text:
Búksvarti hávur (ljóshávaættin)
Etmopterus spinax (Linné, 1758)
Stødd: Búksvarti hávur verður í mesta lagi 60 cm langur, sjáldan longri enn 45 cm.
Dýpi: Hann er úr 70 m niður á 2000 m, undir Føroyum vanliga úr 400 m niður á 1000 m.
Litur: Hann er litfagur hávur. Tykist svartur, men bakið er gráligt, skyggir í viólbláum. Um síðurnar er hann ljósari og meira viólbláur. Hann er svartur, grásvartur, undir búkinum, og skarpt mark er til litirnar á síðunum. Hann hevur nógvar smáar, svartar blettir niðast á síðunum. Strikan hevur svartar blettir. Ein sermerkt svørt tekning er undir klingruni og ein aftan fyri búkfjaðrarnar. Ein fín, svørt strika er mitt á stertinum. Afturkanturin á fjaðrunum er ljósur, men á stertinum er kanturin viólbláur. Píkarnir eru gráhvítir við dimmum liti innií. Hann er svartur inni í kjaftinum.
Lýsing: Búksvartur hávur hevur tvær ryggfjaðrar. Fremra er minni, og lítil píkur er frammanfyri. Aftara er um tvær ferðir so stór og hevur størri pík. Uggafjaðrarnar eru smáar, tær eru væl fremri enn fremra ryggfjøður. Búkfjaðrarnar eru smáar og sita fremri enn aftara ryggfjøður. Hann hevur stór, grøn eygu. Andahol aftan fyri og oman fyri eyguni. Hann hevur smá ljósgøgn undir búkinum og strikusett sansigøgn undir høvdinum. Tenninar í yvirkjaftinum eru spískar í tveimum røðum, í undirkjaftinum eru sagtenn í einum raði. Floyalskendur, tá strokið verður aftur eftir tí gráa litinum. Tað svarta kennist grovari.
Eyðkenni: Støddin og tann svarti búkurin. Píkarnir og svarta tekningin aftan fyri búkfjaðrarnar.
Týdningur: Hann hevur ikki vinnuligan týdning.
da: Sorthaj, en: Velvet belly, fr: Sagre commun, ís: Litli loðháfur, no: Blåmage - svarthå, tý: Schwarzer Dornhai
Útbreiðsla: Búksvarti hávur er úr vestara parti av Miðjarðarhavinum til Norðkapp, har hann tó er sjáldsamur. Í Skagerrak er hann, men sjáldsamur í Norðsjónum. Hann er undir Íslandi, Føroyum og vestan fyri Bretsku Oyggjarnar, eisini langt til havs á tindum og grynnum. Við Asoroyggjar og Vesturafrika til Suðurafrika. Undir Føroyum fæst hann so at siga allastaðni vestanfyri og sunnanfyri.
Mouritsen, Rógvi: Fiskar undir Føroyum. Føroya Skúlabókagrunnur og Fiskirannsóknarstovan. Tórshavn. 2007.
Skrubbhávar Squaliformes
Hesin hópurin hevur 6 ættir, 24 slektir og 97 sløg.
Fiskar úr øllum 6 ættunum eru at fáa undir Føroyum, og tær hava her 10 slektir og 12 sløg:
Skrubbhávarnir hava andahol og 5 táknarivur. Teir hava tvær ryggfjaðrar, summi sløg við píkum frammanfyri, onnur uttan. Teir hava ikki gotfjøður, og eingir kjalir eru á klingruni.
Teir liva um øll høv, bæði djúpt og grunt.


c: text/html

text:
At hyggja eftir Adam Sandler filmum er næstan ein sportur nú. Avbjóðingin er at hyggja líka til rulliteksturin kemur á skermin. Tað er líka lætt sum at renna eitt marathon aftaná at hava sitið á reyvini í tíggju ár. Nýggjasti filmurin, the Do-Over, er nummar tvey av einari kontrakt, sum Adam Sandler hevur gjørt við Netflix. Kontraktin sigur, at hann skal gera fýra filmar hjá teimum. Tann fyrsti var Ridiculous 6, ið er líka stuttligur sum at fara í kríggj á tínum føðingardagi. Hesaferð deilir Sandler høvuðsleiklutin við David Spade. Kann David Spade gera filmin stuttligan? Eg mátti vita tað.
Søgan
Charlie (David Spade) hevur eitt keðiligt lív, sum hann ikki kann koma burturúr. Tað er líka til hann møtir sínum gamla klassakammerati frá high school, Max (Adam Sandler). FBI agenturin, Max, bjóðar Charlie ein vikuskiftistúr í yachtini hjá sær. Charlie vaknar ein morgun aftaná, har Max sigur, at hann hevur falsað teirra deyðar og sprongt yachtina í luftina. Hann hevur funnið teimum nýggjan identitet av tveimum ríkmonnum, sum eiga eini lekkur hús í Puerto Rico. Teir finna tó skjótt út av, at teirra nýggja lív ikki er so gott, tí fólk vilja drepa teir.
Samanumtøka
Sjálvt um the Do-Over er væl betur enn Ridiculous 6, so er hann ikki serliga góður. Við einari longd uppá 1 tíma og 48 minuttir er filmurin sera langdrigin. Potentiali er í søguni, men Adam Sandler er simpulthen ikki til at halda út. Hann er strævin og kann ikki finna út av at spæla nakran annan, enn tann sama rópandi idiotin hvørja ferð. David Spade er eitt plástur á sárið. Hann kann vera undirhaldandi til tíðir. Ùtsøgnin hjá Adam Sandler, at hann bara ger filmar har hann eisini kann vera á feriu, lýsir alvorliga ígjøgnum ferð eftir ferð. Tíðin er komin til at Sandler skal geva okkum okkurt annað enn tað sama. Hann má fara aftur til sínar gomlu røtur, har hann gjørdi the Wedding Singer og Punch-Drunk Love. Tí hann hevur fleiri nuansur enn at bara spæla eitt skríggjandi bølmenni. The Do-Over fer ikki í søguna sum nakað komediskt meistaraverk, men fellir bara omanfyri at vera betur enn Grown Ups og Ridiculous 6. Tað er so ikki nakað at rópa hurrá fyri.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Norðanlond hava sett sær høg mál til tess at verkseta varandi orku. Smáu samfeløgini umboða spennandi møguleikar at gera royndir at fremja orkuskiftið, nógv skjótari enn um talan var um tætt bygd og fólkarík økir.
Verkætlanin: Renewable energy supply and storage: Guide for planners and developers in sparsely populated areas fer at hjálpa smáu samfeløgunum at møta avbjóðingunum við at verkseta grønar orkuloysnir. Verkætlanin er gjørd av Nordic Energy Research og ráðgevingarfyritøkuni COWI.
Frágreiðingarnar eru á enskum og kunnu lesast her


text:
HB hevur møguleikan at koma ájavnt við stigametið hjá B36, um teir vinna á Skála í dystinum í morgin.
Føroyameistararnir eru longu 16 stig frammanfyri næsta kappingarneyta KÍ á øðrum plássi og 17 stig frammanfyri B36 á triðja plássi, og meistaraheitið er langt síðan komið í hús. Men metið hjá B36, ið er 67 stig, kann takast tí HB hevur 64 stig við trimum dystum eftir. Tí er tað við spenningi, at HB fjepparar fara á Skála í morgin.
HB Stuðlar skipa fyri ókeypis bussi sum fer frá Ítróttarhøllini í Havn kl. 14.30, allir HB’arar eru vælkomnir við.


text:
Orð: Árni Jacobsen (1. og 2. ørindi) og Ira F. Stanphill (niðurlagið)
Lag: Ira F. Stanphill
Týtt: Árni Jacobsen (niðurlagið)
1. Fram í trúgv, fram í vón og í kærleika Guds,
hvønn ein dag fram á lívsins leið.
Harrin frelsa og varða til fulnar jú kann,
lítla fylgið hann gloymir ei.
Niðurlag: Hann er Alfa og Omega,
hann er fyrst og síðst hjá mær,
hann nógv fagrari enn tíggju túsund er.
Um ein móðir sítt bróstabarn gloyma enn kann,
er hann trúgvur – ei gloymir hann.
2. Ævigt lív, ævigt ljós, ævig gleði og vón
í tí himmalska landi er.
Harrin Jesus er sólin, ið lýsa skal har
í tí dýrd, ið av øllum ber.


text:
Vár Berghamar Jacobsen er føroyskur leiklistafrøðingur, sjónleikari og rithøvundur. Hon er fødd í 1965 og býr í Tórshavn.
Hon er útbúgvin kandidatur í leiklistfrøði av lærda háskúlanum í Århus.Vár hevur spælt við í fleiri barnasjónvarpsrøðum hjá KVF, t.d. í jólakalendarum. Vár hevur starvast í KVF frá 1998-2012. Hon hevur undirvíst í leiklist síðan 2001 og hevur starvast í miðnámsskúlanum í Hoydølum síðan 2013.
Tá ið Vár var 10 ár skrivaði hon eina søgu, sum seinni kom í bókina Hey, øll Føroya børn.
Í 1999 kom fløgan Søguskrínið út, har hon og maðurin, Páll Danielsen, lesa søgur.
Vár hevur skrivað og leikstjórnað Likkulikkuleia, sum var send í sjónvarpinum í 1998-2000.
Hon hevur skrivað útvarpsleikin Luddi og Lundisa, ið varð sendur í Útvarpi Føroya í 2004 og 2005. Hon hevur leikstjórnað Jólakalendaran Pinki, sum Marjun Syderbø Kjelnæs skrivaði til barnaútvarpið í 2005. Hon hevur skrivað útvarpsleikin: Hvar eru børnini, sum varð sendur í 2005.
Leikritið til jólakalendarin Jól í Grannalagnum varð skrivað og sent í útvarpinum í 2007, og ein fløga við sangunum var givin út sama ár. Tað var beiggin, Kári Jacobsen, sum gjørdi tónleikin.
Vár hevur saman við øðrum framført barnaleikin Luddi og Lundisa síðan januar 2018, og nú kemur bókin út um lundapisurnar, sum italska listakvinnan Delia Ciccarelli hevur myndprýtt.
Útgávur:
1999 Søguskrínið – fløga
2005 Søguskrínið. 2. upplag
2018 Luddi og Lundisa


text:
Tróndur Arge 09.08.2018 (09:45)
Gilli: Føli meg sum John O'Shea
Brann Bergen vann í vikuni 4-1 á Start í Tippuliguni, sum er besta deildin í Noreg. Gilli Rólantsson byrjaði inni á vonginum, men mátti lata seg skifta út við pínu í seinna hálvleiki.
- Venjarin spurdi um eg var til reiðar á byrja á vonginum. Tað kundi eg ikki siga nei til, sjálvt um lýskan hevur spælt hund í nakrar vikur, sigur tvøramaðurin í Brann Bergen.
Hann bleiv skiftur út nakað eftir ein tíma á vøllinum. Føroyski landsliðsspælarin má nú sita uttanfyri í nakrar dagar. Hetta er ikki fyrstu ferð, at Gilli Rólantsson verður fluttur runt á vøllinum.
- Eg føli meg sum John O'Shea í løtuni. Eg havi eftirhondini spælt á øllum plássum fyri Brann, sigur Gilli Rólantsson skemtandi.
John O'Shea var í síni tíð í Manchester United spælarin, sum kundi røkja flestu plássini, serliga í verjupartinum. Gilli og liðfelagirnir vunnu rímiliga greitt á Start.
- Vit vunnu fult uppiborið. Endiliga vístu vit aftur eitt sindur av ”power fótbólti”. Tað var tað vit gjørdu at byrja við í kappingini, tá tað gekk so væ, sigur tvøramaðurin.
Tað hevur í eina tíð verið nakað av órógvi um Gilla í Brann. Framtíðini sá ikki út til at verða í felagnum í vetur, men við nýggjum sáttmála er alt broytt, uttan dreymurin hjá føroyska landsliðsspælaranum.
- Eg njóti at spæla fótbólt her. Eg vil sjálvandi gjarna royna meg í eini størri og sterkari kapping, men tað verður ikki heilt enn, sigur Gilli Rólantsson.
Brann Bergen er framvegis tvey stig fremst í Tippuliguni.
Veitst tú eina góða søgu? Skriva til okkara á
red(at)in.fo
Les ella lýs í Lýsingartorginum – trýst her


text:
Eftir hvast orðaskiftið millum borgarstjóran og 2. varaborgarstjóran í síðstu viku, so føli eg meg noyddan til at gera nakrar viðmerkingar. Sjálvur má eg hefta meg við, at borgarstjórin skýrir minnilutan sum ein grenjandi minniluta, ið als ikki ynskir nakað sum helst samstarv. Gunvá við Keldu hevur eisini víst á, at minnilutin hevur verið ein Les meira…
Gamalt mál tikið upp aftur
Politiið í Føroyum hevur tikið málið upp aftur, viðvíkjandi illgrunasama deyða Mariu Fuglø Christiansen í Hvannasundi í november 2012. Politiið heitir tí á fólk, sum halda seg vita okkurt um málið, um at venda sær til politiið skjótast til ber á tlf. 114. Hetta er eisini galdandi fyri tey, sum fyrr eru avhoyrd í málinum. Les meira…
200 TJALDPLÁSS FYRI 300 KRÓNUR
😁👏 200 TJALDPLÁSS FYRI 300 KRÓNUR ⭐🇫🇴 Nú verða seinastu 200 tjaldplássini seld fyri 300 krónur. Vit bjóða tær vælkomin í hugnaligu tjaldbygdina mitt á festivaløkinum. Kom og njót ein festligan festival saman við góðum fólki! 😁👏✨⭐ Tjaldpláss kunnu keypast her: “Tjaldpláss SF 2018”
Viðmerkingar til kjakið um søluna av Sjúrðarbergi
Nevndin í JFK tók herfyri ta avgerð at selja Sjúrðarberg. Skipið hevur mongu seinastu árini verið annað skipið hjá samtakinum, sum hevur fiskað kvotuna í Barentshavinum. Eftir at sølan varð almannakunngjørd, hevur ávísur almennur áhugi verið um orsøkina til at skipið varð selt, tí hesar viðmerkingar. Tá málið var fyri á nevndarfundi, varð kjakast um Les meira…
Føroyskt Ginn til ólavsøku
Nú er tað fyrsta ginnið, sum burturav er føroysk framleiðsla, komið á hillarnar í Rúsdrekkasølu Landsins. Tað er Einar’s Distillery, ið framleiðir ginnið, sum hevur fingið navnið Einar’s Gin. – Vit hava nú í fleiri ár arbeitt við at menna føroyskt ginn, og nú halda vit, at vit eru komin á mál. Vit hava gjørt Les meira…
Skjóting, Copenhagen Grandprix 2018
T Farna vikuskifti, luttóku 11 føroyskir leirdúgvuskjúttar í altjóða skjótikapping á Amager í Keypmannahavn. Kappingin vardi í tveir dagar. Fyrra dagin bleiv skotið um kvalifikatión til teir ymsu bólkarnar, og seinna dagin, bleiv skotið um at koma í bólka finalurnar. Tað eydnaðist Marius Joensen úr Sunda Byrsufelag at kvalifisera í elitu bólkin og Johnhard Klettheyggj Les meira…
Atlantic Airways gjørt samstarvsavtalu við AirFrance-KLM
Atlantic Airways hevur júst gjørt eina samstarvsavtalu við stóra franskt/hollendska flogfelagið AirFrance-KLM, sum vil styrkja um sína støðu í Føroyum. Talan er um eina sokallaða interline-avtalu. Við avtaluni gerast Føroyar meiri atkomuligar fyri ferðafólkum úr 314 ymsum ferðamálum í 116 ymsum londum, og Atlantic Airways kann sostatt taka uppaftur størri lut í menningini av føroyskari Les meira…
Maverick Barr vísir dystirnar Danmark – Frankaríki kl. 15.00 og Ísland – Kroatia kl. 19.00
Tað hevur verið sera gott lív í Maverick Barr undir hesum Heimsmeistaraskapinum í Ruslandi. Maverick Barr hevur víst teir flestu av dystinum beinleiðis og í dag verður ein stórur dagur í Maverick Barr fyri okkum Skandinavar. Danmark og Ísland fara í eldin ídag og bæði liðini kunnu spæla seg víðari. Maverick Barr letur upp kl. Les meira…
Innbjóðing til Svimjifagnaðardagin 2018 í Klaksvík
Sunnudagin hin 1. juli 2018 skipa Svimjisamband Føroya og Ægir fyri einum stórum og vónandi sera stuttligum spælidegi í Klaksvíkar Svimjihøll. Tiltakið er ókeypis og ætlað øllum børnum sum ganga í 4. ella 5. skúlaflokki, óansæð hvussu væl tey duga at svimja – Men av praktiskum ávum mugu vit tó avmarka luttøkuna til umleið 110 Les meira…
Enn ein løgin eyka úttøka til NMU, EJM og EM 2018
Hevði verið uppá sítt pláss, at Svimjisamband Føroya fortaldi okkum, hví hesir svimjarar blivu úttiknir til NMU, EJM og EM 2018, sjálvt um teir ikki kláraði kravtíðirnar. Hava teir forbetra seg ella sett persónlig met? ella hví eru tey í heila tikin úttikin? Tað hevði eisini verið gott fyri restina av svimjarnum í Føroyum at Les meira…


