text:
Brúkari:EileenSanda
Eg eiti Eileen Sandá, eg búgvi í Vági, Suðuroy. Á Wikipedia skrivi og rætti/betri eg greinar, mest um føroyingar, sum eru kendir fyri eitthvørt, t.d.: tónleikarar, ítróttarfólk, rithøvundar, listafólk, politikarar og onnur. Eg skrivi eisini um geografi, mentan (ítrótt, tónleik og annað) og um onnur føroysk viðurskifti. Eg skrivi eisini á ensku og á donsku Wikipedia. Eg havi verið skrásettur brúkari á Wikipediu síðan 5. november 2009, síðan 16. oktober 2011 havi eg eisini verið umboðsstjóri á føroysku Wikipediu.
Nakrar slóðir og annað til meg sjálva at minnast til[rætta | rætta wikitekst]
Leinkja til føroysku orðabøkur Sprotans, ið eru ókeypis fyri øll síðan 16. januar 2015, eftir at Mentamálaráði, Kommunufelagið og Sprotin gjørdu trý-ára avtalu um at øll fólk úr øllum heiminum kunnu nýta orðabøkurnar ókeypis, Mentamálaráðið og kommunurnar í Føroyum rinda kostnaðin.
Her síggjast nøkur hagtøl fyri føroysku Wikipedia.
Listi yvir 1000 greinar, ið allar Wikipediur eiga at hava (føroyska hevur umleið 500)
Víðkaður listi yvir 10.000 greinar, ið allar Wikipediur eiga at hava (føroyska manglar umleið 8.640)
- Fyrimynd:POTD undirtekst - enskir tekstir, ið skulu týðast til føroyskt, skal dagførast síðst í hvørjum mánað. Tekstirnir heintast á Commons:Dagsins_mynd
- Koordinatar (krosstøl) skulu (helst) setast inn á síður um jarðfrøðilig støð. Sekundini nýtast ikki at vera við, hygg eftir, hvussu koordinatarnir eru á ensku Wikipediu og nýt teir somu her.
- Dømi (Vágur): {{coord|61|28|31|N|6|48|26|W|type:landmark_city:FO|display=t}}
- Dømi Stokkhólmur: {{coord|59|19|46|N|18|4|7|E|type:landmark_city:SE|display=t}}
- og eitt dømi uttan sekund, bara stig og minuttir, Göteborg: {{coord|57|42|N|11|58|E|type:landmark_city:SE|display=t}}
Enska orðið (í hesum førinum city verður tilpassa staðið ið talan er um. Meira um koordinatar og yvirlit yvir ensk orð til type: Wikipedia:Jarðfrøðiligir koordinatar. Koordinatarnir skulu antin setast niðast á síðuna beint áðrenn Bólkar ella innsetast í infoboksina um nøkur er á síðuni. Eg havi tó ikki fingið tað at rigga enn við koordinatum í infoboksini, tað eru fleiri truplar fyrimyndi, ið skulu "tosa saman", og bara ein stavivilla ella ymisk týðing á tveimum fyrimyndum kann oyðileggja alt, men eg arbeiði upp á tað. Eg eri als ikki køn í kotum, fekk hjálp frá donsku Wikipediu, tí okkurt modul vantaði, og eg visti ikki hvussu man gjørdi tað. Eg havi brúkt altjóða orðið Koordinatar og ikki Krosstal/krosstøl, ið tað eitur sambært orðabók Sprotans, mest sum øll mál ið eg havi kanna nýta orð sum coorndinates, koordinater osfr. uttan grikst. Um tað skal rættast til krosstøl (tað sum stendur ovast á síðum við koordinatum), so skal tað rættast í Module:Coordinates. Eg vil gjarna gera tað sjálv, um eg fái áheitan um tað, síðan er sera kompliserað, mest sum bara kotur, sum ikki mugu oyðileggjast.
- Wikipedia:Hendingar - verkætlan ið gongur út uppá at upprætta allir 365/366 dagarnir í árinum við 3 hendingum fyri hvønn dagin. Vit hava sum er tann vanliga kalendaran, har ið hvør einasti dagur er upprættaður, t.d. 1. mars. Í løtuni (feb. 2015) eru tað hendingar frá tí vanliga kalendaranum, ið vera vístar á forsíðuni. Eg hugsaði at gera á sama hátt sum á t.d. donsku Wikipediu, har ið tey hava ein síður fyri hvønn dag við júst trimum hendingum, ið verða vístar á forsíðuni.
- Bólkur:Síður við brotnum fílu slóðum (bólkurin er ikki upprættaður)
Tað kemur rættiliga ofta fyri, at fólk gera herverk á føroysku Wikipediu, t.d. við at skriva tvætl á síður ella upprætta síður við tvætli. Fyri at kempa móti herverki á føroysku Wikipediu, kunnu eg og onnur seta hetta á kjaksíðuna hjá teimum ið gera herverk, sum eina ávaring: {{subst:herverk}} - og um tey halda fram við herverkinum, so verða tey sperraði og sleppa harvið ikki at rætta nakað sum helst her í eitt ávíst tíðarskeið.


c: text/html

text:
Rúnir
Rúnir byggja lutvíst á gamla germanska tradisjón við at høgga tekin, myndir og stavir í klettin, men eisini á bókstavarøð tey gomlu hava møtt í sambandinum við fólkasløg í Suðurevropa.
Orðið rúnir merkir loynidómur. Rúnirnar eru bókstavir, sum vórðu høgdir oftast í stein. Seinni uppi í miðøldini verða rúnirnar eisini høgdar í træ. Vit hoyra í Føroyingasøgu um Trónd í Gøtu, at hann var ein sera vitugur maður, sum eisini varð lagdur undir at duga gand. Tey, sum dugdu at lesa tá í tíðini, vórðu ofta roknaði sum køn í gandi. Í kvæðinum um Leiv Øssurson, tá Tróndur fer til Suðuroyar at finna Torgrím, verður sagt, at hann hevði rúnarkelvi við sær. Eitt kelvi er eitt runt træpetti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bringureyði
Bringureyði (frøðiheiti - Erithacus rubecula) er nakað minni enn steinstólpa. Hann er gulligtreyður niðast av bringuni og upp um eyguni og nevið; veingir og vel eru brún; annars er hann morgrønur omaná, mest hvítur í neðra. Hann eigur í Noregi og Danmark og so longur burturi. Til okkara kemur hann stundum um summarmála (14. apríl), men rýmir tá skjótt. Aftur kemur hann um veturnætur (14. oktober) og kann tá steðga til út ímóti jólum — hendir seg allan veturin. Ofta leitar hann í hoygarðar og hoppar har millum desirnar at fáa sær mýggjabitar og hoysniglar. Tað er vakur fuglur, varin og vitugur og sera spakur. Tey stóru klóku eyguni ansa eftir øllum, ið fyriferst — tó kann tann, ið varliga fer at, koma honum so nær, at hann næstan røkkur at nema við hann. Har, sum ikki kettur eru, steðgar hann ofta í nógvar dagar. Alifuglur er hann sera alskin, kennir væl húsfólkið, kemur til teirra og letur so blídliga, tá ið hann sær tey koma inn.[1]
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Opið hús ólavsøkuaftan
More
Húni II vitjar Føroyar
More
Lykil til lívið
More
Íslendskur tónleikari/býráðslimur vendir plátum í Sirkus
Hóskvøldið, 26. mai, fer íslendski politikarin og tónleikarin Einar Örn Benediktsson, sum millum annað stovnaði bólkin Sugarcubes saman við songkvinnuni Björk, at venda plátum í Sirkus.
Væl møtt til Brim - Grundarlag fyri samstarvi millum íslendskar og føroyskar filmsframleiðendur
More
Filmurin Brim vístur í Havnar Bio
More
Söngsveit Hveragerðis
Kórið “Söngsveit Hveragerðis” vitjar í Føroyum 15.-18. apríl.
Havgird
Sjónleikurin Havgird verður framførdur í Íslandi í Grafarleikhúsinu í Hafnafirði 16. og 17. apríl.
Várframsýningin 2011
More
Ferðavinnutiltak
Leygardagin 5. mars var ferðavinnutiltak á torginum í SMS. Umboð vóru fyri Grand Hótel Reykjavík, Fosshótel, Air Iceland og Nordic visitor.
More
Kunningartiltak um ferðavinnu í SMS
Kunningartiltak um ferðavinnu verður í SMS leygardagin 5. mars kl. 10-14.
Íslendingar fara at kunna um ferðavinnu og ferðamál í Íslandi.
Konsert í Norðurlandahúsinum
More
Jólastemningur í Fútastovu
More
Dúó stemma á vitjan í Føroyum
More
Fyrirlestrar og kjak í Norðurlandahúsinum
Aðalkonsulát Íslands í Føroyum vil vísa á at íslendsku rithøvundarnir Einar Már Guðmundsson og Halldór Guðmundsson hava fyrilestrar og kjak í Norðurlandahúsinum sunnudagin 26. septembur kl. 14.
Íslendskir mentanardagar í Føroyum
More
Forsætisráðharri á almennari vitjan
More
Mentamálaráðharra á vitjan
More


