text:
Faðir vár
Faðir vár er ein kristin bøn sum er at finna í Mattheusevangelienum, kapittul 6, ørindi 9-13. Milliónir av menniskjum á allari jørðini kenna bønina, sum nógv nevna faðirvár. Orðið verður brúkt um víðagitnu bønina, sum Jesus sjálvur brúkti til fyrimynd fyri bønir til Gud.
Í innganginum til hesa fyrimyndarbønina segði Jesus við áhoyrarar sínar: "Tí skulu tit biðja soleiðis:"
- Faðir vár, Tú, sum ert í Himli.
- Heilagt verði navn Títt.
- Komi ríki Títt.
- Verði vilji Tín, sum í Himli, so á jørð.
- Gev okkum í dag okkara dagliga breyð.
- Og fyrigev okkum syndir okkara, so sum vit eisini fyrigeva teimum, ið móti okkum synda.
- Leið okkum ikki í freistingar, men frels okkum frá tí illa.
- Tí at títt er ríkið, valdið og heiðurin um allar ævir.
- Amen


c: text/html

text:
Selen
Selen er frumevnið nummar 34 í skeiðbundnu skipanini. Selen fæst eisini sum kostískoyti og er ein týdningarmikil antioksidantur, ið verjir kyknirnar ímóti umhvørvisdálking og leysum negativum radikalum. Leys radikal verða frígivin av luftdálking, ultraviolettum ljósi og tubaksroyki. Nógvar kanningar benda á, at hesi fríu radikalini í longdini kunnu vera krabbameinselvandi. Selen hevur alstóran týdning fyri fleiri sálarligar- og kropsligar virkningar. Selen stimbrar immunverjuna og er partur av fleri enzymprocessum. Í Norðanlondum er sera lítið av selen í jørðini í mun til aðrastaðni í heiminum.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Germansk mál
Germansku málini eru ein grein av indo-evropeisku málfamiljuni. Størstu germansku málini eru enskt og týskt, sum eru móðurmál hjá umleið 340 og 120 miliónum fólkum ávíkavist. Onnur týdningarmikil mál umfata lágtýsk mál, herundir niðurlendskt, og skandinavisk málini danskt, norskt og svenskt
SIL-Tjóðlívsfrøðin hevur yvirlit yvir 53 ymisk germansk mál og málføri.
Teirra felags forfaðir er Felags germanskt, helst talað í miða 1. ártúsundi f.Kr. í Jarnaldarevropa. Felags germanskt og allir tess eftirkomarar eru eyðkend av fleiri serligum málfrøðiligum sereyðkennum. Mest kenda er hjáljóðabroytingin kend sum Grimms lóg. Fyrstu germansku málførini koma inn í søguna við germanskum ættbólkum, ið seta seg niður í norðara Evropa fram við markið við Rómverska ríkið frá 2. øld.
Innihaldsyvirlit
Skrift[rætta | rætta wikitekst]
Elstu prógvini fyri germanskt koma frá nøvnum skrásett í 1. øld av Tacitus, og eina einkulta ferð í 2. øld f.Kr. á Negau-hjálminum. Umleið frá 2. øld mentu summir talarar av fyrstu germansku málførunum eldra fuþarkin. Fyrstu rúnaristirnar eru í størstan mun avmarkaðar til persónsnøvn og torfør at tulka. Gotiska málið varð skrivað við gotiska stavraðnum ment av biskupinum Ulfilas til týðing hansara av Bíbliuni í 4. øld. Seinni byrjaðu kristnir prestar, ið talaðu og lósu latín afturat sínum germanska máli, at skriva á germanskum málum við lítið broyttum latínskum stavum. Men í Skandinavia, og í londunum fyri vestan, var rúnastavraðið vanliga brúkt alla víkingaøld.
Afturat vanliga latínska stavraðnum, brúktu germansku málini ymisk serliga frámerki og eyka stavir, herundir Umlaut og ß (Eszett), Ø, Æ, Å, Ð, Ȝ, Þ (Þorn) og Ƿ, frá rúnum. Søguligt prentað týskt er ofta prentað sum gotisk skrift.
Málslig frámerki[rætta | rætta wikitekst]
Nøkur serlig eyðkenni fyri germansk mál eru:
- Javningin av indo-evropeisku tíðarskipanini til fortíð og nútíð (ella felags).
- Tannauppískoytið (/d/ ella /t/) í staðin fyri sjálvljóðarbroyting til at frámerkja tátíð.
- Hjáveran av tveimum ymiskum sløgum av sagnorðabending: veik (við tannauppískoyti) og sterk (við sjálvsjóðarbroyting).
- Nýtslan av sterkum og veikum Lýsingarorð|lýsingarorðum]].
- Hjáljóðabroytingin kend sum Grimms lóg.
- Fleiri orð við uppruna, sum er torførur at seta í samband við aðrar indo-evropeiskar málfamiljur, sum fleiri útgávur finnast av í næstan øllum germanskum málum.
- Broyting av áherðslu til rótina á stovninum.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Øll germansk mál eru hildin at koma frá einum hugsaðum frumgermanskum máli. Hetta bleiv helst til í jarnøld áðrenn Rómverska ríkið í norðara Evropa frá umleið 500 f.Kr.. Aðrar felags nýskapanir, ið skilja germanskt frá frum-indoevropeiskum, benda á eina felags søgu hjá undanfrumgermanskum talarum gjøgnum norrønu bronsuøld.
Í tíðini tá ið germanskt mál er staðfest fyrstu ferð, hevði germanskt mál býtt seg í tríggjar bólkar, vesturgermanskt, eysturgermanskt og norðurgermanskt. Hvussu sambandið hevur verið millum tey, ber illa til at staðfesta heilt neyvt frá teimum fáu rúnaristunum. Tey vóru sína millum skillig gjøgnum fólkaflytingatíðina.
lombardiska málið í 6. øld, til dømis, kann upprunaliga hava verið norður- ella eysturgermanskt, sum síðani varð gjørt vesturgermanskt eftir, at lombardarnir settust niður við Elbe. Vestari bólkurin er blivin til í rómversku jarnøld. Eystari bólkurin kann hava fingið sítt mál frá málinum í Gotlandi í 1. øld. Hetta ger Svøríki til upprunaliga heimlandið hjá Norðurgermanskum. Elsti varðveitti samanhangandi germanski teksturin er gotiska týðingin av nýggja testamenti eftir Ulfilas úr 4. øld. Gamlar niðurskriftir av vesturgermanskum eru á fornhágtýskum og anglosaksiskum í 9. øld. Norðurgermanskt er bara kent frá spjaddum rúnaristum sum frummnorrønt til tað mennist til fornnorrønt umleið 800. Longri rúnaristin eru varðveittar úr 8. og 9. øld. Longri tekstir við latínskum stavum eru varðveittir úr 12. øld (Íslendingabók), og nøkrum yrkingum so gamlar sum tíðliga í 9. øld.
Í umleið 10. øld eru málførini broytt so mikið nógv, at tey eru illa skillig sína millum. Málsliga sambandið millum noorðbúgvarnar ið settust niður í Danalóg í Onglandi við Anglosaksar setti spor í enskt mál. Hetta sambandið er mistonkt fyri at vera orsøk til samanfallið av gomlu ensku mállæruni, sum førdi til miðalenskt frá 12. øld.
Eysturgermansku málini mistu týdning frá endanum á fólkaflytingatíðini. Burgundar, Gotar og Vandálar gjørdust málsliga partur av grannum sínum umleið í 7. øld uttan krimiskt gotiskt, sum helt á til 18. øld.
Gjøgnum miðøld býttust vesturgermansku málini av oyggjamenningini av miðenskum á einari síðu, og øðrum germanska ljóðskiftinum á fastlandinum á hinari, sum førdi til hátýskt og lágtýskt við miðtýksum í miðuni.
Norðurgermansku málini vóru hinvegin enn meira sína millum skillig. Í stórum varðveittu tey førleikan at skilja hvønn annan til nýggja tíð.
Flokking[rætta | rætta wikitekst]
Legg merki til at munur millum undirfamiljur av germanskum sjáldan neyvt eru ásettar.
- Vesturgermanskt
- Hágtýskt mál
- Týskt
- Miðtýskt
- Eysturmiðtýskt
- Luksemborgskt
- Vesturmiðtýskt
- Pennsylvaniatýskt (talað av Amish og øðrum bólkum í landsynnings-Pennsylvania)
- Ovara týskt
- Alemanskt týskt mál
- Bayernskt týskt mál
- Hutteriskt týskt mál (eisini nevnt "Tirolskt")
- Miðtýskt
- Jiddiskt (við týðandi mongd av innlántum orðum úr hebraiskum og øðrum málum, og vanliga skrivað við hebraiska stavraðnum).
- Wymysojer (við týðandi ávirkan úr lágsaksiskum, niðurlendskum, pólskum and skotskum)
- Týskt
- lágtýskt
- Lágfrankiskt
- Niðurlendskt
- Afrikaans (við týðandi innflutningi av orðatilfeingi úr øðrum málum)
- Limburgiskt
- Lágsaksiskt
- Eysturlágsaksiskt
- Lágfrankiskt
- Oyggjagermanskt
- Frisiskt
- Enskt. Ovurstórur innflutningur av latínskum orðatilfeingi og mállæru, mest gjøgnum normanskt franskt. Nógv málfrøði.
- Bretskt enskt
- Norðurenskt
- Northumberland
- Durham
- Cumbrian
- Yorkshire
- Lancashire
- Merseyside
- Miðlandsenskt
- Eystur
- Derbyshire
- Nottingham
- Lincolnshire
- Leicestershire
- Vestur
- Black Country (Yam Yam)
- Birmingham (Brummie)
- Eystur
- Eysturangliskt
- Norfolkenskt
- Suðurenskt
- Ríkisenskt
- Estuary enskt
- Cockney (London)
- Somerset
- Devon
- Cornwall
- Australskt enskt
- Nýsælendskt enskt
- Skotskt enskt
- Norðuramerikanskt enskt
- Kanadiskt enskt
- Bostonenskt
- Suðuramerikanskt enskt
- Vanligt amerikanskt enskt
- Nýjorvíkskt-nýjeroyskt enskt (New York-New Jersey English)
- Kaliforniskt enskt
- Hawaiiskt enskt
- Svart amerikanskt enskt
- Liberiskt enskt
- (Onnur)
- Hibernoenskt (Írskt enskt)
- Karibiskt enskt
- Jamaikiskt enskt
- Vínlendskt enskt, nýfundnalendskt enskt
- Hong Kong-enskt
- Suðurafrikanskt enskt
- Indiskt enskt
- Singaporskt enskt
- Malaisiskt enskt
- Bretskt enskt
- Skotskt
- Oyggjaskotskt
- Norðurskotskt, herundir doriskt
- Miðskotskt
- Suðurskotskt
- Ulsterskotskt
- Býarskotskt
- Yola
- Hágtýskt mál
- Eysturgermanskt (koma frá gotiskum)
- Krimskt gotiskt (doyði út í 1800-árunum)
- Vandálskt (útdeytt)
- Burgundiskt (útdeytt)
- Lombardiskt (útdeytt)
- Norðurgermanskt (koma frá fornnorrønum):
Orðatilfeingissamanburður[rætta | rætta wikitekst]
Fleiri av orðunum niðanfyri hava skift týdning. Til tømis hevur orðið "epli" á føroyskum fingið annan týdning enn upprunin var, og nú verður nýggja føroyska orðið "súrepli" brúkt til gamla týdningin av epli. Harafturat líkist føroyska orðið "kavi" frá hinum málunum í talvuni.


text:
27. apríl
27. apríl er dagur 117 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 118 um skotár er). 248 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1960 - Togo vinnur sær sjálvræði frá Fraklandi.
- 1961 - Sierra Leone vinnur sær sjálvræði frá Stóra Bretlandi.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1791 - Samuel Morse (d. 1872) amerikanskur uppfinnari
- 1911 - Jóhan Hendrik Sigurð Joensen (d. 1993), rithøvundur, tjóðveldismaður
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 399 f.Kr. - Sokrates grikskur vísdómslærari
- 1521 - Ferdinand Magellan portugisiskur siglingarmaður


text:
Efesusbrævið
Efesusbrævið er ætlað teimum heilagu, sum eru í Efesus. Paulus ápostul starvaðist longst í hesum býi, Efesus var høvuðsstaður í landspartinum Ásia og bant saman Ásia og Evropa. Sambært innihaldinum í Efesusbrævinum sæst, at Paulus var fangi um tað mundið, tá ið hann skrivaði brævið. Saman við Filemonsbrævinum, Filippibrævinum og Kolossabrævinum hoyrir Efesusbrævið til tey brøvini, ið Paulus skrivaði, meðan hann sat fangi.
Efesusbrævið hevur ein tríeindan bygnað, tað sigur nógv um Gud sum Faðirin, sonin og heilaga andan. Efesusbrævið er kirkjuliðsbrævið fram um onnur. Tað sigur frá tí meistaraverki, sum eitur kirkjuliðið, og kirkjuliðið verður lýst við sjey myndum, sum bera vitnisburð um kirkjuliðsins dýrd. Brævið er eisini um, hvat Gud hevur hugsað, men eitt veldi arbeiðir ímóti Guds ætlanum til tess at gera tær til einkis. Brævið verður tí endað við at lýsa: tað stríð, vit skulu stríða; teimum herklæðum, ið okkum boðin verða; og tí sigri, ið vit kunnu vinna.


