text:
- Take into account that great love and great achievements involve great risk.
- When you lose, don’t lose the lesson.
- Follow
the three R’s:
- Respect for self,
- Respect for others and
- Responsibility for all your actions.
- Remember that not getting what you want is sometimes a wonderful stroke of luck.
- Learn the rules so you know how to break them properly.
- Don’t let a little dispute injure a great relationship.
- When you realize you’ve made a mistake, take immediate steps to correct it.
- Spend some time alone every day.
- Open your arms to change, but don’t let go of your values.
- Remember that silence is sometimes the best answer.
- Live
a good, honorable life. Then when you get older and
think back, you’ll be able to enjoy it a second time.
- A loving atmosphere in your home is the foundation for your life.
- In disagreements with loved ones, deal only with the current situation. Don’t bring up the past.
- Share your knowledge. It is a way to achieve immortality.
- Be gentle with the earth.
- Once a year, go someplace you’ve never been before.
- Remember that the best relationship is one in which your love for each other exceeds your need for each other.
- Judge your success by what you had to give up in order to get it.
- If you want others to be happy, practice compassion.
- If you want to be happy, practice compassion.
Wednesday, October 31, 2012
Karma cowboy
Okkara politikarar illtonkja tey arbeiðsleysu í alsamt størri mun, og stramma reipið um tey, sum fíggja teirra egna skattalætta. Meðan tey, sum hava mest fáa meira, skulu tey, sum hava minst fáa minni, tí tey tíma jú ikki at arbeiða ha? Tey eru jú dovnir hundar, sum á ongan hátt geva samfelagnum nakað ikki so?
Ikki fyri at illtonkja nøkrum nakað, tað tori eg als ikki og tað hevði verið vánaligur stílur. Men vit plaga her á blogginum, at fylgja við í hvussu ofta Mentanarnevnd Løgtingsins hevur fundir, hvørji evni tey viðgera og hvør, ið møtir. Eg kundi havt hug at kunna um, at tað enn ikki hevur verið fundur í Mentanarnevnd Løgtingsins í hesum tingárinum. Eftir øllum at døma fyriliggur ikki eingang nøkur ætlan um at hava fund. Tað er ein søguliga dølsk mentanarnevnd og ein 20 prosents niðurskurður av játtanini hjá Mentanargrunni Landsins er ikki nóg mikið til, at nakar teirra tímir at kalla inn til fund. Tað eru djørv fólk, vit hava við at gera.
Her er til kunningar tær 20 rætningslinjurnar hjá Dalai Lama fyri góðum lívi og góðari karma.
Posted by Listin at 11:13 AM
Labels: IS
Myndlist í útvarpinum
http://www.kringvarp.fo/Archive_Articles/2012/10/30/innandura-gmf-turur-mikumorgunin
Posted by Listin at 8:27 AM
Tuesday, October 30, 2012
Um at týða Ó
"..No seier eg ikkje at innfløkt verkelegheit slett ikkje kan beskrivas i eit kortfatta eller minimalistisk språk, men eg har aldri vori noen minimalist som såleis, tvert imot har eg alltid halla meir imot ein barokkstil som flommar over av bilde og språklydar, og liker best tekst der språket reiser seg som eit kvitveltande bølgjebrott mot lesaren..." sigur Carl Jóhan Jensen um sítt mál í einum áhugaverdum bloggi, sum norski týðarin, Lars Moa hevur skrivað. Lesið bloggin her:
http://oversetterblogg.blogspot.no/2012/10/frysk-kultforfattar-byr-pa-hovudbry.html
Posted by Listin at 8:15 PM
Labels: KP, Skaldskapur
Poesi í útvarpinum
Í útvarpssendingini In mente í dag verða bøkur hjá Tóroddi Poulsen til umrøðu. Heðin M. Klein og Kinna Poulsen fara at ummæla Heimvitisferðina og Avbyrgingar. Sendingin byrjar klokkan fimm.
http://www.kringvarp.fo/mentan/utvarp/in-mente
Posted by Listin at 6:28 AM
Monday, October 29, 2012
Bøkur hjá Jóanes Nielsen og Marjun Syderbø Kjelnæs á donskum
Hósdagin 25. oktober gav forlagið Torgard í Danmark út tvær virðisløntar føroyskar skaldsøgur í danskari týðing.
Onnur bókin er skaldsøgan "Brahmadellarnir" eftir Jóanes Nielsen, sum kom út á føroyskum í 2011, og herfyri varð heiðrað við Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens. Tað var aðru ferð Jóanes fekk hesa virðisløn, fyrru ferð var í 1984. Bókin eitur á donskum "Brahmadellerne", og hevur fingið undirheitið "en nordatlantisk krønike". Povl Skårup hevur umsett, og Høgni Egholm Magnussen gjørt bókakápuna. Bókin er 347 síður. Prentaða útgávan kostar 299 kr.
Brahmadellerne er tíggjunda bókin eftir Jóanes, ið verður givin út á donskum. Av núlivandi føroyskum rithøvundum er hann avgjørt tann kendasti uttan fyri landoddarnar, serliga í Danmak, har bøkur hansara hava fingið sera góð ummæli. At áhugi er fyri komandi skaldsøguni sæst m.a. á, at Politiken farna leygardag hevði eina samrøðu við høvundin, í novembernummarinum av ókeypisblaðnum Bogmagasinet hjá Arnold Buskc bókahandlunum verður somuleiðis ein drúgv samrøða, og mentunarsendingin Kultursøndag á P1 í danska útvarpinum fer eisini at senda eina samrøðu við Jóanes.
Hin bókin, ið forlagið gevur út, er ungdómsbókin "Skriva í sandin" frá 2010 eftir Marjuna Syderbø Kjelnæs. Fyri hesa bókin fekk Marjun í fjør Nordisk Børnebogspris, sum Nordisk Skolebibliotekarforening letur á hvørjum ári.
Danska heitið á bókini er "Skriv i sandet". Hugin Eide hevur umsett, og Høgni Egholm Magnussen gjørt bókakápuna. Bókin er 185 síður. Prentaða útgávan kostar 199 kr.
Hetta er fyrsta "heila" bók hjá Marjuni á donskum (ein kapittul úr "Skriv i sandet" er áður prentaður í stuttsøgusavninum "Elsker - elsker mig ikke" (Peoples Press, 2010)), so hon er sjálvsagt ikki líka kend (enn) í Danmark, sum Jóanes, men kend ella ikki: Kultursøndag á P1 hevur havt samrøðu við Marjuna, sum verður send í næstum. Báðar bøkurnar verða givnar út á prenti og sum ebók.
Týðingarnar eru stuðlaðar av Týðingagrunni Norðurlandaráðsins, og Mentanargrunnur Landsins hevur veitt stuðul til prentútreiðslur.
Bøkurnar eru ummældar í donskum bløðum, fleiri eru rættiliga positiv og kunnu lesast á heimasíðuni hjá forlagnum Torgarði.
https://www.facebook.com/photo.php?fbid=473981762624433&set=a.120202198002393.12741.120177348004878&type=1&theater
https://www.facebook.com/photo.php?fbid=474207979268478&set=a.120202198002393.12741.120177348004878&type=1&theater
https://www.facebook.com/photo.php?fbid=474700685885874&set=a.120202198002393.12741.120177348004878&type=1&theater
Posted by Listin at 7:47 AM
Labels: KP, Skaldskapur, Tíðindaskriv
Sunday, October 28, 2012
Vit eru føroyingar, vit eta cadbury m.a.
Í kjalarvørrinum á teimum smørtu og dýru "branding"-serfrøðingunum, sum í áravís hava givið okkum føroyingum góð ráð um alt møguligt, sum vit kanska kundu hugsað okkum til sjálvi, høvdu vit nóg stóra sjálvsvirðing til at lurta eftir okkum sjálvum, er ferðafólkaøkið nú raðfest rættiliga frammarlaga. Hetta er helst gjørt við vónum um fíggjarliga framtíðarvinningin, sum turisman fer at kasta av sær. Listin verður harafturímóti niðurraðfest - Mentanargrunnurin verður skerdur tjúgu prosent, hetta fer í serligan mun at ganga út yvir samtíðarlistina. Hugsanin tykist vera, at eingin business er í list og mentan, og so verður minni hugsað um, at tað kanska júst er listin og mentanin, ið mest av øllum eyðmerkja okkara samleika, ella sum í øllum førum er tað, sum ger okkum áhugaverd. Sambært summum donskum blaðgreinum um føroyingar, er hesin samleiki rættiliga einfaldur. Vit eru upprunalig, grindadrepandi náttúrumenniskju, sum liva av og við okkara náttúru og soleiðis er tað. Eg havi vænt meg við við ta postkolonialu donsku ímyndina av føroyingum, men havi ongantíð kent meg aftur í henni. Havi altíð hildið hana verið avoldaða, men óansæð er hon støðug og ómetaliga ring at sleppa av við. Sjálvt tey skilabestu donsku fjølmiðlafólkini hava eftir øllum at døma ilt við at lýsa føroyska list uttan at onkur folkloristisk eygleiðing verður løgd aftrat. Stór grein var í bókaískoytinum í Politiken í síðstu viku við samrøðu við Jóanes Nielsen, har hann sást avmyndaður í føroyskum fjøllum og prátið snúði seg m.a. um pátrúgv: "I de mørke fjelde tror man på hvad som helst" helt rithøvundurin. Eitt er, at bókin hjá Jóanesi Nielsen "Brahmadellerne" í ein vissan mun snýr seg um pátrúgv í gomlum, óupplýstum døgum, men nútíðarføroyingar líða neyvan av pátrúgv. Sjálv kenni eg als ikki til tað. Skal viðganga, at eg øgiliga sjáldan spaseri í myrkum fjøllum, eri meira til taxakoyring í býnum, men fari eg hendinga ferð í hagan, havi eg lødda smartphone við, og termokannu við kaffi og sjokulátu. Skerpikjøt smakkar væl, men cadbury er lættari atkomiligt.
http://politiken.dk/kultur/boger/skonlitteratur_boger/ECE1787970/faeroesk-forfatter-i-de-moerke-fjelde-tror-man-paa-hvad-som-helst/
"Vit eru føroyingar, vit eta skerpikjøt.." helt Regin Dahl speiskliga fyri í yrking fyri nógvum árum síðani og einfalda ímyndin av føroyingum er eyðvitað viðgjørt av fleiri. Eg havi sjálv nevnt vandamálið við einfaldaðu ímyndini av føroyingum í ymsum tekstum, eg havi skrivað um føroyska list. Sjálvandi er tað ikki so einfalt tað heila, og kritikkurin skal heldur ikki misskiljast, tí sjálvandi eru vit fegin um stóra danska áhugan fyri føroyskari list. Seinnu árini eru alsamt fleiri føroyskir akademikarar farnir at gera ilt av sær viðvíkjandi teirri foreinklandi viðferðini av føroyskum samleika, og hetta vaksandi tilvitið er somuleiðis positiv. Inger skrivaði herfyri eina áhugaverda grein, ið nart sama evnið og Kim Simonsen hevur skrivað eina ph.d ritgerð, ið m.a. snýr seg um røturnar til hesa eksotismuna. Ritgerðin er góðkend til verju 10.des. Kim skrivaði eina viðmerking til ein fotoblogg við myndum hjá Daniel Hjorth í Information, sum snýr seg um sama evnið. Vit hava fingið loyvi at seta viðmerkingina inn her:
Serien er billedmæssigt et friskt pust i forhold til den evige romantiske postkortæstetik som færinger er vant igennem mere end 100 år. Billedmæssigt ser vi derfor alt for meget en romantiserede eksotisme med grindedrab, søpapegøjer og får, der præger billedet af Færøerne både på Færøerne og udenfor. Dette billede er dog (selv om det ser uskyldigt ud) mere skadeligt for færinger på længere sigt, da de herved bliver konstruerede som evigt folkedansende eksotiske naturmennesker, der lever i en vikingetidslomme, dvs. at de er ikke kun provinsielle og tilbagestående, men at de lever i fortiden i forhold til centrets måde at konstruere andre på og sig selv. Det vil sige at den hegemoniske diskurs er konstrueret i forhold til fx hvem er civiliseret, hip og trendy modsat det at være passé, overvintret og oldnordisk gammeldags. Og her har jeg lyst til at sige at Færøerne er ikke et romantisk fuglereservat eller et folkedanser klippeland, men et lille spændende, moderne, hipt og smart land med alt hvad der kan trækkes frem af hipsterkultur, kunst og rockmusik m.m.
Fotografen har foretaget et valg af en bestemt æstetik, der har en forkærlighed for en tågemættet tristesse, som jeg finder yderst interessant. Der er også et strejf af smerte i billederne, en tomhed i den færøske regn og tåge sammen med en udsathed som ofte findes i udkantsområder. En stille desperation som jeg godt kan relatere til, da jeg forlod Færøerne for 20 år siden og er aldrig vendt tilbage. Jeg var også engang en fisker med digterdrømme og drømmene er blevet til virkelighed.
Færinger er dog ret småsarte og nærtagende, således at de i fuld alvor diskuterer (på Facebook) om dette er legitimt? Er dette en god/mindre god repræsentation af unge på Færøerne? Det kan være svært at forstå for ikke færinger, men færinger er ømskindede overfor udlændinges billede af dem og reagerer både instinktivt og ofte ret primitivt over for mindre flatterende billeder af Færøerne. Dette kan nok forklares ved at man er vant til en æstetik fra det 19. årh. med rødder tilbage til det 18. årh. og tidligere hhv. idyllen, pastoralen, pittoresken og det natursublime. Der er bare ikke sket en fotomæssig opdatering af billedet og heller ikke af fotografiet på Færøerne, da man andre steder ikke reproducerer disse stiler, omvendt har de været betragtede som kitsch det meste af det 20. årh. ligesom malere og fotografer ikke har ledt efter en biedermeieragtig skønhed (som i det skønne).
(KP)
Posted by Listin at 2:43 PM
Labels: KP
Fyrst taka vit Manhattan
Hesa síðstu vikuna havi eg havt fragdina av at vísa einum útlendingi av ikki donskum uppruna eina rúgvu av føroyskari list.
Ein útlendingur av ikki donskum uppruna er ein persónur, sum lítur at føroyskari list fullkomiliga uttan at hava hálvsodnaðar søgur um eitt huldufólkatrúgvandi, gudsóttandi, skerpikjøtsetandi náttúrufólk í høvdinum.
Hevur mann ongar ímyndir um føroyalist og ikki eksotismuna til at leggja eitt mystiskt slør oman yvir føroysk listaverk, er tað mítt páhald, at vit síggja verkini betri. Hetta merkir sjálvandi, at nøkur verk fáa eina harðari meting, men eisini, at nøkur teirra fáa størri týdning. Standmyndirnar hjá Hanna Bjartalíð verða ikki til stuttligar lýsingar av teimum elskuligu smáu húsunum í gomlu føroysku gøtunum, men til listaverk, sum samskifta við rúmið. Listaverk, sum eru í verðinsklassa. Glasverkini hjá Tróndi Patursson verða ikki til eina søgu um ein kongsbóndason, sum sigldi á verðinshøvunum, men til sublimar tulkingar av lyndinum hjá listini. Listaverk, sum eru í verðinsklassa. Og Hanni og Tróndur eru ikki tey einastu føroysku listafólkini, har eru nógv fleiri, sum skapa stóra list. Tað er bara alt alt ov sjáldan, vit hyggja at listini á handan hátt.Kanska tí vit ikki hava hug at skyna á - okkum líkar ikki at siga, at okkurt er í verðinsklassa og okkurt annað ikki. Kanska tí vit hava læst okkum fast í danska listamarknaðin. Kanska tí vit heilt einfalt ikki taka tað í nóg stórum álvara.
Ein listaheimur finst uttan fyri Danmark, og hann er meira áhugaverdur hjá føroyskari list, tí hann er størri og tí hann ikki frammanundan hevur plaserað listina í einum eksotiskum kassa. Men vit mugu investera. Ikki bara pengar, tí tað als ikki er vist, tað er so nógv tað. Vit mugu gera íløgur í tankar, hugflog, fakligheit. Listafólkini hava longu gjørt tað stóra arbeiðið við at skapa fantastiska list, vit skulu soleiðis sæð bara viðgera tað á ordiligan hátt. Tí tað snýr seg ikki um, at listafólkini skulu berast á hond og fót og at tað er ein almenn uppgáva at vera agentar fyri listafólk uttanlands. Tað snýr seg heilt einfalt um at viðgera tingini ordiliga, um ongantíð at brúka orku og pengar uppá nakað, sum ikki er heilt í lagið og listini verdugt. So fara vit at fáa tað heila aftur í túsundtali. Ikki bara í himmalinum, har vit høvdu verið vís í at enda, men eisini her í jarðarlívinum.
Posted by Listin at 11:22 AM
Labels: IS, list og samfelag
Saturday, October 27, 2012
Bloody Beetrot og Greta Svabo Bech
Tað er ikki á hvørjum degi, at føroyingar eru ummældir í Rolling Stone. Tað er heldur ikki ofta, vit hava sonevndan dancemusic á listablogginum, men sjáldan hevur høvið verið betri enn í dag.
http://www.rollingstone.com/music/videos/bloody-beetroots-and-greta-svabo-bech-croon-the-ethereal-chronicles-of-a-fallen-love-premiere-20121026
Posted by Listin at 12:52 PM
Friday, October 26, 2012
Framúrskarandi dreymahús
Í Listasavninum er framsýning við verkum hjá Hanna Bjartalíð og hetta er eftir mínum tykki ein tann mest áhugaverda framsýningin, sum hevur verið í Listasavninum í fleiri ár. Hanni Bjartalíð sýnir fram ymsar lutir úr træi, summir málaðir, aðrir ómálaðir. Fleiri av lutunum líkjast húsum. Við íblástri frá m.ø. barndómsminnum tykjast hesir vøkru, partvíst málaðu standmyndirnar úr organiskum træi merktar av einum at kalla eymligum nærlagni í mátanum, tær eru settar saman. Tær minna um hytturnar, sum vit bygdu, tá vit vóru lítil, samstundis sum tær tykjast merktar av gátuføri og heimsspekiligari tyngd í teirra ófunktionellu kvirru. Umframt tær fantastisku húsastandmyndirnar er Hanni eisini farin at gera rættiliga nógv burtur úr persónslíknandi træfigurum, sum eru poetiskir og sum allir bera fram hvør sítt huglag og hvør sína søgu. Samanumtikið er árinið væl lættari og meira sprækligt enn tað plagar at vera og tað klæðir Listasavninum. Men tað stuttliga og sprøkluta árinið á framsýningini merkir als ikki tað sama sum, at henni vantar dýpd. Øll verkini eru góð, men tey teskandi húsini, sum standa í hvítum sukurlandslagi, upplýst í bláum ljósi, eru nakað heilt serligt. Ein framúrskarandi uppliving, sum má viðmælast øllum at síggja. Framsýningin varir inntil 2.desember.