text:
Hav
Hav er sjógvur landa millum, sjógvurin uttansyndis. Hav fjalir 71 % av jarðarknøttinum, og alt tað, vit rokna sum hav, hongur meira ella minni saman. Í veruleikanum er alt eitt stórt hav; men vanliga býta vit tað sundur. Vit tosa um trý heimshøv: Atlantshavið, Indiahavið og Kyrrahavið. Øll onnur høv kunnu roknast sum partar av hesum trimum; men ofta verða smærri havøki býtt frá.
Vert at vita[rætta | rætta wikitekst]
- Djúpasta hav í heiminum: Marian djúpálur (enskt: Mariana Trench, danskt: Marianergraven) í Kyrrahavinum (10 924 m).


text:
Wikipedia:Umboðsstjóri
Umboðsstjórar ella administratorar eru skrásettir brúkarar, sum kenna væl reglurnar sum eru galdandi á Wikipediu-verkætlanini, eru álítandi og hava sum oftast gjørt nógvar rættingar á Wikipediu, áðrenn tey gerast umboðsstjórar. Umboðsstjórar hava ikki meira at siga enn aðrir brúkarar, teir/tær hava bara fleiri møguleikar fyri at rætta í verkætlanini enn hinir brúkararnir, t.d. í stríðnum móti herverki. Brúkarar ið ynskja at arbeiða við at verja føroysku Wikipediu móti herverki, og sum hava gjørt nógvar rættingar og kenna væl til verkætlanina, kunnu um tey ynskja tað, søkja um at gerast administratorar. Um tey hava víst góðan atburð og virka álítandi, so skuldi tað ikki verið nakrar trupulleiki at givi teimum administrator-rættindi.
Eyka møguleikar ið administratorar hava eru til dømis:
- at verja síður og taka verjuna vekk aftur
- Til ber at verja eina síðu, so bert umboðsstjórar kunna rætta síðuna. Hetta kann vera hent, um ein síða ofta verður vandaliserað og verður til dømis nýtt til forsíðuna.
- sletta og endurstovna síður
- rulla aftur rættingar, ið eru herverk, við einum klikki, sera hent um onkur t.d. hevur gjørt 10-20 rættingar (herverk) á eini síðu
- sletta myndir og aðrar fílur
- fjala versjónir frá seinastu broytingar-listanum
- sperra brúkarar ella IP-adressur og taka sperringina vekk aftur
- gera rættingar í brúkaramarkamótinum og á øðrum vardum síðum
- Í MediaWiki-navnarúminum liggja allir teir føroysku tekstirnir, sum eru í markamótinum á Wikipedia. Hesir eru vardir, so at bert umboðsstjórar kunna rætta teir, tí at nakrir av teimum kunnu broytast, so at øll síðan verður óvirkin. Ein listi yvir øll boð er til taks.
Embætismenn (Byrokratar) eru administratorar, ið hava tann tøkniliga møguleikan at gera aðrar brúkarar til umboðsstórar (administratorar) og til embætismenn (byrokratar), og geva bottstatus. Fyrr hava embætismenn/kvinnur eisini havt møguleika fyri at hjálpa brúkarum, ið ynskja at broyta teirra brúkaranavn, men hetta verður nú gjørt á einum sentralum staði, eftirsum brúkaranøvn nú eru global, tvs. at ein brúkari hevur sama brúkaranavn á øllum Wikipedium (á øllum málum), og at ongin annar kann hava sama brúkaranavn. Til ber at biðja um at fáa sítt brúkaranavn broytt við at fara til hesa síðuna (trýst á leinkjuna) og biðja um tað har..
Tað er ymiskt á teimum ymisku wikipediunum, hvørjar mannagongdir man hevur viðvíkjandi umboðsstjórum og embætisfólkum. Á teimum stóru málunum brúka tey oftast eitt tíðarskeið á 1 til 2 ár við lítlum ella ongum virksemi sum leiðleglu fyri, nær ið administrator-status kann takast frá einum brúkara. Á teimum lítlu, sum t.d. tí føroysku, eru ikki nakrar leiðreglur hesum viðvíkjandi.
Innihaldsyvirlit
Hvussu verði eg umboðsstjóri?[rætta | rætta wikitekst]
- Verandi politikkur á tí føroyska Wikipedia er at geva teimum, sum eru sera virkin og fegin vilja tað, umboðsstjórastøðu. Tú kanst gera eina áheitan um umboðsstjórastøðu, og so fært tú at vita, um tú kanst vera umboðsstjóri.
Sjálvt um tú hevur fingið "Umboðsstjóra"-atgongd, so biðja vit teg tó um at vísa varsemi, tá tú nýtir hesar eyka funkurnar, serstakliga møguleikan at gera fyrispurningar í dátugrunninum, tí hetta kann møguliga fáa alt Wikipedia til at steðga upp.
Listi yvir Umboðsstjórar og Embætisfólk[rætta | rætta wikitekst]
Umboðsstjórar eru merktir við "(Umboðsstjóri)" í listanum yvir skrásettar brúkarar. Vit hava í løtuni hesar umboðsstjórar og embætisfólk, umboðsstjórar eita á enskum administators, embætismenn/kvinnur verða á enskum nevnd bureaucrats. Á føroysku Wikipediu eru í løtuni hesi umboðsstjórar:
- Niceley - Embætismaður og umboðsstjóri
- EileenSanda - Embætiskvinna og umboðsstjóri
- Quackor - Embætismaður og umboðsstjóri
Fyrrverandi umboðsstjórar[rætta | rætta wikitekst]
Aðrir atgonguformar[rætta | rætta wikitekst]
Embætismenn[rætta | rætta wikitekst]
- Kunnu gera nýggjar umboðsstjórar.
Innritaðir brúkarar[rætta | rætta wikitekst]
- Hava atgongd til eitt sindur meira hentleikar enn ikki innritaðir brúkarar.
Ternur[rætta | rætta wikitekst]
- Umboðsstjórar yvir landamørk.
IP adressa[rætta | rætta wikitekst]
- Vitjandi, sum ikki fáa sær eitt brúkaranavn og "rita inn", kunnu framvegis fremja flest ting, so sum tað mest umráðandi: rætta greinar og hjálpa við at røkja Wikipedia. Hjá ikki-innritaðum brúkarum verður teirra IP-adressa skrásett í staðin og sæst í søguni hjá tí síðuni, ið viðkomandi hevur rættað. Summar IP-adressur eru sperraðar orsakað av at ov nógv herverk er framt frá hesum IP-adressunum, talan kann t.d. vera um skúlar.
Mennarar[rætta | rætta wikitekst]
- Menna ritbúnaðin til Wikipedia.
Bottar[rætta | rætta wikitekst]
- Sí Bottar


