text:
Evropa
Evropa verður vanliga roknað sum ein av teimum sjey heimspørtunum á jørðini; men í hesum føri er meir ein spurningur um menniskjaligar/politiskar heldur enn jarðfrøðisligar orsøkir til tess, tí semja er ikki til fulnar um, hvar markið gongur hjá Evropa, sum í meginlandahøpi meir er at rokna sum ein stór hálvoyggj vestantil í Evrasia. Evropa er næstminsta meginlandið í heiminum, tað fyllir umleið 10 390 000 ferkilometrar ella 2 % av flatu jarðar. Einasta meginlandið, sum er minni, er Oseania. Tá talan er um fólkatal, er Evropa triðstørst (Í Ásia og Afrika búgva fleiri fólk). Í Evropa búgva fleiri enn 712 000 000 fólk (t.e. umleið 11 % av fólkunum í heiminum. Norðan fyri Europa er Arktiska Havið, vestanfyri Atlantshavið og sunnanfyri er Miðjarðarhavið og sambært siðbundnari jarðfrøðisligari definitión Kaukasusfjøllini. Eystureftir er tó heldur verri at seta markið, men søguliga verða Uralfjøllini og Kaspiska havið roknað sum markið millum Ásia og Evropa.
Búskaparliga kunnu vit enn býta Evropa í tvey. Vesturevropa við nógvum ógvuliga ríkum londum, t.d. Týsklandi, Sveis og Fraklandi. Í Eysturevropa harafturímóti, ið var kommunistiskt til fyrst í 1990-árunum, eru londini nógv fátækari, t.d. Pólland, Ungarn og Rumenia. Tey stríðast við at menna búskapin, so at tey kunnu gerast kappingarfør á heimsmarknaðinum. Vælferðin og lutfalsliga støðugu politisku viðurskiftini í Evropa hava drigið mangar tilflytarar til heimspartin, flestu teirra úr gomlu hjálondunum. Hetta hevur havt við sær, at í mestsum øllum londum, helst í Vesturevropa, búgva nú stórir tjóðarminnilutar. Í Fraklandi t.d. hava norðurafrikanarar úr Algeria og øðrum gomlum hjálondum búsett seg í stórbýum, t.d. Marseilles og París. Í 1957 gingu fimm lond saman og stovnaðu Europeiska Búskaparliga Felagsmarknaðin (EEC). Tey hildu, at neyvt búskparligt samstarv fór at avmarkað vandan fyri kríggi ímillum limalondini og at skapa vælferð í Evropa. Seinni komu fleiri onnur lond uppí, og nú eitur felagsskapurin Evropasamveldið (ES). 15 lond eru limir, og umframt búskaparliga samstarvið verður nú virkað fyri at gera ES til politiskt samveldi.
Evropa er sundurbýttur heimspartur, og yvir 40 sjálvstøðug ríki eru í Evropa; men í fleiri londum eru loysingarrørslur, sum stríðast fyri at vinna sær størri sjálvræði ella fult frælsi frá tí landi, tær eru partur í. Eitt dømi um hetta eru baskar í Baskalandi í Útnyrðingsspania. Seinastu árini hava vit sæð, hvørja megi tjóðskaparkensla hevur; tí bæði í gamla Sovjetsamveldinum og Jugoslavia hava fólk vunnið sær frælsi og stovnað óheft ríki. Onkustaðni spældi hetta friðarliga av, onkustaðni endaði tað við stórkríggi.
LandafrøðiEdit
Evropa skifta vit sundur í Norðurevropa (Norðurlond við Skandinavia), Vesturevropa, Miðevropa, Suðurevropa og Eysturevropa. Í høvuðsheitum kunnu vit siga, at høg faldfjøll - Pyrineafjøll og Alpurnar - skilja kaldara Norðurevropa frá heita Suðurevropa. Frá strondunum norðan Norðurpólkring og nakað suður eru træleysar frostmýrar, til nálaskógarbeltið tekur við. Tað er vestan úr Noregi og eystur ígjøgnum alt Russland. Sunnanfyri er fruktagóði norðurevropeiski lágslættin, sum er besta kornlendið í heimspartinum, har veksur eisini leyvskógur. Longri suðuri er miðjarðarhavsøkið; har er veðurlagið heitt, og sumstaðni er lendið oyðimarkarkent. Gosfjøll eru bara í Íslandi og Suðuritalia, har Etna og Stromboli enn eru virkin. Uralfjøll og Kavkasus eru mark ímóti Asia. Alpurnar taka seg upp í landsynningspartinum í Fraklandi, fara ígjøgnum Sveis og Norðuritalia og langt inn í Eysturríki. Seinastu 2 milliónir árini hevur ísurin broytt landslagið og gjørt pýramiduskapaðar tindar, hvassar fjallakambar og røðir, fagrar fossar og djúpar lægdir, sum nú eru vøkur vøtn. Nógvar plantur, m. a. fransagras, hava lagað seg til gróðrarumstøðurnar so høgt uppi. Tey 15 vøtnini í tjóðargarðinum Lake District í útnyrðingsonglandi eru í U-skapaðum dølum, ið greina seg úr nøkrum lágum fjøllum sum snældur úr hjólshjarta. Fyri øldum síðan runnu áir í dølunum, men í seinastu ístíð gróvu skriðjøklarnir seg djúpt niður í dalarnar; men tá ið ísurin tiðnaði, byrgdi grótið, ið jøklarnir høvdu skumpað íyri sær, dalarnar, so at teir fyltust við vatni. Av tí at stóru dalarnir gjørdist so djúpir, „hingu" síðudalarnir nú langt oman fyri høvuðsdalin og nógvastaðni runnu nú høgir fossar út av vøtnunum. Ígjøgnum norðara part í Evropa gongur stórt nálaskógarbelti. Nálatrø, t.d. grann, standa grøn alt árið og tola bæði kava og nógvan kulda. Nálaskógurin veitir eisini mongum dýrum lívd og føði hørðu vetrarmánaðirnar. Donau, ið vellir fram í Týsklandi og er longsta á í Vesturevropa, rennur í ein landsynning eystur ígjøgnum Evropa og út í Svartahav. Hon er týdningarmikil flutningsvegur í teimum níggju londunum, hon rennur ígjøgnum. Donauoyrarnar, har áin skilur seg í nógvar smáar áir og vatnræsi, eru stórt vátlendi við nógvum dýralívi. Fleiri enn 300 fuglasløg eru sædd her og eisini dýr sum villsvín, hjørtur og villkøttur.
Í londunum við Miðjarðarhav er serligt veðurlag. Um summarið er heitt og turt; og um veturin er lýtt, og tað regnar illa. Hetta veðurlagið hevur við sær, at t.d. aldinfruktir, vínber og oljutrø vaksa væl. Mong trø, t.d. tundureikin, hava tjúkkan børk, sum verjir tey fyri nógva hitanum um summarið. Norðurevropiska slættlendi er úr Suðuronglandi, ígjøgnum Frakland og Týskland og heilt eystur at Uralfjøllum í Russlandi. Næstan allur slættin er láglendi, og í Niðurlondum er hann so lágur, at partar av honum eru niðan sjóvar. Hesin víði slætti er eitt hitt besta kornlendið í heiminum. Undir honum eru bæði kol, olja og gass. Slættin er eisini fjølbygdasta økið í Evropa, og her eru mangir stórir býir. Evropa er fjølbygdur heimspartur. Í vídd er hann næstminstur, men bara í størsta heimspartinum, Ásia, er meiri fólk. Tað hevur við sær, at mong búgva í býum. Ikki er bara nógv fólk í Evropa, har eru eisini mong lond - fleiri enn 40; og ósemjur landanna millum (t.d. um landamark og átrúnað) eru javnan endaðar við kríggi. Bara í hesari øldini hevur stríð, kyknað í Evropa, elvt til tveir heimsbardagar. Men hóast hesar trupulleikar er Evropa ríkur heimspartur, og mong evropeisk lond eru ímillum tey ríkastu í heiminum. Nøkur fátæk lond eru, men samanumtikið eru lívskorini góð, samanborið við hvussu fólk hava tað nógva aðrastaðni í heiminum. Henda vælferð er komin av mestsum støðugum ídnaðarvøkstri, og at Evropa áður var mikið hjálandaveldi og ráddi í mongum londum í Afrika, Asia og Amerika (Norðuramerika og Suðuramerika). Mesta fólkið í Evropa býr í stórum býum. Fjølbygdasti parturin í Evropa er úr Suðuronglandi, ígjøgnum Norðurfrakland, Belgia, Niðurlond og nakað eystur í Týskland. Í hesum økjum hevur fólkavøksturin verið so stórur, at einstakir grannabýir eru vaksnir saman í tað, sum verður nevnt stórstaðarøki. Størstu stórstaðarøkini eru í Ruhr í Týsklandi. Í Eysturevropa býr harafturímóti størri partur av fólkinum á bygd og í smáum býum. Einir 578 milliónir evropearar eru trongdir saman á einum landøki, sum tilsamans er lítið størri enn Avstralia. Av tí sama eru nøkur lond í Evropa ímillum tey fjølbygdastu í heiminum. Í Niðurlondum eru fleiri enn 400 fólk á hv. km2. Eysturevropa er ikki so fjølbygt sum Vesturevropa, men eisini her er fólkatættleikin væl oman fyri heimsmiðalfólkatalið. Bera vit saman við Afrika og Ásia, er fólkatalið í flestum londum í Evropa støðugt -tað hvørki veksur ella minkar. Fá børn verða fødd, og fólk liva leingi - um 75 ár í miðal í flestum londum; harafturímóti er miðallívsævin í India og mongum londum í Afrika undir 60 ár. Tað ger, at fólkið í Evropa er eldri enn nógva aðrastaðni í heiminum. Stórur partur er farin um 65 ár.
Lond í EvropaEdit
Hetta yvirlitið sýnir fyrst viðurkend fullveldisríki, undir hesum standa landslutir ella lond uttan fullveldi, og undir hesum eru aftur aðrir landslutir og lond.
Viðmerkingar:
1: Landafrøðiligani partur av Ásia, men søguliga og politiskt partur av Evropa.
2: Land lutvíst í Ásia.
3: Land/øki (lutvíst) partur av Norðuramerika.
4: Strangt tikið ikki partur av Stóra Bretlandi, men heldur í einum slagi av kongsfelagsskapi.
KortEdit
KeldurEdit
- Evropa, snar.fo


c: text/html

text:
So var tað í morgun at føroysku svimjararnir sluppu at royna seg á Evropeiskum Leikum, og gekk tað bara heilt ókey. Signhild Joensen setti nýtt føroyskt juniormet, Marius Gardshodn og Maria Antoft betraðu um síni persónligu met, og Lív og Ásbjørg svumu skjótt um enn ikki bestu tíðir.
Ásbjørg Hjelm úr Ægir slapp at verða fyrsti føroyingur nakrantíð sum royndi seg í hesum høpi, tá ið hon í 50 metra bringusvimjing svam teinin uppá 35.10 sekund. Eingin onnur føroysk kvinna hevur nakrantíð svomið skjótari enn tað, men ‘tíverri’ fyri Ásbjørg er hennara føroyska met niðri á 34.61 sekund, frá Reykjavík International í januar mánaða. So Ásbjørg svam skjótt, men ikki met.
Síðani royndi Lív Erlingsdóttir Eidesgaard úr Havnar Svimjifelag seg í 100 metra frísvimjing. Tað sá fyri so vítt fínt út, men endaði tó nakað frá hennara persónliga meti á 1:01.51, nú hon svam 1:02.33 í Baku. Besta tíð hjá henni er frá Reykjavík International í 2013, sum hon í mars mánaða var nær við at betra um við tíðini 1:01.54 á Danish Open 2015.
So stóð Marius Gardshodn úr Havnar Svimjifelag fyri túri, í 400 metra frísvimjing. Teir vóru tríggir í fyrsta riðli, og tann eini vísti seg at vera ein góð ‘kanin’, sum legði nakað harðari út enn Marius, og sum Marius síðani kundi heinta inn aftur og fara framvið, til stórt nýtt persónligt met á 4:10.00. Besta tíð hjá Mariusi var 4:19.95 áðrenn hetta, frá NMU í fjør, og eina løtu nú átti Marius enntá stevnumetið á Evropeisku Leikum.
Nú gekk ein góður tími, áðrenn tær báðar Maria Antoft úr Havnar Svimjifelag og Signhild Joensen úr Ægir skuldi royna seg í 200 metra ryggsvimjing.
Maria slapp at svimja í fyrsta riðli, og vann við tíðini 2:26.54 yvirbevísandi hendan riðilin, við nýggjum persónligum meti og stevnumeti á Evropeisku Leikum. Besta tíð hjá henni áðrenn hetta var 2:27.61, frá Danish Open í mars mánaða.
At enda var tað so Signhild, sum við tíðini 2:25.14 setti nýtt føroyskt juniormet. Hon átti sjálv føroyska juniormetið, á 2:25.22 frá NMU í fjør.
Harvið høvdu allir 5 svimjarar roynt seg í kapping í Baku, undir LEN-flaggi og so framvegis 🙂
Vegna Svimjisamband Føroya
Rókur í Jákupsstovu

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Valborg Heinesen hevur í dag umboðað Føroyar í NM-kapping í cross-renning. Kappingin fór fram á ítróttarøkinum í Laugardalinum í Reykjavík í fagrasta vetrarveðri. Null hitastig, lítil vindur, og sólin kagaði fram av og á. Og mótstøðan var sera sera sterk. Bert tey allarbestu úr hinum norðurlondunum vóru við. 5 danskar, 3 svenskar, 3, norskar, 5 íslendskar og ein føroysk. Rennast skuldu 5 umfør á hálvan annan kilometur, íalt 7,5 km.
Í slíkum kappingum er sjáldan nakað taktiskt spæl. Tað verður runnið av lívsins kreftum frá byrjan til enda, og so var eisini í hesari kappingini. Longu eftir fyrsta umfarið var skrædnað sundur nógvastaðni. Okkara Valborg var á tólvta plássi frammanfyri allar tær fimm íslendsku kvinnurnar og einar 50 metrar aftanfyri Nanne Bagger úr Danmark, sum fyri 14 døgum síðani vann á Valborg í cross-kapping í Middelfart. Eftir annað umfar var støðan nærum tann sama. Valborg var nú væl frammanfyri fýra av teimum íslendsku, meðan tann eina hevði somu frástøðu. Munurin millum Valborg og donsku Bagger var so ikki øktur, kanska heldur hinvegin, og vónirnar um at Valborg fór at taka danan fóru at kveikjast.
Myndirnar hjá okkara myndamanni eydnaðust ikki so væl, men her er ein stolin mynd frá Deca Text & Bild. Valborg er her í fer við at renna seg fram á donsku Nanne Bagger.
Og tá tær komu runt triðju ferð, hevði Valborg runnið seg heilt fram á donsku gentuna. Valborg ivaðist um hon skuldi rykkja framvið beinanvegin, ella bíða eina løtu og samla kreftir. Eingin hóttan var nú longur aftanfyri, so væl lá fyri. Alt tað næstseinasta umfari lá Valborg so í skugganum og gjørdi seg til reiðar til finaluna. Út á seinasta umfarið setti hon ferðina eitt sindur upp. Danska gentan sá nú út til at vera ernað nakað, og fylgdi væl við. Alt hetta seinasta umfarið skiftust um at rykkja frá hvørji aðrari, men báðar vóru tær líka tvørar. Ikki fyrr enn í seinastu undanbrekkuni oman stil svingið, sum er 50 metrar frá málinum, eydnaðist Nannu Bagger at sleppa nakrar metrar frá Valborg. Og tá tær fóru um svingið var tað ov nógv at taka innaftur. Endin gjørdist at Valborg endaði á 12. plássi við tíðini 27.39 min – 4 sekund aftanfyri Nannu Bagger á 11. plássi. Valborg var sum heild væl nøgd við kappingina, men lovaði við knýttum nevum, at næstu ferð skuldu tað ikki bara vera íslendingar aftanfyri.
Vinnari gjørdist svenska Charlotte Fougberg við 25.41 min, nr. 2 varð Inger Liv Nielsen, NOR, 25.43 og nr. 3 varð danska Simone Glad við 25.51 min. Hjá monnunum var tað danin Abdi Hakim Ulad, ið endurvann sítt norðurlendska meistaraheitið við einum spurtsigri á norska meistaranum Ørjan Grønnevig. Triðjur gjørdist danin Michael Nielsen.
NM í cross er eitt óført høvi hjá okkara allarbestu at royna seg í. Juniorkapping er eisini partur av tiltakinum, og er aldursmarkið har 20 ár. Vónandi kann talið av føroyingum til hesa kapping økjast nakað komandi árini, og stuttligt hevði verið, um vit einaferð eisini megnaðu at verða partur av liðkappingini.
Vánlig mynd av úrslitalistanum. Hann verður annars kunngjørdur á www.fri.is – slóð verður løgd her seinni.


