text:
Uppskot til løgtingslóg um náttúruvernd
Løgtingsmál nr. 106/2010: Uppskot til løgtingslóg um náttúruvernd
Uppskot til løgtingslóg um náttúruvernd
Kap. I
Endamál og vernd
Endamál
§ 1. Lógin hevur til endamáls at skipa
náttúruvernd í Føroyum, so at náttúran
verður vard á burðardyggan hátt við
atliti at margfeldni eins og
mentanarminni í landsløgum verða
vard. Lógin skal eisini tryggja
umstøður hjá fólki at njóta náttúruna,
eins og fyrilit fyri altjóða skyldum
Føroya, búskapi, mentan og menning
um alt landið. Lógin skipar stovnar,
fyrilit og mannagongdir fyri
náttúruvernd. Lógin tryggjar
demokratiska stjórn, fakliga umsiting,
økisávirkan, hoyring og rættartrygd.
Øki lógarinnar
§ 2. Lógin fevnir um alt føroyska
umveldið.
Stk. 2. Øll hava skyldu at taka fyrilit
fyri endmálinum við hesi lóg.
Allýsing
§ 3. Lógin skipar vernd av náttúru.
Náttúran er samansett av bæði tí livna
og ólivna. Hon fevnir um lívverur,
teirra (uppruna) lívøki, og
vistfrøðiskipanina, tey eru partur av.
Kap. II
Náttúruverndarstovnarnir
Náttúruverndarnevnd
§ 4. Landsstýrismaðurin setir eina
náttúruverndarnevnd.
Stk. 2. Limirnir í
náttúruverndarnevndini verða ein
formaður, eitt umboð fyri
Umhvørvisstovuna, eitt umboð fyri
Náttúrugripasavnið og fleiri serkønir
økislimir.
Stk. 3. Landsstýrismaðurin velur til
formann fyri fýra ár í senn ein persón,
ið skal vera lógkønur ella
fyrisitingarkønur.
Stk. 4. Serkønu limirnir í nevndini
verða valdir soleiðis, at eitt umboð er
fyri hvørt av økjunum Suðuroy,
Sandoy, Vágar, Norðstreymoy,
Suðurstreymoy, Eysturoy og
Norðuroyggjar. Umboðini skulu hava
holla vitan um náttúruviðurskifti í
økinum, tey skulu umboða.
Stk. 5. Landsstýrismaðurin velur
serkønu økislimirnar fyri fýra ár í
senn. Kommunur, feløg og onnur
kunnu skjóta nevndarlimir upp.
Landsstýrismaðurin ásetir
mannagongdir fyri, hvussu hetta fer
fram.
Stk. 6. Umboðini fyri
Umhvørvisstovuna og
Náttúrugripasavnið eru ikki vald fyri
ávíst tíðarskeið, men sita stovnsins
vegna.
Stk. 7. Fyri hvønn limin verður valdur
ein tiltakslimur.
Stk. 8. Landsstýrismaðurin ásetir
samsýningina til fomannin og hinar
limirnar og ber útreiðslur
nevndarinnar.
§ 5. Tá náttúruverndarmál verða
viðgjørd í nevndini, eru formaðurin,
umboðið fyri Umhvørvisstovuna,
umboðið fyri Náttúrugripasavnið
umframt minst eitt serkønt økisumboð
við.
Stk. 2. Formaðurin útnevnir í hvørjum
einstøkum máli minst ein økislim til
viðgerð av einstøku málunum, sambært
serligum reglum, sum landsstýrisfólkið
ásetur.
Umhvørvisstovan
§ 6. Eftir reglunum í hesi lóg fyrisitur
Umhvørvisstovan, sum er stovnur
undir landsstýrismanninum, øll
náttúruverndarviðurskifti, ið ikki eru
løgd til landsstýrismannin ella annan
myndugleika ella stovn at fyrisita.
Náttúrukærunevndin
§ 7. Landsstýrismaðurin setur
náttúrukærunevndina, ið verður
mannað við fimm limum, sum verða
valdir fyri fýra ár í senn. Fyri hvønn
limin verður valdur ein tiltakslimur.
Stk. 2. Formaðurin skal vera lógkønur.
Stk. 3. Tveir limir skulu vera kønir í
lívfrøði, jarðfrøði, náttúruvernd,
mentanararvi ella tílíkum.
Stk. 4. Tveir limir skulu vera kønir
innan búskap, býarskipan, byggifrøði,
fyrisiting ella tílíkt.
Stk. 5. Landsstýrismaðurin kann áseta,
at náttúrkærunevndin verður
samskipað við aðrar kærunevndir.
Stk. 6. Landsstýrismaðurin ásetur
samsýningina til fomannin og hinar
limirnar og ber útreiðslur
kærunevndarinnar.
Kap. III
Frágreiðing og umfevnandi
náttúrufriðingar
Frágreiðing um náttúruvernd
§ 8. Fjórðahvørt ár skal
landsstýrismaðurin leggja fyri
Løgtingið til umrøðu frágreiðing, har
týdningarmikil
náttúruverndarviðurskifti verða lýst.
Stk. 2. Í frágreiðingini skal millum
annað verða greitt frá:
1) almennu støðuni í náttúruni, eitt nú
um hótt landsløg, djóra- og
plantusløg, og dálkað sjóøki og áir,
2) støðuni í umfevnandi
náttúrufriðingum og týðandi
náttúruverndarmálum, eisini í
kærumálum,
3) gongdini í avgerðarmálum, eisini í
kærumálum,
4) kunngerðum, ætlaðum
lógarbroytingum og annars øðrum,
ið kann hava týdning at skipa
náttúruvernd í framtíðini.
Umfevnandi náttúrufriðingar – atlit
§ 9. Til tess at varðveita ávís sløg av
landslagi, lívøki, jarðfrøði, djóra- ella
plantusløgum, jørðildi, gróðri,
mentanararvi, søgu- og
siðvenjuminnum, náttúrueyðkennum,
útsýni og vakurleika,
fríðtíðaráhugamálum ella tílíkum kann
landsstýrismaðurin taka stig til
umfevnandi friðingar og at stovna
tjóðgarðar.
Stk. 2. Hesar friðingar kunnu fevna um
størri øki á landi ella í sjónum ella
friðingarevni, ið ikki eru tengd at
ávísum økjum.
Stk. 3. Umfevnandi náttúrufriðingar
kunnu fata um og hava til endamáls:
1) at samskipa fleiri smærri friðingar,
2) at friða størri øki, ið eru ogn hjá
almennum stovnum ella ogn
Føroya fólks,
3) at friða størri privat øki, í samráð
við eigarar ella eftir ognartøku, í
báðum førum møguliga fyri
endurgjald.
Stk. 4. Umfevnandi náttúrufriðingar
kunnu partvíst friða ávís øki ella ávís
atlit í einum øki. Nærri treytir og fyrilit
verða greiðliga ásett í hvørjum føri.
Umfevnandi náttúrufriðingar –
mannagongd
§ 10. Landsstýrismaðurin skipar
umfatandi náttúrufriðingar.
Stk. 2. Landsstýrismaðurin hoyrir
Umhvørvisstovuna og
náttúruverndarnevndina og skipar fyri
víðkaðari hoyring, ið skal fevna um:
1) at lýsa ætlanina væl og virðiliga í
almennum høpi,
2) at skipa fyri kunning og hoyring á
almennum fundi,
3) at hoyra eigarar, brúkarar,
áhugafeløg og –bólkar,
4) at hoyra kommunur og aðrar
myndugleikar, og
5) annars at ganga fram eftir
mannagongdunum í kap. VI.
Stk. 3. Landsstýrismaðurin fyrireikar
uppskot til løgtingslóg um tær
einstøku umfevnandi friðingarnar og
stovnsetan av tjóðgørðum.
Kap. IV
Náttúruverndarmál
Avgerðarmál
§ 11. Umhvørvisstovan tekur avgerð í
øllum vanligum málum um
náttúruvernd, undantikið tá talan er um
víðfevndar friðingar og stovnan av
tjóðargørðum, jvf. § 10, umframt heilt
serligum førum, jvf. § 13.
Stk. 2. Avgerðarmál eru mál, sum
kunnu avgreiðast sambært galdandi
innihaldsligu ásetingum í kap. V,
ásetingum í kunngerð og
náttúruverndarsiðvenju, eftir
mannagongdunum í kap. VI.
Kap. IV
Náttúruverndarmál
Umsitingarmál
§ 12. Umhvørvisstovan umsitur í
samráð við náttúruverndarnevndina
mál um náttúruvernd, sum ikki eru
avgerðarmál, men snúgva seg um at
útinna náttúruvernd alment, eftir
ásetingum í kap. VII.
Týðandi mál
§ 13. Umhvørvisstovan kunnar
landsstýrismannin um tey mál, ið
stovnurin fyrireikar, og sum stovnurin
metir kunnu fáa stóran týdning, antin í
sjálvum sær ella sum fordømi fyri
onnur mál, ella kunnu viðføra stórar
almennar útreiðslur.
Stk. 2. Í heilt serligum førum kann
landsstýrismaðurin boða frá, at hann
fer at taka avgerð í málinum.
Umhvørvisstovan fyrireikar tá málið
liðugt og ger sítt tilmæli í málinum,
sum síðan verður latið
landsstýrismanninum til endaliga
støðutakan.
Stk. 3. Týðandi mál kunnu bæði vera
avgerðarmál og umsitingarmál.
Kærumál
§ 14. Avgerðarmál hjá
Umhvørvisstovuni, eins og
umsitingarmál, ið av røttum heilt ella
partvíst eru at meta sum avgerðarmál,
kunnu leggjast fyri
náttúrukærunevndina eftir
mannagongdini í kap. VIII.
Kap V.
Náttúruverndar- og friðingaratlit
Forboð móti náttúruskemd, dálking,
inn- og útflutningi
§ 15 Atferð, sum skemmur, skaðar ella
óneyðuga broytir og/ella dálkar
náttúruna, er bannað, serliga:
1) at sløða lutir, eitt nú aliútgerð,
landbúnaðarútgerð, bilar og aðrar
brúktar lutir og burturkast,
2) at fara illa um,
3) at lata útbúnað forfalla
4) at taka grót, sand, eyr, leir, plantur,
djór, mosa, flag, mold, torv,
5) at grava, byggja, spreingja ella á
annan hátt umskifta náttúruna,
6) at koyra við akførum uttanfyri
kommunu- og landsveg ella øðrum
eftir siðvenju nýttum vegum í
sambandi við røkt av landbúnaði
ella tekniskum útbúnaði
uttangarðs, uttan so, at serstakt
loyvi er givið frá landi ella
kommunu at koyra í avmarkaðum
øki, sett av til endamálið,
7) at lata dálkandi evni renna í løkir,
áir og á sjógv uttan serstakt loyvi,
8) at leggja frá sær, grava niður ella
stoyta burtur dálkandi evni á landi
ella sjógvi uttan serstakt loyvi.
Stk. 2. Atferð eftir stk. 1 er tó loyvd, tá
tað snýr seg um atburð, ið er
góðkendur í sambandi við
náttúruverndarætlanir ella friðingar
ella byggi- og býarskipan, ið er mett
sambært hesa lóg.
Stk. 3. Tá tað snýr seg um skilagóðan,
vanligan ella neyðugan atburð, serliga
um tað snýr seg um vanliga røkt og
rakstur hjá høgum, virkjum, eigarum,
brúkarum, kommunum ella øðrum
stovnum, kann Umhvørvisstovan eftir
umsókn geva loyvi til frávik frá
forboðnum í stk. 1, nr. 4 – 8. Frávik
kunnu verða treytað og tíðaravmarkað.
9) Stk. 3. Landsstýrismaðurin kann
gera serstakar reglur fyri loyvi at
taka grót, sand, eyr, leir, plantur,
djór, mosa, flag, mold, torv til
privata ella vinnuliga nýtslu.
§ 16. Bannað er at innflyta djór og
plantur uttan heilsuváttan og serstakt
loyvi. Loyvið verður ásett í samsvari
við galdandi lógir og sáttmálar við
onnur lond, og landsstýrismaðurin lýsir
í kunngerð reglur fyri innflyting av
djórum og plantum.
Stk. 2. Bannað er ferðafólki at útflyta
djór, plantur, steinar og annað tilfar úr
føroysku náttúruni.
Landsstýrismaðurin kann í kunngerð
áseta serligar reglur fyri undantaki.
Forboð móti bygging
§ 17. Í hesum økjum er ikki loyvt at
byggja bygningar, seta upp
konstruksjónir ella broyta lendi:
1) nærri sjóvarmálanum enn 100 m
frá hægstu fjøru,
2) nærri áum og vøtnum enn 300 m,
har áin er minst 4 m breið, har hon
er breiðast, ella vatnið er 1 ha til
støddar,
3) nærri friðaðum landsløgum o.ø.
enn ásett í sambandi við
viðkomandi friðing,
4) í teimum økjum, sum eru friðað
sum B-økisfriðing ella hægri. Øll
øki uttangarðs verða í hesum høpi
roknað sum B-øki, til annað er
ásett.
Stk. 2. Loyvt er tó at byggja, seta upp
konstruksjónir og broyta lendi í
nevndu økjum:
1) har Umhvørvisstovan hevur
viðmælt býar- ella byggiskipan, ið
loyvir slíkum,
2) har Umhvørvisstovan loyvir
ítøkiligum ætlanum eftir umsókn.
Stk. 3. Tá ásett er á korti fyri alt landið
sbr. § 38, hvørji øki eru fevnd av stk.
1, er hetta galdandi fram um
ásetingarnar í stk. 1.
Størri umskifti í náttúruni
§ 18. Ikki er loyvt at fara undir størri
umskifti í náttúruni á landi og sjógvi
uttan góðkenning frá
Umhvørvisstovuni. Størri umskifti í
náttúruni er grótbrot, byrgingar,
grevstur, nývelting og uppskering av
lendi uttangarðs, vegagerð, tunnilsgerð,
havnagerð, bygging, sandgrevstur,
aling ella onnur størri inntriv í
náttúruna, sum ikki longu eru loyvd
eftir galdandi lóggávum.
Stk.2 Umsókn um góðkenning við
neyðugum upplýsingum, ið gera
ætlanina skilliga, skal sendast
Umhvørvisstovuni, sum setur treytir
fyri virkseminum.
Ítøkiligar friðingar
§ 19. Umhvørvisstovan kann gera av
at friða ávís øki.
Stk. 2. Umhvørvisstovan skal í mestan
mun fara undir friðingar, tá
støðiskanningar og verndarætlanir eru
gjørdar.
Stk. 3. Friðing kann fara fram, tá høvi
er til tess, í sambandi við ítøkiliga
ætlan, ið verður løgd fyri stovnin, ella
stovnurin fær kunnleika um.
Samskipandi friðingar
§ 20. Tá ið náttúruverndarætlanir eru
gjørdar sambært kap. VII, skal
Umhvørvisstovan taka stig til friðingar
av úrvaldum økjum. Hesar friðingar
skulu nærri áseta treytir og tílíkt, skipa
náttúruverndina best møguligt,
umframt at geva eigarum, brúkarum
og øðrum høvi at verja síni rættindi og
ávirka málsgongdina.
Friðingarsløg
§ 21. Friðing skal skipast í hesi sløg av
friðing sambært nærri ásettum reglum:
1) A-økisfriðing og A-evnisfriðing er
fullkomin friðing, ið skal tryggja
óbroytta støðu ella endurreisa eldri
støðu, har serlig atlit gera seg
galdandi.
2) B-økisfriðing og B-evnisfriðing
eru vanligar friðingar, ið skulu
tryggja, at støðan higartil heldur
fram sum vant uttan stórvegis
broytingar, ella øki verða løgd av
til ávísa nýtslu við ásettum atlitum.
3) D-økisfriðing og D-evnisfriðing
eru almennar friðingar av økjum,
serliga uttangarðs og á havbotni, til
tess at tryggja, at øki, ið enn ikki
eru nóg væl kannað og skrásett,
ikki verða broytt, áðrenn
Umhvørvisstovan hevur havt høvi
at meta um tey.
Áleggingar og boð
§ 22. Umhvørvisstovan kann áleggja
privatum, virkjum, myndugleikum og
stovnum at rudda, taka upp, umvæla,
rætta, endurskapa ella á annan hátt
fremja tað, ið neyðugt er at fyribyrgja
broti ella rætta brot á ásetingarnar í
kap. V, friðingar, vernd ella aðrar
fyriskipanir ella avgerðir eftir hesi lóg.
Stk. 2. Fyribils boð um ikki at fara
undir ávísar ætlanir ella um ikki at
brúka ognir, sum ætlað, kunnu tó ikki
leggjast á í meira enn 2 ár, áðrenn
endalig avgerð verður tikin.
At loyva bygging o.t.
§ 23. Í økjum, fevnd av D-økisfriðing,
kann Umhvørvisstovan góðkenna
ítøkilig ella nærri avmarkað inntriv
alment í náttúruna samsvarandi
atlitunum til náttúruvernd.
Stk. 2. Í økjum, fevnd av Bøkisfriðing,
kann Umhvørvisstovan
góðkenna ítøkilig inntriv, har atlit til
endamál sambært aðrari lóg ella
vinnuligan ella privatan rakstur,
búseting o.t. gera tað neyðugt, um so
er, at friðingaratlitini tó kunnu
varðveitast eftir greitt ásettari
mannagongd, og onnur loysn gerst ov
vandamikil, drúgv ella kostnaðarmikil.
Stk. 3. Í økjum, fevnd av Aøkisfriðing,
kann Umhvørvisstovan
bert loyva inntrivum á líkan hátt, sum
ásett í stk. 2, um so er, at onnur atlit
gera tað tvingandi neyðugt, serliga
vegna heilsu ella trygd.
Stk. 4. Friðingarevni, fevnd av A-, Bella
D-evnisfriðing, verða viðgjørd
samsvarandi stk. 1-3.
At seta treytir
§ 24. Í sambandi við friðing kann
ásetast nærri, hvat virksemi, hvørji
vanlig inntriv, hvør nýtsla og hvør
ferðsla kann fara fram í sambandi við
tað friðaða.
Stk. 2. Umhvørvisstovan kann áseta
treytir í sambandi við loyvi til bygging
og inntriv.
Stk. 3. Treytir sambært stk. 1 og 2
kunnu fevna um:
1) tíðarætlan fyri arbeiðið,
2) treytir til tekningar og verkætlanir
samvarandi vegleiðingum
stovnsins,
3) krøv um nøgdir, mát og
mannagongdir í sambandi við
inntriv,
4) upprudding, endurskipan ella
annað, ið skal tryggja náttúruvernd
eftir, at inntrivið er framt ella
liðugt,
5) at gera nærri greinaðar
árinskanningar fyri egna rokning,
6) aðrar treytir sambært fyrisitingarella
náttúruverndarsiðvenju.
§ 25. Umhvørvisstovan hevur umframt
vanligar treytir at áleggja
myndugleikum at fylgja
náttúruverndaratlitum sambært § 21
hesar heimildir:
1) hon kann, har týðandi
náttúruverndaratlit tala fyri tí,
áleggja broytingar í sambandi við
verandi byggi- og býarskipan,
2) hon skal ummæla allar nýggjar
byggi- og býarskipanir, umframt
broytingar í galdandi byggi- og
býarskipanum, tá tað snýr seg um
at víðka um lendið, ið skipanin
fevnir um,
3) hon kann áleggja
landsmyndugleikum, stovnum
kommunum og interkommunalum
felagskapum at gera
árinskanningar fyri egna rokning
ella fyri rokningina hjá tí, sum skal
nýta økið.
Atlit til jarðfrøði, landslag, minni o.t.
