text:
Rúni Thomsen tann 22. oktober 2014 | viðmerkingar
Í kvøld hevur Suðuroyar Norðara Bjargingarfelag havt uppboðsølu av seyði og eydnaðist tað sera væl verður sagt.
Suðuroyarportalurin tann 21. oktober 2014 | viðmerkingar
Føroyskur dansur verður í Jómsborg leygarkvøldið 25. okt. kl. 22.
Øll dansifeløgini í Oynni luttaka.
Suðuroyarportalurin tann 21. oktober 2014 | viðmerkingar
Árliga afturvendandi kjakið um Suðuroyarleiðina, sparingar, skerjingar av túratali, og hvussu dýr leiðin er at reka, er um at hasa av. Men verður hugt nærri, so er Suðuroyarleiðin bíligasta farleiðin hjá SSL.
Suðuroyarportalurin tann 21. oktober 2014 | viðmerkingar
Seinni í ár fara vit at hátíðarhalda, at barnarættindasáttmálin fyllir 25 ár. Hetta er gleðisdagur, og ein viðurkenning av, at bæði altjóða eins og føroyska samfelagið hava sett sær fyri at virða barnarættindini.
Suðuroyarportalurin tann 20. oktober 2014 | viðmerkingar
Vevi-skeiðið hjá kvøldskúlanum í Vági byrjar mánakvøldið 27. okt., og ikki sum fráboðað í kvøld, mánakvøldið 20. okt.
Suðuroyarportalurin tann 20. oktober 2014 | viðmerkingar
Leygardagin tan 8. november frá kl. 15 til kl.19 skipar TB-flogbólltur fyri marknaðardegi í skúlahøllini í Trongisvági.
Rúni Thomsen tann 19. oktober 2014 | viðmerkingar
Týskvøldið 21. oktober kl 19.00 hevur Suðuroyar Norðara Bjargingarfelag seyðauppboðsølu og øll hava møguleika at bjóða uppá ein seyð á internetinum.
Suðuroyarportalurin tann 19. oktober 2014 | viðmerkingar
Bæði fysiskt og taktiskt var Neistin betri enn VB í dag. Neistin brúkti somu leikarar næstan allan dystin, meðan VB ongantíð fekk stabilitet á liðið orsaka av alt ov nógvum útskiftingum.
Suðuroyarportalurin tann 19. oktober 2014 | viðmerkingar
Kl. 14.30 byrjar dysturin millum VB og Neistan. Beinleiðis frásøgn frá dystinum er her: http://www.sudurras.fo/hlive
Suðuroyarportalurin tann 19. oktober 2014 | viðmerkingar
Kl. 14.30 spæla VB og Neistin í fremstu kvinnudeildini í hondbólti í Vágs Høll. Her á Suðuroyarportalinum verður beinleiðis frásøgn frá dystinum, við Niels Petersen og Boga Mortensen handan mikrofonirnar.
Elken Holm tann 18. oktober 2014 | viðmerkingar
Neytamykikappingin hevur verið í dag, og hepni eigarin av seðlið nr 585 gjørdist vinnarin.
Vit takka øllum hjartaliga fyri stuðulin.
Tvøroyrar Bóltfelag
Rúni Thomsen tann 18. oktober 2014 | viðmerkingar
Komandi ár fara aftur at vera Víkingadagar í Hovi.
Suðuroyarportalurin tann 17. oktober 2014 | viðmerkingar
Í døgunum 8. og 9. mai 2015 verður Dansibandsfestivalur á 2. sinni í Vági. Dansibandsfestivalurin er eitt fólksligt tiltak við dansi, hugna, góðum mati og mentan og upplivingar í tí lokala.
Suðuroyarportalurin tann 17. oktober 2014 | viðmerkingar
Nú sunnudagin verður árliga Christmas Child tiltakið í Meinigheitshúsinum í Vági.
Tiltakið er skipa sum familjutiltak, tað vil siga at sunnudagsskúlin kl 13.30 og møti kl 18.00 hendan dagin eru løgd saman og eru á skránni kl 17.00
Jakob Skaaning tann 17. oktober 2014 | viðmerkingar
Sunnudagin verða skóeskjur savnaðar inn til tiltakið Christmas Child í Frelsunarherinum í Vági


c: text/html

text:
Teitur Lassen
Teitur Lassen (f. 4. januar 1977) er ein tann fremsti føroyski sangarin og hevur yrkt nógvar sangir. Hansara tónleikastílur er singer/songwriter. Hann hevur í samstarvi við altjóða plátufelagið Universal, givið út eina stórtseljandi fløgu (selt umleið 45.000 eintøk) undir heitinum "Poetry and Aeroplanes".
Innihaldsyvirlit
Søgan hjá Teiti[rætta | rætta wikitekst]
Teitur. Er hann nevndur, er hann kendur. Teitur hevur altíð fingist við tónleik. Hann lærdi at spæla orgul sum 13 ára gamal. Fyrstu ferð føroyingar hoyrdu um Teit Lassen var í samband við bólkin Mark No Limitz, har fólk sum Mark Joensen og Malan Eyðunsdóttir spældu við. Teitur var forsangari. Bólkurin luttók í Prix Føroyum í 1997 og endaði við at vinna kappingina. Mark No Limitz spældi mest lættisoppa og søtan popp við fangandi rútmum. Síðani hoyrdi man lítið og einki frá Mark No Limitz, og til endans fór bólkurin hvør til sítt. Bæði Malan Eyðunsdóttir, Mark Joensen og Teitur byrjaðu hvør sítt solo-projekt. Teitur royndi seg við fløguni “Sólin og regnið”, ið kom út í 2002. Teitur flutti til London. Tá byrjaði hann at liva av tónleikinum hjá sær. Tað gekk so mikið væl hjá honum, at hann og Universal Records skrivaðu undir sáttmála í 2003, og hann fekk Christian Ulf-Hansen sum umboðsfólk. Teitur gav fløguna “Poetry and Aeroplanes” út í 2003 undir plátufelagnum Universal Records. Teitur spældi løg av tí nýggju fløguni í samband við Prix Føroyar 2003, men hetta var ikki væl móttikið av lurtarafjøldini. Tá fløgan kom út tveir mánaðir seinni, gjørdist hon sera væl móttikin í Føroyum, har Teitur var við at gerast tað heilt stóra innan føroyskan tónleik. Vænti ikki, at sáttmálin hjá Teiti við Universal var tikin í álvara millum almenningin, fyrrenn fløgan kom út. Teitur túraði í USA í 2004 og 2005. Hildið var, at sáttmálin og fløgan fór at geva Teiti eitt altjóða gjøgnumbrot, men ístaðin bleiv hann bert eitt av teimum mongu listafólkunum, Universal Records hevur sáttmála við. Á vári 2006 ljóðaðu tíðindini um at Teitur var farin frá Universal, orsakað av trupulleikum við rættindum o.l. Stutt aftaná kom Teitur við fløguni ((Stay Under the Stars)), sum kom út á nýstovnaða plátufelagnum ((Arlo & Betty Recordings ltd.)), í samstarv við Playground Music. Teitur stovnaði við Christian Ulf-Hansen Arlo & Betty recordings Ltd. Plátufelagið eitur eftir tveimum gittarum hjá Teiti. “Stay under the Stars” gjørdist beinanvegin tað heilt stóra. Sangir sum “Louis, Louis” og “Don´t want you to wake up” rungaðu í útvarpinum. Teitur fór konsertferðir til USA og Kanada, hann spældi nógv í norðanlondum og hann var við í nógvum sjónvarps- og útvarpssendingum. Tá hóvastákið, ið “Stay under the Stars” hevði við sær, var við at leggja seg, kom Teitur út við einari føroyskari fløgu: “Káta Hornið”. Fleiri ummælarar undraðust á, hví Teitur vendi aftur til tað føroyska málið. Teir hildu, at hendan fór at vera ein fusari í sama stíl sum “Sólin og regnið”, men so var als ikki. “Sólin og regnið” og “Káta Hornið” eru torførar at samanlíkna. Stílurin er heilt ymiskur á teimum báðum fløgunum. Tá ið “Káta Hornið” kom út, vóru yvirskriftir sum “Meistaraverkið hjá Teitur” og “Vælkomin heim Teitur” at síggja í fjølmiðlunum. Fløgan bleiv skjótt tað heilt stóra, og Teitur víðkaði sína lurtara-fjøld. Danish Music Awards er eitt award-show, ið verður hildið í Danmark. Teitur vann heitið sum besti sangari í Danmark ár 2007. Mæt nøvn sum Simon Kvam, Troels Abrahamsen og Thomas Helmig vóru nomineraðir til sama heiti. Men havnadrongurin vann á teimum øllum, og valdi at geva sína takkar-talu á føroyskum.
Síðan hevur Teitur útgivið fløgurnar The Singer (2008) og Let the Dog Drive Home (2010). Fløvan The Singer vann ein prís á Danish Music Awards 2009 í bólkinum Ársins danska Singer/Songwriter útgáva.
Ritverkið hjá Teiti[rætta | rætta wikitekst]
Teitur Lassen hevur givið 6 fløgur út. Av tí, at Teitur longu var kendur millum føroyingar sum forsangarin í Mark No Limitz, gjørdi, at fólk vóru varug um fløguna “Sólin og regnið”. Hon er ikki marknaðarførd á sama hátt sum hansara nýggjaru fløgur, og lættari er at kenna seg aftur í tekstunum í teimum sangunum. Sangirnir vóru skrivaðir samanhangandi á sumri 2002, tá Teitur var heima í summarfrí. Teitur heldur sjálvur, at hetta ikki er ein rættilig Teitur-fløga. Fyrsta Teitur-fløgan kom út í 2003 og var nevnd “Poetry and Aeroplanes”. “Poetry and Aeroplanes” varð væl móttikin av flestu ummælarum og lurtarum. Hendan fløgan var tann, ið var grundvøllurin hjá Teiti í altjóða høpi. Fløgan var sera væl seld í Amerika. “Poetry and Aeroplanes” var sera væl marknaðarførd, og Teitur spældi nógvar konsertir í samband við útgávuna. Onnur Teitur-fløgan varð nevnd “Stay under the Stars” og varð givin út í 2005. Her heldur Teitur áfram við sínum søgum um lívið, heimin og kærleika. Fløgan var á top-10 listum í Danmark, og Teitur var biðin at spæla á fleiri festivalum í Evropa. Sjálvt um »Stay Under the Stars« hevur selt betur í Evropa enn “Poetry and Aeroplanes”, so er søgan júst tann øvugta í USA, ið annars hevur verið kjarnumarknaðurin hjá Teiti.
“Tað hevur ikki gingið so væl at marknaðarføra »Stay Under the Stars« í USA. Plátufelagið, ið vit gjørdu útbreiðslusáttmála við haryviri, hevur ikki gjørt ein skit av øllum tí, sum tað lovaði, og harumframt kiksaði ein týdningarmikil útgávukonsert, tí eg fekk ikki neyðuga visumið. Alt var klárt, og tað sótu 50 amerikanskir tónleikajournalistar og bíðaðu í einum konsertsali í New York, men har dukkaði eingin Teitur upp. So tað var nakað lort”, fortelur Teitur erliga.
Teitur hevur fingið nógv rós fyri útgávuna »Káta hornið«, har hann aftur roynir seg á føroyskum, og viðger føroyska samfelagið anno 2007. Fløgan er uppkallað eftir Káta Horninum í Tórshavn. Á fløguni tekur Teitur veruliga blaðið frá munninum og sigur sína hugsan um nógv føroysk viðurskiftir. Hann syngur um vantandi tolsemi og religiøsa fanatismu í Føroyum; um málsligt snævurskygni, og at Havnin í roynd og veru er ein lítil bygd, hóast havnarfólk alla tíðina royna at sannføra bæði seg sjálvi og onnur um tað øvugta. Fløgan er tann einasta, ið hevur megnað at fingið 6 stjørnur út av 6, tá ið fløgur verða ummældar í Dimmalætting:
”Káta hornið”, osar av stemningi, spæligleði og yvirskoti og er snøgt sagt besta føroyska fløgan, ið eg havi fingið latið upp í hendurnar at ummæla øll hesi árini sum fastur ummælari hjá Dimmalætting. 11 skeringar, ið eru at rokna sum ein long perlurøð av framúrskarandi væl komponeraðum og yrktum sangum av okkara klárt sterkasta sangskrivara”
Hetta skrivaði Uni Leitistein Hansen tá hann ummældi nýggju fløguna hjá Teiti í Dimmalætting. ”Káta Hornið” markerar uppaftur týðuligari tónlistarligu broytingina, ið er í gongd í Teiti. Hendan broytingin var longu byrjað á “Stay Under the Stars”, ið var væl leysari framleidd enn poleraða “Poetry and Aeroplanes”.
“Heldur enn at frata hinvegin aftur, so havi eg meira hug til at gera mín enska tónleik soleiðis, sum tónleikurin á »Káta Horninum« er. Eg havi meir og meir innsæð, hvønn leiklut mín føroyska barlast hevur í mínum virki sum sangari og sangskrivari, og at allir teir ensku sangirnir spretta eisini burtur úr hesari somu barlast. Hetta er eisini fyrsta fløgan, ið eg sjálvur havi framleitt, og tað hevur gjørt, at eg kenni meg nógv búnaðan sum tónleikara. Eg tori at gera nøkur val við mínum tónleiki og leiða hann ein ávísan veg, og eg haldi, at tónleikurin er meira Teitur enn nakrantíð”, staðfestir Teitur.
Hóast “Káta Hornið” ikki verður mett sum tann mest lurtara- ella útvarpsvinarliga Teitur-útgávan, verður hon sæð sum ein heit, livandi og ótrúliga væl samanskrúvað fløga, ið hevur nógv á hjarta og bara veksur við hvørjari gjøgnumspæling.
Sólin og regnið 2002
Poetry and Aeroplanes 2003
Stay under the Stars 2006
Káta Hornið 2007
The Singer 2008
Let the dog drive home 2010
Í 2007 fór Teitur í holt við triðju enskt-mæltu fløguna, sum hevur heitið ((The Singer)). Hendan fløgan varð upptikin á Gotlandi í Svøríki. Tróndur í gøtu hevur lagt løgini til rættis saman við Teitur. Teitur fór á turné, og hevði heiðurin at opna størsta pallin, Orange Scene, vid sanginum "Fishlips", á Roskilde Festival 2008.
4. oktober 2010 kom fløskan ((Let the fish Drive Home)) út. 12 skeringar á enskum. Les samrøðu um fløguna [[1]]
Tíðarrák[rætta | rætta wikitekst]
Á ein hátt ber til at siga, at Teitur við »Káta horninum« gongur í fótasporunum hjá Kára P. í 70'unum og Frændum í 80'unum. Hann er vorðin røddin hjá sínum ættarliði. Ein rødd, ið viðger tíðarinnar rák, tvístøður og setur orð á kenslur og spenningar, sum bilgjast í yngru ættarliðunum. Hetta er ein leiklutur, ið klæðir Teiti, sum við sínum tónlistarliga virki longu er gingin undan og hevur kveikt eina trúgv á egin evni í ungum føroyingum.
“Eg haldi, at eg sigi tingini, sum tey eru. Eg og tey ungu fólkini, ið eg deili mítt lív við, vit halda hatta har. Hatta er mín veruleiki. Og ja, nógv viðurskifti eru virkuliga býtt í Føroyum, men eg haldi, at ein sovorðin sum eg hevur ábyrgd at gera vart við hesi viðurskifti. Eg havi sæð, at eg fari at halda fram við at spæla tónleik, og at hetta er tað, ið eg brenni fyri at gera, og tískil er umráðandi at hava eitt gott fundament at standa á. Tá nyttar einki ikki at hava eina meining um tingini, tí so hevur tú einki stað at standa.”
