text:
I. Um eftirlit við grind.
§ 1. Føroya Landsstýri er hægsti myndugleiki í øllum málum viðvíkjandi grind.
Stk. 2. Landsstýrið kann við kunngerð áseta bráðfeingis bann fyri grindadrápi í ávísum grindaumdømum.
Stk. 3. Bannið eftir stk. 2 verður ikki ásett, uttan at onnur grindaumdømi hava fingið høvi at seta fram ynski um at skifta grind úr avvarðandi grindaumdømi, samanber § 18, nr. 9.
§ 2. Sýslumaðurin stílar fyri grindadrápi
og hevur eftirlit við, at rakstur og dráp fara fram eftir reglunum,
og skal hann saman við grindaformonnunum ansa eftir, at ein og hvør
ger skyldu sína.
Stk. 2. Á hvørjum ári ger sýslumaðurin grindalistar, sum eru yvirlit yvir fólkatal í grindaumdøminum, og hvussu tað er býtt millum bátar ella aðra samskipan.
Sýslumaðurin kann í samráð við hvørja einstaka kommunu avgera, hvussu grindalistin skal skipast, herundir um fólkayvirlitið í kommununi skal nýtast
ella onnur skipan gerast. Grindalistin skal liggja alment frammi.
Stk. 3. Ein samskipan, annaðhvørt tað er til bát ella á annan hátt, kann ikki hava færri partar enn 50, um so er, at avvarðandi bygd er so stór.
§ 3. Bátseigarin ella maður í hansara
stað er formaður á báti, og skulu sýslumaðurin/grindaformenninir
til eina og hvørja tíð kunna krevja upplýsingar
um, hvør er formaður.
Stk. 2. Bátsformaðurin hevur ábyrgd av, at allir bátsmenninir gera sína skyldu.
Stk. 3. Bátur, sum fer í grind, skal vera merktur við havnakenningartekini.
§ 4. Til hvørja hvalvág verða 4 mans uppnevndir
til grindaformenn og 2 tiltaksmenn umframt.
Stk. 2. Hesir menn stíla fyri grindini, um sýslumaðurin ikki er til staðar, og skulu teir gjølliga útinna alt, sum er álagt sýslumanninum/teimum í kunngerðini.
Stk. 3. Sýslumaðurin uppnevnir grindaformenninar eftir ummæli frá bygdaráðnum (býráðnum) fyri 5 ár. Um semja er millum grindamenn á staðnum, er loyvt at halda fram at velja grindaformenn, sum
vanligt hevur verið, og sýslumaðurin uppnevnir síðan hesar. Sýslumaðurin hevur harumframt heimild til at boðsenda ella bráðfeingis seta aðrar grindafor-
menn, um hann heldur tað vera neyðugt. Sýslumaðurin kann eisini avgera, at uppnevndir grindaformenn skulu vera grindaformenn fyri fyribilsgóðkenda hvalvág.
Stk. 4. Eingin undir 60 ár kann sýta fyri at verða grindaformaður.
II. Um grindaboð og reiðskap, sum hvør grindabátur skal hava.
§ 5. Tá bátur sær grind, skal hann beinanvegin,
sum vanligt er, hava upp á mastur og um tilber boða frá
til sýslumannin, sum letur boðini víðari, samstundis
sum hann ger vart við møguligt forboð fyri at drepa grind
sambært § 1, stk. 2.
Stk. 2. Verður grind sædd av landi, verður farið fram á sama hátt.
§ 6. Formaðurin á hvørjum báti,
ið fer í grind, hevur skyldu at ansa eftir, at vanligur grindareiðskapur
er umborð.
Stk. 2. Vanligur grindareiðskapur er fastakast, leysakast, sóknarongul/blásturkrókur við línu (sissal og/-ella manilla), brýni og grindaknívur.
Stk. 3. Forboð er fyri at nýta annan reiðskap enn tann, sum er nevndur í stk. 2. Tó kunna, eftir serligum loyvi frá landsstýrinum í hvørjum einstøkum føri, royndir gerast við reiðskapi, hvørs endamál er at bøta um drápsháttin. Hetta skal fyriskipast av landsstýrinum.
§ 7. Sýslumaðurin og grindaformenninir skulu,
tá ið teir fara í grind, hava Merkið ella serligt
av landsstýrinum góðkent eyðkennismerki uppi á
eini stutt-
ari stong, sum skal standa aftast í bátinum. Rópari kann vera á formansbátinum.
Stk. 2. Á landi skulu sýslumaður, grindaformenn og vaktarmenn hava kort ella eyðkennismerki sambært stk. 1, sum prógvar myndugleika teirra.
III. Um grindarakstur og –dráp.
§ 8. Sýslumenninir og/ella grindaformenninir úr
teimum ymsu hvalvágunum taka eftir at hava samráðst við
finningarbátin, avgerð um, hvønn veg grindin
skal verða rikin. Grindin skal rekast á góðkenda hvalvág smb. § 9. Grindaformenn hava skyldu at fylgja teimum boðum, sum sýslumenninir geva eftir hesi grein. Høgligasta hvalvágin skal veljast eftir stødd á grind, 1íkindum og streymviðurskiftum. Ikki er loyvt at reka grind uttan undir fyriskipan av
sýslumonnum og/ella grindaformonnum.
Stk. 2. Einhvør, sum hevur skyldu at hava eftirlit við grind, skal beinanvegin, hann er komin til grindina, ansa eftir, at reglurnar um grindarakstur verða hild-
nar.
Stk. 3. Luttakararnir hava skyldu at fylgja teimum boðum og forboðum, sum sýslumaðurin og/ella grindaformaðurin tekur avgerð um í hesum sambandi.
§ 9. Landsstýrið lýsir í serligari kunngerð navnið á góðkendum hvalvágum.
§ 10. Tá ið grindin er komin inn á góðkenda
hvalvág, skulu sýslumaðurin og/ella grindaformenn, sum
hoyra hvalvánni til, stíla fyri, nær og hvar hon skal
verða hildin til, og hvussu fram skal verða farið við drápinum.
Stk. 2. Sýslumaðurin og/ella grindaformenninir skulu skipa fyri, at nóg nógv fólk er á landi til at taka sær av drápinum. Eisini skulu teir skipa fyri, at økið
kring hvalvánna verður frítt fyri óviðkomandi fólki, so at grindamenn fáa arbeitt ótarnaðir.
Stk. 3. Tað eigur so mest møguligt at verða strembað eftir, at teir smæstu bátarnir liggja fremst, teir størru bátarnir og skipini skulu liggja uttast og forða og annars - eins og allir aðrir bátar og fólk á landi - útinna tað, ið sýslumaður og/ella grindaformenn geva boð um.
Stk. 4. Tá grindin er komin á land ella so nær landi, at hvalirnir liggja fastir, gevur sýslumaðurin og/ella grindaformaðurin boð um, at nú kann verða skorið á háls. Hvalur, sum ikki er komin at landi, kann verða høgdur frá landi og drigin upp. Ikki kann verða høgt ella skorið á háls frá báti uttan so, at sýslumaðurin
og/ella grindaformaðurin hevur givið serligt loyvi til hetta.
Stk. 5. Tá ið skorið verður á háls, skal verða skorið djúpt niður við báðum vangunum og stungið í mønuna. Síðan skal skerast á hálsæðrarnar.
§ 11. Um grind, sum verður hildin til, er størri
enn pláss er fyri á hvalvánni, kann sýslumaðurin
steðga drápinum. Skipað verður so fyri, at tað,
ið eftir er av
grindini, verður rikið útaftur.
Stk. 2. Um so er, at fleiri miseydnaðar royndir eru gjørdar at halda grindini til inni á tí hvalvág, hon er rikin, og grindin hvørki fæst at gera landgongd ella
kann verða høgd, skal sýslumaðurin saman við grindaformonnunum geva boð um at reka grindina útaftur. Tað sama er galdandi fyri bólkar, sum ganga eftir.
Stk. 3. Allir bátar og fólk á landi hava skyldu at útinna tað, ið sýslumaður og/ella grindaformenn geva boð um.
IV. Um vaktarhald, uppfisking og meting.
§ 12. So skjótt grind er deyð, setir sýslumaðurin
og/ella grindaformaður beinanvegin vakt á sjógvi og landi
og gevur vaktarmonnunum tørvandi leiðbei-
ning, herundir at varðveita hvalirnar heilar, undantikið oping eftir § 15, merking eftir § 17 og møguliga upplæring í drápsháttinum.
§ 13. Eftir fyriskipan av sýslumanni/grindaformanni
skulu hvalirnir verða sleipaðir til annað stað (t.d. bryggju
o.t.), heysaðir upp og lagdir har.
Stk. 2. Har hetta ikki er gjørligt, skulu hvalirnir verða drignir niðanfrá og lagdir lið um lið, har sum tað ber til, soleiðis at kúlurnar eru flóðfríar á hægstu flóð.
Stk. 3. Arbeiðinum sambært stk. 1 og 2 hava allir grindamenn og grindabátar skyldu at taka lut í, beint sum grindin er deyð.
Stk. 4. Tá alt neyðugt arbeiði er gjørt, senda grindaformenninir bátar og fólk til lands, og nú verður teknað upp, hvørjir hava tikið lut í rakstri og drápi. Henda upptekning skal verða í seinasta lagi 1 tíma eftir, at neyðuga arbeiðið er liðugt.
Stk. 5. Eingin kann fiska upp uttan loyvi frá sýslumanni ella grindaformonnum. Allir aðrir bátar skulu halda seg burtur.
§ 14. Er ósemja um, hvør ið sambært
§§ 12 og 13 er rakstrarmaður, tekur sýslumaðurin
avgerð eftir samráð við grindaformenninar.
Stk. 2. Ongin kann bera seg undan at fylgja boðum frá sýslumanninum og/ella grindaformonnum.
§ 15. Vaktarmenninir opa allar hvalirnar, so teir ikki spillast,
og teir ansa eftir, at eingin óviðkomandi kemur at hvalunum.
Stk. 2. Eingin kann bera seg undan at fylgja boðum frá vaktarmonnum.
§ 16. Sýslumaðurin tekur so tvey ella um neyðugt
fleiri kend, óheft skilafólk at meta grindina, sum gamalt
er, eftir góðkendum máli soleiðis, at hvalur, sum
er 3,14 m = 5 alin til longdar úr eyga í got, er mettur til
gyllin, og hinir mettir hareftir og eisini eftir góðsku.
Stk. 2. Springari og hvessingur verður mettur hvørt drápið sær. Sýslumaðurin ger av, hvussu metast skal.
§ 17. Metingin skal fara fram sum skjótast eftir
avtalu millum sýslumann og metingarmenn.
Stk. 2. Metingarmenninir skera í rómartølum skinnatalið og í vanligum tølum numrini á hvalunum, sum so, saman við kyninum á hvalunum og longdini í cm
frá fremst á kúluni til gripið á sveivini, verða førd á blað.
V. Um grindaskifti og útlegging.
§ 18. Tá grindin er merkt, skiftir sýslumaðurin
og leggur út soleiðis:
1) Finningarfiskur.
2) Vaktarhald.
3) Metingarmenn.
4) Sýslumaðurin.
5) Grindaformenn.
6) Skaðasýnismenn.
7) Skiftishjálp.
8) Drápspartur.
9) Heimapartur/partahvalur.
10) Annað og avlopsgrind.
11) Tá ið grind ikki verður skift í heimapartar.
Stk. 2. Um sýslumaður, grindaformenn og grindamenn eru samdir um hetta, kann skifti halda fram, so sum siður hevur verið á staðnum, somuleiðis skaðaendurgjald og rudding. Landsstýrið skal hava boð, um so verður gjørt.
1) Finningarfiskur: Bátur, sum finnur grind og fylgir henni til grindaboð eru givin og til aðrir bátar koma til grindina, fær finningarfiskin. Tá ið grind verður fyrst sædd frá landi ella frá báti, sum ikki verður verandi hjá grindini, til aðrir
bátar koma, men boðað verður frá henni, fer finningarfiskurin í helvt til teirra, sum boðað hava frá henni, og til bátin, sum er fyrstur til grindina. Á sama hátt verður farið fram, tá boð verða givin úr bygd í aðra, og bátur úr seinnu bygdini
er fyrstur til grindina. Teir, sum eiga finningarfiskin, velja sjálvir burturúr størsta hvalin ella smærri hvalir við samlaðum skinnatali sum størsti hvalurin. Síggja fleiri grind í senn, verður finningarfiskurin býttur teirra millum.
2) Vaktarhald: Um dagin 1/2 skinn til hvønn bátin, sum nýttur verður, og 1/2 skinn til hvønn mannin, og um náttina 1 skinn til hvønn.
3) Metingarmenninir fáa 2 skinn av hvørjum hundrað hvalum og annars eftir meting sýslumansins.
4) Sýslumaðurin fær 2% av samlaða skinnatalinum.
5) Grindaformenninir fáa hvør 1% av tí samlaða skinnatalinum.
6) Skaðasýnismenninir fáa minst 1 skinn í part sum samsýning og annars eftir meting sýslumansins.
7) Skiftishjálp v.m. Sýslumaðurin letur samsyning eftir arbeiði og ábyrgd.
8) Drápspartur: Hvør tann, ið veruliga hevur verið við í rakstri og/ella drápi - á báti ella landi - hevur rætt til drápspart. Drápsparturin er tann samsýning, ið omanfyri nevndu fáa fyri arbeiði sítt. Hetta arbeiði fevnir um:
a) rakstur/dráp frá báti/landi,
b) uppfisking og sleip v.m. beint aftaná drápið til grindaformenninir siga til,
c) uppdraging av hvalunum.
Ein drápspartur verður latin hvørjum manni á báti, tó í mesta lagi sum tilskilað
niðanfyri:
Til áttamannafør og størri før í mesta lagi 8 drápspartar
seksmannafør í mesta lagi 6 drápspartar
fýramannafør í mesta lagi 5 drápspartar
minni bátar enn nevndu í mesta lagi 3 drápspartar.
Uttanumdømisbátar, -manningar og -fólk hava rætt til drápspartar, um tey hava verið við í rakstri og/ella drápi v.m. Fyri at fáa drápspart skal ein hava fylt 14 ár. Ein grindamaður kann bert rokna sær ein part, sjálvt um hann hevur rikið við einum báti og dripið í einum øðrum ella frá landi. Eftir samráðing við grindaformenninar kann sýslumaðurin, tá raksturin hevur verið serliga trupul og vart leingi, lata ein eykapart til rakstrarbátarnar. Í teimum førum, har grind hevur verið goymd, kunnu bátar, sum ikki vóru við í rakstrinum, men bert í drápinum, fáa drápspart, um sýslumaðurin ella ein grindaformaður hevur biðið
teir. Sýslumaðurin ásetur støddina á drápspartinum.
9) Heimapartur/partahvalur: Hesir hvalir verða lagdir út til kommunurnar ella aðrar samskipanir, ið sjálvar stíla fyri býtisskipanini í bygdunum. Heimapartarnir verða skiftir sambært grindalistanum. Eru trupulleikar at skifta
eina grind í einum grindaumdømi, hevur sýslumaðurin heimild til at skifta grindina til ávísa(r) kommunu(r), herundir eisini kommunu(r) uttanfyri grindaumdømið.
10) Annað og avlopsgrind: Neyðugt er at leggja upp fyri sjúkar og spiltar hvalir. Verður ikki alt lagt út, skal sýslumaðurin selja avlopið á besta hátt.
11) Tá ið grind ikki verður skift í heimapartar:
Um heimapartarnir, eftir at lagt er út sambært nr. 2-8 í hesi grein, ikki vera minst 1 skinn uppá bátin (50 fólk), verður tað, ið eftir er, skift til grindamenninar.
Stk. 3. Sýslumaðurin skipar fyri skifti av springara og hvessingi hvørt drápið sær.
§ 19. Útreiðslur av lutisskaða og av rudding
og burturbeining av grindarovum v.m. á sandinum ella í fjøruni,
har ið grindin legði beinini, og á tí bryggju ella
lendi, har ið hon varð løgd til skift og uppskorið var,
verða goldnar lutfalsliga eftir skinnatalinum hagar grindin verður
skift, dráps- og bátspartar íroknaðir. Verður
grind seld samb. § 18, nr. 10 ella § 23, stk. 2, skal inntøkan
nýtast at gjalda grindaskaða, rudding og burturbeining við.
Eisini kann peningur verða nýttur til tiltøk grindadrápi
at frama. Verður avlop av søluni, skal upphæddin setast
í grunn til sama endamál í seinni grind í umdøminum.
Burturbeining annars av grindarovum í teim einstøku kommununum
verður gjørd av viðkomandi kommunu uttan útreiðslu
fyri grindina.
Stk. 2. Allar kommunurnar í grindaumdøminum tekna í felag samløgu vanlukkutrygging fyri mannskaða, ið stendst av grindini. Goldið verður eftir
uppgerð, sum sýslumaðurin skipar fyri.
Stk. 3. Sýslumaðurin hevur heimild til at gera avtalu við kommunu í grindaumdøminum um í forhond at veita endurgjald fyri grindaskaða, mistan reiðskap og rudding.
Stk. 4. Grindaskaði er:
1) Skaði á bátar, undir hesum skrúvu- og aksilskaðar, árar og róður.
2) Brotin og mistur reiðskapur.
3) Mistar og brotnar handilstenn og brillur.
4) Mannskaði.
§ 20. Til hvørja hvalvánna hoyra fylgjandi
umdømi, sum øll fáa fullar partar:
I. Norðoya sýsla:
1 ) Til Hvannasund og Viðvík:
Norðoya sýsla.
2) Til Klaksvík:
Norðoya sýsla og eystursíðan av Eysturoynni
(Æðuvík-Gjógv).
II. Eysturoyar sýsla:
1 ) Til Gøtu, Fuglafjørð og Funningsfjørð:
Eysturoyar sýsla og Norðoyar vestan fyri Múla.
2) Til Sundini millum Streymoy og Eysturoy:
Norðstreym, Eysturoyar sýsla, Kaldbak og
Sund.
III. Streymoyar sýsla:
1 ) Til Tórshavn:
Suðurstreym, Nólsoy, Hest og Koltur.
2) Til Hvalvík og Tjørnuvík:
Sum Sundini (smbr. II b).
3) Til Vestmanna og Leynar:
Norðstreym, Vága sýsla, vestursíðan á Suðurstreym, Hest og Koltur.
IV. Vága sýsla:
Til báðar hvalvágirnar:
Vága sýsla, vestursíðan á Streymoynni, Hest og Koltur.
V. Sandoyar sýsla:
Til báðar hvalvágirnar:
Sandoyar sýsla.
VI. Suðuroyar sýsla:
Til allar hvalvágir:
Suðuroyar sýsla.
§ 21. Skuldi grind doyð á øðrum støðum enn teim omanfyri nevndu hvalvágum, verður hon skift til tað grindaumdømið, hon er í sambært § 20.
§ 22. So skjótt skifti og útlegging eru liðug, kunnger sýslumaðurin teimum, sum til staðar eru, hvussu stór grindin er, hvussu mikið hon er mett til, og hvussu mikið er til bátin, og gevur út seðlar, sum tilskila í hvørjum hvalum, teir ymisku partarnir eru.
§ 23. Hvalur, sum flotnar ella verður fiskaður upp,
eftir at sýslumaðurin hevur byrjað skifti, men innan útleggingin
er liðug, kemur upp í skiftið.
Stk. 2. Um hvalur flotnar upp teir fyrstu 2 tímarnar eftir at seðlarnir eru komnir út, fellur helvtin til finnararnar og hin helvtin verður seld til frama fyri grindina. Um hvalur flotnar upp seinni, fellur allur hvalurin til finnararnar.
§ 24. Kommunustýrini ella aðrar samskipanir,
samanber § 18, nr. 9 skipa fyri, at seðlarnir uppá heimapartar
verða heintaðir innan 1 tíma eftir, at seðlarnir
eru komnir út, og at grindin verður býtt til fólkið í kommununi/samskipanini sum skjótast.
Stk. 2. Grindamenninir heinta sínar partar innan 1 tíma eftir, at seðlarnir eru komnir út.
Stk. 3. Um tað verður sagt sýslumanninum frá, og grundir eru til tess, kann tann í stk. 1 og 2 nevndi tími leingjast til upp í 3 tímar.
Stk. 4. Grind, ið ikki er heintað ella tikin upp innan ásetta tíð, kann verða latin øðrum.
Stk. 5. Rov og innvølur av grind verða burturbeind innan 24 tímar eftir, at seðlarnir eru útkomnir.
§ 25. Eru serlig viðurskifti, herundir at grindin er
so stór, at vandi kann verða fyri, at hon spillist, ella ivi
er um at reglurnar um vaktarhald, uppfisking og
meting eftir §§ 12, 13, 14, 15, 16 og l7 og/ella reglurnar um grindaskifti og útlegging eftir §§ 18, 19, 20, 21, 22, 23 og 24 verða fylgdar, kann sýslumaðurin gera frávik frá nevndu reglum. Frávikini skulu lagast eftir viðurskiftunum í hvørjum einstøkum drápi, og aðalmálið skal vera, at øll grindin kemur til høldar, og at einki spillist.
§ 26. Sýslumaðurin skal senda Føroya Landsstýri grindaroknskap og eina stutta frágreiðing um drápið, herundir hvar og nær hon var funnin, samanborið við rákið eftir Den færøske Lods. Somuleiðis um brot hava verið á reglurnar í hesi kunngerð. Sýslumaðurin skal boða frá, um boð eru givin um at lata grind sleppa ella steðga drápi í umdøminum. Eisini skal sýslumaðurin greiða frá, um frávik eftir § 25 eru gjørd og gjølliga grundgeva fyri hesum.
§ 27. Brot móti ásetanunum í §§ 3, 4, 6, 8, 10, 11, 13, 14 og 15 í hesi kunngerð og boðum og forboðum, givin við heimild í áðurnevndu greinum, koma undir bót, um ikki størri revsing er uppiborin eftir aðrari lóg.
§ 28. Henda kunngerð kemur í gildi dagin eftir,
at hon er kunngjørd. Samstundis fer kunngerð nr. 55 frá
16. mai 1995 úr gildi.
Fiskimálastýrið, 8. apríl 1998
John Petersen (sign.)
landsstýrismaður


