text:
Nú nærkast ráðstevnan
Fólkaheilsa fyri øll 20. oktober 2017
Ársins fólkaheilsuráðstevna undir heitinum “Fólkaheilsa fyri øll” verður fríggjadagin 20. oktober kl. 13.00 - 16.30 í Norðurlandahúsinum.
Í fjør vóru karmarnir fyri ráðstevnuna sprongdir, tá meira fólk hevði meldað seg til, en rúm var fyri. Fyri at tryggja, at tað ikki skal vera soleiðis aftur í ár, hava vit valt, at hava ráðstevnuna í stóru høllini í Norðurlandahúsinum, sum rúmar dupult so nógvum luttakarum, og vit vóna, at øll, sum ynskja at luttaka, sleppa til ráðstevnuna. Tiltakið er ókeypis, er fyri øll og tað ber til at melda seg til ráðstevnuna niðanfyri.
Melda til Fólkaheilsuráðstevnuna 2017
Ráðstevnan var sera áhugaverdu ráðstevnuna, og har vórðu spírar settir niður, sum vit enn heysta ágóða av.
Í ár verður dentur lagdur á sálarliga heilsu í breiðum høpi. Sálarlig heilsa er eitt viðkomandi evni, tí sálarlig heilsa hevur eins stóran týdning sum likamlig heilsa, og tað ber til at betra um og ávirka sálarligu heilsustøðuna hjá føroyingum bæði á einstaklinga-, bólka- og samfelagsstigi.
Ráðstevna í Norðurlandahúsinum 2017.pdf Skráin fyri ráðstevnuna


c: text/html

text:
Ljóskastarin settur á gransking á Landssjúkrahúsinum
Mikudagin 29. mai skipaði Granskingarnevndin á Landssjúkrahúsinum fyri fyrstu ferð fyri serstøkum granskingardegi. Tiltakið við plakatum, framløgum og fyrilestrum var sera væl vitjað, og bæði luttakarar og fyriskiparar lótu væl at.
Granskingarnevndin á LS segði, at endamálið við degnum var at varpa ljós á granskingarvirksemið, ið hevur tilknýti til stovnin, og sum alsamt veksur. Landssjúkrahúsið hevur sum málsetning, at gransking innan heilsuviðurskifti skal vera ein sjálvsagdur partur av virkseminum, og tískil verður gransking raðfest ovarlaga. Mett verður, at sjálvt granskingarvirksemið og úrslitini, ið standast av hesum, kunnu virka við til at tryggja, at viðgerðarstigið og tænastan til sjúklingin er á hægsta stigi.
Tiltakið byrjaði í forhøllini kl. 12.30, har Tummas í Garði læknastjóri bjóðaði vælkomin. Síðani helt Karsten Hansen, heilsumálaráðharri røðu. Hann segði m.a. at Landssjúkrahúsið, deildin fyri Arbeiðs- og Almannaheilsu, Ílegusavnið og Setrið hava:
“...skapt gróðrarbotn fyri einari hugburðsbroyting í Føroyum um gransking. Ein hugburðsbroyting frá, at gransking er ikki nakað man fæst við í Føroyum, til at Føroyar eru eitt Mekka fyri teimum sum eru áhuga í at granska.
Boðskapurin frá tykkum er, at tað ber til. Og lønin er fleirfaldað.
Fyrst og fremst kemur nýggja vitanin fólkinum til góða. Tit savna inn og skipa vitan, so onnur kunnu fáa betri heilsu. Men onnur aspekt eru eisini, sum eg sum landsstýrismaður havi áhuga fyri.
Granskingin er neyðug og gagnlig í sjálvum sær, og jaliga ávirkanin spjaðir seg sum ringar í vatninum, bæði fakliga og útbúgvingarliga, sum so aftur gagnar viðgerðini og tænastuni. Eitt vælvirkandi granskingarumhvørvi ger eisini mun í kappingini um tey góðu heilsustarvsfólkini. Rekrutteringin er eftir mínum tykki altavgerandi fyri at framtíðartryggja føroyska heilsuverkið.”
Les alla røðuna her
Fjølbroytt og pakkað skrá
Shahin Gaini, ph.d. , yvirlækni og formaður í granskingarnevndini hjá LS, greiddi síðani stutt frá tiltakinum og endamálinum.
Fyrsti partur av tiltakinum var ein framsýning við postarum ella plakatum, ið lýsa ymisku verkætlanirnar, ið eru í gongd ella verða fyrireikaðar. Við hvønn postara stóðu fólk klár at greiða frá sínum arbeiði. Tað vóru næstan 30 postarar og so nógv fólk, at tað var kø at sleppa framat í støðum.
Næst á skránni vóru tvær ferðir tríggjar stuttar framløgur um verkætlanir. Í forhøllini legði Sanne Storm, musikterapeutur og ph.d.lesandi fyri við fyrilestri, kallaður: “Forskning i udviklingen af en Voice Assessment Profil (VOIAS) til anvendelse i musikterapi”. Hon vísti m.a., hvussu tað við ymsum kanningum kann síggjast á røddini, tá fólk eru sálarsjúk. Síðani helt Kári Rubek Nielsen framløgu um samstarvsverkætlan hann luttekur í um tarmbrunasjúkur. Framløgan kallaðist: “EpiCom – ein vevgrundaður evropiskur epidemiologiskur dátugrunnur”. Hann fortaldi um, hvussu sjúkurnar Colitis og Crohn hava tikið seg upp við øgiligari ferð seinastu árini, at títtleikin er hægri í norðurvestur Evropa enn aðrastaðni og at títtleikin í Føroyum er methøgur. Síðst í hesum umfarinum hevði Jónleyg Fossábrúgv framløgu við heitinum: “Er munur á, hvussu kvinnur og menn uppliva postoperativa pínu?”
Við røntgendeildina vóru eisini framløgur. Har legði Jens Andreasen fyri við framløgu kallað: “Typa 2 diabetes í Føroyum – epidemiologi”. Síðani helt Thomas Rosenberg framløgu kallað: “Genetiske undersøgelser af arvelige øjensygdomme i Færøernes befolkning”. Síðst her var tað Jan Rasmussen, lækni og ph.d.lesandi, sum hevði framløgu, kallað “CTD í Føroyum”. Hann greinaði ymsu sløgini av CTD, sum eru funnin, og metti um, hvussu vandamikil ymsu sløgini eru. Ein spurningur at taka støðu til er, hvar markvirðið skal setast fyri nær fólk eru at rokna sum sjúk og nær tey hava lágt karnetininnihald. Hann vísti eisini talvur yvir, hvussu nógv fólk hava latið seg kannað. Til samans eru nú umleið 30.000 fólk kannaði. Í aldursbólkinum 25-30 ár hava næstan 100% av kvinnum latið seg kannað.
Gestafyrilesarar úr Íslandi, Hollandi og Avstraliu
Eftir tiltøkini í forhøllini var ein steðgur, og síðani varð farið niðan í samkomuhøllina omanfyri vegin, har fyrireikararnir høvdu boðið trimum útlendskum granskarum at halda fyrilestur.
Ein av spurnigunum, sum arbeitt verður við í Føroyum, er møguleikin at fáa Landssjúkrahúsið at gerast universitetssjúkrahús. Í hesum sambandi helt Kristján Erlendsson, yvirlækni á Landspitali og lektari á Háskóla Islands, umframt ráðgevi og formaður fyri íslendsku Vísindasiðseminevndina fyrilestur kallaður: “Útbúgving, gransking og menning á einum lítlum universitetssjúkrahúsi”. Hann vísti á gongdina í Íslandi, har heilsuøkið, hóast landið er lítið samanborið við onnur lond, er sera framkomið á granskingarøkinum. At enda hugleiddi hann um møguleikar fyri samstarvi við føroyska heilsuumhvørvið.
Meningokokkar ella meningitis sjúkan gjørdi lutfalsliga nógv um seg í Føroyum í 1970 og 1980árunum, men síðani hava fáir tilburðir verið. Nakað varð kannað tá, m.a. gav Pál Weihe út vísindaliga grein um evnið, men síðani er ikki granskað serligt í hesum í Føroyum. Fyri at hoyra, hvat hendir á økinum í dag, var Matthijs C. Brouwer, yvirlækni og senior granskari frá Amsterdam Universitetssjúkrahúsi í Hollandi, boðin at halda fyrilestur, sum hann kallaði: “Epidemiologi, klinikk og genetikk við meningokokksjúku”. Hann greinaði sjúkuna, hvussu hon vísir seg hjá sjúkligum, hvørji sløg eru og hvussu hon er útbreidd í heiminum. Hann greiddi frá ymsum vaksinum og hvussu hesar virka. Hann vísti á, at tað enn ikki finst ein munagóð vaksina fyri B slagið, sum er tað vanliga í Føroyum og Evropa sum heild. Niðurstøðan var, at sjúkan í løtuni ikki ger um seg. Tað ber tó ikki til at siga, um hon fer at hvørva ella kykna aftur.
Ein afturvendandi spurningur í heilsuverkinum eins og alla aðrastaðni er, hvussu vit áhaldandi kunnu gera arbeiðið betri. Í sambandi við innleggingar á sjúkrahús er tað kent, at sjúklingar ofta tapa seg og hetta er ikki gott fyri teir. Alison Kitson, professari og granskari í sjúkrarøktarfrøði við Adelaide University í Avstralia helt fyrilestur undir heitinum: “Frá vitan til praksis”. Hann snúði seg um eina verkætlan á einum sjúkrahúsi við 24 deildum, har tey við ymsum einføldum átøkum og broytingum í mannagongdum kannaðu um tað bar til at forða vekttapi. Niðurstøðurnar vóru sum so ofta ikki heilt eintýddar, men tað var eingin ivi um, at við ymsum smáum tilllagingum og við at vera tilvitað um spurningin bar til at minkað um vekttapið. Hendan fyrilestur vóru serliga sjúkrarøktarfrøðingar áhugaðar í, ikki minst, tí at tað í løtuni er ein kostkanning í gongd á Landssjúkrahúsinum við líknandi endamáli.
Møguleiki at kunna seg um granskingarvirksemið á LS
Framsýningin við postarum kemur at standa frammi í forhøllini í nakrar dagar, so øll kunnu koma at kunna seg um ymsu verkætlanirnar. Seinni er ætlanin eisini at leggja ymiskt tilfar frá tiltakinum á heimasíðuna hjá Landssjúkrahúsinum.
Myndin er frá fyrilestrinum hjá Jónleyg Fossábrúgv í forhøllini. Fleiri myndir frá tiltakinum eru at finna á Facebook vanganum hjá Granskingarráðnum
Um onkur ynskir myndirnar í háupploysn ber til at venda sær til okkara á gransking@gransking.fo

