text:
El Dorado
El Dorado (spanskt Tann gylti býurin) merkir tann gylti og er navnið á einum gull-landi í Latínamerika, sum segðist vera so ovurfylt við gulli, silvuri og kopari, at alt innbúgv var evnað úr tí, og allar standmyndir í ríkinum vóru gjørdar úr reinum gulli. Leitanin eftir El Dorado byrjaði longu 40 ár eftir, at Kristoffur Kolumbus fann Latínamerika í 1492. Tá byrjaðu evropearar av sonnum at taka lond undir seg og fór hetta so harðliga fram, at ríkini hjá bæði astekum og inka-indiánum vóru útslettað longu í byrjanini av 1500-talinum.
Søgur úr El Dorado[rætta | rætta wikitekst]
Slaturin hevði leingi gingið um goymd ríki langt inni í suðuramerikanska frumskóginum. Ambrosius Ehinger, sum spanski kongurin hevði sent til Latínamerika at leita sær eftir gulli, var tann fyrsti, ið hoyrdi søgnina um "El hombre dorado" - tann gylti maðurin. Hetta var ein søga um ein ótrúliga ríkan høvdinga á fjallinum Kundinamarca, sum hvørt ár smurdi seg inn í eina klebruta evju og rullaði seg í gullstøvi. So baðaði hann sær í einari heilagari á, til alt gullið var runnið av honum. Nú áttu gudarnir tað. Ambrosius Ehinger gjørdist bergtikin av hesi gomlu indiansku søgnini og setti sær fyri at finna El Dorado og taka gullið til sín sjálvs.
Hundraðtals rannsóknarlið fóru næstu árini til Suðuramerika. Allir leitaðu teir eftir tí gylta landinum. Teir royndu alt fyri at fáa tey innføddu at siga sær sínar loynidómar. Teir píndu hesi villu og fóru við teimum sum dýr. Ræðuligar søgur gingu um, hvussu indiánararnir hevndu seg móti hesum sponsku rannsóknarfólkunum. Teir fangaðu rannsóknarliðini og stoyttu brennandi gull niður í hálsin á teimum, fyri at sløkkja teirra gulltosta. Aðrir blivu sundurlimaðir meðan teir enn vóru livandi og steiktir.
Ein heiðurligur riddari, sum æt Gozalo Jiminez de Quesada, royndi ein annan framferðarhátt. Ístaðin fyri at noyða tey inføddu við valdi at geva honum gull og upplýsingar, gjørdist hann vinur við tey. Hetta gav úrslit - ein stamma lovaði at vísa honum leiðina til fjallið Kundinamarca.
Alt gekk sum tað skuldi, men tá Quesada kom til staðið og møtti innbúgvunum, Chibcha-fólkið, gjørdist hann skuffaður. Tað vísti seg, at søgnin um høvdingin, sum ofraði gull til gudarnar, var sonn, men at tey langt síðani vóru givin við hesum siði, serliga tí tey einki gull høvdu. Vónsvikin gjørdi Quesada av at taka staðið við vald og soleiðis taka tað ríkidømið, ið var at fáa.
Sir Walter Raleigh[rætta | rætta wikitekst]
Hóast hetta, forðaði tað ikki øðrum í at halda á at leita eftir El Dorado. Ein tann kendasti rannsóknarleiðarin var Sir Walter Raleigh. Hann var enskur aðalsmaður og skald. Men Raleigh var eisini sjórænari og ævintýrari, sum bara var sloppin undan geglinum, tí hann hevði gott samband við drotningina.
Á einari av sínum sjóferðum til Suðuramerika, tók Raleigh ein gídsla. Maðurin var ein av teimum, sum leitaði eftir El Dorado. Raleigh setti mannin á eina oydna oyggj at doyggja, men áðrenn hevði hann fingið hendur á einum brævi, sum neyðars maðurin hevði skrivað um gulllandið. Og soleiðis byrjaði endaleysa reikan hjá Raleigh gjøgnum Suðuramerika. Heima í Onglandi gingu søgurnar um Raleigh. Fólk høvdu hoyrt um ránsferðir hansara og folk byrjaðu at hata hann. Hetta hevði við sær at Drotning Elizabeth fór at ivast í dygdumnum hjá Raleigh, men kortini helt hon á at fíggja rannsóknarferðir hansara.
Men tá hann enn einaferð kom tómhentur heim til Onglands, var óviljin móti honum so stórur, at hann varð dømdur 20 ára fongsul fyri landasvik og tá hann hevði siti hesi árini skuldi hann avrættast. Raleigh hevði, hóast sín deyðadóm, tað sera gott í fonglsinum, har hann fekk tíðina at ganga við at skriva eina bók um upplivingar sínar í Suðuramerika – bókin bleiv sera væl móttikin. Hann hevði enntá tveir persónligar tænarar at ganga sær til handa. Hetta vísir bara, hvussu væl dámdur hann framvegis var í kongshúsinum.
Í 1616 gjørdist James 1. kongur. Hann gav Raleigh loyvi at fara til Latínamerika eina síðstu ferð, at prógva at El Dorado var til. Tó stóð deyðadómurin við. Raleigh fór eldhugaður avstað, men tað gekk ikki long tíð so byrjaði hann aftur at ræna sponsk skip. Tá ið kongurin, sum stríddist fyri friði og rættvísi, hoyrdi um hesar syndir, gjørdist hann í øðini, og Raleigh bleiv avrættaður beinanvegin hann setti fótin aftur á enska jørð í 1618.


c: text/html

text:
North Carolina
North Carolina (enskt: State of North Carolina) er lutstatur í Sambandsríki Amerika við umleið 8 mió. íbúgvar. Høvuðsstaðurin kallast Raleigh og størsti býurin er Charlotte. Í 1789 bleiv North Carolina lutstatur í USA. Í norðri hevur hann mark við Virginia, í suðri við South Carolina og Georgia, og í vestri við Tennessee. Í eystri liggur Atlantshavið.
Eyknevni hansara er "Tjørhælstaturin" (enskt: Tar Heel State). Upprunaavgerðið av Tar Heel er ókendur.
Ein dómari í North Carolina hevur avgjørt at tað ikki bara skal vera loyvt at svørja á Bíbliuna, men eisini á einhvørja aðra átrúnaðarliga bók, í sambandi við rættarmál í North Carolina.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Upprunafólkið[rætta | rætta wikitekst]
Í 1711 - Tuscarora-kríggið ímillum niðursetumenn og indiánar í norður-North Carolina.
Flogfør[rætta | rætta wikitekst]
Í 1903 taka brøðurnir Wright seg á flog í North Carolina og eru teir fyrstu, ið flúgva við motorriknum flogfari. Fólk í North Carolina varnast ikki veruliga, hvønn týdning henda stórhending hevur, fyrr enn fyrri heimsbardagi brestur á í Evropa á sumri 1914. Hetta er fyrsta kríggj, har alt fólkið í statinum er partur í krígsførsluni ella krígsframleiðsluni.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ítróttur
Ítróttur er kropslig venjing undir føstum reglum vanliga skipað og íðkað sum kapping.
Innihaldsyvirlit
Um orðið[rætta | rætta wikitekst]
Orðið kemur frá fornnorrønum iþræt sum er í ætt við íð sum merkir at útinna (íðka) nakað. Ítrótt er sambært orðabókum kvennkynsorð, men í mannamunni verður oftast orðið ídráttur nýtt. Hetta hevur ført við sær vanliga skriviháttin ítróttur (kvennkynsorðið maskuliniserað), sum í veruleikanum á føroyskum ikki kann sigast, soleiðis sum tað verður skrivað.
Ítróttargreinar[rætta | rætta wikitekst]
Bóltspøl (lið)[rætta | rætta wikitekst]
Bóltspøl (eitt ella tvey fólk)[rætta | rætta wikitekst]
Fimleikur[rætta | rætta wikitekst]
Frælsar ítróttir[rætta | rætta wikitekst]
- Renning
- Stafettrenning
- Lop
- Kast
Súkkling[rætta | rætta wikitekst]
Stríðsítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Motor ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Ítróttur við djórum[rætta | rætta wikitekst]
Vatnítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Vetrar ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Annar ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Føroyar[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Ítróttur í Føroyum


text:
Annar páskadagur
Annar páskadagur er dagurin eftir páskadag. Annað páskakvøld er stórt dansikvøld - hetta kemst av, at upprunaliga varð ikki dansað í føstu, og tí var annað páskakvøld fyrsta kvøldið, har fólk aftur sluppu at dansa. Dagurin er mánadagurin eftir páskir.
Rulla páskaregg[rætta | rætta wikitekst]
Tað er føroyskur siður at rulla páskaregg annan páskadag. Hartkókað egg, sum ofta eru málað ella á annan hátt prýdd, verða rullað oman bakkan, til tey brotna, og síðani eiga tey at verða etin. Tað gerst tó alt vanligari, at eggini ikki verða etin. Flest børn gleða seg til henda hugnaliga páskasiðin, at mála egg, fyri síðani at rulla egg úti í náttúruni saman við foreldrunum og vinum. Men tað er tó ein lítil vandi við at rulla páskaregg. Salmonella kann vera uttan á skalinum og inni í egginum.


text:
Peter Fonda
Peter Henry Fonda (* 23. februar 1940 í New York City, New York), er ein amerikanskur sjónleikari og leikstjóri, sonur Henry Fonda, yngri beiggi Jane Fonda og faðir Bridget Fonda. Mamman Frances Ford Seymour forgjørdi sær í 1950, hetta er nakað ið Fonda kemur aftur tíl í sínum leikluti í Easy Rider Wyattsa upplivingar í gravlundini í New Orleans, Louisiana.
Peter Fonda studeraði sjónleikalist í heimbýi faðirsins Omaha í Nebraska har hann gekk á University of Omaha og begynti seinni á Omaha Community Playhouse har bæði pápin og Marlon Brando høvdu byrja sínar karrierur. Fonda fekk seinni leiklutir í sjónleikarhúsum á Broadway í New York har hann vann sær uppmerksemi í uppsetingini «Blood, Sweat and Stanley Poole» áðrenn hann fór til Hollywood, Los Angeles fyri at spæla við í filmum.
Fonda fekk sítt gjøgnumbrot sum motorsúkklukoyrandi hippie i kultfilminum Easy Rider frá 1969. Aftaná hendan filmin spældi Fonda í eini røð av ævintýrfilmum sum ikki fingu so stórt uppmerksemi, men fyri leiklut sín í filminum Ulee's Gold frá 1997 bleiv hann nomineraður til ein Oscar.
Filmografi (partvís)[rætta | rætta wikitekst]
- 1966: Heavenly Blues í The Wild Angels
- 1967: Paul Groves í The Trip
- 1969: Wyatt í Easy Rider
- 1974: Larry Rayder í Dirty Mary, Crazy Larry
- 1976: Chuck Browning í Futureworld
- 1978: Trucker
- 1982: Mr. Freedom í Peppermint Frieden
- 1996: Pipeline í Escape from L.A.
- 1997: Ulyssesa 'Ulee' Jackson í Ulee's Gold
- 1999: Terry Valentine í The Limey
- 2004: Røddin sum sannleikin í videospælinum Grand Theft Auto: San Andreas
- 2006: Alfred í Japan
- 2007: Mephisto í Ghost Rider
- 2007: filmar: 3:10 to Yuma
Leinki úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Peter Fonda IMDb The Internet Movie Database.
- Peter Fonda Internet Broadway Database.


text:
Ravnur
Ravnur ella Krunkur, gamalt føroyskt Gorpur (frøðiheiti - Corvus corax) er stórur, svartur krákufuglur, hvørs veingjavídd er um leið 65-70 cm. Fjaðrarnar eru krunkasvartar og skyggja blágrønar. Hann hevur svart nev og svartar føtur. Ravnurin í Íslandi og í Føroyum hevur verið avbyrgdur so mikið leingi, at hann í dag ikki er meinlíkur ravni aðrastaðni úti í heimi. Eingin veit, hvussu nógvur ravnur eigur í Føroyum [1].
Nógv pátrúgv er knýtt at ravninum, pátrúgv, ið stavar frá ravnunum hjá Óðini, Hugin og Munin. Sum krákan er ravnurin ein av ruskmonnum náttúrunnar, sum ikki fírir fyri at eta lomb og seyð, ið eru ússalig, ræ og rusk. Hetta hevur mangan fingið fólk at argast inn á hann. Ikki man vera smávegis av mús og rottu, sum hvønn vetur hvørvur niður í ravnarnar.
Ígjønum øldir hava menn veitt ravn eins væl og kráku. Hetta elvdi m.a. nevtollurin, sum ikki er avtikin enn, hóast hann ikki verður nýttur í dag. Henda lóg segði, at hvør maður, ið var ímillum 15 og 50 ára gamal, árliga skuldi lata inn eitt ravnsnev ella tvey nev av kráku, baki ella skúgvi. Øll nevini vórðu savnað og brend á Krákusteini í Havn. Nú er ravnurin millum teir fuglar, ið verða veiddir alt árið. Hann er støðufuglur og er tí her alt árið. Jagstranin hevur gjørt ravnin til ein styggan fugl. Reiður ger hann sær í brøttum, fjarskotnum klettum, ið ikki eru lættir at sleppa til. Vanliga verpur ravnur 4-5 egg.
Corvus corax corax er tann mest vanligi ravnurin meðan Corvus corax varius er slagi sum er at finna í Føroyum og í Íslandi.
Innihaldsyvirlit
Slag[rætta | rætta wikitekst]
- Corvus corax (Bringuhvítur ravnur)
- Hvítravnur Corvus corax varius var. leucophaeus var eitt serføroyskt ravnabrigdi, men er nú útdeyður.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis slóðir[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]


text:
28. apríl
28. apríl er dagur 118 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 119 um skotár er). 247 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1611 - Universitetið Sankta Tummasar í Manila var stovnað.
- 1945 - Italski einræðisharrin Benito Mussolini og elskarinna hansara verða avrætta av limun av mótstøðurørsluni.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1908 - Oskar Schindler (d. 1974), týskur handilsmaður og hetja (Schindlers Liste)
- 1937 - Saddam Hussein irakskur forseti
- 1948 - Andrias Petur Jacobsen, lærari, skógarøkt landsins
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1772 - Johann Friedrich Struensee danskur lækni og politikari, halshøgdur
- 1945 - Benito Mussolini italskur forseti (Il Duce)


text:
Margaret Thatcher
Margaret Hilda Thatcher (f. 13. oktober 1925 í Grantham, Lincolnshire, S.B., deyð 8. apríl 2013[1]) var fyrsta, og higartil einasta kvinnan, sum hevur verið forsætisráðharri í Stóra Bretlandi. Margaret Thatcher bleiv kend sum "Jarnkvinnan", serliga aftaná at hon stóð á odda fyri Stóra Bretlandi undir Falklandskrígnum í 1982. Hon var leiðari fyri konservativa flokkinum frá 1975 til 1990. Hon gjørdist forsætisráðharri í 1979, og noyddist at leggja frá sær í 1990, tá egni flokkur hennara vrakaði hana.
Lívssøga[rætta | rætta wikitekst]
Margaret Hilda Thatcher varð borin í heimin hin 13. oktobur í árinum 1925 í Lincolnshire. Hon tók útbúgving innan evnafrøði, og longu í lestrarárunum bleiv hon virkin í politikki sum triðji kvinnuligi formaður í Oxford University Conservative Association í 1946. Í nøkur ár starvaðist hon sum kemigranskari. Seinri fór hon at lesa til sakførara og tók prógv í 1953 við sergrein í skattalóggávu. Í 1959 bleiv hon vald í House of Commons fyri Conservative Party. Í 1975 bleiv hon leiðari í flokkinum – sum tann fyrsta kvinnan nakrantíð. Hon var eisini tann fyrsta kvinnan, sum var leiðari fyri ein stóran bretskan flokk. Í 1970 bleiv hon Secretary of State for Education and Sceince. Og í 1979 bleiv hon forsætisráðharri – sum tann fyrsta kvinnan í Bretlandi. Hon fór frá sum forsætisráðharri og sum floksforkvinna í 1990. Í 1992 fór hon úr House of Commons, 66 ára gomul. Hereftir var hon virkin í fleiri ár í ymiskum felagsskapum, vinnulívinum osfr.
Hon var kend sum jarnkvinnan, sum stóð Ronald Reagan, fyrrv. forseta í Amerika, ógvuliga nær.


