text:
Kalmarsamveldið
Kalmarsamveldið (Danskt/Norskt/Svenskt: Kalmarunionen)
Tann hendingin, sum fór fram í svenska býnum Kalmar um miðjan juni 1397, hevði drúgvar fyritreytir í norðurlendskari søgu og norðurlendskum politikki – í øllum trimum ríkjunum.
Tá ið Hákun 6. Magnusson av Noregi í 1355 gjørdist myndugur, var Noregs ríki ikki tað, tað einaferð hevði verið. Svenskir aðalsmenn, ofta giftir inn í norskar stórættir, og danskir kirkjumenn mannaðu nú ríkisráðið. Noreg og Svøríki komu aftur undir sama kong, beint ímóti einum sáttmála frá 1343. Svenskir stórmenn settu Eirik Magnusson frá sum kong, og í 1362 varð Hákun 6. av Noregi valdur til kong av Svøríki eisini. Tey politisku viðurskiftini í Svøríki vóru ógvuliga ótrygg. Saman við teimum týsku hansastøðunum høvdu sviar verið í kríggi móti danska konginum Valdemar Atterdag, men fóru so knappliga í part við danakongi móti týskarunum.
Kalmar-fundurin hevði eisini eina persónliga bakgrund. Ein partur av friðinum millum Valdemar kong og teir svensku stórmenninar var, at Valdemar í 1363 læt 10 ára gomlu dóttur sína Margretu giftast við Hákuni 6., sum var 23 ára gamal. Við hesum politiska hjúnalag vónaði Valdemar kongur at fáa í lag eina samgongu móti týskarunum, sum, tá ið hann tók við sum kongur, áttu tað mesta av Danmark sum veð. Men stutt eftir var Hákun 6. settur frá sum kongur í Svøríki, og ein týskur maður, Albrecht av Mecklenburg, varð tikin til kong.
Hákun 6. átti ein son í hjúnalagnum við Margretu Valdimarsdóttur. Hann æt Ólavur Hákunarson. Í 1376 bar Margreta so í bandi, at hann arvaði Danmarkar ríki eftir abba sín Valdemar, sum var deyður árið fyri. Tá ið faðir hansara Hákun 6. doyði í Oslo í 1380, 40 ára gamal, arvaði hin 10 ára gamli junkarin Ólavur Noregs ríki aftur-at – við øllum skattlondunum fyri vestan: Orknoyum, Hetlandi, Føroyum, Íslandi og Grønlandi. Móðir hansara sat einkja 27 ára gomul.
Men Ólavur Hákunarson doyði longu í 1387, 17 ára gamal. Eftir arvareglunum skuldi tá sonur Albrecht av Mecklenburg og sonur eldru systur Margretu havt arvað krúnuna. Harvið hevði valdstøða Margretu verið burtur. Men hon stóð nú so sterk, at bæði verðsligir og kirkjuligir harrar, fyrst í Danmark og síðan í Noregi, valdu hana til  >. Til arving eftir seg, sum í grundini ikki var drotning uttan tað, at hon hevði verið gift við einum norskum kongi, setti hon systursonin Eirik av Pommern, sum eftir fornum siði varð tikin til kong á Oyrartingi í Noregi í 1389. Tvey ár seinni fekk Margreta Svøríki afturat, tá ið sviar settu Albrecht frá og buðu henni valdið. Veturin 1395-1396 varð Eirikur valdur til kong á teimum donsku landstingunum, og sama summarið tóku sviar hann til kong á stórmannafundi í Uppsala. Eirikur av Pommern ráddi tá yvir trimum ríkjum.
Tá ið Eirikur varð myndugur í 1397, stevndi Margreta umboðsmonnum fyri ríkisráðini í øllum trimum ríkjunum til fundar í svenska býnum Kalmar til krýningarhátíðarhald. Í tí sambandi varð hitt sonevnda Kalmarsamveldið til.
Tey trý norðurlendsku ríkini skuldu hava felags kong. Eitt pergamentsbræv váttar hesa avgerð. Brævið ber innsiglini hjá 67 norðurlendskum aðalsmonnum. Frá hesum fundi er eisini eitt annað skjal, tað sonevnda samveldisbrævið, skrivað á pappír og við bara 10 stórmannainnsiglum, sum ikki hanga undir skjalinum, sum diplomatariskur siður var, men eru trýst inn á pappírið. Hetta er fyrsta almenna skjal í Norðurlondum, sum er skrivað á pappír. Eftir innihaldinum at døma er tað ein stevnuskrá fyri eitt samveldi: ríkini skuldu hava felags kong, felags uttanríkispolitikk og halda frið sínámillum, men annars stýrast eftir egnum lógum.
Millum søgumenn hevur verið nógv kjak um hetta skjal; men í dag verður yvirhøvur hildið, at talan er um eitt frumrit (og tí er tað skrivað á pappír) til ein samveldissáttmála, soleiðis sum umboðsmennininir fyri ríkisráðini vildu hava hann, og sum gav teimum tað veruliga valdið í ríkjunum, hóast tey høvdu kong í felag, meðan Margreta vildi hava sterkt kongsvald. Men tá ið hon ikki fekk trýst hesa ætlan ígjøgnum, eru hesar samráðingar helst endaðar. Men alla samveldistíðina hómast ein spenningur millum hesar báðar politisku uppfatanir og hesi bæði áhugamál: aðalsvald ella sterkt kongsvald.
Meðan Noreg við Vesturhavsoyggjunum var saman við Danmark til 1814, fór Svøríki longu í 1446 úr samveldinum, og danskar royndir at fáa sviar uppí aftur, t.d. hjá Kristiani 2. árini 1520-1523, miseydnaðust.
Tær einastu slintrurnar, sum eftir eru av hesum stórt ætlaða samveldi, eru Føroyar og Grønland. Eftir sita bara teir, sum ikki vóru hjá.


c: text/html

text:
Magn
Magn er føroysk fyritøka, eitt orkufelag, sum selur bensin, olju og aðrar oljuúrdráttir til privat og vinnukundar í Føroyum. Høvuðsskrivstovan hjá Magn er á Viðarnesi í Havn, og deildarskrivstovur eru í Klaksvík og á Tvøroyri. Í 2011 starvaðust 140 fólk hjá Magn, tað svaraði til 84 ársverk. Magn hevði tá 11 støðir kring landið og 14 tangabilar sum koyra olju til skip, virkir og húsarhald í Føroyum.
Innihaldsyvirlit
Søgan[rætta | rætta wikitekst]
Søgan hjá Magn byrjaði í 1925, tá Christian Holm Jacobsen byrjaði sítt virksemi sum Shell-umboð í Føroyum. Hann tók kappingina upp við Det Danske Petroleums Aktieselskab, DDPA, sum frammanundan var umboðað í Føroyum, og sum seinni bleiv til Esso. Fyrstu árini vóru tunnur við olju skipaðar upp á Shellbrúnna, sum nú liggur undir Vestaru Bryggjua. Fyrst í 1930-árunum varð útbygt við oljutangum á Viðarnesi og aðrastaðni í landinum. Krígsárini var Føroyar sum kunnugt avskorið frá Danmark, sum varð hersett av týskarum, og tí gjørdist Shell einasti veitari av olju í Føroyum, teir veittu eisini olju til kundarnar hjá DDPA hetta tíðarskeiðið. Tað var Ministry of Fuel í London, sum tryggjaði føroyingum olju. Christian Holm Jacobsen gavst sum umboð fyri Shell í 1953, og tá bleiv felagið umskipað og fór undir Dansk Shell A/S. Nýggjur stjóri gjørdist Conrad Joensen, sum sat í stjórasessinum til Hjarnar Djurhuus tók yvir í 1969. Haakon Djurhuus tók við stjórastarvinum í 1997. 29. mai 2007 bleiv Shell Føroyar selt úr Shell Group til P/F Fonns. Felagið skifti navn til P/F Føroya Hedda, men helt annars fram við virkseminum sum Shell-umboð í Føroyum. 1. oktobur 2007 var aftur stjóraskifti, tá Hendrik Egholm tók við starvinum.
1. apríl 2009 skifti felagið navn frá P/F Føroya Hedda til P/F Magn, men eins og áður var felagið framhaldandi einaumboð av Shell vørum í Føroyum. Í mai 2009 varð Magn enn eina ferð selt. Hesa ferð til Hedda Eigarhaldsfelag.[1]
Magn-støðir[rætta | rætta wikitekst]
Fyrsta støðin hjá Magn, sum tá nevndist Shell, læt upp á Frælsinum í Havn ólavsøkuaftan 1970. Magn hevur bensinstøðir við handlum á hesum støðum: Saltangará, Tórshavn, Ringvegurin og Tórshavn, Frælsið, Gøtudalur, Klaksvík, við Streymin, Vestmanna, Miðvágur, Trongisvágur, Vágur og Sandur.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
FT Net umsitur rakstur og menning av nærum øllum útbúnaði á fjarskiftisøkinum í Suðuroynni.
Spennandi uppgávurnar hjá deildini umfata m.a. rakstur og menning av tøkni og anleggum innan hesi øki:
- Breiðband (ADSL, VDSL og fipur)
- Fartelefon (GSM, 3G og LTE)
- Fastnettelefon (PSTN, ISDN og VoIP)
- Kaðalnet (Kopar og Fibur)
- Televarp (DVB-T)
- Kringvarp (FM og MB)
- Útvarp (FM og MB)
- Mastrar og antennur
Starvsinnihald
Tú verður partur av okkara vælvirkandi toymi, ið hevur ábyrgd av at røkja uppgávurnar á deildini, og fært ein gerandisdag í einum spennandi umhvørvi, har avbjóðandi uppgávur eru, bæði sjálvstøðugt og saman við dugnaligum starvsfeløgum. Góðir møguleikar eru fyri at menna teg persónliga og fakliga.
Førleikar og royndir hjá umsøkjarum
Dentur verður lagdur á at viðkomandi megnar at arbeiða sjálvstøðugt og í tøttum samanstarvi við onnur.
Umsøkjarin skal hava útbúgving sum elektrikari, radioteknikari/mekanikari, elektronikteknikari/mekanikari ella aðra viðkomandi útbúgving.
Umsøkjarin skal vera væl fyri til arbeiði á fjøllum og í mastrum.
Starvið verður lønt sambært sáttmála millum Føroya Arbeiðsgevarafelag og Starvsmannafelagið fyri Føroya Tele.
Umsókn
Umsókn við avrit av prógvum, ummælum og C.V. skulu vera Føroya Tele í hendi í seinasta lagi mikudagin 18. januar 2017 kl. 12.00.
Umsóknin kann sendast við telduposti til:
Starvsfólkadeildina á umsokn@ft.fo
ella til:
Føroya Tele
Att: Starvsfólkadeildin
Postsmoga 27
110 Tórshavn
Nærri fæst at vita um starvið við at venda sær til Bjarna Johansen, bólkaleiðara, á telefon 243624 ella á bjjo@ft.fo


text:
GPS
GPS (stytting fyr Global Positioning System) er ein skipan, sum kann staðseta støð á jørðini við fylgisveinum. Yvir tredivu fylgisveinar eru í ringrás kring jørðina. Ein GPS-móttakari er eitt tól, sum kann rokna frástøðuna til fylgisveinar. Um GPS-móttakarin fær frástøðuna til 3 fylgisveinar, kann hann rokna positiónina á jararyvirflatanum. Um móttakarin fær frástøðuna frá 4 fylgisveinum, kann hann eisini rokna hæddina. Mest vanligu nýtsluøkini fyri GPS’arar er í skipum, bátum og bilum. GPS-móttakarin hevur ymisk kort, soleiðis at tú altíð sært, hvar tú ert. Í nøkrum GPS-móttakarum til bilar kanst tú eisini hoyra eina rødd, sum sigur tær, hvussu tú skalt koyra fyri at koma til tað staðið, sum tú hevur sligið inn á tólið.


text:
Heimablídni
Ein liður í arbeiðinum at menna Føroyar sum ferðamál er at kunna bjóða góðan føroyskan mat – eisini á útoyggj og í smábygdum. Somuleiðis er tað forkunnugt og spennandi fyri útlendsk ferðafólk at sleppa heim til føroyingar at vitja.
Samstundis hevur tað ofta verðið ført fram, at tað kann verða trupult hjá ferðafólki at finna støð, sum bjóða føroyskan mat – kanska serliga á útoyggj.
Heilsufrøðiliga Starvsstovan hevur gjørt eina vegleiðing um virkan og borðreiðing av mati í privata húsarhaldinum ætlað ferðafólkum. Við hesi vegleiðingini um heimablídni liggur væl fyri at menna hetta tilboð víðari.
Vegleiðing um heimablídni loyvir fólkum at borðreiða fyri ferðafólkum í privata húsarhaldinum. Heimablídni er skilmarkað sum virksemi, ið ikki skal góðkennast, og ikki er undir eftirliti av Heilsufrøðiligu starvsstovuni.
Yvirskipað kann sigast, at maturin skal verða virkaður í privata køkinum, og etin í privata køkinum ella hølum, sum náttúrliga eru knýtt at køkinum – t.d. í stovuni.


text:
Elvis vann allan heimin, men alt varð tikið frá honum
Skrivað hevur John William Joensen 08.01.2017 - 00:38
Tann 8. Januar 1935, varð Elvis Aaron Presley, borin í heim og hóast hann einans gjørdist 42 ára gamal, er hann framvegis eitt tað kendasta navnið í heims tónleikasøguni.
Skrivar tú navnið á kenda fótbóltsleikaranum, Lionel Messi, í leitiskipanina hjá Google finnur leitiskipanin um leið 35 mió. ymisk greinar ella úrslit. Og hóast tað í ár verða 40 ár síðan Elvis Presley doyði finna leitimaskinaurnar hjá Google framvegis umleið 31 mió. ymiskar greinar ella úrslit um Rock legenduna.
Elvis livid øll árini í tøttum sambandi við ein lítan skara av familu og vinmonnum, sum fylgdi honum og búðu saman við honum øll árini frá byrjan til endan. Líverjar og hansara nærmastu hjálparfólk, vóru øll familja ella barndóms- og skúlavinir.
20 ár eftir deyða hansara hittust nakrir av vinmonnunum, sum hvønn dag livdu tætt saman við Elvis, aftur at hugleiða um árini saman við einum av flottasta, vakrasta og evnaríkasta sangara og sangtulkara í nýggjari tíð.
Teir fortelja um tey fyrstu góðu og eydnuríku árini. Um hvussu stórt trýst varð lagt á Elvis og eisini tey seinastu árini við misbrúki av heilivági og rúsevnum, sum tóku alla lívsorku og førleikar frá manninum, sum so mong elskaðu.
Si her


text:
Steppuveðurlag
Steppuveðurlag er bæði í heitum og køldum økjum. Turkurin og ikki hitin er avgerandi fyri veðurlagið og vøksturin. Vakstrarøkið í hesum veðurlagnum verður nevnt steppur. Her veksur ymiskt gras, leykir og fleiri runnar, men her er alt ov turt hjá høgum trøum, ið krevja nógv vatn fyri at vaksa. Hóast veðurlagið er turt, eru mong av heimsins týdningarmestu landbúnaðarøkjum og beitilendum í økjum, sum hava steppuveðurlag. Orsøkin er, at vatn kann verða leitt út á turra, men fruktagóða lendið. Tilfarið í steppujørð er vanliga leyst jørðildi, sum vit nevna løssjørð, og sum er evnað úr fokdusti, og sortujørð, sum hevur svartan lit. Í USA og Kanada eita grassteppurnar preriur, og í Argentina eita tær pampas. Á leið 10 % av heimsins fólkum liva í økjum, sum einaferð vóru steppur.