(KP)
Posted by Listin at 9:56 AM
Thursday, October 25, 2012
Infernalsk heimvitisferð
Í mikudagsdimmuni er nýggja yrkingarsavnið "Heimvitisferðin" hjá Tóroddi Poulsen umrøtt. Eg var ikki so mikið sum greið yvir, at tað var komið út. Beate L.Samuelsen hevur eftir øllum at døma skrivað greinina, sum er óvanliga kritisk: "Yrkingarnar eru ikki serliga upplyftandi fyri tann, sum lesur tær, og skal ein anaysera hvørja yrking sær, kann spurningur setast við fleiri teirra, hvussu borðbærar summar eru...". Nú er tað jú ikki ofta, at fólkaligar treytir verða settar yrkingum og bara av hesi orsøk gjørdist eg nóg forvitin til at fáa fatur á bókini í ein fart og at lesa hana helst nógv skjótari enn hon varð hugsað. Tá eg hevði lisið bókina hugsaði eg, at greinin í Dimmalætting kanska í veruleikanum er eitt tíðindaskriv, sum minnir meira um eitt skundmikið ummæli. Og óansæð, tá talan er um Tórodd Poulsen, kann tað ongantíð vera nyttuleyst at venda tingunum við, so her kemur eitt ummæli, sum helst minnir meira um eitt eldhugað tíðindaskriv og sum kanska eisini er inspirerað av bóklinginum við gotiskari skrift og fascistoidum permu-estetikki, sum vit fingu í postkassan í gjárskvøldið saman við Dimmuni, við heitinum "Søgan um ein undurfullan faðir". Søgan hjá Tóroddi er helst mest um eina undurfulla móðir. Tað er móðir Havn, heimbýurin, sum meira enn nakað definerar yrkjaran og myndlistamannin og sum er hansara støðuga støði.
Í nýggju bókini fær heimbýurin toyggið. Í fyrstu yrkingini leitar hin burturvilsti eg-persónurin aftur á slóðina á hesi Heimvitisferð, sum rættiliga skjótt gerst meira átøk eini Helvitisferð: ".. og inn í ein óuniligan buss/ bussurin verður drigin/ av fýra ferðir fýra rossum/ og vit skrambla avstað inn í tokuna/ grasið er grátt í støðum/ tað verður heitari og heitari/ vit koyra gjøgnum stórar logar av eldi...". Vit kenna bæði stíl og evni við dreymakendum, surrealistiskum ímyndum og marrukendum opinberingum aftur frá øðrum bókum hjá okkara mest originala samtíðaryrkjara. Summar yrkingar eru rættiliga abstraktar, bygdar upp um formligar mótsetningar, men fleiri av yrkingunum eru marrukendar lýsingar av onkrum, ið fer fram ymsastaðni í Havn, uttan fyri Gamla Kirkjugarð, á Steinatrøð, í Vágsbotni, Bøgøtu osfr. Og hóast surrealistiska árinið er rættiliga støðugt, tykjast sosiala indignatiónin og vónbrotið verulig við støði í núverandi gongdini í veruleikans heimlandi, t.d. í yrkingini FÓLKASKRÍMSL:
eingin vil taka tey niður
sjálvmorðshjúnini
sum hava hongt seg
út ígjøgnum
eitt tinghúsvindeyga
líkmoggararnir
innanfyri
hava nóg mikið við
at trætast um
kvotur av sjólátnum
so hjúnini
verða hangandi
enn eina tíð
ikki sum fuglaskrímsl
men fólkaskrímsl
tí fuglarnir hava longu
sett á tey
Politikarar hava mangan fingið óblíða viðferð í bókum og myndum hjá Tóroddi Poulsen, men nú ber av, og samfelagið kring Tinghúsið verður lýst sum depraverað og upployst av materiellari egoismu, grammleika og idioti. Vit kunnu kanska ikki allýsa Tórodd Poulsen sum politiskan yrkjara, men Heimvitisferðin líkist partvíst einum politiskt motiveraðum savni, har vónbrotið yvir høgrarák og grunnskygni í Føroyum merkist týðuliga. Í gamla bókhandli standa: "ferðaleiðaraskrokkar... og selja skræddar/ bøkur.." og sum heild stendur illa til, øll møgulig fáa av koyrlinum, eisini kommunuskúlin og myndfegni borgarstjórin fáa hvør sítt nefs. Í yrkingini TÍÐINDI stendur m.a. "kringvarpið sendir ikki gjøgnum luftina longur/ tí eingin almennur stovnur fær streym/ tó er landsjúkrahúsið undantikið/ har tey fáu ríku kunnu fáa sjúkuviðgerð/ øll onnur mugu lekja seg sjálv verða tey sjúk/ tað duga nøkur/ men tey flestu leggja seg at doyggja/ og tað hava altíð verið góð tíðindi/ at onkur doyr/ og so er gongd aftur í handlinum.."( s.50). Á bókasavninum er enn kaldari enn uttanfyri, tí: "savnið hevur ongan streym havt/ í áratíggjur// teldurnar standa innsmurdar/ í mannatrekki// bøkurnar liggja sløddar á gólvinum/ fá duga at lesa longur..." (s.53). Støðan er syndarlig. Norðurlandahúsið er at kalla avtoftað og fult av ymsum fuglum.
Lýsingin av føroyska samfelagnum er sum heild dystopisk, satirisk og eitt sindur skemtilig. Føroyar eru í ólagi, og granskarar á setrinum húsast í kommunala vesinum í Mylnugøtu. Ringastu lortaspannina fáa fólk í Listasavninum oman yvir seg. Onkur heldur støðið vera eins lágt sum tað plagar at vera á baksíðuni á Oyggjatíðindum og kanska fer onkur at undra seg yvir, at tað yvirhøvur ber til at skriva tílíkt í einum yrkingarsavni. Men í listini ber alt til, og høvundurin leggur hóast alt opið navn til lammiterilsið. Eitt danskt orðatak snýr seg um at revsa tann tú elskar og lítið er at ivast í, at kærleiki og djúp vónbrot liggja aftan fyri tær hvøssu atfinningarnar. Endayrkingin "FARVÆL" minnir okkum á, at hetta einki hevur við veruleikan at gera, at talan er um ein íspunnan poesiheim, sum er fullur av frálíkum yrkingum sum t.d. ÁÐRENN FERÐINA:
Lýsingin av føroyska samfelagnum er sum heild dystopisk, satirisk og eitt sindur skemtilig. Føroyar eru í ólagi, og granskarar á setrinum húsast í kommunala vesinum í Mylnugøtu. Ringastu lortaspannina fáa fólk í Listasavninum oman yvir seg. Onkur heldur støðið vera eins lágt sum tað plagar at vera á baksíðuni á Oyggjatíðindum og kanska fer onkur at undra seg yvir, at tað yvirhøvur ber til at skriva tílíkt í einum yrkingarsavni. Men í listini ber alt til, og høvundurin leggur hóast alt opið navn til lammiterilsið. Eitt danskt orðatak snýr seg um at revsa tann tú elskar og lítið er at ivast í, at kærleiki og djúp vónbrot liggja aftan fyri tær hvøssu atfinningarnar. Endayrkingin "FARVÆL" minnir okkum á, at hetta einki hevur við veruleikan at gera, at talan er um ein íspunnan poesiheim, sum er fullur av frálíkum yrkingum sum t.d. ÁÐRENN FERÐINA:
í einum handilsvindeyga
situr ein gomul kona
við longum neglum
og broderar mynd
av tí gomlu havnini á húðina
á síni deyðu dóttur
hon skal vera so fín
áðrenn hon verður latin presti
men fyrst skal hon leggjast í saltlaka
so hon verður lættari at kenna aftur
sum samsýning fær mamman
allar tær følnaðu tulipanirnar
úti í nýggja kirkjugarði
Yrkingin stendur á síðu 14.
Tóroddur Poulsen: Heimvitisferðin. Mentunargrunnur Studentafelagsins 2012. 67 bls. 148 kr.
Soleiðis sær vakra bókin út. Ovast er ein mynd av eini hill á Gamla Bókhandli, sum hon tók seg út í gjár.
(KP)
Posted by Listin at 9:05 AM
Labels: KP, Skaldskapur, Ummæli
Wednesday, October 24, 2012
Jú takk, David Shrigley, eg havi tað gott...
Júst heimkomin av kveikjandi Onglandsferð hópin av listarligum og menniskjansligum upplivingum ríkari, kann eg av fleiri orsøkum taka fult undir við bretska listamanninum David Shrigley í teirri ósentimentalu altruismuni, sum merkir hansara verk á framsýningini HOW ARE YOU FEELING? AT THE CENTRE OF THE INSIDE OF THE HUMAN BRAIN´S MIND, sum í løtuni er at síggja í Corner House í Manchester.
Amerikanski jazzsaxofonisturin og komponisturin John Coltrane helt, at fyri at gerast betri tónleikari, mátti tú gerast eitt betri menniskja. Hetta kann ivaleyst tykjast at vera ein rættiliga naiv áskoðan, tí sjálvandi eru dømi um sjálvsøkin og sjálvgóð listafólk, sum als ikki kunnu sigast at vera serliga góð menniskju. Allíkavæl eri eg í grundini sannførd um, at stórar listarligar upplivingar ávirka okkum empatiskt, so at vit, í øllum førum í løtum, gerast betri menniskju. Listaslagið hevur minni at siga og tað er eisini púra líka mikið um talan er um gamla ella nýggja list. Sjálvt um pietá-myndina hjá Giotto er avgomul, rørir henda sorgarbundna myndin av mammuni við deyða soninum ein hvønn tann, ið hyggur at henni og tað sama er galdandi fyri tónlistaverk hjá Tallis ella Bach og fyri aðra æviga list, ið er ein essensur av øllum tí besta í menniskjanum.
Kanska ljóðar tað beinleiðis hástórt at halda uppá, at listin hevur tílík megi, men fyri meg er als eingin ivi um, at tað er so og í leiklutinum sum kórsangari upplivi eg, at kenslan gerst næstan ítøkilig. Fyri ein kórsangara er røddin ljóðførið og við henni gerst sangarin partur av eini størri heild í eini listarligari tulking, ið aftur gerst partur av eini enn størri heild av menniskjansligum og listarligum slag. Eg haldi, at tær fýra ISLAND music konsertirnar hjá Tarira í Liverpool og Manchester góvu okkum kórsangarum betri innlit í bæði tónleik og tekst, t.d. í sterku opinberingarnar í sonnettini "Árringar og æðrar" hjá Carl Jóhan Jensen og sorgblíða vakurleikan í tónleikaligu tulkingini hjá Leif Hansen og so líðandi fóru vit at njóta tær musikalsku finurligheitirnar hjá Stephen Wilkinson í staðin fyri at ræðast tær. Kórleiðari okkara, Sunleif Rasmussen hevur skrivað nøkur av allarbestu føroysku kórverkunum og tað er altíð eitt satt njótilsi at framføra tey. Unn Patursson eru nú somuleiðis eitt av okkara yndistónaskaldum, hvørs djúptøka lyriska fatan endurspeglast í hennara fína lagasmíði. Og soleiðis kundi eg blivið við, men tað er ikki neyðugt, tí vit hava longu avtalað eina Føroyaturné í november, so verið til reiðar! Her er ein bloggur, sum eg skrivaði um skránna hjá kórinum http://listinblog.blogspot.com/2012/10/wish-me-luck-as-you-wave-me-goodbye.html
David Shrigley tykist í nógvum næstan øvugtur av øllum, sum føroysk list hevur staðið fyri, tað er t.d. stórbærum tjóðskaparkenslum, vakrari náttúru og lekkurt ekspressivum myndum. Shrigley er útbúgvin á akademinum í Glasgow, har hann eisini hevur starvast sum lærari. Tann 44 ára gamli listamaðurin teknar ljótar tekningar við tekstum, sum ikki sjáldan eru ómetaliga plattir eisini. Hansara nýggja framsýning er bæði ræðuliga stuttlig og fløt og rørandi. Onkursvegna gevur tað flata tí djúpa enn meira dýpd og sum tú gongur á framsýningini í óyvirskoðandi rúgvuni av tekningum, gerst tær greitt, at her er nógv meira skil á, enn tú skuldi hildið. Summar myndir eru ófrættakendar, t.d. eru nógvar lýsingar av fuglum, sum ikki uppføra seg sum fuglar flestir. Á einari mynd av nøkrum kvørkveggjum siga tær seg ikki tíma at eta korn og fræ meira, tí tær heldur vilja hava kjøt. Millum teir mongu speirekandi og absurdu viðmerkingarnar eru eisini einfaldar staðfestingar, ið snúgva seg um ta torgreiddu tilveruna. Skulu vit samanbera listamannin við okkurt føroyskt listafólk, er tað helst bara Tóroddur Poulsen, sum nærkast hesi serstøku samankomingini millum gálv, hjartastreingir og álvaratos.
Framsýningin hjá Shrigley byrjar við interaktivum verkum, har tað ber til hjá áskoðaranum at skriva á eina talvu hvussu hon hevur tað í skrivandi stund. Eg skrivi "light", tí soleiðis havi eg tað. Fleiri staðni í framsýningarhølunum eru madrassur, har áskoðarin til eina og hvørja tíð kann leggja seg at rinda sína møði. Ein ørgrynna av tekningum eru límaðar uppá veggirnar og minna eitt sindur um tilvildarligt og óvandaligt grafitti. Gongur tú eina løtu og hyggur og lesur, gerst tú varug við, at hetta í veruleikanum er rættiliga álvarslig list við intelligentum filosofiskum og sosialkritiskum undirtónum. Eg hevði ynskt, at hendan framsýningin varð framsýnd heima í Føroyum og tað er ikki bara tí hon ger okkum til betri fólk. Listin hjá David Shrigley ger okkum eisini til klókari fólk.
(KP)
Posted by Listin at 10:41 AM
Tuesday, October 23, 2012
Út um bøgarðarnar...
Myndin er tikin á framsýning hjá David Shrigley í Corner House í Manchester. Gull vert at koma út um bøgarðarnar eina stund. Framsýningin var inspirerandi, stuttlig, næstan fløt í støðum, men tað tóktist sum tað flata gav tí djúpa enn meira dýpd á hesari frálíku framsýningini... meir um hetta í morgin.
Posted by Listin at 2:38 PM
Labels: Framsýningar, KP, Myndlist
Monday, October 22, 2012
Ein frálík yrking
.. og ein framúrskarandi mynd
Går du i månens trädgård
Av glas är månen full
Säg varför älskar du inte
Av glas är månen full
Sin kroppsliga skepnad i natten
Men jag är utan brott
Yrking: Ann Jäderlund úr dikter 1984-2000 s.215
Mynd: Rannvá Kunoy (2010)
Posted by Listin at 3:47 PM
Sunday, October 21, 2012
Friðurin
friðurin
undir
lakinum
verður
órógvaður
av
avvarðandi
gráti
Yrking og mynd: Tóroddur Poulsen. Avbyrgingar (2012)
Posted by Listin at 9:02 AM
Saturday, October 20, 2012
Heilsan frá Svend-Allan Sørensen
Henda listaheilsanin er frá danska listamanninum Svend-Allan Sørensen, sum kemur higar í heyst at arbeiða í Steinprenti við verkum, ið á sama hátt sum Havnardalspalettin skal við á hansara serframsýning á Asger Jorn Museet summarið 2013.
Posted by Listin at 8:43 AM
Friday, October 19, 2012
Dennis Agerblad á KE
Føroyski listamaðurin Dennis Agerblad er millum framsýnararnar á KE, Kunstnernes Efterårsudstilling 2012 í Den Frie í Keypmannahavn, sum læt upp fríggjadagin 12.okt. Tá listamaðurin vaks upp í Føroyum varð einki tosað um samkynd og transpersónar. Listamaðurin kendi seg í grundini sum flóttafólk, tá hann flutti til Danmarkar í 1990, men fylgir nú fegin við í góðu menningini á økinum, sum vit sóu prógvaða, tá 5000 fólk herfyri luttóku í Pride í Havn.
Við íblástri í hesum hevur listamaðurin gjørt ein føroyskan trash/drag/listafilm. Via humor og surrealismu heldur listamaðurin tað vera lættari at orða torfør evni fyri at náa til ein nýggjan veruleika, sum til dømis kann vera, at grannin hjá tær í grundini er ein maður, sum gongur í kvinnuklæðum. Heitið á filminum er "Snoribolla Genturnar" og kemur av trongdini, sum listamaðurin hevði sum tannáringur at siga "ljót" orð sum "bøssi", "murtur" og "reyvarhol". Men alment var "bussimaður" tað ringasta, hann tordi at siga. Hetta hevur síðani broytt seg. Umframt listamannin sjálvan luttaka hjúnini Nikolai og René Noesgaard Myntman, ið hvørki tosa ella skilja føroyskt. Alt tað, sum tey siga í filminum eru setningar, sum listamaðurin hevur skrivað á pappír við ljóðskrift, sum tey siga, tá filmað verður. Vit ynskja Dennis Agerblad til lukku við upptøkuni í KE.
Posted by Listin at 8:57 AM
Labels: Framsýningar, KP
Thursday, October 18, 2012
Kirkjugarðurin við havið
Danski rithøvundurin Jakob Brønnum hevur júst útgivið eitt yrkingarsavn, sum vit gjarna vilja gera okkara lesara varugar við, tí tað er gott og tí tað snýr seg um Føroyar.
Yrkingasavnið eitur “Kirkegården ved havet”, Anker Mortensen hevur gjørt kápumyndina. Her eru nakrar yrkingar úr savninum:
Og dem der træder ind ad døren i skumringen
Og dem der træder
ind ad døren i skumringen
fra slægtled til slægtled
gennem billeder af metalduftende jord
rummet fyldes med stemmer
sprukne af forvredne
minder, gråtonede fortællinger
om kroppens langsomme liv
vandet løber af klipperne
i skår tiden har givet verden
sjælene er sten der altid har ligget der,
aldrig helt ubevægelige
i skumringen. Fortællinger
om flygtige aflejringer
af nogen eller noget der går i græsset
tågen er ligeså mættet af erindringer
som drømme man har glemt
man har drømt. Øjnene flakker i lyset
som netop er tændt
Sommernatten på Hotel Nord
Vi kiggede ud af vinduet
i den lyse sommernat
på Hotel Nord
og undrede os over stilheden
og blæsten
du sang nogle af de sange
du lærte som barn:
vindens sange, fuglenes sange
i luften, fjeldets stiers grønne sange
og mørket i mig faldt
langsomt på mens jeg rakte
efter dig og noget i mig
råbte ord, jeg ikke selv forstod
Coda: Hav og tåge
Hvert hjørne du kommer
omkring ser på dig
fra et lys der ligger
dybt bag havet og inde
i dig med en stemme
du knapt orker at lytte
til. Ansigterne er verdener
mellem nyt og gammelt.
Det er en by du kendte
du boede i den som barn
du kender den stadig og
den kender dig, men det er
som om den spørger dig,
om du ved hvad der
ændrer sig og hvad det er
der er det samme
Menneskene kører langs fjeldene
Menneskene kører langs fjeldene
i deres biler der lugter af
gummistøvler, cigaretter og lammekød
og taler om vejret der hele
tiden skifter og altid er
det samme og om menneskene
der altid arbejder sig frem mod nye mål
mens deres kroppe
forlader hinanden uden nogensinde
helt af blive af med alt det som har sat sig
fast undervejs
og tågen sænker sig over dem som endnu
ikke sete drømme
Posted by Listin at 9:26 AM
Labels: Skaldskapur, Yrkingar
Subscribe to: Posts (Atom)


