 AM
Wednesday, February 1, 2012
LISTAVERKFALL: KRAV 3
Carl Jóhan Jensen, rithøvundur
Posted by Listin at 7:40 AM
Subscribe to: Posts (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wednesday, March 26, 2014
Heroisma og minimalisma
Í ár tilnevna Føroyar Fløtu kaninina eftir Bárð Oskarsson til Barna- og ungdómsbókmentavirðisløn Norðurlandaráðs. Í føroysku nevndini, sum Rithøvundafelag Føroya velur, eru Oddfríður Rasmussen og Turið Sigurðardóttir. Í grundgevingini fyri tilnevningini siga tey m.a.:
Myndabókin Flata kaninin, 2011, eftir Bárð Oskarsson (f.1972) tekur eitt stórt etiskt tema upp og handfer tað á varnan og lætthentan men eisini avgjørdan hátt, eitt tema, ið eisini er viðgjørt í klassiskum skaldaverkum eins og Antigonu og Ilions kvæði, og sum samstundis vísir til okkara egna veruleika. Tað snýr seg um ta seinastu skylduna mótvegis einum medskapningi, eisini í tí føri, at tað hvørki er lætt ella vandaleyst.
Persónarnir í bókunum hjá Bárði eru djór við avgerandi menniskjansligum eginleikum. Tey tosa, og tey ferføttu ganga á afturbeinunum, men hin vegin eru tey ikki ílatin. Tey búgva í menniskjaumhvørvi, t.d. einum býi, men menniskju eru ikki hjástødd uttan óbeinleiðis, í Fløtu kaninini sum atvoldin til hending við lagnutungari avleiðing.
Ein hundur og ein rotta møtast á einari gongubreyt og síggja eina kanin liggja heilt flata á koyribreytini. Vit mugu ganga út frá, at ein bilur hevur koyrt hana yvir, hóast einki er sagt um tað. Hundinum og rottuni tykir synd í kaninini, at hon er blivin so fløt, og grunda yvir, hvat tey kunnu gera við hesa vána støðu. Tey kundu sagt menniskjunum hjá kaninini frá, men tann møguleikin verður vrakaður, tí tey meta tað vera sannlíkast, at tey sum boðberar sjálv koma undir ákæru. Men hundurin fær eitt hugskot og varisliga, so hon ikki brotnar sundur, bera tey kaninina heim til hundin. Alla náttina hoyast hamarshøgg frá húsinum hjá hundinum, og um morgunin eru tey liðug at smíða ein dreka. Tey festa kaninina í tey krossløgdu trøini á niðaru síðu á drekanum, og eftir at tey hava roynt leingi,eydnast tað at fáa drekan við kaninini upp í luftina. Til endans hugsa hundurin og rottan um, hvussu tað man vera hjá kaninini at vera uppi í himlinum.
Lagnan hjá kaninini vekur samkenslu hjá hundinum og rottuni. Tey missa tó ikki tamarhald á sær, men hugsa seg um, loysa kaninina úr hennara óvirðiligu støðu og endurreisa tign hennnara. Hundurin við klønum limum, veldigum høvdi og vátum trýni er tann innhugsni og bleyti høvuðspersónurin, men rottan er hansara lítli felagi.
Stílurin er minimalististiskur og ikki naivur men naivistiskur, bæði í teksti og mynd, sum hvørt fyllir upp í annað og til samans tryggja søguni dýpd. Til dømis er eingin bilur nevndur, men á opnuni s. 13-14 er ein lítil gráur bilur vinstrumegin, har sum høgrumegin er heilsíðumynd av tí fløtu kaninini, sum hundurin og rottan hyggja at. Harafturímóti er á opnuni s. 30-31 ein reyður bilur vinstrumegin – ein ávaring? – og høgrumegin er hundurin, sum hevur drekan høgt á lofti, meðan rottan hyggur at. Bárður nýtir vatnlitir, og tey yvirhøvur glæru, sera ljósu litbrigdini í bókini mýkja ávirkanina av teimum naknu tekningunum.
Í bókmentunum eru djór ímyndir av menniskjum, og djórabørn men eisini smá djór kunnu umboða børn. Lisin soleiðis er Flata kaninin ein sterk søga um sonevnd kompetent børn í okkara tíð, eitt heiti við tilsiping til børn við førleikum, ið hava verið kannaðir vaksnum. Men hon er eisini eitt av teimum mætaru dømunum um barnabók fyri allan aldur.
Posted by Listin at 6:13 PM


text:
Teitur Lassen
Síðstu
nátt sovnaði eg ikki. Í staðin hugdu eg at eini dokumentarsending, ið tóktist
áhugaverd. Hon snúði seg um Stephen Sondheim og um sangskriving. Løgið at
skriva sangir í samfull 22 ár uttan at granska Sondheim. Kanska er tað tí hann
skrivar sangleikir og mær hevur ongantíð dámt sangleikir. Mínir fordómar siga mær,
at sangleikir eru vánaligir og koyra uppá tann lægst møguliga tónleikaliga
felagsnevnaran. Men eg veit, at tað at taka støðu frammanundan er skeivt og óbúgvið og í grundini hevur The Sound of Music havt størstu
ávirkan á meg í sambandi við, at eg gjørdist sangskrivari. Teir, ið skrivaðu
leikin vóru Richard Rogers og Oscar Hammerstein, sum var mentor hjá Stephen
Sondheim og stjúkpápi hansara. Tá eg var lítil plagdi The Sound of Music at verða
brúktur sum dadda hjá mær og systir mínari. Hesin sangleikurin er ein frálæruligir gongutúrur í hvussu mann skrivar
sangir. - Ert tú sangskrivari, far so og lær teg hesar sangirnar alt fyri eitt. Tað
kann samanberast við, at ein sum ætlar at gerast kokkur lærir grundleggjandi
eginleikarnar um hita, suppu og risotto.
At síggja dokumentarsendingina minti
meg um nøkur grundleggjandi ting viðvíkjandi sangskriving, sum Stephen Sondheim lýsir á sera gávumildan hátt. Tað er eingin loyna, at tað, sum eg havi lært á so
mangan hátt er tað sama sum Oscar Hammerstein lærdi tann fimtan ára gamla Stephen
Sondheim, tá hesin presenteraði hann fyri síni fyrstu roynd at skriva ein
sangleik
Í stuttum:
Ver persónligur.
Ver greiður yvir tínar
ætlanir.
Ein
sangur skal hava eina byrjan, eina miðju og ein enda. Vit mugu vera eitt nýtt
stað, tá sangurin er av.
Tú
kanst halda, at ein sangur av sær sjálvum dettur av himni. Tú letur eyguni
aftur, andar inn ta køldu luftina og angan av kaffi, letur alt koma til tín og niður í tín fyllipenn. Har fert tú skeivur, tú droymir. Tú mást arbeiða nógv harðari enn hatta,
har má altíð vera ein forðing. Tú veitst
hvat tey siga, at har er “einki fair tennis uttan eitt net” (Kurt Vonnegut).
Ein
tann mest ørkymlandi og sjálvsagdi spurningurin, tú kanst spyrja ein
sangskrivara er “Hvat kemur fyrst, lagið ella orðini?". Hjá mær er svarið
sera einfalt: - hvørki! Tað er hugskotið, sum kemur fyrst. Tú ert betri fyri við at fara ein meditativan gongutúr
heldur enn at gera ljóð við røddini ella klaverinum. Tú mást fyrst vita hvat tú
vilt siga. Tað besta, ið kann koma burturúr av at
ýla-at-mánanum-í-eina-diktafon er, at tú kemur at kenna teg sjálvan, tína rødd
og tónleik eitt sindur betri. Um tú vilt skriva ein sang, skjóti eg upp, at tú
longu tá kennir teg sjálvan og tína lívsfatan. Tað er hiðani, tú skapar títt lag
og orð og setur tað saman við tí, sum tú vilt greiða heiminum frá. Um tú einki
hevur at siga, ver so stillur og lat vera við at skriva ein sang. Tú verður
bara í døpurhuga av hesum. Kennir tú teg ikki kláran at skriva ein sang um alt
universið, skriva so ein sang um pennin í hondini ella um húsið, sum tú ert í.
Skriva um tað, tú veitst. Og halt fram við at gera tað aftur og aftur túsund ferð
inntil tað kenst eins vanligt og sjálvsagt fyri teg sum sjálvur andadrátturin. Lat tað
miseydnast aftur og aftur.
Nakað
annað, sum Oscar Hammerstein greiddi fimtan ára gamla Sondheim frá í
dokumentarsendingin er áhugavert: "Lat vera við at herma. Hermir tú ikki,
ert tú longu 90% framman fyri øllum øðrum". Títt hægsta mál er at skriva
sangin, sum bara tú kanst skriva. Eg elski at fortelja eina søgu um ein pápa
við døgurðaborðið. Ímynda tær, at tú hevur ein vin heima til døgurða fyri fyrstu
ferð. Pápi tín fortelur eina av sínum anekdotum, sum familja og vinir hava
hoyrt eina millión ferðir. Tað kann vera, at tú rullar við eygunum og krympar
tærnar, men tú fert at ynskja at hoyra hesa søguna aftur. Kanska er hon um dagin,
tá hann møtti mamu tíni ella um hina ferð, tá hann lærdi okkurt týdningarmikið
ella hevði eina góða uppliving. Hetta er ein av hansara bestu sangum. Tú kundi bókstaviliga skriva hetta niður og byrja at
syngja tað. Hetta hevði havt eina byrjan, eina miðju og ein enda. Hetta hevði
havt meining og poeng og hevði verið einastandandi. Hetta kundi leitt teg inn í
ein heim har tú kanst reika frítt og fata. Og so hevur tað rættar intentiónir,
pápin vil geva frá sær okkurt, sum hann hevur lært í lívinum. Hetta er ein
sangur, sum er smíðaður og formaður so, at hann er fullkomin.
Ein
fín allýsing av tónleiki er hendan, “Tónleikur er eitt stað. Og tað er eins
veruligt sum Chicago, Indianapolis ella býurin, sum tú býrt í. Og tá tú kennir
staðið, kanst tu fara hagar" (Philip Glass). Á mínari ferð í royndini at
fata sangir og sangskriving eri eg komin fram til okkurt, sum eg kalli fyri
fascinatiónsfasuna. Tá tú byrjar við at spæla tónleik eru nógv einstøk pláss
sum av sær sjálvum geva tær nógva motivatión og brennievni. Spenningurin av at
spæla við í einum orkestri. Uppdagingin av akkordum og harmonium. At fara í
upptøkuhølið. Leikluturin, eyðkennini og
týdningurin hjá bassregistarinum. At framføra framman fyri livandi áhoyrarum og
ávirka hvussu tey hava tað. Skriva eina perfekta reglu í tínum sangi. Síggja
títt navn á eini plakat í býnum. Hoyra tín sang í útvarpinum. Undranin yvir groove,
rytmu, formi, klangi og intonatión. Tað eru óendaliga nógv støð, har tú kanst
steðga, læra og undrast á vegnum. Og tú fert altíð at møta nýggjum hugtakandi
støðum, óansæð hvussu drúgv ferðin hjá tær hevur verið. Tá tú ert mitt í at
skriva tín sang er tað relevant at spyrja teg sjálvan. Hvat geri eg? Skrivi eg mín
sang beint nú ella læri eg bara um akkordir ella klaverið? Eri eg bert við at læra ta mystisku F moll
tónaartina? Hevði tað kanska verið betri at granska F moll tónaartina ein annan
dag fyri at læra hennara møguleikar at kenna undir øðrum umstøðum? Í hesu løtu
skuldi tú kanska farið frá klaverinum og skriva sangin á eitt pappír ístaðin og
hugsa um hvat tú í grundini ert við at siga.
Eg
haldi, at endamálið altíð er at skriva ein sang, sum kann verða spældur uppá
eitthvørt instrument innan øll tónleikasløg. Mín definitión uppá ein
perfektan sang er “Til lukku til tín.” Fyrimyndarligt um tað ber til at spæla tín sang við gaffil og tallerki. Ella
enn betri; um sangurin er framúr góður, kanst tú lýsa hann fyri einum vini við
einum einstøkum setningi. Tá eg skrivi ein sang saman við øðrum sangskrivarum fái eg ofta
kensluna av, at vit í størri mun semjast um tónleikagenrur og framførðslu enn skriva ein sang. Hetta er vanliga tað, sum hendir, tá tú ikki
veitst hvønn ella hvat sangurin skal til, tá tú ikki hevur nakran ávísan persón
ella pall at venda hann til. Tað er snilt at læra at greina hvat ið
veruleikanum gongur fyri seg. Hvat tað er, sum myndar eina útseting, at spæla
gittara og syngja vakrar harmoniir og hvat er týdningarmikil sangskriving og at
definera kjarnan í sanginum. Hetta er orsøkin til, at eg haldi tað vera snilt
at komponera sangin so greidliga, at til ber at framføra hann við gaffil á
borðisk, at sangurin ikki er treytaður av einum ávísum ljóði, rødd ella
útseting. Hetta kemur alt aftaná, lat okkum rópa tað fyri triðja ella fjórða
part. Um tað var eitt, sum tónasmiðir kundi lært lógarsmiðir, politikarar og
handilsmenn er tað júst hetta at presentera eitt hugskot á pappíri, sum fær øll
at spæla saman við somu kós samstundis sum tað ljóðar frálíkt. Tónasmíð er sum at
geva góða leiðbeining. Tað vísir tónleikarum og lurtarum hvussu tú kemur hiðani
og hagar á besta hátt.
Tú ert í grundini ein arkitektur, men brúkar flestir av tínum arbeiðstímum við at
vera timburmaður meðan tú byggir tað forbannaða tingið. - Tað er týdningarmikið
at gera sær
greitt, heldur Sondheim í dokumentarsendingini, at yrkingar og sangtekstir ikki
er tað sama. Í tónleiki hevur tú bara tann eina møguleika fyri at hoyra regluna og tí krevst, at hon verður fatað alt fyri eitt. Vit
hava ikki sama marglæti sum bókmentirnar, har tú kanst fara aftur og lesa
yrkingina umaftur. Sangteksturin má siga alt í einari reglu og verða framdur
við rættari tíðartilpassing. Vit kunnu nú finna okkum á markinum av tónleikasløgum millum hvat ein musicalsangur er og hvat hann ikki er, men satt
er, at eg rokni við, at allir sangskrivarar vita hvat Sondheim tosar um her.
Tað er avgjørt endamálið, tá tú skrivar ein setning, ið skal syngjast. Ein sangleikur
má haraftrat altíð hava visuel atlit, sum mugu takast til pall, ljós, søgu og búnar.
Tað er ikki sama uppliving bara at lurta eftir ljóði við afturlætnum eygum eftir eini upptøku. Men óansæð hvat og hvussu, so er úttrykk nakað individuelt og tað
skal vera upp til tín hvussu tær dámar at kommunikera. Tú veitst hvat tú hevur
at geva.
Teitur, Keypmannahavn, várið
2014
Týðing: KP


