text:
Móses
Móses (hebraiskt: מֹשֶׁה, latín: Moyses, grikskt: Mwϋσῆς) var profeturin, ið førdi ísraelsfólk úr trældómi egypta og leiddi teir fram at tí lovaða landinum. Hann fekk tey tiggju boðini frá Guði og var lóggevi Ísraels. Móses er týdningarmesti persónurin í fimm teim fyrstu bókunum í Bíbliuni, sum umframt at verða nevndar Mósebøkurnar ella Tora, eisini verða nevndar Genesis (1.), Exodus (2.), Leviticus (3.), Numeri (4.), og Deuteronomium (5.). Vanliga var sagt, at Móses skuldi hava skrivað, men granskarar halda tær vera settar saman av nógvum yngri tekstum. Í Gamla Testamenti er Móses átrúnaðarligur og verðsligur leiðari hjá ísraelsfólki; hann varð føddur í Egyptalandi, meðan ísraelsfólk dvaldist har í trældómi [1], men eftir boðum frá Gudi og við hansara hjálp leiddi hann fólkið til lovaða landið Kánáan; sjálvur doyði Móses, áðrenn tey náddu Kánáan [2], men tá hevði hann tilnevnt Jósva eftirmann sín [3]; á Sinaifjalli tók hann ímóti teimum tíggju boðunum, sum gjørdust grundarlag undir átrúnaðarligu og verðsligu lógunum hjá ísraelsfólki. [4] Eisini gav hann ísraelsfólki nógvar aðrar lógir og sameindi tey til eina tjóð, eftir boðum Guðs. Enn tann dag ídag halda jødarnir seg til hesar lógir, sum eisini fevna um tey tíggju boðini, ið eru av størsta týdningi fyri kristin. Hugtikin av undranarsomu hendingunum í lívi hansara, hava listafólk í øldir skapað stór listaverk.
Innihaldsyvirlit
[rætta | rætta wikitekst]
Av hebraiskum Mosheh um grikska sniðið Mōusēs (Mwuσής), helst upprunaliga úr egyptiskum, møguliga av navnorðinum mes, mesu 'sonur', sama rót sum seinni liður í nøvnum sum Tutmosis og Rameses 'føddur av (einum ávísum gudi)'; eisini tulkað at merkja 'drigin úr.
Fyrstu árini[rætta | rætta wikitekst]
Patriarkarnir Ísakur, Jákup og Ábraham vóru forfedrar Mósesar. Tá ið hungursneyð hótti Kánáanland, fór abbasonur Ábrahams, Jákup, til Egyptalands við øllum húsi sínum. Summir søgufrøðingar halda, at hetta man hava verið í Nýggja egyptiska kongsdøminum frá um 1570 f.Kr., tá ið fleiri máttmiklir fáraoar hvør eftir annan ráddu fyri hesum stóra ríki. Sonur Jákups, Jósef, var høgt í metum í Egyptalandi, men so við og við vórðu ísraelsfólk alt meira kúgað. Bíblian greiðir frá, at Móses bjargaði teimum úr trældómi. Móses varð føddur í teirri tíðini í 1300 f.Kr., tá ið fárao hevði givið boð um, at øll nýfødd dreingjabørn hjá hebrearunum skuldu druknast. Foreldrini eru hebraisk, Jochebed og Amram. Móðirin fjaldi hann í tríggjar mánaðir, so legði hon hann í eina kurv og læt hann liggja eftir millum sevini við Nilánna í Egyptalandi. Dóttir fáraos fann barnið. Bíblian sigur, at hann græt, og hon blotnaði. [5] Systir Mósesar, Miriam, ið var har í nánd og eygleiddi, fekk sagt, at hann kundi verða fostraður upp hjá hebreiskari konu. Kongsdóttirin játtaði, og systirin Miriam leyp av stað eftir mammuni. Á henda hátt kom Móses aftur til mammu sína og var hjá henni, til hann var nóg gamal at vera í kongsins hús. Tá ið hann var tilkomin, tók dóttir fáraos hann til sín og kallaði hann Móses, ið merkir “eg dró hann upp úr vatninum”. Móses var av ætt Levis, ið var triði sonur Jákups. Siðst í 1300 f.Kr. gjørdi fárao (helst Ramses II) av, at tað vóru ov nógvir hebrear í Egyptalandi og gav boð um, at øll teirra fyrstføddu dreingjabørn skuldu sláast í hel. Søgnin sigur, at Móses var hjá mammuni í uml. tvey ár, áðrenn dóttir fáraos tók hann aftur til sín. Móses var aldur upp og lærdur sum tað sømdi seg einum egyptiskum prinsi. Halgabók nevnir einki um hetta tíðarskeiðið; søgur hansara barnadagur eru at finna í Midrasj, eitt savn av jødiskum tekstum, ið vóru skrivaðir til tess at hjálpa lesaranum til at skilja Bíbliuna.
Móses flýggjar til Midianlands[rætta | rætta wikitekst]
Móses skal hava verið síni fyrstu 40 ár í egyptisku hirðini. Tað verður hildið, at í hesum tíðarskeiði hevur hann fingið at vita, at hann var hebrei. Hetta kann vera orsøkin til, at hann drap egyptan, sum bardi hebraiskan mann. [6] Móses flýddi síðan til Midianlands, útnyrðingsstrondina í dagsins Saudi-Arábia, at krógva seg fyri fárao, ið ætlaði at beina fyri honum. Nú var hann í Midianlandi tey næstu 40 árini. Ein dagin hvíldi Móses seg við ein brunn í Midianlandi. Tá komu eisini hagar døtur Jetros, ið var prestur har, eftir vatni. Nakrir hirðar komu framvið og ætlaðu at reka genturnar burtur, men Móses kom teimum til hjálpar. Síðan oysti hann teimum vatn upp í íløtini og gav dýrunum. Tá ið døturnar komu heim, greiddu tær faðir sínum, Jetro, frá um egyptiska mannin, sum kom teimum til hjálpar við brunnin. Jetro bað døturnar bjóða manninum heim sum tøkk fyri góðgerðina. Móses tók við innbjóðingini og varð búgvandi hjá Jetro. Síðan giftist Móses við einu dóttrini, Zapporu, og við henni fekk hann tveir synir. Hesa tíðina, meðan Móses var í Midianlandi, hevði ísraelsfólk tað ringt í Egyptalandi.
Ein dagin, sum hann sat hjá seyði hjá verfaðirinum Jetro, sá hann ein runn standa í ljósum loga á Sinaifjalli (Hórebsfjalli). Tá ið Móses fór nærri at vita, hoyrdi hann Guðs rødd úr runninum, og hon segði, at hann mátti fara aftur til Egyptalands at hjálpa tjóð sínari, tí trælkaða jødisku ísraelsfólki. “Tú skalt føra tey út úr líðingunum”, greiddu Guð Mósesi frá, “til land, sum flýtur í hunangi og mjólk”. [7] Tað var tað landið, ið fyrr varð lovað Ábrahami, sum var ættfaðir Mósesar. Guð opinberaði eisini navn sítt fyri Móses, tá ið hann segði “eg eri tann, sum eg eri”, ella á hebraiskum יהוה (JHVH, Jahve ella Jehova), Guð feðra hansara. Guð beyð honum at fara aftur til Egyptalands og fría fólkið, men Móses bønaði Guð at senda onkran annan, tí hann var so tungdur fyri málinum. Tá ilskaðist harrin og bað Móses fáa sær bróðurin Áron til talsmann. Síðan búði hann seg til við øllum húski sínum og fór til Egyptalands. Har hitti hann Áron aftur.
Tær tíggju plágurnar[rætta | rætta wikitekst]
Við boðum frá Guði fóru Móses og bróðirin Áron til Egyptalands at biðja fárao loysa ísraelsfólk úr trældómi. [8] Fyrsti fundurin millum Áron, Móses og fárao gav einki úrslit. Aðru ferð vildi fárao síggja okkurt tekin. Áron tveitti stavin, og hann gjørdist til ein orm. Gandakallur fáraos gjørdu tað sama, men ormur Árons gloypti teimum. Men fárao vildi framvegis ikki loyva ísraelsfólki at fara. Dagin eftir kom Móses aftur og brúkti sama stav at gera vatnið í Níl til blóð, men heldur ikki hetta viðaki fárao. Tá ið fárao noktaði, sendi Guð egyptum tíggju plágur. Fyrst gjørdist vatnið í Níl til blóð, síðan komu óteljandi mongdir av mýggjabitum, bitflugum og froskum. Síðan komu fenaðardrepsótt, heglingur, myrkur, kýlasótt og ongsprettur. Tíggjunda plágan var tann ræðuligasta: øll frumborin í Egyptalandi skuldu doyggja, eisini bæði dýr og børn. Undan tíggindu pláguni hevði Guð sagt Mósesi, hvat ísraelsfólk skuldu gera. Hvørt húski skuldi ofra lamb og smyrja blóðið á duratræ og durastavir. Síðan skuldu tey steikja kjøtið væl og eta tað aftur við ósúrgarðum breyði og beiskum urtum. Máltíðina skuldu tey njóta ferðabúgvin við stavi í hendi. Tá ið frumbornu egyptisku børnini vórðu dripin, leyp oyðandi eingil Guðs húsini hjá ísraelsfólki um. Blóðið av lambinum var bjargingin. Hesin tilburðurin er upprunin til jødisku páskahátíðina Pezach.
Tá náttina, tá ið tíggunda plágan kom, gav fárao Ároni og Mósesi boð um at savna fólkið og rýma úr Egyptalandi. Ísraelsfólk tóku so síni ósúrgaðu breyð, fingu sær klæðini og tóku við sær egyptisku silvur- og gullgripirnar, so sum Móses hevði sagt. Ísraelsfólk fóru so til gongu úr landinum við øllum fenaðinum. Halgabók sigur, at í tali vóru tey “okkurt um seks hundrað túsund menn, umframt konur og børn”.
Ígjøgnum Reyðahav[rætta | rætta wikitekst]
So slapp ísraelsfólk avstað, og tey flýddu eystureftir til Kánáanland (lovaða landið, Ísrael). Hetta var byrjanin til tann stóra flóttan úr Egyptalandi. Móses skipaði fyri øllum eftir Guðs boðum. Tá ið fárao frætti, at ísraelsfólk vóru farin úr landinum, broytti hann støðu og sendi herin eftir teimum. Men Guð førdi Móses og fólkið gjøgnum oyðuna. Um dagin gingu tey eftir skýstólpa og um náttina eftir eldstólpa. Móses førdi tey gjøgnum oyðimørkina til tað, sum verður hildið at vera Reyðahav. Egyptiski herurin elti tey, tí fárao iðraði seg nú um at missa allar sínar jødisku trælir. Tá ið tey koma til havið, rætti Móses hondina út, og á undursaman hátt skilti vatnið seg sundur. [9] Ísraelsfólk gekk turrskøtt yvirum, men tá ið egyptar ætlaðu sær aftaná, rætti Móses aftur hondina út, og nú floymandi vatnið innaftur. Bíblian sigur, at allur herurin druknaði. Tá ið ísraelsfólk vóru komin yvirum í øllum góðum, skipaði Miriam, systir Mósesar, fyri hátíðarhaldinum. Miriam var profetkona og høgt í metum. Hon tók tá eina trummu í hond og dansaði og sang, og allur kvinnurnar tóku undir við henni, tá ið hon skipaði og kvað.
Á longu leiðini til Kánáanlands troyttaðust ísraelsfólk av oyðimørkini og gramdu seg fyri Mósesi. Við einum undri fekk Móses tað beiska vatnið í einari oasu at smakka væl, men svongdin nívdi eisini. [10] So sendi Guð teimum manna og lynghønur at eta. Manna-kornið fall á jørðina eins og døgg, og hugsanin um hetta breyð av himni hugtók m.a. mangan listamannin í renesansutíðini. Tað var sera tvørligt hjá ísraelsfólki at koma ígjøgnum oyðimørkina, og Móses fekk seg mangan royndan. Tá ið tey høvdu fingið manna av himni, fóru tey aftur at gremja seg um, at einki vatn var. Móses vendi sær til Guð, og málið varð loyst við undirsamari hending. [11] Vatnið, sum vellir úr klettinum gjørdist enn eitt vældámt evni í listini.
Móses fær lógir Guðs[rætta | rætta wikitekst]
Hendingarnar á Sinaifjalli í Egyptalandi eru millum tær týdningarmestu í lívi Mósesar. Í frásøgnini um tilburðirnar leggur Bíblian stóran dent á týdningin, ið hann, sum eisini var profetur, hevði í tí, sum fór fram. Tað var bara hann, ið kundi tala beinleiðis við Guð og bera fólkinum tey guddómligu boðini. [12] Tey tíggju boðini voru rist á tvær steintalvur, sum vóru løgtalvurnar. Harumframt fekk Móses nógvar aðrar lógir, sum eru nevndar sáttmálabókin. Bíblian greiðir frá, at ísraelsfólk høvdu reikað um í oyðimørkini í tríggjar mánaðir, tá ið tey fingu sær legu undir Sinaifjalli. Tað var heilaga fjall Guðs, við hvørt nevnt Hóreb. Fjallið eitur ídag Jebel Musa, t.e. fjall Mósesar á arábiskum. Tá ið Móses fór niðan á fjallið, segði Guð honum, at hann kom aftur um tríggjar dagar. Triðja dagin fjaldi stórt skýggj Sinaifjall, og toran gekk, og snarljósini skygdu. Síðan hvøll lúðraljóð, og fólkið skalv av ræðslu. [13] Tá ið Móses fór upp aftur á fjallið, gav Guð honum tey tíggju boðini at bera fólkinum. Síðan gav hann Mósesi nógvar aðrar lógir, sum ísraelsfólk skuldu lýða. Tað vóru reglur at ganga eftir í vanliga lívinum, og tær hava framvegis stóran týdning fyri jødar.
Tey tíggju boðini[rætta | rætta wikitekst]
- Fyrsta boð: Tú mást ikki hava aðrar gudar enn meg.
- Annað boð: Tú mást ikki misbrúka navn harrans Guds tíns.
- Triðja boð: Mins til at halda hvíludagin heilagan.
- Fjórða boð: Æra faðir tín og móður tína.
- Fimta boð: Tú mást ikki drepa.
- Sætta boð: Tú mást ikki dríva hor.
- Sjeynda boð: Tú mást ikki stjala.
- Áttanda boð: Tú mást ikki bera rangan vitnisburð ímóti næsta tínum.
- Níggjunda boð: Tú mást ikki girnast hús næsta tíns.
- Tíggjunda boð: Tú mást ikki girnast konu næsta tíns, ei heldur træl hansara, trælkvinnu hansara, neyt hansara, esil hansara, ella nakað, ið næsti tín eigur.
Fólkið tilbiður gullkálvin[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið Móses fekk lógirnar frá Guði, var hann á Sinaifjalli í 40 dagar, men fólkið kendi ongan frið á sær og vendi aftur til heiðinskapin. Tey bóðu Áron gera ein gud, ið kundi leiða tey víðari, og hann læt stoypa ein gullkálv av gripum teirra. Tá ið fólkið sló ring um avgudin, gjørdist Guð vreiður og beyð Mósesi at fara oman aftur til fólkið. Móses bað Guð fyrigeva fólkinum og ikki lata vreiðina ganga út yvir tey, ið høvdu brotið boðið “tú mást ikki gera tær skurðgud”. Tá ið Móses sá fólkið dansa um gullkálvin, varð hann so rúkandi óður, at han smildraði løgtalvurnar sundur. [14] Síðan hirdi hann gullkálvin í eldin og muldi hann í dust, rørdi tað út í vatnið og læt ísraelsfólk drekka. Seinni beyð Guð honum at gera tvær nýggjar steintalvur líkar teim fyrru. Tá ið Móses hitti harran á øðrum sinni á Sinaifjalli, ritaði Guð tey tíggju boðini á nýggju talvurnar.
Deyði Mósesar[rætta | rætta wikitekst]
Ísraelsfólk høvdu reikað um í oyðimørkini í næstan 40 ár, tá ið tey komu at Jórdanánni. Móses, ið nú var 120 ára gamal, visti, at hann fór ikki at føra fólkið um ánna og inn í tað lovaða landið Ísrael. Tá ið hann hevði skrivað alt, sum Guð hevði boðið honum, savnaði hann fólkið saman. Hann beyð teimum farvæl og ávaraði tey um, at onkuntíð mundu tey fara frá Guði. Síðan kvæð hann lovkvæði fyri teimum og vælsignaði ættir Ísraels. So fór hann niðan á fjallið Nebo, haðan hann sá inn í tað lovaða landið, og har uppi doyði hann. Áðrenn hann doyði, valdi Móses Jósva til sín myndiga eftirmann, og Guð setti hann at leiða fólkið inn í tað lovaða landið. [15] Móses valdi sær eisini ein mann úr hvørjari av teim 12 ættum Ísraels at kanna Kánáanland, ið Guð hevði lovað teimum. Teir vóru sendir at vita, hvussu landið, fólkið og jørðin vóru. Tá ið teir komu aftur, søgdu teir, at landið fleyt í mjólk og hunangi, og vístu fram ávøksturin, teir høvdu aftur við sær. Guð segði við Móses “nú havi eg latið teg líta at tí við egnum eygum, men yvir hagar skal tú ikki koma”. Móses fór tá niðan á fjallið Nebo, og Guð læt hann síggja inn í landið. Síðan doyði Móses uppi á Nebofjallinum.
Aðrir átrúnaðir[rætta | rætta wikitekst]
Koranin, heilaga bókin hjá muslimum, sigur frá um Musa (Móses), og samráðingar hansara við fárao. Jødar nevna hesar Mósebøkur Tora ella lógin. Tær verða eisini umtalaðar sum Pentateuken, t.e. fimm skriftrullur.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- https://snl.no/Moses
- http://www.denstoredanske.dk/Sprog,_religion_og_filosofi/Religion_og_mystik/Gamle_testamente/Moses