text:
Af alle nætter
Tá ið hirðadrongurin Boaz missir foreldur síni, noyðist hann at flýggja frá sínum harðliga og óútrokniliga farbróðri sínum. Á ferðini hittir hann javngamla Jacob, og saman finna teir ein friðstað í býnum Nazaret, har teir fáa arbeiði hjá einum manni, hvørs dóttir eitur Maria. Hon er trúlovað við timburmanninum Jósef.
Óbeinleiðis fær Boaz stóran týdning fyri trygdina hjá hesum parinum, ikki minst tá tey, vegna fólkateljing, noyðast til Betlehems. Ávegis er tað um at ganga galið, men Gud hevur eftir øllum at døma ein fingur við í spælinum, tí hendingin førir við sær, at Boaz hittir gentuna Ester.
Umvegis verður teirra lítla søga drigin uppí Guds stóru søgu við heiminum – ein søga, hvørs fyribils hæddarpunkt hendi eina vetrarnátt í Betlehem.
Rithøvundur: Hans Jørn Østerby
Forlag: Lohse
Útgivin: 2020
Blaðsíður: 240


text:
Kili
Lýðveldið Kili (spanskt: República de Chile) er eitt land í Suðuramerika. Í norðri hevur Kili mark við Perú og Bolivia, og í eystri við Argentina. Høvuðsstaður er Santiago. Landið er lýðveldi, og trúgvin er sum allastaðni í Suðuramerika tann katólska.
Landið hevur spanskt sum høvuðsmál og brúkar latínska alfabetið.
Edit
SøgaEdit
Tað var har, at USA-stuðlaðir fascistar tóku ræðið í 1973, og í 1647 var ein av heimsins allarringastu jarðskjálvtum har. Í Kili fór gosfjallið Puyehue-Cordón Caulle at goysa í 2011 [1]. Í Suðuramerika hevur gosið darvað flogferðsluni í Kili, Uruguei, Argentina og Brasil. Øskuskýggið gjørdi eisini sítt til, at ein fundur millum suðuramerikansku fíggjarmálaráðharrarnar í Buenos Aires mátti avlýsast.
HendingarøðEdit
- Um 11 000 f.Kr.: Fyrstu menniskjuni koma til Kili.
- Um 5000 f.Kr.: Chinchorrosfólkið í Norðurkili setur búgv.
- Um 700: Fólk á Páskaoynni fara at byggja steinpallar, sum eru partur av halgidómum.
- 1100-talinum: Fyrstu høggmyndirnar úr gróti verða reistar á bygdum pøllum á Páskaoy.
- Um 1300: Ovurstórar grótmyndir verða reistar á Páskaoy. Grótmyndirnar á Páskoy vórðu stundum gjørdar í sloknaðum gosopum.
- Um 1490: Inkaríki í Kili, Ekvador, Peru og Bolivia.
- Um 1500: Á Páskaoy verður bygd ein bygd við avlongum gróthúsum.
- 1600-talinum: Farið verður at byggja tupa á Páskaoy, tað eru torn úr gróti við kømrum inni í miðjuni.
- 1817: San Martín sigrar á sponskum heri í Chacabuco í Kili, og landi fær sjálvstýri.
- 1973: Fólkavaldið forsetin í Kili Salvador Allende verður dripin, tá ið herurin við Augusto Pinochet á odda tekur valdið.
InkaríkiðEdit
Í 1525, tá ið inkaríkið stóð í besta blóma, vóru 3200 km ímillum suður- og norðurmarkið. Landið var fram við Kyrrahavi. Har eru nú londini Kili, Peru, Ekvador og Bolivia.
EinaræðiEdit
Síðan hernaðarkvettið í Kili á heysti 1973 hevur ivi valdað, um hermenn beindu fyri marxistiska, fólkavalda forsetanum Salvador Allende ella um hann doyði fyri egnari hond. Grøvin hjá Salvador Allende í kilenska høvuðsstaðnum Santiago er opnað og líkið grivið upp. Rættarlæknar skulu nú kanna líkið av fyrrverandi forsetanum í Kili til tess at staðfesta veruligu orsøkina til deyða hansara fyri umleið 40 árum síðan. Spurningurin er, um talan er um sjálvmorð ella um forsetin varð avrættaður av hernaðarstjórnini hjá Augusto Pinochet, sum tók valdið í Kili við einum kvetti á heysti 1973. Hesar ógreiðu umstøður kring deyða Allendes hava plágað kilenska samfelagið.
Marxisturin Allende var fyrsti fólkavaldi forseti í Kili í 1970. Undir kvettinum 11. september í 1973 doyði hann. Alment hevur sjálvmorð verið nevnt sum deyðsorsøk. At hann beindi fyri sær við einari rifflu, sum hann hevði fingið frá fyrrverandi kubanska forsetanum Fidel Castro. Tá Allende skuldi beina fyri sær, var forsetaborgin undir álopi bæði á landi og í luftini. Við hernaðarkvettinum kom Augusto Pinochet, herovasti, fram at valdinum sum einaræðisharri. Hernaðarstjórnin sýtti næstingum Allendes at síggja deyða forsetan. Ístaðin segði herurin, at líkið varð kannað á einum hernaðarsjúkrahúsi, har staðfest varð, at hann var deyður fyri egnari hond.
Castro, tíðindafólk og mangir eygleiðarar hava leingi ivast í almennu frágreiðingini. Tey halda hermenn hjá Pinochet hava beint fyri Allende. Næstingarnir hjá Allende halda hann hava beint fyri sær sjálvum, men vilja tó, at líkið verður kannað til tess at beina av vegnum allan iva. Fyri kvettið hevði Allende sagt seg vera til reiðar at doyggja heldur enn at geva seg yvir til herin. Tað var kilenski ríkisákærin, sum í januar 2011 gav boð um, at líkið av Allende skuldi kannast. Boðini komu í sambandi við, at 725 deyðstilburðir undir Pinochet-stjórnini skuldu kannast.
Augusto Pinochet ráddi í Kili frá 1973 til 1990 [2].
PolitikkurEdit
Politiska søganEdit
Andesfjøllini, ið sum ein høgur verjugarður eru suður ígjøgnum landið, høvdu við sær, at Kili varð síðsta land í Amerika, spaniamenn løgdu undir seg. Landið loysti frá Spania í 1818. Frá 1973 til 1990 stýrdi rái einaræðisharrin Augusto Pinochet Kili, men nú eru politisku viðurskiftini broytt til tað betra.
Val 2009Edit
Á valinum í 2009 vann tann høgrasinnaði ríkmaðurin Sebastián Piñera á sosialdemokratinum Eduardo Frei. Sambært valnevndini fekk Sebastian Pinera 52 prosent av atkvøðunum og Eduardo Frei 48 prosent. Piñera stillaði eisini upp á valinum fyri fýra árum síðani, men ta ferðina mátti hann lúta fyri sosialistinum Michelle Bachelet. Undir valstríðnum hevur Piñera millum annað sagt, at hann fer at leggja dent á at bøta um trygdina í landinum, og at hann fer at brúka sína støðu sum vinnulívsmaður til at hjálpa vinnuni burtur úr kreppuni, sum hon er í [3].
VindmegiEdit
Ein norsk vindmylluverkætlan í Kili hevur vakt ans. Verkætlanin undir heitinum El Totoral umfatar 23 2 MW myllur á 120 metrar og skal framleiða 110 GWh um árið. Hetta svarar til nýtsluna hjá 50.000 kilenskum húsarhaldum. Talan er um størstu vindmylluverkætlan í Kili. Myllurnar standa á einum øki, ið er 900 hektarar, 300 kilometrar norðanfyri høvuðsstaðin Santiago.
Norðmenn hava gjørt íløgur fyri 140 mió norskar krónur í verkætlanina, sum verður fíggjað undir eini nýggjari kilenskari lóg, sum krevur, at í minsta lagi 5 % av elektrisitetinum frá kilenskum veitarum skulu koma frá varandi orku. Samlaði kostnaðurin av verkætlanini er sambært Teknisk Ukeblad 140 mió. amerikanskar dollarar [4]. Almenna norska orkufelagið Statkraft eigur 60 pst. í SN Powers og almenna íleggingarfelagið Norfund 40 pst. Felagið rekur frammanundan vatnorkuverk í Suðuramerika og Ásia.
Forsetin í Kili stóð fyri almennu vígsluni av vindmylluparkini, sum norska felagið SN Powers hevur staðið á odda fyri.
JavnrættindiEdit
KvinnurættindiEdit
Kili er limir í IDEA (stytting fyri "International Institute for Democracy and Electoral Assistance"). IDEA er ein altjóða felagsskapur, sum arbeiðir fyri at útbreiða og styrkja demokrati í heiminum. Øktur kvinnuleiklutur í politikki er ein sjálvsagdur lutur í arbeiðinum hjá IDEA. IDEA varð stovnað í 1995.
SamkyndEdit
LandafrøðiEdit
Kili er tað longsta og javnsmalasta land í heiminum. Landið er 4 200 km langt norður og suður, líka langur teinur sum úr Føroyum til Kanariaoyggjar. Har landið er breiðast, ertað 180 km. Mesta fólkið býr miðskeiðis í Kili kring høvuðsstaðin og størsta havnabýin, Valparaíso. Frukt, korn og vínber verða dyrkað í dølunum í Miðkili, har nógv vatn rennur oman úr fjøllunum.
Kili er ógvuliga smalt og langt. Tað liggur ímillum Andesfjøll eystanfyri og Kyrrahav vestanfyri. Onganstaðni eru fleiri enn 25 km ímillum Kyrrahav og argentinska markið, men 4300 km eru úr sólsvidnu oyðimørkunum norðanfyri suður í jøklarnar sunnanfyri. Har sum landið er breiðast, er tað 350 km, har tað er smalast bara 100 km.
Fram við sunnara parti av strondini gongur skergarður. Í kalda og veðurbarda Suðurkili eru 55 gosfjøll, sum goysa, vakrir firðir, fleiri stórir jøklar byrgja dalarnar og snjóklæddir fjallatindar. Longri norðuri ganga lág fjøll heilt út ímóti strondini. Eystan fyri hesi fjøll eru dalar, sum ganga norður og suður, og so koma Andesfjøll, sum eru markið millum Kili og Argentina. Fleiri eldfjøll eru ímillum, og jarðskjálvti er vanligari í Kili enn í nøkrum øðrum landi.
Norðast í landinum er tann stóra Atakamaoyðimørkin, har man vera eitt tað turrasta pláss í heiminum, men kilingar fáa væl burtur úr henni kortini, tí har eru tjúkkar fláir av salpetri, sum teir høgga, síðan verður salpetrið reinsað og selt sum tøð. Á teimum høgu fjøllunum liggur kavi og ísur, og í støðum gongur hann heilt út móti strondini. Lítið fólk býr suðuri í landinum.
Punta Arenas er syðsti býur í heiminum. Einasti landbúnaður har suðuri er seyðahald. Býurin er við Magellanssund, farleiðin, sum skipini plaga at sigla at sleppa undan at fara um veðurringa Hornið. Havnin er full av fiskiførum og skipum, sum gera kanningar við Suðurkoll, og hon er eisini miðdepil fyri oljuvinnu. Býurin er undir holinum í osonlagnum, og tí mega fólk har verja seg væl fyri sólini.
Høvuðsstaðurin Santiago er í einum dali heilt uppi í fjøllunum. Til henda býin kemur nógv ferðafólk úr USA. Valparaíso er stór skipahavn.
Nógvir firðir skera seg inn í landið.
LandslutirnirEdit
Kili er býtt sundur í 15 landslutir [6]. Nú á døgum hevur hetta sundurbýtið lítið uppá seg hjá vanligum fólki. Hvør landslutur hevur sín høvuðsstaði. Landspartarnir eru:
PáskaoyEdit
Páskaoyggin er eystasta oyggin í Kyrrahavi. Oyggin er gitin fyri veldugu standmyndirnar í tí berliga landslagnum. Forfedrar polynesiamanna høgdu tær í grót fyri stívliga 1000 árum síðan. Fleiri enn 600 slíkar standmyndir eru á Páskaoynni. Summar eru um 20 m høgar. Kili eigur Páskaoynna nú [7].
TitikakavatnEdit
Í Andesfjøllum, á markinum millum Kili og Peru, er Titikakavatn. Titikakavatn liggur ógvuliga høgt, 3821 m oman sjóvar. So høgt liggur onki annað vatn í heiminum. Mesta dýpið er 265 m. Tó at nútíðarskip sigla á vatninum, gera útróðrarmenn enn bátar úr sevi. Í Titikakavatni er nógvur fiskur, sum kemur fólki har á leið væl við.
VeðurlagEdit
Í sunnara parti av Kili liggur oftast vesturætt, og hon hevur nógv regn við sær. Annars er veðurlagið so lýtt, at trø og runnar standa grøn alt árið. Norðan úr turru, steinoydnu Atakamaoyðimørkini og suður at jøkulsklæddu fjøllunum suðuri við Hornið eru næstan øll veðurlagsbelti og landslagsfyribrigdi, sum eru í heiminum. Atakamaoyðimørk í Norðurkili er ein hin turrasti staður á jørðini. Sumstaðni í Atakamaoyðimørk hevur aldri regnað, tað fólk veit.
Í landbúnaðarlendinum í Miðkili er miðjarðarhavsveðurlag sum í Kalifornia og Suðurevropa. Í fruktagóðu dølunum í Miðkili verður frukt dyrkað, til dømis ferskur, aprikosur og nektarinir. Syðri verður mest dyrkað av perum, súreplum og blommum.
BúskapurEdit
Í Kili finnast ymisk málmsløg, har er gull, jarn, sink og nógv av kopari. Einki land í heiminum brýtur so nógvan koparmálm sum Kili. Kili hevur heimsins størstu goymslur av kopari, sum eisini er tann størsta útflutningsvøran [8]. Koparmálmurin verður stoyttur í landinum, og síðan verður hann útfluttur. Høgt uppi í Atakamaoyðimørkini í Norðurkili er ein av heimsins størstu koparlindum. Námið í Chuquicamata er 4 115 m langt og 670 m djúpt. Hvørja viku verða fleiri milliónir tons av tilfari brotin og førd burtur at knúsa og vaska.
Teir bróta eisini nógvan jarnmálm, kol, gull, silvur og onnur steinsløg.
LandbúnaðurEdit
Meiri enn 80 % av Kili eru berlig fjøll, og næstan alt, sum eftir er, er skógur. Bara heilt lítil partur av landinum er dyrkilendi. Mitt í Kili er veðurlagið nakað sum í Kalifornia, og nóg mikið av regni er fyri grøðina. Í støðum kann kortini vera heldur turrligt, men væl ber til at veita vatn úr fjøllunum oman á bøin. Har verður nógv drivið up á landbúnaðin, og á gørðunum dyrka teir bygg, epli, vín, rís, mairs og hveiti. Haraftrat verður nógv dyrkað av fóðurplantuni lucerne. Rossum og neytum er nógv til av, og suðuri í landinum er heilt nógvur seyður. Eplini eru av fyrstan tíð komin úr Kili, indiánar veltu epli, tá ið spaniólar komu til landið.
Nógvir kilenskir bøndur dyrka kaffi, sum verður flutt út til øll heimsins lond.
VínEdit
Spaniamenn tóku vínberjarunnar við sær til Kili og gróðursettu teir, so at teir skuldu fáa altarvín. Nú eru dalarnir við Santiago eitt hitt besta vínlendið í øllum Suðuramerika. Kilskt vín er so gott og væl umtókt, at tað verður selt um allan heim.
ÍdnaðurEdit
Ídnaðurin er ikki nógv útbygdur, men tó hava teir í seinastuni roynt at fáa bygt ídnaðarvirki, so henda vinna kann koma at geva fólki og landi størri inntøku.
Ein stórur partur av øllum fiskamjølinum í heiminum verður framleitt í Kili.
Fiskiskapur og alivinnaEdit
Fiskiskapur fram við Kyrrahavsstrondini hevur stóran búskaparligan týdning. Føroyingar byggja skip í Kili, og vit kappast við kilenarar um laksaaling. Tann lági lønarkostnaðurin í Kili gera tað torført hjá øðrum londum at kappast við hesar vørur. Kilenar framleiða ikki bara atlantiskan laks og ælabogasíl, men eisini kyrrahavslaksin Coho.
Fram við strondini er nógvur fiskur, og nú eru teir farnir at driva nakað upp á fiskiskap. Kili kom í gongd væl seinni enn bæði Føroyar og Norra. Hildið varð, at produktiviteturin í Kili var sera lágur, men síðstu 3 árini hava prógvað, at Kili hevur yvirhálað okkum. Í dag er kappingin við kilenar blivin so hørð, at tiltøk mugu setast í verk, skulu føroyingar, norðmenn og skotar verða kappingarførir. Í 1988 var kilenska framleiðslan av atlantiskum laksi einans 400 tons. 13 ár seinni var framleiðslan økt til 140 000 t. Meðan 45 feløg stóðu fyri 70-80 % av framleiðsluni í Noregi í 2003, so var tilsvarandi tal í Kili 11.
Lágu lønirnar og stóra fjarstøðan frá flestu marknaðum hevði ført til, at teir vóru blivnir sera kappingarførir at tilvirka laksin til fløk og annað, meðan hildið var, at teir á sjálvari alisíðuni høvdu nógv at læra. Men síðst í 1990unum og fyrst í 2000 fáa bæði føroyingar, norðmenn og skotar og eyguni upp fyri tí øgiliga vøkstrinum í aliframleiðsluni í Kili.
Um 87 % av kilensku alingini er í einum øki, ið kallast Region X [9]. Hetta øki er á stødd við norska fylkið Sør-Trøndelag. Onnur 12 % av framleiðsluni eru í Region XI, og er her væntandi, at størsti vøksturin í framtíðini verður innan laksaframleiðsluna. Hetta øki hevur tó sera vánaligan infrastruktur, og tí verður hesin vøksturin ikki uttan trupulleikar. Í Region X liggur Puerto Montt, sum eisini ber heitið laksahøvuðsstaðurin í Kili. Her búgva 170 000 fólk, og er hetta ein øking í fólkatalinum í 10 ár upp á 45 000. Talið av fólki, sum liva í fátækradømi, er minkað við 15 % hetta sama tíðarskeiði. Um 25 000 fólk arbeiða beinleiðis í alivinnuni og verður mett, at umleið 15 000 fólk arbeiða í avleiddum vinnum.
Høvuðsmarknaðirnir hjá kilensku alivinnuni eru USA og Japan. Í USA er laksamarknaðuin í støðugum vøkstri, meðan vøksturin í ES er fallandi. Tann amerikanski marknaðurin klárar harvið at taka ímóti einum vøkstri í framleiðsluni uttan at hetta ávirkar prísin stórvegis. Tann góði marknaðurin í USA hevur gjørt, at kilensku alararnir hava forvunnið pengar tað mesta av 2003, meðan føroyingar hava mist hópin av peningi. Føroyskar fyritøkur hava eisini roynt at bjóða seg fram í USA, og hevur hetta givið betri prís fyri nakað av fiski.
Tað gongur betri í kilensku alivinnuni aftur, eftir at alivinnan í landinum hevur verið so álvarsliga herjað av fiskasjúkum seinnu árini. Kili hevur ikki ta herviligu ILA-sjúkuna at stríðast við, men teir hava eina sjúku, ið verður kallað SRS. Henda sjúka er mett at kosta vinnuni um 100 millionir $ um árið. SRS er orsøkin til, at vinnan nýtir stórar nøgdir av antibiotika. Tað hevur ikki verið møguligt at koppseta ímóti SRS. Mett verður, at laksalús kostar kilensku alivinnuni eins nógv og tí norsku, um 70 milliónir $ árliga. Sjúkan IPN varð staðfest í 1999, og hevur hon síðan kostað vinnuni nógvan pening. Sjúkurnar furunkolosa og BKD eru einans trupulleikar í nøkrum fáum økjum.
Á aliráðstevnu í Oslo í 2010 var ført fram, at kilenska alivinnan kemur at framleiða 300 000 tons av laksi longu í 2013. Metingarnar hjá Aqua Gen siga, at tað verður selt 230 mió. rogn í Kili í 2010. Um helvtin av hesum rognum gerast smolt og verða sett út á sjógv, eru 110–120 mió. smolt at seta út. Verður roknað við vanligum fellið í sjónum, og at fiskurin veksur til eina sláturvekt á, í meðal 3,0 kg verða 300.000 tons av laksi, sum er klárur til tøku í 2013.
Tað eru tó røddir frammi um, at alivinnan í Kili hevur trupulleikar at dragast við. Bjørn Hersough, professari á Norges Fiskerihøgskole, sum hevur granskað kilensku alivinnuna, sigur, at alivinnan í Kili kann fáa enn eitt knekk, og at sannlíkindini fyri hesum eru til staðar. Hinvegin er eingin ivi um, at fyrr ella seinni er Kili aftur stór laksaalitjóð, men hann væntar, at tað kann taka nøkur ár enn.[10]
Norsk feløg, ið hava keypt seg inn í alivinnuna fyri milliarda upphæddir, eru Cermaq og Fjord Seafood [11].
FólkEdit
Í Kili er nógv fólk av týskum uppruna. Tað mesta av fólkinum er hvítt og býr í miðjum landinum.
IndiánararEdit
Okkurt um 692 192 indiánar eru eftir [12], og teir búgva uppi í fjøllunum ella allarnorðast í Atakamaoyðimørkini.
Í øldir hava mapucheindiánar stríðst fyri frælsi. Fyrst ímóti inkunum í Perú, síðan ímóti spanska hjálandaveldinum og seinast ímóti kilsku myndugleikunum. Nú á døgum livir meginparturin av teimum 800 000 mapucheindiánunum í friðingarøkjum sunnarlaga í landinum. Eitt fótbóltsfelag í Kili eitur Colo-Colo eftir einum gomlum mapuchehøvdingi.
TýskararEdit
Suðuri í Kili er nakað av fólki av týskari ætt [13]. Forfedrar teirra fluttu til landið umleið 1850. Har sum teir búsettust, var tá bara mýrar og regnskógur, men nú er tað eitt tað fruktabesta lendið í Kili. Hetta fólkið tosar týskt og hevur varðveitt týskan sið og týskan mentan.
MentanEdit
Rithøvundurin Isabel Allende er úr Kili, hon er eftirkomari hjá fyrrverandi forsetanum Salvador Allende.
KeldurEdit
- ↑ http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-13664735
- ↑ http://latinamericanhistory.about.com/od/20thcenturylatinamerica/p/pinochetbio.htm
- ↑ http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703569004575008751383413436.html
- ↑ http://www.tu.no/energi/article234207.ece
- ↑ http://www.drclas.harvard.edu/revista/articles/view/698
- ↑ http://www.statoids.com/ucl.html
- ↑ http://www.geographia.com/chile/easterisland.htm
- ↑ http://snl.no/Chile/n%C3%A6ringsliv
- ↑ http://www.regjeringen.no/nb/dep/fkd/dok/nouer/2008/nou-2008-5/10/5/2.html?id=500171
- ↑ industry.fo - Kili framleiðir 300.000 tons av laksi í 2013
- ↑ http://www.bt.no/na24/article110858.ece
- ↑ http://www.ine.cl/cd2002/sintesiscensal.pdf
- ↑ http://genealogienetz.de/reg/WELT/chile.html


