text:
Angela Merkel
Angela Dorothea Merkel (f. 17. juli 1954 í Hamburg) er samveldiskanslari í Týsklandi. Merkel er 59 ár og útbúgvin alisfrøðingur og hevur eina bergtakandi politiska lívsleið aftan fyri seg. Eftir at bæði týsklondini runnu saman bað táverandi týski ríkiskanslarin Helmut Kohl hana í 1990 taka við sum ráðharri í kvinnu- og ungdómsmálum. Og komandi árini fekk hon litið í hendi fleiri týðandi ráðharrasessir. Merkel, sum er afturvald til ríkiskanslara í Týsklandi í 2009, hevur fyrsta fýraáraskeiðið í embætinum fingið ein móðurligan leiklut hjá týska fólkinum. Sagt verður um Angelu Merkel, at hon leitar sær ráð í Bíbliuni og styrki úr eysturtýsku rótum sínum.
Merkel, fødd Angela Dorothea Kasner, er fødd í Hamborg í 1954. Pápin var lutherianskur prestur, og mamman var lærarinna í eingilskum og latín. Hon vaks upp í DDR, las fysikk og fekk doktaragrad í 1986. Seinast í 1980unum fór hon upp í politikk. Hon meldaði seg inn í CDU (Christlich Demokratische Union Deutschlands), og eftir stutta tíð bleiv hon ráðharri fyri kvinnur og ung, seinri fyri umhvørvi og atomtrygd. Í november 2005 bleiv hon kanslari í Týsklandi – sum tann fyrsta kvinnan. Hon er eisini fyrsti kanslari úr fyrrv. DDR og yngsti kanslari og hevur sostatt sett fleiri met.
Heimsins valdsmesta kvinna eitur framvegis Angela Merkel í 2009. Prestsdóttirin úr landinum, sum hvarv – fyrrverandi kommunistiska Eysturtýsklandi (DDR) – er vald aftur í 2009 til ríkiskanslara í Týsklandi. M.a. tí, at hon hevur vunnið atkvøður frá fólki, sum annars ikki taka undir við konservativa politikkinum hjá flokki hennara, Kristiligu Demokratunum, CDU, og bayerska bróðurflokkinum, CSU.
Hon fær atkvøður fyri tað, hon er – Angela Merkel. Týska landsmóðirin. Og fyrsta fýra ára skeiðið sum kanslari hevur hon havt hepna hond við sær. Hon hevur víst seg sum sannan verðinspolitikara. Til dømis fírdi hon ikki fyri at koma við hvøssum ábreiðslum móti stjórnini hjá fyrrverandi amerikanska forsetanum George W. Bush – uttan kortini at skaða viðurskiftini millum Týskland og Amerika. Og í dag er vinarlagið sera gott millum hana og stjórnina hjá Obama. Samstundis er tað eydnast henni at fáa góð viðurskifti í lag við grannalandið Pólland. Og tónin millum Týskland og Russland er eisini vorðin blíðari.
Fleiri týsk bløð hava upp undir valið róst Angelu Markel fyri skilagóða handfaring av fíggjarkreppuni, sum hevur við sær, at Týskland nú er tað av ES-londum, sum av álvara aftur er farið at merkja framgongd í búskapinum. Hóast ringastu fíggjakreppuna síðan Seinna heimsbardaga, riðu bæði Angela Merkel og sosialdemokratiski fíggjarmálaráðharri hennara, Peer Steinbrück, av sær stormin og skipaðu í felag fyri einum javningarpolitikki á teimum økjum, har kreppan rakti meinast.
Hon hevur vakt internationalan ans og viðurkenning fyri frálíku samráðingarevni síni, seinast sum ES-forkvinna í juni 2007, tá tað eydnaðist henni at fáa semju um eina nýggja ES-traktat.


c: text/html

text:
Symi
Symi (grikskt: Eύun) er ein griksk oyggj og bygd, sum liggur í oyggjabólkinum Dodekanes (Tólvoyggjarnar), tætt við oynna Rodos. Oyggin er fjallalendi og hevur tvær bygdir, Symi og Ano Symi, umframt fleiri smærri bygdir, strendur og søgulig øki. Symi hoyrir fyrisitingarliga til Rodos. [1] Oyggin liggur tætt við Turkisku vesturstrondina, sum fyrr var nevnd Lítla Asia og Anatolia.
Skipasmíð og svampaídnaður vóru týdningarmiklar vinnur fyri oynna fyrr, og tá fólkatalið var størst, búðu 22.500 fólk har, tað var síðst í 19. øld. Í dag er fólkatalið minkað niður í 2500.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Kallikratis law Greece Ministry of Interior

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tilmelding til familjulegur virkar soleiðis, at meldað verður til á tilmeldingarsíðuni (leinkja er niðanfyri) við at upplýsa leguynski 1 og 2, fornavn, eftirnavn, email, fartelefon og trýsta á knappin "Send tilmelding". So eru tit tilmeldaði.
Stutt eftir fáa tit ein teldupost sendandi til uppgivnu teldupost adressuna, hvar tit skulu, skjótast til ber, útfylla restina av upplýsingunum.
Tit fáa svar seinni um pláss er á leguni tit hava ynskt.
Trýst her fyri tilmelding til familjulegur!
Leinkjan verur løgd út her 1. mars 2015 kl. 15.00
Eru tit inni á síðuni áðrenn kl. 15.00, mugu tit lesa síðuna inn av nýggjum ella trýsta á "Heim" ella trýsta á Zarepta búmerki ovast á síðuni fyri at fáa leinkjuna fram.
Sunnudagin 1. mars 2015 kl. 15:00 letur heimasíðan zarepta.fo upp fyri tilmelding til familjulegurnar, sum aftur í ár verða 7 í tali.
Um GUD vil, er ætlanin at hava hesar legur í Zarepta í Vatnsoyrum summarið 2015. Tilmelding verður lýst seinni á hesari síðuni Trýst her
Arbeiðið í nýggja húsi í Zarepta er av álvara í gongd, har teir í løtuni fáast við ventilatións- og el-arbeiðið. Arbeitt verður týsdag, fríggjadag og leygardag.
Tað er ein stórur bygningur, sum skal hýsa gentuliðunum á summarlegunum, spælihøll og seinni svimjihyli, og tí er tørvur á nógvum hondum at taka lut í stóra arbeiðnum, sum skal fáast frá hondini.
Fyrsta leygardagin í oktober – meðan tann seinna hjúnalegan varð hildin – stukku vit inn á gólvið við myndatólinum, har menn og dreingir í ymsum aldrum arbeiddu hugaliga.


text:
Tilfeingisbreytin á Fiskivinnuskúlanum er ætlað føroyskum ungdómum, sum hava áhuga fyri føroysku náttúruni. Tilfeingisbreytin gevur næmingunum almennan lestrarførleika til hægri lærustovnar á jøvnum føti við hinar gymnasialu breytirnar.
Á breytini verður serliga undirvíst í náttúruvísindaligum lærugreinum á C-, B- og A-stigi, og breytin er serliga ætlað teimum, sum hava áhuga fyri náttúruni, umhvørvinum og burðardyggari gagnnýtslu av náttúruríkidøminum. Stutt sagt er talan um eina grøna gymnasiala breyt, sum tekur trý ár.


text:
Mann
Isle of Man, Mann ella Mon sum hon eisini verður nevnd (Ellan Vannin á manskum), er sjálvstýrandi oyggj í Írska sjónum, men undir enskum kongadømi. Stjórnin á oynni eitur Tynwals, og her verða summar týðandi avgerðir tiknar. Upprunamálið er manskt - keltisk mál, sum næstan er útdeytt og bara verður talað við hátíðarligt høvi. Oyggin hevur áður havt sjálvræði. Árini 1405 til 1765 var oyggin Man sjálvstøðugt kongsríki.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Manns søga
Søgan hjá Mann er elligomul. Oyggin var longu bygd, áðrenn keltar komu til bretsku oyggjarnar, og hon hevði sína frælsu og óheftu skipan fram til 1765, tá Duke John av Atholl varð kroystur at selja ensku krúnuni síni rættindi fyri 70.000 sterlingpund. Við hesi sølu fekk Stóra Bretland fult vald at krevja inn allan toll á oynni og tryggja, at Navigation Act varð upphildin eisini á Mann. Manbúgvar noyddust eftir hetta at venda aftur til gomlu vinnuvegirnar, landbúnað, fiskivinnu og námsvinnu, blýggj og kol. Frammanundan hesi sølu varð mett, at Manbúgvar árliga stóðu fyri eini smugling, ið snýtti bretsku krúnuna fyri virðir, sum svara til góð 300.000 pund. Ryberg royndi at flyta henda handil til Føroya.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Manskur politikkur
Mann er ikki eitt heimastýri. Mann er eitt sjálvstøðugt ríki í kongsfelagsskapi við Ongland. Gordon Brown hevur einki at siga í Mann. Men tað hevur enska drotningin harafturímóti. Mann er fullkomiliga sjálvstøðugt, men er tó ikki viðurkent av altjóða samfelagnum sum fullveldisríki.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Mansk mentan
Gamla gæliska talumálið, manskt bleivð avloyst av enskum í 19-du øld.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Mansk landafrøði
Mann liggur í Írlandshavinum, einar 50 km suður úr Skotlandi og einar 75 km eystur úr Norðurírlandi. Oyggin er 572 ferkilometrar til støddar, t.e. nakað sum Streymoy, Vágoy og Kalsoy til samans. Høvuðsstaðurin, Douglas, liggur miðskeiðis á eystursíðuni á oynni.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Manskur búskapur
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Bøkur[rætta | rætta wikitekst]
- G. V. C. Young: The Isle of Man and the Faroe Islands - two similar countries. Peel, Isle of Man: The Mansk-Svenska Publishing Co., 1980. - 11 s., 4 tlv. (kort)
- Peter Wade-Martins: The Manx Loghtan story : the decline and revival of a primitive breed. Ashford: Geerings of Ashford, 1990. - 110 s. : myndir (summar í litum)
- Godfrey Baldacchino and David Milne: Lessons from the political economy of small islands. the resourcefulness of jurisdiction. - Basingstoke: Macmillan, 2000. - xxiii, 267 s. (Áland, Føroyar, Ísland, Mann, Nýfundland, Prince Edwardsoy)


text:
Pingvin
Pingvin (frøðiheiti - Pingvinus sp.; da. Pingvin) er ikki so ólík gorfugli í útsjónd. Nógv eru sløgini, størri og smærri, men øll eru tey minni enn gorfuglur. Fjaðrarnar eru avbara stuttar, eisini á veingjunum, so teir eru heilt ónýttir til at flúgva við, meira líkir bøkslum enn veingjum. Tær liva í meingi suðuri í kaldasta Íshavinum. Mest halda tær seg á sjónum, men fara stundum upp á ísin at spáka. Flestu av teimum hava ikki sæð fólk, og koma skipsmenn á land, so fara tær tætt til teirra at forvitnast. Taka teir tá í veingin á teimum, lata tær seg vinaliga leiða. Ungarnir eru lættir at ala, teir verða sera alsknir, og summir elta eigarmannin sum hundar.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Serbia
Serbia er lýðveldi í Evropa. Í norðri hevur Serbia mark við Ungarn, í eystri við Rumenia og Bulgaria, í suðri við Makedónia, Albania og Kosovo, og í vestri við Montenegro og Bosnia-Hersegovina.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Tá Jugoslavia syndraðist í 1991, løgdu lýðveldini Serbia og Montenegro saman og stovnaðu nýtt samveldisríki, sum at Jugoslavia. Nýggja samveldisríkið hjálpti serbiska fólkinum í Kroatia og Bosnia at kríggjast: tað elvdi til, at mong lond settu revsitiltøk í verk ímóti Jugoslavia og steðgaðu øllum samhandli við nýggja samveldisríkið. Í 2003 skifti samveldisríkið navn frá Jugoslavia til Serbia og Montenegro, og eftir at fólkaatkvøða varð hildin í Montenegro í 2006 og úrslitið var, at Montenegro vildi loysa frá Serbia vórðu londini bæði sundurlisin.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Matur[rætta | rætta wikitekst]
Serbar gera smakkgóðan og fjølbroyttan mat. Raznjici, spritusteikt lambskjøt við piparfrukt, verður ofta etið aftur við einari skál av jogurti. Kjøtbollar við leyki og róma, nevnt cevapcici, og kálrullur fyltar við kjøti, leyki, ertrum og hvítleyki eru væl dámdir rættir.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsstaðurin í Serbia, Beograd, er við Donau, sum rennur ígjøgnum fruktagóða akurlendið norðast í landinum.
Býir[rætta | rætta wikitekst]
- Beograd (1 114 000)
- Novi Sad (196 000)
- hjdóedy (174 000)
- geudiub (165 000)
- Kragujevac (150 000)
- Subotica (100 000)
- Uroševac (98 000)
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]


text:
Jerúsalem
Jerúsalem ella Jorsalir (hebreiskt: יְרוּשָׁלַיִם ella Yerushaláyim, arábiskt: القُدس ella al-Quds) í Ísrael er heilagur býur hjá jødum, kristnum og muslimum. Innan fyri gamla býarmúrin er mesti halgidómur jødanna - Grátimúrurin, sum er tað einasta, ið er eftir av templi Sálamons. [tørvar keldu] Tætt við Grátimúrin er Tempulfjallið, haðan islamski profeturin Muhammed fór til himmals. Heilagasti staðurin hjá teimum kristnu er kirkjan á heilagu grøvini, har Jesus varð gravsettur, og haðan hann reis upp frá deyðum. [tørvar keldu] Tað var í Jerúsalem, at Jesus var krossfestur, og har doyði hann á Golgataheygnum, og tað var í Jerúsalem, at tann kristna kirkjan var stovnað fyrsta hvítusunnudag. [tørvar keldu] Tað hevur tí staðist stríð um, antin jødar einsamallir skulu ognast henda bý, og fleiri mæla til, at hann kemur at vera ein altjóða býur. [tørvar keldu]
-
-
Damaskusportrið í Jerúsalem.


text:
Brisbane
Brisbane er býur í Avstralia og hevur 2 004 262 íbúgvar (2009). Brisbane er størsti býur og høvuðsstaður í Queenslandi. Hann er havnabýur við munnan á Brisbaneá. Brisbane er góður havnarbýur og stórur ídnaðarbýur. Í so máta líkist Brisbane høvuðsstaðnum í hinum londunum, sum allir eru tætt við áir og við sjógvin. Sum hinir høvuðsstaðirnir er Brisbane miðdepilin fyri handlinum í landinum, hann er høvuðsstaður í. Handilsøkið er tætt við havnina. Tað eru serliga ídnaðarvørurnar kjøt, sukur, ull og frukt, sum verða edlaðar og avskipaðar her, og eisini metal og viður. Brisbane hevur javnliga lýtt veðurlag, miðalhitin á vetri er 17 hitastig og á sumri 25 hitastig [1]; eingin dagur í Brisbane er kaldari enn ein góður summardagur í Føroyum.


text:
Norskamerikanarar (enskt: Norwegian Americans) eru fólk ættað frá norsku niðursetufólkunum í USA. Flestu tilflytararnir, sum búgva í norðurríkjunum, eru úr Skandinavia. Nú á døgum búgva um 4,643,339 norskamerikanarar í USA. Fyrr búði mesta fólkið á bygd og livdi av landbúnaði, men so hvørt ídnaðurin hevur ment seg, eru alt fleiri og fleiri fólk flutt til býirnar at búgva. Flestu fólk av norskari rót, búgva í t.d. Minnesota, Dakota og Wisconsin.
Hóast flestu norskamerikanar nú á døgum hava lagað seg til at liva sum fólkið í USA, hava teir goymt mentan sína, t.d. málið og listina. Mangir halda enn fast við gamlan sið og egna mentan. Nógv eru tey, ið eiga norsk klæði og nýta tey í veitslulag, á stevnum og tá dansað verður. Norskur tónleikur og matur er væl dámdur í t.d. Minnesota. Árligar skíðkappingar, til dømis snirr, lop, strok og langrenn, hava alstóran áhuga ímillum norskamerikanska fólkið.


