text:
Thursday, January 31, 2013
Spennandi vesilist í Sirkus
Jón Sonni Jensen hevur júst málað tveir veggjamálningar til vesini í Sirkus í Vágsbotni. Orsakað av eini ørgrynnu av grafitti plagdi tað frammanundan at vera nokkso undirhaldandi at fara á ves í Sirkus og eftir fotomyndunum at døma, verður upplivingin enn meira spennandi næstu ferð...
(KP)
Posted by Listin at 9:18 AM
Wednesday, January 30, 2013
Sár á Sál
Leygardagin 9. februar kunnu vit vænta okkum eina stóra leiklistarliga uppliving. Í øllum førum er leikurin ein sera stór lesiuppliving, og eg gleði meg til at uppliva vakra, sterka og skakandi leikin hjá Kristinu Sundar Hansen "Sár á Sál” á palli.
Tí sjálvt um ”Sár á Sál” er ein leikur, sum hevur so mikið stóra lyriska megi, at hann letur seg lesa sum poesi og eisini verður útgivin í bók, so er fundamentið dramaturgiskt og tað er leikskapið, sum onkursvegna skal midla ta størstu sorgina. At missa síni børn.
Tað finnst eingin forloysing, ikki eingang í listini, fyri hesari pínuni, sum Kristina Sundar Hansen lýsir lýsandi klárt og ørkymlandi neyvt. Tí tað eru ikki einans vanligar almennar hugsanir um sorgina, tað snýr seg um. Sorgin er hennara persónliga, hon hevur mist síni børn, hennara kroppur gjøgnumlivir pínuna og hennara leikur gevur ikki bara innlit í sorgina, men eisini ein serstakan møguleika fyri útsýni. Ein møguleika fyri at hyggja innanifrá sorgini og út at heiminum heldur enn at líta at sorgini uttanifrá við tí, sum mann nú sjálvur man innihalda av ímyndum og fordómum, nertanarangist og óvissu.
Tað er ein listarlig forloysing, altso ikki ein forloysing av sorgini, men av sjálvari listini. Hetta evnið til at skapa nakað millum innlitið og útsýnið, millum tað almenniskjaliga og tað persónliga, evnið til at involvera bæði kroppin og tankan og birta í hugsanir um felagsskapir, um hvat sorgin ger, um sorgarinnar lyndi, um menniskjaliga styrki og veikleika, og um kærleikans tilveru, sum ikki er hugsaðar áður. Altso verður heimurin viðvendur. Og fyrst og fremst er tað ein listarlig forloysing, at Kristina Sundar Hansen letur upp fyri ásannanini av, at vit ofta eru so veik og ússalig, at vit ikki makta at síggja tingini við øðrum eygum, at okkara høgtlovað forbannaði menniskjansleiki av og til er kavrotin, at vit ikki lata hvønn annan vera til, men at kærleikin er til.
Eg fari at geva leikinum mítt allarbesta forhondsviðmæli. Vit fara at skriva meira um leikin eftir premieruna 9. februar. Fyribils seta vit inn hetta áhugaverda tíðindaskrivið.
(IS)
Sofía Nolsøe
Pallmynd ........................... Hansina Iversen
Sum
sjónleikari skalt tú tulka kenslur, í gleði og í sorg. Í sínari sorgarprosess
hevur Kristina kanska verið serliga viðkvom um, hvussu umhvørvið hevur samskift
við hana eftir hendingina, og hevur hon merkt ein ávísan ótta fyri at samskifta
beinleiðis við hana, eins og hon hevur eina kenslu av, at samskifti gongur fyri
seg uttan um hana og ikki við hana.Hetta er uttan iva nakað, sum øll, ið eru
fyri ógvusligum hendingum eisini kenna, uttan kanska at duga at seta orð og
kenslur á tað. Júst við síni útbúgving hevur Kristina møguleika at miðla júst
hendan trupulleikan, við at geva kenslunum orð og form.
(IS)
Tíðindaskriv: Sár á Sál
Rithøvundur og leikstjóri.... Kristina S. HansenLeikarar ............................. Annika Johannessen
Sofía Nolsøe
Pallmynd ........................... Hansina Iversen
Leikurin er sprottin úr syrgiligi hendingini, tá ið synir Kristinu Niklas og Teitur og vinmaður teirra Martin lótu lív.
Kristina er útbúgvin sjónleikari og síðan vanlukkuna hevur hon nomið sær útbúgving á masterstigi innan teatur- og dramapedagogikk, við serligari áherðslu á sjónleik.
Sum leikstjóri og høvundur er tað hon, ið talar og veit, hvat univers ferðast verður í. Leikurin er bygdur upp av brotmyndum við yrkingakendum hugleiðingum, sum kensluliga skera inn á bein.Við øðrum orðum, er leikurin, uttan at verða sentimentalur, sum eitt litband av øllum menniskjansligum kenslum, og lýsir klárt og beinraki eina støðu, sum flest øll, ið hava mist kenna seg aftur í, eins og tey, ið kenna seg hjálparleysan í slíkum støðum, kunnu finna amboð at samskifta við.Leikurin leggur upp til kjak og kann tí eisini verða eitt gott íkast til øll, ið starvast innan heilsu- og umsorganarøkið.
Leikarar verða Annika Johannessen og Sofía Nolsøe, báðar útbúgvnar leikkonur, Annika við drúgvum royndum og Sofía nýútbúgvin, sum longu ger seg galdandi á Kgl. leikhúsinum í Keypmannahavn. Tær tríggjar, ið búgva í Keypannahavn, eru byrjaðar at venja har, og koma í næstum til Føroyar og venja her í 14 dagar og síðan byrja sýningarnar eftir ætlan í 9. februar 2013 á Tjóðpalli Føroya.
Hansina Iversen, myndlistakvinna ger pallmyndina. Janek Szatkowski, dramaturgur og lektari á Dramaturgiinstituttinum við lærda háskúlan í Aarhus, lærari hjá Kristinu hevur vegleitt dramaturgiskt. Í tí sambandi hevur Inger Smærup týtt leikritið til danskt. Árni Baldvinson, Mikkjal Arge Galan og Jón Mc Birnie hava pallsmíð, ljós og ljóð undir hond.
Sár á Sál er ein beinrakin, poetisk og kensluborin lýsing av einari ólukkuligari støðu, sum vit ongantíð hugsa fer at raka nakran, men, sum tá ið tað hendir, vísir, hvussu sárbar vit øll eru.
Sár á Sál lýsir eisini, hvussu týdningarmikið tað er, at vit samskifta rætt, eisini, tá ið vit eru hjálpsom og vísa samkenslu.
Sár á sál er ein søga um miss, ið ikki bøtist aftur.
Sár á sál lýsir vónir, kontra veruleikan, í eini sorgarstøðu.
Sár á Sál setir orð á okkara egnu ómegd.
Sár á sál kann vónandi loysa upp tað tabu, ið er ein svár avleiðing í øllum samskifti eftir ógvusligar hendingar.
Posted by Listin at 7:43 AM
Tuesday, January 29, 2013
Randi Ward: "Hestur"
Randi Ward hevur gjørt eitt myndaessay við fotomyndum við heitinum "Hestur", sum er at síggja í síðstu útgávuni hjá Cold Mountain Review. Myndaessayið fevnir um landslagsmyndir og portrett. Nakrar av portrettmyndunum kunnu síggjast her á Listablogginum.
Cold Mountain Review is er bókmenta- og listatíðarit hjá Appalachian State University, ið kom út á fyrsta sinni í 1972 og sum kemur út tvær ferðir um árið.
.
Jørmundur Zacariassen og Hjørleivur Poulsen
Ebbe Rasmussen
Hjá Hjørleivi Poulsen
Hjørleivur Poulsen og Jørmundur Zachariasen
Posted by Listin at 8:25 PM
Labels: Fotomyndir
Monday, January 28, 2013
Tíðindaskriv: LeikREAD READING Festival 15.-16. Mars
Meðan dagarnir í 2013 gerast ljósari, fær nýggjur norðurlendskur READING-festivalur lív í hjartanum í Tórshavn.
15. og 16. Mars bjóðar Leikarafelag Føroya til spennandi mentanartiltak á Tjóðpallinum.
Festivalurin ber heitið LeikREAD og er eitt norðurlendskt samtak, sum Leikarafelagið ger saman við grannalondum okkara Ísland, Danmark, Noreg, Svøríki og Finnland.
5 nýskrivað leikrit úr norðanlondum eru týdd til føroyskt og verða pallsett sum Readings á Tjóðpalli Føroya vikuskiftið 15. og 16. Mars 2013Ein READING, á føroyskum ein leikritalesing, er ein framførslustílur innan leiklist, har leikritið er í fokus. Fyrireikingartíðin er stutt og ferðin høg. Ein leikritalesing gevur áskoðaranum, uppá stutta tíð, eina greiða mynd av, hvat eitt leikrit snýr seg um. Til LeikREAD er talan er um 5 spildurnýggj norðurlendsk leikrit, ið øll eru týdd til føroyskt – 5 brellbitar frá tí besta norðurlendska samtíðardramatikkinum.
Allar framførslurnar verða á føroyskum við enskum undirteksti.
Hvør leikritalesing varir umleið 45 minuttir og tilsamans 23 sjónleikarar vera við á LeikREAD.
Hetta verður ein løtt og annarleiðis leiklistauppliving við hópin av nýggjum, eins væl og kendum, andlitum innan føroyska leiklist. Harumframt koma fleiri útisetar heim, leiklistafólk sum vit leingi hava longst eftir at sæð á føroyska pallinum.
Vælkomin á fyrsta Reading festival á føroyskum nakrantíð – LeikREAD!
Posted by Listin at 10:31 AM
Labels: Leiklist, Tíðindaskriv
Sunday, January 27, 2013
Fólksins biip
- Aftan á tíðindini í kvøld kunnu vit enn einaferð staðfesta, at Útvarp Føroya er eitt stig framman fyri Føroyaportalin og tað má merkja tað sama sum, at veruleikin er longri úti enn satiran, ella kanska er tað bara fólkaflokkurin, sum er longri úti enn øll onnur? Í kvøld var tað orðingin "fólksins ogn", sum eftir øllum at døma elvir til misskiljingar. Vit bíða spentar eftir úrslitinum av fundinum hjá landsstýrismanninum og hava ein hóp av tjóðsangum liggjandi, sum eru klárir til møguliga regulering.
- Tú alfagra land mítt, mín dýrasta ogn!
- á vetri so randhvítt, á sumri við logn,
- tú tekur meg at tær so tætt í tín favn.
- Tit oyggjar so mætar, Guð signi tað navn,
- sum menn tykkum góvu, tá teir tykkum sóu.
- Ja, Guð signi Føroyar, mítt land!
- Hin roðin, sum skínur á sumri í líð,
- hin ódnin, sum týnir mangt lív vetrartíð,
- og myrkrið, sum fjalir mær bjartasta mál,
- og ljósið, sum spælir mær sigur í sál:
- alt streingir, ið tóna, sum vága og vóna,
- at eg verji Føroyar, mítt land.
- Eg nígi tí niður í bøn til tín, Guð:
- Hin heilagi friður mær falli í lut!
- Lat sál mína tváa sær í tíni dýrd!
- So torir hon vága - av Gudi væl skírd -
- at bera tað merkið, sum eyðkennir verkið,
- ið varðveitir Føroyar, mítt land!
Posted by Listin at 7:04 PM
Labels: KP, Vit um vørp
Anker Mortensen róstur í Information
Listaummælarin á Information, Michael Jeppesen heldur, at Koloristarnir á framsýningini í Den Fri eru heldur gamaldags. Í eini grein við yvirskriftini "Spredte tidslommer" skrivar hann m.a.: "Koloristerne er ikke en sammenslutning, der prøver grænser, og kunsten er ikke ligefrem hip. Men nogle af værkerne holder". Ummælaranum dámar m.a. myndirnar hjá Poul Winther og Anker Mortensen. Hann skrivar: "Det næstbedste er Anker Mortensens blå malerier i trærammer. De holder, for at sige det lige ud. Fulde af overskud..."