c: text/html

text:
Ein bóndi var í Mittúni á Kirkju í Fugloy, sum var so út av lagi sparin upp á tað, sum hann átti. Ongantíð vildi hann vera í uppisetri við nøkrum. Eitt gróthús átti hann, fult av korni (kallað gróthúsið í Liða), og har mátti eingin koma uttan hann sjálvur at taka heimakorn. Konuni vildi hann ikki lova at fara, tí hann helt hana vera ov oyðslusama. Ein vetur legðist hann sjúkur, og konan sendi so ímillumat yngsta sonin at bera eina meis av korni heim (í teirri tíðini var sodnur ikki kendur; kornið var turkað í meisum). Tað gekk nú við hetta lag, og maðurin lá sjúkur allan veturin. Tá ið leið nakað út á várið, bað hann konu sína fara í gróthúsið at vita, hvussu mikið ið tikið var av korninum. Nakað ovarlaga í gróthúsvegginum var ein steinur, sum stóð eitt sindur framúr. Hendan stein hevði bóndin til merkis, hvussu nógv ið kornið minkaði. Tá ið niðurum kom, tá minkaði nógv, helt hann. Konan fór, sum hann bað, og sá, at kornið var ógvuliga nógv minkað; tað var farið langt niður um steinin. Hann spyr hana, tá ið hon kemur aftur; men konan ræðist at siga honum satt, sum er. “Tað er rættuliga væl eftir av korni,” sigur hon. “Um tað er komið niður at steininum?” “Nei, minni enn so.” Nú er bóndin fegin. Tá ið nøkur tíð er farin, verður hann betri til heilsuna og býður til at krúpa fram. Tað fyrsta hann heldur seg vera so frægan, fer hann at fjakka niðan í gróthúsið til at hyggja eftir korninum. Tá ið hann kemur, er mestan alt uppi; tað er ikki meira eftir enn upp í eina meis. Hann oman aftur, fúkandi óður, og sigur við konuna, at annaðhvørt hevur hon logið, ella er kornið stolið: tað er ikki meira enn ein meis eftir. Hon vil ikki vera við, at hon hevur logið; tað man vera stolið, sigur hon. Tað er tað sama, heldur hann; tjóvin skal hann fáa leitað upp, og hann skal fáa merki. Ikki skal hann steðga fyrr enn á Sumbiarsteini, lovar bóndin. Um várið ger hann eina ferð til Havnar, tosar har við ein gandakall úr Suðuroy og biður hann hjálpa sær. Tá ið hann kemur norður aftur, heldur hann, at nú man hann mestan fara at síggja, hvør ið hevur stolið heimakornið frá sær. Frá hesum degi fer sonurin at liva so vánaliga og verður alt at versna; hendur og føtur kryplast á honum og so kroppurin allur. Nú iðraði bóndin seg eftir tí, sum hann hevði gjørt. Ráð vóru søkt, men einki batti: sonurin varð krypil og doyði, tá ið fá ár vóru umliðin.
Jakob Jakobsen: ”Færøske folkesagn og æventyr”, 1898-1901
Sagnirnar eru her endurgivnar við Hammershaimbs stavseting eftir útgávuni:
Jakob Jakobsen: "Sagnir og ævintýr" , fororð eftir Mariu Mikkelsen, 1. útg. 1925, 2. útg. 1984-85.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Skálin
- Sitipláss (flatt gólv): 190
- Pallur: 9m x 4m
- Gólv: 18m x 12m
Í Skálanum er arkitekturin einfaldur og klassiskur. Hetta hevur við sær, at hølið er sera lagaligt og liðiligt og kann vera innrættað upp á ymsar hættir.
Hølið er sum skapt til miðalstór tiltøk, ið rúma upp til 190 fólkum.
Har er góð tøknilig útgerð eftir tørvi, og góð ljós- og ljóðviðurskifti. WC eru nær við Skálan. Soleiðis livir Skálin upp til øll tey krøv, sum verða sett til eitt nýtímans ráðstevnuhøli. Skálin kann eisini brúkast til eina røð av ymsum sløgum av tiltøkum: Fundir, mentanartiltøk, fyrilestrar, filmssýningar, Show-rooms o.s.fr.
Leiguprísur 4 tímar ella styttri 5.940 kr. (íroknað 1 duravør) – uttan teknikara og parkeringsvørð
Leiguprísur meira enn tímar 7.180 kr. (íroknað 1 duravør) – uttan teknikara og parkeringsvørð


text:
Dávur, Atli og Heri vera venjarar hjá U10
U10 dreingir hava fingið tríggjar fantastiskar venjarar í Dávur R. Hansen, Atla F. Johansen og Hera Danielsen. Vit eru sera glað fyri, at teir vilja hjálpa hesum dreingjum við menningini og fótbóltsáhuganum. Hesir, Dávur, Atli og Heri eru menn í kunna skapa eitt gott fótbóltsumhvørvi og kveikja áhugan enn meira hjá hesum ungu dreingjum.
Dávur R. Hansen er skrásettur fyri 46 dystir og 5 mál í vaksnamannadeildini. Fysti dystur hjá Dávur á besta liðinum var í 1992 ímóti GÍ og dysturin endaði 1-5 til GÍ.
Atli F. Johansen, hinvegin hevur ikki havt langa aktiva fótbóltskarrieru, men er ein fantasktiska álítandi og eldhugaður lærari og venjari. Eginleikarnir at læra frá sær, eru framúr góðir og er sera væl dámdur millum dreingirnar.
Heri Danielsen er nýggi maðurin í venjaratoyminum og er skrásettur fyri 20 dystir í vaksnamannadeildini. Heri er málmaður og er partur av bestaliðinum hjá B68.
Dávur og Atli hava báðir tikið B1 venjaraskeið í januar og hvør veit, um hetta er teirra nýggja yrkisleið Heri er bara 18 ára gamal, men hevur eisini B1 venjaraskeið.
Vit ynskja Dávur, Atla, Hera og U10 bestu eydnu við kappingarárinum 2017
Koyr á B68