text:
Hestoy
Hestoy ella Hestur liggur millum Streymoynna og Sandoynna og er bert 6 km² til víddar, men har hevur fólk búð líka frá landnámstíð ella eldru miðøld. Hestur er útoyggj, 18 merkur stór, harav 7 merkur kongs. Oyggin er long og smøl, hægstu støð eru Eggjarók og Múlin, bæði 421 metrar. Oyggin er sløtt omaná - sunnarlaga eru smá vøtn, t.d. Fagradalsvatn og Hálsvatn. Norðari partur av Hesti er høgur og brattur, meðan lendið lækkar longur suður ein kemur. Oyggin er vøkur og har er nógvur heiðafuglur. Í bygdini hoyrist songurin frá heiðafuglinum sjáldsama væl. Uppi á oynni, omanfyri bygdina liggur m.a. Fagradalsvatn, eitt stað, ið nógv ferðafólk vilja uppliva. Hestbjørgini hava leingið verið eitt væl vitjað ferðamál, og nú eru røddir frammi um, at útbyggja hesar útferðir til gongutúrar runt alla oynna. Øll vestursíðan er høgur bakki. Har eru fýra stakkar, m. a. Álvastakkur við Álvagjógv.
Elsta búplássið man hava verið á syðsta enda á oynni, úti á Hæli, tí har finnast leivdir eftir fornari búseting, og har er besti sólagangur, so korn hevur búnast væl. Men av tí at eingir møguleikar eru at søkja sjógvin haðani, eru hestmenn fluttir hagar, bygdin nú er. Oyggin er rættiliga høg (421 m), og í erva er hon ein stórur slætti við fleiri smáum og vøkrum vøtnum. Í sambandi við, at nýggj ferjuhavn, Gamlarætt, varð gjørd á vestursíðuni á Streymoynni, og nógv grót mátti spreingjast burtur, varð ein partur av hesum gróti førdur yvir um Hestsfjørð og nýttur til nýggja havn í Hesti, sum hevur givið sjóvinnuni og samferðsluni við oynna stórar fyrimunir. Hóast bygdin er lítil, undir 50 fólk, hevur hon svimjihøll. Hestmenn liva av fiskivinnu og landbúnaði, men eins og í Skúgvi er vestursíðan á Hesti bratt berg, og fuglaveiðan hevði rættiliga stóran búskaparliga týdning fyrr, serliga lundafleyggj. Í fuglabjørgunum eigur alskyns bjargafuglur, m. a. er nógvur lomvigi. Teir gomlu søktu bjørgini, og hetta lá væl fyri, tí gongt var um stóran partin av teimum. Men bakkin er leysur - fyri einum 200 árum síðani tóku bjørgini at leypa víða hvar undir oynni.
Í Hestbygd er vinnuvegurin seyðahald og útróður. Umframt hetta eru nøkur almenn parttíðarstørv. Samferðslan ger, at tað ikki gjørligt hjá familjum at búgva í oynni og røkja starv o.a. í Havn, tí eru tað fá sum ferðast í millum til arbeiðis. Hestur liggur bert eitt hanagleiv frá Streymoynni og øllum teimum vælferðarmøguleikunum sum eru har. Hendan stutta fjarstøða til meginlandið kann á ymiskan hátt gagna Hestbygd, m.a. kunnu góðir flutningsmøguleikar skapa grundarlag fyri ymiskum vinnugreinum. Bátahylurin og havnarlagið er fyrsta stigið á leiðini. Útróður var einaferð høvuðsvirksemi á oynni og kann við tillaging til broyttu krøvini aftur gerast ein partur av bygdarlívinum, men ferðavinna er helst tann vinnugvegur, sum í dag er mest sannlýkur.
Hests kirkja[rætta | rætta wikitekst]
Sí høvuðsgrein: Hests kirkja.


text:
Írland (oyggj)
Írland (á Írsk Éire; Ulster Skotskt: Airlann) er aftan á Stóra Bretland og Ísland triðstørsta oyggj í Europa.
Politiskt er oyggin býtt sundur í Lýðveldið Írland, ið er ein suverenur statur, sum umfatar fimm sættapartar av oynni, og Norðurírland, ið umfatar tann sættapartin av oynni, sum er í landnorðri, og sum er partur av Stóra Bretland.
Írland verður eisini nevnt "Grøna oyggin" av nógva, grøna grasinum, sum veksur væl í lýggja og slavna veðurlagnum. Lendið er óføra gott beiti til neyt og seyð; og mjólkarvørur og kjøt eru ímillum týdningarmestu útflutningsvørurnar í einum landi, har landbúnaðurin altíð hevur verið høvuðsvinna. Vakra náttúran, helst stórsligna vesturstrondin, hevur gjørt Írland, Lýðveldið Írland og Norðurírland, til væl umtókt ferðamannaland.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


text:
Høgrahallur politikkur
Høgrahallur politikkur ella Høgrasinnaður politikkur er eitt savnigarheiti fyri politiskir flokkar og ideologiir, sum mynda teir borgarligu, tað vil siga ikki-sosialistisku, konservativu og liberalu politisku flokkarnar, men eisini høgraekstremismu, serstakliga tá hon sæst í einari demokratiskari skipan. Í siðbundnum partapolitikki verður eisini tosað um flokkar sum eru í miðjuni og um flokkar sum eru vinstrahallir. Í Føroyum eru teir høgrasinnaðu flokkarnir Fólkaflokkurin, Sambandsflokkurin og Framsókn.
Heitini høgrahallur og vinstahallur politikkur koma úr fronsku kollveltingini, har ið teir radikalu og kollveltingarsinnaðu sótu vinstrumegin formannin í tí provisoriska tjóðartinginum, meðan teir konservativu og moderatu sótu høgrumegin. Har vóru teir mest radikalu ein bólkur ið til dømis vildi innføra almennan atkvøðurætt fyri menn, settir til vinstru fyri talarastólin og teir meira konservativu, sum ynsktu at støðga tí kollveltingarligu gongdini, vóru settir høgrumegin talarastólin. Henda plaseringin var orsøkin til, at hugtøkini høgrasinnaður og vinstrasinnaður vóru brúkt fyri at skilja ímillum tær ymisku áskoðanirnar. Eftir at hetta býti millum høgra og vinsta var gjørt í evropeiskum politikki, so kom tann heldur ógreiða miðjan í politikki eisini.
Flokkar sum í evropeiskari siðvenju eru flokkaðir til høgru, eru flokkar sum søguliga hava verið ímóti grasrótarørslum, sum til dømis arbeiðararørsluni og bóndarørsluni. Høgrasíðan hevur søguliga verið dominerað av valhavandi, valetableraðum fólkum. Á tí høgrahallu síðuni í politikki finnast fleiri rætningar, eitt nú konservatisma, liberalisma, klassisk liberalisma og so framvegis.


text:
Quinolon
Quinolonir eru ein bólkur av antibiotika. Tey virka við at tarna einum ensymið, ið kallast DNA gyrase. Hetta ensym stendur fyri at vinda bakteriu kromosomið upp, sum vanliga er snúgvið saman. Tá ensymið verður tarna, sleppur RNA polymerase ikki framat DNA-streinginum, og transkriptiónin sleppur sostatt ikki í gongd.
Quinolonini, ið nú verða nýtt, hoyra til ein nýggjari undirbólk: Fluoroquinolonir.
Tey týdningarmestu evnini í hesum bólkinum eru:
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- S. P. Denyer, N. A. Hodges, S. P. Gorman, Hugo & Russel's Pharmaceutical Microbiology, 7th Edition, 2004, Blackwell Publishing.


text:
Jarðskjálvti
Jarðskjálvti; brádligar rørslur í jarðarskorpuni, sum elva til harðligar ristingar. Ein jarðskjálvti kemur av, at tvær plátur glíða hvør móti aðrari. Rivan, sum tær glíða framvið, verður kallað umskaring. Tá ið tær flyta seg, elva tær til ristingar í jørðini. Jarðskjálvtar kunnu vera so harðir, at teir fáa heilar bygningar at rapa. Harðastu jarðskjálvtarnir eru í Japan. Í 1923 doyðu 143 000 fólk í einum jarðskjálvta. Føroyar eru langt frá einum plátumóti, har harðir jarðskjálvtar kunnu vera. Tó kunnu veikir jarðskjálvtar vera her. Í 1967 var ein veikur jarðskjálvti í Suðuroy, sum fólk í oynni merktu. Á markinum millum jarðarplátur, eitt nú í Turkalandi, Japan ella í Kalifornia við amerikonsku vesturstrondina, kann ein jarðskjálvti fáa jørðina at skelva so harðliga, at hús rapa og vegir brotna. Tá støkka ofta gassleiðingar sundur og elva til nógvan eld. Ofta doyggja fleiri fólk av eldi enn av rapaðum húsum. Í londum og býum, har jarðskjálvtar ofta eru, royna tey at verja seg so væl sum gjørligt. Til dømis royna tey at byggja soleiðis, at bygningarnir tola harðan skjálvta. Tó verða neyvan allir bygningar bygdir soleiðis, sum teir eiga. Ein jarðskjálvti kann koma uttan nakra ávaring. Tó eru ofta smáir skjálvtar undan einum stórum skjálvta.
Ristingar, elvdar av jarðskjálvta, verða máldar við einum tóli, sum nevnist seismografur. Fyri at kunna ávara fólk so skjótt sum gjørligt, máta vísindafólk neyvt allar ristingar í jarðarskorpuni. Tey brúka seismograf, eitt málitól, sum er fest í føstu helluna. Seismografurin er sera viðkvæmur og mátar allar ristingar, sjálvt hinumegin á jørðini.


text:
05.03.2015 - 20:04
Brandur skoraði
Danska steypakappingin: Brandur Olsen fekk avgerandi leiklut fyri FCK í kvøld, tá ið FCK vann steypakappingardyst í Parkini. Eftir vanliga og longda leiktíð, stóð á jøvnum 0-0 millum FCK og Randers. Tí varð farið til brotssparkskapping, har Brandur var ein av teimum, sum setti bóltin trygt í netið.
Væleydnað M2-skeið á Sandi
Stór skriða lopin Eysturi í Skor hjá kunoyingum
FC Suðuroy hevði lægsta miðalaldur í 1. umfarinum
Óli á Grømma 70 ár
Myndarøð: Ferðsluóhapp - eingin mansskaði


text:
Bóltfelagið 1936
Bóltfelagið 1936 ella B36 er eitt fótbóltsfelag í Havn, sum varð stovnað 28. mars 1936. Felagið er eitt hitt størsta fótbóltsfelagið í Føroyum við umleið 500 limum.
HB var leingi einasta fótbóltsliðið í Havnini, men at tørvur hevur verið á einum liði aftrat, er eyðsæð, tá ið vit hyggja eftir søguni hjá B36. B36 var leingi "lítlibeiggi" í fótbóltinum í høvuðsstaðnum (og ikki minst í medvitinum hjá HB-viðhaldsfólki), og tey mongu ár, sum gingu frá føroyameistaraheitinum í 1962, til tað aftur bragdaði í 1997, vóru mangan spottandi tikin til fagnaðarsangin hjá B36 við niðurlagnum "Í ár verða vit føroyameistarar!" við teirri heldur argandi umskrivingini "nær verða teir føroyameistarar?" Síðan VB vann føroyameistaraheitið í 2000, hava Havnarliðini bæði - HB og B36 - nærum verið einaráðandi á ovastu rók og hava býtt meistaraheitini millum sín. HB hevur vunnið 6 og B36 trý, NSÍ og EB/Streymur hava eisini vunnið hvør sítt meistaraheitið tíðarseskeiði 2001-2011. Í 2014 vann B36 FM í mansfótbólti fyri 10. ferð.
Innihaldsyvirlit
Fótbóltshópur[rætta | rætta wikitekst]
Luttøka í UEFA kappingum[rætta | rætta wikitekst]
Úrslit á heimavølli við feitum.
Fyrrverandi B36 leikarir[rætta | rætta wikitekst]
- Jónas Þór Næs
- Allan Mørkøre
- Hjalgrím Elttør
- Pól Thorsteinsson
- Egil á Bø
- Jens Kristian Hansen
- John Petersen
- Jens Martin Knudsen
- Alex José dos Santos
- Fróði Benjaminsen
- Mikkjal K. Thomassen
- Levi Hanssen
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
B36 | TB | EB/Streymur | HB | ÍF | KÍ | NSÍ | Víkingur | FC Suðuroy | AB |
B68 | 07 Vestur | B71 | MB | Skála | Víkingur II KÍ II | B36 II |
Hoyvík/Giza | NSÍ II | B68 II | HB II | AB II | TB II | ÍF II | KÍ III | Skála II | Royn | EB/Streymur II |


text:
Facebook er ein heimasíða sum er eitt sosialt netverk, sum minnir nógv um Myspace.com, ið var nógv brúkt áðrenn Facebook. Facebook stendur í stórum vøkstri. Facebook er eitt sosialt netverk, har fólk lætt kunnu koma í samband við hvønn annan. Tað var tann tá 20-ára gamli Mark Zuckerberg (føddur 14. mai 1984 í New York, USA), sum fann uppá Facebook í 2004. Í mai 2013 hevði tænastan meira enn 1,1 milliardir aktivar brúkarar um mánaðin um allan heim.[1] Tað eru umleið ein hálv millión danskir brúkarar á Facebook.
Í 2008 og 2009 fingu nógvir føroyingar sín egna Facebook profil, og skjótt var tað eisini møguligt at nýta tað føroyska máli í skipanini sum brúkaramál, og hetta hevur veruliga sett gongd á hugin hjá føroyingum at brúka Facebook. Samstundis er talið á teimum, sum hava skift frá øðrum brúkaramáli sum td. danskt, enskt, svenskt v.fl. til at nýta sítt egna mál, alsamt vaksandi. Føroyingar hava eisini víst seg at vera skjótir at taka møguleikarnar á Facebook til sín og ikki minst, møguleikan at deila tíðindi frá ymiskum tíðindaportalum á Facebook.
Spælfyritøkan Zynga eigur fleiri av best dámdu spølunum, ið eru at finna á Facebook. Teirra millum eru FarmVille, Mafia Wars og FishVille.
Hollywood manuskripthøvundurin Aaron Sorkin (føddur 9. juni 1961 í New York, USA) hevur gjørt ein film um stovnanina av Facebook, sum ber heiti "The Social Network."
Facebook verður nógv brúkt til at deila tíðindi við onnur við at leggja leinkjur til tíðindastubba á Facebook. Hetta kann ofta gerast við at trýsta á ein "Dámar" knøtt á tíðindasíðuni ella um tíðindasíðan hevur møguleikan fyri at deila leinkjuna, so er tað ein sera lættur máti hjá fólki at deila ein tíðindastubba, sum tey halda vera áhugaverdan. Facebook verður eisini nógv brúkt til at deila tónleikafilmar, skemtifilmar, ítróttarfilmar og aðrir filmar sum liggja á YouTube. Fólk leggja eisini myndir og filmsbrot á Facebook og deila soleiðis við onnur. Til ber at velja, um bert vinir kunnu síggja myndirnar ella um øll kunnu síggja tær. Til ber at skriva í síni status linju, hvat ið ein hugsar, at bera onkur boð ella bara at siga góðan dagin o.s.fr. Onnur kunnu so gera viðmerkingar til boðini ella koyra tummilin upp, og soleiðis kunnu vinir hjá vinum fáa boðini eisini. Fleiri dømir eru um t.d. politikkarar sum hava skrivað okkurt óheppið antin á sín egna status ella sum viðmerking til status hjá onkrum øðrum, og eftirsum nógv fjølmiðlafólk eisini eru á Facebook, so fáa tey skjótt frænir av hesum og bera hetta sum tíðindi í útvarpi, sjónvarpi, bløðum ella á tíðinda heimasíðum.