Lesið ummælið her: http://www.information.dk/449023
Posted by Listin at 3:03 PM
Listasavnarin Gyðja Hjalmarsdóttir Didriksen
Tað er í grundini eitt serstakt føroyskt fyribrigdi at eiga og keypa upprunalist í so stóran mun, sum tað verður millum tey, sum vit kalla fyri "heilt vanlig fólk". Frá ungum árum keypa fólk verk, teimum dámar og hava tey hangandi í heimum teirra. Í nógvum heimum hjá føroyingum bæði kring oyggjarnar og uttanlands hanga og standa framúrskarandi listaverk, og vit hava biðið nakrar listasavnarar um at greiða okkum frá teirra savni. Onkrir av hesum listasavnarum, sum koma úr m.a. Klaksvík, Vestmanna og Havn hava savnað list í mong ár, meðan onkur annar bara hevur keypt eitt einstakt ella nøkur fá verk, men passiónin er júst hin sama.
Dagsins listasavnari Gyðja Hjalmarsdóttir Didriksen Vestmanna
Eg var 13 ár, tá nakrir málningar komu at hanga í handilsvindeyganum á hotellinum hjá Skipper. Maðurin, ið málað hevði, æt Ingálvur á Reyni. Har var ein mynd, ið eg totalt forelskaði meg í. Kvinna, var heitið. Hon var reyð hendan myndin, og eg fekk hjartabankan, tá eg sá hana. Eg átti ikki 1.500 kr. Tað var øgiliga nógvir pengar tá. Eg spurdi mammu, hvat eg kundi gera. Nei, har var ikki nógv at gera. Eg fái enn hjartabankan av summum myndum. Og myndin "Kvinna" varð ongantíð mín, men hon hevur havt stóran týdning fyri mína listafatan og gleðina við listini.
List er fyri meg eins neyðug og at anda, eta og svimja. Er mín trúgvi fylgisveinur hvønn dag og á allari míni ferð. Um tað so er ein túrur út á Berg, niðan á Melina ella á Brooklyn Bridge. Einki er ov stórt ella ov smátt til at rúma listini. Hon argar og dregur. Viðhvørt er hon hóttandi, óskiljandi og aðra tíðir lokkandi og smikrandi. Altíð nær. Altíð her.
Tilgongdirnar til listina eru ymiskar, summar meira lættar og líkatil, aðrar meira torgongdar og óskiljandi. Eg haldi tað er áhugavert at hugsa um, hvønn týdning hon hevur samfelagsliga td. Áhugavert er kjakið um estetikk og týdning. Rithøvundurin og nýhugsarin Bertolt Brecht sigur um listina, at hon kann brúkast til at broyta samfelagsliga veruleikan. Tí eri eg púra samd við honum í.
Nútíðarlist er spennandi tí hon í stóran mun er avbjóðandi. Hon vil annað enn vera vøkur, estetisk og prýða. Hon kjakast um og kommenterar snøgt sagt alt, og viðhvørt er tað kanska relevant at spyrja: "Er hetta list?" Mín vón er, at burturúr slíkum spurningum spretta kjak, orðaskifti, ið føra okkum víðari á listaliga ótráddum gøtum.
Ymisk ástøði eru innan listi og listahugsan. Tað er stuttligt at fordjúpa seg í og gevur nógv at hugsa um og taka støðu til. Tað er provokerandi, avbjóðandi og ja - onki minni enn lívgevandi. So uttan list kann ongin liva. Tað eru bara ikki øll, ið hava funnið útav tí enn!!
Eg seti nakrar fáar myndir inn her av tí, sum vit hava ognað okkum millum ár og dag. Alt hevur sín stóra týdning í gerandisdegnum
Janus Kamban. Ein fín, fín lítil blýantstekning
Elinborg Lützen, Ævintýrmyndirnar báðar. Tróndur Paturson, glasfuglur, sum barasta slettis ikki kemur til sín rætt á hesi myndini.
Fríða Matras Brekku-Hanni Bjartalíð hjørnið.
Stólurin ”Oystrið”, sum Torkil Vilhelmsen hevur gjørt, eitt satt meistaraverk. Á vegginum Claus Carstensen, eitt steinprent úr Sanpaku-røðini, ein fantastiskur listamaður.
Silja Strøm Fløskuverja í egyptiska várinum.
Tove Askham, Kammerat Jesus.
Silja Strøm, ein pinkalítil mynd, sum er nakað av tí kærasta.
Janus Kamban, Torbjørn Olsen og Silja í skøn forening. Alt speglast í glasinum.
Mynd hjá Katrine Raben Davidsen, gjørd í Steinprenti.
Málningur hjá Zacharias Heinesen.
(KP)
Posted by Listin at 8:50 AM
Labels: KP, Lisasavnarin, Myndlist
Saturday, January 26, 2013
Hurrá fyri miðlunum
Mær dámar betur orðið fjølmiðlasiður enn orðið fjølmiðlaetikkur. Fjølmiðlasiður er eitt gott orð, tí tað leggur upp til, at mann skikkar sær ordiligt og hugsar um felags góðtiknar ímyndir um, hvussu evni verða viðgjørd eftir, hvat er hóskandi og virðiligt. Fjølmiðlaetikkur leggur hinvegin upp til, at miðlarnir onkursvegna eru etiskt hevjaðir upp um alt annað, hvat teir sjálvandi ikki eru, og avleiðingin er ein enn meira ivingarsom stigbending av etikki. Eftir míni meting er tað vandamikið at stigbenda etikk og serliga tá tað er fyri at rættvísgera okkurt ivasamt, sum mann sjálv hevur framleitt.
Bløðini eru privat og tað er upp til mín um eg vil keypa tey. Tað geri eg onkuntíð, antin tí okkurt er, sum eg fegin vil lesa ella tí eg haldi, at tað er umráðandi, at vit hava tvey bløð og ynski at stuðla teimum. Men tá eg lesi í føroyskum bløðum er tað sera sjáldan eg síggi nakað, sum eg ikki haldi vera í lagið. Eg síggi nógv, sum eg ikki havi áhuga fyri persónliga, og eg síggi eisini okkurt, sum onkursvegna hevur samband við pening og sum ikki er etiskt, men eg síggi í grundini ikki nakað, sum eg haldi vera púra burturvið og niðurbrótandi fyri fólkaræði..
Pulsurin fer ikki upp fyrr enn eg lesi lýsingar hjá bløðunum um teirra egna etiska reinføri. Søtsuppulýsingar, sum eg ikki haldi passa, og tá blívi eg smálig. Eitt sindur á sama hátt sum Eirikur Lindenskov gjørdist smáligur á síðu 2 í Sosialinum í gjár og skrálaði um horujournalistikk sum upphiting til veitsluna, sum miðlarnir hava fyri sær sjálvum og hvørjum øðrum í kvøld. Men hetta bleiv eg so eisini smálig um, tí Sosialurin skal dekan fari ikki koma ov gott í gongd. Tað skal eingin - hvørki Dimma, sum lovprísar vánaliga handlinum hjá egnum eigara ella Sosialurin, sum onkuntíð man hava ligið á markinum til sína egnu lýsing av orðinum: horujournalistikkur.
Tit hava nógv at vera errin um. Eg fati ikki skrivaðu miðlarnar sum etiskt reinar, men eg haldi, at teir gera ómetaliga nógv, sum er í lagi og gott og umráðandi og sum skal feirast og hava virðislønir.
Havið eina herliga veitslu, verið fitt við hvønn annan og latið vera við at pástanda, at tit eru rein og lýtaleys. Hurrá fyri tykkum!
(IS)
Posted by Listin at 12:57 PM
Friday, January 25, 2013
Barbara í Gongini sýnir fram
Posted by Listin at 7:40 AM
Thursday, January 24, 2013
77.000 hugskot
Svøvnleysar nætur kunnu sýnast produktivar. Hugskotini standa í bíðirøð og har er endaleys tíð til at hugsa hvussu ein listaframsýning kundi elvt til betri listakjak, hvussu granskingin á universitetinum kundi blivið sjónligari, hvussu samstarv millum stovnarnar kundi givið fleiri børnum betri atgongd til listina, hvussu listastuðulin átti at verið betri skipaður, hvussu Havnin kundi blivið bókmentaligur høvuðstaður í heiminum, hvussu mann kundi skipað fyri einum nýggjum máli til føroysku listina, hvussu miðlarnir kundu sett á stovn felags mentanarportalar í toppklassa og 70.000 onnur huskot. Alt óhugnaliga detaljerað.
Lagið skiftir fleiri ferðir aftur og fram eina nátt sum hesa frá inniligari indignatión til ektaðan eldhuga, men tá morgunin kemur, kemur eisini veruleikin. Og veruleikin er, at tað eru nógvar tílíkar nætur við enn fleiri hugskotum og at runt roknað einki av teimum nakrantíð blíva til nakað. Náttin hevur als ikki verið produktiv, hon hevur bara verið ein áminning um hvussu torført tað heila í grundini er.
Eg havi ikki svarið uppá hví tað er so tungt at broyta nakað í mentanarlívinum. Eins lítið og eg veit hvagar 77.000 hugskot fara, tá tey doyggja, líka so lítið fati eg hvussu tað kann vera torført. Men eg veit, at vit mugu góðtaka, at hetta er torført og at vit onkursvegna mugu venda hesum til fyrimuns fyri mentanarlívið. Vit fakfólk, listafólk, mentanarstovnsleiðarar, politikarar og øll, sum hava ábyrgd av listini, mugu gera tað til ein fyrimun, at vit hava við nakað at gera, sum er komplekst, sum rúmar óendaligar, óbrúktar møguleikar, vit mugu venda tað til fyrimuns, at vit skulu gera okkum ómak og vit mugu venda til fyrimuns, at tað bert kann blíva betri og at tað næstan er líka mikið hvar vit byrja.
Vit kunnu byrja við miðlanini til børn. Vit kunnu seta okkum tað mál, at okkara børn skulu hava í minsta lagi 10 árligar listaupplivingar, sum eru serliga miðlaðar til tey á hvørjum ári og at vit skulu hava heimsins bestu barnamentanarútbúgving. Vit kunnu byrja uttanlands. Vit kunnu seta okkum tað mál, at føroysk list skal gerast kend uttanlands og at vit skulu gera vart við okkum á teimum mest umráðandai pallunum. Vit kunnu byrja við granskingini. Vit kunnu seta okkum tað mál, at vit skulu hava samtíðarlistagransking í heimsklassa. Tað kann heilt erligt gera mær tað sama hvar vit byrja, og eg havi ongar ambitiónir um, at 77 000 hugskot skulu gerast veruleiki, men latið okkum byrja eitt stað og latið okkum gera tað uppá tann trupla mátan soleiðis, at vit gera okkum ómak og samstarva og brúka teir stovnar, vit hava aktivt og lata upp fyri, at teir kunnu brúka hvønn annan í størri mun, at vit skapa felags endamál og hugsa øll hugskot inn í ein stóran samanhang. At vit ikki bert seta eina upphædd til síðis til mentanina og býta tilvildarliga út av pengunum, men har vit í grundini hava eina ætlan við tí mesta. Tað hevði gjørt tað lættari í framtíðini.
(IS)
Posted by Listin at 9:00 AM
Labels: IS
Blátt
BLÁTT
Himmal og hav
møtast í bláum
sjónarringurin
hitt svarta bergið er blátt
fjøllini
tær grasgrønu líðinar
eru aftanfyri eitt blátt tám
viðhvørt
Steinbjørn B. Jacobsen
http://listinblog.blogspot.dk/2013/01/hansina-iversen-appilsingult.html
Posted by Listin at 8:01 AM
Labels: Yrkingar
Wednesday, January 23, 2013
Listasavnarin Eiler Fagraklett
Tað er í grundini eitt serstakt føroyskt fyribrigdi at eiga og keypa upprunalist í so stóran mun, sum tað verður millum tey, sum vit kalla fyri "heilt vanlig fólk". Frá ungum árum keypa fólk verk, teimum dámar og hava tey hangandi í heimum teirra. Í nógvum heimum hjá føroyingum bæði kring oyggjarnar og uttanlands hanga og standa framúrskarandi listaverk, og vit hava biðið nakrar listasavnarar um at greiða okkum frá teirra savni. Onkrir av hesum listasavnarum, sum koma úr m.a. Klaksvík, Vestmanna og Havn hava savnað list í mong ár, meðan onkur annar bara hevur keypt eitt einstakt ella nøkur fá verk, men passiónin er júst hin sama.
Dagsins listasavnari: Eiler Fagraklett. Signabøur
Eiler Fagraklett hevur hóast lutfalsliga ungan aldur savnað saman eitt áhugavert savn av verkum hjá føroyskum og útlendskum listafólkum. Eiler, sum hevur lisið, og dagliga arbeiðir við marknaðarføring, samskifti og lýsingum, hevur serligan tokka til ironiska og skemtiliga popplist, sum ofta er homoerotisk og kommersiell av lyndi. Her eru nøkur av verkunum hjá Eileri.