Teitur viðger evni, ið eru uppi í samfelagnum. Hetta ger hann á ein heilt serstakan hátt. Tá ið hann syngur er tað stutt og greitt orðað. Hann hevur ein boðskap, ið hann sendir út til áhoyrararnar. Tørvur er á einum stuttum og greiðum boðskapi. Hettar tosar til ungdómin og aðrar áhoyrarar. Man fær ein steðg frá øllum tí háfloygda og tí, ið er lýst út í æsir.
Stílurin er singer/songwriter, ið er algongdur um allan heim. Øll ljóð, ljóðføri, og orð skapa ein ávísan dám og søgu. Teitur hevur í øllum stillum greinað og neyvkannað arvaeginleikarnar hjá heimliga tónleikarliga dýrgripinum, sum hann er uppvaksin við gjøgnum Útvarp Føroya. Hann hevur brúkt hesa vitan til at genspleysa feita, føroyska retro-úttrykkið, ið myndar »Káta hornið« tónlistarliga. Hetta eru Tey av kamarinum, Faroe Boys, Simmi, Birni Dam, Havnarkórið, Herman Jacobsen, Kári P. og Hanus G. Hetta er tapet frá 50- og 60-unum og eitt sindur modni lukturin av gomlum teppi heima hjá ommu og abba. Hetta eru »Kvøðuljómarnar til sjófólkið« ein gráan, regnvátan sunnudag. Hetta er seigt, slavið og sorgblítt. Hetta er føroyskt, men mest av øllum, hetta er meistarligt.
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
- 2001 Teitur – Singer/Songwriter EP.
- 2002 Sólin og regnið
- 2003 Poetry & Aeroplanes (cd).
- 2006 Stay under the Stars.
- 2007 Káta Hornið.
- 2008 The Singer.
- 2010 Let the Dog Drive Home.
Umframt[rætta | rætta wikitekst]
- 1996 Mark No Limits
- 1998 Jólafløgan skering 12.
- 1998 Sov blítt og søtt skering 16.
- 2006 Rubber & Soul Singla við Ane Brun
- 2009 All My Mistakes Savnsfløga
- 2009 A Night at the Opera CD/DVD

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nýggjur sýnisgluggi hjá føroyskum vinnulívi
Nýggja almenna vinnuskráin hjá Business-Line gevur føroysku vinnuni nýggjar møguleikar at lýsa sítt virksemi. Hugsað verður um vinnugrein, útflutning, innflutning, framleiðslu, umboð, ídnað, handil, tænastur, osv.
Vinnuskráin BL.FO har øll feløg hava sína egnu, góðu síðu
Í nýggju vinnuskránni hjá Business-Line, BL.FO hava vit lagt okkum eftir, at øll føroysk feløg fáa sína egnu, góðu síðu.
Feløgini fáa á henda hátt eitt víðkað navnakort á alnótini, har tey kunnu sýna seg fram fyri sínum viðskiftafólki, veitarum o.o., uttan at stovna eina nýggja, serstaka heimasíðu. Hevur felagið egna heimsíðu, verður víst til hesa í støðisupplýsingum vinstrumegin.
Fyri brúkararnar av hesi nýggju, almennu vinnuskránni merkir hetta, at lætt er at finna fram til, hvørjar vørur og tænastur, føroysk feløg hava at bjóða brúkarum í Føroyum og úti í heimi. Sí dømi um virkislýsing her
.
Send okkum virkislýsingina av tínum felag
Umboð fyri feløgini hava møguleika at senda okkum virkislýsingina, við at útfylla oyðiblaðið niðanfyri:


text:
Í blaðnum hesaferð:
-
- - Orsøkin til glógvandi fráveruna hjá lærarum á slíkum skeiðum er altso ikki so einføld, sum eg óttaðist fyri, sigur Anna Dalsgaard, lærari í Tórshavnar kommunuskúla, í Skúlablaðnum nr. 3, 2014
- - Skúlaleiðslan eigur at fáa eina ávísa upphædd samsvarandi, hvussu nógv starvsfólk eru í skúlanum, og henda upphæddin eigur at kunna verða brúkt til skeiðsluttøku og ráðstevnugjald, sigur Herálvur Jacobsen, formaður Føroya Lærarafelags, í Skúlablaðnum nr. 3, 2014
- - Vit halda, at tíðin nú er búgvin til at byrja við einum orðblindaflokki fyri næmingar í Tórshavnar kommunu, sigur Selmar Jacobsen, skúlastjóri í Sankta Frans skúla, í Skúlablaðnum nr. 3, 2014


text:
Starvsfólk og ferðafólk siga frá....
Smyril Line - Frítíðin byrjar umborð
Lætt og ómakaleyst ber til at koyra bæði Danmark, Ísland og alt Evropa upp og niður, júst tá passar tær. Við egnum bili er alt nógv lættari. Pakka viðførið í bilin, koyr umborð og njót ferðina.
Tá tú ferðast við Norrönu, kanst tú byrja at halda frí, leingi áðrenn tú kemur fram til títt frítíðarstað ella summarhús. Umborð á Norrönu kanst tú halda frí, so tað stendur eftirí.
Her á heimasíðu okkara fært tú íblástur til tína næstu ferð við Norrönu. Tað verði seg alt frá ferð við ella uttan frítíðardepil, ferð við kampingvogni, motorsúkklu ella hvat við at taka bilin við og koyra longur suður? Við okkum ert tú ikki avmarkað/ur.


text:
Tonga
Kongsríki Tonga (tonganskt: Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga, enskt: Kingdom of Tonga) er oyggjaland í Kyrrahavi. Høvuðsstaðurin eitur Nukuʻalofa.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Polynesar nomu land á Tongaoyggjum um 1300 f.Kr. Teir búsettust fram við eini stórari lón norðarlaga á størstu oynni Tongatapu. Øldir liðu, so fekk ein valdsharrastætt ræðið yvir oyggjunum, men um 1200 e.Kr. stýrdi Tui-Tonga-ættin øllum oyggjunum úr høvuðssæti sínum í Mu'a-økinum í landnyrðingspartinum í Tongatapu. Um 1400 bygdu teir sær stórt høvuðssetur í Mu'a. Uttan um varð gjørt verndarvirki og virkisgrøv, og fyri innan vóru mong hús til høvdingarnar, húski og tænastufólk teirra. Tonga hevði lítið samband við umheimin, men menningin stóð við. Tui-Tonga-ættin hevði stýrt í meira enn hundrað ár, og ávirkanin frá teimum varð borin út um Tongaoyggjar til aðrar oyggjar í Polynesia.
Bøndurnir fóru á marknaðin í bygdini at selja vørur og grøði sína, mest bananir, søtepli, kopra (turkað kokusnøt), tapioka, yam og breyðfrukt. Fruktagóða jørðin og tropiska veðurlagið gjørdu, at væl fruktaði á Tonga. Teir veiddu eisini stóran fisk, til dømis háv og tunfisk. Agnið varð goymt í postalínskúvingum, tá ið útróðrarmenninir royndu eftir fiski og til dømis høgguslokki. Polynesar høvdu bátar, tá teir á hvørjum ári sigldu ímillum oyggjarnar. Annars vóru bátarnir loystir hvør frá øðrum og nýttir til dømis flutnings og útróðurs.
Tonga var ein av teimum fáu oyggjaflokkunum í Polynesia, sum hevði yvirstætt og tignarskipan, ið hevði valdið yvir øllum fólkinum. Meðan yvirstættin helt ting, vóru serligir tingsiðir, har teir ráðandi drukku ein sterkan rúsandi løg "kava", sum var bryggjaður av einari rót. Um 1500 tók onnur ætt við stjórnarvaldinum og stýrdi eina tíð, til Tui-Kanokupolo-ættin, sum enn stýrir í Tongaoyggjum, tók við.
Avstralásia : Avstralia · Norfolkoy · Jólaoyggj · Kokosoyggjar
Melanesia : Fidjioyggjar · Papua Nýguinea · Ný-Kaledonia · Sálomonsoyggjar · Vanuatu
Mikronesia : Guam · Kiribati · Marshalloyggjar · Norðurmarianoyggjar · Mikronesiasamveldið · Nauru · Palau
Polynesia : Amerikanska Sámoa · Cookoyggjar · Franska Polynesia · Hawai'i · Nýsæland · Niue · Pitcairnoyggjar · Sámoa · Tokelau · Tonga · Tuvalu · Wallis-Futuna


text:
Trygdarráð ST
Trygdarráðið hjá ST er týdningarmesti stovnurin í ST [1]. Trygdarráðið er eitt ráð, ið tekur stórar avgerðir og kemur saman til fundar at fáa frið í lag, tá ið vandi er fyri, at kríggj brestur á ímillum lond. Høvuðsuppgávan hjá ráðnum er at varðveita frið og trygd. Trygdarráðið arbeiðir bæði fyribyrgjandi - við at ráða til semju, vera semingspartur og áseta meginreglur fyri friðarligum loysnum, og meira aktivt, um ein træta endar við kríggi. Tá kann Trygdarráðið senda friðarvarðveitandi herlið inn í øki og seta tvingsilsátøk og búskaparlig revsitiltøk í verk [2]. Herliðini eru ofta úr fleiri limalondum, men eru undir ST-yvirvaldi. Ráðið kann taka avgerð um, at lond, ið kríggjast, skulu fáa í lag vápnahvíld, ella tað kann gera av at senda friðarherlið at verja friðin. Trygdarráðið skal straks koma saman, um heimsfriðurin verður hóttur.
Trygdarráðið er samansett av 15 limalondum, fimm av hesum eru fastir limir. Hini tíggju londini verða vald fyri eitt tveyára tíðarskeið í senn. Trygdarráðið kann viðmæla nýggj limalond og ráða til burturvísing av limalandi, sum áhaldandi brýtur meginreglur stovnsins.
Núverandi limir[rætta | rætta wikitekst]
Í trygdarráðnum eru fimtan limir. Ráðið hevur fimm fastar limir - USA, Stórabretland, Frakland, Kina og Russland - og tíggju aðrar limir, sum sita 2 ár í senn. Hinir tíggju limirnir verða valdir fyri 2 ár í senn av landabólkum: Fimm úr Ásia og Afrika, tveir úr Vesturevropa, tveir úr Latínamerika (Mið- og Suðuramerika) og ein úr Eysturevropa. Avgerðir Trygdarráðsins hava bert gildi, um í minsta lagi níggju limir atkvøða fyri. Ráðið hevur víðar heimildir, men samstundis hava føstu limirnir sonevndan sýtingarrætt (vetorætt), tað er, at tey einsamøll kunnu sýta fyri, at ein avgerð, sum øll hini annars eru samd um, verður viðtikin. Undir Kalda krígnum nýttu Sovjetsamveldið og USA mangan hendan møguleika og løgdu tí Trygdarráðið lamið í long tíðarskeið.
- USA (fastur limur)
- Stóra Bretland (fastur limur)
- Frakland (fastur limur)
- Fólkalýðveldið Kina (fastur limur)
- Russland (fastur limur)
- Argentina (1. januar 2013 – 31. desember 2014)
- Avstralia (1. januar 2013 – 31. desember 2014)
- Ruanda (1. januar 2013 – 31. desember 2014)
- Luksemborg (1. januar 2013 – 31. desember 2014)
- Suðurkorea (1. januar 2013 – 31. desember 2014)
- Litava (1. januar 2014 – 31. desember 2015)
- Kili (1. januar 2014 – 31. desember 2015)
- Kjad (1. januar 2014 – 31. desember 2015)
- Jordan (1. januar 2014 – 31. desember 2015)
- Nigeria (1. januar 2014 – 31. desember 2015)
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.fn.no/FN-informasjon/FNs-hovedorganer/Sikkerhetsraadet
- ↑ http://www.un.org/en/sc/about/
Dótturfelagsskapir : Altjóða verkamannafelagsskapur Sameindu Tjóða (ILO) | Undirvísingar-, Vísinda- og Mentanarstovnur Sameindu Tjóða (UNESCO)
Barnagrunnur Sameindu Tjóða (UNICEF) | Matvørufelagsskapur Sameindu Tjóða (WFP) | Heilsufelagsskapur Sameindu Tjóða (WHO)
Høvuðsstovnar: Aðalsfundurin • Trygdarráðið • Búskapar- og Almannamálaráðið • Altjóða Dómstólurin • Aðalskrivstovan • Tilsjónarráðið


text:
Mann
Isle of Man, Mann ella Mon sum hon eisini verður nevnd (Ellan Vannin á manskum), er sjálvstýrandi oyggj í Írska sjónum, men undir enskum kongadømi. Stjórnin á oynni eitur Tynwals, og her verða summar týðandi avgerðir tiknar. Upprunamálið er manskt - keltisk mál, sum næstan er útdeytt og bara verður talað við hátíðarligt høvi. Oyggin hevur áður havt sjálvræði. Árini 1405 til 1765 var oyggin Man sjálvstøðugt kongsríki.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Manns søga
Søgan hjá Mann er elligomul. Oyggin var longu bygd, áðrenn keltar komu til bretsku oyggjarnar, og hon hevði sína frælsu og óheftu skipan fram til 1765, tá Duke John av Atholl varð kroystur at selja ensku krúnuni síni rættindi fyri 70.000 sterlingpund. Við hesi sølu fekk Stóra Bretland fult vald at krevja inn allan toll á oynni og tryggja, at Navigation Act varð upphildin eisini á Mann. Manbúgvar noyddust eftir hetta at venda aftur til gomlu vinnuvegirnar, landbúnað, fiskivinnu og námsvinnu, blýggj og kol. Frammanundan hesi sølu varð mett, at Manbúgvar árliga stóðu fyri eini smugling, ið snýtti bretsku krúnuna fyri virðir, sum svara til góð 300.000 pund. Ryberg royndi at flyta henda handil til Føroya.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Manskur politikkur
Mann er ikki eitt heimastýri. Mann er eitt sjálvstøðugt ríki í kongsfelagsskapi við Ongland. Gordon Brown hevur einki at siga í Mann. Men tað hevur enska drotningin harafturímóti. Mann er fullkomiliga sjálvstøðugt, men er tó ikki viðurkent av altjóða samfelagnum sum fullveldisríki.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Mansk mentan
Gamla gæliska talumálið, manskt bleivð avloyst av enskum í 19-du øld.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Mansk landafrøði
Mann liggur í Írlandshavinum, einar 50 km suður úr Skotlandi og einar 75 km eystur úr Norðurírlandi. Oyggin er 572 ferkilometrar til støddar, t.e. nakað sum Streymoy, Vágoy og Kalsoy til samans. Høvuðsstaðurin, Douglas, liggur miðskeiðis á eystursíðuni á oynni.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Manskur búskapur
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Bøkur[rætta | rætta wikitekst]
- G. V. C. Young: The Isle of Man and the Faroe Islands - two similar countries. Peel, Isle of Man: The Mansk-Svenska Publishing Co., 1980. - 11 s., 4 tlv. (kort)
- Peter Wade-Martins: The Manx Loghtan story : the decline and revival of a primitive breed. Ashford: Geerings of Ashford, 1990. - 110 s. : myndir (summar í litum)
- Godfrey Baldacchino and David Milne: Lessons from the political economy of small islands. the resourcefulness of jurisdiction. - Basingstoke: Macmillan, 2000. - xxiii, 267 s. (Áland, Føroyar, Ísland, Mann, Nýfundland, Prince Edwardsoy)


text:
63 Uppskot til lųgtingslóg um broyting ķ lųgtingslóg um skatting av kapitalvinningi (Kapitalvinningsskattalógin)
A. Upprunauppskot
B. 1. višgerš
C. Oršaskifti viš 1. višgerš
D. Nevndarskjųl
E. Įlit
F. 2. višgerš
G. Oršaskifti viš 2. višgerš
H. Broytingaruppskot
I. 3. višgerš
J. Oršaskifti viš 3. višgerš
Įr 2006, 21. februar, legši Bįršur Nielsen, landsstżrismašur, vegna landsstżriš fram soljóšandi
Uppskot
til
lųgtingslóg um broyting ķ lųgtingslóg um skatting av kapitalvinningi (Kapitalvinningsskattalógin)
§ 1
Ķ lųgtingslóg nr. 164 frį 21. desember 2001 um skatting av kapitalvinningi, sum seinast broytt viš lųgtingslóg nr. 141 frį 15. december 2005 verša hesar broytingar gjųrdar:
1) Ķ § 1, stk. 1 veršur sum nr. 7 sett:
7) Rentuśtreišslur, jb. § 10, stk. 3.