text:
Søga 28: Hvussu Móses lítli varð bjargaður
SÆRT tú at tað lítla barnið grætur og heldur um fingurin á konuni? Tað er Móses. Veitst tú hvør tann fína konan er? Hon er prinsessa í Egyptalandi, dóttir sjálvan Farao.
Tá Móses var føddur, goymdi mamman hann inntil hann var tríggjar mánaðir gamal, fyri at egyptar ikki skuldu drepa hann. Men hon visti at Móses kanska fór at verða funnin. Nú skalt tú hoyra hvussu hon fekk bjargað honum.
Hon tók eina kurv og gjørdi hana so tætta at vatn ikki lak inn í hana. Síðan legði hon Móses í kurvina og setti hana í tað síða grasið við Niláarbakkan. Stórasystirin hjá Mósesi, Mirjam, skuldi standa eitt sindur burturfrá og vita hvat hendi.
Skjótt kom dóttir Farao oman til Nilánna at baða sær. Knappliga sá hon kurvina inni millum sevini. ’Fá mær hasa kurvina,’ segði hon við eina tænastugentu. Og tá prinsessan læt kurvina upp, lá eitt fitt lítið barn í henni! Móses lítli græt, og prinsessuni tókti so synd í honum. Hon helt ikki at hann skuldi drepast.
So kom Mirjam til. Tú sært hana á bílætinum. ’Skal eg finna eina ísraelitiska kvinnu, sum kann hava barnið á brósti fyri teg?’ segði Mirjam við dóttur Farao.
’Ja, ger tað,’ svaraði prinsessan.
Mirjam var kvik heim eftir mammu síni. Mamma Móses kom nú til prinsessuna, og prinsessan segði: ’Tak henda lítla dreingin og ansa mær eftir honum. Eg skal geva tær pengar afturfyri.’
Síðan hevði mamma Móses sín lítla drong hjá sær. Tá Móses var nóg gamal fór hon við honum til dóttur Farao, ið tók hann til sín, sum var hann hennara egni sonur. Soleiðis bar tað til at Móses vaks upp í húsinum hjá Farao.
2 Mósebók 2:1-10.


text:
12. desember
12. desember er dagur 346 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 347 um skotár er). 19 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 252 - Eqimachus verður tikin av døgum í Aleksandriu, tá ið Decius keisari ráddi.
- 1897 - Belo Horizonte, fyrsti planlagdi stórbýur í Brasil, verður settur á stovn.
- 1911 - Delhi tekur yvir frá Calcutta sum høvuðstaður India.
- 1918 - Estlenska flaggið verður vundið í stong fyri fyrstu ferð í Tallin.
- 1932 - Í sambandi við umbygging verður Haldarsvíkar kirkja endurvígd.
- 1941 - Seinni heimsbardagi: Bretland meldar kríggj ímóti Bulgaria. Ungarn og Romenia melda kríggj ímóti USA, og India meldar kríggj ímóti Japan.
- 1941 - Adolf Hitler boðar frá útrýming av jødum á fundi í Berlin.
- 1963 - Kenja fær fullveldi frá Bretlandi.
- 1964 - Forsætisráðharrin Jomo Kenyatta gerst fyrsti forseti Kenja.
- 1979 - Ímillum 300-600 fólk lata lív tá ein jarðskjálvti rakar Kolumbia og Ekvador.
- 1985 - Eitt flogfar brotlendir stutt aftaná fráferð í Nýfundlandi. Øll 256 umborð lata lív, harímillum vóru 236 floghermenn úr amerikanska herinum.
- 1991 - Russland fær fullveldi frá Sovjetsamveldinum.
- 2007 - Ólavur í Beiti setur Vágaportalin á stovn.
- 2012 - Norðurkorea eydnast at senda upp sín fyrsta fylgisvein (satelitt).
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1863 - Edvard Munch, norskur listmálari (d. 1944)
- 1915 - Frank Sinatra, amerikanskur sangari (d. 1998)
- 1940 - Dionne Warwick, amerikonsk sangarinna
- 1949 - Bill Nighy, enskur sjónleikari
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 2007 - Ike Turner, amerikanskur tónleikari (f. 1931)


text:
Barbara Holm 14.06.2014 (18:20)
Google Streetview til Føroya
Ein umboðsmaður fyri Google hevur vent sær til Dátueftirlitið í samband við, at ætlanir vóru hjá Google at koma til Føroyar at taka myndir til Google Streetview.
Vitjandi hjá Google fáa í næstum møguleikan at ferðast til Føroya á netinum, tá ið Google Streetview kemur til Føroya at avmyndað landið.
Dátueftirlitið skrivar í ársfrágreiðingini fyri 2013, at Google hevur vent sær til stovnin fyri at fáa til vega upplýsingar um hvørji atlit skulu takast, tá ið Google skal til Føroya at avmynda landið.
Myndatøkan fer fram soleiðis, at Google við bilum ferðast kring landið, og tekur myndir á almennum øki. Hesar myndir verða lagdar út á alnetið.


text:
Ekvador
Tjóðveldið Ekvador (upprunaheiti: República del Ecuador) er eitt land í Suðuramerika. Í norðri hevur Ekvador mark við Kolumbia, í vestri við Kyrrahav, og í suðri við Perú. Til Ekvador hoyra eisini Galapagosoyggjar, tær eru 1.000 km úti í Kyrrahavi. Fólkið í Ekvador er nógv blandað, tíggjundaparturin er hvítur, hitt eru mesitzar, blámenn og indiánar. Tó at hvítu eru so lítil partur av fólkinum, sita teir kortini við ræði, og stýrislagið er tað sama sum í hinum londunum í Suðuramerika.
Bruttotjóðarúrdrátturin fyri hvønn íbúgva: 3 300 USA dollarar (17 000 DDK) [1].
Innihaldsyvirlit
[rætta | rætta wikitekst]
Landið eitur eftir miðkringi, sum verður nevndur "ekvador" á fremmandum málum.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Áðrenn spaniólar komu[rætta | rætta wikitekst]
Í árinum 1400 e.Kr. tóku inkarnir landaøkið. Aymaraindiánar vórðu limaðir í stóra inkraríkið, Tawantinsuyo, sum í stórveldstíð síni rakk frá Kili í suðri til Ekvador í norðri. Politiski og samfelagsligi bygnaðurin hjá inkum og aymarum var sera líkur. Aymarar vóru einastu av mongum fólkasløgum, ið inkar tóku, ið varðveittu mál sítt og politiskan bygnað.
Spanska hertøkan[rætta | rætta wikitekst]
Tað, at evropearar funnu Ekvador, bar í sær spanska hertøku og harðan ágang á fólkið har. Í allari hjálandatíðini var ræði kirkjunnar ovurstórt. Kirkjan legði undir seg stór jarðarlendi og eisini indiánska arbeiðsmegi, og hon gekk undan í tøku av jørð. Sløk hundrað ár eftir, at spaniamenn komu til Ekvador, vóru 90 % av indiánska fólkinum deyð. Høvuðsatvoldin var sjúkur, ið evropearar bóru við sær, til dømis meslingar og pokur [2].
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Politiska støðan[rætta | rætta wikitekst]
Nógv umhvørvisstríðsfólk hava fingið deyðshóttanir og eru álopin av vápnaðum monnum, í nøkrum førum av vápnaðum herliðum. Tíðliga í 2008 bleiv ein bólkur handtikin og ákærdur fyri atsóknir og harðskap móti vápnaðu herliðunum, men øll vórðu seinni latin leys orsakað av vantandi prógvum.
Esther Landetta hevur verið oddakvinna í tveimum bólkum, sum stríðast fyri at verja áirnar Gala, Chiko, Tenguel og ánna Siete í Guayas-landspartinum við at skjalprógva og almannakunngera dálkingina av hesum áum [3]. Landetta er eisini limur av einum kvinnubólki fyri mannarættindi - Women Defenders of the Pachamama Front. Landetta, sum er leiðandi limur av tveimum felagsskapum, sum finnast at óregluligum minuvirksemi, ið hótta heilsuna og vinnumøguleikarnar hjá fólki á staðnum, hevur orsakað av deyðshóttanum verið noydd at goyma seg saman við børnum sínum.
Orsakað av hesum hava myndugleikar á staðnum byrjað kanningar av m.a. dálking, sum námsrakstur hevur havt á áirnar í apríl í 2008. Síðani tá hevur Landetta verið fyri grovum hóttanum og eini deyðshóttan 12. juli í 2008. Hon hevur søkt um almenna verju.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Ekvador er lítið land í Suðuramerika, og landslagið er ógvulig fjølbroytt. Á eini ferð bara 200 km. inni í landinum fert tú úr láglendinum við strondina, har nógv avfall er, upp í kalda hálendið í Andesfjøllum og oman aftur í tropiskar regnskógir eystan fyri fjøllini. Fram við strondini eru mýrar, har vaksa mangrovutrø, sum tola sjógv. Hetta gróðrarlendið gagnar fólkinum væl, úr mangrovutrøunum fæst viður til brenni og byggitilfar, og fiskur, krabbadýr og skeljafiskur, ið liva her, eru týdningarmikil føði hjá fólkinum.
Býir[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsstaðurin eitur Quito, hann er beint undir ekvator (miðkring), men av tí hann stendur so høgt, 2850 m. yvir havinum, kennist veðurlagið rættiliga svalligt. Í býnum møtast nýggja og gamla tíðin. Nógv av húsunum eru elligomul, og vegirnar eru krókutir og smalir, men har koyra bussar, bilar og sporvognar, og tey sum hava ráð hava somu hentleikar sum fólk á okkara leið. Størsta skipahavnin eitur Gayaquil, har verður meginparturin av tí, landið hevur at selja, fermdur.
Galapagosoyggjar[rætta | rætta wikitekst]
Langt úti (umleið 1000 km.) í vesturi í Kyrrahavi eigur Ekvador nakrar oyggjar, sum nevnast Galapagosoyggjar. Har er eitt so óføra stórt skjaldbøkuslag. Tær størstu kunnu viga upp í 500 kg., og summar verða 400 ára gamlar. Ovurhonds stóra skriðdjórið hevur verið illa fyri, tí sjófólk hevur havt hund, rottu og onnur djór við sær á Galapagosoyggjarnar, eystarlaga í Kyrrahavi. Hon er nú alfriðað. UNESCO hevur koyrt Galapagos á listan yvir støð í vanda fyri umhvørvisoyðilegging.
Gosfjøll[rætta | rætta wikitekst]
Í Ekvador eru fýra kendar gosfjallarøðir, sum allar eru partur í Andesfjøllum. Minst tíggju fjøll í hesum røðum goysa enn. Eitt hitt kendasta er Cotopaksifjall, tað er 5897 metrar høgt og er ímillum hægstu gosfjøll í heiminum. Seinast, tað goysti, var í 2010 [4].
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Ídnaður[rætta | rætta wikitekst]
Nógv olja og gass eru í Ekvador, og næstan helvtin av útflutningsvirðinum er av hesari vinnu.
Landbúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Fyrst í 1980-árunum bygdi búskapurin í Ekvador á tríggjar landbúnaðarvørur - kakao, kaffi og bananir. Nú er vinnuvegurin ikki so eintáttaður longur, men enn arbeiðir ein triðingur av fólkinum í landbúnaðinum.
Fiskiskapur[rætta | rætta wikitekst]
Fiskivinna er týðandi vinnuvegur, mest verður veitt av sardinum, rækjum og tunfiski. Rættiliga nýggj útflutningsvøra eru nývaksnar blómur, til dømis nelikar, rósur og statisur, ið verða fluttar út til Evropa og USA. Rækjur eru vorðnar týðandi útflutningsvøra, og stórar rækjualistøðir hava veitt túsundtals fólki arbeiði. Men vansin við alingini er, at hon fer illa við viðbrekna mangrovulendinum.
Panamahattur[rætta | rætta wikitekst]
Kendi panamahatturin hevur ongantíð verið gjørdur í Panama. Hann er úr Ekvador, men var í fyrstuni gjørdur sum søluvøra til Panama, av tí er navnið komið. Tríggjar mánaðir varir tað at gera ein fyrsta floks hatt [5].
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Fólkið kann býtast í tríggjar høvuðsflokkar - upprunaliga indiánska fólkið, efitkomarar hjá evropeiskum niðursetufólki og fólk av ymiskum uppruna (mestizar). Í seinni árunum hava teir lagt vegir um Suður- og Norðuramerika, og fleiri av hesum vegunum ganga um Ekvador. Annars er tað líka vanligt ella vanligari, at fólk í Ekvador ferðast við flogfari enn við bili ella toki.
Upprunafólkið[rætta | rætta wikitekst]
Upprunafólkið í Ekvador er indiánar. Nú eru fjarskotnir og fáir ættflokkar eftir, sum liva eins og fedrar teirra gjørdu.
Á skógunum á eystursíðuni á Andesfjøllunum livir eitt indiánafólk, sum kallast jivaroindiánar. Teir hava verið grummir av skapi, og hini indiánafólkini hava ræðst teir. Sum vápn brúktu teir blásirør og nálir við eitrandi oddi. Høvdini av teimum, teir drupu, turkaðu teir og viðgjørdu, so tey vóru sum stór dukkuhøvd, teyggjaðu tey so upp undir beltið sum sjónligt prógv um, hvat dugur var í manninum [6].
Í býnum Otavalo, høgt uppi í Andesfjøllum, býr tað indiánska fólkið, ið er eina best fyri í Suðuramerika. Otavaloar veva teppi, regnkápur, nevndar ponchoir, máttur og mangt annað, sum teir selja ferðafólki og flyta út til alt Evropa, USA og Suðuramerika. Eftirspuringurin eftir hesum vovnu vørum er so mikil, at nú verður nógv hópvirkað, og teir nýta tilgjørdan tráð, tilgjørt litevni og maskinvevar. Inntøkurnar hava við sær, at otavaloindiánarnir kunnu verja mentan sína og liva, sum teir hava gjørt leingi. Ferðafólki dámar so væl marknaðin í Otavalo, at hann nú er á øllum fimm torgunum í miðbýnum [7].
Átrúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Ekvador er eitt katólskt land, men hevur ikki altíð verið tað [8]. Hóast Ekvador er katólskt land, eru gamlir átrúnaðarsiðir ikki heilt gloymdir.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://snl.no/Ecuador/n%C3%A6ringsliv
- ↑ http://www.centerforabetterlife.com/eng/magazine/article_detail.lasso?id=100
- ↑ http://www.amnesty.org/en/library/asset/AMR28/002/2008/en/47763cbe-a1b0-11dd-aa42-d973b735d92e/amr280022008eng.pdf
- ↑ http://aktuelt.dev.mashema.com/grein/eldgos_i_ekvador_og_guatemala
- ↑ http://hubpages.com/hub/Panama-Hats
- ↑ http://www.head-hunter.com/jivaro.html
- ↑ http://gosouthamerica.about.com/cs/southamerica/a/EcuOtavalo.htm
- ↑ http://www.sim.org/index.php/country/EC


text:
Skrivstovur og rundvísingar
Tú ert hjartaliga vælkomin at fáa eina rundvísing á okkara skrivstovum og prentsmiðjum. Finn adressurnar og vita, nær rundvísingar eru.
Grikkaland
Watch Tower Bible and Tract Society
Kifisias 77
GR 151 24 MAROUSI
GREECE
+30 210 619 7630
Rundvísingar
Mánadag til fríggjadag
10.00, 11.30 og 14.30
Longd: 1 tími
Vert at vita
Bíbilskur lesnaður verður umsettur til grikskt, grikska blindskrift, grikskt teknmál og romanskt (bæði til dialektina, ið verður tosað norðanfyri í Grikkalandi, og hana, sum verður tosað sunnanfyri í Grikkalandi). Hevur umsjón við virkseminum hjá Jehova vitnum í Grikkalandi og í Kýpros.