§ 26. Umhvørvisstovan kann gera av
at friða ella á annan hátt verja ávís sløg
av landslagi, jarðfrøði, jørðildi,
mentanararvi, søgu- og
siðvenjuminnum, náttúrueyðkennum,
útsýni, vakurleika og líkum
náttúrueyðkennum.
Stk. 2. Hesar friðingar kunnu fevna um
øki á landi ella í sjónum ella
friðingarevni, ið ikki eru tengd at
ávísum økjum.
Lívsløg, djóra- og plantusløg o.t.
§ 27. Umhvørvisstovan kann gera av
at friða ella á annan hátt verja lívøki,
djórabøli, djóra- ella plantusløg og lík
náttúrueyðkenni.
Stk. 2. Friðingar kunnu eisini fara fram
til tess at skapa nýggjar ella øktar
umstøður samsvarandi (1).
Stk. 3. Hesar friðingar kunnu fevna um
øki á landi ella í sjónum ella
friðingarevni, ið ikki eru tengd at
ávísum økjum.
Atlit til fólk, trivna, frítíð o.t.
§ 28. Umhvørvisstovan kann gera av
at friða, skipa ella skapa umstøður hjá
fólki at njóta náttúruna, eins og
jarðfrøðiliga, lívfrøðiliga og
mentanarliga margfaldnið.
Stk. 2. Hesar friðingar kunnu fevna um
størri øki á landi ella í sjónum ella
friðingarevni, ið ikki eru tengd at
ávísum økjum.
Stk. 3. Friðingar eftir hesi grein kunnu
einans vera á B- ella D-støði.
Kap. VI
Mannagongdir í avgerðarmálum
At taka mál upp
§ 29. Avgerðarmál kunnu verða tikin
upp:
1) eftir umsókn frá beinleiðis
áhugaðum,
2) eftir umsókn frá alment áhugaðum,
3) eftir tilmæli frá
náttúruverndarnevndini,
4) eftir meting hjá Umhvørvisstovuni.
Stk. 2. Umhvørvisstovan skrásetir øll
mál og letur náttúrverndarnevndini tey
til ummælis.
Uppbýti
§ 30. Náttúruverndarnevndin skal til
fulnar upplýsa og fyrireika málið, gera
tilmæli sítt og síðan leggja tað til
Umhvørvisstovuna til endaliga avgerð.
Stk. 2. Náttúruverndarnevndin skipar
fyri hoyringum og ger tilmæli síni út
frá hesi lóg, kunngerðum,
landsverndarætlan,
økisverndarætlanum og greiðari
siðvenju.
Stk. 3. Heldur náttúruverndarnevndin,
at málið ber í sær prinsippiella
støðutakan ella nýskipan, kann
nevndin heita á Umhvørvisstovuna um
at taka upp slíka støðutakan sum
týðandi mál.
Fyribilsavgerðir
§ 31. Væntar náttúruverndarnevndin,
at málið kann taka langa tíð, ella at
vandi er fyri, at ognir, virði ella
friðingaratlit kunnu fara fyri skeytið
innan málslok, kann hon mæla til at
áleggja fyribils forboð, friðing, steðg,
atgerð ella annað. Tilmæli um
fyribilsavgerð skal sjálvstøðugt
leggjast fyri Umhvørvisstovuna.
Avgerðir
§ 32. Grundað á egna meting og
tilmæli frá náttúruverndarnevdini tekur
Umhvørvisstovan avgerð.
Partar og áhugað
§ 33. Í avgerðarmálum skal
náttúruverndarnevndin hoyra eigarar,
brúkarar, leigarar, hagar, festarar ella
onnur við rættindum, ið beinleiðis
verða ávirkað av avgerðini.
Stk. 2. Somuleiðis skal
náttúruverndarnevndin altíð meta um
tørvin á og um neyðugt hoyra grannar,
áhugafeløg, kommunur, almennar
stovnar ella onnur, ið hava serligan
ella almennan áhuga í málinum.
Stk. 3. Umhvørvisstovan tryggjar sær,
at tey áhugaðu eru hoyrd, og kann
áseta freist fyri hoyringini, ið eftir
umstøðunum kann verða fráboðað
alment.
Víðkað hoyring
§ 34. Náttúruverndarnevndin eins og
Umhvørvisstovan kunnu skipa fyri
almennum hoyringum.
Stk. 2. Hoyringarnar kunnu hava til
endamáls at kunna og hoyra fólk í
økinum um ætlaðar verndarætlanir ella
týðandi verndarmál.
Stk. 3. Somuleiðis kunnu hoyringar
hava til endamáls at hoyra partar og
áhugað, ið eru nógv í tali ella lættari
kunnu taka til orðanna í munnligari
hoyring.
Árinskanningar
§ 35. Umhvørvisstovan kann í
sambandi við friðingar,
verndarætlanir, loyvi, treytir, avgerðir
og fyrisiting annars eftir hesi lóg gera
ella krevja árinskanningar.
Stk. 2. Árinskanningar skulu byggja á
støðiskanningar, náttúruverndarætlanir
og verandi friðingar. Árinskanningar
skulu meta um tey atlit, sum nærri eru
útgreinað í hesi lóg, í kunngerð ella
samsvara náttúruverndarsiðvenju.
Stk. 3. Tá ið Umhvørvisstovan sjálv
tekur stig til friðingar ella verkætlanir,
rindar stovnurin útreiðslurnar.
Somuleiðis kann stovnurin heilt ella
partvíst fíggja árinskaningar, tá
umsøkjari ella áhugaður fær órímiliga
stórar útreiðslur av árinskanningum.
Fráboðan
§ 36. Náttúruverndarnevndin skal boða
øllum pørtum beinleiðis frá málinum.
Somuleiðis skulu hesi hava fráboðan
um tilmælið hjá nevndini.
Stk. 2. Náttúruverndarnevndin eigur at
lýsa ella kunna alment um mál, sum
ætlast at hava áhuga hjá mongum, ella
tá óvist er, hvørji tey áhugaðu eru, ella
óvist er, hvar tey eru.
Stk. 3.Umhvørvisstovan boðar
áhugaðum frá avgerðini. Somuleiðis
verður boðað øðrum frá avgerðini. Slík
fráboðan kann fara fram ígjøgum
almennar miðlar.
Stk. 4. Umhvørvisstovan kann eisini
tinglýsa ella á annan hátt kunngera ella
staðfesta avgerðir sínar.
Stk. 5. Umhvørvisstovan skipar savn
við avgerðum, sum skal vera til taks á
heimasíðu og øðrum miðlum og
samskipast við
náttúruverndarætlanina.
Uttangarðs og innangarðs
§ 37. Tá ætlanin hjá kommunu er, at
uttangarðsjørð skal verða fevnd av
býarskipan ella byggisamtykt, ella tá
festari ella ognarfólk ætlar at leggja
inn uttangarðsjørð, skal hetta
góðkennast frammanundan av
Umhvørvisstovuni.
Kap. VII
Umsitingarmál
Náttúruvernd
§ 38. Umhvørvisstovan skal fara undir
miðvísa náttúrvernd, herundir:
1) at gera landsverndarætlan fyri allar
Føroyar, herundir
økisverndarætlanir,
2) at gera støðiskanningar á
viðkomandi fakligu økjum,
herundir um djór, plantur og annað
lív, lívøki, búøki, jørðildi,
jarðfrøði, landsløg, vinnu, frítíð og
mentan,
3) at gera yvirlit og kort yvir allar
tjóðgarðar, landsverndarætlanina
og økisverndarætlanir, ítøkiligar
friðingar og givin loyvi,
4) skjótast gjørligt at áseta markið
millum innangarðs og uttangarðs á
korti fyri alt landið,
5) skjótast gjørligt at áseta á korti fyri
alt landið, hvørji øki eru fevnd av
forboðnum eftir § 17, stk. 1.
Stk. 2. Umhvørvisstovan skal umsita
tjóðgarðar, skipaðar gøtur og onnur
náttúruverndartiltøk samskipað við
aðrar myndugleikar.
Stk. 3. Náttúruverndarstovnarnir
sambært kap. II hava í sínum virksemi
óavmarkaðan rætt at ferðast í náttúruni
og gera uppmátingar og skrásetingar
v.m. Ognarfólk og tey, ið rættindi hava
í ognini, eiga tó frammanundan at fáa
fráboðan um, at farið verður á staðið.
Stk. 4. Umhvørvisstovan skal fyrireika
sum týðandi mál keyp og endurgjald,
tá verndartiltøk gerast tyngjandi fyri
einstakar eigarar ella brúkarar, og tí
gera neyvari avtalu neyðuga.
Stk. 5. Umhvørvisstovan skal fremja
fyribyrgjandi arbeiði, herundir
støðiskanningar og skrásetingar, í
tøttum samstarvi við aðrar viðkomandi
stovnar.
Stk. 6. Umhvørvisstovan kann lata
aðrar myndugleikar ella stovnar gera
neyðuga arbeiðið eftir nærri avtalu.
Hagar og høv
§ 39. Umhvørvisstovan skal í samráð
við áhugafeløg, reiðarí, hagar, eigarar,
brúkarar og avvarðandi myndugleikar
kanna og vegleiða um árin á jørðildi,
havbotn, plantur, djór, korallir, búøki,
landslag og tílíkt av vanligum
áhaldandi rakstri av djórahaldi,
fiskiskapi, aling, samferðslu,
ferðavinnu og tílíkum.
Stk. 2. Umhvørvisstovan kann
samskipa og rinda fyri, at gjørdar ella
framdar verða gøtur, uppmerkingar,
vegleiðingar, planting, avbyrgingar og
annað, ið skulu verja náttúruna í móti
líðandi, óhepnari tilgongd.
Stk. 3 Skilt verður millum lendi
innangarðs og lendi uttangarðs. Við
innangarðs er at skilja tað, ið sambært
siðvenju ikki hevur verið skilt sum hagi,
so sum veltur bøur, innlagdar traðir og
byggilendi. Uttangarðs er at skilja sum
hagi.
Stk. 3. Tá markið millum innangarðs og
uttangarðs er ásett á korti fyri alt landið,
sbr. § 38, stk 1, nr. 4, er hetta galdandi
fram um ásetingarnar í hesi grein stk. 3.
Kap. VIII
Mannagongdir í kærumálum
Kærufreistir
§ 40. Vanliga kærufreistin í
avgerðarmálum er 4 vikur eftir, at
viðkomandi hava fingið boð um
avgerðina.
Stk. 2. Í førum, har fleiri kunnu kæra,
og ein teirra hevur kært innan freistina,
kann náttúrukærunevndin loyva øðrum
kærarum at koma fram við sínum
kærum, um tað ikki leingir órímiliga
nógv um viðgerðartíðina.
Stk. 3. Eisini í øðrum førum, har
kæruáhugað ikki hava verið varug við
málið ella ikki hava kært av orsøkum,
sum nevndin metir vera góðar, kann
kærunevndin lata kæru koma til
viðgerðar eftir freistina í stk. 1.
Skrivstova hjá náttúrukærunevndini
§ 41. Landsstýrismanninum er
heimilað eftir samráðingar at avráða,
at Kærustovnur Føroya ella annar
stovnur skal vera skrivstova hjá
náttúrukærunevndini. Annars skipar
landsstýrismaðurin skrivstovuna í
samráð við nevndina.
Málsviðgerð hjá náttúrukærunevndini
§ 42. Náttúrukærunevndin skipar
málsviðgerðina við skrivligari
fyrireiking. Nevndin kann áleggja
freistir í málsviðgerðini.
Stk. 2. Í málum, sum hava skund, ella
har ognir, virði ella friðingaratlit
kunnu fara fyri skeytið innan málslok,
kann formaðurin áleggja fyribils
forboð, friðing, støðg, atgerð ella
annað.
Stk. 3. Náttúrukærunevndin endar
málsviðgerðina við almennari hoyring,
sum kann verða hildin í viðkomandi
øki.
Stk. 4. Avgjørd kærumál verða
almannakunngjørd eftir ásetingini í §
36, umframt á heimasíðu og í
avgerðasavni, sum Umhvørvisstovan
umsitur.
Roynd
§ 43. Avgerðir hjá
náttúrukærunevndini kunnu ikki
leggjast fyri landstýrismannin og eru
endaligar innan fyrisitingina.
Kap. IX
Kunngerðarheimildir
Kunngerðir
§ 44. Landstýrismanninum er heimilað
at áseta nærri reglur í kunngerðum:
1) um stovnar og ásetingarnar í kap. I,
II, III og IV, hvussu hesir stovnar
skulu skipast v.m.
2) um náttúruverndaratlit eftir kap. V,
herundir nærri um forboð, skyldur,
treytir, friðingarevni, friðað
lívsøki, friðað djóra- og plantusløg
og tílíkt,
3) um avgerðarmál eftir kap. VI,
herundir um hoyringar,
samsýningar, gjøld og
árinskanningar,
4) um umsitingarmál eftir kap. VII,
herundir um náttúruverndarætlanir,
5) um kærunevndarviðgerð eftir kap.
VIII,
6) um lýsing av og áseting av treytum
fyri A-, B- og D-friðingarøkjum,
eftir kap. V.
7) um revsing við bót fyri brot á
ásetingar í kunngerð sambært hesi
lóg,
8) um skiftisreglur eftir kap. XI,
9) um avgjøld fyri umsiting av lógini.
Stk. 2. Umhvørvisstovan skal regluliga
gera nærri vegleiðingar:
1) um náttúruverndarsiðvenju,
2) um, hvussu stovnurin skilur
forboð, skyldur, treytir,
friðingarøki og tílíkt,
3) um, hvussu stovnurin skilur
reglurnar um loyvdan atburð í
náttúruni og aðrar reglur, ið loyva
atburði, ið annars kundi verið
forboðin eftir hesi lóg.
Kap. X
Revsing, kravboð og gjald
Revsing, kravboð og gjald
§ 45. Brot á §§ 15, 16, 17, 18 og 22 í
hesi lóg kunnu verða revsað við bót
ella í grovum føri við hefti.
Stk. 2. Feløg v.m. (løgfrøðiligir
persónar) koma undir revsing eftir
reglunum í kap. 5 í revsilógini.
Stk. 3. Umhvørvisstovan kann boða
viðkomandi frá, at brot sambært stk. 1
kunnu avgreiðast uttan rættarsókn, um
so er, at tann, ið hevur framt brotið,
játtar seg sekan í lógarbrotinum og
váttar seg at vera til reiðar innan nærri
ásetta freist, sum í undantaksføri kann
verða longd eftir áheitan, at rinda
landskassanum ávísa sekt, sum
tilskilað er í fráboðanini.
Stk. 4. Reglurnar í rættargangslógini
um innihaldið í ákæruritum í
politimálum, skulu nýtast samsvarandi,
tá ið fráboðanir verða kunngjørdar eftir
stk. 3.
Stk. 5. Verður sektin rindað rættstundis
ella eftir, at hon er samtykt, antin
gjøgnum innheinting ella við at
viðkomandi á annan hátt hevur liðið
revsing fyri hana, fellur málið burtur.
Stk. 6. Bøtur sambært stk. 3 kunnu
heintast inn við panting. Peningurin
fyri hesar bøturnar fer í landskassan.
Útreiðslur í sambandi við innheintan
verða at rinda av tí, ið hevur framt
brotið.
Stk. 7. Umhvørvisstovan kann heita á
rættin um at tryggja fyribilsavgerðir,
treytir, áleggingar, friðingar ella aðrar
avgerðir hjá stovninum við dagbótum
ella rættarkravboðum.
Stk. 8. Umhvørvisstovan kann áleggja
gjald ella trygd fyri upprudding,
árinskanningar og onnur tiltøk, sum av
røttum annar enn Umhvørvisstovan
eigur at svara fyri. Slík gjøld verða
kravd inn á vanligan hátt.
Kap. XI
Skiftisreglur og gildi
Myndugleikaskifti og fyrsta val
§ 46. Landsstýrismaðurin ásetur nærri,
nær myndugleikarnir higartil í
friðingarmálum gevast, og hvussu teir
lata Umhvørvisstovuni mál,
skjalagoymslu og annað.
Stk. 2. Landsstýrismaðurin ásetur
somuleiðis, nær
náttúruverndarnevndin og
náttúrukærunevndin verða settar fyrstu
ferð.
Stk. 3. Mál, ið eru tikin til viðgerðar
ella eru undir viðgerð, tá henda lóg
kemur í gildi, verða viðgjørd og
avgjørd eftir teim higartil galdandi
reglunum.
Friðingar og kunngerðir sambært
eldri lóg
§ 47. Friðingar, ið góðkendar eru í
yvirfriðingarnevndini sambært
løgtingslóg nr. 48 frá 9. juli 1970 um
náttúrufriðing, verða framvegis
galdandi, til tær verða broyttar ella
tiknar av sambært hesi lóg.
Stk. 2. Kunngerðir eftir lógini um
náttúrufriðing, sbr. stk. 1, verða
somuleiðis verandi í gildi, til tær verða
broyttar ella settar úr gildi sambært
hesi lóg.
Gildi
§ 48. Lógin kemur í gildi 1. januar
2012.
Stk. 2. Samstundis fer úr gildi
løgtingslóg nr. 48 frá 9. juli 1970 um
náttúrufriðing.
Stk. 3. Landsstýrismaðurin kann lata
partar av hesi lóg koma í gildi fyri 1.
januar 2012.
Kap 1. ALMENNAR VIÐMERKINGAR
Orsøk og endamál
Lógaruppskotið hevur til endamáls at tryggja og skipa náttúruvernd í Føroyum.
Nýggja lógin um náttúruvernd kemur í staðin fyri lóg um náttúrufriðing.
Tað er átrokandi neyðugt at fáa eina greiðari og munadyggari skipan av náttúruvernd í
Føroyum.
Lógin fevnir um alt føroyska umveldið, tað er føroysku náttúruna út á 200 fjórðingar,
og fevnir eisini um verndaráhugamál, sum ikki er knýtt at ávísum staði, eitt nú hótt
djóra- og plantusløg.
Føroyar eru vælsignaðar við einari sera ríkari og fjølbroyttari náttúru, og fá lond í
heiminum munnu vera so nært tengd at náttúruni í flestøllum lívslutum, sum vit. Ein
væl vard nátúra við væl varðveittum lívfrøðiligum margfeldni, við heilsugóðari og
reinari náttúru og við vøkrum landssløgum, er ein fyritreyt bæði fyri framhaldandi
trivnaði hjá teimum, sum her búgva, men ikki minst eisini er hetta er eitt sera sterkt
kort í mun til ferðavinnuna.
Men komið er at mørkum. Náttúran verður ikki vard av føgrum orðum eina.
Nýggj lóg neyðug
Gamla lógin um náttúrufriðing, er ikki nútíðarhóskandi og tryggjar ikki eina
munadygga fyrisiting av nátúruvernd.
Longu í 2001 kom ein serfrøðingabólkur, ið varð settur av Føroya
landsstýri, við hesi niðurstøðu um náttúrufriðingarlógina og Yvirfriðingarnevndina:
"Náttúrufriðingarlógin nøktar als ikki tann tørv, sum er á náttúrufyrisiting í dag. […]
Nevndirnar fáa einki gjørt við ikki-dálkandi langtíðarvirkandi broytingar, sum t.d.
landslagbroytingar, vatnorkubyrgingar og ikki sjónligar broytingar, sum t.d. oyðing av
vøtnum."
Høvuðsbroytingar í mun til galdandi lóg
Høvuðsbroytingin við lógini um náttúruvernd í mun til galdandi lóg um
náttúrufriðing, verður ein breiðari og virknari, meira proaktiv náttúrvernd. Har lógin