text:
Røðan, sum Jógvan Arge, formaður í mentamálanevnd Tórshavnar býráðs, helt, tá hann setti framsýningina hjá Birgit Kirke og Helle Bang:
Ein kona ringdi til mín nú ein dagin og spurdi, um eg hevði hug at seta eina listaframsýning í Smiðjuni í Lítluvík. Hóast eg eri formaður í mentamálanevndini hjá Tórshavnar býráð, var eg eitt sindur ovfarin, men eg var samstundis fegin – og tað var skjótt, eg játtaði.
Tað var ein føroysk listakvinna í Danmark, sum var í hinum endanum við ljósari rødd og greiðari talu. Tað var týðuligt, at hon visti, hvat hon vildi, og at hon var spent upp á framsýningina, sum hon skuldi hava saman við donsku listakvinnuni Helle Bang.
Hetta var Birgit Kirke úr Havn. Má viðganga, at eg visti ikki so nógv um hana, men tá vit skiltust, vóru vit blivin fermenningar gjøgnum eitt ættarsamband úr Gøtu til Rituvíkar. Eg plagi at taka til, at eg eri fermenningur við allar rituvíkingar av Olsen-ættini, sum eru nøkurlunda á sama aldri sum eg.
Ættarband av Húsgarði
Hetta kemur alt av Húsgarði í Syðrugøtu. Haðani var langomma mín Petra, sum giftist Gregersen, og haðani var eisini systir hennara Sára, sum giftist við elsta Magnusi Olsen í Rituvík. Nógv samband var millum hesi fólkini fyrr í tíðini. Gøtufólkini plagdu at ganga í flokki alla leiðina til Rituvíkar at vitja.
Abbi mín var sum ungur til skips við systkinabarni sínum yngra Magnusi í Rituvík. Og eg haldi, eg tori at siga, at slagið í Rituvík hevur ikki sligið falskar mentir. Eg havi sjáldan sæð eina ættartalvu við so barnaríkum húskjum sum júst hjá eftirkomarunum hjá Sáru og Magnusi í Rituvík.
Nógv felags, men ymiskar
Hesar báðar listakvinnurnar, sum lata framsýning upp í dag, hava nógv til felags, men eru eisini ymiskar. Tær virka báðar í Jyllandi – Herning og Skanderborg. Tær hava verið saman á framsýningum áður og hava báðar lisið í Århus. Tær mála og hava serligan áhuga fyri náttúru, ljósi, árstíðum, vatni, himmali og jørð.
Tær gera eisini skulpturar. Tá arbeiðir Birgit við pappírmassa og Helle við leiri og bronsu.
Hugtikin av náttúrini
Birgit er hugtikin av føroysku náttúruni, sum hon áhaldandi roynir at týða á naturalistiskin/abstraktan hátt. Uppvøksturin í Føroyum, tann stórslignma nattúran og skiftandi veðurlagið síggjast týðuliga aftur í hennara málningum. Tú kanst granska hennara málningar leingi, tí í teimum eru so nógv løg og aftanfyri tey koma nýggj landsløg undan kavi – eins og í føroysku nattúruni.
Sum myndahøggari er Birgit hugtikin av mannakroppinum. Skulpturarnir eru lívsmyndir, gjørdar úr pappírmassa, litevni, lími, steini, træ, jarni og endurnýtslutilfari.
Ansur fyri litum
Um Helle Bang verður sagt, at hennara serligi sansur er ansurin fyri litum. Hon er bæði ekspressiv og abstrakt og fyri hana er liturin avgerandi í hvørji einastu mynd. Tað, sum hugtekur hana, er tann serliga litpoesiin í nattúruni – og hana fangar hon og endurgevur við hepni.
Í nógv ár hevur hon fingist við skulpturar úr leiri og bronsu og myndevnið er oftast kvinnur, har andlitið er sum ein spegil, ið áskoðarin kann spegla sær í.
Júst í dag verður ein skulpturur frá hennara hond avdúkaður í nýggja rættinum í Herning. Hann eitur Himalaya – og ímyndar, at tú klárar at koma upp á fjøllini, um tú vilt tað nóg nógv.
Listafólk burturav
Bæði Birgit og Helle arbeiða sum listafólk burturav. Tær hava tilknýti til ymisk gallarí í Danmark og sambandið teirra millum er komið í gjøgnum Galleri St. Gertrud hjá Kurt Svendsen.
Skilji á teimum, at Smiðjan í Lítluvík er ikki bara kend í Føroyum. Alt fleiri fremmand, kanska serliga donsk, listafólk, nevna fegin framsýningar í hesi smiðjuni í sínum CV. Tað kunna vit bara fegnast um – tí ætlanin við hesum framsýningarhøli er júst at fáa list frá so nógvum sum gjørligt fram í ljósið at verða øðrum til íblásturs.
Hvussu ber tað so til, at tær báðar eru her? Birgit hevur verið her fyrr, og hon hevði bílagt sær tíð aftur nú. Tær báðar komu á tal og Helle nevndi, at hon so fegin vildi til Føroya. Jamen, kom tú bara, eg havi bílagt tíð til framsýning í Havn í apríl. Og her eru tær – og teirra forkunnugu listaverk.
Við hesum orðum er listaframsýningin hjá Birgit Kirke og Helle Bang latin upp.
---