text:
1915
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 12. januar - Amerikanska tingið fellur lógaruppskot, sum vil geva kvinnum atkvøðurætt.
- 13. januar - Jarðskjálvti í Avezzano í Italia hevur við sær at meir enn 29.000 fólk lata lív.
- 19. mars - Fyrsta myndin av gongustjørnuni Pluto verður tikin, men stjørnan verður ikki viðurkend sum gongustjørna fyrr enn árið 1930.
- 16. apríl - Tíðindablaði Norðlýsið byrjar virksemi sítt.
- 5. juni - Kvinnur fáa atkvøðurætt í Íslandi og í Danmark.
- 28. juli - USA hertekur Haiti, og heldur ræðinum til 1934.
- 10. desember - Ford akfar nummar 1 millión rullar av samlibandinum í Detroit, Michigan í Amerika.
- 25. desember - Jóla-vopnahvíld sigst at taka seg upp í millum enskar og týskar hermenn, sum spæla vinardyst í fótbólti á óhersettum øki.
Ókend dagseting[rætta | rætta wikitekst]
- Fyrsta stopp skiltið verður sett upp í Detroit, Michigan í Amerika.
List[rætta | rætta wikitekst]
Bókmentir[rætta | rætta wikitekst]
Die Verwandlung hjá Franz Kafka
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 19. oktober - Niels Elkær-Hansen, ríkisumboðsmaður í Føroyum 1954-1961. (d. 2007)
- 19. desember - Édith Piaf (d. 1963)


text:
1976
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1. apríl - Heimastýrið yvirtekur postverkið.
- 17. september - Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens fyri Fagurbókmentir verður latin Richard Long og fyri Yrkisbókmentir verður hon latin Óluva Skaale og Marius Johannesen.
- Norðskálatunnilin letur upp og gevur saman við Brúnni um Streymin vegasamband úr eystara parti av Eysturoynni og til Havnar.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 5. apríl - Tróndur Bogason, tónaskald
- 27. september - Francesco Totti, italskur fótbóltsleikari.
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 22. februar - Jákup í Jákupsstovu.
- 28. mai - Steffan Danielsen (f. 1922), málari í Nólsoy.
- 7. oktober - Sámal Petersen,. Løgtingsformaður, landsstýrismaður.


text:
07 Vestur byrjar og endar úti
ítróttur06-01-2017 - 17:41 - Jóanis Albert Nielsen
Fyrireikingarnar til eitt nýtt kappingarár eru í hæddini, og um góðar tveir mánaðar, sunnudagin 12. mars, fer EFFO-deildin 2017 av bakkastokki.
1. umfar í EFFO-deildini sær soleiðis út:
NSÍ - EB/Streymur
Víkingur - B36
KÍ - Skála
HB - 07 Vestur
TB/FCS/Royn - ÍF
Seinasta umfar í fyrru hálvu verður spælt fríggjadagin 23. juni, og byrjað verður aftur fríggjadagin 21. juli, tá Víkingur og ÍF spæla fyrsta dystin í seinnu hálvu. Hinir fýra dystirnir í 14. umfari verða spældir sunnudagin 23. juli.
15. umfar verður spælt á ólavsøku, og tá vera tað gomlu risarnir í føroyskum fótbólti, HB og KÍ, ið Ólavsøkudag bresta saman í Gundadali. Ólavsøkuaftan spæla fær B36 vitjan av 07 Vestur.
15. umfar
TB/FCS/Royn - Víkingur (27. juli)
ÍF - NSÍ (27. juli)
SKála - EB/Streymur (27. juli)
B36 - 07 Vestur (28. juli)
HB - KÍ (29. juli)
Kappingarárið 2017 verður drúgt. Seinasta umfar í EFFO-deildini er á skránni leygardagin 21. oktober, men har afturat skulu fimm umfør í kappingini um Løgmanssteypið spælast, umframt at føroyska A-landsliðið skal spæla seks HM-undankappingardystir í hesum árinum.
27. umfar í EFFO-deildini:
Víkingur - EB/Streymur
KÍ - NSÍ
HB - B36
TB/FCS/Royn - Skála
ÍF - 07 Vestur
Øll kappingin sæst her: EFFO-deildin 2017 / Leikskrá


text:
Orð og lag: Juno Larsson
Týtt: Kajfinn Hammer
1. Haldið áfram! – so ljóðar enn kallið frá Guð’,
haldið áfram til lyftisins strond.
Til Kána’an tú nært, um tú heldur Guðs boð,
væl leiddur av Guðs sterku hond.
Niðurlag: Hann almáts Guð er, Hann almáts Guð er,
sig, hví óttast tú tá hvar tað ber?
Hann víst er tær hjá,
sig, hví óttast tú tá,
tá Hann almáts, ja, almáts Guð er?
2. Eins og Ísrael hav fyri framman tú sært,
fyri aftan sært Farao’s her;
gakk tó framá í trúgv, einki forða kann Guð’,
tí Hann almáts, ja, almáts Guð er.
3. Tú av hita í oyðimørk tystandi ert,
tú knarrar um mótgongd og sút;
men tala til klettin sum Móses í trúgv,
og keldan so frísk floymir út!
4. Á, ein signaðan dag nátt er Himmalsins land,
hesi jørð brátt eg fara kann frá.
Eygað tekkir við longsli ta himmalsku strond,
so Guð hjálp mær í trúgv halda á.


text:
Orð: Hans Andrias Djurhuus
Lag: Tú sangst eitt so vakurt
Viðmerking: Yrktur í sambandi við tilboðið um heimastýri og blokkstuðul, sum føroyingar høvdu fingið frá donsku stjórnini í 1903 og sum í 1906 førdi til politiskt flokkabýti á løgtingi.
1. Sælt ljóðar eitt boð
yvir fjallbygdu strond:
Tak, føroyingur, sjálvur títt róður í hond!
Sýn øðrum, tú eigur tær treysti og mátt!
Vind skeiðanna seglið í húnar hátt!
2. Lat merkini blaktra – nú blæsur hann væl.
Fram frímenn, fram “krossmenn”, nú muna tað skal.
Tað, fedrarnir góvu, er halgað og vígt,
og fagurt er heimið, ið teir hava bygt.
3. Hoyr, eggjandi ljóð tónar víða um hav:
Nýt, føroyingur, landið, tær alfaðir gav!
Ger verkið til fulnar, tær fræls-andi beyð,
og et ikki longur náðinnar breyð!
4. Lat dvørgarnar týnast, nú lýsingin er!
Nú kvøða tær bylgjur um øldgomlu sker.
Nú suðar um tindar – tað dunar í nánd:
Tak, føroyingur, sjálvur tær róður í hond!


text:
Eitt nándkort er eitt gjaldskort, sum tú kanst rinda við uttan at seta kortið í kortterminalin. Øll Dankort, Visa/Dankort og MasterCard, sum eru úflýggjað eftir 1. september 2015, hava eina innbygda “nándfunku”, ið ger tað møguligt at rinda fyri keyp uttan at seta kortið í kortterminalin. Tú skalt bert halda kortinum at terminalinum, og tað er ikki neyðugt at brúka pinkotu, um keypsupphæddin er undir 200 kr. Øll keyp omanfyri 200 kr. skulu tó góðkennast við pinkotu.
Tað er lætt, trygt og skjótt
Nándkortini brúka somu tøkni sum núverandi kortini, og tey eru framvegis millum tryggastu gjaldskort í heiminum. Av trygdarávum verður tú við jøvnum millumbilum biðin um at seta kortið í terminalin og brúka pinkotuna.
Um tú missir kortið, ella tað verður stolið og misnýtt til keyp við nándfunkuni, kanst tú ikki ábyrgjast. Í teirri støðu skalt tú heldur ikki gjalda sjálvsábyrgd. Í Netbankanum sært tú, hvørjar gjaldingar eru framdar við nándfunkuni. Gjøld við nándfunku eru merkt soleiðis: ))))
Soleiðis brúkar tú nándkort
- Upphæddir undir 200 kr.: tú heldur kortið at kortterminalinum
- Upphæddir omanfyri 200 kr.: tú skalt eisini trýsta pinkotu
- Tá OK stendur á kortterminalinum, er gjaldið framt, og tú fært kvittanina.
Hvar kunnu kortini brúkast?
Kortini kunnu brúkast bæði í Føroyum og uttanlands. Kortterminalar, ið taka ímóti nándkortum, hava hetta frámerki:
Allir handlar og matstovur hava ikki terminalar, ið kunnu taka ímóti nándkortum. Hetta er tó eingin trupulleiki, tí nándkortini kunnu eisini brúkast sum vanligt í hesum terminalum - t.v.s. við at seta kortið í terminalin og trýsta pinkotuna.
Soleiðis fært tú eitt nándkort
Frá 1. september 2015 hava øll nýggj gjaldskort nándfunkuna innbygda. Sostatt fært tú sjálvvirkandi eitt nándkort, tá títt núverandi kort gongur út. Um tú vilt bíleggja eitt nýtt kort, áðrenn gamla kortið gongur út, ert tú vælkomin at seta teg í samband við okkum.
Um tú bíleggur eitt nýtt kort, áðrenn gamla kortið gongur út, eru vanligu tænastugjøld bankans galdandi (sí prísbók).


text:
Orð og lag: Richard Eugene Blanchard
Týtt: Hákun Djurhuus
Upprunaheiti: Fill my cup, Lord
1. Eins og kvinnan har við brunnin, eg søkti
tað vatn, ið lítlan svala ber,
men tá eg hoyrdi Jesus tala:
Drekk av tí keldu, aldri tornar her.
Niðurlag: Fyll í steyp mítt,
áh, Harri, vatn títt,
tú kanst stilla tosta mín og trá,
Breyð av Himli gev mær, tað, sum metta kann!
Steyp mítt fyll, Harri, still gerst sál mín tá.
2. Heimsins fjøld so altrá søkir sær fyllu
í tí, sum tómt og fáfongt er.
Men ei tað metist við teir skattir,
sum lívið nú við Kristusi mær ber.
3. So, mín vinur, tær bert heimurin gevur
ein hungur, sum ei mettast kann,
men Jesus vil teg fegin frelsa,
bert tú í eyðmýkt kalla vilt á hann.


text:
Árið 2012 fer eftir øllum at døma at gerast yrkingaár burturav. Nógv eru yrkingasøvnini í ár, og eftir øllum at døma, so eru øll søvnini eisini dygdagóð søvn. Onki heilt vánaligt savn er komið út enn.
Bókin, ið her verður ummælt, er bók, ið eg havi glett meg til at lesa. Katrin Ottarsdóttir hevur skrivað hana.
Katrin Ottarsdóttir er eitt óskrivað ark, tá ið talan er um bókaútgávu. Vit kenna hana sum slóðbrótarin í føroyskum filmi, sum hana, ið hevur lagt støðið undir føroyskan film. Tað varð flent eftir hesi undangongukvinnu, tá ið hon fór at gera spælifilm. Vit hava ofta hug at látursgera fólk, ið hava stórar, listarligar hugsjónir og føra tær út í verk. Men fyrr ella seinni, verða hesi áður látursgjørdu listafólk av fólki og landi sett har tey í roynd og veru alla tíðina hava verið.
Viðhvørt kann tað tykjast ringt hjá einum listafólki at skifta listaøki. Tað eydnast til tíðir, og til aðrar tíðir miseydnast hetta.
Katrin Ottarsdóttir hevur á forlagnum, Mentunargrunni Studentafelagsins, givið út yrkingasavnið Eru koparrør í himmiríki? Katrin detbuteraði í Vencli nummar 9, og í nummar 10 hevði hon eisini nakrar yrkingar. Í yrkingasavninum eru tær ikki heilt líkar teimum, ið stóðu í Vencli. Meg minnist, tá ið eg sá yrkingarnar á fyrstan tíð. Tær talaðu til mín, tí at eg helt tær lýstu okkurt, sum vanliga ikki verður lýst í yrkingum.
Sum heild er savnið gott. Har eru lýti í onkrum yrkingum. Fara vit niður í yrkingarnar, so eru tríggir persónar, sum ganga aftur gjøgnum allar yrkingarnar. Hann, hon og barnið. Hesi trý liva í einum heimi, har hon hevur sinnistrupulleikar og hann roynir at sløkkja ótespiligu sinniseldarnar í húsinum. Barnið liggur ímillum tey bæði, og fær ikki ordiliga eina sjálvstøðuga rædd fyrr enn í teimum seinastu yrkingunum.
Tað sæst í yrkingunum og sjónarhorninum, tær verða sagdar, at Katrin er filmsfólk. Tú er altíð ein áskoðari, ein eygleiðari í einum leiki, og støðurnar, sum hesi trý koma í, verða sjáldan lýstar í dýpdina, men verða lýstar sum hendingar, ið verða settar saman við øðrum hendingum. Ein er mánalendingin í 1969. Henda verður borin saman við, at hann og barnið flyta, ella skulu eitast at flyta, men sum altíð, so hendir onki. Alt endar við reglunum: mánin var aftur bara máni / har í húsinum.
At vera áskoðari í hesum óunnuliga leiki og fáa óunnulligu søgurnar sagdar á henda hátt, er ikki vanligt í føroyskum yrkingum. Savnið hongur saman. Somu persónar eru í øllum yrkingunum, og barnið útviklar seg eisini frá einum óhjálpnum áskoðara, eins og lesarin, til eitt ung menniskja, ið sigur frá, gerst líkasælt við foreldur, og sum kastar seg út í heimsins kalda favn. Persónarnir mennast (ella ikki) so hvørt tú lesur yrkingarnar.
tí barnið er sum ongin
og ongin ger vaksin og hundar ótrygg
fær tey at gloyma
at einsamøll børn kanska eisini
eru eydnurík børn
eina evarska lítla løtu
Hetta er næstseinasta ørindi í yrkingini “Ostaskorpur”. Hetta ørindi er líkasum mergurin í yrkingaevninum. Barnið í yrkingunum er ongin í einum heimi, har hurðar eru læstar, gáttir og mottur og vindeygu og trappur og koparrør tala um ein óunnuligan uppvøkstur, har barnið hevur verið einsamalt, gloymt og brúkt í einum løgnum og samskiftisleysum heimi, har tey vaksnu, sum foreldrini viðhvørt verða kallað, ikki duga at vera vaksin, ei heldur foreldur.
Hetta við, at foreldur ikki eru vaksin og vaksin ikki eru foreldur, kemur týðiligast fram í yrkingini “Istedgade”. Innihaldið í yrkingini er ógvuliga ófrættakent, og eg siti eftir við eitt sindur ringum smakki í munninum. Í yrkingini eru tað tey trý: hann, hon og barnið, sum ganga á Istedgade í Keypmannahavn. Hon fremst, hann í miðjuni og barnið aftast. Men hann hevur ein heldur margháttligan atburð, tí at tað kemur fram í yrkingini, at horurnar fáa lítla drongin fram í honum, og barnið hvørvur í einum myndaroki, har Istedgade fløðir við blóði, sum barnið vassar í. Barnið sigur síðani, at onki vaksið er nakrantíð ordiliga stuttlig, men endar við at smílast innantanna, meðan hann og hon fara flennandi um húsahornið. Henda yrkingin er veldig. Myndberingarnar eru trivaligar og stórar. Til tíðir eru onkrar myndberingar, ið halla uppat teimum hjá Jóanesi Nielsen, men eru tað ikki.
Fyrsta savnið eftir Katrina Ottarsdóttir er ein góð debut. Debutsøvn hava tað ofta við at vilja ov nógv, og tíð eru tey hvørki fuglur ella fiskur. Hetta savnið er væl arbeitt, og ein reyður tráður liggur tjúkkur og væl flættaður inn í allar yrkginarnar í savninum, og tað er heldur sjáldsamt fyri ein yrkjara, ið gevur sítt fyrsta savn út.
OMR


text:
Kombikk
Kombikk (frøðiheiti - Gasterosteus aculeatus) finnast úr fjøruni og í hyljum langt uppi í fjøllunum. Hesin lítli (sjaldan meiri enn 6 cm) fiskur, við trimum hvøssum píkum fyri fjaðrar á rygginum, er tann tolnasti fiskur, hvat salti og hita viðvíkur, á okkara leiðum. Hann trívist í reinum vatni eins væl og søltum sjógvi og har hitin er úr 0 °C til 21 °C. Men best dámar honum, tá tað er grunt við nakað av gróðri og lítlum røringi, til dømis í áarhyljum.
Millum kombikk er tað kallfiskurin, ið ansar eggunum. Tíðliga á vári skiftir hann lit og byggir eitt reiður úr ymsum planturestum, sum hann límar saman við sevju úr nýrunum. Hagar lokkar hann kvennfiskar, ein ella fleiri, at gýta. Tá reiðrið er fult, 300-1000 egg, aktar hann reiðrinum til eggini klekjast, meðan hann við fjaðrunum alla tíðina rørir reinan sjógv at reiðrinum. Kombikk hava stóran týdning sum føðikelda hjá sjófugli fram við landi og smáfiski. Kombikk verða tí oftast ikki eldri enn 1-1½ ár og í rárasta føri 4 ár.