um náttúrufriðing bygdi meira á atlit til vakurleika og sjáldsemi, byggir nýggja lógin á
atlit til m.a. lívsløg og landsløg, og hevur til endamáls at varðveita og verja margfeldi
í náttúruni, samstundist sum pláss er fyri menning av samfelagnum.
Farið verður í mest møguligan mun burtur frá skipanini við forboðum og loyvum, til
eina skipan, har ein skáseting av allari náttúruni í landinum, verður grundarlag undir
eini náttúrverndarætlan, sum skal tryggja at verndaratlit verða tikin í góðar tíð.
Eisini skipar nýggja lógin fyri, at myndugleikin kann krevja at gjørdar verða
árinskanningar, tá tað verður mett neyðugt í sambandi við viðgerð av loyvum o.ø.
Meðan lógin um náttúrufriðing verður umsitin av leikfólki í Friðingarnevndum og
Yvirfriðingarnevnd, leyst av politisku skipanini, verður nýggja lógin umsitin av
kønum fakfólki í landfyrisitingini undir ábyrgd hjá landsstýrismanninum í
umhvørvismálum. Tó verður lokala tilknýtið tryggjað við økisumboðunum í
náttúruverndarnevndini, ið ráðgevur landsmyndugleikanum og ummælir
náttúruverndartiltøk
Verndaratlit verða eftir hesum skipaði meiri miðvíst. Skráseting skal gerast og vera
grundarlag undir eini náttúruverndarætlan. Skrásetingin skal staðfesta, hvørji lívøki
(biotopar), djóra- og plantusløg finnast, hvør jarðfrøði, hvørji landsløg, jørðildi osfr.
eru at finna í Føroyum.
Í nógv ár hevur nýggj náttúruverdarlóg verið ávegis, og eitt uppskot varð í 2007 sent
til hoyringar. Uppskotið, sum Tjóðveldi nú hevur lagt fram, tekur støði í hesum
upprunauppskoti, men fleiri sentralar broytingar eru gjørdar í mun til
upprunauppskotið.
Uppskotið er styrkt í mun til tær greinirnar, sum skulu fyribyrgja dálking og misrøkt
av náttúruni, eins og greinar eru gjørdar sum greitt áseta, at ikki er loyvt ótálmað at
flyta inn plantur og djór til landið. Eisini er ásett, at ferðafólk ikki uttan víðari kunnu
taka við sær tyrnusteinar, blómur og annað virðismikið tilfar úr føroysku náttúruni.
Uppskotið leggur eisini upp til at hava eina náttúruverndarnevnd, heldur enn fleiri –
eina nevnd fyri hvørja sýslu – soleiðis, sum upprunauppskotið segði. Í fyriliggjandi
uppskoti er ætlanin, at náttúruverndarnevndin, umframt fastan serkunnleika frá
Náttúrugripasavninum og Umhvørvisstovuni, er mannað við sonevndum
økisumboðum, sum luttaka tá mál eru viðkomandi fyri tað økið, tey eru vald í
nevndina at umboða. At hava eina, heldur enn fleiri náttúruverndarnevndir,tykist sum
ein smidligari, fakliga sterkari og bíligari loysn.
Styrkir í nýggju lógini
Nýggja lógin byggir á atlit til lívøki (biotopar) og landsløg, lív og mentan. Ætlanin er
at varðveita og verja margfaldni í náttúruni. Gamla náttúrufriðingarlógin bygdi meira
á atlit til vakurleika og sjáldsemi; tað, ið vakurt og sjálvsamt var, skuldi verjast og
varðveitast óbroytt.
Hetta skiftið frá tí ‘estetiska’ til tað meira fakliga, lív- og jarðfrøðilga, saman við
skiftinum frá forboðum og loyvum í ítøkiligum førum til miðvísa vernd og varðveitslu
í góðari tíð, fer at krevja økta játtan og fyrisiting, og ein upp- og/ella umraðfesting er
tí neyðug. Fyrimunurin verður afturfyri, at náttúruverndin verður miðvísari, eins og
atlit til rættartrygd og samfelagsáhugmál í hesum høpi verða løgd í tryggar karmar.
Á myndugleikaøkinum leggur nýggja lógin upp til eina meira fakliga køna skipan, ið
eisini kemur at standa politiskt til svars. Gamla skipanin við friðingar- og
yvirfriðingarnevndum hevur verið fyri atfinningum, fyrst av øllum tí henda varð
skipað leyst av vanliga fyrisitingarmyndugleikanum. Eisini er tað óheppið, at
dómstólarnir sambært galdandi lóg ikki til fulnar hava kunnað tikið støðu til
friðingarmál.
Eftir nýggju lóginini før politiski myndugleikin til uppgávu at leggja fram eina
almenna frágreiðing til umrøðu á Løgtingi fjórða hvørt ár, og við hesum tryggja sum
mest av fólkaræðiligari ávirkan. Í týðandi (prinsippiellum og kostnaðarmiklum)
málum fær landsstýrismaðurin heimild at taka støðu. Lokalu økini verða umboðaði í
náttúruverndarnevndini, og rættartrygdin verður styrkt við eini kærunevndarskipan og
við, at dómstólarnir, sum sjálvsagt er, ikki verða forðaðir í at eftirmeta
náttúruverndarmál.
Lívfrøðiligt margfeldni og vilji Løgtingsins
Stórur partur at teirri vitan, vit í dag hava um føroysku náttúruna og lívfrøðiligt
margfeldni, er savnað í bókini “Føroya Náttúra”, sum Føroya Skúlabókagrunnur gav
út í 2006.
Á summum økjum eru vit í Føroyum komin væl áleiðis at skráseta náttúrumargfeldni,
meðan á øðrum er nógv eftir enn. Fleiri ymsar verkætlanir í Føroyum hava skrásett
lívøki og landsløg bæði á landi, á sjógvi og í undirgrund. Slík skráseting ger, at til ber
gjøllari og neyvari at siga, hvussu vit kunnu verja og varðveita ymisk sløg av djóraog
plantulívi, ymisk sløg av landslagi, jarðfrøðifyribrigdum og lívsumstøðum.
Náttúrverndarætlanin krevur tó ikki í sjálvum sær eina fullfíggjaða skráseting yvir øll
sløg av landslagi og øll djóra- og plantusløg. Til ber at arbeiða parallelt við
skrásetingini og náttúruverndarætlanini. Mest týðandi er at staðfesta lívøkini
(biotoparnar) og harvið fortreytina fyri eini røð av ymsum djóra- og plantusløgum.
Árið 2010 var lívfrøðiligt margfeldisár. Longu í 1993 samtykti Løgtingið STsáttmálan
um lívføðiligt margfeldni, sum er sera víðfevndur. Ein av mongu
ásetingunum í sáttmálanum er 2010-málið um at støðga afturgongdini av
lívfrøðiligum margfeldni.
Í 2004 settu altjóða náttúruverndarfelagsskapurin IUCN og ES-nevndin “Countdown
2010”-tiltakið í verk fyri at stuðla undir arbeiðið at varðveita lívfrøðiliga margfeldni.
Lond kring allan heim eru við í “Countdown 2010”. Føroyar hava ikki skrivað undir
hesa yvirlýsing, men Løgtingið hevur kortini sera greitt staðfest, at lívfrøðiliga
margfeldið í Føroyum skal tryggast. Tað gjørdi Løgtingið enn einaferð, tá tað við
stórum meiriluta í 2006 samtykti, at: “Løgtingið heitir á landsstýrið um at taka stig til
at fylgja sáttmálanum um lívfrøðiligt margfeldni og lýsa margfelda lívið í føroysku
náttúruni.” Viljin til at raðfesta hetta, endurtók meirlutin í Rættarnevndini í áliti til
Løgtingsmál 130/2009, har meirlutin skrivar, hóast hetta tíverri ikki fekk pláss í
fíggjarligu raðfestingunum.
Í 2004 skrivar Innlendismálaráðið saman við øðrum Norðurlondum
“Miljøhandlingsplan 2005-2008”. Har stendur: “Det nordiske samarbejde skal
indrettes på en sådan måde, at den negative udvikling, når det gælder tab af arter og
bestande inklusive deres levesteder, stoppes med det formål, at tabet af biologisk
mangfoldighed standses senest i 2010” og “Arbejdet med at standse tabet af biologisk
mangfoldighed senest i år 2010 vil have høj prioritet”.
Náttúrugrípasavnið hevur áður havt játtan til at skráseta og kortleggja øll plantu- og
djórasløg í náttúruni í ein dátugrunn, eins og grein 7 í sáttmálanum um lívfrøðiligt
margfeldni ásetir. Umframt at savnið hevur gjørt reyðlistar, sum áseta, hvørji plantu
og fulglasløg í Føroyum eru hótt. Ein long røð av plantu- og fuglasløgum eru komin á
reyðlistan.
Játtanin at halda fram við skrásetingini varð í 2006 steðgað m.a. við grundgevingini,
at nú fór ein náttúruverndarlóg, sum skipaði alt náttúruøkið, at koma.
Tjóðgarðar og onnur friðað øki
Nýggja skipanin ber í sær, at vit í góðari tíð meta um byggi- og býarskipan, so hon
sum minst skaðar náttúruna. Ætlanin er sostatt, at bæði framtíðarmenningin og
náttúruvernd skulu styrkjast, tí hesi atlit ikki í knappari vending skulu setast upp ímóti
hvørjum øðrum. Náttúruverndarætlanin fyri landið alt, eins og økisverndarætlanirnar
fara ætlandi at vegleiða kommunur, stovnar og privat um, hvørji atlit skulu takast til
náttúrvernd í góðari tíð, áðrenn útbyggingin skal fremjast.
Tann miðvísa umhvørvisumsitingin fær eisini uppgávuna fyri at skapa veruligar
tjóðgarðar í Føroyum. Vit kunnu hugsa okkum, at einstakar smærri oyggjar,
markatalsbygdir, størri dalar ella onnur størri landsløg verða skipaði sum tjóðgarðar.
Tjóðgarður ber ikki í sær, at alt fólka- og djóralív skal beinast burtur. Tvørturímóti er
ikki óvanligt aðrastaðni, at tjóðgarðar tryggja, at siðbundna lívið og djórahaldið
heldur fram. Hetta er spurningur um endamál og skipan av einstøku tjóðgørðunum.
Summir tjóðgarðar kunnu hava til endamáls at varðveita bø og haga við seyði, neyti,
gás og øðrum siðbundnum djórahaldi og tryggja, at ikki velting, bygging ella annað
órógvar hesa mentunarnáttúru. Aðrir tjóðgarðar kunnu vera ætlaðir at endurskapa
vøkstur, ið hevur verið vanligari í Føroyum fyrr.
Dømi um komandi tjóðgarð er Koltur, sum arbeiðsbólkurin, ið hevur arbeitt við at
gera eina varðveitingarskipan fyri bæði mentanar- og náttúruvirði í oynni, hevur gjørt
uppskot um.
Endamálið við hesum er at varðveita og vísa fram undir skipaðum umstøðum
mentanarvirðini í oynni, sum gamla býlingin og teigalendið, umframt at stika seyðin
av í norðara parti av oynni, soleiðis at ein partur av oynni verður órørd náttúra.
Somuleiðis kundi ein ímyndað sær, at t.d. føroysk húsdjór vórðu varðveitt í oynni.
Leingi er bíðað
Tað var táverandi Olju- og umhvørvismálaráðið, sum upprunaliga fór undir at smíða
uppskot til nýggja náttúruverndarlóg, og helt arbeiðið seinni fram í
Innlendismálaráðnum. Í 2007 varð eitt uppskot sent til hoyringar. Men, hóast eitt
útkast til lóggávu sostatt hevur ligið klárt í áravís, er tað ongantíð komið á tingborð.
Nú triðja tingsetan hjá sitandi samgongu er farin at halla, er trupult at finna haldgóðar
grundgevingar fyri, at útseta hetta longur. Løgtingið sleppur tí nú fyri fyrstu ferð at
viðgera og siga sína hugsan um uppskotið til náttúruverndarlóg.
Fígging
Um náttúruverndarlógin verður samtykt nú, men við gildi frá 1. januar 2012 hevur
landsstýrið rúmar stundir at fyrireika umsiting av lóggávuni og at fáa hetta raðfest inn
í fíggjarlógina fyri 2011. Arbeiðið at skráseta lívfrøðiliga margfeldni eigur tó at verða
uppafturtikið beinanvegin, og summarhálvan er rætta árstíðin til hetta arbeiðið. Tí átti
ein umraðfesting av fíggjarlógini at verið gjørd, so nakrar krónur verða tøkar til hetta
arbeiðið beinanvegin.
Kap. 2. AVLEIÐINGAR AV UPPSKOTINUM
Fíggjarligar og umsitingarligar avleiðingar
Galdandi náttúrufriðingarlóg hevur seinastu árini kostað landskassanum í mesta lagi
góðar kr. 300.000 um árið. Henda upphædd er farin til nevndarsamsýningar hjá limum
í Yvirfriðingarnevndini og teimum sjey sýslunevndunum.
Náttúruverndarlógin fer at hava nakað størri útreiðslur við sær. Talan verður enn um
nevndarsamsýning til økislimirnari í náttúruverndarnevndini, men harumframt verður
sett á stovn faklig køn umsiting innan náttúruvernd og fyrisiting, sum m.a. skal:
• luttaka í fundum hjá náttúrufriðingarnevndini
• geva loyvi til frávik
• ummæla nýggjar og víðkan av galdandi býarskipanum og byggisamtyktum
• taka støðu til ávísar friðingar sambært § 18-20 og § 25-27
• áleggja boð og góðkenna inntriv í náttúruna sambært § 22 og § 23
• gera árinskanningar sambært § 35
• gera landsverndarætlan, støðiskanningar, yvirlit og kort sambært § 38
• gera tilmæli til landsstýrismannin um umfevnandi friðingar
• fyrireika frágreiðing um Náttúruverndarmál til Løgtingið
Harumframt skal sama fyrisiting í samstarvi við Innlendismálaráðið fylla út karmarnar
í lógini við at smíða kunngerðir og vegleiðingar sambært § 44.
Tað er torført at meta um, hvussu nógv starvsfólk skulu setast til tess, at lógin kann
verða umsitin nøktandi, men havandi í huga, at tað snýr seg um eitt heilt nýtt
umsitingarøki, har ein stórur partur av orkuni í byrjanini ivaleyst fer til eina røð av
skrásetingum og øðrum fyrireikingum, ið skulu á pláss, áðrenn uppgávurnar og
arbeiðstrýstið nær eina nøkulunda fasta legu, verður mett, at í fyrsta lagi eiga minst 2
akademisk størv at verða upp- ella umraðfest til hesar uppgávurnar. Sum víst
aðrastaðni í viðmerkingunum hevur Løgtingið longu fleiri ferðir áður samtykt at játta
tvey størv til skráseting av lívfrøðiligum margfeldni.
Hvussu nógv mál, náttúruverndarnevndirnar og náttúruverndarkærunevndin koma at
viðgera, er ilt at meta um. Ein leiðbeining kann tó vera tøl fyri mál, sum
Yvirfriðingarnevndin fær til viðgerðar, og eru tey millum 45 og 80 árliga, sambært
hagtølum frá Hagstovuni.
Av øðrum beinleiðis útreiðslum, ið standast av nýggju lógini, eru útreiðslur hjá
Umhvørvisstovninum av at gera gøtur, uppmerkingar, vegleiðingar o.o. kunnandi og
fyribyrgjandi tiltøk sambært § 39. Hetta kann tó verða fíggjað í samstarvi við
kommunur og eisini í ávísum førum privatum, eitt nú ferðavinnufyritøkum. At gera
gøtur o.t. eigur at verða mett, sum arbeiðsskapandi átøk, sum stórur tørvur er á í
løtuni, nú arbeiðsloysið er sera stórt.
Eins og við galdandi náttúrufriðingarlóg hava kommunur ikki umsitingarligan leiklut
sambært lógini. Tó verður nakað av avleiðingum fyri kommunur, tí nýggja lógin
krevur, at nýggjar býarskipanir og byggisamtyktir og víðkanir av galdandi
býarskipanum og byggisamtyktum skulu ummælas av Umhvørvisstovuni, eins og
Umhvørvisstovan kann áleggja kommunum og øðrum myndugleikum at gera
árinskanningar.
Størri umskifti í náttúruni sum grótbrot, byrgingar, tunnilsgerð, havnagerð og annað,
sum ikki longu er loyvt sambært góðkendari býarskipan, skal góðkennast av
Umhvørvisstovuni. Hetta hevur avleiðingar fyri bæði land og kommunur.
Avleiðingar fyri vinnuna
Fyri landbúnaðarvinnuna fer lógin at hava við sær nakað av avleiðingum, tí ásett er í
lógini at nývelting og uppskering av lendi uttangarðs krevur góðkenning frá
Umhvørvisstovuni.
Fyri ferðavinnuna kann hugsast, at lógin fær nakrar óbeinleiðis avleiðingar, tí ætlanin
er, at Umhvørvisstovan skal skipa fyri gøtum, uppmerking og vegleiðingum í
náttúruni, soleiðis at ferðing í náttúruni fer fram undir skipaðum umstøðum.
Eisini er sannlíkt, at ásetingarnar í lógini um friðing av støðum, djórum og vøkstir,
umframt møguleikin at gera tjóðgarðar, sum vit kenna frá okkara grannalondum, fer at
styrkja Føroyar sum ferðamannaland. Og hetta er eisini stórt pluss fyri
landbúnaðarvinnuna, sum í alsamt størri mun samantvinnast við ferðavinnuna.
Tað verður oftani víst á, at Føroyar hava áhuga ímillum ferðafólk, ið vilja hava
náttúruupplivingar. Slík ferðafólk hava vanliga eisini virðing fyri náttúruni og ynskja
ikki at skaða hana. Tískil leita slík ferðafólk óivað eftir upplýsingum um føroysku
náttúruna, hvussu hon er fyri, og hvar tað ber til at uppliva hana, og undir hvørjum
treytum hetta kann fara fram .
Tí verður mett, at eitt miðvíst arbeiðið fyri at verja og røkja náttúruna, umframt
miðvís kunning um hesi viðurskifti, kann gerast ein týðandi lutur í marknaðarføringini
av Føroyum sum ferðavinnuland. Í hesum sambandi er vert at vísa á, at væl skipaða