text:
Feilur 40
Feilur 40 er ein feilkoda, ið aloftast verður nýtt í samband við feilum/trupuleikum við teldu.
Feilur 40 merkir í høvuðsheitum at feilurin er 40 centimetrar frá trupuleikanum. Er trupuleikin í telduni, ja so er feilurin 40 cm. frá telduna. Hetta passar væl saman við tí frástøðu ein brúkari vanliga situr frá sínari teldu og merkir hetta sostatt at feilurin liggur hjá brúkarinum av telduni, tvs. ein brúkarafeilur.
Upprunaliga varð setningurin nýttur innanhýsis í ravmagnsvinnuni, soleiðis kundin ikki føldi seg raktan í fall hann hoyrdi teknikarnir tosa um ein feilur 40. Í dag er setningurin tó so breitt kendur og hava aðrar vinnur, kanska einamest KT-vinnan, tikið hann til sín og er tað tí ikki gjørligt at nýta hann á sama hátt sum fyrr.
Ein Skipan 60-feilur er av sama slagi. Feilurin er 60 cm. (uml. eina armslongd) frá skipanini.


text:
Kongur (talv)
Kongur er mest umráðandi talvfólk í talvi. Hvør telvari hevur ein kong í part. Endamálið í talvi er at seta kongin hjá mótpartinum skák og mát, og tá er talvið vunnið. Kongurin kann fara eitt fet í allar ættir, tó er ikki loyvt at leika hann beinleiðis í deyða. Verður kongurin hóttur, soleiðis at ein maður hjá mótpartinum kann drepa kongin í næsta leiki, stendur kongurin í skáki. Tá skal kongurin leikast úr vanda ella annað fólk leikast ímillum, so hann ikki stendur í skáki longur.
Kongurin er við í serligum leiki, tá ið ein leypir í borg.
At leggja kongin merkir, at ein gevur upp. Ein kann velja at geva talvið yvir á ymiskan hátt, og tá er talvið liðugt og tapt. Ein kann leggja kong sín niður, ein kann steðga klokkuni, ella ein kann taka í hondina á mótpartinum og siga, at ein gevur talvið.


text:
Hanus G. Johansen
Hanus Gerdum Johansen, best kendur sum Hanus G. ella Hanus G. Johansen, er føddur í Klaksvík 18. juni 1950. Hann er kendur sum vísusangari og hevur millum annað tulkað norska yrkjaran Jakob Sande. Hann framførir onkuntíð við Aldubáruni og hevur eisini sungið saman við Frændum. Í 1998 var hann føroyskt innslag á mentanartiltaki í økinum kring Flekkefjord í Noregi. Hanus er eisini kendur fyri at tulka yrkingarnar hjá kenda føroyska skaldinum Poul F. Joensen. Hanus hevur gjørt lag til fleiri av yrkingunum hjá Poul F. Hann gav út LP og kasettuband í 1988, sum nevndist "Gaman og álvara - Hanus syngur Poul F." Henda útgáva kom út sum fløga (CD) 20 ár seinni í 2008.[1]
Innihaldsyvirlit
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
- Á fold eru túsund gudar - Yrkingar eftir Poul F. Joensen, Hanus hevur gjørt løgini. Útgávudagur 18. november 2012 á føðingardegnum hjá Poul F.
- HØRPUSPÆLARIN 2010 Hanus syngur Poul F. yrkingar og hevur henda fløga fingið bestu ummæli og sigst at vera ein varði í Føroya tónlistasøgu.
- "Eitt blað eg á kann skriva", Juni 2010, EP-fløga við løgum eftir Hanus G. Johansen og tekstum eftir Hans Jákup Glerfoss. Fløgan kom út tann dagin Hanus fylti 60 ár á hátíðarhaldi í Norðurlandahúsinum.
- Hanus G. Johansen & Aldubáran - "frå leddigen - Jakob Sande-dikt i færøysk tonedrakt. CD, útgivin 2006, 100 ár eftir at Jakob Sande varð føddur.[2]
- Bouquet - Hanus G. Johansen & Aldubáran. CD, útgivin 2000, tað árið Hanus fylti 50 ár.[3]
- Nósi - Kristian Blak (Barnafløga)
- Ung um aldarmóti. [4]
- Gaman og álvara - Hanus syngur Poul F. LP og kassetuband í 1988. CD í 2008.[5]
- Syng bara við - Kristian Blak & children. Upprunaliga útgivin sum LP í 1985, seinni útgivin sum CD.
Heiður[rætta | rætta wikitekst]
- 2013 - Listavirðisløn Nólsoyar Páls á 75.000 krónur[6]
- 2012 - Sømdargáva landsins (árlig upphædd á 20.000 kr. restina av lívinum, fyrstu ferð í 2013)[7]
- Tilnevndur til Planet Awards 2012 í bólkinum Ársins einstaklingur[8]
- Tilnevndur til Planet Awards 2010 í bólkinum Ársins einstaklingur/bólkur
- Tilnevndur til Planet Awards 2010 í bólkinum Besta útgáva við fløguni Hørpuspælarin
- Listavirðisløn Miðlahúsins[9]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Rateyourmusic.com
- ↑ Aldubaran.com, frå leddiken
- ↑ Aldubaran.com, Bouquet
- ↑ TUTL.com
- ↑ Rateyourmusic.com
- ↑ in.fo, Heimstaðurin heiðraði Hanusi G. Johansen
- ↑ MMR.fo
- ↑ Planet.fo Hesi eru tilnevnd til Planet Awards 2012
- ↑ Litteraturpriser.dk


text:
EJM og NMU eru nóg illa avgreidd, so eru føroyingar aftur í gongd, hesuferð á donsku meistarastevnuni á langgeil. Í fyrstu finalu vann Frans Johannesen 800 frí við tíðini 8:27.39 frammanfyri Mikkel Johansen á 8:28.04 og Mathias Hvid á 8:34.77, sum merkir at Frans er danskur seniormeistari; og nakað seinni vann Magnus Jákupsson 50 rygg frammanfyri Chris Christensen á 27.07 og Lasse Vestergaard á 27.09, sum merkir at Magnus er danskur seniormeistar við nýggjum føroyskum meti og juniormeti 26.34, har metið hjá honum áðrenn hetta var 26.53 frá EJM í vikuskiftinum. Umframt at hann gjørdist juniormeistari annaðhvørt tá ella í innleiðandi riðlunum um morgunin. Sí úrslit her á livetiming.dk.
Tíðindaskriv frá Svimjisambandi Føroya
Farna vikuskiftið var Norðurlendska Meistarastevnan fyri Ung í Keypmannahavn, ið er kapping fyri gentur 13-14 ár og dreingir 15-16 ár, og kláraðu føroyingar seg einastandandi har. Tilsamans settu tey 12 føroysk juniormet og 8 føroysk seniormet, hóast eingin av teimum hevur veruligan junioraldur enn, og hartil fingu vit 2 gull, 2 silvur og 2 bronsu.
(Okkara gentur á NMU 2012. Morensa Thomsen eigur myndina)


text:
Skerpikjøt
Skerpikjøt er føroyskur matur. Tað er tjógv ella bógvur av seyði, sum verður hongt í ein hjall at turka í fleiri mánaðir. Kjøtið verður fyrst visnað, síðan ræst, og at enda turt. Smakkurin er tengdur at ymiskum faktorum so sum veðurlagi og hvussu góður hjallurin er. Ein trupulleiki ið ansast má eftir, meðan kjøt hongur í hjalli og turkar eru skinnflugurnar. Tær mugu ikki fáa loyvi at koma nær kjøtinum og leggja egg har, tí so kemur maðkur í, og kjøtið verður tá ikki etandi. Tað skal helst vera kalt í veðrinum um heystið, tá slaktið er fyri, tí tá eru ongar flugur. Er tað lýtt í veðrinum eru flugur og so má ansast væl eftir at halda teimum frá kjøtinum. Í Føroyum er ikki vanligt at eta visnað kjøt, man bíðar antin til kjøtið er blivið ræst ella til tað er turt. Ræst kjøt verður kókað ella stokt. Turt kjøt verður etið sum tað er, tað verður ikki kókað ella stokt. Tá talan er um fisk, tvøst og um ávís sløg av fugli, so verða hesi havd til matnað í øllum trimum støðum: visnað, ræst ella turt.[1] Tað er tað turra seyðakjøtið, sum verður nevnt skerpikjøt. Tað verður eisini nevnt turt kjøt. Skerpikjøt verður etið á ymiskan hátt, tað kann verða etið sum viðskeri upp á rugbreyð, drýl ella franskbreyð, tað kann etast afturvið kókaðum eplum, tað er tó ikki so vanligt. Skerpikjøt er eisini ofta at finna í sjálvtøkuborðum, sum eru vanlig at brúka nú á døgum til vælkomst, móttøkur, konfirmatiónir, barnadópar, brúdleyp, føðingardagar og aðrar merkisdagar.


text:
Fyri fyrstu ferð verður givin út bók um eitt løgtingsval. ”Valið og Valdið” gevur lesaranum eitt breitt innlit í teir tættir, sum myndaðu valstríðið 2011.
”Eg havi ongan áhuga í politikki”, hoyri eg mangan fólk siga. Og spyrji eg nærri um hví, er svarið, at politikararnir eru ódugnaligir og óvitbornir. Politikkurin er óviðkomandi, er niðurstøðan. Men taki eg nøkur dømi fram um, hvat politikkur er, broytist myndin.
Fær ein persónur at vita, at politikararnir avgera lønina og pensjónina hjá viðkomandi, økist áhugin fyri politikki beinan vegin. Fær viðkomandi at vita, at viðgerðartilboðini til seingjarliggjandi mammuna væntandi versna, veksur áhugin enn meira.
Tað, ið hevur beinleiðis ávirkan á fólk, kveikir ein áhuga.
Løgtingsvalið er av, og borgarligu flokkarnir vunnu. Tingið er mannað og landsstýrið skipa. Flatskatt, hægri blokkstuðul og ongar stórvegis broytingar í fiskivinnupolitikkinum eru nøkur av úrslitinum av valinum 2011. Øll hesi viðurskifti hava beinleiðis ávirkan á gerandisdagin hjá vanliga føroyinginum. Tí rakar politikkur øll.
Valið og Valdið viðger løgtingsvalið 2011 úr fleiri ymsum sjónarhornum. Í seytjan tíðargreinum lýsa og greina seytjan høvundar valið og valúrslitið. Evnini spenna víða, soleiðis at tey mest týðandi økini í føroyskum politikki 2011 eru lýst.
Les millum annað um:
- hví høvuðsstaðurin tapti
- hví fullveldisstríðið tykist vera av
- hví annar hvør løgtingslimur bleiv útskiftur
- hví fiskivinnan hevði stóran týdning fyri úrslitið
- hví vallyftini vóru gloymd aftaná valnáttina
Stefan í Skorini og eg hava ritstjórnað bókina.
Mangan doyr kjakið um løgtingsvalið skjótt eftir, at úrslitið er greitt. Við bókini ynskja vit at varpa ljós á løgtingsvalið 2011, so orðaskiftið um hesa umráðandi fólkaræðisligu hending fær eina góða, reflekterandi og fakliga viðgerð.
Bókin kemur út 3. desember og kostar 198,-. Sprotin gevur út.


text:
Tollakur Tórhallsson
Tollakur Tórhallsson (íslendskt: Þorlákur helgi Þórhallsson), íslendskur bispur, føddur á Líðarenda í Íslandi í 1133, og doyði ár 1193 tann 23. desember, ið eftir hann er nevndur Tollaksmessudagur.
Tollakur var settur í skúla, og longu 15 ára gamal, varð hann diakonur. 19 ára gamal varð hann prestvígdur og í tíðarskeiðinum 1153 til 1159 las hann í París og Lincholn í Onglandi. Í hesari studentatíðini, varð Tollakur sterkt ávirkaður av augustinsku kirkjutuktini, sum m.a. umfataði cølibat fyri kirkjumenn.
Tá Tollakur kom heimaftur til Íslands, varð hann settur sum prestur og rektari við kirkjuna í Kirkjubæri, og seinni gjørdist hann abbati í augustinarakleystrinum í Þykkvibæri.
Tann 3. februar í 1178, varð Tollakur vígdur til bisp. Hann fór beinanvegin undir at reformera íslendsku kirkjuna, stuðlaður av Eyðsteini, erkabiskupi í Niðarósa. Hann yvirtók tær privatu kirkjurnar, bannaði prestum at gifta seg og royndi at steðga handlinum við kirkjuligum embætum Broytingarnar eydnaðust ikki heilt, og Tollakur gjørdist í staðin óvinur við flestu íslendsku høvdingarnar.
Longu stutta tíð eftir at hann var deyður, varð Tollakur mettur sum heilagur, og í 1199 lýsti íslendska altingið hann sum halgimenni. Hann varð ongantíð kanoniseraður av pávasetrinum, menn í 1985 staðfesti Jóhannes Páll II pávi, altingsviðtøkuna og lýsti Tollak sum verndarhalgimenni Íslands. Tollakur er einasta katólska halgimenni, ið er halgaður av einum tingi. Eftir hvat sigst, skulu leivdir av Tollaki liggja í halgiskríninum í Kirkjubømúrinum.