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Undan jólum og fyri jól
Tað eru fýra orð, sum líkjast í merking og ofta verða nýtt hvørt um annað.
Orðini eru undan, fyri, innan og áðrenn. Men tey hava kortini ymiska merking.
Undan
Undan tekur hvørjumfall: 'Undan jólum hongur jólapynt allastaðni. Og jólini koma ár undan ári.'
Fyri
Fyri tekur hvønnfall, tá ið talan er um tíð: 'Vónandi verða jólagávurnar lidnar fyri jól. Nú á døgum verða jólaborðhaldini ofta hildin í góðari tíð fyri jól.'
Innan
Innan tekur hvønnfall, tá ið talan er um tíð: 'Tú mást svara innan tríggjar vikur, um tú kemur higar at halda jól.'
Áðrenn
Áðrenn var fyrr einans sambindingarorð: 'Tú mást siga frá, áðrenn tú kemur. Vit mugu keypa tilfarið, áðrenn vit kunnu fara undir arbeiðið.'
Men áðrenn er nú eisini vorðið ein fyriseting, sum tekur hvønnfall og verður brúkt í staðin fyri undan og fyri:
'Áðrenn jól hava øll úr at gera, og jólagávur, sum ikki verða lidnar áðrenn jól, verða jólatrøll!'
Her kundu vit eisini sagt: 'Undan jólum hava øll úr at gera, og jólagávur, sum ikki verða lidnar fyri jól, verða jólatrøll!'
- Tað er ikki skeivt at siga áðrenn í øllum hesum dømunum, men vit varðveita eitt fjølbroyttari mál við eisini at nýta fyrisetingarnar undan, fyri og innan, sigur Elin Henriksen, málkøn.
Tak niður
Sí eisini


text:
Lyst 36
05-02-2021
Hesaferð um standmyndir í Havn, yrkingasavnið Skál hjá Daniu Tausen og superdreymar hjá Tummas Jákup Thomsen
Havnin rúmar nógvum standmyndum. Nakrar standa væl; aðrar minni væl. Ole Wich, listarfólk, ummælir nakrar av teimum.
Dania O. Tausen hevur latið úr hondum yrkingasavnið Skál, sum snýr seg um ein ferð - bæði ítøkiliga av Toftum til Havnar - men eisini andaliga.
Tummas Jákup Thomsen samdroymir. Nakrir dreymar eru so veruligir, at hann ivast, um teir eru veruligir ella bara fantasi. Nú skrivar hann bók um sínar dreymar.
Mynd: Ólavur Frederiksen.


text:
Á Jobmatch tryggjaði eg mær læruplássið!
Johannes H. T. Johansen var komin heim til Føroya, eftir at hava fingið jólafrí frá KT lesnaðinum í Danmark. Í samband við lesnaðin hevði hann tørv á einum KT-læruplássi, og valdi tí at luttaka á Jobmatch 2017.
“Av tí at eg stóð og manglaði eitt lærupláss í samband við lesnaðin niðri, mæltu foreldur og vinir mær at luttaka á Jobmatch. Eg fyrireikaði meg við at seta meg inn í, hvat tað innibar fyri eina fyritøku at fáa ein KT-lærling.”
Jóhannes meldaði seg til Jobmatch beint áðrenn freistin var úti. Hann nýtti høvið at bíleggja JobPrát við fleiri av luttakarunum.
“Eg visti ikki rættuliga áðrenn, hvat eg leitaði eftir. Eg valdi at tosa við allar, sum høvdu nakað við KT at gera. Synack var ein av fyritøkunum eg prátaði við, og longu á Jobmatch avtalaðu vit, at eg eftir Jobmatch skuldi koma oman á skrivstovu teirra til eitt longri prát. Innan fyri ein mánað høvdu vit avtalað, at eg skuldi byrja í læru hjá teimum.”
Hvat vilt tú viðmæla øðrum, sum ætla at luttaka á Jobmatch 2018, sum verður í Norðurlandahúsinum fríggjadagin 28. desember?
“Man skal vera opin fyri øllum møguleikum – eisini í mun til fyritøkur, sum ein kanska ikki heldur síggja so spennandi út, ella kanska ikki síggja út av so nógvum. Royn alt, tí man kann ikki vera sikkur í, at tað man helst vil, er tað man fær. Eg bleiv positivt yviraskaður yvir Synack, tí tað var faktisk eitt nógv betur stað, enn eg hevði forvæntað – eisini í mun til nøkur av hinum læruplássunum, eg hevði kunna fingið.”


text:
Føroyskir Yrkisfotografar
UM LIMAFELAGIÐ
Yrkisfotografarnir meta Hoydalar vera sera vælegnaðar til størri og smærri framsýningar. Eitt størri framsýningarhøli kundi verið fimleikahøllin – og har kunnu setast skilaveggir upp. Smærri framsýningarhøli til foto og grafikk hevði verið ynskiligt.
Tørvur er harumframt á projektrúmum at leiga seg inn í til serligar uppgávur.
Yrkisfotografarnir halda, at um listafólk eru í yrkisligum arbeiðsfelagsskapi, leggur tað upp til nýggj og mennandi samstørv.
Føroyskir Yrkisfotografar í Hoydølum
-
Smærri framsýningarhølir til foto og gra kk
-
Projektrúm til serligar uppgávur
-
Umhvørvi við arbeiðsfelagsskapi, har tað uppstanda nýggj og mennandi samstørv


text:
Eftir at hava roynt í fýra fylgjandi ár, eydnaðist endiliga at fáa nýggjari fjarmyndir í 2016. Tó eydnaðist bara at fáa fjarmyndir av Vágoynni og Mykinesi. Hetta varð gjørt við flogfari í 6-7 km hædd.
Fjarmyndir kunnu heintast her.
Hevur tú spurningar, ert tú vælkomin at seta teg í samband við Umhvørvisstovuna á us@us.fo ella á tlf. 342400
Gevið gætur!
Kortið er einans vegleiðandi. Umhvørvisstovan hevur onga ábyrgd av møguligum villum. Sí annars brúksrætt og treytir her.
Er talan um matrikulkort, ið skal nýtast til vinnuligt endamál, verður tú biðin um at venda tær til matrikuldeildina á Umhvørvisstovuni og biðja um møgulig málibløð.


text:
Í gjár varð Merkið vundið á stong bæði við skúlan í Hovi og við Miðnámsskúlanum, tí nú hevur serbreytin havt sín fyrsta skúladag.
Yvirskipaða málið við serbreytini er at geva ungum við serligum avbjóðingum møguleika at nýta sínar gávur og førleikamenna seg út frá tí støði, tey eru á. Undirvísingin miðar eftir at menna sjálvstøðuga lívsførslu, so at næmingurin við lokið skúlaskeið hevur ment førleikar at skapa sær eitt innihaldsríkt og virkisført lív við ávirkan á egin lívskor. Hvat ítøkiliga verður arbeitt við, veldst um førleikarnar hjá tí einstaka næminginum. Møguleiki er t.d. at arbeiða fram móti ávísum yrki. Útbúgvingin er ætlað at vara upp til 4 ár, og undirvíst verður í smáum bólkum. Í løtuni eru tvey pláss tøk á serbreytini á Miðnámsskúlanum.
Serbreytin húsast í skúlanum í Hovi, men ætlanin er at brúka alla oynna sum skúlastovu, og soleiðis gera brúk av teimum møguleikum, ið eru her. Serbreytin fer eisini at hava eitt tætt og nattúrligt tilknýti til skúlan og skúlalívið í Porkerishaganum.
Miðnámsskúlin ynskir nýggju næmingunum vælkomnum við vón um at tit fara at mennast og trívast á skúlanum.