text:
4. apríl
4. apríl er dagur 94 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 95 um skotár er). 271 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2014 - Tey fýra sløgini hjá føroysku fyritøkuni Dism fingu øll heiðursmerkir á World-Spirits Awards 2014 í Eysturríki. Eldvatn fekk gull fyri vodka, Baraldur fekk gull í ginni og Lívsins Vatn og Havið fingu ávikavist gull og silvur í akvavitti.
- 1939 - Ítróttasamband Føroya varð sett á stovn.
- 1507 - Martin Luther verður vígdur prestur.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1957 - Aki Kaurismäki, finskur filmsleikstjóri


text:
Frank Lloyd Wright
Frank Lloyd Wright (8. juni 1867 – 9. apríl 1959) var ein amerikanskur arkitektur, indrætningsekspertur og útbúgvin námsfrøðingur. Hann hevur teknað yvir 1000 tekningar av bygningum og hvussu tey eru innrættaði, av teimum blivu gott 500 bygdir, og teir møblar ið vóru teknaðir til bygningarnir vóru eisini gjørdir. Hann hevur teknað hús, ið passa til náttúruna og til tey fólk ið hann teknaði húsini til, um tað t.d. var ein persónur ið var sera vinarligur, so teknaði hann ein bygning uttan spísk horn, hetta sæst t.d. í Fallingwater. Hann var eisini stjóri á einum arkitektaskúla.
Frank Lloyd Wright verður sæddur sum ein av teimum mest týðandi arkitektunum í fyrru helvt av 20. øld.


text:
Mötley Crüe
Mötley Crüe er ein Grammy-útnevndur amerikanskur hard rock bólkur stovnaður í Los Angeles, Kalifornia í 1981.
Bólkurin var stovnaður av bassleikaranum Nikki Sixx, sum tá var limur í heavy metal bólkinum London og trummuspælaranum Tommy Lee. Síðani komu guitarspælarin Mick Mars og sangarin Vince Neil uppí bólkin.
Motley Crue hevur selt yvir 80 mió. eintøk kring allan heim. [1] [2] írokna 23,5 mió. í USA [3]
Limirnir í bólkinum eru kendir fyri sín harða og villa lívsstíl; Fleiri av limunum hava verið í fongsul og verið misnýtarar av bæði rúsdrekka og rúsevnum. Nýggjunda útgávan við heitinum Saints of Los Angeles kom út 24. juni í 2008. Í løtuni (2011) skriva teir tónleik til komandi fløguna.
Plátuskrá[rætta | rætta wikitekst]
- Too Fast for Love (1981)
- Shout at the Devil (1983)
- Theatre of Pain (1985)
- Girls, Girls, Girls (1987)
- Dr. Feelgood (1989)
- Decade of Decadence (1991)
- Mötley Crüe (1994)
- Generation Swine (1997)
- New Tattoo (2000)
- Saints of Los Angeles (2008)


text:
Bauhaus
Staatliches Bauhaus var lista- og byggiskúli í Týsklandi sum virkaði frá 1919 til 1933, tá ið skúlin noyddist at stongja eftir trýsti frá nazistunum.
Skúlin varð stovnaður af Walter Gropius í Weimar í 1919 við samanlegging av Großherzoglich Sächsische Hochschule für Bildende Kunst og Kunstgewerberschule. Skúlin flutti í 1925 til Dessau og í 1932 til Berlin. Gropius var skúlastjóri til 1928, síðan gjørist Hannes Meyer stjóri og at enda Ludwig Mies van der Rohe. Bauhaus stýlurin gjørdist seinni tann stílurin, ið ávirkaði mest innan nýmótans arkitektur, list og desein. Lærararnir ið undirvístu á skúlanum hildu áfram at undirvísa kring um í heiminum, eftir at skúlin varð stongdur og teir fluttu úr Týsklandi.


text:
Tansania
Tansania (swahili: Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, enskt: United Republic of Tanzania), ella Sameinda Lýðveldið Tansania er stórt land í Eysturafrika við umleið 41 mió íbúgvar. Í eystri hevur Tansania mark við Indiahav, í suðuri við Mosambik, Malavi og Sambia, í norðri við Kenja og Uganda og vesturi er Tanganyikavatn og Ruanda og Burundi. Almennu málini eru tvey í tali, enskt og swahili.
Tansania var til sum ríki, tá ið Tanganyika og oyggin Sansibar løgdu saman.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Upprunasamfelagið[rætta | rætta wikitekst]
Engaruka var sjálvbjargið landbúnaðarsamfelag í Tansania einar 160 km. vestanfyri Kilimanjaro. Lendið var bratt, so engarukar máttu laðað garð á niðaru síðu og fylla upp omanfyri, áðrenn teir bygdu sær hús. Búsetningarnar kundu vera upp ímóti 20 km2 í vídd, og í líðunum laðaðu teir langar bríkar at velta í. Bríkarnar vórðu gjørdar soleiðis, at laðað varð upp við gróti í niðara borði, og so varð fylt upp ájavnt garðin við leysum tilfari, mest mold, omanfyri. Vatn varð veitt á velturnar í gjøgnum steinsett ræsi úr Engarukaá. Grivið hevur verið út í bústøðunum síðan í 1960-árunum, og alt bendir á, at fólk hava búð har leingi. Enn veit eingin, hví engarukamentanin doyði út, men tað kann hava verið av liggjandi skerpingi, sum hevði við sær, at ógjørligt varð at dyrka jørðina. Fólk veltu t.d. korn og hirsa. Kornið varð knúst til mjøl í stórum mortara og baka til breyð. Engarukar búðu í rundum húsum av leiri og viði, og tey vóru takt við hálmi. Teir laðaðu grótgarðar uttan um bygdina at halda óbodnum gestum burtur. Húsini vórðu takt við síðum grasi, sum vaks tætt við húsini.
Uppreistur[rætta | rætta wikitekst]
Í øllum Afrika settu afrikanarar seg upp ímóti, at evropearar tóku land teirra, løgdu skatt á teir, eyðmýktu og eyðrændu teir, noyddu teir at gera tvingsilsarbeiði, snýttu og stjólu, fóru og ógvuliga harðliga fram og neyðtóku konufólk. Í Týska Eysturafrika (nú Tansania) var mótstøðan størst ímóti høgum skatti, tvingsilsarbeiði og skylduni at dyrka bummull, sum myndugleikarnir fluttu út. Ein andamanari segði seg kunna útvega vatn, sum vardi fólk fyri kúlum, og um alt landið gjørdu fólk uppreistur. Vatn eitur "maji" á swahili, og tí var uppreisturin nevndur Maji-Maji-Uppreisturin. Myndugleikarnir knústu uppreisturin í 1905, drupu oddamenninar og elvdu til hungursneyð. Hermenninir settu eld á grøði, akrar og bygdir, og teir fóru gjølliga til verka. Fleiri enn 200 000 fólk doyðu.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Til fyri stuttum var Tansania undir sosialististiskum stjórnarvaldi, ið til dømis eggjaði fólki at gera samvinnufeløg og at arbeiða saman í stórum ríkisriknum gróðrarlundum. Hóast summar av hesum verkætlanum eydnaðust væl, er Tansania nógv fátækari enn grannalandið Kenja og er gott dømi um, hvussu búsetingin er í einum fátækum landbúnaðarlandi - næstan alt fólkið býr á bygd.
Landalæra[rætta | rætta wikitekst]
Heimsins hægsta fríttstandandi fjall - tvs. fjall, ið ikki er partur av fjallarøð - er 5.895 metrar høgt, eitur Kilimanjaro og stendur í Tansania. Jøklar eru enn á toppinum, men væntað verður tíverri, at teir eru burturi um nøkur ár orsakað av heimsfevnandi upphitingini. Annars eru stóru nátturugarðarnir tann størsta turistattraktiónin í Tansania. Friðaðu økini eru full av fílum, sebrum, giraffum, leyvum etc, sum liva frítt, og sum til ber at eygleiða úr bili.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Um 120 fólkasløg búgva í landinum, tey flestu tala swahili, ið nú á døgum verður nýtt sum felagsmál mangastaðni í mið- og eysturafrika.
Fyrr búði fólkið í landinum spjatt í mongum smáum bygdum. Í 1970 skipaði stjórnin fyri eini verkætlan, ið hevði til endamáls at fáa fólkið at flyta saman í stórar bygdir, so at eini 250 húski fóru at verða í hvørjari bygd. At savnað fólkið meiri hevði við sær, at lættari og bíligari varð at útvega bygdunum skúlar, vatn og annað og at býta út handilstøð og sáðkorn. Nú á døgum búgva tríggir fjórðingar av fólkinum í Tansania á bygd, fleiri enn nakra aðrastaðni í Afrika.


text:
Ormurin langi (kvæði)
Ormurin langi er eitt kvæði eftir Jens Christian Djurhuus (1773-1853), bóndi við Sjógv í Kollafirði og tí ofta nevndur Sjóvarbóndin. Kvæðið snýr seg um Ólav Tryggvason.
Tá ið vit koma inn í 19. øld, er stórur áhugi fyri tí føroyska kvæðaskattinum. Longu fyri 1800 hevði Jens Christian Svabo fest kvæðir á blað, men tað er serliga eftir 1800 at ferð av álvara kemur á innsavningina av kvæðum. Her kunnu vit nevna menn sum Johan Henrik Schrøter, Jóannes í Króki, og seinni V. U. Hammershaimb. Í fyrstani var áhugin eyðvitað størstur fyri teimum gomlu kvæðunum, tí tey vórðu hildin at hava serligt søguligt virði, men áhugin fyri yngri kvæðum og táttum vaks eisini so við og við. Persónar við skaldagávum yrkja nýggj kvæðir, meira ella minni í gomlum stíli. Eitt tað fremsta navnið í tí samanhangi er Jens Christian Djurhuus. Sjóvarbóndin hevur yrkt fleiri kvæðir og tættir. Hann hevur yrkt Ormin langa, Sigmunds kvæði yngra, Leiv Øssursson, Grettis kvæði, Guðbrands kvæði og Viljorm Kornus. Kendastur av táttunum hjá honum er Leirvíks-Páll, men hann hevur eisini yrkt aðrar, og hann hevur verið við til at yrkja Billu-Símunar tátt (úr Kvívík hoyrdist sjongur). Eitt tað mest sermerkta verk frá hansara hond er Púkaljómur, eitt religiøst epos, ið byggir á Paradise Lost eftir enska skaldið John Milton, sum livdi í 1600-talinum. Sjóvarbóndin hevur kortini brúkt ta donsku umsetingina frá 1790.
Annars síggja vit at tað serliga er úr teimum norrønu fornsøgunum, at Sjóvarbóndin tekur sær evni at yrkja burturúr, Heimskringla, Grettis søga og Føroyingasøga. Tíðarskeiðið, hann livdi í, var Romantikkurin, og tær norrønu fornbókmentirnar vóru høgt í metum. Men Sjóvarbóndin hevur lisið og kent tær úr donskum týðingum. Alt bendir á at føroyingar alt fyri eitt hava tikið kvæðini hjá Sjóvarbóndanum til sín. Í eini frásøgn frá eini ferð í 1847-48 sigur Hammershaimb soleiðis:
- ”Den gamle bonde Jens Christian Djurhuus i Kollafirði har efter sagaerne digtet mange kvæder, som have gjort megen lykke og synges overalt med lyst, da sproget i dem er rent og de ere godt holdte i den gamle stil; især må mærkes hans kvad om Olaf Tryggvason eller slaget ved Svolder, Sigmunds og Leifs kvæder og hans bearbejdelse af Miltons tabte paradis med en sjælden versbygning.”
Vit vita ikki hvat ár Sjóvarbóndin hevur yrkt kvæðið um Ormin langa. Men tann elsta uppskriftin vit hava, er frá 1819, og hana hevur Jóannes í Króki heima á Sandi gjørt, og aftur í 1823 skrivar hann kvæðið tá ið hann tekur tað upp í Sandoyarbók sína, og tá sigur hann seg hava fingið kvæðið frá Sjóvarbóndanum sjálvum. Tá ið Svend Grundtvig og Jørgen Bloch í 1870- og 1880-unum savnaðu og skipaðu alt tað føroyska kvæðatilfarið í heildarútgávuna “Føroya kvæði”, høvdu teir 6 uppskriftir av kvæðnum til taks. Seinri er ein uppskrift komin undan kavi sum yrkjarin sjálvur hevur skrivað, men vit vita ikki nær.
Í dag nevna øll kvæðið fyri ”Ormin langa”, men tað stuttliga er at Sjóvarbóndin sjálvur ikki brúkar tað heitið, men kallar tað ”Óla Tryggasons kvæði”, og tað eitur tað eisini hjá Jóannesi í Króki. Summir uppskrivarar kalla tað bara ”Ólav Tryggason” ella ”Ólavur Trygvason”. Hetta síðsta er tað heitið sum Grundtvig og Bloch settu sum yvirskrift í Føroya kvæðum. Fyrstu ferð kvæðið sæst nevnt við skipsheitinum, er í eini uppskrift sum J. P. Skåle, ið var sýslumaður í Suðuroy, gjørdi í 1846, tá ið hann kallar tað ”Kvæðið um Ormin langa”. Í eini uppskrift úr Havn frá 1871 eitur tað ”Ormurin hin langi”. Og ”Ormurin langi” er heitið sum Hammershaimb valdi at brúka í útgávu síni í Færøsk Anthologi (1891). Nøkur ár frammanundan (í 1882) hevði kvæðið verið prentað sum framhaldstekstur gjøgnum fleiri Dimmalættingar og nevndist tá ”Kvæðið um Ormin langa”. Síðan tykist skipsnavnið hava sigrað sum heiti á kvæðnum. Ikki er orðalagið heilt tað sama í teimum ymsu uppskriftunum av kvæðnum. Tá ið Ormurin langi verður kvøðin í dag, er tað altíð sum hann er prentaður í Anthologiini (og Dimmalætting). Eisini kann nevnast at ta fyrstu tíðina er ivi um hvat niðurlag skal brúkast til kvæðið. Sjóvarbóndin hevur einki niðurlag í síni uppskrift, Jóannes í Króki, sum fekk kvæðið frá yrkjaranum, uppgevur ”Ólavur kongur herjar hann mót trøllum” sum niðurlag, uppskriftin frá 1871 brúkar ”Noregis menn, dansið væl og stillir”. Bara ein uppskrift (úr Nólsoy) hevur ”Glymur dansur í høll”. Tað er eisini hetta niðurlag vit finna í Anthologiini (og prentinum í Dimmalætting). Hetta var niðurlag sum frammanundan var kent frá fleiri gomlum kvæðum. Anthologi-útgávan hevur havt avgerandi týdning fyri hvussu Ormurin langi verður kvøðin.
Kvæðið um Ormin langa er yrkt eftir frásøgnini í Heimskringlu um tann tiltikna sjóbardagan við oynna Svøldur ár 1000, tá ið tann danski kongurin Sveinur Tjúguskegg, tann svenski Ólavur Skeytkongur og tann norski jallurin Eirikur Hákunarson herjaðu á Ólav Trygvason, Noregs kong, sum var á veg heim úr Vendlandi til Noregs umborð á navnframa skipi sínum Orminum langa saman við herflota sínum. Endin á bardaganum var – sum øll vita – at Ólavur kongur – tá ið hann sá at stríðið var tapt - leyp í havið, og tað sama gjørdu teir ið eftir vóru av monnum hansara. Eingin veit hvar hesin bardagin hevur verið, tað er óvist um nøkur oyggj hevur itið Svøldur (harafturímóti skal ein á á Vendlandi hava borið tað navnið). Sjóvarbóndin letur Ólav sigla í Eysturhavi (sum má vera Eystrasalt) og síðan inn í Oyrasund, og har hugsar hann sær oynna og sjóbardagan í sundinum við oynna.
Á 10 frímerkjum frá 2006 í teirri nýggju røðini eru avmyndaðar nakrar av hendingunum í tí drama sum kvæðið lýsir. Vit síggja knørrin verða bygdan og flotaðan, vit síggja kongin sita í hásæti og Einar Tambarskelvir koma ”av bergi oman” og síggja teir sigla út í hav. Vit síggja Ormin og hini skipini sigla inn í sundið, meðan mótstøðumenninir standa á landi og eygleiða hann. Umborð á Orminum síggja vit Úlv, tann reyðhærda stavnamannin, og kongin saman við Einari Tambarskelvir uppi í lyftingini. Vit síggja flotarnar bresta saman og høvur og kroppar tumbla í havið, og at enda síggja vit Eirik jall við sínum monnum ganga upp á Ormin og taka hann, og jallurin kann taka róður í hond.
Kvæðið um Ormin Langa hevur eisini verið livandi kelda til navnagávur. Dømi úr nýggjari tíð er Róðrarfelagið Knørrur, ið hevur givið øllum bátum sínum nøvn úr kvæðinum.
Tað ber til at siga at kvæðið um Ormin langa er vorðið fólkaogn. Hvørt mansbarn í Føroyum kennir tað, og tað hevur verið lisið og lært í nógvum skúlum. Tað munnu vera fá, ið hvussu so er av fólki við einum sindri av áhuga fyri kvæðum og dansi, sum ikki duga at kvøða uppií tá ið tað er havt á gólvi. Kvæðið er væl sett saman, frásøgnin er livandi og hongur væl saman, og orðalagið er fyndugt.


