text:
Orð og lag: Olai Aalen
Týtt: Karin Samuelsen
1. Á, var tað bert ein,
sum vit kundu uggað, bert einasta ein,
og turkað av syrgjandi kinni eitt tár
og grøtt bert eitt bløðandi, eymt hjartasár
og vermt væl og hjálpt her og lívga bert ein,
– ein einasta ein.
2. Á, var tað bert ein,
sum vit kundu vart, ja, bert einasta ein,
av unglingum teimum, sum leika so frítt
og droyma so stórt, men tó søkka so títt.
Á, kundu vit bjargað frá falli bert ein,
– ein einasta ein.
3. Á, var tað so væl,
at vit kundu loyst bert ein einasta træl,
og slitið í petti eitt fjøtrandi band
og drigið ein druknandi aftur á land.
Á, kundu vit aftur á føtur reist ein,
– ein einasta ein.


c: text/html

text:
Myndir frá bókmentatiltakinum, sum var á Bókasavninum við Løkin fríggjakvøldið 25. oktober í sambandi við mentanarvikuna í Runavík.
Kjartan Hansen debuteraði í Vencli í Vencli nr. 2/2007, og hann hevur síðan tá havt bæði yrkingar og stuttsøgur í Vencli. Kjartan gjørdist vinnari, tá ið fyrsta føroyameistaraheitið í Poetry Slam varð hildið í 2010. Vit hava frásøgn frá FM í Poetry Slam 2012 her á heimasíðu Vencils.
Katrin Reinert debuteraði eisini í Vencli nr. 2/2007, og hon hevur síðan verið við í fimm numrum aftrat, umframt í ensku útgávuni frá 2011. Katrin gav sítt fyrsta savn, Kringvindar, út í 2011. Savnið er ummælt her á heimasíðu Vencils.
Bókasavnið við Løkin, sum varð tikið í nýtslu í 2012, er eitt nýtt, stásiligt og hugnaligt bókasavn, sum er sera væl egnað til tiltøk av hesum slag.
Vónbjørt Vang hevur havt yrkingar og týðingar í Vencli, fyrstu fer í Vencli nr. 2/2007. Vónbjørt gav sítt fyrsta yrkingasavn, Millumlendingar, út í 2011.
Marjun S. Kjelnæs var eisini við fyrstu ferð í Vencli Nr. 2/2007 við yrkingum, og aftur í nr. 11/2012. Hon gav úr sítt fyrsta yrkingasavn Rót Tripp í 2012, og hetta savn er eisini ummælt her á síðuni.
AÓD

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hagaparturin Bakkafjóršingur - Skemman
Festijųrš - Matr. nr. 395, Sands bygd.
Stųdd: 06 merkur
Įseyšatal: 200
Mešalvekt: 29
Seyšamarkiš: "hįlvt frį horni" į hųgra oyra og "stżvt" į vinstra.
Mjólkineyt: Eingi
Ungneyt: Eingi
Gęs:
Annaš:
Festari: Brandur Sandoy, bóndi, ķ Nesi 16, FO-210 Sandur, tlf. 361498 - 230400
Sųgan hjį Skemmugaršinum ķ Trašardali į Sandi
Skemman er ivaleyst gildisstova frį fyndartķš. Menn halda, at allur bóndabżlingurin ķ Trųšum var ein lon at byrja viš, og hava tey ymsu rśmini so viš og viš fingiš teirra egna heiti: ķ Beiti, Mišstovan, Uttastovan og Skemman.
Taš fyrsta iš stašfestast kann, at bśnašur var ķ Trųšum, er įr 1570. Hetta įriš veršur Trašargaršur, sum hann tį ęt, bošin śt at festa. Um hetta mundiš er Trašargaršur ein garšur, 24 merkur.
Fyrsti festari varš Jógvan Jógvansson. Hann var ęttašur av Velbastaš, og tį hann bśsettist ķ Trųšum, fekk hann umframt garšin eisini sżslumansstarviš fyri Sandoynna at rųkja.
Jógvan giftist viš Meggjuni av Heyggi. Tey fingu ein son, sum ęt Hanus, og tį Jógvan doyši įr 1602, festu Meggjan og Hanus garšin ķ felag. Tį so Meggjan doyši įr 1618, festi Hanus allar 24 merkurnar.
Hanus sat viš garšinum til įr 1630, tį synir hansara Mortan og Demmus festu hvųr sķnar 12 merkur. Hetta var so fyrstu ferš Trašargaršur var lagdur sundur ķ tvey.
Mortan giftist viš Sunnuvu Bartalsdóttir, og tey fingu tvey bųrn: Jógvan og Katurin.
Demmus varš barnleysur, og tķ fullu tęr 12 merkurnar sum Demmus hevši til Jógvan, tį iš Demmus doyši. Jógvan festi eisini tęr 12 merkurnar frį pįpa sķnum, so eina tķš hevši Jógvan Mortansson allar 24 merkurnar ķ festi. Jógvan festi įr 1652.
Ķ 1665 festi Hanus Magnusson, sonur Magnus ķ Andrastovu ķ Hesti, garšin, sum frį hesum degi varš roknašur at verša Skemmugaršur. Sųgan vil verša viš, at orsųkin til at hesin hestmašur hevur fingiš tęr 6 merkurnar er, at Jógvan Mortansson, var so góšur viš įšurnevndu systir sķna Katurin, sum var trślovaš viš Hanusi Magnusson, at hann, įšrenn tey vóru gift, lat Hanus festa 6 merkur av garšinum. Hetta fyri at fįa hann og Katurina at seta seg nišur ķ Trųšum.
Men tį Hanus fór ķ Todnes at skriva seg inn viš Katurini, lokkaši harra Klęmut, sum tį var prestur ķ Sandoynni, hann ķ stašin at skriva seg inn viš dóttir sķni, sum eisini ęt Katurin. Tey bęši komu sostatt at sita viš hesum 6 merkrunum, og tann Katurin sum Hanus av rųttum skuldi veriš giftur viš, bśši ógift inni hjį beiggja sķnum alla ęvi sķna. Hanus Magnusson gjųrdist ikki gamal; hann gekk burtur ķ Skopunarfirši um įr 1670.
Sonur Hanus Magnusson og Katurin Klęmutsdóttir ęt Magnus. Hann festi ungur uml. 1688. Hann fekk sęr konu av Skęlingi. Hon ęt Lisbeth Anthoniusdatter. Tey fingu son og dóttur, Hanus og Lķsbittu.
Nęsti festarin į Skemmugarši varš fyrstfųddi sonurin hjį Jógvani Jógvansson, sum eisini ęt Jógvan. Hann varš uppforstrašur į Klettum hjį ommu sķni. Hann festi ķ 1831 og giftist hann ķ 1779 viš Atu Jógvansdóttir śr Skįlavķk. Tey fingu son ķ 1780, sum eisini ęt Jógvan. Hann fór til Skįlavķkar at vera uppfostrašur. Ata doyši 2 įr seinni. Jógvan giftist uppaftur viš bróšurdóttur próst Hentze, kallaš Jśtska-Malja.
Jógvan og Malja fingu 6 bųrn, Karolinu, Amaliu, Minu, Petrinu, Charlottu, Crondinu og Jógvan. Nęsti festarin varš so hesin Jógvan. Hann giftist viš Lisu, dóttir Niclas ķ Koltri. Tey fingu 6 bųrn, Petur Hans Nicolai, Jógvan, Jóhan, Mariu, Lenu og Jóhannis.
Petur Hans Nicolai varš nęsti festarin. Hann giftist viš Hildu, dóttir Mads A. Winther, sżslumann į Sandi. Tey fingu 7 bųrn: Magdalenu, Jóhan Petur, Mads, Sśsanna Katrina, Maria Lovisa, Hans og Ernst.
Nęsti festari varš so Jóhan Petur; hann fekk sęr eftirnavniš Sandoy. Hann giftist viš Marin Katrinu śr Uttastovu. Tey fingu 7 bųrn: Petur Hans Finnboga (doyr lķtil), Jóhan, Bjarna, Ingibjųrg, Petur Hans Finnboga, Marionnu og Hildu.
Jóhan tók festiš eftir pįpa sķn. Hann giftist viš Onnu, dóttir Rudolf Jensen undir Kvķggjunum. Jóhan og Anna fingu ongi bųrn, og varš tķ nęsti festari Pauli Sandoy, bróšursonur Jóhan. Pauli festi garšin ķ 1969. Ķ 1979 bygdi Pauli hśs į festinum inni ķ Trašardali.
Pauli er sonur Bjarna Sandoy, og Onnu, dóttir Julionnu śr Klingrutagarši og Jóhan Nielsen śr Hvalba. Pauli er giftur viš Jonu, dóttir Jóhan Mortensen śr Hovi, róptur Jóhan ķ Hovi og Annu Elisabeth, dóttir Mads Hentze, Uttan Į av Sandi.
Tey eiga 3 bųrn: Bjųrt, gift viš Įsbjųrn Berg, bśsitandi ķ Hovi. Ann, livir saman viš Sofus Hansen, bśsitandi ķ Havn, og Brand, bśsitandi į Sandi.
Nśveršandi festarin er sostatt Brandur Sandoy, iš tók viš festinum ķ 1997. Hann er giftur viš Anju, dóttir Pįll og Selmu Sandį śr Vįgi. Brandur og Anja eiga 3 bųrn: Sįru Vįrdis, 1993, Paula, 1997 og Jóhan Pįl, 2001.
Tey bśšu ķ hśsunum į festinum ķ 7 įr, og fluttu ķ 2005 ķ egin hśs heimi ķ Sandsbygd.
kelda: heimasķšan hjį Skemmugaršinum http://skemman.net/
Bóndagaršurin Inni ķ Trašardali og mynd av bóndahjśnum Brandur og Anja Sandoy (myndir: http://skemman.net)


text:
Gjógv
Gjógv er ein bygd í Eysturoy og har búgva 39 fólk. Gjógv bygd er við 49 íbúgvum ein av teimum smærru í kommununi, men við sínum jarðartilfeingi og sum útróðrarpláss var hon fyrr munandi betri fyri. Gjógv er helst seinni bygd enn grannabygdin Funningur, men tó neyvan seinni enn tíðliga í miðøld. Útróðurin gav í síni tíð nógv virksemi í bygdini, og seinni hava nógvir skipsmenn verið við Gjógv.
Vanlukkur á sjónum raktu rættiliga tíðum bygdina, soleiðis sum mongu nøvnini við minnisvarðan bera boð um. Við nýggju tíðunum aftaná Seinna heimsbardaga fekk Gjógv bygd trupult við at varðveita fólkið á plássinum, og síðan hevur afturgongdin í fólkatalinum verið rættiliga støðug. Í bygdini er skúli, sum er bygdur í 1883. Eisini hevur bygdin samkomuhús.
Av vinnuligum virksemi við Gjógv kann nevnast Elementvirkið, sum varð stovnað í 1982. Her verða betongelement gjørt til ymiskar bygningar. Gjáarsmolt hevur eisini havt smoltstøð í bygdini, men soleiðis sum viðurskiftini hava lagað seg í alivinnuni, hevur støðin ligið still eina tíð. Tó verður vónað, at tá framleiðslan kemur upp aftur á sítt gamla støði, kann hetta virksemi takast upp aftur.
Ferðavinnan hevur havt ein vaksandi týdning fyri Gjógv. Longu í 1984 byrjaði Gjáargarður sum vallaraheim, og hann er framvegis vælumtóktur. Her kunnu umleið 100 fólk gista í senn. Í 2006 hevur tiltakið Gjógv Adventure havt virksemi við útferðum og við sølu av ymiskum til ferðafólk í gamla handilinum í bygdini. Við Gjógv er nógv vakurt at síggja: tey høgu fjøllini, gjógvin og ymisk støð nærhendis bygdina.
Norska filmsrøðin Buzz Aldrin, hvar bleivst tú av í ruðuleikanum? fer fyri tað mesta fram við Gjógv. Filmsrøðin var tann fyrsta filmsrøðin, ið var víst í norskum biografum, tað bleiv hon í 2011. Røðin varð eisini víst í sjónvarpinum hjá Kringvarpi Føroya nakað seinni.
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Ávísingar úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Sigvardsen.net - Staðanøvn við Gjógv
- Gjogv.fo - Heimasíða (kelda)
- Faroeislands.dk - Gjógv
- Gjaargardur.fo