text:
Flensborg
Flensborg ella Flensburg (týskt: Flensburg, danskt og lágtýskt: Flensborg, frisiskt: Flansborj, mál av Suðurjútlandi: Flensborre) er ein gamal havnarbýur í Norðurtýsklandi. Mót norðri hevur býurin mark við Danmark. Flensborg er triðstørsti býur í Schleswig-Holstein (týskt: Schleswig-Holstein, íslendskt: Slésvík-Holtsetaland, danskt: Slesvig-Holsten) eftir Kiel og Lübeck. Býurin er 56,38 km² til víddar og hevur 88,486 íbúgvar (30. november 2009). Stóra Flensborgar økið hevur umleið 133,000 íbúgvar. Almennu málini eru tvey í tali, týskt og danskt.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Býurin er fyrst nevndur í heimildum í 1248. Flensborg fekk keypstaðarrættindi í 1284.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Borgmeistari er Simon Faber.
Arbeiði[rætta | rætta wikitekst]
Í november 2009 var arbeiðsloysið komið uppá 12,7 %, ið svarar til 5466 fulltíðar arbeiðsleys.
Vinarbýir[rætta | rætta wikitekst]
- Carlisle, Ongland/Stóra Bretland (1961)
- Neubrandenburg, Eysturtýskland/Týskland (1987)
- Słupsk (týskt: Stolp), Pólland (1988)
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- flensburg.de - Heimasíða (danskt)
- flensburg-tourismus.de (danskt)
- Flensborg Avis er eitt danskt tíðindablað. (danskt)


text:
Lopra
Lopra er ein niðursetubygd í Suðuroynni, bygdin liggur 5 km sunnan fyri Vág. Fólkatalið var 86 við ársbyrjan 2014. Ein tunnil bindur bygdirnar Lopra og Sumba saman, sumbiartunnilin læt upp í 1997. Akrar er lítil bygd, sum liggur 2 km eystanfyri Lopra. Lopra liggur í einum dali rundan um Lopransfjørð. Tá ein kemur koyrandi úr Vági til Lopra, sæst toppurin av Beinisvørði daga undan Hestinum. Eitt spískt fjall í Lopra sum minnir um eina pyramidu eitur Kirvi, topppur eitur Kirviskállur. Fjallið sunnan fyri Lopra móti Økrum eitur Siglifelli. Beint áðrenn ein kemur til Lopra er ein vík sum eitur Kirrivík, hon verður eisini nevnd Ónavík. Úr Kirrivík er ein vegur gjørdur eitt petti vestureftir, hesin førir til Lopranseiði, tó ikki heilt vestur. Lopranseiði er sera vakurt og sermerkt stað á vestursíðuni av Suðuroynni. Har er eisini Lopranshólmur. Útsýnið suðureftir móti Beinisvørði er einastandandi.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
- 1834 fyrsta búsetingin var í Lopra, tá bóndin Andreas Thomassen flutti sín bóndagarð úr Sumba til Lopra
- 1901 Hvalastøð varð gjørd í Lopra, hetta var tann fjórða í Føroyum
- 1908 Ein verksmiðja sum gjørdi leivdir av stórhvali til náttúrutøð varð tikin í nýtslu
- 1946 Stórhvalaveiða byrjaði aftur úr Lopra, eftir at onki virksemi hevði verið síðan 1940
- 1953 er talið av stórhvali minkað so nógv, at hvalastøðin varð stongd
- 1957 Felags skúli og kirkjubygningur fyri Lopra og Akrar varð vígdur
- 1981 Tað varð borað niður í 2178 metra dýpd, og tey funnu lítlar nøgdir av gassi, men ikki nokk til at tað loysti seg
- 1991 Tað varð sprongt fyri seinastu ferð í februar og hol var komið ígjøgnum fjallið úr Lopra til Sumbiar, tunnilin var tó ikki tikin alment í nýtslu fyrr enn í 1997
- 1996 Í juli varð aftur farið at bora í Ónavík nærhendis Lopra, og hesaferð varð borað niður í 3558 m uttan at olja varð funnin, men úrslitini vóru virðismikil í sambandi við oljuleiting úti á havinum
- 1997 Í desember læt Sumbiartunnilin upp. Ein kelda var funnin tá tunnilin varð gjørdur. Seinni fingu øll hús í Sumbiar kommunu vatn úr kelduni. Ein krani varð settur upp á kaiini í Lopra, og har koma fólk ymsastaðni frá at fáa sær reint kelduvatn. Vágbingar nevna vatnið lopransvatn.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Akrar | Lopra | Sumba | Víkarbyrgi


text:
Tú alfagra land mítt
Tú alfagra land mítt (Du mit meget fager land) er Færøernes nationalmelodi.
Det menes at teksten er skrevet den 1. februar 1906 af folkehøjskolelærer Símun av Skarði (1872-1942). Melodien er skrevet i 1907 af violinisten Petur Alberg (1885-1940).
Tú alfagra land mítt, mín dýrasta ogn! á vetri so randhvítt, á sumri við logn, tú tekur meg at tær so tætt í tín favn. Tit oyggjar so mætar, Gud signi tað navn, sum menn tykkum góvu, tá teir tykkum sóu. Ja, Gud signi Føroyar, mítt land!
Hin roðin, sum skínur á sumri í líð, hin ódnin sum tínir mangt lív vetrartíð, og myrkrið, sum fjalir mær bjartasta mál, og ljósið, sum spælir mær sigur í sál: alt streingir, ið tóna, sum vága og vóna, at eg verji Føroyar, mítt land.
Eg nígi tí niður í bøn til tín, Gud: Hin heilagi friður mær falli í lut! Lat sál mína tváa sær í tíni dýrd! So torir hon vága av Gudi væl skírd - at bera tað merkið, sum eyðkennir verkið, ið varðveitir Føroyar, mítt land!


text:
1946
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 14. september - Fólkaatkvøða er um loysing Danmarkar og Føroya millum. Úrslitið var 48,7% fyri loysing og 47,2% fyri at eitt danskt stjórnaruppskotið var sett í gildi.
- 8. november - Løgtingsval
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 21. februar - Alan Rickman, enskur sjónleikari (d. 2016)
- 7. apríl - Heðin Mortensen, føroyskur politikari
- 31. juli - Árni Dahl, føroyskur rithøvundur
- 5. september - Freddie Mercury, bretskur sangari (d. 1991)
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 2. august - Jóannes Patursson, føroyskur kóngsbóndi (f. 1866)


text:
El Salvador
El Salvador (spanskt: República de El Salvador) er eitt land í Miðamerika við marki móti Guatemala og Honduras. Høvuðsmálið í El Salvador er spanskt. Høvuðsstaðurin í El Salvador eitur San Salvador.
Frá 1979 til 1991 var blóðugt borgarakríggj ímillum stjórnarherin, sum USA stuðlaði, og vinstrasinnaðar uppreistrardeildir. Eini 75 000 fólk doyðu. 16. januar í 1992 kom friðaravtala í gildi.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Í øldir áttu nakrar fáar ríkar ættir alla jørðina í landinum, og mesta fólkið leið hungur og hall.
Í 1970-árunum kravdu fólk í El Salvador jørð og arbeiði til tey fátæku; katólska kirkjan við Óscar Romero (15. august 1917 – 24. mars 1980) erkibiskuppi á odda stuðlaði hesum. Í 1979 tóku nakrir herovastar valdið. Teir lovaðu at bøta um viðurskiftini, men kúgaðu alla andstøðu við harðari hond. Romero varð myrdur í 1980. Borgarakríggj brast á ímillum stjórnarherin, ið fekk stuðul úr USA, og uppreistrardeildir. 75 000 fólk lótu lív. Friðaravtala varð undirritað í 1992.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Ein fjallaryggur við nógvum gosfjøllum eyðkennir landslagið.
Skógirnir, har nógvur setrisviður, mahogni og eik vuksu, eru ruddaðir til landbúnaðarjørð.


text:
Skerpikjøt
Skerpikjøt er føroyskur matur. Tað er tjógv ella bógvur av seyði, sum verður hongt í ein hjall at turka í fleiri mánaðir. Kjøtið verður fyrst visnað, síðan ræst, og at enda turt. Smakkurin er tengdur at ymiskum faktorum so sum veðurlagi og hvussu góður hjallurin er. Ein trupulleiki ið ansast má eftir, meðan kjøt hongur í hjalli og turkar eru skinnflugurnar. Tær mugu ikki fáa loyvi at koma nær kjøtinum og leggja egg har, tí so kemur maðkur í, og kjøtið verður tá ikki etandi. Tað skal helst vera kalt í veðrinum um heystið, tá slaktið er fyri, tí tá eru ongar flugur. Er tað lýtt í veðrinum eru flugur og so má ansast væl eftir at halda teimum frá kjøtinum. Í Føroyum er ikki vanligt at eta visnað kjøt, man bíðar antin til kjøtið er blivið ræst ella til tað er turt. Ræst kjøt verður kókað ella stokt. Turt kjøt verður etið sum tað er, tað verður ikki kókað ella stokt. Tá talan er um fisk, tvøst og um ávís sløg av fugli, so verða hesi havd til matnað í øllum trimum støðum: visnað, ræst ella turt.[1] Tað er tað turra seyðakjøtið, sum verður nevnt skerpikjøt. Tað verður eisini nevnt turt kjøt. Skerpikjøt verður etið á ymiskan hátt, tað kann verða etið sum viðskeri upp á rugbreyð, drýl ella franskbreyð, tað kann etast afturvið kókaðum eplum, tað er tó ikki so vanligt. Skerpikjøt er eisini ofta at finna í sjálvtøkuborðum, sum eru vanlig at brúka nú á døgum til vælkomst, móttøkur, konfirmatiónir, barnadópar, brúdleyp, føðingardagar og aðrar merkisdagar.


text:
Gujana
Gujana (enskt: Guyana) er eitt land í landnyrðingshorninum av Suðuramerika, sum hevur strond út til Atlantshavið. Gujana hevur mark til Brasil, Surinam og Venezuela. Høvuðsstaðurin eitur Georgetown, tað er eisini størsti býur í Gujana. Bara 735.000 fólk búgva í Gujana í 2015[1], tey flestu í høvuðsstaðnum ella tætt við høvuðsstaðin Georgetown á slættlendinum við strondina. Gujana er indiánskt orð og merkir "landið við nógva vatninum", tí at so nógvar áir renna norður ígjøgnum landið út í Atlantshav. Gujana var leingi bretskt hjáland, men gjørdist frælst ríki í 1966. Landið flytur út sukur og aluminiumsmálm; har er nógv náttúrutilfeingi, serliga viður og steinsløg.
Mesta fólkið í Gujana eru eftirkomarar eftir verkafólk og trælir, sum vórðu fluttir til landið at arbeiða í sukurlundunum. Í 17. til 19. øld vórðu mangir trælir úr Afrika førdir hagar. Tá ið trælahald varð avtikið í bretska heimsveldinum í 1833, komu mangir indarar higar at arbeiða í staðin fyri trælirnar. Upprunafólkið í Gujana, karibindiánar, eru um 60.000 tilsamans. Niðurlendingar vóru fyrstu evropearar í Gujana, og teir búsettu seg við ánna Essekuibo í 1615. Teir gróðursettu sukurrør, kakaotrø og aðrar tropiskar plantur; verkafólkið í lundunum vóru trælir úr Vestur-Afrika. Bretar tóku ræðið í landinum í 1814 og løgdu seg mest eftir at dyrka sukur. Nú eru sukur, rís, aluminiumsmálmur og gull týdningarmestu útflutningsvørurnar.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Gujana gjørdist hálendskt hjáland í 17. øld, men gjørdist partur av Stórabretlandi í 1815. Gujana gjørdist sjálvstøðug tjóð hin 26. mai 1966.
Slóðir[rætta | rætta wikitekst]


text:
Hósdagin 15. septembur lendi føroyska talvlandsliðið við Helga Dam Ziska á odda í Vágum.Les meira »
Røða til Helga Dam Ziska frá Talvsambandinum.
Góði Helgi, Sum forseti í Talvsambandi Føroya, er tað mær ein stórur heiður og gleði, at kunna vera við at heiðra teg ídag. Líka síðani Talvsamband Føroya varð stovnað 1970, og skipað telving varð sett á stovn, hevur dreymurin um ein føroyskan stórmeistara verið nærliggjandi. Men 46 ár skuldi ganga, áðrenn dreymurin bleiv veruleiki. Nógvir eru varðarnir á leiðini, og eina serstøka tøkk vil eg veita teimum ið undan gingu. Tað er einki at ivast í, at stovnararnir av TSF sum framvegis eru millum okkara, eru ernir og fegnir tína vegna hesar dagar, og vit senda teimum ið farnir eru, ein hjartaligan tanka.Les meira »
OL-liðið: Samandráttur
Opmærksomheden fra de to sidste runder ved OL blev glædeligvis overskygget af, at Helgi blev stormester. Men lad mig dog lige runde turneringen af alligevel.Les meira »
OL 2016: Vónbrot til endan
Eftir gleðiliga dagin í gjár, tá Føroyar fingu fyrsta stórmeistaran í talvi, vónaðu øll, at føroyska landsliðið fór at seta eitt glæsiligt punktum fyri talvolympiaduna í Baku. Men mongum brestur ætlan. Vit fingu óvæntaða harða mótstøðu í seinasta umfari. Vit møttu Svøríki, sum var styrkismett nummar 38. Teir møttu til dystin í morgun við trimum stórmeistarum og einum altjóða meistara. Helgi Dam Ziska var ikki við á føroyska liðnum í dag. Eitt sindur snópisligt, tí dysturin í seinasta umfari er altavgerandi fyri endaliga úrslitið í kappingini. Sum vera man viknaði føroyska liðið nógv í hansara fráveru. Tað líktist frá byrjan einum 4-0 tapi, og soleiðis kom eisini at vera. Avleiðingin var tann, at vit duttu frá 81. plássi aftur til nummar 101. So aftarlaga hava vit ikki verið í allari kappingini – eitt skifti vóru vit nummar 47 – men eftir stendur, at vit gjørdust nummar 101 av 180 londum. Men endaliga …Les meira »
OL 2016: Okkara 12. september
Dagurin í dag gjørdist søguligur í føroyskari telving. Í dag fingu Føroyar sín fyrsta stórmeistara. Tað gjørdist greitt, tá ið tað eydnaðist 26 ára gamla Helga Dam Ziska at vinna talvið á 1. borði móti altjóða meistara í dystinum móti Bolivia í tíggjunda og næstsíðsta umfari á talvolympiaduni í Aserbadsjan. Sigurin ber í sær, at Helgi nú hevur tryggjað sær stórmeistaraheitið sum fyrsti føroyingur nakrantíð. Frammanundan høvdu Føroyar tríggjar altjóða meistarar; hinir eru John Rødgård og John Arni Nilssen.Les meira »
OL 2016: Talvini frá 10. umfari: Føroyar – Bolivia
Føroya fyrsti GM’ari!
Føroya fyrsti GM í talvi við OL liðnum. Ein stórur dagur fyri føroyska telving, Føroyar og ikki minst Helgi Dam Ziska við familju. Hjartaliga til lukku!Les meira »
OL 2016: Verður Helgi stórmeistari?
Føroyar kunnu fáa sín fyrsta stórmeistara í talvi í dag. Vinnur Helgi Dam Ziska sítt talv á fyrsta borði í dystinum móti Bolivia í dag, hevur hann lokið kravið til ein stórmeistaranorm, teir rópa. Helgi hevur 5½ stig av 8 møguligum higartil í kappingini. Kravið fyri at gerast stórmeistari er, at tú fær tríggjar sokallaðar GM-normar, og at styrkitalið er omanfyri 2500. Styrkitalið hjá Helga er 2546. Harumframt hevur Helgi vunnið ein GM-norm, og fær hann annan normin í dag, er heitið sum stórmeistari tryggjað, tí normur, vunnin á olympiadu, telur dupult.Les meira »
OL 2016: Talvini frá 9. umfari: Kina – Føroyar
OL 2016: 9. umfar – Kina ov stórur biti
Móti einum av sterkastu landsliðum í heiminum var fryktandi fyri, at føroyska talvlandsliðið fór at verða fyri sínum fyrsta 4-0 tapi á hesari olympiaduni, og soleiðis kom eisini at vera. Á øllum fýra borðunum máttu føroyingar lúta. Helgi Dam Ziska helt longst á, men til endans mátti eisini hann dvína. Nettrupulleikar hava órógvað, og tí hevur ikki eydnast at hyggja nærri at teimum fýra talvunum, men tað fáa vit helst høvið til seinni. Bolivia í morgin Føroyar eru nú dragnaðar aftur á 72. pláss, men tað er framvegis átta pláss fremri enn vit eru styrkismettir. Í morgin fáa vit Bolivia, sum er styrkismett nummar 95, so her áttu at verið møguleikar fyri einum sigri. Nú eru bara tvey umfør eftir. Í morgin og ovurmorgin. USA er á odda, Ukraina er nummar tvey og Russland nummar trý.Les meira »


text:
Rafflesiablómur
Rafflesiablóman (frøðiheiti: Rafflesia arnoldii) - ein metur í tvørmál og størsta blóma í heminum - letur seg upp mitt um náttina og livir bara átta dagar. Hon rýkur ræðuliga illa, sum rotið rað, og verður tí eyknevnd raðblóma. Rafflesiablóman er ein kjøtátari og etur skordýr. Rafflesiablóman hevur hvørki greinar ella leyv. Hon er sníkur og tekur alt føðsluevni, henni tørvar, úr vertsplantuni. Rafflesiablóman veksur djúpt inni í regnskógunum í Suðuramerika. Tann ovurstóra rafflesiablóman er skíkjaraplanta. Hon sýgur eisini føðslu úr ávísum trøum. Blóman er 1 m. í tvørmál. Ringur roykur gongur at henni, hon verður tí eisini nevnd "stinkandi kempan".
Rafflesiablóman er kallað upp eftir Stamford Raffles, ið var bretskur landshøvdingur í økinum í 19. øld.