c: text/html

text:
Tað, ið illa er yrkt, verður illa kvøðið
Vit í Sosialistisk Ung gleðast yvir, at Javnaðarflokkurin tann 12. Mars 2014 á øðrum sinni legði fram uppskot um at fáa samfelagsfrøði í fólkaskúlan, soleiðis at vit kunnu fáa ein væl upplýstan ungdóm, sum kennir okkara samfelagsbygnað og okkara fólkaræði.
Tó undrast vit á, at Unga Tjóðveldið tann 13. Mars 2014 sendi út skriv við heitinum “GOTT AT JAVNAÐARFLOKKURIN TEKUR VIÐ LÆRU!”. Í hesum skrivi leggur formaðurin Tráin P. Nónklett uppskotstillaran Rigmor Dam undir at reika runt á teirra heimasíðu(sum gjørdist virkin tíðliga í 2013) og “taka” uppskot frá teimum, fyri síðan at gera tað til sítt egna. Hetta er tó ein beinleiðis lygn sum borðreitt verður við.
Tað sigst, at summi síggja trøll á alljósum degi, og tað er júst tað, sum er farið fram í hesum føri. Ungmannafelag Javnaðarfloksins hevur arbeitt hart og miðvíst fram ímóti at fáa samfelagsfrøði inn um fólkaskúlagátt í langa tíð, og var hetta uppskot fyri fyrstu ferð lagt fram fyri tingmanningini í byrjanini av 2012. Nevnast kann, at hetta var áðrenn heimasíðan hjá Unga Tjóðveldinum gjørdist virkin.
Tó er tað ein frøi at hoyra Unga Tjóðveldið taka undir við hesum uppskoti, sum SU á fyrsta sinni legði fram fyri Javnaðarflokkinum, og sum síðan hevur verið lagt fram tvær ferðir í løgtinginum. Sosialistisk Ung gleðist um, at Javnaðarflokkurin tekur tey uppskot at sær, sum vit bera teimum, og at tey altíð eru klár til at sparra saman við okkum ungu.
Í samband við at uppskotið er lagt fram, vilja vit fegin heita á øll tingfólkini um at taka hetta uppskot til sín og at vera við til at gera hetta til veruleika. Okkara ungdómur eigur at hava hesi rættindi, so møguleiki er fyri at fáa so góða vitan sum gjørligt um samfelagsbygnað og fólkaræði okkara.
Við Javnaðarkvøðu
John av Reyni, formaður
Sosialistisk Ung