text:
HIMALAYAN CHARCOAL – PURIFYING GLOW MASK
Okkara 100% Vegan Himalayan Charcoal Purifying Glow Mask er ein reinsandi runumaska, ið reinsar í dýpdini og tekur burtur óreinsku úr tiptum porum. Tá tú hevur brúkt maskuna, kennist húðin frísk, og sær rein og ungdómlig út.
Í maskuni er:
– Bambus trækol úr fjøllum í Himalaya
– Community Trade Tea Tree olja úr Kenya
– Grønt te bløð úr Japan
Fyri at fáa mest burturúr maskuni, kanst tú smyrja hana á við okkara nýggju Facial Mask Brush.
Henda maska er ein av okkara 5 nýggju maskum. Multi-maska, meðan tú smyrt masku á!
Maskurnar eru vælegnaðar at multi-maska við: Smyr t.d. reinsimaskuna á T-zonuna, og fuktmaskuna á kinnar og háls. Møguleikarnir eru nógvir, og vit vegleiða teg, tá tú skalt finna maskuna, sum riggar til tín.
Allar maskurnar eru knústar, pressaðar og blandaðar saman við dýrabarum tilfari úr ymsum støðum kring heimin.
60.00DKK – 185.00DKK


text:
Um Føroyaleikir
Tá Oyggjaleikirnir á Guernsey í 2021 vórðu avlýstir vegna Covid19, gjørdi ÍSF av at skipa fyri aðrari líknandi stevnu í Føroyum. Og nú tað er kunngjørt, at vanligu Oyggjaleikirnir ikki verða aftur fyrr enn í 2023, er endaliga avgjørt at halda fyrstu Føroyaleikirnar í døgunum 8. til 11. juli 2021.
Miðað verður ímóti, at leikirnir skulu fevna um allar føroyskar ítróttagreinar, sum eru umboðaðar í ÍSF, og ætlanin er at skipa fyri kappingum í fýra ymsum kommunum kring landið.
Kommunurnar, sum fara at hýsa hesum fyrstu Føroyaleikunum, eru Vágur, Tórshavn, Runavík og Klaksvík, sum eisini hava víst tiltakinum stóran áhuga og vælvild. Í samráð við ÍSF og ymsu sersambondini fara hesar kommunurnar at skipa fyri góðum kørmum um Føroyaleikirnar og fyri øll tey luttakandi í ymsu ítróttargreinunum.
ÍSF ásetir hvar í landinum hesar ymsu ítróttagreinarnar skulu kappast, men annars verða tað sambondini, sum sjálvi seta kappingartreytirnar fyri sína ítróttagrein. Til dømis kunnu tey sjálvi velja, hvørt tað verður ein kapping fyri bestu deildirnar einans – ella um tey eisini vilja hava til dømis børn og ung ella útlendingar við. Á enskum verða leikirnir nevndir »Faroe Games«.
Sjálvandi verður serliga koronastøðan havd í huga, og øll galdandi tilmæli skulu fylgjast. Allir luttakarar, sum koma úr øðrum londum, skulu hava negativa 4. dags test, fyri at kunna luttaka – um hetta tilmælið væl at merkja framvegis verður galdandi til ta tíð.
Ætlanin er at menna Føroyaleikirnar ár um ár, bæði við kørmum, møguleikum og útlendskum gestum, og ÍSF sær stórar vaksrtrarmøguleikar í tiltakinum, sum fyri nógvar ítróttargreinar er sera kærkomið, nú tey ikki hava kunnað luttikið í altjóða kappingum annað árið á rað.
Høvuðsstuðlar til Føroyaleikir 2021, eru SMS, Sport 24, Hiddenfjord og Betri Trygging.


text:
Koltur
Koltur liggur í ein útnyrðing stutt frá Hesti, sum er minsta bygda oyggj í Føroyum, 2,3 km² til víddar. 1 fólk býr fast alt árið í Koltri og hevur gjørt tað síðani 1997. Alt ferða- og flutningssamband við Koltur er við tyrluni hjá Atlantsflog. Hon flýgur mikudag, fríggjadag og sunnudag. Hesar dagar ber til at koma til Havnar og aftur sama dag. Til ber at sigla til Kolturs, men av tí at atløguviðurskiftini eru sera vánalig, er tað ikki gjørligt at koma við báti higar uttan í góðum líkindum, tá tað er kyrt. Onki alment ferðasamband er sjóvegis. Koltur er eitt serliga náttúruvakurt stað, umhvørvið alt lýsir føroyska søgu og siðir fleiri árhundrað aftur í tíðina. Møguleikarnir fyri náttúruupplivingum eru stórir, bæði við útferðum í bjørg og haga, men eisini á slættlendinum við gomlu bygningarnar og í fjøruni við tí hvíta sandinum.
Har býr bert ein familja, sum hevur oynna í festi frá tí almenna. Umleið helvtin av Føroya jørð er almenn jørð, sum er býtt sundur í bóndagarðar, sum verða festir til ávísar bøndur. Ein av hesum gørðum er oyggin Koltur. Stórur partur av oynni er eitt høgt fjall, ið hevur givið henni navn, og navnið er av fornnorrønum uppruna, kemur av gamla orðinum koltr, ið merkir fjallaknúkur. Koltur eins og Hestur er bygd longu í landnámstíð ella stutt eftir. Upprunaliga hevur oyggin verið ein garður, men hann er býttur í tveir garðar tíðliga í tíðini, og soleiðis eru komnir tveir býlingar. Tann upprunaligi eitur Heimi í Húsi, og hin yngri Norðuri í Gerðum. Seinri fóru hesir garðar aftur sundur, soleiðis at tað vórðu 4 garðar. Fólkatalið vaks og var um 50, tá ið tað var uppá tað mesta. Bóndahjúnini, sum nú eru, búgva Norðuri í Gerðum, og við hjálp av peningaligum stuðli frá almennum og privatum peningastovnum og grunnum er sett í verk eitt arbeiði at seta tann eldra býlingin, Heimi í Húsi, í upprunaligan stand við sethúsum og úthúsum. Ætlanin við hesum er at varðveita ein gamlan føroyskan býling.
MyndirEdit
Sí eisiniEdit
- myndafrásøgn í Magn, nr. 5, mai 1979


text:
Tað var ikki frítt, at áskoðarar úr Eysturríki bæði sóust og hoyrdust í gjárkvøldið, tá ið Eysturríki á Tórsvølli vann 2-0 ímóti Føroyum.
Eysturríkararnir, sum vóru í Føroyum saman við sínum landsliði, eru nú á veg til Keypmannahavnar, har Eysturríki týskvøldið fer at spæla ímóti donsku favorittunum, sum 31. mars vunnu 4-0 í Wien.
Eysturríksku áskoðararnir vístu í gjárkvøldið, at teir ikki hava gloymt dystin í Landskrona fyri 31 árum síðani. Eysturríki sleppur ongantíð undan søguni um 1-0 tapið ímóti Føroyum, sum verður roknað at vera ein tann størsta sensatiónin í altjóða fótbólti yvirhøvur.
Áskoðararnir vóru ovurfegnir, tá ið teir hittu ein av teimum ellivu, sum vóru á vøllinum minniliga mikukvøldið í Landskrona. Tað var Jan C. Dam, sum varð avmyndaður saman við eysturríksku fótbóltsfjepparunum.
Jan Christian Dam fylti fimm dagar undan fyrsta EM undankappingardystinum hjá Føroyum 22 ár. 12. september 1990 var hann fyri aðru ferð á A-landsliðnum. Fyrsti dysturin var, tá ið Føroyar 8. august í 1990 taptu vinardyst á heimavølli ímóti Íslandi 3-2. Ta ferðina javnaði Jan C. Dam miðskeiðis í seinna hálvleiki til 2-2 við brotssparki. Hetta var einasta málið, sum hann skoraði í 39 landsdystum.
Í Landskrona 12. september 1990 – fimm dagar eftir 22 ára føðingardagin – var Jan C. Dam vongverji í vinstru, og hann var ein sannur brandur. Jan var síðstu ferð á landsliðnum í 2000, tá ið hann spældi tríggjar dystir. Tveir teir fyrstu vóru í NM kappingini, tá ið Føroyar 31. januar taptu 1-0 ímóti Finnlandi og 4. februar, tá ið Føroyar taptu 3-2 ímóti Íslandi eftir at hava verið frammanfyri 2-0. Báðir dystirnir vóru í La Manga í Spania.
Síðsta ferðin, at Jan C. Dam var á landsliðnum, var 26. apríl í 2000, tá ið Føroyar í vinardysti á útivølli vunnu 1-0 ímóti Liktinstein.
Nú eru meiri enn 21 ár síðani, at hann gavst á landsliðnum, og tað eru meiri enn 31 ár síðani tiltikna dystin í Landskrona, men enn minnast eysturríkararnir føroysku spælararnar og Jan C. Dam, sum teir nú eiga mynd av saman við teimum. Tað var serfrøðingurin í landsliðsfótbólti Ivan Eginsson Eysturland, sum tók myndina.


text:
Kanska longu um 10 ár hava vit fingið svar upp á spurningin, um og møguliga hvar lív finst aðrastaðni í alheiminum enn í okkara sólskipan.
Eini 40 ljósár higani hava stjørnufrøðingar borið eyga við sjey gongustjørnur á stødd við okkara í ringrás um eina stjørnu, heldur minni enn okkara sól.
Stjørnufrøðingarnir vísa á, at í minsta lagi tríggjar av hesum gongustjørnum kunnu hýsa onkrum slag av lívi. Eisini vísa teir á, at vit helst longu innan 10 ár kunnu staðfesta, um lív er har.
Lesið áhugaverda grein í Scientific American


text:
Heimskendur víkingur á pall í Salt - Konsert við Guldreng, Janus Wiberg, Danny Baldursson ...
“Ársins vikings kvøld” verður í Salt fríggjakvøldið tá Alex Høgh Andersen úr sjónvarpsrøðini Vikings hevur fyrilestur. Aftaná v
Tveir stýrislimir í Bústøðum: Soleiðis ber ikki til at arbeiða
Vit harmast um ta herferð og tann sálarliga ágang, sum formaðurin í løtuni koyrir ímóti Bústøðum, stjóranum, leiðarum og øllum
Jenis: Vantandi koppseting hevur ikki forðað mínum arbeiði
Orsøkirnar til at Jenis av Rana ikki var við á tveimum arktiskum fundum í Íslandi hava onki við koppseting at gera, vissaði han
Navnabroyting hjá Kanye West góðkend
Í august søkti amerikanski rapparin Kanye Omari West um navnabroyting – Nú eitur hann bara Ye


text:
Kýpros hevur spælt seg víðari eftir sigur á írlandi
Írska liðið formáddi sær heldur einki móti Kýpros, tá liðini í dag spældu annan dystin í HM/EM-kappingini, sum verður leikt í høllini á Hálsi í hesum døgum.
Kýpros endurtók sigurin frá í gjár og vann ein greiðan 3-0 sigur. Eins og í føroyska dystinum móti írum var munurin stórur og næstan líka stórur sum í gjár.
Í dag var settmunurin 25-12, 25-9 og 25-12.
Við hesum er longu greitt, at Kýpros endar á einum av teimum báðum ovastu plássunum, sum geva atgongd til EM og HM-undanspælið. Spurningurin, sum nú er eftir at avgreiða er, um tær skulu til HM ella EM. Kappingin er skipað soleiðis, at vinnarin sleppur til HM-undanspæl og nummar eitt og tvey sleppa til EM-undanspæl.
Eisini er greitt, at Írland ikki sleppur víðari úr hesi kappingini. Írsku kvinnurnar hava spælt tveir dystir og hava tapt teir báðar, og tí er tað einasta tær kunnu gera at royna at vinna seinasta dystin, sum er móti Liktinstein í morgin.
Kýpros sleppur hinvegin at spæla "finalu", tá tær í annaðkvøld skulu spæla ímóti Føroyum.
Um ikki okkurt heila óvæntað hendur, tá Føroyar og Liktinstein spæla í kvøld, verður dysturin í morgin dysturin um fyrsta pláss í kappingini.


text:
Mennandi sálarfrøði
Bókin byggir á ástøði í positivari sálarfrøði, menningarsálarfrøði og neurosálarfrøði. Hon gevur boð upp á, hvussu til ber at arbeiða øðrvísi við sálarheilsu og trivnaði í verki og harvið betra trivnað og sjálvsvirði hjá børnum og ungum – geva teimum betri sálarheilsu.
Innihald: Upprunin til positiva sálarfrøði ; Heilin - grundarlagið undir okkara virkni ; Uppmerksemi ; Positivitetur ; Handlingsálit (self-efficacy) ; Kjarnustyrkir ; Flow ; Motivatión ; Relatiónir ; Hugburður ; Egintamarhald ; Grit ; Sálarheilsa og sálarligur treystleiki.


text:
Leygardagin fylti Malla Olsen av Toftum 103 ár. Malla er í dag elsta fólk í Føroyum.
Í sambandi við føðingardagin var borgarstjórin í Nes kommunu í dag og heilsaði uppá Malla. Tey bæði fingu eitt gott prát. Malla, sum dugir sera væl at siga frá, var væl uppløgd, og greiddi væl frá henna langa lívi, bæði sum barn og vaksin.
Malla sum býr á sambýlinum Vesturskin á Toftum, var spent eftir at hoyra sendingina “Við Tórði á túri” seinnapartin. Tórður Mikkelsen hevur verið inni á gólvinum við mikrofonini, og verður samrøðan send í dag kl. 17.00.
Nes kommuna ynskir Mallu Olsen hjartaliga til lukku við 103 ára degnum og við heitinum sum elsti føroyingur.
Myndin er frá 100 ára degnum hjá Mallu, tá næmingarnir í Tofta skúla vóru og fagnaðu henni.