text:
Burundi
Tjóðveldið Burundi (kirundi Republika y'Uburundi, franskt République du Burundi) er eitt land í Miðafrika. Burundi hevur mark við Tansania í bæði í syðri og eystri, Uganda í norðri og í vestri við Fólkaræðiliga Lýðveldið Kongo. Høvuðsstaðurin í Burundi er Bujumbura. Bujumbura er eisini størsti býur og hevur umleið 500 túsund íbúgvar. Í Burundi búgva góðar 10 milliónir fólk í 2014 [1]. Felagsskapurin fyri búskaparligum samstarvi og menning (OECD) hevur flokkað landið í bólkin heimsins fátækastu lond.
Langa borgarakríggið hevur gjørt landið blóðfátækt, livikorini eru vánalig og barnadeyðin sera høgur.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Til Burundi og Ruanda fingu sjálvstyri í 1962, vóru londini eitt land. Í báðum londum búgva tutsiar og hutuar, og stríðið ímillum hesi bæði fólkasløgini er eisini farið illa við Burundi. Í 1972 drupu tutsiar einar 10.000 hutuar [2].
40 % av skúlunum vóru oyðilagdir undir krígnum, sum herjaði í 90unum til byrjanina av hesi øldini. Upplýst verður í 2014, at enn eru einans 15 % av skúlunum bygdir uppaftur. Stjórnin hevur gjørt av, at skúlagongd skal vera ókeypis.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Ógvuliga mong fólk eru flýdd higar úr krígsherjaða Ruanda; hetta hevur stórar trupulleikar við sær, tí at Burundi er sera fjølbygt og líka fátækt sum granni sín fyri norðan. Flestu fólk í Burundi liva av landbúnaði. Á fruktabesta lendinum býr so nógv fólk, at hvørt húski eigur bara so mikið avjørð, at tey so dánt fáa breyðføtt seg góð ár. Óár er stórur vandi fyri hungursneyð. Flestir bøndur her á leiðini royna bara at føða seg og húski sítt, annaðhvørt velta teir ymsa grøði ella halda teir neyt. Í hálendinum, har veðurlagið er vátt, men ikki so heitt, er fruktagóð gosøskujørð, og her eiga búnaðarfyritøkur stórar lundir, har tær dyrka te og kaffi til útflutnings. Sum fólkið er fjølgað, eru mangir garðar so smábýttir, at bøndurnir hava verið noyddir at velta niðan í brøttu líðirnar; tað ger, at í nógvum avfalli loypur oman, og soleiðis er nógv lendið oyðilagt. Jarðartýning er stórur trupulleiki, tí nógvur skógur verður ruddaður at fáa dyrkilendi.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Í Burundi verða frásagnir og tónleikur borin ætt eftir ætt av mannamunni. Fólkadansur tutsianna verður hildin at vera ímillum tað kendasta, afrikonsk mentan eigur.
Kelduávísingar[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/by.html
- ↑ http://www.nytimes.com/1988/09/01/opinion/to-stop-the-killing-partition-burundi.html


text:
1901
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
Føroyska fiskimarkið verður sett út á 3. fjórðingar
- 1. januar - Tíðindablaðið Tingakrossur verður útgivið fyrstu ferð.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 17. august - Hans Jacob Jacobsen, betri kendur undir skaldanavninum Heðin Brú (d. 1987)
- 3. september - Poul Petersen, politikari (d. 2001)
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 22. januar - Victoria Drotning av Bretlandi og greivinna av India. (f. 1819)
- 15. november - Jóan Petur Gregoriussen, yrkjari)


text:
11. oktober
11. oktober er dagur 284 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 285 um leypár er). 81 dagar eru eftir av árinum. Dagurin eitur Nikatius. Hann var grikki, sum í 2. øld boðaði evangeliið í Suðurfraklandi og stovnaði kirkjulið og saman við øðrum og bygdi kirkjur m.a. í Lyon. Hann og ein av monnum hansara, Probus, vóru tiknir av døgum av uppøstum heidningum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2010 - Poul Michelsen tók seg úr Fólkaflokkinum og gjørdist leysgangari á Føroya Løgtingi.
- 2014 - Fótbóltur A-landslið, menn, EM undankapping, dysturin varð leiktur í Windsor Park í Belfast: Norðurírland - Føroyar 0-2. Bæði málini komu í fyrra hálvleiki. Føroyar fingu brotsspark, men málmaðurin bjargaði. 18-ára gamli Brandur Olsen, sum í 2014 hevur gjørt sáttmála við FC København, varð skiftur inn, tá ið 10 minuttir vóru eftir og fekk harvið sín A-landsliðsdebut.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1766 Nólsoyar Páll, tjóðarhetja í Føroyum.


text:
Í morgun varð kunngjørt, at Sólrún Michelsen er í uppskoti at fáa størstu rithøvundavirðisløn á okkara leiðum. Tað er Bókmentavirðislønin hjá Norðurlandaráðnum. Omanfyri havi eg avmynda Sólrún á einum kveikingardegin fyri skúlanæmingar í Norðurlandahúsinum í fjør. Og nú vit tosa um kveiking, so má eg nevna, at einaferðina vóru vit bæði og fleiri onnur við á skriviskeiði hjá Oddfríði Marna Rasmussen á Háskúlanum. Tað er størsta skrivikveiking eg havi upplivað. Haldi, at Sólrún hevði líka stóra ávirkan sum lærarin. Well, úr øllum teim norðurlendsku bókmentanarligu uppskotunum velur ein dómsnevnd vinnaran, ið verður kunngjørdur í Reykjavík á norðurlandafundi 27. oktober í ár. Umframt at blíva sjónlig á norðurlendska og kann henda altjóða bókamarknaðinum, fylgja eisini 350.000 krónur við Bókmentavirðislønini. Niðanfyri havi eg avmyndað Sólrún saman við dóttrini, Elin, á bókamessu í Frankfurt.
Fyri jól í árinum 2000 segði Sólrún við Vikuskiftissosialin
, at spírin at skriva verður lagdur í barnaárunum. Ein hugvekjandi samrøða í einum flottum mentanarblaði, sum Sosialurin longu tá var, og enn hevur stórt rós uppiborið fyri at halda gangandi, eins og Dimmalætting, ið eisini gevur mentanini pláss hvørja viku. Tá varð henda myndin av Sólrún brúkt í Sosialinum.
Sagt verður um aktuellu bókina hjá Sólrún, Hinumegin Mars
, at frásøgupersónurin er fyrst í sekstiárunum og ásannar, at nú er av álvara styttri parturin av lívinum eftir. Hetta er søgan um mammuna, sum er á veg út úr lívinum og samstundis søgubrot um, hvussu tilveran hevur lagað seg fyri hana og dóttir hennara. Hinumegin er Mars
er eitt poetiskt portrett av tí at eldast og leggur herðslu á, at tað ræður um at støðga á og njóta hvørja løtu. Tí verður bókin skotin upp til hesa virðisløn. Her havi eg avmyndað Sólrún á bókadagstiltaki í Steinprenti ein regndag fyrrárið.
Í 2009, tá Havnin fylti hundrað sum fólkavald kommuna, skrivaði Sólrún tekst til eina 100 ára kantatu á ólavsøku hjá Sunnleivi Rasmussen. Carl Jóhan Jensen og Oddfríður Marni Rasmussen skrivaðu eisini til kantantuna við 100 røddum og 160 luttakarum frá rokkgittara til kingosang. Her havi eg avmyndað Sólrún og Carl Jóhan á Tinghúsvøllinum til venjingar við kórinum innan ólavsøkan varð sett hetta árið. Undir myndini seti eg tekstirnar hjá teimum trimum inn.
Kantatusálmur
sólin rísur roðin litar
fjallalíð og hjartað hitar
sum í kulda ringdi seg
víkið burtur syndadreymar
flótið inn tit gleðisstreymar
harrin sendir á mín veg
fylgjast báðar sorgin gleðin
eingin kennir tíman vegin
hvør og ein má knossa sítt
fekk eg bjálka tungan sendan
harrin bar tó tyngra endan
varnaðist tað hjarta mítt
einki kann eg lata aftur
takki bara hjartans lættur
fyri ljós har myrkrið lá
um tú tørv og trongd mær linnar
signar tann mítt hjarta ynnar
hvat kann meir eg tráa tá
tíðin máar ungdómsstyrki
valdið stórt og vísdómsyrki
sama veg sum blóman fer
men tí fyri synd tín deyði
skuldargoymslu oydna legði
ævinleikin fyri er
Sólrún Michelsen
Føroya Kvæði
Öldirnar liðu um oyðin lond
-alvaldið sat í ráðagerðum-
løgdu grundir í klakabond
-hvat ið so stendst av mannaávum-
Jörðin skapast dag frá degi
-alvaldið sat í ráðagerðum-
hvør minsta ögn í hvørjum vegi
-hvat ið so stendst av mannaávum-
Kyknaðu oyggjar undan jøklum
-alvaldið sat í ráðagerðum-
lívið kreyp í sálleysum krøklum
-hvat ið so stendst av mannaávum-
Við hondum so smátt og við eldi
-alvaldið sat í ráðagerðum-
kom samvit loksins til skil og veldir
-hvat ið so stendst av mannaávum-
Sríddist tjóð undir stjörnufjöld
-alvaldið sat í ráðagerðum-
við haka, við snøri hálvtólvta öld
-hvat ið so stendst av mannaávum-
Veður sær ráddu og maktin við
-alvaldið sat í ráðagerðum-
við fátækt og trúgv bant fólkið frið
-hvat ið so stendst av mannaávum-
Onnur kom tíð við skipum og troli
-alvaldið sat í ráðagerðum-
vælferð, sum samdist illa við tolið
-hvat ið so stendst av mannaávum-
Um høg eru keyp, sama er veldið
-alvaldið sat í ráðagerðum-
maktin røkkur frá toski til teldu
-hvat ið so stendst av mannaávum-
So land, tú alskjarra, randhvíta flagd
-alvaldið sat í ráðagerðum-
hvar er tín framtíð, hvar er tín frægd?
-hvat ið so stendst av mannaávum-
Carl Jóhan Jensen
Ásjónd
Tú rak á ramari aldu
sogin úr søltum streymi
ið trúliga tevið aldi
sansir í blámudeymi.
Tú øsp á ævigu aldu
landið hevur tær vunnið
æru úr kenslunnar tárum
lagnu úr søgum spunnið.
Tú ert vón úr vætu sprottin
ein kykna í eygað negld
fødd av havsins drátti
í húðina niður feld.
Tú ert grønka úr orðsins grund
gitin úr vitsins døkka
ein glotti í hvørjari stund
- saman vit okkum førka.
Oddfríður Marni Rasmussen
Skýggini bera ynski
Skýggini bera ynski
duld millum blómutár
upp úr djúpum lysti
rás rist í gleðissár.
Beinagrind litar mánan
gráa mannaeyga
og nátt fer at lána
lív títt inn í deyðan.
Minni renna út á sjógv
ald úr hjartastyrki
leita upp legurógv
har skýggj bera ynski.
Oddfríður Marni Rasmussen
Reystur var andin
Reystur var andin
sum logan birti.
Kveiktur varð sangur
sum mælið styrkti.
Reystur var andin
sum bergið herdi.
Hvassur var pennur
sum málið telgdi.
Reystur var andin
sum streymin beindi.
Læstur varð ringur
sum brýndi landið.
Reystur er andin
sum byggir tjóð.
Hugur sum førkar
og skapar samljóð.
Oddfríður Marni Rasmussen


