text:
Brandur Sandoy
Brandur Sandoy (f. 23. apríl 1973) er føroyskur politikari. Hann er varalimur á Føroya Løgtingi, hann gjørdist triði eykavaldi hjá Fólkaflokkinum við Løgtingsvalið 2011,[1] og kom inn sum tinglimur, eftirsum flokkurin kom í samgongu og fekk trý landsstýrisfólk. Frá 2011 til 2015 er hann limur í Løgtingsins rættarnevnd.[2]
Brandur er eisini borgarstjóri í Sands kommunu. Hann bleiv valdur í Sands Bygdarráð í november 2008 og gjørdist bygdarráðslimur 1. januar 2009. Tann 27. oktober 2009 varð hann valdur til borgarstjóra.[3] Páll á Reynatúgvu var borgarstjóri á Sandi áðrenn tað. Brandur Sandoy er bóndi og hevur festi Inni í Dal, sum eitur Skemmugarður.
Innihaldsyvirlit
Fyrrverandi B71 leikari[rætta | rætta wikitekst]
Brandur Sandoy er eisini fyrrverandi fótbóltsleikari við B71. Hann spældi barna og ungdómsárini við B71 og sum vaksin spældi hann sum oftast á næstbesta liðnum, men onkuntíð eisini á besta liðnum.[4]
Fótbóltsmet - Fleiri minuttir í UEFA enn heima[rætta | rætta wikitekst]
Brandur Sandoy eigur eitt met innan fótbólt. Fótbóltsblaðið Liechtli skrivaði grein um Brandur Sandoy í einari útgávu í 2005. Greinin nevnist "A Faroe Tale". Sambært greinskrivaranum eigur Brandur eitt met. Brandur er tann leikarin í Europa sum hevur spælt fleiri minuttir einum UEFA dysti enn hann hevur leikt við besta liðnum hjá felagnum í heimlandinum. Hann leikti tveir dystir við B71 móti FC Apoel Nicosia úr Kypros, tvs. tvær ferðir 90 minuttir sum er 180 minuttir, og sama ár og árið fyri (1995 og 96) leikti hann samanlagt bert 100 minuttir á besta liðnum hjá B71, sum tá leikti í bestu deildini.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Liechtli 2005, greinin "A Faroe Tale".
Útvortis ávísingar[rætta | rætta wikitekst]
- Sandur.fo, heimasíðan hjá Sands kommunu.
- Skemman.net


c: text/html

text:
Borgarstjórin í Havn er nú komin á vřllin í spurningunum um kommunusamanlegging. Hann fer at atkvřđa nei hósdagin.
Heđin Mortensen grundar sína střđutakan í allari tí óvissu, sum valdar kring fólkaatkvřđuna hósdagin. Kommunurnar vita ikki, hvřrjum treytum tćr kunna koma at virka undir í framtíđini.
Signalini úr Tinganesi er alt annađ enn greiđ. Merkir hetta kanska, at alt skal javnast út frá Havnini, spyr Heđin Mortensen.
Eg kenni meg ógvuliga ótryggan og sum střđan er nú sigi eg nei, segđi Heđin Mortensen viđ Dag og Viku mánakvřldiđ.
Frammaundan hava Jógvan Arge úr Tjóđveldi opg Jan Christiansen úr Fólkaflokkinum alment mćlt til at siga á fólkaatkvřđuni hósdagin.
Eitt er řll tann óvissan, sum valdar um fíggjarliogu umstřđurnar hjá kommununum í framtíđini og vćntandi tilsagnir um, hvussu tey fíggjarligu viđurskiftini verđa skipađ í sambandi viđ útlegging av eldrařki og skúla.
Annađ er tađ, sum borgarnir í Havn skula atkvřđa um: at leggja saman viđ Kvívík og Vestmanna. Báđir hava mćlt frá slíkari samanlegging, tí hetta fer at skeikla tann samlađa framtíđar bygnađin hjá kommununum meir enn gott er. Havnin verđur snřgt ov stór í mun til hinar eindirnar.
----

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dominikanalýðveldið
Dominikanalýðveldið (spanskt: República Dominicana) ella Dominikanska Lýðveldið, er lýðveldi í Karibia.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Landið var undir Spania í mong ár, men nú er ávirkanin úr USA stór.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Fólkið og mentanin hava røtur aftur í spanska, afrikanska og indiánska mentan.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Fólkið í Dominikanalýðveldinum hevur betri kor enn í Haiti, har ógvuliga fá hava ráð at søkja sær læknahjálp. Mest eru tað ferðavinnan og námsvinnan, ið hava styrkt búskapin í lýðveldinum. Eisini hava myndugleikarnir stuðlað nýggjum vinnugreinum, til dømis klædnavirkjum. Seinastu árini eru bygdir mangir frítíðarstaðir, og hevur tað givið nógv arbeiði. Nógv fólk úr Haiti kemur eisini higar at arbeiða.
Har er silvur, platin, uran og nikkul, og har er eisini størsta gullnám í Karibia. Ferðavinna og sukur eru høvuðsinntøkukeldur.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Skógarklædda fjallalandslagið í Dominikanalýðveldinum líkist nógv tí í grannalandinum fyri vestan. Nógv náttúruríkidømi er í oynni.


text:
Precious
Precious (føroyskt heiti: Dýrabarur) er ein amerikanskur dramafilmur. Filmurin sigur eina ræðusøgu úr einum gerandisdegi, sum kortini tykist veruligur. Filmurin byggir á bókina hjá Sapphire (Ramona Lofton) - Push.
Samandráttur[rætta | rætta wikitekst]
16 ára gamla Precious (Gabourey Sidibe), sum býr í Harlem, New York City, er við barn fyri aðru ferð. Hetta er langt frá einasti trupulleikin hjá gentuni; navnið er at kalla tað einasta dýrabara í lívi hennara. Men tá lærari hennara leggur uppí og fær hana at ganga í serskúla, hómast ein glotti fyri framman. Nýggi lærarin og floksfelagarnir geva Precious hug og gleði í lívinum, hóast lívið heima við kropsligum og sálarligum harðskapi einki er broytt.


text:
Nóa
Í Gamla Testamenti er Nóa (hebraiskt: Nóaḥ) tíggjundi maður eftir Ádam; tá ið Gud læt syndaflóðina oyða alt lív á jørð, beyð hann Nóa, sum var rættvísur og gudrøkin í síni tíð, byggja eina ørk til at bjarga sær og minst einum pari av hvørjum djóraslagi undan deyða (1 Mós 7-8); eftir flóðina gjørdi Gud sáttmála við Nóa og eftirkomarar hansara um, at jørðin ongantíð aftur skuldi oyðast við vatnflóð, og ælabogin skuldi vera merki um sáttmálan (1 Mós 9:8-17). Av hebraiskum Noach (føroyskt: hvíld).
Nóa í Islam[rætta | rætta wikitekst]
Tann muslimska koranin hevur eisini søguna um Nóa ella Nuh, sum hann eitur á arábiskum, og eisini har verður greitt frá manninum, sum eftir áheitan frá Guði bygdi eina ørk og bjargaði menniskjum og djórum undan einari oyðandi vatnflóð. Nuh er ein av teimum 25 monnunum, sum Islam metir sum profetar.


text:
18. apríl
18. apríl er dagur 108 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 109 um skotár er). 257 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2014 - Høgni Egilstoft Nielsen úr Sandavági vann FM í talvi bert 16 ára gamal. Tað gjørdist greitt, at hann hevði vunnið, longu tá eitt umfar var eftir, tí tá hevði hann 8 stig, meðan teir næstu eftir honum høvdu 6 stig. Hann er yngsti FM vinnari í talvi nakrantíð. Dagin eftir skrivaði hann artur føroyska talvsøgu, tá hann vann sín seinasta dyst og gjørdist tann higatil fyrsti og einasti, ið hevur vunnið FM í talvi við fullum stigatali.
- 1949 - Tjóðveldi Írland verður stovna.