c: text/html

text:
Preliminary Round [Mar 28] Royn 1-2 Undri [Johannes Jespersen; Hanus Rasmussen, Christian Vilhelm Jacobsen] TB 6-0 NIF [Gilli Sorensen (2), Tordur Mortensen, Gunnleif Olsen, Jan Smedemark, Heini Mortensen] [Mar 30] MB 4-1 Skála [Pol Poulsen, Jon Johansen (2), Esmar Fagraberg; Jakup Berthelsen] First Round [Apr 9] AB 3-2 B68 [Dion Split, Janus M Joensen, Danial Roi Olsen; Andre Olsen (2)] B71 0-1 ÍF [John Thomsen] FC Hoyvík 4-0 Undri [Finn Mork, Ikechukwu Onyema, Ronnie Hansen, Allan Poulsen] HB 2-1 NSÍ [Frodi Benjaminsen, Andrew av Flotum; Karoly Potemkin] KÍ 0-3 07 Vestur [Holgar Djurhuus, Milan Pejcic, Kim Poulsen] TB 0-0 B36 [aet, 8-7 pen] VB/Sumba 0-4 EB/Streymur [Arnbjorn Theodor Hansen, Leif Niclasen (2), Hans Pauli Samuelsen] Víkingur 5-0 MB [Hans Jorgen Djurhuus, Sam Jacobsen, Andreas Lava Olsen, Martin Olsen, Solvi Vatnhamar] Quarterfinals [Apr 29] EB/Streymur 1-0 FC Hoyvík [Hans Pauli Samuelsen 85] TB 1-1 AB [aet, 4-5 pen] [Hanus Mortensen 49; Hogni Joensen 67] Víkingur 2-1 HB [Andreas Lava Olsen 8, Hanus Jacobsen 72; Hans a Lag 73] 07 Vestur 0-3 ÍF [Poul Ennigard 10, Hogni Zachariassen 42, own goal 83] Semifinals First Legs [May 13] AB 1-1 EB/Streymur [Kenneth Jacobsen 68; Danial Davidsen 53] ÍF 0-1 Víkingur [Finnur Justinusen 67] Second Legs [May 28] EB/Streymur 4-1 AB [Bardur Olsen 5, Brian Olsen 63, Arnbjorn Theodor Hansen 79, Sorin Anghel 85; Rasmus Nielsen 60] Víkingur 5-0 ÍF [Hans Jorgen Djurhuus 20, Finnur Justinusen 45, SuniOlsen 60, Magnus Skoralid 75, Solvi Vatnhamar 77] Final [Jul 29, Tórshavn, Gundadalur Stadium]] Víkingur 3-2 EB/Streymur [Hans Jorgen Djurhuus 7, Andreas Lava Olsen 48, Finnur Justinussen 88; Pauli G. Hansen 16, Arnbjorn Theodor Hansen 89] Vikingur: Geza Turi, Sverri Jacobsen, Atli Gregersen, Niclas Niclasen, Hanus Jacobsen, Solvi Vatnhamar (Simun L. Jacobsen 85), Suni Olsen, Zoltan Bukszegi, Andreas Lava Olsen (Aslakur R. Petersen 80), Finnur Justinussen, Hans Jorgen Djurhuus (Erling Jacobsen 71). Coach: Jogvan Martin Olsen. EB/Streymur: Gunnar a Steig, Sorin Anghel, Danjal Davidsen, Bardur Olsen, Leif Niclasen, Pauli G. Hansen (Brian Olsen 71), Marni Djurhuus, Levi Hansen (Paetur dam Jacobsen 84), Gudmund Nielsen (Alex Jose Dos Santos 52), Hans Pauli Samuelsen. Arnbjorn Theodor Hansen. Coach: Sigfridur Clementsen. Referee: Pall Augustinussen. Attendance: 2900 Super Cup 2009 [Tórshavn, Mar 14, 2010] HB 2-1 Víkingur [Frodi Benjaminsen 11, Rogvi Poulsen 86; Finnur Justinussen 55] HB: Martin Dawid, Rogvi Holm, Thordur S. Hreidarsson, Vagnur Mohr Mortensen, Tor-Ingar Akselsen (Oli Arge 86), Rogvi Poulsen, Kari Nielsen (Milan Kuljic 79), Frodi Benjaminsen, Levi Hanssen (Kristin R. Mouritsen 86), Simun Samuelsen, Andrew av Flotum. Coach: Kristjan Gudmundsson. Vikingur: Turi Geza Tamas, Atli Gregersen, Nenad Stankovic, Hans Pauli Petersen, Suni Olsen, Sverri Jacobsen, Hans Jorgin Djurhuus, Finnur Justinussen, Bardur J. Hansen, Kaj Leo I Bartalsstovu, Niclas Niclasen. Coach: Jogvan Martin Olsen. Referee: Runi Gaardbo.
2008.
list of champions.
list of final tables.
all-time table.
2nd level all-time table.
list of cup winners.
list of super cup winners.
list of topscorers.
Prepared and maintained by Denis Polsinelli for the Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation
Author: Denis Polsinelli
(denis.polsinelli@libertysurf.fr)
Last updated: 14 May 2010
(C) Copyright Denis Polsinelli and RSSSF 2009/10
You are free to copy this document in whole or part provided that proper acknowledgement is given to the author. All rights reserved.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Viktor Jusjtjenko
Viktor Andrijovitj Jusjtjenko (føddur 23. februar í 1954) (á ukrainskum: BíkTop AHдpíйoBич Ю́щeHko, umskr. Viktor Andrijovyč Juščenko) hevur verið forseti í Ukraina síðan hann vann umvalið í kjalarvørrinum á rósukollveltingini á heysti 2004. Síðan tá hava veljararnir vent honum bakið, og hann fekk bara 5,5 pst. av atkvøðunum á forsetavalinum 2010. Flestu atkvøðurnar fingu andstøðuleiðarin Viktor Janukovitj og forsætisráðharrin Julija Tymosjenko.
Viktor Jusjtjenko hevur útbúgving sum búskaparfrøðingur. Hann hevur áður starvast á deildum hjá sovjetbankanum í Ukraina. Í 1997 gjørdist hann stjóri í nýggja landsbankanum í Ukraina, sum varð stovnaður, eftir at Sovjetsamveldið fór sundur. Í desember 1999 útnevndi Leonid Kutjma, forseti í Ukreina, Viktor Jusjtjenko til forsætisráðharra. Tvey ár seinni noyddist hann at leggja frá sær, tá tjóðartingið reisti misálit ímóti honum í sambandi við ósmeju við stjórar í kolanáms- og gassídnaðinum.


text:
Nýggjastu tíðindini
Á arbeiðsborðini og á pallinum
Her er ein myndafrásøgn frá seinastu døgunum við arbeiðsborðið. Ein marionettmakari hevur nógvar leiklutir, m.a. skræddari, frisør og skómakari. Og tað leggja frensar forrestin onki í…
Fríggjadagsmyndin – Eleonora á pallinum fyrstu ferð
Fríggjadagsmyndin í dag er mín egna, tí í gjár var ein serligur dagur: Fyrsti venjingardagur av nýggja leikinum “Dansa so væl og leingi”!! Leikstjóri mín, Hedvig Westerlund-Kapnas, og eg hittust fyri fyrstu ferð í mínum improviseraða venjingarhølið í eini vatnskæddari íbúð á Hoydalsvegnum, sum skyldmaður mín Egil Helmsdal, hevur verið… les meira…. →
Fríggjadagsmyndin – Hieronymus Bosch og inspiratiónin
Listamaðurin Hieronymus Bosch hevur altíð hugtikið meg. Galskapurin og skemti í málningum hansara eru inspirerandi. Og tað er júst hetta, eg havi hug at hugleiða eitt sindur um í hesi fríggjadagsmyndini: Inspiratiónin Onkrar myndir tykjast onkursvegna fylgja tær gjøgnum lívið, myndir tú hitti longu sum barn og sum bara ikki vilja fara… les meira…. →
AAAATJUUUUU – ongin fríggjadagsmynd
Vegna krím verður ongin inspirerandi mynd við veingjaðum viðmerkingum í dag :-/ Gott vikuskiftið kortini
Fríggjadagsmyndin – Tove
Tove Jansson var mín stóra fyrimynd longu tá eg var barn. Eg elskaði søgurnar hjá henni, hóast eg ikki skilti alt. Eg havi lisið tær umaftur gjøgnum alt lívið, og hvørja ferð eru tær nýggjar og tó so kendar. Har eru so nógv løg, at har er nakað til einhvønn… les meira…. →
Fjølbroytt listarligt virksemi
Karavella Marionett-Teatur
Karavella Marionett-Teatur er eitt einkvinnumarionett-teatur, sum spælir leikir fyri børnum og vaksnum og ferðast um alt landið
Grafisk sniðgeving
Bið um tilboð uppá smærri grafiskar uppgávur, so sum plakatir ella faldarar.


text:
Farrah Fawcett
Farrah Fawcett (2. februar 1947 í Corpus Christi, Texas – 25. juni 2009 í Santa Monica, Kalifornia) var ein viðurkendur sjónleikari úr Texas. Sama dag sum Michael Jackson doyði andaðist eisini Farrah Fawcett, best kend úr sjónvarpsrøðini "Charlie's Angels" frá seinnu helvt av 70-unum. Hon varð 62 ár. Fawcett fekk staðfest krabbamein í 2006 og fekk viðgerð fyri sjúkuna. Á sínum 60 ára føðingardegi, fýra mánaðir eftir at hon hevði fingið staðfest sjúkuna, varð boðað frá, at hon var frísk aftur, men so varð ikki, og restina av sínum lívi stríddist hon móti krabbasjúkuni. Í mai mánaði kom fram, at hon lá til tað síðsta, og 25. juni andaðist hon á sjúkrahúsi í Santa Monica í Kalifornia. Hon bleiv 62 ár.
Hon vaks upp í lítla býnum Corpus Christi í Texas, har hon eisini varð fødd í 1947. Har gekk hon í einum katólskum skúla, til hon slapp inn á universitetið og flutti til Austin, Texas. Tá ein mynd av henni varð prentað í eitt blað, varð skjótt ringt eftir henni úr Hollywood í Kalifornia, og soleiðis byrjaði hennara yrkisleið sum sjónleikari, og hon gjørdist heimskend. Hon varð tilnevnd Golden Globes og Emmys, men hon vann ongantíð nakað. Hetta komst av, at dómararnir ikki altíð vóru á hennara síðu, hóast hon hevði nógvar fjepparar um allan heimin.
Hon er mest kend fyri sín leiklut sum Jill Monroe úr tí upprunaliga "Charlie's Angels", sum var ein sera væl umtókt sjónvarpsrøð, ið varð send frá 1976-81. Annars fekk hon eisini rós aftana at havi verið við í sjónleikinum "Extremities" av William Mastrosimone. Í leikinum spældi hon eina kvinnu, ið varnaðist, at ein neyðtøkumaður hevði brotið inn í hennara heim. Í staðin fyri at lata seg neyðtaka, berjist hon fyri sær sjálvari og tekur mannin sum fanga. Hesin sjónleikur var við til at broyta ímyndina av henni sum sakleys, blond genta, ið ikki tordi at gera nøkrum nakað.
Tey seinastu 27 árini av sínum lívi livdu hon saman við sjónleikarinum Ryan O'Neal. Saman fingu tey sonin Redmond. Tað var ætlan teirra at gifta seg, men tað náddu tey ikki áðrenn hon doyði. Fáar vikur áðrenn deyða hennara, varð heimildarkykmyndin "Farah's Story" sjónvarpað í Ameriku, har 9 milliónir fylgdu við í tí 2 tíma longu kykmyndini. Alana Stewart var við til at gera heimildarkykmyndina, og hon sat við lið Farah inntil deyðan. Hennara bardagi mótvegis krabbameininum varð víst fyri almenninginum.
Filmar[rætta | rætta wikitekst]
- The Cookout (2004)
- Dr. T & the Women (2000)
- The Flunky (2000)
- The Lovemaster (1997)
- The Apostle (1997)
- Man of the House (1995)
- See You in the Morning (1989)
- Extremities (1986)
- the Burning Bed (1984)
- The Cannonball Run (1981)
- Saturn 3 (1980)
- Sunburn (1979)
- An Almost Perfect Affair (1979)
- Somebody Killed Her Husband (1978)
- Logan's Run (1976)
- Myra Breckinridge (1970)
- Love Is a Funny Thing (1969)


text:
WHO
Heims Heilsustovnurin ella Alheims heilsustovnurin (heilsustovnurin hjá ST) (á enskum World Health Organization, ofta stytt WHO) roynir á mangan hátt at betra lívskorini, serliga í teim londum, ið eru mest tilafturskomin. Roynir m.a. at venja upp læknar, stríðist móti sjúkum og smittukeldum, og í samstarvi við aðrar undirstovnar, til dømis UNICEF og FAO, at skapa betri reinføri, útvega reint vatn og arbeiða fyri matvørumenning.
Í 1981 verður samkyndleiki alment strikað, sum ein sjúka í Danmark og somuleiðis í Føroyum. WHO tekur somu avgerð í 1992 [1].
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Dótturfelagsskapir : Altjóða verkamannafelagsskapur Sameindu Tjóða (ILO) | Undirvísingar-, Vísinda- og Mentanarstovnur Sameindu Tjóða (UNESCO)
Barnagrunnur Sameindu Tjóða (UNICEF) | Matvørufelagsskapur Sameindu Tjóða (WFP) | Heilsufelagsskapur Sameindu Tjóða (WHO)
Høvuðsstovnar: Aðalsfundurin • Trygdarráðið • Búskapar- og Almannamálaráðið • Altjóða Dómstólurin • Aðalskrivstovan • Tilsjónarráðið