text: Superligan í Danmark (danskt: Superligaen) er tann besta fótbóltsdeildin í donsku fótbóltskappingin (Danmarksturneringen). Tað liðið, sum vinnur í deildini, verður kosið Danmarksmeistari. Ligan varð upprættað í 1991 og kom í staðin fyri 1. deild (1. division). Tey fyrstu árini varð kappingin avgjørd við einum endaspæli, men síðan 1995-96 hevur ligan havt sín verandi form við 12 feløgum, sum spæla tríggjar dystir móti hvørjum liði, soleiðis at tað í alt verða spæld 33 umfør. Orsakað av sponsorpeningi hevur ligan havt ymisk nøvn, eitt nú: Coca-Cola Ligaen (1995-96), Faxe Kondi Ligaen (1996-2001) og SAS Ligaen (2001-2010), og síðan 2010-11-sesongina hevur ligan aftur verið nevnd SuperLiga. Fleiri føroyingar hava spælt í donsku Superliguni, í 2016 spæla Gilli Rólantsson og Jóan Símun Edmundsson í Superliguni. Í 2013 spældu føroysku landsliðsleikararnir: Christian Holst, Hallur Hansson og Gunnar Nielsen í Superliguni. Todi Jónsson liggur sum nummar fýra á topp-20 listanum yvir leikarar við øðrum tjóðskapi enn donskum, ið hava spælt við Superliguni, við 343 dystum fyri FC København og Lyngby, meðan Christian Holst er nummar 17 við 147 dystum fyri Lyngby og Silkeborg og Jákup Mikkelsen liggur sum nummar 23. plássi við 136 dystum fyri Herfølge Boldklub.


text:
Charlotte's Web (1973 filmur)
Charlotte's Web (danskt heiti: Charlottes tryllespind) er ein amerikanskur teknifilmur frá 1973, framleiddur av Hanna-Barbera Productions og Sagittarius Productions. Filmurin byggir á barnabókina við sama heiti, sum E. B. White hevur skrivað í 1952. Eins og bókin, snýr teknifilmurin seg um grísin Wilbur (í donsku versjónini: George), sum verður bjargaður frá at verða slaktaður. Tað var tann klóki eiturkoppurin, Charlotte (í donsku versjónini: Tina), ið bjargaði honum. Í 2003 kom ein beinleiðis-til-video framhaldsfilmur, Charlotte's Web 2: Wilbur's Great Adventure (danskt heiti: Willys Store Eventyr - Grisen, der fik lov at leve 2).


text:
Lýðveldið Makedónia
Lýðveldið Makedónia (enskt: the former Yugoslav Republic of Macedonia), er land í Eysturevropa.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Makedónia lýsti seg frælst ríki í 1991, hóast Serbia noktaði at viðurkenna granna sín sum sjálvstøðugt land. Sama gjørdi Grikkaland, ið sigur seg hava hevdsrætt at nýta navnið Makedónia um Norðurgrikkaland - hetta hevði við sær, at tá landið fekk ST limaskap var tað undir enska heitinum "The former Yugoslav Republic of Macedonia". Avleiðingarnar av ósemjuni eru, at bæði Serbia og Grikkaland hava stongt markið til Makedónia.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Lýggja miðjarðarhavsveðurlagið ger, at fruktgrøðin er tíðliga staðin, og bummull, tubbak og rís vaksa eisini væl. Mongu vatnorkuverkini veita klædna-, evnfrøði- og stálídnaðinum ravmagnsorku.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Í hálendinum í útsynningspartinum í Makedónia eru av vakrastu vøtnum í Evropa. Fyri kríggið, tá ið ferðavinnan blómaði í gamla Jugoslavia, komu mong ferðafólk til Ohridvatn og Prespavatn, ið er heldur minni, at njóta yndisligu náttúruna og síggja gomlu smábýirnar fram við vøtnunum. Nógvur fiskur er í báðum vøtnunum, vanligastu sløgini eru karpa, eyðrriði og álur. Á Prespavatni er stórt fuglameingi, m.a. pelikanur og skarvur.
Jarðfrøði[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsstaðurin Skopje er bygdur beint har, ið fleiri jarðfrøðiligar umskaringar ganga saman, og tí er vandin fyri jarðskjálvta stórur. Fýra ferðir er býurin illa farin av jarðskjálvta. Seinast var í 1963, tá varð býurin mest sum oyðilagdur i í einum skjálvta, ið varð máldur til 6,8 á Richter-talvuni. Gamli turkiski býarparturin - elstu húsini eru frá 1392 - fekk tíbetur ongan skaða.
Býir[rætta | rætta wikitekst]
- Skopje (507 000)
- Kumanovo (105 000)
- Bitola (95 000)
- Tetovo (87 000)
- Gostivar (81 000)
- Prilep (77 000)
- Ohrid (56 000)
- Veles (55 000)


text:
In: Ummæli7 Jun 2013
Samansetingin kundi valla verið meiri fjølbroytt, men kortini gav tað mesta meining, tá tiltakið De forblæste øer varð hildið á Christiania farna vikuskiftið.
Er hann nevndur, er hann kendur. Føroyski høvdingurin í danska náttarlívinum, Edmund S. Jacobsen. Litríkur er hann og tað eru tónleikatiltøkini, hann skipar fyri eisini. De forblæste øer var eitt gott dømi um hetta.
Tiltakið varð hildið á Loppen, ið er fyrsta spælistaðið, tú kemur til á Christiania. Eitt rátt og avlangt høli á 1. hædd, har konsertir eru so at siga hvørt kvøld í vikuni. Fyri júst einum ári síðani spældu 200 har – nú var túrurin komin til fýra onnur føroysk nøvn: Øssur Johannesen, The Dreams, MC-Hár og Hamferð.
At síggja til fýra ógvuliga ymiskir bólkar, sum tó hava fleiri felagsnevnarar. Hjá øllum pørtum var talan um teirra fyrstu framførslu á Christiania. Og fyri allar partar er eisini tað galdandi, at teir hvør í sínum lagi og á hvør sín hátt hava verið slóðbrótarar og undangongu menn á føroyska tónleikapallinum.
Dugnaligi og dámligi tónleikarin Knút Háberg Eysturstein var diskari hetta kvøldið undir navninum DJ Knút. Hann var maðurin, sum byrjaði og endaði tiltakið, og sum annars syrgdi fyri rætta huglagnum inni í Loppen. Og tað krevur sín mann, tí tá tiltakið byrjaði mundu tað valla vera meiri enn 30 fólk. Tá tað vóru mest vóru 300. Alt broyttist allatíðina. Fólk komu og fóru. Tónleikurin á pallinum skifti stíl, so hvørt ein bólkur fór av og annar kom á. Fólk fingu fleiri øl innanbora – og tað veit gud um tað ikki passar, um onkur føroyingur ikki roykti uttanfyri. Altso sigarettir. Og hassjsigarettir. Joints, tey kalla. Massar av teimum. Liðugtrullaðar eins væl og fólk eisini miksaðu sjálvi. Hassj, skunk, pott og so framvegis. Vistfrøðiligt eisini. Eingin nevndur, eingin gloymdur. Og eingin doyði, átti eg at lagt aftrat.
Knút loftaði øllum við sínum tónleiki. Visti allatíðina hvat lag var hóskandi – og tað var Svarti ravnur hjá Kræklingum millum annað. So hava christianittarnir eisini hoyrt tað! Herligt.
Ógvuliga hóskandi var Øssur fyrsti maðurin á pallinum. Uttan mun til hvør listagreinin er, ið Øssur úttrykkir seg í, so krevur hann nógv av tí, ið móttekur. Tíbetur gevur hann eisini eina rúgvu aftur – og soleiðis var eisini leygarkvøldið. Tað er myrkt og tað er óinnpakkað. Hann borðreiðir tað sum tað er, tí hann veit, at tað er gott. Hansara vøra er góð og talar fyri seg. Soleiðis var eisini leygarkvøldið á Christiania, sum fyri Øssursa viðkomandi byrjaði við, at ein yrking varð koyrd frá, áðrenn bassurin blídliga buldraði avstað. Myrkt, men samstundis leikandi lætt. Í ein góðan hálvan tíma. ”Takk”, segði hann so, reistist og fór av pallinum. Einki roks. Júst sum við tónleiki hansara, skaldskapi hansara og málningunum.
Síðani fingu vit eitt stílskifti, ið vildi nakað. The Dreams vóru næstir á pallinum – og tað sást á fjøldini. Nú eru tannáringar í Danmark Beliebers og Directioners, men fyri nøkrum árum síðani átti The Dreams størstu fjepparafjøldina. Dreamers kallaðu tey seg – og tey fylgdu teimum fýra føroyingunum allastaðni. Nú hava flestu fýrarnir í The Dreams eisini aðrar tónleikaverkætlanir at ganga uppí, The Dreams hevur spælt millum lítið og einki tey bæði seinastu árini, so fjepparaskarðin er ikki heilt tann sami, sum hann var, tá The Dreams vóru í hæddini. Hans Edward og hansara menn høvdu eisini gingið stillisliga um dyrnar við hesum tiltakinum, tí hetta ongantíð var ætlað sum ein klassisk The Dreams konsert. Tað var tað heldur ikki. Tað var eitt ball. Eitt føroyskt ball við Sirkus Tinganes og øðrum slagarum frá Tazy-tíðini, umframt fleiri coverløg, ið bólkurin ber væl. Teir hugnaðu sær á pallinum. Hans Edward legði út við at siga, at teir bara ætlaðu at spæla country – hetta sagt við tjúkkari suðuroyar dialekt. Og so var óformelli stílurin líkasum lagdur. Fólkið tók væl í móti – eisini nú vaksnu droymararnir.
Nú vóru vit komin hálvan veg og á skránni var MC-Hár. Í 22 ár hava teir øst og argað í Føroyum, og øll hesi árini hava politiskir myndugleikar, andaligir felagsskapir og privatpersónar roynt at steðga teimum. Við hesum í huga er tað at undrast yvir, at MC-Hár ikki hevur spælt á Christiania áður, tí frístaturin hevur sanniliga havt sínar dystir við júst somu myndugleikar, felagsskapir og fólk í síni 42 ára langu søgu síni. Fyri tey, sum ikki høvdu Hamferð ovast á listanum hetta kvøldið, so var MC-Hár ivaleyst hæddarpunktið. Ikki uttan orsøk, tí tá teir fóru av aftur pallinum, so høvdu teir leverað, fyri nú at vera í MC-Hársligari jargon. Teir eru feitir, sjálvfeitir eisini, men upp á ein fittan máta. Og so eru teir eisini dugnaligir. Tað helt eg eisini, at teir vóru, tá eg sum tannáringur var til mína fyrstu konsert við teimum. Tað er minst tíggju ár síðani nú – og teir eru vorðnir minst tíggju ferðir betri! Rókur fekk Loppen at syngja ”sperm” í kór, Niels Uni stjórnaði yvirkroppaballinum meðan Rani, Heri, Jens og Jónas bóru bólkin trygt og gott gjøgnum framførsluna. Tá Spark Buzz N og restin av manningini takkaðu fyri seg, ferðaðust føroysku tónarnir um sperm víðari út í søtu luftina, sum hevur valdið á stórum parti av frístatinum, meðan gólvið í Loppen fleyt við hítum, sum ivaleyst vóru fyltar seinni. Segði nakar sperm?
Høvuðsnavnið Hamferð settti punktum. Herfyri spældi Hamferð í dómskirkjuni í Havn, men leygarkvøldið var leikpallurin nakað øðrvísi. Tó so er tað altíð okkurt hátíðarligt yvir løtuni, tá Hamferð spælir. Hetta sjálvandi fyrst og fremst tí, at Hamferð er ein framúrskarandi bólkur. Teir taka seg sjálvan og tónleikin í størsta álvara. Og við bara fimm árum á baki er tað eitt imponerandi huglag, teir ferð eftir ferð megna at skapa við sínum tónum. Konsert teirra leygarkvøldið á Christiania var mest líkt eini tungari og tygnarligari jarðarferð. Stórsligið og virðiligt upp á allar mátar.
Eitt hóskandi punktum fyri einum frálíkum føroyskum kvøldi í danska frístatinum. Takk fyri Knút Háberg Eysturstein, Øssur Johannesen, Hans Edward Andreasen, Eirikur Gilstón Corfitz, Heini Corfitz, Heini Mortensen, Niels Uni Dam, Rókur Jákupsson Jacobsen, Rani Hammershaimb Christiansen, Heri Reynheim, Jónas Bloch Danielsen, Jens V. Jacobsen, Jón Hansen, John Egholm, Theodor Kapnas, Remi Johannesen, Esmar Joensen, Jenus í Trøðini og ikki minst Edmund S. Jacobsen, fyri eitt framúr gott kvøld.
De forblæste øer og eitt summarkvøld á Christiania er ein andsøgn í sær sjálvum. Samansetingin av bólkum hetta kvøldið var eisini margháttlig. Men tá høvdingar hittast og undangongumenn savnast, so kann úrslitið vera gott. Tað var tað eisini á Loppen leygarkvøldið.
Hetta var fyrsti gestabloggur nakrantíð á Nudlum, og hvør er meira upplagdur enn sjálvur musketerurin innan føroyska miðlaheimin, møguliga snøggasta blondina, ið nakrantíð hevur arbeitt í Miðlahúsinum, og uttan iva ein tann besti og spískasti klummuskrivarin, ið Føroyar hevur fostra. (eftirnavnið er eisini fínt).
Hetta er heimasíðan hjá Niels Una Dam, her vera ummæli og annar tekstur hjá mær at finna. Hetta er ikki ein tíðindasíða, so dagføringin verður ivaleyst so sum so