text:
Suðuroyingarnir eru útslignir
Mortan Enni | 13/06/18
Tað er stuttligt at verða B36’ari og at sigla norður um fjørð í dag. Tað var als ongin ivi, um hvør tað betra liðið var. B36 stýrdi dystinum frá fyrsta bríksli. Teir spæla við høgum pressspæli, og verjan hjá okkum legði seg langt aftur, og kom undir alt ov nógv óneyðugt trýst. B36 fekk trý mál áðrenn fyrri hálvleikur var 30min gamal. Ringar uppdekkigar, sjuskut verjuspæl og væntadi samskifti var høvuðsorsøkin til øll trý málini. Og eftir tað var uppgávan hjá okkara monnum at avmarka tapið og bara binda um heilan fingur, tí satt at siga, so spældi B36 við fullari ferð, og tað kundi lættliga verið bæði 5 og 6-0. Dysturin endaði 4-0.
Tað hevur verið sera stuttligt at fylgt við liðnum í steypaævintýrinum. Okur hava trekt tey sterkastu mótstøðuliðini, men spælið í dag kundi verið betri, hóast B36 var óvanliga væl upplagt. Høvdu okur kanska havt eitt sindur av villskapi og faktiskt gúppað bóltin í tómu økini, tá B36 legði press á, so hevði tað møguliga sæð annarleiðis út.
Nú mugu okur hugsa um komandi dyst móti KÍ sunnudagin, og uppgávan er at verða verðandi í deildini.
Es. Hetta er onki stuttligt at skriva um, og enn minni at lesa.


text:
Danska forsætismálaráðið hevur gjørt av at flagga við Merkinum ólavsøkudag 29. juli og grønlendska flagginum á grønlendska tjóðardegnum 21. juni. Ætlanin er heilt eyðsýnt at royna at tekkjast føroyingum og grønlendingum í eini roynd at skapa eina mynd av fólskligari virðing fyri Føroyum og Grønlandi.
Tíverri sæst tann hugburðurin ikki aftur, tá tað snýr seg um at nýskipa viðurskiftini í tí sokallaða ríkisfelagsskapinum, so hann veruliga umboðar javnsettar partar.
Stjórnin heldur fast um trongu uttanríkispolitisku lógina, hevur longu saboterað grundlógina eina ferð og avdúkaði í makrelstríðnum, at Danmark tekur ES fram um Føroyar, tá á stendur. Men tað hevur týdning fyri Danmark at varðveita valdið yvir Føroyum og Grønlandi, tí júst tann støðan gevur Danmark uttanríkispolitiska tyngd í Arktis.
Vit hava ongantíð fyrr havt ein forsætismálaráðharra, sum hevur verið so tætt knýttur at Føroyum sum Lars Løkke. Tí ivist eg ikki í, at ha


text:
Koyrdi rúsaður í Vági
Løgreglan gjørdi ferðmátingar í Vági í gjár, og ein bilførari varð tikin fyri at koyra ávirkaður
Beistaðust á matstaði í Klaksvík og fóru gjøgnum rútin
Tveir mans fóru at beistast so harðliga í nátt, at teir duttu ígjøgnum eitt stórt handilsvindeygað
Easy livin við Gjógv í komandi vikuskifti
Deiggj skipar fyri kvøldi við tónleiki hjá Uriah Heep og Gasolin í bygdarhúsinum við Gjógv
Føroya biskupur hevur gudstænastu í Hafnarfjarðarkirkju sunnudagin
Biskupur fer til Íslands í sambandi við norðurlendskan høvuðsbiskupafund og ráðstevnuna Arctic Circle


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Arbeiðsloysi hægri enn áður upplýst
Higartil eru tølini um arbeiðsloysi kunngjørd mánaðin eftir. Men hetta verður ikki galdandi fyri hendan mánaðin.
Tað merkir, at arbeiðsloysið nú í mai til dømis ikki verður kunngjørt fyrr enn í juli, tí tá eru allar skrásetingar komnar.
Hagstovan hevur tikið hetta stigið, eftir at talið fyri mars vísti seg at vera skeivt.
Arbeiðsloysið í mars var 2,3 % og ikki 2,2 %.
Árstíðarjavnað vóru 631 fólk fulltíðararbeiðsleys í mars og ikki 610, sum fyrr varð upplýst.
Hetta kemst av, at fleiri skrásetingar nú eru komnar fyri mars, sum ikki vóru við í uppgerðini fyri einum mánað síðan.
Sí eisini


text:
Um 10 tíðina í morgun kom Líðhamar á Klaksvík. Teir høvdu roynt við línu norðanfyri og høvdu 10.520 pund. 4.600 pund toskur, 5.800 pund og restin var annar fiskur. Veiðan var boðin út á Fiskamarknaðinum Føroyar og landa bleiv til N.F.C.S. Kl. 13.00 kom Norðsøki og hann landaði eisini til N.F.C.S. og høvdu teir 10.180 Les meira…
Tag: Klaksvík
Virkin eldri seta sín dám á býarmyndina
”Virkin eldri” er vorðið eitt afturvendandi og vælkent hugtak, og sæst tað aftur í býarmyndini, at fólkapensjónistar í Norðoyggjum hava fjølbroyttar møguleikar, tá ið tað kemur til hugna, venjing og samveru. Alex Sólstein er ein av teimum 40-50 pensjónistunum, sum dúgliga møta til eginvenjing í venjingarhølunum hjá Ven og virka á Kjalarvegnum. Venjingarhølini eru opin Les meira…
Nógvur vindur og nógv regn í løtuni
Var ein lítlan biltúr í Klaksvík fyri løtu síðani og tá var nógvur vindur og sera nógv regn. Landsverk boðar frá, at tað hvassur vindur og í hvirlunum upp til 32 m/s, tað er í Hvalba. Í Klaksvík er ikki so nógvur vindur, men hvirlurnar kunnu gott vera eitt sindur harðar. Her koyrilíkindini kl. 05:51
So eydnaðist tað, U17 dreingirnir vunnu bronsuna
Flogbóltur: U 17 dreingirnir vunnu bronsuna So eydnaðist tað! Dreingirnari á U 17 lansliðnum vunnu fyri løtu síðani Bronsuna í altjóða Norðurevropisku kappingini í flogbólti – NEVZA – sum í hesum døgum er í Ikast. Dysturin var ímóti Svøríki og megnaði føroyska liðið at vinna dystin 3-1, aftir at teir í øðrum setti mistu takið Les meira…
Grønir bilar og svartari flota
Síðstu dagarnar hevur verið nógv fokuserað uppá grøna orku. Politikarar eru spurdir, um teir fara at keypa nýggjan bil við grønari orku. Eg kann her upplýsa, at bilar standa fyri 10 % av útlátinum. Haldi at skipaeigarar hóskandi skuldu blivið spurdir, um teir hava ætlanir um at skifta skipini út. Tað er ikki óhugsandi, at Les meira…
Líðhamar landar júst nú 14.050 pund til N.F.C.S.
Kl. 11:30 kom Líðhamar til Klaksvíkar. Teir hava aftur havt enn ein góðan túr í hesum illveðrinum. Teir hava fiska norðan fyri Føroyar og hava heilið 14.050 pund inni, tað mesta er toskur og hýsa. Veiðan varð boðin út á Fiskamarknaðinum Føroyar og landa Líðhamar júst nú til N.F.C.S. SáH
Gerðagøta einvegis omaneftir í heystfrítíðini
Í samband við, at arbeitt verður við at betra um ferðslutrygdina og atkomuviðurskiftini á Skúlatrøð, verður ferðslan eftir Gerðagøtu ávirkað í heystfrítíðini. Talan er ítøkiliga um vegarbeiði, sum merkir, at strekkið frá Tónlistaskúlanum til Uppistovu (skótahúsið hjá SNP – avkoyringina til Djúpumýru) verður einvegis omaneftir frá mánadegnum 15. til fríggjadagin 19. oktober. Arbeiðið í heystfrítíðini Les meira…
Líðhamar best í dag, heili 15.020 pund
Líðhamar kom skúmaði inn eftir vágna nú klokkan 12.00. Teir hava havt ein góðan túr og hava 15.020 pund inni, tað mesta toskur og hýsa og eru teir bestir av línubátunum ídag. Teir byrjaði túr tann 15.10. og veiðan varð boðin út á Fiskimarknaðinum Føroyar og landa verður til N.F.C.S. Her nakrar myndir tiknar ídag.
Norðsøki landaði ígjár 9.660 pund
Norðsøki landaði ígjár 9.660 pund til N.F.C.S. Teir høvdu roynt við línu og tað mesta var toskur og hýsa, 4700 pund toskur og 4.100 hýsa, sjá søluna herundir. Teir byrjaði túrin tann 14.10. og endaði túrin 14.10. og varð veiðan boðin út á Fiskimarknaðinum Føroyar. SáH
Myndir Norðoya Sparikassi 100 ár
Í sambandi við at Norðoya Sparikassi verður 100 ár í 2019, ynskja vit at lána og fáa avrit av gomlum myndum av Norðoya Sparikassa og umhvørvinum her um leiðir. Hevur tú myndir, sum vit kunnu lána, frætta vit fegin frá tær. Tú kanst seta teg í samband við marknaðardeildina á tel. 475088 ella skriva til Les meira…