text:
Ársaðalfundur felagsins verður hildin sunnudagin hin 8. februar 2015 kl. 15.00. Fundarstaður er ÍSF húsið í Gundadali í Tórshavn. Skrá sambært lógum felagsins.
Ársaðalfundurjanuar 19th, 2015 | Posted by in Tíðindi - (0 Comments)
Úrslit frá kappingini í Fossdali 20.09.2014september 23rd, 2014 | Posted by in Tíðindi - (0 Comments)
Úrslitini frá kappingini síggjast við at fara inn á heimasíðuna undir úrslit.
Startlisti til kappingini í Fossdali 20.09.2014september 20th, 2014 | Posted by in Tíðindi - (0 Comments)
Startlisti 20.09.2014
Seyðanhundakapping í Fossdali komandi leygardag 20.09.214september 16th, 2014 | Posted by in Tíðindi - (0 Comments)
Seyðahundakapping verður í Fossdali leygardagin 20. sept. Kappast verður í øllum flokkum, og byrjað verður kl 9:00 við klassa 3. Kostnaður 100,- pr. hund. Kaffi og okkurt afturvið verður til keyps á staðnum. Tilmelding fer fram her á síðuni, í seinasta lagi hóskvøldið kl 21:00. Dómari: Hendrik Rubeksen
Eyðstein Jensen og Roy, nýggir føroyameistararseptember 14th, 2014 | Posted by in Tíðindi - (0 Comments)
Í FM-kappingini í Søltuvík í dag, gjørdust Eyðstein Jensen og Roy, nýggir føroyameistarar. Úrslitini annars, síggjast við at fara inn á heimasíðuna her.
Úrslit frá seyðahundakapping 13.09.2014 í Søltuvíkseptember 14th, 2014 | Posted by in Tíðindi - (0 Comments)
Úrslitini frá seyðahundakappingini í Søltuvík, síggjast við at fara inn á heimasíðuna her.
Seyðahundakapping og FM komandi vikuskiftiseptember 7th, 2014 | Posted by in Tíðindi - (0 Comments)
Kapping verður í Søltuvík Leygardagin 13 September 2014 fyri klassa 1 -2 og klassa 3. Sunnudagin 14. September verður FM. Kappingarnar verða í Klettahaganum hjá Poul D Klementsen. Dómari verður Peter Helen úr Danmark. Kappingin leygardagin byrjar kl 10:00 Teistin siglir av Gomlurætt kl 8:45 sí eisini www.ssl.fo Nærri verður lýst, nær FM byrjar sunnudagin. …
Read more
Seyðahundadagurin er avlýstur vegna veðuraugust 9th, 2014 | Posted by in Tíðindi - (0 Comments)
Venjing í Kollafirðiaugust 5th, 2014 | Posted by in Tíðindi - (0 Comments)
Venjingarnar í Kollafirði, uttan venjara eru, byrjaðar. Venjingarnar eru mánakvøld og mikukvøld frá kl. 1800, og leygardag kl. 1400 – 1800. Venjingarnar eru bert fyri limir í seyðahundafelagnum, og tað skal verða gjørt vart við, at tað er strangliga bannað, at venja uttanfyri nevndu tíðarskeið
Broytingar í kappingarskránniaugust 5th, 2014 | Posted by in Tíðindi - (1 Comments)
Kappingin sum skuldi vera í Vágum, og kappingin sum skuldi verða á Vatnaskørðum, eru báðar avlýstar. Kappingin sum skuldi verða í Fossdali 16 august, er flutt til 20. september.


text:
Borðspøl
Eitt borðspæl er eitt hvørt spæl sum verður leikt á einum borði við prikkum sum verða fluttir á borðinum. Nøkur dømir uppá borðspøl eru talv, damm, go, othello og trivial pursuit. Nøkur føroysk dømir eru landastrok og kánus. Fyri 4.000 árum síðan funnu fólk uppá at leika á borði. Talv og damm t.d. sýndu í fyrstuni vígvøll, har leikarar tóku hermenn hjá fíggindanum fangar. Í spælinum backgammon verður fólkið flutt ígjøgnum fíggindaland. Í summum nýmótans spølum stendur tó ikki um lív, eitt nú í matador, har tú keypir og selur fastogn.


text:
-
Rutuupplýsing svarar alt døgniðRutuupplýsing á telefon 343030 svarar allar dagar í árinum
Tíðindi
- Hjartastartari á Smyril 03.03.2015 Hósdagin 5. mars fær Smyril nýggja hjartastartara. Í hesum sambandi verður møguleiki at síggja, hvussu ein sovorðin skal handfarast á túrinum suður kl 09:30 og norður aftur kl 16:30
- Kobling farin á Smyril 03.03.2015 Kobling á bóvskrúvu er farin á Smyril. Leveringstíðin til nýggja kobling er enn ókend. Hetta kann møguliga ávirka siglingina í keðiligum veðri.
- Smyril bunkrar 27.02.2015 Hósdagin 5 mars bunkrar Smyril, og verður fráferðin av Havnini kl. 09:30 suður á Vág. Fráferðin kl.15:30 verður flutt til kl. 16:30 frá Djúphavnini í Vági. Smyril siglir av Havnini og suður á Krambatanga kl.19:30. Bygdaleiðir í Suðuroy, koyra í samband við broytingarna...
- HR- og samskiftisleiðari 26.02.2015 Nú okkara starvsfólkaleiðari í ein mansaldur er farin frá vegna aldur, søkja Strandfaraskip Landsins (SSL) eftir einum ágrýtnum HR-og samskiftisleiðara.


text:
Innara-Mongolia
Innara-Mongolia (kinesiskt 内蒙古) er tann parturin av Kina, sum liggur næstur Mongolia. Hin parturin av Kina gongur eisini undir navninum Ytra-Mongolia. Veðurlagið er temprað landveður og turrligt bæði summar og vetur. Serliga har suðuri ber av. Og har er eisini ein stór oyðimørk, sum eitur Gobi. Nakað av landinum er tó steppa ella vaksið við grasi. Har ganga hirðar við kamelum og seyðafylgjum. Nakað av fólkinum er fastbúgvandi og dyrkar jørðina. Í tey seinastu 100 árini eru milliónatals kinesarar fluttir úr Kina í Innaru-Mongolia at búgva, so nú er upprunafólkið við minniluta. Innara-Mongolia hevur síðan 1950 hoyrt til kinesiska fólkalýðveldið.


text:
Sokrates
Sokrates (470 f.Kr. - 399 f.Kr.) var grikskur heimspekingur. Hann skrivaði einki sjálvur, og vit vita bara um hann frá Platon, Aristoteles, herføraranum Xenofon og komediuskaldinum Aristofanes. Hesir menn hava ymsar fatanir av Sokratesi. Platon lýsir hann sum miklan vísmann og annars eitt stásfólk. Xenofon lýsir Sokrates sum eitt slag av vandaleysum miðalhampamanni. Aristofanes ger í komediu síni Skýggjunum gjøldur burtur úr Sokratesi, sum gongur og spyr býttar spurningar.
Sambært Platoni gekk Sokrates einans og spákaði runt í Athen og prátaði við fólk, og kom so líðandi inn á heimspekiligar spurningar. Sokrates helt, at vit øll innast inni eru alvitandi, og at við at spyrja spurningar, kunnu vit koma fram á hetta guddómsliga innlit, sum vit øll hava í sálum okkara. Hesin máti nevnist "more Socratico" - Sokrateski mátin. Sagt verður, at mamma Sokrates var ljósmóðir, og at Sokrates uppfataði sín spyrjandi framferðarhátt sum ein "ljósmøðrahátt", har hann fekk tankar at føðast.
Sokrates var biddari, og sambært keldum var hann ikki sørt tuflaður undir konuni Xantippu, rýmdi ofta heimanifrá undan henni. Tað verður stundum sagt um eina grussu, at hon er ein "xantippa".
Í verki Platons "Verjurøða Sokratessar", sum J.H.O. Djurhuus týddi til føroyskt, og sum skal vera Sokratessar veruliga verjurøða, nevnir Sokrates, at sín góði vinur Karifon einaferð spurdi oraklið í Delfi, um nakar var vísari enn Sokrates. Tá segði oraklið nei, og Karifon nevndi so hetta fyri Sokratesi. Sokrates undraðist stórliga á hesa framsøgn hjá oraklinum, til hann gjørdi ta niðurstøðu, at oraklið hevði rætt, av tí at Sokrates "visti, hvussu lítið hann visti", meðan fólk flest hildu seg vita nógv, tá tey í veruleikanum einki vistu.
Í árinum 399 varð Sokrates dømdur til deyðis fyri at hava "siðspilt" ungdómin í Athen, og hann varð dømdur at drekka kók av eini eitrandi plantu. Hetta gjørdi hann uttan at blunka.
Í verki sínum "Feidon", sum J.H.O. Djurhuus týddi til føroyskt, lýsir Platon gjølla, hvussu Sokrates drekkur eitrið og doyr - fyrst missir hann kensluna í fótum, so beinunum, og so víðari allan vegin uppeftir, til hann doyr. Hesar lýsingar Platons tulka summi sum lýsing av heimspeki hansara - tá sálin fer úr likaminum, gerst fræls.


text:
Da Lat
Đa Lat er ein býur í Vjetnam, høvuðsstaður í Lam Dong landslutinum. Íbúgvaratalið er umleið 300.000. Býurin er uppi í fjøllunum og liggur 1500 metrar yvir havið. Tað vóru franskmenn, ið stovnaðu býin í fyrst í 20. øld. Da Lat er eitt vælumtókt ferðavinnumál í Vjetnam. Býurin hevur eitt tempererað klima í mun til Vjetnam sum heild, ið hevur eitt tropiskt klima. Mjørkatám sæst ofta í dølunum í landslutinum, nærum alt árið, og har er sera fruktagott.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
Ein golf vøllur í Da Lat
-
-
-
-
-
-
-
-
-

seg_langs: lij_Latn fao_Latn fao_Latn unk fao_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
Silvio Berlusconi
Silvio Berlusconi (føddur 29. september 1936 í Milano) er fyrrverandi forsætisráðharri í Italia.[1] Berlusconi varð fyrstu ferð valdur til forsætisráðharra í 1994, men sat tá bert í eitt ár. Síðani gjørdist hann aftur forsætisráðharri frá 2001 til 2006. Í 2008 gjørdist hann aftur stjørnarleiðari í Italia. Hann er mest múgvandi persónur í Italia og nummar 74 av mest múgvandi persónum í heiminum (2010).[2] Hann eigur fótbóltsfelagið AC Milan og eigur eisini sjónvarpsrásir og tíðindabløð. Hann stovnaði sín egna politiska flokk Forza Italia.
Hann fer ikki at stilla uppaftur, tá val verður í 2013. Hann hevur gjørt av at gevast í politikki, tá valskeiðið er av, segði hann á eini samkomu fyri útlendskum tíðindafólkum í apríl 2011. Hann vísti samstundis aftur, at hann ætlar at gerast forseti í Italia.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Berlusconi træder tilbage, pol.dk 12. november 2011
- ↑ Berlusconi Forbes liste 2010


text:
Smyril Line yvirtekur raksturin av Hotel Skálavík...
Smyril Line - Frítíðin byrjar umborð
Lætt og ómakaleyst ber til at koyra bæði Danmark, Ísland og alt Evropa upp og niður, júst tá tað passar tær. Við egnum bili er alt nógv lættari. Pakka viðførið í bilin, koyr umborð og njót ferðina.
Tá tú ferðast við Norrönu, kanst tú byrja at halda frí, langt áðrenn áðrenn tú kemur fram til títt frítíðarstað ella summarhús. Umborð á Norrönu kanst tú halda frí, so tað stendur eftirí.
Her á heimasíðu okkara fært tú íblástur til tína næstu ferð við Norrönu. Tað verði seg alt frá ferð við ella uttan frítíðardepil, ferð við kampingvogni og motorsúkklu. Ella hvat við at taka bilin við og koyra longur suður? Við okkum ert tú ikki avmarkað/ur.
>> Les nýggja summarfaldaran her


text:
Óðin
Óðin er tann hægsti ásagudurin í norrønu gudalæruni. Hann er alfaðir og kongur ása. Hann er einoygdur eftir at hava latið annað eyga sítt í veð fyri at drekka úr Mimirs brunni, haðani hann hevur fingið sín vísdóm. Ravnar Óðins, Hugin og Munin (Hugurin og Minnið), flúgva um heimin allan og boða Óðini frá tí, ið fyriferst í heiminum.
Kona Óðins eitur Frigg, men hann eigur eisini børn við Jørðini og nøkrum jatnadøtrum. Tann mætasti av synum hansara er Tórur, sum vinnur á øllum livandi. Aðrir synir Óðins eru Baldur, Høður, Váli, Víðar og kanska Heimdallur, Týr og Bragi.
Óðin eigur hestin Sleipnir, sum hevur átta bein.
Føroysku orðini óður, øði, ódn og (á Suðuroyarmáli) ónsdagur, stava frá navninum Óðin.


text:
Við Áir
Við Áir er eitt stað á eystursíðuni á Streymoynni, beint sunnanfyri Hvalvík.
Hvalastøðin við Áir[rætta | rætta wikitekst]
Ein hvalastøð var í har til 1984, tá seinasti hvalurin varð dripin har. Bæði bygningar og maskinur eru til enn, og arbeitt verður við at gera hvalastøðina til eitt sjóvinnusavn og upplivingardepil. Landsstýrið samtykti í 1989, at hvalastøðin við Áir skuldi varðveitast. Í 2007 varð eitt álit skrivað og handað landsstýrismanninum í mentamálum. Mentamálaráðið, Søvn Landsins og Sunda kommuna arbeiða í felag fyri, at hvalastøðin aftur gerast ein virkin miðdepil í Sundalagnum. Peningur varð eisini játtaður, soleiðis at varðveitingararbeiði kundi fara í gongd í 2011. Á heysti 2011 var hvalastøðin opin fyri almenninginum, har umleið 500 fólk vitjaðu.[1]
Skúlin Við Áir - Dugni[rætta | rætta wikitekst]
Dugni hevur ein skúla Við Áir. Hesin skúlin er fyri fólk við skerdum arbeiðsførleika. Tey kunnu taka 9. flokk, 10. flokk ella FHS. Fólk kunnu sostatt umskúlast ella fara undir endurbúgving, so tey kunnu arbeiða innan okkurt annað økið, sum tey megna. Arbeiðsførleikin kann vera skerdur antin kroppsliga, sálarliga ella sosialt. Skúlin er ein kostskúli, og næmingar kunnu búgva á kostdeild skúlans.[2]


text:
UTC
UTC er stytting fyri Coordinated Universal Time (í grundini Universal Time, Coordinated). Raðfylgjan á bókstøvunum er býtt um fyri hvørki at fylja raðfylgjuni í ensku (CUT) ella fronsku (TUC)orðingini. Samstundis er heitið eisini farið at líkjast astronomisku tíðareindini UT1.
UTC er mestsum sama tíðareind sum GMT (Greenwich Mean Time). Tó er UTC nógv neyvari tíðareind, tí UTC er ein samskipan av fleiri ymiskum atomurum. UTC (og GMT) verður eisini kallað Zulutíð eftir bókstavinum Z í morsialfabetinum. UTC er grundeindin í tíðarfesting í heiminum.
Tíðarfestingin í ymsum londum verður so ásett í tímum, sum antin verða lagdir afturat UTC (eystanfyri 0 stig longdarásin) ella drigin frá UTC (vestanfyri 0 stig longdarásin. Danmark hevur soleiðis UTC +1 um veturin og UTC + 2 um summarið (summartíð). Ísland hevur UTC minus 1.
Føroysk tíð er UTC (ella GMT) um veturin. Summartíð er UTC pluss 1 tíma.