text:
Virðismongd
Virðismongdin hjá eini funktión er tann mongdin av virðum, sum ein funktión hevur sum úrslit. Virðismongdin hjá funktiónini f skrivast: Vm(f).
Í eini krossskipan verða tølini, ið hoyra til virðismongdina, skriva upp eftir y-ásanum, eisini nevndur 2. ásur.
Also er virðismongdin tey y-virðini, ið ein funktión kann hava.
Dømi[rætta | rætta wikitekst]
Úrslitni hjá sinusi eru einans innan eindarkringin, tí hevur sinus hesa virðismongdina:
Hendan funktiónin hevur einans positiv tøl sum loysnir (um x er eitt reelt tal):
Minnislóg[rætta | rætta wikitekst]
Frummongdin verður altíð skriva eftir 1. ási, og virðismongdin altíð eftir 2. ási. Hetta kanst tú minnast til við at nýta stavraðið, Frummongd kemur jú áðrenn Virðismongd.


text:
Hebraiskt mál
Hebraiskt (hebraiskt עִבְרִית Ivrit) er eitt Semitiskt mál úr Afro-Asiatisku málættini. Mentanarliga er tað mett at vera "málið hjá jødunum", men onnur jødisk mál, so sum Jiddisj og Ladino finnast í jødisku diasporuni, og hebraiska málið verður eisini nýtt av ikki-jødum, so sum samáriabúgvum. Hebraiskt er móðurmál hjá góðum 6 500 000 fólkum, harav um 5 300 000 í Ísrael og um 200 000 í USA. Ikki beinleiðis eftirkomari eftir klassiskum hebraiskum ella bíbliuhebraiskum. Meginparturin av Gamla Testamenti er skrivaður á klassiskum hebraiskum, sum er átrúnaðarligt mál hjá jødum og samáriabúgvum.
Hebraiska stavraðið[rætta | rætta wikitekst]
Shin og sin
Shin og sin eru sami bókstavur, ש, men ímynda tvey ymisk fonem. Teir eru ikki sínámillum allofoniskir . Tá ið diakritisk sjálvljóðstekn verða nýtt, verða hesi bæði fonem sundurgreinað við einum shin-prikki ella sin-prikki; shin-prikkurin er omanfyri høgra horn á bókstavinum, og sin-prikkurin omanfyri vinstra horn á bókstavinum.
Sjálvljóð (vokalir)
Upprunaliga hevði hebraiskt skriftmál ikki sjálvljóð, men seinni, onkuntíð eftir ár 200 e.kr. vóru sjálvljóð løgd aftrat við at seta prikkar ella strikur omanfyri, ímillum ella niðanfyri hjáljóðini (konsonantarnar), tann sokallaða niqqud-skipanin. Prikkar verða tó oftast ikki brúktir uttan í barnabókum, bønarbókum, fremmandaorðum og orðum við tvítýddari úttalu. Ísraelskt-hebraiskt hevur fimm sjálvljóð (i e a o u) men væl fleiri bókstavir at lýsa tey.
Nota 1: Sýmbolið "O" umboðar einhvønn hebraiskan bókstav (hjáljóð).
Nota 2: Úttalan av zeire og viðhvørt segol - við ella uttan bókstavin jod - er viðhvørt ei í nýmótans hebraiskum. Hetta er ikki rætt í tí normativu úttaluni og ikki í samsvar við tosaða málið}}
Nota 3: Dagesh, mappiq, og shuruk hava ymsar funktiónir, sjálvt um tey líkjast av útsjónd.
Nota 4: Bókstavurin ו (vav) er brúktur tí at hatta kann bara verða ímyndað av honum.


text:
Jamaika
Jamaika ella Jameika (enskt Jamaica) er ein oyggj í Karibiska havinum í Norðuramerika. Høvuðsstaðurin eitur Kingston.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Jameika er vøkur oyggj, men har eru stórir mótsetningar. Har eru fólk, sum taka sær av løttum og av heilum huga íðka krikkit og spæla reggaetónleik. So er tað stóri spenningurin ímillum nakrar fáar máttmiklar ríkmannaættir og tey fátæku í mongu fátækrabýlingunum í Kingston, har eisini nógvur harðskapur valdar. Hesa skuggasíðu síggja fá ferðafólk, sum á hvørjum ári koma at njóta lívið og tropuveðurlagið í hesum fagra landi. Ein annar týðandi vinnuvegur á Jameika er aluminiumsnámsvinnan, men hon fer óvuliga illa við náttúruni, tí at gomlu námsopini standa full av vatni og sýrueitri. Tað drepur allan vøkstur.
Íðnaðurin í Jameika er fjølbroyttur. Har eru oljureinsiverk, telduvirki og klædnavirki. Mong steinsløg verða brotin, av teimum er aluminiumsmálmur tað týdningarmesta. Ein vinnuvegur, ið vindur nógv upp á seg, er teldutilbúnaður, ið til dømis er at forrita og viðgera teldulutir og síðan senda teir til telduvirki í USA, har teldurnar verða gjørdar lidnar. Í Karibia er vanligt, at útlendsk feløg eiga hesar teldufyritøkur, men í Jameika eiga fólk har meginpartin.
Umframt ídnað og ferðavinnu hevur landbúnaðurin eisini stóran búskaparligan týdning í Jameika, og mong fólk arbeiða í banan-, kaffi-, kakao- og sukurlundum. Mangir jameikanar liva eisini av fiskiveiði, ella teir eiga ein jarðarteig og dyrka sær sínar egnu búnaðarvørur.


text:
Sanna Jesuskirkjan
Sanna Jesuskirkjan (á enskum: True Jesus Church) er ein óheft kirkja, sum var grundað í Beijing, Kina í 1917. Í dag eru millum 1,5 og 2,5 mió. limir í 45 londum í seks heimspørtum. Kirkjan hevur rót í hvítusunnurørsluni, sum spretti í USA í byrjanini av 1900-talinum. Kirkjan hevur sum endamál at boða gudsorðið til allar tjóðir áðrenn Jesu afturkomu.
Teir tíggju lærusetningarnir eru:
- Heilagi andin
- Dópurin
- Fótatváan
- Hin heilaga kvøldmáltíðin
- Hvílidagurin
- Jesus Kristus
- Bíblian
- Frelsa
- Kirkjan
- Afturkoman


text:
Ebba Hentze
Ebba Hentze (fødd 25. september 1930 er ein føroyskur rithøvundur, barnabókahøvundundur, skald, týðari og ummælari. Hon fekk Barnamentanarheiðursløn Tórshavnar býráðs í 1984, Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens í 2006 og Mentanarvirðisløn Landsins í 2008.[1] Ebba hevur bæði skrivað á føroyskum og donskum. Meðan hon búði í Danmark skrivaði hon mest á donskum. Hon er ættleidd til Føroya og vaks upp á Tvøroyri.Foreldur hennara vóru Peter Christian Pauli Hentze (1891-1971), keypmaður og Olivia Sophie Skaalum (1888-1976) úr Hvalba. Ebba fór sum ung niður til Danmarkar, har hon tók studentsprógv frá Statens Kursus í Keyðmannahavn í 1950. Síðan fór hon at lesa mál og bókmentafrøði á Københavns Universitet. Lisið bókmenta- og málfrøði á Københavns Universitet. Harumframt fekk hon námsstyrk til lestur við Uppsala Universitet í Svøríki og til universitetini í Wien, Rom og Sorbonne í 50-unum.[2] Ebba arbeiddi eitt tíðarskeið fyri danska blaðið Politiken, har hon var forlagsráðgevi, hon hevur eisini verið bókmentakonsulentur á Gyldendal. Søgur hennara eru blivnar lisnar í Danmarks Radio og Sveriges Radio. Hon skrivaði fleiri stuttsøgur m.a. til Politikens Magasin. Tað fyrsta sum kom á prent hjá Ebbu var ein yrking, sum kom í danska tíðarritið Hvedekorn, tað var í 1953. Ebba hevur arbeitt freelance í donskum, føroyskum og svenskum útvarpi. Ebba flutti aftur til Føroya seinast í 1970-árunum og fekk ein týðandi leiklut millum rithøvundar í Føroyum. Í 1985 gav hon eitt týðandi íkast til føroyskar kvinnubókmentir við prosayrkingini Kata, ein seinkaður nekrologur. Yrkingin lýsir eina kvinnu, sum gevur upp dreymar sínar um at fáa sær eina útbúgving, tí hon má taka sær av yngru systkjunum, sum eru blivnir móðurloysingar. Ebba hevur umsett nógvar bøkur til danskt mál úr enskum, týskum, svenskum og føroyskum. Hon hevur eisini gjørt eitt stórt arbeiði við at týða føroyskar bøkur til danskt. Hon hevur umsett bøkur hjá fleiri føroyskum rithøvundum, ikki minst bøkur hjá Jóanes Nielsen. Ebba hevur verið limur í nevndini, sum ger tilmæli til norðurlendsku bókmentavirðislønina. Hon er varalimur Rithøvundafelagsins í Málnevndini.[3]
Innihaldsyvirlit
Bókmentir í úrvali[rætta | rætta wikitekst]
Barnabøkur[rætta | rætta wikitekst]
- Antonia og Morgenstjernen, 1981, barnabók
- Antonia midt i det hele, 1982, barnabók - Báðar bøkurnar um Antoniu eru skrivaðar á donskum, týddar til føroyskt, norskt og svenskt, og eru eisini komnar út í Hollandi og Belgia. Lisnar í finska, svenska, norska og íslendska útvarpinum.
- Bjørns søn, 1983, barnabók (søgan byggir á eitt sagn úr Hvalba, haðani móðir Ebbu kom)
- Mia, skúlagenta í Havn, 1987, barnabók
- Gulleygað, 1992, barnabók
Stuttsøgur[rætta | rætta wikitekst]
Yrkingar[rætta | rætta wikitekst]
- Kata, ein seinkaður nekrologur, 1984 í Brá nr. 5[5] Er eisini útgivin í føroysku skúlabókini Les 2, sum er til framhaldsdeildina.[6]
Týðingar av føroyskum bókum til danskt[rætta | rætta wikitekst]
- Bølgerne leger på stranden (Jens Pauli Heinesen), Gyldendal, 1980.
- Livets Sommer (skaldsøga hjá Oddvør Johansen), Forlaget Vindrose, 1982.
- Med Edgar Allan Poe i Solhavn. Husets Forlag, 1984. (Eitt úrval av stuttsøgum, 12 í tali, hjá Hanus Andreassen)
- Ligesom, 1986, (yrkingasavn eftir Róa Paturssyni, sum vann Norðurlanda heiðurslønina), upprunaheitið: Líkasum
- Saltet i dampende middagsgryder, 1988 (yrkingar eftir Jóanes Nielsen), Vindrose, Ebba Hentze gjørdi eitt úrval av yrkingum úr hansara fyrstu søvnum og umsetti tey til danskt.[7]
- Færøhesten, 1990 (barnabók, myndabók, eftir Ólavur Michelsen)[8]
- Gummistøvler er de eneste tempelsøjler vi ejer på Færøerne, 1992 (skaldsøga eftir Jóanes Nielsen) og digtsamlingerne. Upprunaheitið: Gummistivlarnir eru tær einastu tempulsúlurnar sum vit eiga í Føroyum
- Kirkerne på havets bund, 1994, (yrkingar eftir Jóanes Nielsen). Upprunaheitið: Kirkjurnar á havsins botni
- Grå oktober, 1995 (krimiskaldsøga eftir Jógvan Isaksen)[9] Upprunaheitið: Gráur oktober
- Sting, 1998, (yrkingar eftir Jóanes Nielsen). Upprunaheitið: Pentur
- I morgen er der atter en dag (skaldsøga hjá Oddvør Johansen) - varð tilnevnd til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins fyrst í 2000, men síðan varð tað útsett til 2001. Bókin er ikki útkomin í Danmark enn.
- Blodprøver, 2003 (yrkingar eftir Tóroddi Poulsen)
- Hedder noget land weekend?, 2005 (sjónleikur eftir Jóanes Nielsen)
Heiðurslønir, gávugóðs o.a.[rætta | rætta wikitekst]
- Barnamentanarheiðursløn Tórshavnar býráðs í 1984
- Drassows Legat í 1992[10]
- Lachmannska Priset í 2002
- Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens í 2006
- Mentanarvirðisløn Landsins í 2008
- Sømdargáva landsins 2012, sum er ein árlig upphædd á 20.000 kr. restina av lívinum.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ MMR.fo
- ↑ Rit.fo
- ↑ Rit.fo Formansfrágreiðing 2007
- ↑ Nordicwomensliterature.net
- ↑ Nordicwomensliterature.net LYSTEN TIL ET ANDET LIV eftir Maluna Marnersdóttir
- ↑ Ljodbokur.fo
- ↑ Rit.fo
- ↑ Adlibris.com Færøhesten
- ↑ Adlibris.com
- ↑ Litteraturpriser.dk