2) Ķ § 6, stk. 4 veršur 10.000 kr. broytt til 1.000 kr..
3) § 6, stk. 6 veršur oršaš soleišis:
Stk. 6. Valutakursvinningur ella -tap av fķggjarkrųvum og skuld, iš hava samband viš skattgjaldarans vinnuvirki, verša tikin viš ķ skattskyldugu inntųkuna eftir skattalógini. Vinningurin ella tapiš verša tikin viš ķ skattskyldugu inntųkuna taš įriš, vinningurin er stašfestur, og tapiš er goldiš.
4) § 9, stk. 1, 2. pkt. veršur oršaš soleišis:
Felųg og grunnar o.o., sum eru fult skattskyldug ķ Fųroyum, og sum eiga partapening ella innskotspening ķ tķ śtlutandi felagnum, skulu ikki gjalda skatt av vinningsbżtinum.
5) § 9, stk. 2 veršur strikaš.
6) § 10 veršur oršaš soleišis:
§ 10. Fyri likamligar persónar og deyšsbśgv verša rentuinntųkur roknašar upp ķ uppgeršina av skattskyldugu inntųkuni eftir § 14. Fyri felųg og grunnar v.m. veršur rentuinntųkan roknaš upp ķ uppgeršina av skattskyldugu inntųkuni eftir skattalógini.
Stk. 2. Samsżning fyri višhangandi ella góšskrivaša rentu ķ sambandi viš avhending ella śtvegan av rentuberandi krųvum veršur tikin viš ķ uppgeršina av rentuinntųku taš įriš, tį avhendingin ella śtveganin av kravinum fer fram. Samsżning, sum veršur goldin peningastovni ķ sambandi viš, at peningur veršur tikin śt (dekort), veršur tikin viš ķ uppgeršina av rentuinntųku taš įriš, samsżningin veršur skuldskrivaš.
Stk. 3. Rentur, sum stava frį lįntųku hjį likamligum persónum ķ peningastovnum o.ų., kunnu mótroknast ķ kapitalvinningi. Tó ikki rentur, sum eru umfatašar av lóg um stušul til rentuśtreišslur.
Stk. 4. Nišanfyristandandi rentu-inntųkur verša ikki skattašar:
1) Rentur, sum verša góšskrivašar kontuni fyri eina eftirlųnarskipan viš innskoti ķ peningastovni v.m., so leingi tęr ikki verša śtgoldnar.
2) Renta av ov nógv goldnum skatti og avgjųldum.
3) Rentutilskriving av innilęstum dżrtķšarvišbótum, sambęrt Lov nr. 7 af 9. januar 1980 om Lųnmodtagernes Dyrtidsfond med senere ęndringer.
7) Ķ § 14, stk. 1 veršur , 10 og 28 broytt til og 10.
8) Ķ § 14, stk. 2 veršur sum 3. og 4. pkt. sett:
Vķsir inntųkuuppgeršin eftir skattalógini hall, kunnu felųg og grunnar o.o. taka vinning eftir hesi grein viš ķ uppgeršina av skattskyldugu inntųkuni eftir skattalógini. Hetta er tó bert galdandi fyri so stóran part av vinninginum, sum dekkar hall, harundir hall frį eldri inntųkuįrum, sum felagiš kann fųra fram til frįdrįtt ķ seinni inntųkuįrum.
9) Ķ § 14 veršur aftanį stk. 3 sum nżtt stk. sett:
"Stk. 4. Er ongin kapitalvinningur at mótrokna rentuśtreišslur viš, kunnu rentuśtreišslur verša fluttar fram til mótrokning ķ kapitalvinningi nęstu 5 įrini. Ķ hesum tķšarskeiši kann tapiš einans flytast til frįdrįtt fyri eitt seinni inntųkuįr treytaš av, at taš ikki rśmast innan fyri ein mųguligan nettovinning ķ einnum inntųkuįri frammanundan.
10) § 15 veršur oršaš soleišis:
§ 15. Felųg og grunnar o.o., sum śtluta vinningsbżti til likamligar persónar, skulu halda 35% aftur ķ skatti. Tį iš śtlutaš veršur til felųg og grunnar v.m., sum ikki eru fevnd av § 9, stk. 1, 2. pkt., skal haldast aftur ein skattur į 18 %. Skattur skal eisini haldast aftur ķ sambandi viš, at felag keypir egin partabrųv o.a., fevnd av § 5 ķ hesi lóg. Skattur skal ikki haldast aftur av vinningsbżti til partabrųv o.a., sum taš śtlutandi felagiš sjįlvt eigur.
Stk. 2. Landsstżrismašurin kann viš kunngerš įseta reglur um, at skattur ikki skal haldast aftur, ella at skattur skal haldast aftur viš einum lęgri satsi, enn įsett ķ stk. 1.
Stk. 3. Ķ seinasta lagi 14 dagar aftanį avgerš um at śtluta vinningsbżti skal felagiš, grunnurin o.o. rinda Toll- og Skattstovu Fųroya peningin og leggja viš eina vinningsbżtisuppgerš, sum vķsir, hvussu skatturin er roknašur, hvųrjir persónar og felųg fįa śtlutaš vinningsbżti, um tey eru kend, og hvųrji felųg og grunnar o.o. ikki skulu rinda skatt, jbr. § 9, stk. 1. Skatturin įliggur tó móttakaranum
Stk. 4. Hevur felagiš v.m. ikki goldiš afturhildnan skatt sambęrt stk. 1, veršur renta at rokna viš 0,7% um mįnašin frį 1. degi ķ tķ mįnaši, sum kemur, eftir at skatturin skuldi veriš goldin sambęrt stk. 1, og til goldiš er. Rentan kann ikki dragast frį, tį felagsins skattskylduga inntųka veršur gjųrd upp eftir skattalógini.
11) § 17 veršur strikaš.
12) § 18, stk. 1 veršur oršaš soleišis:
Taš įliggur skattskylduga at geva upp skattskyldugu upphęddina sambęrt § 14 į oyšublaši, sum Toll- og Skattstova Fųroya letur gera. Oyšublašiš skal latast Toll- og Skattstovu Fųroya samstundis, sum sjįlvuppgįvan eigur at verša latin inn sambęrt reglunum ķ skattalógini. Persónar, felųg og grunnar o.o., sum hava fingiš forprentaš oyšublaš, skulu tó ikki lata inn oyšublaš, um so er, at forprentašu upplżsingarnar eru ręttar og fullfķggjašar.
13) Ķ § 18 veršur aftanį stk. 1 sum nżtt stk. sett:
Stk. 2. Er skatturin eftir § 14 hęgri enn fyribilsskattur, goldin sambęrt § 15 og/ella § 16, veršur hann nevndur ķrestandi skattur. Er ķrestandi skatturin 500 kr. ella minni, veršur hann ikki kravdur inn. Er skatturin eftir § 14 lęgri enn fyribilsskattur, goldin sambęrt § 15 og/ella § 16, veršur hann nevndur avlopsskattur. Er avlopsskatturin minni enn 50 kr., veršur hann ikki śtgoldin.
Stk. 2, 3, 4 og 5 verša hereftir stk. 3, 4, 5 og 6.
14) Ķ § 20, stk. 2, veršur eftir kap. 1-4 sett:
og 7
15) Ķ § 23, stk. 1 veršur eftir villleišandi upplżsingar, sett:
ella letur vera viš at lata inn oyšublaš, sambęrt § 18, stk. 1, hóast forprentašu upplżsingarnar ikki eru ręttar og fullfķggjašar,
16) § 27 veršur oršaš soleišis:
§ 27. Hóast įsetingarnar ķ § 4 ķ hesi lóg, skal vinningur ella tap sambęrt § 1, nr. 1 ikki roknast viš ķ uppgeršina av skattskyldugu inntųkuni eftir § 14, tį viršisbrųvini eru śtvegaš fyri 16. november 2001, og vinningurin ella tapiš er įsannaš fyri 1. januar 2007.
17) § 28 veršur oršaš soleišis:
§ 28. Viršisbrųv, nevnd ķ § 1, nr. 1, iš eru śtvegaš fyri 16. november 2001, og sum ikki eru avhendaš fyri 1. januar 2007, verša eftir hesi lóg roknaš sum śtvegaš fyri eitt mett handilsvirši, sum veršur įsett viš stųši ķ innara viršinum ķ felagnum viš endan į roknskaparskeišinum, sum endar ķ 2006. Skattliga śtveganarviršiš veršur įsett til eitt mett handilsvirši og sett ķ eina skattauppgerš fyri seg, sum grannskošari vįttar til sannan.
Stk. 2. Landsstżrismanninum viš fķggjarmįlum veršur viš kunngerš heimilaš at įseta nęrri reglur um at įseta, hvussu viršiš skal gerast upp, freistir fyri at senda inn uppgeršina, og um mųguleiki skal vera at vķkja frį hesum. Uppgeršin skal sendast Toll- og Skattstovu Fųroya. Toll- og Skattstova Fųroya kann eftirkanna og gera broytingar ķ viršisįsetingini av ogn og skuld.
Stk. 3. Hóast stk. 1, verša tey viršisbrųv, sum eru skrįsett į einum viršisbręvamarknaši, roknaš fyri śtvegaš fyri skrįsetta kursviršiš viš dagsenda 31. desember 2006.
Stk. 4. Partabręvaeigarar kunnu ķ stašin fyri viršiš eftir stk. 1 og 2 velja at nżta veruliga śtveganarviršiš sum skattligt śtveganarvirši eftir hesi lóg. Velur partabręvaeigari at nżta veruliga śtveganarviršiš, skal hetta verša frįbošaš Toll- og Skattstovu Fųroya innan 1. oktober 2007. Veršur hetta ikki gjųrt, veršur skattliga śtveganarviršiš įsett eftir stk. 1 og 2.
Stk. 5. Allar įsetingarnar ķ hesi lóg um eitt nś uppgerš, frįdrįtt fyri tap, avmarkingar fyri frįdrįtt av tapi v.m. eru galdandi fyri viršisbrųv fevnd av kapittul 7. Tó kann frįdrįttarbęra tapiš ongantķš gerast meira enn taš tapiš, sum uppruna śtveganarviršiš av viršisbrųvunum hevši giviš, um selt varš til sama prķs.
18) §§ 29 og 30 verša strikašar.
19) § 31 veršur strikaš.
§ 2
Henda lųgtingslóg kemur ķ gildi dagin eftir, at hon er kunngjųrd.
Stk. 2. Tó hava broytingarnar ķ nr. 1, 3, 6, 8 og 13 virknaš fyri inntųkuįriš 2006, mešan broyting nr. 2 og 19 eru galdandi frį inntųkuįrinum 2007. Broytingin ķ nr. 5 er galdandi frį 1. januar 2007.
§ 3
Eftir umsókn kann Toll- og Skattstova Fųroya loyva fólki at koma ķ skattligu stųšuna hjį foreldrum o.ų. eftir reglunum um successión ķ § 12 afturvirkandi til 16. november 2001.
Kap. 1. Almennar višmerkingar
Landsstżrismašurin ķ fķggjarmįlum męlir viš hesum til broytingar ķ kapitalvinningsskattalógini. Viš broytingunum er ętlanin m.a. at javnseta skattingina av partabrųvum, śtvegaš įšrenn 16. november 2001 ella seinni, viš partabrųv, śtvegaš eftir hendan dag. Ętlanin viš hesum uppskoti er at fįa meira symmetri av skattingini eftir kapitalvinningsskattalógini, og at kapitalvinningsskattalógin ikki skal vera vinnuliga avlagandi.
Fleiri tżšandi broytingar eru ķ uppskotinum. Ein teirra er, at felųg sum nakaš nżtt kunnu mótrokna hall eftir skattalógini ķ vinningi eftir kapitalvinningsskattalógini og harviš minkaš um tann skatt, felagiš skal rinda.
Ein onnur tżšandi broyting er, at likamligir persónar (privatfólk) kunnu draga rentuśtreišslur frį ķ positivum kapitalvinningi. Frįdrįtturin fevnir bert um rentuśtreišslur til onnur lįn enn lįn, iš eru fevnd av rentustušlinum. Hevur viškomandi persónur ikki nakran postivan kapitalvinning at mótrokna viš, er mųguleiki at flyta rentuśtreišslurnar fram tey nęstu fylgjandi 5 įrini. Talan veršur ikki um at gjalda rentuśtreišslur śt, men einans um mųguleikan fyri at mótrokna rentuśtreišslur ķ positivum kapitalvinningi.
Trišja tżšandi broyting er, at skattafrķtųkan ķ skiftisreglunum veršur avtikin viš gildi frį 1. januar 2007. Skotiš veršur upp, at framtķšar viršisbroytingar av partabrųvum o.ų. skulu takast viš ķ uppgeršina av skattskyldugu inntųkuni eftir kapitalvinningsskattalógini. Hetta kemur, sum frįlķšur, at hava viš sęr meir inntųku til landskassan.
Umframt nevndu broytingar er ein tżšandi broyting, at felųg, grunnar o.o., sum eru fult skattskyldug ķ Fųroyum og eiga partapening/innskotspening ķ śtlutandi felagi, ikki skulu gjalda skatt av vinningsbżtinum.
Ašrar broytingar verša eisini gjųrdar, sum fyri stóran part eru fyrisitingarligar tillagingar og fylgibroytingar av, at skiftisreglurnar verša broyttar.
Kapitalvinningur hjį felųgum
Fyri at lętta um hjį vinnuni veršur skotiš upp, at felųg, sum hava nettovinning eftir kapitalvinningsskattalógini, kunnu taka hendan vinning viš ķ uppgeršini av skattskyldugu inntųkuni eftir skattalógini, um hendan vķsir eitt hall. Felųg skulu sostatt ikki rinda skatt eftir kapitalvinningsskattalógini ķ tann mun, tey hava hall av vanligu inntųkuuppgeršini, sum kann śtlķknaš kapitalvinningin. Talan skal vera um hall eftir skattalógini.
Uppskotiš broytir ikki stųšuna hjį felųgum, sum hava positivt śrslit bęši eftir kapitalvinningsskattalógini og skattalógini.
Uppskotiš broytir heldur ikki stųšuna hjį teimum felųgum, sum hava positivt śrslit eftir skattalógini og hall eftir kapitalvinningsskattalógini. Hall eftir kapitalvinningsskattalógini kann bert flytast fram til frįdrįtt ķ kapitalvinningi. Fimm įra markiš varš strikaš ķ 2004, so hall eftir kapitalvinningsskattalógini kann nś flytast fram óavmarkaš.
Fyri at fįa meira symmetri ķ regluna, so rentuinntųkur og rentuśtreišslur verša skattašar eins, veršur skotiš upp, at privat kunnu mótrokna rentuśtreišslur ķ kapitalvinningi.
Bśskaparliga merkir uppskotiš, at ein persónur, iš vil gera onkra ķlųgu, eitt nś ķ viršisbrųv, kann lįna til slķka ķlųgu og fįa frįdrįtt fyri rentuśtreišslurnar ķ hesum sambandi. Taš kann hugsast, at taš eru fleiri, sum kundu gjųrt ķlųgur ķ eitt nś lįns- ella partabrųv viš at taka lįn ķ ųšrum ognum viš frķvirši, men ikki hętta sęr undir slķka ķlųgu, tķ frįdrįttur ikki fęst fyri rentuśtreišslurnar, samstundis sum avkastiš av ķlųguni veršur skattaš beinanveg eftir galdandi skattareglum. Uttan iva hava broyttu reglurnar, sum her verša skotnar upp, positiv įrin į bśskapin og helst ein vųkstur viš sęr.