text:
Børn læra best við at spæla, men tey skulu ikki spæla so nógv, at tey ikki læra. Tí er lyklaorðið í slíkum venjingartímum; spæl, gleði, trivnaður og hugni, men eisini álvari.
Soleiðis skriva Dia Midjord og Birgir Hansen, sum hava gjørt eina hondbóltslæruætlan, ið ber heitið Føroyski Leisturin, har greitt verður frá og kunnað verður um ymsar hondbóltsstøður, sum kunnu verða til gagns fyri venjarar, spælarar og hondbóltsáhugað.
Vit fara komandi vikurnar at vísa á ymisk evni, sum verða viðgjørd í Føroyska Leistinum. Hesaferð er evnið barna- og ungdómsvenjing.
Skal venjarin duga at fyriskipa eina venjing, sum hóskar til ávísan aldursbólk, er alneyðugt, at venjarin veit, hvat børn vanliga megna í ymsu aldursbólkunum. Hevur venjarin hesa vitan, er venjarin munandi betri førur fyri at skilja spælararnar og fyriskipa eina hóskandi venjing.
Barnavenjing
Barnavenjing uttan bólt er næstan burturspilt tíð.
Venjarin skal hava eina góða vitan um, hvat krevst fyri at spæla hondbólt. Samsvarandi hesi vitan skipar hann venjingina, soleiðis at hon líkist hondbólti og soleiðis, at bólturin altíð er við. Børnini koma til venjing, tí teimum dáma at spæla við bólt. Tað er óneyðugt at venja:
● sum rennarar fyri at orka
● sum sprintarar fyri at gerast kvik
● sum vektlyftarar fyri at gerast sterk
● sum fimleikarar fyri at gerast fim
Tey gerast treyst, kvik, sterk og fim við hondbóltsspæli ella hondbóltslíknandi spølum. Slík venjing er bæði stuttlig og lærurík. Bóltførleikin batnar, so hvørt tey nerta bóltin. Taktiska innlitið økist, oftari tey eru í ymiskum hondbóltsstøðum, og tí verður tað eisini alt lættari at velja frægastu loysnina.
Um barnið bara fær boð undir venjingini, hvat gerast skal, so gerst tað sjálvsagt betri til at taka ímóti boðum. Men tað gerst ósjálvstøðugt og illa ført fyri at finna frægastu loysnina í givnu støðuni. Hondbóltsspælið er soleiðis skipað, at spælari ofta skal gera av, hvat hann skal gera. Ongin annar kann gera hetta fyri spælaran. Tí eigur venjarin at skipa venjingina soleiðis, at barnið ofta fær møguleikan at taka egnar avgerðir. Tá búnast barnið til ein sjálvstøðugan og kreativan spælara.
Ungdómsvenjing
Fleiri endamál eru við føroyskum ungdómshondbólti:
● at geva so nógvum ungdómi sum gjørligt møguleikan til at spæla hondbólt á einum støði, sum hóskar til teirra førleikar
● at menna teir evnaríkastu spælararnar til framtíðar hondbólt í bestu føroysku deildini, á landsliðnum og seinni kanska uttanlands
● at læra góðan atburð og vanar, sum eru til gagns í ítrótti og øðrum høpi
Fyri at røkka hesum málum, mugu ungdómsliðini hava tilkomnar venjarar, ið eru fakliga væl fyri, bæði hondbóltsliga og námsfrøðiliga. Venjararnir mugu eisini hava góðan hugburð og gott hegni at arbeiða við ungdómi.
Fyri at tryggja at feløgini náa endamálið, verður mælt feløgunum til at seta ein høvuðsungdómsvenjara við ábyrgd fyri ítróttarliga arbeiðnum í ungdómsdeildini. Høvuðsungdómsvenjarin kundi eitt nú havt hesar uppgávur:
● vegleiða ungdómsvenjarar
● ansa eftir, at venjingin er á hóskandi stigi og samsvarar læruætlanini
● eygleiða dystir fyri at vegleiða venjarar og spælarar
● hava servenjing við evnaríkastu ungdómsspælarunum
● av og á hjálpa til við venjingunum, men skal helst ikki sjálvur hava fast lið at venja
● skipa fyri venjarafundum
● syrgja fyri at samla saman lærutilfar
● hjálpa til við foreldrasamskiftinum
● eggja venjarum til framhaldandi útbúgving, eitt nú við at taka lut á skeiðum
Útbúgvingin hjá høvuðsungdómsvenjaranum skal lúka minstukrøvini hjá HSF. Venjarin eigur støðugt at endurútbúgva seg við m.a. at lesa fakbøkur, taka lut á ískoytisskeiðum, vitja útlendsk feløg v.m.
Øll lið hjá felagnum eiga at hava vaksnar venjarar. Ber tað ikki til, má ein vaksin venjari vera til hvønn aldursbólk hjá gentum og dreingjum, og yngri venjarar mugu so hjálpa til.
Krøv til venjarar:
● hava venjaraútbúgving, sum líkur minstukrøvini hjá HSF
● endurútbúgva seg javnan
● væl fyrireikað, møta rættstundis og í venjingarbúna
● vera í góðum lag, rósa nógv, tó uttan at skammrósa
● tosa javnan við tann einstaka um hansara spæl og trivnað
● áseta mál fyri tann einstaka í samráð við spælaran
● áseta mál fyri liðið í samráð við spælararnar
● duga at vísa ymsu teknisku venjingarnar ella fáa eldri spælarar at vísa tær
● kunna nevnd og foreldur í felagnum um ásettu málini
● hava gott samskifti við foreldrini
Venjarin skal leggja venjingarnar soleiðis til rættis, at spælararnir bæði eru virknir og læra, samstundis sum teir hava tað stuttligt. Venjarin eigur ikki at greiða leingi frá, tí so keða børnini seg og gloyma at lurta eftir – kropshitin lækkar eisini.
Spælarar læra betri ígjøgnum eyguni enn ígjøgnum oyruni, men besta læran fæst við at venja. Venjarin skal tí vísa venjingina, greiða stutt frá, vísa aftur og so lata spælararnar venja. Síðani tekur venjarin seg burturfrá, so hann kann eygleiða allar spælararnar. Gongst illa hjá fleiri, kallar hann á teir aftur, vísir venjingina og greiðir frá einaferð afturat.
Eru tað hinvegin fáir, sum gera mistøk, leiðbeinir venjarin hesar einstaklingar og minnist til at rósa, tá framgongd er.
Vil venjarin royna eitthvørt nýtt, sum spælararnir skulu venja á fyrsta sinni, er umráðandi at vita, nær henda venjingin skal roynast í tímanum. Víst verður til strikumyndina um uppmerksemið, sum sæst niðanfyri:
Venjingartíttleikin er ymiskur í feløgunum, og mangan íðka spælararnir fleiri ítróttargreinar samstundis. Hetta gevur stórar avbjóðingar, hvussu ein samlað venjingarætlan verður løgd til rættis til tann einstaka spælaran. Her má og skal samskiftast ímillum avvarðandi í feløgunum um venjingarmongd, dystir, hvíld, kost, svøvn og gerandisdagin annars hjá spælaranum. Hetta eigur at gerast fyri at sleppa undan, at spælarin overvar seg og í ringasta føri brennir út.
Ungir spælarar, sum eru serliga evnaríkir, gerast ofta áhugaverdir í eygunum hjá venjarunum í bestu vaksnamannadeildini í felagnum, og spælararnir verða fluttir upp at venja og spæla saman við teimum vaksnu.
Her er umráðandi og avgerandi, at broytingin verður framd, tí tað er tað skilabesta fyri spælaran, og ikki tí at eitt “hol” skal tippast á besta liðnum. Ungdómsspælarin eigur bæði kropsliga og sálarliga at vera búgvin, áðrenn hann fær slíka stóra avbjóðing. Verður tilgongdin gjørd eftir eini miðvísari ætlan og í samstarvi við ungdómsvenjaran, sum kennir spælaran best, kann tað geva meining, men allar best er, tá ungdómsspælarar sleppa at menna seg saman.
Hevur skaði elvt til, at spælarar hava verið burtur frá venjing í longri tíð, er týdningarmikið, at venjarin leggur eina ætlan fyri tilgongdina, tá spælarin kemur aftur at venja við liðnum. Endurvenjingin hjá tí skadda eigur at taka fyrilit, so at spælarin ikki alt fyri eitt venur á sama støði, sum hinir frísku. Tann, ið hevur havt skaða, eigur at fáa uppvenjing í samsvari við skaðan og skaðatíðina.
Her kann viðmerkast, at skaðafyribyrgjandi venjingar eiga altíð at vera partur í vanligu venjingini.
Øll læruætlanin kann síggjast her.