text:
Hˇast talan ikki er um stˇru n°gdirnar, er n˙ endiliga gongd komin ß l°ggildaa fletting Ý F°royum.
Aftanß ymsar byrjunartrupulleikar eru fyrstu l°ggildu krovini komin upp at hanga Ý St. DÝmun. Eftirlitsfˇlk - og embŠtisdjˇralŠkni frß Heilsufr°iligu starvsstovuni eru til staar ß St. DÝmun, mean flett verur. Teirra uppgßva er m.a. at fylgja vi, at matv°rutrygd, djˇravernd og reinf°ri eru n°ktandi.
Hetta ber Ý sŠr, at ta n˙ er m°guleiki at keypa feskt f°royskt seyakj°t Ý handlum og matstovum, og at fßa l°ggilda rŠst og turt kj°t seinni Ý heyst.
Nakrar myndir frß slßtrinum eru hesar
Fyrsta myndin vÝsur eitt lambskrov ß Stˇru DÝmun, i er stempla av embŠtisdjˇralŠkna frß Heilsufr°iligu starvsstovuni. Hetta merkir, at embŠtisdjˇralŠknin hevur sřna og gˇkent bŠi livandi lambi og seinni nřfletta krovi og tilknřttu g°gnini. Stempli vÝsur, at kj°ti er framleitt Ý F°royum og er flett ß virkinum vi l°ggildingarnummarinum 1650, i er l°ggildingarnummari fyri slßturh˙si ß St. DÝmun.
Stempla kj°t kann seljast °llum, eisini handlum, matstovum og stˇrk°kum. Hetta Ý mun til ˇl°ggilda kj°t, sum verur selt Ý duras°lu. Ël°ggilda fekst kj°t kann bert seljast beinleiis til endabr˙karan.
ěrvÝsi er vi ˇl°ggildum r°stum og turrum kj°ti. Fram til summari 2015, kann turt og rŠst seljast Ý handlum og matstovum. Eftir summari 2015 skal alt kj°t, sum verur lati handlum og matstovum stava frß l°ggildum kj°ti. Duras°lan - beinleiis til endabr˙karan - verur ikki umfata av l°ggildingarkravinum eftir 2015.
Hinar myndirnar vÝsa umst°urnar ß virkinum Ý Stˇru DÝmun: stativi til h°vdini, stai har knÝvarnir vera goymdir, vaskair og skoldair. KnÝvar mugu ikki flytast til annan sey ßur enn, at knÝvurin er vaskaur og skoldaur. SÝsta myndin vÝsur dÝmunarbˇndan taka innan˙r lambi.
Skinnini, sum stava frß seyi, sřnaur og gˇkendur av embŠtisdjˇralŠkna kunnu ˙tflytast til onnur lond. Londini seta kr°v um, at livandi seyurin skal vera sřnaur og einki sj˙kueykenni stafest. Ta er˙ bert djˇralŠknar, i kunnu fremja hetta.
Heilsufr°iliga starvsstova fr°ist um, at l°ggildur slßtur aftur er vi at mennast Ý F°royum. Fyri matv°rutrygdina er hetta ivaleyst stˇrt framstig. B°ndurnir fßa samstundis ein - fyri nˇgvar - gˇan m°guleika, at fßa seyin flettan undir gˇkendum umst°um. Umst°um, sum l˙ka kr°vini hjß bˇndrunum, sum ßbyrgdarar av matv°rutrygdini Ý samband vi teirra v°rur, eins og teimum sum skulu keypa og eta kj°ti.
Tey slßturvirki Ý F°royum i eru l°ggilda til slßtur er virki ß St. DÝmun, okkara l°ggilding nummar 1650 og Krßs Ý HˇsvÝk, okkara l°ggilding nummar 1019.


text:
15. mars
15. mars er dagur 74 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 75 um skotár er). 291 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2014 - FM í inniróðri var í Havn. Dánjal Martin Hofgaard úr Vágs Kappróðrarfelag vann FM hjá monnum lættvekt við tíðini 6.38.5, Martin Berg úr Argja Róðrarfelag vann í tungvektsbólkinum hjá monnum við tíðini 6.11.2, Sarita Kristina Hansen úr Miðvágs Róðrarfelag vann lættvektsbólkin við tíðini 7.43 og Guðbjørg Abrahamsen úr Argja Róðrarfelag vann tungvektsbólkin við tíðini 7.51.5. Erla Kongsdóttir vann liðkappingina hjá kvinnum við tíðini 10.37, meðan Blikur úr Argja Róðrarfelag vann liðkappingina hjá monnum við tíðini 9.07.8.


text:
Albania
Albania (albanskt: Republika e Shqipërisë) ella Lýðveldið Albania er eitt lýðveldi í Suðurevropa. Høvuðsstaður er Tirana, og londinum hevur umleið 2,8 millionar íbúgvar. Albania hevur mark við 4 lond: Í norðri hevur Albania mark við Montenegro, í eystri við Kosovo og Makedónia, og í suðri við Grikkaland. Høvuðsmálið er albanskt. Stórur partur av Albania er fjallalendi.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Í øldir stóð landið undir Osmannaríkinum, og tá ið turkar fóru haðan í 1913, var Albania illa fyri á øllum økjum; har vóru hvørki vegir ella jarnbreytir, og ídnaður var eingin. Næstan alla 20. øld hevur Albania verið fasistisk kongsveldi og kommunistisk einaræðisland. Í 1991 vóru fræls val. Albanar stríðast nú við at umskipa búskapin og menna landið.
Frá 1944 til 1985 stýrdi kommunistiski einaræðisharrin, Enver Hoxha (16. oktober 1908 – 11. apríl 1985), Albania. Meðan hann stýrdi, varð landið fullkomiliga avbyrgt frá hinum londunum í Evropa. Markið til gamla Jugoslavia og Grikkalands varð stongt, og eisini varð alt samband við Italia bannað. Eftir 1960 hevði Albania bara handilssamband við Kina, og allur flutningur skuldi bara fara um teir báðar havnabýirnar Durres og Vlore. Kommunistarnir mentu stálídnaðin, men lótu landbúnaðin liggja á láni og gjørdu annars einki at menna landið.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Ættin ella húskið hava nógv at týða í Albania, og bara fá ár eru síðan, at myndugleikarnir eggjaðu hjúnum at eiga mong børn. Frá barnsbeini verða albanar lærdir at verða orðhaldnir, á albanskum "besa". Stendur maður ikki við sítt orð, til dømis í einari handilsavtalu, er tað stór skomm.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Albania er ímillum allar fátækastu lond í Evropa. Lítið arbeiði er í Albania, og lønin er lág. Um triðingurin av fólkinum arbeiðir í landbúnaðinum, hin triðingurin arbeiðir í ídnaðinum og tænastuvinnuni. Seinastu árini eru mangir albanar farnir til Grikkalands og Italia at arbeiða.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Meginparturin av landinum er fjallalandi og einans nýtiligt sum geitar- ella seyðabeiti.
Landslutir[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
- Tirana
- Evropa
- National Tourism Organization Albania's official website for travel & tourism information.


text:
Sunnudagur
Sunnudagur er ein vikudagur. Latín: "Solis dies" (føroyskt: "Dagur sólarinnar" enskt : "sunday". Í norrønt málið hevur dagurin eisini fingið heitið sítt frá sólini og er eitt avlop frá heidniskum - á norrønt : "sunnudagr" Ísl : "Sunnudagur" Da. : Søndag, í merkir "solens dag". Á føroyskum merkir tað "Dagur sólarinnar". Út frá hesum er tað lætt at staðfesta norrønt, sum eitt mál í er ætta úr latíni. Sunnudagur, sum nú á døgum er vikuligi kristni halgidagurin, hevur vanliga í krisindóminum verið roknaður sum fyrsti dagur í vikuni - eftir jødiskari hugsan, har leygardagur / sabbatur var 7. dagur í vikuni. Nú er vanligari at rokna vikuna at byrja við mánadegi (eftir ISO-standardi (ISO-8601), sum ásetir, hvussu dagfestingar eiga at vera gjørdar í telduforritum og handilssamskifti.
Sunnudagurin er hvíludagur og heilidagur í øllum kristnum londum. Tá verða fyriskipaðar gudstænastur í kirkjum og øðrum gudshúsum. Sunnumorgun ringja kirkjuklokkurnar, og tá ið ringt hevur triðja ferð, fara fólk í kirkju. Í gomlum døgum var tann siður, at konufólkini settu seg vinstrumegin (konufólkamegin) í kirkjuni, og mannfólkini høgrumegin (mannfólkamegin). Hetta varð seinni avlagt.


text:
Glas
Glas er eitt tilfar, ið vanliga er gjøgnumskygt og ikki serliga reaktivt, og orsakað av hesum verður tað nýtt til nógv ymisk endamál. Glas verður eitt nú brúkt í vindeygum, til at drekka úr, til goymslu og varveitan av veskum og matvørum, og í evnafrøði. Fólk hava altíð hildið glas vera vakurt tilfar, og tí hevur tað verið nógv brúkt innan brúkslist og list, t.d. brúkar føroyski listamaðurin Tróndur Patursson ofta glas tá hann prýðir bygningar, trappur o.a. Tað at framleiða glas er elligamalt, tað varð gjørt longu í bronsuøldini í Mesopotamia fyri nærum fimm túsund árum síðan, men tá var tað mest framleitt sum litaðar glasperlur. for snart fem tusen år siden, men da mest som fargede glassperler. Rómverjar høvdu eina rættiliga stóra framleiðslu av glasi, serliga av drekkisteypum og prýðislutum, tó brúktu teir ikki glas til vísund, brillur ella teleskop.
Vanliga er glas gjørt av kiseloksid (SiO2) sum eisini uppbyggir kvarts og sand. Kiseloksidið smeltar við 2.000 gradir Celsius. Vanliga skilja vit ímillum føst og flótandi evni, men glas er faktisk bæði og. Vanlig vindeygagløs verða gjørd av sandi, soda og kálk sum smeltast saman við umleið 1500 gradir Celsius. Eftir at tann flótandi glasmassin er køldur niður, storknar hann, men mótsatt fleiri øðrum sløgum av tilfari, so hendir hetta uttan at mýlini í glasinum verða læst først í einum krystalmynstri. Vit kunnu tí gott síggja glas sum eina vestu ið er undiravkøld.[1] Men tað er ein sera støðug veska, tí sjálvt um mýlini liggja hultur til bultur, so broytist struktururin í glasinum so at siga ikki.


text:
Pseudovísindi
Orðið pseudovísindi verður ofta nýtt um vísindagreinar, sum einki hava við náttúruvísindi at gera, men sum harafturímóti fáast við mannalyndið og tess ógreiðu og tískil fyri summi ræðandi øki, at gera hóast besta dømið um "pseudovísindi" er sálarfrøði, so eru neyvan nógv, sum kalla sálarfrøði fyri pseudovísindi.
Nógvar aðrar minst líka áhugaverdar vísindagreinar eru til, sum hava nógv til felags við sálarfrøði, men sum enn vanliga kallast fyri pseudovísindi. Talspeki er ein av hesum vísindagreinum.


text:
Karachi
Karachi (urdu: کراچي) er tann størsti býurin í Pakistan og høvuðsstaður í landslutinum Sindh. Býurin er búskaparligur og handlilsmiðdepil í Pakistan. Býurin liggur við tað Arabiska Havið í ein landnyrðing av áarmunnanum til Indus. Við forstøðum hevur býurin eitt fólkatal á umleið 13 milliónir og er harvið millum heimsins 25 størstu býir.
Karachi var høvuðsstaður Pakistans frá tí at landið fekk sjálvstøðu í 1947 til 1958, tá Rawalpindi gjørdist høvuðsstaður eitt stutt tíðarskeið, meðan Islamabad var bygdur.
Vitjunarverd støð í Karachi eru eitt nú Clifton, Saddar, Tariq Road, Alladin Park og Defence.
Flotin hjá Pakistansku verjuni hevur høvuðssæti í Karachi.
Innihaldsyvirlit
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Fyrisitingarlig øki[rætta | rætta wikitekst]
Karachi hevur 18 fyrisitingarlig øki:
Høvuðssætið hjá verjuni í Karachi hoyrir ikki við til tey fyrisitingarligu økini í býnum men verður umsitið av pakistanska herinum.


text:
Lógarbrot
Kriminalitetur er øll lógarbrot, ið geva revsing. Vanliga nevna vit alt lógarbrot, tað verið seg herverk ella súkklustuldur, morð ella ran. Summi lógarbrot fara um landamørk. Til dømis yvirgangur, flográn ella rúsevnissmugling. Nógv lond hava sett á stovn felags, altjóða løgregluna Interpol at berjast ímóti slíkum lógarbrotum. Høvuðssætið hjá Interpol er í París. Serligar avtalur eru gjørdar millum londini um, hvussu lógarbrótarar kunnu latast úr einum landi upp í hendurnar á myndugleikunum í øðrum landi.
Føroyar[rætta | rætta wikitekst]
Í øllum samfeløgum eru fyriskipanir og lógir. Í Føroyum sigur eina mest revsilógin okkum, hvat ið er ólógligt, men eisini eru nógvar aðrar lógir. Í lógunum stendur, hvussu ið revsað verður. Í revsilógini standa tær vanligu treytirnar, fyri at ein kann revsast. Til dømis er hon soleiðis orðað, at lógaldurin er 15 ár. Tað merkir, at ung yngri enn 15 ár kunnu ikki verða handtikin, dømd ella revsað. Føroya Rættur er okkara dómstólur. Her tekur dómarin støðu til lógarbrotini, til dømis herverk ella stuldur. Dómur kann verða skotin inn fyri landsrættin. Av tí, at dómsvaldið í Føroyum er danskt, skal danski landsrætturin viðgera slík mál. Tveir landstættir eru, Vestari landsrættur í Viborg og Eystari landsrættur í Keypmannahavn, sum er tann, ið kemur til Føroya nakrar ferðir um árið at viðgera dómsmál. Summi álvarsmál skulu fyri nevningating. Í nevningatinginum eru 12 nevningar og dómarin. Nevningarnir gera av, um ákærdi er ósekur/sekur, men skal ein verða sekur, skulu minst 8 av nevningunum vera samdir um tað. Nevningarnir saman við dómaranum áseta revsingina. Ovasti dómstólur í rættarskipanini nevnist Hægstirættur.
Fyrr var deyðarevsing fyri heilt álvarslig lógarbrot, og enn eru mong lond, har summir lógarbrótarar, til dømis drápsfólk, verða avrættað. Í Danmørk, og tí eisini í Føroyum, varð deyðarevsing tikin av í 1930. Fyri álvarsom lógarbrot kunnu fólk nú verða dømd at sita - treytaleys revsing. Tá ið ein tíð er farin, ber til at sleppa út ávísar tíðir. Eisini er vanligt at fangar, sum skikka sær væl í fongslinum, sleppa út, áðrenn teir hava sitið alla tíðina, teir eru dømdir at sita. Teytað revsing er linari dómur. Tá verður revsingin útsett og fellur burtur eftir ávísari tíð, um ákærdi ikki aftur brýtur lógina hesa tíðina.


text:
Miðallívsævi
Miðallívsævi er heiti fyri, hvussu leingi fólkið livir í miðtal í einum landi. Miðallívsævi er miðalaldurin á teimum, sum doyggja. Væntað miðal lívsævi er talið á árum, sum fólk í ávísum aldri í miðal væntast at hava eftir at liva. Hon er ymisk fyri ymiskar aldursbólkar. T.d. kunnu nýføðingar í Føroyum í 2014 vænta at liva í 80,11 ár.[1] Í 1950 var miðallívsævin í øllum heiminum 40 ár. Betri heilsuviðurskifti og betri og meiri matur hava gjørt, at miðallívsævin nú á døgum er 65 ár. Men hetta tal sigur einki um ovurstóra munin á ríkum og fátækum londum, og munin ímillum stættirnar í einum landi. Rík fólk hava vanliga betri heilsu enn fátæk fólk, og tí er fólkið frískari og livir longur í ríkum londum enn í fátækum londum.