Skiftisreglur
Ķ kapitalvinningsskattalógini, sum kom ķ gildi 16. november 2001, vóru skiftisreglur gjųrdar. Reglurnar bera ķ sęr, at tey partabrųv o.a., sum vóršu śtvegaš, įšrenn lógin kom ķ gildi, framvegis skuldu višgerast eftir sama leisti sum undan 16. november 2001. Herviš vóru reglurnar varšveittar, iš įseta skattafrķtųku viš trż įra ognartķš ella 10 įra ognartķš fyri hųvušspartaeigarar.
Landsstżrismašurin skjżtur nś upp, at avtaka skattafrķtųkuna ķ skiftisreglunum.
Landsstżrismašurin ynskir tó at tryggja, at tann vinningur ella viršisųking, sum eru stašfest av partabrųvum fram til 1. januar 2007, framvegis verša skattafrķ. Soleišis veršur skotiš upp, at fyri tey partabrųv o.a., sum ķ dag koma undir skiftisreglurnar, veršur bert tann viršisųking, sum veršur stašfest 1. januar 2007 ella seinni, skattskyldug. Viš hesum veršur tryggjaš, at skatting ikki fer fram viš afturvirkandi megi.
Verša partabrųv seld fyri 31. desember 2006, veršur įsett, at skattafrķtųkan av teimum partabrųvum, sum eru śtvegaš, įšrenn kapitalvinningsskattalógin kom ķ gildi, veršur varšveitt. Taš merkir, at um tey partabrųv o.a., sum eru śtvegaš fyri 16. november 2001, verša seld ķ tķšarskeišinum frį tķ, at lógin kemur ķ gildi, og fram til 31. desember 2006, skal vinningur ella tap ikki takast viš ķ uppgeršina av skattskyldugu inntųkuni eftir kapitalvinningsskattalógini. Hetta veršur galdandi bęši fyri minnilutapartaeigarar og hųvušspartaeigarar, sjįlvt um hųvušspartaeigarar ikki hava įtt partabrųvini ķ 10 įr, tį tey verša seld.
Skattskyldugur vinningur, sum veršur stašfestur 1. januar 2007 ella seinni, veršur roknašur śt frį muninum millum sųluprķsin og viršiš, sum partabrųvini hava 31. desember 2006.
Fyri tey partabrųv o.a., sum eru skrįsett į einum viršisbręvamarknaši, veršur skrįsetta viršiš tann 31. desember 2006 nżtt sum śtveganarviršiš eftir kapitalvinningsskattalógini.
Fyri tey partabrųv o.a., sum ikki eru skrįsett į einum viršisbręvamarknaši, kann taš veršur trupult at įseta eitt nżtt śtveganarviršiš tann 31. desember 2006, av tķ sama veršur skotiš upp, at viršiš į hesum partabrųvum veršur įsett śt frį innara viršinum ķ partafelagnum, sum skal vera so nęr handilsviršinum sum gjųrligt. Talan er um partabrųv o.a., sum eru śtvegaš fyri 16. november 2001, og sum ikki eru avhend fyri 1. januar 2007, og harviš ikki koma undir skattafrķtųkuna eftir § 27. Hesi partabrųv o.a. skulu roknast fyri at vera śtvegaš fyri eitt virši, iš er įsett viš stųši ķ einum mettum handilsvirši ķ felagnum viš endan į roknskaparskeišinum 2006. Śtgangsstųšiš fyri viršisįsetingina av partabrųvum v.m. er viršiš, sum stendur ķ roknskapinum og eru eftirkannaš av grannskošara felagsins. Innara viršiš felagsins kann sķšani verša javnaš fyri meir- og minniviršiš į ogn og skuld felagsins, ķroknaš goodwill, fyri at finna eitt mett handilsvirši.
Skotiš veršur upp, at avmarka ręttin til frįdrįtt av tapi ķ kapitalvinning, tį iš viršisbręviš er sett til eitt mett handilsviršiš. Um eitt mett viršisbręv veršur selt viš tapi, kann hetta tapiš, sum meginregla verša drigiš frį ķ kapitalvinningi komandi įrini. Tó veršur skotiš upp, at tapiš, sum kann verša drigiš frį ķ kapitalvinningi, ongantķš kann verša meira enn taš tapiš, sum uppruna śtveganarviršiš av viršisbręvinum hevši giviš viš sųlu til sama prķs.
Skotiš veršur upp, at partabręvaeigarar, ķ stašin fyri at nżta kursviršiš ella handilsviršiš, kunnu velja at nżta veruliga śtveganarviršiš sum skattligt śtveganarvirši eftir lógini. Hetta kann t.d. vera ein fyrimunur fyri partabręvaeigaran, um so er, at veruliga śtveganarviršiš er hęgri enn innara viršiš. Skattskyldugi vinningurin veršur ķ slķkum fųrum lęgri.
Oršingin av nśverandi skiftisreglum ber ķ sęr, at ašrar įsetingar ķ lógini ikki kundu nżtast fyri partabrųv, sum vóru śtvegaš, įšrenn kapitalvinningsskattalógin kom ķ gildi.
Eitt nś hevur hetta fųrt viš sęr, at reglurnar um succesión ķ §§ 12 og 13 ķ kapitalvinningsskattalógini ikki kunnu nżtast. Reglurnar ķ § 5 um, at sųla til śtlutandi felag altķš er at rokna sum vinningsbżti, hava heldur ikki kunna veriš nżttar.
Skiftisreglurnar, sum nś verša skotnar upp, forša ikki fyri, at ašrar almennar reglur ķ lógini skulu nżtast. Taš vil m.a. siga, at nś ber til at koma ķ skattligu stųšuna hjį foreldrum o.ų. eftir reglunum um successión ķ §§ 12 og 13.
Skattagrundarlagiš veršur viš hesum uppskoti vķškaš soleišis, at frameftir veršur ųll sųla og avhending av viršisbrųvum skattaš og sum frįlķšur veršur hetta ein meirinntųka til landskassan.
Skattafrķtt vinningsbżti millum felųg og grunnar o.o., sum eiga partabrųv ķ tķ śtlutandi felagnum
Eftir § 9, stk. 1 ķ galdandi lóg eru taš bert felųg, grunnar o.o., iš eiga 25 prosent ella meira av partapeninginum/innskotspeninginum ķ tķ śtlutandi felagnum, sum kunnu fįa vinningsbżtiš skattafrķtt. Tį iš broytingaruppskotiš var til hoyringar, komu višmerkingar frį bęši felagnum fyri lųggildar grannskošarar og felagnum fyri peningastovnar um, at landsstżrismašurin eigur at umhugsa at gera broytingar į hesum ųkinum. Vķst varš millum annaš į, at galdandi reglan ber ķ sęr, at vinningsbżtiš veršur skattaš tvęr feršir fyrst ķ felagnum viš 20 prosentum, og harumframt, tį iš taš veršur goldiš śt śr felagnum til ein privatpersón, viš 35 prosentum. Mett veršur eisini, at reglurnar kunnu hava óhepnar avleišingar viš sęr, iš ikki vóru tilętlašar.
Landsstżrismašurin viš fķggjarmįlum tekur undir viš višmerkingunum frį felųgunum og leggur serliga dent į, at ķ hesum tķšum, tį iš Fųroyar skulu menna ein viršisbręvamarknaš, er umrįšandi, at skattareglur ikki fųra viš sęr óneyšuga umsiting hjį vinnu og myndugleikum viš taš, at neyšugt er hjį fyritųkum, sum keypa minni part ķ einum virki, at legga saman og skjóta virkir inn ķ millum fyritųkurnar fyri at fįa vinningsbżtiš millum felųgini skattafrķtt, fyri sķšani at likvidera virkiš. Taš, sum er taš mest umrįšandi, er, at tį iš vinningsbżtiš veršur śtlutaš til privatpersón, skal vinningsbżtisskattur gjaldast viš 35 prosent.
Tķ veršur skotiš upp, at felųg, grunnar o.o., sum eru fult skattskyldug ķ Fųroyum, og sum eiga partapening/innskotspening ķ tķ śtlutandi felagnum, ikki skulu gjalda skatt av vinningsbżtinum.
Valutakursvinningur
Eftir nśverandi lóggįvu skal valutakursvinningur višgerast eftir kapitalvinningsskattalógini, mešan valutakurstap av fķggjarkrųvum og skuld, iš hava samband viš skattgjaldarans vinnuvirki, verša tikin viš ķ skattskyldugu inntųkuna eftir skattalógini.
Mett veršur, at valutakursvinningur og -tap eiga at verša višgjųrd eftir somu reglum, og skotiš veršur tķ upp, at bęši valutakursvinningur og -tap, iš hava samband viš skattgjaldarans vinnuvirki verša tikin viš ķ uppgeršina av skattskyldugu inntųkuna eftir skattalógini.
Vinningur yvir 1.000 krónur
Sambęrt galdandi lóg skulu likamligir persónar og deyšsbśgv bert skattast av vinningi ķ sambandi viš innfrķan ella sųlu av krųvum og ķ sambandi viš leysgevan av skuld, um so er, at vinningurin er meira enn 10.000 kr. samanlagt um įriš. Hendan įseting varš upprunaliga sett inn ķ lógina fyri at lętta um fyrisitingina, viš at allir teir smęrru vinningarnir vóru undantiknir skattskyldu.
Įsetingin kann tó fųra til spekulasjón. Til dųmis ber til at keypa lįnsbrųv, sum hava lķtla ella onga rentu, og sum tķ ķ stašin geva vinning viš sųlu. Um sųluvinningurin av lįnsbrųvum ikki er stųrri enn 10 .000 kr. um įriš, skal vinningurin ikki skattast.
Mett veršur, at marknašartreytir eiga at vera avgerandi fyri, hvųrjar ķlųgur verša gjųrdar - ikki skattlig atlit. Skotiš veršur tķ upp, at upphęddin į 10.000 kr. veršur lękkaš nišur ķ 1.000 kr. Viš hesum veršur mett, at skattligu atlitini viga minni, tį avgerast skal, hvųrjar ķlųgur skulu gerast.
Innkrevjing
Skotiš veršur upp at seta eitt minstamark fyri, nęr ķrestandi skattur av kapitalvinningi veršur innkravdur, og nęr avlopsskattur av kapitalvinningi veršur goldin śt. Ķrestandi skattur veršur bert kravdur inn, tį hann er stųrri enn 500 kr., mešan avlopsskattur bert veršur śtgoldin, tį hann er 50 kr. ella stųrri.
Sjįlvuppgįva og vinningsbżtisuppgerš
Skotiš veršur upp, at reglurnar um innlating av kapitalvinningssjįlvuppgįvu verša tillagašar soleišis, at um skattgjaldari fęr forprentaša sjįlvuppgįvu, og tęr forprentašu upplżsingarnar eru ręttar og fullfķggjašar, so nżtist skattgjaldaranum ikki at lata inn sjįlvuppgįvu. Eisini verša gjųrdar nakrar broytingar ķ įsetingunum um vinningsbżtisuppgeršina hjį felųgum, sum śtluta vinningsbżti, og nęr vinningsbżtisskattur skal haldast aftur.
Dekort og samsżning fyri višhangandi rentu
Skotiš veršur upp at gera reglur um tķšargreinan av dekort, sum er samsżning, iš veršur goldin peningastovni ķ sambandi viš, at peningur veršur tikin śt ķ strķš viš uppsagnartķš. Įsett veršur, at slķk samsżning veršur tikin viš ķ uppgeršina av rentuinntųku taš įriš, samsżningin veršur skuldskrivaš. Eftir vanligum periodiseringsreglum skal slķk samsżning mótroknast ķ rentuinntųkuni, sum samsżningin višvķkur, og hetta kann vera eitt inntųkuįr frammanundan, at samsżningin veršur skuldskrivaš.
Eisini veršur skotiš upp at gera reglur um tķšargreinan av samsżning, sum veršur goldin fyri višhangandi ella góšskrivaša rentu, iš er knżtt at einum rentuberandi kravi, t.d. einum lįnsbręvi. Skotiš veršur upp, at slķk samsżning veršur tikin viš ķ uppgeršina av rentuinntųku taš įriš, tį avhendingin ella śtveganin av lįnsbręvinum fer fram. Eftir vanligu periodiseringsreglunum skal slķk samsżning eisini takast viš ķ uppgeršina av tķ rentuinntųku, sum samsżningin višvķkur.
Dekort og samsżning fyri višhangandi ella góšskrivaša rentu veršur ikki mett sum ein sjįlvstųšug śtreišsla ella inntųka, iš er fevnd av kapitalvinningsskattalógini, men harafturķmóti ein regulering av tķ rentuinntųku sum skattgjaldarin hevur fingiš ella fer at fįa.
Kap. 2. Avleišingar av uppskotinum
Taš er trupult at siga, hvussu stórar fķggjarligar avleišingar uppskotiš hevur viš sęr fyri land og kommunur.
Taš, at felųg sleppa frį skatting av kapitalvinningi, ķ tann mun felųgini hava hall av rakstri, fųrir til, at landskassin missir nakaš. Skattur eftir kapitalvinningsskattalógini fer óskerdur ķ landskassan, mešan skattur eftir skattalógini veršur bżttur millum land og kommunur. Hall, sum kann fųrast fram til frįdrįtt ķ komandi inntųkum eftir skattalógini, veršur viš hesi broyting skjótari nżtt, og felųgini koma skjótari at rinda skatt av rakstrinum aftur. Tķ veršur ikki mett, at henda broyting hevur viš sęr negativar avleišingar fyri kommunur, bert fyri landiš.
Broytingin ķ skiftisreglunum hevur viš sęr, at ųll partabrųv skulu skattast av vinningi viš sųlu, eisini tey partabrųv, sum eru śtvegaš, įšrenn kapitalvinningsskattalógin kom ķ gildi. Av hesum partabrųvum, er taš tó bert tann viršisųking, sum veršur stašfest eftir ein įvķsan dag, ķ flestu fųrum 31. desember 2006, sum veršur skattskyldug. Skattagrundarlagiš veršur soleišis vķškaš nakaš, og er hetta ein fyrimunur fyri landskassan.
Viš taš at valutakursvinningur viš hesum lógaruppskoti veršur tikin viš ķ skattskyldugu inntųkuna, tį hesin vinningur hevur samband viš skattgjaldarans vinnuvirki, veršur hesin vinningur fluttur frį skatting eftir kapitalvinningsskattalógini til skatting eftir skattalógini og kemur soleišis viš i bżti milllum land og kommunur. Taš er soleišis ein įvķsur įgóši ķ hesum fyri kommunurnar.
Trupult er at siga hvųrjar umsitingarligar avleišingar lógaruppskotiš hevur fyri Toll- og Skattstovu Fųroya. Stašfestast kann tó, at lógaruppskotiš skipar til enn meira automatikk, sum tó tekur tķš at gera, hetta hevur viš sęr, at tęr manuellu umsitingarnar mugu nżtast, inntil skipanin kemur at koyra sjįlvvirkandi.
Višvķkjandi įsetingunum um minstamark fyri innkrevjing og śtgjald og įsetingunum um, at skattgjaldarar bert skulu lata inn sjįlvuppgįvu, um forprentašu upplżsingarnar ikki eru fullfķggjašar, veršur mett, at Toll- og Skattstova Fųroya kann spara nakaš ķ umsiting, hinvegin veršur taš nakaš meir umsiting av, at partabrųv, sum eru śtvegaš fyri 16. november 2001, skulu įsetast til eitt skattligt śtveganarvirši eftir innara viršinum ķ felagnum.