text:
TÍÐINDI
-
Serbreyt á Kambsdali.
Komandi skúlaár byrjar útbúgving fyri næmingar við serligum tørvi á serbreyt á Kambsdali.
-
Eyka lestrarvegleiðing
Fram til umsóknarfreistina til miðnám og hægri útbúgving tann 15. mars bjóðar Studentaskúlin og HF-skeiðið eyka lestrarvegleiðing.
-
Umsóknarblaðið 2015
Umsóknarblaðið til skúlaárið 2015-2016
-
Foreldrakunning 11. februar 2015 klokkan 19.00
Í kvøld, mikukvøld 11. februar kl. 19.00 verður kunning fyri foreldrum at næmingum í fyrsta flokki á hugbreyt og náttúrubreyt. Kunningin er um breytaskipanina og hvørjar lærugreinar næmingar kunnu velja til 2. og 3. skúlaárið. Tiltakið verður í høllini á Studentaskúlanum, og umframt felags kunning verður eisini høvi at práta við lærarar í ymsum lærugreinum um, hvat hesar lærugreinar innihalda. Ein drekkamuður verður eisini at fáa. Vónandi møta bæði næmingar og foreldur fjølment til hetta høvið at kunna seg um skipanina.
VIDEOKLIPP
-
ÚTBÚGVINGAR
Á studentaskúlanum og HF-skeiðnum í Eysturoy ber til at taka 3 ymiskar útbúgvingar: Hugbreyt, náttúrubreyt og fyrireikingarbreyt. Trýst her fyri at fáa gjøllari upplýsingar.
-
NÝGGIR NÆMINGAR
Nýggir næmingar kunnu trýsta her fyri at fáa upplýsingar um ymisk viðurskifti á skúlanum. Hvussu er við ringitíðum, matarsteðgi, próvtøkum og øllum møguligum øðrum.
-
VEGLEIÐING


text:
Jönköpings län
Jönköpings län er ein sýsla í Svøríki. Í eystri hevur Jönköpings län mark við Kalmar län, í norðeystri við Östergötlands län og í norðvestri víð Västra Götalands län. Í suðri víð Kronobergs län. Jönköpings län varð stovnað í 1687. Høvuðsstaðurin í Jönköpings län er Jönköping.
Jönköpings län hevur umleið 341 235 íbúgvar (2013)[1] og eina vídd á 11 194,3 km².
Kommunur[rætta | rætta wikitekst]
- Aneby kommuna
- Eksjö kommuna
- Gislaveds kommuna
- Gnosjö kommuna
- Habo kommuna
- Jönköpings kommuna
- Mullsjö kommuna
- Nässjö kommuna
- Sävsjö kommuna
- Tranås kommuna
- Vaggeryds kommuna
- Vetlanda kommuna
- Värnamo kommuna
Keldur[rætta | rætta wikitekst]


text:
Slovenia
Slovenia er lýðveldi í Miðevropa. Í vestri hevur Slovenia mark við Italia, í norðri við Eysturríki, í eystri við Ungarn og í suðri við Kroatia.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Slovensk søga
Eftir at hava staðið undir Eysturríki og síðan verið samveldisríki í Jugoslavia, gjørdist landið frælst í 1991.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Slovenskur politikkur
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Slovensk mentan
Hóast slovenar vóru undir eysturríkarum í nærum túsund ár, hava teir varðveitt mentan sína og mál sítt, sum hoyrir til slavisku málini. Litføgur klæði við baldýraðum mynstrum og eitt sjáldsamt høvuðklæði eru partur av mentan teirra.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Slovensk landafrøði
Fjallalandið Slovenia er í Útnyrðingspartinum á Balkan. Vakra landslagið við høgum fjøllum, vøtnum og skógum dregur mong ferðafólk. Mesta fólkið býr í smáum býum ella í mongu bygdunum, ið eru um alt landið. Um 300.000 fólk búgva í høvuðsstaðnum Ljubljana - hann er næstminsti høvuðsstaður í Evropa. Alpurnar eru suður í Norðurslovenia. Her eru høg fjøll og djúpir, avbyrgdir dalar. Smáir býir og smáar bygdir við smølum krókutum vegum og timburhúsum eru í dølum og líðum, har ikki er árent fyri skalvi og omanlopi. Av tí at so ringt er at koma fram í hesum kavatakta og bratta lendi, vórðu hesi búpláss mestsum avbyrgd í øldir, men nú á døgum eru tey ímillum best umtóktu ferðamannastøð í Slovenia.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Slovenskur búskapur
Kríggið í gomlu samveldislondunum er farið illa við búskapinum, helst í ferðavinnuni. Stórir skógir eru í Slovenia: haðan fæst viður til saguløð og pappírsverksmiðjur. Seinastu árini hava slovenar fingið nógvar vesturevropeiskar fyritøkur at loyvt slovenum at byggja verksmiðjur, sum gera til dømis bilar, trukkar, mortorsúkklur og køliskáp í verksmiðjum í Slovenia.
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- Slovenia.si. Your gateway to information on Slovenia.
- Government of the Republic of Slovenia
- Slovenia
- Mountaineering in Slovenia