text:
Nha Trang
Nha Trang er ein býur í Vjetnam, høvuðsstaður í Khanh Hoas. Í býnum búgva umleið 392.000 fólk. Hetta talið væntast at hækka til millum 560.000 í 2015 og 630.000 íbúgvar í 2025. Eftir ætlan skal eitt øki á 12.87 km2 leggjast saman við býnum, hesi øki eru Diên An og Diên Toàn. Tað skal tó fyrst góðkennast av forsætisráðharranum í Vjetnam. Býurin er væl kendur fyri sínar strendur og dykking. Býurin er eitt ferðavinnumál hjá eitt nú fólkum ið ferðast við ryggsekki men eisini hjá vjetnamesarum úr øðrum pørtum av landinum. Býurin verður vertur fyri 2016 Asian Beach Games og var vertur fyri Miss Universe 2008 og Miss Earth 2010.
Søguliga hevur býurin verið kendur undir navninum Kauthara undir Champa. Í býnum ella tætt við býin er eisini tað elligamla tornið Po Nagar, ið er bygt onkuntíð áðrenn 781.
Nha Trang - Wikivoyage (Enskt)


text:
FC Suðuroy
FC Suðuroy er fótbóltsfelag í Suðuroynni, sum varð stovnað 1. januar 2010. Tað var fyrrverandi felagsliðið VB/Sumba, sum tók stig til at stovna FC Suðuroy, ætlanin var at savna øll liðini úr oynni í eitt felag, men tað eydnaðist ikki í 2010. FC Suðuroy spældi í Effodeildini (sum tá nevndist Vodafonedeildin) í 2010, men endaði sum nummar 9 og rykti tí niður í 1. deild. Teir vunnu 1. deild 2011 við 70 stigum og spældu aftur í bestu fótbóltsdeildini, Effodeildini, í 2012. Teir endaðu á niðasta plássi við 9 stigum, og spældu aftur í 1. deild í 2013 og 2014. Í 2014 endaðu teir á 2. plássi og fluttu upp í Effodeildina saman við hinum Suðuroyarliðnum TB.
Innihaldsyvirlit
Fótbóltshópurin hjá besta mansliðnum[rætta | rætta wikitekst]
Dagført 3. apríl 2016
Liðini hjá FC Suðuroy[rætta | rætta wikitekst]
FC Suðuroy hevur hesi lið hjá monnum: Í 1. deild, 2. deild og 3. deild. Í kvinnudeildini hevur FC Suðuroy lið í deildini sum spælir á hálvum vølli. Harumframt hevur FC Suðuroy hesi lið í barnadeildunum: Dreingir, smádreingir, piltar, smápiltar, smágentur 12-14 ár og gentur 10-12 ár (hetta kann broytast, sí heimasíðuna hjá felagnum).
Styrk út øðrum londum[rætta | rætta wikitekst]
Tá FC Suðuroy skuldi leika í bestu deildini í 2010 leitaði felagið sær styrk úr øðrum londum. Hesir útlendingarnir vóru við í hópinum hjá FC Suðuroy í 2010: Stanislav Kuzma, málverji úr Slovenia, Obi Ikechukwu Charles, álopsleikari úr Nigeria, Mamuka Toronjadze, miðvallaleikari úr Georgia og Mustafa Adamu, verjuleikari úr Ghana. Eftir summarsteðgin var Obi Charles givin í felagnum, og avtalað varð gjørd við verjuleikaran Kasper Schultz úr Danmark. Mustafa Adamu spældi ongan dyst fyri bestu deildina hjá FC Suðuroy, og fór av landinum aftur áðrenn summarsteðgin. Í 2011 komu tveir leikarar úr Ghana at spæla við 1. deildar liðnum hjá FC Suðuroy, teir vóru David Asare og Kamil Yunus. David skoraði 20 mál fyri liðið og gjørdist nummar tvey á málskjýtta listanum hjá FC Suðuroy. Hann spælir eisini við í 2012, meðan avtalan við Kamil ikki varð endurnýggjað. Í 2011 spældu tveir danar við FC Suðuroy, Niklas Paulsen (álopsleikari) spældi við frá byrjan og fram til 13. umfar hin 18. juni. Hin danin, Jesper Fleckner, sum er verjuleikari, spældi við besta liðnum (1. deild) eftir summarsteðgin og til seinasta dystin. Stanislav Kuzma hevur verið málmaður hjá besta liðnum 2010, 2011 og 2012. Í 2012 er ein útlendskur leikari komin afturat, umframt David Asare og Stanislav Kuzma. Talan er um slovenska verjuleikaran Saša Kolman.
Høvuðs málskjúttar hjá FC Suðuroy, VB/Sumba og VB í nýggjari tíð[rætta | rætta wikitekst]
5 mans hava til nú skorað í minsta lagi 50 mál fyri besta liðið hjá FC Suðuroy, VB/Sumba ella VB í nýggjari tíð, 4 av hesum spælarunum eru givnir at spæla fótbólt á høgum støði, bert Jón Krosslá Poulsen er enn aktivur í bestu deildini av hesum 5. Næstur teimum er Dan Djurhuus, sum hevur skorað 40 mál fyri feløgini. Dan spælir enn við FC Suðuroy í Vodafonedeildini. Hesi hagtøl eru dagførd eftir 25. umfar í Vodafonedeildini 2. oktober 2010:
- Jón Krosslá Poulsen hevur skorað 59 mál til nú (22. sep. 2010)[1] [2][3] [4]
- Egill Steintórsson hevur skorað 55 mál
- Jan Allan Müller hevur skorað 53 mál
- Birgir Jørgensen hevur skorað 53 mál
- Jón Pauli Olsen hevur skorað 52 mál
- Pól Thorsteinsson hevur skorað 51 mál [5]
- Dan Djurhuus hevur skrorað 42 mál [6][7]
Fótbóltsvøllir[rætta | rætta wikitekst]
FC Suðuroy hevur í løtuni tveir fótbóltsvøllir. Besta deildin hjá monnum, Vodafonedeildin, spælir á Eiðinum í Vági. Næstbesta deildin, 2. deild, spælir heimadystir á Krossi í Sumba. Hini liðini spæla eftir tørvi antin á Eiðinum ella á Krossi. Fótbóltsvøllurin á Eiðinum í Vági er einasti fótbóltsvøllur í Suðuroynni, sum lýkur krøvini fyri at spæla í Vodafonedeildini.
Fyrrverandi leikarar[rætta | rætta wikitekst]
Her verða nevndir nakrir av fyrrverandi leikarunum frá nýggjari tíð, eisini frá tíðini, tá felagið bar navnið VB og VB/Sumba. Summir av hesum spælarunum eru enn aktivir í lægri deildum, t.d. 2. deild hjá FC Suðuroy.
- Pól Thorsteinsson
- Símun Samuelsen
- Heini Vatnsdal
- Jóannes Jakobsen
- Krzysztof Popczyński
- Mamuka Toronjadze
- Jan Allan Müller
- Dan Djurhuus
- Bjarni Johansen
- Jón Pauli Olsen
- Egill Steintórsson
- Rúni Nolsøe
- Henning Joensen
- Martin Tausen
- Obi Ikechukwu Charles
- Evrard Blé
- Milan Kuljić
- Kasper Schultz
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Sportal.fo Grein um nýggja málverjan.
- Kringvarp.fo VB/Sumba verður til FC Suðuroy
- Kringvarp.fo Grein um nýggja búmerki.
- Sudurras.fo Grein um útlendskir leikarar í FC Suðuroy.
- Dimmalætting, Fótfimi 2010, 19. mars 2010, síða 29.
- Suðurrás, Jón Krosslá Poulsen millum fimm bestu málskjúttarnir.
- Sportal.fo
Útvortis ávísingar[rætta | rætta wikitekst]
- Heimasíðan hjá FC Suðuroy.
- FC Suðuroy á Facebook.
- Sportal.fo, filmsklipp, brot úr dystinum millum NSÍ og FC Suðuroy 12. juni 2010. Úrslitið varð 2-1 til NSÍ.
- Flickriver.com, myndir frá Flickr, sum hava frámerki "FC Suðuroy".
B36 | TB | HB | ÍF | KÍ | NSÍ | Víkingur | Skála | AB | B68 |
EB/Streymur | 07 Vestur | B71 | FC Suðuroy | Víkingur II KÍ II | B36 II | Hoyvík/Giza | NSÍ II | AB II |
B68 II | MB | HB II | TB II | ÍF II | KÍ III | Skála II | Royn | EB/Streymur II |


text:
Fríðrikur (krúnprinsur)
Fríðrikur Krúnprinsur (Frederik André Henrik Christian, føddur 26. mai 1968 í Keypmannahavn) er krúnprinsur av Danmark, sonur Margrethu II Drotning og Heindrik prins (Prins Henrik). Fríðrikur krúnprinsur er giftur við Krúnprinsessu Mary og saman eiga tey fýra børn, tann elsti er Prins Christian av Danmark.
Innihaldsyvirlit
Børnini hjá Fríðrikki Krúnprinsi og Mary Krúnprinsessu[rætta | rætta wikitekst]
- Christian Valdemar Henri John, føddur hin 15. oktober 2005.
- Isabella Henrietta Ingrid Margrethe, fødd hin 21. apríl 2007.
- Vincent Frederik Minik Alexander, føddur hin 8. januar 2011, kl. 10.30 (tvíburður).
- Josephine Sophia Ivalo Mathilde, fødd hin 8. januar 2011, kl. 10.56 (tvíburður).
Útbúgvingar[rætta | rætta wikitekst]
Hann varð útbúgvin Cand.scient.pol. í 1995 eftir at hava lisið á Århus Univeristet og á Harvard í USA. Krúnprinsurin hevur tænt í danska herinum, flogvápninum og í sjóverjuni. Hann er offiserur í øllum trimum vernum. Í 2010 varð hann útnevndur kommandørur í Sjóverjuni og oberstur í Herinum og Flogvápninum.
Ítróttamaður[rætta | rætta wikitekst]
Krúnprins Fríðrikur er eisini ítóttamaður. Hann íðkar kappsigling í bátasløgunum Dreki og Farr 40. Hann hevur luttikið við DM, EM og HM. Til EM í 2003 gjørdist hann nummar fýra, á DM 2011 lá hann á einum øðrum plássi nærum alla kappingina, men endaði tó á einum fjórðaplássi.


text:
T-kykna
Ein T-kykna er eitt slag av hvítum blóðkyknum og sostatt ein partur av immunskipanini. T-kyknur verða framleiddar í beinmerginum, men búnaðar í thymus (hálseitlinum), haðani heitið stavar.
T-kyknur kunnu kennast frá B-kyknum við at tær hava ein ávísan reseptor á yvirflatuni, T-kyknu-reseptorin (TCR = T Cell Receptor).
T-kyknur kunnu býtast í:
- Hjálpi-t-kyknur (TH1, TH2) senda signalir og stimbra harvið immunskipanina. Tær hava proteinið CD4 á yvirflatuni. Hesar kyknur eru álopsmálið hjá HIV-virusinum.
- Drepara-t-kyknur (TC) drepa virussmittaðar kyknur. Tær hava proteinið CD8 á yvirflatuni.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Michael T. Madigan, John M. Martinko, Brock Biology of Microorganisms, 11th Edition, 2006, Pearson Prentice Hall.


text:
Santiago de Compostela
Santiago de Compostela er høvuðsstaður í tí sjálvstýrandi Galicia, sum liggur í útnyrðingshorninum av Spania, og hevur umleið 94,000 íbúgvar (ár 2008). Býurin er uppkallaður eftir Jakob eldra, ið var ein av teimum 12 apostlunum hjá Jesus. Grøv hansara er í dómkirkjuni (katedralinum) í býnum. Síðan miðøldina hava pílagrímar gingið pílagímsgongu til grøvina. Vanligt er, at fólk ið hava vitja grøvina, seta eina Jákupsskel á klæði síni, sum eitt tekin um at tey hava verið har.
Gamli býarparturin av Santiago de Compostela kom á listan hjá UNESCO yvir heimsarv í 1985. Býurin hevur egið fróðskaparsetur. Í 2000 var býurin Evropiskur mentanarhøvuðsstaður.


text:
Schleswig-Holstein
Schleswig-Holstein (týskt: Schleswig-Holstein, íslendskt: Slésvík-Holtsetaland, danskt: Slesvig-Holsten, lágtýskt: Sleswig-Holsteen, frisiskt: Slaswik-Holstiinj) er ein av 16 týskum landslutum í samveldislýðveldinum Týsklandi. Høvuðsstaður er Kiel. Schleswig-Holstein er 15.799,38 km² til støddar og hevði 2.811.000 íbúgvar (30. september 2013).
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Frá bronsuøldini til víkingatíðina mentist í Slesvig-Holstein fýra mál- og fólkabólkar norðurgermanskir jydar og danir (í Slesvig ella Sønderjylland), frísarnir (í Norðurfrísalandi), teir vesturgermansku saksarnir (í Holstein) og teir slavisku obotrittearnir (í Eysturholstein ella Wagrien). Millum 768 og 811 var ofta stríð millum tann kristna keisaran Karl hin Stóra (Karlamagnus) og teir heidnu norðurgermanarnir (skandinavarnir). í 811 varð tað avgjørt í einari friðaravtalu, at Ejderen skuldi vera mark ímillum karolingarnir og danir. Seinni misti markið sín praktiska týdning, men var til juridiskt líka til tað Týsk-rómverska ríkið datt sundur í 1806 ella kanska líka til 1864. Frá 1111 øktist sjálvstøðan báðu megin Ejderen , og hertogadømini Slesvig (sum danskt len) og Holstein (sum týskt len) varð stovnað. Samstundis var ta tætt politiskt og búskaparligt samband millum økini. Tíðliga í 13. øld royndi danski kongurin at innlima Holstein í sítt ríki, men tað miseydnaðist orsakað av tapinum í bardaganum við Bornhøved, og orsakað av mótstøðu frá teimum norðurtýsku fúrstunum. Í 1386 vóru Slesvig og Holstein fyrstu ferð sameind við tí heraldiska vápninum. Í 1460 valdu aðalstættin og borgarskapurin, eftir at schauenburgarnir doyðu út á mannfólkasíðuni, kongin Kristian 1. av tí týska fúrstahúsinum Oldenburg til hertoga av Slesvig og Holstein. Personaluniónin við Danmark vardi til 1864, tá hertogadømini vóru vunnin av Preussen og Eysturríki og í 1866 innlimað í Preussen.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
- FL - Flensburg
- KI - Kiel
- NMS - Neumünster
- HL - Lübeck
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Forsætisráðharrar (Ministerpräsident) í Schleswig-Holstein[rætta | rætta wikitekst]
- 1945 - 1947: Theodor Steltzer (CDU)
- 1947 - 1949: Hermann Lüdemann (SPD)
- 1949 - 1950: Bruno Diekmann (SPD)
- 1950 - 1951: Walter Bartram (CDU)
- 1951 - 1954: Friedrich-Wilhelm Lübke (CDU)
- 1954 - 1963: Kai-Uwe von Hassel (CDU)
- 1963 - 1971: Helmut Lemke (CDU)
- 1971 - 1982: Gerhard Stoltenberg (CDU)
- 1982 - 1987: Uwe Barschel (CDU)
- 1987 - 1988: Henning Schwarz (CDU)
- 1988 - 1993: Björn Engholm (SPD)
- 1993 - 2005: Heide Simonis (SPD)
- 2005 - 2012: Peter Harry Carstensen (CDU)
- 2012 - Torsten Albig
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Býir[rætta | rætta wikitekst]
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- schleswig-holstein.de - Heimasíða (danskt)