text:
Vinnuligar royndir og verkætlanir
Sambært kunngerðini er møguligt at søkja um kvotu til trý ymisk endamál, ávikavist til vinnuligar royndir og verkætlanir, verkætlanir í sambandi við ítøkiligt skipakeyp, umframt ískoytiskvotu til verandi skiparakstur.
1. Vinnuligar royndir og verkætlanir (§ 49, stk. 1, 1. pkt)
Søkjast kann um kvotur av makreli, norðhavssild og svartkjafti til vinnuligar royndir og verkætlanir, ið hava við sær menning, nýskapan og virðisøking í gagnnýstluni av nevndu fiskasløgum.
Umsóknir skulu nágreiniliga lýsa eina vinnuliga roynd ella verkætlan, sum kvotan skal brúkast til, umframt nøgd av fiskaslagnum ella nøgdir av fiskasløgum, ið søkt verður um. Umsóknir skulu lýsa, hvussu vinnuliga royndin ella verkætlanin, sum kvotan skal nýtast til, kann skapa ella stimbra undir menning, nýskapan og virðisøking í gagnnýtsluni av fiskaslagnum. Umsóknir kunnu fevna um virksemi á sjógvi eins og virksemi á landi.
Gevið gætur, umsóknir um kvotu sambært § 49 stk. 1, 1. og 2. pkt. verða viðgjørdar undir einum. Samlaða tøka nøgdin til vinnuligar royndir og verkætlanir, herundir verkætlanir viðvíkjandi ítøkiligum skipakeypi, er:
- 7.813 tons av makreli
- 10.824 tons av norðhavssild
- 18.961 tons av svartkjafti
Oyðublað, vegleiðing og metingarskjal til umsókn um kvotu til vinnuligar royndir og verkætlanir (§ 49, stk. 1, 1. pkt) kann takast niður her.
2. Ítøkilig skipakeyp (§ 49, stk. 1, 2. pkt)
Møguligt er eisini at søkja um kvotur av makreli, norðhavssild og svartkjafti til verkætlanir, ið snúgva seg um ítøkilig skipakeyp av fiskifari, ið ikki hevur veiðiloyvi ella ikki hevur fiskiloyvi í bólki 5.
Í umsóknini skal greiðast frá ítøkiligari verkætlan, ið vísir á ítøkiliga avtalu um keypssáttmála av fiskifari, játtan fyri fígging av skipakeypi og rakstri, umframt rakstrarætlan, ið ber seg fíggjarliga við minstu nøgdum, sum søkt verður um.
Gevið gætur, umsóknir um kvotur sambært § 49 stk. 1, 1. og 2. pkt. verða viðgjørdar undir einum. Samlaða tøka nøgdin til vinnuligar royndir og verkætlanir, herundir verkætlanir viðvíkjandi ítøkiligum skipakeypi, er:
- 7.813 tons av makreli
- 10.824 tons av norðhavssild
- 18.961 tons av svartkjafti
Oyðublað, vegleiðing og metingarskjal til umsókn um kvotu til ítøkilig skipakeyp (§ 49, stk. 1, 2. pkt) kann takast niður her.
3. Ískoytiskvota til verandi skiparakstur
Fiskifør, hvørs eigari lýkur treytirnar í § 49, stk. 3 kunnu søkja um ískoytiskvotu at styrkja verandi skiparakstur.
Fyri at fáa lut í ískoytiskvotuni skal fiskifarið í 2019 ella 2020 hava fingið útskrivað fiskiloyvi og skal í hesum sambandi vera skrásett at hava avreitt svartkjaft av føroyskum kvotum.
Tøka nøgdin til ískoytiskvotur er:
- 12.640 tons av svartkjafti
Oyðublað, vegleiðing og metingarskjal til umsókn um ískoytiskvotu (§ 49, stk. 2) kann takast niður her.
Umsókn skal sendast Fiskimálaráðnum á fisk@fisk.fo.
Umsóknarfreistin er týsdagin 6. juli 2021 kl. 12.00.
Kunngerð nr. 95 frá 11. juni 2021 um kvotur av makreli, norðhavssild og svartkjafti til vinnuligar royndir og verkætlanir kann takast niður her.


text:
Kvæði og kvøðing í Norðurlandahúsinum
Leygardagin hin 21. oktober 2017 skipa Sláið Ring og
Norðurlandahúsið fyri almennum tiltaki um kvæði og føroyskan dans.
Nøkur ár eftir at Norðurlandahúsið varð tikið í nýtslu
í 1983, fóru Norðurlandahúsið og Sláið Ring undir samstarv við føroyskum dansi
og nevndu tiltakið: Dansináttin í Norðurlandahúsinum.
Hettar gjørdist eitt sera kærkomið tiltak hjá dansiáhugaðum,
sum hildu at leingi var at bíða til dansitíðin kom aftur, hjá útisetum, ið vóru
í feriu heima á klettunum og eisini hjá ferðafólki. Men sum tíðin er gingin, eru
tiltøkini um summarið vorðin so nógv, at tíðin er farin frá Dansináttini í tí
líki, hon var.
Sláið Ring hevur tí saman við Norðurlandahúsinum,
gjørt av at flyta og broyta tiltakið. Tiltakið er flutt til seinast í oktober
og verður nevnt: Kvæði og kvøðing. Ætlanin er, at tað skal vera afturvendandi.
Vit vilja eisini gera eina skrá fyri tiltakið. Í høvuðsheitum verður valt ávíst
evni, sum verður lýst við fyrilesti og dansi.
Í ár er evnið Runsivalsstríðið. Hanus Kamban heldur
fyrilestur, Óli á Geilini skipar Runsivalsstríðið og Símun Erik Johannesen
skipar Amunds rímu.
Møguliga eru fleiri, ið ikki kenna so væl omanfyrinevndu kvæði, og tí hava vit
eisini nøkur kvøði og vísur, har vit rokna við at meginparturin av luttakarunum
kann vera við.
Eftir ta føstu skránna er frítt at skipa og kvøða.
Skráin fyri tiltakið: Kvæði og kvøðing 21. oktober 2017 er:
Kl.
16:00 Fyrilestur um
Runsivalsstríðið Hanus
Kamban 45 min
Kl. 17:00 Runsivalsstríðið (143
ørindi) Óli á Geilini 45 min
Lorvíks Páll (65
ørindi) Kathria
Hansen 22 min
Kl. 18:30 Nátturði. Kann keypast í
húsinum.
Kl. 19:30 Vit fara upp á gólv.
Bøhmerlands Dronningen
(23 ørindi) Karstin í Húsinum 10 min
Amunds ríma (80
ørindi) Símun
Erik Johannesen 27 min
Kong Sverke (40 ørindi) Herluf g. Joensen 15 min
Frítt at kvøða, til uml. kl. 22.
Nú skráin er kunngjørd í góðari tíð, er møguleiki at
kunna seg við kvæðini.
Uppskriftin,
sum Óli á Geilini brúkar til Runsivalsstríðið er úr hefti 4, ið Klaksvíkar
Dansifelag gav út í 1975. Hon er ógvuliga lík uppskriftini í Kvaðabók 1, sum er
at finna á heimasíðuni hjá Eysturoyar dansifelag: eystdans.dk.
Símun
Erik Johannesen brúkar eina uppskrift, sum tey hava brúkt í Stórhúsi í Dali. Her
avskrivað av bandupptøku, sum abbi Símun Erik, Jens Ludvík Johannesen hevur
kvøðið. Hendan uppskriftin er at finna inni á heimasíðuni hjá Fótatraðk:
fotatradk.com.


text:
Listafólk og Tróndheim kommuna hava meira enn 20 ára royndir við sokallaðum atelierfelagskapum, og Tóndheim kommuna hevur í mong ár raðfest íløgur í list høgt.
Embætisfólk og listafólk úr Tróndheimi greiða frá sínum royndum.
Føroysk embætisfólk, politikarar og listafólk taka saman um.
Seminarið er ætlað listafólki, politikkarum og annars øllum, ið eru áhugað í arbeiðsumstøðunum hjá okkara listafólki og sum hava – ella ynskja at fáa - virknan leiklut og/ella ávirkan á, hvussu hesar verða betraðar í kommununi.
Dagur: fríggjadag 26. oktober
Tíð: kl. 13:00 – 16:00
Skrá:
Setan Gunvá við Keldu, borgarstjóri í Klaksvík, setur seminarið
Royndirnar við atelierfelagsskapi. Merete Morgenstierne, Kari Elise Mobeck og
Vigdis Haugstø, listafólk, NO
Høvi at seta spurningar
Úrtøkan hjá Tróndheim Kommunu av íløgum í listini.
Gerhard Dalen, stjóri í altjóða samskifti, NO
Høvi at seta spurningar
Steðgur, ábit
Faciliteter=Aktiviteter Kulturproduktion, cost og benefit
Ole Wich, formaður fyri Føroysk Myndlistafólk, FØ
Míni hús úr dreymum hava nógv vindeygu.
Guðrið Poulsen, keramikari, FØ
Trivnaðurin hjá listafólki í Tórshavnar Kommunu, framtíðar mál
Jógvan Arge, formaður í mentunarnevndini, FØ
Gestaatelier í Klaksvík?
Dávur Winther, mentunarstjóri í Klaksvík, FØ
Endi Heðin Mortensen, borgarstjóri í Tórshavn tekur saman um (FØ)
Fernisering borgarstjórin letur síðani framsýningina "Krysninger" hjá fýra listafólkum úr Tróndheimi upp.


text:
Heilt appilsinfríur
Blái Krossur Føroya og Ráðið fyri Ferðslutrygd hava gjørt ein leskiligan rúsfrían kokkteyl saman við Gutta Winther. Drykkurin er ein leskilig samanrenning av rabarbum, hvonn, stjørnuanis og ingifersodavatn. 🤩🍹 Navnið er Heilt appilsinfríur og hann er sera vælsmakkandi. So nú kanst tú smakka tær á – og framvegis koyra bil. 🚗
Hetta skalt tú brúka til 4 kokkteylar:
- 175 g reyðar, smáttskornar rabarbur
- 50g rørsukur
- 2,5 dl vatn
- 1 stjørnuanis
- Ísterningar
SOLEIÐIS GERT TÚ
Kóka upp. Skrúva niður. Lat smákóka í 15 min. Síla frá og goym kalt. Ómakaleyst!
Forkunnugt hvannsukur
Tú kanst gera drykkin uppaftur leskiligari við hvannsukur:
- 1 dl rørsukur
- 1 stelk av hvonn við bløðum
SOLEIÐIS GERT TÚ
Skálda hvonnina í 15 sekund og legg hana so í ísakalt vatn. Turka og blenda hana við sukrinum. Set ovnin á 50 stig at seinturka hvannsukrið í 4 tímar, til tað er stadnað. Klumpast tað, mjølvar tú tað sundur í blendaranum aftaná. Forkunnugt!
Smakkurin av føroyskum sumri
Fyll 4 coupé-gløs við ísterningum fyri at køla gløsini. Koyr ísterningarnar úr køldu gløsunum. Dyppa glasrondina í vatn og síðani í sukrið. Aha – akkurát! Har fórt tú frá heimabartendara til mixolog. Koyr ísterningar, rabarusaft og stjørnuanis í eitt blandiílat og rist tað væl. Nú skeinkir tú rabarbusaft í gløsini og fyllur við ingifer-sodavatn. Frískt og freistandi.
Ger so væl – ein heilt appilsinfríur.
Skál og gott summar! 😀💪🍹
Uppskriftina til nýggja drykkin ‘Sýrutripp’ finnur tú her!