text:
Nes, Eysturoy
Nes er ein bygd í Eysturoy. Nes er markatalsbygd frá 1541, tá Heini Havreki búsetti seg har, og t.d. er Æðuvík niðursetubygd frá Nesi. Nes umfatar í dag økið frá Gerðinum og eystur í Líð. Á Nesi eru í dag 69 hús og her búgva 246 fólk. Tær fyrstu búsetingarnar á Nesi vóru: Prestagarðurin, á Torkildsheyggi og Fyri uttan garð.
Nes er gomul bygd, eftir henni hevur Nes kommuna navn. Á Nesi búði í langa tíð Føroya próstur.
Innihaldsyvirlit
Kirkjusøga[rætta | rætta wikitekst]
Vit vita ikki hvussu nógvar kirkjur hava verið á Nesi, og heldur ikki, hvussu gomul kirkjubygd Nes er. Fyrsta kirkjan, sum er nevnd í skrivaðum skjølum, er bygd millum 1679 og 1691, meðan Jacob Christensøn Klinte var sóknarprestur í Eysturoynni. Hon er tó neyvan hin fyrsta. Skjalprógva er, at prestur hevur búð á Nesi síðani 1541, og er tí hugsandi, at kirkja í øllum førum hevur verið har síðani tá. Í fyrstu innskriving í Regnskabsbogen, dagfest 4. mars 1691, stendur Kirchen har ieg af ny ladet opbygge..... Hetta kann geva okkum eina ábending um, nær kirkjan er bygd. Henda kirkjan varð standandi til 1715, tá ið nýggj kirkja varð bygd.
Av roknskapi sæst at kirkjan frá 1715 hevur staðið sjey ár við ongum torni, helst tí at tørvur hevur verið á peningi. Kostnaðurin fyri tornið var næstan triðingurin av samlaða byggikostnaðinum. Orsøkin til lutfalsliga høga kostnaðin fyri tornið kemst av, at tað einans var úr timbri. Stórur partur av útveggunum vóru úr gróti og var hetta heldur lættari og bíligari at fáa hendur á. Henda kirkjan stóð til 1761.
Árið eftir varð nýggj kirkja bygd. Hon var gjørd úr timbri og er møguliga fyrsta trækirkjan á bygd í Føroyum. Í Havn varð bygd ein trækirkja í 1609. Tá kirkjan varð niðurtikin í 1843, varð allur tann nýtiligi viðurin fluttur við báti inn á Saltnes, har skúli varð bygdur.
Kirkjan, sum nú er á Nesi, stendur á somu grund, sum allar tær undanfarnu kirkjurnar. Hon er bygd í 1843, meðan Christian Benedictus Garde var prestur í Eysturoynni og føroya próstur.
Gamla Nes kirkjusókn var av Nesi inn á Skipanes. Í dag eru tað bygdirnar Nes, Toftir, Saltnes og Æðuvík, ið mynda kirkjusóknina. Tann stóri fólkavøksturin í sóknini hevur ført við sær, at Nes kirkja við tíðini er vorðin ov lítil og at tørvur var á nýggjari kirkju.
Tá ið avgjørt varð, hvar nýggja kirkjan skuldi reisast, vórðu fleiri møguleikar havdir í huga. Til dømis varð dentur lagdur á, at kirkjan lá nær fólkinum, at hon sást væl og at klokkan kundi hoyrast av øllum. Í fleiri ár varð roynt at finna rætta staðið til kirkjuna, og í seinna helmingi av 80'unum varð farið undir at savna pening inn til nýggju kirkjuna, sum stóð liðug í 1994.
Nýggja kirkjan - Fríðrikskirkjan - er uppkallað eftir Frederik Petersen, vanliga nevndur Fríðrikur Petersen, ið var próstur á Nesi frá 1900 til 1917. Hann varð borin í heim á Saltnesi í 1853, har pápi hansara, Jóhannes Petersen, var lærari og deknur við kirkjuna á Nesi.
Kend bygdarfólk og íbúgvar[rætta | rætta wikitekst]
- Heini Havreki (norðmaður), umleið 1514 - 1576, Sóknarprestur
- Jógvan Heinason, 1541 - 1602, Løgmaður
- Magnus Heinason, 1545/1548 - 1589
- Jens Christian Djurhuus (Sjóvarbóndin), 1773 - 1853, Skald
- V.U. Hammershaimb, 1819 - 1909, Próstur, Málfrøðingur,Rithøvundur
- Marius Gad, 1827 - 1902, Búskaparfrøðingur, Politikkari, Rithøvundur
- Fríðrikur Petersen, 1853 - 1917, Próstur, Yrkjari, Løgtingslimur
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Ávísing úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Stamps.fo - Fríðrikskirkjan (kelda)
- Nes Kommuna
- B68
- Svimjifelagið Flot
- Fornminnisfelagið og Bygdarsavnið í Nes Kommunu


text:
Fólkaheilsuráðið sigur, at tað tað ikki fer at blanda seg upp í, um kaka verður bjóðað á arbeiðsplássunum, men ráðið mælir kortini til, at arbeiðsplássið hevur ein kostpolitikk, eins og tað hevur politikk á nógvum øðrum økjum.
Í Onglandi verður rópað varskó. Royal College of Surgeons dental faculty vísir á, at kakumentanin á arbeiðsplássum hevur vundið upp á seg, og er blivin ein trupulleiki.
Kakumentanin elvir til ovurfita og vánaliga tannheilsu.
Heitt verður á arbeiðsgevarar at bjóða starvsfólkum frukt og nøtur, ístaðin fyri kakur og annað góðgæti.
- Eitt glimrandi hugskot, sigur Magni Mohr, formaður í Fólkaheilsuráðnum.


text:
Orð og lag: Petur Háberg Jacobsen
Fari er at skýma nú er vetur
Blað av trænum hvarv og sólin svann
Løturnar í litum eru horvnar
Av døgum mettur tí eg sakni teg
Innanfyri gluggan gamal siti
Starandi í míni gloymdu verð
Gevi ikki far: var sól og summar her?
Gloymi tíð og stað tó minnist teg
Frostið glitrar fryst er gamla gøtan
Hvítna fjallatindar nú er kalt
Hugsið um tað tíð eg aftur minnist
Fjart í minnið gleðir okkurt meg
Eygu tung tó brosið blítt um minnið
Gamla gøtan har í sólin sá
Fann eg teg og fylgdi tær til deyðan
Bíði nú til summar aftur er


text:
@visitfaroeislands Instameet
Visit Faroe Islands skipar fyri einum Instagram Instameet, sum verður hildið leyardagin, 3. oktober við Gjógv.
Hugsanin við einum Instameet er, at fólk hittast fyri at taka myndir, møta nýggjum fólkum og geva hvørjum øðrum íblástur. 3. oktober vera fleiri enn 1.000 Instameets hildin í yvir 70 ymiskum londum. Instagram hevur fleiri enn 300 milliónir brúkarar, og er tann sosiali miðilin, sum veksur skjótast í løtuni.
Tríggir heimskendir Instagrammarar úr London (@zobolondon), USA (@twheat) og Keypmannahavn (@youngmeerim) koma til Føroyar at luttaka.
Tiltakið er eitt frálíkt høvi at vísa Føroyar við myndum úr ymiskum sjónarhornum. Tú noyðist ikki at vera eitt myndafólk við royndum fyri at luttaka – ein og hvør er vælkomin.
Fleiri og fleiri føroyingar eru at finna á Instagram, og hetta er eitt frálíkt høvi hjá fólki at hittast fyri at taka myndir og hava tað stuttligt saman, samstundis sum fólk uttanlands fáa meira kunnleika til okkara land,” sigur Bárður Eklund, digital marketing manager hjá Visit Faroe Islands.
Heimsumfatandi instameet
Instameet í Føroyum verður hildið sama vikuskifti sum Worldwide Instameet Weekend 12 hjá Instagram.
Tilmelding
Tey, sum vilja luttaka, vera biðin um at melda seg til tiltakið á Facebook síðuni hjá Visit Faroe Islands, undir Event: https://www.facebook.com/events/1635427183367120/.
Bussur koyrir til Gjógv frá skrivstovuni hjá Visit Faroe Islands (í Gongini 9, Tórshavn) leygardagin, 3 oktober kl. 13.30.
Møguleiki er eisini at hittast við gistingarhúsið við Gjógv kl. 15.
Tagga tínar myndir á Instagram við @visitfaroeislands, #WWIM12 og #WWIM12FaroeIslands.


text:
Søga 88: Jóhannes doypir Jesus
SÆRT tú dúgvuna ið kemur niður yvir høvdið á manninum? Maðurin er Jesus. Hann er umleið 30 ára gamal nú. Og hin eitur Jóhannes. Hann hava vit longu hoyrt eitt sindur um. Minnist tú ta ferðina Maria vitjaði skyldkonuna Elisabet og barnið innan í Elisabet hoppaði av gleði? Barnið í henni var Jóhannes. Men hvat gera Jóhannes og Jesus nú?
Jóhannes hevur koyrt Jesus undir í vatninum í Jordanánni. Soleiðis verða fólk doypt. Fyrst verða tey koyrd niður undir vatnið, og síðan verða tey lyft uppaftur. Jóhannes doypir fólk; tí verður hann nevndur Jóhannes Doypari. Men hví hevur Jóhannes doypt Jesus?
Tí Jesus kom og bað hann gera tað. Jóhannes doypir fólk ið fegin vilja vísa at tey eru forharmað um alt tað illa tey hava gjørt. Men hevur Jesus gjørt nakað hann ikki átti at gjørt? Nei, ongantíð! Tí hann er Guds egni sonur úr himli. Hann er fullkomin og ger aldri nakað skeivt. Tað var tí nakað annað ið gjørdi at hann bað Jóhannes doypa seg. Nú skalt tú hoyra hvør orsøkin var.
Áðrenn Jesus kom til Jóhannes var hann timburmaður. Ein timburmaður ger lutir úr træi, borð, stólar og beinkir. Maður Mariu, Jósef, var eisini timburmaður, og hann hevði lært Jesus tað sama arbeiðið. Men Jehova sendi ikki son sín til jørðina at arbeiða sum timburmaður. Hann hevur eitt serligt arbeiði til hansara, og nú er tíðin komin tá Jesus skal fara undir tað arbeiðið. Fyri at vísa at hann nú er komin at gera vilja Faðirs síns, biður Jesus Jóhannes doypa seg. Heldur tú tað er nakað ið dámar Gudi?
Ja, tí tá Jesus er doyptur, sigur ein rødd úr himli: ’Hesin er sonur mín, sum eg havi tokka til.’ Tað sær eisini út sum himmalin opnar seg og henda dúgvan dalar niður yvir Jesus. Men tað er eingin dúgva. Tað sær bara soleiðis út. Í veruleikanum er tað Guds heilagi andi.
Nú hevur Jesus nógv at hugsa um. Hann fer einsamallur út í oyðimørkina í 40 dagar. Har kemur Satan til hansara. Tríggjar ferðir roynir Satan at fáa Jesus at gera nakað sum er ímóti Guds lógum. Men tað vil Jesus ikki.
Jesus vendir aftur og møtir nøkrum monnum; teir verða fyrstu lærisveinar hansara, fylgismenn hansara. Nakrir eita Andrias, Pætur (ið eisini kallaðist Símun), Filip og Natanael (eisini nevndur Bartolomeus). Jesus og teir nýggju lærisveinarnir fara avstað til Galilea. Í Galilea steðga teir í býnum sum Natanael er úr, Kana. Jesus fer við í eitt stórt brúdleyp og ger har sítt fyrsta undurverk. Veitst tú hvat tað er? Hann ger vatn til vín, so nóg mikið er til allar brúdleypsgestirnar.
Matteus 3:13-17; 4:1-11; 13:55; Markus 6:3; Jóhannes 1:29-51; 2:1-12.


text:
Estland
Estland er lýðveldi í Norðurevropa. Í suðri hevur Estland mark við Lettland, í eystri við Russland, og í vestri við Eystrasalt og í norðri við Finnlandsfjørðin. Høvuðsstaðurin er Tallinn (fyrr Reval).
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Landalæra[rætta | rætta wikitekst]
Landið er sum øll tey baltisku londini slættlendi, men ikki er meira enn fjórðingurin av tí dyrkaður. Hetta kemur av tí, at jørðin nógvastaðni er so botnvát, at hon ber einki uttan gras. Í støðum eru stórar mýrar, sum teir skera torv í. Mitt í landinum er jørðin betri, og har velta teir væl av korni. Stórir skógir vaksa ymsastaðni, og hópur av viði verður útfluttur.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Í mei 2008 varð Jóhan Páll Joensen útnevndur til konsul fyri Estland av Matti Maasikas aðalskrivara í estlendska uttanríkisráðnum.
Estiskir forsætismálaráðharrar[rætta | rætta wikitekst]
- Edgar Savisaar (3. apríl 1990 - 30. januar 1992)
- Tiit Vähi (30. januar 1992 - 21. oktober 1992)
- Mart Laar (21. oktober 1992 - 8. november 1994)
- Andres Tarand (8. november 1994 - 17. apríl 1995)
- Mart Siimann (17. apríl 1995 - 17. mars 1997)
- Mart Laar (17. mars 1997 - 25. mars 1999)
- Siim Kallas (25. mars 1999 - 28. januar 2002)
- Juhan Parts (28. januar 2002 - 13. januar 2005
- Andrus Ansip (síðani 13. januar 2005)
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Av ídnaðarvaru gera teir pappír, sement og klæði. Nú á døgum er stórur búskaparvøkstur í Estlandi. Hagtøl fyri tann fyrsta ársfjórðingin í 2011 vísa, at bruttotjóðarframleiðslan var 2,1 prosent størri enn í oktober ársfjórðingi í 2010. Samanborið við januar ársfjórðing í 2010 var vøksturin 8,1 prosent. Hagtølini eisini vísa, at útflutningurin av ídnaðarvørum er vaksin heili 53 prosent samanborið við januar ársfjórðing í 2010. Hinvegin er inflasjónin framvegis stór, 5,4 prosent [1].
Landslutir[rætta | rætta wikitekst]
- Harjumaa
- Hiiumaa
- Ida-Virumaa
- Järvamaa
- Jõgevamaa
- Läänemaa
- Lääne-Virumaa
- Pärnumaa
- Põlvamaa
- Raplamaa
- Saaremaa
- Tartumaa
- Valgamaa
- Viljandimaa
- Võrumaa