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tjóðveldi
Tjóðveldi varð stovnað á fundi 22. og 23. mai 1948 við navninum Tjóðveldisflokkurin. Flokkurin varð stovnaður av tí at føroyska tjóðveldið ikki varð stovnsett eftir fólkaatkvøðuna 14. september 1946. Hugsjónin er at fólkaræði skal galda í øllum viðurskiftum í føroyska samfelagnum, "politiska, vinnuliga, sosiala og mentanarliga lívi landsins". Flokkurin vil at Føroyar skulu taka lut í altjóða samfelagnum sum sjálvstøðug tjóð við bæði rættindum og skyldum sum aðrar sjálvstøðugar tjóðir. Tjóðveldisflokkurin kom fyrstu ferð á ting í 1950 og hevur verið á tingi síðani. 14. september 2007 broytti flokkurin navn til Tjóðveldi.
Tjóðveldi er ein sosialistiskur flokkur. Tjóðveldi er limur í norðurlendska felagsskapinum NGLA, sum stendur fyri Nordic Green Left Alliance. Síðan fimmtiárini hevur flokkurin støðugt verið millum fýra teir stóru flokkarnar í Føroyum og hevur oftast fingið millum 20 og 24 % av atkvøðunum til løgtingsval.
Tjóðveldisflokkurin varð stovnaður í 1948 sum eitt beinleiðis úrslit av fólkaatkvøðuni í 1946.
Innihaldsyvirlit
- 1 Søga
- 2 Politikkur
- 3 Formenn
- 4 Umboð á Løgtingið
- 5 Sí eisini
- 6 Slóðir
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fólkaatkvøðan í 1946[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið fólkaatkvøða varð útskrivað í 1946, var eingin politiskur flokkur fegin um hetta. Fólkaflokkurin, sum tá vildi hava føroyskt fullveldi, vildi ikki hava ein fólkaatkvøðu um antin loysing ella heimastýrisskipan. Hann vildi hava fleiri valmøguleikar – har ein møguleiki var ein skipan, har Føroyar høvdu fullveldi, men vóru í ríkisfelagsskapi við Danmark. Javnaðarflokkurin og Sambandsflokkurin vildu tó saman við donsku stjórnini hava fólkaatkvøðuna at snúgva seg um eitt danskt stjórnaruppskot sum líktist heimastýrisskipanini. Sostatt var eingin politiskur flokkur, sum beinleiðis arbeiddi fyri, at føroyingar skuldu velja loysing á fólkaatkvøðuni 14. september 1946. Javnaðartingmaðurin Jákup í Jákupsstovu var tó fyri loysing. Tí atkvøddi hann fyri øllum uppskotum í tinginum, sum miðaðu eftir at skipa Føroyar sum sjálvstøðugt land.
Flokkurin stovnaður[rætta | rætta wikitekst]
Tjóðveldisflokkurin varð stovnað á fundi 22. og 23. mai í 1948. Flokkurin skuldi hava sum endamál at fremja úrslitið av fólkaatkvøðuni í 1946 og virka fyri, at veruligt fólkaræði kom at galda í Føroyum í einum sosialt rættvísum samfelag. Teirra hugsjón var, at eingin stætt skuldi hava nakran framíhjárætt. Tey vildu stovnseta føroyska tjóðveldið, so at farast kundi undir at endurreisa og menna samfelagið á egnum grundarlagi, við javnbjóðis samstarvi við aðrar tjóðir. Navnið Tjóðveldisflokkurin merkir í orðsins týdningi, at tjóðin skal hava valdið í egnum landi. Í floksins stevnu varð gjørt greitt, at tjóðarfrælsið er amboðið til at skipa eitt samhaldsfast samfelag, har korini hjá verkafólki og fiskimonnum skuldu betrast.
Á ting í 1950[rætta | rætta wikitekst]
Tjóðveldisflokkurin bjóðaði seg fram á løgtingsvali fyrstu ferð í 1950 og fekk tvey umboð vald í Løgtingið. Flokkurin vaks á valinum í 1954 og fekk seks umboð á ting. Í 1958 vann Tjóðveldisflokkurin sjey umboð. Fyrstu umboð floksins á tingi vóru Hanus við Høgadalsá og D.P. Danielsen. Samstundis vóru oddafólk í flokkinum sera virkin í fakfelagsarbeiði, mentanararbeiði og vinnulívsmenning. Nevnast kunnu fólk sum D.P. Danielsen, Frederik Hansen, Erlendur Patursson, Jákup í Jákupsstovu, Andrea Árting, Andreas Ziska, Hanus við Høgadalsá, Hans Debes Joensen, Jóhan Simonsen, Karsten Hoydal, Sigurð Joensen og onnur.
Flokkurin í samgongu[rætta | rætta wikitekst]
Fyrstu 12 árini var Tjóðveldisflokkurin ikki í samgongu um at skipa landsstýri, men eftir valið í 1962 skipaði flokkurin samgongu saman við Fólkaflokkinum og Sjálvstýrisflokkinum. Hetta landsstýrið varð nevnt sjálvstýrislandsstýrið og setti sær fyri at taka yvir fleiri mál frá Danmark. Kortini var, tá samanum kom, ikki semja í samgonguni til at fremja ætlaðu yvirtøkurnar.
Síðan hevur flokkurin verið í samgongu fleiri ferðir saman við skiftandi flokkum.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Loysing[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsmál í politikki floksins á tingi hava verið at skipa Føroyar sum sjálvstøðuga tjóð og at tryggja øll rættindi hjá føroysku tjóðini. Tjóðveldi vil stovnseta føroyska tjóðveldið sum eitt fólkaræði við egnum forseta sum ríkisovasta. Fólkaræðið verður tryggjað við frælsari stjórnarskipan og við fólkaatkvøðum um mál, ið hava týdning fyri sjálvræðið í landinum. Tjóðarfrælsi er fortreytin fyri at tryggja javnstøðu millum heimsins tjóðir.
Umhvørvismál[rætta | rætta wikitekst]
Umhvørvisskrivstova verður sett á stovn til tess at samskipa umhvørvispolitikkin. Royndir við alternativum orkukeldum, eitt nú vind-, aldu- og streymorku, skulu fremjast, so at orkutørvurin kann nøktast varandi, og so at dieselorkuverkini verða avloyst. Almennar byggisamtyktir skulu áseta krøv um orkusparing. Upplýsing um orkusparandi tiltøk og umleggingar av orkunýtslu skulu gerast. Krøv skulu setast um at allir almennir nýbyggningar eru orkuvinarligir. Seta tiltøk í verk at forða fyri jarðlopi í landslagnum og týning av plantuvøkstri og djóralívi. Gjøld skulu latast fyri vinnuligari nýtslu av almennum tilfeingi. Krøv skulu eisini setast um at gagnnýta alt tilfeingi í vinnuligari nýtslu. Harðar revsitreytir skulu eisini setast fyri dálking hjá bæði fyritøkum og einstaklingum. Eggjað skal verða til lokal tiltøk viðvíkjandi orkusparing, umhvørvisundirvísing og fríðkan; avgjaldspolitikkur eigur at geva fyrimun fyri orkusparing og minkandi nýtslu, ikki avsláttur fyri stóra nýtslu.
Útbúgving[rætta | rætta wikitekst]
Tjóðveldi virkar fyri munandi øktum íløgum í útbúgving og gransking og miðvísari endurskoðan og samskipan av undirvísingar- og granskingarverkinum. Hetta verða gjørt við útbúgvingarskipan, sum er ókeypis fyri øll, og við eftirútbúgvingum og granskingarframtøkum í samstarvi millum vinnulívið og tað almenna.
Mentanarpolitikkur[rætta | rætta wikitekst]
Eitt óheft Mentanarráð Føroya verður sett á stovn við fjølbroyttari umboðan úr mentanarlívinum – frá ítrótti og frítíðarfeløgum til rithøvundar, tónleika- og málningalist o.s.fr. Mentanarráð Føroya skal gera árligar metingar og tilráðingar um føroyskan mentanarpolitikk, á sama hátt sum Búskaparráðið ger um búskap. Farið verður at byggja og skipa Tjóðleikpall Føroya, sum skal gerast karmur um bæði leiklist og tónleik á professionellum stigi, og sum samstundis skal stuðla áhugaleiki. Til pallin skulu knýtast fólk við neyðugum tekniskum og listarligum førleikum. Lista- og tónleikaskúli verður eisini settur á stovn.
Sjónvarp Føroya og Útvarp Føroya verða skipað sum sjálvstøðugir stovnar, ikki sum KvF, og stuðlaðir fíggjarliga til burturav at framleiða føroyskt og føroyskað tilfar og at goyma mynda- og ljóðsøvnini fyri tjóðina. Stovnarnir eiga at virka sum miðlahús, har royndir við margmiðlum og samstarv við privatar framleiðarar verða skipað. Stuðul til føroyska bókaútgávu og útgávu av elektroniskum tilfari á føroyskum verður styrkt munandi. Fyriskipanir fyri bókaútgávu skulu gerast liðiligari, og stuðulsskipanirnar skulu eisini fevna um týðing av bókmentum, filmum, spølum, telduforritum o.s.fr. Harafturat skal stuðulin til orðabókagerð økjast.
Fornminnapolitikkurin verður styrktur, soleiðis at fornminni kunnu friðast og varðveitast, men samstundis verða partur av eini livandi mentan í lokaløkjunum, eitt nú við at stuðla lokalt fornminnisarbeiði. Samsvarandi hesum endamáli skal friðingarlóggávan endurskoðast og neyðuga arbeiðið at skráseta øll fornminni í Føroyum gerast sum skjótast.
Uttanríkismál[rætta | rætta wikitekst]
Føroyar skulu menna beinleiðis samstarv við so nógvar tjóðir sum gjørligt mentanarliga, politiskt og búskaparliga. Føroyar skulu leggja dent á at tryggja mannarættindi og rættindi hjá føroysku tjóðini og øðrum smátjóðum í heiminum. Føroyar skulu virka miðvíst fyri altjóða reglum og samstarvi um havumhvørvisvernd og burðardygga tilfeingisnýtslu. Føroyar stovna sendistovur í útvaldum londum og samstarva annars við Norðurlond um uttanlandsumboðan. Konslar verða settir í øðrum londum. Føroyar gerast sjálvstøðugur limur í Sameindu Tjóðum (ST). Samstarvið millum londini í útnorðri verður styrkt, og øll londini og økini kring Norðuratlantshav samstarva um havumhvørvisvernd og tilfeingisumsiting. Føroyar fáa sjálvstøðugan limaskap í Norðurlandaráðnum og í norðurlendskum sáttmálum, sum hava við sær javnbjóðis rættindi til útbúgving, arbeiði og sosialar skipanir og rættindi til at hava frítt at fara. Føroyar taka lut í samstarvi við aðrar smátjóðir kring allan heim.
Føroyar skulu virka fyri at fáa limaskap og virka í altjóða felagsskapum, og at norðurlendskt samstarv verður víðkað til eisini at fevna um grannalond okkara vestanfyri og sunnanfyri (Kanadisku økini, Skotland, Írland, Hetland, Orknoyggjar o.s.fr.). Vit gerast sjálvstøðugur limur í Sameindu Tjóðum.
Evropasamveldið[rætta | rætta wikitekst]
Tjóðveldi er ímóti limaskapi í ES. Føroyar skulu saman við hinum londunum í útnorðri miða eftir at økja um samstarvið í londini útnorðri, soleiðis at tey kunnu gerast ein mótvekt og samstarvsfelagi hjá ES. Vit gerast limur í EFTA og fáa harvið fría atgongd til ES-marknaðin og til útbúgvingar-, granskingar, og mentanarsamstarvið í Evropasamveldinum. Vit fara undir at brúka Evro sum gjaldoyra.
Hernaðarmál[rætta | rætta wikitekst]
Møguligar bindingar í verjupolitiskum spurningum skulu avgerast við fólkaatkvøðu; Føroyar skulu taka upp beinleiðis samband við síni grannalond og við NATO til tess at gera avtalu um skipanina av verjumálum. Føroyar virka fyri friði og hernaðarligari avdubbing í heiminum. Føroyar skulu vera kjarnorkufrítt øki. Føroyar skulu taka lut í altjóða samstarvi viðvíkjandi sivilari tilbúgving.
Formenn[rætta | rætta wikitekst]
Umboð á Løgtingið[rætta | rætta wikitekst]
Umboð á Løgtingið 2011-15[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir[rætta | rætta wikitekst]
Fólkaflokkurin · Framsókn · Javnaðarflokkur · Miðflokkurin · Sambandsflokkurin · Sjálvstýrisflokkurin · Tjóðveldi
- ↑ 1.0 1.1 1.2 Parties and Elections in Europe: The database about parliamentary elections and political parties in Europe, by Wolfram Nordsieck
- ↑ Christina Bergqvist (1 January 1999). Equal Democracies?: Gender and Politics in the Nordic Countries. Nordic Council of Ministers. pp. 318–. ISBN 978-82-00-12799-4.


text:
Í røðu síni fyri regattuni segði Jógvan Arge:
”Tað er sjálvsagt, at allur tann føroyski regattaflotin leggur inn í Nólsoy á eini slíkari rundferð millum oyggjarnar. Hátíðardámur er yvir bygdini, og hann er ikki minni yvir flotanum, ið umboðar so týdningarmiklar lutir úr okkara søgu.
Nólsoyingar stóðu einafremstir í raðnum, tá føroyingar tóku upp aftur siglingina millum lond.
Nólsoyar Páll stóð á odda fyri at eggja føroyingum til sigling og skipabygging til tess at koma burtur úr teimum trongu bondum, sum einahandilin hevði samfelagið í.
Hann tók saman við øðrum upp á seg at byggja fyrsta havgangandi far føroyinga í øldir burtur úr rovunum av einum skipi, sum var farið á land í Hvalba. Smíðað varð á Fløtuni fríðu suðuri í Vági, og ”Royndin Fríða” fór úr bakkastokki fyri nærum 210 árum síðani, tann 6. august í 1804.
Eigararnir fóru at sigla millum lond við henni at avreiða vørur úr Føroyum og útvega vørur til Føroya.
Hóast hetta var í trongum tíðum, stríddist einahandilin við hond og fót móti, men krígsumstøður í Norðuratlantshavi gjørdu, at handilin hevði ilt við at halda sínum egna skipasambandi við Føroyar uppi. Tað elvdi til vørutrot og mattrot í Føroyum, og tað lítla, sum ”Royndin Fríða” við bit og slit slapp at sigla, gjørdi góðan mun.
Siglingin varð Nólsoyar Pálli at bana í 1808, men her var kveiktur ein logi, sum ikki slóknaði aftur. Tað var greitt, at skuldu føroyingar nakrantíð fáa frían handil, so máttu nakrar treytir lúkast. Ein var, at teir dugdu at sigla um høvini og ein onnur, at teir høvdu skip sjálvir.
Bygdu skip í Nólsoy
Bróður Nólsoyar Páls, Jákup Nolsøe, og aðrir lærdu føroyingar siglingarfrøði, og Jákup var eisini millum teirra, sum eggjaðu føroyingum til at byggja síni egnu før til sigling og fiskiskap. Nógvum av hesum vóru nólsoyingar uppií.
Í 1810 bygdu nólsoyingar og suðringar 14 tons stóru ”Nøvendigheden” suðuri í Hvalba. Síðani fóru nólsoyingar at byggja skip her úti á Malarenda. Í 1813 kom skonnartin” Færø”.
Í 1818 bygdu teir 9 tons sluppina ”Jubelfesten”.
Í 1834 vildu myndugleikarnir hava ein yvirdekkaðan bát, tí so nógvar vanlukkur høvdu verið við opnum bátum. Pól í Búð fekk hetta arbeiði, og burtur úr kom ein skonnart upp á 8 ½ tons. Hon fekk navnið ”Nolsøe” og var til fiskiskap í eitt ár. Síðani sigldi hon fyri handilin og var tveir túrar í Hetlandi eftir skifursteini.
Í 1848 bygdu nólsoyingar sær sluppina ”Haabet”, sum var 16 tons. Hon hevði røðir, so hon kundi rógvast í stilli. Í 1859 bygdu teir eina aðra slupp,. ”Simon Petrus”, sum var um 10 tons.
Beinleiðis úr slupptíðini
Tað gekk ikki væl at fáa gongd á fiskiskap undir Føroyum við deksførum, men tær fyrstu neyðugu royndirnar vórðu gjørdar. Sum fráleið fór at bragda, og tí eiga vit enn dagin í dag undangonguskip sum ”Westward Ho” og ”Jóhonnu”, sum komu í flotan stutt eftir, at Trappubrøðurnir í Havn høvdu fingið gongd á sluppfiskiskapin í 1872.
Hesi bæði skipini hava beinleiðis samband aftur til byrjanina av tí føroyska vinnusamfelagnum, sum vit enn dúva uppá, tó at nýggjar tíðir hava havt við sær nýggj skip, nýggjar fiskihættir, nýggjar fiskileiðir og nýggjar virkingarhættir.
Her eru eisini onnur skip, sum umboða yngri tíðir, onnur snið, aðrar fiskihættir og aðra nýtslu.
Hvørt sum eitt eru tey valaumboð fyri stríð og tíðir, sum hava sett sín egna dám á Føroyar og føroyingin fram í okkara tíð. Dámurin er so ramur, at fólk vilja ikki av við hann. Tí verða skip og deksfør varðveidd í býum og bygdum kring landið og sjálvboðin feløg stovnað at taka sær av hesum.
Vit lata tøkkina fara til Felagið Træseglskip sum meginfelag fyri hesum átøkum og siga stóra takk fyri tað, sum tit gera fyri at varðveita hesi týðandi minni um farna tíð – tykkum til sóma og okkum øllum til fragd.
Vandaferð úr Grønlandi
Nólsoyingar eru tiltiknir bátasmiðir og sjómenn. Jóhan í Garði segðist hava smíðað 1000 bátar, tá hann á ellisárum legði árarnar inn. Ove Joensen róði alla leiðina úr Nólsoy til Keypmannahavnar einsamallur við ”Dianu Victoriu”.
Útlendingar hava varðveitt skonnartina ”Marité”. Hon varð keypt at nýta til ymisk mentanarlig endamál. Henni vóru eitt nú nólsoyingar við eina vandaferð úr Grønlandi. Teir fingu ein rangan sjógv, sum slongdi ”Íran” hjá miðvingum fyri borð, meðan ”Havtór” hjá nólsoyingum lá og bresti á dekkinum. Við dirvi og mansmóti varð hann høgdur sundur á dekkinum og varpaður fyri borð í fleiri stykkjum. Hetta er alt dokumenterað við myndum, sum sjálvur Ove tók av bátadekkinum.
Palli hjá Mil á Miðgerði visti, at ”Marité” var góðari lensari, og ætlaði skiparin Edmund í Nólsoy at lensa seg burtur úr vandanum, so mælti hann honum til at hava fulla ferð á motorin. ”Marité” fór nú sum ein skreiðifjøl eftir sjónum, og bert eitt sindur av froða kom fram á dekkið. Soleiðis sigldu teir í 16 tímar til teir komu úr illveðrinum.
Fjølbroytt bygd
Nólsoy er ein partur av Havnar kommunu. Vit hava verið saman í eini 10 ár og okkum dámar felagsskapin. Vit hava gott samstarv við bygdafólkið og royna eftir førimuni at stuðla undir at dagføra bygdina. Uttan at reypa, so haldi eg, at tað er farið at síggjast aftur.
Vit royna eisini at stuðla undir virksemi í Nólsoy til tess at fáa so góðan trivnað, sum til ber. Nólsoy er vorðið rættiligt útferðarmál hjá eitt nú havnafólki. Fólk í øllum aldri, frá barnagørðum til pensjonistafeløg, stevna til Nólsoyar og eru fegin um móttøkuna. Útlendskum ferðafólkum dámar eisini at uppliva friðin og náttúruna í Nólsoy.
Nólsoyingar hava eitt fjølbroytt felagslív. Her verður dansað, sungið og kvøðið. Her verður granskað á hægsta stigi. Her fer vindmylla at mala nakað skjótt. Her verður sjónleikur spældur, her verður skrivað, málað og yrkt – og tónasmiðirnir gera løg. Her eru øll vælkomin, og nólsoyingar leggja dent á, at gestirnir kenna seg væl.
Við hesum orðum fari eg at vegna nólsoyingar og Havnar kommunu at bjóða tykkum vælkomnum higar við tykkara snotuliga flota. Ynski tykkum ein góðan steðg – og góða ferð inn á Skálafjørðin seinni í dag.
---