text:
Lívrunnin evnafrøði
Lívrunnin evnafrøði er tað økið innan evnafrøði sum snýr seg um tær sambindingarnar sum innihalda karbon (kolevni) og hydrogen (vatnevni). Hetta økið verður kalla lívrunnið av tí, at man fyrr helt at tær lívrunnu sambindingarnar bert kundu fáast úr livandi organismum, og ikki skapast kunstiga á eini starvsstovu.
Lívrunnar sambindingar eru sostatt mýl, ið innihalda karbon og hydrogen, men kunnu eisini innihalda onnur frumevni. Nógvar lívrunnar sambindingar innihalda nitrogen, oxygen, halogenir og, meir sjáldsamt, fosfor og svávul.
Dømi um nøkur einfald lívrunnin mýl:
Bólkar av lívrunnum sambindingum[rætta | rætta wikitekst]
Tað finnast sera nógv sløg av lívrunnum sambindingum og tí er neyðugt at greina tær í ymiskar bólkar. Bólkað verður eftir hvussu mýlið er samansett og hvørji frumevni finnast í mýlinum. Frumevni festa seg ofta á ávísan hátt og hetta ger at vit fáa sokallaðir funktionellir bólkar. Tey mýlini, ið bert innihalda karbon- og hydrogenatomir, verða nevnd antin alkan, alken ella alkyn. Ein alkan hevur bert einkultbindingar, ein alken hevur eina ella fleiri dupultbindingar og ein alkyn hevur eina ella fleiri trýdupultbindingar.
Dømi um funktionellar bólkar:
[rætta | rætta wikitekst]
Fyri at halda skil á øllum hesum ymisku sambindingum verður IUPAC-skipanin nýtt. Hetta er ein skipan sum ásetir júst hvussu lívrunnin mýl skulu nevnast. Sambindingar sum hava verið kendar leingi og nógv nýttar hava ofta fingið eitt sokallað trivialnavn. T.d. er edikssýra eitt trivialnavn fyri ethansýru og formaldehyd er eitt trivialnavn fyri methanal.


text:
Capitalism: A Love Story
Capitalism: A Love Story er heitið á sætta dokumentarfilminum hjá Michael Moore (f. 23. apríl 1954 í Flint, Michigan) og hann verður frumsýndur í New York og Los Angeles tann 23. septembur 2009. Síðan verður filmurin vístur í restini av USA tann 2. oktobur. Enn er ikki vist, nær filmurin kemur hendan vegin. Moore hevur bæði langað út eftir bil ídnaðinum, skotvápnamentanini og Bush stjórnini í Amerika. Nú leypur hann í krovið á landsins fíggjarmynduleikum. Hann fer at snúgva seg um fígggjarkreppuna í heiminum og serliga í USA.
Filmurin er skýrdur at vera tann besti, sum Moore hevur gjørt. Í filminum greiðir Moore frá fíggjarliga skammlopinum, sum í fjør rakti heimin –og serliga Amerika. Í bretska blaðnum The Guardian fær filmurin 4 av 5 stjørnum. Filmurin verður lýstur sum eitt álop á kapitalistisku skipanina, har nakrir fáir gribbar skora vinningin og hava skuldina fyri neyð og armóð hjá milliónum av øðrum. Bankar og kapitalgrunnar eru teir óndu, sum gera so fløktar íløgur, at eingin hevur nakran møguleika at gjøgnumskoða tær. Filmurin er samansettur av søgum frá syndarligum mannalagnum, humori, happenings og filmsbrotum.
Umstríddi Moore eigur fleiri dokumentarfilmar, ið eru hægstir á toplistanum yvir dokumentarfilmar, ið hava vunnið flest filmar inn aftur.


text:
Birthe Wilke
Birthe Wilke (fødd 19. mars 1936) er ein donsk songkvinna og sjónleikari. Hon byrjaði sína lívsleið innan tónleik í 1950'unum við Bruno Henriksens orkester. Tá Bruno Henriksen stutta tíð seinni byrjaði Philips Grammofonplader í Danmark, gjørdist Birthe Wilke skjótt ein av best umtóktu artistunum har. Best kent frá hesum tíðarskeiðnum er Håndklaver og Charme, og Den Gamle Gartner.
Í 1957 gjørdist hon, saman við Gustav Winckler, nummar trý á Eurovision Song Contest (Melodi Grand Prix) við sanginum Skibet skal sejle i nat, og sjálvt um sangurin fekk kritikk í heimlandi hennara í byrjanini, so er hann enn, meir enn hálva øld seinni, ein av størstu grandprix-hittunum ið Danmark nakrantíð hevur havt. Seinni luttók hon við øðrum grand-prix løgum.
Filmar[rætta | rætta wikitekst]
- Jeg elsker dig (1957)
- Jetpiloter]' (1961)
- Reptilicus (1961)


text:
Aleksandur Mikli
Eftir bara 13 árum gjørdi Aleksandur Mikli (á grikskum; AλέEavδpoς o MέYaς ella MέYaς AλέEavδpoς) (juli 356 f.Kr. - juni 323 f.Kr.) grikska kongsríki sítt til stórveldi heilt eystur ímóti India. Hann var sonur Filip 2. í Makedónia (382-336 f.Kr.) og var frá ungum árum á herferð við pápanum. Tá ið hann tók við eftir pápan, var hann virdur fyri sítt dirvið sum hermaður og síni framúrskarandi evni sum herovasti. Hann setti sær fyri at røkka tí máli, pápin hevði miðað ímóti, at sleppa grikskum londum undan persiskum yvirræði, og frá 334 til 330 f.Kr. tók hann Sýria, Lítlaásia, Fønika, Persia og Egyptaland. Í Egyptalandi bygdi hann býin Alexandria. Hann helt leiðina eystur til Indialands, men mátti venda aftur, tí at persar høvdu gjørt uppreistur. Aleksandur doyði í 323 f.Kr., barnaleysur, so ríkið var skift ímillum fremstu herovastar hansara.
Tá ið Aleksandur doyði, var ríkið hansara vestan úr Makedónia og eystur at ánni Indus. Til tess at styrkja um valdið í londunum, hann hevði tikið, eggjaði teimum til at gifta seg við gentum úr hersettu londunum.
Sum ungur fekk Aleksandur bestu útbúgving, pápi hansara kundi útvega honum. Lærari hansara var mæti athenski heimspekingurin Aristoteles, sum gróðursetti í Aleksanduri hugsjónina um talifrælsi. Alla sína tíð sum kongur stuðlaði Aleksandur grikska list og mentan.
Aleksandur Mikli var av mætastu herovastum og var mikil persónmenska. Mangir av hermonnum hansara mettu hann sum ein gud. Altíð var hann fremstur í bardaga, til gongu, ella hann reið á stóra, svarta hestinum Bukefalosi. Aleksandur varð mangan særdur í stríði og var altíð fúsur at stríðast og eisini býta herfong við menn sínar. Hann doyði av hitasótt 33 ára gamal.


text:
Sumba
Sumba er sunnasta bygd í Suðuroy og harvið eisini í Føroyum. Sumba er ein av gomlu bygdunum í Føroyum við fleiri býlingum og var fyrr millum tær størstu í landinum.[tørvar keldu] Ein er býlingurin í Hørg. Úr Sumba eru nógvar sagnir uppskrivaðar, og ein teirra er "Hargabrøðurnir". Hon er um fýra brøður í Hørg, ið vóru tiltiknir fyri styrki. Einaferð ránsmenn úr Írlandi gjørdu innrás í Hvalba, var boð sent um oynna eftir hjálp. Tá kom dirvið og styrkin hjá Hargabrøðrunum væl við, so teir ikki sluppu longur suður á oynna, men vóru riknir aftur til sjós.[tørvar keldu] Kendasta skaldið í Suðuroy, Poul F. Joensen (1898-1970), var ættaður úr Hørg, og hann nevndi seg viðhvørt "Hargaskaldið".[tørvar keldu]
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
-
-
-
Sumbingar dansa føroyskan dans í Dansistovuni í Sumba.
-
-
-
Útsýni av Beinisvørði, vestursíðan av Suðuroynni.
-
Útvortis ávísingar[rætta | rætta wikitekst]
- Sumba.fo Heimasíðan hjá Sumbiar kommunu.
Akrar | Lopra | Sumba | Víkarbyrgi


text:
Kristindómur
Kristindómurin varð til fyri 2.000 árum síðan. Stovnari var Jesus Kristus, ið varð føddur í Betlehem í Ísrael. Jesus var føddur jødi, men fór at leggja út jødisku skriftirnar øðrvísi enn teir skriftlærdu. Eftir at hann var deyður, varð læra hansara skrivað niður, og er tann parturin av Bíbliuni, sum verður róptur Nýggja Testamentið. Tey kristnu trúgva á ein Gud, og at Jesus er sonur Guds. At hann reis upp frá deyðum, og at tey, sum trúgva á hann, skulu eiga ævigt lív. Tekn kristindómins er krossurin, sum Jesus doyði á.
Innihaldsyvirlit
Bakgrund[rætta | rætta wikitekst]
Í fyrstu øld e.Kr. stóð Ísrael undir rómverskum valdi, hóast tað var ímóti jødafólksins vilja. Um ár 30 fór smiðurin, nevndur Jesus, at prædika. Læra hansara varð væl umtókt og mong fylgdu honum. Men høvuðsprestarnir og hinir elstu í jødiska samfelagnum løgdu Jesus undir at spotta Gud og villeiða fólkið. Teir fingu rómverska landshøvdingan Pontius Pilatus at fáa hann fyri rættin. Hann var funnin sekur í gudspottan og krossfestur um ár 33. Viðhaldsfólk hansara hildu hann vera Messias, "hin útvalda" - á grikskum Khristos, haðan navnið á trúarlæru hansara - kristindómur - er komið.
Ein maður, sum í fyrstuni eldhugaður stríddist ímóti læru Jesusar, men brádliga varð umvendur, var ein lærdur jødiskur tjaldmakari úr Tarsos í Lítlaásia. Hann æt Saul - betri kendur undir navninum Paulus. Lív sítt vígdi hann til at boða nýggju trúnna og gjørdist ein av oddamonnum hennara. Í fyrstuni vóru tað næstan bara tey, sum kendu Jesus og høvdu fylgt honum, ið hugsaðu um krossfestingina og trúðu, at hann var risin upp frá deyðum. Men eftir rættiliga stuttari tíð var læra hansara borin um rómverska heimin, og í 313 var kristindómurin alment góðkendur í Rómaríkinum.
Bíblian[rætta | rætta wikitekst]
Kristin fólk trúgva, at Bíblian er innblást (inspirerað) av Gudi. Bíblian er býtt í tveir høvuðspartar: Gamla Testamenti (heilaga skrift jødanna) og Nýggja Testamenti, skrivað í 1. øld við ápostlunum sum heimildarmonnum.
Heilaga kvøldmáltíðin[rætta | rætta wikitekst]
Kvødið fyri, at hann doyði, át Jesus sína seinastu máltíð saman við lærusveinunum, og hann breyt breyð og gav teimum at eta og vín at drekka. Allir drukku úr sama kaliki, og hann bað teir gera tað so ofta, teir kundu, til sínar áminningar. Alt frá tí degi hava kristin fólk býtt breyð og vín í einum rituali, sum verður kallað evkaristi, ella altargangur. "Evkaristi" er grikskt og merkir at veita tøkk [1]. Vanliga er tað prestur, sum gevur fólkið breyð og vín, tá ið altargangur er í kirkjuni.
Pávi[rætta | rætta wikitekst]
Pávin í Vatikan í Róm er hægsti myndugleiki fyri Rómakirkjuni. 900 milliónir eru rómversk-katólskar.
Halgidagar[rætta | rætta wikitekst]
- Jólaføsta (advent): Fyrireiking til jóla.
- Jóladagur: 25. desember, Jesus varð føddur.
- Pálmasunnudagur: Jesus reið inn í Jerúsalem í Ísrael sunnudagin fyri páskir.
- Skírhósdagur: Jesus át kvøldmáltíðina og varð handtikin.
- Langi fríggjadagur: Jesus doyði á krossinum.
- Páskadagur: Jesus reis upp frá deyðum.
- Dýri biðidagur: Serstakur halgidagur 4. fríggjadag eftir páskir.
- Krists himmalsferðardagur: Til minnis um at Jesus fór til himmals, 40. dagin eftir páskadag.
- Hvítusunna: Halgi andin kom yvir lærusveinarnar, 50. dagin eftir páskir.
Kristindómurin fer í tvíningar[rætta | rætta wikitekst]
Søga kristindómsins er merkt av aldagomlum stríði og sundurlyndi, og tey kristnu hava mangan gjørt seg sek í mannjagstran, píning og blóðúthelling framt í Guds navni. Longu áðrenn Konstantin keisari í 313 viðurkendi tey kristnu í Rómaríkinum, høvdu nakrar kristnar samkomur tikið seg burtur úr almennu kirkjuni, og sum tíðin leið, gjørdust tær alt fleiri í tali.
Í mong hundrað ár var kristindómurin í tveimum høvuðsbólkum: Katólska rómakirkjan í Vesturevropa, har pávin í Róm var hægstur, og ortodoksa kirkjan, sum eysturrómverski keisarin í Konstantinopel stóð á odda fyri til í 1453, tá ið turkar tóku býin, og patriarkurin í Moskva gjørdist hægsti kirkjuligi myndugleiki fyri ortodoksu kirkjuni. Í Vesturevropa slitu trúbótarmenn sum Luther og Calvin seg leysar frá yvirræði pávans í Róm. Teir og viðhaldsfólk teirra vórðu nevndir protestantar. Teir ruddu slóð fyri protestantisku kirkjunum, sum er nú á døgum. Henda gongdin heldur enn fram, og tí eru mangar ymiskar kirkjur.
Hóast sundurlyndi er kristindómurin komin til næstan øll lond. Nú á døgum er slakur triðingur av øllum heimsins fólki kristin. Nú á døgum gongur kristindómurin skjótast fram sunnan fyri Sahel og Sahara í Afrika og í ásiatiskum londum, til dømis Kina og Suðurkorea.
Kristin mest forfylgd[rætta | rætta wikitekst]
Korini hjá kristnum fólkið eru versnað nógv seinastu árini vísir ein nýggj kanning. Tað er frágreiðingin "Persecuted and Forgotten 2007/2008" frá felagsskapinum Aid to the Church in Need (ACN), sum slær fast, at tey kristnu eru tey mest forfylgdu í heiminum. Umleið 550 milliónir kristin verða forfylgd ella gjørd mismun á á ymsan hátt í dag. Tó er støðan batnað ymsastaðni í heiminum, serliga á Kuba og í Kina, meðan støðan í Irak og Iran er vorðin verri seinastu tíðina.
Felagsskapurin Evangelisk Alliance metir, at fleiri enn 200 milliónir kristin í 60 ymiskum londum verða atsøkt vegna teirra trúgv. Tey ringastu londini eru Norðurkorea, Saudi-Arabia og Iran. Eisini muslimar, buddistar og onnur trúgvandi uppliva átrúnaðarligar atsóknir, tí trúarfrælsið er tann mannarætturin, ið oftast verður skúgvaður til síðis, men kristin eru tó tann størsti bólkurin, sum upplivir hetta. Heilt einfalt tí kirkjan veksur mest í londum, har mannarættindi ikki verða vird.
Nógv menniskju uppliva atsóknir vegna etniskar, sosialar og politiskar ósemjur. Til ber hinvegin at tala um atsóknir vegna trúgv eina, tá ið menniskju kunnu fáa betri viðurskifti í landinum við at skifta átrúnað til høvuðsátrúnaðin í landinum. Vit kunnu tala um atsóknir, tá ið menniskjunnar mest grundleggjandi rættindi ikki verða vird, og tað hevur líðing við sær. Fleiri hundraðtúsund menniskju verða dripin, uppliva sera ógvusligan harðskap, verða seld sum trælir, verða sett í fongsul, verða pínd, hótt, diskriminerað ella handtikin, bara tí at tey eru kristin.
Listin við teimum 10 londunum, har atsóknir móti teimum kristnu eru ringast í 2010, er hesin: [2]
1. Norðurkorea
2. Saudi-Arabia
3. Iran
4. Afghanistan
5. Somalia
6. Maldivoyggjar
7. Jemen
8. Laos
9. Eritrea
10. Usbekistan
Ovast á listanum er Norðurkorea, og hetta er sjeynda árið á rað, at Norðurkorea verður mett sum tað mest fíggindaliga landið mótvegis kristindóminum. Har verður sagt, at kristindómurin er skaðiligur fyri landið, vil Open Doores verða við. Felagsskapurin sigur, at umstøðurnar eru vanlukkuligar í Norðurkorea. 50.000 kristin eru í arbeiðslegum, og dagliga verða kristin fólk bukað, pínd ella dripin orsaka av teirra trúgv.
Av teimum 10 londunum ovast á listanum hjá Open Doors eru sjey muslimsk lond [3]. Í Somalia vóru tað fyri fáum árum síðani bara nøkur fá hundrað kristin. Í dag er talið minst 5.000. Men tá tey kristnu gerast fleiri, metir muslimski meirilutin tey sum eina størri hóttan, og tí verða tey forfylgd, sigur Stig Magne Heitmann, leiðari fyri norsku deildina hjá Open Doors, við Vårt Land. Hann sigur, at ein týskur stovnur hevur staðfest, at 75 prosent av teimum, sum verða forfylgd fyri sína trúgv, eru kristin.
Ímyndir[rætta | rætta wikitekst]
Í kirkjunum eru ofta ímyndir, sum hava ávísan týðing í kristnum høpi. Tey eru vorðin til í fyrstu kristnu kirkjuliðunum, tá ið tey flestu fólkini ikki dugdu at lesa, og upp gjøgnum tíðirnar eru aðrar kristnar ímyndir og myndir komnar afturat. Nógvastaðni í útlondum prýddu tey kirkjurnar við málningum, sum málaðir vóru á veggirnar innan í kirkjunum. Ringastu brotsmenninir í Rómverjaríkinum vórðu krossfestir, og rómverjar lótu teir hanga á krossinum, til teir doyðu. Tí var ein krossur vanæruligt merki, til Jesus varð krossfestur. Eftir tað gjørdist m.a. krossurin eyðkenni hjá teimum kristnu.
Skipið í kirkjuni er ein ímynd av, at eins og skipið verjir okkum móti vandum á sjónum, soleiðis verjir kirkjuskipið ella kirkjan við boðskapi sínum okkum móti vandum á okkara ferð gjøgnum lívið. Vit heingja eisini skip upp í kirkjuni at minnast, at Jesu læruveinar vóru fiskimenn. Hesi skipini kunnu somuleiðis minna okkum á, at Gud bjargaði Nóa undan flóðini miklu, tá ið hann bað Nóa byggja sær skip.
-
Makedónskur krossur.
-
-
-
Grikskur krossur.
-
Armenskur krossur.
-
-
Serbiskur krossur.
-
Jerúsalem-krossur.
-
-
Fiskurin, Iktus.
-
-
-
-
-
-
Tríhyrningurin er ímynd av tríeindini. Eygað í miðjuni skal vísa, at Gud er alvitandi.