text:
Seinast broytt:
Viðmerking:
Námsætlan sum Word-fíla:
1. Samleiki
Stjørnufrøði umboðar eitt týdningarmikið náttúruvísindaligt íkast til menniskjans fatan av síni egnu staðseting í tíð og rúmd. Við útgangstøði í eygleiðingum av og ástøði um alheimin vil stjørnufrøðin grunda eina binding millum fortíð og nútíð.
Allar mentanir hava eina frásøgu um skapanarverk og eina lýsing av alheiminum og teimum kreftum sum stýra alheiminum.
Nógvar frásøgnir bæði á skrift og í myndum gjøgnum tíðina, vitna um regluligar eygleiðingar av fyribrigdum og hendingum á himmalhválvinum. Stjørnufrøðin er tí tann elsta altjóða vísindin ið tekur útgangsstøði í tí menniskjaligu leitani eftir einari heimsmynd og roynd at skilja hvussu bygnaður av alheiminum er og hvussu alheimurin er mentur.
Nútíðar stjørnufrøðin hvílir á eitt náttúruvísindaligt støði, har tað verður lagt vekt á eygleiðingar, datagreiningar og ástøði, ið kunnu brúkast til kanningar, royndir og til víðari mentan.
Stjørnufrøðin nýtir og mennir egnu tættir í lærugreinini í tøttum samstarvi við aðrar lærugreinir so sum alisfrøði, evnafrøði og lívfrøði. Krøvuni til mátutól ger tað neyðugt at brúka tað mest framkomnu tøknina, bæði mekanisk, elektronisk og teldufrøðiliga. Í stjørnufrøðini verða mátingarnir ofta tiknar, við hjálp av satelittum ið eru sendir upp.
2. Endamál
Endamálið við undirvísingini í stjørnufrøði er, at næmingurin fær kunnleika til lærugreinina sum eina nátturuvísindaliga lærugrein. Lærugreinin hevur við at eygleiða umheimin støðugt økt um og víðkað vitan okkara um, hvussu bygnaðurin í alheiminum er, og hvussu alheimurin er mentur.
Næmingurin skal eisini fáa kunnleika um lýsingar og sannkenningar av viðurskiftum í alheiminum, bæði nær við og langt burturi, sum ígjøgnum tíðirnar hava verið grundarlag undir skiftandi heimsmyndum, sum menniskjan hevur gjørt sær til at tulka og skilja náttúruna. At stjørnufrøðin soleiðis gevur sítt íkast sum mentanarberandi vísindi til innlitið í tann alstóra týdning, sum umheimurin hevur fyri øllum lívi, og ger okkum betur før fyri at skilja støðu menniskjunnar í náttútuni.
Fakið stjørnufrøði nýtir og mennir egnu tættir í lærugreinini í tøttum samstarvi við aðrar lærugreinir og tøttum altjóða samstarvi, at arbeiðið við stjørnufrøðini endurspeglar hesar høvuðstættir, og at vit við hesum økja okkara vitan um, hvussu alheimurin er skipaður og mentur.
Berast má so í bandi, at undirvísindin gevur næmingunum førleika til at greina og meta um stjørnufrøðiligar spurningar við náttúruvísindaligum háttaløgum, og at teir skulu duga at bera víðari stjørnufrøðuliga vitan við støði í tilfari, sum teir sjálvir hava leitað fram.
3. Stig og tímatal
Undirvísingin í stjørnufrøði á C stigi fevnir um 75 klokkutímar.
4. Øki
Kjarnaøkini í stjørnufrøði á C stigi eru fýra í tali:
Stjørnufrøðiligar eygleiðingar
Stjørnufrøðiligar eygleiðingar snúgva seg um okkara nærumhvørvi. Tað er at eygleiða og at finna veg á himmalhválvinum. Árstíðirnar og teirra skiftan. Myrkingar. At taka myndir av fyribrigdum á himmalhválvinum.
Sólskipanin
Sólskipanin snýr seg um rørslur og eginleikar hjá úrvaldum knøttum í sólskipanini. Ytri ávirkanir á jørðina. Navigasjón. Hvussu sólskipanin varð til og mentist.
Stjørnur og vetrarbreytin
Stjørnur og vetrarbreytin er um alisfrøðilig viðurskifti í stjørnum. Bygnaður, tilgerð og menning stjørnanna, harímillum í sólini. Upprunin at frumevnunum. Bygnaðurin í vetrarbreytini og menning tess. Fremmandar gongustjørnuskipanir. Lív í alheiminum.
Stjørnubreytin og kosmologi
Stjørnubreytir handlar um teir ymsu flokkarnar av stjørnubreytum og um bygnaðin í stjørnubreytum. Kosmologi esnýr seg um víðkanina í alheiminum, kosmisku baksýnisgeislingina, myrkt tilfar í alheiminum og um Big- Bang ástøðið.
5. Førleikamál
Støðisførleikar
Støðisførleikar ganga aftur í førleikamálunum, har teir virka við til at menna fakførleikan og er partur av honum. Í stjørnufrøði skilja vit grundleggjandi førleikar soleiðis:
At megna at orða seg munnliga í stjørnufrøði er at gera sær eina hugsan, seta spurningar, próvføra og greiða frá eini hugsan grundað í stjørnufrøði. Tað hevur við sær at luttaka í samrøðum, samskifta um hugskot og røða um spurningar og hugsandi loysnir saman við øðrum.
At megna at orða seg skrivliga í stjørnufrøði er at loysa eina uppgávu við stjørnufrøði og við hjálp av bæði alisfrøði og støddfrøði, lýsa og greiða frá eini hugsan og orða viðrakingar og hugskot. At gera tekningar, skitsur, skap og ritmyndur. Harafturat verða nýtt formligt mál í fakinum.
At megna at lesa í stjørnufrøði er at tulka og gagnnýta tekstir við stjørnufrøðiligum innihaldi. Tekstirnir kunnu innihalda stjørnufrøðiligar orðingar, ritmyndir, talvur, tekn, formlar og skilvísa hugsan.
At megna at rokna í stjørnufrøðini snýr seg um at loysa uppgávur og gera kanningar við støði í praktiskum og í stjørnufrøðiligum spurningum. Til tess at megna tað, er umráðandi at kenna og verða førur fyri at nýta roknihættir, megna at nýta fjølbroyttar mannagongdir, ætla um og meta um, um svarið er rímiligt.
At megna at nýta talgild amboð í stjørnufrøði er at nýta hesi amboð til spæl, kanning, avmyndan og framløgu. Tað snýr seg um at kenna og meta um talgild amboð til uppgávuloysn, simulering og myndan. Harafturat er týdningarmikið at finna upplýsingar, greina, viðgera og leggja fram dátu við hóskandi hjálparamboðum, og verða vandin við keldum, greiningum og úrslitum.
Harumframt verður arbeitt við støðisførleikunum:
- at virða
- at samskifta
- at granska
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg um at virða tær reglur og mannagongdir, ið eru galdandi fyri tað fakliga arbeiðslagið í lærugreinini, tað veri seg ástøði, háttaløg o.tíl. Undirvísingin leggur dent á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað náttúrutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, eins og hann skal hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
Førleikin at samskifta snýr seg um førleikan at bera fram sína hugsan og sína vitan munnliga og skrivliga og at lesa. Lærugreinin hugmyndasøga hevur ein týðandi leiklut í at menna førleika næmingsins at nýta tøknilig hugtøk um samfelagsmál. At samskifta um samfelagsmál snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna sum heild.
Munnliga skal næmingurin duga at brúka tey ymisku hugmyndasøguligu hugtøkini í framløgum, samtalum og kjaki. Hetta merkir, at næmingurin skal munnliga duga at viðgera og lýsa stjørnufrøðilig evni og at greiða frá fakligum fyribrigdum á ein greiðan og sakligan hátt.
At kanna
Førleikin at kanna snýr seg um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara til at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um samfelagslig viðurskifti. Næmingurin skal læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan og kunnleika í bókmentum, handbókum, tíðarritum, á internetinum, umframt at gera verkligar uppgávur.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísingini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt og at menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læring.
Førleikin at skapa snýr seg um at gera næmingin tilvitaðan um og líta á egin evni, so at hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, hvussu tøknin saman við samskiftisloysnum hevur verið við til at broytt lívsáskoðan, mentan og samfeløg.
Næmingurin skal læra, at verkligar royndir og frágreiðingar um tøknilig viðurskifti eru ein partur av skapandi tilgongdini, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika.
Fakligir førleikar
Stjørnufrøðiligar eygleiðingar
Næmingurin dugir
- at eygleiða og at finna veg á himmalhválvinum
- at skina árstíðirnar og teirra skiftan
- at skilja myrkingar herundir totala- og partvísa sólamyrking, mánamyrking
- at taka myndir av fyribrigdum á himmalhválvinum
- hugtaki støddarklassar
- at kenna mun millum hvussu stjørnikikkarar virka bæði í gerð og ástøði.
Sólskipanin
Næmingurin dugir
- at greiða frá rørslunum hjá teimum ymsu knøttunum í sólskipanini
- at síggja eginleikarnar, teir ymsu knøttarnir hava í sólskipanini
- at skyna á, hvørja ytri ávirkan, teir ymsu knøttarnir í sólskipanini hava á jørðina, harímillum flóð og fjøru, streym og norðlýsi
- at lýsa, hvussu himmalhválvið hevur verið brúkt til navigasjón, bæði nú og fyrr í tíðini
- tey ymsu ástøðini um, hvussu sólskipanin varð til og hvussu hon er ment
- Keplersa lógir.
Stjørnur og vetrarbreytin
Næmingurin dugir
- bygnaðin, tilgerð og menning av stjørnum, m.a. sólini
- hvussu stjørnur verða býttar sundur í spektralflokkar
- at skilja eina HR-ritmynd og hvat hon kann nýtast til
- um upprunan at frumevnunum
- at greiða frá bygnaðinum í vetrarbreytini og hvussu hon er ment
- um aðrar gongustjarnaskipanir
- ástøði um lív í alheiminum.
Stjøtnubreytir og kosmologi
Næmingurin dugir
- um teir ymsu flokkarnar av stjørnubreytum
- um bygnaðin í stjørnubreytum
- um víðkanina í alheiminum, harímillum Hubblesa lóg
- ástøði um Big-Bang.
6. Eftirmeting og próvtøka
Einstaki næmingurin skal eftirmetast ávegis í undirvísingargongdini við støði í antin skrivligum ella munnligum framløgum. Næmingurin eigur at hava eina greiða fatan av støðu síni í mun til fakligu málini í lærugreinini og eigur at fáa vegleiðing um, hvussu og hvørjum arbeiðast skal við fyri at røkka málunum.
Eftirmetingin verður skjalfest.
Próvtøkuháttur
Hildin verður ein munnlig próvtøka.
Munnliga próvtøkan
Próvhoyringin varir 24 minuttir, íroknað próvdøming. Fyrireikingartíðin er 24 minuttur íroknað útflýggjan av tilfari og vegleiðing.
Uppgávuspurningarnir verða settir við støði í evnum, økjum o.t. frá bæði kjarnutilfarinum og ískoytistilfarinum. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av tilfari og próvtøkuspurningi, sum próvtakarin hevur arbeitt við í fyrireikingartíðini.
Próvtøkutilfar og próvtøkuspurningar verða send próvdómaranum til góðkenningar í seinasta lagi 5 dagar, áðrenn próvtøkan verður.
Dømingargrundarlag
Próvhoyrt verður í ókendum, ótillagaðum tilfari, og tilfarið skal vera valt soleiðis, at tað tematisk ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.l., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini. Tilfarið, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skal í sínari heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal við støði í fakligari tilgongd og støðisførleikunum sýna evni sjálvstøðugt at leggja fram og viðgera tilfar við støði í próvtøkuspurningi/um. Hann skal sýna, at hann dugur at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, seta teir í samband við tættir í undirvísningini og seta próvtøkutilfarið í frásjón.
Dentur verður í próvdømingini lagdur á, at próvtakarin
- hevur fakligt yvirlit, harímillum at próvtakarin dugur at taka viðkomandi og týðandi stjønufrøðiligar luteindir upp í fakligu samtaluna,
- hollan kunnleika til hugtøk, frymlar og háttaløg í lærugreinini, so próvtakarin kann fremja eina fakliga greining, herímillum at greiða frá fakligu grundgevingini og
- dugur at binda eygberingar, dátur og frymlar saman, so hetta gerst grundarlag fyri fakliga djúphugsan við atliti at frásjónum í lærugreinini.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvtalslýsingar
7. At skipa undirvísing
Endamálið við undirvísingini er, at næmingarnir fáa kunnleika til, hvussu stjørnufrøðiliga heimsmyndin er ment, og kunnleika til tann týdning, hon hevur havt fyri menniskjans sannkenning og mentan. Næmingarnir skulu ogna sær vitan og innlit í høvuðsøki í klassiskari og nýggjari stjørnufrøði og ogna sær kunnleika um stjørnufrøðiligar eygleiðingar og ástøði, soleiðis sum tey verða lýst við nøkrum høvuðstættum. Næmingarnir skulu duga at greina og meta um stjørnufrøðiligar spurningar við náttúruvísindaligum háttaløgum, og teir skulu duga at bera víðari stjørnufrøðiliga vitan við støði í til fari, sum teir sjálvir hava leitað fram.
Undirvísingin skal leggjast soleiðis til rættis, at næmingarnir duga
- at allýsa, lýsa og nýta stjørnufrøðilig hugtøk og støddir,
- at greiða frá teimum vanligastu støddarlutføllunum í alheiminum,
- at nýta ella hava kunnleika til stjørnufrøðilig tól,
- at gera egnar stjørnufrøðiligar kanningar,
- at savna, skipa og viðgera egið kanningartilfar ella kanningartilfar hjá øðrum,
- at gera nøgdarligar útrokningar, og
- at leita fram, viðgera og at bera víðari stjørnufrøðiliga vitan eitt nú um stjørnufrøðiliga gransking.


text:
Jens Hákun Leo
16.01.2017 - 12:48
Tryggingarfelagið Føroyar og Trygd eru liðug við skaðauppgerðirnar frá ódnunum á jólum. Meira enn 3.300 skaðar vórðu fráboðaðir, og skulu tryggingarfeløgini rinda tilsamans umleið 75 milliónir krónur í skaðum til kundarnar eftir jólaódnirnar ímillum jól og nýggjár.
Tað vísa uppgerðir, sum Tryggingarfelagið Føroyar og Tryggingarfelagið Trygd hava gjørt av skaðum higartil, sambært Kringvarpinum.
Tryggingarfelagið Føroyar hevur fingið 2335 fráboðanir um skaðar, og fara fráboðaðu skaðarnir at kosta Tryggingarfelagnum Føroyar 40-45 milliónir krónur.
Tryggingarfelagið Trygd í sínum lag hevur fingið 1011 fráboðanir um skaðar, og fara fráboðaðu skaðarnir at kosta Tryggingarfelagnum Trygd beint yvir 30 milliónir krónur.
Tryggingarfeløgini siga, sambært Kringvarpinum, at mongu stormskaðarnir eftir jólaódnirnar ikki fara at hava hægri tryggingargjøld við sær.
Tann 2. januar skrivaðu vit á Portalinum í greinini ”Milliónaódnirnar: Nú mugu tryggingarfeløgini punga út”, at...
- Ódnirnar, sum gjørdu um seg á jólum, eru ein fíggjarligur smeitur hjá tryggingarfeløgunum her á landi. Tilsamans 2.400 skaðar eru fráboðaðir hjá ávikavist Tryggingarfelagnum Føroyar og Tryggingarfelagnum Trygd, sum upplýsa, at skaðar eru fyri tilsamans 45-50 milliónir krónur.
- Hesi tøl eru tó bert fyribilsmetingar, og kunnu tey gerast uppaftur hægri, tá hugt er nærri at ymsum skaðum.
Tað var tann 20, 23. og 25. desember í fjør, at ódnir herjaðu kring alt landið. Tær báðar síðstu ódnirnar vórðu doyptar ávikavist Barbara og Urd.
Les eisini: Barbara og Urd givið BankNordik ein frammaná
Les eisini: Milliónaódnirnar: Nú mugu tryggingarfeløgini punga út


text:
Heilsutrygd skal afturrinda Dánjali Jákupi Meinertsson, maskinmeistara, inngjøld frá 14. august 2013 og fram til 6. mai 2014, sum hann hevur goldið inn av órøttum. Leivur Hansen Tað loysir seg viðhvørt at vera treiskur og
Tess vegna, elskaðu mínir, líkasum tit altíð hava verið lýdnir, so arbeiðið, ikki bert sum tá ið eg eri hjástaddur, men nú nógv meira, tá ið eg eri frástaddur, upp á tykkara egnu frelsu við ótta og bivan;
Fil. 2,12
Tann, sum gevur fyri at móttaka, hevur ikki givið.
Lucius Annaeus Seneca


text:
Skipað málmansvenjing í ungdómsdeildini
TB | 03/06/14
Týdningarmikið er hjá einhvørjum felagi, ikki at gloyma ungdónsarbeiðið. TB hevur nú í mong ár havt eina sera góða ungdómsdeild og áhaldandi verður leitað eftir betringum á hesum øki. Tað seinasta átakið er at fáa venjingina av okkara ungu málmonnum skipaða. Tað eru teir báðir Niels Petersen og Steen Sørensen, ið longu í dag fara undir hetta spennandi arbeiðið. Niels er útbúgvin málmansvenjari og Steen er fyrrverandi málmaður – tey, ið minnast eitt sindur aftur í tíðina, eins og undirritaði, minnast eisini at Steen vann sær heiður sum ársins málverji hjá piltunum á sinni og í mong ár var hann at finna í TB-málinum bæði í fótbólti og hondbólti. Steen hevur sjálvur vant teir ungu eina tíð, men í dag kl. 16:00 verður so fyrstu ferð at hann og Niels verða saman um venjingina. Teir eru sera spentir at fara undir uppgávuna og vóna at hetta kann verða við til at skapa nýggj málmannstalent og ikki minst, at betra um tey vit longu hava. TB var kent fyri at hava góðar málverjar – hvør minnist ikki Gordon Hofgaard og Per Strøm, ið báðir eru legendar í føroyskum fótbólti. Ikki bara fyri avrikini fyri TB, men eisini fyri føroyska landsliðið. Niels og Steen verður haðani ynskt góða eydnu við arbeiðinum og ein tøkk skal eisini ljóða fyri teirra stóra innsats fyri felagið!