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Skaldskapurin – vakurleikin – veruleikin eru stór og tung orð; serliga tá tey sum her standa í bundnum formi. Í yrkingini „Merkisveitsla“ hevur Karsten Hoydal sagt so:
Til eru orð so stór,
at tey stadna í ongum hjørtum,
køld men mjúkleitt sum kavadeyði
leggjast tey sum klaki í sinnið,
men stokkut skal lagna teirra verða,
koma skal toybilsdagur
við lýkku og sólskini bjørtum.
Til eru orð so blúgv og smá
sum sáðkorn
orð sum fáa fólk at gráta
heit tár, sum inneftir seta
og loysa gróður í sinninum.
Hoydal, K. 1972
Tað er tó helst soleiðis, at tey smáu og tey stóru orðini eru sínámillum treytað. Tørvur er tí eisini á teimum stóru. Tá ið eg nú skal leggja til miðis í skaldskapinum, so havi eg hini bæði, vakurleikan og veruleikan, sum eitt slag av ýti – sum tó í støðufesti helst líkjast ýtunum, sum í einari tiltiknari søgu vóru skorin í borðstokkin á útróðrarbátinum.
Hóast hetta, so tykjast mær hesi hugtøkini, ,vakurleiki‘ og ,veruleiki‘ – so ymiskliga sum tey hava verið skilt í ymiskum tíðum og umhvørvi – vera tætt knýtt at skaldskapinum og gagnlig sum bakgrund, tá ið roynt verður at greiða frá gongdini í eitt nú føroyskari yrking í tjúgundu øld.
Vakurleikahugtakið er í nýggjari tíð klovnað í eitt alment vakurleikahugtak og eitt vakurleikahugtak fyri listina; tað verður ikki longur kravt, at yrkingar skulu vera vakrar í vanligari merking, ella um ,tað vakra‘ í vanligari merking, men heldur nýskapan, originalitetur, samsvar millum form og innihald, „saltið í rúkandi døgurðapottinum“, við orðum Jóanesar Nielsen (Jóanes Nielsen 1985), okkurt sum fær hárini at reisa seg – ella nervarnar at leggja seg.
Veruleikahugtakið er ikki minni knýtt at teimum søguligu umstøðunum á hvørjum sinni og ikki minni fjøltáttað; tað ber til at hyggja at sambandinum millum skaldskap og veruleika frá mongum ymiskum sjónarhornum. Meina vit við tann búskaparliga veruleikan? Spyrja vit t.d. um, annaðhvørt kaldakrígsárini ávirkaðu føroyska yrking og á hvønn hátt? Ella hugsa vit um, antin virksemið hjá yrkjarum í Eysturevropa hevur verið uppií at gera glasnost til veruleika? Ella kanska søguna um móttøkuna av føroyskum skaldskapi, veruleikan um sambandið millum lesararnar og yrkingarnar?
Tað er greitt, at um alt hetta verða fleiri spurningar enn svar. Eg fari, tá ið eg her haldi føroyskan skaldskap upp móti veruleikanum uttanum, ikki at halda meg til eitt sjónarhorn, eitt nú tað samfelagsbúskaparliga, men bera við ymiskt, sum tykist at hava týdning í hvørjum føri.
Rák í skaldskapi og í teori um skaldskap – bókmentafrøði – eru tætt samanknýtt og sínámillum ávirkað; og bæði fyribrigdini verða til í samspæli við politikk, samfelag og hugmyndafrøði. Romantikkurin, sum gjørdi, at vit fingu okkar fyrsta nýføroyska skaldskap, var ein andligur streymur, sum ikki bara nam við skaldskap og list, men heimspeki, náttúruvísindi, politikk; samfelagsliga verður hann til í samspæli og mótspæli við menningina hjá borgarastættini og ídnaðarsamfelagnum.
Romantikkurin var ein ómetaliga sterk rørsla, og hóast hann langt síðani er farin úr gildi sum heilskapað hugmyndafrøði og heimspekiskipan, so standa varandi spor eftir hann í hugmyndaheimi okkara. Tað er tann romantiski skaldskapurin, sum um nakar er fólkaogn. Hann er ikki eintýddur, og hann endurnýggjar seg á síni longu ævi: við J.H.O. kom nýromantikkur, klassisisma, sýmbolisma. Janus var tann fyrsti „torskilti“ yrkjarin, hann yrkti abstrakt og við so nógvum persónligum ikkisjálvsøgdum sýmbolum og myndum, at hann fór út um tann tá hevdvunna hugmyndaheimin hjá fosturlandsskaldskapinum. Vit síggja tað í orðum sum hesum: „Ver sterk mín sál á mjørkatungu ferð,/ har tættar fylkjast um teg gráar gátur –/ tín barna-flokkur – úttærdur hann er,/ og sárur kennist hans sólsvangi grátur“. Eg taki hetta sum dømi um eitt persónligt skaldamál.
Tað hevur ofta verið sagt og av røttum, at tann bundni skald-skapurin hevur verið megintátturin í føroyskum bókmentum. At prosabókmentir fingu seinni fótin fyri seg, eru Føroyar einki eindømi um. Nú er gróður í føroyskum prosabókmentum, vit hava átt og eiga stórar prosahøvundar.
Men tað byrjaði við bundnum skaldskapi, og tað er honum, ið hugt skal vera at her. Støði hansara er tann lívkvæma kvæðamentanin, samgrógvin lívi fólksins.
Tá ið sangskaldskapurin tók seg upp seint í 19. øld, vann hann sær pláss, ikki so nógv í bókahillum, sum vóru fáar í stovum hjá fólki, men sum sungin skaldskapur í tí nýggja veruleika, sum gav seg til kennar – á fólkafundum, á Føroya Fólkaháskúla –; hesin skaldskapurin skapaði tær myndirnar av vakurleika landsins, søgu og vónum fólksins – ella skaldanna – sum hava verið berandi í okkara tjóðskaparsamleika og átt sín part í at gera okkum tað, vit eru.
Vit kunnu enn kvøða og dansa, men sum skaldskapargrein eru kvæðini deyð, tey endurnýggja seg ikki. Heldur ikki fosturlandssangirnir endurnýggja seg, men eru ein føst stødd stórt sæð og hava sín fasta leiklut, á tjóðskaparligum hátíðardøgum, sum kórsangur, í veitslum o.s.fr.
Fosturlandssongurin legði støðið undir tann skaldskapin, sum fylgdi í fótafari hansara, tí fosturlandssongurin setti í orð ein føroyskan samleika, sum tað at yrkja á føroyskum hoyrdi uppí; við støði í hesum skaldskapi frá tjóðini og um tjóðina til hennara sjálvs, kundi einstaklingurin, skaldið Janus Djurhuus, taka seg burturúr og yrkja – á føroyskum – í einum nýggjum, persónligum stíli, sum var ávirkaður av evropeiskum og norðurlendskum skaldskapi. Evnið hjá honum er fjølbroytt, ofta tjóðskaparligt, men frá sjónarhorninum hjá tí ivandi ella vónsvikna einstaklinginum: „Var hon stygd burtur, hin stolta ørn, ið fræls um tindarnar mól?“ o.s.fr. Hann yrkir ikki fundarsangir til ávís, kend løg; harafturímóti yrkir hann í fjølbroyttum kynstrigum ørindisløgum fyrstu yrkingarnar, sum ikki eru ætlaar til at syngja, men at siga fram fyri lurtarum ella lesa í einrúmi, innantanna.
Hervið er skaldskapurin farin at vera nakað, sum tann einstaki hevur inni við seg sjálvan.
Nú er nomið við 3 stig í føroyskum skaldskapi og veruleika tey seinastu stórthundrað árini:
Tað fyrsta er kvæðini, ofta høvundarleys, sum í dansiring-inum savna einstaklingarnar til eina eind, ið vendir sær til sín sjálvs sum eind; ein kollektivur og heilskapaður formur – ringurin – sum nýggjar seg uppaftur gjøgnum uppafturtøku, tilsvarandi veruleikanum í tí sjálvhjálpna jarðyrkjusamfelag-num, sum livdi sítt lív og endurnýggjaði seg í einari gongd bundnari at ársins ringi. Kvæðini sjálv eru samgrógvin partur av teirri upprunaligu eindini av kropsrørslu, tónleiki og frásøgn, sum forngrikkar kallaðu orkestisku eindina.
Í øðrum lagi kemur sangskaldskapurin, sungin av mannamúgvu á fólkafundi og av næmingaflokki í háskúlastovu, ikki lítandi hvør at øðrum í ringi, men øll hyggjandi sama veg – frameftir, svarandi til framburðsstrevið og framburðsvónirnar, ídningina og kapitaliseringina í samfelagnum. Sangirnir læna løg síni, og sangir eftir nógvar ymsar yrkjarar eru savnaðir saman í bók.
Triðja stigið er yrkingin, sum stendur fyri seg sjálva uttan dans og sang, lisin av tí einstaka, hart ella innantanna; um fyrstu prentaðu yrking Janusar, „Summarnátt“ (1901), hevur Rikard Long sagt soleiðis:
Her var skaldskapur – ikki sum vant orð borin fram av einum tónalagi, men orð, ið bóru seg sjálv í einum fríum, reinum kynstri, goymandi mið sítt í sjálvum sær: ein roynd uppá at byggja ljóðsterk, tónandi orð upp um hugstórar myndir til eina ljómandi heild, á somu tíð talandi til huga og oyra. – Her var gjølla ein nýggjur tóni, eitt nýtt ljóðlag (rytma), liðiligt og treystligt á somu tíð, skiftandi frá ørindi til ørindi…
Tað er greitt, at ummælarin ger ikki bara vart við, at her er eitt nýtt slag av skaldskapi á ferð, men at hann fagnar tí. Tað, sum hann serliga bendir á, er tann nýggi formurin: ikki uppafturtøka av sama ørindislag ørindi eftir ørindi, men støðugt skifti, soleiðis at yrkingin fær eina rýtmu, sum er serstøk fyri júst hana; hon hóskar ikki til nakað lag, sum er til frammanundan; skal hon syngjast, má hon hava sítt egna lag; til samsang hóskar hon ikki; men rýtman og orðini hoyra saman, „goymandi mið sítt í sjálvum sær“ – í formvakurleika sínum, sum ,innihaldið‘ er óloysandi bundið at.
Eg nevndi í áðni nakað um veruleika kvæðanna í dansi-ringinum og samfelagnum, sum bundið er at árstíðaringinum; og um veruleikan hjá tí lovprísandi og boðandi songskald-skapinum í vekingar- og fundatíðini, tíðini tá ið kapitalistiska ídnaðarsamfelagið varð bygt upp.
Hvør er so veruleikin hjá yrkingini, sum „goymir mið sítt í sjálvum sær?“ Gjølligar kanningar av føroyskum skaldskapi og umhvørvi hansara – eitt nú kanningar úr bókmentasosio-logiskum sjónarhorni og meira heildskygdar kanningar – í fyrru helvt av tjúgundu øld vanta. Men tað ber kortini til at benda á ymiskt, sum er nýtt í mun til hini bæði fyrrnevndu stigini: hetta nýggja yrkingaslagið er lagt fram í bløðum, tíðarritum og í nógv ár í sera ótøttum yrkingasøvnum – fyrsta persónliga yrkingasavnið á føroyskum, t.e. við yrkingum eftir ein yrkjara, kom í 1914. Tað var Yrkingar eftir Janus Djurhuus. Hesar yrkingar sanna ikki lívsmegi og tilverurætt sín við at gerast partur av tí, sum í hvussu er ein ávísur bólkur av fólkinum tekur til sín og syngur saman ella við at verða skipað í ólavssøkudansi; men viðurkenningin kemur sum ummæli, skrivað av serkønum persóni. Fyrsta einsmansyrkingasavnið kallar í sínum lagi fram nýggja ritgenru, t.e. fyrsta veruliga bókarummæli, nevniliga í Tingakrossi hjá Kristini í Geil, sum áður hevði umrøtt einstakar yrkingar hjá Janusi, prentaðar í Búreisingi og Jóla- og nýársbók beint eftir aldaskiftið. Tað sum annars higartil hevði verið skrivað um útgivnar føroyskar bókmentir og skaldskap, hevði verið sum tíðindi um nýggjar bøkur – ikki bókmentaliga metandi.
Til hesa menningina í føroyska bókmentastovninum (ella við einum almennari orði: bókaheiminum) svarar eitt sund-urgreindari samfelag, serkunnleikasamfelag. Janus er okkara fyrsta stóra lærda skald, hann yrkir burtur úr evropeiska og norrøna lærdómi sínum – og at skilja hesar fláirnar í yrkingum hansara krevur lærdóm av lesarunum; til at uppliva málmklongin, molldunið og várláturin krevst ikki klassiskur lærdómur, men opnir sansar og sinni.
Yrkingar Janusar komu út sama ár, sum bardagi brast á millum tey stóru londini í Evropa, aftaná at friður hevði valdað teirra millum í yvir 40 ár ella longur enn nakrantíð fyrr. Tað er neyvan beinleiðis samband millum hesar hendingarnar í 1914; men kortini ber illa til annað enn at meta saman tað vónbrot, hvøkk og svartskygni men eisini villskapin, sum kríggið hevði við sær, og tað vónloysi og dapurleikan men eisini øðina, sum ganga ígjøgnum savnið Yrkingar; men at tílíkar kenslur longu gjørdu vart við seg eftir aldaskiftið, vísir eitt nú í „Ódn“ frá 1902:
Eg hoyrdi teg storm, havfostraða trøll,
og tíni tey túsundtalsljóð:
deydningadans yvir kirkjugarðsvøll,
neyðarróp sjólátna manna so snjøll,
ravnaskríggj, tá hann sær blóð –
men – hjarta mítt titar í øði
av reystleika, dirvi og frøi,
Í Føroyum høvdu samfelagsligir, tjóðskaparligir, politiskir mótsetningar funnið sær fastar rásir við flokkastovnanini í 1906. Í Evropa gjørdist við stórbardaganum drúgt skotgravakríggj millum valdaleysar hermenn; í tí valdaleysa løgtinginum førdist pøsingarkríggj millum sjálvstýrisflokk og sambandsflokk. Tann tvídráttur, sum leingi hevði verið í føroyingafelagsrørsluni, gjørdist við flokkunum opin klovningur.
Janus sær henda tvíningin uttanífrá. Hann hevur samhuga við sjálvstýrisrørsluni, men hann er ikki virkin uppi í rørsluni. Hálvvaksin fór hann heimanífrá, og kanska er rætta heimland hansara hitt forna Hellas, hvørs mentan hann var vorðin kunnigur við, og sum hann leitaði sær andliga føði í. Rætta heim hansara er eisini yrkingin, ið setur fram sjón hansara av Føroyum sum eina stórfingna hugasjón, nørda av hugflogi og tráan. „Veruleikin“ svíkur hesa skaldasjónina, men skaldið svíkur ikki hugasjón sína. Janus yrkti í 1904 Jóannesi bónda takkarkvæði, sum honum, ið endurreisti málið, soleiðis at Janus kann siga um tað í yrking síni: „ein norðlanda drotning í skínandi skrúð,/ sárt elskaða móðurmál, tú!“ Men henda stórfingna takkaryrkingin endar við varhuganum av einari djúpari gjógv millum ta sjónina, sum lýst er í yrkingini og so „veruleikan“ uttan fyri hana:
Og stendst tað, tú sýndi mær, sjónhvørving følsk,
eg takki tær túsundfalt tó,
fyri hárføgru huldu, ið dragandi trølsk
á summarnátt streingirnar sló,
tí ríkur roynst róður á mið, ið ei er
á miðleysu frystandi ferð.
V.ø.o., veruleikin svíkur, hann stendur ikki mát; tað miðið, sum stevnt var á, er ikki til. Tað, sum eftir stendur, er yrkingin sum veruliggjørd vakurleikahugsjón. Á – og við – sínum elskaða móðurmáli elur skaldið fram tann eftirtráaða heim, sum ikki er møguligur í lutveruleikanum. Í hesari víðgongdu idealismuni gekk Janus somu leið sum ymisk onnur stórskald í samtíðini, t.d. íslendski yrkjarin og sjónleikaskaldið Jóhann Sigurjónsson (1880-1919), men ikki minni undanfarnu týsku stórskaldini Goethe, Schiller og Heine.
Eg taki hetta fram sum eitt aðaleyðkenni hjá Janusi samanborið við teir eggjandi, bjartskygdu sangirnar frammanundan: at hjá honum er veruleikin andstyggiligur og falskur, tí hann svarar ikki til mynd listamansins, sum er vøkur – og sonn tí hon er vøkur – og bara til í huganum og listaverkinum – yrkingini.
Henda lýsingin er við vilja nógv einfaldað til at fáa fram tær stóru linjurnar í menningargongdini í føroyskari yrking. Eg haldi tað ber til at siga, nettupp tá ið vit tosa um tær stóru linjurnar, at í skaldskapi Janusar sæst, at álvarsligur løstur er komin á ta bjørtu framburðsheimspekina, sum var runnin frá teimum fronsku heimspekingunum í 18. øld og hevði verið leiðarljós fyri politisku umskipanunum og tøkniframburðinum í Evropa.
Í 1926 læt Christian Matras úr hondum sítt fyrsta yrkingasavn, Grátt, kátt og hátt, og 1933 kom Heimur og heima. Tá var aftur nakað hent í føroyskum skaldskapi.
Tað kemur m.a. fram í einum nýggjum máta at síggja nátt-úruna. Hon var nú ikki sum í kvæðunum bert skreyt, sbr. t.d. „meðan rósur og liljur tær grógva væl“, hon var ikki sum í fosturlandssongunum likamliggerð fyri tjóðskaparligu hugmyndirnar; hon var heldur ikki sum hjá Janusi umboð ella spegilsmynd av persónligum kenslum og mentanarliga treytaðu vakurleikatrá skaldsins.
Samanborið við hesi nevndu sjónarhornini, sum heilir hug-myndaheimar hanga uppií, liggja náttúrulýsingar í yrkingum Christians Matras nærri teirri naknu sansanini, uttan framm-anundan givnar hugmyndir um, hvat sansanin ella viðraking-arnar møguliga „merkja“; í hesum hava yrkingarnar nakað felags við abstrakta málningin – tær eins og leita eftir einum nullpunkti handan hugmyndafrøðina 1).
Í yrkingini „Undir hesum øgis-eggjum“ (Chr. Matras 1933) er settur fram ein náttúrunnar veruleiki, ónervaður av menniskjans virksemi og hugmyndum, men sum er tær eksistentiellu frumtreytirnar, eisini fyri menniskjalívinum. Tað fyrra ørindi dregur upp eitt rúm í endaloysinum:
Undir hesum øgis-eggjum
stendur land við meitil-veggjum
skapandi úr tómum lofti
ørskurúmd.
Streymbrátt hav í víðum fløtum
andar undir mannagøtum
– sum ein fyrndar-jøtuns ond.
Tað seinna ørindið stýrir ímóti og endar á blettinum, leik-pallinum, fyri menniskjalívinum:
Her er oyggjar ytsti endi.
– Leingi sólin bergið brendi,
áðrenn hon um eggjatremur
reis á síni mildu ferð
sum ein himinrúmsins fuglur
siglandi um alla verð
– áðrenn barn í eiðis-túnum
sær av nýggjum skapast verð.
Tann kosmiski sjónleikurin fer fram óheftur av menniskjanum, sum ikki fær sín leiklut fyrr enn í seinastu akt; menniskjað í sínum leiki er heilt í valdinum á náttúrumáttunum uttan um tað.
Myndin er sera føroysk, og ikki bara tað: tá ið vit kenna uppruna skaldsins, kunnu vit staðseta hana á ávísum stað í Føroyum. Men samstundis er hon alment um menniskjað og kor tess í alheiminum.
Eins og hjá Janusi eru orð og rýtma tætt samangroypt, hvørt av teimum báðum ørindunum hevur sín form; har sum meitilbergið møtir tómrúminum, har møtast eisini í rýtmuni orðaáherðsla og tøgn: („...skapandi úr tómum lofti/ ørsku-rúmd./). – Málið i yrkingini er skapað burtur úr føroyskum bygdarmáli við víðkan av gerandismálinum, eitt nú í teimum fjølbroyttu heitunum á landslagsfyribrigdum : øgis-eggjum, meitil-veggjum, ørskurúmd, streymbrátt, o.s.fr. – Afturímóti skapaði Janus eitt mál, sum hevði røtur í skaldskapinum og hugflognum, orð sum havfostraður, hindløtt, sólsvangur, favn-hollur, skeljasungin.
Henda yrkingin er um grundkor menniskjans, mest sum uttan atlit at samfelagsligum, søguligum, tjóðskaparligum ella øðrum serligum umstøðum. Kanska sigur yrkingin, at alt slíkt menniskjaverk er smátt undir liðini á sólini, rúmdini, havinum, berginum.
Ein onnur væl kend yrking hjá Christiani Matras, „Eg sigi tær satt“, prentað í Varðanum (1921), setur fram eina samansettari støðu hjá menniskjanum: Ikki menniskjað yvir av náttúrumáttum rundan um tað, sum seta tí lívstreytirnar; men menniskjað yvir av sínum egnu innaru máttum. Yrkingin er um tað, at fortíðin fylgir okkum, hóast vit við skili og vilja okkara hava gjørt upp við hana og lagt hana afturum; tað óskilbundna og ómedvitaða, sum vit vilja men ikki fáa kvittað við:
Eg sigi tær satt, at enn henda dag hanga sóttrøll í tróðri,
roykstovu-sóttrøll,
kvæmri enn gróttrøll,
ið doyggja á degi og nørast á nátt.
Tú lært, tí eg bar hasar minnisins spjarrar
saman við sóttrøll,
kvæmri enn gróttrøll.
– Sópa úr sinni sóttrølla-minni, sigur tú,
ikki kann spøkja har einki er til.
At steingja heilt fyri hesum máttum, sum vit ikki hava ræði á, er kortini at tippa lívgevandi keldur í okkum sjálvum; eisini er tað ógjørligt til longdar. Yrkingin heldur fram:
Jú, eg tváddi tróðrið, skræddi burt sóttrøll,
og leki kom á,
eg tetti aftur, traman og tættur
var skálin mær tá.
Men aftur komu sóttrøll,
kvæmri enn gróttrøll,
ið doyggja á degi og nørast á nátt.
Og yrkingin endar:
Eg sigi tær satt, at enn henda dag stendur roykstovan eftir.
Roykstovu-sóttrøll,
kvæmri enn gróttrøll, vaksa í skugga, regni og sól.
Yrkingin talar skemtandi, við suggererandi endurtøkum, um, at tað er trupult at frígera seg. Tað kann galda einstaklingin í hugsan og gerð – tað kann galda bólkar í samfelagsligum og politiskum virki, og hugmyndir. Tað røkkur ikki til at vilja sleppa skeivum ella ónýtiligum hugsanum, kenslum ella fatanar-mynstrum, um tey hava djúpar røtur í tí ómedvitaða. Tað umber seg ikki, at okkum verður hugsandi um Freud og teoriir hansara um hitt ómedvitaða sálarlívið, sum høvdu ómetaliga ávirkan á rithøvundar fyrra partin av 20. øld og seinni. Sálargreiningin ella psýkoanalýsan dýpti innlitið í menniskjað, men gjørdi ikki veruleikan einfaldari ella eintýddari, heldur tvørturímóti. Hon er ein tulkandi vísindagrein; hon kannar ikki tann ítøkiliga ,veruleikan‘, men umboðan hansara í tí ómedvitaða sálarlívinum, sum er stýrt av frumkendum, sjálvsøknum girndum. Kríggj varð sæð sum úrslit av hesum blindu kreftum. Samstundis sum sálargreiningin var ein háttur at lekja sálarmein, fekk tann einfalda framburðsbarnatrúgvin við henni enn ein løst.
Tá ið yrkingin gjørdist leys av frásøgukvæði dansins, lov-prísanini og eggjanini í fundarsanginum, fekk sítt egna pláss fyrst í tíðarritinum og so yrkingarsavninum, meira og meira í einrúmi við lesaranum, tá gjørdist „arbeiðsøki“ hennara eisini meira og meira specialiserað til tilverutulking og grundkor menniskjans; tað var meira og meira tílíkt, sum gjørdist hitt eginliga evni fyri modernaða yrking – hóast yrkingar vissuliga kunnu vera um snøgt sagt alt møguligt! Samstundis varð gingið burtur frá hevdbundnum rími og ljóðfalli.
Dømini frá Janusi, Christiani Matras og Karsteni Hoydal vísa stig í hesari gongdini. Næsta avgerandi sporið varð stigið í 1960-unum við tí flokkinum av ungum yrkjarum, sum tá komu fram – tað vóru í hvussu er sjey: 1963 Guðrið Helmsdal, fyrsta kvinnan, sum gav út yrkingasavn á føroyskum; 1964 Líggjas í Bø; 1966 Arnbjørn Danielsen og Steinbjørn B. Jacobsen; 1968 Alexandur Kristiansen; og 1969 Rói Patursson og Heðin M. Klein.