text:
Ovurfiti
Ovurfiti verður mett út frá BMI-talinum. Eitt BMI omanfyri 25 verður roknað sum fiti, og er BMI omanfyri 30 er talan um ovurfiti. Ovurfiti og diabetis 2 eru millum størstu heilsutrupulleikarnar kring allan Vesturheimin og tilburðirnir av ovurfita og diabetis 2 økjast á hvørjum ári. Kanningar, ið áður eru gjørdar í USA, Fraklandi, Svøríki og Bretlandi hava víst, at ovurfiti og diabetis økist. Ovurfiti hevur ótrúliga nógvar irriterandi trupulleikar við sær; yvirvekt og fiti økja m.a. vandan fyri diabetes 2 og hjarta- og æðrasjúkum, serliga um fitin situr um miðjuna. Likam okkara hevur feittgoymslur, sum eru neyðugar fyri, at likamið kann virka, sum tað skal. Um feittgoymslurnar eru ov stórar, er persónurin ov feitur. Feittgoymslurnar gerast ov stórar, um ein tekur meira orku inn, enn ein brennur. Við øðrum orðum: feitur verður tann, ið etur ov nógv og/ella rørur seg ov lítið. Ovurfiti kann arvast, men lívshátturin er kortini sera avgerandi fyri, um ein gerst feit/ur. Sambært WHO er økta mongdin av fitiríkum mati, salt og sukur, saman við ov lítlari rørslu orsøkin til økingina av ovurfita í heiminum í dag. Læknarnir hava tí forskriva matarvarni og venjing, sum neyðug amboð ímóti ovurfita. Hetta fokusera miðlarnir og handilsvinnan á, og kappast tí um at veita røttu venjing, kost, matarvanar og ráðgeving um rætta livimátan. Skeivur kostur og ov lítil rørsla hava við sær yvirvekt og ov høgt blóðtrýst, kolesterol og blóðsukur. Tað kann hava við sær diabetes 2 og viðvirka til hjarta- og æðrasjúkur. Eisini fáa fleiri, sum viga ov nógv, trupulleikar við ryggi og knøum. Somuleiðis fáa mong kensluna av tvørrandi sjálvsáliti.
Hevur tú ov nógv kolesterol í blóðinum, veksur vandin fyri hjarta- og æðrasjúkum, sum til dømis blóðtøppum. Tess feitari mat, tess meiri kolesterol í blóðinum. Ovurfiti kann m.a. føra til strongd. Men strongd kann eisini føra til ovurfita. Ein ástøði í 2012 greiðir frá hvussu hetta hongur saman. Saman við ítrottagranskarinum, M. Dyrstad á UiS vendur Brynjar Foss sjóneyguna á sambandið millum strongd og ovurfita. Kanningin hjá teimum varð m.a. útgivin í tíðarritinum Medical Hypothoteses. Brynjar Foss og M. Dyrstad hava verið ígjøgnum fleiri ymiskar kanningar um evnið. Kanningin staðfesti, at øking í vektini og hækkan av kolestorol talinum, kroppurinsa svar uppá strongd, var mundandi hægri hjá fólki, ið orsaka av strongd høvdu tikið uppá í vekt. "Hevur ein ov høgt kolistoroltal, sær tað út til, at ein hevur lættari við at blíva ovurfeitur", sigur Brynjar Foss. Brynjar Foss og M. Dyrstad føra fram teirra hypotesu, um at strongd og ovurfiti styrkja um hvørt annað við sonevndari positivari afturkopling. Faktorur A økir faktor B, ið aftur økir um faktor A. Øking í vekt kann møguliga útloys strongd, ið aftur kann útloysa størri øking av vektini. Eisini tað at tapa seg kann útloysa leysgevan av kolesterol, ið aftur kann útloysa strongd og soleiðis mótvirka framhaldandi vekttapi, sigur Brynjar Foss og leggur afturat: "Tá tú byrjar at eta minni, so minkar kroppurin um fobrenningina. Byrjar tú at trena meira, so økir kroppurin um svongdarkensluna. Tá tú tekur uppá, so verður kroppurin strongdur" [1].
Ovát, vánalig heilsutrygd og lutfalsliga stórt fátækradømi eru millum fremstu orsøkir til, at USA hevur nógv ovurfeit fólk. Meir enn triði hvør vaksni amerikanari og 17 prosent av børnum og tanáringum eru ovurfeitir. Tølini úr OECD eru nøkulunda óbroytt 2003-2013, vísir ein kanning í 2014. Sambært kanningini er parturin av 2-5 ára gomlum, sum eru ovurfeit tó, farin úr 13,9 prosentum í 2003 niður í 8,4 prosent í 2012 [2]. Sodavatn og ringir kostvanar annars er ein av størstu orsøkunum til, at nógv fólk eru ovurfeit í USA.
Listi[rætta | rætta wikitekst]
Tøl frá WHO í 2010 siga, at Nauru er tað landið í heiminum við flest ovurfeitum fólkum. Á listanum niðanfyri síggjast tey tíggju londini í heiminum, sum sambært WHO í 2010 hava flest ovurfeit fólk.


text:
Í hesi verkætlanini verður tín arvastrongur lisin og talgildaður og møguliga nýttur til at seta saman eitt føroyskt tilvísingargenom. Kannað verður ikki, hvat dáturnar siga um møguligar sjúkur og eginleikar hjá tí einstaka. Dáturnar verða harafturat einans viðgjørdar í samlaðum høpi og tískil kann einki sigast um tínar ítøkiligu arvaeginleikar. Tú fært tí onga afturboðan í sambandi við luttøkuna í hesi verkætlanini, t.v.s. at tú fært ikki boð um nøkur úrslit í sambandi við, at tín arvastrongur verður lisin.
Tín luttøka í øðrum verkætlanum
Játtar tú seinni, at tínar dátur kunnu verða brúktar í øðrum góðkendum granskingarverkætlanum, skalt tú møguliga taka støðu til, um tú ynskir afturboðan um ílegubrek ella hjáfinningar, sum tann kanningin avdúkar. Ein hjáfinning er eitt hjáúrslit, sum liggur uttan fyri kanningarøkið í ávísu verkætlanini, og sum verður funnið av tilvild. Í teim førum, har ein kanning avdúkar ílegubrek ella óvæntað úrslit, sum hava við sær álvarsligar ílegugrundaðar sjúkur, fáa luttakarar altíð afturboðan, um møguleikarnir fyri munandi fyribyrging ella viðgerð eru til staðar.
Slík afturboðan verður altíð gjørd út frá gjølligari læknafakligari meting, sum er gjørd í samráði millum læknan, sum er kliniskur ábyrgdarhavari í verkætlanini, og í minsta lagi ein óheftan serfrøðing í ílegusjúkum.


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Føroyingar hyggja nógv í skíggja í frítíðini
Tríggir fjórðingar av føroyingum hyggja í skíggja meir enn ein tíma um dagin í frítíðini.
Tað vísir nýggjasta Gallup-kanningin, sum Fólkaheilsuráðið hevur latið gjørt í eini roynd at finna útav, hvussu leingi føroyingar hyggja í skíggja - tað veri seg bæði teldu, teldli, fartelefon og sjónvarp.
Meðan, ein lítil fjórðingur av teimum spurdu segði seg hyggja undir ein tíma um dagin, svaraði meir enn helvtin, at tey hyggja upp til tríggjar tímar um dagin eftir skíggja í frítíðini.
Seinasti fimtingurin nýtir meira enn tríggjar tímar av frítíðini frammanfyri skíggjanum.
Serliga tey ungu hyggja nógv.
Ein lítil helvt av teimum millum 15 og 24 ár hyggja í skíggja meir enn tríggjar tímar um dagin - tá tey hava fingið frí frá skúla ella arbeiði.
Næstan fjórði hvør av teimum ungu nýta fleiri enn fimm tímar av frítíðini frammanfyri skíggjanum.
Sí eisini


text:
Stuðul latin til 13 nýggjar verkætlanir
Granskingarnevndin hevur á fundi 26. mai játtað stuðul til 13 nýggjar granskingar-verkætlanir. Til samans eru játtaðar kr. 6.861.761 til verkætlanir innan økini mentan, samfelag, náttúra og náttúrutilfeingi og heilsu.
Umsóknirnar, sum hava fingið játtað stuðul úr Granskingargrunninum í 2014, eru:
Mentan:
Hans Harryson: Almendidaktiski parturin í læraraútbúgvingini
Ph.d. verkætlan á Námsvísindadeildini á Fróðskaparsetrinum – játtan kr. 497.000
Ann Sølvia Lydersen Jacobsen: Gravir og landslag í Føroyum í víkingaøld
Ph.d. verkætlan á University of Aberdeen – játtan kr. 1.122.903
Náttúra og náttúrutilfeingi:
Ása Johannesen: Persónleiki hjá rognkelsum (Cyclopterus lumpus) og hvussu hesin ávirkar teirra nyttu sum reinsifiskur. Verkætlan á Fiskaaling – játtan kr. 651.000
Anni Djurhuus: Samanseting og vistfrøði av smáveru samfeløgum á sjófjøllum og bankum í Indiska havinum
Ph.d. verkætlan á Oxford University – játtan kr. 298.765
Agnes Mols Mortensen: Saccharina latissima (Breiðbløðkutur sukurtari) frá spora til borðisk: hvussu árstíð, tøðsølt og aldu/streym eksponering ávirka góðsku og vøkstur
Verkætlan á Tari - Faroe Seaweed – játtan kr. 645.752
Louise Meier Carlsen: Kanning og menning av vitanini hjá støddfrøðilærarum um nýtsluna av CAS í algebrafrálæruni í skúlunum.
Ph.d. verkætlan á Námsvísindadeildini á Fróðskaparsetrinum – játtan kr. 212.760
Maria Dam: Menning av førleikum til at fremja kanningar av perfluoreraðum evnum í fiski í granskarasetrinum iNOVA
Verkætlan hjá Umhvørvisstovuni, Fróðskaparsetrinum, Heilsufrøðiligu Starvsstovuni, Deildini fyri Arbeiðs- og Almannaheilsu og fleiri vinnufyritøkum á iNOVA – játtan kr. 648.000
Hans Atli Dahl: Sekvensering av Norðhavssilda (Clupea harengus) genominum og menning av einum genetiskum stovnsumsitingaramboði. Hergen 2014 verkætlanin.
Verkætlan á Amplexa Genetics og iNOVA – játtan kr. 500.000
Samfelag:
Hermann Oskarsson: Áhaldandi óeffisient útluting í smáum tilfeingistreytaðum búskapum
Verkætlan á Søgu og samfelagsdeildini á Fróðskaparsetrinum – játtan kr. 340.000
Heilsa:
Magni Mohr: Møðis- og hvíldartíðin (recovery) í ymiskum vøddabólkum aftaná fótbóltsdystir í væltrenaðum leikarum - effektin av fleiri dystum við stuttari hvíldartíð
Verkætlan á Gøteborg Universitet – játtan kr. 218.550
Amanda Gratton Vang: Ein preklinisk kanning av Fosfodiesterase 8A sum eitt terapeutiskt mál í tarmbrunasjúkum
Verkætlan á Landssjúkrahúsinum – játtan kr. 533.401
Jónrit Halling: Kviksilvur dálking og D-vitamin støði í móðurlívi – sambandið millum hesi og autismu.
Verkætlan á Deildini fyri Arbeiðs- og almannaheilsu – játtan kr. 193.650
Rudi Kollslíð: Ættar hyperkolesterolemi í Føroyum
Ph.d. verkætlan á Landssjúkrahúsinum – játtan kr.1.000.000
48 umsóknir vóru um stuðul og søkt var um í alt 37 mió. kr.
Á fundinum fegnaðust granskingarnevndarlimirnir um, at fakliga stigið á umsóknunum er hækkað munandi seinnu árini. Tey vóru samd um, at var játtanin tøk, kundi nevndin havt latið tað dupult í stuðli, tí tað vóru nógvar heilt góðar verkætlanir, sum avgjørt vóru stuðulsverdar, men sum tað ikki var rúm fyri i hesum umfarinum.
Næsta umsóknarfreist hjá Granskingargrunninum verður væntandi 15. februar 2015 kl. 12. Hetta er treytað av játtan á fíggjarlógini fyri 2015.
Longu 1. september 2014 kl. 12 er freist til at søkja stuðul til heilsugransking úr Sjúkrakassagrunninum. Neyvari kunning um hetta verður tøk í næstum.
Tilsamans eru nærum 150 verkætlanir stuðlaðar úr Granskingargrunninum, síðani hann var settur á stovn. Yvirlit og status yvir allar verkætlanir, sum hava fingið stuðul til og við 2013 sæst her


text:
Ódnin Irma nærkast nú Florida við einari øgiligari ferð, svarandi til 200 kilometrar um tíman. Tað skrivar CNN.
Irma hevur higartil lagt fleiri karibiskar oyggjar nærum í oyði. Oyggjarnar Sint-Maarten og Barbuda eru serliga illa raktar, har upp til 90% av býnum er oyðilagt. Oyggjar sum Puerto Rico og Dominikanska Lýðveldi hava eisini tikið skaða.
Í Florida hevur man í fleiri dagar arbeitt uppá at fyrireika seg uppá støðuna og at burturflyta fólk. Nú er tó boðað frá, at tey ið ikki eru blivin burturflutt, mugu vera verandi har tey eru. Tað snøgt sagt ov vandamikið at fara út nú. Fólk vera mæld til at halda seg innandura, helst í kjallarum ella rúmum ið ikki hava vindeygu.
Fólk ið sita eftir hava fyrireikað seg, við at keypa innundir seg. Allir matvøruhandlar eru skrædlaðir fyri mat og drekka, tí fólk vita ikki hvussu leingi tað verður inntil skil er komið á støðuna aftur.
Tá himmalin er myrkast síggjast stjørnurnar best
Tað eru ikki nógv, sum í friðartíð hava upplivað so stóra sorg, sum Fríðbjørg Jensen. Av sjey børnum hevur hon lagt fýra í...


text:
Ítróttarfelagið Smæran fimm ár á baki.
08. Apr 2015
Í samband við at ítróttarfelagið Smæran hevur fimm ár á baki, verður eitt stórt familjutiltak í Skúlanum við Løgmannabreyt leygardagin 11. apríl. Tiltakið byrjar...
les meir
Limagjald
02. Apr 2015
1.apríl er dagurin, tá limagjaldið til Smæruna eigur at verða goldið. Um onkur ikki hevur goldið limagjald, er tað sera lætt at stovna...
les meir
Grand Prix í boccia 2015
07. Feb 2015
Í dag leygardagin 7. feb. 2015 var seinasta umfar í Grand Prix kappingini í boccia. Talan var um eina spennandi kapping, bæði...
les meir
Grand Prix í boccia
05. Feb 2015
Nú leygardagin 7. feb. kl. 14.00 verður triðja og seinasta umfar í boccia í Skúlanum við Løgmannabreyt. Hetta er seinasta...
les meir
Svimjikapping 04.02.2015
04. Feb 2015
Í dag 4. feb. var svimjikappingin hjá Smæruni. Tað vóru 15 luttakarar, sum kappaðust í íalt 10 kappingum. Tað var gleðiligt at...
les meir
Vetrakapping í svimjing 2015
28. Jan 2015
Kappingin verður í svimjihøllini í Gundadali. Mikudagin 4. februar kl 17.15 Freistin er leygardagin 31. jan. ...
les meir
Grand Prix í boccia
19. Jan 2015
Annað umfar í boccia verður 24. jan. kl. 14.00. í Skúlanum við Løgmannabreyt Tilmelding á ifsmaeran@gmail.com árenn fríggjadagin kl...
les meir
Grand Prix í boccia 2015
10. Jan 2015
Í dag var fyrsta umfar í Grand Prix í boccia. Tá ið triða umfar er leikt, verða ferðasteyp handað vinnaranum. Úrslitini fyri tey...