text:
Leif Láadal
06.12.2013 - 18:43
Aktuelt > Samfelag & Politikkur > Arbeiðsmarknaður
Ídag hevur Landingarmiðstøðin á Toftum fingið nýggjar eigarar. Nýggju eigararnir eru teir somu sum síðani hálvan apríl í ár hava leigað Landingarmiðstøðina frá Trotabúnum.
Síðani P/F Landingarmiðstøð Føroya mátti gevast við virksemi sínum áðrenn páskir í ár, hevur bústjórin Eyðfinnur Jacobsen, advokatur, havt ábyrgdina av trotabúnum.
Virksemið lá bara stilt í ein lítlan mánað, tí síðani 15. apríl hevur SP/F Landingarmiðstøðin við Toftagjógv leiga landingarmiðstøðina frá trotabúnum.
Og tað er nú hetta felag, SP/F Landingarmiðstøðin við Toftagjógv, sum hevur keypt landingarmiðstøðina. Talan er um ein samanbygdan virkisbygning, við tilhoyrandi útbúnaði.
Eigararnir í SP/F Landingarmiðstøðini við Toftagjógv eru Niclas Davidsen, Rúni Lamhauge, Per Mikkelsen og SP/F Molva v/ Jóhannus M. Olsen og Pola Hansen.Niclas Davidsen er nevndarformaður og Rúni Lamhauge er stjóri.
Uppá fyrispurning um, hvat keypskostnaðurin er, siga teir báðir, Niclas Davidsen og Rúni Lamhauge, at teir hava havt forhandlingar við búgvið og BankNordik, og seljari og keypari eru samdir um ikki at upplýsa keypsprísin, men at báðir partar eru nøgdir við prísin.
Teir báðir lata hampuliga væl at gongdini í tíðarskeiðnum, teir hava leiga landingarmiðstøðina.
- Hetta er kanska ikki besta tíðin til at gerða íløgur í vinnuvirksemi, sum í stórstan mun er grundað á botnfiskafiskiskapin undir Føroym, men vit vóna, at fiskiskapurin í framtíðini fer at taka seg uppaftur. Vit trúgva uppá, at vit í framtíðini fara at fáa nokk at gera og at tað fíggjarliga fer at bera til, ella høvdu vit sjálvandi ikki gjørt hesa íløgu, siga Niclas Davidsen og Rúni Lamhauge.
Kelda: nes.fo


text:
18. februar
18. februar er dagur 49 í árinum í gregorianska kalendaranum. 316 dagar eru eftir av árinum (317 dagar um skotár er).
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1930 - Amerikanski astronomurin Clyde Tombaugh finnur gongustjørnuna Pluto.
- 1960 - Áttanda Vetrar Olympiadan byrjar í Squaw Valley í Kalifornia.
- 1977 - Deildir hjá Idi Amin myrða ugandiska erkabiskuppin.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1546 - Martin Luther
- 1564 - Michelangelo, italskur listamaður


text:
Malta
Malta er eitt land í Suðurevropa. Malta er tríggjar oyggjar: Malta, Gozo og Comino; Malta er á stødd við Streymoynna, men tað búgva 400.000 fólk á Malta, so har er ógvuliga tættbygt. Høvuðsstaðurin, sum eisini er mentanarligi og umsitingarligi miðdepilin, eitur Valetta. Aðrir stórir býir er Birkirkara, Qormi og Sliema. Almennu málini eru tvey í tali, maltiskt og enskt.
Uml. 1 mió. ferðafólk vitja árliga. Millum tey kendu, ið hava verið á Malta, er Paulus ápostul.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Av tí at Malta liggur soleiðis fyri, at nógv skipaferðsla á miðjarðarhavi er har í nánd , hava ymisk fremmand ríki rátt har í øldir. Men 21. september 1964 fær Malta sjálvstýri frá Stóra Bretland. Tað, at tir hava staðið so leingi undir øðrum, er kanska atvøld til, at maltesar eru so tjóðskaparsinnað fólk. Flestu fólk eru katolikkar og tala sítt egna mál. Malta er tvær meginoyggjar, Malta og Gozo, og lítla oyggjin Comino.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Í Miðjarðarhavi, 90 km sunnan fyri Sisiliu og 290 km eystan fyri Tunesia, liggur lítla oyggjalandið Malta. Oyggjarnar eru 320 ferkilometrar stórar til samans, og sjálv Malta er 246 ferkilometrar - t.e. eitt sindur minni enn Eysturoyggin. Góð 419.000 fólk búðu í 2007 í oyggjunum, av teimum búðu um 360.000 á sjálvari Malta.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Ferðavinna hevur stóran týdning í Malta. Mest er tað heita veðrið, strendurnar og víkurnar, sum draga fólk higar. Eitt annað, ferðafólk koma at síggja, eru vøkru bygningarnir, sum vórðu reistir, meðan rómverjar og seinni býsantinar ráddu í Malta. Seinni er byggilistin eisini ávirkað av italskari og bretskari byggilist. Jørðin er kørg, og landbúnaðurin gevur lítið av sær. Malta hevur at kalla einki náttúruríkidømi at byggja búskap sín á. Hóast hetta er Malta sjálvforsýnandi við fleiri landbúnaðarvørum. Seinastu árini hevur ymiskur smáídnaður, t.d klædnaídnaður, vundið nógv upp á seg.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Kynsleyst hjúnalag[rætta | rætta wikitekst]
Mánadagin 14. apríl 2014 samtykti maltesiska parlamentið eina nýggja lóg sum javnstillar samkynd parlag við hjúnabandið [1]. Samkynd pør fáa eisini rættin at ættleiða. Lógin var móttikin við miklum fagnaði frá fleiri túsund fólkum á einum torgi uttanfyri høvuðsstaðin Valletta. Sambært Reuters var forsætisráðharrin Joseph Muscat serdeilis vælnøgdur við nýggju lógina: Malta er nú meira liberalt og meira europeiskt, og vit hava javnsett allar íbúgvarnar, segði hann [2][3].
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.huffingtonpost.com/2014/04/15/malta-gay-partnerships_n_5148866.html
- ↑ http://www.vg.no/nyheter/utenriks/malta-feirer-ny-homolov/a/10139345/
- ↑ http://www.reuters.com/article/2014/04/14/us-malta-gays-idUSBREA3D1OS20140414