text:
Tsitsi Dangarembga
Tsitsi Dangarembga (fødd 1959) er ein simbabviskur rithøvundur og filmsleikstjóri. Foreldur hennara lósu í Onglandi, og tí er hon uppvaksin har. Í Simbabvi gekk hon fyrst á missionsskúla í Mutare. Hon hevur lisið medisin við universitetið í Cambridge, men gavst við at lesa og vendi heimaftur til Simbabvi beint áðrenn landið gjørdist sjálvstøðug í 1980. Meðan hon las sálarfrøði við universitetið í Harare, luttók hon í einum dramabólki. Hon metti tó, at tað ikki vóru nakrir sjónleikir í hóskaðu til leiklutir til svørt fólk, og tí fór hon sjálv í holt við at skriva og skrivaði skjótt tríggjar sjónleikir.
Fyrsta skaldsøga hennara, sum á svenskum eitur Rotlös, fekk upprunaheitið Nervous Conditions eftir einum sitati av Sartre í fororðunum til bókina hjá Frantz Fanon við svenska heitinum Jordens fördömda: "The status of the 'native' is a nervous condition". Dangarembga bjóðaði bókina til eitt bókaforlag í Simbabvi, men tey noktaðu at útgeva bókina, og so endaði tað við, at bókin fyrst varð givin út í London. Eitt høvuðs tema í skaldsøguni er hvussu ein kvinna skal uppnáa frælsi uttan at svíkja sín uppruna og missa sínar røtur.
Innihaldsyvirlit
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
Bøkur á enskum[rætta | rætta wikitekst]
- The Letter, 1985.
- She No Longer Weeps, 1987.
- Nervous Conditions, 1988; Ayebia Clarke, 2004.
- The Book of Not: A Sequel to Nervous Conditions, Ayebia Clarke, 2006.
Bøkur umsettar til svenskt[rætta | rætta wikitekst]
Rotlös: skaldsøga um eina svarta gentu, sum veksur upp í Afrika, 1990 (Nervous Conditions 1988)
Filmar[rætta | rætta wikitekst]
- Everyone's Child, 1996
- Kare Kare Zvako, (stuttfilmur), 2004


text:
Trettandi
Trettandi ella trettandadagur er heiti fyri dagin 6. januar - 13. dagin eftir jóladag (jóladagur íroknaður). Á trettanda var fyrr vanliga dansað í ávísum bygdum. Bygd, har dansað var á trettanda, var kallað trettandabygd.
Vanligt hevur verið at taka veðragjólingar inn aftur á trettanda, 6. januar. Tá er brundtíðin at enda (síðan 6. desember, á niklasarmessu).
Í kirkjuárinum verða 5 sunnudagar eftir trettanda (hendinga ár 6 sunnudagar) nevndir 1. sunnudagur eftir trettanda, 2. sunnudagur eftir trettanda o.s.fr.


text:
First Round [Mar 10] FS Vágar 8-1 NÍF [Sjurdur Ellefsen (4), Andre Johansen, Jogvan Holm, Gisli Sveinbjornsson, Jovan Panic; Trondur Kollsker] [Mar 11] TB 2-0 B68 [Dan Mortensen, Kaj Roest] Undri 3-2 MB [aet] [Leivur Simonsen (2), Paetur Jacobsen; Brynjolvur Nielsen, Otto Jacobsen] LÍF 3-0 Fram [Solvi Vatnhamar (2), Hjartvard Hansen] Second Round [Mar 17] Skála 1-0 FS Vágar [Alexandur Johansen 18] TB 4-0 SÍ [Bergleif Solsker, Kaj Roest (2), Allan Poulsen] B36 1-3 AB [Ove Nysted 36; Hendrik Rubeksen 55, Frodi Clementsen 59, Suni Fridi Barba 84] NSÍ 1-2 HB [aet] [Jonhard Frederiksberg 83; Rogvi Jacobsen 87, Jakup a Borg 107] ÍF 11-1 Undri [Vincent Jacobsen (5), Atli Petersen (4), Hogni Zachariassen, Amin Fallah; Leivur Simonsen] [Mar 21] EB/Streymur 4-1 B71 [Marni Djurhuus 26, Hans Pauli Samuelsen 65, Hanus Eliasen 70, Sorin Anghel 87; Clayton Soares 90] [Mar 24] LÍF 1-3 VB/Sumba [Hjartvard Hansen; Dan Djurhuus, Birgir Jorgensen, John Poulsen] [Apr 25] GÍ 1-4 KÍ [Jonreid Dalhein; Simun Joensen, Paul Clapson, Gunnar Nielsen, Harley Bertholdsen] Quarterfinals [May 17] EB/Streymur 4-4 ÍF [aet, 5-4 pen] [Ronny Samuelsen 4, 36, 115pen Hanus Eliasen 40; Elvan Taser 21, 68, Nenad Saric 80, Hogni Zachariassen 100] HB 4-0 AB [Tor-Ingar Akselsen 2, 44, Milan Kulic 37, Rokur av Flotum Jespersen 83] KÍ 0-0 Skála [aet, 5-6 pen] VB/Sumba 3-1 TB [Aco Pandurovic 54, Birgir Jorgensen 90, Jon Krossla Poulsen 90+2; Oli Johannesen 83] Semifinals First Legs [Jun 13] HB 3-1 VB/Sumba [Milan Kuljic 65, Christian Hogni Jacobsen 68, Olavur S. i Olavsstovu 74; Birgir Jorgensen 31] Skála 0-2 EB/Streymur [Ronnie Samuelsen 52, Hanus Eliasen 70] Second Legs [Jul 11] VB/Sumba 0-1 HB [Olivur S. i Olavsstovu 90+3] EB/Streymur 1-0 Skála [Bardur Olsen 82] Final [Aug 15, Tórshavn] EB/Streymur 4-3 HB [Sorin Anghel 3pen, Hans Pauli Samuelsen 6, Arnbjorn Theodor Hansen 21, Karoly Potemkin 79; Pall Mohr Joensen 77, Rogvi Jacobsen 80, Vagnur Mohr Mortensen 85] EB/Streymur: Rene Torgard, Bardur Olsen, Marni Djurhuus, Egil a Bo, John Heri Dam, Hans Pauli Samuelsen, Simun Eliasen, Ronnie Samuelsen (Gert Age Hansen 00), Hanus Eliasen, Arnbjorn Theodor Hansen (Karoli Potemkin 00), Sorin Anghel (Rafal Kwiecinski 00). HB: Trondur Vatnhamar, Mortan ur Horg (Pall Mohr Joensen 30), Rasmus Nolsoe (Vagnur Mohr Mortensen 30), Hans a Lag, Poul Thomas Dam, Rokur av Flotum Jespersen, Kari Nielsen, Milan Kuljic (Olavur S. i Olavsstovu 65), Jakup a Borg, Andrew av Flotum, Rogvi Jacobsen. Referee: Eiler Rasmussen Super Cup 2007 (Lions Cup) Champions: NSÍ Cup Winners: EB/Streymur [Torshavn, Mar 8] NSÍ 4-0 EB/Streymur [Jonhard Frederiksberg 56, Oli Hansen 66, Ossur Dalbud 76, Sjurdur Jacobsen 80] NSÍ: Thordur Thomsen, Aco Pandurovic, Oli Hansen, Milan Pejcic (Sjurdur Jacobsen 69), Nenad Stankovic, Johan T. Davidsen, Dejan Sgojkovic (Andy Olsen 69), Hjalgrim Elttor, Einar Hansen, Bogi Lokin (Jan Martin Mortensen 69), Jonhard Frederiksberg (Ossur Hansen 69). Coach: Johan Nielsen. EB/Streymur: Rene Torgard, Bardur Olsen, Leif Niclasen, Egil a Bo, Marni Djurhuus, Mikkjal Thomasen, Hogni Zachariassen, Hans Pauli Samuelsen (Danjal Davidsen 79), Hanus Eliasen (Levi Hansen 46), Sorin Anghel (Frodi Clementsen 66), Arnbjorn T. Hansen (Brian Olsen 79). Coach: Sigfridur Clementsen. Referee: Lars Muller Red card: Mikkjal Thomasen 45
2006.
list of champions.
list of final tables.
list of cup winners.
list of super cup winners.
list of topscorers.
Prepared and maintained by Denis Polsinelli for the Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation
Author: Denis Polsinelli
(denis.polsinelli@libertysurf.fr)
Last updated: 14 Mar 2008
(C) Copyright Denis Polsinelli and RSSSF 2007/08
You are free to copy this document in whole or part provided that proper acknowledgement is given to the author. All rights reserved.


text:
Belis
Belis (enskt: Belize) er eitt land í Miðamerika við mark ímóti Guatemala og Meksiko. Høvuðsstaðurin í Belis eitur Belmopan. Almenna málið í landinum er enskt, men fólkið í Belis er ættað úr mongum londum - har eru karibar, afrikanar, mayar, ásiatar og evropear - og mong fólk tosa kreólskt ella afrikonsk mál. Karibiskur matur og tónleikur er væl dámdur, og landið er viðgitið fyri sítt fjølbroytta og nógva dýralív.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Belis er bæði gamalt og nýtt land. Gamlar torftir eru víða um í landinum og eru dømi um gomlu mayamentanina. Landið fekk frælsi í 1981. Í mong ár var Belis bretskt hjáland ("Bretska Honduras"); tað einasta í Miðamerika.
Í 1961 var hervilig ódn og øgiligur uppgangur í høvuðsstaðnum, Belisbýi, úti við strondina, og hann fór illa. Í 1970 varð farið at byggja nýggjan høvuðsstað, Belmopan, 80 km inni í landinum, tí at har var tryggari. Belisbýur er enn størsti býur í landinum, men alt fleiri og fleiri fólk flyta til Belmopan, og nógvar vinnufyritøkur verða eisini fluttar hagar.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Rósuviður, mahogni og annar úrdráttur úr skóginum, m.a. chicle, nýtt sum ráevni til tyggigummi, og kapokk, ið er silkibummull, úr tí ovurstóra Ceiptrænum, hava stóran týdning í búskapi landsins. Sama er við aldinfruktum, sum verða nógv dyrkaðar. Men landbúnaðurin er avmarkaður, tí at stórur partur av regnskóginum er friðaður, av tí at har eru nógv sjáldsom dýr og nógvar sjáldsamar plantur.
Uttanlandshandil[rætta | rætta wikitekst]
Inn- og útflutningurin av vørum, skift á ávikavist upprunaland og nýtsluland fyri 2007, sær soleiðis út sambært CIA World Factbook:
Djóra- og plantulív[rætta | rætta wikitekst]
Í skógunum er satt dýrameingi. Og mong dýr, sum eru í vanda fyri at verða týnd, liva eisini í regnskógunum í Belis, til dømis jaguarur, tapirur, brølapa og nasabjørn. Firvaldar og ymsir tropufuglar flúgva træ av træi. Og har eru 250 ymisk børkubóndasløg; ímillum teirra svarti børkubóndi, ið er tjóðarblóma í Belis.
Landalæra[rætta | rætta wikitekst]
Helmingurin av Belis er tættur tropuregnskógur.
Fram við strondini í Belis er eitt 290 km langt korallriv við nógvum sandgrynnum og oyggjum. Tað er næstlongsta korallriv í heiminum - bara Korallrivið Mikla í Avstralia er longri, har eru sjaldbøkur, sjónotur og tindhummari og mong føgur tropufiskasløg. Hagar koma kavarar úr øllum heiminum at kava í klára, flógva sjónum.
Ódnir og vatnflóð elva mangari til stóran skaða við strondina í Belis. Tí hava teir bygt nýggjan høvuðsstað, Belmopan, longri inni í landinum. Gamli høvuðsstaðurin, Belisbýur, er dygst úti við strondina.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
-
-
-
Xunantunich, Belize.jpg
-
-
-
-