text:
Vælkomin á Sjúklingahotellið Tórshavn
Vit vilja okkara besta fyri at tú finnur teg væl til rættis í meðan tú ert á hotellinum.
Tú ert vælkomin at spyrja teg fyri í Leiðbeiningini. Tørvar tær hjálp til røkt ella flutning, set teg so í samband við okkara sjúkrarøktarfrøðingar í Leiðbeiningini.
Niðanfyri kanst tú lesa um praktisk viðurskifti, viðkomandi fyri teg meðan tú ert her.
Komudagur
Tá tú kemur á Sjúklingahotellið Tórshavn tekur ein sjúkrarøktarfrøðingur ímóti tær og vísir til rættis um praktiskar umstøður.
Tú verður biðin um at boða sjúkrarøktarfrøðinginum frá, nær viðgerð ella kanningar eru skrásettar, soleiðis at vit kunna samskipa felags-flutning til viðgerðarstøðini fyri teir sjúklingar, sum ikki kunna ganga ella taka buss/tok.
Vinarliga kunna teg um, hvussu leiðin gongur til viðgerðarstaðið við buss ella toki. Vit hava vegleiðingar til øll viðgerðarstøð og hjálpa gjarna við hesum.
Um tit ikki sova á Sjúklingaheiminum eina nátt, vinarliga sigi frá á skrivstovuni.
Vælkomstsamrøða
Miðja verður ímóti at hava eina vælkomtssamrøðu við teg innan 24 tímar eftir komu.
Leiðbeining
Leiðbeiningin er opin millum kl. 07-23.00.
Vaktarskifti er millum kl. 7.30 og 8.00 um morgunin og aftur kl. 15.00 til 15.30, og í hesum tíðarskeiðum er leiðbeiningin stongd. Sjúkrarøktarfrøðingur kann tó altíð hittast á lokal 424 ella 454.
Um náttina er lokal tlf. nr. 433 ella 77336433.
Lyklar
Tú fært ein lykil, sum er til kamarið og ein chip til úthurðina. Minst til at avlevera lykilin við fráferð.
Upprudding og reingerð av kamari
Stovugenturnar byrja at gera kømør klár kl. 8,00 um morgunin. Tú verður biðin um at vera uppi, soleiðis at tær kunnu sleppa framat.
Vit vænta, at tú so vítt møguligt sjálv/ur reiðir songina og ruddar eftir tær. Undantikin eru sjúklingar, ið ikki megna hettar.
Skift verður á seingini aðru hvørja viku. Hjá sjúklingum eftir tørvið.
Í vikuskiftinum verða bert felagshølini reingjørd, um annað ikki er avtalað.
Hevur tú spurningar, so vend tær til stovugenturnar ella sjúkrarøktarfrøðing.
Um tú skalt verða á sjúklingaheiminum í longri tíð og sjálv/ur hava hug at halda kamarið, ber til at fáa reingerðingsevnir og -lutir inn á kamarið.
Vend tær til stovugenturnar.
Veking
Veking kann bíleggjast á skrivstovuni til kl. 22.00.
Um tygum skulu upp áðrenn kl. 7.00, kunnu tygum lána ein vekjara
Hondreinføri
Vit heita á øll búgvandi um at vaska hendur áðrenn fari verður til felagsmáltíðir, umframt sum heild at vísa gott hondreinføri, orsakað av at nógvir sjúklingar hava niðursetta immunverju.
Hándsprit er at finna í matstovuni.
Peningur, ferðaseðlar og annað
Vit kunnu goyma pening, ferðaseðlar og aðrar virðislutir fyri tygum í pengaboks á skrivstovuni.
Royking
Á Sjúklingaheimið er roykfrítt umráði. Her búgva sjúklingar, ið ikki mugu útsetast fyri royk. Tað er tí umráðandi, at tygum ikki roykja á kamarinum. Roykjast kann bert uttanfyri.
Rusk
Á endanum á gonguni er eitt rúm við einum svørtur ruskposa til vanligt rusk, tó ikki glas, nálir ella annað hvast. Alt rusk skal vera í einum afturlatnum posa, áðrenn tað verður koyrt í ruskposan.
Stórar pappeskjur skula klappast saman og stillast inn í sama rúm. Her er eisini ein linnedposi til skitið linned.
Nálir og annað hvast skal handast sjúkrasystrini á skrivstovuni.
Fráferð
Tað er umráðandi, at tú gevur skrivstovuni boð beinanvegin, tá tú veitst, nær viðgerðin ella kanningar eru lidnar.
Um pláss er, ber til at búgva á Sjúklingaheiminum til dagin eftir.
Avvarðandi verða eisini biðin um at siga frá, nær farið verður heimaftur til Føroya.
Skrivstovan syrgir fyri at bíleggja pláss fyri teg.
Til Kastrup Lufthavn
Vit skipa fyri felagsflutningi til flogvøllin. Farið verður av Sjúklingahotellinum umleið 2½ tíma áðrenn flogi verður.
Fyri at kamarið kann gerast klárt til næstu gestirnar, verður tú biðin um at vera liðug/ur kl. 10.00, so stovugenturnar kunnu sleppa inn at gera reint.
”Skiftast”-skelti, ið liggur á kamarinum, verður tú vinarligast biðin um at leggja á songina við fráferð.
Um tú ikki hava orku at fara úr kamarinum kl. 10.00, vend tær til sjúkrarøktarfrøðing.


text:
Seinni heimsbardagi
Seinni heimsbardagi (enskt: World War II, WW2) vardi frá 1. september 1939 til 2. september 1945. Eingi kríggj síðan hava verið so stór sum Seinni heimsbardagi. Seinni heimsbardagi kom í av ætlanum Hitlers at leggja onnur lond undir Týskland, í fyrsta lagi Eysturevropa.
Innihaldsyvirlit
Kríggið brestur á[rætta | rætta wikitekst]
Í 1936 tók Hitler avvápnaða Rínøkið. Í mars 1938 tvingaði hann Eysturríki at leggja saman við Týsklandi, og árið eftir tók hann fyrst landslutin Sudetaland í Kekkoslovakia. Seinni varð restin av Kekkia lagt undir Týskland, meðan Slovakia varð gjørt til sjálvstøðugt land. Bretland og Frakland róku eftirlætispolitikk, ið gav Hitler frið at gera hetta. 1. sept. 1939 leyp Hitler á Pólland. Frammanundan hevði hann gjørt sáttmála við Stalin um at býta Pólland teirra millum. Pólland hevði stóran her, men hann var ov illa útgjørdur og ov illa skipaður at standa seg ímóti týskarum. Hitler væntaði ikki, at Bretland og Frakland vildu koma Póllandi til hjálpar, men 3. sept. 1939 sendu tey Týsklandi krígsavbjóðing. Týskarar lupu á við stríðsvognadeildum og øðrum brynjaðum akførum, sum tóku seg langt inn í fíggindalandið. Í hølunum á teimum komu gonguherliðini, ið kringsettu stórar deildir av fíggindaherinum; álopsdeildirnar fingu stuðul frá stríðsflogførum. Hesin álopsháttur varð nevndur  > ella snarkríggj, og einki helt fyri týskarum í fyrstuni. Pólland gav seg undir seinast í september í 1939. Árið eftir leyp Hitler á Noreg og Danmørk í 9. apríl, og um somu tíð tók Bretland Føroyar og Ísland. Ein mánað seinni leyp Hitler á Niðurlond, Belgia og Frakland. Um miðjan juni 1940 høvdu øll hesi londini givið seg undir. Bretland var einsamalt eftir.
Hitler ætlaði at gera innrás í Bretlandi í 1940, og frá juli til september gjørdi hann áhaldandi loftálop á skip, flogvøllir, havnir og býir til tess at "lemja" bretska flogvápnið, Royal Air Force). Tað var nógv verri mannað enn týska flogvápnið Luftwaffe, men skeyt tvey týsk flogfør niður fyri hvørt bretskt flogfar, ið fórst, og noyddi Hitler at sleppa innrásini.
Beint fyri at Frakland gav seg undir, tóku bretskar og franskar herdeildir seg aftur til strondina við Dunkerque í Belgia, eftir tað at tær har vórðu vorðnar avbyrgdar í týska álopinum. Gjørt varð av at flyta tær um Ermarsund til Onglands. Hvørt einasta bretskt far varð nýtt at flyta 200 000 bretskar og 120 000 franskar hermenn í um sundið.
Um alt Evropa vórðu húski spjadd í allar ættir, og mangar milliónir gjørdust flóttafólk. Í Bretlandi vórðu børnini flutt úr býunum.
Í juni 1941 høvdu ásarveldini (Týskland og Italia) tikið Jugoslavia, Albania og Grikkaland og noytt Rumenia, Ungarn og Bulgaria at hjálpa sær. Og 22. juni leyp Týskland við allari megi á Sovjetsamveldið, hóast teirra ikki-álopssáttmála. Í september kringsettu týskar herdeildir Leningrad (nú St. Pætursborg), men megnaðu ongantíð at taka býin. Álopið steðgaði í desember, stutt frá Moskva, av harða vetrinum og russisku mótálopunum. Á fyrsta sinni vóru týskarar fyri øgiligum tapum.
USA kemur uppí[rætta | rætta wikitekst]
Samstundis lupu japanar á Pearl Harbour. Japan hevði ikki sent USA krígsavbjóðing, tá ið teir lupu á Pearl Harbor í Hawaii, sum var týdningarmesta herflotahavnin hjá USA í Kyrrahavinum. Fimm amerikonsk slagskip og 15 onnur skip vórðu søkt ella oyðiløgd. Beint eftir sendu Týskland og Italia USA krígsavbjóðing. Japan tók skjótt alt Landsynningsásia og hótti Avstralia og India.
Í 1940 hevði bardagin breitt seg til Norðurafrika, har italskar herdeildir í Libya lupu á Egyptaland, sum var undir bretskum yvirvaldi. Bretar róku italsku herdeildirnar aftur, og tað hevði við sær, at týskarar komu italiamonnum til hjálpar. Við Rommel herovasta á odda róku týskarar bretar aftur til Egyptalands. Bardagin stóð við, til bretskar herdeildir við Montgomery á odda vunnu avgerandi sigur í bardaganum við El Alamein í Egyptalandi í oktober-november 1942. Eftir tað tóku Montgomery og menn hansara seg skjótt tvørtur um Libya at sameina seg við amerikanskar og bretskar herdeildir, sum vóru farnar í land í Algeria og Marokko. Herurin hjá ásaveldunum varð avbyrgdur ímillum herar teirra sameindu og legði vápnini í mai 1943.
Í 1941 gjørdist Erwin Rommel (1891-1944) hægstur fyri týska herinum í Afrika. Hann gjørdist alt atfinningarsamari ímóti Hitleri og evnum hans at stíla fyri krígnum, og í 1944 stuðlaði hann samansvørjing ímóti Hitleri.
Í november 1942 høvdu Týskland og Italia tikið ræðið í meginpartinum í Evropa. Tað stóð nógv á Bretlandi og Sovjetsamveldinum, til USA kom upp í bardagan saman við teimum seinast í 1941.
Bardagin í Evropa gjørdi, at bretsk, fronsk og niðurlendsk hjálond í Asia og Kyrrahavi onga verju høvdu. Japanar lótu tað ikki fara aftur við borðinum, og í 1941 og 1942 tóku teir nógv lond og nógvar oyggjar í Kyrrahavi. Framgongdin hjá teimum sameindu á sjónavgerandi sigrar við Korallhav og við Midwayoy, báðir í 1942.
Holocaust[rætta | rætta wikitekst]
Árið 1943 gjørdist vanlagnuár fyri týskarar á næstan øllum hermótum, og tróttugu bumbuálopini á týskar býir og ídnaðarøki høvdu við sær, at teir viknaðu. Kortini hildu teir fram sum ongantíð áður at pína og myrða fangar í týningarlegunum í Týsklandi og í evropeisku londunum, teir høvdu hersett. Har sótu politiskir fangar úr øllum Evropa, og har vórðu jødar og aðrir fangar hóptýndir. Týningarlegurnar vóru miðdepil í nazistisku ætlanunum at týna jødarnar. Fleiri milliónir jødar vórðu noyddir at gera trælaarbeiði í týningarlegunum, har teir vórðu svøltaðir, píndir og at enda dripnir í gasskømrunum.
Týskarar tóku pólska høvuðsstaðin Warszawa í 1939. Jødarnir vórðu noyddir at búgva í einum lítlum býlingi í býnum, og hvønn dag gjørdu nazistarnir seg inn á teir. Í 1943 gjørdu jødarnir í Warszawa uppreistur ímóti týskarum. Næstan allir 40 000 jødarnir í býlinginum vórðu dripnir.
Kríggið endar[rætta | rætta wikitekst]
Í 1944 fóru týskarar at missa takið í Evropa. Sameinda innrásin í evropeiska meginlandið kom 6. juni í 1944, tá ið amerikanskar, bretskar, kanadiskar og aðrar herdeildir gjørdu landgongd á strondina í Normandínum undir amerikanska herovastanum Dwight D. Eisenhower. Eftir harðar bardagar fingu teir fótin fastan og brutu seg ígjøgnum týsku verndarvirkini. Meðan teir sameindu tóku seg fram í bardaganum, fingu teir dyggan stuðul frá mótstøðurørslunum í til dømis Belgia, Kekkoslovakia, Grikkalandi, Jugoslavia, Póllandi og handan hermótið í Sovjetsamveldinum. Í august gjørdu sameindar herdeildir landgongd í Suðurfraklandi og tóku seg norðureftir. Ein mánað seinni var næstan alt Frakland frælst. Í apríl 1945 høvdu herdeildirnar vestaneftir tikið seg so langt inn í Týskland, at tær møttu sovjetisku herdeildunum, ið komu eystaneftir. Týskland var fallið.
Í 1943 broyttist gongdin í Kyrrahavi, tá ið amerikanskar herdeildir tóku aftur nakrar oyggjar, og í 1944 tóku amerikanarar og bretar Filipsoyggjar og Burma aftur frá japanarum. Tíðliga í 1945 tóku amerikanarar japonsku oyggjarnar Iwojima og Okinawa. Hin 6. august tveitti eitt amerikanskt bumbuflogfar fyrstu kjarnorkubumbuna niður yvir japanska býin Hiroshima, og 80 000 menniskju lótu lív. Hitin frá spreingingini oyðilegði hús 7 km í radius úr spreingideplinum. Tríggir dagar seinni var aftur ein kjarnorkubumba tveitt, hesa ferð yvir Nagasaki. Harafturat sendi Sovjetsamveldið Japan krígsavbjóðing, og hetta noyddi Hirohito keisara at geva seg undir. 15. august 1945 løgdu japanarar vápnini. Annar heimsbardagi var av.
Eftir kríggið[rætta | rætta wikitekst]
Týskland gav seg treytaleyst undir teir sameindu 8. mai 1945. Eitt eftirlitsráð undir herovastunum hjá teimum trimum sterkastu sigursveldunum Eisenhower (USA), Montgomery (Bretland) og Sjukov (Sovjetsamveldið) tók valdið í Týsklandi. Týskland varð síðan býtt í fýra hersetingarøki, og USA, Bretland, Frakland og Sovjetsamveldið stýrdu hvør sínum øki. Ráðstevna í Potsdam í juli skuldi gera av framtíð Týsklands. Týski høvuðsstaðurin Berlin var fullkomiliga oyðilagdur, tá ið týskarar løgdu vápnini. Hitler hevði beint fyri sær í stjórnarskýli sínum. Sovjetisku herdeildirnar hersettu eystara part í Týsklandi, og USA, Bretland og Frakland hersettu vestara part. Berlin, ið er í eystara parti, varð býttur ímillum tey fýra sameindu veldini. Skjótt sást, at mótsetningarnir ímillum kommunistiska Sovjetsamveldið og vestanveldini var ógvuliga stórur.
Í november 1945 vórðu 21 av fremstu nazistisku oddamonnunum drignir fyri ein altjóða dómstól í Núrnberg í Týsklandi. Ákærurnar ímóti hvørjum einstakum vóru eitt ella fleiri av hesum málum: Krígssamansvørjing, krígsbrotsverk, brot á friðaravtalu og brotsverk ímóti mannaættini. Rættarmál vóru eisini ímóti nøkrum øðrum nazistaovastum afturat, helst ovastum í týningarlegunum og heryvirmonnum har. 11 av teimum 21 nazistunum vórðu dømdir til deyða og hongdir í Núrnberg. Aðrir fingu drúgva fongsulsrevsing, og bara tríggir vórðu fríkendir. Mangir nazistiskir krígsbrotsmenn flýddu.
Annar heimsbardagi kravdi um 50 milliónir mannalív. Sovjetsamveldið misti flest fólk - einar 20 milliónir (tíggju % av sovjetiska fólkinum). Fleiri milliónir sivilfólk doyðu í loftálopum og minst 10 milliónir í nazistisku týningarlegunum, av teimum vóru seks milliónir jødar. Uppaftur fleiri vórðu særd og gjørdust kryplingar bæði til likams og sálar ella mistu hús og heim og gjørdust flóttafólk.
Kríggið her heima[rætta | rætta wikitekst]
Annar heimsbardagi broytti fullkomiliga Føroya støðu politiskt og búskaparliga. Týskarar hersettu Danmark, og Føroyar vórðu hersettar av bretum, ið onkuntíð høvdu um 8000 hermenn her. Fleiri hundrað ára gamla sambandið við Danmark var nú púra kvett. Politiskar broytingar vóru neyðugar. Bráðfeingisstýrisskipan varð gjørd. Føroyar vórðu stýrdar av løgtingi og amtmanni í felag. Føroyska flaggið varð viðurkent. Búskaparligu broytingarnar vóru eisini stórar. Føroyski skipaflotin gavst í stóran mun at fiska og sigldi í staðin við ísfiski millum Íslands og Bretlands. Av tí sera lítla útboðnum á marknaðinum fleirfaldaðust prísirnir. Teir, ið sigldu við, vunnu gylt av pengum, og reiðararnir enn meir. Men sigling á krígshøvunum var vandafull, og 205 føroyingar lótu lív á krígsvøllum og vanlukkum á føroyskum og útlendskum skipum. At fiskurin ikki bleiv fiskaður og arbeiddur umborð og ikki kom upp á land í Føroyum til víðari virkingar, bar við sær stórt arbeiðsloysi. Bretska virksemið hjálpti tó nakað upp á tað. Bretar høvdu flotahavn á Skálafjørðinum og floghavn í Vágum. Sí eisini bretska hersetingin í Føroyum.