Til at lýsa streymskiftið, sum kom við 1960-árunum, skal eg nema eitt sindur við tey bæði fyrstu nøvnini, Guðrið og Líggjas.
Ein yrking hjá Guðrið er „Undran“ (Guðrið Helmsdal 1963):
Skal tær vera fyri
at leingjast,
at finna altíð,
kærleikan endurgivnan
í kámum spegli?
Skal hørpuhjarta títt
við sama sorgblíða
undirspæli
leika
gjøgnum komandi tíðir?
Ella skal lagið
stíga upp
sameint við øðrum
sum yndissprund
í villini dansi?
Tríggir spyrjandi setningar, settir upp sum ørindi, men við prosarýtmu og uttan endarím, á máli sum heldur seg innan fyri skaldmálshevdina, men nýtir hana á persónligan hátt: hørpuhjarta; yndissprund.
Spurningurin, sum yrkingin setur, er um tað lýriska eg’ið fer at finna samsvar við sín innara heim í hinum ytra. Í hesum síggja vit ávísan líkskap við Janusar tvíbýti millum ein glæsiligan hugsjónaheim og ein óglæsiligan veruleikaheim, sum ikki sameinast. Tað er kortini stórur munur á yrkingunum; í yrkingini hjá Guðrið er tað ikki spurningurin um, at annar heimurin er betri enn hin, men um at hennara kenslur tráa eftir at gerast partur av stórari heild. Hetta er ein kærleikautopi, sum ikki er bundin at parsambandshugsjónini, men røkkur longri og leggur seg á sín egna hátt upp at uppreistrinum í 1960-árunum móti fastlæstum lívsmynstrum og medmenniskjasambondum. Í hesum fyrsta føroyska kvinnuliga yrkingasavninum er eingin konventionell kærleiksyrking, beinleiðis vend til ein mann t.d. – í so máta er Guðrið ikki eitt kvinnuligt svar til Regin Dahl, sum hon annars tykist at vera inspirerað av –. Tað lýriska eg’ið í savninum er fyrst og síðst sítt egna subjekt og objekt. Undangongukvinnan í norðurlendskari modernismu, Edith Södergran, hevur verið nevnd sum ein fyrimynd hjá Guðrið, og vissuliga ber til at síggja líkskap eitt nú í sterkari sjálvkenslu, sum t.d. í „Ókenda lív“:
Ókenda lív,
sál í holdi mínum,
eg girnist at eiga teg,
duldarfulla.
Tú, ið einans ert
eymleikans fløvandi glóð.
- - -
Átti eg bert teg –
tín eyma limamjúka ugga,
sakleystreina hita tín
í fangi mínum,
tá ið longsul okkara
ferðast
um blásvørtu stjørnuhøv.
Ikki eru hesar yrkingar Guðriðar tað, sum kallað verður bein-leiðis politiskar; men kanska standa tær kortini sum eitt tað fínasta umboðið fyri rembingarnar í 1960-árunum við ynski og kravi sínum um tað ektaða, um intensitet, um frælsi: „Ókenda lív,/ sál í holdi mínum,/ eg girnist at eiga teg...“ og: „sameind við øðrum“.
Í útsjónd er savnið Lýtt lot eitt verk, sum livir upp til innihaldið, fínligt prent og full av stílreinum træskurðarmyndum eftir Zacharias Heinesen. Hitt føroyska studentafelagið í Keyp-mannahavn var útgevari. Tað er stuttligt at bera hana saman við savnið Til lívið eftir Líggjas í Bø, sum kom árið eftir, í 1964. Til lívið er merkt av stílblanding, bæði í útsjónd og innihaldi. Uttaná er ein expressionistisk tekning eftir listamálaran Jack Kampmann av naknum smádreingi og sól í sterkum litum; tá ið bókin kom út, fekk permumyndin atfinning fyri at vera ósømilig. Innan eru bæði tekningar í kollveltingarromantiskum stíli og politiskt aktuellar fotomyndir. Útgevari er ta nýstovnaða sosialistiska útisetafelagið Oyggjaframi. Prentið er nýmótans offsett við skriv-maskinuskrift. Umleið helvtin av yrkingunum eru kritiskar og speiskar móti aktuellum stórveldapolitikki, hernaði og kapitalismu, og onkur dregur Føroyar og herdubbingina her inn sum part av heimspolitikkinum, t.d. tann sum eitur „Atomøldin“:
/.../
Í Føroyum gongur alt sína vanligu gongd.
Moralurin er góður í vandans stund:
fólkið hevur týðiliga sagt frá,
at tað vil offra lívið
fyri hina dýru frælsishugsjón,
og tí heldur hermálsliga útbyggingin fram.
Og alt er lagt til rættis
á besta hátt.
Soleiðis fáa prestarnir lønina
regluliga útgoldna frá státinum.
Nei tað er eingin kinkur á tráðnum
og vísiliga er fyriskipað.
Hugnalig øld, atomøldin
Karsten Hoydal og Tummas Djurhuus høvdu áður yrkt um „bumbuna“. Karsten Hoydal við ironi og óhugna, rímleyst; nevnir saman vísmenninar í jólaboðskapinum og vísinda-menninar í nútíðini og endar við, at mamman og barnið sova trygg „djúpt undir kvirrari øsku“ (Karsten Hoydal 1951). Tummas Djurhuus (T.N. Djurhuus 1958) við patos og rími, endar við at heita á lesaran um at biðja fyri heiminum sum einastu vón.
Hjá Líggjasi í Bø verður við speisemi („fólkið hevur týðiliga sagt frá...; Hugnalig øld...“) sum stílamboð sett fram kritisk hugsan um politisku støðuna í heiminum og harvið eisini Før-oyum í yrkingum, sum vóru eins og koncentrat av politiskum viðmerkingum. Tær virkaðu sterkt, tí tær snúðu seg um aktu-ellar hendingar og viðkomu Føroyum, sum við Natostøðini frá 1959 vóru drignar upp í kalda kríggið. Í hesari tíðini, tá ið ein og hvør var tvingaður til at „halda við“ annað hvørt USA ella Sovjett, vóru sovorðnar viðmerkingar í yrkingarformi nakað nýtt – tann politiska viðmerkingin átti sítt pláss í táttunum, ikki minst kabaretttáttunum. Við forminum hjá prosayrkingini fekk hon meiri vekt, hon eins og setti krav um meiri varandi áhuga.
– Tað, sum eg nú havi drigið fram um 1960-árini, er øðrumgin at innanlív einstaklingsins, kenslurnar koma til orða, insistera í stoltum medviti og nýskapandi orðing upp á seg sjálvar. Har er eitt lýriskt „eg“ og har eru „onnur“; har er sannkenning av, at „eg“ má bera mín dag í mær, eins og „tey“ mugu fara við sínum degi í sær. – Hinumegin opnar yrkingin seg fyri tí politiska veruleikanum í løtuni, ella vit kunnu siga, at hesin veruleikin gjørdist so nærstaddur í gerandisdegnum, m.a. vegna teir nýggju fjølmiðlarnar, at hann trokaði seg inn í yrkingina uttan altíð at fara ígjøgnum stórvegis umskapan. 60-árini løgdu ta ,óskaldsligu‘ nútíðina inn í skaldsskapin. Arnbjørn Danielsen sigur í yrkingini „Meðan eg tyggi norðlýsi“:
betongveggir av ljósi
plankar av ljóðum
soleiðis búgvi eg av og á
meðan eg tyggi eitt sindur
av norðlýsi
Tann politiska viðmerkingin, tann tjóðskaparliga og stætta-politiskt boðandi og eggjandi yrkingin endurnýggjar seg í 1960- og 70-árunum, eitt nú við Steinbjørn B. Jacobsen, og stendur sterk í 1980-árunum fyrst og fremst við Jóanesi Nielsen, sum steig fram í 1978 við savninum Trettandi mánaðin.
Sjeytiárini høvdu við sær framhald av 1960-árunum og búning av nógvum av yrkjarunum, sum tá vóru komnir fram. Men ikki allar nálir mentust so skjótt – kvinnuligar yrkjarar sóu vit ongar nýggjar í 1970-árunum.
Í 1980-árunum gera nýggjar áherðslur vart við seg. Tað er ikki longur bara hin trupli veruleikin uttan um og innan í yrkjaranum, sum er í brennidepli. Tað snýr seg nú meira enn fyrr um málið og veruleika tess – sum slíkan og í mun til veruleikan uttan fyri málið. Um málið sum tekn fyri veruleikan; spurningin um hvussu málið og ,veruleikin‘ hanga saman – tey gera tað jú ikki frá náttúrunnar hond; hvussu skapast merkingin í málinum?
Eitt annað eyðkenni við 80-árunum er, at kynið er komið inn sum ein greiningartáttur í gransking og kjaki um mentan og list. Sum fylgja av feministiskum kritikki er kyn vorðið viðurkent sum ein avgerandi táttur í bókmentaskapan og –nýtslu. Tað ber ikki til at umrøða Goethe, Janus, Chr. Matras ella Byron, elizabethanska leikpallin ella Katrin Ottarsdóttur uttan at tosa um kyn. Eins og fólkaslag og stætt er kynið ein táttur, ið formar lív og tekstir okkara. Her meinast ikki fyrst og fremst við kyn sum lívfrøði- ella náttúrufyribrigdi, men við ta samfelagsligu, mentanarligu og sálarfrøðiligu merkingina, sum kynsidentiteturin er løddur við.
Hvussu setur kynsidentiteturin ígjøgnum í málinum – og í skaldskapinum? Tað er skjótt at siga frá, at málið er altíð kynsbundið, og kallkynið er tann málsligi normurin. Hagfrøði-liga kemur kynsidentiteturin m.a. fram á tann hátt, at yrkinga-søvn eftir føroyskar kvinnur kunnu teljast á aðrari hond. Av teimum er størri parturin – 3 – útkomin seinast í 80-árunum. Og hvussu finna tær sær pláss á skaldatingi, parnassinum?
Astrid Joensen (1987) heldur seg til H.A. Djurhuusar seinromantisku rás við náttúruni gjøgnumseyraðari av kenslum; umhvørvið er nú uppaftur meira enn hjá H. A. D. vorðið spegling av huganum. Myndamálið savnar seg serliga um vatn, plantur og fuglar, mest í rímleysum fríum ørindum og prosayrking.
Eisini Malan Poulsen finnur eitt spor hjá H. A. Djurhuus. Hon setur fremst í bók sína orð hansara „Hygg, ein látipípa, sum kann láta,/ hana eg úr sóljukoppi skar“, og ger soleiðis vart við týdningin hann hevur fyri hana; hon hevur sjálv eina yrking, „Látipípan“ (Malan Poulsen 1989), um at skapa; seinna ørindi er so:
Frøin at eiga lut í
skapanarinnar markleysa nú
fær fortíðar agg
og framtíðarræðslu
at hvørva
í barnsins kenslu
látið er mítt.
Skapan er eisini lýst í yrkingini fremst í savninum hjá Maluni Poulsen, „Føðing“. Her gongur hon út frá royndum úr kvinnu-lívi og víðkar tær til at galda eitt alment menniskjansligt fyri-brigdi. Tað vanliga í mentan og bókmentum er annars, at tær mannligu royndirnar ganga fyri at galda alment og tær kvinnuligu fyri at vera undantøk.
Malan Poulsen hevur eina yrking, sum er stevnuskrá fyri føroyskar yrkjarinnur. Hon endar so:
Í dag taka vit
døtur av Anniku Beintu
og øðrum Føroya kvinnum
pennin
ið so leingi hevur verið hansara øki
hansara falliska megi
og vit brúka hann
at finna egnan kærleika
og livihátt
úr hurlinum í huga okkara
har okkara sjálvsmynd sum ein farri
er fløkt inn í myndina
hann sá av okkum
og vit so bindandi fyltust av
Málið í líki skrivaða orðsins skal vera amboð hjá føroyskum kvinnum til at tulka seg sjálvar og tilveruna av nýggjum, út frá egnum fortreytum í staðin fyri tær verandi patriarkalsku, valdsskipaðu (hierarkisku) fortreytirnar, sigur yrkingin.
Men málið er sjálvt gjøgnumsúrgað av teirri patriarkalsku mentanini, sum tað er partur av 1). At virka fyri djúptøkum mentanarligum nývørri krevur tí eisini málsligt kollbrot. Í føroyskum skaldskapi tey seinastu árini finna vit tað heim-spekiliga, málmedvitaða og málsliga leitandi og roynandi rákið fyrst og fremst hjá Róa Paturssyni og Carl Johan Jensen.
Serliga í seinni verkum sínum hava teir verið upptiknir av vandamálinum við tulking; veruleiki málsins mótvegis veruleikanum uttan fyri málið er evni, sum teir hvør á sín hátt eru hugfangaðir av.
Hjá Róa Paturssyni er fráfaringarstaðið talumálið, orða-tilfarið tað væl kenda gerandisliga – tak t.d. bókarheitið Líka-sum, so nógv brúkt í dagsins framhaldandi samrøðu – men endurnýggjað við at vera tikið burtur úr sínum vanliga høpi.
Heilt frá fyrstu bók síni førir Rói samrøðu við bókmenta- og mentanarhevd okkara yvirhøvur. Yrkingar hansara eru m.a. kjak við hevdina, eitt nú náttúrudyrkan hennara á tjóðskap-arligum grundarlagi: „fjøllini standa ljót har ongin sær“ (Rói Patursson 1989) – soleiðis ger yrkjarin vart við, at náttúru-áskoðan okkara er ikki ,natúrlig‘ men eitt mentanarligt fyri-brigdi. Hann setur traditiónini spurningar, roynir tæri í henni. Hann finnur haldgóð virði, t.d. hjá Hans Andriasi Djurhuus – leiðarorðini hjá Róa fremst í Líkasum eru orð Hans Andriasar „Grøs og allar urtir tiga,/ gleða seg men einki siga“; vit hóma træðrir hiðani til yrkingina „Grasið og hin seinasti mohikanin“ í fyrsta yrkingasavninum:
/.../
Grasið var tigandi eins og hann,
smádrongurin, frælsishetjan og indianarin.
/.../
men eisini til ta stóru yrkingina „sólareygað“ í seinasta savn-inum (Rói Patursson 1985):
kenna dagin sum hann er
eiga heimin uttan orð
tá onki troystir
rørslurnar eru sjálvsagdar
og myndirnar glærar
/.../
Men tað snýr seg altíð um málið: í tøgn og orðleysari veran eru orðini til staðar sum frávera ella noktan. Rói arbeiðir innan fyri ta føroysku bókmentahevdina, og burtur úr kjaki hansara við hana spyrst fruktagóð víðkan og landnám.
Yrkingin „Heimkoma“ hevur tað gerandisliga orðið „líka-sum“ sum ein lykil, ið letur upp fyri nýggjari upplivan og fatan. Soleiðis at gera samanberingina til upplivingar- og tulkingarás, tað hevur samsvar í ávísingini hjá poststrukturalismuni av, at ikki bara er málteknið hissini; sambandið millum teknið og tað sum teknið stendur fyri er eisini hissini; tað broytist og liggur als ikki fast. Teknið, sum fær týdning sín bara ígjøgnum at vera ólíkt øllum øðrum teknum, rúmar ikki uttan víðari merkingini, sum altíð er, í hvussu er partvíst, fjarstødd:
tað er líkasum eg ikki eri komin
tí eg aldrin eri farin
tað er líkasum eg nústani fari
fyri aldrin at koma aftur
líkasum tá eg seti meg
við tað gamla vindeygað
og síggi at fjallagreinin
ikki sær soleiðis út
sum eg síggi hana
Við at taka upp í saman „líkasum“ loysir yrkingin upp teir viðurkendu mótsetningarnar millum hjáveru og fráveru og millum tað subjektiva og objektiva.
Rói er býarskald, hann sær fjallagreinina gjøgnum vind-eygað. Ein av býaryrkingum hansara er „Rustaður morgun“ (Rói Patursson 1989):
Tað gráliga følvið er vovið um
brimgarðin og goymsluhúsini.
Teir gulu veggirnir við rustaðum
rípum frá skrædnaðum blikktekjum.
Tey svørtu sporini enda í tí bláa
glerinum sum veksur upp úr tí illreyða
píkatráðnum.
Einglabarnið hevur skrivað fuck you
á tað samansjunkaða portrið. Einaferð
var her lystiligt. So hvurvu andlitini.
Teir lærdu granska søguna. Teir eru
ósamdir um hvussu slóðin skal tolkast.
Tað sigst at politiið stendur á berum.
Ongi orð eru í málinum. Alt er rustað fast.
Tey 3 fyrstu ørindini og fyrra helvt av fjórða lýsa eitt órøkt kaiøki við svørtum sporum, sum enda í bláum gleri. Á einum portri er eitt altjóða grafitti, skrivað av einglabarninum, t.e. einum unglingi, tí ungdómurin hoyrir eins og einglarnir til tað, sum ikki er viðurkent, men skúgvað til viks. – Eftir hesa lýs-ingina verður ein søga í tveimum reglum søgd:
/.../
Einaferð
var her lystiligt. So hvurvu andlitini.
Tað sum eftir er av yrkingini er ein tvíbýtt frágreiðing um avdúkanina av hesi gátuføru hvørvanini: øðrumegin granska teir (gev gætur: teir) lærdu søguna – hesa ávísu søguna og søguna yvirhøvur – og eru ósamdir um tulkingina; hinumegin er talan um eitt politimál, sum eingin loysn hómast á:
/.../
Ongi orð eru í málinum. /.../
Setningurin er ein umskriving av orðalagnum „eingi spor í málinum“ í tíðindaflutningi um politimál. Tað tvítýdda „mál“ knýtir samband millum „teir lærdu“ og „politiið“ – báðir partar autoritetir, sum avdúka og tulka.
Við spælinum millum „spor“, „orð“ og „mál“, sum knýta seg til „rustað“ og tað fallkomna kaiumhvørvið fyrr í yrkingini, verður yrkisevnið tulkingarvandamálið viðgjørt frá tveimum síðum: øðrumegin snýr tað seg um at finna og tulka sporini eftir hendingarnar, sum fram eru farnar; hinumegin um tað at seta tær í orð; og tær tvær síðurnar hanga óloysandi saman. Tað snýr seg um samspælið millum tað málsliga og tað sum er uttan fyri málið, og hetta samspælið virkar ikki, „alt er rustað fast“. – Tað at yrkingin ,fer fram‘ júst á einum kaiøki, t.e. samferðslu-, samskiftismiðdepli, strikar undir, at saman við høvuðsevnið í yrkingini, tulkingarspurningin, er flættaður spurningurin um samskifti okkara yvirhøvur.
Málhugburður og -nýtsla hjá Carl Jóhan Jensen er næstan beint tvørturímóti tí hjá Róa Paturssyni. Carl Jóhan Jensen fer ikki bara langt frá vanligum setningalagi, men tekur orð úr norrønum og ger sjálvur orð, sum ikki altíð eru eyðskild. Navnið á seinasta yrkingasavninum, Hvørkiskyn (1990), er dømi um tað. Yrkingarnar eru á tremur av tilsipingum til norrønan fornskaldskap, føroyskan skaldskap av manna munni og, síðst men ikki minst, fullar av tilvísanum til kristnan miðaldarlærdóm. Sum onnur yrkingasøvn í hesum árum, hevur Hvørkiskyn leiðarorð, og eyðkennandi fyri yrkjaran er, at hann setur hesi bíbliuorð fremst í bókina: „Hví krevur henda tíðin eitt tekin? Sanniliga sigi eg tykkum: Ikki skal nakað tekin verða givið hesi slekt“ (Mark. 8,12).
Tað sum yrkjarin tekur fyri við at nýta hesi bíbliuorð og eisini í yrkingum sínum, er at uppfylla krav um eintýtt samband millum teknið (,málið‘) og tað sum teknið stendur fyri (,veruleikan‘). Hjá yrkjaranum er tað tann málsligi veruleikin, sum leikar á (C.J. Jensen 1987):
tað er ikki tað
at sólarlagið breyt seg
Í gjøgnum ein kúving
Ið sløddist
Á lónni
/.../
Fýra ørindi eru afturat og byrja øll við „tað er ikki tað“. Yrkingin endar:
/.../
men tað er
At eg
Sigi
At tað er
Yrkjarin avnoktar ikki veruleikan uttan fyri málið, men fyri honum er hann ráevni.
Í Hvørkiskyni eru 22 yrkingar, onnur hvør hevur navn, onnur hvør er navnleys. Tær seinnu standa sum eitt slag av viðmerking til tær fyrru. Yrkingarnar eru torskiltar. Aftast í bókini eru viðmerkingar og frágreiðingar eins og í yrkingasøvnunum hjá T.S. Eliot.
Yrkingin „Hvørkiskyn“ er eitt ørindi:
tað er sum fjørblomstrið fer
at slíðrast um dreymin
tað er sum hvessist inn
ið tægrarnar slitna
tað er sum málinum sárkast
at hvørki er til
Gjøgnum tríggjar javnsettar setningar orðar yrkjarin eina trí-býtta hugsan ella upplivan. „Fjørblomstrið“ er eitt orð, sum hann hevur gjørt; fyrri parturin, „fjør“, er gamalt fyri ,lív‘. Eisini sagnorðið „slíðrast“ er hansara, gjørt av navnorðinum ,slíðri‘. – Tvey av sagnorðunum standa í miðalsøgn (slíðrast, hvessist), eitt er óávirkandi (slitna), eitt stendur ópersónligt og í tolsøgn (sárkast). Av hesum sagnorðaformunum stendst, at tað sum hendir, tykist at henda uttan at tann/tey, sum tað hendir við, hava nakra ávirkan.
Tann navnleysa yrkingin, sum fylgir, og sum eg lesi sum útlegging ella framhald av teirri fyrru, ljóðar so:
í myndini
samvendist
teknið
við teg
áðrenn
vatnið
loysir
fræið
aftur
úr myrkrinum
„Í myndini“ vísir til ta fyrru yrkingina sum eina mynd. Har høvdu vit „fjørblomstrið“ og „dreymin“ í einari samlegu- ella gitnaðarmynd; her hava vit úrslitið, „fræið“, sum vatnið loysir, eftir at „teknið“ „samvendist“ „við teg“. – Av tveimum negativ-um í fyrru yrkingini („hvørki er til“) kyknar eitt positivt – fræið – og „tú“ er medvirkandi í, at tað hendir. Plantu- og gitnaðar-myndirnar eru knýttar at málinum sum einum sjálvstøðugum fyribrigdi; eitt „tú“ er uppií uttan, at tað er greitt júst hvussu.
Sovorðið yrkingarlag er sprottið úr jørðildi ávirkaðum av tí ómetaliga áhuganum fyri málinum sum teknskipan og loynd-armálum tess, sum hevur sett so sterkan dám á heimspekiliga hugsan í okkara tíð.
Men er slík postmodernistisk yrking ikki flótti frá øllum veruleika og spælir hon ikki við orð og meinar einki við tí? Tað kann tykjast so við hvørt. Men hon verður til í hand-anídnaðarsamfelagnum, samskiftissamfelagnum og teldu-samfelagnum, har ið tað, sum menniskjuni senda sínámillum, meira og meira eru abstraktar kotur og tekn.
Tískil er skaldskapur, sum fæst við at opna nýggja sjón og fatan av málinum og merkingaframleiðslu tess, staddur mitt í fløkta veruleika okkara og kann vera eitt tól til at skilja hann við.
Í tí skaldskaparrákinum, sum hesir báðir seinast umrøddu yrkjararnir umboða og sum er útbreitt í Norðurlondum í dag, er yrkingin ógvuliga medvitað um seg sjálva sum mál-verk og sum bókmentir; hon er eitt tól at hugsa og uppliva við, ikki eitt facitt; og hon er ein viðmerking til bókmentaarvin og til sín sjálvs.
hetta gamla træið
er sum eitt blað so
ungt og undarligt í
hvørjum skugga er tað
so vakurt og ókent
Orðini eigur Rói Patursson (1987)
Á einum heilt øðrum støði ger Malan Poulsen viðmerkingar til bókmentaarvin. Hon fegnast sjálvsmedvitað um at hoyra málið í sær sjálvari; smíðar burtur úr rímu Hans Andriasar um stórusystur, sum uggar lítlabeiggja – tó hjá Maluni er sjálvið í yrkingini ikki tað uggandi men tað skapandi: „látið er mítt“; ger upp við kvinnulýsingina í manstraditiónini og vil brúka skrivingina út frá sínum egnu fortreytum; í fyrsta umfari til at finna seg sjálva, frígera sjálvsmynd sína frá kvinnumyndini hjá manstraditiónini, mansskaldskapinum. Hóast annað fráfaringarstað og aðra grundgeving hevur Malan tað felags við hinar báðar seinast nevndu yrkjararnar at vilja nýtulka og sleppa av við vanaorðalag og -fatan av bæði nútíðini og søguni. Tað yvirskriftarleysa ørindið hjá Róa her omanfyri kann standa sum umboð fyri tað rákið, sum í hesum árum leitar eftir nýggjari fatan og orðing og setur spurnartekin við heimakunnigar útsagnir, mótsetningar og samanberingar.