text:
Æða
Æðan (frøðiheiti Somateria mollissima) er einasti fuglur av antarsløgunum, sum nógv er til av í Føroyum. Steggin er nevndur æðublikur, stundum bara blikur. Uppi á høvdinum er hann svartur, aftantil um vangarnar og haðani aftur um nakkan er hann vakurt bleikgrønur, á hálsinum og bakinum mest hvítur. Bringan er bleikt reydlig, og í neðra er hann svartur. Æðan, t. e. bøgan, er smáflekkut av dimmum og bleikari brúnum. Allar ársins tíðir síggja vit tær liggja í størri ella minni flokkum fram við strondini, stundum uppi á sjóvarklettunum, men mest á floti. Gongulagið er tungt, og flogið — ja, oftast flúgva tær so lágt, at føturnir klamsa eftir vatnskorpuni;tað sær lókut út, men helst munna tær gera tað tí, at tá nýta tær føturnar til at geva sær meira ferð. Men so mikið kringari eru tær á sjónum, svimja skjótt og danda lættliga á alduryggjunum, kava gjøgnum brotini og kunna taka sær æti frá botni á 30 favna dýpi. Tó dámar teimum best at vinna tað á grynri vatni, helst minni enn 5 favna. Føði teirra er mest taralýs, smákrabbar, kræklingar og aðrir lítlir skelfiskar. Stundum koma tær upp við einum størri krabba, sum tær halda eftir aðrari klónni og berja niður í vatnskorpuna, til beinini detta av honum.
Um várið fara tær at hugsa sær um reiður. Best dámar teimum fram við sjóvarstrondini, bara tær har kunna fáa frið. Ikki so fáar fara langt inn í hagan, ja, summar høgt upp ímillum fjøll. Fólk undrast ofta á, at tær — sum ikki sýnast at orka so fræít at flúgva, at tær fáa føturnar upp úr sjónum — við sínum tunga og seinføra gongulag kunna rugga sær niðan hagar. Men kemur tú dáttliga fram at reiðri teirra, so fært tú at síggja, at tær eru ikki so tungfloygdar. Og seint á kvøldi eru tær mangar ferðir sæddar koma flúgvandi oman úr fjøllunum og hava sett seg á sjógvin, ivaleyst til at fáa sær at eta. Sjálvsagt flúgva tær so niðan aftur við, men tað er um hádimmið, so tá svevur fólk, heldur ikki er summarnáttin so ljós, at flúgvandi fuglur kennist uttan heilt nær. Reiðrið er klætt við mosa ella deyðagrasi. Eggini eru 4, stundum 5. Mjúkt og lýtt liggja tey — æðan roytir dún av sær sjálvari til at hava uttan um tey, og tá ið hon flýgur av, breiðir hon dún afturyvir, so tey skulu ikki kólna. Æða er sjaldsama spakur fuglur. Stundum eiga tær har, sum nógv fólk gongur, og tá kunna tær við tíðini gerast so spakar, at tey kunna lyfta tær av reiðrinum, taka dúnið og leggja tær á aftur. Æðudún er dýra-bar vara, og tí hava menn summstaðni friðlýst hólmar og sker til æðuvarp, og kunna hava góða inntøku av teimum. Fyrra partin á sumri skifta blikarnir lit; eina tíð er einki hvítt á teimum uttan tær stóru fjaðrarnar uppi á veingjunum; og tá teir so missa tær, eru teir líkir æðuni.
Ungarnir steðga so at sigá einki í reiðrinum. Teir eru fermir til fóts, og sjálvt teir, sum eru uppi millum fjalla, hava ikki langa tíð um at vinna oman. Høgum homrum springa teir útav, og lættir sum eitt fjaðratyssi dala teir hóvliga niður á jørð. Frá fyrst teir eru komnir á sjógv, eru teir at siga líka kringir at svimja og kava sum tær gomlu. Tá ið nakrar tamar dunnur bøla samtíðis uttan um ein hyl, sæst tað, at summar vilja taka sær fleiri ungar, enn tær eiga og aðrar tykjast glaðar við at sleppa av við sínar; sama man vera við æðunum, tí summar síggjast við sjey — átta ungum, summar bara við einum. Ikki er leingi, til ung-arnir eru vaksnir, og tá líkjast teir allir nógv æðunum; men tá ið líður út á heystið, er lætt at kenna teir ungu blikarnar frá, tí tá eru teir bringuhvítir. Og nú eru teir gomlu blikarnir komnir í sín skreytiliga búna, sum teir bera næstan alt árið. Tað er hugnalig sjón at síggja smáflokkarnar av gomlum og ungum, blikum og bøgum floytandi sær fram við landi og hoyra teirra blídliga "ov ov" og "gogg gogg gogg" í tí lýggja veðrinum — eitt av prýðum Føroyalands.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
28. mars 2017Nr. 28
Kunngerð um fiskiskapin hjá skipum undir norskum flaggi í føroyskum sjógvi í 2017
Við heimild í § 9, stk. 1, nr. 4, 6, 7 og 13, § 9, stk. 2, § 10, stk. 6, § 25 og § 40, stk. 2 og 3 í løgtingslóg nr. 28 frá 10. mars 1994 um vinnuligan fiskiskap, sum broytt við løgtingslóg nr. 58 frá 2. juni 1995, § 6 í løgtingslóg nr. 92 frá 13. juni 1995, løgtingslóg nr. 50 frá 20. mai 1996, løgtingslóg nr. 64 frá 20. mai 1996, løgtingslóg nr. 84 frá 6. juni 1997, løgtingslóg nr. 69 frá 18. august 1998, løgtingslóg nr. 80 frá 8. mai 2003 og løgtingslóg nr. 107 frá 3. november 2016, verður ásett:
Kapittul 1
Virkisøki
§ 1. Kunngerðin fevnir um fiskiskap eftir botnfiski, svartkjafti og makreli í føroyskum sjógvi við skipum undir norskum flaggi samsvarandi sínámillum fiskiveiðiavtalu millum Føroyar og Noreg.
Kapittul 2
Fiskiskapur eftir botnfiski
§ 2. Loyvt er skipum undir norskum flaggi at royna í føroyskum sjógvi eftir hesum fiskasløgum og nøgdum í 2017:
1) Longa, blálonga: 2.000 tons.
2) Brosma: 1.700 tons.
3) Upsi: 567 tons.
4) Onnur fiskasløg: 800 tons.
Stk. 2. Kvotan, sambært stk. 1, nr. 4, kann bert fiskast sum hjáveiða í fiskiskapi eftir botnfiski.
Stk. 3. Tá fiskað verður sambært stk. 1, kunnu í mesta lagi 12 fiskifør vera til fiskiskap í senn.
Hjáveiða
§ 3. Í fiskiskapi sambært § 2 skal samlaða hjáveiðan av øðrum fiskasløgum enn longu, blálongu, brosmu og upsa, til eina og hvørja tíð ikki vera meira enn 25% av allari veiðuni umborð. Tó kann hjáveiðan vera upp til 30% fyri hvørt samdøgur. Hjáveiðan verður roknað av kvotuni sambært § 2, stk. 1, nr. 4.
Reiðskapur
§ 4. Fiskiskapurin, sambært § 2, kann bert fara fram við línu ella gørnum, tó er loyvt at veiða upsa við troli.
Stk. 2. Veiða við bummtroli er ikki loyvd. Partroling er ikki loyvd. Loyvt er bert at royna við einum troli í senn.
Stk. 3. Í beinleiðis veiðu eftir upsa er loyvt, í 8 teimum aftastu metrunum, at nýta 135 mm í posanum. Beinleiðis veiða eftir upsa merkir, at meira enn 50% í hvørjum háli er upsi.
Stk. 4. Tvørmátið á tráðnum í posanum, 8 teir aftastu metrarnar av trolinum, eigur ikki at fara upp um 8 mm. Netið framman fyri posan, millumstykkið, skal ikki vaksa í ummáli úr forkanti í afturkant, og pláturnar í yvirpartinum og undirpartinum skulu vera eins. Meskarnir í hvørjari plátu skulu vera skornir eftir síðu og ikki í nøkrum føri eftir leggi. Posin skal vera úr rektangulerum plátum, har yvirpláturnar og undirpláturnar eru eins. Ummálið í forkanti á posanum má ikki vera víðari enn afturkanturin á millumstykkinum. Loyvt er at sneiða 3 teir aftastu meskarnar inneftir.
Stk. 5. Tað er ikki loyvt at snøra posan ella á nakran hátt at bera so í bandi, at meskarnir ikki standa fult mát. Tó er loyvt:
1) at knýta tilfar, ið bara verður fest framman og á síðurnar á undirsíðuna av trolposanum fyri at minka um slit,
2) at lata festið til gjørðina ganga gjøgnum spellið og møguliga vera fest í spellið, tó soleiðis, at spellið ikki liggur fast at posanum av hesi orsøk.
Stk. 6. Tað er ikki loyvt at brúka gjarðir, rundstroppar, tó er loyvt at hava eina gjørð, lyftistropp, í posanum til at býta sundur við. Gjørðin skal ikki vera styttri enn 70% av ummáli trolposans, mált við strektum meski tvørturum á posanum á tí staðnum, har gjørðin er fest til posan.
Merking av reiðskapi
§ 5. Allar boyur á faststandandi ella drívandi reiðskapi, so sum línureiðskapi og gørnum, skulu vera merktar við kallibókstavunum og havnarkenningarnummarinum hjá fiskifarinum. Allar endaboyur skulu hava eina minst 1,5 metur høga stongboyu við vimpli við havnarkenningarnummari.
Kapittul 3
Fiskiskapur eftir svartkjafti
§ 6. Fiskifør undir norskum flaggi kunnu fiska upp til 34.800 tons av svartkjafti í føroyskum sjógvi í 2017.
Stk. 2. Í mesta lagi 28 fiskifør í senn kunnu vera til fiskiskap sambært stk. 1. Harumframt kunnu upp til 15 fiskifør leita eftir fiski uttan fyri høvuðsleiðina, sum til eina og hvørja tíð er ásett av føroyska fiskiveiðieftirlitinum.
Fiskileiðir
§ 7. Loyvt er ikki at royna eftir svartkjafti við troli á teimum leiðum nevndar í stk. 2 og 3.
Stk. 2. Á landgrunninum innan fyri linjur drignar millum hesi støð og í hesi raðfylgju:
1) 62°50'00"N, 07°11'00"V
2) 62°53'00"N, 06°40'00"V
3) 62°50'00"N, 06°10'00"V
4) 62°43'00"N, 05°38'00"V
5) 62°32'00"N, 05°02'00"V
6) 62°25'00"N, 04°15'00"V
7) 62°19'00"N, 04°00'00"V
8) 62°01'00"N, 04°00'00"V
9) 61°17'00"N, 04°56'00"V
10) 60°26'00"N, 06°10'00"V
11) 60°26'00"N, 06°32'00"V
12) 60°35'00"N, 06°35'00"V
13) 61°23'00"N, 07°30'00"V
14) 61°25'25"N, 08°01'00"V
15) 61°32'48"N, 08°20'30"V
16) 61°49'00"N, 08°41'50"V
17) 62°00'00"N, 10°00'00"V
18) 62°40'00"N, 10°00'00"V
19) 62°40'00"N, 08°00'00"V
20) 62°50'00"N, 07°11'00"V
Stk. 3. Á Føroya Banka innan fyri linjur drignar millum hesi støð og í hesi raðfylgju:
1) 60°50'00"N, 07°57'00"V
2) 61°03'00"N, 07°57'00"V
3) 61°15'30"N, 08°16'00"V
4) 61°13'20"N, 08°42'12"V
5) 61°00'00"N, 09°11'00"V
6) 60°48'40"N, 09°25'00"V
7) 60°24'00"N, 09°07'00"V
8) 60°50'00"N, 07°57'00"V
Reiðskapur
§ 8. Tá svartkjaftur verður veiddur við uppsjóvartroli, mugu meskarnir í trolinum ikki vera minni enn 35 mm.
§ 9. Trolið skal hava innsetta skiljirist, tá roynt verður eftir svartkjafti á leiðunum norðan fyri 60°20'00''N, og sunnan fyri eina linju drigna í ein beinan eystan úr punktinum 63°00'00''N, 06°00'00''V og út á fiskimarkið, og 315° rættvísandi úr punktinum 63°00'00''N, 06°00'00''V og út á fiskimarkið.
Stk. 2. Ristseksjónin skal setast inn framman fyri posan. Ristin skal hava rimar við í mesta lagi 55 mm millum hvørja. Hallið á ristini skal vera 45°-60°. Op skal vera í netinum undir ristini. Opið skal vera breiddin á ristini og skal vera frítt soleiðis, at hjáveiða ótarnað sleppur út. Skjal 1 vísir skitsu av rist og ristseksjón.
Kapittul 4
Fiskiskapur eftir makreli
§ 10. Loyvt er skipum undir norskum flaggi at fiska 4.979 tons av makreli í føroyskum sjógvi í 2017. Hendan kvotan kann eisini fiskast í norskum sjógvi og í altjóða sjógvi í NEAFC skipanarøkinum.
Stk. 2. Umframt kvotuna í stk. 1 kunnu skip undir norskum flaggi fiska 45.029 tons av norsku makrelkvotuni í føroyskum sjógvi í 2017.
Stk. 3. Í mesta lagi 15 fiskifør kunnu vera til fiskiskap, sambært stk. 1 og 2, í senn.
Reiðskapur
§ 11. Tá makrelur verður veiddur við uppsjóvartroli, mugu meskarnir í trolinum ikki vera minni enn 35 mm.
Ymiskar ásetingar um útgerð umborð fyri skip, sum veiða makrel
§ 12. Gloppið millum rimarnar í pumpukassanum kann í mesta lagi vera 10 mm. Rimarnar skulu vera sveisaðar fastar. Um pumpukassin hevur hol í staðin fyri rimar, skal tvørmátið á holunum ikki fara upp um 10 mm. Hol í sliskuni, áðrenn pumpukassan, skulu ikki vera meiri enn 15 mm í tvørmát.
§ 13. Skip skulu ikki vera innrættað soleiðis, at møguligt er at tøma fisk úr tangunum yvir borð undir vatnlinjuni.
§ 14. Vørn kann krevja at fáa tekningar frá skipum, sum vísa, hvussu fongurin verður hagreiddur umborð og um tømingarmøguleikar. Skip skulu til eina og hvørja tíð hava avrit av hesum tekningum umborð.
§ 15. Fiskifør, sum ikki frysta veiðuna umborð, hava ikki loyvi at hava ella brúka sjálvvirkandi støddarskiljarar umborð. Um veiðan verður fryst ella virkað umborð, skal hetta verða gjørt beint eftir støddarskiljing.
Kapittul 5
Ymiskar ásetingar
Leiðir
§ 16. Fiskiskapur, sambært hesi kunngerð, kann bert fara fram uttan fyri linjur drignar 12 fjórðingar úr grundlinjunum, samanber tó § 7.
Stk. 2. Fiskifør, sum fiska sambært hesi kunngerð, skulu harumframt halda seg til ásetingarnar um friðað øki og reiðskap í §§ 9 a og 9 b í løgtingslógini og § 1 í kunngerð um friðað øki fyri troling, og eru eisini fevnd av §§ 8, 9, 11 og 12 í kunngerð um fiskiskapin í føroyskum sjógvi við fiskiførum, sum eru skrásett í Føroyum, og § 1 í kunngerð um tíðaravmarkað veiðibann á gýtingarleiðum fyri skip úr Noregi og ES londum.
Loyvi
§ 17. Fiskifør undir norskum flaggi kunnu bert byrja fiskiskap á føroysku landleiðunum, um tey eru á lista yvir fiskifør, sum Noreg hevur givið loyvi at fiska á føroysku landleiðunum sambært hesi kunngerð. Listin skal vera fráboðaður og góðkendur av føroyskum myndugleikum.
Hjáveiða í fiskiskapi eftir svartkjafti og makreli
§ 18. Í fiskiskapi eftir svartkjafti ella í fiskiskapi eftir makreli skal samlaða hjáveiðan av fiskasløgunum toskur, hýsa, upsi og kongafiskur hvørki fyri hvørt hál ella fyri túrin vera meiri enn 2% av samlaðu veiðuni fyri túrin ella hálið.
Stk. 2. Skiparin hevur skyldu at boða Vørn frá, er íblandingin av fiskasløgunum toskur, hýsa, upsi og kongafiskur meir enn 2% av vektini í hvørjum háli ella kasti.
Ungfiskur
§ 19. Í beinleiðis veiðu eftir svartkjafti skal íblandingin av ungfiski í hvørjum háli ikki vera meira enn 50% í tali. Svartkjaftur, ið er minni enn 23 cm, mátaður fremst úr høvdinum til aftast á stertinum, er ungfiskur.
Stk. 2. Í beinleiðis veiðu eftir upsa skal íblandingin av ungfiski í hvørjum háli, ikki vera meiri enn 30% í tali. Upsi, ið er minni enn 55 cm, mátaður fremst úr høvdinum til aftast á stertinum, er ungfiskur.
Stk. 3. Í beinleiðis veiðu eftir blálongu skal íblandingin av ungfiski í hvørjari setu ikki vera meiri enn 25% í tali. Blálonga, ið er minni enn 75 cm, máld fremst úr høvdinum til aftast á stertinum, er ungfiskur.
Stk. 4. Í beinleiðis veiðu eftir longu skal íblandingin av ungfiski í hvørjari setu ikki vera meiri enn 25% í tali. Longa, ið er minni enn 75 cm, máld fremst úr høvdinum til aftast á stertinum, er ungfiskur.
Stk. 5. Í beinleiðis veiðu eftir brosmu skal íblandingin av ungfiski í hvørjari setu ikki vera meiri enn 25% í tali. Brosma, ið er minni enn 50 cm, máld fremst úr høvdinum til aftast á stertinum, er ungfiskur.
Stk. 6. Er íblandingin av ungfiski, sambært stk. 1-5, størri enn ásetta hámarkið, skal skiparin alt fyri eitt boða Vørn frá. Skiparin hevur skyldu at upplýsa íblandingina av ungfiski, tá ið Vørn biður um tað.
§ 20. Sambært § 35, stk. 3 í løgtingslógini kann Vørn áseta bráðfeingis veiðibann fyri ávísar veiðihættir á ávísum leiðum á landleiðunum, har íblandingin av ungfiski ella hjáveiða er meira enn ásetta hámarkið. Bráðfeingis veiðibann kann lýsast fyri upp til 2 vikur hvørja ferð.
§ 21. Fiskur, ið ikki stendur hesi mát, mátaður fremst úr høvdinum til aftast á stertinum, er undirmálsfiskur:
1) Toskur, Gadus morhua, 40 cm.
2) Hýsa, Melanogrammus aeglefinus, 37 cm.
3) Reyðsprøka, Pleuronectes platessa, 40 cm.
4) Lálla, Glyptocephalus cynoglossus, 28 cm.
5) Tunga, Microstomus kitt, 30 cm.
6) Kalvi, Hippoglossus hippoglossus, 45 cm.
7) Sild, Clupea harengus, 22 cm.
8) Glaskvoysa, Lepidorhobmus whifflagonis, 25 cm.
9) Laksur, Salmo salar, 60 cm.
10) Hvítingur, Merlangius merlangus, 30 cm.
11) Stórur kongafiskur, Sebastes marinus, 30 cm.
12) Trantkongafiskur, Sebastes mentella, 30 cm.
13) Blálonga, Molva dipterygia, 60 cm.
14) Longa, Molva molva, 60 cm.
15) Brosma, Brosme brosme, 40 cm.
16) Langasporl, Coryphaenoides rupestris, 40 cm.
17) Gulllaksur, Argentina silus, 28 cm.
18) Havtaska, Lophius piscatorius, 50 cm.
19) Upsi, Pollachius virens, 45 cm.
20) Svartkalvi, Rheinhardtius hippoglossoides, 35 cm.
21) Makrelur, Scomber Scombrus, 30 cm.
Stk. 2. Veiðan av undirmálsfiski fyri hvønn túr skal ikki vera meira enn 5% av samlaðu vektini av veiðuni fyri túrin. Tó kann veiðan av undirmálsmakreli vera upp í 10% av samlaðu vektini av veiðuni fyri túrin.
Umrokningarfaktorar
§ 22. Við umrokning av fiski og fiskavørum til runda vekt skulu, umframt ásetingarnar í kunngerð um umrokningarfaktorar, hesir umrokningarfaktorar nýtast fyri svartkjaft:
1) Kruvdur, við høvdi: 1,20.
2) Kruvdur, avhøvdaður: 1,40.
3) Flak við skræðu og beinum: 2,80.
4) Flak, uttan skræðu, við beinum: 2,80.
5) Flak, uttan skræðu og bein: 2,80.
6) Fiskamjøl: 5,11.
Útblaking
§ 23. Loyvt er ikki at blaka ella sleppa fiski útaftur.
Fiskireiðskapur
§ 24. Kemur skip inn á øki, har tað ikki hevur loyvi at fiska, skal allur fiskireiðskapur vera burturstúgvaður á sínum natúrliga staði og trolwirar úrsjeklaðir.
Umskipingar
§ 25. Sambært § 10, stk. 5 í løgtingslógini er umskiping av veiðu ikki loyvd.
Stk. 2. Vørn kann tó loyva umskiping við bryggju í føroyskari havn samsvarandi galdandi NEAFC reglum hesum viðvíkjandi.
Eftirlitsstøð
§ 26. Fiskifar, sum fiskar sambært hesi kunngerð, skal, tá fiskiskapur endar og áðrenn farið verður úr føroyskum sjógvi, boða frá og sigla til eitt av niðan fyri nevndu eftirlitsstøðum:
1) ALFA 62˚00’0 N, 05˚30’0 V
2) BRAVO 60˚45’0 N, 06˚30’0 V
3) CHARLIE 62˚00’0 N, 08˚30’0 V
4) DELTA 62˚45’0 N, 07˚30’0 V
5) ECHO 60˚16’0 N, 06˚30,0 V
Stk. 2. Fráboðan, sambært stk. 1, skal sendast samsvarandi ásetingunum í kunngerð um elektroniskar fráboðanir fyri fiskifør undir norskum og íslendskum flaggi í føroyskum sjógvi og skal sendast, í seinasta lagi 2 tímar og í fyrsta lagi 12 tímar, áðrenn fiskiskapur endar.
Stk. 3. Fiskifar, sum landar í føroyskari havn, skal tó ikki sigla til eftirlitsstað ella boða frá til eftirlit sambært stk. 1.
Stk. 4. Fiskifar, sum eftir fráboðan sambært stk. 1 fær boð frá Vørn um at sigla beinleiðis úr føroyskum sjógvi, skal tó ikki sigla til eftirlitsstað sambært stk. 1.
Fráboðanarskyldur
§ 27. Fiskifar undir norskum flaggi, sum hevur loyvi at fiska í føroyskum sjógvi, sambært hesi kunngerð, skal boða frá samsvarandi ásetingum í kunngerð um elektroniskar fráboðanir fyri skip undir norskum og íslendskum flaggi í føroyskum sjógvi.
Kapittul 6
Revsireglur og gildiskoma
Revsing
§ 28. Brot á §§ 3-5, 7-9, 11-13, § 14, 2. pkt, §§ 15-18, § 19, stk. 6, § 21, stk. 2, §§ 22-24 og 26 verða revsað við sekt, er ikki harðari revsing ásett eftir aðrari lóg. Á sama hátt verður revsaður tann, sum umskipar uttan loyvi, sambært § 25, ella ikki ger eftir boðum ella fylgir boðum sambært § 14, 1. pkt.
Stk. 2. Er brot framt av partafelag, smápartafelag, lutafelag ella líknandi, kann felagið sum slíkt verða revsað við sekt.
Stk. 3. Sambært § 45, stk. 1 í løgtingslógini kann Vørn beinanvegin taka inn fiskiloyvið, um skiparin á fiskifarinum er skuldsettur fyri brot á reglurnar í hesi kunngerð. Fiskiloyvið kann verða tikið aftur upp til 4 vikur hvørja ferð.
Stk. 4. Sambært § 45, stk. 2, 2. pkt. í løgtingslógini kann Vørn beinanvegin taka aftur fiskiloyvið, verður brot staðfest á § 20. Fiskiloyvið kann verða tikið aftur upp til 3 vikur hvørja ferð.
Gildistíð
§ 29. Henda kunngerð kemur í gildi 15. apríl 2017 og fer úr gildi 31. desember 2017.
Stk. 2. Samstundis, sum henda kunngerð kemur í gildi, fara úr gildi:
1) kunngerð nr. 35 frá 8. mars 1995 um norska fiskiveiðu á ytru landleiðini eftir makreli, og
2) kunngerð nr. 47 frá 9. apríl 2003 um norska botnfiskaveiðu á ytru landleiðini.
Fiskimálaráðið, 28. mars 2017
Høgni Hoydal (sign.)
landsstýrismaður
/ Rógvi Reinert (sign.)
Skjal 1
Skitsa av rist og ristseksjón
Skiljiristin hevur sum endamál at skilja stóran fisk frá smáum og sleppa størra fiskinum út gjøgnum op í undirnetinum.
Ristseksjón
Ristseksjónin skal setast inn framman fyri posan. Ristin skal hava rimar við í mesta lagi 55 mm millum hvørja. Hallið á ristini skal vera 45° - 60°. Op skal vera í netinum undir ristini. Opið skal vera breiddin á ristini og skal vera frítt soleiðis, at hjáveiða ótarnað sleppur út.