Listaveggurin í stovuni er skrýddur við verkum eftir Mariannu Mørkøre, Símun, John av Reyni, Alfredo Roagui, Silju Strøm, Hanni Bjartalíð, Mr. Brainwash, Jason Freemy, E. Bowen og Hrafnkell Sigurdsson. Eisini er ein oljumálingur eftir einum ókendum gøtumálar í París, ein mótmælisplakat frá skrúðgongu í London, sum hann sjálvur tók lut í og eitt japanskt serprent av klassiska franska filminum Amilé.
Serprent (27/100) av verki eftir Mr. Brainwash, sum er protegé hjá heimskenda Banksy. Mr. Brainwash fekk sítt listarliga gjøgnumbrot í dokumentarfilminum Exit Through the Gift Shop. Serprentið er eisini undirskrivað av listamanninum.
”Mær dámar í løtuni væl listina hjá Alfredo Roagui og Rodolfo Loaiza, sum báðir eru partur av nýggjum ráki úr Suðuramerika, har tey “taka piss uppá” norðuramerikanska poppmentan. Hesir báðir brúka kendar teknifilmar úr Hollywood og listaliga
tað, ið fiktivu figurarnir standa fyri, á høvið. Slíkt ironiskt skemt, sum samstundis er ein sterk viðmerking um nútíðar samfelagið, passer væl til mítt listarliga lyndi venda
Vakra og sorgblíða verkið hjá Heiðrik á Heygum vakni eg upp til hvønn morgun.”
”Jason Freemy er enn ein av mongu ungu útlendsku listafólkunum, sum eg fylgi væl við. Hansara anatomiskt røttu dukkur, leikur og fiktivir figurar hugtaka meg og kunnu altíð geva mær eitt hóskandi skeivt smíl. Tað er eydnast at ogna mær hanasara útgávu av My Little Pony.”
”Ein og hvør skapandi sál elskar, ella í minsta lagi dugir at virðismeta, Star Wars. Tað geri eg sjálvandi eisini. Í 1999 var eg við til Ung i Norden í Finnlandi saman við m.a. listamanninum Sámal Blak. Tá teknaði hann hesa myndina av unga Anakin, sum samstundis hevði frumframsýning í filminum Star Wars - The Phantom Menace um hetta mundi. Hóast Sámal tá var sera ungur, vísti hann longu stór skapandi evni. Hann er í dag eitt fantastiskt listafólk, og tí eri eg sera glaður fyri hesa fittu tekningina.”
”Tá eg var og fjakkaði í 2001, fekk eg hetta portrettið málað av mær í Thailandi. Tað ímyndar meg sum eitt slag av álvi, í einum tropiskum gandaskógi. Popp-surrealistiskt, kitsch og humoristiskt.”
”Eg elski alt, ið hevur við poppmentan at gera, og sjálvandi elski eg eisini popplist. Jeff Koons er kongurin innan hesa listagreinina, og tí prýðir hann mær gestavesið. Góði gamli Hulk er eisini góður íblástur, tá ið á stendur á vesinum. Plakatin er frá eini listaframsýning av Hulk Elvis hjá Koons samlingini í Kina. Einans 50 eintøk av plakatini vóru framleiddar. Fyri ein lítlan bóndagarð, havi eg megnað at ogna mær eitt eintak umvegis eBay.”
”Hesa uppruna tekning keypi eg í einum antikkhandili í London. Hon er teknað av listamanninum og kenda kortteknarunum E. Bowen í 1752. Umframt at vera vøkur og søguliga áhugaverd, so ávarar kortið eisini um ein serstakligan vandamiklan meldurstreym kring Munkasteinin sunnanfyri Føroyar.”
Steinprent (14/24) eftir Hannis Bjartalíð. Ein politisk viðmerking um §266b málið, sum sjálvandi liggur mær nær at hjartanum.”
Sjálvportrett eftir Ludvig Breckmann, sum er ungur, lovandi føroyskur listamaður.
Mynd hjá John av Reyni. Eisini ungur og lovandi føroyskur listamaður.
“Myndarøð eftir myndamannin Bertrand Jacuot. Myndirnar eru ein listarlig lýsing av hvussu multi-listamaðurin og mótaskaparin Karl Lagerfeld, ein av mínum størstu hetjum, hevur ávirkað folk í øllum aldrum og kynum. Myndirnar eru keyptar í listaskála í
Cannes.”
Símun er menningartarnaður, men samstundis er hann serstakliga evnaríkur listamaður! Hann hevur í mong ár verið sera virkin, og eg havi ognað mær nøkur av hansara áhugaverdu verkum ígjøgnum árini. Eg elski at hvørva inn í hansara heim, har allar gerandis detaljur eru týðandi og kunnu siga eina søgu. So deiliga naivt, óskyldugt og alíkvæl sera sigandi
Uttan iva dýrasta listaverkið í míni enn ungu samling. Málingurin eftir Beintu av Reyni, sum eg ognaði mær á listauppusølu hjá LGBT Føroyar farna summar.
(KP)
Posted by Listin at 9:37 AM
Labels: KP, Lisasavnarin, Myndlist
Gult
Svarthvíta myndin tikin av Vaglinum oman eftir Áarvegnum er merkisverd
á so mangan hátt. Hetta man vera ein av fyrstu myndunum, sum tiknar
eru av hesum strekkinum, eftir at Havnará varð løgd undir heilt. Myndin er
kám og ótýðilig. Her koyra bilar oman og niðan, her ganga skipsmanningar
og traðka sínar røntgenmyndir niður í støvið, og her ganga mammur
og trilla sínar barnavognar inn í eina bleytkókaða framtíð. Kanska gongur
ein hundur og goyr longri niðri. Men á myndini er einki livandi at síggja.
Helst hevur myndatakarin staðið har í rúma tíð og tikið sær løgir, til einki
var, sum órógvaði myndina. Skuggarnir, sum toyggja seg tvørtur um
vegin, benda á, at myndin er tikin seinnapart á degi.
Tó hómast ovast
í myndini tað vil siga í niðara vinstra horni ein maður.
Sum ein útbrendur svávulpinnur stendur hann boygdur yvir eitthvørt.
Kanska hevur hann borið eyga við eitt oyra á gongubreytini,
ella bindur hann lissurnar.
Vit vita ikki, hvør hesin maðurin er, ella hvagar hann er farin, aftaná at
myndin er tikin. Kanska hevur onkur pikkað upp á rútin hinumegin
vegin og veittrað hann inn, kanska hevur hann leitað sær niðan
Amtmansbrekkuna, ella hann hevur steðgað einum bili, sum hevur koyrt
hann niðan í atelierið hjá sær, har hann hevur tikið málningin, sum hann
kallar Í Mattalág og sum hann byrjaði uppá fyri nøkrum døgum síðani,
og sett hann á staffeliið.
Har eru gulir teigar og gulir vegir, eisini húsini eru gul, alt er gult. Einans sóljurnar
lýsa reyðar upp úr onkrari veit. Ovast liggur Nólsoyggin og tykist at sætta
seg við sínar serligu litir. Hann fer trý fet eftir hæli og hellir vanga.
Kanska manglar okkurt.
Uttanfyri goyr ein hundur.
Hann fer yvir og letur vindeyga aftur. Í karminum liggja nakrar bøkur. Vincent van
Gogh í Arles stendur á einari. Har hevur hann staðið í sínum kliva og sæð
sólina í einum logandi eldhavi fylla vegirnar og túnini við deyðum einglum.
Har hevur hann nágreiniliga málað sínar bláu æðrar og violettu røtur
tvørtur um ein gula verð. Har hava uppøstir grannar gingið og neglt upp
fyri vindeyguni hjá honum
og stungið eyguni út á sær við ótroyttiligum fordómum.
Hann setur krampan á og fer yvir aftur til málningin. So tekur hann gula
pensilin og strýkur enn einaferð eftir váta løritinum, áðrenn hann skrivar
navn sítt í niðara høgra horn. Kanska.
Vit vita tað ikki.
Mynd: Tóroddur Poulsen
Yrking: Alexandur Kristiansen
http://listinblog.blogspot.dk/2013/01/hansina-iversen-appilsingult.html
http://listinblog.blogspot.dk/2013/01/hansina-iversen-appilsingult.html
Posted by Listin at 9:02 AM
Labels: Yrkingar
Tuesday, January 22, 2013
Nýggj nevnd í mentanargrunninum
Sambært tíðindaskrivi er nevndin fyri Mentanargrunn Landsins sett komandi fýra árini. Tað er ein sprøklutur skari, ið har fer at sita, í øllum førum má staðfestast, at teir útbúnu lista- og mentanarserfrøðingarnir enn eru ein minniluti, tó at LISA eftir øllum at døma ger sítt allarbesta við innstillingunum og tað er gott. Tað er serliga gleðiligt at síggja ein hiðani frá listablogginum, nevniliga mín kæra medredaktør sum nýggjan nevndarlim.
Landsstýrismaðurin í mentamálum, Bjørn Kalsø, hevur sett nevndina fyri Mentanargrunn Landsins komandi fýra árini. Landsstýrismaðurin velur fimm umboð í nevndina. Tvey av hesum eru eftir tilmæli frá Listafólkasambandi Føroya, LISA.
Nýggj í nevndini eru Inger Smærup Sørensen, listfrøðingur, og Edvard Nyholm Debes, tónleikari, sum bæði eru vald eftir tilmæli frá LISA.
Landsstýrismaðurin gjørdi av at endurvelja hinar tríggjar limirnar komandi fýra ára skeiðið.
Landsstýrismaðurin velur formannin og næstformannin í Mentanargrunninum.
Limirnir í nevndini eru:
Tilnevnd av landsstýrismanninum.
Jóanna Djurhuus, deildarstjóri, cand.jur., forkvinna.
Sámal Matras Kristiansen, studentaskúlalærari, næstform.
Steintór Rasmussen, lærari og tónleikari.
Tilnevnd eftir tilmæli frá LISA.
Inger Smærup Sørensen, sjálvstøðugur listfrøðingur.
Edvard Nyholm Debes, sjálvstøðugur tónleikari.
Varalimir eru:
Tilnevnd av landsstýrismanninum.
Andrea Heindriksdóttir, tónleikari (fyri forkv.).
Palle Juulsgart, listamaður (fyri næstform.).
Dávur Winther, mentanarleiðari.
Tilnevnd eftir tilmæli frá LISA.
Oggi Lamhauge, savnslærari og listamaður.
Hans Tórgarð, sjónleikari.
Skeiðið hjá nevndini í Mentanargrunni Landsins er frá 01.01.2013-31.12.2016.
Posted by Listin at 3:14 PM
Subscribe to: Posts (Atom)


c: text/html

text:
Mánadagin vitjaði flokkurin Christianskirkjuna. Marjun Lómaklett, prestur, stóð í forkirkjuni, har hon heilsaði upp á øll børnini ein og ein. Síðani var farið inn í skipið. Har greiddi Marjun so væl frá øllum tí, sum hoyrir til fólkakirkjuna. Børnini sótu so still og lurtaðu. Tey sluppu eisini at seta presti spurningar. Áðrenn flokkurin fór aftur í skúlan, fingu tey karamellu frá Marjuni.
Vit takka Marjuni fyri, at hon gav sær góða tíð til okkum. Samstundis vil eg nýta høvið at ynskja tykkum eina góða hvítusunnu
Vinarliga
Jónfríð Foldbo

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rannvá: - Orglið er eitt spesielt ljóðføri
10.10.2017 - 08:23 - Kelda: folkakirkjan.fo
KUNOY: ”Hann vinnur, ið treiskur er”, ljóðar eitt gamalt og kent orðatak.
Í hesum liggur, at tað er neyðugt at venja og venja í langa tíð, um ein ætlar sær at gerast góður til eitthvørt – annaðhvørt talan er um ítrótt, tónleik ella annað. Onkutíð er neyðugt at brúka í túsunda av tímum, um ein skal gerast meistari á sínum øki.
Nú er ikki greitt, hvørjar ætlanir ein av ungu tónleikarum okkara hevur á sínum øki – í hesum føri orgulbonkinum í kirkjuni í heimbygdini Kunoy.
- Tað eru næstan seks ár síðani, at eg byrjaði at spæla orgul, greiðir tann bert 15 ára gamla Rannvá Andreassen frá.
- Eg fekk bjóðað at fáa undirvísing hjá Jóhannu Johannesen í Christianskirkjuni. Og ja, - faktist havi eg tímað hetta sera væl.