text:
Dansibandsfestivalurin er byrjaður og eftir eitt heilt fantastiskt Syngið og dansið við tiltak á Hamragarði tórskvøldið, er festivalurin komin væl frá byrjan. Fríggjakvøldið verður Syngið við og suppa í Vágs Høll, áðrenn dansin við Vestmenn og Sunrise. Og Elis og Finnur senda eisini beinleiðis í Kringvarpi Føroya.
Kl. 21.00 Felags sang við tónleikarum og suppu v/breyð í Vágs Høll. Hjalmar & Dagfinn spæla undir.
Kl. 22.00 KVF sendir beinleiðis í útvarpinum hjá KVF frá Dansibandsfestivalinum úr Vágs Høll.
Kl. 23.00 Dansibands orkestur spæla til dans í Vágs Høll. Til dansin spæla Vestmenn (FO) og Sunrise (FO).
Atgongumerki til tiltøkini kunnu keypast á staðnum.


text:
Tvísygul (tvísygulsættin)Diplecogaster bimaculata bimaculata
(Bonnaterre, 1788)
Stødd: Tvísygul verður upp í 6 cm langur.
Dýpi: Hann er lítið kendur, men er fingin úr 5-10 metrum niður á meiri enn 100 metra dýpi.
Litur: Hann hevur skiftandi litir, tó oftast sera skínandi. Oftast er hann reyður við nógvum bláum, viólbláum, brúnum og gulum blettum. Hann hevur oftast ein stóran reyðan ella dimman blett á hvørji lið, beint aftan fyri uggafjøðurina.
Teinar: R 5-7; G 4-6; U 23 (+); St 9-10.
Lýsing: Búkfjaðrarnar eru umskapaðar til ein tvídeildan súgvikopp fremst undir búkinum. Hann hevur eina ryggfjøður aftarlaga á sporlinum, og ein, heldur minni, gotfjøður er beint undir. Hann hevur stórar uggafjaðrar, tætt teinaðar í ovara parti, ótættari niðari, og avrundaðan stert. Høvdið er at kalla tríkantað. Hann hevur smá táknaop og langt sporl. Kroppurin er breiðastur um uggafjaðrarnar.
Eyðkenni: Støddin og tvídeildi súgvikoppurin.
Týdningur: Tvísygul hevur ikki vinnuligan týdning.
da: Toplettet dobbeltsuger, en: Twospotted sucker, fr: Lepadogastere a deux taches, no: Dobbeltsuger, tý: Ansauger
Mouritsen, Rógvi: Fiskar undir Føroyum. Føroya Skúlabókagrunnur og Fiskirannsóknarstovan. Tórshavn. 2007.
Áburrufiskar Perciformes
Hesin hópurin er størstur av fiskahópunum.
Í hópinum eru 160 ættir, 1539 slektir og 10033 sløg.
Av teimum eru 18 ættir við Føroyar, og hesar hava 29 slektir og 41 sløg:
Í hópinum er ein størri blanding av fiskum við mongum ymsum frábrigdum og útsjónd, langir og klænir, smáir og stórir, smalir og høgir.
Her eru fiskar, ið hava bleytar teinar í fjaðrunum, og aðrir, ið hava harðar teinar í fjaðrunum. Nakrir hava eina, aðrir hava tvær ryggfjaðrar.
Í karpaættini eru onkur fiskasløg tvíkynjaði.
Undir Føroyum eru bert saltvatnsfiskar í hesum hópinum, men úti í heimi eru eisini sløg, sum eru í feskum vatni og í blandingsvatni.


text:
Ein bók er lend.../
..á borðinum hjá mær og hesa bókina við samlaðu yrkingunum hjá Jóanesi Nielsen havi eg glett meg til leingi. Hon verður løgd fram í dag í Rit og Rák í SMS klokkan 17 og ummæld í Dimmalætting sum skjótast! Av øðrum mentanartilfari í komandi Dimmu kann nevnast ein feministisk endurvitjan aftur á eina kenda skaldsøgu, sum kom fyri 75 árum, eitt sjónleikarummæli, ein fín vikuyrking, ein samrøða við vinnaran á M.A.Jacobsens heiðurslønini í føgrum bókmentum og mentanarbrúkarin hesa ferð er í uppskoti til eina tónleikavirðisløn. Nåh, hetta havi eg ikki tíð til, nú skal nýggja bókin lesast!


text: Dagin fyri Fjúrtanda hevur Virgar Vitri av Viralienburg gjørt støðuna upp í Tjóðveldisførjum. Hoydalsslektin er við Høgna dottin níður á lægsta pláss, og er nú í so stórum niðurflytingarvanda, at allar veddingarfyritøkur á Ørslevleiðini nokta at handla, vísa til Faxe Ladeplads og minna á at tíðin við Olsen Banden er farin. Men á ovastu rók stendur undirritaði við sjey stigum, eitt stig framman fyri Rana Nolsøe, fyri at orkestrera Tjóðveldisførjar á heimavødli. Okkum báðum sigursvissu á baki koma Jörgin Árnason Við Úlvsá, Kristina Háfoss og Jonhard Mikkelsen hvør við sínum fýra stigum. Á einum tvídeildum triðja plássi standa Tróndur í Gøtu og Carl Jóhan Jensen, við trimum Virgarseinglum í hendi. Erlendur, Sirið og Balle fáa tvey stig, og á niðasta plássi, sum nú - sambært virgarskum vitramannatosi er rætta plássið fyri Høgna Hoydal við bara einum stigi - eru eisini Che Guevara, Papmaché, Djengis Khan, Magni Arge og Árni Dahl. Soleiðis er støðan upp undir fjúrtandakappingina, sum nú verður skotin í gongd av flatlondum. Úr tinghústjadlaranum seta vit yvir til Túdvarpið!


text:
ÆRSVEKTIR 27. MARS 2018
27. mars vóru vit á fjalli og góvu heilivág, og tá vigaðu vit eisini ærnar. Tær vigaðu 50,6 kg í miðal. Hetta er 2,5 kg meira, enn tá vit skannaðu 7. februar, men 5,8 kg minni enn, tá vit vóru í skurðfjalli.
Ærnar viga 2,4 kg meira enn somu tíð í fjør, men hesi tøl kunnu ikki samanberast, tí í vetur hava vit givið ónum kraftfóður frá 7. november til hálvan januar, t.v.s. umleið ein mánaða longri enn undanfarna ár, tá vit góvu frá 3. november til 12. desember.
Gongdin frá skurðfjalli til mars hevur verið hendan tvey tey seinastu árini (eingin viging í nov 17):« Aftur


text:
Fjølmiðlar
Fjølmiðlar hava sera stóran týdning fyri heimin nú á døgum. Teir hava leingi havt eitt sindur av týdningi, men nú eru so nógvir miðlar í mun til fyrr, tá bara avísir, lýsingar og annað var at fáa. Sum sagt eru sera nógvir miðlar nú á døgum, vit hava ikki bara bløð, útvarp og sjónvarp, men túsundtals sjónvarps og útvarpsrásir. Og haraftrat kemur sjálvandi, allarhelst størsti miðlin; alnótin. Á altnótini kunnu vit lesa, síggja og hoyra nærum alt hugsandi, bæði úti úr heimi, og heimanifrá. Og ikki er tað bara stóru avísirnar og sjónvarps og útvarpsrásirnar ið kunnu leggja tíðindi og annað út á nótina, tað kann ein og hvør. T.d. um ein hevur hug at finna útav hvussu okkurt verður gjørt t.d. við eini teldu, so er bara at fara á Youtube og leita sær rætta sjónbandi fram. Hetta, at ein og hvør kann leggja tilfar á altnótina, er helst ikki bara gott. Síður sum Wikipedia hava óavmarkaða og ókeypis atgongd til at leggja greinar út, og av tí sama eru tær ikki altíð rættar. Tó ber til hjá øðrum at rætta í ella leggja afturat greinum, sum onnur hava skrivað. Á ensku Wikipediuni eru nógv fólk um allan heim virkin, og har er rættiliga strangt eftirlit, men framt av vanligum fólkum. Har verða síður ofta strikaðar skjótt, um ikki kelduávísingar eru, ella um evnið ella persónurin ið skrivað verður um ikki verða hildin at vera nóg týdningarmikil til at hava almennan áhuga. Tó mugu lesarar vera kritiskir, tí tað kemur meir enn so fyri, at onkur skrivar okkurt skeivt, summi gera tað enntá við vilja, tí tað halda tað vera stuttligt, tað verður nevnt vandalisma (herverk). Fjølmiðlar ávirka heimin uppá nógvar ymiskar mátar. Millum annað, eru tað fleiri fólk, ið eru sera bundin at fjølmiðlunum, og trúgva uppá stórt sæð alt, sum tey hoyra og síggja. Tað er sum oftast altíð onkur lygn í lýsingunum ella bløðunum, og tað er fyri at lokka fólk til at keypa bløðini, men onkuntíð hava lygnirnar havt nakrar vansar á heimin. Eitt dømi er um ein prest í USA, sum hevur sagt, at heimurin gongur undir, innan fyri eitt ávíst tíðarskeið. Nógv fólk hava verið skelkaði av hesum, og enntá nøkur hava beint fyri sær.
Innihaldsyvirlit
Harðskapur[rætta | rætta wikitekst]
Tað verður sagt at harðskapur í sjónvarpinum kann ávirka børn. Hetta er helst rætt, og sjálvt um tey ikki beinleiðis drepa nakran ella gera nøkrum fortreð, so kann hugsunarháttur teirra verða ávirkaður av harligum filmum og røðum. Ávirkanin kann sjálvandi vera ymisk frá barni til barns; summi børn kunnu hyggja eftir harligum filmum frá tey eru heilt lítil, og onnur tola ikki at síggja nakran harðskap í filmum heilt uppí tannárini. Og ikki er tað bara filmanir í sjónvarpinum, sum seta sítt spor á børnini, nógvar lýsingar á rásum sum t.d. sjónvarpskanalir til børn, eru serliga gjørdar við tí fyri eyga, at fáa børnini at plága foreldrini til at keypa teimum ymiskar leikur.
Lýsingar[rætta | rætta wikitekst]
Lýsingar, ið nærmast manipulera brúkaran til at keypa eina vøru, eru ikki bara galdandi fyri børn, men eisini fyri vaksin. Hóast tey eru verri at ávirka, so ber tað eisini til. Nógvir pengar verða eisini nýttar at lýsa fyri vørum til vaksin fólk.
Censur[rætta | rætta wikitekst]
Onkrastaðni er ikki líka frítt hjá tíðindafólkið at skriva sum í norðurlondum. Kina og Norðurkorea hava sera nógvan censur á miðlunum, hetta er møguliga fyri at halda fólkinum í landinum frá at fáa ov nógv at vita um umheimin, og fáa tey at sígga at tey kanska liva í einum diktaturi í ringum umstøðum. Tvs. at stjørnin vil hava eitt óupplýst fólk, tí tað ger ikki so nógva mótstøðu.[1]
Mótabløð hava eisini ávirkað fleiri fólk, serliga gentur, tí tey vísa kend og væl dámd fólk í mótabløðunum, ið man hevur sum fyrimynd, og øll hava eitt til felag. Øll hava ein góðan kropp, og tí heldur man kanska, at man eigur at hava ein góðan kropp, fyri at kanska verða væl dámdur, og so byrjar man at íðka onkran ítrótt ella fara á onkran slankikur, fyri at tey kunnu blaka 10 kg innan fyri eitt tíðarmark, sum t.d. mótabløð, næstan hvørja viku lýsa við.
Misskiljing av lýsingum[rætta | rætta wikitekst]
Terrorismu hoyrir man ofta um í bløðunum, og so ávara bløðini eisini fólk um at ferðast til ymisk støð, tí at tað er ófríður onkrastaðni í landinum, ella tí terroristar hava hótt við at leypa á tey ymsu støðini. Sum oftast eru terroristarnir muslimar, og av tí, kann tað elva til at fólk eru meira bangin fyri muslimum og hava nógvar fórdómar fyri teimum, enn t.d kristnum fólkum. Tað verður eisini lýst um happing ella t.d. botulismu í sjónvarpinum. Hesir trupulleikarnir verða sera ofta lýstir, og onkuntíð verður tað lýst ov ofta, og tí eru tað summi, ið ikki kunnu taka tað í álvara, og tað er ikki gott, tí tað eru nakrir stórir trupulleikar.
Ávirkan[rætta | rætta wikitekst]
Fjølmiðlarnir, kunnu gott ávirka fólk uppá ein ringa mátan, av tí at summi er so bundin at miðlunum og trúgva øllum, ið tey siga, men fjølmiðlarnir eru ikki bara ringir. Ofta verður lýst um t.d. dálking, góða og ringa heilsu, og tey geva ofta góð ráð til fólk. Fjølmiðlarnir fortelja eisini um, hvat er gott ella ringt at gera og man fær altíð okkurt at vita um heimin og samtíðuna. Tað er sjálvandi gott at lesa í onkrum blaði og fáa nýggja vitan um okkurt, men tó skal man ansa eftir at ikki trúgva øllum, sum man hoyrir.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Bókin Søga og Samtíð


text:
Partrolarar
Trolarar á ísfiskaveiðu
Av søluvirðinum verða sum felagsútreiðslur frádrignar: Sí § 17.
Um manningartalið er 7 ella meira
Av avlopinum fær skipari og manningin til javnbýtis: 27,00%
Umframt verður av avlopinum avroknað til:
- Skipara 1,00 eykapartar
- Stýrimaður 0,50 eykapart
- 2. stýrimaður 0,25 eykapart
Um manningartalið er 7 ella minni:
Av søluvirðinum verða sum felagsútreiðslur frádrignar: Sí §17.
Av avlopinum fær skipari og manningin til javnbýtis: Við støði í manningatali uppá 7 27,00 %
Hvørja ferð manningatalið minkar við einum manni, verður javnbýtisprosentið minkað við.
Umframt verður av avlopinum avroknað til:
- Skipara 3,857%
- Stýrimaður 1,929%


text:
Í 1973 kom LP-plátan Maria á marknaðin. Og nú, 45 ár seinni, verður hon givin út á fløgu.
Landið er Kanada, árið er 1973, tá nýliga gifta føroyska havnarkvinnan Maria Anderssen, í dag Maria Andreassen Hentze, eisini kend millum manna sum Maria í Ullvøruhúsinum - fer til Kanada at heilsa upp á verfamiljuna fyri fyrstu ferð.
- Eg endaði við at syngja á einum møti í býnum Victoria í British Columbia á kanadisku vesturstrondini, har verforeldrini búðu.
Ein maður, ið kallaðist Douglas Gill kom aftan á møti og spurdi, um eg hevði gjørt nógvar plátur. Tá svarið var nei, segði hann, at hetta mátti tað gerast nakað við.
Tað vísti seg, at hann hevði sítt egna plátufelag og soleiðis endaði tað við, at eg nakrar fáar dagar seinni sat í einum studio í Kanada við mínum spanska kassaguitara og spældi inn mína fyrstu plátu.
Kona Douglas, Margaret Gill, spældi somuleiðis orgul og klaver.
Og soleiðis gjørdist søguliga føroyska útgávan Maria veruleiki.
Talan er um kendar enskar sangir so sum Seek And Ye Shall Find og Day By Day, sum eru innspældir live í studio og íklæddir einfaldan búna við kassaguitara og ljósu sopranrøddini hjá Mariu.
Tveir føroyskir sangir, Sanna ungdómsgleði og Har við tínar hjartadyr, fingu eisini rúmd á útgávuni.
Sjálv sigur Maria, at aftan á 45 ár sum LP pláta burturav, er gjørt av, at geva út hesa forkunnugu útgávu sum fløgu.
Talan er um tíggju enskar sangir og tveir føroyskar sangir.
Plátan varð í fyrstu syftu framleidd í Kanada.