text:
Ingi Samuelsen
17.07.2017 - 08:07
Ítróttur > Ítróttur > Huga ítróttur (talv/bridge osv.)
Tað er ungi altjóða meistarin úr India, Srinath Narayanan, sum higartil hevur klárað seg best í altjóða talvkappingini, Faroes Open, sum verður telvað í Kollafirði í hesum døgum.
Í gjár varð sætta umfar av níggju telvað, og indarin við styrkitalinum 2505 hevur nú lagt seg á odda við 5,5 stigum framman fyri Julio Granda Zuniga úr Peru, Jens Kristiansen úr Danmark og Høgna Egilstoft Nielsen, sum allir hava 4,5 stig.
Í gjár spældi indarin móti dananum Allan Stig Rasmussen, sum lá á næstfremsta plássi undan umfarinum í gjár. Indarin vann talvið, og styrkti sína støðu í oddinum, so at hann nú hevur eina leiðslu upp á eitt heilt stig.
Tryggja indiska leiðslan varð eisini tryggjað av, at føroyski stórmeistarin Helgi Dam Ziska spældi í gjár javnt móti sterka peruvianska stórmeistaranum Zuniga. Helgi Dam Ziska liggur nú á fimta plássi í kappingini við 4 stigum saman við danska stórmeistaranum Allan Stig Rasmussen.
Í dag skal Helgi Dam Ziska royna seg móti indiska oddamanninum.
Høgni Egilstoft Nielsen er tann av føroyingunum, sum higartil hevur klárað seg best. Høgni hevur onki talv tapt enn, men hevur vunnið trý og spælt trý javnt. Men í dag fær hann harða mótstøðu, nevniliga móti Zuniga úr Peru, ið hevði hægsta styrkital undan kappingini. Zuniga hevur ratingtalið 2656 meðan Høgni Egilstoft Nielsen hevur 2323.
Faroes Open í Kollafirði endar mikudagin.