text:
Fjarnám og lestrarumhvørvi
Hægri lesnaður
Útbúgving og læring eru grundsteinar undir samfelagsligu menningini. Við hesum í huga ynskir Klaksvíkar kommuna at menna møguleikarnar fyri hægri útbúgving og lestrarumhvørvið í býnum.
Fjarnám
Við adressu í Íverksetarahúsinum á Garðavegi 57, bjóðar Fjarnám vegleiðing og sparring í samband við lesnað og uppgávuskriving. Lestrarvegleiðari er knýttur at Fjarnámi og nútímans tøknilig útgerð skapar somuleiðis umstøður fyri fjarlestri, har tann lesandi kann fylgja undirvísing umvegis alnetið. Harumframt ber til at brúka lestrarhølini í styttri tíðarskeið í samband við eitt nú verkætlanir ella uppgávuskriving. Kunna teg nærri um Fjarnám á heimasíðuni hjá Fjarnámi.
Samstarv við lesandi
Lesandi eru vælkomin at brúka empiri og/ella problemstillingar, sum Klaksvíkar kommuna hevur á ymsu økjunum. Kommunan er sinnað at leggja oyra til hugskot og ætlanir hjá teimum lesandi, og vil fegin sparra um møguleikar fyri samstarvi við útgangsstøði í hugskotum, sum tann lesandi hevur frammanundan.
Nógvar av verkætlanunum, sum Klaksvíkar kommuna stendur fyri ella tekur lut í, innihalda eina ørgrynnu av empiriskum tilfari, eitt nú tekningar, ætlanir, kanningar, kanningarúrslit o.s.fr. Hetta tilfar er tøkt at brúka til uppgávur í so stóran mun, sum tað ber til. Eisini hevur kommunan orðað politikkir og virðir á ymsum økjum, og við útgangsstøði í hesum eru lesandi vælkomin at arbeiða við hugskotum og átøkum, sum kunnu fremja samtyktu ætlanirnar.
Umvegis leinkið her ber eitt nú til at taka niður og lesa:
- Barna- og ungdómsvirðini hjá Klaksvíkar kommunu
- Integratiónspolitikkin hjá Klaksvíkar kommunu
- Umhvørvis- og orkupolitikkin hjá Klaksvíkar kommunu
Allir politikkirnir innihalda visjónir og ætlanir um átøk og tiltøk til frama fyri kommununa, og uppgávur og verkætlanir við útgangsstøði í hesum eru hjartaliga vælkomnar.
Starvsvenjingarpláss
Samanlagt eru eisini rættiliga nógvir fakbólkar umboðaðir í umsitingini og stovnunum undir Klaksvíkar kommunu, og hetta gevur breiðar møguleikar fyri, at lesandi kunnu koma í starvsvenjing hjá okkum. Á Teknisku deild eru til dømis møguleikar fyri starvsvenjing innan byggifrøði, byggitøkni og verkfrøði. Vit hava eisini fleiri dømi um lesandi, sum eru og hava verið í starvsvenjing hjá eitt nú Barnaverndartænastuni og á Stjórnarskrivstovuni, og vit kanna altíð møguleikarnar, tá ið lesandi venda sær til okkara í samband við starvsvenjing.
Vit gjalda fyri ferðingina
Samstarv og starvsvenjing er sum útgángsstøði ólønt, men Klaksvíkar kommuna veitir endurgjald fyri møguligar ferðaútreiðslur hjá tí lesandi í samband við samstarvið. Fyri lesandi uttanlands merkir hetta, at kommunan ber ferðaseðlakostnaðin millum lestrarlandið og Føroyar, tó í mesta lagi kr. 10.000.