text:
Avtala er gjørd við Rudi Kollslíð, hjartalækna, at hon hetta komandi árið verður virkandi leiðandi yvirlækni á Medisinska deplinum á Landssjúkrahúsinum.
Umframt Rudi telir depilsleiðslan á Medisinska deplinum Ingun Gaardbo, leiðandi sjúkrarøktarfrøðing.
Fyri at styrkja læknafakligu leiðsluna á medisinska deplinum hevur stjórnin harumframt heitt á yvirlæknarnar Elmar Ósa og Shahin Gaini um at vera partur av læknafakligum leiðslutoymi á Medisinska deplinum saman við Rudi.
Elmar sum ábyrgdarhavandi fyri útbúgving og rekrutering, meðan Shahin hevur ábyrgdina av granskingini á deplinum og er umboð fyri Landssjúkrahúsið í stýrinum fyri Deplinum fyri Heilsugransking.
Rudi Kollslíð er hjartalækni, ið hevur starvast á Landssjúkrahúsinum sum yvirlækni síðani 2012. Elmar Ósá, yvirlækni, hevur starvast sum barnalækni á Landssjúkrahúsinum síðani 2011, meðan Shahin Gaini hevur verið yvirlækni í infektiónsmedisin síðani 2012.
Setanin er í eitt ár frá 1. mars 2017.


text:
Mótasýning til frama fyri Krabbameinsfelagið
Bót til Bata hjá Krabbameinsfelagnum er á Torginum í SMS 1.oktober.
Fá alla familjuna at renna við og stuðlið bróstunum - Melda til nú!
Krabbameinsfelagið luttekur á Fólkafundinum í Klaksvík.
Kom og luttak í samtalubólki hjá Krabbameinsfelagnum
Almennur fyrilestur um húð-og móðurmerkjakrabbamein
Altjóða samstarv millum Krabbameinsfeløg
Elektron stuðlar Krabbameinsfelagnum
Gleðilig tíðindi um koppseting móti lívmóðirhálskrabba
Hugnaløta fyri kvinnur, sum hava ella hava havt krabbamein í undirlívi.
Fundarkvøld fyri "Menn ið hava, ella hava havt, prostata krabba"
Oskar og ljósareyða kvinnan
Krabbameinsfelagið takkar mótahandlinum Margerita í SMS


text:
Í 1913 kemur fyrsta fótbóltsfelag í Eysturoynni í ljósmála. 24. februar hetta árið verður á fundi á Eiði samtykt at stovna eitt fótbóltsfelag. Navnið á felagnum var “Eide Fodboldklub”, seinni broytt til Eiðis Bóltfelag – stytt EB. Undirtøkan var stór, tí limirnir vóru alt fyri eitt einir fjøruti í tali. Felagið setti sær beinanvegin fyri at fáa til vega hóskandi øki at gera fótbóltsvøll á. Felagið leigaði sær eitt hagastykki á Mølini fyri seks krónur um árið.
At gera vøll har var stórarbeiði og mátti takast í stigum. Mesta arbeiðið var at bróta klettar burtur. Bæði peningur og arbeiðsmegi kravdist at gera vøllin. Limagjaldið var í 1914 sett til tríggjar krónur um árið fyri virknar, og eina krónu fyri óvirknar limir. Sama árið gav fútin felagnum loyvi at luta ein bát burtur. Hvørjum virknum limi varð til felagsins frama álagt at arbeiða upp á vøllin tíggju dagar um árið í nakrar vetrar.
Í 1916 vildu fuglfirðingar sleppa til Eiðis at spæla. Teimum varð svarað, at teir vóru vælkominir, men at vøllurin var ikki í góðum standi. Tá mundi hann ikki vera meira enn einar 35 favnar langur og einar 17 favnar breiður.
Fuglfirðingar komu norður, men partarnir samdust um at spæla við níggju monnum á hvørjum liði. Sum árini gingu, varð vøllurin longdur og breiðkaður, men sum hjá nógvum feløgum hevði EB trupulleikar at fáa vøllin góðan.
16. februar í 1916 helt felagið sín fyrsta regluliga aðalfund. Tá varð nýggj felagslóg samtykt. Nevndin skipaði seg við Oliver Øster sum formanni, Hans Jacob Joensen sum kassameistara. Hini í nevndini vóru doktar Effersøe, Jóhan Hendrik Hansen , Olaf Ellingsgaard og Anton Ellingsgaard, skrivar Suni Merkistein millum annað í bók síni “Teir restastu dreingir í norðum”.
Eg havi ringt til 75 ára gamla Hans Egil Joensen, sum spældi í nógv ár við hondbóltsliðum hjá EB. Spurdi hann, hvønn EB spældi fótbólt ímóti fyrstu árini, felagið var stovnað. Og Hans Egil sigur soleiðis:
– EB spældi ímóti fuglfirðingum, lorvíkingum og gøtumonnum øll tey fyrstu árini, og tað var ikki fyrr enn undir krígnum í 1940-árunum, at EB fór til Klaksvíkar og onkuntíð til Havnar at spæla fótbólt. Eftir kríggi fánaði fótbólturin á Eiði, tí menn fór til skips, og torført var at manna fótbóltsliðið.
– Frá miðskeiðis í 1940-árunum bleiv Eiði ein hondbóltsbygd heldur enn fótbóltsbygd. Bæði menn og kvinnur fóru at spæla hondbólt, og stórur áhugi varð fyri hondbóltinum á Eiði, men tað var torført at koma heilt fram í oddin í føroyskum manshondbólti, tí menn vóru til skips partar av árinum, og tó var ymist, hvussu liðið kundi mannast. Bæði menninir og kvinnurnar hjá EB spældu í bestu deildini, men tá ið vit tosa um fótbóltin, spældi EB altíð í næstbestu deildini, sigur Hans Egil at enda av Eiði.
Í fyrru greinini um 100 ára føðingardagin hjá Eiðs Bóltfelag er málningur eftir Óla Egilstrøð, sum var gáva frá EB til íslendingin Sigurd Juliusson. Søgan um Julius er áhugaverd, tí hann kom sjálvboðin til Eiðis 30. janauar 1939 at venja menninar fótbólt. Sunnumorgnar varð eisini vant inni í Losjuni frá klokkan nýggju til tvey, umframt at vant var niðri á Mølini gerandiskvøld. Julius fór aftur av landinum á heysti í 1939 og endaði í Danmark ella Týsklandi.
Julius varð síðani sendur aftur til Íslands sum njósnari og varð sleptur niður í fallskíggja. Hann bleiv fangaður av bretum og sendur til Bretlands, men kom aftur til Íslands eftir kríggi. Julius hevði ikki gloymt góðu løturnar á Eiði, og seinni sendi hann steyp til Eiðis at kappast um í fótbólti. Eiðismenn, lorvíksingar, fuglfirðingar og gøtumenn skuldu kappast um steypið. Fyri nøkrum árum síðani var sonur Julius og vitjaði á Eiði, og frá honum fekk Eiðis Bóltfelag tvær myndir av málninginum, sum pápin fekk frá EB sum gávu, tá ið hann fór úr Føroyum. Málningurin var takk til Julius frá EB fyri frálíkt venjaraarbeiði í bygdini.
Vit skriva nú 2013, og nógv er broytt við ítróttinum á Eiði seinnu árini. Graslíki kom á fótbóltsvøllin á Mølini í 1996, og snotuliga ítróttahøllin varð tikin í nýtslu í 2003. Um fótbóltin á Eiði er stutt at siga, at fótbólturin er partur av samasetta liðnum í Sundalagnum EB/Streymur, sum stendur seg ótrúliga væl. Landskappingardystir í bestu fótbóltsdeildini kunnu ikki longur spælast niðri á Mølini, men tey ætla at gera nýggjan fótbóltsvøll í bygdini.
Við nýggju ítróttahøllini eru góðir møguleikar at fáa lív aftur í hondbóltin í bygdini, men hetta er lættari sagt enn gjørt, tí hondbólturin á Eiði steðgaði miðskeiðis í 1970-árunum, tí eingin høll var á Eiði, og hondbóltur fór tá frá at vera uttanduraspæl til innanduraspæl. Nú skal allur hondbólturin á Eiði byggjast upp av nýggjum, og tað tekur tíð. Tað er mín vón, at EB einaferð aftur gerst hondbóltsbygdin, sum hon einaferð var.
Tá ið man skrivar um hondbóltin á Eiði, leita tankarnir til ymsar undangongumenn. Og væl minnist eg Sølva Jespersen, sála, Petur Reinert, sála, Knút Vesturdal ella, hvussu øll eita á Eiða, sum slóðaðu fyri hondbóltsspælinum á Eiði. Petur Reinert kendi eg væl, og hann var undangongumaðurin, at nýggjur hondbóltsvøllur bleiv gjørdur við skúlan. Vøllurin varð tikin í nýtslu 7. mai 1972. Eg minnist Petur sum eitt slags “manager” fyri menninar hjá EB. Hann var altíð við til dystirnar, og hann gekk upp í hondbóltsspælið við lív og sál.
Niðanfyri síggja vit mynd av 2. deildarliðnum hjá EB frá 1973, sum hevur vunnið 2. deild. Á myndini eru júst Knút Vesturdal og Petur Reinert. Mær er sagt, at Petur henda dagin fylti fimti ár, og um kvøldið helt hann stóra veitslu fyri vinum og kenningum. At enda vil eg takka Nikkel Nielsen og Tom Joensen fyri frálíkt samstarv við myndum og øðrum. Allar myndir eru ikki eins góðar, men áhugavert og stuttligt at síggja nógvu andlitini aftur.
Til lukku við 100 ára føðingardegnum og takk fyri nógvar góðar og ógloymandi hondbóltsløtur á Eiði, sum sita djúpt í sálini. (Vagnur Michelsen)


text:
Hýsa (toskaættin)
Melanogrammus aeglefinus
(Linné, 1758)
Stødd: Hýsa verður upp í umleið 112 cm long.
Dýpi: Hýsa er mest við botnin, men er eisini vanlig uppi í sjónum. Vanliga dýpið er millum 10-300 m, men er eisini fingin niðri á 450 m.
Litur: Hon er dimm um bakið, grá ella blágrøn. Hon er ljós um síðurnar, ofta silvurblonk, og undir búkinum er hon hvít, gráhvít. Hon hevur ein dimman blett á síðunum oman fyri uggafjaðrarnar. Summar hýsur hava smáar, gráar blettir ovarlaga á síðunum.
Teinar: R1 15-16; R2 19-21; R3 19-23; G1 23-24; G2 22-23.
Lýsing: Hýsa hevur tríggjar ryggfjaðrar og tvær gotfjaðrar. Fremsta ryggfjøðurin er eitt sindur høg, stutt og spísk. Búkfjaðrarnar eru heldur smalar og sita fremri enn fremsta ryggfjøður. Uggafjaðrarnar sita eins frammarlaga og fremsta ryggfjøður, og tær røkka aftur til mittastu ryggfjøður. Sterturin er nakað innbogin. Strikan er svørt og er bogin oman fyri uggafjøðurina. Hon hevur lítlan kjaft, yvirbit og lítla finnu.
Eyðkenni: Tann dimmi bletturin beint oman fyri og aftan fyri uggafjøðurina. Nýveidd gongur ein lættur súrligur roykur at henni.
Týdningur: Hýsa er virðismikil fiskur og verður nógv veidd.
da: Kuller, en: Haddock, fr: Églefin, ís: Ýsa, no: Hyse, tý: Schellfisch
Sí myndir og videoklipp her.
Mouritsen, Rógvi: Fiskar undir Føroyum. Føroya Skúlabókagrunnur og Fiskirannsóknarstovan. Tórshavn. 2007.
Toskafiskar Gadiformes
Hópurin við toskafiskum hevur 9 ættir 75 slektir og 555 sløg.
Undir Føroyum eru 5 ættir ið hava 26 slektir og 36 sløg:
Teir hava heldur stórligt høvd. Teir hava eina til tríggjar ryggfjaðrar og eina ella tvær gotfjaðrar, summir hava stert, aðrir bert ein spíss. Á nøkrum sløgum er roðslan lítil og sløtt, á øðrum stór og rísin. Á flestu sløgunum eru uggafjaðrarnar aftari enn búkfjaðrarnar.
Nógv av sløgunum hava grunnnøs.
Teir eru bæði á grunnum og djúpum vatni. Við Føroyar liva allir toskafiskarnir í sjónum, men okkurt slag úti í heimi er í feskum vatni, og nøkur eru í blandingsvatni.


text:
NSÍ kemur á vitjan
TB | 19/09/13
Ein kann ikki siga, at tað er gott fyri blóðtrýstið um ein stuðlar TB. Túranir frá aldukambi niður í aldudal eru afturvendandi. Okur hava nóg illa hóra okkum undan hesi seinastu tvey árini, og nógv bendir á, at TBarar enn einaferð mugu brynja seg til eitt satt nervakríggj.
Eftir snópisliga tapið vesturi í Sørvági, er NSÍ næsta liðið, sum vitjar í Trongisvági.
Dystirnir í Effo-deildini millum hesi bæði liðini, hava verið sera javnir. NSÍ, eins og okur, er eisini sært eftir ein lemjandi ósigur móti EB/Streymi. Teir vilja fyri alt í verðini vaska henda skemdarblett av sær, og enn einaferð verður tað uttan iva, ein tættur og harður dystur hjá okkara monnum.
Hóast fá umfør eru eftir kann NSÍ saktans náða einum plássi í Evropa, hetta er ivaleyst ein fongur hjá teimum, tí kappingin um leikararnar í Eysturoynni er sera hørð.
Í TB mugu okur tíðanverri ásanna, at okur hava mist alt ov nógv “býtt stig.” Hetta skal als ikki skiljast soleiðis, at greinskrivarin sær niðurlátandi á mótstøðuna, men 6 stig móti botnliðnum, mistu á stokkinum móti ÍF, B36 og KÍ. Alt eru hetta úrslit sum skera ein í hjartað.
Hesin tendensurin hevur verið greiður í nøkur ár nú. TB hevur klárað seg lutfalsliga væl móti toppinum, samstundis ið okur klodda stig vekk móti botninum.
Tað góða er tó, at ofta liggur feilurin hjá okkum sjálvum. TB hevði t.d. allar møguleikar at avgerða dystin í Sørvági. Bæði Ndende og Arthur vóru leysir við málmanninum, umframt at ein ófyrigevilig støða í seinna hálvleiki, har fimm TBarir koma stormandi móti tveimum 07 Vestur-leikarum í einum mótálopi, men onkursvegnað so fór gylti møguleikin fyri skeytið.
Heimasíðan ynskir øllum, nær sum fjar, ein góðan og (ikki ov) spennandi dyst sunnudagin, har TB sjálvandi vinnur!
Einaferð, altíð!
M.E.