text:
Niðan fyri er kunngerðin um nýggja próvtalsstigan, 7-talsstigan, sum er galdandi fyri teir næmingar, sum eru byrjaðir í 8. flokki eftir 1. august 2011.
Nr. 109 - 29. august 2011
Kunngerð um próvtalsstiga og aðra døming í fólkaskúlanum
Við heimild í § 16, stk. 2 í løgtingslóg nr. 125 frá 20. juni 1997 um fólkaskúlan, sum seinast broytt við løgtingslóg nr. 67 frá 26. mai 2011, verður ásett:
§ 1. Næmingur, sum til próvtøkur og royndir skal prógva eitt kunnleika- og førleikastig, verður mettur sambært próvtalsstiganum niðanfyri, sbr. tó § 9:
12: fyri framúr gott avrik
10: fyri sera gott avrik
7: fyri gott avrik
4: fyri hampiligt avrik
02: fyri toluligt avrik, sum kann verða góðtikið
00: fyri ikki nøktandi avrik
-3: fyri heilt vánaligt avrik
Stk. 2. Eftirmetingar, royndir og próvtøkur fara fram sambært reglunum í kunngerð um próvtøkur fólkaskúlans.
Stk. 3. Próvtalsstigin verður nýttur, tá ið ársmet og støðumet verða givin.
§ 2. 12: Verður givið fyri avrik, sum lýtaleyst ella mest sum lýtaleyst lýkur málini í námsætlanini í lærugreinini.
§ 3. 10: Verður givið fyri sera gott avrik, ið við onkrum smávegis lýtum lýkur flestu málini í námsætlanini í lærugreinini.
§ 4. 7: Verður givið fyri gott avrik, ið við nøkrum lýtum, væl lýkur málini í námsætlanini í lærugreinini.
§ 5. 4: Verður givið fyri hampiligt avrik, ið hevur fleiri grov lýti og ikki lýkur málini væl í námsætlanini í lærugreinini.
§ 6. 02: Verður givið fyri toluligt avrik, ið akkurát stendur mát, og í minsta mun lýkur málini í námsætlanini í lærugreinini.
§ 7. 00: Verður givið fyri ikki nøktandi avrik, ið ikki stendur mát og ikki lýkur málini í námsætlanini í lærugreinini.
§ 8. -3: Verður givið fyri heilt vánaligt avrik, sum als ikki kann verða góðtikið.
Onnur døming
§ 9. Skrivligt ummæli og/ella talmet verða nýtt í sambandi við verkætlanaruppgávu sambært lógini.
Próvtalsgeving
§ 10. Tá ið ein próvtøka er byrjað, verður próvtal givið, uttan so at próvtøkan verður slitin orsakað av burturvísing ella sjúku. Er orsøkin sjúka, verður próvtal givið í sambandi við sjúkrapróvtøku.
§ 11. Próvtøkuavrik verða mett samsvarandi teimum fakligu málunum, ið eru sett í námsætlanini, fyri ávísu lærugreinina ella fakligu og verkligu undirvísingargongdina.
§ 12. Í føroyskari rættskrivingaruppgávu í 9. fl. og skrivligum enskum í 9. og 10. fl. verða heildarpróvtøl givin.
Stk. 2. Rættskrivingaruppgávan fatar um rættskriving og mállæru; rættskriving telur 2/3 og mállæran 1/3.
Stk. 3. Skrivligt enskt fatar um málviðgerð og framseting; málviðgerð telur ¼ og framseting ¾.
Stk. 4. Heildarpróvtølini verða hækkað ella lækkað til næsta próvtal á próvtalsstiganum. Hækkað verður, um miðaltalið er mitt ímillum tvey próvtøl.
Prógv og skjalaváttanir
§ 13. Á prógvum og skjalaváttanum skulu øll próvtøl sambært próvtalsstiganum verða lýst við samsvarandi bókstavi frá ECTS-stiganum sbr. fylgiskjali 1.
Undantak og frávik
§ 14. Mentamálaráðið kann víkja frá hesi kunngerð, tá ið talan er um serlig viðurskifti.
Stk. 2. Mentamálaráðið kann loyva, at vikið verður frá reglunum í hesi kunngerð, tá ið talan er um eitt frammanundan góðkent royndar- og menningarvirksemi.
Gildiskoma og skiftisreglur
§ 15. Henda kunngerð kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd, og hevur virknað frá 1. august 2011.
Stk. 2. Samstundis fer úr gildi kunngerð nr. 99 frá 14. november 1980 um próvtalsstiga, tó soleiðis, at nevnda kunngerð framvegis er galdandi fyri næmingar í 9. flokki skúlaárið 2011/12 og fyri næmingar í 10. flokki skúlaárini 2011/12 og 2012/13.
Mentamálaráðið, 29. august 2011
Helena Dam á Neystabø (sign.)
landsstýriskvinna
/ Leivur Harryson (sign.)
Fylgiskjal 1
Próvtalsstigin týddur til enskt
12: For an excellent performance displaying a high level of command of all aspects of the relevant material, with no or only a few minor weaknesses.
10: For a very good performance displaying a high level of command of most aspects of the relevant material, with only minor weaknesses.
7: For a good performance displaying good command of the relevant material but also some weaknesses.
4: For a fair performance displaying some command of the relevant material but also some major weaknesses.
02: For a performance meeting only the minimum requirements for acceptance.
00: For a performance which does not meet the minimum requirements for acceptance.
-3: For a performance which is unacceptable in all respects.
Samband millum próvtalsstigan og ECTS-stigan
Próvtalið 12 í próvtalsstiganum svarar til A á ECTS-stiganum
Próvtalið 10 í próvtalsstiganum svarar til B á ECTS- stiganum
Próvtalið 7 í próvtalsstiganum svarar til C á ECTS- stiganum
Próvtalið 4 í próvtalsstiganum svarar til D á ECTS- stiganum
Próvtalið 02 í próvtalsstiganum svarar til E á ECTS- stiganum
Próvtalið 00 í próvtalsstiganum svarar til Fx á ECTS- stiganum
Próvtalið -3 í próvtalsstiganum svarar til F á ECTS- stiganum
Umseting til enskt frá próvtalsstiganum til ECTS-stigan
The mark 12 on the scale is identic with A at the ECTS scale
The mark 10 on the scale is identic with B at the ECTS scale
The mark 7 on the scale is identic with C at the ECTS scale
The mark 4 on the scale is identic with D at the ECTS scale
The mark 2 on the scale is identic with E at the ECTS scale
The mark 00 on the scale is identic with Fx at the ECTS scale
The mark -3 on the scale is identic with F at the ECTS scale