og neyva lóggávan, sum varð áløgd alivinnuni, í dag verður nýtt beinleiðis í
marknaðarføring av føroyskum laksi.
Mett verður ikki, at lógin hevur beinleiðis avleiðingar fyri aðra vinnu.
Avleiðingar fyri millumtjóðasáttmálar
Sáttmálin um lívfrøðiligt margfeldi, sum Løgtingið tók undir við í 1993, áleggur m.a.
sáttmálapørtum at skráseta, kortleggja og skipa vernd av náttúruni.
Einasta roynd, sum er gjørd í Føroyum at fylgja hesum ásetingum, er arbeiðið, sum
m.a. Náttúrugripasavnið hevur framt við árligari verkætlanarfígging frá
Oljumálaráðnum/Innlendismaálráðnum at kortleggja føroysku náttúruna.
Hetta arbeiðið er tó steðgað vegna vantandi fígging.
Verður lógin sett í gildi, og verður nøktandi fígging fingin til vega, so er ein av
høvuðsuppgávunum, og framtíðar støði undir náttúrufyrisitingina, at taka upp táttin at
skráseta og kortleggja náttúruna.
Lógin kann eisini fáa stóran týdning fyri arbeiðið at vinna Føroyum altjóða
RAMSAR-viðurkenning fyri ávís øki í landinum, til verju av fuglabjørgum, lendi o.ø.,
sum hevur stóran týdning fyri ávísar fuglastovnar, serliga lomviga, lunda, ritu,
drunnhvíta og skúgv.
Kap. 3. SERLIGAR VIÐMERKINGAR
Kap. I.
Vanligt er í Norðurlondum at taka samanum endamálið við lógini og greiða frá,
hvussu vítt hon fevnir. Náttúruverndarlógir eru oftast lógir merktar av ‘standardum’
heldur enn ‘reglum’. Hetta merkir, at lógin nýtir liðilig hugtøk, ið krevja, at
myndugleikarnir meta um, grundað á fyrilit samsvarandi lógini. Lógarstandardir og
heimildir at meta merkja ikki, at myndugleikarnir hava frítt fyri at gera sín egna
politikk ella sveiggja higar og hagar í metingunum. Heldur eiga stovnarnir at vera sera
nágreiniligir í at útgreina, hvussu komið verður fram til úrslit, og hvussu rættindi
borgaranna verða vird.
Fyrsti kapittul tekur samanum hesar standardir og greiðir frá skipan og fevnd
lógarinnar.
§ 1 – endamál
Ásetingin tekur samanum lógina og teimum ymsu atlitum, ið lógin nærri skipar. Fleiri
ymisk atlit skulu sameinast í lógini. Náttúran skal verjast, men samstundis skal rúm
vera fyri samfelagsligari menning. Lógin skal í verki fremjast ígjøgnum áhaldandi
fólkaræðisligt orðaskifti á tingi eins og um alt landið, fakligar tilráðingar og virðing
fyri rættartrygd.
Við náttúru verður meint landsløg, jørðildi, lívøki, búøki, havbotnur, sjógvur, vøtn,
tjarnir, áir, djór, plantur og annað livandi.
§ 2 – økið
Føroyska umveldið fevnir nógv víðari enn avmarkaða landøkið. Skal náttúran verjast
og skipast fyri eftirtíðina, er neyðugt at taka alt umveldið upp í fevnd lógarinnnar.
Hetta merkir ikki, at hvør grynna nú verður friðað, men at tað er líka nógv vert at
verja landsløg ella djórasløg í havinum, sum á landi.
Tá vinnuvirksemi á landi ávirkar náttúruna, eru hesi árin ofta sera sjónlig. Men eisini
virksemi á havinum kann hava stór árin á náttúruna, og verndaratlit eru eisini at taka á
havbotni og í sjónum. Dømi um hetta eru koraløkini á botni í føroyskum umveldi.
Eisini skal lógin vera við til at tryggja árinskanningar og náttúruvernd í sambandi við
oljuleiting og –úrvinning.
Við umveldið verður roknað alt føroyskt øki út á 200 fjórðingar.
§ 3 – allýsing
Náttúran er samansett av bæði tí livna (biotiska) og ólivna (abiotiska).
Náttúra fevnir um lívverur, teirra (uppruna) lívøki, og vistfrøðiskipanina, tey eru
partur av.
Í sambandi við orð og hugtøk viðvíkjandi náttúruni, verður víst til orðalistan s. 230 í
bókini, “Føroya Náttúra, lívfrøðiligt margfeldni”, sum Føroya Skúlabókagrunnur gav
út í 2006.
Kap. II
Annar kapittul lýsir stovnarnar, ið skulu umsita náttúruverndina. Skipanin higartil
hevur verið, at nærum alt vald hevur ligið hjá eini yvirfriðingarnevnd, sum hevur
fingið øll mál til avgerðar. Henda skipan hevur ikki borið í sær nøktandi
kærumøguleika.
Skipanin verður tó framvegis hon, at ein myndugleiki fyri alt landið hevur síðsta orðið
í fyrisitingarligum málum, eftir tilmæli frá nevnd við lokalum umboðum.
Landsmyndugleikin verður nú ein veruligur fyrisitingarstovnur, heldur enn ein nevnd
við persónligum limum.
Økislimirnir verða valdir sjey í tali, eitt fyri hvørt av økjunum Suðuroy, Sandoy,
Vágar, Norðstreymoy, Suðurstreymoy, Eysturoy og Norðuroyggjar. Økislimirnir eru
skiftandi limir, skilt á tann hátt at teir eru við í viðgerðini av málum, sum snúgva seg
um náttúruverndarmál í økinum, teir umboða.
§ 4 og §5 – náttúruverndarnevndin
Í henni verða umframt formaðurin og fast umboð frá Umhvørvisstovuni og
Náttúrugripasavninum, økislimir, sum verða við til viðgerð av málum, alt eftir hvat
mál, tað snýr seg um. Er til dømis talan um náttúruverndarmál í Sandoynni, er
umboðið fyri Sandoynna við til viðgerð av málinum. Er talan um mál, sum er
viðkomandi fyri til dømis bæði Suðurstreymoy og Norðstreymoy, verða bæði hesi
økisumboðini við til málviðgerðina.
Formaðurn kann gera av, at fleiri enn ein og møguliga allir útnevndu økislimirnir lutta
í viðgerðini av ávísum máli. Í hvørjum einstøkum førum ger formaðurin av hvussu
nógvar økislimir, tað er viðkomandi at hava við til viðgerðina og verður hetta gjørt
eftir serstøkum reglum, sum landsstýrismaðurin ger.
Kommunur, feløg og einstaklingar kunnu skjóta upp fyri landsstýrismanninum,
uppskot til persónar at vera økislimir. Landsstýrismaðurin velur økislimirnar millum
fólk, sum hava hollan kunnleika til náttúruna og náttúruverndarviðurskifti í tí økinum,
teir skulu umboða.
§ 6 – Umhvørvisstovan
Greinin ásetur, at tað er Umhvørvisstovan, ið sum høvuðsregla fer at umsita øll
náttúruverndarviðurskiftini, ásett í hesi lóg. Verða gjørd undantøk, skal gjølla
grundgevast fyri hesum við ávísing til reglur og lógaráseting.
§ 7 – Náttúrukærunevndin
Kærunevndin verður skipað sum aðrar kærunevndir. Vald fyri áramál, samansett av
limum úr ymsum fakbólkum við einum lógkønum formanni. Ætlandi verður Føroya
kærustovnur skrivstova hjá náttúrukærunevndini. Henda kærunevnd kann heilt ella
lutvíst vera sama kærunevndin, ið sambært aðrari lóg virkar á øðrum økjum, eitt nú
innan byggi- og býarskipanarøkið. Náttúrukærunevndin kann eisini samskipast við eitt
nú Vinnukærunevndina, verður tað mett praktiskt.
Kap. III
Triði kapittul umrøður stórmál – frágreiðing fyri Løgtinginum og umfevnandi
náttúrufriðingar. Eftir uppskotinum fevnir hugtakið um umfevnandi frágreiðingar og
størri samskipaðar friðingar- ella verndarætlanir. Lóg av hesum slagnum, merkt av
víðum endamálum og lógarstandardum, kann flyta ov nógv vald frá Løgtingi til
landsstýri. Triði kapittul skal byrgja upp fyri hesum. Landsstýrismaðurin skal kunna
Løgtingi um støðuna í størri avgerðarmálum sambært lógini, í kunngerðum eftir lógini
og í øðrum viðurskiftum á økinum. Landsstýrismaðurin skal eisini leggja fyri
Løgtingið sum lógaruppskot ætlanir at fremja størri friðingar, eitt nú tá øki verða sett
av sum tjóðgarður.
§ 8 – frágreiðing um náttúruvernd
(1) Ætlanin er, at hvørt valskeið skal landsstýrismaðurin leggja frágreðing fyri
tingið til aðalorðaskriftis.
(2) Frágreiðingin skal taka samanum:
• tær umfatandi náttúrufriðingar, ið landsstýrismaðurin og aðalráðið hava
stílað fyri,
• tey týðandi mál, har aðalráðið hevur valt at taka virknan lut,
• avgerðarmál, sum Umhvørvisstovan hevur avgreitt, men sum kunnu lýsast
í høvuðsheitum í frágreiðingini, serliga við atliti at, hvørji nærri atlit verða
nýtt, og hvussu tey verða vektað,
• kunngerðir, ið landsstýrismaðurin hevur sett í gildi ella broytt,
• hvussu kærumál hava rætta avgerðir og greitt lógarfatan,
• hvørji tiltøk annars eru ella verða neyðug at verja náttúruna,
• hvørji djóra- og plantusløg verða metta serliga hótt ogsfre.
§ 9 – umfevnandi náttúrufriðingar, atlit
Greinin ásetur, tey atlit, sum landsstýrismaðurin skal taka við í fyrireikingar sínar av
umfevnandi náttúrufriðingum.
§ 10 – umfevnandi náttúrufriðingar, mannagongd
Greinin lýsir, hvussu landsstýrismaðurin skal fara fram, herundir tryggja sær bæði
fakligan og lokalan fakkunnleika í fyrireikingunum.
Síðani skal landsstýrismaðurin leggja eitt greitt skipað lógaruppskot fyri tingið. Sama
mannagongd er galdandi, tá um tjóðgarðar ræður.
Hvørji mál eru nóg stór at kallast umfevnandi friðingarmál, er ein politisk meting.
Løgtingið hevur síðsta orðið at siga hesum viðvíkjandi og kann í sambandi við
viðgerðina av frágreiðingini sambært § 8 lata landstýrismannin vita, hvør tingsins vilji
er. Løgtingið kann eisini gera samtykt hesum viðvíkjandi.
Kap. IV
Fjórði kapittul lýsir tey vanligu náttúruverndarmálini:
• avgerðarmál,
• umsitingarmál,
• týðandi mál, og
• kærumál
§ 11 – avgerðarmál
Tey flestu mál eftir hesi lóg verða avgerðarmál, har Umhvørvisstovan tekur avgerð
eftir reglum um einstøk mál. Reglurnar eru partvíst ásetingar í hesi lóg, partvíst
ásetingar í kunngerð, og partvíst venja innan náttúruverndarmál, har stovnurin hevur
tikið støðu til ítøkilig fyrilit, har kærunevndin ella dómstólar hava rætta lógini, og
annars har eldri mál kunnu vegleiða . Mannagongdirnar eru nærri skipaðar í sætta
kapitli.
§ 12 – umsitingarmál
Umhvørvisstovan skal taka sær av málum, har ongin fyrisitingarlig avgerð verður
tikin, men heldur talan er um ‘faktiska fyrisiting’, tvs. at landið brúkar miðlar til
vørur, tænastur og íløgur. Eftir uppskotinum verður partur av náttúruverndini millum
mangt annað at seta upp skelti, gera gøtur, tryggja lendi, ala plantur, greiða frá, og
annars skipa fyri vernd av og upplýsing um náttúruna. Hvat ítøkiliga verður gjørt,
velst um játtan og politiskar ætlanir.
§ 13 – týðandi mál
Landsstýrismaðurin og aðalráðið fáa eftir hesum møguleika at taka ræði á málum,
sum landsstýrismaðurin metir hava stóran týdning. Á henda hátt er tað tann
myndugleikin, sum stendur til svars mótvegis tinginum, sum altíð hevur vald at taka
støðu. At landsstýrismaðurin tekur støðu, forðar tó ikki fyri vanligari kæruviðgerð.
Landsstýrismaðurin skal grundgeva sera gjølla fyri hví hann metir yvirtøku av málum
verða neyðugt. Og verður hetta at gera bert í heilt serligum førum.
Landsstýrismaðurin kann einans taka ræði á einum máli, eru tungtvigandi orsøkir til
tess – til dømis um ein avgerð kann væntast at kosa landskassanum sera nógvan
pening, at avgerðin kann fáa víðfevndar avleiðingar fyri vinnuligt virksemi e.l.
Greinin er á ongan hátt ætlað sum ein heimild hjá landsstýrismanninum at leggja seg
út í vanliga málsviðgerð hjá Umhvørvisstovuni. Vanligar gegnisreglur eru sjálvandi
galdandi í hesum sambandi.
§ 14 – kærumál
Eftir uppskotinum verður møguligt at kæra øll avgerðarmál. Kærunevndin ger sjálv
av, um eitt mál av røttum er avgerðarmál.
Til ber eisini at venda sær til Umhvørvisstovuna viðvíkjandi umstingarmálum, og
síðani heita á aðalráðið um at taka tey upp, men tey eru ikki kærumál.
Kap. V
Fimti kapittul skal nærri lýsa atlit í náttúrverndarmálum.
Kapittulin er skipaður í fýra partar:
• forboð og skyldur,
• friðingar,
• krøv, loyvi, treytir og tílíkt, og
• verndar- og friðingaratlit
Sum nevnt í endamálsorðingini eru fyrilit fyri altjóða skyldum Føroya lóglig atlit eftir
hesi lóg. Millumlanda sáttmálar eiga tí at verða tiknir við í tulking og meting eftir
hesum kapitli, tó við fyriliti fyri lógarinnar egnu ásetingum, eins og øðrum lógum,
serliga fyrisitingarligum meginreglum.
§ 15 og 16 – forboð
Forboð verða eins og í gomlu lógini sett móti ávísum sløgum av dálkandi og
skemmandi atferð. Revsireglur hesum viðvíkjandi eru í kap. X. Ítøkiligar áleggingar
eru heimilaðar í § 21 (parti B í Kap. V).
Forboðini galda atferð, sum skemmur ella dálkar náttúruna. Í tætt bygdum øki,
innandura, á vegum osfr. kunnu í staðin reglur í politiviðtøkum, reglugerðum hjá
stovnum, ferðslulóg ella aðrar reglur vera galdandi.
Forboðini eru rættað móti atburði, sum ikki er partur av vanligum virksemi í
náttúruni.
At sløða lutir, kann vera at lata bilvrak, plastposar, og annað órudd liggja uttan nyttu
ella umhugsni í náttúruni.
At fara illa um, kann vera at ganga órstorsliga í viðbreknum øki, so lendi, plantur ella
djór fáa ampa. Hetta kann vera niðurbíting ella yvirskipan og fyrilitarleis taðing.
Talan kann eisini vera um at skala veitir, ágrøði, hegn og annan útbúnað ella at gera
eigarum, brúkarum ella øðrum, ið njóta náttúruna, ónáðir.
At lata útbúnað forfalla, kann vera at lata hegn, portur, rættir, úthús ella tílíkt falla í
slíka órøkt, at tað missir sína nyttu og verður til ampa ella ógvusliga skemmir
náttúruna í annans eygum. Eisini fevnir forboðið um at brúkt aliútgerð liggur og
sløðist í náttúruni.
At taka úr náttúruni kann vera øll tøka, ið brýtur frá vanligum atburði ella er ímóti
áhugamálum ella boðum hjá lógligum eigarum, brúkarum ella friðingum og vernd
sambært hesi lóg. Eisini er hetta galdandi fyri ferðafólk, sum ikki uttan loyvi kunnu
taka við sær steinar, plantur og djór av landinum.
Greinin fevnir eisini um innflutning av djóra og plantusløgum. Innsløðing er ein stór
hóttan móti náttúruni, og tí er neyðugt at áseta lógarheimild til fyrisiting av
innflutningi av djóra- og plantusløgum, við tí endamáli at verja náttúruna. Nærri
reglur fyri hesum verða ásettar í kunngerð.
At grava, byggja, osfr., fevnir um øll hugsandi inntriv.
Bannið móti koyring við akførum av einihvørjum slag uttanfyri vanligan kommunuog
landsveg, ella øðrum eftir siðvenju nýttum vegum í sambandi við røkt av
landbúnaði, ella tekniskum útbúnaði uttangarðs, er ætlað sum vernd móti skaða á
jørðildi og gróður orsakað av óneyðugari ferðing við akførum í haga. Her verður eitt
nú hugsað um motorcross og ATV-arar (all terrain vehicle), sum kunnu gera sera
stóran skaða á økið, har koyrt verður. Land og kommunur kunnu seta av serstøk øki
til hesa koyring, so skaðin verður so avmarkaður, sum til ber.
Undantøkini, ið myndugleikin kann geva loyvi til eftir (2) og (3), eru ætlaði nærri at
lýsa, hvat vanligt brúk er. Hesi undantøk verða nærri at skilja á staðnum í samsvar við
vernd og friðing eftir hesi lóg.
§ 17 – forboð móti bygging
Eftir hesi áseting verða nøkur øki, sum ikki eru loyvd at byggja uttan nærri loyvi ella
skráseting. Ásetingin er ætlað at verða samskipað við býarskipan, soleiðis at áðrenn
býarskipan verður góðkend í hesum økjum, verður ætanin mett eftir hesi lóg.
§ 18 – størri umskifti í náttúruni
Eftir hesi áseting skulu størri umskifti fráboðast og góðkennast. Umhvørvisstovan
kann seta serligar treytir við atliti til náttúruvernd.
Eftir ætlan verður skrásetingin so líðandi komin somikið væl áleiðis, at tað fer at bera
til hjá borgarum og myndugleikum at síggja frammanundan, hvørji viðbrekin landsløg
ella lívsløg eru í einum øki. Greitt er, at býarskipanir í sjálvur sær loyva størri
umskifti, og tí mugu slík inntriv ella slík regulering eisini góðkennast eftir