text:
Ingi Samuelsen
09.12.2016 - 16:54
Ítróttur > Ítróttur > Svimjing
Sára Nysted svam í dag innleiðandi í 400 metra frísvimjing undir heimsmeistarakappingini á stuttgeil í Windsor í Kanada.
Tíðin 4 minuttir og 25,85 sekund er nakað frá bestu tíðini hjá Sáru, sum er 4 minuttir og 18,31 sekund. Tíðin røkk til eitt pláss sum nummar 43 av teimum 54 luttakarunum.
Nakað betri gekk hjá Magnusi Jákupssyni, sum í dag svam 50 metra firvaldsvimjing fyri Danmark. Tíðin hjá honum var 23,77 sekund, sum var 29. besta tíðin av teimum 110 luttakarunum.
Í morgin verður so dagurin, tá tveir føroyingar skulu royna seg á longsta teininum, 1500 metrar frísvimjing.
Óli Mortensen skal royna seg í riðili 3, meðan Pál Joensen skal royna seg móti teimum sterkastu í fimta og seinasta riðlinum.
Í morgin skal Sára Ryggshamar Nysted eisini royna seg 200 metra blandaðari svimjing. Í gjár gjørdist Sára nummar 33 av 61 í 100 metra blandað í tíðini 1 minutt og 05,10 sekund.


text:
Starvslesandi til føroysku sendistovurnar og landsfyrisitingina
Umsóknarfreistin til at gerast starvslesandi á vári 2016 er 26. oktober 2015.
Føroysku sendistovurnar í Brússel, Keypmannahavn, London og Reykjavík taka væntandi inn starvslesandi komandi hálvár. Tað ber tíverri ikki til at gerast starvslesandi í Moskva hesaferð. Umsøkjarar eru vælkomnir at seta seg í samband við sendistovurnar um møguligar arbeiðsuppgávur og áhugamál, áðrenn umsóknin verður send.
Stjórnarráðini í landsfyrisitingini taka eisini inn starvslesandi. Roynt verður at geva tí starvslesandi møguleikan at virka á tí ráðnum, ið hann/hon hevur raðfest. Umsøkjarar eiga at hava í huga, at málsøkjabýtið er nakað broytt, nú nýtt landsstýrið er skipað.
Tá søkt verður um at gerast starvslesandi á stjórnarráðunum, verður eitt oyðublað nýtt. Tó verður mælt umsøkjarum til eisini at senda eina motiveraða umsókn.
Kunning um skipanina og umsóknarblað eru at finna her.
-
12.10.2018 Setrið Søgu- og samfelagsdeildin Til lesandiSigri M. Gaïni farin undir ph.d.-granskingarætlan á Setrinum um haturstaluSigri M. Gaïni fór í september 2018 undir ph.d.-lestur á Søg...
-
09.10.2018 Føroyamálsdeildin Til lesandiVísindalig grein um orðfeingið hjá føroyskum børnumGrein eftir Sissal Mariu Rasmussen í tíðarritinum First Lang...
-
08.10.2018Tey ganga á vegnum og bíða sum nýggjur afturEitt av høvuðsverkunum hjá Ingálvi av Reyni, Tey ganga á veg...


text:
Gev gætur, at tá tú fyllir út umsóknina um upptøku á Fróðskaparsetri Føroya, hevur tú skyldu til – ikki bara at upplýsa, men eisini at skjalprógva nógvar upplýsingar um teg sjálva/n.
Fyri at tað gera so einfalt fyri teg sum gjørligt at fylla út talgilda umsóknarblaðið, er mannagongdin soleiðis, at tú fyllir umsóknarblaðið út í stigum. Í fleiri av hesum stigum verður tú biðin um at viðfesta skjalprógv í teldutøkum líki. Fílusløgini, sum kunnu góðtakast eru hesi: PDF, JPG og PNG, og fílur kunnu ikki vera størri enn 5MB.
GG! Um tú ikki viðfestir talgilt skjalprógv, fært tú ikki hildið fram til næsta stig. Tí er tað sera umráðandi, at tú hevur øll tey kravdu skjalprógvini klár, áðrenn tú byrjar at fylla umsóknarblaðið út.
Í teimum førum har tú verður biðin um skjalprógv, men ikki fært viðfest prógv, tí tað av onkrari orsøk ikki er atkomandi, mást tú kortini viðfesta skjal, ið ber prógv um, at upplýsingar tínar eru rættar – so sum skjal við undirskrift og/ella stempli frá lærustovni, arbeiðsgevara, vitnum ella annað.
Til kvotu 1 umsøkjarar eru tað hesi skjalprógv, ið tú skalt hava tøk í teldutøkum líki:
-
Føroyskt ella norðurlendskt gymnasialt miðnámsskúlaprógv (so sum student, HF, HH, HT, HIF ella annað – sí
leiðbeining
)
Til kvotu 2 umsøkjarar eru tað hesi skjalprógv, ið tú skalt hava klár í teldutøkum líki:
-
Gymnasialt miðnámsskúlaprógv (sí
leiðbeining
)
-
Aðrar útbúgvingar
-
Onnur prógv (skeið o.a.)
-
Starvsroyndir
-
Háskúlaprógv
-
Longri steðgir uttanlands
-
Aðrir førleikar
-
Grundgivin umsókn (frágreiðing um teg sjálva/n, tína lívsleið og tína ætlan við at taka útbúgvingina, tú søkir)
Fróðskaparsetur Føroya ynskir tær bestu eydnu við umsóknini.
Tíðarfreistin til at søkja inn á kvotu 1 er farin
Tíðarfreistin til at søkja inn á kvotu 2 er farin


text:
Fólkakæri fólkatónleikarin Hanus G. Johansen var ein av teimum, sum spældi á fyrsta Summar Festivalinum í 2004. Síðani hevur Hanus verið afturvendandi gestur og hevur spælt á teimum flestu Summar Festivalunum.
Hanus er sjálvandi aftur á pallinum í ár, og hesaferð fer hann at spæla á Torginum leygarkvøldið.
Hanus G. Johansen er serliga kendur fyri at hava sett løg til orðini hjá Pól F. Joensen, men hann hevur eisini skrivað sangir sjálvir og sett løg til yrkingar hjá øðrum kendum yrkjarum. Eisini hevur hann týtt sangir til føroyskt.
Tað er altíð hugaligt at bjóða Hanus á festival, og vit gleða okkum til hansara framførslu leygarkvøldið.


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Fíggjarligt Støðufesti vil burtur úr Eik Banka
Kanska endar ósemjan í gerðarrætti, skrivar Berlingske Business.
Tá Fíggjarligt Støðufesti yvirtók kollsiglda Eik Banka í 2010, setti Fíggjarligt Støðufesti tvær milliardir krónur í bankan.
Seinni vórðu 70 prosent av Eik seld TF Holding fyri tilsamans 572 milliónir kr.
Vilja hava pening aftur
Síðani hevur gingið væl í bankanum, Eik hevði góðar 100 milliónir krónur í avlopi í fjør, men aðalfundinum í apríl ár varð samtykt, at vinningsbýtið fyri í fjør skal verða 60 milliónir kr.
Tað er er nógv minni, enn Fíggjarligt Støðufesti hevði væntað, sigur Henrik Bjerre-Nielsen, stjóri í Fíggjarligum Støðufesti, við Berlingske Business.
- Vit royna at sleppa av við okkara part í bankanum, og vit vilja hava nakað av peninginum, sum vit settu í Eik, aftur. Tí halda vit, at tey hevði verið eitt gott hugskot, at vit fáa størri vinningsbýti, enn bankin ætlar, sigur hann við Berlingske Business.
Royna at finna loysn
Fær Fíggjarligt Støðufesti millum 250 og 300 milliónir krónur fyri síni 30 prosent, hevur Eik Banki kostað Fíggjarligum Støðufesti í minsta lagi 1,1 milliard kr.
Gunnar Liða, nevndarformaður í TF-Holding, sum eisini er nevndarlimur í Eik Banka, sigur við Berlingske Business, at nevndin heldur tað vera ráðiligt at gjalda 60 milliónir kr. í vinningsbýti.
Nevndarformaðurin í Eik, Torben Nielsen, vil ikki siga, um 60 milliónir er rætta upphæddin at rinda í vinningsbýti. Hann sigur, at hann sum nevndarformaður hevur roynt at finna eina loysn, sum aðalfundurin kundi taka undir við.
Sí eisini


text:
Trendurin tey seinastu 5 árini fyri umsetningin í smásøluni vísir ein framhaldandi vøkstur, svarandi til 3-7% í miðal árliga. Hetta sæst við at samanbera umsetningin av høvuðsbólkunum matur og drekka, klædnavørur og fótbúnaður og búnýti og innbúgv fyri 2. ársfjórðing 2012-17.
Vøksturin er størstur í vørubólkinum búnýti og innbúgv við umleið 7%, meðan hann er um 3-4% í bólkunum matur og drekka og klædnavørur og fótbúnaður.
Tað er sera ymiskt, hvat tað er, sum ávirkar vøksturin. Tað sæst í talvuni niðanfyri, har trendurin fyri 2. ársfjórðing í 2012 verður samanborin við sama ársfjórðing 2017, og ein miðal ársvøkstur fyri 2. ársfjórðing árini í tíðarskeiðnum.
Miðal broytingin fyri 2. ársfjórðing hvørt árið síðani 2012 hevur fyri mat og drekka verið ávikavist 3,5% í ársins prísum, sum vísir virðisbroytingina, og 2,9% í føstum prísum, sum vísir mongdarbroytingina. Fyri klædnavørur og fótbúnað er vøksturin 4,0% bæði í ársins og í føstum prísum, og fyri búnýti og innbúgv er broytingin ávikavist 6,7% og 7,5% í miðal árliga.
Talvan niðanfyri tekur støði í prísgongdini og lýsir einans prísbroytingar í vørubólkunum.
Tølini í hesi talvuni benda á, at gongdin í umsetninginum er ávirkað av príshækkingum og príslækkingum. Hetta sæst aftur, tá hugt verður eftir prístalinum fyri hesar vørubólkar, t.d. at prístalið fyri búnýti og innbúgv lækkar 2,5 stig, meðan umsetningurin veksur 6,7 stig í virði og 7,5 stig í mongd.
Myndin niðanfyri vísir eina støðuga prís- og mongdar hækking síðani 2012 fyri vørubólkin matur og drekka. Havast skal eisini í huga, at seinni árini hevur samfelagið havt ein stóran búskaparvøkstur, umframt at fólkatalið er vaksið munandi. Hetta hevur við sær, at umsetningurin í hesum vørubólkinum støðugt veksur.
Fyri vørubólkin klædnavørur og fótbúnaður er gongdin nakað ørvisi, við tað at her er hend ein príslækking, sum tó ikki ávirkar eftirspurningin av hesum vørum. Gongdin her tykist at vera ein avleiðing av nógvari kapping á hesum marknaðinum og teirri góðu gongdini í samfelagnum sum heild.
Vørubólkurin búnýti og innbúgv er hinvegin merktur av lækkandi prísum men vaksandi eftirspurningi. Hetta kemst helst av tí nógva byggivirkseminum og viðlíkahaldi av sethúsum o.a., sum hevur verið tey seinnu árini. Samanlagt gevur hesin økti eftirspurningurin ein vaksandi umsetning í søluni av búnýti og innbúgvi.
Dagførd og útgreinað hagtøl um smásøluna eru at finna í hagtalsgrunninum her.


text:
Inngangur
Málráðið stendur fyri Móðurmálsdegnum í 2016. Eitt tiltak, har ráðið á hvørjum ári velur at varpa ljós á eitt serligt málsligt øki. Fyri 2016 hevur Málráðið valt evnið ung og málið.
Almenna móðurmálstiltakið ung og málið verður á Føroya Fólkaháskúla leygardagin hin 1. oktober 2016, kl. 13-17.
Á skránni verður skriviverkstova, filmar, tónleikur, framløgur, upplestur, samrøður og annað. Vinnarin av filmskappingini hjá Málráðnum verður kunngjørdur, og vinningurin er 10.000 krónur. Háskúlin skipar fyri kaffisølu.
Komið á Føroya Fólkaháskúla hin 1. oktober og njótið ein dag við áhugaverdum innihaldi.
Tiltakið er alment. Møtið fjølment.
Ert tú ímillum 14 og 20 ár og eigur eina snildfon? So er lagamanni at vera við í kappingini um at vinna besta filmsbrot og vinning á 10.000 krónur.
Spæl tær við málinum.
Filmsbrotið skal takast upp við snildfon og skal lýsa tað, ið tú heldur er mál - mál kann nevniliga vera so mangt.
Klár? Byrja... NÚ!
Ella, bíða! Ein lítil treyt er aftrat! Eitt undirevni, ið eisini skal vera við at mynda filmsbrotið, verður kunngjørt hin 12. september, klokkan 17. So tástani er klárt at byrja upptøkurnar.
HUG AT VERA VIÐ? Les meira um kappingarreglurnar her
Vinnarin verður kunngjørdur á stóra móðurmálstiltakinum UNG OG MÁLIÐ, ið verður á Føroya Fólkaháskúla í Havn hin 1. oktober, kl. 13-17. Nógv annað spennandi verður eisini á skránni henda dagin.
Nám er tænastustovnur fyri skúlaverkið. Til ber altíð at spyrja Nám og starvsfólkini, sum har eru, um móðurmálsundirvísing og slektaði viðurskfiti. Vit svara eftir førimuni. Góðan Móðurmálsdag, alt árið!