text:
- Sev ger sum tað vil í undirgrundini. Vit hava fingið eina kunning um ætlanina, og hana hava vit tikið til eftirtektar.
Soleiðis sigur Artur Johansen, borgarstjóri í Sjóvar kommunu, um ætlanina hjá SEV um at halda fram við boringini suður til Sandá, hóast felagsskapurin hevur fingið greið boð frá Sjóvar kommunu um, at hon ikki gevur loyvi til at taka vatnið í Sandá til streymframleiðslu.
Bora ikki upp í ánna
Avgerðin varð tikin í kommunustýrinum fyri einum ári síðani, eftir at allir borgararnir á Selatrað heittu á kommunustýrið um at nokta SEV at taka vatnið úr áunum, ið renna gjøgnum Selatraðar bygd. Nevndin í SEV hevur nú tikið avgerð um at bora suður til Sandá kortini, men ikki at bora upp í ánna.
Á henda hátt fáa komandi ættarlið møguleika fyri at velja ein bíligan hátt at taka avgerð um at fáa eina millión kilowatt av grønari orku um árið, um áhugin er til tess. Soleiðis ljóðar grundgevingin hjá SEV nevndini at brúka fýra milliónir krónur eyka til at bora hesar 600 metrarnar afturat.
Kunnaðu frammanundan
Borgarstjórin fyri Sjóvar kommunu sigur, at SEV kunnaði kommunustýrið, áðrenn ætlanin varð almannakunngjørd týsdagin.
- Vit tóku kunningina til eftirtektar, tí SEV hevur rættin til at gera hetta. Okkara heimild er bert at geva loyvi til at taka vatnið úr ánni, og tað eru ongar ætlanir um tað í hesum umfari, staðfestir Artur Johansen.
Kommunustýrið avgjørdi at kunna sínar borgarar um hetta á heimasíðuni hjá kommununi. Ongin borgari í kommununi hevur mótmælt hesum, sigur borgarstjórin.


text:
Guantánamo fangalegan
Guantánamo Fangalegan er eitt amerikanskt hernaðarfongsul á landsynningshorninum á Kuba. Tað liggur við ein flógva, ið hevur eina flotastøð ”Guantánamo Bay Naval Base”. Fangalegan er bygd av amerikonsku fyritøkuni “Halliburton” og kostaði 30 mió. US$ (umleið 180 mió. DKK krónur í 2005 kursi). Orsøkin til, at fangalegan er staðsett í Kuba er, at fangalegan harvið er uttanfyri amerikanska lóggávu. Fangalegan verður stýrd av amerikonsku verjuni. Hon læt upp 11. januar 2002 undir stýrinum hjá George W. Bush. Samanlagt hava 779 fangar verið á Guantánamo. Av teimum doyði 8, 6 gjørdu enda av sær sjálvum og 2 doyðu av natúrligum orsøkum. Yngsti fangin var 14 ár, tá amerikanskir hermenn tóku hann. Allir fangarnir eru útlendskir ríkisborgarar, burtursæð frá tí eina. Í dag eru 171 fangar eftir (desember 2011), og teir hava ikki fingið greiðu á, um tey nakrantíð koma út aftur.
Guantánamo fangalegan hevur ein serligan leiklut. Talan er um fangar, ið verða roknaðir at vera ein hóttan ímóti USA og altjóða trygd. Meirilutin av fanganum eru undir illgruna at hava framt yvirgang í samband við álopið móti USA 11. september í 2001. (9/11) Teir flestu sita inni uttan rættargongd ella prógv fyri, at teir eru sekir. Tað vil siga, at tosað er um fangar, ið einans eru undir illgruna at hava framt yvirgang. Teir kunnu ikki dømast orsakað av væntandi próvgrundum ella av ófullfíggjaðum avhoyringum. Fangarnar á fangaleguna kallast “fíggindaligar stríðsmenn”, og tí heldur amerikanska kongressin fast við, at altjóða lóggáva um krígsfangar ikki er í gildi í fangatippinum. Tað eru ymisk feløg, so sum Reyða Kross ósamd í, og halda hetta er ein brotsgerð, tí man kann ikki bara geva fangarnar eitt nýtt heiti. Teir hoyra framvegis undir lóggávuna um krígsfangar.
Amerikanska stjórnin hevur fingið mótmælir úr øllum heimin, serliga frá mannarættindafeløgum, sum til dømis Amnesty International. Mótmælt verður mest móti píning og deyðarevsing, bæði uttan rættargongd. Píning verður framd í fongslinum sambært loyniligum skipanum hjá CIA. Tey hava nýtt pínsluháttar, sum til dømis “Waterboarding”. Tað er tó ógreitt, um pínslu enn verður nýtt á Guántanamo. Nakrir av teimum fangunum, ið eru eftir, hava verið píndir. Tað er prógvað, at fimm av fanganum á Guantánamo hava fingið deyðarevsing.
Í valstríðnum í 2009 lovaði forsetin Barack Obama at lata Guantánamo-fangaleguna aftur. Hann skeyt upp, at allar fangarnir skulu koma fyri sivilar dómstólar í USA. Hann gav boð um, at øll 21 mál móti fangum á leguni skuldi steðgast innan 120 dagar. Obama skrivaði undir fráboðanina í Hvíta húsinum.
11. januar 2011 hevði Guantánamo fangalegan 10 ára fagnaðarhátíð. Tað gav høvi til, at Amnesty International skipaði fyri eina undirskriftsinnsavning, har 165.000 undirskriftir kravdu at Guantánamo skuldi latast aftur.
Obama lovaði, at steingja fangaleguna eftir eitt ár, men hann gekk frá orðum sínum. Í 2011 boðaði forsetin frá, at hann nú tvørturímóti ætlar at fáa sett í gildi eina skipan, sum ger tað møguligt at hava fangar sitandi í Guantánamo í óavmarkaða tíð. Samstundis hevur amerikanska stjórnin boðað frá, at hon fer at seta niður fleiri hernaðardómstólar - eisini á Guantánamo.


text:
Gyltur Morgun
Gyltur Morgun er ein nýnasistiskur og fasistiskur flokkur í Grikkalandi. Gyltur Morgun er triðstørsti flokkur í grikska tjóðartinginum í 2013. Á seinasta tjóðartingsvali fekk flokkurin 6,9 prosent av atkvøðunum og 21 av teimum 300 tinglimunum [1]. Gyltur Morgun verður lagdur undir at hava skipað fyri fleiri ógvusligum álopum á innflytarar, og fyri stuttum samtykti tjóðartingið, at ákæruvaldið skal sleppa at stevna trimum tingmonnum floksins fyri rættin fyri at hava gjørt seg inn á sølubúðir hjá innflytarum í Aten. Ein annar tinglimur hjá flokkinum, sum eisini er talsmaður floksins, er ákærdur fyri harðskap [2].
Gyltur Morgun vil vera við, at "útlendskir drápsmenn" hava broytt Grikkaland til ein frumskóg, og at tað tí er neyðugt við heimild til at døma útlendingar til deyða fyri ógvuslig brotsverk [3]. Harafturat krevur flokkurin, at løgreglan skal sleppa at brúka herútgerð fyri at steðga "tungt vápnaðum útlendskum brotsmonnum", sum flokkurin tekur til.


text:
1902
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- Tíðindablaðið Búreisingur verður útgivið fyrstu ferð.
List[rætta | rætta wikitekst]
Bókmentir[rætta | rætta wikitekst]
Heart of Darkness hjá Josef Conrad
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 4. februar - Charles Lindbergh, amerikonsk floghetja (d. 1974)
- 19. apríl - Martin Joensen, føroyskur rithøvundur (d. 1966)
- 23. apríl - Halldór Kiljan Laxness, íslendskur rithøvundur (d. 1998)


text:
Suðuramerika
Suðuramerika er annað av meginlondunum á vestaru hálvkúlu jarðar, og er størri parturin av meginlandinum sunnanfyri ekvador. Tað liggur millum tvinni høv – vestanfyri er Kyrrahav og eystanfyri er Atlantshav; Norðuramerika og Karibiahav eru norðanfyri.
Mangan verða meginlondini bæði – Norðuramerika og Suðuramerika – roknaði undir einum sum Amerikansku meginlondini, og hava bæði fingið navn eftir Amerigo Vespucci, ið var fyrsti evropearin, sum vísti á at hesi meginlond ikki vóru India, men heldur ein nýggjur heimur, ið evropearar ikki kendu frammanundan.
Suðuramerika er 17,840,000 km² stórt, og tað svarar til uml. 3.5% av jarðarflatuni. Tað var í 2005 mett, at fólkatalið var hægri 371 000 000. Í vavi eru trý meginlond størri enn Suðuramerika (Asia, Afrika og Norðuramerika, men tá talan er um fólkatal, er Evropa eisini størri enn Suðuramerika, tí bert í Oseania bugva færri fólk. Antarktis er jú fólkatómt.
Innihaldsyvirlit
Jarðfrøði[rætta | rætta wikitekst]
Jarðfrøðisliga røkkur Suðuramerika frá Panamaveitini, sum sker seg gjøgnum Isthmus í Panama og suður í Eldlandið. Summi rokna Norður- og Suðuramerika sum eitt stórt meginland, og partarnir verða so hvør sær umtalaðis sum meginlanda-øki. Geopolitiskt verður alt Panama – eisini pettið eystanfyri Panamaveitina – mangan roknað upp í Norðuramerika, ella kanska meiri neyvt millum londini í Miðamerika.
Í jarðfrøðisligum høpi er hampuliga stutt síðan at Norður- og Suðuramerika runnu saman, tí tað eru ikki nógv meiri enn 3 milliónir ár síðan Isthmus í Panama, varð skapt. Hetta nevna jarðfrøðingar Stóra Amerikanska Samanrenningin. Andesfjøllini eru eisini rímiliga ung og tí enn seismologiskt óstøðug. Hesi fjøll ganga sum ein ryggur suður gjøgnum meginlandið vestantil. Eystanfyri Andesfjøllini er tropiskt veðurlag við regnskóg og stóra ósanum frá Amazonánni. Millum turraru økini í landinum kunnu nevnast Patagonia og tann sera karga Atacama oyðimørkin.
Nógvar oyggjar og oyggjabólkar verða eisini taldar við í Suðuramerika, tí tær mangan hoyra til statirnar á meginlandinum. Karibia verður tó roknað uppí Norðuramerikanska økið. – Kolombia, Venesuela, Gujana, Surinam og Franskt Gujana eru lond í Suðuramerika, ið liggja út móti Karibiahavi, og verða tey eisini nevnd Karibiskt Suðuramerika.
Suðuramerika hevur fleiri rekordir í landalæruhøpi: Heimsins hægsta foss Angel Falls, heimsin størstu á (ikki longstu) Amazoná, longstu fjallaketu Andesfjøll, turrastu oyðimørk Atacama, størsta regnskógin Amazonskóg, hægsta høvuðsstaðin La Paz, Bolivia, og syðsta býin Ushuaia, Argentina.
Høvuðs natúrutilfeingið er kopar, jarnmálm, tin, og olja. Nógva tilfeingi í Suðuramerika er komið væl við hjá heiminum øllum. Men mangan hevur hetta tilfeingi verðið ein forðan fyri menningini av fjøltáttaðum ídnaði. Tað hevur fort nógvan órógv í fíggjarstýringini í fleiri av Suðuramerikansku statunum, og mangan fort til politiskan ófrið.
Djóralívið í Suðuramerika er bæði áhugavert og sermerkt. Einastandandi djór finnast her, so sum llama, anaconda, pirana, jaguar, vicuna, og tapir. Í Amazonskóginum er sera høgur biodiversitetur og ein stórur partur av ymiskleikanum í djóraheiminum er her at síggja.
Nógv tað størsta landið í Suðuramerika er bæði í vídd og fólkatali Brasil og Argentina er næststørst.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fyrstu fólkini í Suðuramerika eru helst ættað frá teimum, sum fóru um Beringssundið fyri umleið 15000 árum síðani. Hesi fólk eru so líðandi komin suður gjøgnum amerikansku meginlondini, og longu fyri 12 000 árum síðani eru fyrstu slóðirnar eftir fólki at finna syðst í Kili.
Muisca mentanin[rætta | rætta wikitekst]
Muisca mentanin verður elsta mentanin í Kolombia nevnd. Hetta fólk var samansett av fleiri ættbólkum, cacicazgos, ið høvdu umfatandi handil sínámillum. Tey vóru eisini gullsmiðir og bøndur.
Chavín menatin[rætta | rætta wikitekst]
Chavín mentanin um ár 900 f.Kr. høvdu hesi fólk handilsvirksemi og úbygdan landbúnað sambært teim metingum gjørdar eru útfrá leivdum, sum eru funnar. Lutir eru funnir á einum stað í Peru, ið nevnist Chavín de Huantar. Hetta stað er í 3,177 metra hædd. Chavín mentanin helt sær ið hvussu er í gjøgnum tíðarskeiðið 900 til 300 f.Kr.
Inka[rætta | rætta wikitekst]
Við høvuðssæti í mæta býnum Cusco, var Inka mentanin ráðandi í Andesøkinum frá 1438 til 1533. Teirra land var kent sum Tahuantinsuyu, ið merkir "tað fýra býtta landið”. Í Quechua, var Inka mentanin sera týðulig og vælment. Teir vóru mætir steinsmiðir, og býir teirra eru einastandi avreksverk bygd inn í fjallasíðurnar. Teir veltu jørðina í terrassum. Metalarbeiði teirra var eisini av hægstu góðsku.