text:
Wikipedia:Sniðhondbók
Hendan sniðhondbók hevur tað einfalda endamál at fáa greinirnar í Wikipedia at líkjast hvørjum øðrum. Fylgjandi reglur skulu ikki skiljast sum ein ævigur sannleiki. Tann eini hátturin er ofta líka góður sum ein annar, men um øll rætta á sama hátt, so verður Wikipedia lættari at lesa og brúka, fyri ikki at nevna lættari at skriva og rætta.
Nýggir høvundar mugu minnast at klárur, upplýsandi og ópartískur tekstur altíð er meira týdningarmikil en snið, framløga og forsniðan. Tað verður ikki væntað og er eiheldur eitt krav at øll fylgja reglunum niðanfyri beinanvegin, tað kann ein læra so við og við. Tú kanst rokna við, at ein annar brúkari fer at broyta greinina fyri teg, so at hon fylgir reglunum niðanfyri, um tú ikki sjálv/ur hevur lært tað frá byrjan, halt teg endiliga ikki aftur.
Sí hvussu ritstjórni eg eina síðu fyri fleiri upplýsingar um hvussu man nýtur tað, ið verður nevnt niðanfyri. Hendan greinin hyggur mest at nær man skal brúka eitt ávíst snið, ikki hvussu tað brúkast.
Innihaldsyvirlit
- 1 Grundleggjandi sniðgeving (formatering)
- 2 Navngeving
- 3 Inngangur
- 4 Málbrúk
- 5 Teknseting
- 6 Yvirskriftir og innihaldsyvirlit
- 7 Forsniðan av ávísum orðum og setningum
- 8 Tøl, taltekn og eindir
- 9 Myndlýsingar
- 10 Slóðir millum greinar
- 11 Sí eisini-greinpartur
- 12 Tabellir
- 13 Tvískildar greinir
- 14 Dømi um eina viðmerking
Grundleggjandi sniðgeving (formatering)[rætta wikitekst]
Fyri at fáa eina frágreiðing sum er meira nágreinilig, far so til Wikipedia:Hvussu ritstjórni eg eina síðu.
Tann fyrsti setningurin í einari grein eigur at innihalda heitið á greinini við feitari tekst og vera definerandi fyri greinina. Man kan skriva:
'''Løgtingið''' er tjóðartingið í Føroyum.
Úrslitið gerst:
Løgtingið er tjóðartingið í Føroyum.
Tað finst nakað ið er sera praktiskt, tá tú luttekur í einum kjaki: Tá ið tú ert liðug/ur við títt innslag á kjasíðum enda so við at innseta ~~~~, sum verður skift út við títt brúkaranavn ella IP-adressu og dagfesting, brúkaranavn, um tú hevur eitt slíkt og ert innritað/ur, so kemur títt brúkaranavn at standa har, um tú ikki ert innritað/ur, so kemur tín IP-adressa at standa har.
[rætta wikitekst]
Navngeving av greinum fylgir tí sniði sum verður greitt frá í Wikipedia:Navngeving.
Inngangur[rætta wikitekst]
Allar greinar skullu hava heiti og/ella evni í feitari skrift á fyrstu linju. Onnur orð skullu ikki leggjast dent á við feitari skrift, uttan so at tey eisini eru leitiorð til greinina umvegir snarvegir (#REDIRECT [[]]).
- Vaglið er eitt vagl í Tórshavn.
- '''Vaglið''' er eitt vagl í [[Tórshavn]].
Um greinin hevur fleiri enn eitt navn, so skullu bæði nøvn skrivast við feitari skrift, fyrstu ferð tey verða nýtt í greinini.
- Køvievni (ella nitrogen) er eitt frumevni við atomnummar 7 í skeiðbundnu skipanini.
- '''Køvievni''' (ella '''nitrogen''') er eitt [[frumevni]] við atomnummar 7 í [[Skeiðbundna skipanin|skeiðbundnu skipanini]].
Um greinin er um stað, ið hevur føroyskt navn, skrivast rætta navni við skráskrift aftaná máli í klombur.
- Keypmannahavn (danskt: København) er høvuðsstaður í Danmark.
- '''Keypmannahavn''' ([[danskt]]: ''København'') er [[høvuðsstaður]] í [[Danmark]].
Um navni á greinini er heitið á bók, filmi, sjónvarpsrøð, tá verður bæði feit og skrá skrift nýtt .
- Ringanna Harri er eitt bókaverk í trimum pørtum av J.R.R. Tolkien.
- '''''Ringanna Harri''''' er eitt bókaverk í trimum pørtum av [[J.R.R. Tolkien]].
Navni ella nøvnini skulu bert dragast fram einaferð í greinini.
Um tað yvirhøvur er møguligt, skal fyrsti partur av innganginum svara spurninginum "hvat er  ?" - hetta svar kan so greiðast gjølla frá í restini av greinini.
Staðarnøvn í greinini[rætta wikitekst]
Lívssøgur[rætta wikitekst]
Bólking av lívssøgum[rætta wikitekst]
Málbrúk[rætta wikitekst]
Teknseting[rætta wikitekst]
Yvirskriftir og innihaldsyvirlit[rætta wikitekst]
Forsniðan av ávísum orðum og setningum[rætta wikitekst]
Dagfestingar og árstøl[rætta wikitekst]
- 1976
- [[1976]]
- 45 f.Kr.
- [[45 f.Kr.]]
- 1990'ini
- [[1990'ini]]
- 40'ini f.Kr.
- [[40'ini f.Kr.]]
- 20. øld
- [[20. øld]]
- 2. áratúsund
- [[2. áratúsund]]
- 3. apríl
- [[3. apríl]]
- 3. apríl 1976
- [[3. apríl]] [[1976]]
Tøl, taltekn og eindir[rætta wikitekst]
Ein tummilsregla er at skriva navnið á tølum upp til tíggju ella tólv við bókstavum og skriva størri tøl við talteknum.
Stór tøl verða vanliga væntað at vera umleið virði, og tí er orðið "umleið" (stytt "uml.") ikki neyðugt.
Royn og slepp undan at brúka ovurneyv tøl, har tað er ósannlíkt at tey verða støðug ella neyv, ella har neyvleiki er óneyðugur í greinhøpinum.
Í vísindahøpi hevur vísindasnið framíhjárættindi, {{dt|6,02 × 10 23 }} verður 6,02 × 1023 og 2 × 10 −7  verður 2 × 10−7.
Tal og eind verða skild við millumrúmi, til dømis 1,1 %, 10 m, 25 kg og 210 °C. Ein eigur at brúka hart millumrúm
, fyri at talið og eind ikki kunnu koma at standa á hvør sínari linju. Millumrúm verður ikki brúkt millum tal og pseudoeindina stig, t.d. 210°.
Eru fimm ella fleiri siffur í einum tali, eiga tey at verða býtt upp í bólkar, har allir uttan fyrsti bólkurin skulu hava trý siffur. Í øllum Evropa er standardurin í dag at skilja bólkarnar við millumrúmi, har punktum fyrr varð brúkt. Neyðugt er at brúka hart millumrúm
(evt. smalt hart millumrúm
), fyri at talið ikki kann verða býtt yvir tvær linjur. Sambært SI skulu bólkarnir vera skildir við millumrúmi.
Eru fýra siffur í talinum, kann fyrsta talið verða skilt við millumrúmi, men tað er ikki neyðugt. Árstøl hava ikki millumrúm. Altso, 1975 krónur ella 1 975 krónur, men árið 1975.
Skal ein skriva fleiri millumrúm, er praktiskari at brúka
{{nowrap}}. Men har er bert vanligt hart millumrúm, ikki smalt:
Myndlýsingar[rætta wikitekst]
Slóðir millum greinar[rætta wikitekst]
Skapa samanhang millum greinar[rætta wikitekst]
Uppslag í eini alfrøði eru vegamót í eini hypertekstskipan. Tað er umráðandi ikki bert at skriva greinar, men eisini at syrgja fyri at tað eru slóðir til hini uppsøgini í tí neti sum Wikipedia er og greinar sum tú skrivar mást tú eisini royna at slóða til frá øðrum greinum. Ger slóðir til omanfyri liggjandi uppsløg og bólkar (Charles Darwin var ein lívfrøðingur, Sahara er ein oyðimørk í Afrika. Ger eisini slóðir til grannauppsløg (proton, sí eisini elektron, Danmark hevur eina felags landamark við Týskland). Syrg fyri at bólkar hvørki verða ov djúpir og lítlirella ov faltir.
Um tú ert misnøgdur við eina ávísing, rætta hana so til ella dagfør tað uppslag sum víst verður til.
Royn og slepp undan slóðum til greinir sum eru tvískildar.
Alwiki[rætta wikitekst]
Alwiki er tann hugmynd at øll orð, setningar og orðing skal verða slóðir til Wikipedia greinir.
Til dømis:
Wikipedia-brúkarir hava kjakast um hetta uppskot og avgjørt at vraka tað. Tað verður kortini onkuntíð skjóta upp, at tað skal setast á stovn aftur, men uppskoti er enn ikki blivi samtykkt einmælt.
Sí eisini-greinpartur[rætta wikitekst]
Evnir sum hava samband við greinina, men sum ikki kunna ella verða slóða til í grein tekstinum, kunnu vísast til í Sí eisini-greinpartinum. Um tú ikki raðfestur og viðmerkjur hesar slóðir, skalt tú velja at nevna tær í stavrað. Dømi:
=== Sí eisini === * [[Internet]] * [[Net]] * [[Sjónvarp]]
- hetta vil síggja soleiðis út:
Sí eisini[rætta wikitekst]
Eitt annað dømi, um tað eru nógv evni sum hava samband við greinina (fleiri enn 10?):
=== Sí eisini === *[[Internet]], [[net]] og [[sjónvarp]]
- hetta vil síggja soleiðis út:
Sí eisini[rætta wikitekst]
Tabellir[rætta wikitekst]
Wikipedia tabellir hava ein serstakan setningsbygnað. Setningsbygnaðurin krevur eitt sindur av venjing.
Her er eitt dømi:
Skrivast soleiðis:
{| class="wikitable" |+ Yvirskrift |- ! Teigsyvirskrift ! Annar teigur |- | A || 1 |- | B || 2 |- | C || 3 |}
ella
{| class="wikitable" |+ Yvirskrift |- ! Teigsyvirskrift ! Annar teigur |- | A | 1 |- | B | 2 |- | C | 3 |}
Tvískildar greinir[rætta wikitekst]
Samanseting av tvískildum greinum:


text:
Listen to Tilvera on your phone!
More information
Savnssending Hvørt menniskja sær er einstakt og hvør einasta tilvera er einstøk. Í sendingini Tilveru siga ymiskir gestir frá síni søgu. Hvussu hava vit tað, hvat hugsa vit um og hvat havast vit at? Tey viðurskifti, sum øll menniskju hava til felags, og sum gera lívið so fjøltáttað. Hevur tú eitt uppskot til eina møguliga sending, er nakað hent tær í tínum lívi, sum tú fegin vil lata onnur hoyra, so er tú vælkomin at skriva okkum bræv ella teldupost. Evni og gestirnir í Tilveru eru og hava verið fjøltáttað. Fólk hava m.a. sagt frá etingarólagi, at missa mammu sína, at hava nær deyðanum upplivingar, at skera seg, rúsdrekkamisnýtsla, at vera gift manni, sum er psykopat, barnauppaling og so framvegis.


text:
Barna- og ungdómsflogbóltur
Internt notat: Er okkurt sum skal lúkast her? Okkurt vorðið ov gamalt o.s.fr. ?
Kappingarreglur fyri yngri deildir (kidsvolley)
Kappingarbygnaður fyri yngri deildir:
Viðtikin á aðalfundinum 2012.
Fyri bólkarnar G/D 7-10 er galdandi, at spælarar kunnu spæla í eini deild, sum er í mesta lagi eitt stig lægri enn tann aldurin, sum spælarin hevur.
Í G/D 7-10 spæla gentur og dreingir í somu kapping og møguligt er at spæla við blandaðum liðum.
Í D12 kunnu gentur spæla við, tó skal ein drongur verða á liðinum. Hjá G12 kann ein drongur spæla við.
Kvinnuunglingar/mansunglingar skulu ikki vera fyltir 21 ár 1. januar í kappingarárinum.
Gentur/dreingir 16 skulu ikki vera fyltir 17 ár 1. januar í kappingarárinum. Tó kunnu øll í 10. flokki luttaka.
Gentur/dreingir 14 skulu ikki vera fylt 15 ár 1. januar í kappingarárinum. Tó kunnu allar/allir gentur/dreingir í 8. flokki luttaka.
Gentur/dreingir 12 skulu ikki vera fylt 13 ár 1. januar í kappingarárinum. Tó kunnu allar/allir gentur/dreingir í 6. flokki luttaka.
Gentur/dreingir 10 skulu ikki vera fylt 11 ár 1. januar í kappingarárinum. Tó kunnu allar/allir gentur/dreingir í 4. flokki luttaka.
Gentur/dreingir 9 skulu ikki vera fylt 10 ár 1. januar í kappingarárinum. Tó kunnu allar/allir gentur/dreingir í 3. flokki luttaka.
Gentur/dreingir 8 skulu ikki vera fylt 9 ár 1. januar í kappingarárinum. Tó kunnu allar/allir gentur/dreingir í 2. flokki luttaka.
Gentur/dreingir 7 skulu ikki vera fylt 8 ár 1. januar í kappingarárinum. Tó kunnu allar/allir gentur/dreingir í 1. flokki luttaka.
Kappingarárið er frá 1. juli til 30. juni.
Spælireglur fyri kidsvolley 2011/2012 (á donskum):
Level 0 (PDF)
Level 1 (PDF)
Level 2 (PDF)
Level 3 (PDF)
Level 4 (PDF)
Internt notat: Kann eg - hvussu - leggja PDF fílur inn?
Fundir og niðurstøður:
22/01-2012: Niðurstøður frá fundi um kappingar fyri yngri deildir | sum PDF
Fundur um eftirmeting av kappingini fyri yngri deildir - 10. mars 2012 - PDF
Fundarupplegg til Kidsvolley-fund í 2010 (PDF)
Hópin av tilfari um Kidsvolley er á donsku heimasíðuni www.kidsvolley.net
Kykmyndir um Kidsvolley (á donskum):
Introduktión:
Fleiri kykmyndir um Kidsvolley (á svenskum):
Intro | Level 0 | Level 1 | Level 2 (lata upp í nýggjum tab/vindeyga)
(Á hesum svensku kykmyndunum verður sagt at 3 "levels" eru í kidsvolley. Men á donsku heimasíðuni www.kidsvolley.net (og donsku kykmyndunum omanfyri) verður tosað um 6 "levels").