náttúruverndarlógini. Ov seint kann vera – og í øllum førum tyngjandi fyri borgaran –
at skula góðkenna hvørja einstaka ætlan, ið longu er loyvd eftir býarskipan ella
byggiætlan.
§ 19 – ítøkiligar friðingar
Hóast lógin byggir á, at sum mest av friðing skal vera gjørd proaktivt, í góðari tíð og
grundað á so umfatandi skráseting sum til ber, so verður tó neyðugt at friða ítøkiliga
viðhvørt, hóast hetta verður til ampa fyri einstaka vinnu- ella byggiætlan ella annað
virksemi.
§ 20 – samskipandi friðingar
Í mongum førum eru friðingar farnar fram eftir gomlu lógini um friðing. Hesar eins
og nýggjar friðignar eiga at samskipast, soleiðis at tær tilsamans megna at verja
landsløg og lívøki. Í summum førum kann eldri friðing møguliga gerast minni
víðfevnd, í øðrum førum broyta skap og fevnd. Undir øllum umstøðum er tað ikki
nøktandi, at friðingar bara verða gjørdar ad hoc, tá ein ætlan er komin í eygað.
§ 21 – friðingarsløg
Ásetingin býtir upp friðingar í ymisk sløg. Hóast greitt mark ongantíð kann vera teirra
millum, so er ætlanin, at skipanin skal skapa greiðari fatan av lógfylgjunum av eini
friðing.
Nágreinilig lýsing av A-, B og D-friðingum verður ásett í kunngerð.
§ 22 – áleggingar
Við hesi áseting eru greiðar heimildir fyri krøvum, boðum og øðrum áleggingum, sum
neyðug eru at fyribyrgja brotum á lógarinnar ásetingar. Kærunevndin eins og
dómstólarnir fara helst at ansa sera væl eftir, at henda áseting ikki verður misnýtt ella
misfatað.
§ 23 – at loyva
Henda áseting gevur møguleika eftir skipaðari og væl lýstari mannagongd at geva
loyvi, har friðing ella vernd annars forða tí.
§ 24 – at seta treytir
Greið heimild verður við hesum fyri treytum, bæði tá verkætlanir verða framdar, og tá
inntriv føra við sær áhaldandi broytingar.
Verða til dømis nýggj øki sett av til virksemi, kann Umhvørisstovan áleggja landi ella
kommunu at tryggja, at neyðugar árinskanningar verða gjørdar. Land ella
kommunurnar mugu sjálvar fíggja hesar árinskanningar, ella krevja, at tey, sum skulu
nýta økið, gjalda fyri hetta. Her kann vera talan um árinskanningar í sambandi við nýtt
virksemi til dømis í sambandi við bygging, aling, oljuleiting, tunnilsgerð, vegagerð
við meira.
§ 25 – at seta myndugleikum treytir
Nátturverndarumsitingin fær við hesum eisini heimild at seta øðrum myndugleikum
treytir til tess at tryggja náttúruvernd eftir hesi lóg.
§§ 26, 27, 28
Hesar ásetingar bólka tey innihaldsligu atlit, ið kunnu og skulu takast í verndar- og
friðingarmálum. Higartil hevur eftir gomlu lógini mest verið tikið atlit at vakurleika.
Nú verða atlitini meira faklig og mátbar.
Kap. VI
Sætti kapittul skipar nærri mannagongdirnar í avgerðarmálum, serliga samskiftið
millum fakmyndugleika, lokalmyndugleika og víðari hoyring.
Kapittulin er býttur í fýra partar:
• framferð,
• hoyringar,
• árinskanningar og
• fráboðan
§ 29 – at taka upp mál
Umhvørvisstovan ger av, um mál skulu takast upp, men stigtakanin kann koma frá
ymsum síðum.
§ 30 – uppbýti
Málini byrja gongd sína í náttúruverndarnevndini, ið fyrireikar málini og skipar fyri
hoyring og øðrum neyðugum í málinum.
§ 31 – fyribilsavgerðir
Málsgongdin eftir lógini kann gerast langdrigin, eins og viðurskifti í sjálvum sær
kunnu gera mál átrokandi, tí er neyðugt at kunna taka fyribils avgerðir, ið síðani verða
endaliga staðfestar ella broyttar eftir vanligu mannagongdini.
§ 32 – avgerðir
Umhvørvisstovan tekur avgerð í avgerðarmálum.
§ 33 – partar og áhugaði
Skarin av áhugaðum verður eftir ásetingini sera víður. Hetta tryggjar sjálvsagt
kunnleika til og upplýsing av málinum. Afturfyri er neyðugt at hava heimild at enda
málsgongdina, sjálvt um ikki øll, ið fevnd eru av lógini, hava gjørt vart við seg.
§ 34 – víðkað hoyring
Í málum, ið hava almennan áhuga, ella har tey eftir § 33 eru sera mong í tali ella
kunnu hugsast at hava fyrimun av munnligari heldur enn skrivligari hoyring, kann
skipast fyri almennum fundum, har hoyrt verður um almennar ætlanir ella einstøk
avgerðarmál. Her hava øll, sum hava áhugað í málinum so møguleika at møta, seta
spurningar og gera vart við síni sjónarmið.
§ 35 – árinskanningar
Saman við støðiskanningum og náttúruverndarætlanum eru árinskanningar tey mest
neyðugu amboðini til tess á fakligum grundarlagi at kunna upplýsa, hvørji atlit skulu
takast at náttúrvernd í ítøkiligum málum.
§ 36 – fráboðan
§ 37 – uttangarðs og innangarðs ásetir, at Umhvørvisstovan skal góðkenna tað, tá
ætlanin hjá kommunu er, at uttangarðsjørð skal verða fevnd av býarskipan ella
byggisamtykt, ella tá festari ella ognarfólk ætlar at leggja inn uttangarðsjørð, skal
hetta góðkennast frammanundan av Umhvørvisstovuni. Skilmarkið millum uttan- og
innangarðsjørð er lýst í grein 38, stk. 1, nr. 4.
Kap. VII
Sjeyndi kapittul skipar nærri ta faktisku fyrisiting, sum vera skal.
Millum fremstu uppgávurnar hjá Umhvørvisstovuni verður at leggja eina
náttúruverndarætlan fyri landið alt, eins og økisverndarætlanir í samráð við
náttúruverndarnevndina, kommunur, aðrar myndugleikar, borgarar og feløg. Sum er,
eru ikki so frægt sum verandi einstøku friðingarnar skrásettar.
Landsverndarætlanin skal tryggja, at sum mest av lívøkjum (biotopum), landsløgum,
djóra- og plantulívi verða varðveitt. Til tess krevst ein skráseting av, hvørji løg og
sløg eru at finna í Føroyum. Hetta er arbeiði, sum Náttúrugripasavnið hevur arbeitt
nógv við, og sum er náttúrligur partur av arbeiði hjá hesum stovni.
So skjótt sum til ber skal Umhvørvisstovan skráseta og kortleggja tey øki, sum talan
kann vera um at verja og mæla til, hvat slag av vernd er best egnað og best í samsvar
við endamál og atlit í lógini. Hetta eigur at verða gjørt í samstarvi við
Náttúrugripasavnið.
Millum høvuðsbroytingarnar í arbeiðslagnum eftir uppskotinum í mun til gomlu
friðingarlógina er, at tað skal vera gjørligt í góðari tíð at síggja, hvørji øki, ið ætanin
er at varðveita, og hvat tað merkir fyri fólk, vinnu og menning. Á henda hátt er
ætlanin, at tað sum mest skal bera til at fyribyrgja friðingarmálum, har atlit at
samfelagsmenning og náttúru verða sett upp ímóti hvørjum øðrum. Við at vísa á
verndarøki í góðari tíð, skipa friðing í samráð við myndugleikar, eigarar og brúkarar,
og møguliga keypa ella endurgjalda ognir og rættindi, fer tað vónandi at bera til at
verja náttúruna meiri miðvíst og samstundis sleppa undan ónáðum fyri borgarar og
myndugleikar.
Skráseting og vernd í góðari tíð eru millum fremstu uppgávurnar hjá
Umhvørvisstovuni. Talan má tó ikki vera um dupultfunksjónir, og tí er neyðugt, at
Umhvørvisstovan og Náttúrugripasavnið arbeiða tætt saman, serstakliga um
skráseting av lívfrøðiligum margfeldni.
Umframt Náttúrugripasavnið er Biofar dømi um stovnar ella verkætlanir, sum hava
skrásett einstøk djóra- og plantusløg. Slík skráseting kann samskipast við
verndarætlanirnar, men helst eru slíkar skrásetingar ov neyvar til, at tað ber til at nýta
tær í óbroyttum líki. Umhvørvisstovan skal fyrst og fremst innan ikki ov langa tíð
skráseta í høvuðsheitum, hvørji lívøki, landsløg og sløg av lívi, talan kann vera um at
verja, so tað ber til at fáa eitt kortlagt yvirlit. Hetta arbeiðis skal byggja á tøkt tilfar,
og á tilfar, sum neyðugt er at fáa til vega.
§ 38 – náttúrvernd
Umhvørvisstovan skal taka sær av skráseting og kortskipan sum lýst um kap. VII
alment. Stovnurin skal eisini umsita teir tjóðgarðar, sum ætanin er at skipa sambært
lógini, eins og gøtur og onnur miðvís verndartiltøk.
Stovnurin fær heimild til – innan neyvari játtan – at fara undir tiltøk, ið skulu tryggja
vernd.
Gøtur verða nevndar, tí tær ofta eru neyðugar, skulu fólk til gongu í viðbreknum øki
ikki óbótaliga skaða náttúruna. Sum dømi kann nevnast, at Mykineshólmur og
Slættaratindur verða nógv vitjaðir. Fyri eigarar og brúkarar eins og fyri náttúruna er
hetta ein byrða, men til ber møguliga at tryggja øll hesi áhugamál, um
Umhvørvisstovan verður við at gjalda fyri og røkja gøtur, upplýsing og annað. Á tann
hátt kann bera til, at ferðafólk framvegis kunnu njóta hesi støð, hagarnir framvegis
kønnu røkja tey, og at lívsløg verða varðveitt.
Ein miðvísari náttúrvernd fer at kosta pengar. Fyri ein part verður talan um nevndu
tiltøk, fyri ein part røkt av tjóðgørðum, fyri ein part endurgjald í sambandi við
friðingar, har semja ikki fæst í lag. Uppskotið heimilar eisini, at Umhvørvisstovan
fyrireikar – og síðani leggur fyri landstýrismannin eftir mannagongdini um týðandi
mál – uppskot um at keypa, leiga ella endurgjalda lendi ella rættindi til tess at fremja
náttúruvernd.
Hugsast kann, at landið á henda hátt keypir lendi ella rindar fyri, at brúkið verður
skipað innan ávís mørk. Sum dømi kann hugsast, at landið keypir lendi til ferðafólk at
savnast á at njóta náttúruna (t.d. útsýnis-, gistingar-, og støðgipláss), keypur lendi at
varðveita lívøki (t.d. keypir áir, vøtn, búpláss ella øki annars), ella rindar fyri, at
nýtslan einans verður av ávísum slagi í framtíðini (t.d. at bitið verður avmarkað til
ávíst tal av djórum, at eigarin ikki veltur, ella júst at landslagið verður hildið ella brúkt
á sama hátt sum áður).
§ 39 – hagar og høv
Ásetingin skipar nærri skyldu til og heimild fyri at samstarva við ta vinnu og tey
áhugabrúk, sum reka meginpartin av jarðar- og havøki Føroya. Ásetingin skal haldast
saman við endamáli lógarinnar at tryggja brúk og menning so burðardygt, sum til ber,
samstundis sum atlit verða tikin at vinnu, mentan og trivnaði.
Kap. VIII
Áttandi kapittul skipar kærumálini. Nýggja lógin byggir á vanligu skipanina nú á
døgum. Av tí at fyrisitingardómstólar ikki eru skipaðir í Føroyum, eins og teir eru í
grannalondum okkara, eitt nú Svøríki og Finnland, so eru fyrisitingarmál sera tung at
føra vegna kostnað og próvbyrðu. Tí eru í staðin kærunevndir skipaðar við skyldu at
upplýsa málini og við málsviðgerð, ið er munandi tryggari og bíligari enn tann hjá
dómstólunum í sivilum málum. Seinnu árini hevur Kærustovnur Føroya eisini víst seg
at vera sera trygg og munagóð skipan at tryggja neyðuga roynd í fyrisitingarmálum.
Nýggja lógin gevur landstýrismanninum heimild at lata kærustovnin umsita
skrivstovuna hjá kærunevndini.
Gamla skipanin við ongum veruligum óheftum kærumyndugleika og forboð móti
dómstólaviðgerð er als ikki nøktandi og má undir øllum umstøðum takast av.
Kanningar í samband við lógarfyrireikingina vísa, at avgerðirnar hjá
yvirfriðingarnevndini ikki lúka vanligu krøvini í fyrisitingarlógini til nærri
grundgevingar, serliga viðvíkjandi fyrisitingarligari meting.
Sjálv kærunevndin er lýst í § 7.
§ 40 – kærufreistir.
Freistir mugu vera, men ásetingin tryggjar, at allar kærur verða viðgjørdar, um tað ber
til at fáa tær við í kæruviðgerðina, sjálvt um einstaka kæran kann vera ov sein. Eftir
vanligum grundreglum verða viðgjørdar kærur, har tann rakti ikki visti um avgerðina
ella ikki var vegleiddur um kærumøguleikan. Eisini ber til hjá kærunevndini at taka
upp mál, sum eru sera týðandi fyri tann einstaka ella sum fordømi.
§ 41 – skrivstovan hjá kærunevndini
Kærustovnurin ella annar stovnur verður sambært hesi áseting skrivstova hjá
náttúrukærunevndini.
§ 42 – málsviðgerð
Fáar reglur eru at finna um fyrisitingarkærumál. Fyristingarlógin og lógin um innlit
eru sjálvsagt galdandi, men fáar reglur eru um fyrireiking, freistir, skyldur og nærri
fyriskipan.
Ætlanin við ásetingini um almannakunngerð er (á sama hátt sum við
avgerðarsavninum hjá Umhvørvisstovuni) at tryggja, at avgerðir, nevndar við fullum
navni hjá pørtunum, staðarnøvnum, knattstøðu, matrikulnummari og øðrum, ið kann
eyðmerkja málið so væl sum gjørligt, skulu vera til taks, so rættarstøðan verður so
almannakunnug sum gjørligt, bæði hvat viðvíkur fyriskipaðari vernd og friðing, og
hvat viðvíkur treytum, lógartulkingum og mannagongdum.
§ 43 – roynd, ásetur, at avgerðir hjá náttúrukærunevndini kunnu ikki leggjast fyri
landsstýrismannin og eru endaligar innan fyrisitingina.
Kap. IX
Nýggjundi kapittul skipar kunngerðarheimildirnar undir einum. Heldur enn í hvørji
áseting einsæris at áseta kunngerðarheimildir, eru tær her savnaðar undir einum.
Kravið er tó framvegis, at kunngerðir skulu halda seg innan fyri ásetingarnar í lógini.
Heimildin at skipa stovnarnar og ásetingar í kap. I – IV nærri, fevnir um reglugerðir
fyri samsýning, arbeiðsbýti, samskipan við aðrar stovnar og aðrar fyriskipanir, sum
eru egnaðar og neyðugar at náa endamálum lógarinnar innan teir karmar, sum
lógarásetingarnar mynda.
Heimildin nærri at áseta innihaldsligar reglur sambært kap. V, er ætlað at lýsa nærri
vernd og friðing, so hvørt venja ella mál geva høvi at lýsa innihaldsligu reglurnar
nærri.
Sum dømi kunnu nevnast treytirnar í § 21, sum kunnu skipast nærri. Annað dømi eru
tey ymsu lívsløgini (biotypurnar), hvussu tey skulu skilmarkast og finnast ígjøgnum
t.d. lyklaplantusløg, hvussu tey skulu verjast, og hvussu tey kunnu nýtast í samsvar
við verndina.
Eisini fevnir kunngerðarheimildin um reglur fyri inn- og útflutningi av djórum,
plantum og tilfari úr náttúruni.
Kap. X
Ásetingarnar um revsing, kravboð og gjøld skulu tryggja, at lógin verður hildin.
§ 45, stk. 1 og 2 – revsing og sektaruppskot
Ásetingin heimilar revsing. Tað verður eftir vanligu mannagongdunum ákæruvaldið,
ið reisur ákæru, men Umhvørvisstovan fær heimild at seta fram sektaruppskot.
§ 45, stk. 3 – dagbøtur og rættarkravboð
Ígjøgnum rættin ber til hjá Umhvørvisstovuni at handhevja avgerðir, áleggingar og
boð sambært lógini.
§ 45, stk. 4 – gjald og trygd
Ásetingin skal skiljast í samsvar við § 21. Talan kann vera um tiltøk, sum
Umhvørvisstovan noyðist at fremja, eitt nú at rudda upp í náttúruni, árinskanningar
ella annað, ið onnur av røttum áttu at framt.
Kap. XI
Kapittulin skal skipa nærri skiftið frá gomlu til nýggju lógina.
§ 46 – myndugleikaskifti
Landsstýrismaðurin fær hervið heimild til nærri at skipa myndugleikaskiftið, eisini
nær verandi myndugleikar gevast, og um valskeið teirra verða stytt.
§ 47 – eldri lóg
Friðingar eftir eldri lóg skulu samskipast við skráseting og náttúrverndarætlan eftir
nýggju lógini. Eldri friðingar skulu, so hvørt orka verður til tess, metast av nýggjum
og samskipast eftir nýggju lógini.
Kunngerðir eftir gomlu lógini eru við hesi áseting framhaldandi heimilaðar, til tær eru
avtiknar við kunngerð.
§ 48 – gildi
Nýggja lógin loysir av gomlu lógina. Sambært gildiskomuregluni kemur lógin ikki í
gildi fyrrenn 1. jan 2012. Hetta verður gjørt fyri at geva landsstýri møguleika at
raðfesta náttúruverndina inn í komandi fíggjarlógarupskot, og somuleiðis seta neyðug
tíð av til at fyrireika umsiting av lógini.
Á Løgtingi, 1. mars 2011
Bjørt Samuelsen Hergeir Nielsen
løgtingsmaður løgtingsmaður