text:
1. Samleiki
Støddfrøðin er partur av alheims mentanararvinum. Støddfrøðin er alla tíðina ment við tí fyri eyga at granska alheimin, fyri at vit skulu kunna skipa okkara royndir, og fyri at vit skulu kunna lýsa og skilja sambond í náttúruni og í samfelagnum. Ein onnur kelda til íblástur at menna støddfrøðina er sjálv gleðin við støddfrøðini. Støddfrøðin ger vart við seg á so mongum týdningarmiklum samfelagsøkjum, eitt nú í medisini, búskapi, tøkni, samskifti, orkuumsiting og byggivirksemi. Tað merkir, at hollur førleiki í støddfrøði er ein fortreyt fyri menning av samfelagnum.
Í einum virknum, demokratiskum samfelagi krevja borgararnir at kunnu seta seg inn í, skilja og kritiskt meta um rúgvismikla kunning, hagfrøðiligar greiningar og fíggjarligar forsøgnir. Í hesum sambandi er støddfrøðiligur førleiki neyðugur fyri at kunna skilja og hava ávirkan á mannagongdir í samfelagnum.
Til tann støddfrøðiliga førleikan hoyrir eisini at loysa uppgávur. Tað er at lýsa og umskapa ein trupulleika til eina støddfrøðiliga uppgávu, loysa hana og meta um týdningin av henni. Í støddfrøðini nýtir ein bæði hjálpartól og tøknitól. Førleiki í støddfrøði er eitt týdningarmikið amboð, og lærugreinin kann vera grundarlag fyri víðari útbúgving og harumframt vera partur av yrkis- og frítíðarlívinum. Støddfrøðin liggur eisini sum grund fyri týdningarmiklum pørtum av okkara mentanararvi og fyri menning av skilvísari hugsan. Soleiðis hevur lærugreinin stóran týdning fyri almenna mentan, tí hon ávirkar samleika, hugsanarhátt og sjálvkenslu okkara.
2. Endamál
Undirvísingin í støddfrøði hevur til endamáls, at næmingurin
- mennir sín støddfrøðiliga førleika so, at hann við fyrimuni kann standa seg í støddfrøðiligum umstøðum sum viðvíkja gerandislívi, samfelagslívi og náttúruviðurskiftum
- ognar sær kunnleika um tann partin av støddfrøðini, sum hevur týdning fyri mentan, vísindi og tøkni
- fær greiða fatan av, at samskifti og samstarv um støddfrøðilig viðurskifti eggja til og eru mennandi fyri skapandi virksemi
- fær greiðu á, hvussu støddfrøðin kann vera við til at fremja fatan, seta orð á og viðgera trupulleikar á ymiskum fakøkjum, umframt geva innlit í støddfrøðiliga umhugsan
- verður tilvitaður um, hvussu støddfrøðin kann verða nýtt, tá ið vit taka ábyrgd og fremja ávirkan í demokratiskum felagsskapi
- betur gerst førur fyri meta um og taka støðu, tá ið onnur nýta støddfrøðina í sínum virksemi
- fær tann førleika, ið krevst, fyri at hann skal megna at greiða úr hondum eina útbúgving, sum støddfrøðin er partur av.
3. Stig og tímatal
Lærugreinin Støddfrøði røkkur frá 1. flokki í fólkaskúla til A-stig í miðnámsskúla. Lærugreinin er kravd í 1. til og við 9. flokki, og er vallærugrein í 10. flokki. Harumframt verður undirvíst í støddfrøði á miðnámsskúlastigi á hesum breytum: Búskaparbreyt (C-, B- og A-stig), Hugbreyt og Fyrireikingarbreyt (C- og B-stig), Náttúrubreyt (C-, B- og A-stig) og á Tøkni- og Tilfeingisbreyt (C-, B- og A-stig). Førleikamálini í støddfrøðini verða mett eftir 2., 4., 6., 9., 10. í fólkaskúlanum og eftir C-stig, B-stig og A-stig í miðnámsútbúgvingunum.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Næmingurin fer til skrivliga próvtøku í kjarnaøkjunum og til munnliga próvtøku í bæði kjarnaøkjum og ískoytisøki.
Kjarnaøki
Kjarnaøkini í støddfrøði eru 4 í tali: 1. Tøl og algebra, 2. Geometri og trigonometri, 3. Støddfrøði í brúki og 4. Samskifti og greiðsluevni.
Tøl og algebra
Kjarnaøkið tal og algebra er um talfatan. Undirvísingin skal dýpa kunnleika næmingsins til tøl, talviðgerð og talhugtakið. Vant verður at rokna bæði við tølum og bókstavum so at grundarlag verður lagt undir undirvísingina í hinum kjarnaøkjunum. Tøl fevna bæði um heil tøl, brot og reell tøl, roknireglur fyri brot og reell tøl, potens og rót, umframt prosentrokning. Algebra verður serliga nýtt í kjarnaøkjunum geometri og funktiónum.
Undirvísingin kann fara fram við kanningum, spæli, spølum og við at rokna uppgávur við greiðsluevnum. Í byrjanini verður arbeitt við at menna talfatanina og at styrkja kunnleikan um tað sum bindur mongd, talorð og taltekn saman. Eindir verða taldar, og funnið verður fram til eindir við at leggja saman og draga frá. Tøl verða býtt, og roknað verður við einføldum brotum og kommatølum. Hugtøk sum "flest" og "fæst", "dupult" og "helvtin", at býta, talfylgdir, brot og kommatøl verða umrødd og viðgjørd. Roknimaskina og KT verða nýtt í hóskandi mun.
Geometri og trigonometri
Geometri snýr seg um at greina eginleikar hjá tvey- og trídimensionalum skapum, og at gera tekningar og útrokningar. Í hesum arbeiði brúkar næmingurin KT-amboð. Spegling, snaring og flyting av skapum eru eisini partur av undirvísingini í geometri. At byrja við eru viðrakingar av lutum og fyribrigdum í gerandisdegnum týðandi partur av samtaluni um geometri. Í hesum kjarnaøki verður eisini arbeitt við geometrisk hugtøk so sum stødd, skap og symmetri, umframt at tættir úr gerandisdegnum verða endurgivnir í tekning. Lutir verða skipaðir eftir skapi, stødd og øðrum eginleikum, og mátingar verða gjørdar av fjarstøðu, flata, rúmi og vekt.
Við at rita/tekna, lýsa og kanna ymiskar figurar og mynstur, verður støði lagt undir samrøðu um geometriskar mannagongdir og hugtøk. Í hesum sambandi verður arbeitt við evni og hugtøk so sum vinkulhugtakið, vinkulsummar í tríkantum og øðrum polygonum, linjuparalellitetur, umframt sambandið millum ummátið og diameturin í einum sirkli, og symmetri.
Støddfrøði í nýtslu
Kjarnaøkið støddfrøði í nýtslu snýr seg um, at næmingurin skal ogna sær kunnleika og fimi, sum ger hann føran fyri at velja rættan roknihátt í givnum støðum. Her verður støddfrøðin nýtt sum amboð at meta um ella lýsa eina gongd ella hending. Eisini verður arbeitt við ritmyndan og hagfrøði, umframt at mett verður um hagfrøðiligar upplýsingar og líkindi. Støddfrøðiligir møguleikar og avmarkingar verða staðfest í sambandi við hagfrøðiligar myndlar.
Samskifti og greiðsluevni
Í kjarnaøkinum samskifti og greiðsluevni verður arbeitt við at greina dátur og upplýsingar og í tí sambandi at orða og loysa greiðsluevni, umframt at orða próvgrundir og fakligar grundgevingar fyri funnum loysnum. Arbeitt verður eisini við sambandinum millum greiðsluevni og loysn, har næmingurin skal meta um og taka støðu.
Kjarnaøkið fevnir somuleiðis um hagfrøðilig greiðsluevni og kanningar, umframt samskipan og hugsan til at loysa greiðsluevni og seta í almenn høpi. Skift verður ímillum gerð og ástøði, viðkomandi faklig orðing og samskifti verður nýtt við neyvleika á hóskandi stigi.
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum semjast um í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleikar næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
5. Førleikamál
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning, fyri at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni til støðutakan og sjálvvirkni. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at kanna
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg í Støddfrøði um at virða tær grundleggjandi reglur, ið náttúran og tað náttúruskapta umhvørvi hava at laga seg eftir. Undirvísingin leggur dent á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað nátturutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, eins og hann skal hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
Førleikin at samskifta snýr seg í Støddfrøði um at bera fram sína hugsan og sína vitan munnliga og skrivliga, og at lesa. Lærugreinin Støddfrøði hevur ein týðandi leiklut í at menna førleika næmingsins at samskifta um støddfrøðiligar spurningar so, at hann dugir at nýta støddfrøðilig hugtøk um hesar spurningar og viðurskifti. At samskifta um støddfrøðilig mál snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna sum heild.
Førleikin at orða seg munnliga snýr seg í Støddfrøði um at gera sær eina hugsan, seta spurningar, próvføra og greiða frá eini hugsan, grundaðari á støddfrøði. Tað merkir at vera við í samrøðum, samskifta um hugskot og røða um spurningar og møguligar loysnir saman við øðrum.
Førleikin at orða seg skrivliga snýr seg í Støddfrøði um at loysa eina uppgávu við støddfrøði, lýsa og greiða frá eini hugsan og orða viðrakingar og hugskot. Harumframt snýr førleikin seg um at gera tekningar, skitsur, skap, talvur og ritmyndir, umframt at nýta støddfrøðilig tekn og formligt mál í lærugreinini.
Førleikin at lesa og skriva er avgerandi fortreyt fyri øllum samskifti og lærdómi í lívinum. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot; at lesa er at skyna á og tulka. Í lærugreinini skal næmingurin tí frá fyrsta degi verða vandur við at lesa støddfrøðiligar uppgávur og at gera grein fyri sínum eygleiðingum og viðrakingum á skrift. Næmingurin skal duga at lesa og skilja vegleiðingar, talvur, farmyndir, farstrikur og ímyndir. At megna at lesa í støddfrøði er tí at tulka og gagnnýta tekstir við støddfrøðiligum innihaldi úr gerandis- og arbeiðslívi.
Førleikin at rokna snýr seg í Støddfrøði um førleikan at loysa uppgávur og gera kanningar við støði í praktiskum gerandisstøðum og í støddfrøðiligum spurdómum, umframt at lesa hagtøl, fata bygnað, frymlar og úrtøkiligar skipanir. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og loysa greiðsluevni. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mong gerandismál, og tí hevur undirvísingin í síni heild ein avgerandi leiklut í hesi menning. Fyri at megna hetta, er umráðandi at kenna og verða førur fyri at nýta roknihættirnar, megna at nýta fjølbroyttar mannagongdir, ætla um og meta um, um svarið er rímiligt.
Førleikin at nýta tøknilig amboð er í Støddfrøði at duga at nýta kunningartøkni, ið er ein fortreyt fyri øllum fjarskifti, umframt at nýta hesa tøkni til spæl, kanning, avmyndan og framløgu. Eisini snýr hesin førleiki seg um at kenna og meta um talgild amboð til uppgávuloysn, simulering og myndan. Harafturat er týdningarmikið at finna upplýsingar, greina og viðgera og leggja fram dátur við hóskandi hjálparamboðum og vera vandin við keldum, greiningum og úrslitum.
At kanna
Førleikin at kanna er ein íborin førleiki. Vit kanna umhvørvið fyri at klára okkum í lívinum. At kanna er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna snýr seg í Støddfrøði um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara til at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um støddfrøðilig viðurskifti. Næmingurin skal læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan og kunnleika í bókmentum, handbókum, tíðarritum, á internetinum, umframt at gera verkligar royndir í starvsstovu og úti í náttúruni. Við dømum og venjingum skal næmingurin læra at nýta vísindaliga framferðarháttin og at handfara keldutilfar á sakligan, siðiligan og munadyggan hátt.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísingini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt og at menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læring.
Førleikin at skapa snýr seg í Støddfrøði um at gera næmingin tilvitaðan um og líta á egin evni, so at hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, hvussu náttúruvísindini saman við støddfrøðini hava verið við til at broytt náttúru, lívsáskoðan, mentan og samfeløg.
Næmingurin evnar at orða spurningar og at seta fram tilhugsanir, sum kunnu verða kannaðar, próvføra og skifta orð um hetta við atliti at øðrum støddfrøðiligum upplýsingum. Tað merkir, at næmingurin skal vera við í samrøðum, samskifta við onnur um hugskot og tosa um spurningar og hugsandi loysnir.
Næmingurin skal læra, at verkligar royndir og frágreiðingar um støddfrøðilig viðurskifti eru ein partur av skapandi tilgongdini, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflog. Við at arbeiða við myndlum lærir næmingurin at meta um dygdina í avrikum hjá sær sjálvum og øðrum.
Fakligir førleikar
2. floksstig
Tøl og algebra
Næmingurin dugir
- teljitølini og at skyna á støðubundnu talskipanini við einarum, tíggjarum og hundrarum
- at flokka og seta tøl á mongdir
- mannagongdir, tá ið talt verður saman og drigið verður frá, bæði munnliga og á pappíri
- at falda smá tøl, t.e. tøl við í mesta lagi tveimum talteknum, og vita raðfylgjuna av rokniháttunum
- at finna tað dupulta og helvtina og kenna desimaltøl, t.d. í sambandi við pening
- at nýta lummaroknara at loysa uppgávur úr gerandisdegnum.
Geometri
Næmingurin dugir
- at greiða frá einføldum skapum so sum tríkantum, fýrkantum og sirklum
- at flyta, spegla og broyta stødd á skapum
- at samanbera longd og vídd við hóskandi mátum
- at máta ummál og vídd á einføldum trí- og fýrkantum.
Støddfrøði í brúki
Næmingurin dugir
- vikudagarnar, mánaðirnar og einfaldar klokkutíðir
- at rokna gjaldoyra og nýta tað í sambandi við keyp og sølu
- at savna og skipa dátur og hagtøl, umframt lesa og greiða frá farmyndum.
Samskifti og spurdómar
Næmingurin dugir
- at lýsa støddfrøðiligar mannagongdir og greiða frá teimum, harímillum at lýsa egin uppskot til loysnir
- at meta um úrslit
- at arbeiða saman um greiðsluevni, sum hava í sær fleiri loysnir.
4. floksstig
Tøl og algebra
Næmingurin dugir
- at skyna á støðubundnu talskipanini við einarum, tíggjarum og hundrarum
- at kenna mun á makaðum og støkum tølum og positivum og negativum tølum
- einføld brot og desimaltøl og at runda
- mannagongdir, tá ið tøl við fleiri talteknum verða løgd saman ella drigin frá, bæði í høvdinum og á pappíri
- at nýta lítlutabell og at falda tøl, ið hava fleiri taltekn
- einfalda býting, t.d. við ítøkiligum tilfari og dømum úr gerandisdegnum
- raðfylgjuna á rokniháttunum
- krossskipanina og sambandið millum tøl og tekning
- loysa einfaldar líkningar, sum hava samanlegging, frádrátt og falding í sær
- at nýta lummaroknara at loysa uppgávur úr gerandisdegnum.
Geometri
Næmingurin dugir
- at greiða frá eyðkennum hjá tríkantum, fýrkantum og sirklum
- at rokna ummál og vídd á tríkantum og fýrkantum
- at vaksa og minka skap í støddarlutfalli
- at spegla og flyta einføld skap og kenna samskap og allíki
- at meta um og máta rúmd og vekt.
Støddfrøði í brúki
Næmingurin dugir
- at savna og skipa dátur og hagtøl og vísa tey við ritmyndum
- at loysa praktiskar uppgávur um keyp og sølu, umframt einfalda renturokning
- grundleggjandi hugtøk í talgildum rokniarki.
Samskifti og spurdómar
Næmingurin dugir
- at lýsa støddfrøðiligar mannagongdir og greiða frá teimum, har ímillum at lýsa egin uppskot til loysnir
- at meta um úrslit
- at arbeiða saman um greiðsluevni, sum hava í sær fleiri loysnir.
6. floksstig
Tøl og algebra
Næmingurin dugir
- at skyna á støðubundnu talskipanini
- at kenna positiv og negativ tøl umframt makað og støk tøl
- at kenna desimaltøl, t.d. í sambandi við pening og at runda
- at rokna í teimum fýra rokniháttunum, í høvdinum, á pappíri og við lummaroknara
- raðfylgjuna á rokniháttunum
- at leggja saman, draga frá og falda brot
- at rokna einfalda prosentrokning
- loysa einfaldar líkningar og vísa á dømi um nýtslu av brigdli í einføldum líkningum og formlum
- krossskipanina og sambandið millum tøl og tekning
- at nýta lummaroknara at loysa uppgávur og greiðsluevni.
Geometri
Næmingurin dugir
- at arbeiða við hugtøkini punkt, linjustykki, rættar linjur og vinklar.
- hugtøkini radius, tvørmát og vinkulmát.
- at neyvtekna tríkantar, fýrkantar og sirklar
- at spegla, snara og javnflyta
- nýta krossskipan m.a. til at lýsa staðseting og flyting
- at brúka mátilutfall til at rokna fjarstøðu og gera einføld kort og arbeiðstekningar
- at máta við hóskandi mátieindum og umrokna frá einari eind til aðra, t.d. cm, m og km, g, kg og tons umframt dl og l.
Støddfrøði í brúki
Næmingurin dugir
- at velja roknihátt og rokna í teimum fýra rokniháttunum
- at umrokna frá okkara peningi til fremmant gjaldoyra
- at rokna í sambandi við keyp og sølu, so sum avslátt, vinning og tap
- einfalda renturokning, t.d. av innistandandi peningi og láni
- at savna og skipa dátur og hagtøl, og vísa tey við ritmyndum
- grundleggjandi hugtøk í talgildum rokniarki.
Samskifti og spurdómar
Næmingurin dugir
- at savna og skipa dátur í sambandi við eygleiðingar, spurnarkanningar og royndir
- at leggja úrslit fram í talvum og ritmyndum, at lesa og greina tær bæði munnliga, á pappíri og við hentleikunum í talgildum rokniarki
- at arbeiða saman um greiðsluevni, sum hava í sær fleiri loysnir.
9. floksstig
Tøl og algebra
Næmingurin dugir
- at skyna á støðubundnu talskipanini
- at skilja og rokna prosent og promillu
- at samanbera og umrokna heil tøl, desimaltøl, brot, prosent og promillu
- at rokna í teimum fýra rokniháttunum og vita raðfylgjuna á rokniháttunum
- at leggja saman, draga frá, falda og deila brot
- at brúka potensar og røtur í útrokningum
- at loysa líkningar og líkningsheildir við algebra og ritloysn. At kenna frummongd, virðismongd, størsta og minsta virði
- at loysa einfaldar ólíkningar
- at skilja og rokna við brigdlum
- beint og øvut lutfall
- at nýta formlar m.a. í sambandi við útrokning av rúmd og rentu
- at nýta teldu og framkomnan lummaroknara til útrokningar og til at loysa greiðsluevni.
Geometri
Næmingurin dugir
- at greiða frá eyðkennum hjá tvey- og trídimensjonellum skapum
- at rokna ummál, vídd og rúmd