text:
1959
1959 (MCMLIX) var eitt ár, ið byjaði á einum hósdegi eftir tí gregorianska kalendaranum.
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1. januar - Einaræðisharrin Fulgencio Batista flýggjar frá Havanna í Kuba, nú styrki Fidel Castros veksur.
- 2. januar - Herur Fidels Castro kemur til Havanna, Kuba.
- 3. januar - Alaska verður stakríki nummar 49 í USA.
- 4. januar - Uppreistrarfólk leidd av Che Guevara koma til Havanna, Kuba.
- 6. januar - Fidel Castro kemur til Havanna í Kuba.
- 8. januar - Charles de Gaulle verður forseti í Fraklandi.
- 9. januar - Petur Mohr Dam verður løgmaður í Føroyum.
- 12. januar - Motown Records verður stovnað í Detroit, Michigan í USA.
- 13. januar - Kubanskir kommunistar avrætta 71 fylgjarar av fyrrverandi einaræðisharranum Fulgencio Batista.
- 21. januar - Evropeiski Mannarættindadómstólurin verður settur á stovn.
- 30. januar - Danska ferðamannaskipið MS Hans Hedtoft, rakar isfjall ávegis til Keypmannahavnar frá Grønlandi. Skipið søkkur og øll 95 umborð lata lív.
- 1. februar - Atkvøðugreiðsla í Sveis niðurstemmar valrætt til kvinnur.
- 3. februar - Flogfar við tónleikarunum Buddy Holly, Ritchie Valens, og The Big Bopper dettur niður í Iowa, USA. Allir tríggir og flogskipari teirra lata lív. Vanlukkan verður seinni kend sum "The Day the Music Died".
- 18. februar - Kvinnur hava valrætt fyri fyrstu ferð í Nepal.
- 9. mars - Fyrsta Barbie dukkan kemur á marknaðin.
- 11. mars - Holland vinnur Eurovision Song Contest við sanginum Een beetje.
- 6. apríl - 31. Oscar-virðislønin verður hildin í Hollywood. Gigi vinnur heiðurslønina fyri besta film.
- 27. apríl - Liu Shaoqi verður valdur statsleiðari í Kina. Hann tekur við av Mao Zedong.
- 30. juni - 21 næmingar lata lív, og meir enn 100 verða meiðslaði tá eitt amerikanskt krígsflogfar dettur niður og rakar Miamori Elementary School á japonsku oynni Okinawa. Flogskiparin klárar at sleppa sær úr flogfarinum áðrenn stoytin.[1]
- 15. juli - Verkafall tekur seg upp ímillum stál arbeiðarar í USA.
- 8. august - Flóð í Teivan hevur við sær at 2.000 lata lív.
- 15. august - Kypros fær fullveldi.
- 21. august - Hawaii verður statur nummar 50 í USA.
- 24. august - Kypros verður limur í Sameindu Tjóðunum.
- 16. september - Fyrsta kopimaskinan kemur á marknaðin. Talan er um eina Xerox 914.
- 26. september - Tropiska ódnin "Vera" rakar Japan, og verður roknað við at 5.098 lata lív, 38.921 verða meiðslaði, og 1.533.000 verða heimleys.
- 29. oktober - Teknirøðsfigururin Asterix verðu at síggja fyri fyrstu ferð í fransk-belgiska myndarøðsblaðnum Pilote.
- 31. oktober - Ófriður tekur seg upp í Kongo.
- 1. november - Ófriður tekur seg upp í Ruanda.
- 14. desember - Makarios III verður valdur fyrsti forseti Kypros.
Ókendar dagsetningar[rætta | rætta wikitekst]
- Sokkabuksur koma á marknaðin.
- Fyrsti HIV smittaði persónur vitað er um doyr í Kongo í Afrika.
- Kaspiski tikarin doyr út í Iran.
- Íslenska løgreglan arbeiðir við fyrsta álvarsliga rúsevnismálinum í Reykjavík.
- Cadillac árgangur 1959 kemur á marknaðin.
List[rætta | rætta wikitekst]
Filmar[rætta | rætta wikitekst]
- Sleeping Beauty (Tornirósa) hjá Walt Disney (Frumsýndur 29. januar)
- Ben-Hur við Charlton Heston í høvuðsleiklutinum. (Frumsýndur 18. november) Filmurin vinnur 11 Oscars-virðislønir. Eitt met sum ikki verður javnað fyrr enn 39 ár seinni í 1998 av filminum Titanic hjá filmsleikstjóranum James Cameron.
Sjónvarpsrøðir[rætta | rætta wikitekst]
- CBS byrjar at vísa sjónvarpsrøðina The Twilight Zone (Frumsýnd 2. oktober) Røðin verður send í 5 ár frá 1959 - 1964.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
- 2. mai - FA-Cup finala í Englandi: Nottingham Forest-Luton Town 2–1 (2-0) á Wembley vøllinum í London.
- 3. juni - UEFA-Cup finala: Real Madrid - Stade Reims 2–0 (2-0) í Stuttgart, Týsklandi
- 29. juli - Føroyar-Ísland (B) 2-5 (1-3) í Tórshavn, Føroyum.
- 18. august - Hetland-Føroyar 1-4 (0-4) í Lerwick, Hetlandi.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 12. januar - Per Håkan Gessle, svenskur tónleikari (Roxette)
- 22. februar - Kyle MacLachlan, amerikanskur sjónleikari (Twin Peaks)
- 16. mars - Jens Stoltenberg, norskur forsætismálaráðharri
- 18. mars - Luc Besson, franskur filmsleikstjóri (The Fifth Element)
- 3. apríl - David Hyde Pierce, amerikanskur sjónleikari (Frasier)
- 15. apríl - Emma Thompson, enskur sjónleikari (Sense and Sensibility)
- 17. apríl - Sean Bean, enskur sjónleikari (The Lord of The Rings)
- 22. mai - Morrissey, enskur sangari
- 29. mai - Rupert Everett, enskur sjónleikari (My Best Friend's Wedding)
- 11. juni - Hugh Laurie, enskur sjónleikari (House M.D.)
- 26. juli - Kevin Spacey, amerikanskur sjónleikari (American Beauty)
- 7. oktober - Simon Cowell, enskur tónleikaframleiðari og sjónvarpsdómari.
- 5. november - Bryan Adams, kanadiskur sangari.
- 31. desember - Val Kilmer, amerikanskur sjónleikari (Batman Forever)
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 3. februar
- Buddy Holly, amerikanskur rokksangari. (f. 1936)
- Ritchie Valens, amerikanskur rokksangari (f. 1941)
- The Big Bopper (J.P. Richardson), amerikanskur rokksangari (f. 1930)
- 17. juli - Billie Holiday, amerikonsk songkvinna. (f. 1915)
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ "21 Die as Jet Hits School On Okinawa", Oakland Tribune, June 30, 1959, p1


text:
Houston
Houston er fjórðstørsti býur í USA. Hann liggur í statinum Texas. Texas er størri enn Týskland, Ongland, Írland, Holland og Belgia – tilsamans. Sagt verður haryviri, at "Alt er størri í Texas", eisini miðjumátið og tað hevur í fleiri ár givið Houston heitið: Feitasti býur í Amerika. Houston hevur umleið 2,1 mió íbúgvar. 24,7 prosent av fólkinum eru afroamerikanarar.
Houston, sum gjøgnum fleiri ættarlið hevur verið kent sum fíggjar- og oljuharranna spælipláss, hevur valt sín fyrsta lesbiska borgarstjóra, Annise Parker.


text:
Føroyar og Ísland
Samskifti millum Íslands og Føroya
Eingin tjóð er so nær skyld Íslendingum sum hin føroyska. Mál, mentan og søga íslendinga og føroyinga eru samantvinnað, og tætt samband hevur verið tjóðanna millum á flestum økjum, ikki minst innan mentan og vinnu. Vinalagið er sjáldsama gott og inniligt, og tað fingu íslendingar m.a. at kenna heystið 2008, tá ið føroyingar rættu bróðurhond á lagnustund til tess at styrkja gjaldoyrisgoymslu Íslands.
Viðskifti
Føroyar hava leingi verið týdningarmikil marknaður fyri íslendskar vørur, og útflutningurin til Føroya var 3,4 milliardir íslendskar krónur árið 2008. Góðir møguleikar skuldu verið fyri at økt útflutningin av báði vørum og tænastum.
Knappliga fimmtitúsund fólk búgva í Føroyum. Tískil eru Føroyar ein marknaður, sum er áhugaverdur, samstundis sum hann í stødd hóskar væl til íslendskar fyritøkur. Ferðasambandið millum landanna er gott. Eimskip og Samskip sigla regluliga til týdningarmestu havnir í Føroyum. Norrøna siglir mestsum alt árið úr Tórshavn til Seyðisfjarðar og aftur. Regluligt flogsamband er landanna millum, og er tað úrslit av samvinnu millum Flugfélags Íslands og Atlantsflog (Atlantic Airways). Við ferðafólkaflogførunum hjá Atlantsflog tekur tað bara ein góðan tíma at flúgva úr Reykjavík til Føroya og øvut.
Fyri uml. trimum árum síðan byrjaði nýtt tíðarskeið í samskiftinum millum Føroya og Íslands: Hoyvíkarsáttmálin, sum er fríhandilssáttmáli, tók gildi, Aðalkonsulát Íslands læt upp í Tórshavn og somuleiðis Sendistova Føroya í Reykjavík.
Fleiri ásetingar í Hoyvíkarsáttmálanum eru gjørdar við EBS-sáttmálanum sum fyrimynd. Hoyvíkarsáttmálin er hin mest víðfevndi viðskiftasáttmáli, sum Ísland hevur gjørt. Hann fevnir um vøruviðskifti, tænastuviðskifti, frælsi einstaklinga at ferðast og búsetast, kapitalflutning og íløgur, kapping, vinnustuðul og innkeyp hins almenna. Grundarlagið undir sáttmálanum er javnrættur, og hann setur bann fyri at gera mismun. Sáttmálanin ásetur, at fullur fríhandil skal verða við landbúnaðarvørum, og er tað fyrstu ferð, at Ísland loyvir tí. Í mong ár hava Føroyar verið týdningarmikil marknaður fyri íslendskt lambskjøt. Føroyingar eru sostatt kunnugir við góðskuna á íslendskari landbúnaðarvøru og høvdu óivað fegnast, um úrvalið varð meira fjølbroytt og framboðið størri enn nú.
Útflutningurin til Føroya er rættiliga stórur, sum áður nevnt, og var hann í 2008 3,4 milliardir í íslendskum krónum. Uml. fjórðingur var fiskur, sum landaður var í Føroyum til bræðingar. Mesti parturin av útflutninginum umframt hetta er útbúnaður og aðrar vørur til fiskivinnuna, byggitilfar og lambskjøt. Havast skal í huga, at í handlunum eru at kalla ongar íslendskar vørur umframt fryst lambskjøt, turran fisk og nøkur sløg av ávakstagreyti og góðgæti. Nýtsluvørumarkaðurin í Føroyum er við øðrum orðum at meta sum ópløgdur akur fyri íslendskar útflytarar.
Verður evropiska matvørulóggávan sett í gildi í Íslandi, er frítt at flyta mjólkarúrdráttir og aðrar landbúnaðarvørur til Føroya. Royndin, sum gjørd var árið 2008, at selja skyr og aðrar mjólkarvørur til Føroya miseydnaðist, tí kostnaðurin fyri at at flyta vørurnar til og frá marknaeftirlitsstøð og at fáa tær avgreiddar har, var so høgur. Við evropisku matvørulógávuni hvørvur hesin kostnaður.
Viðvíkjandi tænastuveiting er at siga, at tá ið fiskivinna ikki er íroknað, hava íslendskar fyritøkur ikki nógv viðskifti við Føroyar.
Áhugin hjá íslendskum byggifyritøkum fyri Føroyum er vaksandi, og alt fleiri sjálvstarvandi handverkarar eru komnir til Føroya at arbeiða seinastu mánaðirnar.
Onnur samvinna
Í Hoyvíkarsáttmálanum er ásett, at partarnir eiga at eggja til og økja samstarvið um mentan, orku, umhvørvi, heilsu, fjarskifti og ferðavinnu.
Tað hevur verið umrøtt at gera serstakan sáttmála um samstarv á heilsuøkinum. Heilsumyndugleikarnir í Føroyum eru sinnaðir at senda nógv fleiri sjúklingar til Íslands til viðgerðar og at fáa íslendskar læknar at koma til Føroya ásetta tíð at fremja viðgerðir, sum annars fara fram í Danmørk. Vert er eisini at nevna, at føroyingar í hópatali fyri egna rokning leita sær til Íslands at fáa lasaraviðgerð hjá eygnalækna. Íslendingar umhugsa at keypa heilvág úr Føroyum.
Heystið 2007 var undirritaður samstarvssáttmáli millum Íslands, Føroya og Grønlands um útbúgving, mentan og gransking. Í apríl 2009 var skrivað undir samstarvssáttmála millum Háskóla Íslands og Fróðskaparseturs Føroya. Í sáttmálanum verður m.a. ásett, at partarnir skulu royna at fáa fleiri føroyskar studentar at lesa við H. Í.
Tað gongur væl hjá føroyskum ferðaskrivstovum at selja ferðir til Íslands. Víst verður á, at lága virðið á íslendsku krónuni ger, at nú loysir tað seg hjá føroyingum at fara til Íslands, eittnú at keypa. Ferðafólkatalið úr Føroyum til Íslands er tí nógv vaksið seinastu tíðina, men stórir møguleikar tykjast vera fyri at økja um hugin hjá føroyingum og íslendingum at ferðast hjá hvørjum øðrum.
Fiskiveiðisáttmáli
Fiskveiðisáttmálin millum Íslands og Føroya verður endurnýggjaður á hvørjum ári. Sambært núgaldandi sáttmála fingu føroysk skip loyvi til at fiska 30 túsund tons av lodnu við Ísland vertíðina 2009/2010. Loyvi føroyinga at fiska lodnu við Ísland gongur aftur til búskaparkreppuna í Føroyum fyrst í 90-árum og er endurgjaldsleyst.
Føroysk skip hava loyvi til at fiska 5.600 tons av botnfiski um árið sambært núgaldandi sáttmála. Íslendsk skip hava afturfyri loyvi til at veiða 2.000 tons av Hetlandssild við Føroyar og 1.300 tons av makreli.
Eisini er semja um, at tjóðirnar hava loyvi til at fiska svartkjaft og norðhavssild sild í sjóøkinum hjá hvørjari aðrari.