c: text/html

text:
Atlantic Airways og Svimjisamband Føroya endurnýggjaðu í gjár stuðulsavtaluna sínámillum, at vera galdandi eisini fyri 2015. Hetta tá ið Allan Skaalum, marknaðarleiðari hjá Atlantic, og undirritaði SSF-formaður Rókur í Jákupsstovu møttust í Norðurlandahúsinum, til eitt prát og undirskriving av nýggja sáttmálanum.
Vit í SSF fegnast um avtaluna við Atlantic, sum hava stuðlað okkum fíggjarliga síðani í øllum førum 2006, og eisini praktiskt tær mongu ferðir sum vit hava haft brúk fyri hjálp í sambandi við uttanlandaferð. Stuðlar eru ein fortreyt fyri virkseminum hjá Svimjisambandi Føroya, og er tað tí kærkomið at hava ein dyggan stuðul sum Atlantic.
Vegna Svimjisamband Føroya
Rókur í Jákupsstovu

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sunnudagin 11. des. kl. 18.00 verða jólini sungin inn í Skála kirkju. Bæði kendir jólasálmar og nýggir úr sálmabókaískoytinum verða sungnir afturvið góðum tónleiki, sum lokalir tónleikarar taka sær av.
Kajberg Davidsen, fer at hugleiða um jól og barnaár. Kajberg dugir sera væl at siga frá. Evnið verður: “Barnaminnir úr heimbygd míni, Skála”.
Eisini verður okkurt tónleika-/sanginnslag.
Hetta er nú 7. árið á rað, at skipað verður fyri hesum tiltaki, sum plagar at fáa góða undirtøku. Fyrireikararnir vóna og vænta aftur í ár, at nógv fólk møta upp at syngja jólini inn og njóta eina áhugaverda og hugnaliga løtu saman við okkum.
Aftaná verður ein drekkamuður at fáa í nýinnrættaða kirkjukjallaranum.