text:
Tá útlendingar koma til Føroya, eru hesar reglur galdandi:
Steðgur stytri enn 3 mánaðir
Tá útlendingur kemur til Føroya og steðgar stytri enn 3 mánaðir, skal hann, tá hann kemur til landið, vísa galdandi ferðaprógv og hava neyðugt gjaldføri til uppihald og heimferð.
Um endamálið við steðginum í Føroyum ikki er frítíðaruppihald, skal útlendingurin hava arbeiðsloyvi fyri at útinna lønt ella ólønt arbeiði ella líknandi virksemi.
Pass
Norðurlendskir ríkisborgarar skulu ikki vísa pass.
Aðrir útlendingar skulu vísa galdandi pass.
Útlendingar úr londum, har visum krevst, skulu hava visa, galdandi fyri Føroyar í upp til 3 mánaðir, ella uppihaldsloyvi.
Uppihaldsloyvi
Treytir fyri at fáa uppihaldsloyvi í Føroyum:
- Neyðugt gjaldføri til uppihald og heimferð. Um hjúnarfelagi/sambúgvi rindar útreiðslurnar, fellur kravið burtur. Umsøkjarin og hjúnarfelagin skulu vátta, at tey búgva saman.
- Pass, galdandi í minsta lagi 2 mánaðir útyvir ta ynsktu uppihaldstíðina.
Umsókn um uppihaldsloyvi verður skrivað á umsóknarblað og latið inn á danska sendistovu ella dansk konsulát í heimlandinum ella tí landi, har umsøkjarin hevur verið seinastu 6 mánaðirnar. Saman við umsóknini skal latast inn pass og 2 passmyndir.
Børn, yngri enn 18 ár, sum hava fastan bústað hjá tí, ið hevur foreldramyndugleikan, skulu ikki lata inn serstaka umsókn. Tey skulu vera skrivaði í passið hjá umsøkjaranum ella hava egið pass.
Uppihaldsloyvi í Danmark er ikki galdandi í Føroyum.
Uppihaldsloyvi gevur ikki loyvi at arbeiða.
Arbeiðsloyvi
Umsókn um uppihalds- og arbeiðsloyvi verður skrivað á umsóknarblað og latin inn á danska sendistovu ella konsulát í heimlandinum ella tí landi, har umsøkjarin hevur verið seinastu 6 mánaðirnar. Saman við umsóknini skal latast inn pass og 2 passmyndir.
Undantikin fyri uppihalds- og arbeiðsloyvi
- Útlendskir montørar, tekniskir instruktørar og onnur, sum í einum tíðarbili stytri enn 3 mánaðir gera arbeiði í Føroyum í samband við uppsetan ella umvæling av maskinum ella líknandi, eru undantiknir skylduna at hava arbeiðsloyvi, sambært “bekendtgørelse om visse udlændinges fritagelse for arbejdstilladelse”.
Les alt orðaljóðið á nevndu kunngerð við at trýsta her.
Málsviðgerartíð
Málsviðgerartíðin hjá Udlændingeservice er 3-6 mánaðir.
Avgreiðslan
Avgreiðsla fyri útlendingamál er á øllum politistøðum opin mánadag - fríggjadag. Í Tórshavn verða útlendingamál tó bert avgreidd kl. 1000 til 1230.
Meira at vita
Meira fæst at vita á heimasíðuni hjá Udlændingeservice www.nyidanmark.dk og á heimasíðuni hjá Útlendingastovuni www.utlendingastovan.fo
Link til føroysku útlendingalógina.


text:
Kappleyva
Kappleyva (latín Panthera leo melanochaitus), er eitt undirslag av leyvu ið nú er útdeytt.
Kappleyvur við svørtum faksi reikaðu fyrr framvið Kappanum í Suðurafrika, syðst á afrikanska kontinentinum. Kappleyvan var ikki tað einasta undirslagið av leyvu ið livdi í Suðurafrika, og útbreiðsluøkið er óvist. Høvuðsøkið var Kapplandsluturin, í økinum kring Cape Town. Ein tann seinasta kappleyvan ið varð sædd í landslutinum, varð dripin í 1858; og í 1876 keypti kekkiski rannsóknarfararin Emil Holub eina ungleyvu ið doyði 2 ár seinni.
Eins og við berbaraleyvuni eru tað fleiri fólk og stovnar ið siga seg hava kappleyvur. Í ár 2000 vórðu nakrar leyvur ið møguliga vóru av kappslagnum funnar í fangilsi í Russlandi, tær vórðu sendar til Suðurafrika til nøring. Tað er ógreitt hvør munurin er millum kapplevyur og aðrar leyvur við svørtum faksi í fangilsi. Leyvur í fangilsi eru vegna krossnøring ofta kynblendingar og tí er ringt at fáa fatur á 'reinum' kappleyvum í dag.
Banin hjá kappleyvuni gjørdust hvítu niðursetufólkini í Suðurafrika, ið jagstraðu og týndu kappleyvurnar eftir stuttari tíð.


text:
Føroysk mentan
Føroyska mentanin er siðirnir, listin og málið í Føroyum. Føroysk mentan hevur sín uppruna í norrønari mentan.
Bæði tey søguligu og tey landalæruligu viðurskiftini eru við til at mynda eina mentan.
Innihaldsyvirlit
Føroyska málið[rætta | rætta wikitekst]
- Høvuðsgrein: Føroyskt mál
Tey fyrstu niðursetufólkini, sum komu til Føroya úr Noregi, høvdu sína mentan úr heimlandinum við sær. Málið var norrønt, soleiðis sum tað varð tosað á Vesturlandinum í Noregi, men nú fólkini vóru skild sundur, gekk eisini málið sundur og broyttist ymiskar vegir. Fyrsta dømið um, at føroyskt er um at gerast sjálvstøðugt mál, finst í Seyðabrævinum frá 1298.
Føroyskt mál var langt upp í tíðina bara talumál. Eftir trúbótina gjørdust allir prestar í Føroyum danskir embætismenn og fóru at prædika og tosa á donskum. Hjá føroyingum fekk danskt støðu sum tað tignarliga og heilaga málið, og danskt varð skrivað í øllum viðurskiftum við myndugleikarnar. Føroyskt var bara heimamálið, sum vanliga fólkið tosaði sínámillum í gerandisdegnum. Onkrar royndir vórðu gjørdar at skriva føroyskt. Tann fyrsti, sum rættiliga savnaði føroysk orð og gjørdi føroyska orðabók, var miðvingurin Jens Christian Svabo. Sagt verður um hann, at hann við hesi innsavning bjargaði føroyskum undan at doyggja út. Hetta var um 1780.
Presturin Johan Henrik Schrøter beyð sær til at umseta Nýggja Testamenti til føroyskt. Hann týddi Matteusar Evangeliið, tað kom út í 1823. Mótstøðan var stór ímóti útgávuni. Prestar og flestir føroyingar hildu, at føroyskt hóskaði seg ikki í viðurskiftunum við Várharra, ella, at Gud skilti ikki føroyskt. Føroyingar høvdu tá í nærum 300 ár vant seg við, at málið í kirkjuni var danskt. Alstóran týdning fyri føroysk bíbliumál og kirkjumál fingu Victor Danielsen og Jákup Dahl. Í 1937 góvu teir út hvør sína umseting av øllum Nýggja Testamenti. Í 1949 kom øll Bíblian út í týðing eftir Victor Danielsen.
Føroyskur dansur[rætta | rætta wikitekst]
- Høvuðsgrein: Føroyskur dansur
Eitt annað sereyðkenni fyri føroyska mentan er dansurin, sum føroyingar hava dansað langt aftur í tíðina og dansa enn. Teir hava kvøðið um stórar hetjur, sum søgur gingu frá. Hesar søgur breiddu seg í miðøldini um alt Norðurevropa og heilt til londini í Norðurhøvum. Um føroyska dansin fáa vit fyrstu ferð at vita frá íslendinginum Jóni Indiafara, tá ið hann var í Føroyum í árinum 1615.
Í 19. øld fóru menn rættiliga at skriva niður føroysk kvæði. Fornminnisgranskarar høvdu funnið fram til, at fornu hetjusøgurnar vóru best varðveittar í føroysku kvæðunum. Tí heittu teir á føroyingar um at skriva tey niður. Ein hin kendasti var Jóannes í Króki heiman av Sandi. Hann savnaði ein hóp av kvæðum saman. Í øldir hava kvæðini verið lærd munn av munni. Foreldur lærdu dóttur ella son tey kvæðini, tey dugdu uttanat. Soleiðis kundu tey varðveitast og skrivast niður.
Føroyskur tónleikur[rætta | rætta wikitekst]
Føroysk tónaskøld sum t.d. Sunleif Rasmussen og Pauli í Sandagerði eru viðurkend aðrastaðni enn í Føroyum, og føroyskar fløgur koma út í stórum tali. Tað er ikki sum fyrr. Tá gjørdu føroyingar lítið við ljóðføri, onkur skúlalærari átti eina violin, onkur sjómaður eina harmoniku, tað var alt. Men so við og við vaks áhugin, fólk fóru at læra seg at spæla, orkestur vórðu skipað, musikkskúlarnir komu til, og nú taka nýggir tónleikabólkar seg upp í heilum og allastaðni í landinum. Samstundis eru hornorkestrini og kórini framvegis virkin um alt landið.
Føroyingar syngja saman meira enn onnur, verður sagt, og kórsangurin er sum eitt framhald av gomlu kvøðingini. Tey eldru tónaskøldini sum Hans Jákup Højgaard og Jógvan Waagstein skrivaðu songløg og stjórnaðu sjálvir kórum. Yrkjarin Regin Dahl er eisini virkin sum tónaskald, menn hann skrivaði ongantíð løgini niður. Kórsangur verður eisini framførdur saman við ljóðførum, eitt nú á nýggjárskonsertunum hjá Føroya Symfoniorkestri í Norðurlandahúsinum.
Føroyskur sjónleikur[rætta | rætta wikitekst]
Fyrsta, vit vita um sjónleik í Føroyum, er frá ferðafrásøgn eftir Jens Christian Svabo í 1781. Hann sigur frá, at embætismenninir í Tórshavn stuttleika sær við at spæla sjónleik. Teir spældu leikir eftir norðmannin Ludvig Holberg, sum var vælumtóktur og kendur kommediurrithøvundur um alt Norðurevropa í 18. øld. Føroyskan sjónleik fáa vit í tjóðarskapartíðini. Fyrsta avrikið var longu á føstulávint í 1889, beint eftir at Føroyingafelag varð stovnað. Tá vóru tveir leikir frumsýndir, annar var Gunnar Havreki eftir Rasmus Effersøe og hin Veðurføst eftir Sonnu Helenu Patursson. Í 1977 fór sjónleikurin inn á eina nýggja kós, tá ein av fremstu leikstjórum okkara Eyðun Johannessen saman við øðrum stovnaði yrkisleikbólkin Grímu. Við hesum bólki hevur føroyskur sjónleikur vunnið nógv framá og er vorðin ein listagrein á høgum listaligum stigi.
Føroyskir filmar[rætta | rætta wikitekst]
Føroyingar síggja útlendskan film, kanska serliga amerikanskan, bæði í biohøllum og í sjónvarpi. Einasti føroyski filmsleikstjórnin, sum higartil hevur gjørt vart við seg, er Katrin Ottarsdóttir. Filmar, hon hevur leikstjórnað, eru m.a. Bye Bye Bluebird, Maðurin ið slapp at fara og Atlantic Rhapsody - 52 scener fra Tórshavn. Føroyar hava eisini verið nýttar sum leiktjøld hjá útlendskum filmsleikstjórum, m.a. í stóra filminum eftir danska leikstjóran Niels Malmros, Barbara. Barbara byggir á skaldsøgu eftir Jørgen-Frantz Jacobsen. Í hesum filmi vóru nógvir føroyingar uppií, serliga sum statistar.
Føroysk list[rætta | rætta wikitekst]
Tónleikur við ljóðførum kom seint til Føroya. Sama kann sigast um myndlistina. Elstu føroysku málningarnar, vit vita um, hevur Díðrikur í Kárastovu av Skarvanesi gjørt um ár 1850. Men teir fyrstu málararnir, sum Jógvan Waagstein og Niels Kruse, málaðu mest tað føroyska landslagið við sínum skiftandi ljósi og litum. Í 1948 varð skipað fyri fyrstu almennu framsýningini av myndlist í Føroyum. Tá varð hildið, at kundi ein framsýning skipast annaðhvørt ár, so var væl vorðið. Nú eru framsýningarnar tættar, og eitt stórt tal av listafólki skapa eina fjølbroytta føroyska myndlist.
Kendast eru listafólk sum t.d. Hans Pauli Olsen, Steffan Danielsen, Janus Kamban, Ingálvur av Reyni, Ruth Smith, Tróndur Patursson, Zacharias Heinesen, Sámal Joensen-Mikines og Thomas Arge. Hjá teimum, sum nú mála, er føroyska landslagið fremvegis eitt høvuðsevni, men nú verður tað loyst sundur í litir og skap, so tað ikki kenst aftur beinleiðis. Sum við nútímans yrkingum og tónleiki verður meira og meira gjørt við at skapa óbundnar og fríar myndir.
Føroyskir rithøvundar[rætta | rætta wikitekst]
Fosturlandssangirnir skuldu vekja fólk og lata eyguni upp fyri tí góða og vakra í Føroyum. Tað friðsæla og vakra var eisini fremst í huganum á skaldinum Hans Andreasi Djurhuus, sum skrivaði ævintýr, sjónleikir, søgur og nógvar sangir, serliga barnasangir. Men skaldskapurin broyttist, og í 1914 gav beiggi hansara, J.H.O. Djurhuus, út fyrstu føroysku yrkingarnar, sum ikki vóru ætlaðar at syngja. Tær skuldu lesast og lýsa kenslurnar hjá skaldinum sjálvum. Um ár 1900 vórðu føddir fleiri av okkara størstu rithøvundum. Poul F. Joensen í Sumba, William Heinesen og Jørgen-Frantz Jacobsen í Tórshavn, Christian Matras á Viðareiði, Heðin Brú í Skálavík og Martin Joensen í Sandvík.
Best síggja vit ta broyttu tíðina aftur í yrkingasøvnum, sum nú komu út. Tær eldru yrkingarnar høvdu rím og eitt fast snið. Tann fría nútíðaryrkingin er heilt øðrvísi. Nú sleppur hugurin at reika og fara út um vanlig mørk, og yrkjaring roynir at seta myndir saman til eina sterka, persónliga kenslu. Her kunnu nevnast nýskapandi yrkjarar sum til dømis Jóanes Nielsen, Rói Patursson, Guðrið Helmsdal og Steinbjørn B. Jacobsen.
Føroyskir miðlar[rætta | rætta wikitekst]
Fjølmiðlarnir hava fingið stóran týdning í okkara mentan. Í 1959 kom Útvarp Føroya aftur at bløðunum, og í 1984 fór Sjónvarp Føroya at senda. Fjølmiðlarnir bera tíðindi og lýsa viðurskifti í okkara samfelagi. Nú eru eisini teldurnar komnar, og nú sita ung og børn og leggja sínar tankar út á netið, siga frá um seg sjálv og koma í samband við allan heimin. Samstundis sita ungdómar og lurta eftir tónleiki úr øllum heimspørtum.