text:
Antares gjørt viðmerkingar til Pensjónsnýskipanina
Áhugafelagið Antares hevur sent løgtinginum viðmerkingar til fimm av teimum seks lógaruppskotunum, sum eru til viðgerðar í tinginum í løtuni, í sambandi við ætlaðu Pensjónsnýskipanina.
Viðmerkingarnar hjá felagnum til uppskotið til Løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um almannapensjónir o.a., eru hesar:
"Tað er at fegnast um at møguleiki er at fáa framskunda pensjón, og at tey sum ynskja kunnu útseta pensjónina. Hetta fer heilt víst at gagna limunum hjá Antares. Eisini er tað at fegnast um at mótrokningin millum hjún verður tikin burtur. Hetta fer at javnstilla gift og sambúgvandi.
Ætlaða hækkingin av pensjónsaldrinum er í lagi. Tað er einans møguligt at hækka aldurin ½ ár hvørji 5 ár við 10 ára freist. Hetta ger, at fólk hava møguleika at venja seg við, at pensjónsaldurin hækkar. Grundupphæddin eigur at vera til øll, líkamikið inntøku. Eins og AMEG ikki verður mótroknað, tald við í inntøkugrundarlagið, so skal ei heldur mótroknast fyri sosialar pensjónir, goldnar úr øðrum londum, t.d. ATP úr Danmark.
Hesar pensjónir skulu javnsetast við útgjald úr AMEG."
Arbeiðsmarknaðareftirlønargrunnurin
Viðmerkingarnar til uppskotið til Løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um arbeiðsmarknaðareftirlønargrunn, eru hesar:
"Tá lógarsmíð viðvíkur millumtjóða avtalur Føroya, standast flestu trupulleikarnir, ið borgarar koma út fyri, av umsitingini, ið ofta verður fløkt, í mun til torgreiðar reglur. Vit hava sæð í slíkum málum, at rættartrygdin hjá borgarum hevur verið fyri álvarsligum avbjóðingum. Tí er umráðandi, at umsitingin -tað veri seg Taks ella onnur umsiting - fær greiðar reglur at arbeiða eftir.
Gjaldið til AMEG er av skattaðum pengum. Eisini verður útgjaldið úr AMEG skattað. Hetta ger, at tað bæði er skattað við inngjald og útgjald. Hetta eigur at verða broytt. Serliga tá AMEG skal vera ein enn størri partur av pensjónsskipanini.
Hækkanin av AMEG gjaldinum er ein varandi skattahækking til tey, sum arbeiða undir FAS og DIS. Hesir bólkar fáa ongan ágóða av einari møguligari skattalækking, sum ein sparing í pensjónum kann viðføra. Tey í FAS gjalda ein flatan skatt á 35% frá fyrstu krónu umframt ALS, Barsil, AMEG og kringvarpsgjald. Samlað nærkast skatturin hjá teimum 40%.
Tað skal viðmerkjast at flatskatturin á 35% ikki kemur í landskassan, men verður fluttur aftur til reiðaran. Tey í DIS gjalda ikki skatt í Føroyum, sambært avtalu millum Danmark og Føroyar. Tó gjalda tey AMEG gjald og kringvarpsgjald. Eisini gjalda tey í DIS inn til ATP í Danmark. ATP kann samanberast við AMEG. Gjaldið til ATP er ikki eins høgt og til AMEG, og tí er útgjaldið lægri úr ATP samanborið við AMEG. Tó, so verður goldið til tvær ymiskar, men eins, skipanir.
Skotið verður upp, at inngjaldið til AMEG verður gjørt til ein frádrátt í skattinum fyri vanligar løntakara og tey sum arbeiða uttanlands, men gjalda skatt í Føroyum. Fyri tey í FAS eigur hækkingin til AMEG at verða trekt av tí flata skattinum. Antin við at reiðarin fær minni afturborið ella landskassin kompenserar løntakaran. Fyri tey í DIS eigur inngjaldið til ATP at kunna dragast frá inngjaldinum til AMEG. Inngjaldið til ATP er lágt samanborið við AMEG og tí vilja tey undir DIS altíð koma at gjalda AMEG. Tó umganga tey at skula gjalda dupult gjald.
Viðvíkjandi §1, nr. 2: í uppskotinum til broyting av § 2, stk. 2 verður sagt, at arbeiðsgevarar ikki skulu gjalda AMEG fyri útlendingar undir FAS. Hetta er ikki í tráð við Norðurlendsku Konventiónina um Sosiala Trygd. Allir norðurlendingar hava rætt til AMEG útgjald, um so er, at teir hava goldið inn til AMEG. Teir skulu sambært konventiónini velja um teir vilja vera sosialt tryggjaðir í Føroyum ella bústaðarlandinum.
Eisini eiga teir rætt til føroyska fólkapensjón, um teir ynskja at vera tryggjaðir í Føroyum. Tí eiga arbeiðsgevarar einans at sleppa undan at gjalda fyri løntakarar, ið ikki eru norðurlendskir ríkisborgara, ella hava valt at vera sosialt tryggjaðir í bústaðarlandinum.
Viðvíkjandi §1, nr. 3: Í nýggja nr. 7 í §2, stendur: “Umsóknin, sum skal latast TAKS, er galdandi frá móttøkudegnum at rokna.” Vísandi til avgerð nr. 16/00324 hjá kærunevndini í Almanna- og heilsumálum, ið ikki tekur undir við eini slíkari umsiting av umsóknum viðvíkjandi Heilsutrygd.
Áðrenn henda lóg kemur í gildi, hevur Norðurlendska Konventiónin um Sosiala Trygd verið galdandi í nógv ár og sama er við §55 í stýrisskipanarlógini. Føroyar hava tvískattasáttmálar við nógv ymisk lond og teir sáttmálarnir hava verið umsitnir uttan serliga áseting í skattalógini um frítøku. Tískil kann ikki sigast við nakrari vissu, at broytingin í uppskotinum verður løgfrøðiliga haldbar, fyrr enn roynd í rættarskipanini.
Viðvíkjandi §1, nr. 5: Í § 3, stk. 2, síðsta punktum stendur, at “Ár við frítøku eftir § 2, stk. 7 verða ikki tald við.” Tað er jú sera rímiligt. Men hvat so, um ein hevur arbeitt í 43 ár og havt 3 ár við frítøku? Hvussu verður tað roknað? Viðmerkingarnar áttu at lagt upp til, at greiðar leiðreglur verða gjørdar.
Í 1.2 í viðmerkingunum stendur soleiðis: “Tó er tað soleiðis, at hesir persónar í dag hava rætt til at verða frítiknir, um teir kunnu ávísa, at teir eru sosialt tryggjaðir í øðrum norðurlandi.” Hetta halda vit er rætt, men tað heldur umsitingin ikki og øll, ið hava søkt um frítøku við nevndu grundgeving, hava fingið sýting.
Felagið Antares hevur ofta sóknast eftir einari greining av, hvat hendir um ein rindar í øðrum norðurlandi og ikki søkir frítøku í Føroyum. Kann man so fáa eftirløn, bæði úr Føroyum og úr t.d. Noregi? Vildi tað verið í samsvarið við Norðurlendsku Konventiónina um Sosiala Trygd?
Helst fara fleiri slík frábregði at vísa seg, og vit sakna í viðmerkingunum eina tilsiping til tað og hvussu slíkir ivaspurningar skulu loysast."
Eftirlønarlógin
Viðmerkingarnar til uppskotið til Løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um Eftirløn (Eftirlønarlógin), eru hesar:
"Tað er sera umráðandi, at øll pensjónsnýskipanin tekur atlit til, at 2000 føroyingar arbeiða uttanfyri Føroyar. Hesir Føroyingar gjalda ofta bæði skatt í arbeiðslandinum og Føroyum. Men arbeiðsgevararnir virka ikki eftir føroyskum lógum. Hesin trupulleikin má vera partur av pensjónsnýskipanini og lýsast væl og virðiliga.
Tað er sera umráðandi, at rætturin til frítøku fyri løntakara við útlendskum arbeiðsgevara og pensjónuppsparing uttanlands verður varðveittur og víðkaður. Í øðrum lógaruppskotum í hesi ætlaðu pensjónsnýskipan, eru atlit tikin fyri norðurlendska sáttmálanum um sosiala trygging. Men ikki í hesari lógini. Ein persónur, ið er sosialt tryggjaður í øðrum norðurlandi og harvið partur av almennum pensjónsskipanum har, skal eisini rinda til føroyska pensjónsuppsparing.
Upphæddin av inngjaldi av sosialum gjøldum til onnur norðurlond er skattafrí í Føroyum, men øll útgjøld haðani verða skattað sum A-inntøka í Føroyum, sambært norðurlendska tvískattasáttmálanum. Men eftir stendur, at sum er gjalda persónar búsitandi í Føroyum, ið starvast í øðrum norðurlandi, eftirløn til bæði londini.
Í norðurlendska sáttmálanum um sosiala trygging er ásett, at ein ikki kann fáa sama útgjald úr tveimum londum samstundis. Hesir persónar eru - umframt at gjalda til tvær skipanir - í vanda fyri at missa aðra eftirlønina. Ongin greining er gjørd um hetta og ikki ber til at fáa nakað svar frá umsitingini, um hetta veruliga er so. Tí heita vit á løgtingið um at taka atlit til norðurlendska samstarvið í pensjónsnýskipanini.
Almannaveitingar t.d. barsil útgjald, barnakekkur og arbeiðsloysisstuðul úr øðrum londum, eiga at vera undantikin kravda pensjónsgjaldinum. Hetta fyri at umganga, at hesar veitingar lækka so hvørt sum pensjónsgjaldið hækkar. Myndugleikar í øðrum londum leggja ikki kravda føroyska pensjónsgjaldið afturat veitingini. T.d. er barsil veitingin fyri teir, sum sigla undir DIS/DAS, 4245 kr. um vikuna. Hetta er skattskyldugt í Føroyum, sambært tvískattasáttmálanum.
Men um tað kravda pensjónsgjaldið skal rindast av hesari veiting, so minkar veitingin meira enn ein møgulig regulering, gjørd av donskum myndugleikum, av hesari veiting. Hetta ger tað uppaftur truplari hjá teimum undir DIS/DAS at fara í barsil. Tí er neyðugt at útlendskar almannaveitingar vera undantiknar pensjónsgjaldinum. Kravið um, nær byrja eigur at vera goldið til eftirløn, eigur at verða sett til 40 ár áðrenn pensjónsaldur.
Hesi 40 árini eru tey somu, sum er krav fyri at fáa fult útgjald úrAMEG. Hetta fyri at lesandi og ung, ið hava eitt arbeiði nakrar fáa tímar um vikuna, fáa sum mest av lønini útgoldnað. Tey gjalda til AMEG, og tað eigur at vera nokk at byrja við. Pensjónsgjaldið eigur at vera roknað av einari samanlagdari A og B inntøku og ikki hvør sær sum nú. Tá gjaldið nú verður lækkað niður í 12 %, og flestu løntakarar hava eina avtalu um pensjónsgjald á 15-18%, kann tað gerast óheppið, um mann t.d. hevur goldið 15% í eftirløn av síni A-inntøku og so skal gjalda 12% av einari lítlari B-inntøku.
Dømi. A-Inntøka 300.000. Lógarkravið er 12% = 36.000 kr., men løntakarin hevur eina avtalu um 18% = 45.000 kr. Her eru goldnar 9000 kr. meira enn lógarkravið. Hesin sami løntakarin hevur eina B-inntøku á 30.000 kr., men her er ongin avtala um eftirløn. Lógarkravið er 12% av 30.000 = 3600 kr. Hetta kravið eigur at falla burtur, tí viðkomandi hevur í A-inntøkuni longu goldið lógarkravda gjaldið á 12%.
Tey, sum hava útlendskan arbeiðsgevara og eru umfatað av pensjónsskipan uttanlands og hava søkt um frítøku sambært §1 stk. 9 í Eftirlønarlógini, skulu spara upp sambært kunngerð nr. 165/2013 sum broytt við kunngerð nr. 31/2017. Her er § 1 stk. 6 broytt stk. 7 strikað við broytingini í kunngerð 31/2017.
Henda broyting ger, at einans varandi pensjónsveitingar, lívrenta og lutapensjón uppfylla kravið um gjald til pensjón. Samstundis er greinin, sum linkaði kravið um, hvussu nógv % skulu gjaldast, strikað. Hetta ger at kunngerðin er meira víðgongd enn lógin leggur upp til. Í lógini er møguligt at fáa upp til 15% sum kapitalpensjón. Hesin møguleiki er tikin frá teimum, sum hava útlendskan arbeiðsgevara og útlendska pensjónsuppsparing.
Kunngerðin eigur at verða broytt soleiðis, at møguleiki er at spara upp til kapitalpensjón eins og aðrir føroyingar."
Javningarprosent
Viðmerkingarnar til uppskotið til Løgtingslóg um javningarprosent til almannaveitingar, eru hesar:
"Uppskotið leggur upp til at javna við almenna lønarvøkstrinum og prístalinum, tó ongantíð meira enn lønarvøksturin. Javnað eigur eisini at verða í mun til privata lønarvøksturin. Tí eigur at verða sett í lógina, at javnað verður av miðal lønarvøkstrinum hjá bæði tí almenna og privata.
Um tann privati lønarvøksturin er 2% og tann almenni 1%, so skal javnast við 1.5 %. Hetta tí at almannaveitingar eisini verða veittar til privatar løntakarar, og tí eiga teirra lønir eisini at vera við til at javna almannaveitingarnar."
Almannaveitingar
Viðmerkingarnar til uppskotið til Løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um áseting og javning av almannaveitingum, eru hesar:
"Markið fyri mótrokning eigur at verða sett til botnfrádráttin hjá landinum. Markið fyri mótrokning eigur, um tað ikki fylgir botnfrádráttinum hjá landinum, at verða javnað hvørt ár, eins og veitingarnar. Gott er, at almannaveitingar verða javnaðar hvørt ár, so tær fylgja vanliga prísvøkstrinum."
Kelda: Áhugafelagið Antares