text:
Jakob Jakobsen, 1864-1918
„Jakob Jakobsen (1864-1918) var fyrsti føroyski akademiski hugvísindamaðurin. Umframt føroyskt rannsakaði hann tað norrøna málið, norn, í Hetlandi og Orknoyum. Tað, sum elvdi honum til at velja hetta granskingarevnið, var ynskið um at varpa ljós á føroyskt og seta tað inn í víðari granskingarhøpi. ... Jakob Jakobsen legði støði undir føroyskt vísindaligt mál við at skriva vísindarit á føroyskum og týða yrkismáli til føroyskt. Hann skrivaði umframt málfrøðiligu høvuðsverk síni eisini fyrstu føroysku bókmentafrøðiligu ritgerðina; hann savnaði og gav út skaldskap á mannamunni og týddi fagrar bókmentir; eftir hann eru fýra yrkingar.“
Føroysk bókmentasøga 1. (2011). Malan Marnersdóttir og Turið Sigurðardóttir. (S. 391-392). Tórshavn: Nám


text:
Um politiska skipanin í Føroyum skal koma at rigga, er neyðugt at hava eina valskipan, har Løgtingið altíð sitir fýra ár, uttan møguleika at hava nýval í úrtíð. Tað er ein treyt, um vit vilja hava eitt arbeiðslag sum kann geva góð og varandi úrslit. Politikarnir mugu sleppa at arbeiða minst trý ár, áðrenn teir noyðast at halda valrøður. Tí, sum nú er, hava teir ein hóttan um nýval hvørja ferð teir fara upp á Løgtingsins røðarapall, og so koma valrøðurnar.
Í verandi støðu hava fjølmiðlarnir eins nógv vald og tað Tingið hevur, tí miðlafólkini hava óavmarkaðan atgongd til at velja , hvussu tey skulu lýsa tað ið verður sagt. Tey kunnu bæði taka tað burtur, sum tey ikki vilja hava við, og tey kunnu velja, hvønn samanhang tey vilja seta tað ymiska í, av tí sum tey nýta í einum innslagi. Tíðindafólk skulu fyrst og fremst finna "konfliktir", tá tey vísa eina søgu, alt annað er sekundert. Hetta er ein arbeiðssetningur sum er komin aftaná kríggið. Fyrr vóru tíðindafólk oftast akademikarar, og nógv av teirra arbeiði var at analysera. Jú, tey "analysera" eisini nú. Men tað er til at gera "sárið" størri.
Fjølmiðlarnir fara altíð at vera, men hví skulu vit geva teimum møguleika at manipulera fram eitt nýval, sjálvt um tað er teirra ynski? Nei, latið tingfólkini fáa møguleikan at fremja "realpolitikk". Tað eru tey vald til. Ger tað so!


text:
Jarðarferðin
Ein jarðarferð er nakað heilt serligt í hvørjum einstøkum føri.
Tað kann vera ymiskt, hvussu nógv verður gjørt burtur úr einari jarðarferð. Summi gera meira burtur úr enn onnur, t.d. við eyka tónleiki ella sangi í kirkjuni. Tann, ið farin er, kann hava havt serlig ynski o.s.fr.
Tá vit verða biðin at hjálpa til við eina jarðarferð, koma vit oftast út at práta við avvarðandi, soleiðis at vit sita saman í heimligum umhvørvi og práta um, hvussu jarðarferðin skal fara fram.
Vit lurta og gera so vítt møguligt eftir ynskjum teirra avvarðandi, so tey kenna seg tryggan at onki verður gloymt og at jarðarferðin verður so virðilig sum til ber.


text:
Loftbrúgvin heldur á - stuðul til listafólk innan ALLAR listagreinar/
Norðurlandahúsið í Føroyum, Atlantic Airways, Mentamálaráðið og Tórshavnar kommuna hava skrivað undir nýggja samstarvsavtalu, ið tryggjar, at Loftbrúgvin til listafólk, sum í 2015 varð skipað sum royndarverkætlan, heldur fram næstu trý árini.
Loftbrúgvin er ferðastuðulsskipan til listafólk innan allar listagreinar.
Samstarvspartarnir hava nú tikið samanum royndarárið. Semja er um, at skjóta málsviðgerðin er fyrimunur fyri allar partar, serliga umsøkjararnar. Umsóknarfreist er altíð síðsta dag í mánaðinum, og stuðulsnevndin viðgerð umsóknirnar beinanvegin.
Staðfestast kann, at flestu játtaðu ferðir eru innan tónleik, men eisini myndlist og bókmentir eru væl umboðað. Í alt 362 ferðir eru latnar hetta fyrsta árið.
Stuðulsskipanin hevur ein samlaðan fíggjarkarm uppá kr. 1 mió. um árið at býta út sum ferðaseðlar á rutunetinum hjá Atlantic Airways.
Loftbrúgvin hevur sum endamál at geva føroyskum listafólkum møguleika at breiða út føroyska mentan og list úti í heimi, har Føroyar eisini verða lýstar sum livandi, eyðkent og spennandi samfelag og mentanarstað.
Virðisløn
Í sambandi við, at avtalan varð undirskrivað, varð avgjørt at lata eina virðisløn, “Ársins Loftbrúgv 2015”. Hetta er virðisløn fyri umsókn frá 2015, ið mett verður fylgir serliga væl endamálinum við Loftbrúnni. Ætlandi verður henda virðisløn latin á hvørjum ári.
Ársins Loftbrúgv 2015 fekk bólkurin Hamferð í sambandi við ferð teirra í fjørsummar til Týsklands, Sveis og Fraklands.
Í grundgevingini verður m.a. víst á forkunnugu ferðaskránna hjá bólki við lutfalsliga ungum tónleikarum, ið longu eru komnir langt innan tónlistayrkið, og tónlistaliga profilin á høgum stigi, ið bæði gevur fatan av livandi føroyskari mentan og skapandi føroyska tónlistaumhvørvinum.
Virðislønin er sjálvandi flogferðaseðlar til eina nýggja konsertferð, sum Hamferð nú kann fyrireika seg til.
Umsóknir
Ætlar tú at søkja um ferðastuðul gjøgnum Loftbrúnna til listafólk, so er at fara inn á heimasíðuna www.loftbrugv.fo, har umsóknarskjal v.m. er at finna.
Mynd: Fróði Vestergaard


text:
Norðingur kemur á Fuglafjørð í nátt
vinna13-01-2018 - 23:58 - Jóanis Nielsen
Norðingur siglir inn av svartkjaftafeltinum, teir koma á Fuglafjørð um 5-tíðina í nátt, Norðingur hevur 1.400 tons, sum teir skulu landa til Havsbrún, teir byrja at landa kl. 8 sunnumorgunin.
Vit á JN.fo hava tosað umborð fyri eini løtu síðan, tá vóru teir beint eystur úr Akrabergi, veðrið var hampuligt og roknaðu teir við, at tað fór at batna longur norður teir komu.
Fiskiskapurin hevur verið smáligur hendan túrin, tað hevur viðrað illa og ávirkar tað helst eisini fiskiskapin.
Í kvøld eru Finnur Fríði, Norðborg og Christian í Grótinum á feltinum, harafturat eru trý russisk skip har suðuri.
Tað verður fitt av vindi í nátt, í morgin og mánadagin, men so verður fragari veður nógvar dagar fram.


text:
Rumbul hevur stungið seg upp, tí Páll á Reynatúgvu løgtingsformaður hevur noktað at luttaka á døgurðanum, sum Margreta drotning hevur bjóðað til umborð á kongaskipinum Dannebrog í kvøld.
Løgtingsformaðurin hevur boðað frá, at hann luttekur ikki á døgurðanum, har drotningin er vertur, tí tað stríðir móti hansara politisku sannføring. Hetta hevur fingið øði í grindina, og eitt nú formaður Sambandsfloksins hevur hartað løgtingsformannin fyri ikki at røkja sítt embæti.
Eitt er, hvat politikarar leggja hvønn annan undir. Annað er, hvat innihaldið er í starvinum sum løgtingsformaður, og hvar markið gongur millum egnu sannføring og ein umboðandi leiklut. Dimma.fo hevur tí spurt Súsannu Danielsen, fyrrverandi løgtingsstjóra, hvat hon heldur um útmeldingina hjá Páll á Reynatúgvu, løgtingsformanni.
Súsanna Danielsen ger greitt, at hon heldur tað vera eina skeiva avgerð. Hon vísir á, at tað er ein sannroynd, at vit eru í ríkisfelagsskapi við Danmark, og at drotningin er statsyvirhøvd, sum hon tekur til. At Páll á Reynatúgvu kundi hugsað sær tað øðrvísi, eigur ikki at ganga út yvir hansara uppgávu sum ovasta umboð fyri Føroya løgting.
- Hetta snýr seg um tað embæti, hann røkir. Tá ið tú tekur av at verða formaður í løgtinginum, so mást tú onkuntíð bíta á kampi og gera okkurt, ið ikki hóvar tær sum persóni. Hetta snýr seg um at seta títt embæti fram um tín persón. At vera løgtingsformaður er ein umboðandi leiklutur, har tað kann vera ein skylda at seta sína egnu meining til viks eina løtu, sigur Súsanna Danielsen.
Løgtingsformaðurin er á sama politiska stigi sum Føroya løgmaður, og tí er eisini talan um hægst tignarliga starvið, har ein umboðan vegna Føroya fólk fylgir við. Løgtingsformaðurin skal eisini umboða allar flokkar á tingi.
Sjálvur heitir Páll á Reynatúgvu á føroyingar um ikki at gera ov nógv av í hesum máli. Hann sigur við in.fo, at hann hevur luttikið í teimum tiltøkum, sum føroyingar hava fyriskipað og heldur seg hava umboða landið væl og virðiliga í sínum almenna leikluti. Men markið gongur við kongaskipið.
- Eg fari ikki til døgurðan hjá Margrethu drotning umborð á Dannebrog og taki ei heldur móti riddarakrossi, tí tað stríðir móti míni politisku sannføring. Tað mugu føroyingar góðtaka, men eg skilji og virði áskoðanir sum peika í aðra ætt, sigur Páll á Reynatúgvu við in.fo.


text:
Á heimasíðuni hjá Landsverki, verða fólk heitt á at koyra varliga. Koyrilíkindini kring alt landið eru nevniliga vánalig, vegna bæði nógva hálku og krapa.
Á Oyggjavegnum er sera nógvur kavi, og er hann blivin stongdur, eftir at fleiri bilar hava sitið fastir har. Landsverk sigur tó, at kavin á Oyggjavegnum er lítil afturímóti kavanum aðrastaðni í landinum.
Karl Birgir: Konan hevði nokk ynskt at eg lá eitt sindur meira í sofuni
Tó, at Karl Birgir Isaksen úr Klaksvík hevur eitt sera lætt sinni og eisini kann finna upp á at arga eitt sindur, so hava...


text:
Nobelheiðurslønin í ár fór til svenska skaldið, Tomas Tranströmer.
Tranströmer er føddur í 1931. Hann fekk sítt fyrsta yrkingasavn, 17 dikter, givið út á Bonnier í 1954. Síðani tá, hevur hann givið út eini 15 bøkur. Virðis- og heiðurslønirnar hava verið nógvar. Yrkjarar kring heimin fegnast stórliga, nú hesin stóri yrkjarin hevur fingið eina so týðandi heiðursløn. Hetta er ikki bara ein heiðursløn til Tranströmer, hetta er samstundis ein heiðursløn til norðurlendskar bókmentir.
Tomas Tranströmer er yrkjari av slíkum formati, at hann megnar at gera øll evni poetisk.
Her er ein smakkur:
Og ein afturat:
OMR


text:
FM í svimjing
Síðsta FM kappingin hjá ÍSB í ár verður í svimjing. Eins og undanfarin ár verður kappingin í høllini í Gundadali.
Svimjararnir møta kl 17.00 og kappingin byrjar kl 17.30.
Kappingin verður nakað broytt, kappast verður í trimum ymiskum bólkum:Bólkur 1 eru vaksnir svimjarar á byrjunarstøði, meðan kappsvimjarnir svimja í bólki 2, og at enda svimja børnini í bólki 3
HER ber til at lesa meira um kappingina hvussu ein kann melda til
Kalendari
Slóðir
Innanlanda
- Ítróttafelagið Smæran
- Ítróttafelagið Svanur
- Ítróttasamband Føroya
- Meginfelag teirra brekaðu
- Javni
- Sjóndepilin
- Deyvafelagið
Nlsk. sambondini fyri brekað
Altjóða sambond


text:
Lesandi og føroyskar fyritøkur kunnu nú samskifta á felags palli. Heimasíðan www.leinkjan.fo er nú klár at brúka, og fyritøkur kunnu á heimasíðuni leggja út verkætlanir, sum lesandi kunnu arbeiða við sum partur av útbúgvingini.
Leinkjan.fo skapar sambond millum føroyskar fyritøkur og føroyingar undir útbúgving. Við at geva fólki undir útbúgving møguleika at skriva smærri ella størri uppgávur um viðurskifti, sum eru viðkomandi fyri føroyskar fyritøkur. Og við at bjóða fram mentorskipan, har lesandi kunnu søkja um vegleiðara í mun til útbúgving og karrieru innan privata vinnulívið.
Eisini ber til hjá lesandi at stovna sær eina vangamynd á síðuni, so fyritøkur, ið hava hugskot, kunnu seta seg beinleiðis í samband við lesandi, ið arbeiða innan viðkomandi evni.
Vinnuhúsið hevur tikið stig til nýggju heimasíðuna, sum er ætlað at knýta fólk undir útbúgving tættari at vinnulívinum í Føroyum.
Umvegis heimasíðuna kunnu fyritøkurnar kanna og útgreina viðurskifti, sum hava týdning fyri fyritøkurnar, og tey lesandi sleppa at arbeiða við verkætlanum, sum kunnu skapa virði.
Á leinkjan.fo ber eisini til hjá teimum lesandi at søkja um at fáa ein mentor. Ein mentor er ein persónur við royndum úr føroyskum vinnulívi, sum kann vegleiða tey lesandi um ymisk viðurskifti í sambandi við eina yrkisleið innan privata vinnulívið í Føroyum.
Endamálið við heimasíðuni er serliga at gera fólk undir útbúgving meira tilvitað um teir møguleikar, sum eru í føroyskum vinnulívi, og yvirhøvur at fáa betri samband millum føroysk lesandi og føroyskt vinnulív.
Skriv et svar
« Bókasavnið er opið í summar Lat onnur fáa gleði av tíni ritgerð »


text:
Norðurlandahúsið í Føroyum
Norðurlandahúsið í Føroyum er størsti mentunarmiðdepil í Føroyum. Húsið varð vígt og tikið alment í nýtslu 8. mai 1983 í Tórshavn. Norðurlandahúsið hevur havt stóran týdning fyri mentanarlívið í Føroyum. Tað er stýrið fyri Norðurlandahúsið, ið setur stjóran. Stjórin verður settur í eitt 4- ella 5-áraskeið, tó kann stjórin søkja um at fáa starvssetanina longda til 8 ár. Teir fyrstu stjórarnir sótu bert eitt ár hvør. Niels Halm úr Danmark var stjóri frá 1. februar 2004 til 31. januar 2013, tað er higartil tað longsta tíðarskeiðið, ið nakar stjóri fyri Norðurlandahúsið í Føroyum hevur sitið. Eitt stutt tíðarskeið á tveir mánaðir í 2011 røkti Urd Johannesen stjórastarvið, meðan Niels Halm røkti aðrar uppgávur fyri Nordisk Ministerråd.[1] Frá 15. januar 2013 verður íslendska Sif Gunnarsdóttir stjóri í Norðurlandahúsinum.[2]
Innihaldsyvirlit
Stjórar fyri Norðurlandahúsið í Føroyum[rætta | rætta wikitekst]
- Steen A. Cold, Danmark 1983-1984[3]
- Hjörtur Pálsson, Ísland 1984-1985
- Karin Flodström, Svøríki 1985-1989
- Jan Kløvstad, Noreg 1989-1994
- Peter Turtschaninoff, Finland 1994-1999
- Helga Hjörvar, Ísland 1999-2005
- Niels Halm, Danmark 2005-2013
- Sif Gunnarsdóttir, Ísland 2013-
Stýrið 2012[rætta | rætta wikitekst]
- Finland: Leif Jakobsson, formaður
- Ísland: Sigrún Valbergsdóttir, stýrislimur
- Danmark: Christian Svane, stýrislimur
- Áland: Ansti Dahlén
- Føroyar: Andrea Heindriksdóttir
- Starvsfólkaumboð: Fróði T. Vestergaard
Ráðgevandi nevnd hjá Norðurlandahúsinum 1. mars 2010 - 28. februar 2013[rætta | rætta wikitekst]
- LISA: Carl Jóhan Jensen, næstformaður
- LISA: Albert Isfeld
- LISA: Guðrið Poulsen
- LISA: Malan Johannesen
- LISA: Oddfríður Marni Rasmussen
- Fróðskaparsetur Føroya: Eivind Weyhe
- Kringvarp Føroya: Elin Brimheim Heinesen
- Norrøna Felagið: Eyrith Guttesen
- Føroya landsbókasavn: Laura Vinther
- Tjóðpallur Føroya: Hans Tórgarð
- Eysturoy: Sigvør Laksá
- Norðoyggjar: Dávur Winther, formaður
- Sandoy: Oddvør Johannesen
- Suðuroy: Kristian Holbæk Kristensen
- Vágoy: Edvard í Skorðini
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ [1]
- ↑ Listinblogg.blogspot.dk, Sif Gunnarsdóttir nýggjur stjóri í Norðurlandahúsinum
- ↑ NLH.fo, Historie