text:
Eitt starv sum maskinmeistari er leyst at søkja frá 1. januar 2015 .
Starvslýsing
Starvið umfatar ábyrgd av øllum tekniskum útbúnaði, eins og viðlíkahald av bygningum og útbúnaði á Suðuroyar Sjúkrahúsi og Suðuroyar Ellis- og Røktarheimi. Somuleiðis er viðkomandi leiðari … Læs resten →
Vegna farloyvi verður søkt eftir avloysara fyri hjálparfólk á fysiurgisku deild.
Setanartíðin er frá 1. desembur 2014 til 1. august 2015 við 1,0 arbeiðstíð.
Førleikakrvøv
Umsøkjarar skulu hava útbúgving sum heilsurøktari.
Setanartreytir
Løn og setanartreytir sambært … Læs resten →
Eitt starv sum læknaskrivari er leyst til setan frá 1. januar 2015.
Arbeiðstíðin er 0,5.
Førleikakrøv
Umsøkjarar skulu hava útbúgving sum læknaskrivari.
Setanartreytir
Løn sambært sáttmála millum Starvsmannafelagið og Fíggjarmálaráðið.
Nærri upplýsingar … Læs resten →
Á Suðuroyar Sjúkrahúsið eru fýra størv leys at søkja við umsøknarfreist 10. novembur.
Læknaskrivari
Eitt starv sum læknaskrivari er leyst til setan frá 1. januar 2015.
Arbeiðstíðin er 0,5.
Maskinmeistari
Eitt starv sum maskinmeistari er leyst at søkja frá 1. … Læs resten →
Eitt starv sum bioanalytikari er leyst til setan frá 1. januar 2015.
Talan er um eitt fulltíðarstarv við tilkallivakt frá heiminum.
Førleikakrøv
Umsøkjarar skulu hava útbúgving sum bioanalytikari.
Setanartreytir
Løn sambært sáttmála millum Bioanalytikarafelagið og … Læs resten →


text:
Filmurin Brim vístur í Havnar Bio
Ársins íslendski filmur í Havnar Bio
Havið gav, havið tók stendur á plakatini fyri ársins film í Íslandi, ‘Brim’.
Filmurin, sum er tikin umborð á línubáti, byggir á sjónleik eftir Jón Atla Jónasson, ið varð frumsýndur í Oyggjunum í 2004. Nýggi filmurin ‘Brim’, sum hin javnaldrandi Árni Ólafur Ásgeirsson leikstjórnar, verður sýndur í Havnar Bio mikukvøldið 18. mai kl 19:30.
Undir sýningini vera leikstjórin Árni Ólafur Ásgeirsson og handritahøvundurin Ottó Geir Borg til staðar og fara at røða um filmin og svara spurningum.
Tað er Klipp, Filmsfelag Norðurlandahúsins, sum saman við íslendska aðalkonsulinum, Alberti Jónsson, ið skipar fyri filmsýningini. Atgongumerki fáast sum vant á netinum og við diskin í Havnar Bio undan sýning.
Gevið gætur: 40 atgongumerki til Brim eru í boði í aðalkonsuláti Íslands, Fútastovu, Gongin 5 (millum kl. 9 og 16). Fyrstur kemur – fyrstur fær!
Nýggi íslendski filmurin ‘Brim’ er síðsti filmur í várhálvuni hjá Klipp. Meir kann lesast um film her: http://zikzak.is/brim/
Fyrireikararnir eru væl nøgdir við undirtøkuna hetta fyrsta skeiðið. Útselt hevur verið til onkra sýning, so neyðugt hevur verið at skipa fyri eykasýningum. Tað hevur ikki verið vanligt, tá talan er um norðurlendskan film, sum ikki verður sýndur so ofta her heima. Hetta hevur styrkt um hugsjónina handan Klipp, sum júst er at vísa aktuellan norðurlendskan film.
Í heysthálvuni er ætlanin at vísa enn fleiri nýggjar norðurlendskar filmar, mikukvøld í Havnar Bio.
Fyrireikararnir arbeiða við at fáa nýggjastu og mest umrøddu norðurlendsku filmar á skránna, millum annað teir báðar donsku, sum eru í høvuðskappingini á filmstevnuni í Cannes.
Væl møtt til norðurlendskan film hjá Klipp, Filmsfelag Norðurlandahúsins, mikukvøld í Havnar Bio.