- at arbeiða við støddarlutfalli, einsskapi og allíki
- at gera einfaldar geometriskar útrokningar, t.d. við Pytagoras, sinus og cosinus
- at spegla, snara, flyta og javnflyta
- at nýta krossskipan at lýsa staðseting og flyting og duga at rokna longdir og fjarstøður í krossskipan
- at neyvtekna einføld skap eftir givnum fortreytum
- at arbeiða við einføldum geometriskum prógvum
- at máta við hóskandi mátieindum og umrokna frá einari eind til aðra, eisini vídd og rúmd
- at nýta teldu til tekning, kanning og útrokningar í sambandi við geometrisk skap.
Støddfrøði í brúki
Næmingurin dugir
- at velja roknihátt, nýta prosenthugtakið og nýta býtisrokning í ymiskum høpi
- at umhugsa fíggjarviðurskifti í gerandisdegnum so sum keyp, ferðing, løn og skatt
- at umrokna frá okkara peningi til fremmant gjaldoyra og øvut, umframt at umrokna ímillum fremmand gjaldoyru
- at savna, meta um og brúka dátur í støddfrøðiligum høpi, at skipa og bólka upplýsingar (einkultar og bólkaðar eygberingar) og at finna miðaltal, miðju og mestið
- at kenna rentuhugtakið og duga einfalda renturokning t.d. av innistandandi peningi og láni og í sambandi við keyp við gjaldsfreist
- at arbeiða við einfalda teingjan og líkindarokning
- at nýta teldu til kanning, útrokning og framløgu.
Samskifti og spurdómar
Næmingurin dugir
- at skilja og taka støðu til upplýsingar, sum innihalda støddfrøðiligar orðingar
- at meta um gildið av úrslitum og framløguhátti
- at orða spurdómar, lýsa mannagongdir og siga frá loysnum munnliga og skrivliga
- at arbeiða saman um greiðsluevni, sum hava í sær fleiri loysnir.
10. floksstig
Tøl og algebra
Næmingurin dugir
- at skyna á støðubundnu talskipanini. Vita um menningina av tølunum sum skrivingarhátt.
- at rokna í teimum fýra rokniháttunum og vita raðfylgjuna av rokniháttunum
- at samanbera og umrokna heil tøl, desimaltøl, brot, prosent og promillu
- at leggja saman, draga frá, falda og deila brot
- at brúka potensar og røtur í útrokningum
- at velja háttalag at loysa líkningar og líkningaheildir og einfaldar ólíkningar
- at kenna frummongd, virðismongd, størsta og minsta virði
- at skilja og brúka brigdilshugtakið
- at skilja og brúka prosenthugtakið
- at skyna á beinum og øvutum lutfalli
- at nýta kendar og ókendar formlar m.a. í sambandi við útrokning av rúmd og rentutilskriving
- tekna funktiónir á 2. stigi og rokna nullpunkt eftir leiðarriti (forskrift)
- at nýta teldu og lummaroknara, sum hevur súmbolmanipulatión til útrokningar og til at loysa greiðsluevni.
Geometri
Næmingurin dugir
- at kenna og greiða frá eyðkennum hjá ymiskum geometriskum skapum
- at rokna ummál, vídd og rúmd
- at kenna og arbeiða við støddarlutfalli, einsskapi og allíki
- at gera einfaldar geometriskar útrokningar, t.d. við Pytagoras, sinus og cosinus
- at spegla, snara, flyta og javnflyta
- at nýta krossskipan at lýsa staðseting og flyting og duga at rokna longdir og fjarstøður í krossskipan.
- at neyvtekna einføld skap eftir givnum fortreytum
- at arbeiða við einføld geometrisk prógv
- at nýta teldu til tekning, kanning og útrokningar í sambandi við geometrisk skap.
Støddfrøði í nýtslu
Næmingurin dugir
- at velja roknihátt, nýta prosenthugtakið og nýta býtisrokning í ymiskum høpi
- at umhugsa fíggjarviðurskifti í gerandisdegnum so sum keyp, ferðing, løn og skatt
- at nýta støddfrøði til greiðsluevni viðvíkjandi samfelag, náttúru og mentan
- at kanna sambond millum privatbúskap og samfelagsbúskap
- at savna, meta um og brúka dátur í støddfrøðiligum høpi, og at skipa og bólka upplýsingar (einkultar og bólkaðar eygberingar) og at finna miðaltal, miðju og mestið
- at arbeiða við og meta um viðurskifti í samband við samansparing og lán og í sambandi við keyp við gjaldsfreist, so sum rentu, renturentu og avdrátt
- at arbeiða við einfalda teingjan og líkindarokning
- at nýta teldu til kanning, útrokning og framløgu.
Samskifti og greiðsluevni
Næmingurin dugir
- at skilja og taka støðu til upplýsingar, sum innihalda støddfrøðiligar orðingar
- at meta um gildið av úrslitum og framløguhátti
- at orða spurdómar, lýsa mannagongdir og siga frá loysnum munnliga og skrivliga
- at arbeiða saman um greiðsluevni, sum hava í sær fleiri loysnir.
6. Eftirmeting og próvtøka
9. flokkur
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal ávegis í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini. Næmingurin skal hava eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðukanningar, testir, munnligar framløgur og skrivligar royndir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslag og arbeiðssemi næmingsins eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisni fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvat arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini.
Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Próvtøkuhættir
Skrivliga próvtøkan fevnir um greiðslurokning og fimisrokning.
Uppgávurnar verða settar við støði í kjarnaøkjunum í lærugreinini.
Tíðarkarmarnir fyri royndirnar eru hesir:
- Greiðslurokning 4 tímar
- Fimisrokning 1 tími
Uppgávuparturin til greiðslurokninga er at finna á svar.fo
Næmingaavrikið verður skannað inn og latið próvdómara talgilt.
Fimisrokning verður avgreidd á svar.fo
Næmingur kann leita sær hjálp á internetinum, í lærubókum, uppgávum og øðrum lærutilfari.
Næmingi er ikki loyvt at samskifta við onnur enn umsjónarfólk, sum eru stødd í hølinum.
Næmingurin hevur ikki loyvi til at brúka lummaroknara í fimisrokning í 8. og 9. flokki. Tað er ikki loyvt at brúka lummaroknara á telduni/netinum.
Heldur ikki er loyvt at nýta avritingarforrit t.d. (Photomath) til loysn av uppgávum í støddfrøði.
Skúlastjórin kann bjóða serligar próvtøkutreytir til næming við skerdum virkisførleika, tíðarkarmurin til royndina kann tá tó í mesta lagi verða øktur við 1/3 av tíðini.
Eitt próvtal verður givið fyri greiðslurokning og eitt fyri fimisrokning.
Dømingargrundarlag
Í dømingini verður dentur lagdur á, í hvønn mun próvtakarin lýkur tey málini, sum eru sett í lærugreinini.
Dentur verður lagdur á, at próvtakarin
- dugir at bera hugsanarhátt sín fram, m.a. í millumrokningunum
- hevur góðan rokniførleika í teimum ymisku rokniháttunum
- dugir at rokna rætt
- sýnir fakligt hegni
Givið verður eitt próvtal í greiðslurokning og eitt í fimisrokning við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvtalslýsingar
Skrivlig próvtøka - 9. floksstig
10. flokkur
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal ávegis í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini. Næmingurin skal hava eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðukanningar, testir, munnligar framløgur og skrivligar royndir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslag og arbeiðssemi næmingsins eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvat arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini.
Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Próvtøkuhættir
Hildnar verða ein skrivlig og ein munnlig próvtøka.
Skrivliga próvtøkan
Skrivliga próvtøkan varir 4 tímar, og uppgávurnar í próvtøkuraðnum verða settar innan kjarnaevnini í lærugreinini.
Munnliga próvtøkan
Próvhoyringin varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Fyrireikingartíðin er 40 minuttir íroknað útflýggjan av tilfari og vegleiðing.
Próvtøkuspurningarnir verða settir við støði í evnum, økjum o.tíl., bæði úr kjarnatilfarinum og ískoytistilfarinum. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av tilfari og próvtøkuspurningi, sum próvtakarin hevur arbeitt við í fyrireikingartíðini.
Støðið undir próvtøkuni er alt tilfarið, sum er nýtt í undirvísingini í 10. flokki.
Próvtøkutilfar og próvtøkuspurningar verða send próvdómaranum til góðkenningar sambært próvtøkukunngerðini.
Dømingargrundarlag
Skrivliga próvtøkan
Í dømingini verður dentur lagdur á, í hvønn mun próvtakarin lýkur tey málini, sum eru sett í lærugreinini.
Dentur verður lagdur á, at próvtakarin
- dugir at bera hugsanarhátt sín fram, m.a. í millumrokningunum, og at hugsanarháttur próvtakarans greitt sæst aftur í svarinum, og at rætt er roknað
- dugir at loysa uppgávurnar á greiðan og skilagóðan hátt
- sýnir fakligt hegni
Munnliga próvtøkan
Próvhoyrt verður í ókendum, ótillagaðum tilfari, og tilfarið skal vera valt soleiðis, at tað tematisk ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini. Tilfarið, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skal í síni heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal við støði í fakligari tilgongd og støðisførleikunum sýna evni sjálvstøðugt at leggja fram og viðgera tilfar við støði í próvtøkuspurningi/um. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, seta teir í samband við tættir í undirvísingini og síggja próvtøkutilfarið í frásjón.
Dentur verður lagdur á, at próvtakarin
- sýnir eitt fakligt hegni
- dugir at bera hugsanarhátt sín fram, og at hugsanarháttur próvtakarans greitt sæst aftur í svarinum, og at rætt er roknað
- hevur fatan av, hvussu støddfrøði kann nýtast í gerandisdegnum
- evnar at síggja uppgávuna í frásjón
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvtalslýsingar
Skrivliglig próvtøka - 10. floksstig
Munnlig próvtøka - 10. floksstig
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støði undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnir at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Í teirri ávísu undirvísingargongdini ber til at leggja høvuðsdent á eitt av kjarnaøkjunum. Av stórum týdningi er tað, at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til, og tá ið tað verður mett at vera hóskandi.
Munnligi tátturin í lærugreinini skal vera raðfestur høgt, og samrøðan er kjarnin í hesum tátti. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingargongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram. Dentur verður lagdur á, at næmingurin sameinir munnligar framløgur við egin skrivlig verk, nýtslu av KT-amboðum, ymiskar samskiftishættir o.s.fr. Á tann hátt verður retoriski førleikin hjá næminginum mentur.
Skrivligi tátturin skal eins og tann munnligi vera skipaður inn í undirvísingina í Støddfrøði. Á henda hátt kann næmingurin ogna sær góðar skriviførleikar og menna teir. Somuleiðis verður arbeitt miðvíst við at menna førleikan at rokna í undirvísingini í Støddfrøði. Umframt at hetta styrkir um tvørfakliga samstarvið, fer næmingurin so hvørt at fáa eina greiðari fatan av týdninginum, hesir førleikar hava fyri alt skrivligt og formligt samskifti, og samstundis mennir hetta evnini hjá næminginum at orða seg bæði munnliga og skrivliga.
Stigvøkstur
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat ið er best at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á egnu læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt. Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt, at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram móti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis so, at næmingurin veit frammanundan, hvørji áveigsmálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
At læra at læra
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir, og hvat endamálið við læringini er.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgondin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur skal eisini leggjast á heimaarbeiði, og tann týðandi leiklut, hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja týdningin av lærugreinini Støddfrøði. Tá ið arbeitt verður við ymiskum evnum og táttum, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til, eisini uttan fyri skúlans gátt. Undirvísingin í Støddfrøði skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at arbeiða greinandi og kritiskt við teimum ymisku evnunum og táttunum, sum arbeitt verður við. Eisini skal næmingurin verða tilvitaður um, at hann í lærugreinini mennir sær førleikarnar at koma til orðanna í nógvum ymiskum viðurskiftum, ið so ella so eru knýtt at evnafrøðiligum spurningum.
Arbeiðshættir
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður. Hetta verður m.a. gjørt við, at týðandi evni og viðurskifti verða tikin upp í undirvísingina.
Í Støddfrøði verða ymiskir arbeiðshættir nýttir so, at fjølbroytni í lærugreinini kann verða framt miðvíst. Arbeiðshættir kunnu fevna um lærarafyrilestur, einstaklingsverkevni, næmingaframløgu, samrøður í flokkinum, bólka- og toymisarbeiði, verkætlanarevni o.tíl. Tá ið arbeiðshættir verða valdir og lagdir til rættis, er eyðsæð, at lærarin hugsar um stigvøkstur í undirvísingarhættunum, har byrjað verður við lærarastýrdari undirvísing. So hvørt sum næmingarnir búnast og gerast meira sjálvstøðugir, verður hesin lærarastýrdi undirvísingarformur at minka.
Næmingarnir skulu ikki einans duga at fyrihalda seg til boðskap frá lærara og floksfeløgunum, men í eins stóran mun duga at miðla vitan og boðskap til lærara, floksfelagar og móttakarar uttan fyri flokshølið umframt skúlans gátt.
Arbeiðshættirnir eru tískil neyvt samantvinnaðir við serligum atliti at, hvussu arbeiðsuppgávurnar og venjingarnar hjá næminginum verða útintar.
Endamálið við teimum ymsu arbeiðsháttunum er at menna aðrar førleikar enn teir reint fakligu, tað eru førleikar sum t.d. at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan, at kanna gjølla, at arbeiða sjálvstøðugt, at seta sær mál og at arbeiða evnislagað og miðvíst, at arbeiða tíðaravmarkað, at samstarva, at samhugsa, at brúka og hugsa vitan í nýggjum høpi, at leggja til rættis og evna til eitt avrik, at gera uppgávuorðingar, at brúka ymisk háttaløg, at hugsa nýtt og verkseta, at hugsa djúpari og breiðari um ávíst evni, umframt at taka á seg ábyrgd og hava virðing.
Lærari skal altíð gera sær sjálvum og næmingum greitt, hvat endamálið við ávísum arbeiðshátti er.
Samstarv
Støddfrøði er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinar. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinar um ymisk evni, eitt nú menning av skapandi evnum og KT-førleikum, undirvísing í evnum, sum spretta úr nærumhvørvinum, knýtt at náttúrufrøðiligum fyribrigdum, ið kunnu stuðla upp undir og geva íblástur til evni at arbeiða við í øðrum lærugreinum.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinar við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði (lesa parallelt), t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning, um somu tíð.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinarnar sum partar av størri heild, og tað letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanhangir avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin. Tí er umráðandi, at undirvísingin í støddfrøði verður sjónliga skipað, so at næmingurin er kunnaður og vitandi um tann stigvøkstur, sum er ætlaður at vera millum floksstigini.
Avrik
Skrivligi og skapandi parturin av lærugreinini letur upp fyri tvørfakligum samstarvi, og við tí øðrvísi skrivligum avrikum. Heldur enn at lata eitt avrik inn bara í støddfrøði, kann talan verða um tvørfakligt samstarv, t.d. eina hagfrøðiliga frágreiðing ella ritgerð.
Ein grundgeving fyri at skrivligt og skapandi arbeiði kann vera partur av tvørfakligum samstarvi er, at næmingurin lærir, at tað at skriva væl (t.e. greitt og uttan stórvegis villur) ikki bara er eitt krav í lærugreinini Føroyskum, men eitt alment krav, ið er knýtt at øllum skrivligum samskifti í øllum lærugreinum.
Næmingurin skal hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin mennast til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivlig upprit, sum verða løgd fram á mennandi hátt. Kunningartøknin letur harumframt upp fyri munagóðum og ítøkiligum møguleikum í sambandi við vegleiðing og umrøðu í sjálvari skrivitilgongdini.
Samrøða
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð, og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri móðurmálinum sum intellektuellum amboði, ið skal víðka sjónarringin hjá næminginum. Umráðandi er, at næmingurin fær venjing í at brúka móðurmáli í lærugreinini, eitt nú við sínámillum tosi og við tí at siga frá.
Skúlin skal vera so rúmur, at til ber at tosa um kenslur, evni, hugtøk og hendingar í gerandisdegnum. Næmingurin skal arbeiða við at lurta og at vera umhugsin øll skúlaárini, samstundis sum orðaval og talugávur mennast. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og gjørdar (tilevnaðar) samrøður. Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast so, at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Lesing
Næmingurin skal haldast til at lesa nógv. Eitt gott lesiumhvørvi í skúlanum er ein treyt fyri at menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Hetta verður skapt í flokkinum við nógvum ymiskum lesitilfari og góðum vanum. Skúlabókasavnið er ein sjálvsagdur partur av hesum góðu vanum. Fyri at røkka góðum lesiumhvørvi er av stórum týdningi, at skúlabókasavnið er ein natúrligur partur av skúlagongdini. Umráðandi er, at lesingin verður løgd til rættis samsvarandi tí førleikastigi, næmingurin er á. Allir næmingar skulu lesa eina aldurshóskandi skaldsøgu ella samsvarandi tekstmongd um mánaðin øll skúlaárini.
Lívlong læring
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at umhugsa sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.