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Øll mugu taka ábyrgd
Tak niður
Tað er ikki bert vinnan, men eisini kommunurnar, landið, landbúnaðurin og fólk sum heild, sum dálka og hava ávirkan á náttúruna.
Um meira skal gerast fyri at verja náttúruna, mugu eitt nú kommunurnar eisini taka hetta í álvara, heldur Marita Rasmussen, stjóri í Vinnuhúsinum, nú arbeitt verður við einari nýggjari náttúruverndarlóg:
Kommunurnar hava í dag byggisamtyktirnar um hendi, og skipa sostatt mesta byggivirksemið í landinum.
Sirið Stenberg, landsstýriskvinnan í innlendismálum hevur ætlanir um, at tá ein nýggj náttúruverndarlóg er samtykt, so skal farast undir arbeiðið at gera eina planlóg, har lendi í Føroyum skal skipast.
Marita Rasmussen heldur, at bæði vansar og fyrimunir kunnu verða fyri vinnuna við einari planlóg, men tað er týdningarmikið, at atlit verða til, hvussu lendi og eitt nú ídnaðarøkir hava verið skipaði higartil.


text:
Hóskvøldið klokkan 19.30 skulu kvinnurnar hjá VÍF spæla í Havn móti Kyndli. Og longu sunnudagin klokkan 14.30 spæla kvinnurnar aftur móti Kyndli, somuleiðis í Havn. At talan er um tveir dystir á rað móti Kyndli kemst av, at annar dysturin er útsetti kavaroksdysturin í desember.
VÍF-kvinnurnar vunnu sunnudagin ein góðan 32-25 sigur móti Stjørnuni. Stjørnan byrjaði best, so var javnt eina løtu, og hóast VÍF legði seg á odda seinna partin í fyrra hálvleiki, tók tað drúgva tíð at fáa luft aftur til Stjørnuna. Nakað inn í seinna hálvleik settu vestmannakvinnur ferðina eitt sindur upp, tiptu betur fyri í verjuni og fingu eisini betur bóltin inn um annars góða málverjan hjá Stjørnuni.
Hetta var ikki besti dystur hjá VÍF í ár. Serliga fyrri hálvleikur var merktur av nógvum tekniskum feilum. Tað skjóta spælið vildi ikki rigga til fulnar og tað tóktist, sum vóru tær ikki klárar í kroppinum til tær avgerðir, tær tóku í høvdinum. Í fleiri slíkum førum endaði bólturin hjá Stjørnuni. Sum við so nógvum av hinum fyrstu dystunum eftir jóla- og nýggjárssteðgin bendi nógv á, at leikararnir ikki høvdu rist høgtíðina av sær.
Tað sá betri út móti endanum á dystinum. Orkan hjá vestmannakvinnum var størri enn orkan hjá klaksvíkskvinnum og so var eingin ivi longur um, hvør fekk sigurin.
Hóskvøldið verður annar dysturin. Nú er tað Kyndil tvær ferðir á rað, men lat okkum taka ein dyst í senn. Kvinnurnar mugu frá byrjan vera nógv árvaknari, enn tær vóru sunnudagin. Verjan má vera stinnari og tær mugu vera tryggari á bóltinum. Vit vita, hvat tær kunnu tá á stendur. Tær vita eisini sjálvar, hvat tær megna. Men talan verður um ein dyst millum tvey jøvn lið, sum bæði vilja tryggja sær pláss í finaluni. Tí verður tað ein stríðsdystur frá byrjan til enda.
Fyrsta og einasta dystin higartil í ár millum VÍF og Kyndil vann VÍF á heimavølli 26-21. Men dysturin hóskvøldið byrjar á 0-0, so kvinnur, takið allan stríðsandan við tykkum úr Vestmanna og setið tykkum fyri at vinna dystin. Til viðhaldsfólk okkara bæði í Vestmanna, Havn og aðrastaðni er boðskapurin tann sami, sum altíð: Komið í høllina á Hálsi kl. 18.30 og hjálpið kvinnunum í finaluna.
VÍF-Stjørnan 32-25.
Málskjúttar: Marianna H. Jacobsen 10, Liljan Djurhuus 7, Durita C. Jojic 6, Agnas Olsen 4, Tóra Seloy 2, Heidi Maria Akselsen 2 og Ingibjørg Olsen 1.


text:
Les um Public Service skyldurnar hjá Kringvarpinum og tak niður sáttmálan og Public Service frágreiðingarnar niðast á síðuni her.
Public Service-skyldur Kringvarpsins
Fyrsta tíðarskeiðið við einum skipaðum public service-sáttmála millum Kringvarp Føroya og Mentamálaráðið var galdandi fyri árini 2011-2013. Síðan tá hevur eingin undirskrivaður sáttmáli verið, men sigast má, at samanumtikið er breið semja millum partarnar um at raðfesta yvirskipaðu public service-skyldurnar, ið sáttmálin miðar ímóti. Partarnir leggja dent á, at Kringvarp Føroya hevur ábyrgdina av skránni og frælsi til at leggja innihaldið til rættis.
Kringvarp Føroya hevur sum sjálvstøðugur, almennur stovnur ávísar public service-skyldur mótvegis øllum borgarum. Kringvarp Føroya hevur ein týðandi leiklut at miðla og mynda føroyska mentan. Stovnurin hevur somuleiðis stóran týdning fyri fólkaræðið í landinum, tí hann í virksemi sínum varpar ljós á og elvir til kjak um samfelagsviðurskifti. Fyri at tryggja, at Kringvarp Føroya røkir raðfestar public service-skyldur, gera Mentamálaráðið og Kringvarp Føroya henda sáttmála.
Kringvarp Føroya skal framleiða og senda dygdargott tilfar og á henda hátt virka fyri, at allir borgarar gerast betur førir fyri at taka støðu til og ávirka samfelagsgongdina á ein fólkaræðisligan hátt. Hetta merkir, at stovnurin bindur seg til at tryggja eitt breitt útboð av sendingum og tænastum fyri alt Føroya fólk umvegis sjónvarp, útvarp, alnet og líknandi miðlar. Sendingarnar skulu m.a. fevna um sakligan og óheftan tíðindaflutning, upplýsing, mentan og undirhald, herundir eisini sendingar til børn og ung.
Somuleiðis skal Kringvarp Føroya sum gluggi virka fyri, at føroyska tjóðin gerst betur før fyri at skilja heimssamfelagið og liva í og saman við tí. Eisini skulu altjóða ásetingar um eitt nú rættindi hjá teimum, ið bera brek, hjá børnum og javnstøðuatlit í samfelagnum havast í huga í almenna kringvarpsvirkseminum.
Miðlalandslagið er nógv broytt, og miðlatilboðini eru øðrvísi í dag. Alt fleiri portalar lata tíðindi og áskoðanir til føroyingar, men eingin trygd er fyri óheftni. Portalar venda sær ofta til sín serliga málbólk og hava ikki somu skyldu at veita eina breiða tænastu. Tí er tað átrokandi neyðugt, at vit hava eina óhefta miðlaeind, ið byggir alt sítt virki á meginreglur um góðan fjølmiðlasið. Tað hevur eisini størri týdning enn nakrantíð, at Kringvarp Føroya er ein savnandi miðil, sum virkar í fólksins tænastu og røkir neyðugar public service-skyldur.
Public service-hugtakið er ovurhonds breitt, og tí er í lógini um Kringvarp Føroya heimilað landsstýrismanninum, eftir orðaskifti í Løgtinginum, at undirskriva ein tíðaravmarkaðan public service-sáttmála við Kringvarp Føroya um at raðfesta og tryggja ávísar nærri allýstar public service-skyldur.
Við broytingini í kringvarpsgjaldinum, sum kom í gildi í januar 2016, har kringvarpsgjaldið verður kravt inn um skattin, hevur Kringvarp Føroya fingið eitt støðugari og tryggari fíggjarligt grundarlag.
Orsakað av at fyrsta tíðarskeiðið var eitt tríáraskeið og eisini orsakað av, at hetta er fyrstu ferð, at sáttmáli av hesum slag hevur verið galdandi, og at hann tí kanska ikki hevur staðið sína roynd í øllum lutum, hava partarnir gjørt av, nú støða skuldi takast til nýggjan sáttmála, ikki at broyta so nógv í innihaldinum, men heldur at royna at fáa sáttmálan royndan út í æsir.
Partarnir vóna, at sáttmálin, ið fevnir um tíðarskeiðið 1. januar 2017 – 31. desember 2020, kann virka fyri, at Kringvarp Føroya fær eitt gott grundarlag til tess at røkja sínar public service-skyldur og fyri at virka í fólksins tænastu.
Tórshavn, 22. desember 2016
___________________________
Teksturin omanfyri er inngangurin til galdandi Public Service-sáttmálan.
Skjøl at taka niður
Public Service-sáttmáli (PDF-skjal, letur upp í nýggjum kaga)
Public Service frágreiðing 2015 (PDF-skjal, letur upp í nýggjum kaga)
Public Service frágreiðing 2014 (PDF-skjal, letur upp í nýggjum kaga)
Public Service frágreiðing 2013 (PDF-skjal, letur upp í nýggjum kaga)
Public Service frágreiðing 2012 (PDF-skjal, letur upp í nýggjum kaga)
Public Service frágreiðing 2011 (PDF-skjal, letur upp í nýggjum kaga)


text:
Orð: Edwin Young
Lag: Harry E. Storrs
Týtt: Johannes Nilssen
Upprunaheiti: Säg, har jag räddat någon själ från döden / How many are the lost that I have lifted
1. Mítt eyga móti offurheygnum skoðar,
á Golgata, har Jesus hekk,
í Andanum ein kærleikseldur logar,
mín Jesus fyri meg í deyðan gekk!
Niðurlag: Á, havi eg frá deyða sálum bjargað,
leitt nakran syndara av villum veg?
Meg sjálvan Honum velji heilt at halga,
tí Hann Seg Sjálvan ofraði.
2. So mangar dýrar løtur burt eg spilti
og Jesusi so fáar gav;
og elskað ei mín Harra, sum eg vildi,
so mangar dýrar tímar burt eg svav!
3. Í dalinum ei longur vil eg bíða,
bert heimeftir nú leingist eg!
Á, tak mítt hjarta, Jesus kæri, hjálp mær,
at kalla sálir inn á Lívsins Veg.
Niðurlag: Á, havi eg frá glatan nøkrum bjargað,
leitt nakran syndara av villum veg?
Víst kundi eg gjørt meira fyri Jesus,
Hann, sum Seg sjálvan ofraði.


text:
Takksemi er orðið, ið best lýsir kenslurnar í hesi løtu.
Eg havi júst rist skógvin og steinurin liggur nú onkustaðni á vegnum. Vónandi fer hann ikki at smoyggja seg í ein annan skógv, tí so var einki vunnið.
So varð fíggjarlógin samtykt, og Felagið fyri Lesi- og Skriviveik fekk sína játtan. Vit fingu játtan til at halda áfram í okkara starvi og virki og vit eru ómetaliga takksom. So her skal ljóða ein stór tøkk, at tit, ið samtykt hava, síggja nyttuna í okkum og framhaldandi ynskja, at vit gera okkara arbeiði.
Vit leggja til brots aftur 4. januar við góðum treysti.
Felagið fyri lesi – og skriviveik
Gyðja Hjalmarsdóttir Didriksen


text:
Bálbrenning
Bálbrenning
Bálbrenning skal altíð fylgja vegleiðingini frá Umhvørvisstovuni, og í hvørjum einstøkum føri skulu borgarar, ið ætla sær at brenna bál, venda sær til Miðlan á telefon 410000.
Bál á nýggjárinum 2017
Borgarar, ið ynskja at brenna bál nýggjársaftan, skulu skráseta seg hjá Klaksvíkar sløkkilið. Hetta verður gjørt umvegis leinkið her.
Umframt at fylgja vegleiðing og galdandi reglugerð á økinum, eiga atlit eisini at verða tikin til grannarnar, um bálið verður brent í íbúðarøki. Góður siður er tí at kunna grannalagið, áðrenn bál verður brent nærhendis bústað.
Í sambandi við bálbrenning og brenning í smáum heimaovnum og í eldstaði eru her nøkur dømi um, hvat kann brennast, og hvat ikki kann brennast.
Hetta er loyvt at brenna:
- Reinur og turrur óviðgjørdur viður
- Ólitað pappír og papp
- Jólatrø og annað grann
Hetta er ikki loyvt at brenna:
- Plast og gummi (t. d. flamingo, dekk, nótir, posar og annað)
- Viðgjørdur og málaður viður
- Saguspønir og spønplátur
- Húsarhaldsburturkast
- Vandamikið burturkast (t. d. máling, battarí, olja, oyðingarevni, loysingarevni o. a.)
- Klæðir, leður og annað
- Mjólkarpakkar
- Dagbløð og vikubløð (viðgjørt papír)


text:
Orgul og solosangur í Klaksvík og Fuglafirði
Mikukvøldið 22. mai kl. 20:00 verður konsert í Kristianskirkjuni og fríggjakvøldið 24. mai kl. 20:00 í Fuglafjarðar kirkju. Tey, sum fara at hava hesar konsertir eru trý tónlistafólk. Kendi danski organisturin og komponisturin, Leif Martinussen, sum hevur verið organistur í Allahalganna kirkju á Amager í mong ár, Ole Reuss Smidt, organistur í Korsvej kirke á Amager og íslendska sangkvinnan, Svafa Thorhaldsdóttir.Leif Martinussen hevur organistprógv og kantorprógv frá kongaliga Danska Musikkonservatorium og er víðagitin komponistur. Hevur gjørt tónleik t. d. fyri orgul, kór og solosang. Fuglafjarðar sangkór hitti Leif Martinussen á páskum 2002, tá ið kórið hevði konsert á Allehelgens Kirke á Amager. Hann helt eina poetisk, hjartaliga og livandi talu fyri kórinum undan konsertini, sum seint verður gloymd. Hann var stak blíður.Tónleikur hansara er víðagitin bæði í Evropa og Amerika.
Ole Reuss Schmidt er útbúgvin organistur frá Esbjerg Musikkonservatorium og er leiðari av kamarkórinum Euphonia, sum hann hevur lagt lunnar undir. Hevur á konsertferðum vitjað fleiri lond í Evropa, somuleiðis í USA og á Cuba. Er virkin kamartónleikari og komponistur. Annars hevur hann frá 2010 verður fastur kórleiðari fyri Muskikórinum í keypmannahavn.
Svafa Thorhalldóttir er fødd í Reykjavík 1981 og fór at spæla cello sum 6 ára gomul. 2004 varð hon liðug við útbúgving sína sum tónleikalærari á Tónlistaháskúlanum í Reykjavík. Sama ár fekk hon diplom útbúgving í klassiskum sangi frá Sangskúlanum í Reykjavík. Hon hevur eisini tikið útbúgving við Det Kgl. Danske Musikkonservatorium í Keypmannahavn í horni sum høvuðsljóðføri. Síðani 2008 hevur hon lagt áherðslu á at menna røddina og hevur fingið ein heiðursprís í altjóða Moniuszoku Singing Competition í 2010.
Fleiri av orgulstykkjunum verða tónsetingar av Leif Martinussen, somuleiðis syngur Svava Thorhalldóttir løg av Händel, Faure og Liszt. Sjálvandi syngur hon eisini løg av Leif Martinussen, og ein føroysk yrking verður frumframførd hesi kvøld, sum Lerif hevur tónsett. Hon hevur fleiri ár sungið í kóri í Allehelgens kirke, undir leiðslu av Leif Martinussen og er væl inni í tónsetingunum av Leif, sum liva sítt sæla lív í kirkjuárinum á ymsan hátt. Okkurt av hesum løgum fer hon eisini at syngja.