Hon og vinkonan, tann bert 12 ára gamla bygdargentan Una Michaelsen hava longu roynt seg sum organistar í teirra kirkju: Ein sunnudag herfyri vóru tað tær báðar sum tóku sær av øllum tónleikinum til deknagudstænastuna, har ein annar ungur kunoyingur, Sørin Danielsen var hann ið las lesturin.
Hetta var samstundis fyrstu ferð, at tær báðar, Una og Rannvá spældu einsamallar til eina gudstænastu!
ØÐRVÍSI LJÓÐFØRI
Her á heimasíðuni hava vit áður havt samrøðu um – tað higartil stutta – tónleikalívið hjá teirri 12 ára gomlu Unu.
Meðan hon bert hevði spælt orgul í hálvt triðja ár, so hevur Rannvá spælt í meiri enn tvífalt so langa tíð. Sigast skal tó, at báðar tvær hava verið um 9-10 ára aldur, tá tær fyrstu ferð settust við eitt orgul.
Orgul er neyvan fyrstaval hjá mongum ungum, ið ynskja at útbúgva seg innan tónleikin. Men tað finnast tó undantøk.
- Jú, eg veit, at nógv onnur ung dáma betri at spæla guittara, klaver ella okkurt annað. Mær dámar tó væl at spæla orgul, hóast onkur helt, at tað var eitt sindur spesielt ljóðføri, greiðir Rannvá.
- Men tað er eisini eitt sindur serstakt, at kunna fáa møguleika at spæla til sjálvan sálmasangin undir eini gudstænastu, leggur hon aftrat.
NERVØS
Hóast Rannvá og Una eru ungar, so hava tær fleiri ferðir víst øðrum, hvør dugur er í teimum.
Tær hava spælt til eina skrúvugudstænastu í Christianskirkjuni, har tað vóru minst 180 fólk í kirkju, og stutt eftir – her myndin er tikin - við eina pitsa-gudstænastu í Kunoyar kirkju, har omanfyri 100 fólk í øllum aldrum vóru møtt upp.
Sunnudagin 24. september vóru tær báðar aftur í eldinum, tá tær spældu bæði preludium, postludium og allar sálmarnar við eina deknagudstænastu í heimakirkjuni..
- At byrja við var eg eitt sindur nervøs at spæla. Tað var fyrr, men í dag ger tað ikki so nógv, greiðir hon frá.
Spennandi verður at fylgja við, hvussu fer at ganga hjá teimum báðum, Unu og Rannvu.
Lítið man tó vera at ivast í, at í framtíðini verður brúk fyri fleiri organistum – eisini tveimum ungum kvinnum úr Kunoy!
Orð og mynd: Snorri Brend


text:
Saksun
Saksun, eldri Sagx hofn[2] (Sakshøvn) er ein gomul bygd á norðursíðuni á Streymoy. Landslagið við bygdina er sermerkt. Gamli garðurin Dúvugarður er framvegis virkin, men gomlu íbúðarhúsini eru í dag friðað og standa sum eitt minni um farnar øldir. Millum Saksun og Vestmanna stendur millum annað Koppenni, ið er hægsta fjall á Streymoynni. Við báti slepst inn á víkina uttan fyri bygdina Saksun. Ein smalur ósi rennur millum havið og Pollin, sum annars er avskorin frá havinum av sandgrynnum. Bert heilt smáir og lættir bátar sleppa inn á Pollin og bert á flóð. Úr Saksun gongur vegurin oman gjøgnum Saksunardal, har gróðurin er nógvur. Í bygdini Saksun eru fleiri garðar, sum hava staðið í øldir.
Sjáldsama og stórbæra landslagið dregur nógv vitjandi til sín: Saksunardalur, ið er heilar 10 kilometrar langur, Saksunarvatn við sínum sílum og laksi, pollurin, umframt Dúvugarð, sum er varðveittur í sínum upprunaliga líki. Har búleikaðust fólk fram til 1940, men seinni eru húsini gjørd til eitt forvitnisligt savn, har vit kunnu síggja, hvussu karmarnir vóru á einum vanligum føroyskum garði í gamla bóndasamfelagnum. Í Saksun er ikki bara vakurt á hásumri, tá mong ferðafólk vitja.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fyri nøkrum hundrað árum síðani fórst skipið, sum seinni mest er umtalað Saksunarskipið, í Saksun. Í lastini var millum annað viður, og tá farmurin varð seldur á uppboðssølu, varð ein stokkur av pommerskari furu seldur til Nólsoyar, har hann varð nýttur at byggja eina stovu í húsunum við Brunn, og tríggir aðrir stokkar vórðu seldir til Suðuroyar. Maðurin, sum keypti teir tríggjar stokkarnar, bant teir saman til ein flaka, setti segl á og sigldi í hesum líki stokkarnar suður.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Hagstova.fo
- ↑ Jakob Jakobsen, DIPLOMATARIUM FÆROENSE, FØROYSKT FODNBRÆVASAVN , (Skipan um tingfaratodl uml. 1400). H. N. Jacobsens Bókahandil 1907


text:
Ingi Samuelsen
19.04.2017 - 16:54
Ítróttur > Ítróttur > Hondbóltur
Nú er stundin komin til at avgerast skal hvørji lið skulu kjósast til føroyameistara í hondbólti.
Í kvøld verða tær fyrru finalurnar av tveimum, møguliga trimum, spældar í Havn og í Vestmanna.
Í Ítróttarhøllini á Hálsi spæla kvinnurnar hjá Kyndli og Neistanum, hesin dysturin byrjar klokkan 18, og í Vestmanna spæla menninir hjá VÍF og H71.
Leygardagin verða so teir seinni finaludystirnir spældir. Tá spæla menninir kl. 16 í Hoyvíkshøllini og kvinnurnar kl. 19.30 á Hálsi.
Um so er, at liðini finna hvør sín dyst, verður ein triði og avgerandi finaludystur spældur. Tann ella teir dystirnir eru settir á skrá sunnudagin.
Kringvarpið stroymir dystin hjá kvinnunum í kvøld, men ikki mansdystin, tí VÍF ikki ynskir, at hetta verður gjørt. Bæði KvF og Rás 2 útvarpa dystirnar.


text:
Eitt av endamálunum við at fara undir oljuleiting á føroyska landgrunninum var at geva føroyskum fyritøkum møguleika at breiðka sítt virkisgrundarlag við at luttaka í tí virksemi, sum stóðst av oljuvinnuni.  Oljuvinnan er eitt nýtt vinnuøki á okkara leiðum, og tí var eisini neyðugt, at førleikin hjá føroyingum varð tillagaður krøvunum, sum oljuvinnan setir. Tí vóru tvær høvuðstreytir settar loyvishavarunum í samband við føroyska luttøku:
- føroyingar skulu hava veruligan møguleika at bjóða uppá veitingar til oljufeløgini
- oljufeløgini skulu seta pening av til at menna vinnuliga førleikan hjá føroyingum
Settar vórðu tilsamans 85 mió. kr. av til vinnuliga førleikamenning í loyvisskeiðinum, tvs. fram til august 2006. Føroysk luttøka Sambært grein 11 í loyvunum til leiting eftir og framleiðslu av kolvetnum skulu loyvishavararnir geva føroyskum fyritøkum møguleika fyri at veita vørur og tænastur í sambandi við leitivirksemi.
Landsstýrismaðurin hevur gjørt mannagongd í sambandi við føroyska luttøku. Endamálið við mannagongdini er at stuðla oljufeløgunum í at finna føroyskar veitarar og at geva føroyskum fyritøkum atgongd til upplýsingar um virksemi hjá oljufeløgunum. Harumframt skulu mannagongdirnar nýtast í arbeiðinum hjá Jarðfeingi at kanna hvørt loyvishavararnir fylgja treytunum í grein 11.
Sí Mannagongdir fyri føroyska luttøku (Tak pdf. niður)
Vinnulig førleikamenning.
Sambært grein 13 í loyvunum til leiting eftir og framleiðslu av kolvetnum skulu loyvishavararnir stuðla hægri ástøðiligari og verkligari útbúgving. Peningurin skal nýtast til verkætlanir, sum eru vinnufremjandi. Tað er ikki eitt krav, at virksemið skal vera knýtt at oljuídnaðinum. Stuðul kann eisini gevast til aðra vinnuliga førleikamenning. Við vinnuliga førleikamenning verður hugsað um, at verkætlanin, sum fær stuðul, skal vera fremjandi fyri eina vinnu sum heild ella fyri eina ávísa fyritøku.
Upplýsingar sum m.a. lýsa, hvørji krøv verða sett stuðulsmóttakarum, finnast í Leiðreglur í samband við stuðul frá loyvishavarum til vinnuliga førleikamenning.
Sí Leireglur fyri stuðul frá loyvishavarum til vinnuliga førleikamenning (Tak pdf. niður)


text:
Astrid Anna Emilia Lindgren f. Ericsson var fødd 14. novembur 1907 á garðinum Näs í Vimmerby í Smálandi í Svøríki.
Í 1926 flutti hon til Stokkhólm og lærdi seg maskinskriving og stenografi.
Í 1931 giftist hon við Sture og fær nýtt eftirnavn: Lindgren.
Astrid fortelur um gentuna Pippi Smokkulegg fyri dóttir sínari Karin, og tá ið Karin fyllir 10 ár í 1944 gevur Astrid henni søgur um Pippi í føðingardagsgávu og sendir samstundis avrit av handritinum til forlagið Bonnier. Við Margareta Strömstedt, sum hevur skrivað um Astrid Lindgren, sigur hon, at hon endaði brævið til forlagið við orðunum:
”I förhoppning att ni inte alarmerar barnvårdsnämden”
Sama ár vinnur hon aðru virðisløn í kapping hjá nýstovnaða forlagnum Rabén & Sjögren fyri ungdómssøguna: Britt-Mari lättar sitt hjärta.
Hon fer í holt við at umskriva handritið um Pippi og sendir Rabén & Sjögren tað til eina kapping um søgur til 6-10 ára gomul børn, og hon vinnur kappingina.
Síðani koma bøkurnar frá Astrid slag í slag og verða nógv fagnaðar.
Tá ið hon fekk týska heiðursløn í 1978, skrivaði hon taluna Aldrig Våld!. Tá ið fyriskipararnir høvdu lisið taluna, har hon samanber harðskap í heima við hús við harðskap framdan sum heild í heiminum, varð henni noktað at halda taluna. Astrid Lindgren segði, at um so var, fór hon ikki til heiðurlønarhandanina. Hon slapp at halda taluna, og árið eftir varð lóg viðtikin í svenska ríkdegnum, sum bannaði likamliga revsing av børnum.
Astrid Lindgren doyr 94 ára gomul í 2002 í heimi sínum í Stokkhólmi.
Ein altjóða barna- og ungdómsbókmentavirðisløn verður stovnsett til minnis um Astrid Lindgren.
Útgávur:
1978 Emil úr Lønnebergi
1981 Vætturin
1986 Børnini í Dundurdali
1987 Meira um børnini í Dundurdali
1988 Vit hava tað stuttligt í Dundurdali
1993 Pippi Langsokkur
1994 Jólafrí er gott hugskot
1995 Hygg Dikka, hygg, tað kavar!
Pippi fer um borð
Sparum ei, segði Emil úr Lønnibergi
1996 Emil í Lønnibergi
Emil í Lønnibergi ger spildurnýggj skálkabrøgd
1997 Dikka hjá okkum
Lotta í Brakarastræti
Kennir tú Pippi Langsokk?