text:
6. juni 2017Nr. 90
Løgtingslóg um broyting í anordning om ikrafttræden for Færøerne af lov om ægteskabs indgåelse og opløsning
(Nágreining í lógarregluni at signa borgaraliga stovnað hjúnalag)
Samsvarandi samtykt Løgtingsins staðfestir og kunnger løgmaður hesa løgtingslóg:
§ 1
Í anordning nr. 37 frá 22. januar 2002 om ikrafttræden for Færøerne af lov om ægteskabs indgåelse og opløsning, sum broytt við anordning nr. 228 frá 15. mars 2007 og anordning nr. 398 frá 20. apríl 2010, verður § 14, stk. 2 orðað soleiðis:
“Stk. 2. Hjún í borgaraliga stovnaðum hjúnalagi kunnu, í tann mun fólkakirkjan hevur løggild ritual til tess, lata sóknarprest signa hjúnalagið. Landsstýrismaðurin ásetir greiniligari reglur um hetta.”
§ 2
Henda løgtingslóg kemur í gildi 1. juli 2017.
Í Tinganesi, 6. juni 2017
Aksel V. Johannesen (sign.)
løgmaður
Lm. nr. 102/2016


text:
Niger
Tjóðveldið Niger (alment franskt heiti République du Niger) er eitt stórt land í Vesturafrika. Niger er eitt av fátækastu londunum í heiminum, og er í løtuni á markinum til hungursneyð. Tey flestu av teimum stívliga 16 milliónum fólkunum í Niger búgva í turra Sahellendinum, ið gongur sum ein smalur geiri tvørtur um syðra part í landinum. Norðan fyri Sahel er stóra og ómilda Sahara, har tuaregarnir búgva.
Stóra landið Niger er umgyrt av øðrum londum og hevur ikki mark út ímóti sjónum. Niger hevur mark við Algeria og Libya í norðri, Mali og Burkina Faso í vestri, Benin og Nigera í suðri og Kjad í eystri.
Innihaldsyvirlit
SøgaRætta
Í Nildalinum og við Nigeránna hava menn í 4000 ár velt korn. Hetta vísir okkum, at meðan ísøldin ráddi í Evropa, og har var fátt við fólk, var í Vesturafrika eitt yðjandi lív av fólki, sum dugdi m.a. at velta jørðina, smíðja jarn, gera vakrar lutir og málningar.
BúskapurRætta
Í Niger búgva umleið 16 mió. fólk og landið er mett at vera heimsins næstfátækasta land. 61 % av fólkinum livir undir fátækramarkinum [1], ið er 1 USA-dollari um dagin. Týdningarmesta samferðsluleið er Nigerá, ið er einasta stóra á í landinum. Lítið annað náttúrutilfeingi enn uran er í Niger. Tað veitti landinum góða inntøku í 1980-árunum.
LandbúnaðurRætta
Hóast stjórnin hevur roynt, hevur kortini ikki eydnast enn at gera landið sjálvbjargið til mat. Nógvir pengar hava verið brúktir og nógv arbeiði gjørt til tess at fáa landbúnaðin at geva meira av sær. Flestu fólk eru kortini fátæk og lívbjarga sær við at halda húsdýr ella dyrka jørðina í tí lítla lendi, ið er nýtiligt til landbúnaðarlendi. Tey allarflestu, umleið níggju av tíggju fólkum hava bara jørðina at lita á. Ikki er hugsingur um at velta, fyrr enn komið er so langt suður, at miðalavfallið fer upp um 300 mm. um árið ella meira. Regnar ikki, noyðist landið at keypa korn. Nógvastaðni á búnaðarlendinum búgva bøndur, sum hava nógv neyt. À hvørjum ári floymir Nigerá upp um áarbakkarnar. Tað ið áin minkar aftur, kvíka bøndurnir sœr at sáa rís, grønmœti, jarðnøtir, korn og bummull í nýtaðaðu og fruktagóðu jørðina, ið hevur staðið undir í vatni. Lendið fram við Nigerá er eisini beiti hjá neytum og øðrum húsdýrum.
LandafrøðiRætta
Landið Niger er gott og væl til støddar sum tey skandinavisku londini. Tað liggur millum Kjad og Mali í Vesturafrika. Meginparturin av Niger er ónýtt oyðimørk ella turr og svidnað hálvgum oyðimørk. Íbúgvarnir, góðar 16 milliónir í tali, búgva fyri tað mesta har suðuri í landinum. Har norðuri eru oyðimørk og hálvgumoyðimørk, sum eru næstan 60 % av landsins vídd.
NáttúraRætta
TurkurRætta
Tíðarskeiðið 1969 til 1973 var óvanliga turt, og um tað mundið og nakað seinni mistu bøndurnir í Niger 7 av hvørjum 10 oksum. Onkustaðni hóraði bert ein einasti av hvørjum 10. Longu í 1982 var neytatalið tó vorðið tað sama sum fyri tey turru árini. Hetta er gamla lagið hjá neytabøndunum. Hvørja ferð turkurin hevur fingið sín part av skipanini, skunda teir sær at seta við av nýggjum. Og roynt verður at fáa fleiri neyt, enn teir høvdu fyri turkin. So hava teir nakað niður fyri næstu ferð, turkur verður. Onnur orsøk til, at neytatalið veksur, er vaksandi íbúgvatalið. Tess meira fólk, tess meira neyt. Íbúgvavøksturin er 3,63 % um árið [2]. Hetta er ein tann skjótasti vøksturin í øllum Afrika. Íbúgvatalið verður tvífaldað eftir bara 20 árum. Henda brádliga viðsetingin av fenaði hevur borið í sær, at jørðildið hvørvur. Hetta fyribrigdið verður á fremmandum máli rópt erosjón.
Turkurin, sum javnan hevur verið í Norðurniger síðstu árini, hevur gjørt, at mangir tuaregar hava mist fenað sín og liva ikki longur sum flakkfólk. Mangir eru farnir suðureftir at fáa mat og arbeiði. Nú tuaregar eru vorðnir búfastir, eru summir teirra farnir at stríðast fyri, at teir skulu hava egið ríki.
DjóralíviðRætta
Oyðimarkar-antilopur, sum til dømis addaksurin, stendur seg í økjum, sum ikki føða húsdýr. Tað eggjahvítaevnið, tær útvega oyðimarkarfólki, er av stórum týdningi. Til tess at verja addaksin, svørðoryksin og mong gasellu sløg, sum halda til á turrlendi, hevur stjórnin í Niger í samstarvi við Heimsnáttúruverndargrunnin sett upp eitt ovurstórt friðøki í oyðimørkini, so tey nevndu dýrini fáa skjól og trívast.
BrennievniRætta
Fólki tørvar okkurt til brenni, eru tey køld ella ætla at matgera, og ikki minst tí er oyðimørkin í vøkstri í Niger. Gamalt er at nýta træ ella trækol. At kalla ongar aðrar orkukeldur eru her um leiðir. Tá ið fólkatalið veksur, verður gravgangurin eftir brenniviði enn størri. Onkustaðni í Niger mugu kvinnurnar ganga upp í 50 km. eftir brenni. Asnar verða havdir at reiða brenni. Ungu trøini, plantað ella sjálvsádd, røkka ikki líkinda hædd, tá ið tey verða feld. Hetta er ein tann mesti vandin har hálvgum oyðimørk er. Saman við tí, at geit og neyt bíta grasið í rót, er viðjatørvurin til brenni orsøkin til, at náttúran verður avlagað. Tá verður eisini beint fyri lívskor teirra, sum búgva har. At eingi trø eru, er meint fyri smáídnaðin, tí viðurin er orkukeldan. At oyðimørkin otar seg fram, er sorgarleikur hjá teimum fólkum, ið verða beinleiðis rámt av hesari náttúruvanlukku.