text:
Tunesia
Tunesia (arábiskt: الجمهورية التونسية ella Al-Jumhūriyyah at-Tūnisiyyah) er ímillum Algeria og Libya og er minsta land í Útnyrðingsafrika. Høvuðsmálið er arábiskt. Ferðavinnan hevur stóran búskaparligan týdning. Størsi býurin og høvuðsstaður er Tunis. Aðrir stórir býir er Sfax, Ariana, Sousse og fornaldar býurin Karthago.
Innihaldsyvirlit
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Til stóra prísfallið var á olju í 1980-árunum, vóru olja og gass nógv størsta inntøkukelda hjá Tunesia. Nú eru klæði og landbúnaðarvørur eisini vorðin týðandi táttur í búskapinum. Tunesia er ímillum tey lond í heiminum, sum gera mest av kalsium-fosfati, ið verður nýtt í evnafrøðiídnaði og til handilsstøð. Mesti ídnaðurin er í høvuðsstaðnum Tunis og uttan um hann.
Um tveir triðingar av landinum eru búnaðarlendi, men lítið avfall ger, at nógvastaðni hevur verið neyðugt at leggja vatnveitingar. Mest verður dyrkað av hveti og byggi, aldinfruktum, vínberum, fikum, dadlum og oljuberum. Tunesia er ímillum tey lond í heiminum, sum gera mest av olivinolju. Hóast nógv hevur verið gjørt til tess at menna landbúnaðin, má landið flyta inn týðandi matvørur.
Lýggir vetrar og mangir søguligir staðir lokka á hvørjum ári mong ferðafólk til Tunesia. Til 1976 var ferðavinnan tann vinnugrein, ið gav landinum mest av fremmandum gjaldoyra. Fyrst í 1980-árunum kom stígur í ferðavinnuna, men nú gongur framá aftur, og 4 milliónir fólk koma hagar um árið. Landsmyndugleikarnir hava stuðlað at byggja út frítíðarstaðir og gistingarhús, tí vinnan veksur so skjótt. Mangir túsund tunesar starvast í ferðavinnuni.
Flestu ferðafólk koma úr grannalondunum, Libya og Algeria, og úr Evropa. Bíligir flogferðaseðlar og longsulin eftir fremmandum frítiðarstaðum hava gjørt, at nógvir evropearar fara til Tunesia at ferðast.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Síðan fornøld hevur Tunesia havt tætt samband við Evropa. Tað var miðdepil í stórveldinum Karthago í 4. øld f. Kr. og gjørdist seinni partur í máttmikla Rómverjaríkinum. Í 7. øld e. Kr. gjørdu muslimskir arábar innrás í Tunesia, og fyrst í 1880-árunum tóku franskar herdeildir landið. Tunesia gjørdist frælst ríki í 1956. Síðan tá hevur landið fingið nýggja stýrisskipan, og fleirflokkatingræði er sett í gildi.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Trúarfrælsi[rætta | rætta wikitekst]
Í 2014, trý ár eftir, at Arábiska várið byrjaði í Tunesia, er grundlógartingið nær við at staðfesta eina nýggja grundlóg. Nýggja grundlógin hevur ikki islam sum týdningarmestu rættarkeldu, men sum sigur, at landið skal verja tað heilaga. Pláss er ikki fyri sharialóg í grundógini, og tað er nakað, sum átrúnaðarligir minnilutar siga er kærkomið. Grein seks í lógini bannar allari ákæru um fráfall og eggjan til harðskap, samstundis sum bæði Koranin og Muhammedslæra verða frávístar sum rættarkelda. Umframt at landið í grundlógini skal “verja tað heilaga”, so skal tað sambært henni eisini hava ábyrgd av átrúnaði og samvitskufrælsi. Rómversk-katólska kirkjan hevur sagt seg stuðla nýggju lógini, tí hon sær út til at tryggja trúarfrælsi [1].
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Matur[rætta | rætta wikitekst]
Tunesisk matgerð er ávirkað av arábiskum, turkiskum og fronskum matsiðum. Tjóðarrættur er couscous, ið er blandingur av semuljagrýnum, kjøti og grønmeti. Sterkt kryddaðir grýturættir, tajines, kókaðir í leirgrýtu, er eisini væl dámdur matur. Omaná eta tunesar frukt, dadlur fyltar við mandludeiggi ella baklava, ið er nøtar- og hunangskøka. Vanligasti drykkur er sterkt, svart kaffi ella myntte. Siður er, at eftir arbeiðstíð fara mong mannfólk á kaffistovu at hitta vinir og drekka kaffi.
List og handverk[rætta | rætta wikitekst]
Lívligastu býarpartarnir í einum tunesiskum býi eru marknaðirnir, nevndir souk. Teir eru sum villiniborg av smølum, krókutum gøtum, har ið yður í keypmonnum og handverkarum, sum selja vørur sínar. Her ber til at keypa alskyns lutir, ið eyðkenna tunesiska list og handverk, til dømis koparketlar, teppi, leðurvørur, prýði og baldýrkað klæði. Í øðrum búðum selja tey fisk, kjøt, frukt og grønmeti.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Meginparturin av teimum 10 milliónum fólkunum í Tunesia búgva í smala strandgeiranum út ímóti Miðjarðarhavi. Her er veðurlagið lýtt og slavið um veturin og heitt og turt um summarið: tí er strandalendið betur egnað til landbúnað enn lendið inni í landinum. Tunesia hevur mark við Libya og Algeria.
Landslutir í Tunesia[rætta | rætta wikitekst]
1. Ariana
2. Béja
3. Ben Arous
4. Bizerte
5. Gabès
6. Gafsa
7. Jendouba
8. Kairouan
9. Kasserine
10. Kebili
11. Kef
12. Mahdia
13. Manouba
14. Medenine
15. Monastir
16. Nabeul
17. Sfax
18. Sidi Bou Zid
19. Siliana
20. Sousse
21. Tataouine
22. Tozeur
23. Tunis
24. Zaghouan
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.nytimes.com/2012/03/27/world/africa/tunisia-says-constitution-will-not-cite-islamic-law.html?_r=0


text:
Bergtóra Hanusardóttir
Bergtóra Hanusardóttir (f. 15. november 1946) er sertannlækni í ortodonti og rithøvundur. Bergtóra Hanusardóttir var fødd í Havn í 1946, og har vaks hon upp. Hon fór til Danmarkar at lesa til tannlækna og hevur arbeitt sum sertannlækni í mong ár. Bergtóra hevur verið virkin á ymsum økjum, t.d. í studentafeløgum, ítróttafeløgum, í uttanflokkaðum, samfelagspolitiskum arbeiði, so sum í friðarrørsluni og í Fólkafylkingini móti EEC. Serligan stóran dent hevur hon lagt á kvinnupolitiskt arbeiði. Hon var ein teirra, sum stovnaði Kvinnufylkingina, var í blaðstjórnini á Kvinnutíðindum og hevur umboðað Føroyar á kvinnuráðstevnum ymsastaðni í heiminum. Eisini hevur hon sitið í javnstøðunevndini. Hon hevur skrivað prosayrkingar, stuttsøgur og skaldsøgur. Hon viðger ofta samfelagsligu støðuna hjá kvinnum í sínum skaldskapi. Hon knýtir saman bæði tað persónliga og tað samfelagsliga.
Innihaldsyvirlit
- 1 Kvinnurørslan
- 2 Bibliografi
- 3 Familja
- 4 Keldur
- 5 Slóðir
Kvinnurørslan[rætta | rætta wikitekst]
Bergtóra hevur í mong ár verið aktiv innan føroysku kvinnurørsluna. Hon hevur verið nevndarlimur og forkvinna í Kvinnufelagnum í Havn í nógv ár og hevur havt alstóran týdning fyri føroysku kvinnurørsluna og menningina av kvinnusamleikanum. Í 1995 luttók Bergtóra á Kvinnuráðstevnuni í Peking og í 2000 í New York.
Á Altjóða Kvinnudegnum í 1999 varð Bergtóra heiðrað av felags nevndarlimum sínum í Kvinnufelagnum, fyri tað stóra arbeiði, hon hevði gjørt gjøgnum árini kvinnumálum til frama.
Bibliografi[rætta | rætta wikitekst]
Skaldsøgur[rætta | rætta wikitekst]
Stuttsøgur[rætta | rætta wikitekst]
- Fundarboð
- Loynigongir (1993).
- Eisini kærleiki, Frostrósan 1987.
- Katrin, Frostrósan 1987.
- Várvindar, Kvinnutíðindi 1988.
- Bonsai (2000).
Leikrit[rætta | rætta wikitekst]
Yrkingar[rætta | rætta wikitekst]
- Songartíð (2000).
- Smágenta, prosayrking í leikinum Kvinnur, Kvinnutíðindi nr.1, 1984.
- Ung kvinna, prosayrking í leikinum Kvinnur, Kvinnutíðindi nr.1, 1984.
- Songartíð, yrking, útgivin í Prikkut vár, 2000.
Í Kvinnutíðindi[rætta | rætta wikitekst]
- Langomma, Kvinnutíðindi nr 1, 1984.
- Tilkomin kvinna, Kvinnutíðindi nr 1, 1984.
- Einsamøll mamma, Kvinnutíðindi nr 1, 1984.
- Kvinna í starvi, Kvinnutíðindi nr 1, 1984.
- Ung kvinna og Smágenta, Kvinnutíðindi nr 1, 1984.
- Prosayrkingar í leikinum Kvinnur Kvinnutíðindi nr.1, 1984.
Hugsjónarligar greinir[rætta | rætta wikitekst]
- Viva Chile, Froskmannatíðindi, 1971. [1]
- Miss Føroyar, Føroysku bløðini, 1971.
- Dreymalandið – og veruleikin, Oyggjaskeggi, 1974.
- Ítróttur og kyn í føroyskum tíðindasendingum, Føroysku bløðini, 1974.
- Kvinnusøga, hugleiðingar, Kvinnutíðindi, 1982.
- Brot úr kvinnusøguni, Kvinnutíðindi, 1983.
- Í Friðarlegu, Kvinnutíðindi, 1985.
- Hví ræðast Virginiu Woolf?, Kvinnutíðindi, 1986.
- Friðartjaldið í Nairobi, Kvinnutíðindi, 1986.
- Mál og kyn, ummæli og hugleiðingar, Kvinnutíðindi 1987.
- Forðingar fyri javnstøðu, Glottar úr Kvinnulívi, red. Kirstin Didriksen, 1988.
- Himmal og helviti á Forum, Kvinnutíðindi 1989.
- Hvagar gongur leiðin, Kvinnutíðindi 1990.
- Úr Føroyum, á donskum í Norden – kvinders paradis? Red. Brit Fougner og Mona Larsen-Asp, Nord 14, 1994.
- Situation of Women in the Faroe Islands, í The Danish National Report to the Fourth World Conference on Women 1995, Udenrigsministeriet, København, 1994.
- Hvat hendi í Kina? Dimmalætting og Sosialurin, 8.mars 1996
- Hugleiðingar í „Vetrarbreytum“, red. Birgir Kruse, Útvarp Føroya, 1996, 97, 98 og 99.
- Tann friðarliga Kollveltingin og aðrar greinir, Kvinnutíðindi, túsundáraskiftið.
- Kvinders forhold i Færøerne og Grønland, á donskum og enskum saman við Agnete Hammeken í Ligestilling i tusmørke, Dansk NGO Skyggerapport forud for Beijing + 5, Kvinderådet, 2000.
Vísindaligar greinir[rætta | rætta wikitekst]
- Estimates of orthodontic treatment need in Danish schoolchildren, saman við Sven Helm et al., Community Dental Oral Epidemiol., 3:136-142: 1975.
- Appréciation de la nécessité du traitement orthodontique chez des enfants danois d’aðge scolair, saman við Helm et al., Revue d’Orthopedie Dento Faciale, t.XI: 4: 471-482: 1977.
- Forekomst af tandstillingsfejl hos børn med komplet læbe- og ganespalte, Vísindalig ritgerð, Københavns Tandlægehøjskole, Institut for ortodonti, 1978.
- Viðgerð av børnum við andlitsbrekum; Javni, nr.1, 3-13, 1978.
- Skeivar tenn hjá føroyskum børnum; Fróðskaparrit, 26. bók, 81-113, 1978.
- Tey bera rong boð, Kvinnutíðindi, 1985.
- Politikkur og kvinnurnar, Kvinnutíðindi, 1989.
Útgivið á øðrum málum[rætta | rætta wikitekst]
Útgivið á donskum[rætta | rætta wikitekst]
- Også kærlighed, á donskum í En vandhistorie og andre færøske fortællinger, týtt og red. av Kirsten Brix, Vindrose, 1994.
- Katrin, í danskari týðing í En vandhistorie og andre færøske fortællinger, týtt og red. av Kirsten Brix, Vindrose, 1994.
Útgivið á norskum[rætta | rætta wikitekst]
- Katrin, stuttsøga týdd til norskt av Ivar Stegane í Fyrste ferda bort, red. Nedrelid, Sigurðardóttir og Stegane, Samlaget, 1993.
Útgivið á svenskum[rætta | rætta wikitekst]
- Sommarnatten den blida, stuttsøga týdd til svenskt av Inge Knutsson í Avsändare Norden, red. Anneli Jordahl og Marianne Steinsaphir, En bok for alla, 1996.
Útgivið á týskum[rætta | rætta wikitekst]
- Katrin, stuttsøga týdd til týskt av Detlef Wildraut í týska tíðarritinum Tjaldur, 31 / 2003.
Familja[rætta | rætta wikitekst]
Bergtóra Hanusardóttir hevur verið gift við havfrøðinginum Bogi Hansen, tey fingu tvey børn: Tróndur Bogason (1976) og Ragnheiður Bogadóttir (1979). Tróndur er tónaskald og er giftur við songkvinnuni Eivør Pálsdóttir. Móðir Bergtóru var Mia Trónd úr Gundali í Havn, faðir Bergtóru var Hanus D. Jensen úr Útistovu í Skúgvi. Mia og Hanus fingu fýra børn, gentur, Bergtóra er elst, hinar systrarnar eru Rannvá, Svanna og Marjun. Marjun Hanusardóttir starvast sum løgmansstjóri.[2] Mia Trónd var ættað úr Kirkjubø, foreldur hennara vóru Malan og Tróndur Hansen. Tróndur var sonur Gustu av Kák og Jóannes úr Kirkjubø, sum búsettist á Ryggi í Havn. Omma og abbi hennara á faðirsíðuni vóru úr Skúvoy, omman var Mathea D. Poulsen, sum var dóttir Súsannu og Hanus í Garðinum, og abbin var Antines Jensen, sum var sonur Elsubu og Janus úti í Stovu í Skúvoy.[3]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Kvinnutíðindi.
- Tær ynsktu sær hús; Christin Plate og Elsa Zachariasen.


text:
18. PARTUR
Jesus ger undur
Jesus vísir við undrum sínum, hvussu hann fer at útinna sítt kongsvald
GUD gjørdi Jesus føran fyri at gera nakað, sum onnur menniskju ikki kundu. Jesus gjørdi nógv undur — ofta meðan heilir skarar hugdu at. Hesi undrini vístu, at Jesus hevur vald á fíggindum og trupulleikum, sum ófullkomin menniskju ongantíð hava verið før fyri at fáa bilbugt við. Latið okkum taka nøkur dømi.
Hungur. Fyrsta undrið, Jesus framdi, var at gera vatn til vín. Tvær ferðir mettaði hann svangar mannamúgvur, ið taldu fleiri túsund, við bert nøkrum fáum breyðum og fiskum. Í báðum førum var ov mikið av mati til øll.
Sjúka. Jesus grøddi „hvørja sjúku og alskyns veikleika hjá fólkinum“. (Matteus 4:23) Hann grøddi blind, deyv, spitølsk, epileptikarar, lamin, krypil og løstað. Eingin sjúka var, sum hann ikki var førur fyri at grøða.
Vandamikið veður. Tá ið Jesus og lærisveinar hansara sigldu yvir um Galileavatnið, kom harður stormur. Lærisveinarnir vóru ræðsluslignir. Men Jesus hugdi bert eftir óveðrinum og segði: „Tig, ver stilt!“ Og hann makaði vindin, tað varð blikalogn. (Markus 4:37-39) Eina aðra ferð kom hann í ræðuligum illveðri gangandi eftir vatninum. — Matteus 14:24-33.
Illir andar. Illir andar eru nógv sterkari enn menniskju. Nógv menniskju hava einki megnað ímóti hesum óndu fíggindum Guds og hava ikki kunnað sloppið sær undan valdi teirra. Men tá Jesus ferð eftir ferð rak slíkar andar út úr fólki, tók hann teir av ræði. Hann ræddist ikki illu andarnar. Teir ræddist hinvegin hann, tí teir vistu, hvønn myndugleika hann hevði.
Deyði. „Síðsti fíggindin“, sum deyðin av røttum verður nevndur, er ein fíggindi, sum einki menniskja kann vinna á. (1 Korintbræv 15:26) Og kortini reisti Jesus nøkur upp frá deyðum, millum annað gav hann einari mammu, sum var einkja, sonin aftur, og tvey syrgjandi foreldur fingu ungu dóttur sína aftur. Ein annar undranarverdur tilburður var, tá Jesus, meðan ein skari av syrgjandi fólki hugdi at, reisti kæra vin sín Lazarus upp frá deyðum, hóast hann hevði verið deyður í næstan fýra dagar! Sjálvt ringastu fíggindar Jesusar viðgingu, at hann hevði framt hetta undrið. — Jóhannes 11:38-48; 12:9-11.
Hví gjørdi Jesus øll hesi undrini? Doyðu tey, sum hann hjálpti, ikki aftur? Jú, men undrini hjá Jesusi høvdu kortini varandi virði, tí tey vóru prógv um, at allar tær spennandi profetiirnar um Messiasríkið bygdu á veruleikan. Vit skulu ikki ivast í, at útnevndi kongur Guds kann gera hungur, sjúku, vandamikið veður, illar andar og enntá deyðan til einkis. Hann hevur longu prógvað, at Gud hevur givið honum vald á øllum hesum.
— Grundað á Matteus, Markus, Lukas og Jóhannes.