text:
Archive for the ‘Umdømi’ Category
Loypið á bláman ella spillið spælið
Í fyrstani helt eg, at eldur var í á oljuboripallinum, og at tað einasta, ið var at gera, var at loypa á bláman, skuldi tú koma undan. Men so skilti eg, at talan var um skemt, – eina dillu.
Men eg dugi nú øgiliga illa at samanbera hetta at loypa á bláman við eina biografbillett, og eg stúri eisini fyri at fáa boðini, sum fleiri longu hava fingið: “Um tit ikki leypa á sjógv innan 24 tímar, so skylda tit mær eina biografbillett.” Tí eingin veit betri enn vit føroyingar, at havið er ikki at spæla við.
Men vit hava so eitt val. Og ein biografbillett kostar ikki alla verðina.
Men neyvan eru tað pengar, talan er um her. Tað er hugurin at gera okkurt ørt, at verða sæddur, at gera okkurt, sum ger skilnað millum áðrenn og aftaná. Og tí lata vit okkum so fegin úr, bíta saman tenn og tveita okkum út í hetta ófýsiliga.
Vi gjorde det, segði Helle Thorning-Schmidt, tá hon á sínni vann á Lars Løkke Rasmussen. Summi siga, at hon lat seg úr sosialdemokratiska haminum og fór í borgarligu svimjiklæðini og leyp.
Og her er tað eisini skorið út í papp: tú gert sum tær er álagt, ella verður tú revsaður. Revsingin er ímyndalig, men eftir stendur, at tú ert ein ræðuskítur, tekur tú ikki av, og tá ert tú eisini ein teirra, sum hevur spilt spælið.
Og hvør vil hava sitandi á sær, at hann ella hon er kuldakráka?
Hetta minnir nú ikki sørt um tað, sum okkum er fyri, tá ið t.d. Spotify vil hava okkum at gjalda, annars sleppa vit ikki undan órógvandi lýsingum aftur við tónleikinum, sum okkum dámar so væl at lurta eftir – ókeypis.
Sjálvandi er hetta bólkatrýst, tí tað skal til, um tú skalt tora ella tíma. Og so er tað eisini ein heiður at verða útvaldur, tí mong eru sum kunnugt kallað, men fá útvald.
Men helst man henda seinasta tíðin, váti veturin og várið og stirnaða politiska lívið hava verði nakað hart at koma ígjøgnum, nú vit øll tykjast hava tørv á at vera við í eini tjóðskaparligari polterabend.
Ógvuliga fjákut er hetta hopparíið, men stuttligt hvørja ferð, soleingi tað varar.
So stuttligt, at teir politikarar og borgarstjórar, sum halda seg vera kekkaðar, sjálvandi mugu vera við og kasta seg á bláman. Bara spell um hetta fer at fáa børnini og okkara ungu at bera seg at sum politikararnir og borgarstjórarnir, tí tað kann um illa vil til elva til óhóvstevnu.
Í grundini er hetta eitt slag av viralari ekshibitionismu, okkara trongd av vísa okkum og gera okkum upp. Hetta er jú tíðarandin. Og sosialu miðlarnir hava eisini givið okkum tann fullkomna pallin at bera tíðindi um alt tað, sum vit gera bara til stuttleika.
Og bara so tit vita tað: eg taki ikki av!
Vit, tey óvaskaðu
Eg las bloggin Verjurøða listabartrogsins hjá Kinnu Poulsen, sum varð almannakunngjørdur í dag, við undran. Kinna heldur tað vera neyðugt at koma Tóroddi Poulsen til hjálpar, tí hann hevur verið fyri so nógvum ágangi í seinastuni.
Millum teirra, sum skulu hava gingið Tóroddi ov nær, er eisini systir mín Marna, sum skrivaði eitt (politiskt ókorrekt) bloggbrot um handanina av mentanarvirðislønunum herfyri. Hon undraðist á, at tey, sum opið hava mótmælt almenna mentanarpolitikkinum, fegin taka ímóti heiðurslønum frá sama almenna.
Kinna skrivar eitt sindur fløkt og ógreitt um politiska korrektheit og ókorrektheit, men fyri mær sær út til, at tað er ikki líkamikið, hvør kann loyva sær at vera politiskt ókorrektur. Marna, systir mín, kann tað so ikki, skilji eg. Og hon hevur av sonnum fingið aftursvar. Lat meg undirstrika, at Marna ger í sínum bloggi ikki, sum Kinna sigur, gjøldur burtur úr føroysku listafólkunum og serliga ikki Tóroddi Poulsen, tí hann dittar sær at taka í móti mentanarvirðislønini. Marna gjørdi bara vart við nøkur sera viðkomandi viðurskifti í hesum sambandi.
Støðan var júst tann sama, um tað so var onkur annar, sum tók ímóti virðislønini enn Tóroddur, sum annars ikki smæðist fyri at finnast at og gera gjøldur. Marna eins og vit onnur hevur sín fulla rætt at vera hørm um støðuna, eisini mentanarligu støðuna í Føroyum, sum setir lágmet. Marna og vit onnur halda tað vera fínt, at listafólk mótmæla, men hví ikki taka stigið fult út?
Kinna skrivar, at “tá so listafólkavirðislønir vóru latnar listafólkum frá tí almenna, úrslitaði hetta í eini andsøgn, tá handanin jú samstundis er eitt “alment tiltak”, men hetta almenna tiltakið var at geva listafólkum heiðurslønir, tvs. at listafólkini vóru har fyri at verða heiðraði, og ikki at undirhalda fyri tað almenna.” Eg veit ikki, hvat eg skal halda um hetta, men meg minnir hetta mest um eina burturforkláring. Kinna skrivar eisini, at hon “gjørdist satt at siga rættiliga hørm av blogginum hjá Marnu Jacobsen vegna øll listafólkini, sum hava skrivað seg á boykottlistan, at Marna Jacobsen heilt órímiliga krevur av teimum, at tey skulu gera sum Sartre á sinni og siga nei takk til virðislønir.” Hví er hetta eitt órímiligt krav? Tey siga í hvussu er nei takk til aðrar lønir, og er hetta ikki eitt mál, sum tann einstaki sjálvur í síðsta enda má taka støðu til?
Kinna endurgevur ymist úr blogginum hjá Marnu, men ikki eitt orð úr aftursvarunum hjá Tóroddi. Hví man tað vera? Síðan skrivar hon, at “eg havi allarstørstu virðing fyri feminismuni og fyri teimum siðbrótandi djørvu kvinnum, sum brutu okkum slóð, men okkurt er burtur úr vón og viti galið, um Tóroddur Poulsen skal berast saman við ein religiónsforstýraðan og kvinnuóttandi homofob sum Sjúrð Højgaard, soleiðis sum eg síggi tað verða gjørt á facebook í løtuni. Tað er ov langt úti og tænir ongum.”
Eg fari at spyrja Kinnu, um hon hevur lisið tað, sum Tóroddur hevur skrivað um systir mína? Og um henda skriving tænir nøkrum, og um so er hvørjum?
Heldur hon, at hetta er skrivingarlag, sum vit nú eiga at fara at brúka um hvønn annan?
At kalla hetta hjá Tóroddi, sum tíbetur ikki øll hava lisið, so deiliga politiskt ókorrekta skriving, er eftir mínum tykki at hálova happing, og eg droymi ikki um at halda, at Kinna tekur undir við slíkum. Grov happing, tað er tað, sum henda skrivingin hjá Tóroddi er, og her hjálpir onki uttanumtos. ‘
Feministar, á ja, er tað ikki okkurt snerput, sovorðnar sexforskrektar strammar madammur?
Nei, feminisma er aðrastaðnis ein viðurkend vísindagrein og vird politisk rørsla, sum m.a. kann vera við til at fáa enda á mismuni og kúgan.
Eg havi í hvussu er varnast, at Tóroddur hevur ilt av hesum “feministisku snurpufisunum”, sum hann kallar tær, men serliga ilt hevur hann av, at systir mín hevur skrivað ein avgjørt viðkomandi (harvið havi eg ikki sagt góðan) blogg; so ilt, at hann heldur, at happingin má fáa eitt ekstra skump. Og tá er systir mín sambært Tóroddi Poulsen ikki bara ein “snurpufisa”, men ein “óvaskað snurpufisa”.
Ikki hissini heiður at fáa frá einum, sum fyri kortum fekk Mentanarvirðisløn Landsins 2012.
Duga tey ikki at reypa sjálvi?
Nýggja bókin hjá Høgna Mohr Tá deyðin verður avdúkaður snýr seg um mørk, týdningin mørk hava, og hvat tey gera við okkum sum menniskju.
Í 2007, eftir at Dimmalætting um heystið 2006 hevði skrivað eina røð av atfinnandi greinum um viðurskiftini á Landssjúkrahúsinum, skakandi søgur um skeivar viðgerðir og ljóta viðferð av sjúklingum, var umdømið hjá Landssjúkrahúsinum, men so sanniliga eisini umdømið hjá Dimmalætting, í stórum vanda fyri at farast.
Á Dimmalætting fingu tey ivaleyst at sanna, at tað kostar, og tú verður ikki populerur hjá øllum, um tú dittar tær at taka mál upp, sum veruliga eru átaluverd.
Tað, summi kallaðu ljóta skrivingin, ávirkaði í hvussu er arbeiðshugin hjá starvsfólkum á Landssjúkrahúsinum, ella sum eitt av starvsfólkunum sambært rithøvundinum tekur til: tað kann oyðileggja nógv fyri okkum og onnur, um málini verða lýst ov einvíst. Tað kann hava við sær, at vit fara at uppliva nógv meiri av hugburðinum, at nú ræður bara um at hava sín rygg frían. At tað eyka avrikið ongantíð verður framt.
Á einum arbeiðsplássi ella stovni, har arbeiðið verður avgreitt og skipað við støði í greiðum fakligum førleikum, er onki so ringt sum at vera lagdur undir ikki at duga sítt yrki ella ikki at gera sítt arbeiði til lýtar. Og tá slíkt verður borið fram, hava fólk ofta ilt við at skyna á, um talan er um stovnin, um arbeiðsgongdir ella um tað einstaka starvsfólkið. Hinvegin er tað sum oftast lætt at staðfesta, at nógv av slíkari skriving ella atfinningum eru generaliseringar, tí ongin, ið stendur uttanfyri, er førur fyri at lýsa alt tað, sum fer fram á einum so stórum og fjølbroyttum arbeiðsplássi sum eitt nú eitt sjúkrahús er. Sannleikin hevur sum kunnugt fleiri síður, sum allar mugu lýsast, um talan skal verða um eina veruliga og sanna heildarmynd. Men fyri einstaklingin ella tey, sum veruliga eru fyri mismuni ella ikki fáa nøktandi tænastu, er heildarmyndin óviðkomandi. Tey hava allan rætt at gera vart við seg og finnast at
Mitt í allari neyðini, tá harðast leikaði á í 2006 við gølu omaná gølu, helt leiðslan á Landssjúkrahúsinum, at hon mátti lata dyrnar upp á víðan vegg og fáa ein royndan blaðmann at skriva um alt gerandissjaggið á stovninum, sum jú er tað, ið tá ið samanum kemur er avgerandi fyri, um vit verða lekt, koma trygt inn í heimin ella tá ringast vil til á virðiligasta hátt lata innaftur lyklarnar til lívið. Og hetta bleiv so uppgávan hjá blaðmanninum Høgna Mohr, sum áður hevur víst gott hegni í tí sjangruni í blaðmannayrkinum, sum gongur undir fremmanda heitinum new journalism.
Í bókini sigur rithøvundin, at hann grundar sína skriving á at hava verið dokumentaristur á Landssjúkrahúsinum í nakrar mánaðir í 2007.
Longu her koma vit til fyrsta markið í hesi bókini, tí tú kanst spyrja, um rithøvundin, sum her fær eitt sertilboð um atgongd til nakað, sum annars vanliga ikki er atkomiligt hjá øðrum, er farin um markið, sum gongur millum tað subjektiva øðrumegin og tað objektiva og óhefta hinumegin. Ja, tú kanst spyrja eftir motivinum? Skrivar rithøvundin fyrst og fremst fyri at bera í bøtuflaka fyri vánaligum avrikum? Roynir hann, ella kennir hann seg noyddan at mála eina ljósareyða mynd av veruleikanum? Ella fer hann eftir at gera eina kritiska lýsing av Landssjúkrahúsinum sum ein týðandi almennan stovn, sum borgarar gjalda umvegis skattin, og sum teir tískil eisini kunnu vænta sær nakað av?
Tá alt kemur til alt ger hann hvørki. Í bókini eru sjey subjektivar greinir um ymisk viðurskifti á hesum stóra og rokmikla arbeiðsplássinum. Rithøvundin garderar seg við hugtakinum ‘subjektivar’, og satt at siga, so er hann í síni skriving ikki annað enn trúgvur ímóti sínum yrki, trúgvur ímóti eini serligari sjangru í blaðmannayrkinum, eins og prestur helst skal vera trúgvur ímóti Bíbliuni, granskarin ímóti síni vitan og hvør einstakur ímóti sínum egnu kenslum og skyldum. Høvundin er til reiðar at fara undir eina spennandi uppgávu, tá ið høvið býðst, og lat tað so fara, at skrivingin eisini verður eitt slag av kreppusamskifti stovnsins vegna, tvs. ein roynd at fáa umdømið aftur á beint, ella at tryggja sosiala legitimitetin hjá stovninum.
Dokumentarisma og serliga new journalism er ein sjangra, har tú lýsir tað faktuella við teimum frásagnarhættum, sum vit kenna frá føgru bókmentunum, skaldsøgum og stuttsøgum. Dentur verður lagdur á at vera sannførandi heldur enn at fjala seg aftanfyri hópin av fakta. Tað er ikki tann stutta ella grunna reportagan, sum skal skjótt í blaðið ella á skíggjan, nei, her er talan um drúgva eygleiðing av viðurskiftum og hendingum, sum verða endurgivin rámandi og at síggja til á djúptøknan hátt, intensiv reportaga, sum tað ofta verður rópt. Hemingway var helst tann fyrsti, sum brúkti hetta skrivingarlagið, sum annars hevði sína gulløld í 1970’árunum. Tað er tað autentiska, egnar royndir, tað, sum tú sjálvur hevur upplivað, sum telur. Ikki tað eksotiska, men tað, sum fer fram mitt í grannalagnum, har tú búleikast.
Nú á døgum er hendan sjangran trároynd í sv-miðlunum, og hvør situr ikki av og á og styttir sær stundir við Deadliest Catch, Animal Cops, Airport, ER (Skaðastovan) ella í hesum døgum Borgen.
Flestu arbeiðspláss eru sum stongdir heimar, sum óviðkomandi ikki hava innlit í.
Og so eru aftur summi arbeiðspláss, sum eru heilt serlig, tí at tey eru rokmikil, og tú sært avrikini beinanvegin. Viðhvørt er ferðin nógv, avgerðir skulu takast skjótt, ella tú ert saman við fólki, sum líta á, at tú loysir teirra trupulleikar. Samstundis er stutt millum tað, sum eydnast væl, og tað, sum ikki eydnast, antin tí at okkurt ‘kiksar’ ella tí at tú onki fært gjørt kortini. Kenslurnar eru á gosi, adrenalinið verður pumpað út í æðrarnar í stórum nøgdum, og mitt í øllum hesum rokinum stórtrívast lokabrøgdini (intrigurnar). Júst lokabrøgdini, sum so nógv graml hevur verið um skulu hava so góð gróðrarlíkindi á Landssjúkrahúsinum, eru at kalla heilt burtur í hesum søgunum hjá Høgna Mohr.
Tað løgna við arbeiðsplássum, har tað stendur so nógv á, er, at umheimurin nærum ikki gevur teimum gætur. Á sjúkrahúsinum verða børn fødd, álvarliga sjúk fólk verða lekt, hjá summum stendur um lív og nøkur teirra doyggja. Uttanfyri gongur alt sína vanligu gongd, tí vit klára ikki at rúma hesum stóru hendingunum ella kenslunum, sum hjá øðrum eru partur av vanliga gerandisdegnum.
Í hesi bókini eru søgur um allar tær gloymdu hetjurnar, sum ofra seg í einum arbeiði, sum gamaní viðhvørt er væl lønt, men sum sannliga eisini krevur síni kensluligu avgjøld. Søgurnar eru so bergtakandi, at tú fært hug at spyrja, um hasi fólkini ikki duga at reypa sjálvi? Tey gera jú sítt ítarsta, eru ikki hástór ella stútut, men fyrikomandi, og alt fer fram í sátt og semju. Sjálvandi arga tey hvønn annan viðhvørt, sum starvsfelagar nú einaferð gera, men tað er so tað. Ja, tað er næstan ov gott til at vera satt.
Tí er tað gott, at onkur annar átekur sær at miðla so gott tilfar sum hetta til lesaran, sum livir í sælari fákunnu. Tí tað er hóast alt stuttligari at lesa um blóðdálkaðar menn, sum fremja avreksverk, enn um teir, sum í besta føri hava kaffiblettir á klæðunum, soleiðis sum rithøvundin eisini ger vart við í greinini Mister Lið, um skurðlæknan, sum við sveittabrot setur liðir upp á pláss við hamara og meitli, ella høggur burturav einum víriki. Hetta er annað enn at stara í telduskíggjar, handfara pappír ella trýsta á knøttar. Mister Lið dámar eisini betur norska læriháttin, tí har sleppur tú at skera beinanvegin, meðan danir eru meira varnir og vilja hava ungar kirurgar at standa og hyggja at í fleiri ár, áðrenn knívurin verður litin teimum upp í hendi.
Eisini er tað hugtakandi at lesa um, hvussu eitt barn greiðir frá, tá ið tað kemur til verðina á føðingardeildini. Ella frásagnir frá teimum, sum eru um tey, ið liggja at doyggja. Tí eisini um tað kanst tú savna tær vitan og royndir, sum tað kanska ikki altíð er so lætt at deila við onnur. Minni hugtakandi er tað at lesa um yngri mann, sum av sjúku spakuliga hvørvur inn í egnan heim og missir alt vanligt samband við síni kæru. Har er komið eitt skott teirra millum, sum rithøvundin tekur til. Ein óvíkiligur veggur, sum er gjørdur úr onkrari enn ókendari sjúku.
Tað er henda fjølbroytta heimin, hendan bókin er um, og jú, har eru mørk og óvíkiligir veggir, tykist tað viðhvørt. Her verður greitt frá mørkum millum somatikk og psykiatri, lív ella deyð, røkt ella viðgerð, effektivitet ella umsorgan, hugflog og veruleika, at vera sjúkur ella frískur, at hava ella missa tamarhaldið, og vit kunnu leggja aftrat tað meira abstrakta markið millum form og innihald. Í summum førum eru mørkini antin-ella, í øðrum førum meira kám.
Sjálvandi eru eisini teir sjúklingarnir, sum ikki kunnu bólkast, men detta burturímillum og enda í restbólkinum. Tey, sum púra heimavand tosa um Zyprexa ella Nozinan, sum var tað ræstur fiskur og garnatálg.
Afturat øllum koma so fakmørkini, markið millum leiðslu og starvsfólk og starvsfólk og sjúklingar.
Í søgunum í hesi nýggju bókini hevur tú varhugan av, at tað meira eru menniskjuni enn systemið, sum verða lýst, komponentarnir heldur enn maskinan. Styrkin í bókini er tann beinrakna tekstin, tær hugtakandi, men knøppu orðingarnar, miðlingin av sterkum menniskjaligum kenslum, stúran, gleði, ótti og sorg, og so tann einfalda, positiva menniskjafatanin. Men her verður samstundis ansað væl eftir ikki at kleima sær fingrarnar í maskinuni. Tað lata vit onnur um.
Og hví gremja seg, tá ið ein nøgdsemiskanning, sum varð kunngjørd beint fyri jól í 2007, eftir øllum at døma gjørdi allari skrivingini í Dimmalætting til skammar og fekk hesi orðini við á vegnum: 9 av 10 sjúklingum eru nøgdir ella sera nøgdir við viðgerð, røkt og tænastu á føroysku sjúkrahúsunum. Hóast landsstýrismaðurin í heilsumálum sjálvandi var ovurfegin, nú pena fasadan var bjargað, so vóru onnur, ið hildu, at kanningin hevði uppiborið at verið tikin meira í álvara í staðin fyri at verða brúkt sum miðlastunt.
Í sjónvarpsrøðini hjá Lars von Trier Riget hendi mangt løgið. Eitt løgið var, at mitt í øllum hurlivasanum stríddist yvirlæknin, Moesgaard professari íðin at fáa undirtøku fyri ”Operation Morgenluft”, sum skuldi betra arbeiðshugin á sjúkrahúsinum og teppa evindaliga grenjið úti millum fólk um eitrandi stríð millum fakbólkar og miseydnaðar skurðviðgerðir. Tann, sum hevur arbeitt eitt sindur við strategimenning og mentan á arbeiðsplássinum, visti betur og hevði hug at smírast.
Kanska er tað ikki av tilvild, at ‘morgunluft’ minnir eitt sindur um dimmalætting.
Tí hóast bókin hjá Høgna Mohr hevur nakað av hesi ‘morgunluftini’ í sær, so hevur hon eisini ein boðskap til sjúkrahúsleiðsluna, um leiðslan altso er sína uppgávu vaksin. Boðskapurin er kanska ikki skorin út í papp, sum eitt nú tann í Valcon-frágreiðingini, men tað hevði tó verið gott, um hann kundi verið við til at dimmið lætti eisini á Landssjúkrahúsinum. Tí so kom tó okkurt gott burturúr skrivingini, m.a. at vit fara at tola og taka við kritikki. Ein vansi við hesi bókini er tó, so áhugaverd hon hóast alt er, at hon hegnisliga skákar sær undan at lýsa ella taka støðu til verulig álvarsmál, men tað veldst sjálvandi um, hvat tú heldur vera álvarsmál. Her er so heilt vist okkurt eftir, sum vit mugu rokna við fer at verða tikið upp í meiri kritiskari blaðskriving um ikki á annan hátt.
Bókin hevur tó tað góða við sær, at vit vanligu lesarar eru farnir at dáma starvsfólkini á Landssjúkrahúsinum enn betur og nú unna teimum tær allar bestu arbeiðsumstøðurnar.
Høgni Mohr: Tá deyðin verður avdúkaður. Øgiliga egið forlag, 2010. 95 síður við myndum, sum Jens Kristian Vang hevur tikið.