325. skálkabrøgd Emils
1998 Dikka og tey á Junifløtti
1999 Pippi í Suðurhøvum
2000 Pippi heldur føðingardag
2003 Mirabell
2005 Pippi Langsokkur á Kurrikurriduttoynni
2007 Søgur úr Dundurdali
2009 Emil og Ida í Lønnibergi
2010 Pippi finnur ein spunk
Eingir ránsmenn eru í skóginum
2011 Hann sjálvur Emil
Tá ið Emil skuldi taka tonnina hjá Linu
2013 Vætturin
2015 Pippi fer at keypa
2016 Børnini í Brakarastræti
2017 Revur og jólavættur
Bókin um Pippi Langsokk
Mio, mín Mio
Umrøða/ummæli:
Margareta Strömstedt: Astrid Lindgren – en levnadsteckning. Rabén & Sjögren 1977
Birgir Kruse: Pippi á palli. Sosialurin 21. oktober 2000
Anna Maria Hagefors: Århundradets Astrid. 2002
Ann-Christine Snickars: Jag vill ha en mamma Och en pappa. Och en filosof. Nordisk Litteratur 2003
Adele Duus: Rabulist i store sko - komedie, modernisme og realisme i Pippi Langstrømpe. Høvuðsritgerð við Bergen Universitet 2004
Lotta Olsson: Jag hälsar eder, kära små rutiga barn! Opsis Kalopsis 1/mars 2008
Karin Nyman: My mother Astrid Lindgren, and the night I named Pippi Longstocking. The Guardian 7. november 2016
Søren Fanø: Ræven og nissen. Bogbotten.dk 11.desember 2017
Heiður:
1945 Svenska Dagbladets Litteraturpris
1950 Nils Holgerson-plaketten
1956 Deutscher Jugendlitteraturpreis
1958 H.C.Andersen medaljen
1971 Svenska Akademiens stora guldmedalj
1978 Týska bókahandlara friðarprísin
1986 Stiftelsen Selma Lagerlöfs litteraturpris
1987 Tolstojmedaljan
1994 The Right Livlihood Award
1997 Mensapriset
Heimasíða:


text:
Fyri at skapa eina góða framtíð í Føroyum mugu broytingar gerast. Ta fatan hevur Føroya Arbeiðsgevarafelag, og fer felagið tí í nýggja bóklinginum “Koyrið so á motorin” at greiða nærri frá, hví so er, og at koma við tilmælum um broytingar.
Vøksturin í føroyska búskapinum er ov lítil, og vit mugu tí vera meiri nærløgd í mátanum, vit nýta okkara tilfeingi, soleiðis at meira kemur burturúr.
Føroya Arbeiðsgevarafelag heldur tað vera avgerandi, at neyðugar avgerðir verða tiknar og politiskar ætlanir framdar í verki. Føroya Arbeiðsgevarafelag eftirlýsir eina greiða og haldgóða ætlan frá politisku skipanini um, hvør kósin fyri føroyska samfelagið skal vera. Við øðrum orðum, so er stundin komin at koyra á motorarnar.
Í bóklinginum eru fýra høvuðstilmæli, og fleiri uppskot til tiltøk eru í bóklinginum


text:
1. Samleiki
Miðlar - serstakliga fjølmiðlar - eru ein av høvuðskeldunum, tá ið ræður um búning og menning av børnum og ungdómi. Miðlarnir hava átikið sær ein týðandi uppalingarligan leiklut, og hesin leiklutur tykist ikki at vikna, sum árini líða. Talan er bæði um prentaðar, elektroniskir og aðrar miðlar, bæði um fjølmiðlar, margmiðlar, samskiftismiðlar o.s.fr.
Tí er tað týdningarmikið, at næmingar, sum velja hesa lærugrein, læra at skilja ímillum ímynding og sannroynd og tað, sum liggur ímillum, eitt nú samansett tekstsløg.
Prentaður tekstur og myndir floyma inn yvir okkum dagliga, og trupult er mangan at taka støðu til alt, ið ført verður fram, tí eiga hesi at verða viðgjørd nágreiniliga
Viðvíkjandi elektronisku fjølmiðlunum, tað veri seg á teldu ella í sjónvarpi, so er greining av myndum, ljóði umframt klipping av størsta týdningi, skulu teir ikki drukna í øllum kunningarmeldrinum. Næmingar eiga at læra um tøkni og teir hættir, ið verða nýttir fyri at røkka móttakara, eins og teir eiga at læra at nýta miðlar í samskifti, fagurfrøðiliga og á fólkaræðisligari grund.
2. Endamál
Endamálið við undirvísingini í miðlum er:
- at næmingurin gjøgnum upplivingar, gerðir og lýsingar mennir sín kunnleika at skilja og nýta miðlar og fjølmiðlar
- at næmingurin við at arbeiða við ymiskum miðlum ognar sær innlit í útbreiðslu- og samskiftismøguleikar, og í tað at nýta miðilin sum sítt málgagn
- at næmingurin ognar sær førleikan at skilja týdningin hjá fjølmiðlum bæði í egnari mentan og aðrastaðni, og á henda hátt styrkir egnan hugburð og atferð innan og uttan skúlagátt.
3. Stig, tímatal og avrik
Undirvísingin í fjølmiðlum fevnir um 8., 9. og 10. flokk. Árliga klokkutímatalið er 60.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Næmingurin fer til skrivliga próvtøku í kjarnaøkjunum og til munnliga próvtøku í bæði kjarnaøkjum og ískoytisøki.
Kjarnaøki
Lærugreinin fjølmiðlar hevur trý kjarnaøki, ið eru tey somu frá lægsta til hægsta stig. Økini umskarast og virka fyri ein stóran part saman í undirvísingini. Tey eru:
Samskifti
Í kjarnaøkinum samskifti læra vit um, hví vit samskifta og hvussu. Vit gjøgnumganga samskiftisástøði og ymsar samskiftishættir, viðurskifti, sum ávirka samskiftið, søguligu gongdina hjá samskiftistøknini, umframt samfelagsliga týdningin av samskiftinum og teirri tøkni, samskiftið er knýtt at. Harumframt fevnir kjarnaøkið samskifti um greiningarástøði, sendara og móttakara, málbólkar, tíðindi og frásøguskaldskap, miðlaávirkan, umframt objektivitet og subjektivitet.
Tíðindafjølmiðlar
Kjarnaøkið tíðindafjølmiðlar fevnir um føroysku bløðini umframt loft- og myndbornu miðlarnar í Føroyum, umframt teir kendastu og mest viðkomandi útlendsku. Næmingarnir sleppa at royna seg sum tíðindafólk, læra samrøðuteknikk, uppseting, at ritstjórna og klippa ljóð- og myndasendingar, evstamark, fundarteknikk, gera framløgur, at kanna, greina og viðgera tíðindaflutning og útvarps- og sjónvarpssendingar, skráir, trúvirði, etikkur og skrivifrælsi. Vitjað verður á dagbløðum, tíðindaportalum, sjónvarpi og útvarpi. Upplýsingar og tilfar á internetinum verður kannað og viðgjørt, umframt at lært verður at brúka leitiskipanir og at samskifta á internetinum. Eisini verður keldukritikkur alment umrøddur.
Aðrir fjølmiðlar
Kjarnaøkið aðrir fjølmiðlar fevnir um lýsingar, filmar, tónleik, bókmentir, telduspøl, fartelefoni og sms, internet og heimasíður umframt framførslur og framsýningar. Ymiskar lýsingar verða kannaðar og greinaðar, og boðskapurin í teimum verður umrøddur. Næmingarnir skulu gera sínar egnu lýsingar, og vitjað verður á lýsingastovum. Grundleggjandi ástøði viðvíkjandi objektiviteti og subjektiviteti í sambandi við lýsingatekstir og greinaskriving, umframt grundleggjandi ástøði viðvíkjandi filmsframleiðslu og tekstasløgum verða umrødd og viðgjørd. Eisini verður keldukritikkur alment umrøddur. Týdningurin av bókmentum, framførslum og framsýningum sum fjølmiðil verður umrøddur og viðgjørdur, og lært verður í hesum sambandi um boðskap, arbeiðshættir, íblástur og skriviteknikk.
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum semjast um í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleikar næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
5. Førleikamál
Í lærugreinini fjølmiðlum eru førleikamálini lutað sundur í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni næmingsins at taka egnar avgerðir. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at kanna
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg harumframt um at virða og menna okkara evni at samskifta um mentan og vitan. Undirvísingin í fjølmiðlum leggur harumframt dent á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað náttúrutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, og meginreglurnar fyri upphavsrætti. Eisini skal næmingurin hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
At samskifta snýr seg um førleikan at bera fram hugsanir sínar munnliga og at lesa og skriva. Lærugreinin myndlist hevur ein týðandi leiklut í hesi menning. At samskifta snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga verður mentur við miðvíst at arbeiða við munnligum venjingum í ymiskum samskiftisstøðum. Næmingurin skal frá fyrsta degi verða vandur við at tala, skifta orð, lýða á, próvføra og bera fram egnar metingar.
Førleikin at lesa og skriva er avgerandi fortreyt fyri øllum samskifti og lærdómi í lívinum. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot, at lesa er at skyna á og tulka. Á 2. floksstigi skal næmingurin duga bæði at lesa og skriva lættari tekstir.
Í lærugreinini fjølmiðlum verður stórur dentur lagdur á, at næmingurin lærir at síggja og skilja tann týdning, ið fjølmiðlar hava í øllum samskifti, tað veri seg í hópsamskifti og í samskiftinum manna millum. Hetta lærir næmingurin m.a. við at hava framløgur og við, at gjørdar verða eftirmetingar, sum javnan verða skipaðar í tímunum. Næmingurin lærir eisini tað serstaka mál, ið teir ymsu fjølmiðlarnir umboða, t.e. myndir, tekstir og ljóð, og um symbolik og boðskap, og næmingurin skal duga at lesa ella skilja og síggja boðskapin, ið einstaki fjølmiðilin ber fram, umframt tað, sum liggur aftan fyri sjálvan boðskapin, t.e. endamál, sendara, móttakara og tilætlaðan málbólk.
Førleikin at rokna snýr seg um evnini at lesa hagtøl, fata bygnað, frymlar og úrtøkiligar skipanir. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og loysa vandamál. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mangar gerandistekstir, og tí hevur undirvísingin í fjølmiðlum eisini sín týðandi lut í hesi menning.
Førleikin at nýta tøknilig amboð er í fjølmiðlum at duga at nýta kunningartøkni, ið er ein fortreyt fyri øllum fjarskifti og týðandi pørtum av samskiftinum sum heild. At kenna og virða etisku reglurnar, tá ið samskift verður við kunningartøkni. Í lærugreinini fjølmiðlum arbeiðir næmingurin við kunningartøkni, har hann m.a. lærir at arbeiða við tekstum, myndum og ljóði, og harafturat savnar sær kunnleika og íblástur at nýta, tá ið hann skapar síni egnu verk.
At kanna
At kanna er ein íborin førleiki. Børn kanna umhvørvið fyri at klára seg í lívinum. At granska er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna snýr seg í fjølmiðlum um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um mál og fjølmiðlar. Frá 1. floksstigi skal næmingurin læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan í bókmentum, handbókum, á internetinum o.s.fr. Næmingurin skal eggjast til at síggja gagn og gleði í yrkis- og fagurbókmentum og til at fregnast um mál- og bókmentafrøðiligar spurningar, sum bjóða forvitninum av. Við dømum og venjingum skal næmingurin læra at nýta vísindaliga framferðarháttin og at handfara keldutilfar á ein sakligan og siðiligan hátt.
Í fjølmiðlum verður stórur dentur lagdur á, at næmingurin fær ástøðiligan førleika í at greina fjølmiðlar, og hetta verður m.a. gjørt við at kanna fjølmiðlarnar í søguligum og samfelagsligum høpi.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísingini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt og at menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læringartilgongd.
Førleikin at skapa snýr seg í fjølmiðlum um at gera næmingin tilvitaðan um og líta á egin evni, so hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, hvussu fjølmiðlar hava verið við til at broytt lívsáskoðanir og samfeløg. Næmingurin skal læra, at fjølmiðlar eru ein skapandi tilgongd, sum í stóran mun byggir á hugflog, íblástur, áhuga og áhaldni. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflogið. Við at gera sær fyrimyndir skal næmingurin læra at meta um dygdina í avrikum hjá sær sjálvum og øðrum.
Fakligir førleikar
Førleikamálini vera javnan mett við framløgum á 8. og 9. floksstigi og próvtøku á 9. floksstigi. Í 10. flokki vera førleikamálini somuleiðis eftirmett ávegis við framløgum og verkætlan í sjálvvaldum evni.
Lærugreinin fjølmiðlar hevur endalig førleikamál fyri 9. og 10. floksstig. Grundleggjandi førleikar ganga aftur í lýsing av økinum og førleikamálunum, har teir virka við til at menna fakliga førleikan og eru ein partur av honum.
9. flokkur
Samskifti
Næmingurin dugir:
- at umrøða ymisk sløg av samskifti og samskiftisháttum
- at vísa á samfelagsliga týdningin, ið samskifti hevur
- grundleggjandi ástøði um sendara/móttakara og objektivitet/subjektivitet
Tíðindafjølmiðlar
Næmingurin dugir:
- at greiða frá teimum føroysku fjølmiðlunum
- at skriva eina tíðindagrein
- at skriva eitt ummæli
- at seta upp eina blaðsíðu á teldu, við yvirskriftum, teksti, myndum og myndateksti
- at ritstjórna einum útvarpstíðindabroti
- at ritstjórna einum sjónvarpstíðindabroti
- í stuttum og grundleggjandi at greiða frá tøknini aftan fyri tíðindaportalar og heimasíður
- at greiða frá týdninginum, tíðindafjølmiðlarnir og internetið hava fyri fólkaræði og hugleiða um framtíðarstøðuna hjá hesum miðlum.