text:
Fyri árini 2016, 2017 og 2018 er viðgerðin hjá Búskaparráðnum og Hagstovuni komin til, at vøksturin í bruttotjóðarúrtøkuni í ársins prísum verður framroknaður til ávikavist 6,8%, 6,0% og 4,1%.
Í høvuðsheitum eru útlit til, at tilfeingisvinnurnar og teirra lutfalsliga stóra ískoyti til vøksturin seinnu árini verður nakað minni í ár og komandi ár í mun til undanfarnu 4 árini, meðan privatar tænastuvinnur, byggivinnan og aðrar framleiðsluvinnur, sum í størstan mun verða ávirkaðar av innlendska eftirspurninginum, koma væntandi at eiga størri lut í vøkstrinum í ár og komandi ár.
Framleiðslan hjá tilfeingisvinnum fer í størstan mun av landinum. Fortreytirnar fyri útflutningin geva sum úrslit, at vakstrarískoytið frá útlendskum eftirspurningi er framvegis lutfalsliga stórt, men tó minni í 2018. Privata nýtslan er vaksandi tí tøka inntøkan veksur við samlaða vøkstrinum, men mett verður, at húsarhaldini í 2018 í enn størri mun hava hug at nýta størri part av hesari eyka inntøku til nýtslu. Byggivirksemið er lutfalsliga stórt, og privatu íløgurnar eru eisini ásettar at vaksa í mun til samlaðu framleiðsluna. Samanumtikið kann vøksturin í ár, og í enn størri mun komandi ár, tengjast at vøkstri í innlendskum eftirspurningi og í minni mun frá útlandinum.
Samlaða framleiðsluvirði er samansett av tilfarsnýtslu, øðrum framleiðsluskattum (netto), útreiðslum til lønir og atknýttum gjøldum og bruttorakstraravlopi. Søguliga lutfallið millum hesi viðurskifti er, saman við mánaðarligu lønarútgjaldingunum býttar á vinnugreinir úr samtíðarskattakskipanini, ein týðandi fortreyt fyri framrokningina av virðisøkingini fyri tey árini, ið mánaðarligu lønarhagtølini eru tøk. Fyri í ár eru hesi lønarhagtølini tøk fyri meira enn helmingin av árinum. Ein eftirviðgerð av hesum tølum gevur greiða ábending um gongdina fyri einstakar vinnur í ár og er stýrandi fyri støddina av virðisøkingini. Tá virðisøkingin er roknað frá framleiðslusíðuni, verða eftirspurnar-/útreiðslupartarnir av BTÚ (nýtsla, íløga og nettoútflutningur) mettir sambært teimum indikatorum, sum eru savnaðir við greiningum av taltilfari og samrøðum við umboð fyri vinnur og stovnar, ið hava góðan varhuga av, hvat ið gongur fyri seg í føroyska búskapinum.
Framrokningin er at finna í talvum í hagtalsgrunninum og frágreiðingin hjá Búskaparráðunum kann heintast av netinum.