text:
Tíðin er løgin. Onkuntíð kann tíðin tykjast at aka sum snigil í hálku, aðrar tíðir kann hon renna sum hara í undanvindi. Tey, ið hava bíða eftir, at tíðin skuldi koma, tá ið Vencil hin 11. kom út, hava ikki bíðað til fánýtis. Nú er hann her.
Í Vencli 11 eru eins og í hinum Venclunum, ið undanfarnir eru, nógvir spennandi tekstir, bæði á bundnum og óbundnum máli. Ein trivalig teggja av yrkingum úr stóru verð og úr heimligu Føroyum. Við eru William Wordsworth, Federico García Lorca, Gunnar Ekelöf, Rudyard Kipling, Vagnur Streymoy og Marjun Syderbø Kjelnæs.
Ein góður bulur av stuttsøgum úr Íslandi, Føroyum og Amerika er við. Tvær søgur eru eftir Gyrðiri Eliasson, ið vann Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins í fjør. Ein søga er eftir Edgar Allan Poe, og debutanturin hesa ferð eitur Høgni Miné.
Sum nakað serligt, er ein blokkur aftast í Vencli við yrkingum, ið vórðu skrivaðar, tá ið ræðuleikarnir tann 22.07.11 hendu í Oslo og á Utøya. Nú Breivik mestsum er allastaðni í tíðindaverðini, hevur tað stóran týdning, at vit minnast og aldri gloyma slíkar ræðulleikar. Yrkingarnar hava Pia Tafdrup, Agnar Artúvertin, Oddfríður Marni Rasmussen, Halldóara Dam, Sólrún Michelsen, Frits Johannesen, Alexandur Kristiansen, Sissal Kampmann og Katrin Reinert skrivað.
Permuna á Vencli 11. hevur Brandur Patursson gjørt eftir øllum yrkingunum, sum eru skrivaðar til bumbubrestin í Oslo og hópmorðið á Utøya.
Tá ið Jens Stoltenberg var og vitjaði okkum, fekk hann eitt eintak av Vencli og eitt prent av permuni.
Perman er prentað á grafiska verkstaðnum, Steinprenti.
Um onkur vil halda Vencil, og harvið fáa hann sendandi til dyrnar, ber til at senda okkum ein teldupost á vencil@vencil.fo
OMR/AÓD


text:
Í dag hevur MBF verið á fundi í HNR - Handicaporganisationernes nordiska råd - og hetta er fyrsti fundur millum norðurlendsku meginfeløgini við føroyskum formansskapi. Føroyar hevur formansskapin í tvey ár, sum er frá 2017-19.
Á skránni var, eins og tað er á hvørjum fundi, punktið "Norden rundt", har norðurlendsku meginfeløgini fáa orðið. Her verða orð sett á, hvat vit arbeiða við, og hvar vit leggja orkuna. T.d. fylti tað nakað hesa ferð, at øll Norðurlond nú hava undirskrivað ST sáttmálan. Nú fer tíðin so til at seta sáttmálan í verk, og at arbeiða til frama fyri brekøkið ígjøgnum ST sáttmálan og politisku skipanina.
Dentur varð lagdur á stóra týdningin í, at politiska skipanin vísir vilja til opið samskifti við meginfeløgini, og eisini eru við til at skapa ein positivan hugburð til brekøkið og ganga undan í at fremja munagóðar batar á økinum.
Næsti fundur í HNR verður í Føroyum í september.
Á myndini eru umboð fyri:
Ísland – Ellen Calmon og Lilja Þorgeirsdóttir
Áland – Susanne Broman
Finnland – Pekka Tuominen og Pirkko Mahlamaki
Føroyar – Tóra við Keldu og Ása Olsen
Svøríki – Stig Nyman og Mia Ahlgren
Norra – Lily Ann Elvestad
Danmark var ikki umboðað
Mikudagin 29. mars verður MBF umboðað, saman við Doris Bjarkhamar, fulltrúa í Almannaráðnum, í norðurlendska ráðnum, sum er sett saman av fólki frá ymiskum økjum á brekøkinum. Ráðið er sambindingarlið millum brekøkið og ministararáðið í Norðurlandaráðnum. Ráðið er ráðgevandi myndugleiki yvir fyri øllum geirum í norðurlendska ministararáðnum, og skal arbeiða við og vísa á viðkomandi evni, sum politiska skipanin eigur at arbeiða við.


text:
Við kæruni um U14-dystin millum HB og EB/Streym er staðfest, at Havnar Bóltfelag ynskir at avgera U14-gullið á skrivaraborðinum. EB/Streymur hevði ongan ítróttarligan fyrimun av mistakinum, og sostatt er tað helst søguligt, at FM hjá U14-dreingjum møguliga verður avgjørt av einum fyrisitingarligum mistaki, ið onga ávirkan hevði á úrslitið.
Avgerandi fyri FM-stríðið
FSF hevur nú avgjørt, at dysturin millum U14-liðini hjá HB og EB/Streymur, ið á leikvøllinum endaði 2-2, nú á skrivaraborðinum endar 3-0 til HB. Hetta hevur beinleiðis ávirkan á U14-liðið hjá NSÍ, ið við hesum fer av fremsta plássinum.
Tá støðan hjá U14 á heimasíðuni hjá FSF er fult uppdaterað, so stóð áðrenn úrskurðin á jøvnum millum NSÍa og HBa. NSÍ var tó betri í innanhýsis uppgerðum, og tískil oddalið. Eftir úrskurðin er HB tvey stig frammanfyri NSÍ. Sostatt hevur hetta úrslitið beinleiðis ávirkan á gullstríðið hjá U14-dreingjunum.
Siðvenjan hjá FSF er greið
Hetta málið er sera áhugavert. Í hesum føri serliga fyri NSÍ, men eisini fyri onnur við áhuga fyri ungdómsfótbólti. Orsøkin til, at HB vinnur dystin á skrivaraborðinum er, at EB/Streymur hevur brúkt tveir U12-leikarar, ið ikki standa á leikarayvirlitinum hjá FSF.
Í dag eru ásetingarnar soleiðis, at allir leikarar skulu skrásetast hjá FSF. Um teir ikki eru skrásettir, so er talan um ólógligan leikara. Í umtalaðu kæruni er talan um ungar lokalar leikarar, ið ikki hava umboðað annað felag enn EB/Streym. Tá U14 manglar fólk, so eru teir noyddir at fara niður til U12-liðið eftir leikarum. Hjá EB/Streymi hava tey ikki gingið líka høgt uppí at skráseta hesar leikarar, møguligt orsakað av, at teir spæla økiskappingar, og tískil stendur ikki eitt FM-heiti uppá spæl. U12-leikarar hava sambært reglugerðini hjá FSF loyvi til at spæla bæði við U12 og U14, enntá í sama leikumfari.
FSF mótsigur sær sjálvum
Samanumtikið kann sigast, at HB vinnur dystin – og møguliga meistaraheitið – tí at EB/Streymur hevur brúkt tveir U12-leikarar, ið ikki standa í yvirlitinum hjá FSF. Um EB/Streymur hevði sent ein teldupost við hesum báðum nøvnunum til FSF, so var alt í lagi. Talan er sostatt ikki um ein ítróttarligan fyrimun hjá EB/Streymi.
Um vit minnast aftur á Igor-málið hjá TB, har felagið hevði undirskrivað ein ólógligan sáttmála við leikaran, so kom aganevndin hjá FSF til eina áhugaverda niðurstøðu.
Brot úr úrskurðinum: Aganevndin metir ikki, at málið er av slíkum slagi, at tað greitt kann staðfestast, at TF hevur havt ítróttarligan fyrimun av, at seinni leikarasáttmálin ella ískoytissáttmálin ikki varð innsendur ella góðkendur av FSF. Tí metir aganevndin ikki, at tað er hóskiligt at revsa TB ítróttarliga fyri brot, sum er framt í kappingarárinum 2012.
Tað var í hesum føri ikki hóskandi at revsa TB ítróttarliga, tí tað ikki greitt kundi staðfestast, at teir høvdu ein ítróttarligan fyrimun av brotinum. Í U14-døminum er púra greitt, at EB/Streymur ikki hevði nakran sum helst ítróttarligan fyrimun, tí leikararnir høvdu loyvi at spæla við. Teir stóðu bara ikki á listanum, ið eigur at verða sendur til FSF.
Eigur HB at kæra?
Tað er út frá praksis hjá FSF púra greitt, at EB/Streymur eigur at tapa dystin, tí teir hava brúkt ein ikki-skrásettan leikara. Men tann stóri spurningurin er, um HB eigur at kæra eitt mál sum hetta, tá mótstøðuliðið ikki fekk nakran ítróttarligan fyrimun. Gull-smakkurin eigur nokk at vera best, tá ungu spentu dreingirnir avgera meistarabólkin í teimum 22. umførunum – ella teimum 1540 minuttunum – á leikvøllunum kring landið.
Um hetta er rætt ella skeivt má vera upp til hvønn einstakan at avgera. Ynskiligt hevði verið, um FSF eisini tók málið meira generelt upp til viðgerar. Vit í NSÍ halda í øllum førum, at meistaraheitið hjá U14 eigur at avgerast á vøllinum.


text:
Myndir: KÍ vann 1-0 á 07 Vestur
ítróttur28-05-2017 - 22:53 - Jóanis Albert Nielsen
Í Klaksvík tók oddaliðið í EFFO-deildini - KÍ - móti 07 Vestur, sum er undir niðurflytingarstrikuni.
Tað var KÍ sum byrjaði dystin betri, og løgdu teir seg eisini á spæli fyrru hálvu av fyrra hálvleiki. 07 Vestur kom betur við, og seinni helvt av fyrra hálvleiki leikaði meira javnt á. Hálvleiksstøðan var 0-0.
Seinni hálvleikur var ikki gamal, tá ið Hjalgrím Eltør legði KÍ á odda 1-0. KÍ hevði tað meira spæli stóran part av seinna hálvleiki, men aftur kom 07 Vestur betri við seinni helvt av seinna hálvleiki. 07 Vestur kom eisini til onkran málmøguleika. Móti endanum av dystinum, luktaði tað av málið til 07 Vestur, men tað seinasta manglaði. KÍ vann dystin 1-0.


text:
Seinasta tíðin á politiska vígvøllinum hevur verið merkt av arbeiðnum at gera eina nýggja føroyska stjórnarskipan, sum eftir ætlan skal sendast til fólkaatkvøðu, tá hon er klár. Men signalini út til fólkið, sum møguliga einaferð skal taka støðu, drukna í argumentum henda og handavegin, samstundis sum flokkar royna at vinna hvørjum øðrum neisir. Offrið er føroyingurin, sum lógin annars skal umfata – hann veit hvørki út ella inn.
Javnaðarflokkurin roynir at undirstrika, at talan ikki er um eitt loysingarskjal, so sum Sambandsflokkurin vil vera við. Løgmaður heldur fast við, at nýggja uppskotið bara formaliserar rættin hjá føroyingum at taka seg úr ríkinum, um fólkið vil. Og so er innihaldið annars at líkna við grundlógir í øðrum londum, har millum annað stjórnarskipan, frælsis- og mannarættindi verða tryggjað – nakað, sum stendur í donsku grundlógini. Tankin er sambært flokkunum, sum taka undir við grundtankanum, at um føroyingar einaferð velja loysingina, so er grundlógin upp á pláss.
Hetta stríðir beint ímóti tí, sum Sambandsflokkurin stendur fyri, og tí er tað kanska ikki so løgið, at flokkurin ikki vil laga upp undir eina møguliga loysing – og hví tryggja mannarættindi, talufrælsi og annað, tá tað longu stendur í tí grundlóg, sum Sambandsflokkurin fegin vil virka undir.
Og so er tað brádliga kjakið um, hvør lóg skal standa yvir hvørjari – tá verður málið veruliga gruggað, tí hvønn praktiskan týdning hevur tað, tá fleiri danskir forsætisráðharrar upp í saman hava endurtikið, at føroyingar renna opnar dyr inn, tá teir ynskja loysing, tí hon verður givin so skjótt føroyingar ynskja sær hana – men samstundis ikki vilja geva føroyingum rættin at fella tað á pappír. Tá er undirorðnað, hvør lóg stendur yvir hvørjari, og eitt tílíkt kjak kann ikki annað enn spjaða – Tjóðveldi hálar ein veg, Sambandsflokkurin hin. Javnaðarflokkurin roynir at finna gylta millumvegin, men tað verður trupult.
Samstundis, sum tað kann tykjast ábyrgdarleyst hjá Sambandsflokkinum at seta seg sjálvan uttanfyri, so kann hann uttan iva vinna nógv á politiska heimavøllinum. Tí hvør vil leggja nakað út til fólkaatkvøðu, sum gevur okkum heimildir, sum vit eftir fleiri útsagnum at døma longu hava. Man tað ikki liggja onkur duld dagsskrá?
Hvussu er og ikki, so er lagt upp til hugsjónarligan og partapolitiskan bardaga, har vandi er fyri, at borgarin verður settur á eitt síðuspor – og tað er ikki heppið fyri nakran.


text:
Hósdagin 1. september skipar R7 fyri stórari fiskivinnuráðstevnu í Løkshøll í Runavík, har evnið yviskipað er uppboðssøla av veiðurætti. Ráðstevnan ber undirheitið ”Fyrimunir og vansar av fríari uppboðssølu”, og tað evnið er rættiliga áhugavert, nú 2018 nærkast. Tá verða verandi fiskiloyvir inndrigin.
Sjey fyrilestrarhaldarar eru á skránni, harav fýra útlendingar.
Jón Kristjánsson, fiskifrøðingur fer at halda ein fyrilestur, sum ber heitið ”Fiska meðan fiskur er”, Martin Paldam, professari í búskapi, hevur valt heitið ”Kappingarføri og tilfeingisrenta”, meðan Charles R. Plott, professari í búskapi spyr ”Hvussu ein skipar eina uppboðssølu”. Gary D. Libecap, professari í búskapi fer at umrøða fyrimunir, tá veiðuloyvi ganga í arv.
Teir tríggir føroysku fyrilestrarhaldaranir eru Osmundur Justinussen, reiðari, sum fer at røða um hvussu veðrið ávirkar fiskiskapin, Magni Laksáfoss, samfelagsbúskaparfrøðingur, tosar um týdningin fiskivinnan hevur fyri búskapin og veiðuhagtøl (1750-2000) og Johnny í Grótinum, búskaparfrøðingur, fer at koma við eini frágreiðing um arbeiðið hjá nýskipanarbólkinum.
Meira um ráðstevnuna HER