text:
Archive for the ‘Zacharias Heinesen’ Tag
Mentanarstrok
Tað trýtur ikki andalig føði í hesum døgum. Bara í gjár var eg til fleiri mentanartiltøk. Landsbókasavnið hevði sett upp eina lítla upplýsandi framsýning um rithøvundin Eilif Mortansson, nú 100 ár eru liðin, síðan hann var føddur. Eg skrivaði nakrar reglur til tað høvið: Eilif Mortansson.
Seinnapartin vóru vit, sum eru limir í Listafelagnum og helst onnur eisini, so boðin til fernisering, tí í døgunum 12. februar til 10. apríl verður framsýningin “Føroyskur mosaikkur” hjá Zacharias Heinesen víst á Listasavninum í Havn. Fernisering er kanska ikki rætta orðið, tí hetta er afturlítandi framsýning, hóast nakrir heilt nýggir málningar kortini eru ímillum.
Nils Ohrt, stjóri, bjóðaði vælkomin, Ólavur Jakobsen spældi guitartónleik, og Elisa Heinesen, dóttir Zacharias, setti framsýningina.
Og so var tað ábit.
Í hesum døgum, nú ongin longur torir at stuttleika sær uttan at rinda fyri tað sjálvur, er tað forkunnugt at kunna eta tvey breyðstykki við (føroyskari) rullu- og kjøtpylsu og fáa sær upp í steypið afturvið uttan at kenna sálarkvøl. Ein hart tiltrongdur glotti í tí nýggja nýliberalistiska, puritanska, andleysa heiminum, sum er so høgt í metum í hesum døgum; serliga millum teirra, sum annars ikki smæðast at leggja trivaligasta lutin í sín part áðrenn býtt verður. Máti skal vera við.
Tað er ongin ivi um, at Zacharias Heinesen er eitt av okkara stóru listafólkum, og tann pástandin stuðlar henda framsýningin eisini. Hansara myndir av bygdini eru fullgjørdar og næstan gjøgnumskygdar, tí listamaðurin hevur málað tær so ofta.
Í hansara myndum er bygdin tað sama sum túnið, húsini, fjørðurin, fjøllini og luftin. Hjá okkum føroyingum er bygdin frummynd.
Í myndaskránni skrivar Nils Ohrt, stjóri á Listasavninum, um bygdina í føroyskari list:
“Bygden ved havet er den røde tråd, der løber gennem færøsk landskabsmaleri, og generelt handler motivet både om æstetik og eksistens. Den formelle modsætning mellem geometrisk og organisk form rummer således også en betydningsmæssig modstilling af det lille menneske overfor den mægtige natur. Hertil kommer mere personlige overtoner, vi finder hos de færøske malere, idet bygden fremstår som tryghed hos Mikines, sum distance hos Ruth Smith og som skrøbelighed hos Ingálvur av Reyni.”
Og so leggur hann aftrat: “Den slags overtoner eksisterer slet ikke hos Zacharias Heinesen.” (s. 87)
Tíbetur vildi eg sagt. Listamaðurin sveimar passaliga væl omanfyri alt tað vanliga bygdasliga og bygdaklandrið, og vit kunnu tí njóta tað partleysa dekorativa, sum myndirnar eru, og so bara gita okkum til, hvat annars hendir í teimum bygdum, sum myndirnar hava sín uppruna í.
Vit fáa onga áminning um, at vit eru bygdafrell, tí slík eru væl og virðiliga lúkað burtur úr myndunum.
Eg helt hesa framsýningina vera góða, og fari uttan iva at geva mær betri stundir at hyggja, tá eg fari at vitja framsýningina einaferð seinni aftur. Eg saknaði kortini nakað av dokumentatión, sum kundi lýsa arbeiðsháttin hjá listamanninum, t.d. dømi úr skitsubókum o.a. Har var vist ein filmur at síggja eisini, so kanska dokumentatiónin finst har.
So varð hitað upp til konsertina hjá Bubba Morthens í Norðurlandshúsinum. Hann er her í sambandi við tiltakið Land í eygsjón: Áfram Ísland.
Bubbi Mortens er ein fínur eygagóður sangari, sum føroyingar hava tikið til sín.
Konsertin hjá honum var í tveimum; ein fyrri partur, har Bubbi sang og spældi sjálvur, hugtakandi og íheimligt, og ein annar partur, har Bubbi spældi saman við einum gentubólki, sum spældi væl, men ov hart eftir mínum tykki. Man er ikki nakar villur unglingi longur, og oyruni tola ikki at hoyra tað, sum tey toldu fyrr.
Men sangirnir vóru væl úr hondum greiddir og væl spældir, hóast eg havi ilt við at skilja íslendskt og tí ikki fái søguna við. Tað snúði seg um kvinnulagnur, nú 100 ár vóru í fjør, síðan íslendskar kvinnur sluppu at velja til altingið.
Men tað, sum Bubbi annars hevði at siga um Ísland, var ikki tespiligt. Høgrarák, neyðtøkur, ójavni millum kynini, hvat løn viðvíkur, og hatursbrotsverk, haldi eg hann kallaði tað. Haðani frá er langt til heitar pottar, hugnaligar matstovur, gosfjøll og Björk, og hetta er ikki eitt Ísland, sum er partur av míni ímynd.
Men polariseringin vindur eftir øllum at døma bara uppá seg.
So hóast tað var av allar vakrasta veðri, so kendist heimferðin eitt sindur ófýsilig. Glæstrimyndin hevði fingið ein eitt sindur dystopiskan dám, men hvør sigur at listin ikki skal rína á?


text:
Træhúsið í 91 hæddum
Træhúsið í 91 hæddum
DKK 149,00
DKK 149,00
- Lýsing
- Additional information
Lýsing
Andy og Terry búgva í einum træhúsi í 91 hæddum (einaferð vóru bara 13, men fyri hvørja bók byggja teir 13 afturat). Nú hevur træhúsið fingið eina kavbáta-tvíflísa-sølubúð, sum selur tvíflísar líka stórar sum kavbátar, heimsins sterkastu melduródn, og nógv afturat. Tíbetur er nógv stuttligt at gera í træhúsinum, tí Andy og Terry noyðast knappliga at vera daddur hjá smáu abbabørnunum hjá harra Stór Nøs í ein heilan dag. Men heilt erligt, hvussu trupult kann tað vera?
Myndprýðingar: Terry Denton
Týðari: Vagnur Streymoy
Bókin er heft, 350 síður og til tey umleið 9-12 ára gomlu.
Bókadeild Føroya Lærarafelags, 2021.
ISBN 978-99972-0-625-1


text:
Mentamálaráðið hevur játtan á fíggjarlógini til granskingargrunnin, sum verður umsitin av Granskingarráðnum. Granskingargrunnurin játtar pening til granskingarverkætlanir, og á hvørjum ári lýsir granskingarráðið við møguleikanum at søkja pening til granskingarverkætlanir.
Peningur verður játtaður til ávís økir, sum fáa framíhjárætt til pening. Hetta kann vera tøkni, fiskivinna, mentan o.s.fr. Tvey fólk meta um hvørja umsókn eftir føstum leisti. Tær verkætlanir, sum liva upp til formligu krøvini, ráðið setur, og sum granskingarliga eru á nóg høgum stigi, verða lagdar fyri Granskingarráðið til støðutakan. Úrslitini frá metingingini verða tikin við í viðgerðina.
Umsóknir, sum verða gjørdar í samstarvi við vinnu ella granskingarstovnar í útlondum, og sum eisini hava fingið játtað pening aðrastaðni frá, hava fyrimun.
Av tí at Granskingarráðið fær munandi fleiri umsóknir, enn peningur er til, fáa ikki allar umsóknir pening, heldur ikki tær, sum annars liva upp til fakligu og formlig krøvini.
Umsóknarblað fæst á heimasíðuni hjá Granskingarráðnum, www.gransking.fo.


text:
Í hesum døgum vitjar grønlendski landsstýrisformannin Kim Kielsen Bárð á Steig Nielsen, løgmann.
Stjórnarleiðararnir høvdu í fund í gjár. Teir settu sær sum mál at menna samstarvið landanna millum enn meira.
Teir umrøddu vaksandi trygdar- og verjuáhugan fyri útnorðurøkinum. Teir avtalaðu at hava tætt samstarv og samskifti um felags avbjóðingar á trygdar- og verjuøkinum.
Stjórnarleiðararnir umrøddu m.a. veðurlags- og umhvørvismál, Føringahavnina, fiskiskap í útnorðuri og fiskivinnusamstarvið millum Grønland og Føroyar og norðurlendsk samstarv.
Um fundin sigur løgmaður:
“Vit høvdu ein sera gevandi fund. Vit umrøddu felags avbjóðingar fyri londini bæði og avbjóðingar og møguleikar í ríkisfelagsskapinum. Vit er samdir um munandi at styrkja sambondini millum londini. Avgjørt varð at áseta veðurlags- og umhvørvismál sum eitt frammarlaga raðfest samstarvsøki. Eisini avtalaðu vit at samstarva í samband við, at Danmark, Føroyar og Grønland í felag røkja formansskapin í Norðurlendska Ráðharraráðnum í 2020.”
Vitjanin heldur fram í dag. Vitjað verður í Vónini í Fuglafirði og á brennistøðini á Hjalla. Kim Kielsen fer av landinum í morgin.
Løgmansskrivstovan


text:
Føroysku úrslitini frá 9. floks kanningini 2011
Um kanningina 1999 er stutt at siga:
Í døgunum 24. – 26. mei varð heitt á allar næmingar í 9. flokki (33 flokkar í 18 skúlum) um at svara einum spurnablaði. Í alt 608, ella 78% av næmingunum, svaraðu spurningunum. Aldurin á teimum, sum svaraðu, var 15,4 ár í miðal.
Kanningin er løgd soleiðis til rættis, at tað ber til at samanbera úrslitini heima hjá okkum við umleið 30 lond í Evropa. ESPAD frágreiðingin er at fáa á heimasíðuni hjá ESPAD.Vinarliga Pál Weihe Yvirlækni, professari


text:
GDPR
Dátueftirlitið skrivar:
Dátuverndarlógin er galdandi fyri alla viðgerð av upplýsingum um likamligar persónar, sum myndugleikar, privatar fyritøkur, feløg og onnur gera.
Dátuverndarlógin er galdandi fyri viðgerð av persónupplýsingum, sum heilt ella lutvíst er automatisk, og fyri aðra ikki-automatiska viðgerð, um persónupplýsingar eru ella verða settar í eina skrá. Orsøkin til, at løgtingslógin er galdandi í hesum førum er, at tað er tá persónupplýsingar verða nýttar á ein hátt, sum ger, at tær lætt og skjótt kunnu leitast fram, at tørvurin á at verja upplýsingarnar økist.
Tá privatpersónar viðgera persónupplýsingar er hetta í flestu førum ikki fevnt av dátuverndarlógini.
Løgtingslógin er sostatt ikki galdandi fyri viðgerð av persónupplýsingum, sum einstaklingar gera til heilt persónlig endamál. At endamálið er heilt persónligt merkir, at endamálið ikki er vinnuligt ella handilsligt. Orsøkin til, at henda viðgerð er undantikin lógarinnar virkisøki er, at tørvurin á dátuvernd ikki er tann sami, tá viðgerð fer fram til persónlig endamál.
Hetta sokallaða húsarhaldsundantakið hevur við sær, at privat samskifti, ein adressubók, ein elektroniskur familjukalendari o.s.fr. í útgangsstøðinum ikki er fevnt av løgtingslógini. Í ávísan mun er viðgerð á sosialum miðlum og á internetinum, sum privatpersónar standa fyri, eisini undantikið.
Dátuverndarlógin er í útgangsstøðinum galdandi fyri hesi:
- fyritøkur o.o., sum eru staðsett í Føroyum, sama um viðgerðin fer fram í Føroyum ella ei,
- myndugleikar, sum eru staðsettir í Føroyum, og sum eru undir myndugleika heimastýrisins, sama um viðgerðin fer fram í Føroyum ella ei.
Hetta hevur m.a. við sær, at ríkismyndugleikar í Føroyum, t.d. politi og dómsvald, ikki eru fevnd av dátuverndarlógini.
Dátuverndarlógin er eisini galdandi fyri viðgerð av persónupplýsingum um skrásett, sum eru í Føroyum, um viðgerðin viðvíkur:
- útboði av vørum ella tænastum til skrásett í Føroyum, sama um gjald verður kravt frá teimum, ella
- yvirvøku av atferðini hjá skrásettum, um teirra atferð fer fram í Føroyum.
Góð og holl kunning er á heimasíðuni hjá Dátueftirlitinum


text:
Úlvfiskabróðir (úlvfiskaættin)
Lycodes eudipleurostictus Jensen, 1902
Stødd: Úlvfiskabróðir verður upp í 45 cm langur, tó sjáldan longri enn 35 cm.
Dýpi: Hann er fingin niðri á umleið 1130 metrum, men er annars millum 25 og 900 metrar. Hann er í køldum sjógvi, +4°C og niður í ÷2,3°C.
Litur: Hann er brúnur ella dimmreyðbrúnur við 5-8 ljósum, men heldur veikum tvørbondum aftur eftir síðunum. Tvørbondini eru týðiligast ovast á bakinum og á ryggfjøðurini.
Teinar: U 20-22; Ry 105-112.
Lýsing: Sum fleiri av úlvfiskunum hevur hann tvær strikur. Tann ovara er eftir miðjuni á síðuni og hin niðara fram við búkinum og nakað aftur um gotið. Strikurnar eru rættiliga týðiligar, uttan á ungum fiskum, har sæst hin niðara viðhvørt illa. Hann hevur heilt smáar búkfjaðrar.
Úlvfiskabróðir hevur eina ryggfjøður, ið gongur aftur í sporlsendan, har hon rennur saman við gotfjøðurini. Hann hevur ikki stert. Hann hevur stórar uggafjaðrar, eitt sindur innbogaðar í afturrondini. Av gronini aftur til fremra enda á gotfjøðurini er millum 37-41% av heildarlongdini. Kropshæddin við fremra enda á gotfjøðurini er umleið 10-12% av heildarlongdini. Høvdið er umleið 21-22% av heildarlongdini. Roðsla er um allan kroppin og kemur fram til búkfjaðrarnar og uggafjaðrarnar.
Eyðkenni: Úlvfiskabróðir minnir kanska mest um úlvfiskin, men høvdið er heldur størri, teinarnir í uggafjaðrunum eru færri, og litirnir í bondunum á síðunum eru bleikari. Afturrondin á uggafjaðrunum er eitt sindur innbogin. Á øðrum úlvfiskum er afturrondin útbogin. Tvær strikur.
Týdningur: Úlvfiskabróðir hevur ikki vinnuligan týdning.
da: Båndålebrosme - Dobbeltlinjet ålebrosme, en: Doubleline eelpout, ís: Tvírákamjóri, no: Båndålebrosme
Mouritsen, Rógvi: Fiskar undir Føroyum. Føroya Skúlabókagrunnur og Fiskirannsóknarstovan. Tórshavn. 2007.
Áburrufiskar Perciformes
Hesin hópurin er størstur av fiskahópunum.
Í hópinum eru 160 ættir, 1539 slektir og 10033 sløg.
Av teimum eru 18 ættir við Føroyar, og hesar hava 29 slektir og 41 sløg:
Í hópinum er ein størri blanding av fiskum við mongum ymsum frábrigdum og útsjónd, langir og klænir, smáir og stórir, smalir og høgir.
Her eru fiskar, ið hava bleytar teinar í fjaðrunum, og aðrir, ið hava harðar teinar í fjaðrunum. Nakrir hava eina, aðrir hava tvær ryggfjaðrar.
Í karpaættini eru onkur fiskasløg tvíkynjaði.
Undir Føroyum eru bert saltvatnsfiskar í hesum hópinum, men úti í heimi eru eisini sløg, sum eru í feskum vatni og í blandingsvatni.