text:
INNANSETURS – kunning til starvsfólk og studentar
INNGANGUR
Um 2 dagar fara vit inní juni mánað, sum er byrjanin upp á eitt komandi summar. Tá er bert ein mánaður eftir til umsóknarfreistina til kvotu 1, sum er 1. juli 2014. Og á Mentanarnáttini komandi fríggjakvøld 6. juni verður skipað fyri tiltaki á Østrøm har eisini verður kunnað um upptøkuna Sí nærri kunning um tiltakið her.
Seinni í mánaðinum, fríggjadagin 27. juni 2014, verður skipað fyri próvhandanini 2014 í Norðurlandahúsinum. Ská og nærri kunning sæst her.
INNANSETURS er ætlað bæði starvsfólki og lesandi á Setrinum. Tað eru fleiri lesandi, sum hava meldað seg til sum haldarar av hesum kunningarskrivi. Gott hevði verið, um aftur varð boðað frá hesum átaki millum tey lesandi. Møguleiki er at melda seg til at fáa Innanseturs her
Evstamark fyri tilfari til komandi tíðindabræv er mikudagin 25. juni 2014 kl. 12. Tit kunnu rokna við einum nýggjum INNANSETURS í viku 26.
ÚTBÚGVING
Eftirútbúgving fyri námsfrøðingar og fólkaskúlalærarar
Treytað av nøktandi luttøku fer Fróðskaparsetrið/Námsvísindadeildin at skipa fyri eftirútbúgvingartilboðum lestrarárið 2014-15 í
- Linjugreinalestur fyri námsfrøðingar og fólkaskúlalærarar og
- Ískoytisútbúgving fyri námsfrøðingar og fólkaskúlalærarar
------------
Í seinasta Innanseturs varð sagt, at lesandi á Føroyamálsdeildini vóru misnøgd við, at ov lítið var av bókmentaligum lestrarevnum fyri heystið 2014. Hetta tók deildin til eftirtektar og hevur fingið avtalu við ein íslendskan bókmentafrøðing, sum eitur Soffía Auður Birgisdóttir, um eitt 5 ECTS-skeið í norðurlendskum samtíðarbókmentum; Bergur D. Hansen fer at hava eitt 5 ECTS-skeið í nýggjum føroyskum skaldskapi í 10’unum.
VEGLEIÐING
Í døgunum 22. og 23. mai var Vegleiðaratoymið við Gjógv, har fyrireikingar vóru gjørdar til komandi lestrarár. Arbeitt varð við at leggja ein árskalendara og fleiri afturvendandi tiltøk vórðu ásett. Tað sum nú fyrst stendur fyri durðum, er kunningartiltakið um lestur á Setrinum, ið verður á Østrøm komandi fríggjakvøld á Mentanarnáttini. Les meira um hetta tiltakið her.
Eisini varð arbeitt við tiltøkum fyri heystið, har tað m.a. verður arbeitt við, saman við Dinu Andersen frá Syddansk universitet, at fyriskipa temadagar um evnið “At seta studentin í miðdepil”. Temadagarnir verða eftir ætlan í fyrru helvt av september mánaða. Høvuðsmálbólkurin eru undirvísarar, men partar av skránni fara eisini at venda sær til aðrir málbólkar, t.d. leiðslu, miðfyrsiting, deildarskrivstovur og vegleiðarar. Nærri kunning um tiltakið kemur seinni á heimasíðuna.
PRÓVTØKUR
6 MA-prógv eru útskrivaði á Føroymálsdeildini hesa hálvuna. Eftir MA-ritgerðina endar MA-lesturin við einum meistarafyrilestri.
- Tóta Árnadóttir helt meistarafyrilestur við heitinum “Fuglamotiv í føroyskum kvæðum – formur, innihald og granskingarsjónarhorn”,
- Randi Vang við heitinum “Hvussu tulkar bókmentaverkið Rökkurbýsnir eftir Sjón hugmyndaheim 17. aldar?”,
- Hanna Absalonsen við heitinum “Sálmatýðingarnar hjá Victori Danielsen í átrúnaðarligum og tjóðarbyggjandi høpi”,
- Katrin Reinert við heitinum “Føroyskur skaldskapur av manna munni endurnýttur – í romantikkinum og í dag”,
- Katrin Jacobsen við heitinum "Møður og døtur í ævintýrunum".
- Eyðbjørg Fossádal helt sín fyrilestur tá hon gjørdist cand.phil.
Vit ynskja teimum øllum hjartaliga til lukku við próvnum.
FYRISITING
Nýggjastu leiðslufundarfrágreiðingarnar:
STARVSFÓLKATÍÐINDI
Louise Meier Carlsen, cand.scient., byrjar sum adjunktur í støddfrøði og didaktikki á Námsvísindadeildini tann 1. august.
------------
Poul Guttesen, lektari, ph.d. á Námsvísindadeildini fer í farloyvi lestrarárið 2014-15.
------------
Sunleif Rasmussen, námslektari og komponistur á Námsvísindadeildini fer í farloyvi lestrarárið 2014-15. Hann skal skriva eina symfonikonsert fyri Helsinki filharmonikararnar og eina obokonsert fyri Odense symfoniorkester.
------------
Gestur Hovgaard, lektari, ph.d. á Søgu- og samfelagsdeildini gevst sum útbúgvingarleiðari fyri samfelagsvísindi tann 31.08.2014.
------------
Tann 1. mai 2014 fór Rannveig Winther, granskingarhjálpari á Føroyamálsdeildini, frá fyri aldur. Hon varð sett í starv í 1987 og arbeiddi øll árini á bandasavninum, sum hoyrir til deildina. Bandasavnið er eitt savn av upptøkum við fólkaminnum, sangi, kvæðum og øðrum. Rannveig arbeiddi bæði við innsavning og skráseting, og hetta greiddi hon samvitskufult úr hondum. Føroyamálsdeildin vil hervið veita Rannveig eina hjartans tøkk fyri trúgva tænastu.
------------
Fróðskaparsetrið hevur sett Magna Mohr í starv sum lektari í heilsuvísindum. Starvið er liður í menning av heilsuvísindaliga fakøkinum á Setrinum. Les meira her
GRANSKING
EURAXESS kunningarferð 2014 at enda komin
Síðan EURAXESS-portalurin lat upp í desember 2013, hevur verið arbeitt við at kunna granskingarstovnar um endamálið við EURAXESS-tænastuni og um portalin www.euraxess.fo sum amboð. Á hesum kunningarfundum var serligur dentur lagdur á EURAXESS Rights, ið virkar fyri at fáa granskarar, arbeiðsgevarar og stuðulsveitarar at seta í gildi ásetingarnar í skjalinum ”The European Charter for Researchers and the Code of Conduct for the Recruitment of Researchers”, stytt Charter and Code. Hesar ásetingar snúgva seg um reglur og mannagongdir fyri granskarar og granskingarstovnar í Evropa. Eitt av høvuðsendamálunum við vitjanunum var at eggja stovnsleiðslum til at seta Charter and Code á dagsskrá, at gera innanhýsis greining av hesum reglum og mannagongdum, og síðan seta Charter and Code í verk við tí endamáli at tryggja, at granskarar hava somu rættindi og javnbjóðis kor allastaðni í Evropa. Vitjað hevur verið á so at siga øllum granskingarstovnum í Føroyum. Fyrsta vitjanin var á Setrinum fyrst í mars, og tann síðsta í røðini var á Landssjúkrahúsinum 21. mai. Við í EURAXESS-verkætlanini eru Dagmar Joensen-Næs, verkætlanarleiðari (Granskingarráðið) og Elisabeth Holm, altjóða samskipari á Setursskrivstovuni.
------------
Tórshavnar kommuna játtaði í hesum mánaðinum stuðul til eina verkætlan, sum gevur møguleika at sameina undirvísing og gransking. Bæði læraralesandi og skúlanæmingar fara at luttaka í verkætlanini. Hendan verkætlanin er grundað á nøkur av teimum tilmælum, sum vórðu løgd fram á norðurlendskari verkstovu fyrst í mars í ár.
Les meira um verkætlanina her
RÁÐSTEVNUR
Hjalmar P. Petersen, lektari á Føroyamálsdeildini, hevur saman við Renatu Szczepaniak hildið fyrilesturin: The decline of the synthetic genitive and the grammaticalization of prepositional phrases as possessive constructions in Faroese. Stað: Berlin. Germanic Genitives. Workshop á Freie Universität Berlin.
SKEIÐ
Seminar um førleikameting 30. september
Týsdagin 30. september 2014, frá kl. 09 – 12, verður skipað fyri seminari um førleikameting við atliti at hægri lestri. Førleikameting, eisini nevnt validering, snýr seg um at meta, skjalfesta og viðurkenna aðrar viðkomandi førleikar enn teir, ið eru ognaðir innan formligu útbúgvingarskipanina. Førleikar verða mettir í mun til læruúrtøkur á útbúgvingum. Á seminarinum verður greitt nærri frá hesum hugtaki, endamáli og góðari praksis. Dømi frá universitetum og øðrum lærustovnum verða lýst, og ljós verður varpað á bæði norðurlendskan og evropeiskan politikk á økinum. Tiltakið, ið hevur heitið “Recognising Lifelong Learning – International Perspectives and Practices”, verður í samkomuhøllini á NÁD. Fyrilesarar verða við Timo Halttunen og Mari Koivisto, ið starvast á Turku Universitetinum í Finnlandi. Nærri lýsing og skrá kemur á www.setur.fo
------------
Summarskeið í føroyskum fyri norðurlendskar studentar verður á Føroyamálsdeildini 2.-21. juni 2014. Stívliga 20 lesandi úr øllum Norðurlondum hava teknað seg. Hetta er eitt av teimum sonevndu Nordkursskeiðunum, sum Norðurlendska ráðharraráðið fíggjar. Tey lesandi fáa 10 ECTS fyri skeiðið, sum tey kunnu fáa góðskrivað í lestri sínum á heimauniversitetinum. Lærarar á skeiðinum vera Lena Reinert og Victoria Absalonsen.
------------
Fimm studentar á Føroyamálsdeildini fara á Nordkurs-summarskeið í øðrum Norðurlondum: Tveir fara til Stokkhólms, tveir til Århus og ein til Tróndheims. Føroysk lesandi fáa stuðul til ferðina frá Studna.
TILTØK
Setrið luttekur aftur í ár við almennum tiltaki á Mentanarnáttini fríggjakvøldið 6. juni 2014 frá kl. 18.45 til 22.30. Les meira um tiltakið her
------------
Skipað verður fyri starvsfólkaútferð fríggjadagin 13. juni 2014. Ætlanin er at gera ein túr til Sandoynna. Nærri kunning um túrin kemur her
------------
Prógvhandanin 2014 verður fyriskipað fríggjadagin 27. juni 2014 í Norðurlandahúsinum. Les meira um tiltakið her
------------
Umsóknarfreistin at søkja inn til útbúgvingarnar á Setrinum eftir kvotu 1 er 1. juli 2014 á midnátt. Sí nærri kunning um upptøku her
FRÁBOÐAN
Tilmelding til INNANSETURS
Ert tú so óheppin ikki at hava móttikið tíðindabrævið? So er møguligt at melda til her.
Tilfar til INNANSETURS
Møguleiki er fyri at senda okkum kunningartilfar, sum tit meta eigur at vera við í INNANSETURS. Hygg nærri her.
Vit tilskila okkum rættin til at ritstjórna í tilfarinum. Tað er av týdningi, at INNANSETURS ikki skal innihalda persónsviðkvæmt tilfar.
Tá tú skrivar ein tíðindastubba, minst tá til at hava eina yvirskrift, eina lýsing, tíðspunkt, stað, fyrireikara og kontaktpersón.
Evstamark fyri tilfari til komandi tíðindabræv er mikudagin 25. juni 2014 kl 12.
Ritstjóri av INNANSETURS
Anna Katrin Matras


text: Nú var aftur ein nýggj orðamynd. BankNordik. Fyrsta mynd, sum springur úr hesum nýyrði er Herbert Pundik. So eru vit í Politiken og Miðeysturi. Men, jødi ella ikki, tað kann ikki vera meiningin at leggja so langt frá landi við okkara banka. Lesi eg aftur um aftur, at knekka kotuna og lata upp fyri hesum nýggja orði, frá vinstru móti høgru, sum siður er í okkara vinstrastýrdu mentan, so hefti eg meg við fyrstu stavirnar Ban og royni so at gera eitt kvalifiserað git, við at kveita til høgru eftir seinastu stavunum, at fáa eina hóming av, hvat hesin rebus endar við. Í lesingini fái eg orðamyndina Bandik. Rímar óbegrípiliga væl uppá Banditt. Og so allar tær upplagdu ensku orðamyndirnar Tricky Dick og bara dick. Fyri ikki um at tala útlendsku deildirnar, eitt nú í Kolding. Fer hon at eita ehm Kolik? Hetta var ein stravin orðamynd. Men kanska er tað meiningin og styrkin í nýggja samleikanum, dikk ella ikki. Tá vit hava grinið okkum tóm og lensað allar hugfarsligar konti, stendur orðamyndin eftir. Sum ein Fønixfuglur, ið vit øll eiga. Livst, so spyrst.


text:
Orð: Bernt Støylen
Týtt: Edm. í Garði
Eg veit í himmiríki borg,
so bjørt sum sólin klára;
har er ei synd, har er ei sorg,
ei grátur ella tára.
2. Har býr Guðs sonur, Jesus Krist,
man dýrd og heiður bera;
hann er mín vón og troyst for vist,
hjá honum eg skal vera.
3. Sum armur ferðamaður nú
eg mína leið má fara
av foldum til mítt fedrabú,
Guð, meg á vegnum varða!
4. Krist hevur meg við blóði loyst
og vil á hesum degi
nú bera hjarta mínum troyst
og venda sorg til gleði.
5. Tá eins og sandur heimsins lond
og gull og gleði víkja,
hann verjir meg við síni hond
og vil meg aldri svíkja.
6. Eg berur kom mín burðardag
og rann av ringum runni;
eg nakin fara má av stað,
tá hel meg hevur funnið.
7. Men vist eg veit ein morgun her,
tá deyðans nátt skal enda;
mítt likam upp úr moldum fer
og skal hjá Guði lenda.
8. So hjálp tú okkum, Harri Krist,
títt blóð for oss er runnið!
Tín beiski deyði satt og vist
oss lívið hevur vunnið.
9. Vit takka tær um alla tíð,
Guð, faðir, øll til saman,
tí náði tín kom til oss blíð
í Jesus’ Kristi! Amen.