text:
Jól
Jólini eru fyrsta høgtíðin í kirkjuárinum. Jóladagur er 25. desember, og í Føroyum verða tveir jóladagar hildnir sum halgidagar - 25. og 26. desember. Seinasti dagurin framman undan jóladegi - tann 24. desember - kallast jólaaftan. Hann var fyrr vanligur arbeiðsdagur, men varð roknaður sum halgidagur frá kl. 18. Nú er jólaaftan frídagur í Føroyum, og mong byrja jólahaldið seinnapart jólaaftan. Jóladagur hevur altíð verið mikil høgtíðisdagur í Føroyum, og enn eru jólini størsta høgtíð føroyinga.
Um okkara leiðir eru jólini ein gomul høgtíð, sum eisini varð hildin, áðrenn okkara forfedrar vórðu kristnaðir. Hesa ársins tíðina hátíðarhildu teir, at nú fór vend at koma í. Nú fór tann ljósa tíðin at koma. Í 336 e.Kr. gjørdu kirkjufedrarnir í Róm av, at 25. desember skuldi verða hátíðarhildin sum Jesu føðingardagur. Roynt varð at nevna høgtíðina kristmessu. Navnið vann ikki frama í Norðurlondum, men í t.d. Bretlandi og USA eita jólini "Christmas".
Í Føroyum hátíðarhalda vit jólaaftan 24. desember, meðan meginparturin av kristna heiminum hátíðarheldur jólini 25. desember.
Innihaldsyvirlit
Orðið jól[rætta | rætta wikitekst]
Orðið jól hevur óvissan uppruna. Møguliga er tað sama orðið sum hjól, og sipar tá til ársins gongd, tað støðugu endurtøkuna. Orðið jól er hvørkikynsorð í fleirtali. Vit siga "Jólini, tey...".
Jólini í kristindóminum[rætta | rætta wikitekst]
Jólini eru høgtíðin til minnis um Jesu føðing. Hetta sæst aftur í t.d. enska heitinum, Christmas, Kristmessa. Um føðing Jesu lesa vit í Lukasar evangelium, kap. 2, ør. 1 - 20. Hetta brot verður ofta nevnt jólaevangeliið. Eisini Matteusar evangelium sigur í 2. kapitli frá Jesu føðing. Tá ið norðbúgvar høvdu tikið við kristnari trúgv um ár 1000, gjørdi kirkjan av, at jólini skuldu verða hildin sum føðingardagur Krists, 25. desember. Nakrir granskarar siga, at hendan dagfestingin ikki kann vera røtt, tí í desember mánaði liggur seyðurin ikki úti í Ísrael. Tað verður sagt, at tað var av praktiskum orsøkum, at kristna jólahátíðin var løgd til seinast í desember mánaði. Onki var nevnt í Nýggja Testamenti um árið, mánaðin ella mánaðardag. Hetta varð gjørt, so at tann heidna jólaveitslan skuldi fáa eitt annað innihald, at gera jólini til eina kristna høgtíð.
Hetta er tað tíðarskeiðið í kirkjuárinum, tá flest gudstænastur verða hildnar í fólkakirkjuni og samstundis tað tíðarskeiðið, tá kirkjan verður mest vitjað.
Jólahald og jólasiðir[rætta | rætta wikitekst]
- Jólatræ: Siðurin at hava jólatræ er kendur úr Týsklandi í umleið 1600 og í Danmark tíðliga í 19. øld. Seint í 19. øld hevði siðurin at hava jólatræ fingið fótafesti í øllum samfelagsløgum í Danmark. Í nógvum familjum verður gingið um træi á jólum, kanska serliga saman við børnunum. Fólk ganga hond í hond og syngja jólasangir, sum oftast snúgva seg um jesusbarnið ella jólamenn. Gingið verður eisni um træi í barnagørðum, skúlum, samkomum og á jólaveitslum. Siðurin at hava jólatræ tók seg upp í Føroyum um aldarskiftið 1800-1900 ella fyri stívliga hundrað árum síðani. Fyrsta jólatræið stóð í prestagarðinum í Sandágerði. Sambært handilslýsingum í Dimmalætting frá desember 1912 – ella fyri júst hundrað árum síðani – kostaðu jólatrøini tá á døgum 35 oyru hvørt. Týski munkurin og gudfrøðingurin Martin Luther, sum stóð á odda fyri trúbótini, sigst vera upphavsmaðurin til jólatræið. Sambært bókini "Julens traditioner" eftir danska rithøvundan Benno Blæsild, var Martin Luther jólaaftan í 1536 á veg úr kirkjuni til prestagarð sín. Á veg gjøgnum ein lítla skóg sá hann stjørnurnar glampa mill um blaðleysu trækrúnurnar, og hetta minti hann um himmalska ljósið. Knappliga varð hann varugur við eitt lítið, grønt træ við gøtu jaðaran. Hann skræddi avgjørdur træið upp og tók tað við sær heim í prestagarðin, har hann setti tað á borðið í stovuni. Hann setti ljós á greinarnar og greiddi síðani børnum sínum frá um einglarnar og himmalska ljósið. Seint 19. øld hevði siðurin at hava jólatræ fingið fótafesti í øll um samfelagsløgum í kristna partinum av heiminum.
- Jólamaður: Siðurin við jólamonnum er við útlendskari handilsmentan komin til Føroya. Jólamaðurin er nú altíð í reyðum klæðum og hevur hvítt skegg - og klædnabúnin er tann sami í øllum handilsdeplum og til øll vanlig jólatiltøk. Marius Johannesen, sáli, lat tó jólamannin í sanginum "Eg eri jólamaðurin..." vera í føroyskum klæðum og búgva í heyggi eins og huldufólkini: "Eg eri jólamaðurin við stórum gráum skeggi, í koti og svørtum knæbuksum, eg búgvi í hulduheyggi." Tað er tó útlendska myndin av jólamanninum, ið hevur sigrað. Hugmyndin um jólamannin stavar frá Santa Nikolaus frá Myra í Lítlaásia, sum umvegis enskt verður til Santa Claus. Niklasarmessa er minningardagur fyri santa Nikolaus frá Myra.
- Jólagávur: Jólagávur, sum vit kenna í dag, er ein av teimum nýggju skikkunum. Tað var meir kent hjá kongafólki og øðrum høvdingum. Ikki fyrr en um 1900 fingu børn kerti og kanska fingu øll í familjunni kerti. Eitt annað slag av gávum var soleiðis at teir, sum høvdu nogv av mati, góvu fátækum nábúgvum eitt sindur av mati. Hesin siður er sera gamal og kirkjan hevur hildið fram við hesum. Um 1930 komu fleiri handlar, og fólk byrjaði at geva jólagávur, líka sum vit gera í dag.
- Jólaveitsla: Í nógvum bygdum í Føroyum vera jólaveitslur ella "jólafestir" hildnar millum jól og nýggjár. Oftast standa samkomur ella bygdafeløg fyri jólaveitsluni har øll bygdin er boðin við. Har verður sungið, dansað um træið, søgur lisnar, talur hildnar o.s.fr. Vanligt er at børn fáa jólapakka á veitsluni og ikki so sjálvdan kemur jólamaðurin sjálvur við pakkunum.
- Jólasangir:
- Jólamatur:
- Jóladansur:
- Jólaklæði:
Jólini framman undan kristindóminum[rætta | rætta wikitekst]
Í Norðurlondum hildu forfedrar okkara heiðin jól, vetrarsólstøðu, sum eisini varð hildin gróðurgudinnuni Froyu til heiðurs. Jólahald er upprunaliga ein heiðin høgtíð at fagna, at aftur vendir móti ljósari tíðum. Í norðurlondum var henda høgtíð hildin í fyrst í januar, men í syðri londum var henda høgtíð hildin 25. desember. Í 4. øld (í 354?) valdi kirkjan at áseta fastan dag til høgtíðina til minnis um Jesu føðing, og tá var henda kristindómsins fagnarhøgtíð løgd á jólini, 25. desember. Tað elsta vit vita um jólahald í Norðurlondum er umleið 875, tá orðið er nevnt í sambandi við Harald Hárfagra. Hvussu hesi jól hava verið hildin fæst kanska ein ábending um í orðingum sum at "drekka jólini", sbr. td. kvæðaorðingina: "Gud man ráða, hvar vit drekka onnur jól".
Uppruni jólanna[rætta | rætta wikitekst]
Sólstøðuhátíðin er møguliga tann elsta hátíð, sum menn hava hildið. Fyri 4000 árum síðani hildu fólk í Mesopotámíu 12 daga hátíð um vetrarsólstøðu. Hendan hátíð var hildin til at sýna gudinum Marduk heiður. Fólk í Mesopotámíu hildu at Marduk stríddist ímóti óndari megi hesar dagar. Persar og babýlóníumenn hildu hátíð, sum líktist og nevnist Sacaea. Í ein dag skiftu trælir og húsbóndafólk um leiklut. Trælir gjørdust húsbøndur, og húsbóndafólk gjørdust trælir. Fólk í Evropa trúði, at illir andar, álvar og trøll vóru á ferð um jóltíðir, og tey gjørdu ritualir fyri at fáa sólina upp aftur. Íbúgvar í Norðurskandinaviu síggja ikki sólina í ein heilan mánað, og fólk fór til fjals fyri at finnasólina. Tá tey komu aftur við tíðindum um, at sólin var á veg, var hildin stór veitsla, og eldur var tendraður at bjóða sólini vælkomnari.
Grikkar blótaðu Kronos um vetrarsólstøður og rómverjar hildu hatíð Saturnusar, sum hevði tamarhald yvir gróðursemi jarðarinnar. Rómaríkið hevði vald yvir stórum parti av Evropu og londum kring Miðjarðarhav. Kristni var gjørd almenna trúgvin ár 380, men fólk vildi ikki halda aftur skemtaninni um jólini. Fólk vildi sleppa at dansa, fáa gávur og góðan mat við víni og hava glæsiligar sjónleikir. Gávurnar vóru ofta kertur. Saturnusarhátíðin var frá miðjum desember til 1. januar. Fólk arbeiddu minni og vóru tá ofta útklødd, gingu í skrúðgongu, ótu góðan mat, vitjaðu vinfólk og góvu gávur. Rómverjar pyntaðu heimið við livandi ljósum, sum hingu á grønum trøum. Tað hendi seg, at húsbóndafólk skiftu um arbeiði við trælir og borðreiddu fyri teimum.
Smátt um smátt yvirtók kirkjan vetrarsólstøður og broytti hugmyndina um føðingadag ósigrandi sólar "dies natalis solia invicti" til føðingadag Jesu. Í gomlum døgum var ikki vanligt at halda føðingadag. Umleið ár 98 var føðingadagur Jesu hildin fyrstu ferð, og ár 138 gjørdi biskupur í Róm dagin til stórhátíðardag. Men tá tey ikki vistu neyva dagin, vóru dagar sum 2. januar, 6. januar, 23. mars, 28. mars, 18. apríl, 20. apríl, 20. maí, 17. november og 25. desember brúktir. Tann gamla kirkjan valdi 6. januar til føðingadag Jesu, tí tá kappaðist hon ímóti Osíris-Aion trúgv í Aleksandríu, sum hevði sína hátíð tá. Men ár 440 avgjørdi Júlíus pávi 1. at føðingadagur Jesu skuldi haldast tann 25. desember hvørt ár, men tað gjørdist ikki lóg, fyrr en ár 534.
So hvørt sum kristnidómurin breiddist út um Evropu, tók hann upp siðir, sum vóru frá heidnari trúgv, so sum mistiltein, jólatræ og at kynda bál. Tann siður at hava jólatræ kann førast aftur til dyrkan av "ask yggdrasils" (-úr ásatrúgv). Tað var vani at pynta hús við grønum greinum um jólini, og geva øðrum greinar, til minnis um megi nátturunnar. Kristni kom til Skandinavia uml. 900, og heiðin jól gjørdust kristin.