text:
Hin 20. apríl lótu dagstovnarnir í Nes kommunu varliga uppaftur, so sum landsins mynduleikar mæltu til.
Foreldur skulu boða frá, fyri eina viku í senn, um barn teirra kemur á dagstovn.
Vísandi til vegleiðingina hjá Coronaráðgevingini eru gjørdar serligar reglur fyri vøggustovuna, barnagarðin og frítíðarskúlan, fyri børn, foreldur og starvsfólk.
Stórur dentur verður lagdur á reinføri á stovnunum. Aðrar reglur eru m.a., at starvsfólk og børn ikki kunnu ferðast ímillum stovurnar og foreldur og onnur óviðkomandi ikki koma inn á stovurnar. Lagt er upp til, at børnini verða nógv úti.
Frítíðarskúlin heldur til í Tofta skúla fyrstu tíðina, meðan vøggustovan og barnagarðurin húsast í vanligu stovunum.
Bygdaráðið viðgjørdi í gjárkvøldið, 27. apríl, dagstovnagjaldið, nú varliga er latið uppaftur. Avgjørt bleiv, at tey sum hava børn síni heima, ikki skulu rinda barnagarðsgjald, meðan tey, ið taka av dagstovnatilboðnum, skulu gjalda fyri tænastuna. Ásett eru tí eitt fyribils dagsgjøld:
- Dagsgjald fyri børn í vøggustovu: 120,00 kr.
- Dagsgjald fyri børn í barnagarðsstovu: 100,00 kr.
- Dagsgjald fyri børn í frítíðarskúla: 50,00 kr.
Dagsgjaldið íalt fyri hvønn mánað, kann tó ikki fara upp um tað, sum mánaðarliga dagstovnagjaldið vanliga er.
Bygdarráðið hevur eisini avgjørt, at tey sum ikki høvdu børn síni á dagstovni frá 16. mars til 17. apríl, eftir tilmælinum frá landsins mynduleikum, skulu ikki gjalda fyri dagstovnaplássið hesa tíðina.
Sostatt hevur Bygdaráðið í Nes kommunu avgjørt, at tað er einki gjald fyri onga tænastu í koronatíðini.


text:
Ítróttasamband Føroya heitir á øll sambondini innan ítróttin, øll ítróttafeløg og øll ítróttafólk um at taka Corona-tilráðingarnar frá Heilsumálaráðnum og Landslæknanum í størsta álvara. Dystir og tiltøk skulu m.a. skipast við atliti at tættleikanum millum áskoðarar
– Føroyski ítróttaheimurin virðir Corona-tilráðingarnar frá Heilsumálaráðnum og Landslæknanum, og vit vilja vera við til at avmarka smittuvandan, sigur Elin Heðinsdóttir Joensen, forseti í Ítróttasambandi Føroya.
Hon heitir á øll sambondini innan ítróttin, ítróttafeløg og ítróttafólk kring landið um at taka tilráðingarnar frá myndugleikunum í allar størsta álvara. Tað merkir, at dystir og tiltøk skulu skipast undir ásettum kørmum, og at dystir og tiltøk verða skipað við størsta varsemi næstu vikurnar.
Heilsumálaráðið tekur í sínum tilmæli støði í, at í mesta lagi 500 fólk savnast á einum staði. ÍSF tekur undir við hesum markinum og mælir annars til, at í hvørjum einstøkum føri verður m.a. mett um tættleikan millum áskoðararnar, soleiðis at talið av áskoðarum verður sett í mun til kringumstøðurnar. Á henda hátt ber til at minka mest møguligt um fólkatættleikan á einum ávísum øki. Smittuvandin er størri innandura enn uttandura.
– Tað er sera týðandi, at føroyski ítróttaheimurin gongur undan. Ítróttafólk og áskoðarar hava tætt samband við hvønn annan, og við røttum framferðarhátti kunnu vit øll gera okkara fyri at avmarka Corona-smittuna, sigur Elin Heðinsdóttir Joensen.
– Her snýr tað seg um at sýna samfelagssinni og rættan hugburð. Vit hugsa okkum um og hjálpa hvørjum øðrum, staðfestir ÍSF-forsetin.
Um ivamál eru, ber til at seta seg í samband við ÍSF á telefon 218284 ella við telduposti til [email protected].
Vinaliga
Ítróttasamband Føroya
Kelda: isf.fo


text:
Gjaldførið hjá landskassanum var í miðal kvarta milliard størri í 2018 enn í 2017 – og væl meira enn lógarásetta minstagjaldførið. Partur av yvirskotsgjaldførinum verður brúkt at rinda niður av landskassaskuldini.
Landskassin skal sambært lóg hava 15 prosent av BTÚ í ”reiðum” peningi (gjaldføri), sum skal kunna brúkast at rinda lønir og aðrar skyldur hjá tí almenna í eini kreppustøðu. Í 2018 var kravið um minstagjaldføri 2,67 mia. kr. (reyð linja í Mynd 1 og 2).
Gjaldførið var omanfyri minstakravið, tí avlop hevur verið á fíggjarlógini. Við ársenda var greitt, at miðalgjaldførið fyri 2018 var 3,25 mia. kr. (grøn linja í Mynd 1 og 2). Sostatt hevði landskassin eitt yvirskotsgjaldføri (munur millum miðal- og minstagjaldføri) á meir enn hálva milliard í fjør.
Minstagjaldførið er altíð 15 prosent av BTÚ tvey ár frammanundan. Tað vil siga, at minstagjaldførið fyri 2019, sum eru 2,83 mia. kr., er grundað á BTÚ fyri 2017, sum sambært framrokningum hjá Hagstovuni tá var mett at vera 18,9 mia. kr.
Greiningarfyritøkan Moody's hevur víst á, at lógarásetta minstagjaldførið er gott fyri føroyska kredittvirðið.
Les eisini: Føroyski landskassin fær framvegis metingina Aa3 við støðugum útlitum.
Minstagjaldførið hevur verið støðugt vaksandi, tí BTÚ er vaksið. Miðalgjaldførið er vaksið lutfalsliga skjótari enn minstagjaldførið seinastu trý árini (sí Mynd 2), tí avlop hevur verið á fíggjarlógini. Í 2016 var yvirskotsgjaldføri 150 mió. kr. Í 2018 var yvirskotsgjaldførið vaksið upp í 580 mió. kr.
Tá ið yvirskotsgjaldførið er stórt, kann partur av hesum brúkast at rinda skuld niður. Í 2018 fall eitt lítið annuitetslán á 10 mió. kr. til gjaldingar, og varð rindað aftur við at brúka av gjaldførinum. Næsta lán á 1,1 mia. kr. fellur til gjaldingar í juni í ár.
Av tí at gjaldførið hjá landskassanum í løtuni er væl omanfyri kravið um minstagjaldførið, verður ikki neyðugt at endurfíggja alla upphæddina, og harvið rindar landskassin nakað niður av síni skuld.
Lógin um minstagjaldføri kom í gildi í sambandi við kreppuna fyrst í 90’unum, tá landið kom í eina støðu, har trupult var at finna gjaldføri at rinda lønir og pensjónir. Lógin sigur, at landið skal hava 15 prosent av BTÚ í gjaldføri, tí hetta var mett at vera nóg mikið hjá landinum at rinda lønir, pensjónir og aðrar skyldur í eitt hálvt ár í eini kreppustøðu – tað vil siga uttan nakrar inntøkur. Hetta gevur samstundis landinum tíð til at fyrireika seg til møguliga lántøku.
Les meir í ársfrágreiðingini hjá Landsbankanum fyri 2018.


text:
Sørvágsvatn
Sørvágsvatn, verður í Vágum eisini nevnt Vatnið og í nýggjari tíð eisini Leitisvatn, liggur í Vágum og er størsta vatn í Føroyum, 3,4 km2 til víddar. Sørvágsvatn liggur millum bygdirnar Sørvág, Miðvág og Vatnsoyrar. Vatnið liggur í einum av náttúruvakrastu økjum í landinum. Vanligt hevur verið at fiska síl í vatninum. Undir krígnum var vatnið sjóflogbreyt hjá enskum flogførum, og flúgvarabedingin, sum nú er tilhald hjá húsvognum, ber enn boð um hetta.
Tað liggur í Vágum, stutt frá Vága Floghavn, og kallast Leitisvatn í bygdunum eystanfyri vatnið, meðan sørvingar kalla tað Sørvágsvatn. Sørvágsvatn liggur í 32 metra hædd í einum breiðum dali millum fjøllini á sunnara parti av Vágum. Vatnið er 3,56 km2 í vídd, uml. 6 kilometrar langt og uml. 800 metrar har tað er sum breiðast. Miðaldýpið er 27,5 metrar og har tað er djúpast, 59 m. Frárenslið er tann stutta Bøsdalsá, sum rennur út av berginum í Bøsdalafossi, beinleiðis á sjógv. Suðursíðan av Vágum er illa jarðslitin og eyðkend fyri bratta bjargalendið, m.a. forbergið Trælanípan, sunnanfyri Bøsdalafoss.
Strondin er mest hella og leyst smágrót, men norðasti endin av vatninum hevur sandstrond. Við norðurendan liggur annars einasta innlandsbygd í Føroyum, Vatnsoyrar.
Seinni heimsbardagi[rætta | rætta wikitekst]
Undir Øðrum heimsbardaga, áðrenn floghavnin varð bygd, nýtti bretska hersetingarvaldið vatnið at lenda á við sjóflogførum, ið vardu føroysku havleiðirnar og annars fluttu manning og tilfar til hernaðarstøðina. Tað finnast enn mangar slóðir og toftir eftir virksemið hjá bretska hervaldinum við Sørvágsvatn.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir[rætta | rætta wikitekst]
- Lakeside.fo (Útferð við bátinum á vatni.)


text:
ALMANNAVERKIÐ, BÚMERKI
Vit síggja tríggjar formar, sum koma saman soleiðis, at annar endin á teimum fer inn í eina felags miðju, og hin gongur út úr miðjuni. Formarnir eru allir eins, og saman mynda teir ein tríkant. Tríkanturin stendur ikki beint, men hallandi, og er tað gjørt fyri at geva búmerkinum eitt meira frítt og livandi úttrykk, sum virkar lætt og glatt, og sum ein seint skal verða troyttur av.
Teir tríggir formarnir umboða tríggjar ymiskar persónar. Hesir persónarnir hava tvær hendur, har høgra hondin á øllum trimum er rætt inn móti eini felags miðju, og vinstra hondin gongur út úr miðjuni. Hetta merkir, at allir partar geva og allir partar fáa. Allir borgarar gjalda og allir borgarar hava rætt til at fáa.
Búmerkið hevur tveir uppsetingarhættir.
Nota Bene
Uppsetingarhættirnir av búmerkinum eru avgerandi og endaligir.
Ein eigur ongantíð at toyggja búmerkið á nakran hátt, men altíð at minka og vaksa tað proportionalt.
Sjúrður Højgaard, grafiskur sniðgevi, MHÍ 1997.


text:
KNOTAN, BÚMERKI
Búmerkið er teknað útfrá ovara leggjarbeini, sum beinknotan er partur av. Hetta er endurtikið tvær ferðir stigvíst aftureftir, við eini minking á 20% hvørja ferð; og so er hetta avritað og speglað, og lagt afturum hitt, sum ein mótpartur, ella skuggi av tí.
Hesi beinini saman, síggja út sum seks fólk, har høvdini og føturnir á teimum møtast. Fysioterapi krevur jú likamliga nerting. At høvdini á teimum fremstu yvirlappa, minnir á, at fysioterapeuturin mangan skal geva ráð um betri arbeiðsvanar og annað, og soleiðis stuðla sjúklinginum sálarliga, og soleiðis fyribyrgja, at skaðin endurtekur seg.
Teir báðir fremstu speglvendu formarnir merkja sostatt fysioterapeuturin og sjúklingurin. Hvør er hvør, er sum ein sær uppá tað, tí fysioterapeuturin setur jú sjúklingin framum seg sjálvan, tá hann tænir honum í viðgerðini. Formarnir aftanfyri teir fremstu bera boð um fleiri starvsfólk og fleiri sjúklingar; og somuleiðis, at fakið er fjøltáttað; men eisini, at viðgerðir vanliga mugu endurtakast, fyri at fullur bati skal náast.
Búmerkið minnir eisini um fingrar, sum trýsta niður á eina yvirflatu; har høvdini eru knúgvarnir, og kroppurin og beinini eru fingrarnir. Hetta tengist eisini fysioterapiini.
NAVNIÐ
Knota merkir beinknúta (epifysis á fakmáli). Valt varð at lata navnið standa í bundnum hátti, av trimum grundum: 1) Tá er KNOTAN ikki bara eitt av mongum støðum, har ein fær viðgerð, men staðið; 2) sjálvur formurin á navninum er vakrari og meira fullbúgvin við einum N’i í endanum, tí at N’ið stendur betur sum mótvekt til tað beina K’ið, sum stendur fyrst í navninum; 3) um vit samanbera við nøvn, sum longu eru til í málinum, eitt nú SPROTIN, VARÐIN, TAVAN og SOSIALURIN, so síggja vit, at slík nøvn sita betur í bundnum hátti.
LITIRNIR
Í búmerkinum eru seks litir: tríggir brúntónaðir litir, og tríggir blátónaðir. Litirnir komplimentera hvør annan, sum merkir, at teir eru mótpólar, sum viga líka nógv fyri eyganum, og skapa eina javnvág. Litbrigdini úttrykkja eitt livandi og fjøltáttað starvspláss, har nógv ymisk fólk hava samskifti, bæði í likamligum og hugarligum týdningi.
Litirnir eru dempaðir, eitt sindur gráligir. Stemningurin í litasamansetingini er nútímans og serligur í føroyskum høpi.
NAVNASKRIFTIN
Navnið er sett við skrift-týpuni Avenir Book. Tað er ein sans-serif skrift, sum merkir, at hon hevur ongar føtur. Avenir varð teknað av Adrian Frutiger, og útgivin í 1988 av Linotype GmbH. Henda skrift byggir á eina simplistiska traditión, sum gongur heilt aftur til 1920’ini, og flokkast saman við fontum so sum Helvetica, Univers og Futura. Avenir signalerar nakað klassiskt, sum hevur støði í tingum, sum altíð hava gildi; hon er altso ikki ein popput skrift, sum kanska bara livir í nøkur fá ár. Hugsandi hava hesi virðir gildi í fysioterapiini, sum á mangan hátt er eitt tíðarleyst fak.
SKRIFT TIL ADRESSU OG ANNAÐ
Til adressutekst og annað, havi eg valt Avenir Light. Avenir hevur opnar og rundar formar, sum ger, at hon er lætt lesilig, eisini í smáari skrift.
Nota Bene
Uppsetingarhættirnir av búmerkinum eru avgerandi og endaligir.
Ein eigur ongantíð at toyggja búmerkið á nakran hátt, men altíð at minka og vaksa tað tilmundarliga rætt, t.e. proportionalt.
Sjúrður Højgaard, grafiskur sniðgevi, MHÍ ‘97.