Trupult er at siga hvųrjar fķggjarligar og umsitingarligar avleišingar lógaruppskotiš fęr fyri vinnuna. Viršisųkingar, stašfestar eftir ein įvķsan dag, ķ flestu fųrum 31. desember 2006, av partabrųvum, sum eru śtvegaš, įšrenn kapitalvinningsskattalógin kom ķ gildi, verša sum sagt skattskyldugar. Hjį felųgum veršur taš ein fķggjarligur fyrimunur, at tey kunnu mótrokna positivan kapitalvinning ķ halli av rakstrinum.
Lógaruppskotiš hevur ongar avleišingar fyri umhvųrviš. Heldur ikki hevur uppskotiš sosialar avleišingar fyri įvķsar samfelagsbólkar ella felagsskapir.
Hoyringar
Hetta uppskot til broyting ķ Kapitalvinningsskattalógini hevur veriš til hoyringar hjį:
- Felagnum fyri lųggildigar grannskošarar
- Felagnum fyri skrįsettar grannskošarar
- Felagnum Peningastovnar
- FOĶB
- P/F Kaupthing Viršisbręvameklarafelag
- Felagnum fyri advokatar
- Lųgmansskrivstovuni
- Fiskimįlarįšnum
- Vinnumįlarįšnum
- Mentamįlarįšnum
- Almanna- og Heilsumįlarįšnum
- Innlendismįlarįšnum
Svar er komiš frį:
- Felagnum fyri lųggildigar grannskošarar
- Felagnum fyri skrįsettar grannskošarar
- Felagnum Peningastovnar
- FOĶB
- P/F Kaupthing Viršisbręvameklarafelag
Kap. 3. Serligar višmerkingar
§ 1, nr. 1
Skotiš veršur upp, at reglurnar ķ kapitalvinningsskattalógini eisini verša galdandi fyri rentuśtreišslur
§ 1, nr. 2
Upphęddin, nevnd ķ § 6, stk. 4, veršur lękkaš śr 10.000 kr. nišur ķ 1.000 kr.
§ 1, nr. 3
Her veršur skotiš upp, at bęši valutakursvinningur og valutakurstap av fķggjarkrųvum og skuld, skulu takast viš ķ uppgeršina av skattskyldugu inntųkuni eftir skattalógini ķ teimum fųrum, tį vinningurin ella tapiš hava samband viš skattgjaldarans vinnuvirki. Ķ nśverandi lóg er taš bert valutakurstap, sum hevur samband viš vinnuvirki, sum skal višgerast eftir skattalógini. Vinningur veršur ķ galdandi lóg višgjųrdur eftir kapitalvinningsskattalógini. Viš broytingini skulu allir valutakursmunir av krųvum og skuld, sum hava samband viš vinnuvirki, višgerast eftir somu reglum, sama um talan er um vinning ella tap.
§ 1, nr. 4
Her veršur įsett, at felųg og grunnar o.o., sum eru fult skattskyldug ķ Fųroyum, og sum eiga partapening/innskotspening ķ tķ śtlutandi felagnum, ikki skulu gjalda skatt av vinningsbżtinum. Her veršur gjųrd tann avmarking, at vinningsbżtiš bert veršur latiš skattafrķtt, um móttakandi felagiš er fult skattskyldugt ķ Fųroyum. Tó skal višmerkjast, at ķ tķ noršurlendska tvķskattasįttmįlanum hava Fųroyar bundiš seg til, at um móttakandi felagiš er heimahoyrandi ķ einum ųšrum Noršurlandi og eigur minst 10% av ognunum ķ tķ śtlutandi felagnum, so skal felagiš verša frķtikiš fyri skatting av vinningsbżti. Hóast vit soleišis hava interna heimild til at skatta, kunnu vit viš sįttmįlanum viš onnur lond hava bundiš okkum til at lata vera viš at nżta henda ręttin.
§ 1, nr. 5
Skotiš veršur upp at strika hesa įseting, iš var sett ķ lógina fyri at forša fyri misbrśki av reglunum um skatt av vinningsbżti. Mett veršur, at tį iš reglurnar um skattafrķtųku viš sųlu av viršisbrųvum verša settar śr gildi tann 1. januar 2007, hevur henda įseting ongan tżdning.
§ 1, nr. 6
Her veršur įsett, at samsżningin fyri višhangandi rentu ella góšskrivaša rentu, sum veršur rindaš ķ sambandi viš, at rentuberandi krųv verša avhend ella śtvegaš, skal takast viš ķ uppgeršina av rentuinntųkuni taš inntųkuįriš, tį avhendingin ella śtveganin fer fram.
Talan er bert um eina periodiseringsreglu. Umtalaša samsżningin er at meta sum ein regulering av rentuinntųkuni, sum er knżtt at kravinum, sum veršur keypt ella selt, t.d. einum lįnsbręvi. Samsżningin skal eftir galdandi periodiseringsreglum dragast frį ella leggjast afturat tķ įvķsu rentuinntųkuni av lįnsbręvinum, sum er keypt ella selt. Hetta merkir, at ķ dag veršur lįnsbręv fyri lįnsbręv hįtturin nżttur. Fyri at lętta um bęši hjį vinnuni og hjį Toll- og Skattstovu Fųroya veršur skotiš upp, at samsżningin ķ stašin skal takast viš ķ uppgeršina av rentuinntųkuni taš įriš, tį lįnsbręviš veršur keypt ella selt, so sleppast kann undan at gera broytingar ķ skattauppgeršum fyri onnur įr.
Skotiš veršur eisini upp, at dekort, sum veršur goldiš einum peningastovni ķ sambandi viš at innistandandi veršur tikiš śt ķ strķš viš uppsagnartķš, skal takast viš ķ uppgeršina av rentuinntųku taš įriš, tį samsżningin veršur skuldskrivaš. Eisini her er talan um eina periodiseringsreglu. Av praktiskum orsųkum veršur skotiš upp, at samsżningin veršur tikin viš ķ uppgeršina av rentuinntųku taš įriš, tį samsżningin veršur skuldskrivaš, taš vil siga, tį peningurin veršur tikin śt.
Hesar reglur um tķšargreining kunnu fųra til, at persónur ella felag fęr eina negativa rentuinntųku og um negativa rentuinntųkan ikki kann rśmast ķ ųšrum kapitalvinningi, so kann negativ rentuinntųka framflytast til frįdrįtt ķ komandi kapitalvinningi.
Mųguleiki veršur nś fyri at mótrokna rentuśtreišslur ķ kapitalvinningi tey nęstu fylgjandi 5 įrini, taš merkir, at teir persónar, iš hava rentuśtreišslur og kapitalvinning, viš hesi nżggju įseting koma at gjalda minni skatt, um so er, viškomandi hevur kapitalvinning. Uppskotiš fer sostatt at gagna ųllum, sum hava positivan kapitalvinning. Persónar, iš ongan kapitalvinning hava, koma ikki at merkja nakaš til hesa įseting. Įsetingin fevnir bert um rentur, sum ikki koma undir Rentustušulsskipanina.
§ 1, nr, 7
Her er bert talan um eina fylgibroyting av, at § 28 veršur broytt, sķ višmerkingar til § 1, nr. 17. Tį grein 28 veršur broytt, skal § 14 ikki vķsa til § 28.
§ 1, nr. 8
Skotiš veršur upp, at felųg og grunnar o.o. skulu taka nettovinning eftir kapitalvinningsskattalógini viš ķ uppgeršina av skattskyldugu inntųkuni eftir skattalógini tey įr, tį inntųkuuppgeršin eftir skattalógini vķsir hall. Soleišis kunnu felųg og grunnar o.o. mótrokna nettovinning eftir kapitalvinningsskattalógini ķ halli eftir skattalógini og harviš umgangast at skula rinda skatt eftir kapitalvinningsskattalógini, tį tey hava hall av rakstrinum ķ felagnum.
Taš er bert so stórur partur av kapitalvinninginum, sum dekkar hall eftir skattalógini, sum kann takast viš ķ uppgeršina av skattskyldugu inntųkuni eftir skattalógini, taš kann vera hall, sum er stašfest ķ sama įri, ella undanfarnum įrum, um so er, at tey kunnu fųrast fram til frįdrįtt ķ seinni inntųkuįrum.
Hall eftir kapitalvinningsskattalógini kunnu ikki mótroknast ķ eini positivari skattskyldugari inntųku eftir skattalógini. Hall eftir kapitalvinningsskattalógini kunnu bert fųrast fram til frįdrįtt ķ framtķšar inntųkum eftir kapitalviningsskattalógini eins og ķ galdandi reglum, jbr. 14, stk. 3.
§ 1, nr. 9
Skotiš veršur upp at avmarka mótrokning av rentuśtreišslum ķ kapitalvinningi, hetta serliga av tķ grund, at įsetingin er nżggj, og enn er vissa ikki fyri, hvussu umfatandi henda heimildin kemur at verša.
§ 1, nr. 10
§ 15, stk. 1 veršur oršaš av nżggjum. Ongar broytingar eru ķ 1. pkt. Ķ 2. pkt. veršur ein nżggj įseting sett, iš sigur, at vinningsbżtisskattur skal haldast aftur eisini ķ teimum fųrum, tį felųg keypa egin partabrųv o.a., sum eru fevnd av § 5. Tį sųluupphęddin veršur roknaš sum vinningsbżti, um felųg keypa egin partabrųv, jbr. § 5, veršur skotiš upp, at śtlutandi felagiš eisini ķ slķkum fųrum skal halda aftur vinningsbżtisskatt.
Nśverandi 3. pkt., sum snżr seg um vinningsbżtisuppgeršina, veršur flutt til stk. 3, samstundis sum taš veršur umoršaš. Nśverandi 4. pkt., iš sigur, at skatturin įliggur móttakaranum, veršur ikki broytt, men veršur eftir lógaruppskotinum flutt til 3. pkt.
Sum 4. pkt. veršur įsett, at tį śtlutaš veršur til felųg og grunnar o.o., skal skattur ikki afturhaldast. Ķ 5. pkt. veršur įsett, at skattur ikki skal haldast aftur av vinningsbżti til partabrųv o.o., sum śtlutandi felagiš sjįlvt eigur.
Ķ § 15, stk. 2 veršur įsett, at landsstżrismašurin viš kunngerš kann įseta reglur um, at skattur ikki skal haldast aftur, ella at skattur skal haldast aftur viš einum lęgri satsi, enn įsett ķ stk. 1.
Ętlanin er at gera undantak ķ kunngerš, soleišis at taš ķ įvķsum fųrum kann verša mųguligt at geva felųgunum, sum śtluta vinningsbżti, loyvi til ikki at halda aftur skatt av vinningsbżti.
Eitt nś kunnu tvķskattasįttmįlar įseta, at Fųroyar ikki skulu skatta įvķst vinningsbżti, ella at Fųroyar bert kunnu skatta vinningsbżti viš einum lęgri satsi, enn įsett ķ stk. 1.
Taš er soleišis ikki meiningin, at śtlutandi felųgini sjįlvi kunnu stżra, hvųrjir persónar ella felųg ikki skulu rinda skatt, ella skulu rinda ein lęgri skatt, enn įsett ķ kapitalvinningsskattalógini. Taš veršur altķš Toll- og Skattstova Fųroya, sum kemur at stżra, nęr og hvussu felųg kunnu afturhalda skatt į annan hįtt, enn įsett ķ stk. 1. Taš eru slķkar reglur, sum skulu įsetast ķ kunngerš.
Uttan serligar įsetingar ķ kunngerš skulu tey felųg og teir persónar, sum hava goldiš ov nógvan skatt, orsakaš av at śtlutandi felųgini hava hildiš aftur vinningsbżtisskatt, sųkja um at fįa skattin aftur frį Toll- og Skattstovu Fųroya, eins og taš veršur gjųrt nś.
Verandi § 15, stk. 3 veršur strikaš. Her er įsett, at vinningsbżti frį felųgum og grunnum o.ų., sum ikki eru fult skattskyldug ķ Fųroyum, veršur giviš upp, og skattur goldin sambęrt įsetingunum ķ § 18. Mett veršur, at hendan įseting er óneyšug, tį taš longu ķ grein 18 veršur įsett, at persónar og felųg o.o., sum hava inntųku, sum er skattskyldug sambęrt kapitalvinningsskattalógini, skulu geva upp hesa inntųku.
Ķ stašin verša įsetingarnar um vinningsbżtisuppgerš settar ķ § 15, stk. 3.
Felųg, grunnar o.o., sum śtluta vinningsbżti, skulu rinda skattin til Toll- og Skattstovu Fųroya, og hetta skal verša gjųrt 14 dagar eftir avgerš um śtlutan av vinningsbżti. Henda įseting hevur stašiš ķ § 15, stk. 1, men veršur nś flutt til stk. 3, samstundis sum įsetingin veršur umoršaš. Einasta broyting ķ fyrsta setningi er, at taš ķ uppskotinum stendur avgerš um śtlutan av vinningsbżti, mešan taš ķ nśverandi lóggįvu stendur ašalfundarsamtykt um śtlutan av vinningsbżti.
Grundin til hesa broyting er, at alt, sum veršur śtlutaš partabręvaeigarum, er at meta sum vinningsbżti, jbr. § 1, stk. 2 ķ kapitalvinningsskattalógini. Hetta merkir, at um felag rindar pening til partaeigara, so er talan um vinningsbżti, (um talan ikki er um lųn ella tķlķkt), eisini um hetta veršur gjųrt uttan formliga ašalfundarsamtykt. Felagiš skal tį eisini halda aftur skatt av vinningsbżtinum.
Freistin fyri at rinda vinningsbżtisskatt til Toll- og Skattstovu Fųroya veršur roknaš frį tķ, at avgeršin er tikin um at rinda śt vinningsbżti. Um taš ikki fyriliggur nųkur formel avgerš um at rinda śt vinningsbżti, veršur freistin ķ seinasta lagi roknaš frį tķ, at vinningsbżti veršur goldiš partabręvaeigaranum.
Ķ seinna setningi ķ stk. 3 er įsett, at felagiš, sum rindar śt vinningsbżti, skal leggja viš eina vinningsbżtisuppgerš, sum vķsir, hvussu skatturin er roknašur, hvųrjir persónar og felųg fįa śtlutaš vinningsbżti, um tey eru kend, og hvųrji felųg ikki skulu rinda skatt, jbr. § 9, stk 1, 2. pkt.
Verandi stk. 2 ķ grein 15 veršur hereftir stk. 4.
§ 1, nr. 11
Skotiš veršur upp, at § 17 veršur strikaš. § 17 įsetur, at ašrar rentur, sum ikki koma frį fųroyskum peningastovnum og postgiro, skulu gevast upp, og skatturin rindast sambęrt įsetingunum ķ § 18. Mett veršur, at henda įseting er óneyšug, tį taš longu ķ grein 18 veršur įsett, at persónar og felųg o.o., sum hava inntųku, sum er skattskyldug sambęrt kapitalvinningsskattalógini, skulu geva upp hesa inntųku. Avtųkan av § 17 broytir tķ ikki ręttarstųšuna.
§ 1, nr. 12
§ 18, stk. 1 veršur eisini oršaš av nżggjum. Ķ 1. pkt. er bert tann broytingin gjųrd, at tilvķsingin til §§ 15 og 17 veršur tikin burtur. Taš veršur ikki mett neyšugt at nevna §§ 15 og 17 ķ hesi įseting, tį taš er ųll inntųka, sum er skattskyldug eftir lógini, sum skal takast viš ķ § 14 uppgeršina, og tķ er bert neyšugt at vķsa til § 14. Mett veršur ikki, at hetta fųrir til nakra broyting ķ ręttarstųšuni.
Eingin broyting veršur gjųrd ķ 2. pkt. Her er įsett, at freistin fyri at geva upp inntųkuna eftir kapitalvinningsskattalógini er tann sama, sum freistin fyri at lata inn sjįlvuppgįvu eftir skattalógini.