text:
Úrslit
Kappingar
Tíðindaskriv
Venjarar 2013
Nú vit eru byrja fyrireikingar til kappingarárið 2013, vilja vit siga frá, at um tað er onkur sum hevur hug at gerast ungdómsvenjari hjá Víkingi eru tit vælkomin at seta tykkum í samband við Ungdómsnevndina Jan Dam Vang tlf. 594800 ella e-mail: Denne emailadresse er beskyttet mod programmer som samler emailadresser. Du skal aktivere javascript for at kunne se adressen. , felagið hjálpur til við venjaraskeiði sum FSF skipar fyri í 2013, um tit ikka hava tað.
Umsóknarfreistin er 15.novembur.


text:
Persónsskráin
Persónsskráin er tann mest sentrala skráin í umsitingarligum høpi. Hetta er tann skráin, sum verður brúkt í flestu støðum, og eisini tann, sum verður mest viðlíkahildin dupult.
Persónsupplýsingar eru knýttar til næstan øll mál og uppgávur hjá tí almenna, og hinvegin er borgarin við sínum samleika og upplýsingum tann týdningarmesti parturin í einum samfelagi.
Søguliga hevur tað verið ein sentral navnaskrá í mainframe umhvørvinum á Elektron, og hendan skráin hevur verið deild ímillum stovnarnar, sum koyrdu í sama umhvørvinum, t.d. Landsfólkayvirlitið, Taks og Gjaldstovan. Hetta er vorðin ein integreraður partur í fleiri skipanum, og kann tí ikki takast burturúr ella flytast til annað umhvørvi. Av tí at hetta er tann elsta persónsskráin, so verður hon eisini brúkt til tey flestu samskiftini av persónsdata.
Í 2010 fór Umhvørvisstovan undir at menna eina nýggja persónsskrá við nýggjari tøkni, sum ikki liggur á mainframinum hjá Elektron. Úrslitið er ein nútímans skipan við fleiri nýggjum hentleikum. Nýggja skipanin verður vanliga nevnd FOLK, meðan gamla skipanin á mainframinum verður nevnd LFY. Hóast ein nýggj skipan varð ment, koyrir tað gamla LFY framvegis sum tað plagdi, og tað gevur fleiri avbjóðingar.
Endamálið og heimildirnar við FOLK skipanini er lýst í:
- Løgtingslóg nr. 41/2007 um fólkayvirlit
- Kunngerð 161/2011 um royndarskipan um gjøld fyri upplýsingar
- Bekendtgørelse af nordisk overenskomst af 1. november 2004 om folkeregistrering
Skráin inniheldur:
- P-tal
- Navn
- Adressa (L-tal, sum vísur til Adressuskránna)
- Kyn
- Borgarastøða
- Foreldramyndugleiki
- Ríkisrættarstøða
- Limur í fólkakirkju
- Sjálvræði
- Skannaði persóns- og familjukort
- Søgulig dáta
Broytingar og innlesingar
Ein stórur partur av broytingum hava uppruna í pappírsformi, telefonsamrøðum og teldubrøvum frá:
- Prestum
- Ríkisumboðnum
- Sorinskrivaranum
- Kommunum, ið ikki brúka web-markamót
- Tá ein persónur sjálvur fráboðar eina broyting
Tað, sum kemur inn sum pappír, telefon ella teldubræv, verður tøppað inn av starvsfólki á Umhvørvisstovuni. Umframt hetta, so er ein heimasíða, har persónar verða stovnaðir. Hetta gera:
- Størri kommunur, sum skráseta flyting
- Ljósmøður, sum skráseta føðing
- Taks, sum skráseta persónar, ið flyta til landið
Mannagongdin í sambandi við stovningar og broytingar ger, at ein ávís seinking er frá, at tað verður staðfest, at ein feilur ella broyting er í einari skráseting til, at broytingin er staðfest í skipanini.
Taka vit stovning fyrst, so verða allir persónar stovnaðir í FOLK-skipanini. Orsøkin er, at persónurin skal hava eitt p-tal, og hetta verður framleitt í FOLK. Tað eru ljósmøður á Landssjúkrahúsinum, sum stovna persónar við føðing og tekur tað minst 2 dagar frá, at ein persónur verður stovnaður til at upplýsingarnar koma aftur til Talgildu Heilsuskipanina (THS). Hetta ger, at ljósmóðurin tøppar persónin inn á bæði FOLK og THS, so at tey kunnu skráseta barnið beinanvegin.
Fyri Taks er umleið tað sama galdandi, men tey fáa so skrásetingina dagin eftir. Við hvørt tekur tað tó longri tíð av tøkniligum ávum. Tað er arbeiðskrevjandi at gjøgnumganga listarnar og tøppa tað inn afturat, sum Taks skrásetir, umframt tað, sum skal inn á FOLK.
Broytingar verða ikki skrásettar online, undantikið adressubroytingar, sum kommunurnar gera. Skeivleikar, sum til dømis skeiv nøvn, skeivt p-tal, skeiv adressa, verða avgreiddir við einari manuellari umbøn, til dømis við einari uppringing. Hetta viðførir, at tað kann taka dagar og vikur at skráseta eina broyting og við hvørt verður tað ikki gjørt.
Í til dømis Estlandi ber ikki til hjá øllum stovnum at gera broytingar í persónsskránni online. Tær røttu mannagongdirnar skulu fylgjast, tað vil siga at persónurin skal fráboða eina broyting hjá kommununi ella Umhvørvisstovuni. Tað hevði lætt nógv um skrásetingina, um borgarar sjálvir kunnu fara inn at rætta sínar grundupplýsingar, gjarna á staðnum, um har er internet.
Tað, at tað tekur langa tíð at skráseta broytingar, hevur ført við sær, at fleiri stovnar hava valt at skráseta broytingar og rættingar lokalt beinanvegin. Hesar broytingar verða antin yvirskrivaðar, tá ein dagføring kemur frá FOLK, ella verða tær liggjandi til tær manuelt verða strikaðar aftur. Tað fyrra viðførir viðhvørt, at tann rætta skrásetingin verður yvirskrivað av dagføringini, um FOLK ikki hevur megnað at fingið skrásett broytingina, og tann seinna viðførir, at broytingin við tíðini verður skeiv, tí at persónurin flytir ella annað, og hetta verður rættað á FOLK, men ikki lokalt. Tað vil siga at báðir hættirnir viðføra trupulleikar í longdini.
Útlesingar og fyrispurningar
FOLK hevur eisini eitt markamót, har til ber at spyrja eftir einari partmongd av dáta. Tey, sum brúka hetta, eru millum annað:
- ALS
- MínBoks
- Kringvarpið
- Trygdargrunnurin
- Tingbókin (Tinglýsingin)
- Almannaverkið
- Landsapotekarin
- Landssjúkrahúsið
Gamla LFY, sum verður brúkt av Taks og Gjaldstovuni, fær eina útlesing eina ferð um vikuna. Hetta avritið verður sent víðari til millum onnur:
- Akstovuna
- Almannaverkið
- Apotekið
- Hagstovuna
- Talgildu Heilsuskipanina
"E-trans skipanin" hjá Elektron verður brúkt til at senda og móttaka við. Tórshavnar kommuna ger eina synkronisering við FOLK hvørja nátt, sum inniheldur allar broytingar frá FOLK.
Umframt hetta, so hevur Hagstovan serliga atgongd beinleiðis í FOLK dátugrunnin.
Skrásetingar uttanfyri FOLK
Umframt hesar nevndu skipaninar, so finnast nógvar aðrar skráir, sum koyra fullkomuliga leyst frá FOLK og LFY. Til dømis hava flestu kommunurnar antin eina ella fleiri serstakar telduskipanir ella pappírsskrásetingar, til dømis:
- Lønarskipan (Felagsløn, Løttløn, Lundin og Excel)
- Journalskipan (360, Infodesk, Com-data Journal og aðrar)
- Starvsfólkaskipan (Formula og Nema)
- Fíggjarskipanir (Lundin, Navision og aðrar)
- GIS-skipan frá Munin
- Barnatannlæknin (al dente skipanin)
- Aðrar skipanir, til dømis til barnagarð, bátapláss, bíðilistar, vaktplan, bókasavn
- Næmingar (First Class og kervi.fo)
Kommunurnar hava ofta mett, at tað loysir seg ikki at binda hesa skipaninar í FOLK, tí kostnaðurin er hægri enn tað kostar at tøppa dáta dupult inn. Tað er allarhelst ein avleiðing av, at nógvar ymiskar skipanir eru, og at flestu kunnu heldur ikki uttan víðari broytast, tí tær eru standardskipanir. Hetta avhongur tó av støddini av kommununi, tí tær størru hava gjørt eina ávísa samansjóðing av skipanum.
Ein avleiðing av, at so nógvar skipanir eru, er, at ofta eru ikki allar dagførdar. Í smærri og miðalstórum kommunum kemur fyri, at deyði verður skrásettur við at lurta eftir andlátunum í útvarpinum hjá Kringvarpinum. Um tey kenna persónin aftur, so verður tað skrásett í skipanunum. Um ikki, so kemur tað seinni. Tað er tó ein staðfesting, at skrásetingin við deyða ikki kemur út til allar skipanir sum tað átti. Her verður eisini hugsað um privat virki, sum til dømis peningastovnar, tryggingar, fjarskiftisfeløg og so framvegis. Tað órógvar sjálvandi tey, sum sita eftir, at fáa brøv til ein, sum ikki longur er millum okkum.
Støða við persónsdáta á kommunum er sera fløkt, tí kommunurnar eru ymiskar, og hava ymiskan tørv og førleikar at menna serskipanir. Har er tó eitt ynski frá kommunum um at menna felags skipanir, sum allar kunnu fáa ágóðan av. Til dømis um størru kommunurnar menna skipaninar, og hetta so seinni verður bjóðað til smærru kommunurnar, tá tað er innkoyrt.
Tann almenna fyrisitingin hevur eisini fleiri serskipanir, sum ikki tosa við LFY ella FOLK. Hetta kemur fyri í øllum ráðunum, t.d. mynstringarlistar á skipum, eigarar og nevndalimir í partafeløgum, næmingalistar og aðrar minni skráir. Í sambandi við sjúkraflutning og tilbúgvingarskipanir kann hetta verða lívshættisligt. Til dømis kann adressan vera skeiv, ella, tá talan er um ein bygning við fleiri íbúðum, so er tað ikki altíð greitt, hvar persónurin, sum skal bjargast, er staddur.
Vinnulívið skrásetir eisini nógvar persónsupplýsingar, og serliga virki og feløg, sum hava nógv samskifti við einkultpersónar kunnu fáa gagn av einari atgongd til navnalistar og adressulistar. Bankar og tryggingarfeløg fáa regluliga eitt avrit av LFY, men har eru nógv onnur, sum kunnu fáa gagn av røttum persónsupplýsingum. Sum dømi kunnu nevnast fjarskiftisveitarar, fakfeløg, ítrottarfeløg, áhugafeløg og onnur feløg/virkir við longum limalistum.
Ein skipan, sum hevur verið umrødd í seinastuni, er skipanin, sum útskrivar valkort. Her kunnu skeivar skrásetingar vera ein vandi fyri fólkaræðið, og tað hevur stóran týdning, at allar atkvøður koma til sín rætt.
Samanumtøka
Fylgjandi mynd lýsur ein part av samskiftinum av persónsdata. Myndin er tó ikki altfevnandi, men lýsir høvuðspartarnar.
Út frá myndini og greiningini sæst, at tað kann taka upp til eina viku, áðrenn ein skráseting kemur fram til ein stovn. Hetta er sjálvandi ikki nøktandi, tí vanliga henda skrásetingar og broytingar í samband við, at ein borgari hevur eitt samskifti við tað almenna, og tí er tað umráðandi, at skrásetingin kemur út beinanvegin. Við hvørt tekur tað enn longri tíð av menniskjaligum ella tøkniligum orsøkum.
Har finnast eisini fleiri avbyrgdir partar, sum ikki móttaka dagføringar. Hetta ger, at ein broyting bert kemur út, um borgarin setur seg í samband við allar stovnar, eisini teir avbyrgdu.
Ynski hava verið um, at FOLK skrásetir og viðlíkaheldur fleiri upplýsingar, sum t.d.:
- húski, hetta eru tey sum búgva saman sum ein familja
- mynd, passmynd elka líkandi
- fingraprint, (hetta krevur økta trygd)
- kalendari til at skráseta avtalur við til dømis lækna, málsviðgerða, bilsýn, foreldrafundir, barnatannlækna, boylatannlækna, serundirvísing, innskriving í skúla, royndir, rættarfundir osv.
- teldupoststað
- fartelefon
- kontunummar í peningastovni
- adressu uttanlands
Um hetta skal liggja hjá FOLK, ella eitt annað felags stað, hevur ikki so stóran týdning, so leingi upplýsingarnar eru atkomuligar umvegis eitt standardiserað markamóti, og at sama eyðmerking verður brúkt.