text:
Regin Dahl var føddur í Sandágerði í 1918 og andaðist 2007. 15 ára gamal fór hann til Danmarkar at ganga í skúla og tók studentsprógv á Sorø í 1937. Síðani búði hann bara stutt skifti í Føroyum.
Stóran part av ævi síni starvaðist hann sum forlagsráðgevi hjá danska forlagnum Gyldendal. Umframt at yrkja hevur hann eisini smíðað mong løg. Hann er ein av okkara mætastu yrkjarum og hevur givið nógv yrkingasøvn út. Í 1973 og 1979 fekk hann Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens.
Lívssøga:
Hann varð borin í heim í Sandagerði í Tórshavn 1918, sonur Jákup Dahl, próst, og Mariu, ið var dóttir gitna tónleikalæraran, Bakar Hansen.
Aftan á barnaskúlagongd í Havn leitaði hann í 1934 niður á Sorø lærda skúla, har hann tók studentsprógv í 1937. Veturin 1937/38 var hann heima í Føroyum, fór síðani aftur til Danmarkar og tók upp lestur við lærda háskúlan í Keypmannahavn, las fagrar bókmentir og norrønt. Í 1947 tók hann við ráðgevarastarvi á bókaforlagnum hjá vinmanninum, danska yrkjaranum Ole Wivel - og seinni, tá hetta forlagið í 1953 gav seg undir Gyldendal, fylgdi Regn við og starvaðist til fyri stuttum sum handritametari og ráðgevi har.
Átjan ára gamal gav Regin út fyrsta yrkingasavn sítt »í útlegd«, og hetta hugtakið »útlegdin« man vera mest umrødda evni, tá røtt hevur verið um yrkjaran Regin Dahl. Útlegdarárini kámaðu ongan-tíð heimatúnini:
»Gekk eg mær í skýming millum hjalla
aldudráttur váganna hoyrdist valla,
roykur av tvøsti
og gomlum køsti
lýsti meg í kall millum kalla«
og sjálvt tá útlegdarskeiðið rundar fjórða tíggjuára skeiðið varar hann av sínum dreingjalendi, ið eina ferð var:
»Men allir teigar eru týndir
og fjøran burtursprongd -
hvar skalt tú vistast,
hvønn vilt tú vitja
í hesi húsatrongd?
Her eru allar traðir taktar
og f jøran ikki longur gongd -
alt dreingjalendið,
øll heimakensla -
Tín ævigøta er betongd!«
Hann doyði í 2007.
Bókmentaverk:
Hóast Regin Dahl fyrst í Varðanum, seinni í »Jólum uttanlendis« og »Útiseta« gjørdi vart við seg við frálíkum prosapettum, so man eftirtíðin fara at meta hann sum lyrikara burturav.
Fyrstu yrkingarnar - fimm í tali - ið komu í Varðan 1936 brugðu lítið frá tí, ið t.d. Jóannes bóndi, Janus og Hans Andrias høvdu skapað fyrr, men longu tá fyrsta savnið kom, í 1937, varð hann av røttum skírdur nútíðarskald, og frægur skaldametari tók soleiðis til: »Harumframt tykir mær hann at vera inniligari í skoðan sínari av føroyskari natúr enn vant er at vera«.
Síðani eru átta søvn komin frá hond Regins, og hann hevur við teimum dyggiliga endurnýggjað føroyskan bundan skaldskap bæði innihaldsliga, formliga og málsliga.
Regin Dahl er fjøltáttað skald, inniligur náttúrulýsari, hann yrkir um sársakan, angistina og menniskjans óendaliga einsemi.
»Bólstað á berum gólvi
fann eg mær mangan
fullur og ferðamóður -
hvat er tað øðrvísi
undurið hetta
enn gestur á fjøl?«
Hann er frálíkt ástarskald, djarvur í ástarlýsingum, ivast stundum í átrúnaðarmálum, men skapar so í takklæti fyri lívið, í sonnum feginsrúsi, hesi ørindi:
»Ikki komi eg til tín, Gud,
tí eg eri ræddur og móður,
og tí lívið man veg við ovbyrði knýggja—
ikki komi eg at krógva meg,
at leita mær skýli undan hóttum -
Men eg komi til tín,
tí lívsfrøin spríkir í hvørji æðr,
tí sælan syngur í mær -
í fagnar takksemi komi eg
av tí at eisini mær untist
at støðast um stund
her við dagsins strond,
meðan seiður springur
og rakað verður saman
í brekkum fyri nátt«.
Vit kunnu ikki siga, at Regin er politiskur yrkjari. Hann hevur ongantíð í skaldskapi sínum tikið støðu til flokspolitikk - smáligt klandur og brigsl, men samfelagsgongdini hevur hann givið gætur, bæði tá um Føroyar og um stórheimin er at røða, tað er hann, sum speiliga sýnir fram »fremsta framtakskappa landsins«, sum annað jólakvøld dansar gólvleysur, men í sama andadrátti spyr:
» ---er ikki hugf arsligt
her í nýggjum skála
væl - um ikki sjálvgjørdum«
tað er hann, ið letur vietnamesisku mam-muna í bumburegni og eiturfoni eymkandi spyrja:
»hvar skal eg skýla tær
barnið mítt?«
og tað er hann, sum eirindaleyst vísir okkum á, at meðan vit doyggja í ováti, doyggja brøður og systrar okkara í hungri,
»Her brenna feginsljós,
her dansa allir deia,
her fært tú f jós í dós -
men tey sum einki eiga?
Tey grulva fram í deyðreyðum dusti
við tandari vomb.
Her deilast druknir sellar
um tálg og veðurlomb.
Stokkið hold, neytakníggi,
eygnaholini tøgin og tóm -
her dansa feginskallar
við kenning og í spenniskóm«.
Við skiftandi stevi, orðasmíði og hepnum orðasamansetingum endurnýggj-aði Regin føroyskt yrkingarlag. Kanska er tað aftur her útlegdin langa, ið fekk hann at leggja sær so nær. Málsligi áhugin kemur frálíka væl til sjóndar í heitunum, hann gav søvnum sínum, vit nevna her nøkur teirra:
»Beltisgyrði« bandið, sum bakkamenn hava um miðjuna at heingjafuglin í,
»Óttukvæði« fyrsti morgunmessusongur munkanna,
»Gongubitar« bitar, ið menn høvdu við sær á hagagongu, t.d. á fjalli,
»Sneisaboð« týdningarleys ørindi,
»Tríkirni« akur við vantrivnum
»Eftirtorv« torv, ið sløðist eftir á heiðini.
Í síni eyðmýkt læt Regin Dahl hetta ørindið »Til málið« vera inngangsljóð í einum av søvnunum:
»Ungur á aldri
og yngri í hyggju
gekk eg um teg
gjøðin og gáloysin -
men eg yndaði teg
sum andans skepnu -
fjal misbrot míni
í míni ást«.
Vissa kunnu vit yrkjaran um, at mis-brotini eru eingi at fjala. Harafturímóti skyggir málsliga ást yrkjarans í hvørjari reglu í skaldskapi hansara.
Tað er fornur føroyskur siður at bera upp gátur, flyta fram orðatøk og hittinorð. Hesin siður man hava hugtikið Regin, og í 1944 læt hann av hondum *hittinorðasavnið »Leysasøkk«, búgvin lívsvísdómur sagdur av inntonktum unglinga.
»Tungt er at missa, tá ein hevur átt,
tyngri aldrin at eiga«.
Janus skrivar kanska FÍNARI føroyskt -
men Hans Andrias skrivar í hvussu so er
fínari FØROYSKT enn hann.
»At noyðast tað ein ikki vil -
at vilja tað ein ikki kann -
at kunna tað einum ikki nýtist - huff«
Enn er at nevna, at Regin eisini var virkin og frálíkur tónasmiður, sum sjálvur bar fram løg síni, m.a. á tveimum L.P.-plátum: »Barnarímur Hans Andriasar«, »Lukkurímur og fagnarljóð« og einari E.P.-plátu.
Av seinnu útgávunum kunnu nevnast:
Rekagrót, yrkingar 1985.
Elliskekar, einbýlisljóð, yrkingar 1988.
Vit ið aftaná koma. Strøttlingar, 1993.
Upp til 1940-leitið er fosturlandsyrking við rími og regluligum ørindislagi nógv hin vanligasti yrkingarháttur í føroyskum skaldskapi. Eisini yrkjarar úr yngri ættarliðum halda seg á tráddum gøtum: Karsten Hoydal, ið 20 ára gamal stígur fram í Varðanum, 1932, og Regin Dahl, sum 18 ára gamal leggur til brots í sama tíðarriti, 1936.
Hesir báðir eru høvuðsnøvnini, ið mynda fýratiárini á lyriska økinum; teir bróta við og við við gamlan yrkingarhátt og lyfta formliga og innihaldsliga føroyskan bundnan skaldskap eitt stig fram á leiðina.
Á vári í 1940 hertóku týskarar Danmark, og hetta skapti her heima á landi eina ótrygga støðu, tí øllum var greitt, at ikki kundu Føroyar nú stýrast úr Danmark sum frammanundan.
Tjóðin var sum so mangan í tvíningum.
Ein partur vildi beinan vegin hava føroyskt ríki sett á stovn, føroyingar skuldu sjálvir taka ræðið í landinum fult út og skipa fyri í øllum viðurskiftum, meðan annar partur tók undir við amtmanninum, sum vildi leggja ábyrgdina fyri landsins stýri á løgtingið sum fólksins valda umboð og á amtið sum umboð fyri danska ríkið.
Trætan varð í fyrstu atløgu loyst, við tað at Bretland hersetti Føroyar við tí lyfti, at hermenninir skuldu takast aftur, tá ið kríggið var endað.
Hersetingin vardi í fimm ár, og tá ið hon í 1945 var lokin var øllum greitt, at ikki bar til at fara aftur í gomlu amtsstøðuna, sum verið hevði í gildi upp til 1940.
Einki úrslit spurdist burtur úr samráðingum millum danskar og føroyskar politikarar, og í 1946 setti danska stjórnin fram uppskot um eina fólkaatkvøðu, sum skuldi haldast 14. september hetta árið.
Úrslitið av fólkaatkvøðuni var, at ein meiriluti atkvøddi fyri loysing, meðan tey, ið atkvøddu fyri danska stjónaruppskot-inum, vóru í minniluta.
Hetta úrslit skapti mikla øsing, tingið varð sent heim, og aftur fóru føroyskir politikarar til Danmarkar. - Úrslitið av teirra samráðingarroyndum var heima-stýrislógin, sum varð sett í gildi 1. april 1948.
Minni enn so allir føroyingar vóru nøgdir við gongdina hetta trýára skeiðið eftir krígslok, og misnøgdin hevði m.a. við sær, at Tjóðveldisflokkurin sá dagsins ljós; hann stillaði upp á fyrsta sinni til løgtingsvalið í 1950 og fekk tveir mans valdar.
Samfelagsliga henda eisini stórbroytingar hetta 10-ára skeiðið. Heimsbardagin hevði tað við sær, at eftirspurningurin eftir feskfiski var alstórur í Onglandi, prísurin fór tí upp stórliga, og at kalla allur føroyski fiskiflotin legði seg eftir at flyta ísfisk - fyri tað mesta keyptur í Íslandi niður á bretska marknaðin.
Hesin starvsháttur kravdi lítið manningartal, og hetta hevði við sær, at fleiri fiskimenn løgdust uppi, tó fekst so við og við tann skipan í lag, at menn helst ikki máttu vera við meira enn tveir túrar í senn.
Hetta var vandasigling, og nógvir vóru teir, ið bøttu við lívinum; hesi fimm árini fórust 24 skip við tilsamans 124 monnum av krígsávum.
Stórur eftirspurningar og lágt manningartal hevði við sær øktar inntøkur hjá tí einstaka, men veruliga gullið spann reiðarin, sum heima í flógvari skrivstovu sá peningin fløða í kassan, meðan fiskimaðurin gantaðist við deyðan á havinum breiða.
Hetta var í mangar mátar ein avlagað tíð, og sum vera man hava høvundar okkara roynt at lýst hana, vit nevna *skaldsøguna »Í Sortanum« hjá Williami Heinesen, *sjónleikin »Og tó skínur sólin« hjá Valdemar Poulsen og *stuttsøguna hjá Heðini Brú »Tvinnir eru kostirnir«.
Tá heimsbardagin brast á, og alt samband Danmarkar og Føroya millum varð kvett, vóru nógvir ungir føroyingar staddir í Danmark í lestrarørindum. Fyrra helming av fýratiárunum verður føroyskt mentanarlív tískil tvíbýtt, vit tosa um bókmentir, ið skaptar vóru av føroyingum í útlegd og um bókmentir skaptar av føroyingum heima á landi. Aftan á krígslok í 1945 kemur so dastið av teimum, ið virkað høvdu í Keypmannahavn útlegdarárini, heim aftur, og seta teir eisini dám á mentanarlívið heima á landi fýratiárini at enda, ja, summir heilt upp at okkara døgum.
Staddir í hersettum landi avbyrgdir frá heimlandinum funnu føroyingar fragd í at hitta landsmenn tíðum, og ongantíð hvørki fyrr ella seinni man samanhaldið føroyinga millum hava verið so gott sum hetta fimm ára skeiðið 1940-45.
Feløgini vóru mong og sera virkin: Føroyingafelag, Hitt føroyska kristiliga ungmannafelagið, Studentafelagið, Ungmannafelagið Oyggjaframi, Itróttafelagið, Róðrarfelagið, Føroyska kirkjuliðið, Talvfelagið, Listafelagið o.o.
Í 1941 varð farið undir útgávu av *tíðarriti, ið fekk navnið »Búgvin«. Blaðið var fjúrtandadagsblað, tað kom út regluliga við 24 nr. árliga fimm tey fyrstu árini, seinasta árið, 1946, komu út 19 bløð, hitt seinasta 1. oktober - góðar 14 dagar aftan á fólkaatkvøðuna heima í Føroyum.
Fimm mans stjórnaðu »Búgvanum« hesi seks árini. Jóannes Rasmussen úr Havn var blaðstjóri á fyrstu 5 bløðunum 1941, Sigurð Joensen frá Gjógv var blaðstjóri restina av 1941, 1944 og 1945, Hanus Vang (við Høgadalsá) úr Kaldbak 1942, Erlendur Patursson úr Kirkjubø 1943 og Dánjal Pauli Danielsen úr Miðvági 1946.
Tað varð alt fyri eitt væl umtókt, tá fólk tóku seg saman at geva hetta sambindingarlið føroyinga uttanlendis út. Haldaratalið øktist í hvørjum og var 580, tá pappírstrot steðgaði vøkstrinum. Haldarar vóru í Danmørk, Noreg, Svøríki, Týsklandi og Sveits. Eisini eydnaðist at fáa »Búgvan« til Føroya í stríðsárunum.
Í »Búgvanum« var orðið øllum frítt, og í alt hava eini 70 - konufólk og mannfólk - skrivað greinir í tað. Her varð mangt havt á lofti. Menn skrivaðu um fossamál, fiskiskap, landbúnað, ídnaðarmál, kola- og leirmál, peningamál, stjórnarmál, skúlamál, ítróttamál, menningarmál o.s.fr., ella við øðrum orðum um øll samfelagsmál - handlig og andlig. Har umframt komu í blaðið søguligar greinir, skaldsligar greinir, søgur, yrkingar, tíðindi úr Føroyum o.m.a.
Ikki var ókent tá heldur at geva út jólabløð. Í 30-árunum kom heima í Føroyum »Jól í Føroyum«. Bókadeild Føroyingarfelags gav í 1940 út heftið »Jól uttanlendis«, sum kom øll árini til og við 1944. Ritstjórar á jólablaðnum vóru Karsten Hoydal og Regin Dahl. Vit bíta »]ól uttanlendis« komu út í tíðarskeiðinum 1940-44. merki í, at prósturin og Føroyavinurin Gudmund Bruun (1891-1956) skrivar inngang í øllum fimm heftunum, meðan Chr. Matras og Trond Olsen lata væl av tilfari.
Av øðrum tíðarritum, hetta umhvørvið skapar, nevna vit »Samfelagsrit«, sum Erlendur Patursson stjórnaði og sum kom út fýra ferðir í tíðarskeiðinum 1945-1952, og »Útiseta« árbók Føroyingafelags í Keypmannahavn, sum kom út árini 1945-1952 við Karsteni Hoydal og Christiani Matras sum ritstjórum.
Úr: Árni Dahl: Bókmentasøga I-III. Fannir. 1980-83.