text:
Saksofon
Saksofonin er eitt sokallað transponerað ljóðføri í træblásturs familiuni. Fyrsta saksofonin bleiv gjørd i 1840’unum av tí belgiska ljóðførissmiðinum Adolphe Sax.
Grunden til at saksofonin er bólkað sum eitt træblásturs ljóðføri, er at saksofonblaðið vanliga er gjørt úr træi, og uttan hetta saksofonblað, ber ikki til at fáa ljóð ella tóna úr ljóðførinum.
Tær vanligastu sløgini eru sopran-, alt-, tenor- og barytonsaksofonir. Sopransaksofonir og tenorsaksofonir eru stemmaðar i Bb, meðan altsaksofonir og barytonsaksofonir eru stemmaðar í Eb.
Sopransaksofonin líkist eini klarinet við sínum avlanga og beina skapi, ímeðan hinar saksofonirnar eru boygdar í einum S-formi. Saksofonin er ”konisk” gjørd í mun til floytir og klarinettir sum eru ”cylindriskt” gjørdar.
Saksofonin verður brúkt í flest øllum sløgum av tónleiki, men er tó mest kend innan jazz, har saksofonin oftast verður nýtt sum solo og improvisatións ljóðføri. Saksofonin verður eisini brúkt í klassiskum tónleiki, og verður har mett sum eitt tíðningarmikið ljóðføri í teimum nýggjaru klassisku verkunum Til síðst og ikki minst er saksofonin kend í teimum nógvu saksofonkvartettunum, ið finnast runt heimin.
Til ber at byrja at spæla á saksofon tá man er 9-10 ár. Einkult undirvísing er 30 minuttir um vikuna og orkesturspæl 60 minuttir um vikuna.


text:
Italia
Italia (italskt: Repubblica Italiana) er lýðveldi í Evropa. Italia hevur mark við Frakland í vestri, Sveis og Eysturríki í norði og Slovenia í eystri. Tveir lítlir statir eru í Italia, San Marino liggur mitt í Italia í fjallarøðini Apenninunum, umleið mitt ímillum Róm og Venesia. Vatikanið liggur í høvuðsstaði Italiu, Róm. Nakrir av størru býunum í Italia eru Milano, Firense, Torino, Napoli, Róm og Venesia. Landið hevur umleið 60 mió. íbúgvar. Høvuðsmálið er italskt. Áðrenn 1861 vóru tað fleiri smá lond í tí sum nú er Italia, men í 1861 savnaði kongurin á Sardina, Victor Emanuel 2, øll hesi til eitt stórt kongsríki. Italia var eitt kongsríki til 1946, tá landið gjørdist lýðveldi.
Italia er land við ríkari søgu, og serliga tvey tíðarskeið: Rómverjatíðin í fornøld og endur reinartíðin, sum tók seg upp í 15. øld, hava veitt landinum dýran mentanararv. Hóast Italia nú á døgum er av fremstu ídnaðarlondum í heimunum, er stórur munur á ríku ídnaðarøkjunum fyri norðan og fátakaru landbúnaðarøkjum fyri sunnan. Stóri búskaparligi munurin elvir til spenning í landinum og er ein av atvoldunum til mongu stjórnarskiftini.
Flestu fólk í Italia eru katolikkar.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Stóran part av søgu sínari hevur Italia verið sundurbýtt land. Fyrstu ferð ríkið varð sameint var í rómverjatíðini í máttmikla Rómverjaríkinum. Í miðøld var landið býtt sundur í mong ríki, og tað varð ikki savnað aftur fyrr enn í 1861. Tey fyrstu árini var Torino høvuðsstaður. Fra 1864 til 1871 var høvuðsstaðurin Firenze, og seinni gjørdist Róm høvuðsstaðurin.
Eldri søga[rætta | rætta wikitekst]
Í 8. og 7. øld f.Kr. settu grikkar búgv í syðra parti av Italiu og nevdu tað Magna Graecia (Stór-Grikkaland). Um nøkulunda somu tíð mentist tann etruskiska mentanin í norðara parti av tí italsu hálvoynni. Frá 7. til 5. øld f.Kr. stýrdu teir rómversku kongarnir og síðan tað rómverska lýðveldið og Rómverska keisaraveldið, Imperium Romanum og Rómverjaríkið. Tíðin frá 6. øld og til samlingina í 1861 var plágað av stríðandi smástatum. Henda tíðin var tó eisini merkt av ríkum handilsbýum sum Venesia og Firenze og Renessansuni, la rinacimento (endurføðingin, renaissance er tann franska týðingin av hesum), tvs. av tí antikku stórbæri (Rómverjaríkið). Tann italska renessansan metin sína byrjan frá árinum 1300, við tí gudommuliga sjónleikinum hjá Dante (La Divina Commedia). Renessansan, sum í líka so stóran mun var eitt búskaparligt-civilisatoriskt tíðarskeið sum eitt mentanarligt ella listasøguligt, blómaði fyrst í 1500-talinum, og hevði longu tá spjatt síni ideal kring allan vesturheimin ella tann kristna heimin. Columbus, sum fann Amerika, var føddur italienari (føddur í Genova). Amerika sum heimspartur varð seinni uppkallað eftir tí italska katografinum Amerigo Vespucci. Renessansan kom til Danmarkar og onnnur Norðurlond via Niðurlond eftir handilsrutunum gjøgnum Rhinen og serliga úr Fraklandi.
Jarðskjálvti 2008[rætta | rætta wikitekst]
Mánadagin 6. apríl í 2009 varð Abruzzo-landsparturin í Italia raktur av einum jarðskjálvta, ið varð máldur til 6,3 á richterstiganum. 308 fólk lótu lív. Skjálvtin legði m.a. í oyði søguliga miðbýin í landspartahøvuðsstaðnum L’Aquila, ið varð harðast rakti býurin í landspartinum.
Fólkatalsfrøði[rætta | rætta wikitekst]
Italia hevur 60.626.442 íbúgvar sambært hagtølum frá kommununum 1. januar 2011 (Anagrafe).[1] Fólkatættleikin í Italia á 201/km², er hægri enn í flestu vesturevropeisku londunum. Tó er tað sera ójavnt, hvar ið fólkatættleikin er størstu. Tey tættast bygdu økini eru Po-dalurin, har nærum helmingurin av fólkunum búgva, og stórbýarøkini í Róm og Napoli, meðan øki við høgum fløllum, sum t.d. Alpurnar og Apenninafjøllini, Basilikata og oyggin Sardinia ikki eru tætt bygd.
Fólkatalið í 20. øld í Italia bleiv nærum dupult so stórt, men mynstrið fyri fólkavøkstri var sera ójavnt, orsakað av innlendis flyting frá landøkjum í suðri til ídnaðarbýir í norði. Hetta hendi serlig aí 1950-60'árunum. Harafturat er stór fólkatilflyting til landið farin fram í 1980'unum fyri fyrstu ferð í nýggjari tíð. Sambært italsku stjórnini, búðu 4.570.317 útlendingar í Italia í januar 2011.[2]
Landfrøði[rætta | rætta wikitekst]
Stivlaskapaða landið er norðan úr høgu, jøkulklæddu Alpunum suður í turra, heita fjallalendið, langt suðuri í Miðjarðarhavi. Sardinia og Silkioy, ið eru størstu oyggjar í Miðjarðarhavi, hoyra báðar til Italia. Beint sunnan fyri Sikiloy er lítla sjálvstøðuga oyggjalandið Malta. Á italska meginlandinum eru tvey smá ríki, San Marino og Vatikanríkið. Róm, eisini kallaður tann ævigi býurin, er høvuðsstaðurin.
Størstu býir (fólkatalið í landslutinum pr. 1. januar 2007)[3]:
Róm 4 010 000 íbúgvar
Milano 3 890 000 íbúgvar
Napoli 3 090 000 íbúgvar
Torino 2 250 000 íbúgvar
Palermo 1 240 000 íbúgvar
Størstu oyggjar:
Sisilia 25 708 km²
Sardinia 24 090 km²
Elba 223 km²
Longstu áir:
Po 670 km
Adige 410 km
Tiber 405 km
Størstu vøtn:
Gardasjógvurin 370 km²
Lago Maggiore 212 km²
Lago di Como 146 km²
Hægstu fjøll:
Monte Bianco 4 810 m
Monte Rosa 4 634 m
Monte Cervino 4 478 m
Gran Paradiso 4 061 myh.
Størstu vulkanir:
Etna 3 323 m
Vesuv 1 277 m
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Italia hevur verið ein einarstatur og parlamentariskt lýðveldi síðan 2. juni 1946, tá tey fóru burtur frá kongsríkinum sum stýrisformi, hetta hendi við einari fólkatkvøðu í 1946. Forsetin í Italia, sum í løtuni er Giorgio Napolitano, sum hevur sitið síðin 2006, er hægsti myndugleiki í landinum. Forsetin er valdur í eitt 7 ára tíðarskeið av tjóðartinginum í Italia. Italia hevur eina skrivaða fólkaræðiliga grundlóg, sum var úrslit av arbeiðinum hjá tí grundlógargevandi forsamlingini, ið arbeiddi við hesum frá 1946 til 1948, tað var ein samantvinnan av øllum anti-fasista kreftunum sum luttóku í at stríðnum fyri at berja niður Nazistar og Fasistar undir borgarakrígnum í Italia.[4]
Stjórn[rætta | rætta wikitekst]
Italia hevur eina parlamentariska stjórn, sum er grundað á proportionala atkvøðuskipan. Tjóðartingið (parlamentið) hevur tvey kømur: tey tvey húsini, Deputerkamarið (á enskum: Chamber of Deputies) (sum møtist í Palazzo Montecitorio) og Senatið (á enskum: Senate of the Republic), sum heldur til í Palazzo Madama. Hesi bæði kømurini hava líka stórt vald. Forsætisráðharrin, almenni Forsetin fyri Ráðharraráðið (President of the Council of Ministers / Presidente del Consiglio dei Ministri), er stjórnarleiðari. Forsætisráðharrin og stjórnin verða sett av Forsetanum fyri Lýðveldið, (President of the Republic), men má ígjøgnum álitisatkvøðuðgreiðslu í stjórnartinginum fyri at kunna taka við sessunum.
Flóttafólk[rætta | rætta wikitekst]
Túsundtals flóttafólk úr Afrika royna á hvørjum ári at sleppa inn í Italia fyri at sleppa burturúr fátækradøminum í heimlandinum. Úr Italia ferðast tey víðari, har tey leita eftir størvum. Flóttafólk úr Afrika royna javnan at koma sær inn í Evropa umvegis Miðjarðarhavið. Serliga italska oyggin Lampedusa er væl umtókt hjá flóttafólkunum. Italia er fyrsta steðgistað hjá flóttafólkum úr Norðurafrika, ið ætla at leita sær friðskjól í Evropa. Tí stríðast myndugleikarnir í Italia javnt og samt við flóttafólk, ið royna at koma sær inn í landið. Italia hevur í fleiri umførum biðið um hjálp frá ES, fyri at basa vaksandi trupulleikanum við flóttafólkum, ið royna at koma sær inn í landið. Higartil uttan eydnu [5]. Í oktober 2013 lótu 550 flóttafólk lív í tveimum bátsvanlukkum, tá bátarnir, tey vóru í, koppaðu í farvatninum millum Libya og Lampedusa í Italia. Í 2013 tók kjakið um flóttafólk seg upp aftur, eftir at eldur kom í ein bát við flóttafólkum úr Afrika beint við oynna Lampedusa. Í minsta lagi 520 fólk lótu lív, og 155 vórðu bjargað [6]. Bert eina viku seinni sakk enn ein bátur við flóttafólkum stutt frá Sisilia. Tá sjólótust 27 fólk, men meir enn 200 vórðu bjargað. Allarflestu flóttafólkini vóru úr Eritrea, Somalia og Gana.
Fyrisitingarligar eindir[rætta | rætta wikitekst]
Italia er býtt sundur í 20 fyrisitingarligar regiónir:
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Italia er kent fyri sína list og mentan. Her eru ein røð av kendum bygningsverkum frá forntíðini og stórheitstíðini hjá Rómverjaríkinum. Tey kendastu og týdningarmestu bygningsverkini í Italia eru: Skeiva tornið í Pisa, Kolosseum, Castel Sant'Angelo, Forum Romanum og Pantheon í Róm og dómkirkjurnar í Firenze og Venesia. Italskur matur, vín, design, bókmentir, list, tónleikur (sertakliga opera) v.m. er kent kring allan heimin. Serliga er økið Toscana vældámt sum eitt feriu-, arbeiðs- og uppløðingarstaður (rekreasjón) av mentanarligum persónum kring heimin.
Renessansan vant uppá seg í Italia í 13- og 1400-tallinum. Skøld sum Dante Alighieri, Francesco Petrarca, Torquato Tasso og Ludovico Ariosto, og rithøvundar sum Giovanni Boccaccio, Niccolò Machiavelli og Baldassare Castiglione fingu sera stóra og varandi ávirkan á menningina av tí evropeisku mentanini. Tað sama fingu italskir málarar, myndahøggarar og arkitektar sum Filippo Brunelleschi, Leonardo da Vinci, Rafael, Sandro Botticelli, Fra Angelico og Michelangelo Buonarroti. Freskurnar hjá Michelangelo undir takinum í tí Sixtinska kapellnum í Vatikaninum er saman við hansara standmynd av David sum tey allarfremstu súmbolini á renessansuna.
Tónasmiðir sum Giovanni da Palestrina, Claudio Monteverdi, Arcangelo Corelli og Antonio Vivaldi settu sín dám á barokk-tíðina, meðan romantikarar sum Gioacchino Rossini, Giuseppe Verdi og Giacomo Puccini víðarimentu tað italsku operuna, soleiðis sum vit kenna hana í dag.
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Istituto Nazionale di Statistica. "Resident population on 1st January". http://dati.istat.it/Index.aspx?lang=en. Heintað 19 December 2011.
- ↑ >Istituto Nazionale di Statistica. "Foreign resident population on 1st January". http://dati.istat.it/Index.aspx?lang=en. Heintað 19 December 2011.
- ↑ ISTAT
- ↑ Smyth, Howard McGaw Italy: From Fascism to the Republic (1943–1946) The Western Political Quarterly vol. 1 no. 3 (pp. 205–222), September 1948
- ↑ http://www.france24.com/en/20131004--italy-calls-EU-help-lampedusa-boat-sinking-tragedy-immigration/
- ↑ http://www.bbc.com/news/world-europe-24866338