text:
Aleqa Hammond
Aleqa Hammond (fødd 23. september 1965 í Narsaq, vaks upp í Uummannaq)[1] er ein grønlendskur politikari og núverandi forkvinna fyri Grønlands Landsstýri (stjórnarleiðari) síðan 5. apríl 2013 og forkvinna fyri tann sosialdemokratiska flokkin Siumut síðan 2. juni 2009.
Hon vaks upp í Norðurgrønlandi, pápi hennara, Piitaaraq Johansen, var veiðimaður og doyði í einari vanlukku meðan hann var á veiðiferð, tá var Aleqa bert 7-ára gomul.[2] Mamma hennara, Ane-Marie Johansen (født Hammond), býr enn í Uummannaq. Í sínum ungdómsárum hevur hon ferðast kring stóran part av heiminum, eitt nú hevur hon verið á einum lestraruppihaldi á Nunavut Arctic College í 1989-91. Aleqa hevur HF prógv og gekk nøkur ár á Universitet i Kanada og í Grønlandi, men gjørdi seg ikki lidna við lesnaðin. Hon hevur starvast innan ferðavinnu og onnur øki, áðrenn hon fór uppí politikk. Í mars 2013 førdi hon flokk sín til stóran sigur og so gjørdist hon fyrsta kvinnan ið gjørdist stjórnarleiðari í Grønlandi.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Aleqa Hammond Siumut
- ↑ Beyond the ice The Guardian, 11. desember 2008


text:
Luciadagur
Luciadagur er 13. desember. Lucia er eitt italskt verndarhalgimenni, sum leið martýrdeyðan. Halgidagur hennara er 13. desember, sum í julianska kalendaranum var ársins styttsti dagur. Lucia hevur sín uppruna í latínska "lux", sum merkir ljós. Siðurin við Luciagongum stavar frá 1928, tá eitt svenskt blað kjósaði ársins Luciu Stockhólm. Í dag hevur hvør einasti býur í Svøríki sína egnu Luciu, og allar Luciaurnar luttaka í kapping um at verða ársins Lucia Svøríki. Í Svøríki hava tey tó hátíðarhildið Lucianáttina, ella Lussenatten, sum hon kallast, síðani 16-1700-talinum. Í Føroyum verður Lucia fagnað við gongum á skúlum, røktarheimum, í kirkjum og barnagørðum.


text:
Panoramio
Panoramio er ein geolokatións-heimasíða, har fólk kunnu deila sínar myndir við allan heimin. Heimasíðan er fyrst og fremst ætlað náttúru- og býarmyndum, sum brúkarin leggur á heimskortið júst har sum viðkomandi stóð, tá myndin varð tikin, og síðan verða myndirnar eftirhugdar av einum toymi á Panorio, og tey avgerða so, um myndirnar verða góðtiknar til Google Earth. Tær myndir á Panoramio, sum verða góðtiknar til Google Earth kunnu síggjast av brúkarum frá øllum heiminum, um tey brúka Google Earth ella Google Maps. Brúkarin finnur fram til eitt stað í heiminum, sum hann ella hon er áhugað í, og so ber til at síggja myndir frá tí staðnum, sum brúkarir á Panoramio hava lagt út. Brúkarar kunnu eisini seta lyklaorð á myndirnar, soleiðis at tað gerst lættari hjá øðrum brúkarum at finna fram til t.d. eitt bygdanavn, landanavn, eitt ávíst evni osfr. Panoramio heimasíðan er tøk á fleiri ymiskum málum. Høvuðsskrivstovan hjá Panoramio er í Zurich;[1] í skrivstovubygninginum hjá Google í Sveis.
Søgan[rætta | rætta wikitekst]
Tað vóru Joaquín Cuenca Abela og Eduardo Manchón Aguilar, tveir spaniumenn ið byrjaðu Panoramio heimasíðuna á sumri í 2005. Síðan gjørdist almenn 3. oktober 2005. Í mars 2007 vóru meira enn 1.000.000 myndir lagdar út av brúkarum,[2] og tveir mánaðir seinni vóru yvir 2 milliónir myndir á Panoramio.[3] Hin 30. mai 2007 kunngjørdi internetfyritøkan Google, at tey høvdu ætlanir um at keypa Panoramio,[4] og tað gjørdi Google so eisini í juli 2007[5]. Teir báðir stovnararnir vóru verandi har til 2010.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ "Panoramio.com". Panoramio.com. 2010-04-15. http://www.panoramio.com/photo/34381886. Heintað 2012-02-15.
- ↑ Panoramio.com, One million geolocated photos at Panoramio
- ↑ Panoramio.com, 2 million photos in Panoramio
- ↑ Googleblog.blogspot.com
- ↑ Panoramio


text:
Jørðin
Jørðin, bústaður okkara í alheiminum, er ein av teimum átta gongustjørnunum, sum eru í ringrás um sólina (áður varð hildið, at Pluto var gongustjørna, men tað varð seinni prógvað, at hon ikki var). Jørðin er einasti himinknøttur, sum vísindamenn vita, at lív er á, tí at í lofthavinum um jørðina er súrevni og í høvunum vatn - bæði treyt fyri alt lív. Drúgvir tveir triðingar av jørðini eru vatn, í høvum, ísi, vøtnum og áum. Tað, ið eftir er, eru sjey ovurstór meginlond, kallað heimspartar, við skiftandi landslagi og fjølbroyttari náttúru. Har eru høgir og óførir fjallaryggir, langar áir og víðar oyðimerkur. Teir sjey heimspartarnir, sum eru turra lendið oman fyri sjógvin á jørðini, eru Ásia, Afrika, Norðuramerika, Suðuramerika, Antarktis, Evropa og Kyrrahavsoyggjarnar við Avstralia (eftir stødd). Kring Norðurpólin og Suðurpólin eru póløki, sum ikki síggjast á einum fløtum korti, men síggjast á globusunum.
Lív[rætta | rætta wikitekst]
Higartil er einki lív funnið á aðrari gongustjørnu enn jørðini. Rundan um alla jørðina er eitt jaður, nevnt lofthav, sum er tann luftin, vit anda. Okkara sólarskipan og jørðin vórðu skapað fyri um 4,6 milliardum árum síðan. Einar 3,5 milliardir ár eru liðin, síðan fyrsta, einfalda lív kyknaði á jørðini. Og tá ið enn eitt ófatiliga langt tíðarskeið var runnið, høvdu fyrstu, einfaldu verurnar ment seg til fullskapaðu menniskjuna, homo sapiens sapiens, fyri einum 40.000 árum síðan.
Fólkatalið er vaksið við einari milliard síðan 1999, og stovnurin Census Bureau hevur roknað seg fram til, at í ár 2012 verða ikki færri enn sjey milliardir fólk á jørðini. Tískil hevur tað bert tikið 13 ár fyri menniskjuni at økjast við einari milliard. Serliga er tað í M-londum har vøksturin fer fram. Í Niger og í Mali fær hvør kvinna í miðal sjey børn.
Høvuðsbygnaðurin á jørðini[rætta | rætta wikitekst]
Jørðin er samansett av trimum høvuðspørtum. Skorpan, kápan og kjarnin. Uttast er skorpan, tað er her vit liva og útvinnað ráðevnir, sum olju, málmsteinsløg og ymisk grótsløg. Skorpan er okkurt um 10 til 60 kilometrar tjúkk, og er tískil bert ein lítil brøkpartur av allari jørðini. Tey mest vanligu grótsløgini í skorpuni hava eitt høgt innihald av kisil, sum ger hana relativt lætta. Undir skorpuni er kápan. Hon fevnir um 75-80 % av rúmdini og massanum av jørðini. Samansetningin er ikki so kisilrík, og massafyllan er nakað væl størri enn í skorpuni. Kjarnin er í høvuðsheitum gjørdur úr jarni (Fe) og nikkul (Ni). Uttari parturin er flótandi, ímeðan innari parturin er fastur.
Jarðarýtan[rætta | rætta wikitekst]
Fólk liva bara á 12 % av jarðarflatanum. Umleið 29 % av jarðarflatanum eru land.
- Hav - 71 %
- Ásia - 30 %
- Afrika - 20 %
- Norðuramerika - 16 %
- Suðuramerika - 12 %
- Antarktis - 9,5 %
- Evropa - 7 %
- Kyrrahavsoyggjarnar - 5 %


text:
Ídnaðarland
Ídnaðarlondini eru í høvuðsheitinum tey ríku londini í Vesturheiminum. Í teimum londum, vit kalla ídnaðarlond, er ídnaðurin týdningarmesti vinnuvegurin. Í menningarlondum eru serstakliga landbúnaður ella fiskivinna týdningarmest, ikki tí, fólk í ídnaðarlondum liva eisini av fiskivinnu og landbúnaði, men úrtøkan til hvørt fólk ella hvønn arbeiðstíma er munandi betri enn í menningarlondunum. Ídnaðarlondini hava hægri úrtøku, tí maskinur gera ein part av arbeiðinum, betur verður dyrkað, funnið verður fram til nýggj kornsløg, handilsstøð nýtt og ikki mykja, nýggj amboð, sum arbeiða jørðina betur, og ofta eru garðarnir størri.
Lond í Vesturheiminum bygdu upp sín ídnað í 19. og fyrra helmingi í 20. øld, í hjálandaveldistíðini. Flestu av hesum hjálondum eru nú sjálvstøðug lond, men kortini eru tey heft búskaparliga at Vesturheiminum. Tey noyðast at læna pening í ídnaðarlondunum til høgu rentu, og skulu tey gjalda aftur lánini, noyðast tey at selja ídnaðarlondunum tilfar fyri tað, ídnaðarlondini leggja á. Og skuldi tað eydnast onkrum mennigarlandi at gjørt ídnaðarvøru, so er næstan ógjørligt at sleppa inn á marknaðin í ídnaðarlondunum.


text:
Sjókúgv
Sjókúgv (frøðiheiti - Sirenia) er súgdjór skylt fíli í hópinum. Livir í sjógvi el. vatni í hitalondum. Tvey sløg eru, annað slagið hevur heila sveiv, hitt sýlda. Sjókýr hevur ongan nátúrligan fígginda. Tær eta bert plantur og berjast ongantíð. Sjókýr kunnu gerast 60 ára gamlar.
Sjókúgv hvílir seg um dagin og etur meginpartin av náttini. Hon heldur nógvan gang, tá ið hon etur. Har er ljóð av jaglandi tonnum og smaskandi kjafti. Sjókúgv hevur ongar framtenn, men bert tenn fram við kjálkunum. Hon oysir føðina upp við bøkslunum. Hon svimur spakuliga og etur sjógras. Sjókúgvin er einasta súgdjórið í havinum, ið etur gras. Sjókúgv grevur ofta í sandinum eftir rótum av sjógrasi.
Sjókýr kálva bert ein kálv hvørt triðja ella fimta ár. Beint sum kálvurin er kalvaður, fer hann upp at anda fyrstu ferð. Hann er hjá mammuni upp í tvey ár, og hann krøkir seg til hennara ella hvílir seg á bakinum á henni. Sjókýr taka í bøkslini hvør á aðrari og kyssast, tá ið tær hittast. Tað eru tvey sløg av sjókúm; Tær við heilari sveiv og tær við sýldari sveiv.
Sjókýr vóru í høvunum, tá ið dinosaurarnir livdu á jørðini.


text:
Sagrada Família
Sagrada Família er kirkja í Barcelona í Katelónia, Spania. Kirkjan í Barcelona er millum heimsins kendastu kirkjur, hetta hóast hon ikki er liðug enn. Hon hevur verið í gerð í 125 ár. Kendi spanski arkitekturin, Antoni Gaudí (25. juni 1852 – 10. juni 1926), teknaði kirkjuna, og byggingin byrjaði í 1883. Gaudí doyði í 1926, og fleiri av fremstu innan sponsku mentanarelituna halda, at byggingin skuldi verið steðgað longu tá. Seinastu metingarnar siga, at kirkjan kann verða liðug í 2030.
Ein bólkur við 400 limum úr sponsku mentanarelituni krevur nú, at steðgast skal beinanvegin, tí nógvar broytingar eru framdar, sum sambært teimum ikki eru í tráð við andan hjá Gaudí. Antoni Gaudí tók ætlanir sínar við í grøvina, tá hann í 1926 varð yvirkoyrdur av einum sporvogni og lat lív 74 ára gamal. Síðan hava aðrir arkitektar strevast við at fullføra verkið, men hetta hevur ikki verið lætt, tí Gaudí broytti fleiri ferðir ætlanir sínar. Eisini oyðiløgdu anarkistarnir tekningar undir borgarakrígnum í 30-unum, so arkitektar nú arbeiða við endurskapanum av uppruna tekningunum.
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
Kelda[rætta | rætta wikitekst]


text:
Chicago
Chicago er ein býur í lutstaturin Illinois í USA. Hann hevur umleið 2,9 mió. íbúgvar og er triðstørsti býur í USA. Orðið Chicago kemur úr Illinois-Miami "shikaakwa" og merkir villleykur. Millum annað liggur fyrrverandi heimsins hægsti bygningur, Sears Tower, í býnum. Men Chicago er sjálvandi nógv meir enn tað. Í 1850 búðu bert 30 000 fólk í Chicago, men í 1890 var íbúgvatalið meira enn ein millión fólk.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Listarliga er býurin ómetaliga ríkur, og umframt øll hugsandi tónleikanøvn, sum koma hendavegin, eru nógv listasøvn við bæði klassiskari og nútímans list. Fjølbroyttu býarpartarnir Belmont og Wicker Park eru á tremur við barrum og kaféum, har tey ungu hittast, lítlum sølubúðum, har tú fært alt frá vatnpípum og brúktum bókum til heimagjørd klæði, og bíligum konsertstøðum, har alt frá etniskum tónleiki og jazzi til Heavy Metal og elektroniskan tónleik verður spælt.
Um 1910 tók jazzurin sær nýggjan høvuðsstað, stórbýin Chicago, norðarlaga í Amerika. Nógvir afroamerikanarar fluttu norðureftir, tí í verksmiðjum á Chicagoleiðini var arbeiði at fáa. Tey tóku jazzin við sær. Mangir tónleikarar, eitt nú Joe King Oliver, Louis Armstrong og Kid Ory spældu sín besta New Orleans-jazz í Chicago. Hvítir tónleikarar fóru at taka eftir teimum. Hesin jazzur varð eyknevndur dixieland. Dixieland er í m.a. Louisiana.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
- Amerikanskur fótbóltur: Chicago Bears.
- Hornabóltur: Chicago Cubs og Chicago White Socks.
- Kurvabóltur: Chicago Bulls.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


text:
Teknifilmur
Teknarin, sum ger teknifilm, teknar hvørt minsta sindur av rørsluni á plastsíður, nevndar sellur. Baksýnið er málað á serstaka plastsíðu og sæst ígjøgnum glæru og síðurnar, omaná eru lagdar. Verða síðurnar avmyndaðar í røttum rað, síggja vit verurnar røra seg. Við hvørt mugu teknarar tekna eina mió. tekningar til teknifilm, ið er sum spælifilmur til longdar. Tað var amerikamaðurin Walt Disney úr Chicago, sum gjørdi teknisøguna viðgitna. Í 1928 gjørdi Walt Disney hin ódeyðiliga Mikkjal Mús, og í 1937 gjørdi hann fyrsta teknifilmin, ið var sum vanligur filmur til longdar, Snóhvíta og teir sjey dvørgarnir. Kendar amerikanskar teknifilmsrøðir eru til dømis Familjan Griffin, Dunnaldur Dunna, South Park og Lívið við Louie.