Ķ 3. pkt. veršur įsett, at persónum, felųgum o.ų., sum hava fingiš eina forprentaša kapitalvinningssjįlvuppgįvu, ikki nżtast at lata inn sjįlvuppgįvu, um forprentašu upplżsingarnar eru ręttar og fullfķggjašar. Mangla onkrar upplżsingar, ella eru upplżsingarnar skeivar į forprentašu sjįlvuppgįvuni, skal sjįlvuppgįvan altķš latast inn. Bert um allar upplżsingarnar į forprentašu sjįlvuppgįvuni eru ręttar og fullfķggjašar, kann ein lata vera viš at lata inn sjįlvuppgįvu.
§ 1, nr. 13
Eitt nżtt stk. 2 veršur sett inn ķ § 18. Her veršur įsett, at ķrestandi skattur eftir lógini veršur ikki kravdur inn, um hann er 500 kr. ella minni. Eisini veršur įsett, at avlopsskattur veršur ikki śtgoldin, um so er, at hann er 50 kr. ella minni. Tęr upphęddir, sum ikki vera innkravdar ella śtgoldnar eftir hesi įseting, verša bókašar įvikavist sum ein śtreišsla og ein inntųka hjį landskassanum fyri viškomandi įr.
§ 1, nr. 14
Ķ įsetingini um kęru veršur skotiš upp at gera eina tilvķsing til kapittul 7. Soleišis kunnu avgeršir, sum verša tiknar eftir reglunum ķ kapittul 7, skiftisreglunum, eisini kęrast til Skatta- og avgjaldskęrunevndina.
§ 1, nr. 15
Nśverandi revsiįseting ķ § 23 įsetur, at tann, iš greišir rangt frį ella į annan hįtt gevur villleišandi upplżsingar, kann verša revsašur, um hetta veršur gjųrt viš tķ ķ hyggju at sleppa undan at gjalda skatt eftir kapitalvinningsskattalógini, ella at misbrotiš er framt av stórum gįloysni.
Tį skattgjaldarar nś sleppa undan at lata inn sjįlvuppgįvu, um upplżsingar į forprentašu sjįlvuppgįvuni eru ręttar og fullfķggjašar, veršur skotiš upp at vķška revsireglurnar til eisini at fevna um passiv brot į kapitalvinningsskattalógina.
Soleišis kann tann, sum letur vera viš at lata inn sjįlvuppgįvu, hóast upplżsingarnar į forprentašu sjįlvuppgįvuni ikki eru ręttar og fullfķggjašar, verša revsašur, um so er, at hetta er gjųrt viš tķ ķ hyggju at sleppa undan at gjalda skattin, ella at misbrotiš er framt viš stórum gįloysni.
§ 1, nr. 16
Skotiš veršur upp at seta nżggjar reglur inn ķ kapittul 7, sum umrųšur skiftisreglur.
Nśverandi reglur um skattafrķtųku av partabrųvum o.ų., sum vóru śtvegaš, įšrenn kapitalvinningsskattalógin kom ķ gildi 16. november 2001, verša avtiknar. Taš eru §§ 27-30, sum verša avtiknar.
Ķ stašin verša settar nżggjar reglur, sum eisini snśgva seg um tey partabrųv, sum vóru śtvegaš, įšrenn kapitalvinningsskattalógin kom ķ gildi.
Ķ § 27 veršur įsett, at hóast reglurnar ķ § 4 ķ hesi lóg, skal vinningur og tap av at avhenda partabrųv o.a., sum eru śtvegaš fyri 16. november 2001, ikki teljast viš ķ skattskyldugu inntųkuna eftir kapitalvinningsskattalógini, um so er, at avhendingin fer fram fyri 1. januar 2007. Soleišis veršur vinningur skattafrķur, og tap kann ikki dragast frį, um vinningurin ella tapiš verša realiseraš ķ tķšarskeišnum, frį at lógin kemur ķ gildi og fram til 1. januar 2007.
Skattafrķtųkan veršur varšveitt fram til 1. januar 2007 og er galdandi bęši fyri minnilutapartaeigarar og hųvušspartaeigarar, sjįlvt um hųvušspartaeigarar ikki hava įtt partabrųvini ķ 10 įr, tį tey verša avhend. Taš er sostatt ikki longur neyšugt at skilja ķmillum, um talan er um minnilutapartaeigara ella hųvušspartaeigara.
§ 27 er eitt undantak til § 4 ķ kapitalvinningsskattalógini. Hetta merkir, at § 27 bert skal nżtast, um so er, at skatting eigur at fara fram eftir § 4 ķ lógini. Fųra t.d. reglurnar ķ § 5 til, at sųluupphęddin skal višgerast sum vinningsbżti, so verša įsetingarnar ķ § 27 ikki nżttar. Skal skatting ikki fara fram, tķ at avhendingin kemur undir successiónsreglurnar ķ grein 12 ella 13, so skulu įsetingarnar ķ grein 27 heldur ikki nżtast.
§ 1, nr. 17
ķ § 28 veršur įsett, at tey partabrųv o.a., sum eru śtvegaš fyri 16. november 2001, sum ikki eru avhend fyri 1. januar 2007, og harviš ikki koma undir skattafrķtųkuna eftir § 27, skulu roknast fyri at vera śtvegaš fyri eitt virši, sum er įsett viš stųši ķ einum mettum handilsvirši ķ felagnum viš endan į roknskaparskeišnum 2006.
Taš verša, sum śtgangsstųšiš, viršini, sum standa ķ roknskapinum, og sum eru eftirkannaš av grannskošara felagsins, sum verša stųšiš undir viršisįsetingini av partabrųvunum. Innara viršiš felagsins veršur śt frį hesum javnaš fyri meir- og minnivirši į ogn og skuld felagsins, ķroknaš goodwill. Ogn og skuld skulu sķšani viršismetast til mett handilsvirši. Hvųrt felag sęr skal sķšani gera eina uppgerš og senda hana inn til Toll- og Skattstovu Fųroya. Grannskošari skal vįtta hesa uppgerš.
Veršur eingin uppgerš send Toll- og Skattstovu Fųroya, veršur eitt mett virši įsett. Toll- og Skattstova Fųroya hevur mųguleika at eftirkanna, um viršisįsetingarnar eru ręttar, og veršur komiš fram į, at viršisįsetingarnar ikki eru ķ samsvari viš veruligu handilsviršini, kunnu ręttingar gerast. Eisini er heimild hjį Toll- og Skattstovu Fųroya, um eingin uppgerš veršur latin inn, at įseta eitt virši. Tį veršur viršiš į partabrųvunum įsett śt frį tķ regulering av ognum og skuld, sum Toll- og Skattstova Fųroya ger.
Landsstżrismašurin viš fķggjarmįlum hevur viš kunngerš heimild at įseta nęrri reglur um, hvussu tey ymisku ognarslųgini skulu viršisįsetast, t.d. fųst ogn, skip, immateriellar ognir o.a.
Avgeršir, sum Toll- og Skattstova Fųroya tekur um viršisįseting av ognum og skuld, kunnu kęrast til Skatta- og avgjaldskęrunevndina, og avgeršir frį Skatta- og avgjaldskęrunevndini kunnu kęrast til Fųroya Rętt.
Viršisįseting av partabrųvum śt frį einum mettum handilsvirši ķ felagnum er bert galdandi fyri partabrųv o.a. ķ felųgum, sum ikki eru skrįsett į einum viršisbręvamarknaši. Tey partabrųv, sum eru skrįsett į einum viršisbręvamarknaši, verša sambęrt § 28, stk. 2 roknaš sum śtvegaš fyri skrįsetta kursviršiš viš dagsenda tann 31. desember 2006.
Ķ stašin fyri at nżta viršini, sum eru nevnd ķ § 28, stk. 1 og 2, kunnu partaeigarar nżta veruliga śtveganarviršiš. Taš vil siga, at partaeigarar ķ stašin kunnu nżta taš viršiš, sum teir veruliga hava keypt partabrųvini fyri, sum skattligt śtveganarvirši eftir kapitalvinningsskattalógini.
Taš er ein treyt fyri at kunna nżta veruliga śtveganarviršiš, at hetta veršur frįbošaš Toll- og Skattstovu Fųroya innan 1. oktober 2007.
Veršur viršisbręviš viršismett til eitt mett handilsvirši, eru avmarkingar fyri, hvussu frįdrįttur av hesum kann fara fram, um ein framtķšar sųla gevur tap. Gevur ein sųla tap ķmun til metta handilsviršiš og sųluupphęddina, kann eitt tap verša drigiš frį ķ kapitalvinningi komandi įrini, tó ongantķš fyri meira enn, hvat sama sųla hevši giviš ķ tapi viš uppruna śtveganarviršinum. Soleišis slepst undan, at frįdrįttur fęst fyri eitt virši, sum reelt ikki er til ella hevur veriš til. Į henda hįtt slepst mųguliga undan, at viršisbrųv verša mett til eitt virši, sum er alt ov langt frį veruliga handilsviršinum.
Men um felagiš hevur śtlutaš kr. 6.000.000 sum skattafrķtt vinningsbżti įrini frammanundan sųluni, kann tap av viršisbrųvunum bert verša drigiš frį ķ uppgeršini eftir § 14 ķ tann mun, at tapiš er stųrri enn skattafrķtt vinningsbżti av sama viršisbręvi, sķ § 4, stk. 3 ķ kapitalvinningsskattalógini. Hetta hevur viš sęr, at veruliga tapiš at draga frį ķ dųminum er kr. 0,-.
§ 1, nr. 18
§ 29 og § 30 verša strikašar, sķ višmerkingar til § 1, nr. 12.
§ 1, nr. 19
§ 31, sum umrųšur hall, sum kundu fųrast fram eftir gomlu viršisbręvaskattalógini ķ 5 įr, veršur strikaš viš gildi fyri inntųkuįriš 2007. Tį eru 5 įr lišin, sķšani kapitalvinningsskattalógin var sett ķ gildi, og hall eftir teimum gomlu reglunum uppbrśkt.
§ 2
Skotiš veršur upp, at lógin fęr gildi dagin eftir, at hon er kunngjųrd, men at įsetingarnar ķ § 1, nr. 1, 3, 6, 8 og 13 skulu hava virknaš fyri inntųkuįriš 2006, mešan broyting nr. 2 og 19 eru galdandi fyri inntųkuįriš 2007.
Tęr broytingar, sum skulu hava virknaš fyri inntųkuįriš 2006, eru:
Allar hesar įsetingar hava tżdning fyri eitt heilt inntųkuįr og kunnu tķ ikki setast ķ gildi mitt ķ einum įri, tķ veršur skotiš upp, at hesar įsetingar hava gildi fyri inntųkuįriš 2007.
Broytingin ķ § 1, nr. 2, har upphęddin ķ § 6, stk. 6 veršur broytt frį 10.000 kr. til 1.000 kr., mį eisini fevna um eitt heilt inntųkuįr, men tį įsetingin er negativ fyri borgaran, kann broytingin ikki setast ķ gildi aftur ķ tķš. Tķ veršur skotiš upp, at henda broyting fęr gildi frį inntųkuįrinum 2007.
Broytingin ķ § 1, nr. 5 veršur sett ķ gildi tann 1. januar 2007, tį iš reglurnar um 3 og 10 įra ognartķš fyri at fįa skattafrķtųku viš sųlu verša settar śr gildi. Į sama hįtt veršur broytingin ķ § 1, nr. 19 sett śr gildi og er galdandi frį inntųkuįrinum 2007, tį hall eftir Viršisbręvaskattalógini er uppbrśkt.
§ 3
Tį iš kapitalvinningsskattalógin varš sett ķ gildi, varš eftirfylgjandi spurningur, um reglurnar um successión viš deyša, sambęrt § 12, vóru galdandi fyri viršisbrųv, sum vóru śtvegaš fyri 16. november 2001. Ętlanin var ongantķš, at hesi felųg, iš vóru fevnd av viršisbręvaskattalógini, og eftir teimum reglunum kundu nżta successiónsreglurnar eftir tįgaldandi lóg, skulu vera verri fyri eftir kapitalvinningsskattalógini. Fyri at gera taš pśra greitt, verša reglurnar ķ § 12 settar ķ gildi afturvirkandi soleišis, um so er, at onkur hevur goldiš skatt, og sum hevši kunnaš nżtt reglurnar ķ § 12, viš umsókn kann sųkja Toll- og Skattstovu Fųroya um at broyta avgeršina og sostatt fįa goldnan skatt aftur.
1. višgerš 8. mars 2006. Mįliš beint ķ fķggjarnevndina, sum tann 26. aprķl 2006 legši fram soljóšandi
Įlit
Landsstżriš hevur lagt mįliš fram tann 21. februar 2006, og eftir 1. višgerš tann 8. mars er taš beint fķggjarnevndini.
Nevndin hevur višgjųrt mįliš į fundum tann 9. og 27. mars og 6. og 18. aprķl 2006.
Undir višgeršini hevur nevndin havt fund viš Bįrš Nielsen, landsstżrismann ķ fķggjarmįlum.
Nevndin leggur dent į, at § 28 ikki skal verša byrjan upp į ognarskatt. Nevndin heldur, at landsstżrismašurin eigur at gera nįgreiniligar reglur fyri uppgeršarhįttin, so at hesin veršur einshįttašur og greišur, soleišis at sloppiš veršur undan ivamįlum.
Landsstżrismašurin hevur fyri nevndini upplżst, at ķ § 1, nr. 17 ķ uppskotinum, veršur ķ § 28, stk. 4 vķst til stk. 1 og 2, hetta er ikki rętt, taš skal verša vķst til stk. 1 og 3.
Eisini hevur landsstżrismašurin vķst į, at lųgtingmįl nr. 87 um renturokning hevur broytingar til renturokning ķ verandi uppskoti, tķ męlir hann til at gera įvķsar broytingar
Ein samd nevnd tekur undir viš tilmęli landsstżrismansins og setir fram soljóšandi
b r o y t i n g a r u p p s k o t
1) Ķ § 1, nr. 10 veršur § 15, stk. 4 oršaš soleišis:
Hevur felagiš ikki goldiš afturhildnan skatt, tį freistin er śti, skulu 0,7% roknast ķ rentu fyri hvųnn byrjašan mįnaš frį gjaldsdegnum at rokna. Sama er galdandi fyri skuldskrivaša rentu. Rentan kann ikki dragast frį, tį skattskylduga inntųka felagsins veršur gjųrd upp eftir skattalógini.
2) Ķ § 1, nr. 17 veršur ķ § 28, stk. 4 oršingin stk. 1 og 2 broytt til stk. 1 og 3
Annars hevur nevndin bżtt seg ķ ein meiriluta og ein minniluta.
Meiriluti (Anfinn Kallsberg, Vilhelm Johannesen, Kaj Leo Johannesen og Lisbeth L. Petersen) tekur undir viš, at mųguleiki skal verša at kunna draga frį rentuśtreišslur, iš stava frį lįni, tikiš ķ samband viš keyp av viršisbrųvum, men heldur, at hetta eigur at įsetast ķ lógini og setir tķ fram soljóšandi
b r o y t i n g a r u p p s k o t
Ķ nr. 6) veršur § 10, stk. 3 oršaš soleišis:
Stk. 3. Rentur, sum stava frį lįntųku hjį likamligum persónum ķ peningastovnum o.ų., iš er tikiš ķ sambandi viš keyp av viršisbrųvum, kunna mótroknast ķ kapitalvinningi.
Soleišis broytt tekur meirilutin undir viš mįlinum og męlir Lųgtinginum til at samtykkja taš.
Minniluti (Kįri P. Hųjgaard, Pįll į Reynatśgvu og Karsten Hansen) heldur taš ikki vera rętt, at mųguleiki skal verša fyri at kunna draga rentuśtreišslur frį ķ samband viš lįntųku til ķlųgur, og setir tķ fram soljóšandi
b r o y t i n g a r u p p s k o t
1) Ķ § 1, nr. 6) veršur § 10, stk. 3 strikaš, og stk. 4 veršur stk. 3.
2) Ķ § 1 veršur nr. 9) strikaš.