text:
Kvæði
Kvæði - felagssangur sum verður sungin í samband við føroyskan dans. Eitt kvæði hevur sum oftast nógv vers og eitt niðurlag. Tað fortelur ofta eina søgu um hetjur úr gomlum søgnum. Fyrsti skaldskapur føroyinga varð borin munn av munni, frá ættarliði til ættarlið. Stóri kvæðaskattur føroyinga er fremsta eyðkenni fyri frásøgu og mentan frá farnum tíðum. Kvæðini hava uppruna í eini felagsevropeiskari forntíð, frá mýtum um hetjur og hetjugerðir niðri í Evropa frá fyri ár 1000. Hesin stóri mentanararvur, sum kvæðini eru, hava verið við til at givið føroyingum ta barlast, sum ein tjóð byggir sín málsliga og mentanarliga samleika á. Týdningarmesti kvæðabólkurin er Sjúrðarkvæðini, sum byggja á forngermanska sagnarkringin Niebenlungenlied. Onnur kvæði eru yrkt úr íslendingasøgum, m.a. "Heimskringlu" og "Vølsungasøgu". Nøkur kvæði hava tilfar úr Føroyum, m.a. úr Føroyingasøgu. Høvundarnir til tey eldru kvæðini eru ókendir, men í teimum yngru kvæðunum eru yrkjararnir í flestum førum kendir. Jens Christian Djurhuus (1773–1853) og Jens Hendrik Djurhuus (1799–1892), faðir og sonur og bøndur við Sjógv í Kollafirði vóru sera evnaríkir kvæðayrkjarar. Í nýggari tíð hava Jóannes Patursson (1866–1946), Mikkjal á Ryggi (1879–1956) og Poul F. Joensen (1898-1970) yrkt kvæði.
Táttayrkingin, sum varð nýtt til teitis, og sum mangan var bersøgið og niðrandi skemt úr gerandishendingum, stóð í besta blóma um 1800. Kendasti táttayrkjari okkara var Nólsoyar Páll (1766–1809) og tátturin Fuglakvæðið, sum umrøður embætismisnýtsluna hjá donsku embætismonnunum í samtíð Páls, er enn í dag ímyndin av tí stríði, sum føroyingar í farnum tíðum stríddu við donsku yvirvøldina.
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Tjatsi (kvæðistekstir og frímerki frá Postverki Føroya))
- Tónleiksheimasiða hjá Finni Hansen


text:
Condoleezza Rice
Condoleezza Rice (f. 14. november 1954 í Birmingham, Alabama) var uttanríkisráðharri í stjórnini hjá Republikanska forsetanum George W. Bush. Rice er fødd í Alabama í 1954. 15 ára gomul fór hon at lesa musikk í Denver í Colorado, og ætlanin var at blíva konsertpianistur. Men á universitetinum fylgdi hon einum skeiði í internationalum politikki og bleiv hereftir bitin av áhuga fyri Sovjetsamveldinum og internationalum relatiónum. Í 1974 tók hon bachelorprógv í politiskari vísund, í 1975 masterprógv og í 1981 PhD.
Í 1990unum undirvísti hon í politiskari vísund. Haraftrat hevði hon tilknýti til vinnulívið. Hon var m.a. stjóri í oljufelagnum Chevron. Í 1989-91 var hon stjóri á deildini fyri sovjetisk og eysturevropeisk málsøki í Trygdarráðnum í USA. Við síni hollu vitan um Sovjetsamveldið gjørdi hon stórt inntrykk á forsetan, George W. Bush. Í 2000 bleiv hon útnevnd til ráðgeva í uttanríkismálum hjá forsetanum, og í desember sama ár bleiv hon trygdarráðgevi hansara. Í 2005 bleiv hon uttanríkisráðharri. Rice hoyrir til á tí neokonservativa vonginum í USA.
Condoleezza Rice er annað konufólkið, sum er sloppið í uttanríkisráðharrasessin hjá stórveldinum. Hin fyrra var Madeline Albright, sum var dóttir ein av lærarunum hjá Condoleezzu Rice á lærda háskúlanum. Hon er úr svarta minnilutanum í USA.


text:
Korfu
Korfu (Grikskt mál: Kέpkupa, Kérkyra) er ein oyggj í Grikkalandi. Hon liggur í oyggjabólkinum vestanfyri meginlandið, sum verður nevndur Jónaoyggjar ella Eptanisa. Korfu er tann næststørsta oyggin í hesum oyggabólki. Fyrra orðið kemur frá fornu griksku gudalæruni, Io var ein prestinna, sum Zeuz var forelskaður í. Hann gjørdi hana um til eina kúgv, og síðan gjørdi hann seg sjálvann um til ein tarv, og tá tey komu til Jonisku oyggjarnar, fingu tey barnið Evropa, sum bleiv til heimspartin Evropa. Seinna orðið merkir Sjeyoyggjar, sum sipar til tær sjey høvuðsoyggjarnar. Oyggjabólkurin hevur tó fleiri smærri oyggjar og hólmar enn tær sjey. Høvuðsbýurin á Korfu eitur eisini Korfu. Í høvuðsbýnum búgva umleið 33.000 fólk. Á allari oynni búgva umleið 110.000 fólk.
Innihaldsyvirlit
[rætta | rætta wikitekst]
Oyggin er tætt knýtt at griksku søguni heilt aftur til byrjanina á tí forngriksku gudalæruni. Tað grikska navnið Kerkyra ella Korkyra hevur relatiónir til tvær sterkar ímyndir av vatni: Poseidon, havgudurin, og Asopus, ein týdningarmikil á á grikska meginlandinum. [1] Sambært søgnini, so gjørdist Poseidon ásttikin í tí vøkru nymfuni Korkyra, sum var dóttir Asopus og áarnymfuna Metope, og burturførdi hana. Poseidon førdi Korkyru til ta navnleysu oynna, og í hjúnarbandseydnu bjóðaði henni at uppkalla oynna eftir henni: Korkyra. Hetta navnið er síðan vorðið Kerkyra. Saman fingu tey eitt barn, sum tey nevndu Phaiax. Eftir hesum barnið eru íbúgvarnir á Korfu uppkallaðir. Teir vera nevndir Faiakes á grikskum. Á látínskum bleiv tað til Phaecians.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Korfu hevur hoyrt til ymisk harradømi gjøgnum tíðirnar, og har hava verið nógv stríð, og borgir eru bygdar fyri at verja oynna og Korfu bý. Tvær borgir fevna um allan býin, og tað er einasti býur í Grikkalandi, sum á henda hátt er so væl vardur av borgum. Orsakað av hesum hevur grikska stjórnin avgjørt at nevna býin Kastropolis (borgbýurin). Korfu var leingi stýrt av Venesianska Ríkinum, sum niðurbardu fleiri kringsetingar av turkum. Eftir Napoleonskríggini kom Korfu undir bretskt harradømi. Tað endaði tó við, at Bretska Ríkið leysgav Korfu og hinar Jonisku oyggjarnar, soleiðis at tær kundu sameinast við tað nýggju griksku tjóðina. Henda sameining fór endaliga fram í 1864 við London Sáttmálanum. Í 2007 kom Korfu býur við á listan yvir heimsarvar hjá World Heritage Sites.
Fyrra heimskríggj[rætta | rætta wikitekst]
Undir Fyrra Heimskríggi gjørdist Korfu eitt stað har serbiskir hermenn og vanlig fólk flýddu frá heimlandi teirra, sum var hersett av bulgarum, týskum og eysturríkarum. Teir vóru nógvir í tali, og oyggin kláraði ikki at breyðføða allir hesir menn. Nógvir teirra doyði av hungri ella av sjúku og øðrum. Líkini av teimum flestu av teimum vóru jarðað á sjónum við ta lítlu oynna Vido, sum er beint uttanfyri havnina við Korfu býi. Serbar hava seinni reist ein minnisvarða á oynni til minnis um teir serbar, ið lótu lív og vóru jarðaðir har.
Ferðavinna[rætta | rætta wikitekst]
Korfu er eitt vælumtókt ferðavinnumál. Til fyrst í 20. øld var tað mest kongalig úr Evropa og onnur av aðalstætt. Eitt nú kunnu nevnast Keisari Wilhelm II av Týsklandi og Keisarinna Elisabeth av Eysturríki. Í dag eru tað eisini nógvar familjur frá miðalstættini, ið vitja oynna, hesi eru fyrst og fremst úr Bretlandi, Skandinavia og Týsklandi. So við og við er tað vorði til hópferðavinnu. Teimum ríku dáma tó enn væl at vitja oynna. Eitt nú kann nevnast, at limir úr Rothchild familjuni og russiskir oligarkar eiga hús í landnyrðings partinum av oynni.


text:
Kjøt
Tað, vit nevna kjøt, er vøddar, feitt, bein, brósk og æðrar. Vøddarnir eru gjørdir úr vøddatægrum. Bindivevnaður bindur tægrarnar saman í bundi og bundini saman í tann stóra vøddan. Vøddarnir eru so festir at beinunum við sinum. Kjøtið av ungum dýrum er vanliga ljósari reytt enn kjøtið av eldri dýrum. Kjøtið av ungum dýrum hevur minni bindivevnað enn kjøtið av eldri dýrum. Tað merkir, at kjøtið av eldri dýrum er seigari. Mesti bindivevnaðurin er í teimum vøddunum, ið verða mest nýttir, t.d. í bógvunum. Í lundunum er næstan eingin bindivevnaður. Kjøtið av eldri dýrum er vanliga feitari enn kjøtið av ungum dýrum.
Nýflett kjøt er hart og seigt. Skal kjøtið verða moyrt og gott, skal tað hanga eina tíð, áðrenn tað verður havt til matna. Vit siga, at kjøtið búnast. Neytakjøt skal hanga ikki styttri enn 14 dagar í kuldarúmi. Hongur kjøtið ikki í kuldarúmi, men í hjalli, skal tað ikki hanga so leingi. Seyðakjøt og svínakjøt nýtist ikki at hanga longur enn í ein dag.
Kjøtið, vit eta mest av í Føroyum, er seyðakjøt og neytakjøt, men vit eta eisini nokk so nógv av svínakjøti, sum verður innflutt. Sjálvt um vit hava nógvan seyð í Føroyum, so verður seyðakjøt eisini innflutt úr Íslandi og Ný Sælandi. Vit eta eisini høsnarungar, dunnu og kalkun. Dunna og kalkun er tó ikki so vanligt sum høsnarungi. Føroyingar eta eisini kjøt av villum djórum og fuglum. Eitt nú eta vit tvøst av grindahvali, tað er ikki vanligt í flestu øðrum londum, og nógv fólk, serliga úr øðrum londum, hava ringt við at skilja, at nakar kann finna uppá at drepa grindahvalir. Aðrastaðni eta tey eisini rossakjøt, men tað er ikki vanligt í Føroyum, tó hevur tað verið nokk so vanligt í summum bygdum fyrr í tíðini, tá tey høvdu arbeiðshestar, t.d. í Hvalba, har tey brúktu ross til arbeiði við koli. Fleiri sløg av bjargafugli eru eisini vanligir at eta í Føroyum, t.d. havhestur, lomvigi og lundi. Kjøt av haru verður eisini etið í Føroyum, tá harutíðin er, og menn veiða villa haru.
Innihaldsyvirlit
Vegetarar og veganarar[rætta | rætta wikitekst]
Summi velja ikki at eta kjøt yvirhøvur, orsøkirnar kunnu vera sera ymiskar. Tey sum ikki eta kjøt, men eta aðrir úrdráttir frá djórum, t.d. egg, mjólk og mjólkaúrdráttir, verða nevnd vegetarar. Tey sum hvørki eta kjøt, egg ella mjólkaúrdráttir verða nevnd veganarar. Í Asia er heilt vanligt, at fólk er antin vegetarar ella veganarar, í Føroyum er tað ikki so vanligt. Kjøt inniheldur proteinir, sum hava stóran týdning eitt nú fyri bygnaðin av vøddum. Um ein ikki etur kjøt, so er týdningarmikið at fáa eggjahvítaevnir frá øðrum mati, t.d. frá bønum ella frá soyaúrdráttum. Fólk sum velja at gerast vegetarar ella veganarar eru oftast væl vitandi um týdningin av proteinum og fáa hesar á aðrar mátar.
Vandamiklar bakteriur og dálkingar evni í kjøti[rætta | rætta wikitekst]
Salmonella[rætta | rætta wikitekst]
Kjøt er sunnur matur, um tað er nóg reint og ikki dálkað ella hevur fingið bakteriur. Nevnast kann, at eitt nú høsnarungar ofta hava vandamiklu salmonella bakteriuna. Tí er reinføri sera týdningarmikið, tá fólk matgera. Tað hevur stóran týdning at handfara kjøt við varsemi og ikki blanda sevjuna av kjøtinum við t.d. salat. Bakteriurnar doyggja, tá kjøtið verður stokt ella kóka, men tað skal vera gjøgnumstokt. Heilsumyndugleikarnir hava javnan ávara og vegleitt fólk um, hvussu tey skulu handfara kjøt. Salmonella kann eisini verða í eggum, men eisini her verður bakterian dripin, um eggið verður stokt, kókað ella bakað í einari kaku t.d.
Botulisma elvd av clostridium botulinum bakteriuni[rætta | rætta wikitekst]
Ein bakteria, sum er sera sjáldsom, men eisini sera vandamikil, er Clostridium botulinum bakterian, sum kann elva til botulismu. Henda bakteria kann koma í eitt nú skerpikjøt, um reinføri ikki er í lagið, tá ið seyðurin verður flettur. Bakterian krevur tó heilt serligar umstøður fyri at nørast. Hon krevur eitt umhvørvi uttan ilt og við einum ávísum hita, t.d. stovuhita. Bakterian kann føra til at fólk ið eta mat, ið er eitraður við Clostridium botulinum bakteriuni, fáa botulismu, sum kann vera deyðiligt. Í Føroyum eru nøkur fólk deyð av botulismu, men tað ganga nógv ár ímillum at tað hendur. Í 2007 vóru tveir botulismu sjúkutilburðir, men tey gjørdust frísk aftur. Orsøkin til at fólkini gjørdist sjúk, var tann at tey høvdu etið skerpikjøt av seyði, sum var flettur á ikki løggildum stað, og sum ikki var hondur út í hjallin at hanga beinanvegin.[1] Í Føroyum er skerpikjøt vanligasta smittukeldan. Dálkingin við bakteriuni kann koma á kjøtið undir fletting, um ikki verður ansað nóg væl eftir. Bakterian finst í jørðini, og kann vera komin á ullina hjá seyðinum. Tí er umráðandi at ullin er turr og ikki skitin, tá flett verður, og at amboð, sum hava verið í samband við ullina, ikki verða nýtt undir flettingini, ella verða gjørd rein áðrenn. Smittan kann eisini koma frá skarninum frá seyðinum, skarnið má ikki koma í samband við kjøtið. Fólk mugu vaska sær væl um hendurnar, um tey ætla sær at nerta við kjøtið á seyðinum, og tey mugu vaska sær serliga væl, um tey hava nert við ullina ella hava fingið skarn á hendurnar. Ráðini frá Heilsufrøðiligu Starvsstovuni og Landslæknanum eru m.a. at man skal hava reinføri í ordan undir slakti og harumframt at man ikki má lata kjøt liggja í afturlætnum posa ella ílati, har ongin ilt sleppur til. Í november 2008 sendi Heilsufrøðiliga Starvsstovan út eina stutta vegleiðing, sum eitur: Reinføri í samband við fletting. Tað eru Elspa Petersen og Ingibjørg Egholm, ið hava skrivað vegleiðingina.[2] Í leiðbeiningini verður m.a. sagt, at gott reinføri undir slátrinum, skjót køling av krovinum, góður støðugur luftstreymur og gott pláss í hjallinum minkar munandi um vandan fyri botulismueitran. Í 2007 sendu Heilsufrøðiliga Starvsstovan og Landslæknin út tíðindaskriv, har vegleitt var um hvussu best slepts undan smittuvanda av Clostridium botulinum bakteriuni. M.a. vóru hesi fimm puntkini nevnd:
- Vísið stóran ans fyri reinførinum undir fletting. Tað er av serstakliga stórum týdningi, at kjøtið ikki verður dálkað av skarni.
- Útgerð og klæðir, ið hava verið nýtt til fiskaarbeiði, mugu ikki nýtast, tá flett verður.
- Krovið eigur at verða hongt í hjallin sum skjótast, so tað kølnar, og luft sleppur at tí.
- Kjøt eigur ikki at verða hongt upp at turka, um tað er heitt, vátt og stilt í veðrinum.
- Turt kjøt skal goymast kalt.
Í Danmark og øðrum londum verður botulisma millum manna eisini nevnt pylsueitran (pølseforgiftning), hetta tí at tann mest vanliga smittukeldan í Danmark er pylsur. Tað er tó sera sjálvdan, at fólk í Danmark doyggja av botulismu. Bakterian kann dálkað ymiskar matvørur, ikki bara kjøt, men eisini grønmeti. Bakterian framleiðir eiturevni, tá ið tær "røttu" umstøðurnar eru, bakteriurnar trívast best tá tað er ongin ilt, nokk av vætu, ikki ov súrt (pH yvir 4,5) og ikki ov salt. Bakterian tolir ikki meir enn eini 10% av salti og í summum førum ikki meir enn 4,5% av salti. Bakterian tolir væl hita, men um maturin, sum er dálkaður av clostridium botulinum bakteriuni, verður kókaður í minsta lagi 10 minuttir, so heldur bakterian uppat við at frammleiða eiturevni.