text:
Québec
Quebec (franskt: Québec, enskt: Quebec) er ein landslutur í Kanada við 8,0 mió íbúgvum. Í suðri hevur Quebec mark við USA, í norðri við Hudsonflógvan, í vestri við Ontario og eystri við St. Lawrenceflógvan og New Brunswick.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Í 1608 bygdi fraklendingurin Samuel de Champlain eina miðstøð fyri feldhandil við St. Lawrenceflógva. Indiánarnir kallaðu staðin Kébec. Hundrað ár seinni búðu 25.000 fraklendingar í Quebec. Meðan bretar ráddu har, gjørdist hesin franski landslutur týðandi handilsmiðdepil.
Stutt eftir at Jacques Cartier hevði gjørt rannsóknir í tí, sum nú er Quebec við St. Lawrenceá í Kanada, vóru nógvar royndir gjørdar at grunda eina niðursetubygd har. Í 1593 var fraklendingurin Samuel de Champlain við á rannsóknarferð í Kanada og kannaði alla St. Lawrenceánna heilt niðan undir Lachinefossin. Tá ið hann kom heim aftur til Fraklands, fekk hann Heindrik 4. kong (1553-1610) at fíggja eina rannsóknarferð, sum skuldi ætla um møguleikarnar at fáa fraklendingar at búseta seg fram við St. Lawrenceánni. Champlain fór av stað við 28 monnum, sigldi niðan eftir ánni, og bygdi eina handilsstøð í 1608, sum seinni gjørdist Quebec, fyrsti býur í Kanada. Hann helt fram at granska landið og varð verandi í Kanada ævi sína út. Í 1663, 28 ár eftir deyða hansara, gjørdist Quebec høvuðsstaður í Nýfraklandi.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
90 % av øllum kanadiarum, ið nú á døgum tala franskt, búgva í Quebec. Hóast lógin veitir kanadiarum, ið tala franskt, fullan rætt at nýta sítt egna mál, egnar lógir og at hava egna mentan, eru mangir quebecbúgvar, ið vilja loysa frá Kanada.
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]


text:
Lopra
Lopra er ein niðursetubygd í Suðuroynni, bygdin liggur 5 km sunnanfyri Vág. Fólkatalið var 86 við ársbyrjan 2014. Ein tunnil bindur bygdirnar Lopra og Sumba saman, sumbiartunnilin lat upp í 1997. Akrar er lítil bygd sum liggur 2 km eystanfyri Lopra. Lopra liggur í einum dali rundan um Lopransfjørð. Tá ein kemur koyrandi úr Vági til Lopra sæst toppurin av Beinisvørði daga undan Hestinum. Eitt spískt fjall í Lopra sum minnir um eina pyramidu eitur Kirvi, topppur eitur Kirviskállur. Fjallið sunnanfyri Lopra móti Økrum eitur Siglifelli. Beint áðrenn ein kemur til Lopra er ein vík sum eitur Kirrivík, hon verður eisini nevnd Ónavík. Úr Kirrivík er ein vegur gjørdur eitt petti vestureftir, hesin førir til Lopranseiði, tó ikki heilt vestur. Lopranseiði er sera vakurt og sermerkt stað á vestursíðuni av Suðuroynni. Har er eisini Lopransholmur. Útsýnið suðureftir móti Beinisvørði er einastandandi.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
- 1834 fyrsta búsetingin var í Lopra, tá bóndin Andreas Thomassen flutti sín bóndagarð frá Sumba til Lopra
- 1901 Hvalastøð varð gjørd í Lopra, hetta var tann fjórða í Føroyum
- 1908 Ein verksmiðja sum gjørdi leivdir av stórhvali til náttúru tøð varð tikin í nýtslu
- 1946 Stórhvalaveiða byrjaði aftur frá Lopra, eftir at onki virksemi hevur verið síðan 1940
- 1953 er talið av stórhvali minkað so nógv, at hvalastøðin varð stongd
- 1957 Felags skúli og kirkjubygningur fyri Lopra og Akrar varð vígdur
- 1981 Tað var borðað niður í 2178 metrar dýpd, og tey funnu lítlar nøgdir av gassi, men ikki nokk til at tað loysti seg
- 1991 Tað var sprongt fyri seinastu ferð í februar og hol varð komið ígjøgnum fjallið úr Lopra til Sumbiar, tunnilin var tó ikki tikin alment í nýtslu fyrr enn í 1997.
- 1996 Í juli varð aftur farið at bora í Ónavík, nærhendis Lopra, og hesaferð varð borað niður í 3558 m uttan at olja varð funnin, men úrslitini vóru virðismikil í sambandi við oljuleiting úti á havinum
- 1997 Í desember lat Sumbiartunnilin upp. Ein kelda var funnin tá tunnilin var gjørdur. Seinni fingu øll hús í Sumbiar kommunu vatn frá kelduni. Ein krani var settur upp á kaiini í Lopra, og har koma fólk ymsastaðni frá at fáa sær reint kelduvatn. Vágbingar nevna vatnið Lopransvatn.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
Akrar | Lopra | Sumba | Víkarbyrgi


text:
Nikæno-konstantinopolitanska trúarjáttanin
Nikæno-konstantinopolitanska trúarjáttanin verður eisini kallað 2. trúarjáttan (latín: symbolum Nicaenum). Hon er ein av teimum 5 játtanarritunum í føroysku fólkakirkjuni.
Heitið sipar til, at orðaljóðið er eitt úrslit av kirkjufundunum í Nicea í 325 og í Konstantinopel í 381. Hon er soleiðis ein fornkirkjulig trúarjáttan. Nikæno-konstantinopolitanska trúarjáttanin verður stundum brúkt í guðstænastuni í føroysku fólkakirkjuni, hóast apostólska trúarjáttanin er tann vanligara.
Stundum verður byrjað við at avnokta alt tað ónda, men tað er ikki partur av sjálvari trúarjáttanini.
Nikæno-konstantinopolitanska trúarjáttanin greinar læruna eitt sindur gjøllari enn apostólska trúarjáttanin. Ein týðandi munur er tó, at hon aftur at teimum trimum liðunum, ið samsvara við tríeindina, hevur fingið ein fjórða lið um dópin.
- Eg trúgvi á ein Gud, hin alvalda Faðir, sum hevur skapað himmal og jørð, allar sjónligar og ósjónligar lutir.
- Og á ein Harra, Jesus Krist, Guds einborna son, sum er føddur av Faðirinum fyri upphav tíðarinnar, Gud av Gudi, ljós av ljósi, sannur Gud av sonnum Gudi, føddur, ikki skapaður, av somu veru sum Faðirin, ið alt hevur skapað, sum fyri okkum menniskju og frelsu okkara er komin niður av himni og er vorðin hold við Heilagum Anda av Mariu moy, sum eisini okkara vegna er krossfestur undir Pontiusi Pilatusi, píndur og jarðaður. Triðja dagin risin upp samsvarandi Skriftunum og farin til himmals, situr við Faðirsins høgru hond og skal koma aftur í dýrd at døma livandi og deyð, og á ríki hansara skal eingin endi vera.
- Og á Heilagan Anda, Harran og lívgevaran, sum gongur út frá Faðirinum og Soninum, sum saman við Faðir og Soni verður tilbiðin og dýrmettur, og sum hevur talað við profetunum. Og á eina heilaga almenna og ápostólska kirkju.
- Eg játti ein dóp til fyrigevingar syndanna og vænti uppreisn teirra deyðu og lívið í komandi heimi. Amen.
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
Trúarjáttan føroysku fólkakirkjunnar, Føroyskt kirkjumál, 2000


text:
Hvørjum man tykja vakurt hjá sær
1. Hvørjum man tykja vakurt hjá sær,
vakrast í Føroyum tykir mær.
Niðurlag:
Tað er so vakurt,
so vakurt í Føroyum at búgva.
2. Føroyar, mín móðir, víst ert tú fríð
í grønum stakki um summartíð.
3. Tá kvøld og morgun á vinahátt
blídliga heilsast um miðju nátt.
4. Og havið, troytt av at berjast við teg,
við tínar føtur hvílir seg.
5. Føroyar, mín móðir, víst ert tú prúð,
tá ið tú klæðist í vetrarskrúð.
6. Víst ert tú, móðir, føgur og fín,
klædd í hitt skínandi hvíta lín.
7. Tá glampar á himli stjørnulind,
norðlýsið blaktrar um fjallatind.
8. Uppal tíni børn sum móðir rætt,
lat tey ei bregða burtur úr ætt.
9. Gev teimum Tróndar skarpa vit,
men Sigmunds bjarta hjartalit!
10. Gev teimum tolgóða, sterka sál,
gev teimum Sverris vilja sum stál.


text:
2. dagur á Football Festival
Í dag er annar dagur á fótbóltsfestival í Århus. Øll lið okkara hava verið í action, og seinnapartin hava Dreingir U14 verið á Tivoli.
Innleiðandi umførini hjá dreingjum U16 eru liðug nú. Áðrenn síðsta umfarið høvdu vit møguleikan at vinna okkum sess í semifinalunum, men hetta miseydnaðist hóast vit heilt víst ikki vóru verri enn mótstøðuliðið. Vit taptu tó 2-0 og endaðu harvið á 3. plássi í okkara bólkið. Í morgin spæla vit 1. umfar um plassering 5 til 8. Við sigrið verður síðsti dysturin um 5. og 6. pláss.
Gentur U15 hava spælt sín annan dyst í dag. Úrslitið var hesu ferð nógv betur, og vit taptu við bert einum málið, ið hinar skoraðu uppá brotspark.
Dreingir U14 1 megnaðu ikki at venda gongdini eftir 3-1 tapið í seinna dystinum í gjár. Móti einum sterkum HB/B36 liðið, "Føroya Mix", taptu teir 5-0. Við tveimum dystum eftir, báðir í morgin, kunnu teir enda alt frá nummar 2 til 5.
Dreingir U14 2 hava ikki havt tað lætt í sinum bólkið. Allir tríggir dystirnir hava verið stórtap. Í morgin er bert ein dystur - teir fáa eitt frí-umfar. Sum skilst er lagið tó gott, og dreingirnir hugna sær í góða veðrinum.


text:
Västerbottens län
Västerbottens län er ein sýsla í Svøríki. Í norðri hevur Västerbottens län mark við Norrbottens län og í suðri við Västernorrlands län og Jämtlands län. Høvuðsstaðurin í Västerbottens län er Umeå.
Västerbottens län hevur umleið 261 112 íbúgvar (2013)[1] og eina vídd við 58 872,2 km².
Kommunur[rætta | rætta wikitekst]
- Bjurholms kommuna
- Dorotea kommuna
- Lycksele kommuna
- Malå kommuna
- Nordmalings kommuna
- Norsjö kommuna
- Robertsfors kommuna
- Skellefteå kommuna
- Sorsele kommuna
- Storumans kommuna
- Umeå kommuna
- Vilhelmina kommuna
- Vindelns kommuna
- Vännäs kommuna
- Åsele kommuna
Keldur[rætta | rætta wikitekst]


text:
Geysir
Geysir liggur ikki so langt frá Reykjavík, og er eitt sera væl vitjað útferðarmál í Íslandi. Geysir er ein av teimum kendastu heitu keldunum í Íslandi, sum hevur goyst síðan 1300 talið. Men í dag er tað bert møguligt at fáa kelduna at goysa, um sápa verður latin niðurí. Men tá goysir eisini himmalhøgt, og ferðafólkini fáa tað at síggja, sum tey vildu. Grundin til, at summar av teimum heitu keldunum ikki goysa longur, er tí at fólk hava tveitt steinar og annað niður í opið, og hetta er í dag strangliga bannað. Annars eru avmarkingar at halda seg til, tá vitjað verður har, tí vandi er fyri at brenna seg av tí glóðheita vatninum, sum prutlar í hesum heitu keldunum. 100 metrar frá Geysir er Strokkur, sum eisini er ein kend goskelda, men hon er ikki so stór sum Geysir. Hon goysir tó enn av sær sjálvum, og gosið kemur 30 m upp í loft.


text:
Keltar
Keltar búðu í Evropa um 500 f.Kr. Keltar búsettu seg, sum tíðin leið, víða um í Evropa. Um 200 f.Kr. búsettu teir seg eisini í Lítlaásia, og hesir vórðu kallaðir galatar. Teir vóru fram úr kringir reiðmenn og góðir jarnsmiðir. Teir gjørdu vakrar skartgripir, sum til dømis gullarmbond og bringuprýði. Teir vóru óræddir og dugnaligir hermenn, og teimum dámdi væl bardaga og veitsluhald; vunnu teir sigur á fíggindanum, hátíðarhildu teir tað og ótu og drukku í fleiri dagar. Teir vóru eisini góðir listamenn, og enn eru mangir lutir til skjals, sum vísa, hvussu góðir metalsmiðir, teir vóru. Teir høvdu einki skriftmál, men løgdu sær søguna í geyma og bóru hana hann fram í kvæðum og frásagnum. Keltar búsettu seg í Gallia og pørtum av Spania, har teir bygdu bygdir og stór, vælvard verndarvirki uppi á heyggjum og høvdum. Keltar bygdu hervirki á heyggjum og høvdum og nýttu tey til ymiskt endamál, til dømis til verndarvirki, at flýggja í ella til goymslur. Nøkur vórðu sera væl gjørd og fullu væl inn í landslagið í Evropa. Keltisk fólk búsettu seg eisini í Stóra Bretlandi. Óskipaðu herdeildir teirra vóru ikki mentar at standa ímóti vælvandu rómversku herdeildunum.
Flestu keltar búðu í bygdum ella á bóndagørðum. Fólk búðu í smáum húsum. Eldstaðurin á miðjum gólvi vermdi, og har gjørdu tey mat og kókaðu vatn. Veggirnar vórðu av flættaðum greinum og leiri. Djórahúðir vórðu hongdar fyri dyrnar at líva fyri gjóstri. Hálmtekja lívdi fyri vindi og regni. Húsfólkið vav klæði, dyrkaði jørðina og gjørdi búnyttur.


text:
Elizabeth Taylor
Dame Elizabeth Rosamund Taylor (* 27. februar 1932 – † 23. mars 2011) var ein bretsk-amerikonsk sjónleikarinna. Hon var ein av kendastu sjónleikarum í heiminum og vann fleiri heiðurslønir fyri sítt virksemi sum sjónleikari, m.a. vann hon tvær ferðir heiðurslønina Academy Award for Best Actress, sum eisini er kent sum Oscar fyri bestu sjónleikarinnu. Hesar vann hon í 1960 fyri BUtterfield 8 og í 1966 fyri sín leiklut í Who's Afraid of Virginia Woolf?. Elizabeth Taylor varð fødd Onglandi, og búði í einum forstaði í ein útnyrðing av London saman við foreldrum og syskjum fyrstu sjey árini av lívi sínum. Í 1939 brast Seinni heimsbardagi á, og familjan flutti til USA at búgva. Bæði foreldrini hjá Elizabeth Taylor vóru úr USA, og tí fekk Elizabeth Taylor bæði bretskan og amerikanskan statsborgaraskap. Elizabeth Taylor gjørdi eitt stórt arbeiði og brúkti nógvan pening fyri at stuðla gransking í AIDS sjúkuni. Hon var við til at stovna National AIDS Research Foundation, sum var lagt saman við øðrum líkandi stovni og fekk síðan navni AmfAR, The Foundation for AIDS Research. Hon fekk ymiskan annan heiður, eitt nú: Presidential Citizens Medal, Legion of Honour, Jean Hersholt Humanitarian Award, AFI Life Achievement Award. Hon var tilnevnd sjeyndaplássi millum amerikanskar sjónleikarinnur á einum topp 50 lista, sum American Film Institute hevur gjørt.