Aðrir fjølmiðlar
Næmingurin dugir:
- at vísa á ymisk sløg av fjølmiðlum og týdningin av teimum
- at brúka fakligar arbeiðshættir og í hesum sambandi orða ein stuttan lýsingartekst og seta eina blaðlýsing upp
- at handfara einføld ljóð- og filmsupptøkutól
- at brúka ymiskar frásøguhættir og leiklist í egnum teksti-, mynda- og ljóðframløgum ella samanseting av hesum og grundgeva sítt val
- at umrøða, hvørja ávirkan fjølmiðlar hava á fólk og samfelag
- at viðgera nýtslu av keldutilfari í ymisku miðlunum og taka egna støðu til keldutilfar.
10. flokkur
Samskifti
Næmingurin dugir:
- at umrøða og viðgera ymisk sløg av samskifti og samskiftisháttum
- at vísa á samfelagsliga týdningin, ið samskifti hevur
- grundleggjandi ástøði um sendara/móttakara og objektivitet/subjektivitet
- greiningarástøði, ið viðvíkja málbólkum, tíðindum og miðlaávirkan.
Tíðindafjølmiðlar
Næmingurin dugir:
- at greiða frá teimum føroysku fjølmiðlunum, søguligu bakgrund teirra og støðu teirra í samfelagnum í dag
- at skriva eina tíðindagrein
- at skriva eitt ummæli
- at skriva ein kronikk
- at seta upp eina blaðsíðu á teldu, við yvirskriftum, teksti, myndum og myndateksti
- at ritstjórna einum útvarpstíðindabroti
- at ritstjórna einum sjónvarpstíðindabroti
- at greiða frá tøknini aftan fyri tíðindaportalar og heimasíður
- at umrøða týdningin, tíðindafjølmiðlarnir og internetið hava fyri fólkaræði og meta sjálvstøðugt um framtíðarstøðuna hjá hesum miðlum
- at røða um samsvar millum ognarrætt, handilsáhugamál, miðlaútboð og innihald í ymisku tjóðarmiðlunum
- at umrøða ymiskar hættir at koma seg fram í fjølmiðlunum.
Aðrir fjølmiðlar
Næmingurin dugir:
- at vísa á ymisk sløg av øðrum fjølmiðlum og týdningin av teimum
- at brúka fakligar arbeiðshættir og í hesum sambandi orða ein stuttan lýsingartekst og seta eina blaðlýsing upp
- at handfara einføld ljóð- og filmsupptøkutól
- at brúka ymiskar frásøguhættir og leiklist í egnum teksti-, mynda- og ljóðframløgum ella samanseting av hesum og grundgeva sítt val
- at umrøða, hvørja ávirkan fjølmiðlar hava á fólk og samfelag
- at viðgera nýtslu av keldutilfari í ymisku miðlunum og taka egna støðu til keldutilfar
- at grundgeva fyri týðandi grundreglum í upphavsrætti, siðafrøði og talufrælsi, og hugsa um hesi í egnum arbeiði
- at umrøða og viðgera ymiskar miðlaframleiðslur við atliti at teksti, myndum og ljóði í miðlasøguni.
6. Eftirmeting og próvtøka
9. flokkur
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal ávegis og javnan í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini, so næmingurin fær eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðukanningar, testir, munnligar framløgur og skrivlig avrik. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslag og arbeiðssemi næmingsins eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvussu og hvørjum arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini. Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein munnlig próvtøka.
Próvhoyringin varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Fyrireikingartíðin er 20 minuttir, íroknað útflýggjan av tilfari og vegleiðing.
Próvtøkuspurningarnir verða settir við støði í evnum, økjum o.tíl., bæði úr kjarnatilfarinum og úr ískoytistilfarinum. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av tilfari og próvtøkuspurningi, sum próvtakarin hevur arbeitt við í fyrireikingartíðini.
Grundarlagið undir próvtøkuni er alt tilfarið, sum er gjøgnumgingið í undirvísingini.
Próvtøkutilfar og próvtøkuspurningar verða send próvdómaranum til góðkenningar sambært próvtøkukunngerðini.
Dømingargrundarlag
Próvhoyrt verður í ókendum, ótillagaðum tilfari, og tilfarið skal vera valt soleiðis, at tað í tema ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl. sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini. Tilfarið, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skal í sínari heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal við støði í fakligari tilgongd og støðisførleikunum sýna evni at leggja fram og viðgera tilfar við støði í próvtøkuspurningi/um. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, seta teir í samband við tættir í undirvísingini og síggja próvtøkutilfarið úr frásjón.
Dentur verður í dømingini lagdur á, at próvtakarin
- dugir at viðgera próvtøkutilfarið við støði í fakligari tilgongd
- dugir at nýta viðkomandi, fakligt mál og faklig hugtøk í viðgerðini av próvtøkutilfarinum
- hevur yvirlit yvir viðkomandi tættir í lærugreinini
- dugir at síggja próvtøkutilfarið úr frásjón.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvtalslýsing
Munnligt 9. flokkur
10. flokkur
Einstaki næmingurin skal ávegis og javnan í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini, so næmingurin fær eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðukanningar, testir, munnligar framløgur og skrivlig avrik. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslag og arbeiðssemi næmingsins eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvussu og hvørjum arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini. Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein munnlig próvtøka.
Próvhoyringin varir 30 minuttir, íroknað próvdøming. Fyrireikingartíðin er 30 minuttir íroknað útflýggjan av tilfari og vegleiðing.
Próvtøkuspurningarnir verða settir við støði í evnum, økjum o.tíl., bæði úr kjarnatilfarinum og ískoytistilfarinum. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av tilfari og próvtøkuspurningi, sum próvtakarin hevur arbeitt við í fyrireikingartíðini.
Próvhoyringin er tvíbýtt. Fyrri partur er framløga av einari framleiðslu, sum kann vera gjørt einsæris ella í bólki við í mesta lagi 4 luttakarum. Seinni partur er viðgerð próvtakarans av ókendum tilfari, ið skal hava samband við evni o.a., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini.
Próvtøkutilfar og próvtøkuspurningar verða send próvdómaranum til góðkenningar sambært próvtøkukunngerðini.
Dømingargrundarlag
Próvhoyrt verður í framleiðsluni umframt í ókendum, ótillagaðum tilfari. Tilfarið kann vera ástøðiligt ella verkligt, og tað skal vera valt soleiðis, at tað í tema ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini. Tilfarið, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skal í sínari heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal við støði í fakligari tilgongd og støðisførleikunum sýna evni sjálvstøðugt at leggja fram og viðgera tilfar við støði í próvtøkuspurningi/um. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, seta teir í samband við tættir í undirvísingini og síggja próvtøkutilfarið úr frásjón.
Støðið undir próvdømingini er egin filmsframleiðsla, sum í mesta lagi má vara 3 minuttir, umframt ástøðiligt tilfar á í mesta lagi 2 ns., ella verkligt tilfar, sum í mesta lagi má vara 2 minuttir. Próvhoyrarin velur ástøðiliga og verkliga tilfarið.
Dentur verður í dømingini av miðlaframleiðslu próvtakarans lagdur á, at próvtakarin dugir
- at lýsa, hvussu ymiskir teknikkir eru brúktir og hví
- at síggja filmsframleiðsluna úr frásjón í mun til tilfar, ið er gjøgnumgingið í undirvísingini.
Dentur verður í dømingini av ókenda tilfarinum lagdur á, at próvtakarin dugir
- at greiða frá innihaldinum í tilfarinum
- at viðgera tilfarið við støði í fakligum hugtøkum
- at grundgeva síni sjónarmið
- at seta tilfarið í samband við evni o.a., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans. Próvhoyringin í fyrra og seinna parti telja helvt um helvt.
Próvtalslýsing
Munnligt 10. flokkur
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støðið undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnir at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Í teirri ávísu undirvísingargongdini ber til at leggja høvuðsdent á eitt av kjarnaøkjunum, tað kann vera samskifti, tíðindafjølmiðlar ella aðrir fjølmiðlar.
Av stórum týdningi er tað, at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til, og tá ið tað verður mett at vera hóskandi. Sum dømi kundu partar úr kjarnaøkinum samskifti verið samskipaðir við pørtum úr kjarnaøkinum tíðindafjølmiðlar. Á tann hátt verður kunnleikin um fjølmiðlar sum heild mentur, samstundis sum tann ástøðiligi parturin verður sjónligari.
Munnligi tátturin skal vera raðfestur høgt, og samrøðan er kjarnin í hesum tátti. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingartilgongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram. Dentur verður lagdur á, at næmingurin sameinir munnligar framløgur við egin skrivlig verk, nýtslu av KT-amboðum, ymiskar samskiftishættir o.s.fr. Á tann hátt verður førleikin at gera framløgur og at leggja fram mentur.
Skrivligi tátturin skal eins og tann munnligi í stóran mun vera skipaður inn í dagligu undirvísingina og í fakligu heildina. Á henda hátt kann næmingurin menna seg í skrivitilgongdini og í stigum ogna sær góðar skriviførleikar. Somuleiðis skal verða borið so í bandi, at skrivlig avrik í øðrum lærugreinum eisini kunnu vera partur av skrivligum avrikum í lærugreinini føroyskum. Umframt at hetta styrkir um tvørfakliga samstarvið, gevur tað næminginum eina greiðari fatan av tí týdningi, skriviførleiki hevur fyri alt skrivligt samskifti, og samstundis mennir tað evnini hjá næminginum at orða seg bæði munnliga og skrivliga.
Stigvøkstur
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat ið er best at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á egnu læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt. Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt, at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram ímóti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis, so næmingurin veit frammanundan, hvørji ávegsmálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
At læra at læra
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra, og hvat endamálið við læringini er. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgondin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur skal eisini leggjast á heimaarbeiði, og tann týðandi leiklut hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja tann týdning, sum lærugreinin fjølmiðlar hevur. Tá ið arbeitt verður við ymiskum spurningum í sambandi við fjølmiðlar, og tá ið tilfar til fjølmiðlar verður framleitt, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa greiða fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til, eisini uttan fyri skúlans gátt. Undirvísingin í fjølmiðlum skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at arbeiða greinandi og kritiskt við teimum ymisku kjarnaøkjunum, ið lærugreinin byggir á. Eisini skal næmingurin verða tilvitaður um, at hann í lærugreinini mennir sær førleikarnar at koma til orðanna í nógvum ymiskum viðurskiftum og samskiftisstøðum, tá ið um fjølmiðlar ræður.
Arbeiðshættir
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður. Hetta verður m.a. gjørt við, at týðandi tekstir og tekstsløg verða tikin upp í undirvísingina.
Í Fjølmiðlum skulu ymiskir arbeiðshættir verða nýttir so, at fjølbroytni í lærugreinini kann verða framt miðvíst. Arbeiðshættir kunnu fevna um lærarafyrilestur, einstaklingsverkevni, næmingaframløgu, samrøður í flokkinum, bólka- og toymisarbeiði, verkætlanarevni o.tíl. Tá ið arbeiðshættir verða valdir og lagdir til rættis, er eyðsæð, at lærarin hugsar um stigvøkstur í undirvísingarhættunum, har byrjað verður við lærarastýrdari undirvísing. So hvørt sum førleiki næminganna økist, og teir gerast meira sjálvstøðugir í lærugreinini, verður hesin lærarastýrdi undirvísingarformur at minka.
Næmingarnir skulu ikki einans duga at fyrihalda seg til boðskap úr tekstum, frá lærara og floksfeløgunum, men í eins stóran mun duga at miðla vitan og boðskap til lærara, floksfelagar og móttakarar uttan fyri flokshølið umframt skúlans gátt.
Arbeiðshættirnir eru tískil neyvt samantvinnaðir við serligum atliti at, hvussu bæði munnligi og skrivligi tættirnir verða útintir.