text:
Frágreiðingar 2017
Tað komu frágreiðingar frá 3 flokkum inn til kappingina Ársins Vitanarfróðu 2017.
Á Vísindavøkuni 29. september varð kunngjørt, at 5. flokkur í Eysturskúlanum vann kappingina í ár.
Frágreiðingarnar síggjast allar her:
5. flokkur í Eysturskúlanum - ER TAÐ NEYÐUGT AT BRÚKA SÁPU?
Elsti bólkur (5. og 6. flokkur) í Frískúlanum í Havn - MATVANAR HJÁ BØRNUM FYRR OG NÚ
7. flokkur í Eysturskúlanum - ELEKTRISITET
7. flokkur í Eysturskúlanum - AKVARIUFISKAR OG LJÓS
Vit takka flokkunum og lærarum teirra fyri at tey vildu vera við. Flott arbeiði!
Ársins Vitanafróðu 2018
Ætlanin er at skipa fyri hesi kappingini aftur komandi ár. Freistin at lata inn verður helst í seinnu helvt av juni. Arbeiðshátturin og reglurnar verða tær somu sum í 2017, sí kunning her.


text:
Byggiharrasamtak Føroya og Ráðgevarafelagið skipa í komandi viku fyri seinasta skeiðinum í nýggju byggireglunum, sum tekur støði í bygningskunngerðini, BK17.
Skeiðið verður á Hotel Hafnia mikudagin og hósdagin tann 24. og 25. januar.
Freistin at tekna seg er mánadagin 22. januar kl. 12.00.
Tilmelding:
Tilmeldingin, sum er bindandi, fer fram hjá Byggiharrasamtaki Føroya, t-postur: malu@lv.fo, tlf. 290 880, og við at rinda luttøkugjaldið á kontu nr. 9181-128.220.6 og viðmerkja ”BK17 skeið”.
Kostnaður:
Kostnaðurin fyri skeiðið er 4.000 kr. Um ein ynskir at fara upp í roynd, er prísurin 1.500 kr.
Fyri at brynja byggivinnuna til at umsita og handfara nýggju byggireglugerðina, BK17, skipa Byggiharrasamtak Føroya og Ráðgevarafelagið í samstarvi við Landsverk fyri skeiðum í nýggju byggireglunum.
Sum ein liður í at førleikamenna vinnuna endar hvørt skeið við einari roynd, ið – um royndin verður staðin – gevur eitt próvbræv. Byggiharrasamtak Føroya og Ráðgevarafelagið arbeiða fram ímóti, at byggiharrar og byggimyndugleikar í framtíðini kunnu krevja, at tey, sum søkja um byggiloyvir, í ávísum førum skulu hava próvbræv fyri at hava staðið roynd í BK17.
Skeiðið, sum verður mikudagin og hósdagin 24. og 25. januar, standa Marius Müller, deildarleiðari í Tórshavnar kommunu, og Rúni Abrahamsen, arkitektur hjá MAP Arkitektum fyri, og hetta skeiðið tekur støði í kapittul 1-3 í BK17.
Skráin fyri skeiðið er hendan:
Dagur 1
08.15 Morgunmatur
08.30 Innleiðing
08.45 Býarskipan og byggisamtyktir
09.15 Byggilógin og tilbúgvingarlógin
09.30 BK17 - Innleiðing til alla kunngerðina
09.45 BK17, kap. 1 - Fyrisitingarligar ásetingar
12.15 Døgurðasteðgur
13.00 BK17, kap. 2 - Byggiregulerandi ásetingar
15.15 BK17, kap. 3 - Innrætting av bygningum
16.00 Liðugt
Dagur 2
08.15 Morgunmatur
08.30 Innleiðing
09.00 Bk17, kap. 3 - Innrætting av bygningum
12.15 Døgurðasteðgur
15.00 BK17, kap. 6 - Inniumhvørvi
16.00 Liðugt


text:
Heildin er partur av eind 8 ķ Trivnašardeplinum.
Samband fęst viš eindarleišsluna her
Heildin
Dagtilboš fyri seinheilaskadd
Tlf.: 297377
Dagtilhaldiš fyri seinheilaskadd heldur til ķ hųlum hjį Eind 8. Umleiš 12 vaksin (18-67 įr) vitja dagtilbošiš, sum er opiš ķ dagtķmunum. Stašiš er bęši eitt veristaš og eitt aktivitetsstaš, har fólk kunnu koma og fara sum teimum lystir - ķ serligum fųri kann avtala verša gjųrd.
Opiš er mįnadag til hósdag 9-15
og frķggjadag 9-13.
Tilbošiš er ętlaš sum eitt gott, trygt og hugnaligt staš, har til ber at mųta ųšrum viš seinheilaskaša, fįa ein drekkamunn, prįta og hugna sęr saman. Fólk kunnu hava matpakka viš sęr, og vit bjóša heilsugóšan kost.
Ymiskt er į skrįnni: venjing, taluvenjing, śtferšir, gongutśrar, sangur, telda/i-pad, spųl ,filmar o.a. Tey, iš vitja stašiš, eru viš til at seta dagsskrįnna.
Taš er ikki neyšugt at sųkja um at koma ķ Heildina.
2 starvsfólk arbeiša ķ Heildini. Afturat teimum koma stušlar viš įvķsum brśkarum og eru til stašar, um hetta er neyšugt.
Vit eru eisini į Facebook: "Heildin Hoydalsvegur"
Dagført tann 05-04-2018


text:
Kanska eru tær fleiri, men higartil vita vit so um 3 føroyskar heimasíður: Sjóndepilin, portal.fo og Ljóðbókasíðan, sum geva lesarum sínum høvi at hoyra teirra greinar lisnar upp við nýggju føroysku teldutaluni “Hanus”. Hetta er eitt sera hent og ómaksleyst amboð hjá lesi- og sjónveikum lesarum at brúka.
Tað er Sjóndepilin, ið hevur ment teldutaluna Hanus og knýtt saman við programminum ReadSpeaker er úrslitið heilt einastandandi. Tað er sum at hoyra útvarpið lesa tíðindi.
Tað er at vóna at fleiri føroyskar heimasíður framyvir vera at síggja, ella kanska rættari sagt at hoyra, við hesum møguleikanum.


text:
Útboð og metingarstøði
Sløgini av útboðum
Øll útboðini síggjast á Participant Portal
Nógv evni eru tvørgangandi. Niðarliga á vinstra bredda á Participant Portal ber til at gera skjóta leiting eftir tvørgangandi evnum, sum t.d. Sosial- og Hugvísindi, Orku ella Tøkni og Innovation.
Úboðini eru skipað í ymisk sløg. Slagið av útboði er viðkomandi í mun til, hvat stuðul verður veittur til. Tí er hetta tað fyrsta, sum hugt verður eftir og eigur øll umsóknin at verða skrivað í mun til slagið av útboði.
Coordination & Support Actions (CSA) veita ikki stuðul til beinleiðis gransking, men stuðla øðrum virksemi í einari verkætlan.
Research & Innovation Actions (RIA) veita stuðul til gransking og nýskapan.
Innovation Actions (IA) veita stuðul til nýskapan og innovation.
Metingarstøði
Allar umsóknir til Horizon 2020 verða skrivaðar við atliti til metingarstøðini:
Excellence, Impact og Implementation
Umsókninar verða mettar av uttanhýsis metarum, sum hava fakligt innlit í øki, sum søkt verður í.
Umsóknir fáa stig í mun til avrik í hvørjum kriterium. Givið verður upp til 5 stig fyri hvørt kriterium, Excellence, Impact og Implementation. Samtalda stigatalið kann sostatt verða 15 stig.
Ein gátt verður sett frammanundan, soleiðis at umsóknir, sum hava eitt stigatal omanfyri gáttina, verða mettar stuðulsverdar.
Eisini er upphædd ásett frammanundan, sum avmarkar, hvussu nógvur stuðul kann verða veittur til umsóknir í einum útboði. Av tí at talan er um harða kapping millum nógvar umsóknir, kann ein umsókn fáa høgt stigatal, enntá væl omanfyri ásettu gáttina, uttan at fáa játtað stuðul.
Seal of Excellence
Seal of Excellence er nýtt og er enn ikki í brúk í øllum Horizon 2020.
Seal of Excellence er eitt prógv, sum Kommissiónin letur umsøkjara, sum hevur latið inn umsókn, sum hevur fingið so mikið góða meting - nóg høgt stigatal- at var játtan tøk, so hevði umsóknin fingið stuðul. Ætlanin er, at umsøkjarar kunnu nýta hetta prógv t.d. í samband við umsókn um stuðul frá øðrum stuðulsgrunnum.
Umsóknir í Marie Sklodowska-Curie Actions hava í 2017 fingið Seal of Excellence. Talan er um umsóknir í European Fellowship, sum fingu í minsta lagi 85% av samlaða stigatalinum.
Les meira um Seal of Excellence her


text:
Nú Jóansøkan nærkast, skal Umhvørvisstovan gera vart við, at tað bara er loyvt at brenna reint timbur o.t. á jóansøkubálinum. Eisini fara vit at heita á kommunurnar um at hava eftirlit við, at dálkandi burturkast ikki verður brent.
Tað er vorðið alt meira vanligt at brenna bál á Jóansøku. Nú jóansøkan nærkast, er tí vert at hugsa um, hvat vit eiga at gera fyri at forða fyri, at bálini elva til dálking ella ampar fyri fólk.
Tað er umráðandi at hava í huga, at tað bara er loyvt at brenna óviðgjørt timbur, greinar, papp o.t. á báli. Tað er bannað at brenna burturkast, so sum plast, bildekk o.a., sum kann geva nógvan og eitrandi royk.
Umhvørvisstovan mælir frá, at kommunur o.o. heita á fólk um at koma við ymiskum til bálið. Tí tá er stórur møguleiki fyri, at ymiskt, sum ikki eigur at verða brent, endar á bálinum.
Kommunan skal geva loyvi til at brenna bál, og kommunan hevur eisini eftirlit við bálunum, og hevur skyldu til at ansa eftir, at tað bara er reint timbur o.t., sum verður brent.
Umhvørvisstovan skal við hesum heita á allar kommunur um at hava eftirlit við bálunum og gera teimum, sum søkja um loyvi púra greitt, hvat loyvt er at brenna.
Les vegleiðingina um at brenna bál
Um tú vil hava meira at vita, ert tú vælkomin at seta teg í samband við Heidi Mortensen, telefon 342400 ella us@us.fo« Aftur
Stongt vegna starvsfólkatiltak
23-05-2018
Verja av fugli á Ramsar-oyggjum
13-04-2018
Skjalasøvnini í Tinglýsingini og Ma…
09-04-2018
Hægstirættardómur um matrikulgjøld
05-04-2018
Dálkingarevni í spillivatni í fýra …
03-04-2018
Órudd og annað burturkast skal ikki…
02-04-2018
Runavíkar kommuna fingið umhvørvisg…
28-03-2018
Sundsverkið fingið nýggja umhvørvis…
28-03-2018
Næmingur úr 9.ð fekk høvi at royna …
16-03-2018
Norðurlendskur stuðul til verkætlan…
15-03-2018


text:
pendla.fo – ein føroyskur pendlaraportalur
Á pendla.fo ber til hjá tær, sum pendlar við bili at finna onnur, at koyra saman við tær.
Eisini ber til hjá tær, sum ikki hevur bil, at ynskja fart.
Á pendla.fo kann einhvør skráseta seg sum brúkara, antin við bili og við ynski um at fáa onnur at koyra við sær, ella uttan bil og við ynski um at fáa fart við øðrum.
Sum brúkari á pendla.fo kanst tú stovna túrar, t.v.s. upplýsa hvaðani, hvagar og nær tú koyrir. Onnur, sum ynskja at koyra við tær, kunnu seta seg í samband við teg, og tit kunnu síðani gera nærri avtalu um at koyra saman.
Vit mæla til, at fólk sínámillum avtala kostnað. Ivast tú í, hvat er rímiligt gjald, hava vit gjørt vegleiðandi kostnað fyri nakar túrar, sí meira her…
Pendla.fo er fíggjað við stuðli frá Tórshavnar kommunu (høvuðsstuðul), Landsverki , Strandfaraskip Landsins og Umhvørvisstovuni .


text:
ÁVARINGARSKIPAN
Grein 1:
Kort verða givin fyri brot á reglur fyri FM í kappróðri.
Grein2:
Gult kort verður givið fyri smærri brot.
Grein 3:
Reytt kort verður givið fyri stór brot.
Grein 4:
Tvey gul kort givin sama dag til somu manning/bát, verður báturin kolldømdur.
Grein 5:
Trý gul kort givin á ymiskum kappingardøgum til somu manning/bát, verður báturin kolldømdur tann dagin, triðja gula kortið fellur.
Grein 6
Gul kort verða givin:
1. Um róðrarmanning ikki aktar boð frá start- og høvuðsdómarum.
2. Um róðrarbátur tjóvstartar.
3. Um róðrarbátur undir róðri fer av róðrarøki sínum og inn á økið hjá øðrum róðrarbáti.
4. Um róðursmaður/-kvinna reisir seg undir róðri.
5. Um róðrarbátur hongur eftir, eftir at startað er, (fyrivarni skulu tó vera tikin, um bátur hongur eftir av tekniskum feilum á útgerð hjá RSF).
6. Um útgerð ásett av RSF vantar í bátinum. Vísast skal vera til lógir um bátin grein 10.
7. Um róðrarbátur ikki er á kappróðrarøkinum, ávíst av stevnufyrireikaranum, minst ein tíma fyri fyrsta FM róður.
8. Um bátur kemur ov seint til start
Grein 7:
Reyð kort verða givin:
1. Um róðrarbátur, við vilja ella av grovum ósketni, undir róðri fer av róðrarøki sínum og inn á økið hjá øðrum róðrarbáti, og órógvar kappingarneytan/-ar.
2[2]. (strikað)
3. Um róðrabátur órógvar vegna óhapp á róðrarútgerð. Víst verður til grein 8 í reglum fyri døming.
Grein 8:
Høvuðsdómarin skal geva skrivliga ávaringarfrágreiðing til dømda bátin beinanvegin úti á róðrarfeltinum.
Grein 9:
Róðrarsambandið hevur heimild at revsa rógvarar, og onnur hjá kappróðarfelagi, ið sýna ósømiligan atburð undir róðri og undir ferðing millum heimstað og róðrarstað. Róðrarsambandið ásetir revsingina. Revsingin er bót og/ella burturvísing frá kappróðri. Frágreiðing um hetta verður í hvørjum einstøkum føri at senda viðkomandi felagi og rógvara. Víst verður til etisku leiðreglurnar “Góður atburður” hjá ÍSF.
[1] Broytt á aðalfundi í 2015
[2] Strikað á aðalfundi 2017


text:
VesselValue hevur júst almannakunngjørt árliga yvirlit sítt yvir virðið á heimsins størstu skipaflotum, gjørt upp á lond. Danmark røkkur akkurát upp á listan á einum 10. plássi við einum flota, ið er gjørdur upp til eeitt virði upp á 142 mia. kr.
Ovast á listanum er Grikkaland, sum hevur ein flota við einum virði upp á beint undir 600 mia. kr. ella 99,6 mia. dollarar við Japan í hølunum á øðrumplássi við 89,1 mia. dollarar og Kina við einum flota, ið er gjørdur upp til 83,5 mia. dollarar.
Tanga- og bulkskip mynda flotan hjá Grikkalandi við hvør sínum virði upp á ávikavist 36 mia. dollarar og 35,8 mia. dollarar.
Kelda:VesselValue


text:
Mánaðarligu hagtølini fyri útgoldnar lønir eru dagførd til og við august mánað. Árstíðarjavnaðu lønarútgjaldingarnar vóru í august 739 milliónir krónur, ið er 5,8% meira enn sama mánað í fjør. Samlaðu lønarútgjaldingarnar fyrstu 8 mánaðirnar av árinum eru 5,8% hægri í mun til sama tíðarskeið í 2016.
(trýst á mynd, so hon gerst størri)
Dagførd og útgreinað hagtøl um lønargjaldingarnar eru at finna í hagtalsgrunninum her.
Stutt um árstíðarjavning og trend
Árstíðarjavnað tøl eru reinsað fyri árstíðaravvik, sum t.d. afturvendandi sveiggið í virkseminum millum vár og summar, heyst og vetur. Hetta merkir, at til ber at hyggja eftir gongdini mánað fyri mánað, uttan at samanberingin verður órógvað av regluligum sveiggjum millum árstíðirnar.
Í trendinum er harumframt lagt upp fyri øðrum óreglusemi í mánaðarligu tølunum, og tá sæst tann undirliggjandi langtíðargongdin í lønunum.