text:
Trani
Trani (frøðiheiti - Grus grus) líkist hegra í vakstrarlag, men er nógv størri. Hann er mest gráur við svørtum barka og reyðum, berum skalla. Hann eigur um mesta partin av Evropa og Vesturásia. Í Føroyum er hann bara sæddur einar tríggjar ferðir. Trani er av allarklókastu fuglum. Stundum koma nógvir saman og stuttleika sær við at leika og dansa. Tá hava teir altíð ein standandi burturfrá, til at skimast eftir, um nakar vandi er á veg. Tí trani er sera varin fuglur og reiðrast helst har, sum fólk minst kemur. Men tamdur trani verður sera alskin við húsfólkið og eltir ofta eigarmannin sum hundur. Summstaðni hava teir trana til at sita hjá neytum, og teir siga, at tað dugir hann líka væl sum klókastu hundar.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
14. februar
14. februar er dagur 45 í árinum í gregorianska kalendaranum. 320 dagar eru eftir av árinum (321 dagar um skotár er).
Í dag er sankta Valentinus dagur.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1919 - Fólkasamgongan verður stovnað; Bolsjevikkar gera innrás í Estlandi.
- 1952 - Vetrar Olympiada byrjar í Oslo í Noregi.
- 1966 - Avstralia innførir decimalsskipanina.
- 1970 - Talvsamband Føroya varð stovnað.
- 1989 - Ayatollah Khomeini sendir út eina fatwa móti høvundinum Salman Rushdie.
- 2014 - Føroyski stuttfilmurin Vetrarmorgun, sum Sakaris Stórá úr Skopun hevur leikstjórnað, vann altjóða filmsvirðisløn á Berlin Filmfestivalinum 2014 í bólkinum GENERATION 14PLUS, virðislønin verður á enskum nevnd The Special Prize of the Generation 14plus International Jury og var á 2500 Evro (umleið 18.000 krónur). Ingun í Skrivarastovu framleiddi filmin, Mikael Blak og Hanus G. Johansen gjørdu tónleikin, høvuðsleiklutirnir spældu Armgarð Mortensen og Helena Heðinsdóttir.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 2015 - Kári á Rógvi (f. 1973)
- 1824 - Jens Christian Svabo (f. 1746).


text:
Lundar
Lundar (frøðiheiti: Fratercula) eru ein sjófuglaætt ið telur trý sløg, eitt í Atlantshavi: vanligur lundi (Fratercula arctica), og tvey í Kyrrahavi: hornalundi (Fratercula corniculata) og topplundi (Fratercula cirrhata).
Lundar eru umleið 35-40 cm til hæddar, við breiðum nevi, ið gerst sera litríkt í paringstíðini. Føðin er æti, sum lundin kavar eftir. Lundi verpur eittans eggið í lundaholuni, sum hann grevur út í svørðinum, nær við havið. Fjaðurhamurin er svartur, gráur ella hvítur, stundum við gulum fjaðrum í.


text:
Martin Luther King
Martin Luther King (15. januar 1929 - 4. apríl 1968) var føddur í Atlanta, Georgia í USA. Hann var prestur og gjørdist gitin fyri javnstøðu ímillum hvít og svørt. King var ávirkaður av Gandhi og fekk svartar amerikanarar at mótmæla friðarliga og virðiliga. Sjálvur var hann uppi í mongum mótmælisgongum og gjørdist tann navngitnasti og virðiligasti í borgararættindastríðnum. Hann varð myrdur í 1968, tað elvdi til harm og míkla vreiði, og órfriður brast á í 125 býum í USA.
King helt, at "the Founding Fathers" høvdu Bíbliuna, tann kristna moralin sum grundvøll, tá USA varð sett á stovn. Tí var tað, at hann vildi integrera sítt fólk í tað kapitalistiska Amerika. Hann sá tað góða við tí politisku skipanini í USA, sum hann segði bygdi á javnaðarhugsjónina í liberalismuni; hann sá møguleikar í at broyta skipanina innanfyri normarnar í tí amerikanska dreyminum.
King fekk Friðarheiðursløn Nobels í 1964, eftir at borgararættindarørslan hevði fingið "The Civil Rights Act 15" samtykt. Hendan talan hevur, av fleiri orsøkum, ógvuliga stóran týdning. Fyri tað fyrsta leggur hon stóran dent á búskapartrupulleikan, ikki bara í USA, men finst eisini at valdsbýtinum í heiminum sum heild. Fyri tað annað verður røðan hildin í Oslo, og verður tí send worldwide, og ikki einans í landsdekkandi amerikanskum sjónvarpi. Tað triðja, sum ger hana sera týdningarmikla í hesum høpi er, at hon verður av talsmonnum fyri brotástøði mett sum umskiftið í arbeiði Kings. Eftir hesa røðu halda teir, at hann skiftir fokus frá rasujavnað til fátækdømi. Vincent Gordon Harding, ein vinmaður Kings sigur, at King í 1966 hevði halgað teimum fátæku arbeiði sítt.


text:
Í morgin árini byrjar árliga Føroyarmeistarastevnan og Juniormeistarastevnan í svimjing, í Svimjihøllini í Gundadali frá kl 10:00. Til ber at fylgja við úrslitunum beinleiðis her á livetiming.dk, og Kringvarp Føroya sendur so sjónvarp frá finalunum um kvøldið, í annaðkvøld forskotið kl 21:10, og so annars beinleiðis frá kl 17, leygardagin og sunnudagin.
Olympiski eldurin varð í morgun tendraður har suðuri í Olympia, og síðani givin grikska heimsmeistaranum í svimjing á opnum vatni, Spyros Gianniotis, sum fyrsti rennari á 80-daga longu ferðini til London. Til ber at síggja hátíðarhaldið á Ustream, sum minnir ikki sørt um heldur drúgvu setanini á Rhodos á sinni :-)
Les meira t.d. her á Inside the Games


text:
Moderata samlingspartiet
Moderata samlingspartiet, oftast stytt til Moderaterna og í Svøríki eisini til M, er eitt liberalur-konservativur politiskur flokkur í Svøríki. Flokkurin er limur í Evropeiska Fólkaflokkinum. Frá 1952 til 1969 nevndi flokkurin seg Högerpartiet. Í 1969 broytti flokkurin navn til Moderata Samlingspartiet.
Flokkurin stendur á odda fyri Allians för Sverige, sum var eitt borgarligt alternavtiv til vinstrahallu stjórnina, áðrenn valið í Svøríki í 2006. Fýra mið-høgrasinnaðir flokkar slógu seg saman í eitt samstarv, og tað eydnaðist teimum at fáa stjórnarvaldið eftir ríksdagsvalið í 2006. Floksleiðarin, sum eisini er verandi forsætisráðharri í Svøríki er Fredrik Reinfeldt.
Innihaldsyvirlit
Evropa-Parlamentsval síðan 1995[rætta | rætta wikitekst]
Svøríkis forsetisráðharrar úr Moderaterna síðan 1904[rætta | rætta wikitekst]
- Christian Lundeberg (1905)
- Arvid Lindman (1906-1911)
- Carl Swartz (1917)
- Ernst Trygger (1923-1924)
- Arvid Lindman (1928-1930)
- Carl Bildt (1991-1994)
- Fredrik Reinfeldt (2006-)


text:
Bernard Longley
Bernard Longley (f. 5. apríl 1955 í Manchester), erkabiskupur í Birmingham, er kendur sum ein sera virkin persónur innan altjóða kirkjuligt virksemi (økomeniskt arbeiði) og hevur sera góð viðurskifti við protestantisku kirkjuna og ymsar trúarbólkar í Bretlandi. Bænadikt pávi XVI hevur útnevnt Bernard Longley til nýggjan erkabiskup í rómverskkatólsku Kirkjakirkjuni. Erkabiskupurin hevur áður verið hjálparbiskupur hjá katólska erkabiskupinum í Westminster. Hann avloysir Vincent Nichols sum erkabiskup í Birmingham. Fyrr í 2009 varð Nichols settur í embæti sum kardinalur í Westminster fyri Murphy O’Connor. Westminster er hægsta fyrisætið hjá katólsku kirkjuni í Onglandi og Wales.


text:
Svartisvanur
Tann svarti svanin (latín Cygnus atratus) er av dunnuættini. Tann svarti svanin hoyrir ikki heima í evropeiska fuglaheiminum, men hann hevur álíkavæl klára at búsett seg í fleiri londum, millum annað í Týsklandi og í Stóra Bretlandi. Eisini eru svartir svanar sæddir um alt Danmark seinnu árini. Tá evropear komu til Avstralia á fyrsta sinni, sóu teir ein bólk av svørtum svanum. Hetta var ongantíð sæð fyrr av evropeum, tí í okkara hugaheimi er ein svanur hvítur. Hann er eisini innfluttur til Nýsælands. Tann svarti steggin er vanliga sótsvartur, hevur svørt bein og eitt reytt nev. Honin er eitt sindur minni og hevur eitt nev sum ikki er líka reytt sum hjá steggjanum. Ungarnir eru grábrúnir og hava grátt nev.
Í m.a. 2014 sóu fólk á Skála ein svartan svana við Prestá. Ikki er greitt hvussu leingi hann hevur verið í Føroyum, og um hann hevur fylgi av fleiri svørtum svanum. Tað er sera sjáldsamt at síggja tann svarta svanan í Føroyum.
Fuglabókin[rætta | rætta wikitekst]
Stundum ala teir hann í dýragørðum í Evropa, og í einum landsynningsstormi var ein komin í túnið í Sørvági kanska úr Onglandi. Hann var spakur og sera vakur. Størstu veingjafjaðrarnar vóru hvítar; annars var hann svartur, uttan nevið, sum var fagurt reytt við einari hvítari rond tvørturum. Fjaðrarnar omaná lagaðu seg í vøkrum bylgjum tvørtur. eftir veingjunum og bakinum. Hann varð sleptur á Leitisvatn og livdi har í nøkur ár. Sera fólkaalskin var hann, kom stundum tætt til fólk og fylgdist so við teimum. Mong kendu tað sum ein sakn, tá ið hann var deyður [1].
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951


text:
Landslið
HSF hevur miðvísar ætlanir við landsliðum og arbeiðir í løtuni við hesum landsliðum:
A-landslið (kvinnur og menn)
U-18 landslið (kvinnur og menn)
U-15 landslið (gentur og dreingir)
Á sumri 2010 varð heildarætlan gjørd fyri regluligum savningum og venjingum hjá bæði A landsliðunum og U-liðunum. Grundleggjandi er talan um 4 savningar/venjingar, sum ganga yvir tveir dagar og so tvær testir, ein um árskiftið og ein um mánaðarskifti mai-juni. Ætlanin skal skiljast sum eitt minstamark fyri venjingum, tá ið vant verður upp til dystir ella kappingar, verður sjálvandi vant meira. Viðvíkjandi altjóða luttøkum er at siga, at HSF arbeiðir miðvíst við hesum.
Venjingarnar hjá A-landsliðnum hjá monnum og kvinnum eru somu dagar og næsta árið eru á síggja á HSF Kalendarin


text:
23. desember
23. desember er dagur 357 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 358 um skotár er). 8 dagar eru eftir av árinum. Dagurin kallast eisini tollaksmessa.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1913 - 19 menn úr Norðoyggjum sjólátast við trimum bátum – ein úr Kunoy, ein av Skarði og ein úr Norðdepli. Hendingin ger, at Skarðs bygd á Kunoynni nøkur ár seinni avtoftast. Tíggju dagar frammanundan gekk ein svínoyarbátur burtur. Tilsaman fórust 25 menn teir báðir vannlukkudagarnir í desember 2013, og eftir teir sótu 15 einkjur og 39 børn vóru faðirloysingar.


text:
Landsskjalasavnið Faroese National Archives
Postboks 1155
FO-110 Tórshavn
T-postur: fararch@savn.fo
Tlf: +298 340 500
Seinast dagført: 05-02-2015
Hetta er ein heimasíða hjá Landsskjalasavninum.
Á hesi heimasíðu er ymiskt tilfar um føroyska søgu, og til ber at taka tilfarið niður av heimasíðuni.
Tað er loyvt at nýta tilfar av hesi heimasíðu, tá ið víst verður til uppruna, tvs. hvaðani tilfarið stavar.
Savnindi eru løgd undir evnisbólkar. Tó liggja kirkjubøkur og fólkateljingar fyri seg. Til ber eisini at finna skjølini ígjøgnum leitiskipanina.
Thursday 26-02-2015 14:52
Týsdagin 3. mars og mikudagin 4. mars er lesistova... les meira
Monday 02-03-2015 15:23
les meira


text:
Illinois
Illinois (alment enskt heiti: State of Illinois) er lutstatur í Sambandsríki Amerika við umleið 12,8 mió. íbúgvum. Í norðri hevur hann mark við Wisconsin, í suðuri við Kentucky, í eystri við Indiana og í vestri við Iowa og Missouri. Springfield er høvuðsstaðurin, og størsti býurin er Chicago. Í desember 1818 bleiv Illinois lutstatur í USA.
Fjørutiundi forsetin, Ronald Reagan (1911-2004), Republikanski Flokkurin, var føddur í Illinois.
Eyknevni hansara er Graslendisstaturin (enskt: The Prairie State).
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Indiánarnir[rætta | rætta wikitekst]
Í Illinois vórðu í 1200-1400 bygdir stórir býir og andaligir miðdeplar fram við Mississippiá. Tann týdningarmesti varð bygdur í Cahokia í St. Clair County. Tað, sum eyðkendi búsetningarnar fram við Mississippiá í Suðurillinois, var allir ferhyrntu heyggjarnir, ið vóru flatir omaná og vórðu seinni brúktir sum grundir undir templum og húsum hjá tignarligum monnum. Heyggjarnir stóðu á víðum, innigirdum vøllum ella fram við breiðum vegum. Fjølbygdasta búsetingin var Cahokia í Suðurillinois, har fleiri enn 100 heyggjar vóru. Moldin til heyggjarnar varð borin í kurvum. Gággur og aðrar skeljar vórðu brotnar og eltar upp í leirin, so at hann skuldi verða sterkari.
Samfelagsskipanina í Cahokia vita vit einki um, men helst var tað høvdingadømi, og fólkið dýrkaði høvdingarnar sum gudar. Grivnar eru út nakrar prýðiligar høvdingagravir: ein høvdingur fekk 20.000 perlur við sær í grøvina, og líkini uttan um hann vísa, at alt húskið og tænararnir vórðu grivin við honum.
Flestu fólk í Suðurillinois vóru bøndur. Tey búðu í leirklíndum húsum av flættaðum greinum, sum stóðu uttan um heyggjarnar og í bygdum fram við ánni, har fruktabesta jørðin var. Bøndurnir dyrkaðu mais, bønir og grasker - moldin varð loyst við hakkara. Bøndur veiddu eisini hjørt við ørv og boga.
Við hvørt hús varð djúpt hol grivið í jørðina, har ið meginparturin av matinum varð goymdur. Grøðin, sum leyp, varð borin inn í býin og skift ímillum embætisfólk og handverkarar, ella hon varð latin fremmandum handilsmonnum í býti við mariuglas, kopar og skeljar. Hvørt húski gjørdi sær búnyttur og amboð til egna nýtslu og at selja.
-
Henda pipan er úr Cahokia, Illinois.
-
-
Størsti heyggjurin var Monks Mound (omanfyri), stíviliga 30 m. høgur.