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Landsstýrið: Pensjónsnýskipanin betrar haldførið
Mett verður, at pensjónsnýskipanin betrar haldførið hjá landsbúskapinum 340 mió. kr. í føstum prísum í 2040 og 690 mió. kr. í 2060.
Hetta svarar til ávikavist 1,9 prosent og 3,8 prosent av BTÚ, bruttotjóðarúrtøkuni.
Tað sigur Kristina Háfoss, landsstýriskvinna, í svari til Bárð Nielsen, løgtingsmann, sum spurdi um pensjónsnýskipanina.
Kristina Háfoss sigur, at sum frá líður er hækkingin av inngjaldi og útgjaldi í Samhaldsfasta neutral fyri haldførið.
Mett verður, at hækkingin í pensjónsaldrinum í sjálvum sær betrar haldførið 200 mió. kr. í føstum prísum í 2040 og 390 mió. kr. í 2060.
Sí eisini


text:
Bakvendur bilstólur
Bakvendur bilstólur veitir barninum bestu trygdina. Tí eiga børn at sita í bakvendum bilstóli sum longst, og helst til tey eru 4 ár.
Kanningar vísa, at hjá smábørnum er tryggast at sita í bakvendum bilstóli. Smábørn hava lutfalsliga stórt og tungt høvd í mun til restina av kroppinum (Uml. 25 % í mun til 16 % hjá einum 6 ára gomlum (kelda: Trygg Trafikk). Samstundis eru vøddar og beinagrind minni ment enn hjá størri børnum og vaksnum.
Í bakvendum bilstóli
Tá ið barnið situr í bakvendum bilstóli, verða kroppurin og høvdið trýst ímóti stólabakinum í einum frontalum samanstoyti. Megin frá samanstoytinum verður javnað út á ein størri flata, so trýstið verður minni. Høvd og nakki fáa lítlan og ongan baksláttur.
Í framvendum bilstóli
Tá ið barnið situr í framvendum bilstóli, verður rørslan í nakka og høvdi stór í frontalum samanstoyti, tí høvdið verður slongt fram, samstundis sum trygdarbeltið heldur kroppinum føstum í bilstólinum. Nakkavøddarnir kunnu verða toygdir so mikið, at tað hevur varandi mein við sær. Barnið fær eisini ein harðan baksláttur við nýggjum trýsti á nakka og høvd.
Talvan niðanfyri vísir, hvørja skaðafyribyrgjandi ávirkan ymsu loysnirnar við trygdarbelti hava sammett við at sita óbundin (kelda: Trygg Trafikk).
Kopla stoytkoddan* frá
Tað er ólógligt og lívshættisligt at hava ein bakvendan bilstól við ein virknan stoytkodda. Tí skal stoytkoddin altíð vera koplaður frá, um ein bakvendur bilstólur stendur á einum setri við stoytkodda. Kann stoytkoddin ikki koplast frá, skal bakvendi bilstólurin á baksetrið.
* stoytkoddi = airbag


text:
Landsskjalasavnið Faroese National Archives
Postboks 1155
FO-110 Tórshavn
T-postur: skjalasavn@skjalasavn.fo
Tlf: +298 340 540
Seinast dagført: 05-02-2015
Hetta er ein heimasíða hjá Landsskjalasavninum.
Á hesi heimasíðu er ymiskt tilfar um føroyska søgu, og til ber at taka tilfarið niður av heimasíðuni.
Tað er loyvt at nýta tilfar av hesi heimasíðu, tá ið víst verður til uppruna, t.v.s. hvaðani tilfarið stavar.
Savnindi eru løgd undir evnisbólkar. Tó liggja kirkjubøkur og fólkateljingar fyri seg.
Um tú hevur spurningar viðv. ymiskum á history, so send ein e-post til: skjalasavn@skjalasavn.fo
ella ring á 340540 gerandisdagar kl. 10.00-15.00.
GG! Heimasíðan riggar ikki á Firefox-browsarum, men t.d. á Safari, Internet Explorer og Google Chrome.
______________________________________________________________________________________


text:
Jólini eru løgd aftur um bak. Nýggja árið er skotið í gongd. Kíkarnir eru fyltir við útlendskum og føroyskum mati, bommini eru kílað niður millum ræst og feskt. Familjan hevur verið samlað, og gott er at hava góða familju at samlast um. Vit, sum kunnu sita saman við okkara kæru, og ikki í einingi, vit […]
Týsmorgunin gjørdi eg meg kláran at fara út á Landssjúkrahúsið, har eg skuldi leggjast undir skurð klokkan níggju. Havi í longri tíð stríðst við gallherðindi. Ikki tí, eg eri illsintur, sum vanligt er at siga um fólk og fæ, ið hava trupulleikar við gallinum. Helst koma herðindini, tí at eg ikki havi lært meg […]


text:
Føroyaprent vann útbjóðingina
Vinna19-01-2018 - 17:57 - Jóanis Albert Nielsen
Í dag var sáttmáli undirskrivaður um veiting av skelting til nýggja atkomuvegin og parkeingsøkið kring Vága Floghavn.
Føroyaprent átti lægsta boðið í sambandi við útbjóðingina og í dag varð sjøtul settur á samstarvið kring sjálva veitingina.
Talan er um alla skelting, frá ovurstórum ljósskeltum til smá parkeringsskeltir, bæði við og uttan ljós
Ikki færri enn 215 skeltir í alt skulu gerast og Føroyaprent veitir alt, frá prenti av skeltum til LED-ljós og steyrar av galvaniseraðum stáli v.m. Umframt at veita skeltini, so tekur Føroyaprent sær eisini av at seta øll skelti upp á staðnum.
Tað eru ZETA arkitektar við Ragnari Zacharissen og RÁÐ Ráðgevandi verkfrøðingar F.R.I., sum hava teknað og projekterað. Hallur Onghamar hevur havt ábyrgdina av verkætlanini fyri Føroyaprent.
-Føroyaprent er landsins størsta og mest framkomna prentsmiðja. Prent og print er okkara kjarnuvirksemi og vit arbeiða hart fyri at vera í meistaradeildini, sigur Jon Hestoy, ið eigur og rekur Føroyaprent.
-Okkara fremsta mál er at tryggja føroyingum føroyskt framleiddar prentlutir og at áhaldandi at menna okkum sum fyritøka og arbeiðspláss. Umframt sjálva prentsmiðjuna, fevnir virksemið á Føroyaprent eisini um skeltaverkstað, ið veitir stórprent av skeltum, bannarum og plakatum umframt deko til vindeygu og bilar.
Eitt eru neyðug amboð og maskinur, men Føroyaprent er fyrst og fremst menniskjaligt tilfeingi. Her starvast stívliga 30 dugnalig fólk, sum kíta seg og eitt sindur afturat, fyri at Føroyaprent skal lata fyrsta floks tænastu – hvørja ferð, sigur ein fegin og errin Jon Hestoy at enda.


text:
Eftir at jólatrøini í Nes kommunu eru tendrað leygardagin 2. Des. 2017, kl. 15.30, skipar Nes kommuna fyri jólakonsert í Fríðrikskirkjuni kl. 17.00.
Tey sum fara at luttaka eru hesi: Kirkjukórið í Fríðrikskirkjuni, Petur Hans Hansen, Streingjakórið, Bólkurin ELISHA, Hans & Margretha Poulsen og Undirhúskórið.
Bólkurin ELISHA, sum er avmyndaður omanfyri, fer at framføra alment fyri fyrstu ferð.
Nes kommuna bjóðar til kakao og bollar millum kl. 16.00 og kl. 17.00, tvs. eftir at jólatrøini eru tendrað og áðrenn jólakonsertina.


text:
Eg havi leingi ætla mær at keypt hendan pakkan av te som skal útreinsa. Eg havi keypt 2 pakkar fyri 100,- á www.bazaronline.dk. À heimasídini stendur:
Læt og effektiv útreinsingste
- Slankite er kent frá Q TV vid Pernille Aalund
- Seasalt mótvirkar cellulite og uphobning av affaldsstoffum og feitt i kroppinum
- Seassalt grønt te frísker húdina upp
- Ùtreinsingskurin er anbefaladur av Q-bladnum
Um vøruna
Seasalt grønt te er inspirera av natúrini á Fanø og havinum har. Te´id fokuserar á røkt, vælveru og er allergenfrí angauppliving.
Q-bladid skrivar soleidis: "Grønt te frá Seasalt er tann mest effektiva, lætta og skjótasti útreinsingskurin vit enn hava upplivad."
Vørufakta
Ùtreinsingskururin inniheldur:
- Grønt te vid antioxidanter: styrkir immunforsvarid og blokerar fyri feittmolekyle-uptagilsi í kroppinum og stimulerar fordøjilsi
- Hvidtjørn: hjartastyrkjandi og blódtryksregulerandi
- Senna: útreinsandi virkan
- Ginseng: gevur orku og lindrar lidpínu.
Anvendelse:
Hettar te kann njótast avkøla ella heitt. Kururin røkkir til 14 dagar. Um tú eftir 14-dagars kuri vil framá nýta kurin, skal hettar fyst henda eftir 3 vikurs pausu.
útreinsingskururin er ikke til barnakonur og kvinnur id geva bróst, likasum ginseng produktir normalt ikki anbefallast til persónar vid epilepsi.
Eg gledi meg at royna hendan kurin. vónandi var hettar ein inspiratión til tykkum
Hav ein gódan dag
Vinarliga
Bjørga <3


text:
Við gávukortinum frá SMS gevur tú altíð eina gávu, ið passar.
Kortið kann brúkast eins og vanligt gjaldskort í øllum handlunum í SMS og nýtslan og restupphæddin kann avlesast beinleiðis inni á gavukort.sms.fo
SOLEIÐIS VIRKAR KORTIÐ
Tá ið keypt verður í einum av handlunum í SMS, og tú ynskir at rinda við gávukortinum, verður kortið drigið ígjøgnum FR-terminalin í viðkomandi handli á sama hátt, sum tá tú rindar við vanligum gjaldskorti.
Keypsupphæddin verður drigin av kortinum beinanvegin. Tað ber til eina og hvørja tíð at kanna saldo og nýtslu á kortinum. Hetta verður gjørt umvegis heimasíðu okkara http://gavukort.sms.fo. Vegleiðing er aftanfyri á gávukortinum.
Veiting
Gávukortini kunnu leverast til dyrnar um alt Føroyar og kann avheintast hjá Marknaðardeildini í SMS.