text:
Falskur nettleiki
Falskur nettleiki kemur fyri, tá numeriskar dátur verða sýndar á slíkan hátt, at bent verður á, at neyvleikin er betri enn hann í veruleikanum er. Eftirsum nettleiki er avmarking á neyvleika førir hetta ofta til ov stórt álit á nettleikan.
Í vísindum og verkfrøði er skikkur, at, um møguligur skeivleiki ikki eyðsýnliga upplýst, brúktu týðandi tølini brúkt til framløgu av dátum skulu vera avmarkað av nettleikanum av teimum dátunum. Sjálvt uttanfyri hesar námsgreinir er lyndi til at ganga út frá, at øll siffur uttan null í einum tali hava týdning. Soleiðis kann framløga av ov avgjørdum tølum fáa skoðaran at vænta frægari nettleika, enn hann í veruleikanum fær.
Falskur nettleiki kemur í tá, ið hánettar og lágnettar dátur verða settar saman og við eindarumrokning. Dømi:
- 'Fílurin Bobo vigar 10000 kilogram. Eg vigi 79 kilogram. Tí høvdu vit vigað 10079 kilogram, um eg setti meg á Bobo.'
- 'Umleið tvey hundrað fólk vóru í veitsluni tá hon byrjaði. Trý fóru avstað tíðliga, so vit áttu at dekka upp til hundraðognítisjey til døgurðan.'
- 'Fyri tveimum árum síðani var grein útgivin, ið staðfesti, at dinosaurar doyðu út 65 milliónur ár frammanundan. Hetta merkir, at dinosaurar doyðu út fyri 65.000.002 árum síðani.'


text:
Sýriskur fílur
Sýriskur fílur (latín Elephas maximus asurus) , er eitt útdeytt undirslag av asiatiskum fíli.
Beinagrindir av Elephas maximus asurus eru funnar í Miðeystri í Turkalandi, Sýria og Irak, stavandi frá tíðarskeiðnum 3 mill. f.kr. til ár 100 f.kr.
Fornaldar sýriskir handverkarar skóru lutir úr fílabeini av sýriskum fíli. Framleiðslan var í hæddini í fyrstu øld f.kr., tá aramæar framleiddu stórfingin innløgd prýði úr fílabeini til møblar. Henda ovurveiða av sýriskum fílum eftir fílabeini elvdi til endaligu týningina av slagnum.
Innihaldsyvirlit
Útsjónd[rætta | rætta wikitekst]
Sýriskur fílur var eitt tað størsta undirslagið av asiatiskum fíli, ið yvirlivdi upp til søguliga tíð, 3,5 m ella meir til hæddar. Funnar beinagrindir sýna at slagið líktiskt ikki nógv frá indiska slagnum burtursæð frá støddini.
Útbreiðsla[rætta | rætta wikitekst]
Sýriskur fílur var tað vestara undirslagið av asiatiskum fíli, útbreiðsluøkið rakk frá Sýria til Iran.
Orðadráttur[rætta | rætta wikitekst]
"Sýriskir" fílar verða ofta nevndir í Hellenistiskari søgu; tí seleukidisku kongarnir, ið høvdu nógvar krígsfílar, ráddu fyri borgum í Sýria í hesum tíðarskeiði. Summi halda at hesir krígsfílar vóru indiskir fílar (E. m. indicus), ið vórðu útvegaðir av seleukidiskum kongum við teirra hertøkum í eystri. Tað er váttað av fornum keldum so sum Strabo og Polybius at seleukidisku kongarnir Seleucus I og Antiochus III høvdu stórar fjøldir av innfluttum indiskum fílum. Spurningurin, hvørt hesir indisku fílar vóru innfluttir tí at talið av heimligu sýrisku fílunum var farið at minka, ella tí at indisku fílarnir vóru lættari at temja og venja, stendur ósvaraður.
Hannibal hevði ein fíl nevndur "Surus"; hetta nevni kundi týtt "hin sýriski". Hesin var kendur sum hansara besti og stórsti fílur. Í so fall kann hesin fílur hava verið av seleukidiskum uppruna, men tað verður bara til gitingar um hann var sýriskur ella indiskur. (Annars vóru vanligu krígsfílarnir hjá Karthagomonnum teir smærru norðurafrikansku fílarnir [Loxodonta africana pharaoensis], eitt undirslag av afrikanskum runnafílum ið eisini er útdeytt.)