text:
Tunlar í Føroyum
Í Føroyum eru 18 tunlar, harav tveir undirsjóvartunlar. Hvalbiartunnilin var fyrsta berghol í Føroyum. Tað var liðugt í 1963. Hann er millum Trongisvág og Hvalba. Nógvir aðrir tunlar eru eisini í Føroyum, t.d. 13 vatnorkutunlar. Fyrsti vatnorkutunnilin í Føroyum er stívliga 100 m og gongur ígjøgnum ein heygg millum Ryskivatn og rørini, sum vórðu løgd oman í Botn vestantil á Suðuroynni, har fyrsta ravmagnsverk varð bygt í 1921. Longsti tunnilin í Føroyum er ein vatnorkutunnil í Eysturoynni, hann er 6,6 km langur úr Norðskála í Eiðisvatn. Longsti vegatunnil í Føroyum er Norðoyatunnilin, hann er 6,3 km. Longsti tunnil í Føroyum er Norðoyatunnilin við 6.300 metrum.
Innihaldsyvirlit
Yvirlit yvir tunlar í Føroyum[rætta | rætta wikitekst]
Koyritunlarnir í Føroyum eru hesir:[1]
Íroknað í hesum lista eru ikki onnur sløg av tunlum enn koyritunlar, til dømis vatnsavningartunlar ísv. vatnorkuverk.
Uppskot um nýggir tunlar[rætta | rætta wikitekst]
Nógv uppskot hava verið um nýggjar tunlar í Føroyum millum ár og dag. Í 2007 gjørdi Landsverk "Heildarætlan 2008-2020", ið m.a. lýsti ymsar nýggjar tunlar, herundir longdir, kostnað og netto samfelagsvirði av ymsum nýggjum tunlum. Niðurstøðurnar í heildarætlan 2008-2020" viðv. nýggjum tunlum vóru:[2]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ landsverk.fo: "Tunlar"
- ↑ Landsverk: Heildarætlan 2008-2020 fylgiskal 2: Kostnyttu rokning og greining av avleiðingum, Landsverk 2007 (PDF-skjal)


text:
Hov
Hov er ein bygd i Suðuroy. Hov er gomul bygd og er umrødd í Føroyingasøgu. Har búði høvdingurin Havgrímur, og har hevði hann hov til sína gudadyrkan. Av hesum hevur bygdin fingið navn. Grøvin hjá Havgrími og hesti hansara er omanfyri bygdina, Undir Homrum, har sum bygdin var fyrr, áðrenn fólk fóru at byggja longri niðri. Bygdin liggur við Hovsfjørð.
Innihaldsyvirlit
Vegir og gøtur í bygdini og Hovstunnilin[rætta | rætta wikitekst]
Hovstunnilin eitur tunnilin millum Øravík og Hov í Suðuroy. Tunnilin varð alment tikin í nýtslu leygardagin 20. oktober 2007.[2] Hovstunnilin er 2.435 metrar langur og er 10 metrar breiður og hevur kostað 150 milliónir at gera. Áðrenn tunnilin kom var einans koyrandi eftir gamla vegnum um Hovsegg, sum læt upp 1. oktober 1958.[3] Áðrenn vegurin um Hovsegg læt upp í 1958, var ongin koyribreyt til bygdirnar norðanfyri Hovsegg. Tá máttu fólk antin ganga eftir varðagøtunum ella sigla.
Tann 23. november 2005 varð adressuskráin í Hovi góðkend av matrikulstovuni, gøturnar eita: Garðsvegur, Brekkuvegur, Í Leivsgarði, Brúarvegur, Stapavegur, Traðarvegur, Heygavegur og Við Grind.
Brot úr føroyingasøga:[rætta | rætta wikitekst]
Hov var ein høvuðsbygdin í Føroyum í víkingaøld, og søgnin sigur, at stutt eftir, at Føroyar vórðu kristnaðar, varð kirkja bygd í Hovi. Seinri er bygdarinnar støða viknað, og søgnin sigur eisini, at seinasta kirkjan varð flutt til Porkeris um trúbótarleitið. Havgrímur æt ein maður sum búði í Suðuroy í Føroyum. Hann var mætur, múgvandi og harðrendur. Kona hansara æt Guðrið, og hon var dóttur Snæúlvs. Havgrímur var høvdingi yvir øðrum helminginum av oyggjunum. Hann hevði fingið tær í len av Haraldi gráfeldi, sum tá var kongur í Noregi. Havgrímur var ógvuliga brályntur, og bar ikki orð fyri at vera serliga vitur maður.
Ein húskallur hansara æt Einar, og var róptur Suðringur. Ein annar maður Havgríms æt Eldjarn Kambhøttur. Hann var orðmikil, illorðaður, fávitskutur og ilskur, latur, meinskur og eitt illmælt lyguvætti.
Hovs Kirkja[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið Vágsbygd fekk nýggja kirkju, varð hin gamla kirkjan flutt til Hovs og vígd aftur har í 1943.
Upprunaliga var tað íslendingurin Guðbrandur Sigurðson, ið stóð fyri arbeiðinum at smíða kirkjuna á Kirkjukletti í Vági. Hon var 13 alin long og 6½ breið við 9 stólum mannfólkamegin og 8 stólum konufólkamegin. Kirkan varð bygd 1862.
Teir, sum stóðu fyri arbeiðinum at taka gomlu kirkjuna á Kirkjukletti niður, vóru arkitekturin Johan Hofgaard og Johan Hammer, timburmaður. Teir tóku bretti fyri bretti niður og merktu tey. Sama var við bjálkunum. Síðan var alt tilfarið koyrt í lastbili út á kaiina í Vági, har tað varð flutt við skipi til Hovs. Av Stapanum varð tað borið niðan á tað staðið, sum hovbingar rópa Innan Glyvur. Grund varð laðað, og kirkjan sett upp aftur av nýggjum. Umframt arkitektin Hofgaard og Johan Hammer, hjálptu Leivur Jespersen og Hans Pauli Luid við at smíða kirkjuna upp aftur av nýggjum. Tá ið kirkjan stóð á Kirkjukletti hevði hon flagtak, men nú tá ið hon varð bygd av nýggjum, løgdu teir galvaniserað jarntak á.
Tann 14. februar 1943 varð kirkjan vígd. Gulak Jacobsen, sum var fyribils settur próstur, vígdi hana.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Hagstova.fo
- ↑ Landsverk.fo, Hovstunnilin letur upp, Skráin fyri dagin
- ↑ Privat heimasíða við tíðindastubba frá Suðurrás, "Gamli vegurin".


text:
Orð: T. B. Barratt
Lag og týtt: Kajfinn Hammer
1. Á, søkk meg djúpt í dópsins streymar,
meg grava heilt til Jesu deyð;
ei draga meir meg heimsins dreymar,
eg gera vil sum Guð mær beyð!
Eg søkkjast vil í dópsins flóð
til lívsins Anda, vatn og blóð.
2. Nú vil eg sum tey fyrstu kristnu
hin lýdnivegin ganga her;
eg fylgi teim úr vatn upprisnu,
– ei onnur leið til málið ber!
Við glaðum sinni syngi eg,
í dópinum gekk Harrans veg!
3. Nú eg úr dópsins grøv uppstandi,
eg fylgja einans Jesus vil;
farvæl er sagt Egyptalandi,
nú bert eg hoyri Guði til.
Mín dópur vitnisburður er:
Eg byrjað havi hesa ferð.


text:
Í dag fyllir ein av best umtóktu og mest lisnu prosa- og essayhøvundum føroyinga seinastu mongu árini, Oddvør Johansen, 75 ár.
Fyrsta bókin hjá Oddvør Johansen var Lívsins summar, sum kom í 1982, og fyri hana fekk hon longu í 1983 Mentanarvirðisløn M.A. Jacobsens fyri fagrar bókmentir fyri. Somu virðisløn fekk hon aftur í 2002, tá fyri skaldsøguna Tá ið eg havi málað summarhúsið, sum kom út í 2001.
Í 2001 var hon í uppskoti til at fáa Norðurlendsku bókmentavirðislønina fyri skaldsøguna Í morgin er aftur ein dagur, sum kom út í 1998. Hetta var fyrstu ferð, at føroyingar innstillaðu eina kvinnu.
Oddvør dugir sjáldsama væl at lata frásøgurnar í ein málsligan búna, sum vekir evnini hjá lesaranum at liva seg inn í lív og hendingar hjá teimum persónum og tí umhvørvi, sum kemur fyri í søgum hennara, bæði í farnum tíðum og í samtíð okkara. Hetta er í sjálvum sær eitt bragd, tí hetta mál er samstundis nógv merkt av tí máli, sum varð talað í tí serliga umhvørvinum, sum Oddvør Johansen sjálv vaks upp í í Havn.
Umframt tær fimm skaldsøgurnar, fleiri teirra eru týddar til onnur mál, hevur Oddvør Johansen eisin skrivað og útgivið stuttsøgur til bæði vaksin og børn, barnabøkur, endurminningar og essays.
Nakrar av nýggjaru stuttsøgum hennara hava verið at sæð í Vencili.
Vit fara at ynskja Oddvør Johansen hjartaliga til lukku við teimum 75 árunum og takka fyri alt tað, sum hon hevur ríkað føroyska bókmenta- og mentanarlívið við.
Arnbjørn & Oddfríður


text:
Eg hyggji út gjørnum gluggan. Onki nýtt er at síggja, bert tað sama sum var dagin fyri. Alt er so keðiligt, ongantíð nøkur broyting. Hvønn dag tað sama, ummaftur og ummaftur. Mítt lív er sum ein keðiligur gráður filmur. Regni oysur niður á tíð køldu gøtuna. Eg vamlist. Hví kann einki nýtt henda?
Dagin eftir siti eg aftur her og eygleiði gøtuna í er full av vanligum fólkum. Eg suffi tungliga, men í tí at eg suffi, gangur ein drongur fram við gøtuna. Eg blívi bilsin. Hann er serstakliga vakur, kanska alt ov vakur. Hann skilur seg burtur úr fólkamongdini. Hansara vakra ljósa húð hevur ikki so mikið sum eitt tað einasta merkið. Hansara bláau eygu eru so blá sum summar himmalin, og hansara lýtaleysa kava hvíta hár rennur sum ein á eftir høvdi hansara. Hann er óvanligur, men eg vil vita meiri um hann. Eg renni út á gøtuna fyri at finna hann, men hann er horvin. Eg bannist fyri meg sjálva og fari inn aftur.
Klokkan er trý um náttina, men eg fáai ikki sovi. Eg hugsi allatíðina um drongin. Hvør var hann? Eg undrist hvussu hár hansara kundi vera so hvítt, og enn síggja út sum tað ikki var litað, men sjálvandi var tað litað, ikki so?. Eg undrist. Eygu míni leita seg runt um í kamari mínum sjálvt um tað er myrkt. Brádliga fella míni eygu á eitt høgt skap. Tað sær út sum ein persónur, sum hyggur at mær. Eg skundi mær at tendra mína borðlampu, men tá ið eg hyggji aftur er ongin har. Eg má hava sæð yvir meg.
Dagin eftir hyggji eg aftur út gjørnum gluggan, men í dag er tað fyri at finna hann. Fyri at finna drongin. Tað er enn tíðiliga so enn er myrkt. Køkurin speglast í vindeyganum so eg síggji illa út. Eg hyggji at mínari spegilsmynd í glasinum, men í tí eg skal venda mær við stendur hann aftanfyri meg. Hann speglast í glasinum, hann stendur aftanfyri meg. Eg síggji at hann hyggur at mær. Eg vendi mær við so skjótt eg kann, men har er ongin. Mítt hjarta bankar skjótt. Eg má slappa av, eg havi bara sæð yvir meg! Eg sløkki ljósið í køkinum og gangi upp gjørnum trappurnar. Eg komi til mína kamarshurð og fari inn. Songin brakar tá ið eg seti meg á hana. Eg taki í dýnuna og balli meg. Tveir tímar seinni vakni eg við at onkur bakar uppá hurðina. Eg skundi mær í klæðir og fari síðani niður gjørnum trappurnar og opni hurðina. Tað er beiggji mín. "Hey didda!" Hann smílist og rættur mær ein pakka. "Mamma bað meg geva tær hendan pakkan, eg fari akkurát yvir til Alex og eg skal ganga forbíð húsini hjá tær, so mamma bað meg bara taka hann við mær." Eg smílist og taki pakkan. "Takk fyri tað, ansa nú eftir tær!" Eg rópi eftir honum tá ið hann gongur yvir um vegin. Hann nikkar og smílist. Eg læti hurðina aftur og hyggji at pakkanum. Hvat man vera í honum? Eg seti meg við køksborði, og pakki pakkan upp. Í pakkanum er ein lykil. Einki annað enn ein óbrúkligur lykil. Eg snerki og koyri lykilin í lumman. Eg hyggji inn í køliskápi, eg mangli mjólk. Eg læti meg í ein jakka og fari síðani út.
Tá ið eg nærkist kioskini byrjar tað at regna, og eg renni yvir til hurðina og opni hana. Inni í kioskini er heitt og hugnaligt. Eg vindi hárið og vátir dropar drippa niður á flisarnar. Eg gangi síðani yvir ímóti kølihúsiðnum og taki ein mjólkapakka. Á veg ímóti kassanum er tað nakað ið fangar míni eygu. Drongurin sum eg hevði sæð á gøtuni og í vindeyganum stóð beint framman fyri mær. Eg seti mjólkapakkan frá mær og gangi beint ímóti honum. "Góðan dagin, eg eiti Ayleen." Eg rætti honum hondina. Hann smílist og tekur í hana. "Góðan dagin Ayleen, eg eiti Sebastian." Míni bein blíva næstan til gelé tá ið hann tosar. "Eg sá teg í gjár og eg fann teg áhugaverdan so eg royndi at finna teg, men tá eg kom út á gøtuna vart tú horvin." Orðini leypa úr munni mínum og eg rodni. "Heldur tú tað? Tað var stuttligt." Hann smíltist enn einaferð. "Er tað tí at eg havi hvítt hár?" spurdi hann eftir eina løtu. Eg standi bara sum eitt bítt og hyggji at honum. "Ja!" Brestir tað úr mær og øll sum eru inni í kioskini hyggja at mær. Hann birjar at flenna. "Skulla vit ikki fara út her frá árenn tú gert meiri bítt?" Hann tekur í mína hond og dregur meg út. Hann dregur meg longri og longri vekk frá kioskini. "Hvar fara vit?" Eg hyggji at honum eitt sindur bangin. "Tað finnur tú útav." Hann gangur skjótari. Hann gangur og gangur intil vit koma til tann gamla skógin. "Hvar er hann?" Hann hyggur at mær, hann smílist ikki longur. "Hvar er hvør?" Eg hyggji at honum sum eitt spurnartekin. Hann ilskast. "Lykilin! Hvar er hann?! Eg veit tú hevur hann!" Eg hvøkki við. Meinar hann við lykilin eg fekk frá mammu? Eg taki lykilin fram. "Meinar tú við hendan lykilin?" spyrji eg hann varusliga. Hann svarar ikki, men tekur bara lykilin og gangur longri inn í skógin. "Hvar fert tú?! Bíða!" Eg rópi at honum, men hann letist sum um hann ikki hoyrur meg. Eg renni fram til hann og fylgji honum. Hann gangur í hvat virkar sum ein evigheit, men steggar so framman fyri einum træði. Hann letur fingrarnar glíða eftir træðnum. Tað sær út sum hann leitar eftir onkrum. Hann finnur eitt hol og stingur síðani lykilin í tað. Eygu míni blíva so stór sum te koppar tá ið ein hurð opnar seg í træði. Hann støkkur inn, men árenn hann ferð heilt inn hyggur hann at mær smílandi. "Kemur tú við?" Hann rættur mær hondina. Eg risti við høvdinum. "Eg kann ikki, mamma mín verur bangin um meg um eg eri vekk ov leingi." Hann flennur. "Tey nítur tær ikki at hugsað um, tey eru longu farin til Alania." Eg hyggji at honum. "Alania?" Hann ferð úr træðinum og kemur nærri at mær. "Ja, Alania. Tað er eitt "ævintýr" land sum tit høvdu kalla tað. Tað er har eg komi frá, eg kom til tykkara verð fyri at taka teg og tína familju heim til Alania." Hann smílist. "Hvat tosar tú um? Eg eri ikki frá Alania! Eg eri bert ein vanlig genta." Hann tekur mína hond. "Nei, ikki ert tú bara ein genta. Tú ert prinsessan yvir Alania og eg eri tín tænari, hesum hevur móður tín ikki fortalt tær gangi eg út frá, men hon er drotningin." Eg fáai ikki tosa meiri. Eg havi aldri í mínum lívið havt so nógvar følilsir á somu tíð. "Vil tað so siga at eg eigi Alania?" Hann slær meg lættliga í høvdi. "Ja, sjálvandi!" Hann dregur meg til ingongdina. "Kom við mær heim, heim til Alania." Hann stígur inn í træði og hyggur at mær. Hann bíðar eftir einum svari. "Alt í lagi, so komi eg við." Eg seti fótin inn í træði og hoppi. Eg hoyri hurðina fara aftur aftanfyri meg, men framman fyri meg er eitt tað vakrasta landi eg havi sæð. Alt er grønt og fylt við blómun í allar ælabogans farvum. "Vælkomin heim, prinsessa Ayleen." sigur Sebastian og bukkar. Eg hyggji niður at mær sjálvari og síggji at eg eri í einum síðum bláaum kjóla við ein kappa. Eg nerti við høvdi á mær og føli eina tiaru. "Didda!" Beiggji mín rennur ímóti mær og klemmar meg. "Vælkomin til Alania!" sigur hann ovurfegin at síggja meg. "Hvar er mamma?" spyrji eg hann tá ið hann sleppur meg. "Hon er á slottinum saman við pápa." Hann smílist og hyggur at Sebastian. "So tú fanst diddu? Góða eydnu at blíva prinsur, hon er sera kræsin tá ið tað kemur til dreingir." Sebastian rodnar og flennur. "Tað verur lætt! Eg og tú blíva hálvbeiggjar um onga tíð!" Sebastian gálvar at beiggja mínum. Eg standi og stari at honum. "Hvat er tað tit siga?! Eg giftist við tann eg vil!" sigi eg strangliga. Teir bágir flenna. "Tað verur so eg." sigur Sebastian og tekur mína hond. "Kom so fara vit øll niðan á slotti." Sebastian dregur meg áftaná sær og eg kann ikki halda mær í at smílast. Hettar verur eitt gott ævintýr.