text:
Marin Eidesgaard
16.07.2014 - 00:24
Tíðindi > Norðstreymoy - Kollafjørður
Enn er ógreitt,
um heita keldan í Kollafirði er varandi. Jarðfeingi hevur hvønn dag mátað,
hvussu nógv rennur úr kelduni, og tað er minkað hvønn dag.
Hin 1. juli varð
mált 33 kubikmetur, og mátingin í gjár var 23,2 kubikmetur um tíman. Tað
minkar støðugt og minkingin sær ikki út til at hasa av.
- Minkingin kann tó framvegis merkja, at vatnið
finnur eina javnvág á einum lægri støði,
men tað síggja vit ikki enn, sigur Lis Mortensen, jarðfrøðingur hjá Jarðfeingi
við útvarpi hjá KVF í kvøld.
Keldan er eitt eindømi í Føroyum, og hóast hon skuldi
steðgað, so er hetta áhugavert. Har rennur ógvuliga nógv vatn úr
kelduni og vatnið er heitt, 26,6 hitastig.
- Hetta er eitt fyrbrigdi, sum vit ongantíð hava
sæð fyrr í Føroyum. Heitar keldur hava verið í Føroyum fyrr, tó ikki í sama
mun. Vit tosa møguliga um okkurt fyribrigdi í føroysku undirgrundini, sum er
áhugavert at kanna og fáa lýst betur, segði Lis Mortensen.


text:
Fýra gløggir og snøggir leikarar:
Hans Tórgarð
Súsanna Tórgarð
Beinta Clothier
Nicolaj Falck
...og ein framúr gløggur kapellmeistari:
Magnus Johannessen
Fá eina góða byrjan upp á eitt hugnaligt kvøld
Sýningin varir umleið ein tíma og er eitt gott høvi at fáa eina góða byrjan upp á eitt gott kvøld í býnum, áðrenn tit fara út at eta, á café ella til hús at flenna og práta víðari.
Atgongumerkini kosta 225 kr, íroknað eitt glas av gløgg (virði 50 kr). Møguleiki verður eisini fyri at keypa sær okkurt leskiligt undir sýningini.


text:
IELTS royndir í Føroyum
Í Føroyum ber nú til at taka ensku málroyndina - IELTS - ístaðinfyri TOEFL royndina. IELTS royndin er ein av góðkendu málroyndunum, sum útlendsk universitet krevja.
Royndin er vanliga í mai/juni og november.
Dagfestingin fyri komandi roynd er leygardagin 7. mai 2016.
Tú teknar teg her. Fylg leiðbeiningini, og tá tú hevur teknað teg, fært tú ein teldupost, ið sigur, hvat tú síðani skalt gera. Um góðskan verður nóg góð, ber væl til at skanna skjølini og senda tey við telduposti.
Tú kanst lesa meiri um royndina her.


text:
Ein Panasonic hitapumpa virkar út frá einum einføldum prinsippi. Uppgávan hjá hitapumpuni er at flyta hitan frá einum staðið til eitt annað.
Hitin flytist frá fordamparanum til kondensatorin, ella frá útimodulinum til innimoduli, vha. einum kompressara. Hitin verður upptikin í útimodulinum, ið er plasera uttandura saman við kompressaranum.
Tann hitin, sum útimoduli hálar úr útiluftini, verður komprimeraður (trýstur saman) í kompressarinum. Hereftir verður hitin pumpaður vha. trystmuninum, inn til innimoduli.
Innimoduli avgevur síðani hitan, næstan sum ein hitablásari. Hitapumpan inniheldur eina kølivesku, sum fordampar og kondenserar við sera lágum hita.
Hetta verður brúkt til fyrimun í hitapumpuni. Tá køliveskan sirkulerar ígjøgnum útimoduli, fordampar hon og upptekur hita úr útiluftini í tí lukkaða kredsinum.
Tá køliveskan er fordampa, komprimerast hiti við hjálp av kompressaranum, og hitin veksur til o.u. 60 gradir.
Tann heita, fordampaða køliveskan pumpast síðani inn til innimoduli. Her verður køliveskan kjøld niður og kondenserar, samstundis sum hitin verður blástur inn í húsini.
Eftir at køliveskan hevur kondensera, verður hon sogin út aftur til útimoduli, og prosessin startar av nýggjum.


text:
Í døgunum 25.-28. mars er ókeypis og almennur týskur filmfestivalur í Norðurlandahúsinum. Samstarvspartar eru danska Goethe-Instituttið og týska sendistovan í Keypmannahavn. Mikudagin 25 mars kl 16:30 fara Sif Gunnarsdóttir, stjóri í Norðurlandahúsinum og Marko Naoki Lins frá týsku sendistovuni í Keypmannahavn at bjóða vælkomin, og síðani fer Steen Bille, sum síðani 2010 hevur verið filmsráðgevi á Danska Filmstovninum, at siga frá um týskan film. Eg avmyndaði Steen Bille fyrrárið á filmstevnu í Lübeck saman við Benedikt Erlingsson, sum í fjør vann virðisløn Norðurlandaraðsins fyri besta filmin Hross i oss. Aftanfyri sæst Linde Frölich, sum er listaligur leiðari á filmsstevnuni.
Fyrireikararnir siga, at seinastu árini hevur ein spennandi menning verið innan týska filmsframleiðslu. Og tað er einki at taka seg aftur í. Umframt nýggjar, ungar og altjóða kendar leikstjórar sum Christian Petzold og Tom Tykwer, kunnu vit fara aftur í tíð og nevna úr rúgvuni: Werner Herzog, Fassbinder (1945-82), Wim Wenders, Margrethe von Trotta, Volker Schlöndorff, Leni Rifenstahl (1902-2003), Ernst Lubitsch (1892-1947), Fritz Lang (1890-1976) og Murnau (1888-1931). Ja, vit kunnu siga, at saman við svenskarum vóru tað týskir jødar, ið grundaðu Hollywood og filmsídnaðin, sum vit kenna hann í dag. Var tað ikki fyri Hitler og hansara jødahaturi, so hevði Hollywood ivaleyst verið í Evropa.
Mikudagin 25. mars kl 17:00 er høvið at síggja Barbara (Christian Petzold 2012, 105 min): Barbara er eitt drama, ið byggir á menniskjansligar og politiskar tvístøður. Nina Hoss spælir Barbara, sum er lækni í Eysturtýsklandi í 1980'unum. Sum revsing fyri politiskt ólýdni, tí hon vil flýggja vesturum, verður hon flutt til eitt sjúkrahús á bygd at arbeið. Saman við einum vini leggur alíkavæl ætlanir um at flýggja við Stasi í hølunum. Er vinurin forelskaður í henni, ella er hann Stasimaður?
Mikudagin 25. mars kl 19:00 verður sýndur Goethe! (Philipp Stölzl 2010, 102 min.): Goethe! Er týskt biografiskt drama frá 1772, í teimum virknu árunum hjá navnframa týska skaldinum, yrkjaranum og leikritahøvundinum Johann Wolfgang von Goethe, tá hann stríddist við sína røðu og upplivdi kærleikan fyrstu ferð.
Hósdagin 26 mars kl 17:00 er filmurin hjá Margarethe von Trotta um Hannah Arendt (2013, 114 min) á skránni. Fyrireikararnir siga í skránni, at leikstjórin arbeiðir saman við høvundinum Pamela Katz við at kanna ein týðandi part av lívinum hjá týska-jødiska politiska teoretikaranum og heimsspekinginum Hannah Arendt (Barbara Sukowa). Hon fann upp á máliskuna “óndskapsins tómleiki”, meðan hon fylgdi við sakarmálinum móti fyrrverandi nazistinum Adolf Eichmann fyri The New Yorker í 1961,
Hósdagin 26. mars kl 19:00 verður dokumentarfilmurin This ain´t California (Martin Persiel 2012, 100 min.) sýndur. Hetta er ungdómsfilmur, ein lívlig ikki-heilt-dokumentaristisk lýsing av roller skater-mentanini, sum blómaði í Eysturtýsklandi fyrst í 1980'unum, sett saman av Super 8 upptøkum og savnstilfari, harav nakrar upptøkur hava eina ótrúliga góðsku.
Fríggjadagin 27 mars kl 17:00 sýnir Norðurlandahúsið Westen (Christian Schwochow 2013, 102 min). Nelly Sneff býr í Eysturtýsklandi síðst í 1970'unum. Fyri trimum árum síðan doyði drongur hennara, Wassilij. Hon droymir um at flýggja vesturum og at rýma undan síni traumatisku fortíð. Men tá vesturlendsku fregnartænasturnar fara undir at kanna, hví Wassilij hvarv, hevur Nelly valið millum at finna sannleikan um hennara fyrrverandi drong, ella dreymin um eina betri framtíð.
Fríggjadagin 27. mars kl 19:00 verður stuttligi týski filmurin Almanya - Wilkommen in Deutchland (Yasemin Samdercli 2010, 101 min) sýndur. Hetta er ein familjufilmur, sum snýr seg um fleiri ættarlið av eini týsk-turkiskari ætt. Skemtið byrjar í mentanarligum misskiljingum og grundað verður yvir, hvat tjóðskaparligur samleiki er.
Leygardagin 28 mars kl 17:00 verður sýndur Die Unsichtbare (Christian Schwochrow 2011, 113 min): Ein ørkymlað drama-lesandi fær at vita frá sínum lærara, at hon er ósjónlig. Men so bjóðar ein leikstjóri henni ein krevjandi høvuðsleiklut. Danska Stine Fischer Christensen (Efter brylluppet) hevur høvuðsleiklutin og hevur vunnið fleiri heiðurslønir m.a. á Karlovy Vary International Film Festival.
Leygardagin 28. mars kl 19:00 endar týski filmfestivalurin í Norðurlandahúsinum við Halt auf freier Strecke (Andreas Dresen 2011, 110 min): Ein vitugur og gevandi filmur um deyðan. 40 ára gamli høvuðspersónurin Frank og konan fáa at vita frá læknanum, at Frank hevur fingið ein svull í heilan, og fer at doyggja um fáar mánaðir. Filmurin vísir, hvussu hjúnini, børnini, teirra foreldur og vinir, fyrihalda seg til fysisku og mentalu gongdina. Ein ferð, sum Frank skrásetir á telefonini.


text:
Ingi Samuelsen
27.11.2017 - 10:33
Mentan > Tíðindi > Kongalig
Harry prinsur, yngri sonur Charles prins og Dianu prinsessu, skal giftast til várs.
Sky News veit í dag at siga, at vinarlagið millum Harry og amerikansku sjónleikarinnuna Meghan Markle nú er uppstigað til trúlovilsi. Hetta váttar bretska kongshúsið fyri Sky News. Tey vórðu trúlovað fyrr í hesum mánaði, og skulu giftast til várs.
Nærri umstøðurnar viðvíkjandi brúdleypinum verða ikki kunngjørdar fyrr enn Harry prinsur hevur kunnað hennara hátign drotningini og hansara nærmastu familju, verður sagt í kongaligu fráboðanini í dag.
Harry og Meghan hava verið unnustur síðan 2016. Tað váttaði Harry prinsur í november í fjør.
Meghan Markle er m.a. kend, sum leikari í einum av høvuðsleiklutunum í sjónvarpssendirøðini ’Suits’, ið sæst á Netflix.
Harry og Meghan eru einans sædd einaferð alment saman. Tað var undir eini tenniskapping í Toronto í Kanada í september.