text:
Orð: Ókendur
Lag: Svensk fólkavísa frá 1881
Týtt: Kajfinn Hammer
1. “Hvar er bilettin? Og hvagar skalt tú?”
– “Jú, eg skal við upp til Himmalin!”
“Men hvussu skalt tú tó hagar koma
við hesum tokinum, lítla mín?”
– “Jú, sært tú, mamma hon sang so ofta
um Jesu “jarnbreyt” til Himmalin!
2. Fer hetta tokið ei upp til Himmals?
Og sást tú ikki, at hon var við?
Tað var, sum skuldi hon út at ferðast,
tá ið hon doyði – eg slapp ei við!
Nú vil eg við heim til mammu fara,
tí upp til Jesus meg hugur ber!”
3. “Sig mær, nær komst tú á hesar tankar,
mín lítli vinur, á, sig mær tað?”
– “Jú, sært tú, mamma hon sang um Jesus,
at Hann er leiðin til Himmalin!
At Hann á krossinum hekk og bløddi
av kærleika til tín og mín!
4. Alt er so trist og so tómt har heima,
nú síðan mamma ei er har meir!
Frá tí, hon doyði har finnist eingin,
sum við mær syngur og biður meir!
Eg kann ei longur har heima vera,
á veg mót Himli eg eri nú!
5. Her eri eg nú við mínum pjøkum,
á, lat meg sleppa til Himmalin!
Í “Himmaltokinum” frítt øll ferðast,
so sang mín mamma av hjarta glað!
Sig, syngur tú fyri barni tínum
um Jesu “jarnbreyt” til Himmalin?
6. Sig, eigur tú onga lítla dóttur?”
– “Á, jú, men hon er hjá Guði nú!”
“Fór hon til Jesus við hesum toki?
Skal eg frá tær henni bera boð?
Kann eg har siga: Eg sá tín pápa
í sama toki á veg til Guð?”
7. “Jú, víst, mín lítla, sig míni dóttur,
at pápi hennara ei vil meir
á syndavegnum mót glatan ganga,
men hevur vent sær til Kristus nú!
Ja, heilsa henni, at hann frá nú av
er við í “tokinum” heim til Guð!”
8. Og hesin heilt lítli pílagrímur
seg legði niður, og skjótt hon svav!
Og konduktørurin hana ballar,
– hann eina dóttur nú aftur fær!
Hjá honum varð hon tó ei so leingi,
bert nakrar dagar, so bleiv hon sjúk!
9. Hon skjótt kom við upp í “Himmaltokið”
og ferðing hennara bleiv ei long!
Í Frelsta Skaranum stendur hon nú
og syngur Guði ein nýggjan song!
– Mín vinur, tú, sum á sangin lýður,
skalt tú í Himmalin koma við?


text:
Haminastu Full HD Video Song – Fitoor Movie
Haminastu song,
Haminastu song download,
Haminastu hd video song,
Haminastu mp4 song,
Haminastu hindi movie song,
Haminastu bollywood movie song,
Haminastu full video song,
Haminastu full song,
Haminastu hindi song,
Haminastu free download,
Haminastu hd full song,
Haminastu hd hindi song,
Haminastu bollywood movie song · Haminastu free download · Haminastu Full HD Video Song - Fitoor Movie · Haminastu full song · Haminastu full video song · Haminastu hd full song · Haminastu hd hindi song · Haminastu hd video song · Haminastu hindi movie song · Haminastu hindi song · Haminastu mp4 song · Haminastu song · Haminastu song download


text:
Panoramio
Panoramio er ein geolokatións-heimasíða, har fólk kunnu deila sínar myndir við allan heimin. Heimasíðan er fyrst og fremst ætlað náttúru- og býarmyndum, sum brúkarin leggur á heimskortið júst har sum viðkomandi stóð, tá myndin varð tikin, og síðan verða myndirnar eftirhugdar av einum toymi á Panorio, og tey avgerða so, um myndirnar verða góðtiknar til Google Earth. Tær myndir á Panoramio, sum verða góðtiknar til Google Earth kunnu síggjast av brúkarum frá øllum heiminum, um tey brúka Google Earth ella Google Maps. Brúkarin finnur fram til eitt stað í heiminum, sum hann ella hon er áhugað í, og so ber til at síggja myndir frá tí staðnum, sum brúkarir á Panoramio hava lagt út. Brúkarar kunnu eisini seta lyklaorð á myndirnar, soleiðis at tað gerst lættari hjá øðrum brúkarum at finna fram til t.d. eitt bygdanavn, landanavn, eitt ávíst evni osfr. Panoramio heimasíðan er tøk á fleiri ymiskum málum. Høvuðsskrivstovan hjá Panoramio er í Zurich;[1] í skrivstovubygninginum hjá Google í Sveis.
Søgan[rætta | rætta wikitekst]
Tað vóru Joaquín Cuenca Abela og Eduardo Manchón Aguilar, tveir spaniumenn ið byrjaðu Panoramio heimasíðuna á sumri í 2005. Síðan gjørdist almenn 3. oktober 2005. Í mars 2007 vóru meira enn 1.000.000 myndir lagdar út av brúkarum,[2] og tveir mánaðir seinni vóru yvir 2 milliónir myndir á Panoramio.[3] Hin 30. mai 2007 kunngjørdi internetfyritøkan Google, at tey høvdu ætlanir um at keypa Panoramio,[4] og tað gjørdi Google so eisini í juli 2007[5]. Teir báðir stovnararnir vóru verandi har til 2010.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ "Panoramio.com". Panoramio.com. 2010-04-15. http://www.panoramio.com/photo/34381886. Heintað 2012-02-15.
- ↑ Panoramio.com, One million geolocated photos at Panoramio
- ↑ Panoramio.com, 2 million photos in Panoramio
- ↑ Googleblog.blogspot.com
- ↑ Panoramio


text:
Eyðkvæmi
Eyðkvæmi ella AIDS er sjúka sum stendst av HIV-ígerð, sum beinir fyri mótstøðuføri likamsins. Fyrstu tilburðirnir skrásettir í 1970-árunum. Eingin heilivágur er enn at fáa ið kan viðgera ein sjúkling fyri eyðkvæmi, men síðani 1995 hevur borið til at fingið heilivág ið ger at sjúkan ikki er eins deyðilig, sokallaður lívsleingjandi heilivágur.
Heims Heilsustovnurin (enskt "World Health Organization") sigur frá, at 14 milliónir afrikanarar eru longu deyðir av AIDS, og at 10 milliónir børn eru blivin foreldraleys. Víðari verður sagt, at HIV/AIDSpestin er so umfatandi, at 1/3 av børnum í Afrika undir 15 ár – koma at doyggja av AIDS. Fyri stuttum frættist eisini, at AIDS ger um seg í Kina við rúkandi ferð.


text:
Orð: Nikolai Frederik Severin Grundtvig
Týtt: Øssur Berghamar
Heilur, tú, sum øllum ræður,
Frelsari og millummaður.
Heimurin at tær vil søkja,
fegin tó eg vil meg krøkja
til tín kross og fylgja tær.
Hvat sást tú í Himmalhøllum
tó í mær og okkum øllum,
at tú fórt av ljósins hæddum,
birtir vón í sálum ræddum,
komst at geva okkum lív?
Men mítt hjarta, treiskt og tregið,
mangan køvir mína megi.
Lítið gott í mær man vera,
hvat kann eg tær, Harri, bera
aftur fyri kærleik tín?
Tú, sum lívið hevur givið,
gev, at eg av sonnum livi,
so tú fyllir sál og sinni,
ert í huga og í minni
lív mítt alt og longsil mín.
Men sum blóman má eg følna,
hond og hjarta skulu kólna.
Tó, um dagar munnu fækka,
deyðan skal eg ikki smakka,
tú tókst mína syndaskuld.
Krossins boðskapi eg trúgvi.
Takk, at skjótt hjá tær eg búgvi!
Halt mær, tá tað fer at skýma,
teska í tí síðsta tíma:
Leiðin ber til Paradís!


text:
Fyri at bøta um korini hjá skaldskapi í Føroyum, geva vit út eitt tíðarrit, sum kemur út eina ferð árliga, og sum inniheldur bundnan og óbundnan skaldskap, og umrøðu av nýggjari skaldskapi í Føroyum. Vit meta og vóna, at eitt slíkt tíðarrit kann styðja uppundir lesihugin hjá føroyingum at lesa skaldskap, samstundis sum tað eggjar rithøvundum og týðarum at skriva.
Vit seta okkum hesi mál fyri tíðarritið:
- at verða miðil fyri skaldskap í Føroyum
- at verða miðil fyri umrøðu av skaldskapi í Føroyum
- at skapa eitt umhvørvi í Føroyum fyri skaldskap
- at bjóða dygdargóðan skaldskap, sum fevnir um allar styttri skaldskapargreinir
- at bjóða altjóða skaldskap og heimsbókmentir á føroyskum máli
Avgerandi fyri, at føroyski lesarin fær dygdargóðan skaldskap, er, at skaldskapurin verður virðismettur eftir dygd. Tí eiga teir høvundar og týðarar, hvørs tekstir fáa innivist í hesum tíðarriti, at fáa rættvísa samsýning. Hetta halda vit vera minsta krav fyri, at eitt slíkt tíðarrit kann seta sær og í longdini varðveita eitt høgt støði.


text:
Frisland
Frisland, eisini kallað Frischlant, Friesland, Freezeland, Frislandia ella Fixland, er ein oyggj, sum var at síggja á flest øllum kortum av norðuratlashavinum frá uml 1560 til 1660. Tað varð hildið at liggja sunnanfyri Ísland, vestanfyri Føroyar.
Frá 1560 og fram til 1800 talið, vóru tað fleiri, ið leitaðu eftir Frislandi. Í hesum samanhangi vóru lond sum Ísland, Skotland, Suðurgrønland og Føroyar hildin at verða Frisland, hóast tey øll vóru at síggja á flestu av teimum somu kortunum. Tó sæst Føroyar ikki á kortinum hjá Nicolo Zeno frá 1558, har sæst Friesland sunnanfyri Ísland, á leið har ið Føroyar eru. Summir granskarar hava havt tað ástøði, at Friesland á kortinum var Suðuroy, har ið sagnir jú eisini siga frá at frísar búðu, teir søgdust búgva í Akrabergi, eystanfyri Sumba.[1] Sumbingar kvøða Frísakvæðið, sum Poul F. Joensen hevur yrkt útfrá søgnini.[2] Frá gomlum tíðum hevur eisini Frísa vísa verið kend ogkvøðin í Føroyum.[3]
Frisland hevði nágreiniligar lýsingar av bæði íbúgvunum, ið skuldu eitast fyri at búgva har, og av staðarnøvnum í landinum. Bæði útsjónd og hvat teir tókust við, var væl lýst.[4]


text:
Fólkaræðiliga Lýðveldið Kongo
Fólkaræðiliga Lýðveldið Kongo (franskt: République démocratique du Congo), eisini nevndir Kongo-Kinshasa ella Sair, er eitt stórt land í Miðafrika. Landið hevur mark ímóti níggju londum: Miðafrikalýðveldið, Sudan, Uganda, Ruanda, Burundi, Tansania, Sambia, Angola og Kongo. Høvuðsstaður er Kinshasa. Landið hevur umleið 62 mió. íbúgvar og høvuðsmálið er franskt.
Hungursneyðin í Kongo er stór (2012). Í fimm landspørtum doyggja hvønn dag í minsta lagi 700 børn yngri enn fimm ár. Einans eitt av fimm børnum hevur nøktandi føðslu. Út við 530.000 børn yngri enn fimm ár og meira enn ein miljón kvinnur hava tørv á matvøruhjálp. Ófriður við ógvisligum harðskapi, høgir matvøruprísir og heimskreppan hava sambært WFP økt matvørutrotið í Kongo.
Innihaldsyvirlit
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Kongoáin er sum ein ovurstórur bugur ígjøgnum alt landið og er sjálv lívæðrin í landinum. Veðurlagið er lýtt og slavið, mesta fólkið livir av landbúnaði. Fólkaræðiliga Lýðveldið Kongo er eyðkent fyri sermerktu list sína. Kubafólkið miðskeiðis í landinum nýtir skeljar, perlur og raffia - tægrir úr pálmabløðum, tá ið tey gera mátingar - mynstur. Diamantar, kopar og kobolt eru 80 % av inntøkunum í landinum.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Kongolandið var í hjálandatíðini skift ímillum Frakland og Belgiu; Frakland átti landið vestan fyri Kongoánna, og Belgia átti landið eystan fyri Kongoánna. Hin belgiski parturin av Kongo gjørdist sjálvstýrandi tjóðveldi; hann fekk sær Leopoldville til høvuðsstað og kom tí at eita Kongo Leopoldville, men eitur nú Kinshasa. Síðan Fólkaræðiliga Lýðveldið Kongo ella Kongo Kinsaha sleit frá Belgia í 1960, hava borgarakríggj og harðrent einaræðisstýrið plágað landið. Hesir tvørleikar og fallandi prísur á útflutningsvørum hava gjørt, at Fólkaræðiliga Lýðveldið Kongo er av fátækastu londum í heiminum.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Mannarættindabrot[rætta | rætta wikitekst]
Sjúkrahús í Fólkaræðiliga Lýðveldinum Kongo gera vart við, at higartil í ár (okt. 2012) eru umleið 5000 kvinnur neyðtiknar har norðuri í landinum. Neyðtøkur eru vorðnar støðugt meiri vanligar í Kivu-landspartinum. Myndugleikarnir siga, at neyðtøkumenninir eru fyrrverandi hermenn úr tutsi-ættarbólkinum, sum tóku seg burtur úr stjórnarherinum í apríl. Teir hava neyðtikið kvinnur og burturflutt menn og ungar dreingir og noytt teir at taka lut í bardøgum við stjórnarherin. Amnesty International sigur, at neyðtøkurnar og burturflytingarnar verða brúktar til at ræða fólk við.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Kongo er eitt óføra stórt ríki, men har er fátt við fólki. Hetta kemur av, at stórir partar av landinum eru avvaksnir við veldigum regnskógi, og í regnskóginum er ógvuliga tunnligt við fólki. Norðuri í buginum á Kongoánni eru stórar víddir av vátlendi, sum eru yðjandi fullar av eitrandi mýggjum og flugum. Hesar víddir eru fullkomiliga mannleysar. Savannan norðan fyri og sunnan fyri regnskógin er mangastaðni heilt fjølbygd, tí hon er tað besta búnaðarlandið, har belgiarnir hava havt urtagarðar sínar og hava lært afrikanarnar at handfara jørðina tíðarhóskandi.
Landslutir[rætta | rætta wikitekst]
- Bandundu
- Bas-Kongo
- Équateur
- Kasai-Occidental
- Kasai-Oriental
- Katanga
- Kinshasa (høvuðsstaðarøki)
- Maniema
- Norðurkivu
- Orientale
- Suðurkivu