text:
Orð og lag: Árni Jacobsen
1. Veikur, men tolin eg haldi á
móti tí staði, eg brátt skal sjá,
aftan á honum, sum fór tann veg,
og sum tí tryggur kann leiða meg.
2. Glaður eg syngi tí dag um dag,
tí at mín sál hevur bjarging sæð.
Bjarging frá deyðanum ævigum
inn í Guds sælu í Himlinum.
3. Støðugt tó framá eg halda má
á hesi leið, eg varð settur á.
Um so enn fíggindin hart meg slær,
sigurskransur tó bíðar mær.
4. Um so enn nærkar seg kvøldartíð,
niðurboygd sálin og troytt av stríð,
og um enn sorg hvílir tung á mær,
veit eg, at alt brátt ein enda fær.
5. Gjøgnum hvønn skugga mítt eyga sær
ljósið av Himli, sum lýsir mær.
Lýsir upp vegin, eg ganga má,
inntil eg gullgøtum standi á.


text:
Utah
Utah er ein lutstatur í USA við 2,7 mió íbúgvar. Eyknevni er Býfluguhússtaturin (enskt: The Beehive State). Høvuðsstaðurin eitur Salt Lake City. Býurin eitur eftir Stóra Saltvatni, sum er so salt, at fiskur kann ikki liva í tí, men so vinna teir harafturfyri nógv salt úr tí. Eitt annað stórt vatn, Utahvatn, er har á leið, men í tí er vatnið ikki salt.
Í stakríkinum Utah hoyra 77 prosent av fólkinum til Jesu Kirkju av Seinastu Daga Heilagu ella mormonkirkjuna, sum hon vanliga verður nevnd.[1]
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Indiánarnir[rætta | rætta wikitekst]
Áðrenn evopearar komu, búðu indiánarnir í størsta partinum í statinum, sum nú verður nevnt Utah. Indiánarnir vóru vápnaðir við boga og ørvum, knívum og gøssum. Nógvir høvdu eisini tomahawk. Tomahawk var øks við steinhøvdi ella jarnhøvi. Í 18. øld keyptu teir eisini skotvápn frá evropeiskum keypmonnum.
Í tipunum var rúmsátt. Har vóru ból, brenni og øll neyðug útgerð. Tipurnar vóru gjørdar úr bisonhúð. Beinnálir hildu húðunum saman. Nógvir indiánar í Utah vóru eisini dugnaligir handverkarar. Teir gjørdu vakurt skrýdd pløgg og høvuðsprýði. Konurnar høvdu nógv at siga í ættini. Tær fingu til vega mat, seymaðu klæði og ansaðu børnum. Í Hopiættini í Suðurutah áttu konurnar eisini húsini og skipaðu fyri, hvussu bygt varð í bygdini.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Í Súlnadali, Monument Valley, í Suðurutah stinga merkisverdar grótsúlur seg upp úr lendinum víða hvar. Vindur og sandur hevur máað burtur av helluni, men av tí at allur steinur er ikki líka harður, stendur harði steinurin eftir.
Í øldir hava fólk byrgt áir og grivið brunnar at veita vatn á oyðimerkurnar í Utah. Nógvastaðni, har oyðimørk var fyrr, er nú vallað og fruktagott lendi.