text:
Gana
Tjóðveldið Gana (enskt: Republic of Ghana) er eitt land í Vesturafrika. Gana gekk áður undir navninum Gullstrondin, men er nú uppkallað eftir hinum gamla ríkinum Gana.
Fleiri enn 50 fólkasløg eru í landinum, hvørt við sínum máli og sínum siðum. Fjølmentast er akanfólkið. Upp í akanfólkið hoyra eisini asantear fyri sunnan, dagombanar fyri norðan og ewenar í Útsynningsgana.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Hendingarøð[rætta | rætta wikitekst]
- Um 500: Ganaríkið verður sterkasta veldið í Vesturafrika.
- Um 800: Í Vesturafrika er ríka landið Gana framvegis mætasta ríkið, men eisini aðrar, smærri mentanir, sum til dømis Nigeria blóma.
- 1076: Muslimar gera innrás i landið. Teir gera innrás í 1076 og taka valdið í landinum.
- 1200: Í Vesturafrika var tað áður so máttmikla Gana trokað burtur av nýggja kongsveldinum Mali.
- 1957: Gana er fyrsta frælsa ríki sunnan fyri Sahara.
Kongsríkið Gana[rætta | rætta wikitekst]
Kongsveldið Gana var ímillum norðaru partarnar á áunum Senegalá og Nigerá í Vesturafrika. Landið fekk ríkidømi sítt úr gullnámunum har í dølunum. Gamla Ganaríkið og seinni Mali, ríkaðu seg upp av at selja gull, sum gravgangur var eftir í Evropa í 16. og 15. øld. Gullið varð flutt út sum gulldust, fyrst til fólk, sum búðu har ið nánd, seinni við ferðamannafylgi um Sahel og latið í býti fyri salt, kopar og bummull. Høvuðsstaður var Kumbi Saleh. Kongarnir búðu á einari borg. Tá ið teir doyðu, vórðu teir heygsettir.
Frælsi[rætta | rætta wikitekst]
Í 1948 skakaði uppreistur ímóti evropeiska hjálandastýrinum í friðarliga landið Gana. Bretar settu í gildi nýggja stýrisskipan, sum gav afrikanarum avmarkað sjálvstýri. Tjóðfundarfylkingin, ið Kwame Nkrumah (f. 21. september 1909 - d. 27. apríl 1972)) stóð á odda fyri, góðtók at enda lógina og vann valið í 1951. Bara afrikanarar vóru í stjórnini hjá Nkrumah, ið seks ár seinni hevði vunnið landinum fullt frælsi.
Men mangir trupulleikar tóku seg upp, og Nkrumah gjørdist alt einaræðisligari, sum tíðin leið. Herurin gjørdi ríkiskvett og setti hann frá í 1966, og síðan hevur herurin havt valdið, undantikin árini 1969 til 1971, tá ið fólkaræðiligt stýri var í landinum. Høvdingarnir vórðu eftir gamlari siðvenju oddamenn í afrikonsku samfeløgunum, og mangan hava teir enn stóra ávirkan á nýggju sjálvstøðugu londini.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Gana skuldi verið lutfalsliga ríkt land. Tilfeingið er nógv - olja, gull, aluminiumsmálmur, o.s.fr. Har fruktar væl, fólkið er ungt og eitt hitt best skúlaða í Vesturafrika. Men í mong ár hava politisku viðurskiftini verið ótrygg, lítið hevur fingist fyri útsluttu vørurnar, og fíggjarligt óskil og vanstýri hava steðgað búskaparligu menningini í Gana.
Í Gana hava menn fingið nógv gull úr jørðini og fáa tað enn, men meginútflutningsvøran er kakao. Kakao er ovurstór vinna í Gana, og onkuntíð er kakao upp í 80 % av útflutninginum í landinum um árið, men Gana er nú í harðari kapping við grannalandið Fílabeinsstrondina og lond úr Landsynningsasia um altjóða kakaomarknaðin. Gana framleiðir okkurt um triðingurin av øllum kakao í heiminum. Teir fáa eisini nógv jarn og mangan úr jørðini. Mangan er ein málmur, sum teir blanda upp í rájarn, tá ið teir gera tað til stál. Í jørðini eru storar mongdir av reyða leirinum, sum teir kalla bauxit. Bauxit verður m.a. nýtt at framleiða aluminium við.