text:
Leita vit á netinum og heimasíðuni hjá Kringvarpinum, so er neyvan nakað politiskt mál, sum í nýggjari tíð hevur fylt so nógv sum ætlaðu broytingarnar í hjúnabandslógini.
Uppgávur:
1. Tosið við Hagstovuna og gerið eina meting av, hvussu nógv fólk, ætlaða broytingin í hjúnabandslógini kann hugsast at raka í dag.
2. Hvat slag av lóg er hjúnabandslógin?
3. Tá lógargreinin 266b var fyri í 2006, varð eisini nógv kjak, hóast lógargreinin ikki beinleiðs viðvíkti einum stórum parti av fólkinum. Hví man tað vera, at hesar báðar lógarbroytingarnar elva til so nógv og harðligt kjak, bæði á tingi og í almenna rúminum?


text:
Retorikkur fyri leiðarar | 15. og 16. mai 2018
Ekslusivt skeið í retorikki fyri leiðarar
TOPPSKORARI
Fá pláss eftir!
Tú heldur nógv fleiri talur, enn tú heldur...
- stórar talur, ið savna fyritøkuna
- minni talur, ið seta dagsskráir
- og smáar talur - sum nærum koma undir vanligt prát - ið seta orð á støðuna
Hóast tú kanska ikki hugsar um tað, er alt hetta "talur". Talur, har tú hevur møguleika at stýra, hvønn veg tingini skulu fara.
Ein ørgrynna av møguleikum liggja í góðu leiðarataluni
Slíkar leiðaratalur hava strategiskar møguleikar – men so má leiðarin duga tungusnild. Og skilja sambandið millum leiðslu og leiðaratalu. Tað er eitt handverk at læra at halda munagóðar leiðaratalur: Við ástøðiligum innliti, cases og praktiskari venjing gevur skeiðið nútímans leiðaranum eina innleiðslu í góðu leiðarataluna.
Hvørjum fara vit at arbeiða við á skeiðinum?
- Retoriskari leiðslu
- Hvat er sambandið millum leiðslu, tungusnild og retorikk?
- Hví skal ein leiðari nýta munnligt samskifti – og nær, og nær ikki?
- Hvussu myndar tú leiðsluboðini, so fólk hoyra, minnast og bera tey víðari?
Retorisk leiðslumegi
- Hvussu byggir tú sum leiðari upp trúvirði og skapar álit?
- Hvat eru tín styrki og tín avbjóðing, tá tú samskiftir?
- Hvussu dámar tær at fyrireika teg sum leiðari, og hvussu ber til at fyrireika talur, meðan tú ferðast frá einum fundi til annan?
Broytingarretorikkur
Neilig motivatión heldur ikki í longdini
Tá leiðslan vil broyta, velja nógv ‘at noyðast’ og ‘tann brennandi pallin’ sum grundarlag. Tað kann virka væl, men neilig motivatión heldur ikki í longdini. Her arbeiða vit við broytingarretorikki, sum skapar motivatión við jaliga at tala til t.d. stoltleika, samleika ella eina hægri meining.
Teir tungu boðskapirnir
Framing er ikki einans eitt politiskt amboð, og skal ikki einans nýtast at villleiða. Hon kann hjálpa tær at avgera, hvat sjónarhorn er best, tá tú skalt greiða frá og kanska verja eina ávísa avgerð framman fyri starvsfólkinum. Framing hjálpir tær at hugsa ígjøgnum øll sjónarhorn í leiðsluretorikkinum, áðrenn tú velur tað skynsamasta sjónarhornið til ítøkiligu støðuna.
Úrtøka
Tá tú hevur luttikið á skeiðinum:
- Hevur tú innlit í sambandinum millum retorikk og leiðslu.
- Hevur tú skil fyri strategisku møguleikunum í nútímans leiðarataluni
- Kennir tú retoriska amboðskassan: Hvussu skalt tú bera teg at?
- Dugir tú at leggja munnliga leiðslusamskiftið strategiskt til rættis
- Dugir tú at halda sannførandi leiðaratalur
- Hevur tú innlit í, hvussu tær dámar at halda talur, og hvørja styrki og hvørjar avbjóðingar tú hevur sum leiðaratalari
Hvør hevur ágóða av skeiðinum | Málbólkur
Allir leiðarar, bæði almennir og privatir: leiðarar í stórum og smáum fyritøkum, bólkaleiðarar, leiðarar í heilsuverkinum, skúlaleiðarar og leiðarar innan løgreglu og umsiting. Øll sløg av avgerðartakarum, sum skulu seta fólk í gongd. Politiskir leiðarar og óformlig fyristøðufólk í feløgum, rørslum og sjálvbodnum felagsskapum.
Undirvísarar | 2 tungir dreingir
Jonas Gabrielsen, Ph.d. frá CBS, í dag lektari í retorikki á RUC. Jonas hevur sergrein í leiðsluretorikki, og í fleiri ár hevur hann undirvíst virkandi leiðarum í inn- og útlandi. Hann hevur fingið árligu undirvísingarvirðislønina frá CBS fyri miðlan. Hann hevur skrivað bøkur og greinir um Retorik, og í 2014 gav hann út tekstasavnið ‘Ledere, der taler – Taler, der leder’ (Frydenlund Academic).
Kell Jarner Rasmussen, hevur lisið retorikk við Universitetið í Keypmannahavn. Hann er adm. stjóri í Rhetor. Kell hevur síðan 2001 undirvíst, ráðgivið og vant leiðarar í retorikki, og skrivað røður fyri toppleiðarar í danska vinnulívinum og yrkisrørslunum. Hann er dómari í altjóða røðuvirðislønini Cicero Speechwriting Awards.


text:
Skúlin á Fløtum gjørdist Ársins roykfríi skúli 2015
Átakið hevur øll árini verið út á heystið. Tann roykfríi skúlin merkir, at ein flokkur meldar seg til at vera roykfríur frá byrjan av september til byrjan av oktober., t.v.s. í ein kalendaramánaða. Í grundini er tað eingin eftiransing annað enn upp til teirra egnu samvitsku, um tað í veruleikanum er so, at tey eru roykfrí.Tað hevur variera millum 30 og 70 skúlaflokkar, ið hava melda seg til.
Í ár var tað 6a í Skúlanum á Fløtum, sum vann kappingina við lutakasti. 39 flokkar vóru tilmelaðir og 28 luku treytirnar at vera við í lutakastinum.
Vinningurin er atgongumerki til fyrsta HM-undankappingardyst hjá føroyska landsliðnum á Tórsvølli í 2016.
Hartil far 6.a heiðurspláta til at heingja upp á skúlanum við heitinum: “Ársins roykfríi skúli 2015.
Átakakið Ársins roykfríi Skúli hevur givið okkum møguleikan at royna ymiskar hættir, millum annað, hvussu vinningurin skal lutast út. Í tvey ár hevur hann verið handaður í Havnini, men eftir hondini eru vit farin út á skúlan, har vinningurin hevur verið ein konsertin, umframt eina heiðursplátu, sum verður sett upp á skúlanum. Í ár hevur 6a á Skúlanum á Fløtum vunnið atgongumerki til HM-undandyst. Í fjør gjørdist Skúlin á Giljanesi vinnarin “Ársins roykfríi skúli 2014”.


text:
Í visjón 2015 verður dentur lagdur á, at útbúgving er ein av grundarsteinunum undir einum burðardyggum samfelagi, og tískil verður miðað ímóti, at ein størri partur av føroyingum skulu hava eina hægri úbúgving. Hagtøl frá stuðulsstovninum, sum eru grundaði á tey sum fáa ÚS og ferðastuðul, vísa, at tað eru 552 føroyingar undir hægri lestnaði í Føroyum, meðan yvir 1000 lesa uttanfyri landoddarnar. Seinastu tíðina hevur verið nakað av kjaki um, at tað er ein trupulleiki, at ov fá av hesum 1000 venda heimaftur til Føroyar aftaná loknan lestur. Hetta siga hagtølini onki um, og sostatt ber heldur ikki til at gera eina endaliga niðurstøðu - er talan um ein veruligan trupulleika ella bara ógrundaðar gitingar? Hvussu er og ikki, so tykist ivin um eina framtíð í Føroyum at vera rættuliga vanligur millum føroyingar uttanlands, og ein kann spyrja seg sjálvan, hví tað er so? Hvat kunnu vit gera fyri at fáa útbúna fólkið heimaftur?
Eigur føroyska samfelagið at gera meiri við hendan spurning, ella er tað líka so nógv tey lesandi sjálvi, ið eiga at skapa sína egnu framtíð í Føroyum ella aðrastaðni?
Hesir spurningar verða viðgjørdir á árligu lestrarstevnuni hjá MFS, ið verður í Miðlahúsinum mikukvøldið 19. juli klokkan 19.00. Byrjað verður við tveimum uppleggum við Margretu Nónklett (fólkalívsfrøðingi) og Rani Nolsøe(Samfelagsfrøðingi). Síðani fara 4 ung fólk; Hallbera West, Heini í Skorini, Marianna Mørkere og Kári Sigvardsen at hugleiða um spurningin ”Heimaftur”?.
Eftir ein steðg, har Sámal Ravnsfjall fer at undirhalda aftur við einum kaffimunni, verður lagt upp til kjak har luttakarar í panelinum fara at kjakast, og somuleiðis verður møguleiki at seta fram spurningar úr salinum. Orðstýrari verður Jón Brian Hvidtfelt.
MFS vónar at síggja nógv fólk í Miðlahúsinum mikukvøldið kl. 19.00


text:
ALMINOR
ALMINOR er veitari innan hillar, reolir og borð v.m til gistingarhús, stovnar, heilsufrøðiligar starvsstovur og annars har reinførið í brúks- og goymslurúmum má vera í hásæti. Reolirnar eru úr rustfríðum stáli, ella aluminium.
Meir fæst at vita um Alminor við vitja heimasíðu teirra her: www.alminor.no
Prísir kunnu upplýsast við at seta teg í samband við Inventar Tænastuna.
Myndirnar ið vístar eru niðanfyri eru nakrar útvaldar myndir úr úrvælinum hjá Alminor.
Trýst á mynd fyri fulla stødd.


text:
Orð: Florence Broderick
Lag: Rosen og sommerfuglen
Tann síðsta rósan stóð á kvøldi blá,
tá hon tann síðsta summarfuglin sá.
Nú er várt vakra summar enda brátt,
og fyri vindin flúgva bløð míni smátt.
O summarfuglur ver tú her hjá mær,
tá stormur herjar yvir land og hav.
Men nei, hann hoyrdi ikki, hvat hon bað,
hann lyfti veingirnar og fleyg avstað.
Hann fleyg og fleyg. Tá kvøldið kom á glið,
hann angraði, til rósu vendi við.
O rósa, kanst tú fyrigeva mær
alt ilt, ið eg júst havi gjørt móti tær.
Ov seint, ov seint, tí nú var rósan deyð,
eitt ból av tornum summarfuglin beyð.
Tí hendi tað, tá sól í eystri rann,
ein deyðan summarfugl hjá tornum tú fann.


text:
ÁRF ÁRSINS Róðrarfelag 2007
Skrá fyri tiltøk 2011 | ÁRF
28. Jan 2011
Fyribils-Skrá fyri tiltøk 2011 | ÁRFRuddingardagur leygardagin 7 mai.(Byrja verður við morgundrekka og rundstykkjum kl. 09:30, klokkan 16:00 fara vit at grilla búffar og pylsur)...
les meir
Ósemjan um 6.mf. róðurin er ikki avgreitt enn
28. Jul 2010
klokkan 13:20 Ósemjan ímillum seks mannaførini og RSF stendur við. Ígjárkvøldið hevur Róðrarfelagið í Miðvági sent eina klagu til dómstólin hjá ÍSF, sum er...
les meir
RSF svarar ikki fyrispurningi, um hví Strálan bleiv útihýst frá róðrinum á Vestanstevnu í ár
28. Jul 2010
klokkan 13:14 Tann 25-07-2010 klokkan 19:16 sendir heimasíðan RSF fylgjandi fyrispurning.: Hey RSF, Kunna tit upplýsa okkum, hví 6.mf. menn Strálan, bleiv útihýst frá...
les meir
Dómsnevndin fær nokk onki broytt, fyri seks mannaførini
27. Jul 2010
Dómsnevndin sum skal á fund íkvøld, viðvíkjandi mótmælinum hjá 6.mannaførinum hjá monnum. Les niðanfyri.: 9. grein.Sersambond, deildarsambond ella dómsnevndir kunnu...
les meir
Mótmælis fundurin hjá seks mannaførinum sum er hildin í meira enn fýra tímar, júst liðugur
27. Jul 2010
27 juli 2010 klokkan 00:35 Fundurin hjá seks mannaførinum er júst liðugur, og heimasíðan hevur havt samband við álítandi keldum. ...
les meir
Møguliga slett ongin kappróður á Ólavsøku
26. Jul 2010
Mikið rok hevur tikið seg upp, eftir at tað er komi fram, at seks mannafari Páll Fangi, skal hava nýtt ein sokallaðan...
les meir
Strálan slapp ikki at rógva á Vestanstevnu, hon bleiv (diska)
25. Jul 2010
Til Vestanstevnu gleddu teir seg umborð á Stráluni, til at sleppa at rógva, men hendan gleðin var stokkut. Tá Strálan kemur út at leggja...
les meir
RSF gav Páll Fanga tvey gul kort fyri bekkin
25. Jul 2010
SAVNSMYND Róðrarsamband Føroya hevur 23-07-2010 viðgjørt málið, um bekkin á Páll Fanga. Nevndin var samd um at geva Páll Fanga 2 gul...