text:
Nevada
Nevada (enskt: State of Nevada) er ein lutstatur í Sambandsríki Amerika við umleið 2,7 mió. íbúgvar. Høvuðsstaðurin kallast Carson City og Las Vegas er størsti býurin. Í oyðimørkini í Nevada er Las Vegas vorðin til ein stórbýur, ferðavinnuni fyri at takka. Har býr meiri enn ein millión fólk. Tey flestu ferðafólkini fara hagar at vitja spæliskálar (casinos) og tílíkt. Í 1864 bleiv hann lutstatur í USA. Í norðri hevur hann mark við Oregon og Idaho, í eystri við Utah, í suðri við Arizona, og í vestri við Kalifornia. Eyknevni hansara er Silvurstaturin (enskt: The Silver State).
Innihaldsyvirlit
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Nevada er einasta lutstatur í USA, har sum skøkjulevnaður er lógligur [1].
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Veðurlag[rætta | rætta wikitekst]
Veðurlagið í Nevada er sera heitt, tí har sær sólin hvønn einasta dag frá morgni til myrkurs frá skýleysum himli. Hitin verður tí óførur um dagin, eini 30-40 °C (86-104°F) stig í skugganum. Í slíkum hita verður jørðin ógvuliga heit. Men tá ið sólin fer niður, kólnar brádliga, og náttin er ofta so køld, at hon liggur um frostmarkið. Hesin stóri munur á hitanum á degi og nátt ger, at tann bera hellan spreingist í óførar klettar, sum aftur molna sundur til sand, eyr og møl. Lítið fólk býr inni í statinum. Sjáldan regnar, og tað mesta er oyðimørk. Nógva staðni fýkur sandurin og legst í ómetaliga stórar heyggjar.
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]


text:
Tyrannosaurus rex
Tyrannosaurus rex varð taldur upp í eðlukoku-dinosaurarnar, nevndir Saurischiar. Yvirvaksni Tyrannosaurus var tann størsti av ránsdinosaurunum. Hann er tí eisini størsta veiðidjórið, ið nakrantíð hevur livað, tað nakar veit um. Granskarar funnu fyrstu steinrenningarnar av honum í Norðuramerika.
Hann var 14 m. langur og 6 m. høgur. Tær stóru tenninar vóru yvir 15 cm. langar. Hann vigaði góð 7 tons, so helst hevur hann verið ov seinførur at veiða aðrar dinosaurar. Tyrannosaurus át smærri og kanska sjúklig djór og ræ av dinosaurum.


text:
Beograd
Beograd (Kyrilliskt Бeorpaд) er høvuðsstaður í Serbia og var høvuðsstaður í Jugoslavia frá 1918 til februar 2003. Býurin hevur umleið 1 166 763 íbúgvar (2011).[1]
Býurin liggur við fram við áunum Sava og Donau Har ið tær møtast undir Kalemegdan.
Beograd hevur verið høvuðsstaður í Serbia síðan ár 1403 og er ein av elstu býunum í Evropa, við søgu ið er 7000 ára gomul. Navnið merkir "Fagri hvíti býur", og tær týdningarmiklastu gøturnar eru Revolutionsboulevarden og Kñez Mihailova.
Tvey fótbóltsfeløg hava heimstað í býnum, tey eru Reyða Stjørna Beograd (FK Crvena Zvezda) og Partizan (FK Partizan).
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir[rætta | rætta wikitekst]


text:
Summar-fugla legan 2. juli til 6. juli 2012
03-05-2012
Endamálið er eisini at skapa eitt sosialt netverk fyri børn, sum eru lesi- og skriviveik.
Børn, sum fara í 3. 4. og 5. flokk komandi skúlaár, fáa høvi at fara á lesi- og skrivileguna “summar-fuglar”, har miðað verður ímóti at geva hesum børnum eitt eyka skump í lesi- og skrivimenning teirra. Endamálið er, at eftir summarleguna skulu hesir skerdu fuglar klára at flúgva, soleiðis at teir kunnu gerast frælsir at ogna sær vitan og førleika at samskifta gjøgnum hetta henta amboðið sum lesi- og skriviførleikin er. Endamálið er eisini at skapa eitt sosialt netverk fyri børn, sum eru lesi- og skriviveik.
Málbólkurin er gentur og dreingir, sum fara í 3. 4. og 5. flokkm sum ikki hava brotið lesikotuna. Tilboðið er galdandi fyri øll børn í landinum. Tó í mesta lagi 20 børn verða upptikin.
Námsfrøðiligu grundhugsanirnar eru forvitni, gleði, virkni, viðurkenning og djúphugsni. Viðurkennandi tilgond til børnini, næmingalagað læring, stuðul frá foreldrum, virkin lesi- og skrivitilgongd, spælandi tilgongd, menning av sjálvsvirði, góðar fyrimyndir, meistra lesi- og skrivitilgongdir, nýta og stimbra forvitni hjá børnunum at læra, djúphugsni og birta uppundir og varðveita lesi- og skrivigleði. Eisini er grundhugsanin at nýta teldu og aðra tøkni sum hjálpitól.
Fyriskiparar og lærarar á leguni eru Frida Poulsen og Joan Knudsen, lærarar, lesivegleiðarar og cand.pæd.pæd.psyk. Harafturat eru 4 lærarar afturat, sum undirvísa á leguni við eftirútbúgving sum serlærarar, lesivegleiðarar og orðblindalærarar. Hesir eru: Annika Marr Poulsen, Elin Nielsen, Hallgerð A. Hansen og Tove Jacobsen.
Legan verður í døgunum 2. – 6. Juli 2012. Frá kl. 9-15 frá mánadag til fríggjadag. Hetta er ein daglega, og hon heldur til í skúlanum við Løgmannabreyt í Hoyvík.
Kunnandi fundur fyri foreldrum og stutt lesi- og skrivikanning av børnunum verður mánadagin 25. juni 2012. Seinasta freist at tekna seg til er 21. mai.


text:
Nesvík
Nesvík er ein niðursetubygd í Streymoy. Norðri við Streymin er bygdin Nesvík. Har, millum Eysturoynna og Streymoynna sigst at vera besti hvalvágur í Føroyum.
Leguhúsið í Nesvík[rætta | rætta wikitekst]
Heimamissiónin eigur eitt leguhús í Nesvík. Tað var vígt í 1993. Leguhúsið í Nesvík er nógv umbiðið, serliga um vikuskiftini. Men tað eru eisini møguleikar at leiga húsið mitt í viku. Høvuðstiltakið í Leguhúsinum í Nesvík er summarlegurnar, sum eru frá seinast í juni og nakað inn í august. Men annars verður húsið brúkt so at siga hvørt vikuskifti alt árið til legur av ymsum slag, sum til dømis familjulegur, ungdómslegur og bygdalegur, ið eru sera væl umtóktar. Í 2013 er ætlanin at útbyggja fyri umleið 25 milliónir, ætlanin er at byggja ein bygning afturat í tveimum hæddum.[1]


text:
Lítla Dímun
Lítla Dímun er minsta oyggj í Føroyum, bert 0,82 km² til víddar, men hon er 414 m høg. Har hevur ongantíð búð fólk, tí oyggin er so brøtt og ring at koma til, Bert uppi á kollinum er ein lítil slætti. Men oyggin ber um 270 áseyð, og fuglur, serliga lundi, er nógvur.
Lítla Dímun var eisini kongsjørð, men av tí at ringt var at fáa nakran at festa oynna, vildi kongur selja hana. Tað vóru suðuroyingar og fyrst og fremst hvalbingar, ið høvdu leigað og brúkt oynna, og í 1850 varð uppboðssøla hildin í Hvalba. Faktorin við kongaliga úthandilin á Tvøroyri bjóðaði móti hvalbingum og sandvíkingum, ið høvdu tikið seg saman í felag, og tí mundi prísurin koma so høgt upp. Hvalbingar og sandvíkingar áttu hægsta boð, næstan 5000 rbd (10.000 kr.)
Oyggin hevði eitt serligt seyðaslag, sum ikki er til longur. Seyðurin líktist geitum, hevði svarta og snøgga ull og var smærri enn seyðurin í dag. Hetta var styggur seyður og tí ringur at fáa í rætt. Nøkur ár eftir at kongur hevði selt oynna, varð hetta seyðaslag tikið av. Tað, sum ikki fekst í rætt, varð skotið niður. Tríggir útstappaðir seyðir av slagnum finnast í dag á Føroya Fornminnissavni.
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- litladimun.com
- Faroestamps.fo (kelda)
Hvalba | Lítla Dímun | Sandvík


text:
Á breddanum til høgru eru leinki til einstøku lestrarleiðirnar við stuttari lýsing av innihaldi og endamáli og yvirliti yvir lærugreinirnar, ið verða lisnar gjøgnum tey 3 árini.
Um breytaskipanina sum heild.
Við nýggju lógini um gymnasialar miðnámsskúlar eru allar miðnámsútbúgvingarnar partur av einari og somu skipan. Innan fyri hesa skipanina eru so ymsar breytir, sum í stórum drøgum svara til tær gomlu miðnámsskúlaútbúgvingarnar:
Málsliga og støddfrøðiliga deild á studentaskúlanum eru nú avloystar av Hugbreyt (mál og bókmentir) og Náttúrubreyt (støddfrøði og náttúrufakligar lærugreinir). Gamla HF eitur nú Fyrireikingarbreytin.
Búskaparbreytin svarar til tað, sum áður var hægri handilsskúli. Tøknibreytin svarar til hægri tøkniútbúgving á tekniskum skúla, Tilfeingisbreytin svarar til hægri fiskivinnuútbúgving á Fiskivinnuskúlanum.
Á Føroya Studentaskúla og HF-skeiði verða hesar tríggjar breytirnar bodnar út: Hugbreyt, Náttúrubreyt og Fyrireikingarbreyt.
Á Fyrireikingarbreytini verða broytingarnar ikki so øgiliga stórar samanborið við núverandi HF. Samansetingin av lærugreinum er eitt sindur broytt, m.a. verður danskt nú roknað sum eitt fremmandamál og kann veljast sum eitt av kravdu fremmandamálunum, men annars er bygnaðurin og valmøguleikarnir á leið teir somu, sum í núverandi HF-útbúgving.
Hinvegin eru broytingarnar frá málsligu deild til Hugbreyt og frá støddfrøðiligu deild til Náttúrubreyt rættiliga umfatandi. Samansetingin av kravdum lærugreinum er øðrvísi enn á núverandi studentaskúladeildum. Breytirnar báðar eru fakliga smalari enn verandi studentaskúladeildir. Men samstundis eru munandi fleiri val løgd út til einstaka næmingin at taka støðu til. Hetta hevur bæði fyrimunir og vansar fyri næmingin. Tað er ein fyrimunur fyri tann næmingin, ið megnar at gjøgnumskoða møguleikarnar í skipanini og brúka teir til at leggja sína útbúgving til rættis eftir egnum ynskjum. Men fyri størsta partin av næmingunum vil tað vera torført at gjøgnumskoða, hvussu ein velur seg fram til ein fakligan profil, sum hóskar einum sjálvum, og samstundis tryggjar eitt prógv í síðsta enda, sum gevur breiða atgongd til eitt so breitt úrval av hægri útbúgvingum sum møguligt.
Tí hevur Føroya Studentaskúli og HF-skeið valt at skipa Hugbreytina og Náttúrubreytina við lestrarleiðum, har nøkur val eru bólkaði saman í profilar, og sum einstaki næmingurin kann velja seg inná eftir áhuga. Hóast nøkur val eru gjørd fyri næmingin, tá hann velur seg inn á eina lestrarleið, so eru á øllum lestrarleiðunum varðveitt 3 frí val, sum næmingurin kann nýta eftir egnum tykki.
Lestrarleiðirnar: Hvat eru tær og hví verða tær stovnaðar?
Lestrarleiðirnar eru skipaðar lestrartilgongdir á Hugbreytini (máldeildin) og Náttúrubreytini (støddfrøði- og náttúrudeildin), har skúlin hevur lagt nøkur av valunum, ið liggja í skipanini føst frammanundan. Endamálið er at gera valið hjá næmingunum lættari at yvirskoða, og at tryggja møguleikarnar fyri tvørfakligum samstarvi, sum nýggja breytaskipanin leggur upp til.
Valið hjá næmingunum verður forskotið frá einum vali av nógvum einstøkum vallærugreinum, sum tað kann vera ringt at gjøgnumskoða fakliga samanhangin í og lestrarligu fyrimunirnar ella ófyrimunirnar av, til eitt val av "pakkum" av lærugreinum, sum eru lagdir til rættis við einum greiðum fakligum profili og samanhangi og við atgongd til víðari útbúgvingar í huga. Í øllum lestrarleiðunum varðveitir einstaki næmingurin 3 frí val.
Í lestrarleiðunum verða nakrar lærugreinir knýttar saman og hava møguleikan at samstarva tvørfakliga. Leiðirnar eru lagdar soleiðis til rættis, at lærugreinirnar styrkja hvørja aðra fakliga, og soleiðis at lærugreinarnar hava felags øki, sum náttúrligt er at samstarva um.
Við lestrarleiðunum missir næmingurin ein part av tí fría valinum, sum liggur í breytaskipanini. Men fyrimunirnir við lestrarleiðunum eru fleiri:
Námsfrøðiliga er tað ein fyrimunur fyri næmingarnar at fylgjast við einum og sama flokki í flestu lærugreinum gjøgnum øll trý árini.
Tað at flokkarnir fylgjast í ávísum lærugreinum, skapar møguleikar fyri tvørfakligum samstarvi í hesum lærugreinunum. Hetta letur seg ikki gera í vanligum vallærugreinabólkum.
Tá næmingarnir frammanundan hava valt seg inn á lestrarleiðirnar, eru teir tryggjaðir at fáa tær vallærugreinir, sum liggja í lestrarleiðini. Um skipanin einans er grundað á frí val, so kann tað í fleiri førum henda, at nakrir næmingar ikki fáa síni val, tí nakrar lærugreinir ikki verða stovnaðar, tí ov lítil undirtøka er. Eisini kann tað vera ymiskt frá ári til ár, um ein lærugrein verður stovnað ella ikki. Hetta er óheppið fyri t.d. skiftisnæmingar, ið fara uttanlands, ella næmingar, ið taka ein steðg í eitt ár ella ganga eitt miðnámsskúlaár umaftur, tí hesi kunnu ikki vera vís í at halda fram við somu lærugreinum, tá tey byrja aftur.


text:
Dávid
Dávid var ein rættvísur og góður kongur í Ísrael. Hann vardi landið og vann nógvar bardagar ímóti øðrum tjóðum. Sjey ár eftir, at hann gjørdist kongur í Júdaríkinum, tók hann ræði yvir øllum Ísrael. Dávid hertók Jerúsalem og bygdi ein múr uttanum býin. Hann gjørdi Jerúsalem til høvuðsstað og flutti ørkina við lógini og teimum 10 boðunum hagar. Hetta varð gjørt við miklum fagnaði, sangi, tónleiki og dansi. Dávid búsettist í Jerúsalem. Hann bygdi sær eina stóra borg. Dávid var kongur í Ísrael í mong ár. Hann vardi landið væl og gjørdi Ísrael til eitt stórt ríki. Dávid doyði, tá hann var 70 ár. Ísraelsfólk minnast hann sum ein góðan og rættvísan kong. Enn í dag syngja tey sálmar hjá honum og tosa um avrik hansara.