text:
Kvinna
Ein kvinna, fleirtal: kvinnur ella kona, fleirtal: konur, er eitt menniskja av kvennkyni. Vanliga verða orðini kvinna og kona brúkt um vaksnar kvinnur, meðan orðið genta verður brúkt um børn og ungdómar av kvennkyni. Orðið kvinna verður tó eisini av og á brúkt um bæði vaksnar kvinnur og gentur, eitt nú í orðum sum kvinnurættindi. Vanliga kunnu kvinnur føða børn, meðan eldri kvinnur sum er komnar yvir yvirgangsárini og summar kvinnur av øðrum orsøkum kunnu ikki føða børn.
Lívfrøði og kyn[rætta | rætta wikitekst]
Kynið hjá kvinnuni verður avgjørt av kromosomunum. Kvinnur hava tvey X-kromosom, meðan menn hava eitt X og eitt Y-kromosom. Kvinnur hava serstøk kynsgøgn, sum menn ikki hava, hesi eru til at reprodusera menniskuni við. Kvinnur hava eina lívmóður, har fostrið liggur og tekur føði til sín í nýggju mánaðir. Kvinnur hava eggjastokkar og eggjaleiðarar, so føra tað fruktaða eggið til lívmóðurina. Úr eggjastokkunum kemur eitt egg einaferð um mánaðin í meðal, tað kunnu eisini koma meira enn eitt, ella onki, um okkurt ikki er sum tað skal vera. Eggini koma regluliga meðan kvinnan er í fruktbara aldrinum, frá hon er umleið 13 ára gomul genta (tað kann variera nógv, 10-17 ár er mest vanligt), til hon er í 40'num, summar eru kanska heilt uppi í 50'unum. Børnini verða fødd gjøgnum skeiðina hjá kvinnuni (vagina), um tey ikki verða tikin við keisaraskurði. Fyri at ein kvinna kann gerast við barn skal sáð til frá einum manni. Náttúrligi mátin er, at kvinnan og maðurin hava samlegu og hann fær avgongu inn í skeiðina, og hagani ferðast sáðini fyrst gjøgnum lívmóðurhálsin, upp gjøgnum lívmóðurina, gjøgnum eggjastokkarnar, har tað so kann møta einum eggi og smelta saman við tí. Fruktaða eggið setur seg síðan fast í veggin í lívmóðurini, og kvinnan er vorðin við barn og heldur uppat við at fáa minstrasjón. Nú á døgum ber til á annan hátt hjá einari kvinnu at gerast við barn, tvs. uttan at hon hevur samlegu við ein mann. Hon kann antin fáa sáð sproyta inn (inseminasjón) ella kunnu nøkur egg takast úr eggjastokkunum og fruktaði uttanfyri kvinnuna, síðan verður antin eitt ella nøkur fáa fruktaði egg sett upp í livmóðurina (kunstigur befruktningur). Henda viðgerð verður ikki gjørd í Føroyum, men føroyskar kvinnur (kvinna og maður sum par), sum av onkrari orsøk ikki kunnu gerast við barn náttúrliga, kunnu fáa viðgerð móti barnloysi í øðrum londum, eitt nú í Danmark ella Íslandi.
Kvinnur hava annarleiðis skap enn menn, hava meira feitt serliga á kroppinum, lørunum og rumpuni. Kvinnur hava eisini ytri kynseyðkenni sum bróst. Bróstini hava til endamál at framleiða mjólk til tey nýføddu børnini, tey kunnu fáa bróst í eitt tíðarskeið frá nøkrum mánaðum til nøkur ár, tað er ymiskt alt eftir hvar ið kvinnan býr. Summar kvinnur geva als ikki bróst, antin tí tað av onkrari orsøk ikki ber til ella tí hon velur at lata vera. Í summum mentanum verða kvinnubróstini eisini hildin at virka eggjandi fyri mannfólk.


text:
28. mai
28. mai er dagur 148 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 149 um skotár). Tað eru 217 dagar eftur av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2014 - Andstøðuflokkarnir á Føroya Løgtingi við flokksformonnunum Høgna Hoydal úr Tjóðveldi, Aksel V. Johannesen úr Javnaðaflokkinum, Kára P. Højgaard úr Sjálvstýrisflokkinum og Poul Michelsen úr Framsókn, løgdu fram misálit á Jørgen Niclasen úr Fólkaflokkinum, sum var fíggjarmálaráðharri. Misálitið kom eftir at tað sonevnda Tollmálið í longri tíð hevði verið nógv frammi í fjølmiðlunum. Fjølmiðlar settu ljós á, hvat ið var farið fram fyri meira enn 20 árum síðan, tá Jørgen Niclasen var stjóri í familjufyritøkuni P/F N. NIclasen í Sørvági og seldi ótollaða vøru. Misálið fall við 16 atkvøðum fyri og 17 ímóti. Tríggir samgongulimir atkvøddu tó fyri uppskotinum, teir vóru sambandsmenninir Reimund Langgaard og Helgi Abrahamsen og formaður Miðfloksins Jenis av Rana.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1976 - Steffan Danielsen í Tórshavn (f. 1922)


text:
Karibia
Sum perlur drignar á 3.200 kilometra langan tráð liggja tropuoyggjarnar millum Meksiko og Venesuela. Hetta eru Karibiaoyggjar ella Vesturindiaoyggjar. Summar oyggjarnar eru bara smáir, óbygdir hólmar, ella korallriv; aðrar eru stórar og tættbygdir. Karibiaoyggjar eru mark millum tað 1.920.000 km2 stóra Karibiahav og Atlantshav. Størsta dýpið í Karibiahavi er næstan 7.000 m. Havið er umgyrt av Norður-, Mið- og Suðuramerika.
Í Karibia eru 25 ymisk lond. Kuba er størsta ríkið, har búgva 11 milliónir fólk. Hóast hvørt landið hevur sína serstøku mentan, so líkjast karibisku londini á nógvum økjum. Fyri 200-300 árum síðan høvdu lond í Evropa leingi ræðið á øllum hesum oyggjunum. Trælir vórðu fluttir úr Afrika til Karibia og noyddir at dyrka sukurrør í lundum hjá evropearunum. Sukurrør vaksa væl og skjótt í tí vátliga, lýggja veðurlagnum. Eisini Danmark hevði stórt gagn av hesum - tríggjar Vesturindiaoyggjar vóru undir donskum valdi heilt til í 1917. Meginparturin av fólkinum á Karibiaoyggjum er ættaður frá afrikonsku trælunum.
Í 1492 kom spanski rannsóknarmaðurin Kristoffur Kolumbus (1451-1505) við monnum sínum sum fyrstu evropearar til Karibia. Á nógvum oyggjum búðu ymisk indiánafólk. Mangir evropearar komu seinni og fóru at trælka indiánarnar. Noktaðu teir at arbeiða, vórðu teir dripnir. Nú eru bara tveir smáir ættbólkar eftir av upprunafólkinum í øllum Karibia.
Karibiaoyggjar eru hugtakandi vakrar og fruktagóðar, har eru nógvir litfagrir fuglar, langir sandar og nógv sól. Økið dregur ferðafólk úr øllum heiminum at sær. Hetta gevur nógvum fólki arbeiði. Ferðafólkavinnan er størsta inntøkan á nógvum oyggjum har. Fólkið á oyggjunum Martinik og Guatalupe hava nógv samband við Frakland. Tey tosa franskt, nýta franskan frank sum gjaldoyra, nýta franska flaggið og halda franskar hátíðardagar. Aðrar oyggjar eru bundnar at Bretlandi, Hálendi, Russlandi og USA. Haðandi fáa tey bæði politiskan og fíggjarligan stuðul.
Størri helmingurin av karibum er búnaðarfólk. Mong arbeiða hjá góðseigarum, ið dyrka til dømis sukur og kaffi. Nøkur eiga sær ein lítlan teig, so tey kunnu dyrka grønmeti til sín sjálvs ella at selja á torginum. Upprunaligir karibiskir bygningar eru málaðir við glógvandi litum. Eins og byggihættir eru tónleikur, bókmentir, list og matsiðir ein framúr góður blandingur av evropeiskum og afrikonskum stíli.
Stóru oyggjarnar millum Kuba og Puerto Riko (US) nevnast Stóru Antilloyggjar. Eystanfyri liggja Smáu Antilloyggjar, har tær smáu oyggjarnar millum Jomfrúoyggjar og Dominka nevnast Læoyggjar. Og oyggjarnar suður úr Martinque (Frak.) til Grenada eita Guloyggjar. Nógvir oyggjaflokkar eru komnir av gosum.
Karibiaoyggjar[rætta | rætta wikitekst]
- Anguilla (Stóra Bretland)
- Antigua og Barbuda
- Aruba (Niðurlond)
- Bahamasoyggjar
- Barbados
- Bermudaoyggjar (Stóra Bretland)
- Caymanoyggjar (Stóra Bretland)
- Kuba
- Dominika
- Dominikanalýðveldið
- Grenada
- Haiti
- Jamaika
- Jomfrúoyggjar (Sambandsríki Amerika)
- Jomfrúoyggjar (Stóra Bretland)
- Saint-Barthélemy (Frakland)
- Saint Martin (Frakland)
- Martinique (Frakland)
- Montserrat (Stóra Bretland)
- Niðurlendsku Antilloyggjar (Niðurlond)
- Puerto Riko (Sambandsríki Amerika)
- St. Kitts og Nevis
- St. Lusia
- St. Vinsent og Grenadinoyggjar
- Trinidad og Tobago
- Turks- og Caicosoyggjar (Stóra Bretland)


text:
Alpurnar
Alpurnar eru ein stór Evropeisk fjallaketa. Tær røkka frá Eysturríki og Slovenia í eystri, gjøgnum Italia, Sveis, Liktinstein og Týskland; til Fraklands í vesturi. Alpurnar eru ungur fjallaryggur. Kjølurin í Noregi er 10 ferðir so gamal. Tí hevur tíðarinnar tonn ikki máað so nógv burtur av Alpunum, og enn eru fjøll í Alpunum, sum er hægri enn 4800 m.
Hægst uppi í Alpunum í Miðevropa eru nógvir jøklar. Í ístíðini lógu Alpurnar sum Norðurlond undir ísi. Meðan jøklarnir skruddu, máaðu teir nógv lendi burtur, og eftir vóru stórir u-skapaðir dalar. Í hesum dølum er fruktagott lendi. Har eru mangir býir og nógv gistingarhús. Um veturin standa tey á skiðum í Alpunum, og um summarið ganga tey á teimum vøkru og stórslignu fjøllunum.
Hægstu Fjøllini[rætta | rætta wikitekst]
-
- Mont Blanc (4,810 m)
- Monte Rosa (4,634 m)
- Dom (4,545 m)
- Weisshorn (4,506 m)
- Matterhorn (4,478 m)
- Grand Combin (4,314 m)
- Finsteraarhorn (4,273 m)
- Aletschhorn (4,193 m)
- Barre des Écrins (4,102 m)
- Gran Paradiso (4,061 m)


text:
Stonehenge
Stonehenge er eitt yngru steinaldar og bronsualdar fornminni tætt við Amesbury í enska enska landslutinum Wiltshire, umleið 13 km í ein útnyrðing úr Salisbury. Tað er uppbygt av vøllgørðum rundan um eina runda uppseting av stórum reistum steinum og er eitt hitt kendasta fyrisøguligu støðunum í heiminum. Fornfrøðingar halda steinarnar verða millum 2500 f.Kr. og 2000 f.Kr. tó, at umverandi rundu vøllgarðarnir og grøvin, sum eru eldsti parturin av fornminninum, eru tíðarfest til umleið 3100 f.Kr..
Stonehenge og tað, sum er rundanum, eru sett á listan hjá UNESCO sum eitt World Heritage Site í 1986, og er við lóg vart eftir bretskari lóg sum Scheduled Ancient Monument.
Stonehenge er statt á 51°10′43.9″ N 1°49′31.6″ W.
Innihaldsyvirlit
Upprunafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Stonehenge Complete eftir Christopher Chippendale sigur orðið Stonehenge koma frá angulsaksisku orðunum "stān", ið merkir "steinur", og annaðhvørt "hencg", ið merkir "hongsul" ella "hen(c)en", ið merkir gálgi ella píningartól. Miðaldargálgar vóru uppbygdir av tveimum lodrøttum pettum við einum petti omaná tey bæði, sum minnir um nakrar uppsetingar í Stonehenge, heldur enn at líkjast einum umvendum L-skapi, sum vit kenna betur í dag.
Ástøði um Stonehenge[rætta | rætta wikitekst]
Gamlar tulkingar[rætta | rætta wikitekst]
Nógvir søgufrøðingar eru ávirkaðir av sagnum í sínum frágreiðingum. Sambært summum sagnum lat gandakallurin Merlin ein risa byggja verkið fyri seg ella flutti tað við gandi frá Mount Killaraus í Írlandi, meðan aðrar siga Djevulin standa aftanfyri. Henry of Huntingdon var fyrstur at skriva um verkið umleið 1130, skjótt fylgdur av Geoffrey of Monmouth, sum var fyrstur at skriva hugfloygd sambond við Kong Arthur, sum gjørdi verkið til ein part av einum víðari evropeiskum romantikki.
Í 1615 vildi Inigo Jones vera við, at Stonehenge var eitt rómverkst tempul halgað Caelus, (latínskt navn fyri grikska Ouranos, og bygdi eftir tuskansku ordanini. Seinri viðmerkjarar hildu, at danir reistu tað. Sjálvt seint í nígjandu øld fingu saksar ella onnur lutfalsliga ung samfeløg heiðurin fyri verkið.
Tær fyrstu akademisku royndirnar at kanna og skilja fornminnið vórðu gjørdar umleið 1740 av William Stukeley. Sum hann var vanur, gjørdi hann tann feilin, at geva druidum heiðurin. Tó kom hann við teimum fyrstu tekningunum av staðnum, sum gjørdu fleiri lýsingar gjørligar av skapinum og týdninginum. Frá sínum arbeiði megnaði hann, at vísa á ein stjørnufrøðiligan ella tíðarteljingarligan leiklut av setanini av steinunum.
Tá ið nítjanda øld byrjaði, megnaði John Lubbock at tíðarfesta staðið til bronsuøld út frá bronsufundum nærhendis.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Atkinson, R J C, Stonehenge (Penguin Books 1956)
- Burl, A , Prehistoric Stone Circles (Shire 2001)
- Chippendale, C "Stonehenge Complete" (Thames and Hudson, London, 2004)
- Chippindale, C et al., Who owns Stonehenge? (London, Batsford 1990)
- Cleal, Walker, & Montague, Stonehenge in its Landscape (London, English Heritage 1995)
- Cunliffe, B, & Renfrew, C, Science and Stonehenge (The British Academy 92, Oxford University Press 1997)
- Hall, R, Leather, K, Dobson, G, Stonehenge Aotearoa (Awa Press 2005)
- Hawley, Lt-Col W, Report on the Excavations at Stonehenge during the season of 1923 (The Antiquaries Journal 5, Oxford University Press 1925)
- Hutton, R, From Universal Bond to Public Free For All, British Archaeology 83, July-August 2005 p11
- Mooney, J, Encyclopedia of the Bizarre (Black Dog & Leventhal Publishers, 2002)
- North, J, Stonehenge: Ritual Origins and Astronomy (HarperCollins, 1997)
- Pitts, M, Hengeworld (London, Arrow 2001)
- Pitts, M W, On the Road to Stonehenge: Report on Investigations beside the A344 in 1968, 1979 and 1980 (Proceedings of the Prehistoric Society 48, 1982)
- Stone, J F S, Wessex Before the Celts (Frederick A Praeger Publishers 1958)
Útvortis ávísingar[rætta | rætta wikitekst]
- English Heritage guide to Stonehenge
- Stonehenge Laser Scans
- The Stonehenge Project
- Information and images of Stonehenge at the Modern Antiquarian website
- Supposed astronomical alignments at the monument
- Pagan views of Stonehenge
- Virtual Reality image of Stonehenge at Dawn
- Witcombe.sbc.edu's Earth Mysteries