text:
6. desember 2013
Ídag hevur Landingarmiðstøðin á Toftum fingið nýggjar eigarar. Nýggju eigararnir eru teir somu sum síðani hálvan apríl í ár hava leigað Landingarmiðstøðina frá Trotabúnum.
SÝani P/F Landingarmist° F°roya mßtti gevast vi virksemi sÝnum ßrenn pßskir Ý ßr, hevur b˙stjˇrin Eyfinnur Jacobsen, advokatur, havt ßbyrgdina av trotab˙num.
Virksemi lß bara stilt Ý ein lÝtlan mßna, tÝ sÝani 15. aprÝl hevur SP/F Landingarmist°in vi Toftagjˇgv leiga landingarmist°ina frß trotab˙num.
Og ta er n˙ hetta felag, SP/F Landingarmist°in vi Toftagjˇgv, sum hevur keypt landingarmist°ina. Talan er um ein samanbygdan virkisbygning, vi tilhoyrandi ˙tb˙nai.
Eigararnir Ý SP/F Landingarmist°ini vi Toftagjˇgv eru Niclas Davidsen, R˙ni Lamhauge, Per Mikkelsen og SP/F Molva v/ Jˇhannus M. Olsen og Pola Hansen.
Niclas Davidsen er nevndarformaur og R˙ni Lamhauge er stjˇri.
Uppß fyrispurning um, hvat keypskostnaurin er, siga teir bßir, Niclas Davidsen og R˙ni Lamhauge, at teir hava havt forhandlingar vi b˙gvi og BankNordik, og seljari og keypari eru samdir um ikki at upplřsa keypsprÝsin, men at bßir partar eru n°gdir vi prÝsin.
Teir bßir lata hampuliga vŠl at gongdini Ý tÝarskeinum, teir hava leiga landingarmist°ina.
Aftur
- Hetta er kanska ikki besta tÝin til at gera Ýl°gur Ý vinnuvirksemi, sum Ý stˇrstan mun er grunda ß botnfiskafiskiskapin undir F°roym, men vit vˇna, at fiskiskapurin Ý framtÝini fer at taka seg uppaftur. Vit tr˙gva uppß, at vit Ý framtÝini fara at fßa nokk at gera og at ta fÝggjarliga fer at bera til, ella h°vdu vit sjßlvandi ikki gj°rt hesa Ýl°gu, siga Niclas Davidsen og R˙ni Lamhauge.


text:
Tíðindi
The Body Shop í SMS skipar fyri make-up skeiði týskvøldið 25. okt
The Body Shop í SMS skipar fyri make-up skeiði týskvøldið 25. oktober kl. 18.15 fyri kvinnur, sum eru í viðgerð fyri krabba.
Stomiambulatoriið bjóðar til kunnandi fyrilestur
Innbjóðing til kunnandi fyrilestur á Hafnia mánadagin 24. oktober kl. 17.00
Stuðla bróstunum
Í oktobermánað varpar Bót til Bata hjá Krabbameinsfelagnum ljós á bróstkrabba.
Í starvsvenjing á Krabbameinsfelagnum
Í samband við lesna á 3 ári á sjúkrafrøðisdeildini á Fróskaparsetrinum, fekk eg møguleikan at sleppa í observatiónsstarvsvenjing á Krabbameinsfelagnum í eina viku.
Komandi titøk
Stomiambulatoriið bjóðar til kunnandi fyrilestur
Innbjóðing til kunnandi fyrilestur á Hafnia mánada...
The Body Shop í SMS skipar fyri make-up skeiði týskvøldið 25. okt
The Body Shop í SMS skipar fyri make-up skeiði týs...
Prát og samvera fyri teg, sum hevur krabbamein
Týsdagin 6. september 2016 frá kl. 13.00-15.30 ski...


text:
Jónas Hallgrímsson
Jónas Hallgrímsson (16. november 1807 á Reyni í Öxnadal – 26. mai 1845 í Keypmannahavn) var íslendskt skald og náttúrufrøðingur. Hann var ein av stovnarum av tíðarritinum Fjölnir, og har vóru nógvar av søgum og yrkingum hansara prentaðar. Hann doyði í Keypmannahavn í 1845 av blóðeitran, sum stavaði frá fótbroti, sum hann fekk av at detta niður úr stiga. Í 1946 vóru leivdirnar av likami hansara fluttar av Assistenskirkjugarðinum í Keypmannahavn, og jarðaðar aftur á tjóðarkirkjugarðinum á Tingvøllum í Íslandi.


text:
Lerwick
Lerwick (skotskt gæliskt: Liùrabhaig), grundlagdur uml. 1653, er størsti býur og høvuðsstaður í Hetlandi. Har búgva umleið 7.070 fólk.
Lerwick er norðasti býur í Skotlandi. Skansin Fort Charlotte ið varð bygdur í 1665 er navngivin eftir drotningini hjá Georg 3 kongi, og er ein av best vardu skansunum í Skotlandi. Navnið kemur av norrønum: Leirvík.
Úr Lerwick er ferjusamband til Aberdeen á skotska meginlandinum og Kirkwall í Orknoyggjum (NorthLink Ferries) og til smærru oyggjarnar Bressay og Out Skerries. Í nøkur ár sigldi Smyril Line uppá Lerwick, men økonomiskt grundarlag var ikki fyri hesi sigling.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
Lerwick, oyggin Bressay í baksýni.
-


text:
Skyn
P/F Skyn er dótturfelag hjá BankNordik. Virksemið er mekling og ráðgeving í sambandi við fastognarsølu. Vit samstarva við BankNordik, so vit kunnu vísa á kappingarføra, smidliga fígging við góðum treytum. Hetta er eitt tilboð og ikki eitt krav. Tað er til eina og hvørja tíð upp til keyparan hvar og hvussu fíggingin skal setast saman.
Navnið
Skyn er fornnorrønt orð, ið merkir vitan, lærdómur og skil. Hetta hóskar væl til okkara visión og missión um meklaravirksemi.
Nevnd
Nevndarformaður Árni Ellefsen, forstjóri í Banknordik, nevndarlimir eru Turid F. Arge og Rune Nørregaard
Stjórn
Stjóri er Jón Simonsen.


text:
Nationalisma
Nationalisma er ein ideologi, sum sær tjóðina sum tann primera samleikaskapandi faktorurin fyri bólkar av fólkum. Nationalisman er oftast tengd at uppfatanini um eitt "heimland", har tjóðin við teimum serstøku eyðkennunum sum t.d. mál, livimáta, mentan og felags uppruna, hevur sína kjarnu.
Nationalisman er eitt slag av kenslum av, at eins egna land, fólk og mentunarligu virðir eru serstøk og sum slík hava uppiborið at verða vard móti hóttanum uttanífrá. Nationalistar stríðast fyri, tað ið tey meta vera áhugamálini hjá teirra tjóð, ella møguliga reagera tey uppá kolonisalismu.


text:
1913
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1. februar - Grand Central jarnabreytarstøðin í New York opnar aftur, og verður heimsins størsta jarnbreytarstøð.
- 4. mars - Woodrow Wilson tekur við embæti forseta í Amerika frá William Howard Taft.
- 11. juni - Kvinnur fáa atkvøðurætt í Noregi.
- 29. juni - Seinna balkankríggið byrjar.
- 10. juli - Hitin í Deyðadalinum í Kalifornia kemur upp á 56,7 gradur, sum er hægsti skjalafesti hiti nakrantíð.
- 13. august - Harry Brearley uppfinnur rustfrítt stál, í Sheffield í Englandi.
- 23. august - Standmyndin av lítlu Havfrúnni í Keypmannahavn stendur liðug.
- 23. desember - 19 menn úr Norðoyggjum sjólátast við trimum bátum. Hendingin ger, at Skarðs bygd á Kunoynni nøkur ár seinni avtoftast.
Ókend dagseting[rætta | rætta wikitekst]
- Camel sigarettur koma á marknaðin, sum tær fyrstu av tí slag vit kenna í dag.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
- 23. februar - Eiðis Bóltfelag (EB) verður stovnað á Eiði.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 5. apríl - Ruth Smith í Vági, føroysk listakona (deyð 1958).
- 10. september - Janus Kamban í Tórshavn, (d. 2. mai 2009).
- 27. november - Hanus Debes Joensen, landslækni 1949-79 (d. 1995)


text:
Flóðaldur
Flóðaldur eru vanligast í Kyrrahavsøkinum. Tað japanska heiti fyri flóðaldur er tsunami, og er hetta fyribrigdi best kent við japanska heitinum í altjóða lesnaðinum. Gos og jarðskjálvtar á havbotninum kunnu elva til ovurstórar aldur, sonevndar flóðaldur. Tær flyta seg skjótt yvir havið. Alduferðir hava verið máldar til 750 km/t. Úti á havinum eru aldurnar bara hálvan metur høgar, men tá tær koma at landi og verða steðgaðar, vaksa tær og kunnu verða meira enn 20 metrar høgar. Síðani stoyta tær seg við eini øgiligari kraft inn yvir land og kunnu oyðileggja alt, sum fyri er. Ein jarðskjálvti út fyri Sumatra í Indonesia í 2005 elvdi til eina aldu, sum skolaði inn á Indonesisku strondina og eisini ferðaðist tvørtur um Indiska Havið og rakti indisku strendurnar. Skjálvtin máldi 9,0 á Richterstiganum. Hægstu aldurnar vóru helst 25 metrar høgar. Millum 250.000 og 300.000 fólk lótu lív. Teirra millum vóru næstan 900 ferðafólk úr Norðurlondum. Fimm milliónir gjørdust heimleys. Tann 11. mars 2011 var ein ógvusligur jarðskjálvti í havbotninum eystur úr Japan, sum elvdi til eina flóðaldu. Serliga norður Japan varð meint rakt og um 20.000 fólk mistu lívið. Flóðaldur eru sjálvsamar á okkara leiðum, men slíkar hendingar eru av og á her í Føroyum. Tað er tó langt síðani, at flóðaldur, ið kunnu samanberast við oyðileggjandi aldurnar í fjareystri, hava rakt Føroyar.
Flóðaldur við Føroyar[rætta | rætta wikitekst]
Flóðaldur, sum kunnu samanberast við tær í fjareystri, hava vit ikki havt her á leiðunum síðani umleið ár 6000 ár fyri Krist. Tá var eitt omanlop á kantinum av norska landgrunninum, sum elvdi til eina rættuliga stóra tsunamialdu í Norðurhøvum. Henda hendingin er kend sum Storeggaaldan. Model útrokningar hava víst, at aldan var umleið 10 m. høg, tá hon kom inn á føroyska landgrunnin. Kanningar av botnsedimentunum í vøtnunum suðuri í Vági og Niðri á Vatninum á Eiði vísa, at tað breyt inn í hesi vøtnini í hesari hendingini. Ein líknandi, men ikki so ógvuslig hending var í 1969, tá ein harður jarðskjálvti rakti Gorringe Bankan í ein útsynning úr Portugal. Hesin skjálvtin skapti eina flóðaldu, sum rakti strendurnar hjá Portugal, Spania, Marokko og oyggjarnar har um vegir. Á evropeiska meginlandinum gjørdi aldan í hesari hendingini ikki so nógv um seg, men ótti kom tó á fólk, serliga í Portugal, tí í 1755 varð Lissabon so at siga lagdur í oyði av slíkari hending. Vit eru tó ikki vitandi um nakra frásagnir, sum vísa at hesar hendingarnar hava rakt Føroyar.
Í 2008 var ein minni flóðaldu hending, sum serliga gjørdi um seg í Hvannasundi, men eisini merktist í Kollafirði og aðrastaðni í Føroyum. Líknandi fyribrigdir hava verið fyrr, m.a. í bókini "Sørvágur og sørvingar" skrivar Sonni Jacobsen um eina flóðaldu, sum knappliga kom inn á sandin í Sørvági í annars besta veðri bæði á landi og á sjónum. Hetta var tann 14 august í 1916. Eisini eru frásagnir, sum benda á, at sama alda gjørdi um seg á Miðvági. Orsøkina til hesar hendingarnar vita vit ikki enn, men omanlop onkunstaðni á havbotninum ella serlig veðurfyribrigdir úti á opnum havi eru tvey av boðunum. Flóðaldur kunnu eisini koma av omanlopum, og slíkt dømi er hendingin í 1953, tá eitt omanlop á Kalsoynni skapti eina aldu, sum fylti gjónna norðuri við Gjógv. Hesa aldu merktu tey eisini í Leirvík, men tó í nógv minni mun.