text:
Siberia
Eystan Uralfjøll er Siberia (russiskt; Cиби́pb) - Russiski parturin í Ásia. Ovurstórur, mest sum óbygdur landspartur, ið er heilt eystur at Kyrrahavi. Meginparturin av Siberia er tættur nálaskógur, ið russar nevna taiga. Í hesum breiða og langa skógarbelti er fjórðingurin av øllum viði í heiminum. Longri norður vir koma, tynri verður skógurin, tí veðurlagið verður kaldari. Norðan fyri skógarmarkið eru frostmýrarnar (tundra), har er frost í jørðini alt árið.
Í Siberia eru nógv ráevni, til dømis gull, olja, uran og gimsteinar.
Dýralívið[rætta | rætta wikitekst]
Skógirnir í Siberia eru sannur kovi og gott skjól hjá dýrum, til dømis rein, bjørn og íkorni, teir longu og køldu veturmánaðirnar. Her livir eisini størsti tikari í heiminum, kongatikarin ella siberiatikarin. Hann hevur ógvuliga tjúkkan feld.


text:
Skipanin ger, at útlendingar úr ES londum, sum hava eitt arbeiðstilboð frá einum arbeiðsgevara í Føroyum upp á í minsta lagi 30 tímar um vikuna, sambært vanligari sáttmálaløn á føroyska arbeiðsmarknaðinum fyri slíkt arbeiði, kunnu fáa uppihaldsloyvi í Føroyum, um so er, at arbeiðsloysið er undir 3,5%.
Skipanin er tann sama, sum var galdandi í tíðarskeiðinum 1. juni 2008 til tann 27. november 2009. Sambært Hagstovuni er almenna árstíðarjavnaða arbeiðsloysið 3,4%.
Vinnumálaráðið hevur tí biðið ríkismyndugleikarnar um at seta skipanina í gildi aftur.


text:
Javnađarflokkurin og Tjóđveldi í Tórshavnar býráđ hřvdu seinnapartin mánadagin 17. november serstakan fund um, hvussu javnvág verđur tryggjađ í samgonguni í tí dagliga arbeiđnum á Ráđhúsinum og út eftir til almenningin.
Flokkarnir vilja arbeiđa fyri at broyta politiska bygnađin soleiđis, at iđ hvussu so er tveir politikarar aftrat borgarstjóranum eru dagliga til arbeiđis í kommununi hvřr á sínum řki – trivnađarřkinum og tekniska řkinum.
Hetta verđur gjřrt til tess at styrkja um fólkarćđisligu umbođanina í dagligdegnum og til tess at gera politiskar málsgongdir smidligari og skjótari.
Fariđ verđur beinanvegin undir arbeiđiđ at fáa í lag nýggju skipanina og miđađ verđur eftir at seta hana í verk 1. januar 2009.
Tílík nýskipan krevur broytingar og flokkarnir eru tí samdir um, at verđur skipanin ikki klár 1. januar 2009, fer ein politikari úr Tjóđveldi sum bráđfeingis loysn at hava sítt dagliga arbeiđi á Ráđhúsinum frá 1. januar 2009.
Eftir hesa semju eru flokkarnir til reiđar at halda fram at samráđast um samgongugrundarlagiđ sum heild, og kallađ verđur inn til fund at skipa nýggja býráđiđ fríggjadagin 28. november klokkan 17.00.
Tórshavn 17.11.2008
Javnađarflokkurin
Tjóđveldi


text:
Norðuramerika
Norðuramerika er ein heimspartur. Norðuramerika eru londini Sambandsríki Amerika, Kanada og Meksiko, umframt heimsins størstu oyggj, Grønland. Í seinastu ístíð lá mikil ískappi um meginlandið, sum sumstaðni brýndi niður landslagið, dýpti láglendið við Stóruvøtn og legði eitt jaður av fruktagóðari mold oman á víðu grasfløturnar í Miðvestri. Klettafjøll eru norðan úr Alaska og suður í New Mexico eru ryggurin í meginlandinum. Eystanfyri eru Appalachiafjøll, og eystan og sunnan tey er lág strond. Í Eysturkanada er Kanadaskjøldur, ein ovurstór lægd við gomlum, niðurruddum fjøllum, sum nú liggja undir mold. Oyðimerkur eru í útsynningspartinum í USA og suður í Norðurmeksiko.
Fólkið í hesum heimsparti var einaferð upprunafólk - indiánar, sum livdu av tí, náttúran gav. Næstan alt fólkið har nú á døgum eru eftirkomarar hjá niðursetufólki, sum eru flutt hagar seinastu 400 árini. Sterkasta landið, bæði tá vit hugsa um fólkatal og vælferð, er USA, ríkasta land í heiminum. Norðan fyri USA er ovurstóra Kanada. Her býr ikki so nógv fólk, tí at har er berligari, kaldari og harðførari enn hjá grannanum fyri sunnan. Bæði londini vóru einaferð bretsk hjálond, og meginparturin av fólkinum talar enskt. Í Meksiko talar fólkið spanskt, tí at fyrr var Meksiko spanskt hjáland. Hóast nógv olja og gass eru í Meksiko, er landið fátækt.
Norðuramerika er ein av ótættast bygdu heimspørtunum í heiminum. Stívliga tveir triðingar av fólkinum búgva í USA. Næstflest fólk búgva í Meksiko, minst er í Kanada. Fyrr búði mesta fólkið í USA í eystara parti í landinum, men seinastu fimmti árini eru mong flutt til lýggjaru ríkini fyri sunnan og vestan (t.d. Kalifornia, Arizona og Texas). Soleiðis hevur eisini verið í Kanada, fólk eru flutt av eysturstrondini og til Stóruvøtn og til dømis Toronto í Ontario, ella tey eru flutt til býir á vesturstrondini, til dømis Vancouver í British Columbia.
Tilflytarar eru komnir í stórum tali til Norðuramerika, helst úr Evropa, men eisini úr Suðuramerika og Asia. Øll fóru ikki, tí at tey ætlaðu tað. Svarta fólkið í Amerika er ættað frá afrikonsku trælunum, sum við valdi vórðu fluttir til Amerika frá 1619 til 1808 at arbeiða í lundunum. Trælahaldið varð ikki avtikið fyrr enn í 1865. Afroamerikanarar, sum tey svørtu verða nevnd, fáa størri og størri ávirkan í amerikanska samfelagnum.
Øll trý londini í Norðuramerika eru sambandsríki. Tað er, at londini eru skift sundur í fleiri ríki. Hesi ríki hava egið lóggávuvald og senda eisini umboð til sambandstingið, so at øll kunnu verða við at gera av, hvussu landið skal verða stýrt.
Lond í Norðuramerika[rætta | rætta wikitekst]
- Anguilla (hoyra til Bretland)
- Antigua og Barbuda
- Aruba (hoyrir til Niðurlond)
- Amerikonsku Jómfrúoyggjar (hoyra til USA)
- Bahamasoyggjar
- Barbados
- Belis
- Bermuda (hoyra til Bretland)
- Bretsku Jómfrúroyggjar (hoyra til Bretlandi)
- Caymanoyggjar (hoyra til Bretland)
- Dominika
- Dominikanalýðveldið
- El Salvador
- Grenada
- Grønland (hoyrir til Danmark. Landafrøðiligani partur av Norðuramerika, men søguliga og politiskt partur av Evropa.)
- Guadeloupe (hoyrir til Frakland)
- Guatemala
- Haiti
- Honduras
- Jamaika
- Kanada
- Kosta Rika
- Kuba
- Martinique (hoyrir til Frakland)
- Meksiko
- Montserrat (hoyrir til Bretland)
- Niðurlendsku Antilloyggjar (hoyra til Niðurlond)
- Nikaragua
- Panama
- Puerto Riko (hoyrir til USA)
- Sankt Kitts og Nevis
- St. Lusia
- Saint-Pierre og Miquelon (hoyra til Frakland)
- St. Vinsent og Grenadinoyggjar
- Trinidad og Tobago
- Turks- og Caicosoyggjar (hoyra til Bretland)
- USA


text:
Stórhvalagildið
Í Noregi eru tiltøk farin í gongd at minnast, at tað í ár eru 100 ár síðani, at kendi rithøvundurin Thorbjørn Egner varð borin í heim.
Tað er ikki so løgið, at nógv verður gjørt burturúr, tí saman við Alf Prøysen og Anne-Cath. Vestly var hann eksponentur fyri einum heilt nýggjum slagi av barnabókmentum, sum gjørdust fólkaogn í norska útvarpinum í fimmti- og sekstiárunum og harumframt sum tónleikur og søgur í bók.
Thorbjørn Egner kann sigast at hava verið eitt slag av túsundkunstnara, hann var rithøvundur, vísuyrkjari, tónasmiður, teknari og grafikari. Hann hevði útbúgving frá Statens Kunst og Håndverksskole í Oslo.
Í Føroyum kenna vit best Thorbjørn Egner frá teimum trimum bókunum Karius og Baktus (1949), Klintrimús og hini dýrini í Valbakkaskógi (1953) og Fólk og dólgar í Kardamummubýi (1955).
Karius og Baktus varð týdd til føroyskt og givin út í 1961 (endurútgivin í 1987, 1991, 1994, 2002 og 2009), Klintrimús í 1979 (endurútgivin í 1994 og 2008) og Fólk og dólgar í Kardamummubýi í 1980 (endurútgivin í 2002). Thorbjørn Egner endursegði og teknaði eisini klassiskar søgur hjá øðrum høvundum, á føroyskum eiga vit søguna Tummas og fílurin eftir H. G. Wells, sum Hitt føroyska studentafelagið gav út í 1968 og Djóragóða eftir Hugh Lofting, sum Føroya Lærarafelag gav út í 1983.
Í Føroyum gjørdust vit sera hugtikin av søgunum hjá Thorbjørn Egner. Tey, ið eru farin um tey 50, munnu flest øll minnast útvarpsleikin um fólk og dólgar í Kardamummubýnum, har Eyðun Johannessen so meistarliga skipaði fyri og las. Og hvør minnist ikki Jóruna Simonsen og Rigmor Restorff spæla Karius og Baktus, og hetta væl at merkja í einari tíð, har tað ikki var vanligt hjá øllum at busta tenn og halda tær við líka við at lata tannlæknan hyggja at teimum við jøvnum millumbilum. Ættarliðið aftan á okkum 50+ minnast kanska betur Elina Mouritsen sum ta sorgleysu Klintrimúsina, sum viðhvørt noyddist at taka ábyrgd!
Í Kardamummubýi er tað Bastian politimeistari, sum leggur út við at gera greitt, at í Kardamummubýi er ein lóg galdandi: Tú skalt ikki plága onnur ella gera nakað ilt, annars kanst tú liva, sum tú sjálvur vilt.
Bastian politimeistari hevur nógv vald í Kardamummu, hann hevur ákærandi, dømandi og lóggevandi valdið í býnum. Tíbetur er Bastian eitt hjartagott menniskja, so hann gevur øllum ein kjans, ja sjálvt dólgar sleppa at prógva, at tað ber til at broyta seg og gerast eitt væl fungerandi menniskja í einum borgarligum samfelag, tú skalt bara kemba tær hárið og ganga í reinum klæðum.
Í sjeytiárunum vóru tað ikki allir námsfrøðingar, sum hildu nógv um Kardamummulógina, hon var søgd at vera bæði fordummandi og afturhaldssinnað, men ikki gongur altíð sum prestur prædikar, kardamummulógin og bøkurnar hjá Egner eru framvegis høgt í metum millum bæði børn og vaksin, eisini í Føroyum.
Í søguni um Klintrimús er hin so væl kendi føðingardagssangurin fyri Bamsapóli, og munnu ikki teir báðir Oskar Hermannsen og Poul Arni Joensen hava fingið íblástur av júst hesum sanginum, tá ið teir gjørdu vísuna um Stórhvalagildið; vit høvdu ikki bamsur aðra staðni enn í songini at sova við, men fiskar og hvalir kundu øll børn í Føroyum fyrihalda seg til. Tónin í sanginum hjá teimum báðum Oskari og Poul Arna er tó ein heilt annar enn í vísuni hjá Egner. Tá ið stóra elsdýrið í Valbakkaskógi brettir sær á og heldur talu fyri Bamsapóli, so gongur hetta hóvliga fyri seg, og øll gleðast og rópa hurrá. Tá ið tindaskøtan á Grynnini harafturímóti reisist og ætlar at siga nøkur orð fyri stórhvalinum, noyðast teir allir upp at blása, og ímeðan er eitt øgiligt rokilsi á Grynnini: kalvin slær stertin í talvborðið, sum fer í knús, og har verður ein hurlivasi, sum endar við, at kalvin verður flongdur, og skilið verður ikki betri, tá ið hvalirnir koma aftur, teir smoyggja upp um bøkslini og geva øllum ein dyggan brest. Hetta er laaangt undan, at tað gjørdist ólógligt at sláa børn, so vit hildu tað vera ordiliga stuttligt, bæði vit, sum fingu ein brest í reyvina viðhvørt og vit, sum ikki vóru von við at fáa brest í reyvina. Hvalirnir eru eisini so forrendir, at teir flenna upp á háð eftir einum buksuvátum reyðfiski, tað er væl at merkja eisini langt undan, at átøk fóru í gongd á skúlum ímóti happing. Men nýsan, kvennkyni so líkt, roynir enn einaferð at fáa skil á hurlivasan og beróliga gemyttirnar so at siga, og áðrenn øll á Grynnini fara hvør til sítt, minnir hvalurin á, at tað valda aðrar lógir á Grynnini enn bæði í Kardamummu og í Valbakkaskóginum: her má hvør ansa sær, tí hvør av øðrum liva má. Ein moralur, sum vegetarar og aðrir umhvørvisfelagsskapir als ikki eru samd í.
Soleiðis broytist alt, sum tíðir líða, men bøkurnar hjá Egner vilja vit sleppa at lesa og hoyra í minst túsund ár aftrat …


text:
16. juni
16. juni er dagur 167 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 168 um skotár). Tað eru 198 dagar eftur av árinum.
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1976 - Blóðbað í Soweto.
- 2014 - Jørgen Niclasen, landsstýrismaður í fíggjarmálum, hevur í dag, umvegis Christian F. Andreasen, stevnt Dia Midjord, stjóra fyri Kringvarpi Føroya, Liljuni Weihe, tíðindaleiðara fyri Kringvarp Føroya, Jan Lamhauge, tíðindamanni hjá Kringvarpi Føroya og Sveini Tróndarson, tíðindamanni fyri ærumeiðing.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
- 1993 - Føroyar-Tjekkoslovakia 0-3 (0-3) á Toftum – HM-undankapping