text:
Tá ið teir hálvt hundrað bátarnir gingu burtur í Føroyum hin minniliga ódnardagin, mundi Mykinesbygd verið heilt útruddað. Mykinesmenn vóru útrónir, og eingin kom aftur. Tveir bátar gingu burtur á Steinsundi - hvør rak niður á annan. Ein maður, nevndur Andras Bjarnarson, rak á einum bátaspreki, kom upp á Flesina longu og haðani upp á Mykineshólm. Hann rópaði heim um Hólmgjógv (sundið millum hólmin og Mykines-landið) til fólkini, ið Mykinesmegin stóðu - tað var alt konufólk; men einki gjørdist. Andras varð at svølta í hel í hólminum, og árið eftir fanst hann skarpur. Umframt konufólkið livdi tá bert ein gamal maður eftir í Mykinesi. Hann ætlaði sær til Havnar eftir einum sindri av førningi, men vildi halda í Vágar fyrst til at siga frá ólukkuni. Hann var ikki komin langt, so róði hann seg upp á Uldalíðflesina (sunnan fyri Mykines) og gekk burtur har.
Tá komu menn aðrastaðni frá (helst úr Vágum) til at byggja Mykines aftur. Í teirra tali var Stóri Gutti, sonur Jákup bónda á Ryggi í Miðvági (summi siga, at hann var sonur Baltasar løgmann, “Illa løgmann”). Hann giftist við einkjuni eftir Andras Bjarnarson - alt var einkjur, tá ið hann kom til Mykines. Ógvuliga snarsintur maður var Gutti og fór illa um konu sína. Arbeiðskonan gjørdi tað, hon kundi, til at birta ilt upp undir hana. Ein dagin, ið Gutti kom heim av fjalli í Borgardali, og døgurðin var ikki liðugur, rykti hann konu sína í beltið, tó at hon var við barn, so hart, at hon fekk deyðamein av tí. Síðan giftist Gutti uppaftur.
Stóri Gutti var størsti eigindómsmaður í Mykinesi tá. Hann átti allan Borgardal, sum er tíggju merkur (fjøruti merkur er Mykineshagin allur) og royndi at kradda undir seg jørð, hvar hann kundi koma framat. Ofta hevði hann óreiðuligan atburð í hesum. Hálva triðju mørk fekk Gutti frá útistovubóndanum á henda hátt. Sonur útistovubóndans var í Havn og skuldi festa garðin eftir pápa sín. Gutti var í ferðini við honum, drakk hann fullan har suðuri og segði so fyri fútanum, at hann var býttur. Fútin trúði, og Gutti fekk sjálvur merkurnar. - Tólv gyllin, Mortansbøur kallaður, fekk hann frá einari einkju á Túvuvølli. Hann skuldi gjalda skattin fyri hana, men innihelt skattinum, so ogn hennara gekk undir kong av tí sama.
Ein maður var, sum æt Andras. Einaferð, sum hann var at síga eftir lomvigum í Andrakøtlum (Andrakatlar eru í Stúgvum), helt Gutti línuni í erva. Men meðan Andras var inni í einum lomvigarholi, slepti Gutti línuni; Andras slapp hvørki upp ella niður úr holinum og svøltaði skarpur har inni.
Tá ið Gutti hevði forkomið hesum sama Andrasi, stríddist hann við einkjuna um at fáa ta hálvmørk í jørð, sum maður hennara hevði átt; men hon vildi ikki dvína fyri honum. Tá ætlaði Gutti at ræða hana; hann læt seg í prestakjóla og kraga og fór í kirkjuna upp á prædikastólin til at bannseta hana; men hon ræddist ikki. Gutti førdi hana tá fyri rættin av berum óndskapi, tí hon vildi ikki lata hálvmørkina, og segði, at hann hevði sjey deyðiligar sakir við henni, men hon svaraði, at hon hevði eina deyðiliga sak við honum (hon skuldi meina við tað, at hann var farin upp á prædikastólin til at bannseta hana), og tá læt Gutti sakina falla.
Eitt heystið hevði Gutti verið á fjalli í ringum veðri og tikið skurð. Tá ið seyðurin var rikin heim, var hann so nógvur, at tað var ikki hugsandi um at fáa tíð at drepa hann sama kvøldið, og ikki fekk Gutti heldur havt hann allan inni í roykstovuni. So slepti hann øllum neytunum út úr fjósinum og tók skurðin inn í fjósið í staðin. Hann helt, at neytini mundu kroka undir húsunum og ongan veg fara; men óveðrið rak tey burtur oman at bakkanum. “Undir bøkkum”, sum tey rópa plássið, fóru øll neyt hansara útav og á sjógvin.
So ringur sum Gutti var, kundi hann tó vera beinasamur ímóti fólki, sum honum líktist á. Mykinesmenn vóru í Havn eitt árið í handilsferð og førdu korn heim aftur við sær í bátinum. Á veginum komu teir at vera illa staddir av óveðri. Ein fátækur maður á Túvuvølli var við í ferðini og átti hálvan fjórðing av korni í bátinum. Hann lovaði tá, um teir komu til lands við lívi, skuldi hann geva henda hálva fjórðing í olmussu til tað fyrsta menniskjað, ið hann møtti, tá ið hann hevði stigið fótin á land. Teir komu væl fram, og hesin sami fátæki maðurin royndi nú at sleppa sær heim til hús tað skjótasta, hann kundi, við korninum; hann hugsaði, at kona hansara fór at vera tað fyrsta, hann møtti. Tá ið hann var komin til plássið tað, sum rópast úti á Liði á Bergi - kornposan hevði hann á bakinum - møtti hann Stóra Gutta. Tá skar hann í grát, neyðarmaður, og tveitti posan til Gutta. Tá segði Gutti: “Eigi eg henda posan, so hevur tú ikki verið væl staddur” (hann grunaði, at hin hevði lovað kornið í olmussu). Hann bað so túvuvallarmannin koma í hjallin við sær og gav honum tvey tey bestu seyðakrovini, hann átti.
Eitt árið, sum mykinesmenn høvdu verið á fjalli á Borgardali um heystið, bóðu menninir á Bøgarði ein lítlan drong, son hin sama Andras, sum Gutti forkom í Andrakøtlum, fara til Gutta og biðja hann geva sær ein seyð, sum teir skilaðu honum til, og siga seg eiga at fáa tann seyðin, tí hann hevði etið grasið hjá mammu hansara. Alt var kenning í teirri tíðini. Drongurin fór og bað Gutta um handa svarta seyðin, ið hevði so vøkur horn. Onkur hevði lagt honum hesi ráð, segði Gutti við drongin, men læt hann tó fáa seyðin. Tá vildi eingin av hinum fletta seyðin fyri hin lítla, og so fletti Gutti hann sjálvur til hansara.
Eitt árið, ið Gutti hevði fingið hveitimjøl heim, var ein sekkur av hveitimjøli stolin frá honum úr fjøruni. Ein kona fór oman at stjala um kvøldið, men slapp ikki inn í gróthúsið og segði síðani fyri Gutta, at hon hevði sæð ein mann við hvítum hári reika um niðri í fjøruni. Ein maður var í bygdini, sum æt Jósup og hevði hvítt hár; hann varð lagdur fyri henda stuldur og var so forharmaður um tað, at hann legðist á songina. Ábram í Fjósi var hagamaður. Tá ið Jósup var komin upp aftur og farin á rættina ein dagin, sum mykinesmenn høvdu verið á fjalli, helt Ábram hann fyri háð: “Hvat skulu tjóvar blant oss, ærligar menn?” Jósup heim og aftur í songina. Nú er at siga frá, at døtur Ábrams í Fjósi gingu inn hjá Jógvani í Garði til at baka sær drílar. Jógvan hevði illtankar til teirra, sendi tær í ánna eftir vatni og klípti so burtur av drílunum, meðan tær vóru burtur, og goymdi. Tá sá hann, at tað var hveiti. Síðan fór hann til Gutta, og tjóvarnir vóru uppdagaðir.
Hin nevndi Jógvan í Garði var frálíkur yrkjari. Hann hevur gjørt Oksatáttin, sum enn verður kvøðin á gólvi í Mykinesi. Einaferð, sum teir báðir, Jógvan og Gutti, vóru í Sørvági, fóru sørvingar upp á gólv og kvóðu ein grovan tátt um mykinesmenn. Gutti segði tá við Jógvan, at nú var tíð hjá honum at royna seg: hann mátti yrkt og kvøðið eina broysu afturímóti alt í einum. Jógvan var ikki tiptur, men yrkti ein tátt um sørvingar alt í senn, ørindi afturímóti ørindi - alt fall í rím hjá honum. So fóru Gutti og hann upp í ringin báðir og kvóðu táttin. Ikki var hann mjúkari enn hin, ið sørvingar høvdu kvøðið, og so óðir vóru báðir partar, hvør inn á annan, at sakin kom fyri rættin, men endaði tó so, at teir samdust aftur. - Um Jógvan í Garði er sagt, at eitt árið, áðrenn føstan kom, drap hann ein oksa og tyrvdi í torvflónni í gróthúsi sínum. Tá ið føstan tók við, komu menn at hyggja eftir, um kjøt var krógvað nakrastaðni, men sóu einki. So hevði Jógvan oksakjøt at eta í allari føstuni.
Stóri Gutti var fyrsti maður, ið grivin varð í tí nýggja kirkjugarðinum í Mykinesi. Hann átti son, sum æt Jákup, og hesin Jákup átti tveir synir: Jógvan, kallaður Jákups-Jógvan, og Gutti, síðan nevndur Gutti í Bø. Jógvan og Gutti vóru báðir tiltiknir smiðir í gulli og silvuri, helst Jógvan, sum lærdi kunstin av einum skipbrotnum gullsmiði í Mykinesi. Silvurskeiðir, sum hann hevur stoytt, eru til skjals enn.
Báðir brøður fríggjaðu til somu gentu í Bø í Vágum, og harum er henda frásøgn. Ein dagin, sum Gutti og aðrir mykinesmenn høvdu verið á útiróðri og komu aftur, kom Jákups-Jógvan uppskrýddur í fríggjarabúnað oman á bakkan, stóð fyri teimum, tá ið teir løgdu at landi í gjónni, sum mykinesmenn hava til lendistøð (tætt niðri undir bygdini), og bað teir seta seg inn í Vágar. Gutti vildi sleppa niðan til hús fyrst til at lata seg í onnur klæði, men Jógvan vildi ikki bíða, og so fór Gutti avstað í roðklæðum sínum sum hinir róðrarmenninir. Tá ið teir vóru komnir til Bíggjar, var Gutti so kvikur at leypa fyrstur úr bátinum og beint niðan til hús at fríggja. Tá ið Jógvan kom eina lítla løtu aftaná, fríggjaraklæddur, hevði hin bróðirin longu fingið ja. Men Jógvan vildi ikki venda heim uttan at hava fingið gentu og fór so alt fyri eitt í somu ferðini til Velbastaðar til at fríggja, og har fekk hann ja. Kona hansara var Velbastað-Katrin. Jákups-Jógvan var bóndi á Handanágarði í Mykinesi, sum Stóri Gutti hevði átt; Gutti búsettist í Bø.
Jákups-Jógvan var í teirra tali, sum skuldi lata skattaseyð á hvørjum ári til hospitalið á Argjum. Men Jógvani leiddist við hetta, tí tað var slíkt roks at føra livandi seyð úr Mykinesi til Havnar. Siður var tá, at tann, ið fekk skattaseyð settan inn hjá øðrum manni og slapp avstað aftur, so eingin visti nakað av tí, hann skuldi vera leysur frá hesum skatti, men tann, sum seyðurin var settur inn á, skuldi hava hann í innstøðu og lata skattaseyð hvørt ár í staðin fyri hin. So eitt árið fór Jógvan við seyðinum og setti hann á nátt inn í fjósið hjá signabøbóndanum í Kollafirði, so eingin vardi. Soleiðis bar tað til, at seyðaleigan til hospitalið (20 seyðir) fall á signabøbóndan, men Jógvan kom til at lata aðra og høgligari leigu (skinn og tálg) í staðin.
Jakob Jakobsen: ”Færøske folkesagn og æventyr”, 1898-1901
Sagnirnar eru her endurgivnar við Hammershaimbs stavseting eftir útgávuni:
Jakob Jakobsen: "Sagnir og ævintýr" , fororð eftir Mariu Mikkelsen, 1. útg. 1925, 2. útg. 1984-85.


text:
Bókmentir og ljóslist í Norðurlandahúsinum/
Nú myrka vetrartíðin nærkast, hava Norðurlandahúsið og Curated Place savnað nøkur listafólk úr Íslandi, Noregi, Føroyum og Bretlandi at sýna fram eina røð av ljóslista-installatiónum. Meðan bókadagarnir verða hildnir, setir listaframsýningin sjóneykuna á sambandið millum frásagn og list. Hetta verður gjørt við installatiónum í Norðurlandahúsinum og í nærumhvørvinum kring húsið. M.a. fer Hanni Bjartalíð at sýna fram eitt dramatisk býarlandslag, sum umframt kendu húsaskulpturarnar fer at fevna um ljós. Verkið er ein rannsóknarferð í fjølbroyttu frásøgufláunum í húsunum, hann skapar og endurnýtir eisini filmsstubbar og aðrar ljóseffektir. Elisa Artesero brúkar installation, myndatøku, glas og film fyri at fanga ljós-essensin við tekstinstallatiónum. Artessero er sjálv skald og hevur samstarvað við Oddfríð Marna Rasmussen í verkinum kring evnini ‘tráan’ og ‘harðskap’, skapt til framsýningina í Norðurlandahúsinum. Ulf Pedersen fer at skapa eitt leikandi ljósspæl á fasaduna hjá Norðurlandahúsinum, sum sæst úr býnum. Hann tillagar listaverk sítt Lys*Arp, so tað samvirkar við arkitekoniska skapið hjá bygninginum. Kristján Gunnar Kristjánsson, Arnar Leifsson og Orvar Halldorsson sameina síni kynstur sum ljóssniðgevar og livandi grafikk-gandakallar og skapa eina arkitektoniska ljósinstallatión á steinterrassunum aftan fyri Norðurlandahúsið við bókmentaligum íblástri.


text:
Grindin, sum í morgun varð funnin suður úr Akrabergstanga við Flesjarnar, varð rikin inn á Vágsfjørð. Grindin hevur lagt beinini á sandinum í Vági.
Grindin er mett til 196 hval á tilsamans 1216 skinn og koma seðlarnir út hósmorgunin kl. 0700. Sum siður er í Suðuroy, verður grindin skift í heimapartar og heldur talið, so verður helst skift til alla oynna.
Tað er ikki vanligt, at grind er í Vági. Seinast grind doyði í Vági var 15. november 2010, tá 74 grindahvalir á tilsamans 431 skinn løgdu beinini.
Sí grindayvirlitið her: Grindayvirlit
Myndina omanfyri hevur Rúni Thomsen tikið fyri Suðurportalin, sum hesin upplýsingar koma frá.
Hvalvágin í Vági (mynd: heimabeiti.fo)


text:
16. mars 2018Nr. 20
Kunngerð um broyting í kunngerð um sjálvbodna trygging av barsilspeningi til løntakarar, ið sigla við skipum, skrásett í Føroya Altjóða Skipaskrá
(Leingja umsóknarfreistina)
§ 1
Í kunngerð nr. 96 frá 24. september 2012 um sjálvbodna trygging av barsilspeningi til løntakarar, ið sigla við skipum, skrásett í Føroya Altjóða Skipaskrá, verða gjørdar hesar broytingar:
1. Í § 4, stk. 1, 1. pkt. verður “6 mánaðir” broytt til: “1 ár”.
2. Í § 4, stk. 3, nr. 7 verður “, umframt váttan um, at móðirin ikki í tí tíðarskeiði, faðirin søkir um barsilspening, samstundis er frá arbeiði við løn ella hevur søkt um barsilspening frá Barsilsskipanini fyri hetta tíðarskeið. Hóast hesa áseting hevur faðirin at barninum rætt til barsilspening í upp til 4 vikur innan fyri tær fyrstu 34 vikurnar eftir barnsburð” strikað.
§ 2
Henda kunngerð kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd.
Samferðslumálaráðið, 16. mars 2018
Henrik Old (sign.)
landsstýrismaður
/ Rúni Joensen (sign.)


text:
- Barnasendingin Rógvi og Drekin, sum Páll Danielsen hevur gjørt í samstarvið við Kringvarp Føroya, er eftir mínum tykki besta barnasending, ið er gjørd í Føroyum í nýggjari tíð. Tað sigur Sunneva Mohr, nú flokkur hennara, 3P á Føroya Læraraskúla, í viku 18 hevur viðgjørt føroyskar fjølmiðlar og samskift millum børn við nútímas tøkni, tað veri seg sum SMS, tjatt ella blogg.
Sunneva gevur barnasendingini hetta skoðsmál:
Tað eru nógvir faktorar, ið gera sendingina serliga góða. Millum annað hugflogið, litirnir og ferðin á sendingini. Myndatólið verður til ein undirvatnsbát, ið Rógvi og Drekin sigla við. Litirnir eru sterkir og tað er við til at fanga áhugan hjá børnunum. Eisini er ferðin á sendingini hóskandi til aldursbólkin. Um ferðin er ov lág, kann barnið skjótt keðast.
Rógvi og Drekin eru tveir áhugaverdir, fittir, stuttligir og litríkir “persónar”, ið tú onkursvegna gerst glaður og hugtikin av. At sendingin er gjørd og upptikin í Føroyum ger sendingina betri enn aðrar. Umframt at verða litrík, stuttlig og undirhaldandi, lærir hon børnini um lívið og ríkidømi í sjónum, sum flestu børn í Føroyum kenna nakað til. Málburðurin er góður og orðavalið er hóskandi til tann aldursbólkin, ið eg meti, at sendingin er ætla.
Samanumtikið ein góð, mennandi og nútíðarhóskandi barnasending, ið eg gevi mítt besta viðmæli.
Sunneva Mohr ped. lesandi á Føroya Læraraskúla 30.04.2008


text:
Hagstovan: Gistingarnar á gistingarhúsunum, ból og bita, íbúð/hús og kamping, vóru í 2017 tilsamans útivið 175.000.
Tað eru 15.000 fleiri enn árið fyri, svarandi til ein vøkstur á 9%.
Innskrivingarnar tilsamans vóru í 2017 eini 14% fleiri enn í 2016.
Hyggja vit nærri at gistingarhúsunum, so vóru innskrivingarnar á gistingarhúsunum 62.000 í tali, einar 7.400 fleiri enn í 2016, svarandi til ein vøkstur upp á 14%.
Kømurini á gistingarhúsunum blivu leigaði út 91.800 nætur í fjør, ein øking upp á 8.600 í mun til 2016, ella ein 10% vøkstur.
Persónsgistinæturnar á gistingarhúsunum vóru útivið 143.00 í 2017, einar 15.300 fleiri enn í 2016, svarandi til ein vøkstur upp á 12%.
Frásæð eina afturgongd í innskrivingunum í 2014, so hevur vøkstur sum heild verið í tølunum fyri gistingarhúsini øll árini síðan 2013.
Um tú veitst okkurt, sum VP ikki veit - skriva so til vp@vp.fo