text:
F R Á B O Ð A N.
Sagt verður hervið frá, at kommunuval verður týsdagin 8. november 2016 í Porkeris kommunu.
Atkvøðugreiðslan er í Porkeris skúla og byrjar kl. 10.00 fyrrapartin og heldur fram til kl. 20.00,
ella so leingi veljarar møta uttan steðg.
Vallistin til bygdarráðið liggur frammi á kommunuskrivstovuni til alment eftirlit tíðarskeiðið 4. okt.
2016 til og við 25. okt. 2016. Um onkur veljari av einari ella aðrari orsøk ikki er við á vallistanum
eigur at verða sagt frá, áðrenn framløgutíðin av vallistanum er úti.
Valevnislistarnir eiga at vera valnevndarformanninum Lars Djurhuus ella kommununi í hendi í seinasta
lagi 18. oktober 2016 kl. 18.00 og eiga at verða avhendaðir av einum stillara.
Á hvørjum valevnislista skulu í mesta lagi vera 9 valevni, og sum eigur at vera undirskrivaður í minsta
lagi av 10 og í mesta lagi av 25 stillarum.
Valkort verða send veljarunum í seinasta lagi 25.okt. 2016, og skulu havast við á valstaðið, tá valt
verður.
Porkeri, tann 4. oktober 2016.
Lars Djurhuus, valnevndarformaður.


text:
Fyrsta bók av fýra í røðini Tann blái s...
Fyrsta bók av fýra í røðini Tann blái sigursteinurin
Hetta er onnur bókin í røðini Tann blái...
Hetta er onnur bókin í røðini Tann blái sigursteinurin, sum Margot Andreasen hevur skrivað.
Tað reyða merkið er triðja bókin í røði...
Tað reyða merkið er triðja bókin í røðini um tann bláa sigursteinin. Bókin er til sætta torleikastig.
Hetta er fjórða og seinasta bókin í røð...
Hetta er fjórða og seinasta bókin í røðini um Tann bláa sigursteinin, sum Margot Andreasen hevur skrivað;


text:
Vága Floghavn er upprunaliga hernaðarfloghavn bygd undir seinna heimsbardaga. Fyrst í sekstiárunum gjørdist tørvurin á flogferðslu til Føroyar so mikið stórur, at farið varð undir at nútímansgera floghavnina við m.ø. hentleikum til ferðafólk.
1. juli 1963 lat floghavnin upp fyri vanligari flogferðslu, og fyrsta flogfarið eftir hetta lendi 17. juli. Fyrstu tíðina vóru einans skrúvuflogfør nýtt. Síðani 1977 hava eisini nýmótans jettflogfør røkt rutusambandið til floghavnina.
Statens Luftfartsvæsen hevði umsitingina av floghavnini um hendi frá 1963 til 30. apríl 2007.
1. mai 2007 yvirtók Føroya Landsstýri Vága Floghavn. Frá sama degi gjørdist floghavnin landsstovnur undir Vinnumálaráðnum, ið hevði ábyrgd av framhaldandi rakstri av Vága Floghavn.
Frá 24. juli 2008 er alt virksemi hjá Vága Floghavn lagt í p/f Vága Floghavn, ið sostatt stendur fyri rakstrinum av Vága Floghavn.
14. septembur 2015 bleiv Vága Floghavn flutt frá at hava verið málsøki hjá Vinnumálaráðnum til at gerast málsøki hjá Samferðslumálaráðnum.
Í desembur 2011 var longda flogbreytin tikin í nýtslu. Flogbreytin bleiv longd frá 1250m til 1799m við nýggjum innflúgvingartólum og betur ljóskonfiguratión
17. juni 2014 bleiv nýggja farstøðin og nýggju tænastubygningarnir tiknir í nýtslu.
Í juli 2016 undirskrivaðu J&K Petersen og Vága Floghavn sáttmála um útbygging parkeringsøkinum við flogvøllin. Arbeiði verður væntandi liðugt 1. septembur 2017.


text:
Fyri kortum var eg inni hjá einum manni á 50 ára aldri. Hann segði mær frá hesum.
Móðir hansara, sum tá ið tilburðurin hendi, var 28-29 ára gomul, fór saman við honum, ið var 8-9 ár og tveimum gentum, onnur 19 ár, hin eitt sindur eldri, eina ferð til Leyna. Bæði móðir og sonur mintust væl til hesa ferð, av tí at hon var so sera merkilig, og øll søgdu eins frá.
Tá ið tey vóru komin so langt sum til Skálaskarð, sóu tey eitt sindur longur frammi eina konu koma gangandi. Hon helt leiðina beint ímóti teimum. Tey nærkaðust í hvørjum. Men hon hugdi alla tíðina beint niður fyri seg. Tá ið tey umskaraðust, vóru tey so tætt hjá hvørjum øðrum, at tey, sum í fylginum vóru, kundu rætt hondina til hennara, um tey vildu. Men hetta møtið gekk so ónatúrliga fyri seg, at eingin kortini tordi nakað, tað var ikki so mikið sum biðið: Góðan dagin.
Sum tað hevur verið siður fyrr, hevði fremmanda konan tikið yvirskjúrtið upp fyri at gera gongdina lagaligari; hon var í morreyðari sjótatroyggju við tinknøppum, hevði turriklæði á høvdinum og eitt lítið samanbundið turriklæði í hondini. Andlitið var næstan eins myrkt og troyggjan, hon var í.
Tá ið tey gott og væl vóru komin fram við hana, vóru tey í einari lítlari brekku, so konan var alt fyri eitt úr eygsjón, men við tað, at tey hildu fólkið, tey høvdu møtt, ikki vera rættiligt fólk, fóru tey alt fyri eitt niðan aftur á brekkuna, so langt at tey høvdu gott útsýni. Hóast tey tá kundu síggja væl frá sær, sóu tey nú onga konu.
Andreas Weihe: “Søga og søgn”, 1933


text:
Voxbotn 2016: Týr
Týr var eitt av høvuðsnøvnunum á ársins Voxbotn. Teir spældu á stóra pallinum - sjálvandi - tað hevði aldrin hóskað seg, at kroyst teir á ein lítlan pall.
Konsertin hjá Týr var mega fantastiska góð!
Teir spældu allar klassikararnar hjá sær og fólk skrálaðu við. Nógv fólk vóru samlaði fyri at hoyra Týr, og har vóru øll - børn, vaksin, gomul, gentur og dreingir, ja øll!
Vit stóðu mitt í, og fingu alt við. Tað var ein feit konsert, sum eg aldrin gloymi.
Tað ýlur enn í oyrunum, so hart var tað!!
Rock on! ;)
Teitur í Stórustovu, 14 ár, ummælir
Mynd: Álvur Haraldsen/in.fo


text:
Um mentorskipanina
Á hesari síðuni ber til hjá tær, sum ert undir útbúgving, at senda eina umsókn um at fáa ein mentor úr føroyska vinnulívinum. Ein mentor er eitt fólk við vitan og royndum úr vinnulívinum, sum virkar sum vegleiðari hjá hinum lesandi. Mentorurin vegleiðir hinumlesandi um ymisk viðurskifti í sambandi við eina yrkisleið í privata vinnulívinum í Føroyum.
Mentorurin bindur seg til at nýta í minsta lagi 6 tímar árliga til hesa vegleiðing. Tað stendur tó mentorinum frítt at seta meira tíð av til vegleiðingina, um hann ella hon ynskir tað.
Um tú útfyllir teigarnar, sum standa niðanfyri, fer Vinnuhúsið at gera sítt besta fyri at finna ein hóskandi mentor. Um undirtøkan millum tey lesandi verður ov stór, kunna vit ikki lova, at vit finna ein mentor til øll. Vit fara tá at raðfesta lesandi, sum eru komin nakað áleiðis við útbúgvingina.
Tað hevur stóran týdning, at tú gert nakað burturúr at lýsa teg sjálva/n, hví tú vilt hava ein mentor og møgulig ynski til ein slíkan mentor. Á henda hátt hava vit betri møguleika at finna rætta mentorin til tín.
GG! Tín frágreiðing verður send til mentorin.


text:
Klingruskøta (skøtuættin)
Rajella fyllae Lütken, 1887
Stødd: Klingruskøta verður í mesta lagi 56 cm long.
Dýpi: Hon er úr 170 m dýpi og djúpari enn 2000 m.
Litur: Á bakinum er klingruskøta grábrún, tykist at hava bláligan ella viólbláan farra. Hon er ljósari um nakkan og út móti ravakantunum. Kámir, myrkir blettir eru ymsastaðni á skivuni. Undir búkinum er hon aloftast gráhvítviólbláflekkut.
Lýsing: Umleið seks stórir píkar eru við innara eygnakant. Ein stórur píkur er aftan fyri hvørt eyga. Stórir píkar eru mitt eftir gronini og aftur á herðarnar. Nógvir stórir og smáir píkar eru mitt eftir bakinum og út á halan. Annars er skivan sett við heilt smáum píkum, kennist hvøss. Dømi um píkar á tveimum 50 cm longum klingruskøtum: á bakinum/halanum 54/69 og 48/110 píkar. Eitt band av smápíkum er viðhvørt á hvørjum rava nakað inn frá kantinum. Halin er um 54% av heildarlongdini, og millum ravaendarnar eru um 53%. Á ungum fiskum er skivan næstan rund og gronin stutt. Á eldri fiskum verða fremru ravakantarnir týðiliga bogaðir inní, og gronin verður longri.
Eyðkenni: Skivan er á stødd við eina pannukøku. Teir rundu ravarnir, nógvu píkarnir og tann langi halin.
Týdningur: Klingruskøta hevur ikki vinnuligan týdning.
da: Fyllas rokke, en: Round ray, fr: Raie ronde, ís: Pólskata, no: Rundskate, tý: Fyllas Rochen
Mouritsen, Rógvi: Fiskar undir Føroyum. Føroya Skúlabókagrunnur og Fiskirannsóknarstovan. Tórshavn. 2007.
Skøtur Rajiformes
4 ættir eru í hópinum, 32 slektir og 285 sløg.
Við Føroyar er bert tann eina ættin, og hon hevur 8 slektir og 14 sløg:
Skøturnar eru eyðkendar við sínum flata kropsskapi, spísku gron og langa hala,
oftast við nógvum píkum eftir baki og hala.
Kjafturin og táknaopini eru á blindusíðu, meðan eyguni og andaholini eru á eygnasíðuni.
Undir Føroyum eru skøturnar bert í sjónum, men aðrastaðir eru nøkur sløg bæði í feskum vatni og í blandingsvatni.
***
Í stuttum um skøtur:
Halin á skøtu er í veruleikanum aftari partur av rygginum. Hann verður tó nevndur hali millum manna, og eisini her.
Ryggfjaðrarnar eru aftarlaga á halanum, og sterturin bara hómast aftast.
Ravarnir eru í veruleikanum uggafjaðrarnar, sum við tíðini hava fingið tað skapið,
teir hava nú.
Eins og aðrir bróskfiskar, hava kallfiskarnir tvey útvortis makingargøgn hangandi
aftur úr sær, eitt hvørjumegin halarótina.
Undir Føroyum eru skrásett 14 skøtusløg.


text:
Oyrarbakki og Oyri
Oyri
Bygdin man hoyra millum tær elstu í landinum. Hugsast kann, at hon hevur verið bygd, tá ið írar búleikaðust her á landi. Vit hava staðarnøvn í bygdini, eitt nú Írland og Írateigar, sum írskan uppruna. Søgnin sigur eisini, at høvdingasetur hevur verið her.
Ein mætur høvdingi, nevndur Hvassi,skal hava búð á Oyri. Hann átti alla vestursíðuna av Eysturoynni, og sigst hann verða settur í heygg á Hvassheyggi.
Hagin fevnir langt út um bygdina, bæði norður og suður eftir.Jørðin hevur verið savnað á fáum hondum, á einum garði - seinni tveimum, soleiðis sum vit plaga at skilja við eina bónda- og landnámsbygd. Flestøll munnu kenna søguna um Orm bónda og Oyrabónda. Hóast tað eisini er ein spennandi søga, so hevur hon ivaleyst eina veruliga kjarnu. Givið er, at Oyri við sínum garði hevur havt ein bónda við ávirkan á tingi. Ein av teimum var Hans Jacobsen Debes, ið gjørdist Føroya løgmaður í árunum frá 1755 - 69. Hann hevði frammanundan lisið løgfrøði í Danmark og skaraði í síni tíð á mangan hátt framúr. Hann hevði eitt nú hug til ganga nýggjar leiðir innan jarðarbrúk og fiskiskap. Men sum so ofta í slíkum førum var undirtøkan ikki stór, tí tíðin mundi ikki vera búgvin til stórvegis broytingar.
Ikki fyrr enn inn í 19. øld gerast broytingarnar í bygdini sjónligar. Hóast uppskot hevði verið frammi í 1780'unum um at leggja eitt sindur av haganum inn til gerði og velta á nýggjum plássum millum bygdirnar, var hetta av ongum. Bøndurnir, ið mannaðu løgtingið tá, vildu ikki missa haga, ei heldur húskallar og arbeiðskonur, um tey fóru at seta føturundir egið borð. Tað man tí serliga vera embætismonnunum fyri at takka, at hesin nýggi møguleikin varð settur verk - at velta upp úr nýggjum og kunna breyðføða eitt húski við tí. Ikki bert bygdarfólkið tók við hesum tilboði - vit síggja eisini byrjanina til umfatandi flyting millum oyggjarnar. Fólk savnast har, sum jørð var til taks - akkurát sum fiskivinnubygdirnar fara at draga fólk til sín seinni, tá ið skipsfiskiskapurin tekur seg upp.
Oyrarbakki
Navnið Oyrarbakki er ivaleyst komið av, at tá ið funningsfólk og gjáarfólk høvdu ørindi sunnanfyri, gingu tey yvir á Bakka (Oyrarbakka). Funningsfólk og gjáarfólk kallaðu eisini bygdina Ljósáir fyri yvir á Bakka.
Fyrsta búseting á Oyrarbakka var í 1924. Heilt fram til miðju 20. øld var neyðugt hjá mongum at hava jarðarbrúk, so longi fiskivinnan bert kundi bjóða arbeiði ein part av árinum. Um somu tíð varð landið bundið so mikið saman, at fólk kundu ferðast meira millum oyggjarnar, ella búsetast á nýggjum plássum, um livilíkindini vóru betri har. Í hesum førinum síggja vit, at tað í fleiri førum eru fólk, sum koma rættiliga langvegis frá, ið seta seg niður á Oyrarbakkanum. Men eisini fólk úr grannabygdunum eru millum niðursetufólkini.
Ábyrgdarpersónar
Ábyrgdarpersónar fyri at savna saman staðarnøvn fyri bygdirnar Oyri og Oyrarbakki eru Marius Debes og Torkil Dahl. Marius er føddur í 1946, er uppvaksin á Oyri og býr har tann dag í dag. Marius hevur arbeitt sum sveisari í 30 ár. Hann hevur stóran áhuga fyri staðarnøvnum. Tí sum hann sigur: “So veit man, hvar ávísar hendingar eru farnar fram.” Eisini er tað umráðandi at vita, hvar ein er staddur, tá ið ein er úti í náttúruni, og til hetta eru staðarnøvnini sera hent.
Torkil Dahl er føddur í 1952. Torkil er uppvaksin og Toftum, men hevur búð størsta partin av sínum lívi í Tórshavn. Torkil er bóndi á Oyri og hevur tætt tilknýti til bygdirnar,tí foreldrini bæði vóru borin til hvør sín garð á Oyri. Torkil er útbúgvin lærari.
Torkil og Marius byrjaðu at skráseta staðarnøvn í 2014, men áhugin hevur altíð verið har. Fyri at finna fram til staðarnøvnini og frágreiðingarnar, hava Torkil og Marius fingið íblástur í staðarnøvnunum sum Ulf Zachariassen savnaði saman. Eisini hevur skrásetingin, sum varð gjørd av m.o. Hans Dávid Dam, sála, verið brúkt sum grundarlag. Heimildarfólk hansara vóru Sámal Jákup Debes (abbi Torkil) og Jógvan Joensen, bóndi (báðir av Oyri).