text:
Hara
Harur (Leporidae) eru ein ætt í bólkinum harudjór. Hara er eisini føroyska navnið á eini Leporidae slekt Lepus.
Innihaldsyvirlit
Harur (Lepus)[rætta | rætta wikitekst]
Eyðkenni fyri harur er at tær hava eina lítla tonn aftan fyri fortennirnar í báðum kjálkum, og at bakbeinini eru munandi stórligari enn forbeinini, tað er hetta ið gevur haruni eitt 'hoppandi' gongulag.
Harur ið finnast i Europa eru;
- Hara (Snjóhara) (Lepus timidus).
- Suðurhara (Lepus europaeus).
- Pólhara (Lepus arcticus), í Grønlandi
- Kapphara (Lepus capensis), hevur spjatt seg úr Afrika til Miðeysturs og Suðurevropa.
Føroyska haran (Lepus timidus)[rætta | rætta wikitekst]
Haran í Føroyum (Lepus timidus) leggur 3 ferðir um árið. Hon leitar eftir føði, meðan ungarnir krógva seg í holum. Haran í Føroyum nevnist snjóhara, men verður meira grálig nú um vetrarnar, av tí at so lítið av kava er.
Kanadiska pólharan (Lepus arcticus), sum er í Grønlandi, og Norðurevropeiska snjóharan (Lepus timidus) eru lívfrøðiliga rættiliga líkar. Pólharan og snjóharan eru 46-61 cm langar og viga 3,5-4,2 kg. Í Grønlandi eru tær størri jú longri norðuri, tær halda til. Tær hava stutt, breið oyru við svørtum snippi.
Pólharan er heilt hvít á vetri. Harafturímoti eru tvey litfrábrigdi, tá talan er um snjóharu. Vetrarfeldurin á teimum, ið reika heilt har norðuri, í Miðnoregi og Norðurnoregi, er snjóhvítur, harafturímóti er hann ljósagráur og ber í hvítt syðri í Føroyum, Skotlandi, Írlandi, og í Suðurnoregi og Suðursvøríki. Hjá báðum sløgunum er summarfeldurin morlittur og gongur yvir í heilt ljósamorreytt.
Hvussu víða reikar haran, og hvar heldur hon til[rætta | rætta wikitekst]
Í Íslandi eru ongar harur. Snjóharan er í Føroyum, Skotlandi og oyggjaflokkunum har, Írlandi, Noregi og Svøríki, umframt í Alpunum. Í Føroyum er væl til av henni, og hon er slept upp í fleiri oyggjum. Pólharan finst fram við norðurstrondini í Kanada og í Grønlandi fram við strondini, tó ikki í Landssynningsgrønlandi og í Melvillevíkini. Fornfrøðingar hava funnið beinleivdir av henni í norðbúgvabygdum úr víkingatíðini.
Í august 1855 vórðu 4 snjóharur sleptar í Kirkjubøreyn. Tær vóru snjóhvítar um veturin, men longu í 1860-árunum vórðu nakrar blágráar vetrarharur sæddar - bláharur. Tær vuksu skjótt í tali og troðkaðu ta hvítu snjóharuna heilt burtur. Veturin 1916-1917 varð tann seinasta snjóharan skotin.
Royndir við snjóharu-bláharu vísa, at hvíti vetrarfeldurin altíð troðkar seg framat; tað liggur í hesum harunum. Á Kragerø í Noregi, haðani tær føroysku snjóharurnar komu, er eitt blendsøki, har snjóharur halda seg høgt og bláharur lágt. Um bara ein av teimum 4 uppsleptu snjóharunum hevur havt bláharu-ættarbregði í sær, hevur ikki borið til at sæð tað, fyrr enn stovnurin varð so væl fyri, at bláharu-ættarbregðið slapp framat.
Bláharan í Føroyum leggur 3 ferðir um árið, tá veðrið er til vildar, men snjóharan leggur bara 2 ferðir. Harumframt fær snjóharan hvíta vetrarbúna sín fyrr um heystið, enn bláharan fær sín blágráa vetrarbúna.
Í Føroyum liggur kavin sjáldan leingi, so tað hevur verið nógv verri hjá snjóharuni enn hjá bláharuni at fjala seg fyri harumonnunum. Tá ið snjóharan varð flutt til eitt øki við havveðurlagi, misti hon øll framíhjárættindi síni. Hetta hevði við sær, at ikki gingu meira enn 60 ár, fyrr enn tað ráðandi snjóharuættarbregðið var forkomið. Eitt frálíkt skúladømi, tá tað kemur til arvalívfrøðina. Pólharan og snjóharan halda til í skógi, har skógur er, men annars eru tær á lyngheiðum heilt upp at kavanáminum. Tær leggja ímillum grót og klettar.
Haran etur plantur, grøs, stargrøs, urtir og trøllakambar, umframt knubbar og endaknappar á runnum og trøum. Pólharan og snjóharan eru virknastar í dimmingini. Men tá ið makingartíðin kemur, og tær renna hvør eftir aðrari og gera seg upp, síggja vit tær eisini um dagin.
Hara gongur kviðin í einar 7 vikur. Pólharan og vetrarhvíta snjóharan longst norðuri leggja bara eina ferð um árið, men longur suðuri leggja tær tvær ferðir um árið. Bláharan í Føroyum leggur 3 ferðir um árið, og 2-3 ungar eru í hvørjari legu. Kortini er sjáldan, at veðrið er so gott, at allar 3 legurnar koma undan. Í leguni hjá pólharuni í Grønlandi eru 5-7 ungar. Teir eru kynsbúnir, tá ið teir eru 8 mánaðir gamlir. Hetta hevur við sær, at ársgamlar harur leggja.
Pólhara og snjóhara verða veiddar, tí at kjøtið smakkar so væl. Hildið verður, at stovnurin í Føroyum í 1997 var uml. 5 000 harur, men av tí at harumenn í Føroyum ikki skulu biðja um veiðiloyvi ella geva fongin upp, er torført at meta um, hvussu nógv verður skotið árliga. Í Føroyum er loyvt at skjóta haru frá 2. november til 31. desember.
Frábrigdi[rætta | rætta wikitekst]
Fleiri staðsettir (lokalir) snjóharustovnar breðga frá upprunastovninum, og verður hetta nevnt "frábrigdi"; t.d. í Skotlandi (L. t. scoticus), í Írlandi (L. t. hibernicus) og í Sveis (L. t. varronis). Føroysku harurnar hava longu sýnt broytingar, ið benda á at føroyski stovnurin kann gerast eitt føroyskt frábrigdi í framtíðini, eins og hent er við føroysku mýsnum og fleiri føroyskum fuglastovnum.


text:
30. apríl
30. apríl er dagur 120 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 120 um skotár er). 245 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1945 - Adolf Hitler ger sjálvmorð.
- 1998 - Løgtingsval
- 2002 - Løgtingsval
- 2013 - Willem-Alexander av Niðurlondum varð innsettur til kong av Niðurlondum
- 2013 - Eftir at hava verið gíslar hjá somaliskum sjórænarum í 838 dagar vóru tveir danskir sjómenn, Søren Lyngbjørn og Eddy Lopez og fýra filipinskir gíslar latnir leysir.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 2012 - Alexander Dale Oen, norskur elitusvimjari, heimsmeistari í 100 m bringusvimjing
- 1945 - Adolf Hitler


text:
Norðuríshavið
Norðuríshavið eisini nevnt Íshavið og Arktiskahavið er eitt av heimsins fimm heimshøvum, og fevnir um tey arktisku økini. Hesi lond hava strond móti Norðuríshavinum: Noreg, Russland, USA, Kanada, Grønland og Ísland og víðari til Jan Mayen, Sørkapp á Svalbard, Bjarnoynna og Nordkapp.
Norðuríshavið fevnir um eitt økið á 10 milliónir km², við einum miðaldýpi á 1300 m og hevur eina vatnmongd á 12,4 milliónir km³. Av og á sæst Norðuríshavið umrøtt saman við Barentshavinum, Karahavinum og Norskahavinum sum eitt samanhangandi arktiskt hav.


text:
A Hard Day's Night (LP)
A Hard Day's Night er triðja plátan hjá The Beatles. Tað er tann fyrsta plátan, har Beatlarnir sjálvir hava skrivað øll løgini, og fyrsta plátan, har George Harrison spældi ein 12-streingjaðan Rickenbacker guitar. Tað serstaka ljóðið frá Rickenbacker-guitarinum hoyrist á opningsakkorden í tittulsanginum. A Hard Day's Night var soundtrack til filmin við sama heiti.
Plátan varð utgivin hin 10. juli 1964, men áðrenn tað var hon komin út í USA hin 25. juni 1964 við eitt sindur annarleiðis samanseting av sangum. Sangirnir á fyrstu síðu eru allir tiknir úr filminum A Hard Day's Night. Allir sangirnir eru skrivaðir av Lennon/McCartney.
Síða A:
- A Hard Day's Night
- I should Have Known Better
- If I Fell
- I'm Happy Just To Dance With You
- And I Love Her
- Tell Me Why
- Can't Buy Me Love
Síða B:
- Any Time At All
- I'll Cry Instead
- Things We Said Today
- When I Get Home
- You Can't Do That
- I'll Be Back


text:
Tíðarsonur
Tíðarsonurnar vórðu gjørdar út frá nulllongdarlinjuni. Hendan tíðarsonan eitur Greenwich Mean Time, vanliga stytt GMT. Fyri at gera tað lættari at máta tíðina, er jørðin býtt upp í 24 tíðarsonur. Sonurnar ganga norður og suður. Í hvørjari sonu er sama tíð galdandi. Tað hevur við sær, at vit í Føroyum hava somu tíð sum til dømis Vesturafrika. Ein tími er vanliga millum sonurnar. Fert tú eystureftir til eina nýggja tíðarsonu, mást tú flyta klokkuna ein tíma fram. Fert tú harafturímóti vestureftir, mást tú flyta klokkuna ein tíma aftur. Hetta er so, tí at sólin rísur í eystri og setur í vestri, og tað hevur við sær, at dagurin byrjar eystanfyri. Tíðarsonurnar fylgja ikki heilt longdarlinjunum, tí tíðarsonurnar eru ofta lagaðar til landamørkini hjá einstøku londunum av praktiskum ávum. Tó hava stór lond fleiri tíðarsonur. Í USA eru til dømis fýra tímar á muni millum eysturstrondina og vesturstrondina. Lítla landið Nepal hevur valt eina tíð, sum er 15 minuttir frá indiskari tíð, fyri at vísa sjálvræði sítt mótvegis stóra landinum sunnanfyri.