Soleišis broytt tekur minnilutin undir viš mįlinum og męlir Lųgtinginum til at samtykkja taš.
2. višgerš 2. mai 2006.
Broytingaruppskot frį minnilutanum ķ fķggjarnevndini,
Karsten Hansen,
Pįll į Reynatśgvu og
Kįra P. Hųjgaard, til § 1 fall
14-0-16.
Broytingaruppskot frį meirilutanum ķ fķggjarnevndini,
Anfinn Kallsberg, Vilhelm
Johannesen, Kaj Leo Johannesen og
Lisbeth L. Petersen, til § 1 samtykt
16-1-13.
Broytingaruppskot frį samdari fķggjarnevnd til § 1 samtykt
18-0-12.
Uppskotiš soleišis broytt samtykt
20-1-9. Uppskotiš fer soleišis samtykt til 3. višgerš.
Į tingfundi 4. mai 2006 lųgdu tingmenninir Karsten Hansen, Hųgni Hoydal, Pįll į Reynatśgvu og Heidi Petersen fram soljóšandi
1) Ķ § 1, nr. 6) veršur § 10, stk. 3 strikaš, og stk. 4 veršur stk. 3.
2) Ķ § 1 veršur nr. 9) strikaš.
Višmerkingar:
Vķst veršur til višmerkingarnar ķ įlitinum hjį minnilutanum ķ fķggjarnevndini til mįliš.
3. višgerš 4. mai 2006. Broytingaruppskot frį tingmonnunum Karsten Hansen, Hųgna Hoydal, Pįll į Reynatśgvu og Heidi Petersen til § 1 fall 14-0-17. Uppskotiš, sum samtykt viš 2. višgerš, endaliga samtykt 22-1-8. Mįliš avgreitt.
Ll.nr. 46 frį 16.05.2006


text:
Demokratiski Flokkurin
Demokratiski Flokkurin (enskt: the Democratic Party) er ein liberalur flokkur, annar av báðum størstu flokkunum í USA (hin eitur Republikanski Flokkurin). Limirnir verða nevndir "demokratar". Demokratiski flokkurin er ein vinstrahallur, progressivur og liberalur flokkur. Demokratarnir arbeiða fyri tíðina fyri fríari heilsuskipan til øll, fyri størri eftirliti við skotvápnum, fyri at enda Stríðið móti yvirgangi, javnstøðu fyri samkynd, at lata Guantanamo aftur, teir arbeiða fyri at stuðla rættinum til fría fosturtøku og at so arbeiða tey við at seta meira inn fyri at forða fyri globalari upphiting. Demokratarnir eru fyri at hækka skattin, men teir vilja ikki skerja tær almennu útreiðslurnar líka nógv sum republikanararnir.
Kend nøvn hava verið forsetarnir Franklin D. Roosevelt, Harry Truman, John F. Kennedy, Jimmy Carter og Barack Obama.


text:
Fólkalýðveldið Kina
Henda greinin er um Fólkalýðveldið Kina. Sí Teivan fyri at lesa greinina um Lýðveldið Kina.
Fólkalýðveldið Kina (kinesiskt: 中华人民共和国 Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó) er eitt stórt land í Asia. Kina er tað landið í heiminum, sum hevur flestar íbúgvar (1,3 milliardir). Fimtahvørt fólk í heiminum nú á døgum býr í Kina. Hetta ovurstóra landið er næstan líka stórt sum alt Evropa og triðstørsta land í heiminum, næst Russlandi og Kanada. Høvuðsstaður er Beijing og londinum hevur mark við 15 lond: Russland, Norðurkorea, Mongolia, Kasakstan, Kirgisia, Tadsjikistan, Afghanistan, Pakistan, India, Nepal, Butan, Burma, Laos, Vjetnam og Hongkong. Í Kina eru mong mál. Høvuðsmálið er kinesiskt.
Kina skal breyðføða 20 prosent av heimsins menniskjum við sjey prosentum av heimsins landbúnaðarjørð, og ein triðingur av heimsins fólkum fáa vatn úr kinverskum áum. Skjótføra iðnaðargerðin í Kina hevur havt við sær dálking og turk, og náttúran í Kina er vorðin til eitt hermót, har granskarar, umhvørvisfólk, stjørn og tey 1,3 milliardirnar fólk berjast. Kina er í stórum vøkstri, og vøkstur er raðfestur ovarlaga, tí hevur umhvørvismálaráðið ilt við at tálma árinini av vøkstrinum.
Innihaldsyvirlit
- 1 Søga
- 2 Fólkið
- 3 Búskapur
- 4 Landafrøði
- 5 Fyrisitingarligar eindir
- 6 Politikkur
- 7 Mentan
- 8 Málið
- 9 Myndir
- 10 Sí eisini
- 11 Keldur
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Forna siðmenningin, sum tók seg upp í Kina, helst um 2200 f.Kr., varð kallað Xia eftir Xiaættini, sum eftir gomlum søgnum hevði valdið hesa tíðina. Miðdepilin var í Guláardali, og fornfrøðingar hava fingið proógv fyri, at Xiabøndurnir nýttu steinamboð. Frá um 1700 f.Kr. búðu kongarnir í Shang-ríkinum tætt við, har Anyang nú er, og ríkiðm teir ráddu í, hevði sína stórtíð um 1500 f.Kr. Kinverjar lærdu at nýta bronsu og stoyttu heilag kør úr bronsu, útbúnað til vognarnar, sum nýliga vóru uppfunnir, og vápn. Shang-fólkið vav silkiklæði og hevði eitt háment skriftmál. Hús, sum kunnu hava verið tempul, vóru bygd av flagi, viði og múrsteini. Shang-fólkið tilbað kongsins forfedrar sum gudar. Í stórum kongsgravum vóru dýrgripir og leivdir av menniskjum og dýrum, sum vóru ofrað fyri at vera saman við kongi. Zhou-ættin tók ræði frá Shang-ættinium 1045 f.Kr.
Í 18. øld vóru fleiri fólk í Kina enn í øllum Evropa tilsamans. Tað var størsta landið í heiminum og hevur heldur ongantíð verið størri. Har búðu fleiri enn 300 milliónir (um hetta mundið búðu 24 milliónir fólk í Fraklandi). Keisarin í Kina hevði stórt vald. Hann ráddi yvir Vjetnam, Butan, Tibet, Teivan, Teilandi, Burma, Nepal, Norður- og Suðurkorea. Kinverjar hildu sína mentan vera ta bestu í heiminum, og at eingin dugdi betur at stýra enn teir. Kina var miðdepilin. "Ríkið í miðjuni".
Evropearar, sum komu til Kina, vóru ovfarnir og hugtiknir av øllum, teir sóu. Yvirstætturin í Evropa kappaðist um at fáa hendur á kinverskum silki og málaðum postalíni. Evropearar fóru eisini at drekka kinverskt te - serliga bretar. Kinverjar høvdu hinvegin heilt aðra áskoðan á evropearar. Teir vórðu nevndir "reyðir barbárar" ella "fremmandir djevlar". Niðurlendskir handilsmenn vóru uppi í teimum fyrstu í Evropa, sum komu til Kina. Teir høvdu ljóst hold, og fleiri vóru reyðhærdir. Kinverjar hildu hesar menn, við síðum hári, stórari nøs og skeggi, vera bæði grammar og ódámligar. Handilsmenn vóru annars ikki so væl dámdir í Kina. Í kinverskari pátrúgv var reyði liturin bundin at djevlum og illum andum. Ein øðrvísi luktur gongur eisini at evropearum. Hetta kemst av, at teir hava fleiri sveittakertlar. Ásiatar hildu tí, at evropearar vóru sjúkir. Fleiristaðni royndu fólk at tváa henda serliga kropslukt burtur.
Eftir at hava verið keisaraveldi í túsundtals ár, gjørdist Kina lýðveldi í 1911 og kommunistiskt ríki 1. oktobur í 1949. Tá kommunistaflokkurin tók valdið í Kina í 1949, setti flokkurin eina massiva propagandaherferð í gongd fyri at vinna fólkið fyri Mao Zedong. Meðan kommunistarnir hava rátt, hava ríkismyndugleikarnir lagt seg eftir at hava eftirlit við øllum viðurskiftum landsins, og Kina er vorðið mikið ídnaðar- og hernaðarveldi. Seinastu árini hevur landið nærkað seg marknaðarbúskapi og hevur eggjað útlendskum fyritøkum at gera íløgur í landinum.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Tveir triðingar av kinverska fólkinum búgva á bygd og eru bøndur.
Vestari partur av Kina er fjallalendi, og har búgva upp á seg fá fólk, meðan eystan fyri millum Gulu ánna og Yangtzeánna eru teir stóru býirnir, ídnaður og landbúnaður.
Fleiri enn 250 milliónir kinverjar búgva í smáum og stórum býum; mangir teirra eru ógvuliga fjølbygdir. Stórt íbúnaðartrot er, og mong húski búgva í smáum íbúðum - eitt ella tvey rúm - sum tey leiga frá fyritøkuni, har tey arbeiða. Gøturnar eru stúgvandi fullar av súkklum, og almennu flutningsakførini koyra altíð fullsett. Størsti ídnaðarbýur og handilsmiðdepil er Shanghai, 18,4 (2007) milliónir fólk búgva í býnum, sum er ein av teimum størstu í heiminum.
Av tí at mong fólk í býunum búgva í íbúðarhúsum, har einki er uttanum, er altíð nógv fólk í býarlundunum. Kinverjar verða eggjaðir at røra seg nógv, og tí ganga fólk javnan túr í lundunum at venja kroppin. Tíðliga um morgunin íðka fólk "tai chi" ella "kung-fu". Børn renna við drekum, tá ið líkindi eru til tess, og vaksin fólk spæla borðtennis, kort ella telva, ella sita bara og práta við vinir og kenningar.
Á hvørjum ári, siðst í januar ella fyrst í februar, fara kinverjar at gera seg til at halda nýggjár. Vaskað verður upp og niður, hongdar verða upp reyðar lyktir, ið skulu veita húsfólkinum eydnu, og børnini fáa nýggj klæði og leiku. Nýggjárshaldið stendur í fleiri dagar. Handlar og skrivstovur eru stongd, og fólk eru úti á gøtunum og skjóta fýrverk og hyggja at sýningum við leyvu- og drekadansi.
Kinverjar halda, at fólk gerast sjúk, tí at andstøddu máttirnir yin og yang eru ikki í javnvág. Læknar fáa javnvág í aftur kroppin við akupunkturi, sum er, at nálir verða stungnar ymsastaðini í kroppin at linna pínu. Flestu fólk, ið tørva læknahjálp, fara til náttúrulæknar, sum hava lært at nýta gomul heimaráð at grøða við.
Í Kina halda tey fimi vera ímyndin av tjóðarsálini, hóast hvør einstakur akrobatur ikki er høgt í metum ella fær góða løn. Sirkus eru um allan heim, men munur er á vesturlendskum sirkus og teimum kinversku. Í Kina snýr alt fimi seg um at bjóða kroppinum av. Kinverskir akrobatar byrja tíðliga at venja. Tað er eitt hart lív og tað verður verandi hart til pensjónina.
Kvinnurnar í Kina hava altíð verið undir trýsti, frá monnum, frá familjuni og frá arbeiðinum. Í dag hava kvinnur í Kina eitt trýst afturat, nevniliga teirra egni tørvur á at ráða yvir teirra egna lívi, fáa eina útbúgving og fáa sær eitt arbeiði og gifta seg av kærleika. Tað er ein long og trupul leið, sum fer at broyta kinverska samfelagið. Stóra fólkaflytingin av bygd í bý hevur givið betri liviumstøður, men syndrar familjurnar. Samstundis hevur tað givið kvinnunum ein nýggjan leiklut, hvørt tær reka garðin heima ella hava lønt arbeiði í býnum. Trýstið sæst eisini í sjálvmorðshagtølunum. Hvørt ár forgera 150 000 kvinnur sær.
Kina er tað landið í heiminum, har flest fólk roykja. Mett verður, at 350 milliónir fólk javnan festa sær í, og tað er ikki sum at siga tað at fáa fólkið at broyta sínar vanar. Í januar 2008 sendu heilsumyndugleikarnar eina skrivliga áheitan út til 30 000 matstovur um at seta roykibann í verk, men ikki ein tann einasta fylgdi áheitanini.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Kina hevur havt stóra búskaparliga framgongd seinastu árini, men kortini rýma fólk í besta aldri úr landinum sum ongantíð fyrr. Fólk í hópatali rýma úr Kina til onnur meira demokratisk lond, hóast Kina seinastu árini hevur havt risastóra búskaparliga framgongd. Bara í 2011 fluttu 87 000 kinverjar til USA [1]. Tey stúra fyri framtíðini hjá sær og børnunum í einum landi við framburði, sum ikki øll fáa lut í.
Ógvuliga nógv kol er í Kina, og flestu steinsløg eru eisini í jørðini. Eftir at kommunistarnir tóku valdið í 1949, legði stýrið stóran dent á at menna tungídnaðin og læt byggja ovurstór jarn- og stálverk og evnafrøðiverksmiðjur. Seinastu árini hevur stýrið eggjað til at menna lættan maskinídnað og nýtsluvøruídnað. Kina er nú ímillum tey lond í heiminum, sum ger mest av handilstøðum, klæðum, ravmagnslutum og ravtøkni.
Fruktabesta lendið er fyri sunnan. Høvuðsgrøðin er rís, te, bummull, frukt og grønmeti. Rísið verður sáðað í akrar, sum fyrstu tíðina standa undir vatni. Góð ár heysta kinverjar rís tvær ferðir av sama akri, men grønmeti og annað korn enn rís verður bara heystað eina ferð. Í norðara og vestara parti í landinum, har tað er turrari og berligari, dyrka teir mest korn og epli og halda neyt og seyð.
Í nýggjari tíð hevur eingin tjóð verið í nánd av Amerika við atliti til búskaparstyrki, men kommunistiska Kina kann nú meta seg ájavnt. Í fleiri ár hevur Kina havt stóran búskaparvøkstur, og altjóða gjaldoyragrunnurin IMF spáar nú, at um fimm ár hevur landið lagt USA aftur um seg. USA hevur ætlanir um at kæra Kina til WTO í 2012, tí kinverjar hava veitt ólógligan stuðul til teirra bilverksmiðjur í beinleiðis kapping við tær amerikansku [2].
Vinnulív[rætta | rætta wikitekst]
Kina hevur heimsins skjótast vaksandi búskap við 9,5 % vøkstri um árið. Í fyrstu fýra mánaðunum í 2007 var tað kinesiska handilsavlopið á tilsamans 63,3 milliardir dollarar. Kina hevur heimsins fjórðstórsta búskap við einum BNP á 2 000 milliarder USD. Álíkavæl er Kina enn eitt fátækt land, sum fram til fyri fáum árum síðan hevur móttikið stuðul frá matvøruætlanini hjá ST. Í 2009 gjørdist landið heimsins størsta útflytaratjóð. Tað árið útfluttu tey vørur fyri 1,2 billiónir dollarar. Týskland útflutti fyri 1,13 billiónir dollarar, meðan USA seldi vørur til útlandi fyri 1,06 billiónir dollarar.[3]
Umleið tríggir fjórðingar av fólkunum í Kina arbeiða framvegis innan landbúnaðin, men landið hevur stórt tal av arbeiðsleysum í bygdunum og landbúnaðurin eigur bert 13 % av BNP.
Kina er ríkt við náttúrutilfeingi, eitt nú kol, olju og jarnmálmi.
Høvuðsútflutningsvørur eru klæðir, elektroniskar vørur, olja og oljuvørur, evnafrøðilig evni og lættari ídnaðarvørur og vápn.
Kina gjørdist í 2001 limur í WTO (World Trade Organisation).