text:
Norðurkorea
Fólkaræðiliga Lýðveldið Korea, vanliga nevnt Norðurkorea, bleiv grunnlagt í 1948 við Kim Il Sung sum ovasta leiðara. Norðurkorea er eitt sera isolera land, har eitt ferðfólk ikki kann ferðast frítt, men skal hava 1-2 ferðaleiðarar sum fylgja einum allastaðni.
Síðan í miðjuni av 1990'unum hevur Norðurkorea stríðst við avleiðingum frá fleiri náttúruvanlukkum, sum hava lagt landbúnaðin í oyði. Hetta hevur elvt til hungursneyð í landinum, og sjálvt um betringar eru hendar, er mattrot enn í landinum.
Norðurkorea hevur framt fimm royndarspreingingar við kjarnorkuvápnum og hevur roynt eina røð av rakettum.[1] Norðurkorea hevur umleið túsund ballistiska rakettir.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Frá japanskari koloni til uppbýtt Korea[rætta | rætta wikitekst]
Korea var ein sjálvstøðug tjóð í mong hundrað ár áðrenn 20. øld. Landið vildi vera fyri seg sjálvt, men tað lá millum fleiri stórveldi, ið vóru gramm eftir størri økjum. Í 1910 var Korea gjørt til eina japanska koloni[2], og var stýrt við harðari hond. Milliónir av koreanarum mistu teirra samleika og navn, og fleiri túsund koreanskar kvinnur vóru brúktar sum “troysti kvinnur”. Hetta førdi til nógvan hatur móti japanarum.
Eftir annan veraldarbardaga vóru koreanarar glaðir um at Japan, sum hevði verið á týsku síðuni í veraldarbardaganum, hevði tapt og mist stýrið á nógvum av sínum oyggjum og økjum, har av Korea. Sjálvt um Sovjetsamveldið kom langt áðrenn Amerika til Korea, so var ein avtala gjørd millum stórveldini, at landið skuldi býtast við 38. breiddarstigið[3]. Í Norður Korea bleiv Kim Il-sung forsetisráðharri í 1948 og formaður í arbeiðara flokkinum í 1949. Kim Il-sung var ein 33 ára gamal kommunistur, sum hevði brúkt mesta av øðrum veraldarbardaga í Sovjetsamveldinum[4]. Har hevði hann eisini millum annað fingið hernaðar og politiska útbúgving. Kim fór beinan vegin í gongd við at skipa samfelagið av nýggjum eftir sovjetsamveldis mynstrum.
Koreakríggið[rætta | rætta wikitekst]
Koreakríggið byrjaði í 1950 og endaði í 1953 við vápnahvíld, men ikki eini friðaravtalu. Tað doyðu umleið 3 milliónir koreanarar í hesum kríggji. Norðurkorea fekk hjálp frá m.a. Kina og Suðurkorea fekk hjálp frá USA. Formelt sæð er tað enn kríggj millum USA og Suðurkorea á eini síðu og Norðurkorea á hinari, tí at eingin friðaravtala er undirskriva.
Eftir Koreakríggji var øll orka løgd í at skapa búskaparligan vøkstur og stýri førdi kampanjur til at fremja hetta. Ein av hesum kampanjum var Chollima kampanjan. Chollima kemur mytologiiðni og er ofta myndaður sum ein hestur við veingjum, sum ríður skjótt. Hetta skuldi ímynda tað ferð sum búskaparligi vøksturin skuldi hava.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Fá lond eru so diplomatisk avbyrgd sum kommunistiska Norðurkorea. Juche er politiska hugsjónin í Norðurkorea og er smíðja av Kim Il-sung. Juche stendur fyri at stóla uppá egna megi sum tjóð. Tað vil siga at man hevur sjálvforsýnandi búskap, uttanveltaðan uttanríkispolitik og harvið ein herð sum er nóg sterkur til at verja landið móti álopum. Songun er eitt hugtak, sum hevur verði brúkt tey seinnu árinið í Norðurkorea. Tað merkir stutt sagt "herurin fyrst" og hevur havt tað við sær at herurin er voksin seinnu árini og hevur fingið meira ressorsir at ráða yvir.
Eingin veit serliga nógv um ein av seinastu kommunistisku skansunum, norðurkoreanska Kim Jong-il. Hann verður so at siga bert avmyndaður av norðurkoreanskum statsmiðlum og altíð í eins klæðum og brillum. Norðurkorea hevur í áravís verið mett sum ein tann størsta hóttanin móti vesturheiminum, og óteljandi altjóða royndir eru gjørdar at steðga eitt nú ætlanunum við kjarnorkuvápnum hjá Kim Jong-il. Sum lukkað land er torført at siga nakað fyri vist, men ágangur, torturur og ekstremt fátækradømi er gerandisdagur í Norðurkorea.
Norðurkorea og Suðurkorea hava ikki sitið væl um sátt síðani Koreakríggið fyrst í fimmtiárunum, og londini hava ongantíð avtalað at binda frið. Einki samskifti er millum tey bæði londini, og tey hava heldur onga ”reyða linju” eins og USA og Sovjet høvdu undir Kalda krígnum. Í mars 2013 sleit Norðurkorea seinastu telefonlinjuna suður um markið, eftir at Suðurkorea og USA høvdu havt felags hernaðarvenjingar.
Politiskir flokkar[rætta | rætta wikitekst]
Koreanski Arbeiðaraflokkurin sum hevur dominerandi politiska makt. Aðrir flokkar eru Chindokio Chongu flokkurin og Koreanski Social-demokratiski flokkurin. Hesir flokkar eru í tjóðskaparligari fylking saman við Koreanska Arbeiðaraflokkinum.
Mannarættindi[rætta | rætta wikitekst]
Norðurkorea verður mett sum heimsins mest afturlætna land. Lógarverkið í Norður-Korea loyvir avrættingum, um illgruni eru um statskvett, svik ella terrorismu. Hinvegin eru mong dømi um, at menniskju eru vorðin avrættað, tí tey vóru virkin innan samkomur, tosaðu í fartelefon ella stjólu. Stýrið vónar, at avrættingar halda fólki aftur í at gera upreistur móti Kim Jong-un og hansara stýri [5] [6].
Kelduávísingar[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2017/04/14/a-timeline-of-north-koreas-five-nuclear-tests-and-how-the-u-s-has-responded/?utm_term=.d3df9962e63c
- ↑ Koreakrigen: Verden på randen af atomkrig 1950-1953. p. 8.
- ↑ Koreakrigen: verden på randen af atomkrig 1950-1953. p. 8.
- ↑ Koreakrigen - Konflikter kortlagt. p. 7.
- ↑ http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2980240&cloc=joongangdaily%7Chome%7Cnewslist1
- ↑ http://nkdb.org/bbs/data/publication/2009_NKDB_whitepaper_english.pdf


text:
Danjal av Rana 02.09.2015 (00:12)
Hesi fullu
10 nýggj andlit mynda løgtingið framyvir, og tað merkir so, at nøkur ikki sleppa upp í part longur.
Alfred Olsen, Gerhard Lognberg, Bjørt Samuelsen, Helgi Abrahamsen, Edva Jacobsen, Hanus Samró, Rósa Samuelsen og Janus Rein fullu, meðan Bjarni Djurholm og Gunnvør Balle ikki stillaðu upp aftur.
Umframt tey, so stillaði Johan Dahl ikki upp, meðan Karsten Hansen ikki er valdur inn á ting.
Ongin fastur varamaður frá farna tingskeiði hevur megnað at vunnið seg inn á ting aftur. Teir vóru Eivin Jacobsen, Reimund Langgaard, Jóna Mortensen, Rodmundur Nielsen, Brandur Sandoy og Joen Magnus Rasmussen.
Jógvan Skorheim og Hanna Jensen hava sitið á tingi farnu tingsetu sum varalimir av og á, og vunnu seg inn á ting hesaferð.
Veitst tú eina góða søgu? Skriva til okkara á
red(at)in.fo
Les ella lýs í Lýsingartorginum – trýst her


text:
Í dag var viðgerð um broyting í løgtingslóg, sum hevði til endamáls at áseta revsing móti reiðarum, sum ikki gjalda manningum løn eftir føroyskum sáttmálum. Fólkaflokkurin var harliga ímóti broytingini.
Fyrsta mál á dagskránni fyri tingfundin í dag var atkvøðugreiðsla, um at fáa mál aftur í tingið, sum fall burtur, tá ið tingsetan var liðug í fjør. Uppskotið varð atkvøtt aftur í tingið, og sostatt var onnur viðgerð av uppskotinum í dag.
Uppskotið snýr seg nágreiniliga um, at tað skal verða revsivert, um manningar á føroyskum skipum ikki verða løntar eftir føroyskum sáttmálum. Tað er sambært lógini um serstakar treytir fyri fiskiskap eftir makreli, norðhavssild og svartkjafti og botnfiski í Barentshavinum krav, at skip undir føroyskum flaggi, skulu lønast eftir føroyskum sáttmálum. Um broytingin, sum var til viðgerðar í dag, verður samtykt við 3. viðgerð, verður revsingin fyri ikki at halda føroyskar manningarsáttmálar sekt ella fongsul í upp til tvey ár.
Fólkaflokkurin var harliga ímóti uppskotinum, sum umboðini fyri flokkin søgdu, var at blanda seg upp í samráðingar á arbeiðsmarknaðinum. Fólkaflokkurin segði eisini, at tað fór at føra til minni hýru hjá manningunum, um uppskotið varð samtykt. Sum heild var viðgerðin av málinum merkt av, at Fólkaflokkurin legði eftir Høgna Hoydal við atfinningum um fiskivinnumál, ið onki høvdu við málið til viðgerðar at gera.
Samgongulimir søgdu, at viðgerðin einans snúði seg um, at revsiheimild skuldi gerast fyri at bróta eina lóg, sum longu var í gildi. Tað er nevnliga longu ólógligt hjá skipum undir føroyskum flaggi at løna manningum eftir øðrum enn føroyskum manningarsáttmálum.


text:
Orð: Levi Niclasen
Lag: Øyvind Staveland
Hamarsá! Tú føgur ert og rein
minnist eg hvønn bøkk í tær – hvønn stein.
Har sum piltur mangan dvaldist eg,
Hamarsá! Eg aldri gloymi teg.
Hamarsá! Tú barnaá mín er,
aldri tú úr huga mínum fer,
ungar mínar føddi tú so væl
Hamarsá eg aldri gloyma skal.
Hamarsá! Nei eingin á sum tú,
hevur givið mær so nógv og nú
ið eg eldist minni troka á
bjartast glógvar tú o, Hamarsá.
Myllufossurin í Hamarsá,
ikki stórur men vit vistu tá
ið vit altíð máttu fáa fong,
Gleddu gentu tú og gleddi drong.
Hamarsá! Nú eldur eri eg,
minnist enn tað tíð, tú gleddi meg,
mínar pisur altíð føddi tú,
Hamarsá! Tí takki eg tær nú.
Hamarsá, eg kvøðu beri tær,
tú var áin ið øðrum bar.
Nú eg standi áarbakka á
minnist eg teg, kæra Hamarsá.


text:
Á jólum 1999 kom tann fyrsta av trimum fløgum við Kulum Rótum. Nógvir av sangunum gjørdist alt fyri eitt sera væl umtóktir, og skjótt var fyrsta fløgan uppseld. Alt árið 2000 varð nógv spurt eftir teimum væl umtóktu Kulu Rótunum, og saman við góðu vinunum Trølla Pæturi, ommuni og Nósa varð sungið og dansað fyri børnum í øllum aldri. Til jóla tað árið kom so onnur fløgan.
Summarið 2001 fóru Kulu Røturnar eina minniliga ferð til Grønlands, og eftir tað fóru trøll og børn spakuliga hvør til sítt. Kanska var orsøkin, at Trølla Pætur var vorðin filmsstjørna, og ein av kulu rótunum, Brandur Enni, barnastjørna. Men ein fløga kom kortini afturat í 2002.
Skjótt gongur tíðin. Men Kular Røtur eru ikki gularøtur. Tær spillast ikki eins og vanligar røtur og plantur, og tíðin hevur víst, at sangir sum “Hon er omma mín”, “Karin”, “Vera” og “Tey kalla meg Babe” eru vorðnir fólkaogn.
Í sangbókini við gyltari permu eru 29 sangir við nótum og besiffringum, sum Magni Husgaard hevur gjørt. Edward Fuglø hevur sniðgivið og myndprýtt og prentvirkið Cre8 hevur brotið um og greitt bókina til prentingar.
Aftur


text:
Eiði
Eiði (danskt: Ejde) er ein bygd í Eysturoy. Eiðis kommuna fevnir um bygdirnar Eiði, Ljósá og Svínáir. Í kommununi búgva 666 fólk. Av hesum búgva 607 fólk á Eiði. Í skúlanum á Eiði ganga 98 børn. Í bygdini er gistingarhús, banki og sparikassi. Har er kirkja, prestagarður, samkomuhús og somuleiðis eitt bygdasavn. Kommunulækni er eisini í bygdini.
Í bygdini er eitt fiskiídnaðarvirki og tvey onnur smá ídnaðarvirki umframt fleiri tænastuvirki. Til bygdina hoyra 5 størri fiskifør og fleiri smærri útróðrabátar. Flestu íbúgvarnir í Eiðis kommunu arbeiða í fiskivinnuni, antin umborð á fiskiførunum, ella á fiskavirkinum, sum er á havnaøkinum í bygdini. Nakað av landbrúki er sjálvandi eisini.
Á Eiði eru 198 húski.
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Ávísingar úteftir[rætta | rætta wikitekst]


text:
Orð: Petur Jacob Sigvardsen
Viðmerking: Yrktur 26. januar 2009.
Tað tykist, sum at mong nú munnu hóma,
at fikutræið farið er at blóma,
og summarið nú helst er komið nær,
tí alskyns tekin síggjast víða hvar.
Nú henda jørð seg sára illa gremur
av sárseykum, sum mannaættin fremur.
Tí dálkað eru luft og land og hav
og føðin øll, sum góði Gud oss gav.
Vit vita ei, nær tólvta slag er sligið,
tí systrar, brøður: Vakið nú og biðið!
so ferðabúgvin øll vit vera, tá
vár brúðgómur í skýnum er at sjá.
Sæl er tann brúður, sum ta stund kann vaka!
hann hana heim í himmalin skal taka.
Gud gævi, at vit øll tá finnast har,
tá heimsins klokka tólvta slagið slær.


text:
Hans Hansen er danskur rithøvundur, útbúgvin sum lærari. Hann er føddur 4. januar 1939 í arbeiðaraheimi í Valby.
Byrjaði við at skriva stuttsøgur til Politiken, Vindrosen og Hvedekorn. Gav út nøkur stuttsøgusøvn, men fór so undir at skriva hoyrispøl til útvarp. Hann hevur m.a. skrivað tey í Danmark so kendu framhaldssøguspølini: Karlsens kvarter í sjeytiárunum.
Síðan var hann biðin um at skriva barnabók og hevur síðan skrivað eini fjøruti bøkur fyri børn og ung.
Tá ið hann hevði skrivað ungdómsbókina: Vil du se min smukke navle? gjørdist hann ritøvundur burturav. Bókin var eisini gjørd til film. Hann hevur síðan skrivað átta filmshandrit og eisini handrit til sjónvarpssendingar.
Hann var fyrsti barnabókarithøvundur, ið gjørdist formaður í danska rithøvundafelagnum 1984-88, síðan var hann filmkonsulentur á danska filmsinstituttinum og starvast nú sum framleiðari fyri filmsfelagið Zentropa.
Hans Hansen hevur fingið fleiri legat bæði fyri filmshandrit og bøkur.
Útgávur:
1989 Teir trampa