text:
Forseti Sambandsríki Amerika
Forsetin í USA hevur tann størsta stjórasessin í USA. USA er tað fyrsta landið sum fekk sær forseta. Í USA eru fleiri politiskir flokkar, men síðani 1853 hava allar forsetarnir komnir frá entin Republikanska Flokkinum ella Demokratiska Flokkinum. Stjórnin heldur til í Washington DC, har forsetin og húski hansara búgva í Hvítu Húsunum. Um tú ikki ert føddur í USA, kanst tú ikki vera forseti í landinum. Eisini er krav um, at forsetin skal vera minst 35 ára gamal og hava búð í USA í meira enn fjúrtan ár. Soleiðis sigur amerikanska grundlógin. Barack Obama er núverandi forseti í USA.
Forsetavalið tann 8. november 2016 er tað 58. í røðini, og tá skulu amerikanarar velja forseta og varaforseta fyri árini 2016-2020.
Innihaldsyvirlit
Bókasavn[rætta | rætta wikitekst]
Bókasavn sum sína stjórnartíðina hjá ymisku forsetunum eru bygd síðan Franklin D. Roosevelt varð forseti. Eftir stóra krakki í Wallstreet staðfesti táverandi forsetin Roosevelt at hann hevði nógv áhugavert søguligt skjalatilfar á kontóri sínum. "Vit mugu lata almenningin síggja hvat tað er sum forsetar fáast við, hvørja ráðgeving hann fær og hvørji mál vóru framd og ikki", staðfesti Roosevelt. Síðani var ein lóg samtykt har tað áliggur forsetanum sjálvum at útvega fígging til byggingina av bókasavninum og síðani tekur staturin yvir raksturin.
Drápsroyndir[rætta | rætta wikitekst]
Íalt hava 17 forsetar i USA verið fyri drápsroynd. Fýra teirra vórðu dripnir, meðan tveir fingu mein.
Væleydnaðar drápsroyndir[rætta | rætta wikitekst]
Miseydnaðar drápsroyndir[rætta | rætta wikitekst]
- Andrew Jackson
- Theodore Roosevelt
- Franklin D. Roosevelt
- Harry S Truman
- John F. Kennedy
- Richard M. Nixon
- Gerald R. Ford
- Jimmy Carter
- Ronald Reagan
- George H.W. Bush
- Bill Clinton
- George W. Bush


text:
Nýsæland
Nýsæland (enskt; New Zealand), er eitt stórt land í Oseania. Wellington er høvuðsstaður, og størsta ídnaðarøkið er í Auckland, sum liggur í norðara parti landinum. Aðrir stórir býir er Christchurch, Hamilton, Dunedin og Palmertson North. Slakar 4.2 milliónir fólk búgva í Nýsælandi; minni enn helvtin av fólkinum í New York ella London. Nýsæland er um 1600 km í ein landsynning úr Avstralia. Landið er mest sum bara tvær stórar oyggjar – Norðuroy og Suðuroy, men eisini eru fleiri smáar oyggjar. Næstan tríggir fjórðingar búgva í Norðuroy, flestu teirra í býum. Nýsæland gjørdist bretskt hjáland í 1820. Waitanisáttmálin í 1849 tryggjaði bretum valdið á oynni. Í 1907 fekk Nýsæland støðu sum ríki, og í 1947 fekk tað fullveldi. Í Nýsælandi eru 20 ferðir so nógvir seyðir sum fólk.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Um 1000 sigldu nakrir polynesar mangar hundrað fjórðingar í opnum bátum og búsettu seg á báðum teimum stóru oyggjunum í Nýsælandi, Norðuroynni og Suðuroynni. Við sær høvdu teir plantur, sum teir høvdu dyrkað, har teir búðu frammanundan til dømis søtepli, jamsrót, taro og grasker. Bara søteplini vuksu, men í Nýsælandi funnu teir annað etandi, til dømis moafuglin, skeljar og átuligar trøllakampar. Hildið verður, at fólkið í Suðuroynni livdi sum útróðrarmenn og savnarar, til bretski rannsóknarfarin James Cook kom hagar í 1769. Í Norðuroynni bar væl til at velta epli, men hvørt ár kom spilla í grøðina, tá ið nakað leið frá. Tí gróvu maoriar stór hol niður í jørðina, so at eplini kundu goymast í jøvnum hita, so at tey ikki spiltust. Soleiðis gjørdist bøndurnir sjálvbjargnir við mati.
Evropeiskar handilsmenn komu til Nýsælands í 1790-árunum. Maoriar, sum høvdu búð har í øldir, góvu sær ikki stórvegis far um teir í fyrstuni, men um 1800 fóru teir at handla við teir. Í 1840 settu fyrstu bretarnir seg niður í Nýsælandi og grundaðu býin Wellington í einum øki, teir høvdu keypt frá maoriarum. Stóra Bretland kravdi yvirvaldsrætt yvir Nýsælandi og sendi ein landshøvding, William Hobson, kapteyn, hagar. Hann gjørdi semju við maorihøvdingarnar, nevnd Waitangiavtalan, sum vissaði teimum ognarrætt at eiga jørð og beyð teimum bretskan ríkisborgararætt. Avtalan varð ikki hildin út í æsir, og tað elvdi til kríggj. Frá 1840 til 1907 var Nýsæland bretskt hjáland, men landið gjørdist sjálvstøðug tjóð í 1947. Upprunafólkið – maoriar – eru enn um tíggjundaparturin av fólkinum. Nýsæland er framburðssinnað land og varð fyrsta land í heiminum, sum veitti konufólkið valrætt og setti vælferðarskipan í gildi.
Meðan ein afturhaldsstjórn, sum lívgaði ríku góðseigararnar, hevði valdið, var stór fíggjarkreppa í Nýsælandi næstan øll árini frá 1870 til 1890. Eftir hart stríð fyri at fleiri skuldu fáa valrætt, játtaði stjórnin í 1889 umsíðir øllum monnum yvir 21 ár valrætt. Árið eftir var tjóðartingsval og meiriluti var fyri einari frílyntari stjórn, sum alt fyry eitt setti í gildi sosialar ábøtur. Ímillum teirra vóru ídnaðarlógir, sum høvdu eftirlit við arbeiðsumstøðum og arbeiðstíð, stigvaksandi skattaskipan, gerðardómstólar í ídnaðinum, ellisrentu og 19. september í 1893 valrætt fyri konufólk. Tað var fyrstu ferð í søguni, at eitt land hevði givið konufólki valrætt.
Bretska hjálandið Nýsæland fekk stýrisskipanarlóg í 1852 og varð býtt í seks landslutir. Í 1856 varð stjórn stovnað, sum fekk myndugleika yvir øllum landslutunum, og Nýsæland var enn verandi sjálvstýrandi hjáland í hálva øld. Hesa tíðina førdi landið ein samfelagspolitikk, sum mundi vera ein hin mest framtakssinnaði í heiminum. Í 1901 noktaði Nýsæland at fara upp í nýstovnaða Avstraliasamveldið, og í 1907 gjørdist landið sjálvstýrandi partur í Bretska Heimsveldinum.
Heimskreppan síðst í 1920-árunum, elvdi til stóra afturgongd í nýsælendska búskapinum. Prísurin á útflutningsvørum fór niður í helvt, landið fekk ikki lán, og arbeiðsloysið vaks ógvuliga skjótt. Stjórnin, sum hevði valdið, tóktist ikki at verða før fyri at vinna á kreppuni, og tí vann arbeiðaraflokkurin í Nýsælandi tjóðartingsvalið í 1935 á fyrsta sinni. Flokkurin vann stórsigur, tí hann í valstríðnum hevði hann lovað at loysa trupulleikarnar í landinum. Ríkið tók beinan vegin stór lán, tjóðartingið ásetti fastan prís á landbúnaðarvørur, og arbeiðsvikan varð stytt niður í 40 tímar. Í 1938 viðtók tingið lóg um almannaveitingar til øll, sum ikki høvdu nóg mikið til lívsins uppihald.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Nýsæland var eitt av seinastu londum í heiminum, sum varð ónomið. Fyrstu fólk at seta seg niður her vórðu maoriar, ið komu higar úr Polynesia um ár 950. Hóast flestu maoriar nú á døgum hava lagað seg til at liva sum fólkið í vesturheiminum, hava teir goymt mentan sína - málið, listina og stórhúskið. Maoriar hava umboð í tinginum, og stig eru tikin til at tryggja teimum somu rættindi og møguleikar sum onnur, tá ið talað verður um heilsurøkt, útbúgving og arbeiði - rættindi, teir ikki hava havt áður.
Í juni 2008 búðu 4.268.000 fólk í Nýsælandi. Um 9 % vóru maorar (heimafólkið), 80 % vóru av evropeiskari ætt, og hini vóru úr Asia og ymiskum oyggjabólkum í Kyrrahavi. Meginparturin av fólkinum er protestantar, og eini 15 % eru katolikkar. Heili 80 % av fólkinum búgva í býum, og Nýsæland verður eisini mett at vera tað mest urbaniseraða landið í heiminum.
Lýtt veður og vøkur, stórfingin náttúra gera, at fólk eru nógv úti, og at nógv frítíðarvirksemi eisini er uttandura í Nýsælandi. Nýsælendingum dámar væl alla ítrótt, til dømis at ganga og klíva í fjøllunum, sigla í kano, sigla við seglbáti og at spæla rugby.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Stórar albeittar fløtur og lýtt og vátligt veðurlag gera, at Nýsæland er gott landbúnaðarland; helst til dýrahald, neyt og seyð. Seyðaskipanin er 60 milliónir (um 20 til hvørt fólk) og 8 milliónir neyt. Tríggir fjórðingar av nýsælendska útflutninginum eru búnaðarvørur. Nýsæland er ímillum tey lond í heiminum, sum flytur mest út av ull, frystum kjøti, osti og smøri. Ein onnur týdningarmikil vinna er fiskiskapur. Av tí at Nýsæland er á suðurhálvu, kunnu bøndurnir har dyrka frukt, meðan vetur er í keyparalondunum á norðurhálvu. Mong ferðafólk koma til Nýsælands, helst at njóta náttúruna og sunna uttanduralívið.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Nýsæland er kongsveldi við parlamentariskari stjórn í The Commonwealth, og viðurkennir bretsku drotninga sum ovasta myndugleika í landinum. Kongshúsið er umboðað av einum generalguvernøri, sum hevur sæti í høvuðsstaðnum Wellington.
Lóggevandi valdið hevur tingið (The New Zealand House of Representatives), sum hevur 120 limir. Val er triðja hvørt ár. Størstu politisku flokkarnir eru Labour og National Party. Tveir aðrir smærri flokkar eru eisini, The Allice og New Zealand First. National Party tók við stjórnarleiðsluni í 1990, eftir at Labour hevði sitið við valdinum síðan 1984.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Nýsæland liggur í útsynningspartinum av Kyrrahavi, um 1600 km úr Avstralia. Nýsæland er tvær stórar oyggjar, Norðoy og Suðuroy. Í Norðuroy er veðurlagið lýtt og milt, og har eru mong gosfjøll. Í Suðuroy er kaldari, og har eru jølar, høg fjøll og stórir skógir. Aftur at hesum koma nakrar smærri oyggjar. Millum tær smæstu er hjálandið Cooksoyggjar. Til samans er Nýsæland 270.000 ferkilometrar. Helvtin av landinum er graslendi, bert lítil partur veltur, og ein fjórðingur er skógur. Veðurlagið er lýtt, og tí hava góðir møguleikar verið at ment landbúnaðarvinnu og skógarvinnu. So langt suðuri er sjálvandi summar, tá vetur er hjá okkum, og Nýsæland kann tí selja Evropa góðar landbúnaðarvørur um veturin.
Landslutir[rætta | rætta wikitekst]
Avstralásia : Avstralia · Norfolkoy · Jólaoyggj · Kokosoyggjar
Melanesia : Fidjioyggjar · Papua Nýguinea · Nýkaledónia · Sálomonsoyggjar · Vanuatu
Mikronesia : Guam · Kiribati · Marshalloyggjar · Norðurmarianoyggjar · Mikronesiasamveldið · Nauru · Palau
Polynesia : Amerikanska Sámoa · Cookoyggjar · Franska Polynesia · Hawai'i · Nýsæland · Niue · Pitcairnoyggjar · Sámoa · Tokelau · Tonga · Tuvalu · Wallis-Futuna