text:
10. februar
10. februar er dagur 41 í árinum í gregorianska kalendaranum. 324 dagar eru eftir av árinum (325 dagar um skotár er).
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1906 - Skipið HMS Dreadnought verður sjósett.
- 1910 - Fyrsti kvinnuligi piloturin flýgur solo.
- 1953 - Felagsmarknaður fyri kol og stál verður settur í verk millum fýra evropeisk lond;
- 2014 - Lisbeth L. Petersen, fyrrverandi formaður Sambandsfloksins, boðaði frá alment, at hon hevði meldað seg úr Sambandsflokkinum, tí hon var ónøgd við fleiri viðurskifti, og at hon kendi so illa sín flokk aftur. Eitt nú meinti hon ikki, at ein maður sum hevur snýtt í tolli, skal vera landsstýrismaður.
- 2014 - Gerhard Lognberg gjørdist limur í Sambandsflokkinum, eftir at hann hevur verið uttanflokka tingmaður í gott tríggjar mánaðar síðan Javnaðarflokkurin avgjørdi at koyra hann úr flokkinum. Harvið vaks Sambandsflokkurin frá 8 til 9 tingfólk, so nógv tingfólk hevði hann ikki havt síðan 1932.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1923 - Týskarin Wilhelm Röntgen, ið uppdagaði røntgenstrálur, doyr 77 ára gamal.
- 2014 - Shirley Temple


text:
Kronobergs län
Kronobergs län er ein sýsla í Svøríki. Í vestri hevur Kronobergs län mark við Hallands län, í suðri við Blekinge län og Skåne län, i eystri við Kalmar län og i norðri við Jönköpings län. Høvuðsstaðurin er Växjö.
Kronobergs län hevur umleið 187 156 íbúgvar (2013)[1] og eina vídd við 9 385,2 km².
Kommunur[rætta | rætta wikitekst]
- Alvesta kommuna
- Lessebo kommuna
- Ljungby kommuna
- Markaryds kommuna
- Tingsryds kommuna
- Uppvidinge kommuna
- Växjö kommuna
- Älmhults kommuna
Keldur[rætta | rætta wikitekst]


text:
Sun Yat-sen
Sun Yat-sen (孫逸仙 kantonesiskt; upprunaliga nevndur Sun Wen (孫文); 12. november 1866 – 12. mars 1925) var ein kinesiskur revolutionerur og politiskur leiðari, sum ofta verður umrøddur sum "Faðirin hjá tí nýmótans Kina". Sun spældi ein stóran leiklut í at koppa Qing-dynastiið í 1911 við Xinhai-kollveltingini. Hann var tann fyrsti forsetin hjá Lýðveldinum Kina, tá tað varð sett á stovn í 1912. Seinni var hann við til at seta á stovn Kuomintang (KMT) og var fyrsti leiðarin har. Sun var en samlandi persónur í tí post-koloniala Kina, og blívur við at vera serstakur millum kinesisku leiðararnar í 20. øld við at vera væl dámdur bæði í Folkalýðveldinum Kina og Teivan.


text:
Sacha Baron Cohen
Sacha Noam Baron Cohen (føddur 13. oktober 1971) er enskur sjónleikari, raddaleikari, rithøvundur og skemtari. Hann er eitt nú kendur fyri at spæla leiklutir sum Ali G, Borat Sagdiyev, Brüno Gehard og Admiral General Aladeen. Hann er blivin tilnevndur Emmy virðislønina fleiri ferðir, einaferð tilnevndur ein Oscar og einaferð tilnevndur eina Golden Globe virðisløn fyri Besta Mannliga Sjónleikara fyri sín høvuðsleiklut í filminum Borat.
Í 2013 móttók hann BAFTA Charlie Chaplin Britannia Award for Excellence in Comedy.


text:
Februar
Februar er 2. mánaði í árinum eftur tí gregorianska kalendaranum og er einasti mánaði, sum hevur 28 dagar (29 um skotár er).
Hendingar í februar[rætta | rætta wikitekst]
- 1. februar í 1902 - Fótbinding verður bannað í Kina; í 1908 - Carlos kongur og Luis prinsur í Portugal verða myrdir; í 1929 - Popey (Skipper Skræk) er at síggja fyri fyrstu ferð; í 1946 - Norðmaðurin Trygve Lie verður valdur til aðalskrivara í ST; í 1965 - Martin Luther King verður handtikin eftir borgararættindagonguna í Alabama; í 1992 - Friðaravtalan ST fekk í lag byrjar í El Salvador;
- 2. februar í 1913 - Grand Central Station, heimsins størsta tokstøð, letur upp í New York; í 1915 - Týskland byrjar kavbátablokadu móti bretsku oyggjunum; í 1972 - Vetrar Olympiadan í Tokyo í Japan byrjar; í 1989 - Suðurafrikanski forsetin Botha fer frá. Eftirmaður hansara verður F.W. de Klerk; í 1990 - F.W. de Klerk hevjar bannið móti ANC, sum hevur vart í 20 ár;
- 3. februar í 1911 - Ulrich Salchow verður fyri tíggjundu ferð heimsmeistari í listskoyting; í 1917 - USA kvettir diplomatiska sambandið við Týskland; í 1958 - Fíggjarliga Benelux samgongan verður stovnsett; í 1966 - Sovjettiskt rúmdarfar ger eina bleyta lending á Mánanum; í 1969 - Yassir Arafat verður valdur leiðari í Palestinska frælsisfelagsskapinum PLO; í 1981 - Gro Harlem Brundtland verður fyrsti kvinnuligi forsætismálaráðharri í Noregi; í 1989 - Eitt hernaðarkvett koppar einaræðinum hjá Alfredo Stroessner í Portugal. Stroessner sat við valdið í 35 ár;
- 4. februar til 11. februar í 1945 - Jaltaráðstevnan byrjar: Her kjakast Roosevelt, Stalin og Churchill um týsku yvirgevingina; í 1946 - Juan Perón verður valdur til forseta í Argentina; í 1976 - Vetrar Olympiada í Innsbruck í Eysturríki byrjar; í 1999 - Russar royna at skapa ein eftirgjørdan mána;
- 5. februar í 1922 - Fyrsta útgávan av Reader's Digest (Det Bedste) kemur út í USA; í 1931 - Bretski rasarakoyrarin Malcolm Campbell setur á Daytons nýtt heimsmet í at koyra skjótt á landi, ferðin hjá honum er 394 km/t; í 1987 - Iran fremur eitt rakettálop móti Bagdad í Irak; í 1994 - Serbiskar mortaragranatir raka eitt marknaðarpláss í Sarajevo, sum er fult av fólki;
- 6. februar - Samiskur flaggdagur; í 1919 - Bolsjevikkar taka Kiev í Ukraina; í 1952 - Enski kongurin George VI doyr, og Elisabeth II drotning tekur við; í 1957 - Gullstrondin fær fullveldi undir navninum Gana; í 1958 - Flogfarið við ensku Manchester United umborð dettur niður, fleiri kendir leikarar lata lív; í 1968 - 10. Vetrar Olympiadan byrjar í Grenoble í Fraklandi;
- 7. februar í 1971 - Sveitsiskar kvinnur fáa atkvøðurætt; í 1986 - Forsetin á Haiti, Jean-Claude Duvalier, flýggjar til Fraklands; í 1999 - Hussein kongur av Jordan doyr 64 ára gamal;
- 8. februar í 1904 - Russiskt-Japanska kríggið brestir á; í 1974 - Tríggir amerikanskir astronautar venda aftur til Jarðar eftir at hava verið 84 døgn umborð á rúmdarstøðini Skylab; í 1985 - ANC-leiðarin Nelson Mandela sýtur fyri at sleppa leysur við teirri treyt at skula siga frá sær rættin at brúka vald; í 1992 - Vetrar Olympiada í Albertville í Fraklandi byrja;
- 9. februar í 1900 - Dwight Davis setur á stovn tenniskappingina Davis Cup; í 1927 - Eftir harðar bardagar verður kollveltingin í Portugal niðurbard; í 1969 - Amerianska Boeing 747, heimsins størsta rutuflogfar, fer sína jómfrúferð; í 1984 - Sovjettiski leiðarin Andropov doyr. Eftirmaður hansara er Chernenko; í 1986 - Halastjørnan Haley kemur nærri sólini enn nakrantíð áður;
- 10. februar í 1906 - Skipið HMS Dreadnought verður sjósett; í 1910 - Fyrsti kvinnuligi piloturin flýgur solo; í 1923 - Týskarin Wilhelm Röntgen, ið uppdagaði røntgenstrálur, doyr 77 ára gamal; í 1953 - Felagsmarknaður fyri kol og stál verður settur í verk millum fýra evropeisk lond;
- 11. februar í 1928 - Í St. Moritz í Sveis byrjar 2. Vetrar Olympiadan; í 1929 - Í Italia undirskriva Mussolini og pávin ein sáttmála, ið tryggjar fullveldið hjá Vatikaninum; í 1948 - Sovjettiski filmsleikstjórin Sergej Eisenstein doyr; í 1984 - Irak bumbar ikki-hernaðarlig mál í Iran;
- 12. februar í 1924 - Amerikanski pianisturin George Gershwin spælir fyri fyrstu ferð alment stykkið Rhapsody in Blue; í 1929 - Trotskij flýggjar til Turkalands; í 1947 - Franski sniðgevin Christian Dior kemur við sýningini, hann kallar "Nýtt Look"
- 13. februar og 14. februar í 1945 - Teir sameindu bumba Dresden í Týsklandi; í 1980 - Vetrar Olympiadan í Lake Placid í New York, USA byrja; í 1988 - Vetrar Olympiadan í Calgary í Kanada byrjar;
- 14. februar í 1919 - Fólkasamgongan verður stovnað; Bolsjevikkar gera innrás í Estlandi; í 1952 - Vetrar Olympiada byrjar í Oslo í Noregi; í 1966 - Avstralia innførir decimalsskipanina; í 1989 - Ayatollah Khomeini sendir út eina fatwa móti høvundinum Salman Rushdie;
- 15. februar í 1942 - Japan hertekur Singapor; í 1971 - Stóra Bretland og Norðurírland innføra desimalskipanina í pengaverki sínum; í 1989 - Seinastu sovjettisku herdeildirnar fara úr Afghanistan. 10 ár var sovjettiski herurin í landinum; í 1999 - Turkiskar serdeildir handtaka í Nairobi leiðaran í kurdiska arbeiðaraflokkinum, Abdullah Ocalan;
- 17. februar í 1958 - CND verður stovnað í London við sloganinum "Ban the Bomb"; í 1996 - Rúmdarfarið NEAR verður sent upp;
- 18. februar í 1930 - Amerikanski astronomurin Clyde Tombaugh finnur gongustjørnuna Pluto; í 1960 - Áttanda Vetrar Olympiadan byrjar í Squaw Valley í Kalifornia; í 1977 - Deildir hjá Idi Amin myrða ugandiska erkabiskuppin;
- 19. februar í 1915 - Bretsk skip skjóta eftir turkiskum skansum, ið verja Dardanellurnar;
- 20. februar í 1919 - Afghanski emirurin verður myrdur; í 1920 - Amerikansi polarfararin Robert Peary doyr 63 ára gamal; í 1948 - Kommunistarnir taka valdið í Kekkoslovakia; í 1962 - Astronauturin John Glenn gjøgnumførir við 3 ferðum um jørðina fyrstu amerikonsku rúmdarflúgvingina; í 1971 - Idi Amin tekur valdið í Uganda;
- 21. februar í 1916 - Bardagin við Verdun byrjar við einum týskum álopi og heldur fram til tann 18. december; í 1965 - Malcom X, svartur leiðari í USA, verður myrdur í New York; í 1972 - Amerikanski forsetin Richard Nixon byrar vitjan sína í Kina; í 1990 - Namibia í Afrika gerst eitt fullveldisríki;
- 22. februar í 1991 - Irakiskar deildir seta eld á oljubrunnarnar í Kuveit, tá ið tær taka seg úr landinum;
- 23. februar í 1913 - Frákoyrdi forsetin í Meksiko verður skotin; í 1981 - Sivilgardan herjar á spanska tingið - Cortes - eftir eina miseydnaða kvettroynd; í 1994 - Vápnahvíld millum Serbia og Kroatia í Bosnia; í 1999 - Stóra Bretland beinir fyri allari sínari goymslu av minum ætlaðum herfólki til gongu;
- 24. februar í 1903 - Bretskar hernaðardeildir søkja at "øra mullah'inum"; í 1986 - Marcos flýggjar úr Filipinunum, og Corazon Aquino verður tikin í eið sum forseti landsins; í 1987 - Tower-nevndin leggur fram sína frágreiðing um Iran-contra-gøluna; í 1991 - Herdeildirnar undir amerikanskari leiðslu fara undir landátakið móti irakiska herinum;
- 25. februar í 1990 - Violetta Chamorro, sum fær stuðul úr USA, vinnur valið í Nikaragua;
- 26. februar í 1936 - Volkswagen letur upp sína fyrstu verksmiðju í Týsklandi; í 1993 - Bumbuspreinging í World Trade Center í New York City;
- 27. februar í 1900 - Enski Labour-flokkurin verður stovnaður; í 1933 - Týska tingið - Ríkisdagurin - brennir í grund; í 1935 - Shirley Temple er higartil yngsti persónurin, sum vinnur ein Oskar; í 1976 - Polisario Front lýsir Vestursahara sjálvstøðugt at vera; í 1997 - Bretskir ílegugranskarar hava klonað ein seyð;
- 28. februar í 1986 - Svenski forsætismálaráðharrin Olof Palme verður myrdur; í 1991 - Flógvakríggið endar;
- 29. februar í 1956 - Sovjettiski leiðarin Nikita Khrusjtjov forkastar politikkin hjá Stalin;


text:
Sahara
Sahara er størsta oyðimørkin í heiminum. Sahara er næstan so stór sum øll Evropa, hon tekur triðingin úr Afrika (9,100,000 km²). Sahara røkkur eystan úr Reyðahavi og vestur í Atlantshavi, norður at Atlasfjøllunum og Miðjarðarhavinum og suður at Sudan, nakað suður um 20 stig á norðurbreidd. Her veksur næstan einki.
Veðurlagið í Sahara er sera heitt, tí har sær sólin hvønn einasta dag frá morgni til myrkurs frá skýleysum himli. Hitin verður tí óførur um dagin, eini 45-50 °C (113-122 °F) stig í skugganum. Veðurlagið í Sahara er sera eins alt árið, tí hvør dagur er sólardagur, og hvør dagur er regnleysur. Í teimum flestu støðum ganga fleiri ár ímillum hvørt ælið. Fjøllini Tibesti (í Libya) og Ahaggar (í Algeria) koma upp í 3.000 metra hædd, tey eru heldur svalligari at búgva í enn niðri á háslættunum, og har uppi kemur ikki so lítið av avfalli. Har eru tí fleiri vala bygdir.
Seinastu árini hevur Saharaoyðimørk etið seg longri og longri suðureftir, og nógv gott beitilendi er vorðið oyðimørk. Fá fólkasløg hava lagað seg til at búgva í Sahara. Eitt av hesum harðbalnu fólkasløgum eru tuaregar, sum í øldir hava livað sum flakkfólk og eru gitnir fyri at fara langar leiðir ígjøgnum oyðimørkina á marknaðirnar við salti.