text:
Íslendskur lestrarstuðul
Íslendska Mentamálaráðið bjóðar føroyingum at søkja stuðul (140.000 ísl.kr. um mánaðin í 8 mánaðir) til lestur í íslendskum máli og bókmentum á Háskóla Íslands lestrarárið 2018/2019.
Upphæddin røkkur til vistarhald. Studentunum verður útvegað innivist á studentagarði, og húsaleigan verður goldin av studninginum.
Námið byrjar 1. september 2018 og endar 30. apríl 2019.
Umsóknir skulu sendast til:
Stofnun Árna Magnússonar í íslendskum fræðum,
Stofu Sigurðar Nordals,
Posthólf 1220,
IS-121 Ísland
Umsóknarfreistin er 1. desember 2017
Umsóknarblað og kunning kunnu takast niður her ella fáast við at venda sær til Setursskrivstovuna. Hesi eru eisini at finna á heimasíðuni www.arnastofnun.is.
Studningshavar í verandi skúlaári kunnu søkja um framhaldsstudning fyri næsta skúlaár innan 1. desember 2017
Fróðskaparsetur Føroya
Setursskrivstovan
J.C. Svabos gøta 14
Postrúm 272
110 Tórshavn
Tlf. 35 25 00, fax 35 25 01


text:
Kommunustýrisskipan
Kapittul I
Kommunustýrið
§ 1: Kommunustýrið í Kunoyar Kommunu hevur 5 limir, ið verða valdir eftir kommunalu vallógini.
Stk. 2: Kommunustýrið ásetur nærri reglur um sína málsmannagongd í eini fundarskipan.
§ 2: Kommunustýrið velur ein borgarstjóra, sum er settur í 1/4 brøk og en varaborgarstjóra.
Kapittul II
Samsýningar
§ 3: Kommunustýrið verður lønt við fundarsamsýning samb. § 1, nr. 1 í kunngerð nr. 121 av 22. desember 2000 um samsýningar til kommunustýrini. Aðrar nevndir verða løntar á sama hátt.
Kapittul III
Borgarstjórin
§ 4: Nærri reglur um virksemi borgarstjórans í samband við kommunustýrisfundir verða ásettar í fundarskipanini.
§ 5: Borgarstjórin hevur dagligu leiðsluna av kommunalu fyrisitingini, samb. kpittul 4, -6 og -8 í kommunustýrislógini.
Stk. 2: Borgarstjórin skal ansa eftir, at tey mál, ið krevja kommunustýrisviðgerð, fáa tílíka viðgerð, og at neyðug ummæli verða fingin.
Stk. 3: Borgarstjórin skal síggja til, at málini verða avgreitt uttan óneyðuga seinking. Borgarstjórin kann krevja allar upplýsingar um mál og málsavgreiðslu, sum er hjá nevndum og starvsfólkum.
Stk. 4: Borgarstjórin ansar eftir, at farið verður fram eftir samtyktum kommunustýrisins. Um borgastjórin verður varugur við, at tað ikki fyriliggur játtan fyri eini ætlan, veður málið at leggja fyri kommunustýrið.
§ 6: Borgarstjórin stjórnar fíggjarviðurskiftum og roknskaparhaldi kommununar, og hevur eftirlit við allari umsiting kommununar, ið hevur við peningalig og fyrisitingarlig viðurskifti at gera.
Stk. 2: Borgarstjórin ásetur nærri reglur um mannagongdir í eini bókhaldsskipan, ið gjølla sýnir, hvussu kommunuognin verður umsitin.
§ 7: Borgarstjórin skal gera uppskot til fíggjarætlan.
Stk. 2: Við hvørja upphædd í uppskotinum skal vera viðmerkt:
1) tann upphædd, ið verður skotin upp fyri komandi ár,
2) tann upphædd, ið er avsett fyri verandi fíggjarár og
3) tann upphædd, ið er inngoldin ella brúkt í farna fíggjarári.
Stk. 3: Viðmerkingar skulu vera við hvørja konto um undir hvørjum treytum upphæddin kann brúkast og hvør ið hevur ábyrgd av kontoini.
Stk. 4: Tær íleggingar- og fíggjarætlanir, ið borgarstjórin hevur gjørt, verða lagdar fram saman við uppskotinum til ársfíggjarætlanina. Við uppskotinum skulu eisini fylgja upplýsingar um tær fíggjarligu broytingar, sum kunnu væntast í komandi fíggjarári.
§ 8: Hevur borgarstjórin forfall, yvirtekur varaborgarstjórin uppgávurnar í samband við fundarleiðsluna og aðrar uppgávur, í tann mun borgarstjórin áleggur honum.
Kapittul IV
Onur viðurskifti
§ 9:Kommunustýrislimur kann skrivliga heita á borgarstjóran um at fáa upplýsingar og teknisk hjálp í samband við fyrireiking til fundir.
Stk. 2: Borgarstjórin ansar eftir, at allir kommunustýrislimirnir fáa upplýsingarnar, sum eru útvegaðir, samb. stk. 1.
§10:Beinleiðis atgongd til skjalagoymsluna er avmarkað til borgarstjóran og skrivaran/journalføraran.
Stk. 2: Borgarstjórin setur nærri reglur um mannagongdir viðvikandi journalskipanini.
§ 11: Listi yvir virðisbrøv í ogn hjá kommununi er goymdur í brandsikraðum skapi á kommunuskrivstovuni.
§ 12: Grannskoðari hjá kommununi er Kaj Joensen, sp/f "Revision".
§ 13: Hesar viðtøkur fáa gildi tann 1. juli 2001.
Stk. 2: Uppskot tl broytingar í hesum viðtøkum og uppískoyti skulu verða viðgjørd á tveimum kommunustýrisfundum og skulu í minsta lagi vera 14 dagar millum hvønn fundin.
Soleiðis samtykt á kommunustýrisfundi tann 28. mai 2001 og 23. juni 2001.
Heini O. Heinesen, borgarstjóri John Damberg, varaborgarstjóri
Atli Vilhem Jaspur Kruse Hanna Klettskarð
KALENDARI
SAMBAND
Kunoyar kommuna
Kunoyargøta 7
780 Kunoy
Tel. +298 21 68 14
Skrivstovan
Kunoyargøta 7
780 Kunoy
Opið er:
Mánadagin frá 9:00 til 11:00


text:
Strategi fyri Setrið
Leiðslan og deildarleiðararnir eru farin undir at gera eina strategi fyri Setrið.
Eina langtíðarætlan, sum skal gerast ítøkilig við málum fyri styttri áramál og fyri einstøku deildirnar. Tað ber í sær, at strategiarbeiðið, sum varð gjørt í 2008 og 2009 á Setrinum, skal endurskoðast og nakað av arbeiði skal leggjast afturat. Arbeitt verður fram ímóti at hava uppskot til eina yvirskipaða strategi fyri Setrið klára til 1. apríl í ár.
Orsøkin til, at vit taka strategiarbeiðið uppaftur er, at Setrið seinastu árini hevur skulað virkað undir ógvuliga skiftandi játtanum, sum hava ført við sær stórar avbjóðingar, tá langtíðarætlanir skuldu gerast. Hetta hevur tarnað stovnsetingini av nýggjum útbúgvingum, samstundis sum krøvini til Setrið alsamt hækka.
Tað er í løtuni nógv fokus á leiklutinum, Setrið eigur at hava í samfelagsmenningini. Politiska skipanin sóknast rætta leikluti okkara og hetta sæst aftur í arbeiðsbólkum settir av politisku skipanini, hvørs endamál er at koma við tilmælum um, hvussu verandi gongd við fólkafrá¬flyting kann vendast. Her hevur Setrið ein týðandi leiklut. Hóast ein henda samfelagsliga tilvitska um týdningin hjá Setrinum eigur at gagna okkum, so kann hetta tó eisini gerast ein hóttan, við tað, at onnur uttan fyri Setrið koma við loysnini til, hvussu Setrið skal lyfta uppgávuna, ið stovnurin eigur í samfelagsmenningini. Koma vit ikki sjálvi við einum uppskoti um okkara leiklut, er vandi fyri, at onnur eyðmerkja ein leiklut, sum síðan verður álagdur Setrinum.
Umframt óstøðugar játtanarkarmar til Setrið ár um ár, hevur okkara stovnur verið ígjøgnum eina skiftistíð seinastu árini. Stórur partur av leiðsluni er nýggjur, bygnaðarbroytingar eru framdar, skipanin fyri Setrið er broytt, so at vit nú virka undir einum stýri og fyrrverandi Læraraskúlin og Sjúkrarøktarfrøðiskúlin eru lagdir saman við Setrinum og eita nú Námsvísindadeildin og Sjúkrarøktarfrøðideildin. Hetta hevur ført við sær stórar avbjóðingar á øllum deildum, nú ymiskar mannagongdir, vanar og námsskipanir skulu tillagast, so vit gerast ein enn meira dynamiskur og vælvirkandi stovnur enn vit eru í dag.
Allar hesar broytingarnar, sum vit hava verið ígjøgnum, eru samstundis ein onnur orsøk til, at vit eiga at taka strategiarbeiðið uppaftur.Slík tilgongd skapar samskifti í organisatiónini og reisir reflekterandi spurningar – um vit kunnu siga, hvar vit eru, hvagar ynskja vit so at flyta okkum, hvat stendur í vegin fyri at vit røkka málunum og hvussu røkka vit málunum? Ein tilgongd sum hendan skapar eina støðuga ringrás av samskifti og leggur upp til samstarv, við at geva organisatiónini eitt greitt fokus á raðfestingar og ætlanir. Vónin er tí, at vit við at fara ígjøgnum hesa tilgongdina, umframt at gerast meira tilvitað um, hvussu vit vilja menna Setrið næstu árini, eisini byrja eitt samskifti, sum fer at føra til, at vit fara at kenna okkum sum ein stovn við felags mannagongdum og felags samleika.
Heimasíðan fer at verða brúkt sum amboð at kunna um tilgongdina. Á hesum plássi fer tilfar og kunning um strategitilgongdina at verða lagt út


text:
BÚSTAÐUR OG BYGGING
Tvøroyrar kommuna hevur í løtuni 11 grundstykkir til sølu í Heiðatrøðini.
Grundstykkini liggja væl fyri og hava gott útsýni. ...
Gjaldið fyri íbinding í kommunala vatnveiting og kloakk er í løtuni 15.000 kr - 5.000 kr fyri íbinding í vatnveiting og 10.000 kr fyri íbinding ...
Fyrsta stigið hjá tí, sum ynskir eina matrikulera broyting, er at skriva eina umsókn. Umsóknarbløð fáast á kommunuskrivstovuni ella kunna takast ...
Innlendis flytingarØll, ið flyta, hava skyldu til í seinasta lagi 5 dagar eftir flyting at boða kommununi, sum flutt verður til, frá flytingini. Fráboðanin ...