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Fyri vestan hækkar oyðimarkarkenda lendið upp í djúpar dalar og høg fjøll. Tibet, sum áður var sjálvstøðugt ríki, men sum Kina hertók í 1950, verður nevnt "tekja heimsins", tí at tað liggur so høgt. Í norðara parti í Kina á markinum móti Mongolia er turra og oydna Gobioyðimørk. Í Eysturkina og Norður- og Suðurkina er nógvur landbúnaður í áardølunum og á víða slættlendinum. Haðan kemur matur til allar milliónirnar, sum búgva í mongu býunum fram við strondini og inni í landinum.
Hengduanfjøllini har suðuri í Kina spretta úr Himaleiafjøllunum, og í hesum fjøllunum og í dølunum er ríkt dýra- og plantulív. Gjøgnum dalirnar renna eisini tríggjar tær størstu áirnar í fjareystri, og tær eru Salweenáin, Mekongáin og Yangtzeáin. Her er eitt satt paradís á jørð fyri apur, pandur, teir seinastu villu fílarnar í Kina og fyri eitt ótal av fuglasløgum.
Kinverska strondin er 14.500 kilometrar long. Longdin ger sjálvandi tað, at stórur munur er á tilveruni hjá fólkinum, sum býr við sjógvin. Nógv búgva í stórbýum, og so eru tað tey, sum búgva á smábygd við sjógvin og eru útróðarfólk. Eisini finst eitt ríkt dýralív við strendurnar, men dálkingin er eisini ein stórur trupulleiki bæði fyri fólk og fæ.
Kina eigur hjálondini Hongkong og Makao. Teivan tók loysing frá Kina í 1949, men fá lond hava viðurkent Teivan sum sjálvstøðugt ríki.
Fyrisitingarligar eindir[rætta | rætta wikitekst]
Kina er býtt sundur í 23 landslutir, 5 sjálvstýrandi regiónir og 4 kommunur. Hesar eindir eru tilsamans høvuðlandið Kina. Umframt 22 landslutir sær tann kinverska stjórnin eisini Teivan sum ein part av Kina og sær tí Teivan sum sín 23. landslut.
Harafturat koma tvey serstøk fyrisitingarlig øki Makao og Hongkong, sum hoyra undir tí kinversku fyrisitingina, men sum hava størri sjálvstýri enn hinir landslutirnir, regiónirnar og kommunurnar.
Fólkalýðveldið Kina hevur 56 viðurkent at landið hevur 56 ymisk etnisk fólkasløg.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Kina hevur seinnu árini latið mørk síni meira og meira upp fyri umheiminum, men Kina er framhaldandi eitt hart stýrt land, har nógv ræðast valdsharrarnar og ikki minst Hu Jintao. Kinesiski leiðarin hevur til dømis harðrent jarðlagt og flutt milliónir av fólkum fyri at gera pláss fyri nýbygningum, Olympisku Leikunum og øðrum, sum hevur verið sæð av umheiminum sum framgongd. Kina við Hu Jintao á odda er framhaldandi tað landið, sum avrættar nógv flest folk.
Eitt barn[rætta | rætta wikitekst]
Fólkavøksturin í Kina er 15 milliónir um árið; næstan líka nógv fólk, sum býr í Noregi, Svøríki og Danmørk. At tálma hesum stóran vøkstri settu myndugleikarnir í gildi, at maður og kona bara skuldu hava loyvi til at eiga eitt barn. Síðani í 1979 hava myndugleikarnir í Kina kravt, at foreldur bert fáa eitt barn. Hesi einkarbørn verða stundum kallað smáu keisararnir, tí at tey ofta eru ovurvard og spilt. Hesin politikkur hevur helst verið til gagns í ovfólkaðu býunum, men ikki á bygd, har mesta arbeiði í landbúnaðinum verður gjørt við hond. Barnapolitikkurin við einum barni, gevur teimum sum halda seg til lógina, fleiri fyrimunir. Tey fáa reiðan pening og betri bústaðir. Í miðal fáa kinesiskar kvinnur bert 1,4 barn, sum er væl undir markinum fyri at halda fólkatalið í landinum. Tað markið er 2,1 barn. Í Kina hevur eittbarnspolitikkurin gjørt at dreingjabørn verða vald framum gentubørn. Hetta hevur skapt ein kynsójavna í landinum. Íbúgvaratalið er 1,36 milliardir fólk í 2013. 697 milliónir eru menn, meðan 663,5 milliónir eru kvinnur. Hetta merkir at tað eru 35 milliónir fleiri menn enn kvinnur í landinum. Tað vil so siga, at tað eru líka nógvir single menn í Kina sum tað eru t.d. íbúgvar í øllum Kanada. Og teir allar flestu av teimum mugu liva sítt lív einsamallir, uttan eina konu ella kvinnuligan partnara. Ójavnin fór at gera seg galdandi fyri tíggju árum síðani, men hann hevur ongantíð verið so sjónskur sum nú.
Í Kina verða foreldur fyri mismuni á arbeiðsplássinum og fáa bøtur, um tey fáa sær meir enn eitt barn. Men 70 % av kvinnunum ynskja sær fleiri børn. Kvinnurnar í Kina er púra ósamdar við eitt-barns-politikkinum hjá stjórnini. Sambært BBC News, vísir ein spurnarkanning, at 70 % av kvinnunum ynskja sær tvey ella fleiri børn í Kina. Hóast hetta heldur stjórnin fast í førda politikkinum. Myndugleikarnir siga, at lógin, ið varð sett í gildi síðst í 70'unum, hevur forðað fleiri 100 milliónum av føðingum, sum síðani hevur gjørt íbúgvarnar ríkari.
Deyðarevsing[rætta | rætta wikitekst]
Kina er tað landið, sum avrættaði flest fólk í 2008. Sambært frágreiðingini "Death Sentences and Executions in 2008" vóru í minsta lagi 1718 fólk avrættaði í Kina, men veruliga talið kann vera hægri, tí í Kina eru deyðarevsingar loyniligar. Hetta svarar til 72 % av øllum avrættingum í 2008. Tað merkir, at tað í Kina tilsamans fóru fleiri deyðarevsingar fram í enn í restnina av heiminum tilsamans. Asia er tann heimsparturin har flestu avrættingarnar vóru framdar í 2008. Avrættingar vóru framdar í 11 londum í Asia. Hesi londini eru Afghanistan, Bangladesj, Indonesia, Japan, Norðurkorea, Maleisia, Mongolia, Pakistan, Singapor, Vjetnam og Kina.
Rúmdarferðir[rætta | rætta wikitekst]
Tann fyrsti kinesiski rúmdarmaðurin, Yang Liwei (f. 21. juni 1965), var úti í rúmdini í 2003 í rúmdarfarinum Shenzhou 5. Kinesiska rúmdarumsitingin hevur ætlanir um at seta eitt ómannað rúmdarfar á mánan í 2013, og ætlanin er so at senda eitt mannað far hagar seinni. Stutt eftir døgurðatíð 14. des. 2013 setti eitt kinverskt rúmdarfar seg á mánan, og harvið gjørdist Kina triðja tjóð eftir USA og Sovjetsamveldið at lenda á mánanum. Hetta er fyrstu ferð síðani 1976, at nakar lendir á mánanum. Talan er um eitt ómannað kanningarfar, nevnt Chang'e 3 eftir mánagudinnuni í kinverskari gudalæru. Chang'e 3 setti seg í Sinus Iridum, ella Ælabogavíkini, sum enn ikki er kannað. Har er góður sólargangur, og tað liggur væl fyri at samskifta haðani niður á jørðina, skrivar kinverska tíðindastovan Xinhua [4].
Arbeiðslegur[rætta | rætta wikitekst]
Í desember mánaði í 2013 hevur tjóðartingið í Kina formliga viðtikið eina fyriskipan, sum endar nýtsluna av arbeiðslegum sum eina revsing fyri politiskar fangar. Legurnar hava verið nýttar í meira enn fimmti ár sum ein háttur til at revsa øðrvísi hugsandi og fáa tey til at tiga [5]. Millum hesi eru kristin, sum ikki vilja vera við í statsgóðkendu trúnni. Revsingin í arbeiðslegum varð tikin í nýtslu í 1957 fyri at revsa atfinnarunum móti kommunistiska flokkinum. Men skipanin hevur eisini verið nýtt til at revsa onnur við, harímillum eisini húskirkjukristin og politikarar. Fyriskipanin er góð tíðindi fyri kristin, sum møtast í húskirkjum, og aðrar bólkar í landinum. Fólk úr hesum bólkum hava regluliga verið dømd til upp í fýra ár í arbeiðslegum uttan at hava verið fyri rætti. Fyriskipanin er ein av fleiri skipanum, sum kinesiski kommunistaflokkurin legði fram í 2013, og tær vórðu góðtiknar leygardagin 18. januar 2014 fyri nýggjár í tjóðartinginum. Ein onnur fyriskipan sama dag var, at tingið avtók "laojiao”, sum er endursiðing gjøgnum arbeiði.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Kina eigur góða, gamla mentan. Í kinverskum grøvum hava tey funnið málningar eldri enn 6.000 ár. Listaligi siðaarvurin sæst enn aftur í dansinum og í tónleikinum, og bæði filmar, opera og sjónleikur eru vældámdar listagreinir. Listafólk verða eggjað at lýsa avrik kinverska fólksins. Miðkina við býnum Beijing er miðstøð fyri eina 5.000 ára gamla mentan, sum hevur skapt ótrúlig bygningsverk.
Ymiskar filosofiskar lærur hav havt stóra ávirkan á kinverska mentan. Tríggjar av teimum elstu høvuðsgreinunum komu frá konfusianismuni, taoismuni og buddhismuni. Tað eru fleiri ymiskar trúarbólkar í Kina, og fleiri av teimum eru rættiliga samansettir. Av trúarbólkum, sum verða tvinnaðir saman við Kina kunnu nevnast Ættfaðirskultin, buddhisma, kinesisk folkatrúgv við rótum í elligomlum mytum, konfusianisman, taoisman og islam. Kinesiskar bókmentir hava eina langa og ríka søgu, tað var eisini í Kina at man fann fram til prentlistina undir Song-ríkinum. Áðrenn tað tíð vóru tær klassisku og átrúnaðarligu hondskriftirnar netupp hondskriftir - hondskrivaðar við blekkpensli. Talan var sum oftast um konfuciansk, taoistisk og buddhistisk verk. Fyri at granska hesar tekstir upprættaðu tey lærdu akademiir í hópatali. Nøkur av hesum akademiunum vóru betald av herskaradynastiunum, og tey kongaligu kundu sjálvi taka aktivt lut í kjakinum har. Av skjølum sum eru skrivaði hetta tíðarskeiði heru fleiri túsund varveitt. Kinverskir heimspekingar, rithøvundar og yrkjarar hava sum oftast verið høgt í metum í samfelagnum og spælt ein týðandi leiklut sum mentanarberar. Kinversk skrift hevur havt nógvar ymiskar variantar gjøgnum søgu Kina, og mitt í 20. øld mentist ein meira einfaldur kinverskur skriviháttur á Meginlandskina. Í Teivan og á øðrum støðum halda tey fast við ein eldri skrivimáta. Kalligrafi er ein týðandi listagrein í Kina, eins og málningalist og tónleikur. Bonsai er ein elligomul listagrein, ið eisini breiddi seg til Japan og Korea.
Kinverskur matur[rætta | rætta wikitekst]
Umframt rís er mesta tilfarið í kinverskum mati grønmeti og nudlur. Tey eta eisini nógvan turran mat, soyabønir, fisk og kjøt. Maturin kann vera sera ymiskur, alt eftir hvar í Kina tú ert. Kinverjar gera nógv burtur úr matgerð og matsiðum í teimum ymsu landslutunum. Í landslutinum Xinjiang er maturin sterkt kryddaður; fyri norðan um Beijing-leiðina eru tey gitin fyri at duga væl at steikja dunnu. Vælrúkandi fiskarættirnir í landslutinum Kanton fyri sunnan eru vorðnir heimskendir. Har verður maturin gjørdur til í djúpari steikipannu við loki, kallað wok. Í Suðurkina verður rís etið aftur við høvuðsrættunum. Í Norðurkina annaðhvørt hveitibollar ella hveitinudlar. Etið verður úr smáum skálum við pinnum. Rís, annaðhvørt kókað, guvukókað ella stekt, er høvuðskostur í mongum kinverskum rættum.
Kinverskar bókmentir[rætta | rætta wikitekst]
Kinverskar bókmentir hava eitt serstakt pláss í heimssøguni, við tí kultinum ið ognast tí skrivaða orðinum í Kina ta serstaka í teimum kinversku teknunum, sum hava sín uppruna í spádómslist, og sum er fullkomiliga ólíkt teimum fonetisku skipanunum, sum verða nýttar á flestu øðrum málum.
Verk av filosofiskum slag hava ein týðandi lut í kinverskum bókmentum, serliga undir Zhou-ríkinum, við tí "siðbundna" konfusiansku ella teimum taoistisku klassikarunum. Síðan er tað kinversk yrkingalist, ið gerst týdningarmiklari við tíðini, serstakliga undir Tang-ríkinum.
Síðan veksur prosan framm við kendum verkum sum Ferðin mót Vestri í 1500-talinum, ella familjuskaldsøgan Hong Lou Meng (红楼梦) frá 18. øld (Dreymurin um tað reyða rúmið).
Síðan vóru kinverskar bókmentir raktar av afturgongd beint eftir at Qing-ríkið fall. Tað gjørdist endin á tí klassisku mentanini. Hu Shih (f. 1891, d. 1962) og Lu Xun (f. 1881, d. 1936) gjørdist undangongumenn til nútíðar kinversku bókmentirnar.
Lakkarbeiði[rætta | rætta wikitekst]
Dømi um lakklist eru etipinnar.
Tónleikur[rætta | rætta wikitekst]
Kinesiskur tónleikur hevur eitt heilt serligt ljóð. Kinverjar hava ment ljóðføri í stórum tali, eitt nú zheng, xiao og erhu. Ljóðførið sheng fekk eina røð av líknandi ljóðførum í Vesturheiminum.
Silkiframleiðsla[rætta | rætta wikitekst]
Kina hevur ríka traditión fyri at framleiða silki.
Málið[rætta | rætta wikitekst]
Almenna málið í Kina er kinverskt ella mandarin, sum øll tosa uttan tey, sum búgva úti við strondina í Útsynningsásia. Har tosa tey kanton ella onnur kinversk mál. Í hvørjum máli eru nógv bygdarmál. Øll kinversk mál hava sama skriftmál. Borið saman við stavrað okkara, sum er 32 bókstavir, eru fleiri enn 50.000 tekn í kinverska skriftmálinum. Hvørt tekn merkir eitt orð ella eitt hugtak. Fyri einføld orð, til dømis "himmal" og "regn", er eitt tekn. Fyri samansett orð eru tvey ella fleiri tekn. "Telefon" verður skrivað við tveimum teknum - teknunum fyri "ravmagn" og sagnorðinum "tala".
Kalligrafi[rætta | rætta wikitekst]
Kalligrafi er ein serligur skriviháttur, og vøkru kinesisku skriftteknini koma best til sín rætt, tá tey eru hondkalligraferað.
Kalligrafi er høgt mett list í Kina og javnsett við málningalist, tí at skrivarin má leggja sær nær at skriva teknini røtt og vøkur.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
Forseti Hu Jintao og George W. Bush
-
-
-
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.migrationinformation.org/USFocus/display.cfm?id=876
- ↑ http://abcnews.go.com/blogs/politics/2012/09/obama-challenges-china-at-wto-over-cars/
- ↑ Heimshandilsstovnurin: International Trade Statistics 2010, síða 13; vitjað 5. juni 2011.
- ↑ http://www.reuters.com/article/2013/12/14/us-china-moon-idUSBRE9BD06T20131214
- ↑ http://www.washingtonpost.com/world/chinas-labor-camps-close-but-human-rights-groups-say-grim-detention-conditions-linger/2013/12/06/4e84cc96-5bfc-11e3-8d24-31c016b976b2_story.html