Endamálið við teimum ymsu arbeiðsháttunum er at menna aðrar førleikar enn teir reint fakligu, tað eru førleikar sum t.d. at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan, at granska, at arbeiða sjálvstøðugt, at seta sær mál og at arbeiða evnislagað og miðvíst, at arbeiða tíðaravmarkað, at samstarva, at samhugsa, at brúka og hugsa vitan í nýggjum høpi, at leggja til rættis og evna til eitt avrik, at gera uppgávuorðingar, at brúka ymisk háttaløg, at hugsa nýtt og verkseta, at hugsa djúpari og breiðari um ávíst evni, umframt at taka á seg ábyrgd og hava virðing.
Lærari má altíð gera sær sjálvum og næmingum greitt, hvat endamálið við ávísum arbeiðshátti er.
Samstarv
Lærugreinin Fjølmiðlar er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinar. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinar um ymisk evni, eitt nú menning av skapandi evnum og KT-førleikum, undirvísing í søgu, tekstframleiðslu, bókmentaligum hugtøkum, málsøgu og samfelag.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinar við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði (lesa parallelt), t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinarnar sum partar av størri heild og letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanhangir avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin.
Skrivlig avrik
Skrivligi parturin letur upp fyri tvørfakligum samstarvi og við tí øðrvísi skrivligum avrikum. Heldur enn at lata eitt avrik inn bara í fjølmiðlum, kann talan verða um tvørfakligt samstarv, t.d. blaðútgávu, eina tvørfakliga ritgerð, ella eina heimasíðu.
Ein grundgeving fyri, at skrivligt arbeiði kann vera partur av tvørfakligum samstarvi, er, at næmingurin lærir, at tað at skriva væl (t.e. greitt og uttan stórvegis villur) ikki bara er eitt krav í lærugreinini føroyskum, men eitt alment krav, ið er knýtt at øllum skrivligum samskifti.
Næmingurin skal hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin mennast til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivligu uppritini, sum verða løgd fram, á mennandi hátt. Kunningartøknin letur upp fyri munagóðum og ítøkiligum møguleikum í sambandi við vegleiðing og umrøðu í sjálvari skrivitilgongdini.
Samrøða
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð, og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri móðurmálinum sum eitt intellektuelt amboð, ið skal víðka sjónarringin hjá næminginum. Allir flokkar skulu tí gera royndir við málinum, eitt nú við sínámillum tosi og við tí at siga frá.
Skúlin skal vera so rúmur, at til ber at tosa um kenslur, evni, hugtøk og hendingar í gerandisdegnum. Næmingurin skal arbeiða við at lurta og at vera umhugsin øll skúlaárini, samstundis sum orðatilfeingi og talugávur verða ment. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og gjørdar samrøður. Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast so, at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Lesing
Næmingurin skal haldast til at lesa nógv. Eitt gott lesiumhvørvi í skúlanum er ein treyt fyri at menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Hetta verður skapt í flokkinum við nógvum ymiskum lesitilfari og góðum vanum. Skúlabókasavnið er ein sjálvsagdur partur av hesum góðu vanum. Fyri at røkka góðum lesiumhvørvi er av stórum týdningi, at skúlabókasavnið er ein natúrligur partur av skúlagongdini. Í byrjanini kunnu næmingarnir t.d. lesa eina stutta bók um dagin. So hvørt sum bøkurnar gerast longri, má meira tíð setast av til at lesa eina bók. Umráðandi er, at lesingin verður løgd til rættis samsvarandi tí førleikastigi, næmingurin er á. Allir næmingar skulu lesa eina aldurshóskandi skaldsøgu ella samsvarandi tekstmongd um mánaðin øll skúlaárini.
Lívlong læring
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at umhugsa sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.


text:
Orð: Hans Andrias Djurhuus
Lag: Thorvald Aagaard
1. Lítla Elsa fekk frá mammu síni eina dukku,
og frá pápa sínum fekk hon krússapott og krukku,
situr hon á sóljuteigi, spælir sær við bæði.
Krukkan hon skal verða málað, dukkan hava klæði.
2. Upp í brekku kemur kettan, setir seg hjá henni,
Elsa kínir kettuni um hala og um enni,
og hon sigur álvarsliga, sum tá prestar messa.
“Sært tú, ketta, dukka mín, hon er ein fín prinsessa.”
3. Sólin skínur fagurliga yvir teig og túgvu!
kyssir hennar rundu kinn og kínir hennar húgvu,
og tað verður tigandi so heimligt sum í kova,
sóljur leggja saman bløð – og Elsa legst at sova.


text:
1. Samleiki
Í landbúnaðinum og garðyrkinum liggja ótroyttir møguleikar, sum kunnu vera til gagns fyri húsarhaldið og til gleði fyri hin einstaka. Nógv grundleggjandi lívsviðurskifti eru knýtt at gróðri, grøði og landbúnaði, og tilfar og dømi haðani stinga seg upp so at siga í øllum lærugreinum í fólkaskúlanum, samstundis sum búnaðarvørur uttan úr heimi geva okkum ríkar keldur at oysa úr í dagliga arbeiðinum í skúlanum.
2. Endamál
Undirvísingin í lærugreinini landbúnaði hevur til endamáls:
- at næmingurin ognar sær innlit í, hvussu landbúnaður og garðyrki hava tikið seg fram umframt tær fortreytir og samfelagsliga týdning landbúnaður og garðyrki hava fyri alheims matvøruspurningar
- at næmingurin ognar sær kunnleika um, hvussu føroyskur landbúnaður hevur tikið seg fram, hvussu hann er skipaður, og hvønn týdning hann hevur
- at næmingurin ognar sær innlit í námsfrøðiligu møguleikarnar í lærugreinini.
3. Stig og tímatal
Landbúnaður er vallærugrein í 8.,9. og 10. flokki. Undirvíst verður 60 klokkutímar á hvørjum stigi ella 120 klokkutímar á einum av stigunum.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi.
Kjarnaøki
Lærugreinin landbúnaður verður býtt sundur í fýra kjarnaøki: landbúnaður og garðyrki í søguligum høpi, vistfrøðiligar fortreytir, landbúnaður, urtagarðsbrúk og djórahald og velting og dyrkingarhættir. Økini umskarast og virka fyri ein stóran part saman í undirvísingini:
Landbúnaður og garðyrki í søguligum høpi
Føroysk viðurskifti og í grannalondunum, bónda- og fiskimannasamfelagið og menning tess. Landbúnaðurin og garðyrki nú á døgum, eigaraviðurskifti og markatal í bø og haga og tann týdningur, lendisskipanin hevur á landbúnaðarøki.
Vistfrøðiligar fortreytir
Vandamál hjá landbúnaðinum, eingrøði, skaðiligar verur, oyðimarkartiltøk, taðing, troyting av haga í sambandi við seyðaskipan og nýtslu annars, moldviðgerð og vandamál í hesum sambandi
Landbúnaður, urtagarðsbrúk og djórahald
Úrdráttir til matna, seyður, neyt, gæs, høsn, dunnur, hoygging, korn, røtur, epli o.a.
Velting og dyrkingarhættir
Nývelting, urtagarðar, vakstrarhús, gróðurseting av trøum, viðarlundir. lógir og reglugerðir í hesum sambandi, amboð at velta og dyrka við.
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum semjast um í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleikar næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
5. Førleikamál
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni næmingsins at taka egnar avgerðir. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at kanna
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg um at virða náttúru og umhvørvi, umframt tað mentanarliga tilfeingið og tey sermerki, ið koma til sjóndar í nærumhvørvinum. Í undirvísingini verður dentur lagdur á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og virðir tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin virðir eisini sín egna tørv og tað náttúrutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann virðir tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, eins og hann hevur virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
At samskifta snýr seg um førleikan at bera fram hugsanir sínar munnliga og at lesa og skriva. Lærugreinin landbúnaður er við til at fremja hesa menning. At samskifta snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga verður mentur við miðvíst at arbeiða við munnligum venjingum í ymiskum samskiftisstøðum. Næmingurin verður frá fyrsta degi vandur við at tala, skifta orð, lurta, próvføra og bera fram egnar metingar.
Førleikin at lesa og skriva er avgerandi fortreyt fyri øllum samskifti og lærdómi í lívinum. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot, at lesa er at skyna á og tulka. Í landbúnaði merkir hetta m.a. at lesa tekstir á ávísum torleikastigi, at lesa myndlar og ritmyndir, ið sýna støður og einfaldar broytingar í tíð og í rúmd. Førleikin at skriva snýr seg um at duga at orða seg á einum rímiliga fjøltáttaðum, samanhangandi máli, ið evnar at knýta saman einfaldar samanhangir.
Førleikin at rokna snýr seg um førleikan at lesa hagtøl, fata bygnað, frymlar og úrtøkiligar skipanir. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og at loysa greiðsluspurningar. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mong og ymisk gerandismál, og tí hevur undirvísingin í landbúnaði ein týðandi lut í hesi menning.
Førleikin at nýta tøknilig amboð er at duga at nýta kunningartøkni, ið er ein fortreyt fyri øllum fjarskifti. Við venjingum ognar næmingurin sær vitan og mennir síni evni at skriva tekstir. Hesin førleiki snýr seg í stóran mun um at duga at finna viðkomandi upplýsingar á internetinum og at taka niður tilfar ella avrita tilfar inn í eitt tekstskjal ella rokniark og at goyma sítt tilfar í skipaðum skjáttubygnaði, so at til ber at handfara eina ávísa mongd av ymiskum tilfari.
At kanna
At kanna er íborin førleiki. Børn rannsaka umhvørvið fyri at klára seg í lívinum. At kanna er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna snýr seg um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara til at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um náttúru, umhvørvi og mentanarlig viðurskifti. Í lærugreinini styrkir næmingurin síni evni at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan í bókmentum, handbókum, á internetinum o.s.fr. Næmingurin verður eggjaður til at síggja gagn og gleði í náttúrufrøðiligum og mentanarligum viðurskiftum og til at fregnast um spurningar av nevnda slag, sum bjóða forvitninum av. Við dømum og venjingum lærir næmingurin at nýta vísindaliga framferðarháttin og at handfara keldutilfar á ein sakligan og siðiligan hátt.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísingini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin mennir síni evni at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt, eins og hann mennir síni hugskot. Hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læring.
Førleikin at skapa snýr seg um, at næmingurin gerst tilvitaður um og lítur á egin evni, so hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin lærir, hvussu náttúruvísindalig, tøknilig og vinnulig nýbrot hava broytt náttúru, umhvørvi, samfeløg og mentan. Næmingurin lærir, at eygleiðing og ítøkiligar royndir eru ein skapandi tilgongd, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflog. Við at gera sær fyrimyndir skal næmingurin læra at meta um dygdina í avrikum hjá sær sjálvum og øðrum.
Fakligir førleikar
9. flokkur
Landbúnaður og garðyrki í søguligum høpi
Næmingurin dugir:
- at greiða frá søguni hjá landbúnaðinum og búnaðarsamfelagnum
- at greiða frá um markatalsbygdina, útskifting og grannastevnu
- at greiða frá um lunnindi.
Vistfrøðiligar fortreytir
Næmingurin dugir
- at greiða frá sambandinum millum troyting og nýtslu av lendi og náttúru og ta vistskipan, landbúnaðurin er knýttur at og virkar í.
Landbúnaður, urtagarðsbrúk og djórahald
Næmingurin dugir
- at greiða frá teimum úrdráttum, ið fáast burtur úr neytahaldi, seyðahaldi, húsdýrahaldi annars og úr velting og gróðurvirki
- at vísa á møguleikar og avmarkingar við føroyskari urtagarðs- og garðyrkisvinu í Føroyum og samanbera við umheimin.
Velting og dyrkingarhættir
Næmingurin dugir
- at greiða frá teimum atlitum, ið skulu verða tikin í sambandi við at dyrkað verður upp úr nýggjum umframt teirri lóggávu, sum er galdandi
- at vísa á ymiskar dyrkingarhættir, ið nýttir verða, bæði her á landi og aðrastaðni.
6. Eftirmeting og próvtøka
8.-10. flokk
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal ávegis og javnan í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini, so næmingurin fær eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðukanning, testir og royndir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslagið og arbeiðssemið hjá næminginum eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvat arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini.
Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Eingin próvtøka er í landbúnaði.
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støðið undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnar at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Av stórum týdningi er tað eisini, at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til og tá ið tað verður mett at vera hóskandi.
Munnligi og skrivligi tættirnir í lærugreinini vera raðfestir eins væl og tann verkligi. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingartilgongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram og at greiða frá. Endamálið er at styrkja um tvørfakliga samstarvið, og tað gevur næminginum eina greiðari fatan av týdninginum, skriviførleiki hevur fyri alt skrivligt samskifti, og samstundis mennir tað evnini hjá næminginum at orða seg bæði munnliga og skrivliga.