text:
Kyros II
Kyros II (føddur umleið 576 f.Kr., deyður í juli 529 f.Kr.) eisini nevndur Kyros hin Stóri. Kyros 2. stovnaði Persia og Persararíkið (Akamenide dynastiið) í 557 f.Kr.
Navnið "Kyros" (ein beinleiðis týðing til tað latínska stavraðið úr grikskum Kύpoς) er ein griksk versjón av tí persiska Koroush ella Khorvash, sum merkir "Prestiga". Á persiskum merkir khour "sól", meðan vash er eitt ískoyti, sum merkir líkheit. Kyros verður í Gamla Testamenti umrøddur sum ein messias. Eingin veit, um hann og Zarathustra livdu samstundis, men hann verður mettur at vera tann fyrsti zoroastriski valdsharrin.
Kyros stýrdi fyrst sum mediskur lydkongur í "Parsua", men síðan legði hann Mediea undir seg í 557 f.Kr. og kallaði sítt nýggja ríki fyri "Persiea".


text:
Einahandil
Í Føroyum hevur man haft nakað, ið eitur einahandil. Tað er, at ein tjóð stýrir- og avmarkar vøruhandil í einum øðrum landið.
Miðskeiðis í stóra havnarlagnum í Tórshavn, millum Eystaru- og Vestaruvág, liggur Tinganes, gamli tingstaður føroyinga. Vit vita frá Føroyinga søgu, at Tinganes longu í 900 talinum var tingstaður – fyrst sum “alting” við lóggevandi og dømandi myndugleika, men seinni í 1300 – 1400 talinum sum “løgting” einans við dømandi myndugleika.
Í 1271 stovnaði norski kongurin einahandil í Tórshavn, og fylgjandi øldirnar var Tinganes handilsstaður føroyinga, stundum rikin av einstaklingum ella handilsfelagskapum, men at enda aftur sum kongaligur einahandil, beinleiðis undir danakongi. Í 1673 herjaði ein herviligur eldsbruni Tinganes og øll húsini ið stóðu uml. har myndin er tikin frá, brendu í grund.
Til vinstru á frímerkinum síggjast sokallaðu “Sethúsini” ella “Sethúsið úti í Havn”. Hettar húsið varð bygt sama ár sum eldurin hevði herjað, og var upprunaliga krambúð, skrivstova og bústaður hjá embætisfólkinum á handlinum. Húsið er síðan nýtt til ymisk endamál, m.a. var tað í 20. øld gegl á loftinum. Nú á døgum rúma Sethúsini Haldils- og Vinnumálaráðið.
Aftanfyri Sethúsini (ikki sjónlig á myndini) liggur sokallaða “Stokkastovan”, ein gamal goymslubygningur, sum var bygdur í 1673, stutt eftir eldsbrunan. Sum navnið bendur á, er Stokkastovan bygd af viðarstokkum, ein heldur sjáldsamur bygningsháttur í Føroyum.
Uttast á nesinum lá upprunaliga ein lítil skansi ella kanónbattarí sum ein hálvkringla, men umleið 1750 varð eitt goymsluhús “Skansapakkhúsið” bygt á staðnum. Bygningurin, sum sæst aftast í myndini er nú høvuðsskrivstova og fundarhøli hjá løgmanni og landsstýrismonnum.
Afturat Skansapakkúsinum stendur sokallaði “Salurin”, sum varð reistur í 1781. Nú rúmar salurin einum bókasavni, fundar og móttøkuhøli og virkar annars sum millumgongd millum Skansapakkhúsið og fyrisitingarhølini hjá landstýrinum.
Sum framhald av Salinum standa “Vektarabúðin” og “Sjóbúðin”, upprunaliga tveir goymslubygningar frá 17. øld. Eitt skifti seint í 1800 talinum og til 1908 var posthús í Sjóbúðini. Í 1950 brendu bæði húsini í grund orsaka av einum ásettum eldsbruna, og tey vóru ikki endurreist fyrr enn í 1991. Húsini rúma í dag landsstýrisfyrisitingina.
Ovast til høgru á frímerkinum sæst partur av “Bakkapakkhúsinum”, eisini eitt gamalt goymsluhús frá 1776. Hettar húsið er eisini partur av fyrisitingarhølunum hjá landsstýrinum.


text:
Ynskir tú hesa tænastu? Bílegg Netbanka
Netbankin
Ókeypis - bæði at stovna og hava
Netbankin
Við Netbankanum ber til at avgreiða tíni dagligu bankaørindi so sum at síggja saldu og gera flytingar skjótt og lætt á telduni. Tær nýtist ikki at hugsa um upp- og afturlatingartíðir í Eik.
Hjá privatkundum í Eik er Netbankin ókeypis at stovna og hava. Les meira undir "Treytir og kostnaðir".
Ung
Ert tú 13 til og við 14 ár kanst tú fáa Kontukaga, tv.s. tú kanst síggja saldu og kontuyvirlit, men ikki gera flytingar.
Ert tú 15 til og við 17 ár kanst tú fáa Netbanka. Les meira um hetta her.
Netbankin er sera lættur og einfaldur at brúka. Við Netbankanum kanst tú:
-
síggja kontuyvirlit
-
síggja saldu
-
síggja framtíðar gjaldingar
-
gera flytingar
-
gera virðisbrævahandlar
-
gjalda við FI-korti
-
gjalda við girokorti
-
gjalda rokningar
-
leggja fíggjarætlan
og mangt annað – uttan tænastugjald í Føroyum
Fyri at gera avtalu um Netbanka, er bert neyðugt hjá tær at seta teg í samband við Kundatænastuna í Eik á tlf. 348 000.
Netbankin riggar við Windows 7, Windows Vista, Windows XP og eisini á Mac-teldum. Harafturat skalt tú hava dagført Java forrit og netsamband.
Skjøl viðvíkjandi sjálvgreiðslu
Kostnaðir
Netbankin er ókeypis at stovna og hava.
Sí annars kostnaðir fyri at gera flytingar o.a. í Netbankanum.
Bílegg
Rita inn
Rita inn á Netbankan


text:
Hettar er vendispæl við myndum frá føroysku søvnunum. Stuttligt hjá næmingunum at loysa eftir at hava vitjað søvnini. Tað ber til at taka tíðina og kanna, hvussu skjót/skjótur tú ert at para myndirnar. Tú fært eisini stig fyri avrikið.
Myndirnar eru frá Náttúrugripasavninum, Fornminnissavninum, Listasavninum og Sjósavninum. BergurNet við Bergi Dalsgaard hevur framleitt spælið. Spælið er ætlað sum íkast til Savnsfagnaðin, men kann sjálvandi spælast alt árið.
Lærugreinir: Heimstaðarlæra, Náttúra og tøkni og Søga og samtíð.


text:
Múli
Múli er ein bygd á Borðoynni. Múli er ein gomul og søgulig bygd, sum hevur verið búpláss í miðøld. Hetta vita vit, tí hon er nevnd í Hundabrævinum. Hon liggur norðan til á Borðoynni. Har búði m.a. kendi gandakallurin Guttormur í Múla. Hóast tað ongantíð hava búð nógv fólk í Múla, er bygdin væl kend - ikki minst frá Guttormi í Múla. Hann skuldi vera løgkønur, men eisini duga gand. Seinastu ártíggjuni er fólkatalið støðugt minkað. Seinastu fastbúgvandi fólkini, Andrea- og Hans Jacob Frederiksen, fluttu úr bygdini í 1992. Í Múla eru fýra hús, men tey standa øll tóm.
Í 1950 gjørdust tær seks bygdirnar við Hvannasund til Hvannasunds kommunu. Hesar seks bygdirnar eru Múli, Hvannasund, Norðdepli, Fossá, Norðtoftir og Depli. Hvannasunds kommuna hevur í 2007 fingið veganøvn og húsanummur. Av hesi orsøk er eisini staðfest, at í Múla eru fýra hús, sum hava hvør sítt húsanummar. Ikki óvæntað verður tann átta kilometrar langi vegurin úr Norðdepli og norður til Múla kallaður Múlavegur. Endamálið við at hava allar hesar adressurnar er, at tað skal vera bæði lætt og skjótt at finna vegin fram um hetta gjørdist bráðneyðugt. Her kann til dømis verða talan um brandbil, sjúkrabil ella løgreglu, men eisini hjá hýruvognum, lækna og vanligum fólki.
Innihaldsyvirlit
Søga [rætta | rætta wikitekst]
Sjálvt um roynt varð at stovna skúla eystan Múla í 1737, kom ikki gongd á fyrr enn í 1835. Tá fór viðingur, giftur á Norðtoftum, at lesa við børnunum á Toftum, Depli og Múla.
Á vegnum til Múla eystanfyri á Borðoynni hendi eitt skriðulop í sambandi við ógvisligt avfall í august 2008. Hetta skriðulopið gjørdi skaða á vegin og bilaverjuna. Hetta viðførdi, at Múli misti vegasamband eitt tíðarskeið.
Sagnir úr Múla[rætta | rætta wikitekst]
Guttormur í Múla[rætta | rætta wikitekst]
Kendasti múlamaðurin man vera Guttormur í Múla (1657 til 1739). Guttormur í Múla varð føddur í Haraldssundi uml. 1657, yngsti sonur Rasmus Magnusson. Tíverri eru ongar skrivligar keldur, hvørki kirkjubøkur ella skiftibøkur, íð røkka so langt aftur. Gutormur í Múla var tiltikin at duga gand, hann var yngsti sonur Rasmusar í Haraldssundi, ið var sonur Magnus Heinasonar. Fleiri sagnir eru um Guttorm í Múla, ein teirra hevur samband við Mykinesfjørð. Guttormur hevði konu úr Mykinesi. Hon æt Billa. Ikki hevði hann verið vestan fyri Leirvíkarfjørð, fyrr enn hann fór at fríggja. Vágamenn førdu hann um mykinesfjørð. Tá ið teir vóru komnir mitt á fjørðin, bóru teir eyga við eitt stórt rekatræ og vildu fegnir fáa tað til sín; men heldur vildi hann sleppa ferðina fram til Mykines alt fyri eitt, og so varð. Hann bað teir miða væl, hvar træið lá, tað kundi vera, teir funnu aftur á tað, tá ið teir fóru úr Mykinesi aftur í Vágar. Ikki hildu teir líkindi verða til tess, tí Mykinesfjørður er óføra streymharður. Men tá ið teir vóru á leiðini heim, vórðu teir meira enn bilsnir, tí tá lá træið í sama stað og andøvdi.
Guttormur í Múla kom til garðin í Múla norðuri á Borðoynni. [1] Hann sigst at hava verið hin ramasti gandakallur í Føroyum. Han nýtti ikki kynstur síni at gera ónáðir, men heldur til at hjálpa. Gandakellingin Barbara við Kvíggjá í Sumba hevði frætt, hvussu væl Guttormur dugdi at ganda, og fór norður einaferð at kappast ímóti honum. Tá ið hon kom, var Guttormur til útrógvar. Hon settist at bryggja og blanda, floytti fliðuskeljar oman eftir ánni og segði, at so nógvar skeljar, sum sukku, so nógvir bátar skuldu søkka. Hon gjørdi rættuligt illveður, at tað var ikki meira enn, at Guttormur og synir hansara kláraðu at koma aftur til lands. Tá Guttorm og synirnir róðu heim, rópaði ein sonur: “eldur er í sjónum! Hvat er hetta?”. “Eg veit, hvat tað er”, svaraði Guttormur. Hann visti nevniliga, at tað var gandakellingin. Tá ið hann kom til Múlahúsini, sá hann Barbaru sita undir húsunum við útslignum hári. Guttorm kom so heim og fór at ganda, so kellingin misti alla kraftina. Eftir hetta var ikki nógv um kellingina og flýgdi hon undan Guttormi.
Hanus[rætta | rætta wikitekst]
Í eldri tíðum skuldi ein av húsabóndunum, ið æt Hanus, vera sera hegnigur. [2] Hann var ein av Føroya bestu monnum, bæði sum bóndi, útróðrarmaður og smiður. Men hansara ídni til alt slíkt førdi við sær, at hann ikki virdi seg sjálvan at vera minni, enn hann var. Teir, ið øvundaðust inn á hann, eyknevndu hann Óða Hanus. Í hansara tíð gjørdu fólk lítið av at hava nógvan pening við, tá ið tey fóru til handils; men javnliga var tað troyggjur, hosur, lýsi, stokkfiskur og tálg og tílíkt, ið brúkt varð í staðin fyri pening. Hanus legði stóran dent á, at hann hevði mest av hesum lutum við sær, tá ið húsamenn fóru til handils. Einaferð hann saman við bygdarmonnum var á handilsferð til Havnar, varð tosað mann og mann ímillum um mangt og hvat. Og at enda kom upp í tosið, hvør av bátsskipanini ið mundi hava virkað flestar lutir til hesa ferð. Her fekk Hanus at frætta, at ein annar í ferðalagnum hevði ein part av hosupørum meira enn hann. Illsinni spann í hann, og meðan báturin fór fram við Lambavík, tveitti hann øll síni hosupør yvir borð.
Hanus var av bestu seyðamonnum. Saman við húskøllum sínum røktaði hann í øllum hagapørtum á Húsum. Og hvat ið var meira sjáldsamt, húskallarnir hildu nógv av honum. Men sera margháttligur maður var Hanus. Ein morgun um várið, tá ið hann á eini ferð í haganum var komin norður á Mjóá, stóðu í einum bóli fimm seyðir, hóast veðrið var at kalla gott. Slíkan seyð vildi hann ikki eiga. Hann dró knív úr slíðra, og alt fyri eitt svævaði hann teir allar fimm. Dósi, Pætur og Hanus ætlast at hava livað samtíðis, stutt fyri ár 1700; sonur Hanus giftist nevniliga um ár 1720 við dóttur múlabóndans (Guttorm); hon var annars so gávumild og blíð, at hon kom at ganga undir navninum Góðakona.
Postur[rætta | rætta wikitekst]
Í byrjanini varð posturin til Múla lagdur til heintingar inni í Hvannasundi. Tann 1. oktober 1926 verður Olaf Andreasen settur sum postskiftismaður í Múla. Tann 7. oktober 1968 fær aðalstýrið boð um, at Olaf Andreasen er deyður, og at bróður hansara Eliesar Andreasen, fyribils hevur tikið sær av postinum, men av tí at hann ikki er sinnaður at halda fram, verður Gunleyg Ritter sett sum postskiftiskvinna í Múla frá 1. august 1968. Ritter er dóttir Andreu og Hans Jacob Fredriksen í Múla. Seinast í 1970-árunum flytur hon úr Múla inn í Norðdepil at búgva. Eftir hetta tekur móðir hennara, Andrea Fredriksen sær av postinum og í mars 1984, verður hon formliga sett sum postskiftiskvinna í Múla. Sambært skjølum hjá postverkinum fær Andrea Fredriksen farloyvi frá postinum 1. februar 1988 og árið út. Hon fær aftur farloyvi frá 1. januar til 31. desember 1989.
Posthúsið í Múla letur aftur í 1992. Tá býr ongin í Múla longur. Skjølini hjá postverkinum siga onki um, hvør hevur havt ábyrgdina av postinum frá 1. januar 1990 til posthúsið verður latið aftur í 1992.
Keldulisti[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://snar.fo/sagnir/muli/guttormur/
- ↑ Andreas Weihe. 1933. Søga og søgn.
Depil | Fossá | Hvannasund | Múli | Norðdepil | Norðtoftir