text:
Orð: Ådne Lønnegraff
Týtt: Petur Jacob Sigvardsen
Viðmerking: Týddur í 1978.
1. Tak meg, Jesus, í tín favn,
tá meg nívir náttin svarta,
leið meg í ta tryggu havn,
– lat meg hvíla við títt hjarta!
Inn í stilli stýr mín stavn,
tak meg, Jesus, í tín favn!
2. Goym meg, Jesus, við tín barm,
tá ið lívsins vandar lúra,
og mær ræðsla veldur harm,
– boðabrot um sker og flúrar.
Rætt mær tá tín veldisarm,
goym meg, Jesus, við tín barm!
3. Goym meg, Jesus, goym tú meg,
ver mítt skjól og øll mín verja!
tá tann óndi sníkir seg
og við snildum á man herja!
Goym meg, Jesus, hjá mær búgv,
tá tú roynir mína trúgv!
3. Goym meg, Jesus, við tín barm,
tá so líðandi eg vikni;
og eg kenni deyðans harm,
tá við lívslok burt eg blikni,
Rætt mær, Jesus, tá tín arm,
lat meg sovna við tín barm!


text:
Riddarakvæði
Riddarakvæði hava altíð verið væl umtóktur skaldskapur í Føroyum, líka frá fyrstu tíðini, kvæði vórðu yrkt. Talaner um høviskan skaldskap um rík og/ella aðalborin fólk, og vanligasta temu í teimum eru kærleiki og hevnd.
TSB-skrásetingin hevur hendan bólkin við sum bólk D.
Í TSB eru skrásett 45 føroysk kvæði av hesum slagi[rætta | rætta wikitekst]
Ívars vísa (TSB D 1)
Frúgvin Espalín (TSB D 11)
Ásbjørn prúði (TSB D 16)
Moyin og sveinurin (TSB D 71)
Harra Pætur og Elinborg (TSB D 72)
Junkarin Loðin (TSB D 79)
Pætur Knútssons vísa (TSB D 80)
Magnus kongur í Noregiella (TSB D 94)
Ríki Álvur (TSB D 128)
Biðilin (TSB D 130)
Kongur og jomfrú (TSB D 136)
Ríka frú (TSB D 155)
Pálnir Búgvason (TSB D 163)
Svein kongur (TSB D 172)
Ebbin kall (TSB D 178)
Harra Jóan Ingvarsson (TSB D 193)
Herleivs kvæði (TSB D 211)
Magnus Jógvansson (TSB D 212)
Brøðurnir (TSB D 222)
Riddarin og festarmoyin (TSB D 224)
Grímur á Aðalvølli (TSB D 230)
Roysningur (TSB D 231)
Harra Pætur og Kirstin (TSB D 245)
Harra Tímars vísa (TSB D 247)
Selamons ríma (TSB D 256)
Valdiman og Tóva (TSB D 258)
Brúnsveins vísa (TSB D 259)
Plóg og Ingimman (TSB D 310)
Faðir og sonur (TSB D 316)
Faðir og dóttir (TSB D 324)
Pálins táttur (TSB D 334)
Ingimann og Eirikur (TSB D 345)
Kong Valdiman og Sofía (TSB D 346)
Gunnars kvæði (TSB D 355)
Ívar Skjøldsvein (TSB D 362)
Ellindur bóndi á Jaðri (TSB D 268)
Parisar vísa (TSB D 381)
Ragnars kvæði (TSB D 401)
Gests ríma (TSB D 402)
Flóvin Bænadiktson (TSB D 424)
Kristin og keypmenninir (TSB D 426)
Bænadikts kvæði (TSB D 432)
Frúgvin Olrina (TSB D 437)
Belfjóna (TSB D 440)
Sum dømi um innihaldslig eyðkenni kann nevnast, at kvæðið Harra Pætur og Elinborg snýr seg um tvey ung, ið gjørdust góð. Elinborg vildi tó ikki giftast beinanvegin, men vildi liva støk í sjey ár afturat. Hetta líkaði ikki Harra Pæturi, og hann forbjóðaði hvørjum manni at sova við henni. Áðrenn hesi sjey árini vóru umliðin, var Harra Pætur fluttur av landinum til Danmarkar. Elinborg leingist so illa eftir honum, at hon at enda ger av at fara til Danmarkar eftir honum. Saman við nøkrum moyggjum fer hon við báti avstað. Tær høvdu klipt sær hárið, Elinborg gjørdi teimum riddaraklæði og lærdi moyggjarnar jútska riddaramálið. Aftaná at hava siglt í tríggjar mánaðar kemur hon inn í høllina hjá Harra Pæturi og konu hansara, ið kallaðist Ingibjørg. Tó at Elinborg hevði klipt hárið hjá sær, sær Harra Pætur, at hetta er Elinborg.At enda sigur Harra Pætur við Ingibjørg, at hann fer avstað við sínum systursoni, sum hann kallar Elinborg, og um hann ikki kemur aftur innan fýra dagar, skal hon ikki vænta hann meira. Men Ingibjørg visti tó væl, at hon ikki var systirsonur hansara. Heimkomin lata Harra Pætur og Elinborg seg gifta.
Í Flóvin Bænadiktssyni er ein kvinna, nevnd frúgvin Marita, gift við Hermanni eftir vilja foreldranna. Tíðliga ein morgunin møtti hon, saman við sínum tólv fylgismoyggjum, Flóvini Bænadiktsyni, ið hevði hug á henni. Marita óttaðist fyri, at Flóvin skuldi drepa mann hennara, fyri at fáa hana, tí tað hevði hann sagt; og so varð. Marita hevði verið í kirkju og sæð Flóvin har, men segði við Hermann, at hann ikki var har, seinni varð Hermann skotin av Flóvini í skóginum. Marita fær tey syrgiligu boðini, at maður hennara er deyður. Eftir hetta ríður Flóvin til hennara á heysti, og biður hana koma í song við sær (sum niðurlagið sigur), men noktar hon hesum. Eftir hetta fór Marita í nunnukleystur.
Herleivs kvæði snýr seg um keisarasonin Herleiv, ið ynskti sær sín javnlíka, eina konu, ið ein av sveinum hansara nevnir vænu dóttir kong Ívars í Danmark. Hetta eru hvørki pápi Herleiv ella Isgerð, elskarinna hansara, glað fyri. Hóast hetta fer hann til Danmarkar, har hann í høll kongsins biðir um dóttur hansara, við tí svari, at hon sjálv má svara fyri seg. Hon játtaði seg at giftast við honum, og so varð. Eftir at tey vóru gift, fekk hon sóttina, helsótt. Hon gjørdist sjúk og doyði. Síðani gav Herleivur seg í kloystur og ongantíð livir hann betur enn nú. Harra Pætur og Elinborg og Flóvin Bænadiktson hava fleiri felags innihaldslig eyðkenni; eitt nú afturvendandi kærleikstrýhyrningin. Sum dømi kann nevnast, at Harra Pætur og Ingibjørg vóru gift, men so kemur Elinborg ímillum tey, og hon og Harra Pætur giftast. Innihaldslig eyðkenni eru eisini, at øll riddarakvæði hava ein riddara ella ein, ið ber riddaraleiklutin í innihaldinum. Tað sæst eisini ofta á heitinum á kvæðunum. Kvæðini “Flóvin Bænadiktson” og “Herleivskvæði” enda bæði við tí, at høvuðspersónurin gevur seg í kleystur, tí makin doyr.
Keldur:[rætta | rætta wikitekst]
Dahl, Árni: “Elstu skriftminni”. Í: Bókmentasøga I - frá landnámi til Hammershaimb. Fannir 1980. http://www.heimskringla.no/faeroysk/folkekvad2/paeturogelinborg.htm (30.01.08)
http://www.midgaardsormen.dk/kvade/flovinbanadiktson.dk (31.01.08) http://www.slaid-ring.fo/eldri-kvaedi.html (28.01.08) http://www.hildarheygur.dk/?sprog=&side=2454b3da019d89d72c0dec97168472ca (04.02.08)


text:
16. desember
16. desember er dagur 350 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 351 um skotár er). 15 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2014 - Yvirgangsálop var framt móti einum skúla í Peshawar í Pakistan, har ið í minsta lagi 145 fólk lótu lív, av teimum vóru 132 børn millum 8 og 18 ár. Tað vóru sjey vápnaðir menn, ið vóru limir í Tehreek-e-Taliban Pakistan, ið framdu illgerðina.
- 2013 - Føroya fyrsti langhylur varð reisur á Oyrunum í Vági. Hann væntaðist tá at gerast liðugur á sumri 2014.
- 2012 - Pál Joensen vann bronsu á HM á stuttgeil í 1500 metrum frí við tíðini 14:36.93, danin Mads Glæsner vann kappingina við tíðini 14:30.01. Bronsu heiðursmerkið sum Pál vann var tað fyrsta heiðursmerki í HM í svimjing, sum nakar føroyingur nakrantíð hevur vunnið. Í juni 2013 varð bronsan broytt til silvur, av tí at danin Mads Glæsner, sum vann gull í somu kapping, varð dømdur fyri doping og misti tí heiðursmerkini, ið hann hevði vunnið á HM á stuttgeil í 2012. Dopingroyndirnar vóru tiknar undir HM stevnuni.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1977 - Rikard Long (f. 1889)
- 1859 - Wilhelm Grimm (annar av Grimm brøðrunum)


text:
25.11.2016 |
Broyting í busskoyringini úr Sandavági
Í sambandi við at arbeiðið at gera rundkoyring í Sandavági er byrjað, er broyting í busskoyringini
Arbeiðið at gera rundkoyring í Sandavági er byrjað
Í sambandi við arbeiðið at gera eina nýggja rundkoyring í Sandavági er neyðugt at víðka um verandi arbeiðsøkið frá komandi mánadegi 28. november 2016 at rokna, og so leingi arbeitt verður.
Í hesum tíðarskeiði verða ferðsluviðurskiftini broytt soleiðis, at høvuðsíbindingin til eystaru síðu av Sandavági verður stongd fyri allari ferðslu. Á kortinum omanfyri sæst, at tað er Hammershaimbsvegurin (við kommunuskrivstovuna), ið verður stongdur, og hvar ferðslan kann koyra ístaðin. Á vegateininum frá Steigabrekku 22 til Sarpaveg 1 verður ferðslan stýrd við ljósregulering í dagtímunum. Parkeringsforboð verður við ljósreguleringina.
Fyri at minka um ferðsluna, meðan arbeitt verður, verður eyka skúlabussur settur inn, soleiðis at allir skúlanæmingar kunnu taka bussin í skúla á morgni.
Um veðrið er til vildar, fer hetta arbeiðið at taka umleið tvær til tríggjar vikur at gera.
Eyka bussur er settur inn á morgni og øll børn úr Sandavági sleppa við bussinum
Bussur 2: 07.45 frá Gamla skúla
Bussur 2: 07.47 frá Miðstaðarøkinum
Bussur 1: 07.47 frá Barnagarðinum (hetta er um 3 minuttir fyrr enn nú) #
Bussur 1 & 2: 07.50 úr Sørpum ( hetta er 2 min seinni enn nú) #