text:
Norðdepil
Norðdepil er ein bygd á eystursíðuni á Borðoynni. Bygdin liggur beint yvirav Hvannasundi, sum er á vestursíðuni á Viðoynni. Í 1974 kom byrging um Hvannasund, so Borðoyggin og Viðoyggin vórðu samanbundnar. Í 1963 vóru tunnlar gjørdir, soleiðis at koyrandi bleiv millum Norðdepil og Klaksvík. Í 1895 varð skúli bygdur í Norðdepli, og hesin er til enn, tó ganga børnini í skúla á Fossánesi frá fyrsta til sjeynda flokk og í Klaksvík í framhaldsdeildini. Norðdepil er partur av Hvannasunds kommunu.
Innihaldsyvirlit
Vinnulív[rætta | rætta wikitekst]
Í Norðdepli arbeiða tey flestu innan fiski- og alivinnuna, nakrir útróðrarmenn eru. Síðan tunnlarnarir komu í 1967 hava fólk í Norðdepli eisini havt møguleika fyri at arbeiða í Klaksvík og aðra staðir í landinum. Eitt flakavirki varð bygt í Norðdepli í 1963. Alibrúk eru báðumegin byrginina, sum er millum Borðoy og Viðoy (millum Norðdepil og Hvannasund).[1]
Hvalastøðin í Norðdepli[rætta | rætta wikitekst]
Í 1898 bygdu norðmenn eina hvalastøð í Norðdepli. Fyrstu eigararnir vóru Andorsen & Neumann, frá 1899 til 1912 vóru tað P. Michelsen, Sandefjord ið áttu hvalastøðina, frá 1913-1920 var eigarin A/S Suderø, tá var støði ikki í brúk. E. Abrahamsen er seinasti eigarin, hvalastøðin lat aftur í 1920.[2]
Róðrarfelag[rætta | rætta wikitekst]
Bygdirnar Norðdepil og Hvannasund eru felags um kappróðrarfelagið Norðdepils-Hvannasunds Róðrarfelag.[3] Bátarnir sum felagið eigur ella hevur átt eru: Ritan, Lokkin, Sundabáturin og Norðingur. Sundabáturin vann føroyameistaraheitið í 2004, 2007 og 2008.[4]
Minnisvarði[rætta | rætta wikitekst]
Tollaksmessudag 23. desember 2013 var ein minnisvarði avdúkaður í Norðdepli, yvir tey sum farin eru á sjónum, tann dagin vóru liðin júst 100 ár, síðani Norðdepilsbáturin fórst, saman við tveimum øðrum bátum úr Norðoyggjum – bátunum av Skarði og úr Kunoy. Hvannasunds kommuna hevði latið gera henda minnisvarðan til minnis um tey, sum farin eru á sjónum.
Minnisvarðin stendur norðanfyri kirkjugarðin, í nánd av gamla skúla í Norðdepli.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Hvannasund.fo, Søgan
- ↑ Savn.fo, Hvalastøðir í Føroyum 1894-1984
- ↑ Drekin.fo, Norðdepils-Hvannasunds Róðrarfelag
- ↑ drekin.fo
Depil | Fossá | Hvannasund | Múli | Norðdepil | Norðtoftir


text:
Phuket
Phuket (Teilandskt: ภูเก็ต) (fyrr: Tha-Laang ella Talang) er ein oyggj og ein landslutur í Teilandi, Phuket liggur har suðuri í landinum. Oyggin er tann størsta í Teilandi og er eitt vælumtókt ferðamál. Buddisma er tann størsti átrúnaðurin í Phuket. Síðan 1980'ini hevur Phuket ment seg sum ferðavinnuoyggj, har eru fleiri vælumtóktar strendur, eitt nú: Patong Strondin, Karon Beach, Kata Beach, Nai Harn Beach og Bang Tao Beach.
Hin 26. desember 2004 varð oyggin hart rakt av einari tsunami, sum skolaði inn yvir oynna og legði stórar partar av oynni í oyði og kostaði umleið 250 mannalív. Uppaftur fleiri lótu lív í grannalandslutinum Phang Nga, har umleið 4000 fólk lótu lív. Phuket er bundið saman við meginlandinum við tveimum brúgvum. Oyggin liggur tætt við vesturstrond Teilands. Oyggin var væl fyri fyrr í tíðini orsakað av tin og gummi ídnaði. Oyggin lá á einari stórari handilsrutu millum India og Kina og varð ofta nevnd í loggbókunum hjá fronskum, enskum, hálendskum og portugisiskum sjófararum. Í dag er ferðavinna høvuðsvinnan. Phuket oyggin er 576 km2 til støddar, íbúgvaratalið er umleið 500.000. Oyggin hevur tropiskt klima, ella tropiskt monsun veðurlag, har tað er turt frá november til apríl og regntíð frá mai til oktober. Hitin er á leið tann sami árið runt, tá tað er heitast liggur hitin um 29 til 33 °C, tá tað er kaldast liggur hitin um 23 til 26 °C.


text:
Umboð fyri Fuglafjarðar kommunu skrivaðu ímorgun undir sáttmála við Ide Møblar um nýtt graslíki á leikvøllin í Fløtugerði. Talan er um Domo Varioslide S Pro 50 við sandi, og sum lagt er á ávísar vallir …Les alla grein »
Hesin bólkur er ætlaður at vísa alt kommunalt virksemi.
Alt sum hevur vinnuligan áhuga er ætlað at hýsa í hesum bólki.
Nógvu ítróttargreinarnar hava henda felagsbólk.
Víða hugtakið mentan verður hýst í hesum yvirbólki,
Alt innan tónleik.
Umboð fyri Fuglafjarðar kommunu skrivaðu ímorgun undir sáttmála við Ide Møblar um nýtt graslíki á leikvøllin í Fløtugerði. Talan er um Domo Varioslide S Pro 50 við sandi, og sum lagt er á ávísar vallir í landinum. Graslíki, ið lagt verður á vøllin er 50 mm, somuleiðis sum kommunan eisini hevur avtalað keyp av 2 stk. FIFA málum úr aluminium hvítt við neti og hornafløggum.
Graslíki verður álagt á leikvøllin beint eftir seinasta dystin áðrenn summarstøðgin hjá Effo deildini á heimavølli tann 26. juni 2015. Áleggingartíðin er mett til 2-3 vikur.
Kelda: Fuglafjarðar kommuna
Fríggjadagin 20. mars vera fleiri tiltøk í Mentanarhúsinum í sambandi við sólarmyrkingina.
Kl. 8.30: Stórt morgunmatarborð / brunch í ovara sali. Er veðrið til vildar, ber til at taka morgunmatin við út hinumegin Mentanarhúsið at fylgja …
Spennandi familjukonsert verður á skránni í morgin 26.02 kl. 19.30. Mentanarhúsið í Fuglafirði verður karmur um eina jazzkonsert fyri børnum, ungum og vaksnum, sum tekur støðið í føroyskum kvæðum og skjaldrum. Skúlabørn luttaka. Kostnaður kr. …
Christian í Grótinum er á veg á Fuglafjørð við 1500 t. av lodnu.
Teir skulu landa til Pelagos, hettar er samstundis fyrsta last sum Pelagos tekur í móti í ár.
Seinni í nátt kemur Fagraberg á Fuglafjørð, …
Fyrr í dag kom stóri verksmiðjutrolarin Kapitan Nazin á Fuglafjørð at bunkra.
Skipið er 105 m langt og 20 m breitt
Brutto tons 7805 og deyðvektin er 6300 tons.
Trolarin er bygdur í 1993.
Tel tínar dagar, mánaðir, vikur og ár
á lærarastovuni, í skúlanum , heima við hús
og allar vegir og steðir, har sum fótur tín hevur flutt seg,
og tú fært hesar løtur til sjeyti fimm ár.
Ja, tað var …
Í Fuglafirði búðu 1514 fólk tann 1. dec. 2013
Tað blivu fødd 15 børn og tað doyðu 12 fólk.
Innlendis nettoflyting var – 8.
Flutt úr Føroyum 39 og flutt Føroya var 57.
Netto flyting 10 – Rætting 7.
Tilsamans …
Fríggjakvøldið verður konsert klassisk konsert í Mentanarhúsinum.
Tað verður okkara egni Atli Ellendersen, ið spælur violin og klaverspælarin Sune Vejlby Brogård.
Konsertin verður sum sagt fríggjakvøldið og byrjar hon kl. 20.00.
Til seinast kann nevnast, at Atli og …
Í morgin kemur Stella Virgo, á Fuglafjørð, at lossa til Effo bunkers.
Skipið er 104 m. langt og 15 m. breitt.
Bruttotons á skipinum er 4999 tons og deyðvektin er 4074 tons.
Skipið siglur undir hollendskum flaggi og …
Í morgin kemur Slættaberg á Fuglafjørð at landa, teir hava umleið 1.300 tons.
Father Mckee kemur í kvøld og Brendelen kemur í morgin á Fuglafjørð, teir hava 2.800 tonsum tilsamans av havgølti.
Helena Kjeld sýnir fram í Ribarhúsi.
Tað er væl gjørt, tá ið ung fólk trína á myndlistapallin og sýna fram sínar myndir, sum tey hava greitt úr hondum. Helena, í sínari myndagerð, er stak dugnalig til …
Havfisk kom á Fuglafjørð í dag, teir hava uml. 1700 tons av svartkjafti.
Teir byrjaðu at landa Havfisk fyrr í kvøld
Havsbrún er í ferð við at byggja nýggja goymslu á havnalagnum.
Høllin verður 1800 m2, har kunnu goymast 2000 tons.
Á Havsbrún vóna teir at høllin verður liðug hálvan mai.
Spurdur um hettar nøktar tørvin hjá Havsbrún, svarar …
Í morgun kom stóra oljutangaskipið Pula á Fuglafjørð at bunkra.
Tangaskipið er skrásett til 46927 brutto tons og 27547 deyðvekt.
Skipið er 182 m. langt og 32 m. breitt
Skipið kemur frá Mongstad
Tað er bygt í 2006.
Skipið er …
7. flokkur í Fuglafjarðar skúla spælir sangleikin: Ingálvur av Reyni kemur í ovurmorgin. Leikurin snýr seg um listamannin, Ingálv av Reyni, sum býr Vesturi í Innandals í Fuglafirði undir fossinum í Smáttuni hjá Ragnvaldi . …
Nógv minnast dagfestingina 30.10.1979 tá ÍF møtti B36 í Fuglafirði, og gjørdust føroyameistarar fyri fyrstu ferð í fótbólti. (á bandinum er skeivt lið og dato ásett).
36 ár eru nú liðin, og nógv er hent …


text:
Michael Jackson
Michael Joseph Jackson (føddur 29. august, 1958 í Gary í Indiana) var ein amerikanskur tónleikari. Hann var føddur í Gary, Indiana í USA 29. august í 1958. Jackson gav út heimsins mest seldu tónleikaútgávu í 1982: "Thriller" er seld í 109 milliónum eintøkum, og er hetta met. Íalt sigst Michael Jackson hava selt 750 milliónir eintøk. Hann varð serliga kendur fyri útgávurnar "Off the Wall", "Thriller", "Bad" og "Dangerous. Hansara tónleikur, dansur og móti gjørdu hann til eitt stórt ikon kring verðina.
Jackson framførdi fyri fyrstu ferð í 1969, tá hann var 11 ára gamal sum limur í The Jackson 5. Í 1971 byrjaði hann sína einleikaleið, hóast hann framvegis var við í The Jackson 5. So hvørt, sum tíðin gekk, gjørdist Jackson kendur sum kongurin yvir popp, og fløgan Thriller var, og er framvegis, tann fløgan, sum hevur selt mest nakrantíð. Jackson er somuleðis tann tónleikarin, sum fólk siga vera tann, sum gjørdi tónleikafilmar til tað, teir eru í dag. Sum tann fyrsti, svarti listamaðurin, sum gjørdist kendur gjøgnum MTV, var Michael Jackson á henda hátt eisini við til at bróta niður rasusismuna.
Innihaldsyvirlit
Barndómurin[rætta | rætta wikitekst]
Jackson hevði eitt sera trupult lív. Tilveran var eingin dansur á rósum, hóast hann var King of Pop, sum hann varð kallaður. Tað er ikki at gera ov nógv av at siga, at Jackson var ein tann størsta stjørnan í okkara tíð. Jackson varð 50 ára gamal, tá hann fór hiðani, men tónleikur hansara livir víðari.
Deyði hansara[rætta | rætta wikitekst]
Hann fekk ein hjartatilburð og small í gólvið í heimi sínum í Holmby Hills í Kalifornia 25. juni, 2009. Jackson varð í skundi fluttur á sjúkrahús, men hann andaði ikki, tá sjúkrabilurin fór frá heimi hansara við honum. LA Times skrivar, at sangarin fekk hjartamassasju á staðnum, áðrenn sjúkrabilurin fór við honum til UCLA-sjúkrahúsið. Læknarnir lýstu Michael Jackson deyðan at vera klokkan 14.26 lokala tíð í Los Angeles 25. juni 2009. Tá var klokkan 22.26 her hjá okkum. Tey staðfestu hjartasteðg, og eingi tekin vóru um lív. Hann varð alt fyri eitt fluttur á sjúkrahús, har royndir vórðu gjørdar at vekja hann til lívs aftur, men til fánýtis. Hann varð 50 ár. Trý børn sita eftir kenda poppkongin: (Michael Joseph Jackson Jr., Paris Michael Katherine Jackson og Prince Michael Jackson II).
Plátuskrá[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini: Jackson 5
- Got to Be There (1972)
- Ben (1972)
- Music & Me (1973)
- Forever, Michael (1975)
- Off the Wall (1979)
- Thriller (1982)
- Bad (1987)
- Dangerous (1991)
- HIStory (1995)
- Invincible (2001)
Filmar[rætta | rætta wikitekst]
Einstaklingafløgur[rætta | rætta wikitekst]
- Got to Be There
- Ben
- Music & Me
- Forever, Michael
- The Best of Michael Jackson
- Off the Wall
- One Day in Your Life
- Thriller
- Farewell My Summer Love
- Bad
- Dangerous
- HIStory - Past, Present and Future, Book I
- Blood on the Dance Floor (HIStory in the Mix)
- Invincible
- Greatest Hits – HIStory Volume I
- Number Ones
- The Ultimate Collection
- The Essential Michael Jackson
- Thriller 25


text:
Kræklingur
Kræklingur (frøðiheiti - Mytilus edulis) er vanligur fram við strondini, har hann sæst sitandi fastur á steinum í flóðarmálanum.
Innihaldsyvirlit
Útsjónd[rætta | rætta wikitekst]
Kræklingur er myrkabláur, mjáur framman og verður tjúkkari, sum aftur kemur. Skeljarnar eru tunnar og bygdar úr trimum jaðurum. Ytsta jaðurið er morreytt og líkist horni. Tað verjir skelina. Miðjaðurið er úr smáum, fínum krystallum, ið liggja tætt saman. Innasta jaðurið eitur perlumóðir og skyggir í vøkrum litum. Í perlumóðurini eru viðhvørt perlur, men ikki virðismiklar. Perla verður til, við tað at eitt sandskorn kemur millum kroppin og skelina. Kræklingurin fær tá ilt. At sleppa undan pínuni leggur hann perlumóður uttan um sandskornið og festir tað at skelini.
Liviøki[rætta | rætta wikitekst]
Kræklingur situr fastur í rivum og skørrum í flóðarmálanum. Hann er eisini vanligur inni á firðum á mórubotni, í áarósum, á steinum, tonglum og førum, sum liggja fyri teymi.
Føði[rætta | rætta wikitekst]
Kræklingur livir av æti sum hann sýgur og filtrerar úr sjónum, ígjøgnum andingarleiðina, sum hann stingur út ímillum skeljarnar.
Kræklingur tekur lættliga eitur og bakteriur í livrina, og tá er hann vandamikil at eta. Kræklingur verður aldur til matna. Hann er eisini gott agn.
Nøring[rætta | rætta wikitekst]
Kræklingur gýtir um summarið. Miðalstórt kvenndýr gýtir 5-12 milliónir egg út í sjógvin. Longu 1-2 samdøgur eftir er klakt. Ungin hevur tvær skeljar, stóran sundvong at svimja við og bara eitt svart eyga. Ungarnir taka sær føði, sum er smákykt. Tá ið 3-4 vikur eru farnar, eru ungarnir nógv vaksnir og fara niður á botn.