text:
Ríkisumboðið
Ríkisumboðið ella Ríkisumboðsmaðurin er sambært heimastýrislógini ovasta umboð hjá danska ríkinum í Føroyum. Ríkisumboðsmaðurin í Føroyum er ríkisins evsta umboð í Føroyum og bindiliðið millum heimastýrið og ríkismyndugleikarnar. Ríkisumboðsmaðurin hevur sæti í Løgtinginum og kann luttaka í samráðingum um øll felagsmál – tó uttan atkvøðurætt. Boð skal gevast Ríkisumboðsmanninum um avgerðir, ið tiknar verða í Løgtinginum ella Landsstýrinum og um viðtiknar løgtingslógir og aðrar avgerðir, sum tað føroyska heimastýrið tekur. Ríkisumboðið hevur sæti á Løgtingi og kann luttaka í løgtingskjakinum um felagsmál - tó uttan at hava atkvøðurætt.
Ríkisumboðið viðger nógv lógarmál, herímillum ígildissetur danskar lógir í Føroyum. Eisini viðger Ríkisumboðið sum evsta vald nógv familjumál, sum t. d. skilnað, sundurlesing, ættleiðing, mál um konu- og barnapening, ásetan av persónligari samveru við børn, loyvi um fría rættargongd, góðkenning av hjúnasáttmálum, góðkenning av rættargerðum hjá ómyndigum og fólki undir lógaldur og eisini viðgerð av heimarætti. Ríkisumboðið røktar m.a. uppgávur innan hesi øki:
- Mál um ættleiðing, sundurlesing, skilnað, samveru, barna- og konupengar, hjúnarsáttmálar v.m.
- Mál um lóggilding av ríkislóggávum, millumtjóðasáttmálum v.m. fyri Føroyar.
- Mál um frían rættargang í rættarsøkum við dómstólarnar.
- Góðkenning av rættargerðum hjá ómyndugum og fólki undir lógaldur.
- Fólkatingsval.
- Útgáva av árligu frágreiðingini hjá Ríkisumboðnum, og samútgáva av "Færøsk Lovregister".
Eisini er ríkisumboðið føddur limur í nevndini fyri Dansk-Færøsk Kulturfond[1]


text:
Wien
Wien er høvuðsstaður í Eysturríki og mentanarligur og politiskur miðdepil í landinum. Hann var eisini høvuðsstaður í tí mikla keisararíkinum, og frá tí tíðini eru mikil minnismerki og prýðuligir bygningar. Í hesum býi búgva tvær milliónir av fólki. Wien er stásiligur býur við nógvum vøkrum kirkjum og borgum, gitnast av teimum er St. Steffanskirkjan. Dómkirkjan í Wien - St. Steffanskirkjan - er gitin fyri vakurleika. Úr kirkjutorninum sæst út yvir allan býin og yvir í Donau. Býurin stendur við Donau, og tað er stór skipaferðsla frá og til býin eftir ánni. Úr Donau hava teir grivið eina siglirennu inn í býin. Gjøgnum Wien ganga nakrir av teimum mætastu bilvegum og jarnbreytum, sum fara um Alpurnar úr Norðurevropa til Italia. Nógvar jarnbreytir ganga eisini út frá Wien.
Í býnum eru nógvar verksmiðjur, og tær gera m.a. møblar. Wien er stórur ídnaðarbýur; har eru stórar vevstovur, maskinvirki, møblavirki, leðurvirki og instrumentvirki. Vørurnar fara við skipum gjøgnum siglirennuna út í Donau og haðani út á marknaðin í Evropa. Eisini er hann kendur tónleikabýur. Wien hevur verið høvuðstónlistaborgin í Evropa, og har hava heimsins mætastu tónaskald hildið til.
Wien er heimsins besti býur at búgva í 2014, sambært Mercer [1]. Í árligu kanningini hjá I Mercer, "2014 Quality of Living rankings", sum samanber lívskorini í teimum ymisku stórbýunum, liggja teir norðurlendsku høvuðsstaðirnir Keypmannahavn 9, Stokkhólm 19, Oslo 31 og Helsinki 31 millum topp 50 av teimum 223 býunum sum vóru við í kanningini. Nummar tvey á listanum liggur Zürich í Sveis, nummar trý Auckland í Nýsælandi, týski München nummar fýra og kanadiski Vancouver nummar fimm.


text:
Tjóðsangur
Ein tjóðsangur er sum oftast ein tjóðskaparligur sangur ella tónleikur, sum skal vera eitt symbol fyri eitt ávíst land til almennar hendingar ella stevnur av ymiskum slagi, t.d. verða tjóðsangirnir altíð spældir beint áðrenn ein almennan fótbóltslandsdyst, og tá heiðursmerkjahandan er á t.d. OL, so hoyrist eitt brot av tónleikinum til tjóðsangin hjá tí landi, sum vann gullið. Ein tjóðsangur kann vera formliga viðurkendur sum tjóðsangur av myndugleikunum í einum landi, men hann kann eisini vera uttan formliga viðurkenning, men bert verða brúktur sum tjóðsangur.
Við menningini av tjóðum í 19. øld og 20. øld hava mest sum øll lond valt ein tjóðsang. Í summum londum eru eisini regiónalir tjóðsangir, har lutastatir ella aðrar subtjóðareindir hava teirra egna almenna ella óalmenna tjóðsang. Summar millumtjóða sambond hava eisini teirra egna tjóðsang.
Tjóðsangir eru ofta skrivaðir sum ein hymna ella marsjur. Í Miðamerika brúka tey vanliga meira operalíknandi tónleikaverk. Summi lond brúka eina fanfaru.
Um tjóðsangurin hevur meira enn eitt vers, so er tað vanligt bert at syngja fyrsta versið, í Týsklandi er tað tó triðja versið. Ein tjóðsangur varir í miðal ein minutt. Í londum, har tað er meira enn eitt alment mál, er tað sum oftast ein versjón á hvørjum av teimum almennu málunum, eitt nú í Belgia, Finlandi, Sveis og Suðurafrika. Tað eru fleiri dømi um lond, sum hava felags tjóðarlag. Nevnast kann t.d., at Finland og Estland hava sama tjóðlag, men tjóðarsangirnir hava hvør sín tekst. Tað eru eisini fleiri lond, sum brúka sama tjóðlag, sum Bretland, men við øðrum teksti.
Í Føroyum hava vit tjóðsangin Tú alfagra land mítt, sum Símun av Skarði hevur yrkt, og sum Peter Alberg gjørdi lagið til. Danmark hevur ein tjóðsang: Der er et yndigt land, sum Adam Gottlob Oehlenschläger yrkti í 1823, og ein kongaligan tjóðsang Kong Christian stod ved højen mast, sum Johannes Ewald yrkti í 1779. Í Grønlandi brúka tey tjóðsangin Nunarput utoqqarsuanngoravit, sum Henrik Lund hevur yrkt, og Jonathan Petersen gjørdi lag til.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- szbszig.atw.hu tekstur og sangur av tjóðsangum frá øllum londum
- NationalAnthems.me Tjóðsangir frá øllum londum í heiminum (og søguligar tjóðsangir) við ljóð-streaming, teksti, kunning og slóðum.
- NationalAnthemsong.com Tjóðsangir við video, yrkingum og instrumental tónleiki hjá fleiri tjóðum kring heimin.
- national-anthems.net tekstur og instrumental innspælingar av tjóðsangum frá øllum londum í heiminum.
- Nationalanthems.info, yrkingar og søgan hjá tjóðsangum kring allan heimin.
- Nationalanthems.us, online forum on lyrics, sheet music and links of national anthems
- Upptøkur av tjóðsangum frá londum kring heimin tað er US Navy band, sum spælir løgini.


text:
1957
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 6. februar - Útvarp Føroya verður alment tikið í brúk.
- 4. oktober - Sovjetsamveldið skjýtur fyrsta fylgisveinin Sputnik 1 út í rúmdina.
- 20. oktober - Dals kirkja verður vígd.
List[rætta | rætta wikitekst]
Bókmentir[rætta | rætta wikitekst]
Endgame hjá Samuel Beckett. L'exil et le royaume hjá Albert Camus.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 10. mars - Osama bin Laden, saudi-arabiskur yvirgangsmaður (d. 2011)
- 4. apríl - Aki Kaurismäki, finskur filmsleikstjóri
- 15. oktober - Tóroddur Poulsen, føroyskur yrkjari


text:
Kaving
Kavarar kanna undirsjóvarheimin so langt, sum niður slepst. Kavarar fóru tíðliga í tíðini at nýta kavarakúpu til vísindaliga gransking í sjónum. Kúpurnar vóru smáar, fyltar við luft og loraðar niður í dýpi. Fáar metrar undir vatnskorpuni eru hugtakandi sjódjór, marglitt koralriv og løgnir kneysar. Í havbotninum eru skipsvrak, summi hava ligið har í øldir. Í summum vrakum eru myntir, pottar og annað, ið sigur frá umstøðunum hjá fólki tá á døgum. Kavarar kunnu eisini arbeiða undir kavi. Teir umvæla bygningar undir kavi, til dømis boripallar, og granska lívið á havbotninum. Ikki er púra vandaleyst at kava, og kavari má halda strangar trygdarreglur.
So djúpt er niður á botn í djúphøvum, at hagar slepst bara í kavbáti.
Kavaraútgerð[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið vit kava á grunnum vatni, halda vit ondini og svimja undir vatni, men vit fáa ikki verið ov leingi undir í senn. Tað kann kavari, tí hann hevur luftfløsku hjá sær. Andingartólið hjá kavara er luftfløska við trýststillandi slangu og ventili, haðandi luft fer upp í munnstykkið. Luftin í fløskuni er nógv samantrýst, tí kavarin fær ikki andað uttan so, at sama trýst er í luftini sum í sjónum uttan um hann. Ventilurin á munnstykkinum ger, at trýstið er soleiðis, at kavarin fær andað. Serútgjørdur kavari kann í mesta lagi kava niður á umleið 500 m dýpi. Ílatin kavarabrynju ber til at kava djúpari og vera longur undir, og hon forðar vandamiklu kavarasjúkuni. Brynjan fjalir allan kroppin, og innan í henni er vanligt lufttrýst, so kavarin andar reint súrevni úr súrevnisfløskum. Hann andar við andingartóli ella kavaralunga og er latin í vátbúna, ið heldur kropshitanum. Djúpari vit fara, meiri søkka vit, og tí er kavari í flotvesti, sum ber honum uppi. Har, ið djúpari er, verður kavað við kavbáti.
Kavingarstøð[rætta | rætta wikitekst]
Í Kyrrahavsoyggjum, Kalifornia, Avstralia og Karibia eru fleiri góð kavingarpláss.
Kavingarstøð í Føroyum[rætta | rætta wikitekst]
Hitalagið í sjónum og luftini er sera lýtt, hóast Føroyar liggja so norðarlaga. Hitin í sjónum liggur millum 4 og 11 °C, alt eftir árstíðini. Havið kring Føroyar sigst vera eitt hitt reinasta í verðini, og kring oyggjarnar eru hópin av góðum og vøkrum plássum at kava. Besta sýnið er í tíðarskeiðnum frá oktober til februar. Um summarið økist framleiðslan av plantuæti, og tí er sýnið ikki av tí besta. Sýnið er tó sera ymiskt og verður í mesta lagi 15 til 20 m um summarið. Í vetrarhálvuni kann Sýnið verða heilar 30 m, og miðalhitin í sjónum liggur um 6 °C.
- Heljareygað og taraskógurin, Hoyvík. Í helluni Heljareygað er eitt op í sjálvari helluni við stórari holu undir vatnskorpuni. Opið er 1,5 m í tvørmáli og er fjalt við tara. Sera gott stað til náttarkav. Verður kavað í myrkri, er ofta mureldur í sjónum. Ljósi úr erva skapar eina hugtaknadi pallmynd. Uttanfyri holuna sært tú stóran tarðaskóg, sandbotn og stórar klettar. Djóralívið er ríkt við einum hópi av fiskayngli, krabbum, sniglum, rækjum og øðum. Hendinga høgguslokkur sæst eisini.
- Lincoln City, Tórshavn. Bretski trolarin Lincoln City, sakk undir Seinna heimsbardaga út fyri Havnar Vág, tá týskt flogfar slepti bumbur niður yvir hann. Seinni er vrakið reinsað fyri krút og sprongt í smærri stykkir. Skipsvrakið er nú uml. 6 metrar til hæddar og liggur á einum sandheyggi um 100 metrar úr molahøvdanum mótvegis Argjalandinum. Neyðugt er at kava úr báti fyri at koma til vrakið. Vrakið liggur líkasum í tveimum, ein sunnari partur og ein norðari. Vrakið er sera illa farið, tó ber til at síggja nakrar plátur stinga seg einar 6 m upp frá botninum.
- Taravøkstur, Hvítanes. Havbotnurin á hesi leiðini er grýtutur, og har er taraskógur við fjølbroyttum djóra- og plantulívi. Sunnantil á víkini er basaltveggur.
- Kjalnes. Eitt frálíkt stað at kava í so gott sum øllum veðri.
- Tjørnuvík. Tari og grót er á sandbotninum, og nakrar áhugaverdar gjáir eru við endan á molanum. Her sært tú ofta steinbít, taskukrabba og havtasku. Í víkini er bæði sandbotnur og steinbotnur.
- Triumfbogin, Lærgjógv. Triumfbogin er ein hola í bergvegginum, sum tú kanst svimja ígjøgnum. Heiti Triumfbogin er einans kent og nýtt millum kavarar. Á vegginum í holuni er litfagurt lív. Gjøgnum tvey hol í grótloftinum kagar sólin niður á sjógvin. Í ringum veðri verður frárátt óroyndum kavarum at kava, tí tá er súgur.
- Æðuvík. Í Æðuvík, sunnast á Eysturoynni, er náttúruhavn. Dýpið er 10 m og berg er á báðumegin. Uttanfyri munnan eru stórir klettar og eitt fjølbroytt dýra- og plantulív.
- Krabbi, Elduvík. Í Elduvík eru fleiri møguleikar at kava. Ein er at fara út í við lendingina í bygdini, annar møguleiki er at fara út í við lendingina i gjónni. Botnurin er flatur við stórum klettum og rennum.
- Rinkusteinar, Oyndarfjørður. Rinkusteinar eru tveir stórir klettar, har tann eini enn rinkar, meðan hin er bundin av tveimum steinum, sum eru kominr at standa fyri. Søgnin sigur, at steinarnir eru tvey sjórænaraskip.
- Vrak, Flesin.
- Gróthústangi, Leitisvatn. Eitt øðrvísi og áhugavert kav er í Leitisvatni, við Gróthústanga. Her hevur tú møguleika at síggja lutir av flogfari frá Seinna veraldarbardaga.
- Miðvágur. Kavað verður á sunnaru síðu á fjørðinum.
- Øravík. Vatnið er reint og havbotnurin taravaksin.
- Tjaldavík. Nakað úti á firðinum, uttan fyri Øravík, er víkin Tjaldavík.
- Langaskel, á Økrum. Suðuri á Økrum er frálíkt at kava. Her er nógv langaskel. Plássið er ómetaliga vakurt, og tú svimur millum stórar klettar í einum fjøltáttaðum taraumhvørvi. Ert tú heppin, sæst eisini toskur og onnur fiskasløg. Søgnin sigur, at eitt skip úr Vesturindiu gekk burtur á hesum leiðum.