text:
Wikipedia:Mánaðargrein
Mánaðargreinin í Wikipedia kemur á forsíðuna tann mánaðin, greinin er fyri.
Greinirnar skulu skrivast. Er ein grein, sum bert inniheldur eitt dømi, so ber til at skriva her. Vilt tú skriva eina mánaðargrein, er bara at klikkja á vís slóðina og síðan velja rætta. Greinin skal ikki vera ov long og skal helst vera um okkurt, sum hevur við mánaðin at gera.
Fyri at gera tað lættari at gera nýggjar greinar, er ein formur gjørdur, so at tað ikki er neyðugt við nøkrum HTML forsniði, rætta bert fyrimyndina til.
{{Skriva mánaðargrein | heitið = Dømi | lesmeirum = Dømi | mynd = Example.png | mynd_stødd = 180px | tekstur = '''Dømi''' hetta er bert eitt dømi. Rætta hesa fyrimynd. }}
Mánaðargreinir 2016[rætta wikitekst]
Mánaðargrein fyri januar
Fólkalýðveldið Kina er eitt stórt land í Asia. Kina er tað landið í heiminum, sum hevur flestar íbúgvar (1,3 milliardir). Fimtahvørt fólk í heiminum nú á døgum býr í Kina. Hetta ovurstóra landið er næstan líka stórt sum alt Evropa og triðstørsta land í heiminum, næst Russlandi og Kanada. Høvuðsstaður er Beijing og londinum hevur mark við 15 lond: Russland, Norðurkorea, Mongolia, Kasakstan, Kirgisia, Tadsjikistan, Afghanistan, Pakistan, India, Nepal, Butan, Burma, Laos, Vjetnam og Hongkong. Í Kina eru mong mál. Høvuðsmálið er kinesiskt. Kina skal breyðføða 20 prosent av heimsins menniskjum við sjey prosentum av heimsins landbúnaðarjørð, og ein triðingur av heimsins fólkum fáa vatn úr kinverskum áum. Kina er í stórum vøkstri, og vøkstur er raðfestur ovarlaga, tí hevur umhvørvismálaráðið ilt við at tálma árinini av vøkstrinum.
Mánaðargrein fyri februar
Jóan Símun Edmundsson er ein føroyskur fótbóltsleikari, álopsleikari, ið spælir við danska Superliga-felagnum OB og føroyska fótbóltslandsliðnum. Hann byrjaði sína fótbóltsyrkisleið í B68. Í desember 2009 varð hann útlæntur til enska felagið Newcastle United. Hann skrivaði undir sáttmála við felagið í juni 2010 og spældi sín fyrsta dyst fyri Newcastle í einum vinadysti móti Norwich City hin 25. juli 2010. Hin 7. januar 2011 spældi hann við Gateshead, ið lænti hann í 28 dagar. Hann spældi sín fyrsta dysti fyri Gateshead 8. januar 2011 móti Kidderminster Harriers og skoraði sítt fyrsta mál fyri Gateshead hin 15. januar 2011 í FA Trophy í einum 6–0 sigri móti Hampton & Richmond Borough. Jóan Símun Edmundsson skrivaði undir sáttmála við norska felagið Viking hin 15. februar 2012. Sama árið lænti Viking hann út til danska felagið FC Fredericia. Hann spældi 8 dystir fyri Viking og 8 fyri Fredericia. Í 2014 flutti hann heimaftur til Føroya eina tíð, har hann fyrst spældi við AB og síðan við HB. Eftir tað skrivaði hann undir ein 2-ára sáttmála við danska felagið Vejle Boldklub, ið tá spældi í næstbestu deildini í Danmark, 1. deild. Hin 14. november 2014 skapti hann stórtíðindi og yvirskriftir um alt Evropa og kring heimin, tá ið hann skeyt bóltin í málið á útivølli í kvalifiseringsdysti móti Grikkalandi á Karaiskakis Stadion í Pireus. Føroyar vunnu dystin 1-0. Hin 28. november 2015 skoraði hann eitt mál, ið ítróttaviðmerkjarar hjá sjónvarpsrásini TV3+ nevndu aldarinnar mál og samanbóru hann við Lionel Messi, George Best and Diego Maradona. Í desember 2015 vann hann kappingina hjá TV3+ um Ársins mál í kapping móti eitt nú Neymar og Messi. Í januar 2016 skrivaði hann undir ein 2½ ára sáttmála við danska Superligafelagið OB.
Mánaðargrein fyri mars
Carl Jóhan Jensen (føddur 1957) er ein føroyskur rithøvundur. Hann hevur tríggjar ferðir fingið Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens fyri fagrar bókmentir, tað var í 1989, 2006 og 2015, og fýra ferðir hava bøkur hansara verið tilnevndar til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins, í 1991, 1998, 2007, 2008 og 2016. Í 2007 var tað bókin Ó - Søgur um djelvulskap, sum var tilnevnd og í 2008 var tað yrkingasavnið September í bjørkum sum kanska eru bláar ið varð tilnevnt, í 2016 er tað fyri skaldsøguna Eg síggi teg betur í myrkri. Carl Jóhan vaks upp í Havn. Í 1973 flutti hann til Danmarkar, har hann tók studentsprógv í 1976. Síðan flutti hann heimaftur til Føroya, har hann eitt nú starvaðist sum blaðmaður. Frá 1979 til 1981 las hann føroysk á Fróðskaparsetrinum. Frá 1981 til 1987 las hann íslendskt mál og bókmentir í Reykjavík. Í 1990 tók hann prógv sum cand.phil. í føroyskum máli og bókmentum. Hann er giftur avstralsku Kate Sanderson, saman eiga tey tveir synir. Kate hevur starvast fyri Føroya landsstýri í fleiri ár, og í 2012 gjørdist hon sendikvinna Føroya í ES. Síðan 2012 hava tey búð í Brússel, vegna starv hennara. Carl Jóhan útgav sítt fyrsta yrkingasavn í 1977. Hann hevur útgivið yrkingar, skaldsøgur og eitt ritsavn. Harumframt hevur hann týtt fleiri tekstir til føroyskt.
Mánaðargrein fyri apríl
Suni úr Hørg (føddur 24. desember 1982 í Sumba) er ein føroyskur timburmaður og fyrrverandi fótbóltsleikari, ið spældi sum verjuleikari til hann var úti fyri einari sera álvarsamari arbeiðsvanlukku 28. mars 2014. Hann spældi við besta liðnum hjá FC Suðuroy tey seinastu árini av fótbóltslívsleiðini. Hann var eisini partur av hópinum í 2014, men náddi ikki at spæla nakran dyst tað árið, tí tann 28. mars var hann úti fyri einari sera álvarsligari arbeiðsvanlukku í Havn, har hann arbeiddi sum hondverkari. Hann datt niður ígjøgnum taki á bygninginum, ið hann og aðrir umvældu, hann datt uttan at hava koyrt trygdarlínuna á, ið annars var eitt krav og sum hann plagdi at hava á. Hann skuldi bara líka orðan okkurt smáting. Fallið var sambært Suna á 9,70 metrar og hann datt niður á betonggólv. Hann segði í sjónvarpssendingini Viljin til lívið, ið snúði seg um hann og tveir aðrir ungir føroyingar, at hann hugsaði tá, at hetta var tað, hetta var endin. Hann náddi at taka armarnar fyri andlitið og so misti hann vitið. Suni vaknaði upp aftur í einari sjúkrahússong í Reykjavík, hagar hann varð sendur við flogfari. Hann hevði brotið seg sundur og lá innlagdur longi, men er so við og við komin nøkulunda fyri seg aftur, tó hevur hann mist stóran part av sjónini. Hann klárar seg tó sjálvur, býr fyri seg sjálvan og gongur runt við blindastavi. Hann hevur verið á blindastovni í Danmark, har hann hevur lært at klára seg í gerandisdegnum. Minni enn eitt ár eftir vanlukkuna fór Suni til arbeiðis aftur hjá Búsetri. Hann kom fyrst í arbeiðsroynd, ið fyribils var 20 tímar um vikuna. Og 1. apríl 2016 varð hann settur í fast starv sum timburmaður og sær ljóst uppá framtíðina.
Mánaðargrein fyri mai
Anker Jørgensen var ein danskur sosialdemokratiskur politikari, ið var forsætisráðharri Danmarkar frá 1972 til 1973 og frá 1975 til 1982. Anker Henrik Jørgensen varð føddur 13. juli 1922 í Keypmannahavn. Hann var sonur vognstjóran Johannes Albert Jørgensen og vaskikonu Karen Marie Jørgensen. Pápin doyði tá hann var tvey ára gamal (1924), og mamman, tá hann var fimm ára gamal (1928); bæði foreldrini doyðu av tuberklasjúkuni. Hann vaks upp hjá fastur síni, Karla Marie Sofie Jacobsen (f.1890 – d.1975), ið var tubbaksarbeiðari, og manni hennara, ið var bilførari á Christianshavn. Hann varð settur í Det Kongelige Opfostringshus og gekk í skúla til 7. flokk. Síðan var hann arbeiðsdrongur, boðdrongur og goymslumaður á pappírsgoymsluni hjá FDB í Njalsgade á Islands Brygge, bert avbrotið av hertænastuni. Hann tók preliminerprógv á kvøldskúla í 1949. Anker Jørgensen hevði verið virkin innan fakfelagsvirksemi síðan 1950, tá ið hann gjørdist lokalpolitikari í Keypmannahavn 1961-1964, hann var fólkatingslimur 1964-1994 og formaður fyri Socialdemokraterne 1972-1987. Hann var síðan forsætisráðharri 1972-1973 og 1975-1982 og uttanríkisráðharri eitt stutt skifti í 1978.
Mánaðargrein fyri juni
Olaf Heine Johannessen (føddur 8. juli 1961 í Tórshavn) er ein føroyskur sjónleikari, sum er útbúgvin á Odense Teater Sjónleikaraskúla í 1986. Hann spælir fyrst og fremst sjónleikir í Danmark, men hevur eisini framført á palli í eitt nú Týsklandi. Harumframt hevur hann eisin spælt við í donskum sjónvarpsrøðum og filmum. Tá hann varð liðugur við útbúgvingina bleiv hann settur í starv á Aarhus Teater, har hann eitt nú spældi høvuðsleiklutin í leikinum Lykke-Peer (1988) og í Hamlet (1992). I 1994 varð hann settur í starv á Det Kongelige Teater í Keypmannahavn, har hann var í føstum starvi í 10 ár. Síðan tá hevur hann starvast sum freelance sjónleikari. Í sjónvarpssamanhangi er hann eitt nú kendur fyri sín leiklut sum forsætisráðharrin Kristian Kamper í Brotsgerðin III (Forbrydelsen III). Í 2013 varð vann hann eina Robert heiðursløn fyri sín hjáleiklut í Brotsgerðin, hann vann í bólkinum Ársins mannligi hjáleiklutur - sjónvarpsrøð (Årets Mandlige Birolle - tv-serie). Í 2014 vann hann virðislønina Teaterpokalen fyri at spæla leiklutin sum Eichmann í sjónleikinum Samtale før døden eftir Adam Price. Í 2015 og 2016 fekk hann donsku virðislønina Ársins Reumert fyri besta mannliga høvuðsleiklut, í 2015 var tað fyri leiklutin í sjónleikunum Samtale før døden og Mefisto á Betty Nansen Teatret, umframt Heksejagt, ið varð framførdur á Det Kongelige Teater og í 2016 var tað fyri høvuðsleiklutin í Mefisto, ið varð framførdur á Det Kongelige Teater. Olaf Johannessen er sonur leikstjóran Eyðun Johannessen og bróðir sjónleikarinnuna Anniku Johannessen.
Mánaðargrein fyri juli
Íslendska fótbóltslandsliðið hjá monnum (íslendskt: Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu) er fótbóltslandsliðið hjá Íslandi, ið verður stýrt av Knattspyrnusamband Íslands (Fótbóltssamband Íslands). Sjálvt um Ísland er ein av smáu tjóðunum í Evropa, so hevur íslendska fótbóltslandsliðið klárað seg væl í 21. øld. Í undankappingini til HM í fótbólti 2014 náddi Ísland at koma til play-off umfarið, har teir taptu móti Kroatia. Ísland kom við til sína fyrstu stóru kapping, EM í fótbólti 2016, eftir eina undankapping har ið Ísland eitt nú vann bæði heima og úti ímóti Niðurlondum. Ísland gjørdist tá minsta landið ið nakrantíð hevur kvalifiserað seg til eina so stóra kapping sum EM í fótbólti. Ísland kom í bólk F saman við Eysturríki, Ungarn og Portugal. Birkir Bjarnason skoraði fyrsta málið hjá Íslandi í hesi fyrstu stóru kappingini, tað hendi í 50. minutti móti Portugal í fyrsta dystinum hjá Íslandi í bólkaspælinum, dysturin endaði við javnleiki 1-1. Ísland spældi eisini javnt 1-1 móti Ungarn og vann seinasta dystin í endaspælinum 2-1 móti Eysturríki. Eftir at liðið kom í knockout umfarið, vann Ísland 2-1 móti Onglandi í ottandapartsfinaluni, og kom víðari til kvartfinaluna. Ísland tapti kvartfinaluna 5-2 móti Fraklandi og kom ikki víðari. Heimafturkomnir varð íslendska landsliðið og venjrarar teirra fagnað av íslendska fólkinum. Viðhaldsfólkini og landsliðið gjørdist kent undir EM fyri teirra sermerkta HUHH herróp, ið tey róptu í kór ferð eftir ferð, meðan tey høvdu pausu imillum, har tey klappaðu einaferð, við ørmunum langt upp um høvd og øll í senn. Venjarar Íslands undir EM 2016 vóru Lars Lagerbäck og Heimir Hallgrímsson.
Mánaðargrein fyri august
Giro d'Italia (á føroyskum Kring Italia) er ein av teimum trimum stóru teinasúkklukappingunum og verður hildin hvørt ár í mai/juni og varir í 3 vikur. Kappingin fer fram í Italia, men partar av kappigini kunnu eisini fara fram í onkrum ørðum landi í Evropa, t.d. byrjaði Giro d'Italia í Niðurlondum í 2016 og í Danmark í 2014. Giro d'Italia varð fyrstu ferð hildið í 1909, har ið tilsamans 8 teinar á 2448 km vóru súkklaðir. Kappingin er saman við Tour de France og Vuelta a España ein av teimum trimum klassisku teinakappingunum, har Tour de France tó er tann mest týðandi. Har tann fremsti súkklarin í Tour de France er kendur fyri at súkkla í gulari troyggju, so súkklar fremsti súkklarin í Giro d´Italia í ljósareyðari troyggju, á italskum nevnd Maglia rosa. Tann fremsti fjallasúkklarin súkklar í grønari troyggju (Maglia Verde), meðan súkklarin við flestum stigum koyrir í lilla (Maglia ciclimano). Í 2007 varð tann hvíta ungdómstroyggjan innførd aftur, eftir at hon hevði verið burturi í nøkur ár, hon nevnist Maglia Bianca. Tríggir súkklarar hava vunnið kappingina fimm ferðir: Alfredo Binda, Fausto Coppi og Eddy Merckx. Italiumaðurin Felice Gimondi hevur staðið á sigurspallinum níggju ferðir, har hann tríggjar ferðir hevur vunnið, tvær ferðir á øðrum plássi og fýra ferðir á triðjaplássi.
Mánaðargrein fyri september
Reyni Service er ein bilasøla, ið umboðar Toyota og Lexus. Reyni Service varð stovnað í 1947, sum Bilverkstaður og maskinverkstaður. Reyni Service hevur fingið ISO14001 viðurkenning og harafturat eisini umhvørvisgóðkenning frá Umhvørvisstovuni. Virksemið hjá Reyni fyritøkuni byrjaði í 1947 niðri í Rættará. Bygningurin var í trimum hæddum, har hvør hædd var um 60 fermetrar til støddar. Niðasta hæddin var bilverkstaður, mittasta hæddin maskinverkstaður, meðan ovasta hæddin var íbúð hjá Sigird av Reyni við familju, stovnara av fyritøkuni. Sigird, sum var elektrikari, arbeiddi í Danmark undir seinna heimsbardaga. Av tí at hugurin eisini lá til bilar, eydnaðist honum eftir samráðingar við DOMI at fáa umboðið uppá ensku Morris bilarnar í Føroyum. Fyrstu árini var Sigird sjálvur leiðari av øllum virkseminum, men av tí at hann eisini gjørdi EL installatiónir, valdi hann at lata Frits Jensen og Sverra Djurhuus taka sær av verkstaðnum. Sjálvur tók hann sær av bilasøluni og goymsluni. Fyritøkan í Rættará hevði ein serligan fyrimun fram um aðrar við tað, at Frits Jensen, eisini róptur Bugli Jensen, var tann einasti í Føroyum við útbúgving innan buglur og lakkering tá í tíðini. Í 1969 yvirtók Eivind av Reyni verkstaðin í Rættará. Eivind var avlærdur hjá Frits Jensen, sum byrjaði virsemið í Gundadali fyrst í 60'inum, har Statoil støðin er í dag.
Mánaðargrein fyri oktober
Helgi Dam Ziska (føddur 27. juli 1990 í Havn) er besti føroyski telvarin nakrantíð. Hann er einasti føroyingur, ið hevur vunnið sær stórmeistaraheitið. Tað gjørdi hann á Talvolympiaduni 2016 í Baku, tá ið hann vann á Jose Daniel Gemy úr Bolivia. Helgi byrjaði at telva sum smádrongur. Tá ið táverandi heimsmeistarin í talvi, Garry Kasparov, vitjaði í Føroyum, var Helgi 10 ára gamal og longu sera áhugaður í talvi. Helgi var líka við at súkkla á heimsmeistaran, tá ið Karparov og táverandi føroyski mentamálaráðharrin, Tórbjørn Jacobsen, og táverandi formaður í Talvsambandi Føroya gingu yvirum vegin á Niels Finsensgøtu við Viðarlundina í Havn. Helgi vann unglinga FM í talvi í 2004, tá var hann 13 ára gamal. Hann segði í samrøðu við Suna Merkisstein í útvarpssending hjá Kringvarpi Føroya, at hann minnist, at hann tá hevði sagt við Tórð Mikkelsen hjá Kringvarpinum, at hann setti sær sum mál at gerast altjóða stórmeistari í talvi. Tveir av vinmonnum hansara, ið sótu beint við, hildu hann vera øran í høvdinum at seta sær so høg mál. Í august 2013 vann Helgi sín fyrsta GM norm, tá hann luttók í kapping í Riga í Lettlandi. Tað var fyrsta stigið á leiðini móti stórmeistaraheitinum. Fyri at gerast stórmeistari skuldi hann vinna GM normin tríggjar ferðir, tó telur ein GM-normur, ið verður vunnin á Talv-PL dupult. Ongin annar føroyingur hevur nakrantíð vunnið henda normin fyrr, so Helgi skrivaði søgu í føroysku talvsøguni við at gerast fyrsti føroyingur nakrantíð, ið hevur vunnið ein GM norm í talvi. Tá ein dagur var eftir av kappingini í Riga, hevði Helgi fingið 5,5 stig, vunnið trý talv og spælt fimm ferðir javnt. Hetta var nokk til at tryggja honum fyrsta GM normin. Annan normin vann hann á Talv-OL 2016, og taldi hesin dupult og tryggjaði honum stórmeistaraheitið.
Mánaðargrein fyri november
Wikipedia:Mánaðargreinin/november 2016
vís - kjak - søga - rætta
Mánaðargrein fyri desember
Victor Danielsen (28. mars 1894 í Søldarfirði - 2. februar 1961 í Fuglafirði) var ein føroyskur trúðboðari innan Brøðrasamkomuna og bíbliutíðari. Victor Danielsen gekk á læraraskúla í Havn 1911 - 1914, tá hann fekk prógv sum bestur av teimum 10, sum tá fingu prógv. Skúlatíðina í Havn hevði hann nakað av sambandi við heimamissiónina og serliga danska trúboðaran hjá heimamissiónini, Ryving-Jensen. Hesa tíðina upplivdi hann eina andaliga kollvelting, sum fullkomiliga broytti hansara lív. Eftir lokið prógv gjørdist hann lærari við skúlarnar í Søldarfirði, á Glyvrum og í Lamba, men gavst sum lærari longu 6 - 7 mánaðir seinni og fór at virka sum trúboðari. Í 1916 breyt hann við kirkjuna, tá hann saman við øðrum varð doyptur á sjónum í Søldarfirði, og eftir tað gjørdist hann ein hin ídnasti trúboðarin hjá Brøðrasamkomuni. Í 1920 giftist hann Henrikku Malenu f. Olsen úr Søldarfirði. Í 1928 fluttu tey til Fuglafjarðar, fyrst í eina lítla íbúð í samkomuhúsinum Siloa, og í 1933 fluttu tey í egin hús við Gjógvará í Fuglafirði. Victor Danielsen var sera virkin trúboðari, og umframt at vera virkin í samkomuni í Siloa í Fuglafirði ferðaðist hann víða um landið og prædikaði. Bókmentaliga avrik Victors var fyrst og fremst bíbliutýðingin. Hitt Nýggja Testamentið kom út í 1937 í týðing Victors, og í 1949 kom øll Bíblian út í hansara týðing - nú við nýtýddum Nýggja Testamenti. Victor umsetti umleið 870 sálmar, og sjálvur yrkti hann 27 sálmar.


text:
Kyrrahavið
Størsta og djúpasta hav í heiminum, Kyrrahavið, er triðingurin av jarðarýtuni (179,7 mió. km²) og er úr Asia og Avstralia til Amerika og Suðurkoll. Tað er 46 % av øllum heimsins høvum. Har eru umleið 25 000 oyggjar, gosoyggjar og koralloyggjar spjaddar um hesa ovurstóru vídd, t.d. Samoa, Tonga, Cook-oyggjar, Nýsæland, Hawaii, Páskaoyggin, Tahiti og Chatham. Í stórum parti í Kyrrahavi er veðurlagið lýtt og slavið, tí er fruktagottog nógvur vøkstur á flestu oyggjum.
Upprunafólkið, sum av fyrstantíð kom úr Landsynningsásia, verður býtt í tríggjar meginbólkar: Polynesar, melanesar og mikronesar. Í 16. øld komu evropearar, og fyrst í 19. øld vórðu flestu oyggjarnar hjáland hjá stórum londum handan hav. Nú á døgum eru nakrar oyggjar sjálvstøðugar, men nógvar standa undir øðrum londum (til dømis Bretland, USA, Frakland). Nøkur fólk í hesum mongu oyggjum búgva í býum, men tey flestu lívbjarga sær av landbúnaði, til dømis at velta jamsrót og søtepli og útróðri.


text:
Við Swipp kanst tú flyta pengar við snildfonini. Tað er bæði trygt og lætt. Tað einasta, tær tørvar, er fartelefonnummarið hjá móttakaranum.
Swipp er ein nýggj tænasta í Netbankanum sum app, har kontunummur og fartelefonnummur verða knýtt at hvørjum øðrum. Tí er bert neyðugt hjá tær at kenna fartelefonnummarið hjá móttakaranum, tá tú skalt flyta pengar við Swipp. Til ber at swippa upp í 50.000 kr. um dagin.
Nær ber til at brúka Swipp?
Swipp er eitt hent amboð í teimum førum, tá tú annars vanliga hevur tørv á reiðum peningi. T.d. tá tit eru fleiri, sum í felag skulu rinda eina rokning á eini matstovu. Tá ber til at gjalda fyri tín part við at senda peningin við Swipp á snildfonini til tann, ið leggur út.
Hvør kann brúka Swipp?
Tú kanst brúka Swipp, um tú hevur eina iPhone ella Android snildfon, og um tú hevur Netbankan sum app á snildfonini. Tú kanst flyta pengar við Swipp til øll, sum hava teknað seg til tænastuna - uttan mun til hvønn peningastovn móttakarin brúkar.
Tekna teg til Swipp
Ein fyritreyt fyri at kunna flyta pengar við Swipp er, at bæði móttakarin og tú hava teknað tykkum til Swipp. Tú kanst tekna teg til Swipp í Netbankanum. Vel Uppseting
, Fartænastur
og síðani melda til Swipp
. Hevur tú ikki Netbanka, kanst tú bíleggja hann her
.
Les meira um Swipp og trygd her
.