text:
Faðir vár
Faðir vár er ein kristin bøn sum er at finna í Mattheusevangelienum, kapittul 6, ørindi 9-13. Milliónir av menniskjum á allari jørðini kenna bønina, sum nógv nevna faðirvár. Orðið verður brúkt um víðagitnu bønina, sum Jesus sjálvur brúkti til fyrimynd fyri bønir til Gud.
Í innganginum til hesa fyrimyndarbønina segði Jesus við áhoyrarar sínar: "Tí skulu tit biðja soleiðis:"
- Faðir vár, Tú, sum ert í Himli.
- Heilagt verði navn Títt.
- Komi ríki Títt.
- Verði vilji Tín, sum í Himli, so á jørð.
- Gev okkum í dag okkara dagliga breyð.
- Og fyrigev okkum syndir okkara, so sum vit eisini fyrigeva teimum, ið móti okkum synda.
- Leið okkum ikki í freistingar, men frels okkum frá tí illa.
- Tí at títt er ríkið, valdið og heiðurin um allar ævir.
- Amen
Útvortis ávísingar[rætta | rætta wikitekst]


text:
Hondbóltur
Hondbóltur er ein lið ítróttargrein, har hvørt liðið hevur 7 leikarar, ein málmann og 6 útileikarar. Harumframt kunnu bæði liðini hava útskiftarar, sum sita á bonkinum, meðan hini spæla. Liðini kasta ein bólt millum sín og royna hvør sær at skjóta bóltin í málið hjá mótstøðuliðinum. Tað liðið sum fær flest mál, eftir at tíðin er farin, hevur vunnið dystin. Um tað stendur á jøvnum í málum, so er tað javnleikur og ongin hevur vunnið. Vinnarin fær vanliga 2 stig, og tað liðið sum tapir fær onki stig. Um tað er javnleikur, so fáa bæði liðini 1 stig hvør. Hjá teimum vaksnu varir ein dystur í ein tíma, hvør hálvleikur varir 30 minuttir. Bæðini liðini kunnu taka time-out, meðan dysturin er í gongd, hetta verður ofta brúkt, tá tað gongur illa hjá tí eina liðinum. Hondbóltur er ein vældámd ítróttargrein í Føroyum, bæði menn og kvinnur hava tvær deildir, og børnini kappast eisini í teirra aldursbólkum. Tey vaksnu hava tvær kappingar, eina landskapping og eina steypakapping. Hesar kappingar verða ofta nevndar eftir høvuðsstuðulinum. Hondbóltsdystir verða í Føroyum og í øðrum londum leiktir í innandura ítróttarhøllum, men fyrr í tíðini, tá fáar ella ongar ítróttarhallir vóru, spældu tey hondbólt uttandura. Fyrstu ítróttarhøllirnar í Føroyum vóru bygdar í 1970-árunum. Í Føroyum byrjar kappingin um heysti í september og endar um várið í apríl.


text:
Suezveitin
Suezveitin er ímillum Reyðahav og Miðjarðarhav. Hon er longsta og týdningarmesta grivna siglingarveit í heiminum [1] og styttir ógvuliga nógv um siglingarleiðina úr Evropa til bæði India og Eysturásia. Veitin, sum varð grivin við franskari og bretskari hjálp, varð liðug í 1869. Síðan er hon dýpt og breiðkað, so hvørt skipuni eru vorðin størri. Suezveitin kom undir egyptiskt yvirræði í 1956. Nú á døgum er avgjaldið fyri skip, ið sigla ígjøgnum veitina, týdningarmikil inntøka hjá egyptiska ríkiskassanum. Suezveitin gjørdi at teinurin úr Stórabretlandi til India varð helvtina styttri. Suezveitin verður latin upp 17. november 1869. Longu árið eftir sigldu 486 skip ígjøgnum veitina. Tríati ár seinni sigldu 3441. 171 km langa Suezveitin bindir Miðjarðarhav í Reyðahav [2]. Teir gróvu veitina í 10 ár, og tá ið hon var liðug, var farleiðin millum Eysturásia og Evropa 3790 fjórðingar styttri. Nú fara eini 50 skip ígjøgnum veitina um dagin [3]. Fleiri enn 20.000 skip sigla ígjøgnum Suezveitina um árið.
Frammanundan máttu øll skip sigla suður um Afrika. Í 1856 gav egyptiski valdsharrin Sa'id Pasha franska sendiharranum Ferdnandi de Lesseps loyvi til at grava siglingarveit ímillum Indiahav og Miðjarðarhav. Lesseps stovnaði Suezveitarfelagið í 1856. Siglingarveitin varð latin upp fyri regluligari sigling í 1869 og stytti ógvuliga nógv um siglingarleiðina ímillum Ásia og Evropa. Í 1875 seldi valdsharrin í Egyptalandi, Ismail, bróðursonnur Sa'id, Stórabretlandi partabrøv síni í veitarfelagnum.
Suezveitin er sera týðandi handilsleið, og javnan hevur hon verið miðdepil í orrustum í Miðeystri. Suezveitin hevur t.d. fleiri ferðir verið afturlatin av politiskari ósemju. Seinast var í arábiska-ísraelska krígnum í 1973 [4].