text:
Fróðskaparsetur Føroya
Fróðskaparsetur Føroya er universitetið í Føroyum og varð sett á stovn tann 20. mai 1965. Endamálið hjá Fróðskaparsetri Føroya, sum er ásett í løgtingslóg, er at "inna gransking, geva frálæru á hægsta stigi og breiða út kunnleika um vísindalig úrslit og háttaløg".
Í stýrinum fyri Fróðskaparsetur Føroya sita sjey limir. Landsstýrismaðurin velur fýra teirra uttan fyri stovnin, starvsfólkini velja tveir og tey lesandi ein lim. Fyri hvønn lim verður varalimur eisini valdur. Valskeiðið er 4 ár, fyri tey lesandi er skeiðið tó 1 ár.
Á skúlanum ganga um samanlagt um 142 næmingar.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fróðskaparsetur Føroya varð stovnað í 1965 við tí latínska heitinum Academia Færoensis. Tað vóru limirnir í Føroya Fróðskaparfelag, stovnað í 1952, sum tóku stig til at fáa ein lærdan háskúla í Føroyum. Føroya Fróðskaparfelag arbeiddi miðvíst fyri einum vísindaligum umhvørvi. Av virksemi felagsins kunnu nevnast útgávan av Fróðskaparriti og eitt sera umfatandi arbeiði at savna føroyskt orðatilfar.
Við einum uppskoti frá Fróðskaparfelagnum sum grundarlagi samtykti Føroya løgting í 1965 at seta á stovn Fróðskaparsetur Føroya, við tí endamáli at inna "vísindaligt rannsóknarstarv og hægri undirvísing. Skylda læraranna er at fremja bæði". Føroyingar fingu tá ein hægri lærdómsstovn.
Fróðskaparsetrið byrjaði virksemið við einum professara, Christiani Matras, og einum skrivara, Maud Heinesen. Virksemi tey fyrstu árini fevndi um ársskeið í náttúrusøgu og í føroyskum fyri lærarar. Hetta vóru skeið, sum Fróðskaparfelagið hevði tikið stig til, og sum Fróðskaparsetrið helt fram við. Ársskeiðini fyri lærarar vórðu hildin toluliga regluliga á setrinum til tað seinast í 1980'unum varð avgjørt, at eftirútbúgving av lærarum skuldi skipast á Landsskúlafyrisitingini.
Umframt ársskeiðini skipaði setrið fyri almennum fyrilestrum um ymisk evni og kvøldskeiðum í føroyskum. Tey fyrstu árini stílaði setrið fyri eini innsavningarnevnd, ið varð sett í 1967, og hevði til uppgávu at bjarga føroyskari fólkamentan. Sum framhald av hesi nevnd varð tjóðlívsnevndin sett í 1970 til at savna tilfar um føroyskt fólkalív og føroysk fólkaminni. Hetta tilfar er í dag á goymslu á Føroyamálsdeildini. Harumframt varð sett ein nevnd í 1972 at skipa fyri innsavning av føroyskum sálmasangi og andaligum vísusongi.
Útbúgvingar[rætta | rætta wikitekst]
Verulig akademisk útbúgving byrjaði í 1970 við heimspeki og skeiði til ”filosofikum”. Tann akademiski próvlesturin byrjaði við eini náttúruvísindaligari-heimspekiligari støðisútbúgving í 1972. Síðani 1981 hevur verið undirvíst regluliga í stødd-/alisfrøði og lív-/evnafrøði, og frá 1987 eisini til BS í ymsum greinum.
Á Føroyamálsdeildini varð farið undir próvlestur í 1974. Fyrsta árið bert sum eitt ára lestur, men síðani 1976 sum 2 ára lestur til exam.art. Eisini her varð farið undir víðari lestur í 1987, til cand.phil. Í 1976 varð farið undir eina 2 ára útbúgving í gudfrøði. Tey fyrstu árini vóru royndarár, men í 1978 varð avgjørt at seta Gudfrøðideildina á stovn. Avtala varð gjørd við universitet í Íslandi og í Danmark um, at studentarnir kundu gera lesnaðin lidnan har. Gudfrøði og søguvísindi vórðu løgd saman til eina deild, og í 1987 varð farið undir at undirvísa í søguvísindum, fyrst til exam.art, síðani til BA og cand.phil. Av ymsum grundum steðgaði undirvísingin í guðfrøði í 1988.
Í tíðarskeiðnum 1993-1995 varð skipað fyri ársnámum í ávíkavist samfelagsvísindum og búskapi, handli og máli. Hesin lestur steðgaði í kreppuárunum, men í 2000 vóru studentar aftur tiknir inn til ársnám. Seinni bleiv hetta til eina BSSc í stjórnmálafrøði. Frá 1999 hevur Náttúruvísindadeildin við dyggum stuðli frá oljufeløgum kunnað bjóðað út útbúgving í kolvetnisverkfrøði. Fyrstu studentarnir fingu prógv í kolvetnisverkfrøði á vári 2002.
Á heysti 2002 byrjaði nýtt útbúgvingartiltak, kallað opið setur, við útbúgving í KT-frøði. Talan er um parttíðarlestur, sum kann samskipast við arbeiði innan KT-vinnuna. Fyrstu 11 studentarnir fingu BS-prógv í KT-frøði í februar 2005. Í 2003 kom nýggj útbúgvingarkunngerð fyri allar útbúgvingarnar á Fróðskaparsetrinum, har allar útbúgvingar vóru skipaðar eftir Bologna leistinum við bachelor, master og Ph.D., vanliga umrøtt 3+2+3 skipanin. Allar deildir Setursins skipaðu sínar útbúgvingar eftir hesum leisti frá lestrarárninum 2004-2005.


text:
Teldlar verða ov lítið brúktir í undirvísingini
Nú kemur frágreiðingin um kanningar av nýtslu av talgildum miðlum í skúlanum. Tað eru Erla Olsen og Vár í Ólavsstovu, adjunktar á Námsvísindadeildini, sum hava gjørt eina víðfevnda spurnakanning av teldlanýtslu í trimum skúlum.
Kanningin hevur hugt eftir teimum amboðum, sum skúlin gevur næmingunum, og teimum, sum næmingarnir sjálvir eiga. Eisini verður hugt at hugburði til KT-nýtslu og úrtøku av at nýta hesa tøkni.
Erla Olsen og Vár í Ólavsstovu vísa á, at teldilin er komin fyri at verða og at børnini ynskja, at hann verður brúktur í undirvísingini.
- Men veruleikin er, at teir møguleikarnir, ið eru í teldlinum sum undirvísingaramboð, verða ov lítið gagnnýttir, siga tær báðar.
Frágreiðingin hevur tilmæli til skúlaleiðslur, hvussu farast skal fram, um tey velja at fara at nýta teldlar í undirvísingini.
Kanningin, sum frágreiðingin er grundað á, er gjørd í samstarvi millum Tórshavnar kommunu og Fróðskaparsetur Føroya.
Viðgerð av svarunum eru komin út í prentaðari frágreiðing, og í tí sambandi verður framløga av bókini á Námsvísindadeildini á Frælsinum 20, hósdagin 15. desember kl. 15.
Frágreiðingin fer eisini at fáast teldutøk (pdf format).


text:
Theodore Roosevelt
Theodore Roosevelt (27. oktober 1858 - 6. januar 1919) var neytabóndi, veiðimaður og rannsóknarfari, umframt at hann var politikari. Hann fekk innlit í politikk sum nýskipanar-republikanari í New York og gjørdist væl umtóktur sum ovasti fyri sjálvbodnu Rough Riders, eitt reiðlið, ið gjørdu tænastu í spanska-amerikanska krígnum 1898. Sama ár varð hann valdur landshøvdingi í New York, og í 1901 gjørdist hann varaforseti. Eftir tað at William McKindley forseti varð myrdur í september í 1901, gjørdist Roosevelt forseti, og í 1904 varð hann afturvaldur. Stjórn hansara setti í verk eina nýskipanarætlan, og týdningarmestu broytingarnar vóru, at rættindi hjá stórfyritøkunum vórðu avmarkað, og tiltøk vórðu sett í verk at verja náttúrutilfeingið í USA. Roosevelt tálmaði eisini valdsmisnýtsluna hjá jarnbreytafeløgunum og stytti arbeiðstíðina hjá børnum, sum arbeiddu á verksmiðjum. Í uttanríkspolitikki eggjaði hann Panama at taka loysing frá Kolumbia, og afturfyri útvegaði USA sær rættindi til at gera Panamaveitina.


text:
Tak niður frágreiðingina her: 2014 SavnsGull (PDF skjal, letur upp í nýggjum kaga)
Download the annual report here: SavnsGull - Annual Report 2014 (PDF-document, opens in new browser)
View the video resume for 2014 here: Video: Árið ið fór í SavnsGulli
Les eisini
Dokumentarfilmurin um Føroyar, grindadráp og umhvørvi, vann fríggjakvøldið virðisløn á størsta amerikanska dokumentarfestivalinum, DOC N-Y-C
Tíðindi
Tann fyrra av tveimum útvarpssendingum um neurologin og sálarlæknan Viktor Frankl
Tróndur Vatnhamar og Finnur Koba kappast móti Solveig Hanusardóttir Olsen og Knút Háberg Eysturstein
Grønlendski landsstýrismaðurin í fiskivinnu- og veiðumálum hóttir við at taka loyvi frá grønlendsku skipunum, um tey ikki fáa skil á rúsevnum umborð
Eivør hevur roynt tað, Jógvan Hansen somuleiðis, og nú fer Kristina Bærendsen at syngja í íslendsku Eurovision kappingini


text:
1917
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 3. apríl - Vladimir Lenin kemur aftur til Russlands aftaná at hava livað í útlegd í Sveis.
- 12. mai - Sandavágssteinurin verður funnin.
- 4. juni - Fyrsta Pulitzer Price heiðurslønin verður handað fyri journalistik.
- 10. august - Verkfall tekur seg upp Spania, men fellur niður aftaná 3 dagar, tá 70 hava latið lív, fleiri hundrað eru meiðslaði og 2000 vorðin handtikin.
- 18. august - Eldur tekur seg upp í Thessaloniki í Grikkalandi, við teimum avleiðingum at 32% av býnum oyðilegst, og 70.000 mans verða heimleys.
- 6. desember - Finland fær fullveldi eftir 108 ár undir russiskum ræði.
Ókend dagseting[rætta | rætta wikitekst]
- Løgtingið yvirtekur skipið Smyril og rutusiglingina frá Mortensens-monnunum á Tvøroyri
- Kvinnur fáa lov at stilla upp til val í Hollandi.
- juli - Nógv hóvasták verður gjørt útfrá myndarøð, sum eigur at vísa veruligar blomsturálfar, barnauppfinnarin viður kennir ikki lygnina fyrr enn árið 1981.
List[rætta | rætta wikitekst]
Bókmentir[rætta | rætta wikitekst]
Prufrock and other Observations hjá T.S. Elliot
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 19. november - Indira Gandhi (d. 1984)
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 26. apríl - Fríðrikur Petersen, próstur, yrkjari og fyrsti formaður Sambandsfloksins. (f. 1853)


text:
Galapagosoyggjar
Galapagosoyggjar (Spanskt Archipiélago de Colón) er oyggjabólkur uttanfyri suðuramerikonsku vesturstrondini. Eins og fleiri plantu- og djórasløg bert eru á Galapagosoyggjum, soleiðis er eisini við fiskasløgunum.
Síðan ferð og ferðasøgn Darwins hevur áhugin fyri Galapagosoyggjum verið støðugt vaksandi millum vísindafólk. Nú í tíðindi verða gjørdar víðtøknar vísindaligar rannsóknir, har hópur av altjóða serfrøðingum taka lut. Ein miðdepil fyri slíkari gransking er Charles Darwin Research Station á oynni Santa Cruz. Har kanst tú fáa kunnleika um fjølbroyttu rannsóknirnar, ið fara fram á oyggjunum, sum síðan 1979 hava verið alfriðaðar.
Innihaldsyvirlit
Náttúra[rætta | rætta wikitekst]
Á Galapagosoyggjum eru 250 ílend sløg av blómuplantum, uml. 67 ílend fiskasløg og 28 ílend sløg av búfugli.
Verndarøki[rætta | rætta wikitekst]
Galapagos er í dag ein tjóðgarður [1]. Fyri at avmarka ferðafólk, er tað kostnaðarmikið at sleppa í land á Galapagos. Nógvar ymsar reglur eru settar fyri, hvat ferðafólk kunnu loyva sær at gera, m.a. er tað als ikki loyvt at nerta djórini, serligar reglur eru settar fyri, hvar man kann ganga, og at ferðafólk als ikki mugu taka nakað úr náttúruni [2].
Menningarlæran[rætta | rætta wikitekst]
Hesar gosoyggjar vóru eitt rannsóknarøkið, ið var so forvitnisligt, at tað fekk Charles Darwin at menna ástøði sítt um lívfrøðiligu menninga hjá dýrasløgunum og skriva kenda verk sítt Theory of Evoloution. Her var tað, Charles Darwin varnaðist tað ómetaliga margfeldi, ið kyknar upp í náttúruni og alsamt broytist alt eftir umhvørvinum, hann rakti við, at hvør oyggj hevði sítt heilt serstaka dýralív, sum var ymist frá hinum oyggjunum.
Djóralívið[rætta | rætta wikitekst]
Her eru nógv sløg, ið bara eru funnin við Galapagosoyggjarnar [3]. Dømir:
- Haviguanin: Einasta ferføtla, ið livir í havinum, har hon kann kava djúpt og leingi fyri at eta tara. Hetta var djóraslagið, ið Darwin als ikki tókti bráðvakurt, men annars kannaði gjølliga.
- Landiguanin: Er landdjór, og hon livir av plantuføði.
- Galapagosheykurin. Ungfuglurin er ljósur, og búnifuglurin er brúnur á liti. Hann hevur eina serstaka tillgang til oydna lendið, har bert fá djór eru at veiða, bøgan troðar upp til fýra steggjum, ið síðan hjálpa til við at ansa eggjum og at bera føði til ungarnar.
- Sjóleyvan.
- Stóra landskjaldbøkan, ið kan viga upp til 250 kg. og kann gerast um 200 ára gomul. Hon livir av plantuføði ovarlaga í lendinum. Hesin djórabólkur hevur annars givið Galapagosoyggjum núverandi navnið "Galapagos", ið á sponskum merkir skjaldbøka.
- Lavamásin. Bert 300 pør eru til av hesum fuglaslagi, ið einans heldur til á Galapagos.
- Huldukrabbin grevur sær holur í sandstrondini, og har kann hann lættliga krógva seg.
- Galapagospingvinin er heimsins minsta pingvin og harafturat tað pingvinslag, ið livir longst norðuri. Eini 15.000 pør eiga á Galapagos.
Dálking[rætta | rætta wikitekst]
UNESCO hevur koyrt Galapagos á listan yvir støð í vanda fyri umhvørvisoyðilegging [4].
Oljudálkingin í 2001[rætta | rætta wikitekst]
Tann 16. januar 2001 fór tangaskipið Jessica á land nær havnina við Puerto Baquerizo Moreno á oynni San Cristobal. Umborð vóru umleið 1.000 tons av olju. Meginparturin av hesi olju lak út í havið tær komandi tvær vikurnar [5]. Vandin fyri hervarligari umhvørvisvanlukku var ovurstórur, men góð streym- og veðurviðurskifti forðaðu hesum í stóran mun. Stórur partur av oljuni rak til havs. Eisini guvaði meginparturin av dieseloljuni burtur í nógva hitanum, áðrenn hon elvdi til skaða.
Við skipið og har í nánd doyðu tó ymisk dýr so sum t.d. pelikanir, sjóleyvur, súlur, igulker, fiskur, umframt grøntarar og reyðtarar á strondini. Samskipanin millum felagsskapir, fiskimenn, ferðavinnu, stovnar og myndugleikir virkaði so mikið væl, at nógvir oljudálkaðir fuglar vórðu bjargaðir við tað, at teir vóru viðgjørdir á staðnum ella á viðgerðarstovu. Vandin fyri at hóttafall kundi koma t.d. á tey heilt sjáldsomu djórasløgini so sum galapagospingvinina og lavamásan, minkaði tíbetur skjótt, tí fyribyrgingararbeiðið gekk so mikið væl [6].
Bókmentir[rætta | rætta wikitekst]
Umframt tær mongu frøðibøkurnar, ið eru til skjals um hesar navnframu oyggjar, so er eisini nakað av føgrum bókmentum, ið umrøða oyggjarnar ella hava tær sum leikpall. Norðmenn gjørdu rannsóknir og royndu at búseta seg har í 1925. Tað er umrøtt í bókini De Forheksede Øer eftir Alf Wollebæk, ið savnaði djór inn fyri Zoologisk Museum í Oslo [7]. Bókin kom út á Cappelens Forlag í 1934. Tað kann hugsast, at henda norska niðursetingin er íblástur til skaldsøguna eftir Johan Falkberget, Den Nye Bør Børson Jr., ið er prentað sum framhaldssøga í norska blaðnum Magasinet fyrstu ferð í nr 42 í 1957.
Í 1996 kom út spennandi skaldsøga eftir Jytte Borberg, Verdens Ende, á forlagnum Munksgard Rosinante. Bókin byggir á brotsmálakendar og gátuførar frásagnir um týskarar, ið seta seg niður á oynni Floreanu í 1929.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
-
-
Á oynni Bartolome.
-
Pinnacle Rock, ið minnir um føroyska Trøllkonufingur, er á oynni Bartolome.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.galapagospark.org/
- ↑ http://www.ecuador.us/galapagos.htm
- ↑ http://www.galapagos-islands-tourguide.com/galapagos-animals.html
- ↑ http://whc.unesco.org/en/news/322
- ↑ http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/southamerica/galapagos/1318937/Oil-spill-threatens-wildlife-on-Darwins-Galapagos-Islands.html
- ↑ http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1319692/Oil-slick-drifts-away-from-Galapagos-islands.html
- ↑ http://www.skabelse.dk/artikler/pdf/101.pdf