Stigvøkstur
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat ið er best at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á egnu læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt.
Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram ímóti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis, so næmingurin veit frammanundan, hvørji ávegismálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
At læra at læra
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir, og hvat endamálið við læringini er.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgondin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur skal eisini leggjast á heimaarbeiði, og tann týðandi leiklut hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja týdningin av lærugreinini landbúnaði. Tá ið arbeitt verður við ymiskum táttum í lærugreinini, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til, eisini uttan fyri skúlans gátt. Undirvísingin í landbúnaði skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at loysa verkligar uppgávur í sambandi við landbúnað og garðyrki.
Arbeiðshættir
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður. Hetta verður m.a. gjørt við, at týðandi evni og viðurskifti verða tikin upp í undirvísingina.
Næmingarnir arbeiða við tøkniligum trupulleikum, og dentur verður lagdur á ástøði og verkligt arbeiði. Tann verkliga undirvísingin fer fram á einum stigi, sum sýnir dygdir skúlans innan ávísu økini í lærugreinini landbúnaði. Vitjan á støðum, har landbúnaður og garðyrki fara fram, eigur at vera partur av undirvísingini.
Samstarv
Lærugreinin landbúnaður er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinir. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinir um ymisk evni, eitt nú øktan kunnleika í lívfrøði.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinir við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði (lesa parallelt), t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinirnar sum partar av størri heild og letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanhangir avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin.
Skrivlig avrik
Skrivligi parturin letur upp fyri tvørfakligum samstarvi og við tí øðrvísi skrivligum avrikum. Heldur enn at lata eitt avrik inn, bara í samskiftistøkni, kann talan verða um tvørfakligt samstarv.
Næmingurin skal hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin mennast til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivligu uppritini, sum verða løgd fram, á mennandi hátt.
Samrøða
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð, og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri móðurmálinum sum eitt intellektuelt amboð, ið skal víðka sjónarringin hjá næminginum. Allir flokkar skulu tí gera royndir við málinum, eitt nú við sínamillum tosi og við tí at siga frá.
Skúlin skal vera so rúmur, at til ber at tosa um kenslur, evni, hugtøk og hendingar í gerandisdegnum. Arbeiðast skal við tí at lurta og tí at vera umhugsin øll skúlaárini, samstundis sum orðaval og talugávur mennast. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og gjørdar samrøður. Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast so, at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Lesing
Næmingurin skal haldast til at lesa nógv. Eitt gott lesiumhvørvi á skúlanum er ein treyt fyri at menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Hetta verður skapt í flokkinum við nógvum ymiskum lesitilfari og góðum vanum. Skúlabókasavnið er ein sjálvsagdur partur av hesum góðu vanum. Fyri at røkka góðum lesiumhvørvi er av stórum týdningi, at skúlabókasavnið er ein natúrligur partur av skúlagongdini.
Lívlong læring
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at umhugsa sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Tunlarnir Norður um Fjall verða ikki framskundaðir
Tak niður
Fleiri andstøðuflokkar hava lagt uppskot fram um, at Norðoyatunnilin skal fíggja tunlarnar fyri at framskunda byggiætlanina.
Men hetta heldur landsstýriskvinnan í fíggjarmálum, Kristina Háfoss, verða ov vágaligt, nú man er farin í gongd við Eysturoyar-, Sandoyar- og Hvalbiartunnilin.
Tíðarætlan ikki broytt
Landsstýriskvinnan í fíggjarmálum mælir til, at politikkarar hyggja at langtíðaríløgunum hjá landinum og halda seg til tær ætlaninar.
Andstøðu tingfólk hava lagt eitt uppskot fyri tingið, ið skal framskunda tunlarnar Norður um Fjall, so hesir verða bygdir samstundis um Hvalbiartunnilin.
Harumframt meta tey seg hava eitt uppskot, ið kann spara landinum nógvar milliónir, tí lánið skal í størstan mun rindast við avgjaldinum í Norðoyatunnlinum.
Pengarnir ikki bara brúkast norðanfyri
Kristina Háfoss sigur, at landsstýrið fer at arbeiða við játtanarkørmunum í vár, og har verður hugt nærri at upphæddini til tunlarnar Norður um Fjall, og at tann upphæddin skal setast av á fíggjarlógini.
Hon sigur, at Samferðslumálaráðið hevur arbeitt við einum øðrvísið samferðslumodellið, men at tey ikki vilja gera tað so, at peningur frá Norðoyatunlinum einans skal nýtast norðanfyri.
Hoyr samrøðu við landsstýriskvinnuna í brotinum omanfyri.
Sí eisini


text:
Í kvøld bjóðaði Ingi Rasmussen vegna Háskúlan og Fróðskaparfelagið einum fullsettum lofti á Føroyamálsdeildini á Debesartrøð vælkomnum til fyrilestur. Eiler Fagraklett, lýsingarserfrøðingur, marknaðarfólk í TF Holding og formaður í Felagnum Føroysk Marknaðarfólk, helt fyrilestur undir heitinum Føroyskar lýsingar fanga tíðarandan. Eiler er útbúgvin innan Advertising & Marketing á Lancaster University, og hevur arbeiðsroyndir frá J. Walter Thompson, SMS, Gallup Føroyar, Hús & Heim, Dimmalætting, Vinnuvitan og Vikublaðnum.
Undan fundinum var sagt, at "Einki fangar tíðarandan í einum samfelag betur enn lýsingar. Vilt tú læra eitt nýtt land ella eitt nýtt samfelag skjótt at kenna, hygg so at lokalu lýsingunum, og tú verður skjótt klókari. Hvat siga so gamlar føroyskar lýsingar um, hvussu okkara hugburður, lívsstílur, brúkaravanar og samfelagsnormar eru broyttir síðstu øldina?"
Allar lýsingar, sum Eiler brúkti og vísti á veggin, høvdu verið alment frammi í Føroyum, serliga í Dimmalætting, men eisini í øðrum føroyskum bløðum og bókum.
Søguliga staðfesti Eiler, at tað eru prentsmiðjurnar og bløðini, ið hava skapt flestu føroysku lýsingarnar tann størsta partin av tjúgindu øld. Nógvar lýsingar hava verða umsetar úr útlendskum tilfari. Millum varðarnar á føroysku lýsingaleiðini vóru, at Ingvør Nolsøe stovnaði fyrstu lýsingarstovuna í 1976 og at Ingi Joensen stovnaði grafiska stovu stutt eftir. Í 1977 stovnaði nýggja SMS eina slóðbrótandi marknaðardeild, Faroe Seafood fekk sær marknaðardeild og Team 85 varð stovnað. Síðani gekk Eiler gjøgnum eitt úrval av lýsingum, har munurin á manni og kvinnu, og teirra ymsu leiklutum, varð settur í fokus.
Sum frálíður kámast kynsleiklutirnir, kanska eisini tí at fleiri konufólk fara at arbeiða innan lýsingavinnuna.
Millum tær mest sjáldsamu lýsingarnar í føroysku søguni, vísti Eilar á eina røð av heilsíðulýsingum við nógvum søguligum læruteksti frá Føroya Banka í 1967, har bankin átekur sær at verða fólksins fremsti uppfostrandi skúli, lærari og søgusigari alt um eina leið. Hvør hevur gjørt lýsingarnar er ikki greitt, men púra greitt er, at Bankin er so sterkur um hetta mundi, at hann fatar seg sjálvan sum fremsta fólkaupplýsingastovn í landinum.
Millum lýsingarnar við fyrimyndum, valdi Eiler snøggu lýsingina við Ova Joensen úr Nólsoy, sum klæðir seg í HCA klædning. Ove var um somu tíð brúktur til mong endamál í føroysku lýsingaverðini.
Millum tær fyndigu lýsingarnar valdi Eiler fyrst og fremst tær, sum vóru snøgt orðaðar, millum annað við bókstavarími. Teirra millum vóru Volvo og H.N.J.Bókahandil.
Eiler eftirlýsti stóra broadsheet formatið í lýsingaverðini, og at SMS kom aftur til lýsingar, sum nógv var gjørt burturur og sum vóru gjørdar við eyðsýndum kærleika, sum hann tók til.
Og hví ikki taka hesu lýsingina fram aftur og gera eina spin off effekt á YouTube, spurdi Eiler undir lívligu framløguni...
Ein stak undirhaldandi og informativur fyrilestur var at enda komin. Takk fyri Eiler!


text:
Bringureyði (lat. Erithacus rubecula L; da. Rødkælk) er nakað minni enn steinstólpa. Hann er gulligtreyður niðast av bringuni og upp um eyguni og nevið; veingir og vel eru brún; annars er hann morgrønur omaná, mest hvítur í neðra. Hann eigur í Noregi og Danmark og so longur burturi. Til okkara kemur hann stundum um summarmála1), men rýmir tá skjótt. Aftur kemur hann um veturnætur2) og kann tá steðga til út ímóti jólum — hendir seg allan veturin. Ofta leitar hann í hoygarðar og hoppar har millum desirnar at fáa sær mýggjabitar og hoysniglar. Tað er vakur fuglur, varin og vitugur og sera spakur. Tey stóru klóku eyguni ansa eftir øllum, ið fyriferst — tó kann tann, ið varliga fer at, koma honum so nær, at hann næstan røkkur at nema við hann. Har, sum ikki kettur eru, steðgar hann ofta í nógvar dagar. Alifuglur er hann sera alskin, kennir væl húsfólkið, kemur til teirra og letur so blídliga, tá ið hann sær tey koma inn.
1) 14. apríl.
2) 14. oktober.
Úr: Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Lestur uttanlands og tryggingar
Føroyingar uttanlands fáa rætt til heilsutrygdarveitingar
Nýggj kunngerð gevur persónum, sum fyribils uppihalda sær í Føroyum, rætt til veitingar frá Heilsutrygd.
Heilsumálaráðið hevur fingið fleiri fyrispurningar frá borgarum um rættin til veitingar frá Heilsutrygd frá eitt nú lesandi uttanlands, ið koma heim til Føroya í feriu. Spurningarnir hava mest snúð seg um, hvat hesi hava rætt til innanfyri læknaviðgerð, tannlæknaviðgerð o.a., meðan tey eru heima í feriu.
Tá sjúkrakassarnir vóru virknir var siðvenja, at lesandi og fólk ið gjørdu almannagagnligt arbeiði uttanlands, fingu veitingar frá sjúkrakassanum, meðan tey fyribils uppihildu sær í Føroyum.
Nýggj kunngerð hevur við sær, at persónar, sum vegna brádliga sjúku, skaða ella versnaða verandi sjúku, fáa rætt til læknahjálp og tær veitingar, sum lækni metir er til gagns fyri tann sjúka, meðan hann er staddur í Føroyum. Harumframt fevnir kunngerðin um veiting í sambandi við árligt eftirlit hjá tannlækna, tá hesi eru heima í feriu í Føroyum.
Kunngerðin verður galdandi fyri persónar, sum eru búsitandi í Danmark og Grønlandi og sum fyribils uppihalda sær í Føroyum. Sum nú er, mugu hesi gjalda fyri viðgerð, tá tey eru heima í Føroyum í feriu og líknandi. Eisini fevnir kunngerðin um føroyingar, sum hava búð í Føroyum í minst 5 ár, áðrenn tey fluttu til annað land at lesa. Harafturat NGO- starvsfólk og onnur, ið gera annað almannagagnligt arbeiði uttanlands.
Tryggingar kunnu annars teknast við universitetini uttanlands, hjá lokalu tryggingarfeløgunum ella hjá altjóða tryggingarfeløgum, sum til dømis:
Kelda: Heilsumálaráðið


text:
Logiskar villininiðurstøður og skeptisisma
Líkasum eg eri ateistur, so eri eg eisini skeptikari. Mín ateisma, kann sikkurt enntá kallast ein avleiðing av skeptisismu. Tíðskil er skeptisisman fyri meg, kanska meira týdningarmikil enn ateisman. Eg haldi, tað generelt vera eitt gott hugskot, at man ikki letur seg villleiða av øllum møguligum fjákutum pástandum, men ístaðin hyggur skeptiskt at teimum og síðan avgerð hvørt teir eru verdir at brúka tíð uppá.
Eitt ótrúliga hent amboð tá ein skal verða kritiskur er, tað sum á enskum kallast “logical fallacies” ella logiskar villininiðurstøður á Føroyskum.
(more…)