text:
Birthe Wilke
Birthe Wilke (fødd 19. mars 1936) er ein donsk songkvinna og sjónleikari. Hon fór undir lívsleið sína innan tónleik í 1950'unum við Bruno Henriksens orkester. Tá Bruno Henriksen stutta tíð seinni stovnaði Philips Grammofonplader í Danmark, gjørdist Birthe Wilke skjótt ein av best umtóktu artistunum har. Best kent frá hesum tíðarskeiðnum er Håndklaver og Charme, og Den Gamle Gartner.
Í 1957 gjørdist hon, saman við Gustav Winckler, nummar trý á Melodi Grand Prix við sanginum Skibet skal sejle i nat, og sjálvt um sangurin fekk kritikk í heimlandi hennara í fyrstuni, so er hann enn, meir enn hálva øld seinni, ein av størstu grand-prix-hittunum, ið Danmark nakrantíð hevur havt. Seinni luttók hon við øðrum grand-prix-løgum.
Filmar[rætta | rætta wikitekst]
- Jeg elsker dig (1957)
- Jetpiloter (1961)
- Reptilicus (1961)


text:
7. Partur: Frá Jesus rísur upp til Paulus verður fongslaður
Triðja dagin eftir at Jesus doyði, varð hann vaktur upp frá deyðum. Tann dagin vísti hann seg fimm ferðir fyri lærisveinunum. Teir fylgjandi fjøruti dagarnar vísti hann seg fleiri ferðir fyri teimum. So fór hann upp til himmals, meðan nakrir av lærisveinunum sóu tað. Tíggju dagar seinni úthelti Gud heilagan anda yvir Jesu lærisveinar sum bíðaðu í Jerúsalem.
Seinni eydnaðist tað fíggindum Guds at seta ápostlarnar í fongsul, men ein eingil fríaði teir út. Mótstøðumenn steinaðu lærisveinin Stefanus til deyða. Men vit hoyra eisini at Jesus valdi ein av mótstøðumonnunum til sín serliga tænara, sum so gjørdist ápostulin Paulus. Trý og eitt hálvt ár eftir at Jesus doyði sendi Gud ápostulin Pætur at boða fyri ikki-jødanum Korneliusi og húsi hansara.
Umleið 13 ár seinni fór Paulus undir fyrstu trúboðaraferð sína. Aðru ferð hann fór út var Timoteus við honum. Paulus og ferðafelagar hansara upplivdu mangt og hvat í Guds tænastu. At enda varð Paulus fongslaður í Róm. Tvey ár seinni varð hann latin leysur, men varð aftur fongslaður og seinni dripin. Hendingarnar í 7. PARTI strekkja seg yvir umleið 32 ár.


text:
Phuket
Phuket (Teilandskt: ภูเก็ต) (fyrr: Tha-Laang ella Talang) er ein oyggj og ein landslutur í Teilandi, Phuket liggur har suðuri í landinum. Oyggin er tann størsta í Teilandi og er eitt vælumtókt ferðamál. Buddisma er tann størsti átrúnaðurin í Phuket. Síðan 1980'ini hevur Phuket ment seg sum ferðavinnuoyggj, har eru fleiri vælumtóktar strendur, eitt nú: Patong Strondin, Karon Beach, Kata Beach, Nai Harn Beach og Bang Tao Beach.
Hin 26. desember 2004 varð oyggin hart rakt av einari tsunami, sum skolaði inn yvir oynna og legði stórar partar av oynni í oyði og kostaði umleið 250 mannalív. Uppaftur fleiri lótu lív í grannalandslutinum Phang Nga, har umleið 4000 fólk lótu lív. Phuket er bundið saman við meginlandinum við tveimum brúgvum. Oyggin liggur tætt við vesturstrond Teilands. Oyggin var væl fyri fyrr í tíðini orsakað av tin og gummi ídnaði. Oyggin lá á einari stórari handilsrutu millum India og Kina og varð ofta nevnd í loggbókunum hjá fronskum, enskum, hálendskum og portugisiskum sjófararum. Í dag er ferðavinna høvuðsvinnan. Phuket oyggin er 576 km2 til støddar, íbúgvaratalið er umleið 500.000. Oyggin hevur tropiskt klima, ella tropiskt monsun veðurlag, har tað er turt frá november til apríl og regntíð frá mai til oktober. Hitin er á leið tann sami árið runt, tá tað er heitast liggur hitin um 29 til 33 °C, tá tað er kaldast liggur hitin um 23 til 26 °C.


text:
Can Tho Floghavn
Can Tho Floghavn (vjetnamesiskt: Sân bay Quốc tế Cần Thơ) er ein flogvøllur í Can Tho, Vjetnam. Flogvøllurin varð upprunaliga bygdur í undir Vjetnamkrígnum í 1965 av Unitet States Air Force. Eftir at kríggið var av í 1975, bleiv floghavnin ikki brúkt í nøkur ár, men seinni var hon aftur tikin í nýtslu. Floghavnin hevur verði undir stórum útbyggingum, har vøllurin er blivin longdur til 3000 metrar, hetta varð gjørt frá 2006 til 2008. Seinni hevur verið arbeitt við at byggja ein nýggjan terminal.


text:
Frá Fullveldi til Strámannaveldi
politikkur23-12-2016 - 17:45 - Jóanis Nielsen
Fullveldi er nú niðurgrivið langt undir Tangafjørð og í høvuðsvinnuni skulu frá søguligum rættindum til politiska útreinsan, har øll fiskirættindi skulu leggjast víðopin fyri strámonnum. Sjálvt veðurgudarnir tala nú at.
Húskallar í egnum húsum
Í Føroyum skal eingin hava søgulig rættindi. Øll í fiskivinnuni skulu missa síni rættindi og tey skulu seljast á uppboðssølu.
Eftir ynski frá Høgna Hoydal, hevur samgongan undan jólum samtykt í løgtinginum, at øll skulu sleppa framat at bjóða. So nú er klárt at avreiða føroysku fiskivinnuna.
Í grannalondum okkara hava øll reiðaríðir søgulig rættindi, so fyri tey kundi tað verið gott at fingið eitt sindur meira undir Føroyum. Skipini eru jú útgoldin av vinningi frá søguligu rættindum. Tey verða tí munandi betur fyri at bjóða, gjøgnum strámenn sjálvandi. So lítil ivi er um, at ætlan Høgna er at fara frá søguligum rættindum til politiska útreinsan. Úrslitið verður strámannaveldi har føroyingar gerast húskallar í egnum landi.
Loysingin jarðað
Á hinari síðuni hava Tjóðveldi og Framsókn í Javnaðargleði niðurgrivið fullveldið. Ríkisrættarliga støðan er nú bundin í 2,6 milliardaláni til Eystur- og Sandoyartunnlar. Næstu 30 árini má eingin broyting gerast, ella fellur láni til gjaldingar. Fullveldi er niðurgrivið langt undir Tangafjørð.
Jørgen Niclasen
Tingmaður fyri Fólkaflokkin


text:
Orð og lag: Ókendur
Týtt: Kajfinn Hammer
1. Farvæl tú breiði vegur, meg aldri meir tú sær;
eg tína gleði kenni væl, hvør innantóm hon var!
Eg beri enn djúp merki og sár av mongum slag,
tað kostaði Guðs Sonar blóð, at frelsa meg ein dag.
2. Farvæl tit gomlu vinir, eg skifti vinalag;
ein annan Vin eg eigi nú, Hann frelsti meg ein dag.
Nú mínar byrðar ber Hann, tók dómin í mín stað,
tað kostaði Guðs Sonar blóð, at frelsa meg ein dag.
3. Farvæl tit rivnu brunnar, ei meir tit lokka her,
tí Lívsins keldu fann eg, hon yvirflóð mær ber.
Har drekki eg hvønn morgun, hvørt kvøld, eg liva man;
at opna hesa Kelduna Guðs Sonar blóð tað rann.
4. Farvæl tit stoltu dreymar um æru, góðs í verð,
tit røkka ikki longur enn til gravarbakkan her.
Til Himmalin eg stevni, har Jesus væntar meg,
tað kostaði Guðs Sonar blóð, at opna henda veg.


text: Superligan í Danmark (danskt: Superligaen) er tann besta fótbóltsdeildin í donsku fótbóltskappingin (Danmarksturneringen). Tað liðið, sum vinnur í deildini, verður kosið Danmarksmeistari. Ligan varð upprættað í 1991 og kom í staðin fyri 1. deild (1. division). Tey fyrstu árini varð kappingin avgjørd við einum endaspæli, men síðan 1995-96 hevur ligan havt sín verandi form við 12 feløgum, sum spæla tríggjar dystir móti hvørjum liði, soleiðis at tað í alt verða spæld 33 umfør. Orsakað av sponsorpeningi hevur ligan havt ymisk nøvn, eitt nú: Coca-Cola Ligaen (1995-96), Faxe Kondi Ligaen (1996-2001) og SAS Ligaen (2001-2010), og síðan 2010-11-sesongina hevur ligan aftur verið nevnd SuperLiga. Fleiri føroyingar hava spælt í donsku Superliguni, í 2016 spæla Gilli Rólantsson og Jóan Símun Edmundsson í Superliguni. Í 2013 spældu føroysku landsliðsleikararnir: Christian Holst, Hallur Hansson og Gunnar Nielsen í Superliguni. Todi Jónsson liggur sum nummar fýra á topp-20 listanum yvir leikarar við øðrum tjóðskapi enn donskum, ið hava spælt við Superliguni, við 343 dystum fyri FC København og Lyngby, meðan Christian Holst er nummar 17 við 147 dystum fyri Lyngby og Silkeborg og Jákup Mikkelsen liggur sum nummar 23. plássi við 136 dystum fyri Herfølge Boldklub.


text:
Orð: Aage Samuelsen
Lag: So ísakøld ýlir norðanættin
Týtt: Kajfinn Hammer
1. Ein gleðisang eg um Jesus syngi,
ja, Honum prísar mín sál so glað,
tí Hann meg loysti úr syndaleinkjum,
nú stevni glaður mót Sions stað.
Niðurlag: Í hesum heimi eg einki eri,
ei mikið virdur í hesi verð;
men í Guðs Himli mítt navn er skrivað,
mín borgarskapur har uppi er.
2. Ein stevnir eftir at sita ovast,
at verða sæddur á kendum stað!
Ein frelstur syndari eg nú eri,
nógv sælari eri eg við tað.
3. So mong tey royna her rík at gerast,
sum mammons trælir mong enda her;
ei gull eg eigi, men rík í Guði
mín sál nú Honum sín lovsong ber.
4. Ein strembar eftir at verða ærdur
og verða sæddur við harraborð;
eg einans ynski at fylgja Jesus
og trúfast halda meg til Hans Orð.
5. Tá deyðin kemur ein fegin ynskir
eitt eftirmæli at fáa her!
Bert eitt eg ynski, tá stund mín kemur,
at Himmalportrið mær opið er.


text:
22. Jan 2017
Tey minstu børnini, hava nú eisini fingið tveir fantastiskar venjarar í Jan og Høgna.
21. Jan 2017
Fyrireikingarnar eru fult í gongd, og komandi vikurnar eru so eisini nakrir venjingardystir á skránni
19. Jan 2017
Tað er sera umráðandi við góðum venjarum, og tí eru vit glað um, at vit hava gjørt avtalu við Jan Petersen, ið skal takað sær av U14 dreingjum.
18. Jan 2017
Áhugin at spæla fótbólt við B68 er stórur og fyri at vit kunna veita øllum leikarum eina góða venjing, so er týdningarmikið við góðum venjarum. Tí gleðast vit um, at vit hava gjørt avtalu við Egil Olsen, um at vera venjari hjá U17 gentum....
17. Jan 2017
Poul Helgi Jacobsen verður høvuðsungdómsvenjari hjá B68
10. Jan 2017
B68 og Ragnar Lindholm komu í gjár ásamt um avtalu fyri komandi kappingarár.
09. Jan 2017
First átak verður Luttøkudagurin 31. januar, her kunnu øll (U6 – U18, ið ætla sær at sparka í ár, koma og gjalda luttøkugjald.
09. Jan 2017
tann 11. februar skiåar B68 ungdómsdeild, saman við Motussport fyri innandurakapping í høllini í Tofta skúla.


text:
LÍVIÐ SUM KRISTIN
Hvat er eitt gott svar?
Eitt gott svar byggir samkomuna upp. (Róm 14:19) Og tey, sum svara, fáa sjálv gagn av tí. (Orð 15:23, 28) Vit skulu tí royna at svara í minsta lagi eina ferð á hvørjum møti. Sjálvandi sleppa vit ikki at svara, hvørja ferð vit rætta hondina upp. Tí er tað gott at vera klárur at svara fleiri ferðir.
Eitt gott svar ...
er einfalt, stutt og greitt og nýtist sum oftast ikki at vara meira enn 30 sekund
er best, tá ið tú brúkar tíni egnu orð
er ikki ein óneyðug endurtøka av tí, sum longu er sagt
Verður tú biðin at svara fyrst, ...
skal svarið vera einfalt og beinrakið
Er spurningurin longu svaraður, kanst tú ...
siga, hvussu eitt skriftstað í tilfarinum hóskar til evnið
nevna, hvussu viðgjørda evnið ávirkar okkum
siga, hvussu vit kunnu brúka upplýsingarnar til at hjálpa øðrum
í stuttum siga frá eini uppliving, ið leggur dent á høvuðspunktið


text:
Platon
Platon (á grikskum: Πλάtwv) (428/427 f.Kr. – 348/347 f.Kr.) var grikskur heimspekingur. Hann æt upprunaliga Aristoklis, men varð kallaður Platon (Plàtōn), ið merkir "ennisbreiði". Hann, Sokrates og Aristoteles løgdu støðið undir vesturlendska heimspeki. Platon fekst eisini við støddfrøði, og hann stovnaði Akademiið í Athen, sum var allarfyrsti lærdi háskúlin í Vesturheiminum. Hann skrivaði mest samrøður, sum nevnast "sokratisku samrøðurnar", av tí at Platon nýtir Sokrates sum høvuðspersón, og kunnger umvegis hann boðskap og heimspeki sína. Verk Platons eru í høvuðsheitum støðið undir skilvísi, retorikki, støddfrøði og heimspeki sum heild.
Platon verður ofta settur upp móti næmingi sínum, Aristotelesi, hvørs heimspeki var tann øvugta av Platonsa, av tí at hon einans var støddfrøðislig og bygd á eygleiðingar.
Miðøldin var góð við Aristoteles og tók hann fram um Platon, men í Býsantiska ríkinum varð nógv granskað í Platoni.
Platonisma[rætta | rætta wikitekst]
Tað at nokta materiellu kringumstøðurnar hjá okkum og tær avleiðingar, ið hetta hevur, eins og Sokrates ofta gjørdi, nevnist oftani "platonisma". Í fleiri av verkum Platons - serliga Politeiu - kemur Sokrates og vendir vanliga mátanum, sum vit fata heimin kring okkum á, og tað, vit kunnu vita, fullkomiliga á høvdið - hann avnoktar sansirnar fullkomiliga. Í verkinum Teatetos letur hann Sokrates siga, at slík fólk, sum trúgva á sansirnar, eru "eu a-musoi", sum merkir "glað uttan musurnar". Hetta merkir í stuttum, at tey liva uttan guddómsligan íblástur, sum í einum glotta kann vísa teimum hin hægra veruleikan.
Í holulíknilsinum kunnger Platon bæði vitanarfrøði og politikk sín. Holulíknilsið snýr seg um, at tann, sum ger seg frían av leinkjunum og fer út úr holuni og upp í sólarljósið, hann eigur at stýra samfelagnum. Tann upplýsti hevur skyldu til at fara frá tí bara at sita og filosofera, og til at stýra samfelagnum, av tí at hesin hevur "hitt háleitta innlitið". Hesir persónar nevnast "heimspekiskongar".