text:
Jeanne d'Arc
Jeanne d'Arc, eyknevnd Moyggin úr Orléans, (fødd 6. januar 1412 í Domremy, Lorraine í Fraklandi − deyð 31. mai 1431 í Rouen) var ein kvinnuligur franskur herleiðari í síðstu fasuni av hundraðárskrígnum. Hon gjørdist halgimenni seinni. Jeanne d'Arc bleiv brend á báli fyri vranglæru í Rouen, men fekk uppreisn í 1456 og er nú ein fronsk tjóðarhetja. Hon bleiv kanoniserað (viðurkend sum halgimenni) av tí katólsku kirkjuni í 1920. Hon var ein bóndagenta sum hvørki dugdi at lesa ella skriva. Tað sigst, at hon sum 12-ára gomul hoyrdi røddir úr erva, sum bað hana um at halda seg frá kynslívinum og seinni eggjaði henni til at bjarga móðurlandinum.


text:
DÝRGRIPIR ÚR GUDS ORÐI | EZRA 1-5
Jehova heldur síni lyfti
Jehova lovaði, at sanna tilbiðingin í templinum í Jerusalem skuldi endurreisast. Men eftir at jødarnir komu heimaftur úr Bábylon, vóru fleiri forðingar, millum annað eini kongalig boð um at steðga byggingini. Nógv vóru bangin fyri, at arbeiðið ongantíð fór at verða liðugt.
Uml. 537 f.o.t.
Kýrus læt boð ganga út um at endurreisa templið
3:3
Sjeyndi mánaður
Altarið varð reist; offur latin
3:10, 11
536 f.o.t.
Grundin varð løgd
4:23, 24
522 f.o.t.
Artaxerxes kongur steðgaði byggingini
5:1, 2
520 f.o.t.
Zakarias og Haggai eggjaðu fólkinum til at taka arbeiðið upp aftur
6:15
515 f.o.t.
Templið heilt liðugt


text:
OKKARA KRISTNA LÍV OG TÆNASTA – ARBEIÐSHEFTI MAI 2016
Framløguuppskot
Hugskot til at bjóða Vagttårnet og bókina Hvat lærir Bíblian veruliga? Nýt dømini til at gera tínar egnu framløgur.
DÝRGRIPIR ÚR GUDS ORÐI
Jehova verður glaður, tá ið vit biðja fyri øðrum
Gud bað Job biðja fyri sínum óblíðu vinum. Hvussu varð Job signaður fyri sína trúgv og úthaldni? (Job 38-42)
LÍVIÐ SUM KRISTIN
Brúkar tú JW Library?
Hvussu kanst tú fáa appina? Hvussu kann hon koma tær til nyttu á møtunum og í boðanini?
DÝRGRIPIR ÚR GUDS ORÐI
Skulu vit fáa frið við Jehova, mugu vit æra son hansara, Jesus
Hvørja støðu hava tjóðirnar tikið til myndugleika Jesusar? Hví er tað umráðandi, at vit æra salvaða kong Guds? (Sálmur 2)
DÝRGRIPIR ÚR GUDS ORÐI
Hvør kann vera gestur í tjaldi Jehova?
Í Sálmi 15 fáa vit at vita, hvørjum Gud hyggur at, tá ið hann velur vinir.
LÍVIÐ SUM KRISTIN
Hvussu kanst tú brúka JW Library?
Hvussu kanst tú brúka appina til persónligan lestur, á møtunum og í boðanini?
DÝRGRIPIR ÚR GUDS ORÐI
Profetiir um Messias
Hvussu gingu messiasprofetiirnar í Sálmi 22 út við Jesusi?
DÝRGRIPIR ÚR GUDS ORÐI
Bið Jehova hjálpa tær at vera djarvur
Hvat kann hjálpa okkum at vera djørv eins og Dávid? (Sálmur 27)


text:
1895
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 19. desember - Fyrsti Smiril kemur til Føroya.
- Marconi, Italia uppfinnur tráðleysa fjarritaran og útvarpstólið.
- Gillette í Sambandsríki Amerika uppfinnur rakimaskinuna, við leysbløðum.
- John Holland í USA teknar og byggir fyrstu nýtiligu kavbátarnar.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 12. februar - Kristian Djurhuus (d. 1984), løgmaður í Føroyum.


text:
Uppskot um samhaldsfasta samferðsluloysn nærkast
Politikkur21-12-2016 - 16:00 - Jóanis Albert Nielsen
Arbeiðið við at finna eina samhaldsfasta fígging av samferðslukervinum, sum javnsetur øll øki í landinum, verður væntandi liðugt fyrst í komandi ári.
Tað svarar løgmaður millum annað Jørgeni Niclasen, tingmanni, í einum § 52a fyrispurningi um Vágatunnilin.
Løgmaður vísir á, at so skjótt sum landsstýrismaðurin í samferðslumálum kemur á mál við arbeiðinum, verður samhaldsfasta fíggingin av samferðslukervinum viðgjørd í samgonguni og saman við andstøðuflokkunum. Eftir hetta verða kommunurnar og valfeløgini í Vágum og Norðoyggjum kunnaði.
Lesið svar løgmansher


text:
Valiant prinsur
Upprunaliga skrivaði og teknaði Harold R. Foster søgurnar um Valiant prins. Á føroyskum eru útgivin 12 skreythefti við Valiant rinsi, í Danmark og Noregi er talið farið upp um 70.
Valiant prinsur á føroyskum[rætta | rætta wikitekst]
Útgivið hevur Bókadeild Føroya Lærarafelags.
- Fyrstu ævintýrini
- Syngjandi svørðið
- Riddari av tí Runda Borðinum
- Stríðið á Húnalondum
- Angor Wrack, sjókongurin
- Á víkingaferð til Afrika
- Rómverjamúrurin
- Prinsur í Thule
- Ferðin til Támoyggjarnar
- Aleta
- Lokabrøgd á Camelot
- Nýggi heimurin


text:
Đồng Hới
Đồng Hới er ein býur í Vjetnam, høvuðsstaður í Quang Binh. Býarøkið er 155.71 km2 til víddar. Í 2009 var íbúgvaratalið í býnum við upplandi 108.526. Sjálvt býarøkið er 55.47 km² til víddar, og í sjálvum býnum er íbúgvaratalið 71.620.
Đồng Hới hevur eina 12 km langa strandalinju við hvítum sandstrondum.[1]
Heimsarvur - World Heritage Site[rætta | rætta wikitekst]
Đồng Hới er nærmasti býur til Phong Nha-Ke Bang Tjóðar Park, sum er eitt World Natural Heritage Site (heimsarvur) hjá UNESCO 50 km norðanfyri býin.


text:
Snældukjógvi
Snældukjógvi (frøðiheiti - Stercorarius longicaudus) er minstur av kjógvunum. Navnið hevur hann av tí avbara longu snælduni. Liturin er nakað sum á øðrum kjógvum. Hann sæst úti á havi um somu leiðir sum jóin, men er sjaldsamari. Hann tekur sær føði úr sjónum, og er ikki so grammur eftir rituni sum hinir báðir. Heimstað hansara er Finnmørkin og so eystur eftir. Um veturin heldur hann seg uttan fyri strendur Evropa, suður at Miðjarðarhavinum.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Now Playing:
Hvat er ein rættur føroyingur?
Listen to Nørdarnir on your phone!
More information
Savnssending Hvat er eitt lukkuligt lív? Hvaðani stavar átrúnaður? Er Gud til? Hvør er munurin á monnum og kvinnum? Hvat er deyðin? Hetta eru nakrir av spurningunum, sum nýggja útvarpssendingin "Nørdarnir" í summarskránni hjá Kringvarpi Føroya viðger. Sendingin er mannað við fýra fakfólkum, sum viðgera nakrar av lívsins stóru spurningum frá ymsum fakligum sjónarhornum. Tey fýra, sum manna panelið, eru Súsanna Skaale, sálarfrøðingur, Magnus Gaard, lívfrøðingur, Jógvan D. Hansen, heimspekingur og Dorit Hansen, cand. mag. í søgu og enskum.


text:
Edna Parker
Edna Scott Parker (fødd 20. apríl 1893 í Morgan County, Indiana – deyð 26. november 2008 í Shelbyville, Indiana) hevur síðan 2007 verið skrásett í Guinness World Records sum heimsins elsta kvinna. Samstundis er hon 14. elsta menniskja, sum hevur livað, sambært Guinness met bókini. Edna Parker gjørdist einkja í 1939, og búði á einum bóndagarði inntil hon varð 100 ár. Tá flutti hon til sonin at búgva, men fór stutt eftir á ellisheim. Á ellisheiminum búði eisini heimsins hægsta kvinna, Sandy Allen (fødd 18. juni 1955 í Chicago). Hon andaðist í august í 2008. Edna Parker doyði 26. november 2008 í býnum Shelbyville í statinum Indiana.


text:
Víkingur
Heitið víkingur verður brúkt um norrønar ferðamenn í Víkingaøld, um mentanina hjá hesum norðbúgvum, um tíðarskeiðið, um sjálvar ferðirnar og um fólk, ið búgva í víkum. Víkingar voru týdningarmiklir leikarar í evropeiskari søgu.
Víkingur er eisini navnið á fótbóltsfelag í Eysturoy, sum er ein samanlegging av Gøtu Ítróttarfelag og Leirvíkar Ítróttarfelag.
Orðauppruni[rætta | rætta wikitekst]
Upprunin av orðinum víkingur er ikki greiður. Flestu serfrøðingar eru tó samdir um at tað kemur av orðinum vík. Summir serfrøðingar halda at orðið upprunaliga hevur merkt virksemi í víkum. Seinni verður orðið samheiti við sjóferð. Ein víkingur er so einhvør ið fæst við slíkt virksemi ella býr í einari vík.
Í íslendingasøgum merkir at fara í víking tað sama sum at fara á sjóferð. Ein víkingur er ein sjómaður ella hermaður, ið er við á ferðini.
Í handritum úr miðøld, sum ikki eru skrivað av norðbúgvum, merkir víkingur sjórænari. Víkingar vóru kendir fyri síni álop á kleystur og kirkjur í víkingaøld, so tað er ikki løgið, um orðini víkingur og sjórænari av hesum eru vorðin samheiti.
Orðið er varðveitt í nútíðarføroyskum sum heiti fyri fólk, ið búgva í víkum. Dømi eru klaksvíkingur, hoyvíkingur og húsavíkingur. Orðið var eisini nýtt á henda hátt í víkingaøld av norðbúgvum sjálvum.
Víkingaøld[rætta | rætta wikitekst]
Víkingaøld er heiti fyri eitt ávíst tíðarskeið í evropeiskari søgu frá um leið 750 til um leið 1050. Tíðarskeiðið byrjar við teimum fyrstu kendu álopunum í Bretlandi og endar við trúðarskiftinum frá Ásatrúnni til Kristindóm, tá Miðøld tekur við.
Stórur fólkavøkstur var í Norðurlondum hesa tíðina. Norðurlendsku kongsríkini Noreg, Danmark og Svøríki vórðu til. Mong fólk fóru um hav á ránsferðum, handilsferðum og at búseta seg í bygdum og óbygdum londum. Sambært Føroyingasøgu savnaði Haraldur Hárfagri Noreg í eitt ríki við tí úrsliti at stór mannfjøld flýggjaði vestur um hav.
Upp á tríggjar øldir megnaðu norðbúgvar, sum áðrenn víkingaøld ikki høvdu gjørt nógv um seg, at leggja Ongland undir seg, at koma til Grønlands og Ameriku og at leggja lunnarnar undir Russiska Ríkið.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
- Ásatrúgv
- Víkingaskip
- Víkingaøld í Føroyum
- Víkingur (ítróttarfelagið)