text:
Orð og lag: Anders Georg Flodén
Týtt: Hákun Djurhuus
Upprunaheiti: När den gyllne morgon skördemännen gå
1. Á tí ljósa morgni Harrans frelstu, tá
ið basúnin ljóðar, fara foldum frá.
Framman fyri hásætið tey møtast glað,
verða øll væl fagnað í Guds dýrdarstað.
Niðurlag: Gylti morgun, gylti morgun,
síðsta náttin svunnin er.
Heim vit fara glað, vit síggja Frelsaran,
halleluja, gleði, sum av øllum ber.
2. Á tí ljósa morgni upp úr grøvini
rísur hvør, sum her í Kristi sovnaði,
og sum brúður hans tey skulu stíga inn
glað og prísandi í sjálvan Himmalin.
3. Á tí ljósa morgni møðin burtur er,
og tá hvíla øll, sum krossin bóru her,
eingin deyði, sorg – hitt góða stríðið strítt,
tí hitt fyrra farið er, og alt er nýtt.
4. Á tí ljósa morgni – skalt tú vera við
í tí frelsta skara, har eitt ótalt lið?
Skalt tú syngja songin nýggja heima tá
og til Gud og Lambið tína hørpu slá?


text:
Orð: Petur Jacob Sigvardsen
Viðmerking: Yrktur 8. november 1959 í Keypmannahavn.
Enn lýsir tað lívsins ljósið,
sum hirðarnir fingu at sjá;
tað lýsir úr fátæka fjósi,
tað lýsir av Golgata.
Hvør undurfult glógvar tú, krossur,
tín tornakrúna so gylt!
Har rennur tann livandi fossur;
tað blóð mína sál hevur fylt.
Eg sá tínar krossfestu hendur
ein dagin, mín frelsari;
eg minnist, tú høvur títt bendi
og segði: „Tað er fyri teg.“
Eg hoyrdi í deyðans løtu
tey sælastu orð her í verð,
sum lótu upp lívsins gøtu,
tey orðini: fullgjørt alt er!
O, hjálp okkum, kæri Harri,
á okkara lívsins ferð
at liva tær støðugt nærri,
so leið móti himni ber!
Tøkk, Jesus, í deyðans dali
har liggur nú leiðin vís,
og unna mær, Harri, ta sælu
at skoða títt paradís.


text:
21. juli
21. juli er dagur 202 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 203 um skotár er). 163 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2013 - Ein ferðsluvanlukka á Sandavágshálsi kravdi trý mannalív sunnumorgun, stutt eftir at flogfarið hjá Atlantic var komið av Bermuda. Tveir doyðu á staðnum og ein doyði seinni sama dag á Landssjúkrahúsinum. Teir tríggir ið lótu lív vóru: Viljormur Gregoriussen, 51 ár, Høgni Carlsson, 48 ár báðir úr Havn og Hans Mortensen, 55 ár, av Argjum. Viljormur og Høgni høvdu verið á Oyggjaleikunum á Bermuda, har døturnar hjá Høgna spældu badminton og vunnu heiðursmerki fyri Føroyar, teir vóru leiðarar hjá føroyska badmintonlandsliðnum á Bermuda. Hans Mortensen koyrdi hýruvognin.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1899 - Ernest Hemingway, amerikanskur rithøvundur (d. 1961)
- 1951 - Robin Williams, amerikanskur sjónleikari (d. 2014)
- 1978 - Josh Hartnett, amerikanskur sjónleikari.
- 1983 - Eivør Pálsdóttir.
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1796 - Robert Burns, skotskur yrkjari (f. 1759)


text:
Jógvan Hugo Gardar
16.12.2016 - 09:15
Prísurin á Norðsjóvaroljuni Brent liggur í løtuni og sveiggjar millum 54,30 og 54 dollarar fyri fatið. Prísurin á amerikansku lættoljuni WTI er í løtuni 51,22 dollarar fyri fatið.
Mánadagin og týsdagin lá prísurin á Brent omanfyr 55,60 dollarar fyri fatið, men fall so til knappar 54 dollarar mikudagin, og hevur síðani kinka seg uppum 54 dollarar.
Í løtuni er prísurin á leið sum hann var um hálvan oktober. Um hálvan november var prísurin goðar 45 dollarar fyri fatið.
Prísurin á Brent-oljuni, í dollarum, farnu vikuna. Kelda: Nasdaq
Prísurin á Brent-oljuni farnu 90 dagarnar, í dollarum. Kelda: Nasdaq


text:
Jóhannes 1:1
"Í fyrstuni var orðið,
og orðið var hjá Guði, og orðið var Guð."
Vit liva á einum lítlum og sera vælgjørdum sjálvstýrandi rúmdarfari. Saman við yvirlivan, sigri og deyða eru vit vitnir til vakurleika, luktir, kærleika og tónleik. Hugsa um hetta. Støddfrøði, heimspeki, várið, oyðilegging, landbúnaður, fríggjan, kvasar og tyggigummi, kom alt úr ongum? Tilvildarliga formað?
Av øllum ættarliðunum sum enn hava livað á jørðini, eru tað vit, sum hava minst rætt til ikki at leggja merkis til tí stillu nærveruna hjá Vísindaliga Støddfrøðinginum, sum hevur sett alt tað vit skoða í rørslu. Vit áttu at verið full í undran, ikki hástór og skeptisk.
Umleið 3000 ár síðani skrivaði Dávid Kongur í Ísrael (Sálmi 8:4-5) "Líti eg at tínum himni, fingraverki tínum, mána og stjørnum, sum tú hevur fest – hvat er tá maður, at tú minnist á hann, og mannabarn, at tær kemur tað í hug!"
Meira vitan um skapanarvísund er tøk um:
Lívfrøði, Jarðfrøði, Fornaldarfrøði, Paleontologi, Astronomi, Evolutión, Intelligent Design,
Adam og Eva, Ørk Nóa, Ísøldin, Edens urtagarður og Søga jarðarinnar.Greinar (Á enskum) um: Dinosaurar
Greinar (Á enskum) um: Giraffar
Greinar (Á enskum) um: Spettur
Greinar (Á enskum) um: Flogmýs
-- Aðrar greinar á enskum HER --


text:
SØGA 13
Timoteus vildi fegin hjálpa øðrum
Timoteus var ein ungur maður, og honum dámdi væl at hjálpa øðrum. Hann ferðaðist nógv fyri at hjálpa fólki. Tí hevði hann eitt sera spennandi lív. Vilt tú hoyra um tað? —
Mamman og omman lærdu Timoteus um Jehova
Timoteus vaks upp í einum býi, sum æt Lystra. Longu meðan hann var lítil, lærdu omman, Lois, og mamman, Eunike, hann um Jehova. Og so við og við sum Timoteus bleiv eldri, fekk hann hug at hjálpa øðrum at læra um Jehova.
Meðan Timoteus enn var ungur, bað Paulus hann koma við sær út í onnur lond at boða. Timoteus segði: ’Ja!’ Hann var klárur at fara út at hjálpa øðrum.
Timoteus fór við Paulusi til ein bý í Grikkalandi, sum æt Tessalonika. Fyri at koma har til máttu teir fyrst ganga leingi og so fara við skipi. Tá ið teir endiliga komu fram, hjálptu teir nógvum fólki at læra um Jehova. Men nøkur blivu ill og ætlaðu at gera teimum fortreð. Tí noyddust Paulus og Timoteus at fara úr býnum og út at boða aðrastaðni.
Nakrar mánaðir seinni bað Paulus Timoteus fara aftur til Tessalonika at vita, hvussu brøðurnir høvdu tað. Hann mátti vera djarvur, tí býurin var vandamikil! Men Timoteus fór, tí hann hugsaði um brøðurnar har. Hann hevði nógv gott at fortelja Paulusi, tá ið hann kom aftur. Brøðurnir í Tessalonika høvdu tað gott!
Timoteus arbeiddi saman við Paulusi í nógv ár. Paulus skrivaði einaferð, at Timoteus var tann besti, hann kundi senda at hjálpa samkomunum. Timoteus var góður bæði við Jehova og við fólk.
Ert tú eisini góður við onnur og vilt hjálpa teimum at læra um Jehova? — So kanst tú fáa eitt sera gott og spennandi lív akkurát sum Timoteus!
LES Í TÍNI BÍBLIU
2 Timoteus 1:5; 3:15
Ápostlasøguna 16:1-5; 17:1-10
1 Tessalonikabræv 3:2-7
Filippibrævið 2:19-22


text:
Søga 26: Job er trúfastur móti Gudi
SÆRT tú hvussu sjúkur hesin maðurin er? Er tað ikki synd í honum? Hann eitur Job. Kona hansara stendur undir liðini á honum. Veitst tú hvat hon sigur við hann? ’Banna Gudi og doyggj so.’ Hvussu kundi hon fáa seg at siga tað, og hví mátti Job líða so nógv?
Job var ein trúfastur maður ið gjørdi sum Jehova segði. Hann búði í landinum Uz, ikki so langt frá Kána’an. Jehova var ógvuliga góður við Job, men onkur annar hataði hann. Veitst tú hvør tað var?
Ja, tað var Satan Djevulin. Minst til at Satan er tann óndi eingilin sum hatar Jehova. Hann fekk Ádam og Evu at vera ólýðin móti Jehova, og hann trúði at hann eisini kundi fáa øll onnur til tað sama. Men kundi hann tað? Nei. Hugsa bert um øll tey trúføstu, menn og kvinnur, vit longu hava lært um. Hvussu nógvum minnist tú navnið á?
Eftir at Jákup og Jósef vóru deyðir í Egyptalandi, var Job tann á allari jørðini ið var mest trúfastur móti Jehova. Satan noyddist at skilja at hann ikki kundi fáa øll at vera ónd, tí segði Jehova við hann: ’Hygg eftir Job. Sært tú hvussu trúfastur hann er móti mær?’
Satan segði: ’Hann er bara trúfastur tí tú signar hann og gevur honum so nógv. Tak alt frá honum, so bannar hann tær.’
Jehova svaraði: ’Íðan. Tak alt frá honum. Ger alt tað ónda tær lystir móti Job. So fáa vit at síggja um hann vil banna mær. Tú mást bara ikki drepa hann.’
Fyrst læt Satan tjóvar stjala oksarnar og kamelarnar hjá Job, og seyðurin hjá honum varð dripin. Síðan drap hann í einum ódnarveðri hansara 10 synir og døtur. So sló hann Job við einari ræðuligari sjúku. Job leið nógv. Tí var tað kona hansara segði við hann: ’Banna Gudi og doyggj.’ Men tað vildi Job ikki. Tríggir svikaligir vinir komu eisini og søgdu at hann hevði livað eitt vána lív. Men Job var trúfastur.
Hetta gleddi Jehova, og aftaná signaði hann Job, sum tú sært á bílætinum. Hann gjørdi Job frískan. Job fekk 10 vøkur børn aftur, og tvær ferðir so nógvan seyð, kamelar og neyt sum hann hevði áður.
Vilt tú altíð vera trúfastur móti Gudi sum Job? So fer Gud eisini at signa teg. Tú sleppur at liva um ævir tá øll jørðin verður vøkur sum urtagarðurin Eden.
Job 1:1-22; 2:1-13; 42:10-17.


text:
26. oktober
26. oktober er dagur 299 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 300 um skotár er). 66 eru dagar eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1760 - Enski George III verður krýndur og byrjar 60 ára kongsskeiðið, sum er eitt tað drúgvasta í bretsku søguni.
- 1863 - Sveitsarin Henri Dunant stovnar Alheims Reyða Kross, sum longu árið eftir verður virkin í krígnum ímillum Eysturríki-Prussland og Danmørk.
- 1881 - Kendasti skotdystur í Wild West fer fram í Tombstone í Arizona, USA. Wyatt-brøðurnir Morgan og Virgil og Doc Holliday berja Clanton-harkaliðið niður, sum í langa tíð hevur herjað í býnum.
- 1965 - Elisabeth drotning handar The Beatles  > fyri stóra lut teirra í enskum útflutningi.
- 1967 - Shahurin í Iran krýnir seg sjálvan eftir at hava sitið 26 ár á páfuglatrónuni.
- 1970 - Muhammad Ali leikar fyrsta nevaleikin eftir at hava leikbann í hálvfjórða ár fyri at sýta at gera herskyldu. Hann vinnur sigur á Jerry Quarry í Georgia.
- 1976 - Trinidad og Tobago gerast lýðveldið.
- 2002 - Russisk trygdarherlið herja á leikhúsið í Moskva, har 700 fólk hava sitið gíslar. Allir 50 gíslatakararnir doyggja, men nervagasss, sum verður pumpað inn áðrenn álopið, beinir eisini fyri at meira enn 100 gíslum.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1916 - François Mitterrand, franskur forseti 1981-95 (d. 1996)
- 1919 - Mohammad Reza Pahlavi, shahur Irans (d. 1980)
- 1941 - Harald Nielsen, danskur fótbóltsleikari
- 1942 - Bob Hoskins, enskur sjónleikari
- 1947 - Hillary Rodham Clinton, amerikanskt forsetavalevni
- 1973 - Seth MacFarlane, sjónleikari, animator, skemtari, rithøvundur, framleiðari, leikstjóri og sangari