text:
Ofta stillaðir spurningar:
Eg vil her royna at svara teim spurningum, ið eg vanliga fái um kranaprógv
Tað hevur verið serligur áhugi millum fólk at fingið stroppaskeið G11, ið kann nýtast til frálandavinnuni í Noreg
Eg valt at gera nakrar undirsíður her, har eg havi greina teir ymsu spurningarnir á hvørja síðu sær
Undir síðuni "Ofta stillaðir spurningar FAQ" havi eg roynt at siga frá, hvørjar reglur eru galdandi viðvíkjandi "umbýting" av føroyskum krana prógvum til norsk prógv.
Hetta er eitt sindur torgreitt, men fyri ikki at siga nakað skeivt, so havi eg valt at vísa tey svar, eg havi fingið upp á fyrispurningar mínar til teir ávísu myndugleikarnar:
1. Arbeidstilsynet
2. Sjøfartsdirektoratet
3. Petroleiumstilsynet
í Noreg.
Tað er mín vón, at hetta kann geva eitt svar upp á teir spurningar, tú situr inni við
Um tað eru aðrir fyrispurningar, ella tú ivast - so spyr teg fyri her ella ring til mín á 21 62 22
Hetta er eitt sindur torgreitt, men fyri ikki at siga nakað skeivt, so havi eg valt at vísa tey svar, eg havi fingið upp á fyrispurningar mínar til teir ávísu myndugleikarnar:
1. Arbeidstilsynet
2. Sjøfartsdirektoratet
3. Petroleiumstilsynet
í Noreg.
Tað er mín vón, at hetta kann geva eitt svar upp á teir spurningar, tú situr inni við
Um tað eru aðrir fyrispurningar, ella tú ivast - so spyr teg fyri her ella ring til mín á 21 62 22


text:
The Rescuers
The Rescuers ("Bjargararnir"; danskt heiti: Bernard og Bianca) er ein amerikanskur teknifilmur frá 1977, framleiddur av Walt Disney Productions og varð frumsýndur fyrstu ferð í Amerika hin 22. juni 1977 og 26. desember 1978 í Danmark. Hann er hin 23. filmurin í røðini av teimum klassisku Disney teknifilmunum og byggir á skaldsøgurnar hjá Margery Sharp The Rescuers og Miss Bianca frá 1959 og 1962.
Filmurin er framleiddur av Wolfgang Reitherman og Ron Miller og leikstjórnaður av Wolfgang Reitherman, John Lounsbery og Art Stevens. Filmstónleikurin bleiv skrivaður av Artie Butler, meðan Carol Connors, Ayn Robbins og Sammy Faina skrivaðu tekstin. The Rescuers var ein av teimum best umtóktu filmunum í 1977. Filmurin gav 39 milliónir 215.869 amerikanskir dollarar í vinningi kring heimin. Ein framhaldsfilmur, The Rescuers Down Under ("Bjargararnir í Avstralia"; danskt heiti: Bernard og Bianca: SOS fra Australien), varð sýndur í biografunum í 1990.
Søgugongd[rætta | rætta wikitekst]
Filmurin snýr seg um tvær mýs, ið eita Bernard og Bianca. Hesar bjarga gentuni Penny, ið var blivin burturførd av smúkkutjóvinum Madame Medusa.


text:
Mál
Eitt mál kann sigast at vera ein kota hjá tjóðum og fólkum til at senda boðskap við. Menniskju brúka málið til at samskifta við hvønn annan, fyrst og fremst við talu men eisini á skrivt ella við teknum. Málið er sett saman av orðum, og hvørt orðið hevur ávísa merking. Í øllum heiminum eru um 6-7000 mál. Føroyskt er eitt av heimsins minstu málum av talaðum málum. Nógv smá mál kring heimin verða ikki talaði longur.
Mál er neyðugt amboð í politiskum, fíggjarligum og mentanarligum virksemi; alt meir sum eitthvørt tjóðmál breiðir seg, alt meir økist sostatt veldið og ávirkanin hjá tjóðini. Nú royna Stóra Bretland og USA at víðka nýtsluna av enskum, og hetta fær ikki verið uttan samband við royndina at víðka teirra megi og ávirkan. Sagt verður, at franskir myndugleikar stúra fyri, hvussu tað gongur aftur á hondina við tí franska málinum. Hetta er, tá ið samanum kemur, ikki bert eitt málsligt vandamál, men rakar eisini franskt vald og franska ávirkan á heimsins leikpalli.
Málvísindini verða nevnd málfrøði. Summir málfrøðingar vilja vera við, at um eini 100 ár eru helmingurin av teimum o.u. 6000 tungumálunum, ið eftir liva í heiminum, deyð. Og tað er ikki bert málini, ið doyggja; eisini øll tann fjølbroytta mentan, ið livir og er treytað av einum máli, doyr við tí. Vandin er tann, at málið hjá teimum, ið politiska og fíggjarliga valdið hava, trokar seg inn á málið hjá teimum minni mentu, ikki tí at tað málsliga er nakað betri, men stutt sagt tí at tað umboðar vald. Í samskifti, har ið luttakararnir hava ymisk móðurmál, men allir bert nýta eitt teirra, er valdið lagt í hendurnar á tí, sum hevur hetta málið til móðurmál; men trupulleikarnir, ið standast av málsligum smámunum og vantandi kunnleika í samskiftismálinum eru latnir teimum, sum ikki hava hetta samskiftismálið til móðurmál. Harafturat verður við "heimsmálum" ikki bert framt málslig, men við lít eisini mentanarlig kúgan.
Málið hevur tvær funksjónir:
- Innihald (tað, mann faktiskt sigur) - samskiftisfunksjón
- Samskiftisháttur (mátin, mann sigur tað uppá) - identitetskapandi funksjón
Hesar báðar funksjónir hava tvær mótstríðandi avleiðingar: Samskiftisfunksjónin hevur við sær at tað verður meiri standardisera og eins, meðan identitetsfunksjónin hevur við sær fjølbroytni og variasjón.
Tá mann sendir boðskap við máli, so er tað grundleggjandi fýra endamál:
- Indikativ Leggja fram. At úttala seg um naka veruligt í heiminum
- Imperativ Geva ordra. At heimurin skal verða, sum eg sigi
- Interrogativ Spurningar. At finna út av, hvussu heimurin í veruleikanum er
- Optativ Ynskir. At ímynda sær nakað óveruligt um heimin
Í málinum er vanligt at skilja í millum týdningin av orðum
- Prototypisk umboð fyri kategoriir. Dømi; at ganga. Annað dømi; ein bók
- Hypernym liggur omanfyri prototypir. Dømi; at flyta seg. Annað dømi; lesitilfar
- Hyponym meiri neyv definisjón. Dømi; at halta. Annað dømi; ein orðabók
Tá mann greiðir mál, býtur mann málið upp í:
- Fonetik verulig lýsing av orðaljóðum. Akustisk ljóð
- Fonologi tað minsta elementið, sum kann broyta týdningin av orðinum
- Morfologi tað minsta elementið í málinum, sum hevur ein týdning. Dømi; maðurin. maður - in (rót - bundið)
- Syntaks reglur fyri hvussu man ger ein setning. Reglur í málinum
- Semantik læran um týdningin av málinum, hvussu mann skipar vitanina um heimin
- Pragmatik hvussu mann nýtir málið. Tulkingar og týdningar, sum mállæran einsmøll ikki kann greiða frá. Dømi; Um mann spyr "Hevur tú ur?" So er tað ófólkaligt at svara "ja", sjálvt um mállæran sigur at tað skal mann. Rætta svarið uppá spurningin er jú at fortelja spyrjaran, hvat klokkan í veruleikanum er.
Málið skal; vera passandi, hava gjøgnumskygni, fella væl og vera rætt. Málið ger, at fólk í felag geva sær far um, tað sum tosað verur um, og at fólk kunnu samskifta um hvat sum helst; bæðið veruligt og óveruligt, í og uttanfyri støðuna, tey sjálvi eru í.
Vit kunnu gera vart við okkum, við tí samma málsliga mynstri men við ymiskum ljóðum - accent. Hvørja dialekt mann nýtir, veldst um hvagani mann er, men eisini hvussu vil vera viðgjørdur av móttakaranum. Harafturat veldst tað um evni, samskiftismiðil, og hvat mann væntar av málinum.
Eitt, sum verður nógv nýtt í málinun uttan at mann ger sær far um tað, er metonymi. Tað er, tá mann nýtir eitt orð, men orðið merkir meiri, enn grundtýdningurin. Dømi: "Hann gongur á Hoydølum." Hoydalar í hesum døminum merkir studentaskúlin, sum liggur í Hoydølum. Annað dømi: "Halldor Laxness liggur á hylluni." Tað er ikki persónurin, sum liggur á hylluni, men ein bók, har hann er rithøvundur til, sum liggur á hylluni.
Innihaldsyvirlit
Sosial dimensjón[rætta | rætta wikitekst]
Mann varierar hvat mál og dialekt mann nýtir, alt eftir hvør tað er, mann tosar við. Her sipast til individualisering og fløktar sosialar identitetir. Sosialur status ger av hvussu rætt orðini mann nýtir eru. Verða orð nýtt, sum vera nýtt av fólkum av høgum sosialum statusi, so verða hesu orð góðtikin og sæð sum at vera røtt. Tað vil siga, í hesum sammanhengi snýr tað seg ikki um at tey røttu orðini vera vald útfrá innlitið, men meiri av tilvild. So sjálvsmyndin ella identiturin, sum mann ger av sær sjálvum gjøgnum málið, ikki kann koma fyri uttan so, at mann samanber og metir um sosialar bólkar.
Útlendsk ávirkan[rætta | rætta wikitekst]
Málið verður eisini ávirka av útlandinum. Hvussu mann sær uppá aðrar tjóðir og mentanir hevur nógv at gera við makt og dominans. Tey mál, sum mann sær upp til, lænir mann orð og hættir frá. Til dømis íslendskt hevur havt eina ávirkan á føroyskt.
Sapir-Whorf hypotesan[rætta | rætta wikitekst]
Í 1929 komu granskarar framm eini hypotesu, sum er uppkallað eftir teimum, sum sigur at fólk eru avmarkaði, tá tað snýr seg um, hvat tey kunnu hugsa, alt eftir hvat mál tey nýta. Tað er ógjørligt at hugsa tankar sum málið ikki loyvir. Málið er sum ein ramma, har hugsaðu tankarnir ikki kunnu fara út um. Vísindin er ikki komin til nakað endaligt svar um hetta.


text:
Sýriskur fílur
Sýriskur fílur (latín Elephas maximus asurus) , er eitt útdeytt undirslag av asiatiskum fíli.
Beinagrindir av Elephas maximus asurus eru funnar í Miðeystri í Turkalandi, Sýria og Irak, stavandi frá tíðarskeiðnum 3 mill. f.kr. til ár 100 f.kr.
Fornaldar sýriskir handverkarar skóru lutir úr fílabeini av sýriskum fíli. Framleiðslan var í hæddini í fyrstu øld f.kr., tá aramæar framleiddu stórfingin innløgd prýði úr fílabeini til møblar. Henda ovurveiða av sýriskum fílum eftir fílabeini elvdi til endaligu týningina av slagnum.
Innihaldsyvirlit
Útsjónd[rætta | rætta wikitekst]
Sýriskur fílur var eitt tað størsta undirslagið av asiatiskum fíli, ið yvirlivdi upp til søguliga tíð, 3,5 m ella meir til hæddar. Funnar beinagrindir sýna at slagið líktiskt ikki nógv frá indiska slagnum burtursæð frá støddini.
Útbreiðsla[rætta | rætta wikitekst]
Sýriskur fílur var tað vestara undirslagið av asiatiskum fíli, útbreiðsluøkið rakk frá Sýria til Iran.
Orðadráttur[rætta | rætta wikitekst]
"Sýriskir" fílar verða ofta nevndir í Hellenistiskari søgu; tí seleukidisku kongarnir, ið høvdu nógvar krígsfílar, ráddu fyri borgum í Sýria í hesum tíðarskeiði. Summi halda at hesir krígsfílar vóru indiskir fílar (E. m. indicus), ið vórðu útvegaðir av seleukidiskum kongum við teirra hertøkum í eystri. Tað er váttað av fornum keldum so sum Strabo og Polybius at seleukidisku kongarnir Seleucus I og Antiochus III høvdu stórar fjøldir av innfluttum indiskum fílum. Spurningurin, hvørt hesir indisku fílar vóru innfluttir tí at talið av heimligu sýrisku fílunum var farið at minka, ella tí at indisku fílarnir vóru lættari at temja og venja, stendur ósvaraður.
Hannibal hevði ein fíl nevndur "Surus"; hetta nevni kundi týtt "hin sýriski". Hesin var kendur sum hansara besti og stórsti fílur. Í so fall kann hesin fílur hava verið av seleukidiskum uppruna, men tað verður bara til gitingar um hann var sýriskur ella indiskur. (Annars vóru vanligu krígsfílarnir hjá Karthagomonnum teir smærru norðurafrikansku fílarnir [Loxodonta africana pharaoensis], eitt undirslag av afrikanskum runnafílum ið eisini er útdeytt.)


text:
Hanne-Vibeke Holst
Hanne-Vibeke Holst (fødd 21. februar 1959 í Hjørring) er ein danskur rithøvundur, hon er útbúgvin journalistur, og arbeiddi á Berlingske Tidende og Søndags B.T.
Hon fekk donsku bókmentaheiðurslønina Boghandlernes gyldne Laurbær í 2009 fyri Dronningeofret. Sama árið móttók hon eisini Danners ærespris, tí at hon í skaldsøgu síni Kongemordet hevur givið sítt íkast til at bróta tøgnina um harskapi móti kvinnum.
Hanne-Vibeke Holst er elsta dóttirin hjá rithøvundarhjúnunum Knud Holst og Kirsten Holst. Hon varð fødd í Hjørring og vaks upp í Løkken. Í 1977 fekk hon studentsprógv frá Brønderslev Gymnasium, og stutta tíð seinni slapp hon inn á Danmarks Journalisthøjskole, hagani hon fekk prógv í 1984. Síðan starvaðist hon á ávikavist Berlingske Tidende og Søndags B.T., til hon frá 1987 fór at arbeiða sum freelance-journalistur og klummuskribentur. Hon hevur eitt nú verið skribentur fyri Alt for Damerne, Politiken og hevur skrivað fleiri bøkur og tilfar til sjónvarp og sjónleikarhús.
Hanne-Vibeke Holst hevur fyrr verið gift við Laurs Nørlund, aðalstjóra, men er nú gift við filmsmyndamanninum Morten Bruus. Hon eigur trý børn.
Bøkur[rætta | rætta wikitekst]
- Knud, den store (2013)
- Undskyldningen (2011)
- Dronningeofret (2008)
- Kongemordet (2005)
- Kronprinsessen (2002)
- Min mosters migræne - eller Hvordan jeg blev kvinde (1999)
- En lykkelig kvinde (1998)
- Det virkelige liv (1994)
- Thereses tilstand (1992)
- Hjertets renhed (1990)
- Chicken (1987)
- Nattens kys (1986)
- Til sommer (1985)
- Mor er løbet hjemmefra (1986)
- Ud af røret, Maja! (1981)
- Hejsa, Majsa! (1980)
- Den lille og den store viser (1999)


text:
Cabinda
Cabinda (ella Kabinda) er angolskur landslutur beint norðan fyri Sair. Cabinda er ein landslutur, sum framleiðir tað mesta av oljuni í landinum, og vápnað stríð fyri loysing hevur verið ávegis í fleiri ár. Eitt friðarskjal varð undirskrivað í 2006.
Her eru funnar nakrar av størstu oljukeldunum í Afrika. Hildið verður, at í hesari oljuleið, stutt úr landi, eru einar 1,5 mia. tunnur av olju og ovurnógv gass. Í Cabinda búgva umleið 357 576 fólk. Umleið 7,82 fólk búgva á hvørjum km2. Móðurmálið er ibindiskt.