text:
Landsstýrismaðurin í heilsumálum hevur lýst árið 2011 at vera kostár, og í hesum sambandi eru fleiri tiltøk, sum hava við kost at gera, eisini innan skúlagátt.
Fólkaheilsaráðið hevur skipað undirvísingartilfar og heitir á skúlar um at skipa fyri eini temaviku um kost nú til heystar. Árligi savnsfagnaðurin, sum verður í heystfrítíðini, hevur eisini kost sum tema í 2011.
Í norðurlendskum høpi verður eisini dentur lagdur á kost í 2011, og Norðurlendski veðurlagsdagurin hevur í 2011 valt kost og veðurlag sum tema.
Tema á norðurlendska veðurlagsdegnum 11.11.2011 er kostur. Her er ymiskt um verðurlagsdagin:
Slóðir
Fólkaheilsuráðið
Tann góðir matpakkin
Vegleiðing til evnisviku um kost


text:
Bókstavur
Bókstavarnir eru skrifttekin fyri málljóð. Navnið á teimum einstøku eindunum í einum stavraði.
Summi skriftmál nýta skrifttekn, ið eru heilt øðrvísi enn teir bókstavir, vit brúka, sum til dømis arábiskt. Tað arábiska alfabetið er grundað á hjáljóðstekn, og sjálvljóðini stuðla í besta føri uppundir. Onnur skriftmál, sum til dømis tað grikska, hava sum frá líður fingið sær tekn fyri sjálvljóðini. Ta grikska stavraðið er upprunaliga ættað úr føniskum, sum einans hevði hjáljóð.
Onnur skriftmál nýta tekin fyri hvørt stavilsi (japanskt), ella hvørt hugtak (kinverskt)


text:
Auschwitz
Auschwitz var er ein týningarlegur í Suðurpóllandi. Tað er enn til og er ein partur av UNESCO-heimsarvinum. Auschwitz rúmaði 135.000 fangum á sumri 1944. 1,1 mió. doyðu í leguni. Av hesum vóru 960.000 jødar, 140.000 póllendingar, 23.000 sigoynarar, umframt mangir aðrir minnilutar. Nasistarnar vóru eisini eftir fólki úr mongum øðrum bólkum, sum t.d. sovjetiskir krígsfangar, alment serbiskt fólk, samkynd, folk við breki, Jehova Vitni og aðrir politiskir og religiøsir flokkar.
Navnið er pólska navnið á pólska býnum, har leganvarð bygd, týtt til týskt – Oświęcim. Auschwitz er trý støð:
- Auschwitz I var ein lega fyri politiskar fangar, umframt ein staður fyri píningarlíkar læknafrøðiligar royndir.
- Auschwitz II, eisini nevnt Birkenenau, var ein ovurstór týningarlega.
- Auschwitz III var ein arbeiðslega, sum veitti eini gummiverksmiðju arbeiðsmegi.
Viðurskiftini í legunum vóru ræðulig. Nasistarnir drópu menniskju á nógvar ymiskar hættir. Fleiri vórðu noydd til at arbeiða seg til deyða, onnur vórðu skotin, men tann allar ræðuligasti hópdrápshátturin var at gassa fólk til deyða. Fangarnir vórðu beindir inn í stór skiftingarrúm, har teir skuldu lata seg úr øllum og so halda fram inn í "brúsurúmið". Har vóru brúsumunnstykki undir loftinum, men tað kom ikki vatn úr teimum. Í staðin vórðu hurðarnar læstar, og so varð gass latið gjøgnum brúsurnar, Zyklon B (vætucyanid), sum spakuliga kvaldi innilæstu menniskjuni. Hurðarnar vórðu latnar upp aftur, og aðrir fangar í leguni tóku líkini.
Ringar og prýði vórðu tikin av, og gulltenn og gullfyllingar vórðu trektar út. Hárið á kvinnunum varð brúkt til at gera klæði burturúr. Klæði og annað, sum lá eftir í skiftingarrúminum, varð rænt fyri alt, sum hevði nakað virði. Stórir salar vórðu fyltir við kuffertum, taskum, brillum, handilstonnum og gjørdum limum, sum nasistarnir stjólu frá teimum deyðu. Tey, sum ikki vórðu leidd beinleiðis inn í “brúsurúmið” og deyðan, fingu eitt stutt lív í hesum helviti av eini legu. Tvíburar, sum komu til Auschwitz, kundu enda hjá læknanum Josef Mengele. Hann gjørdi royndir við fangunum. Til dømis seymaði hann tvíburar saman, so at teir fingu sama blóðrensl.
Tann 27. januar 1945 kom Reyði herurin hjá Sovjetsamveldinum til týningarleguna og setti jødarnar har í frælsi.


text:
Gregorianski kalendarin
Gregorianski kalendarin verður brúktur í Vesturheiminum. Hann er ein tillaging av julianska kalendaranum. Hann varð fyrst skotin upp av Aloysius Lilius, og varð settur í gildi av Gregorius XIII páva, sum hann eisini fekk navn eftir, 24. februar 1582. Summir mæltu til at rætta kalendaran við at loypa skotárini um 10 ferðir. Soleiðis hevði kalendarin verið fluttur 10 dagar fram. Gregorius XIII pávi vildi kortini hava hetta gjørt í einum við at stytta oktober 10 dagar, og soleiðis kom dagurin eftir hósdag 4. oktober 1582 at eita fríggjadagur 15. oktober 1582. Ymiskt var, hvussu lond tóku ímóti gregorianska kalendaranum, men so við og við tóku øll katólsk og síðan protestantisk lond við kalendaranum.
Gregorianski kalendarin varð gjørdur, tí at julianski kalendarin var eitt sindur skeivur. Neyðugt var við árum við ymiskari longd, og tí vórðu leypár / skotár sett inn í julianska kalendaran. Julianski kalendarin hevði fast leypár / skotár 4. hvørt ár. Við rættingum í gregorianska kalendaranum verða bert 97 skotár fyri hvørji 400 ár. Gregorianski kalendarin er so mikið neyvur, at tað ganga 3571 ár, áðrenn kalendarin er eitt samdøgur skeivur.
Í Danmark var ikki farið yvir til gregorianska kalendaran fyrr enn ár 1700. Danski astronomurin Ole Rømer arbeiddi við málinum, og tá Fríðrikur IV kongur tók við eftir Christian V í 1699, fekk Ole Rømer sannført hann um broytingina. Kongur gjørdi av, at dagurin eftir sunnudag 18. februar 1700 skuldi eita mánadagur 1. mars 1700. Men í Føroyum hendi hetta skiftið ikki fyrr enn í november 1700, tá dagurin aftan á leygardag 16. november varð sunnudagur 28. november.
Katólska kirkjan vildi hava kalendaran endurskoðaðan fyri at páskirnar kundu verða hildnar á teirri tíðini, ið katolikkar hildu verða komið ásamt um á fyrsta ráðnum í Nicæa í 325. Sjálvt um ein kirkjulóg frá ráðnum sigur, at allar kirkjur skulu halda páskir í senn, gjørdu tær ikki tað.
Eftir tí gregorianska kalendaranum er árið býtt í 12 mánaðir:
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- Peter Øhrstrøm: Tid - et filosofisk begreb og en målelig størrelse, systime 2006.


text:
PADI
PADI (Professional Association of Diving Instructors), er eitt yrkisfelag fyri kavara lærarar og tað er heimsins størti frítíðarkavara limafelag og útbúgvari av frítíðarkavarum stovna í 1966 av John Cronin og Ralph Erikson.
PADI limir, (kavaramiðstøðir, kavarafrítíðarstøð, kavaraskúlar, kavvenjarir, kavfrøðingar) útbúgva størsta partin av frítíðarkavarum í heiminum (uml. 65 %). PADI hevur skrivstovur í Avstralia, Kanada, Sveis, Japan, Svøríki, Stóra Bretland og Sameindu Statunum USA. Høvuðsskrivstovan, PADI Worldwide, er í Kaliforniu, USA. PADI skrivstovur avgreiða meira enn 130.000 yrkis limir og meira enn 5.300 kavarasentru og kavarskúlar í meira enn 180 londum pg økjum. PADI útbúgvingar tilfarð er tøkt í meira enn 26 ymsum málum.


text:
20. mars
20. mars er dagur 79 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 80 um skotár er). 286 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2014 - Løgmaður Kaj Leo Holm Johannessen kunngjørdi á tíðindafundi, at Føroyski landgrunnurin norðanfyri var vaksin við 27.000 ferkilometrum, eftir at Føroyar hava fingið viðhald frá Landgrunsnevndini hjá ST. Avgerðin hjá landsgrunsnevndini gevur Føroyum rættindi til at útvinna náttúrutilfeingi á havbotninum og í undirgrundini.
- 1943 - Suðuroyar Sparikassi verður stovnaður.


text:
Meksikobýur
Meksikobýur (Mexico City) er høvuðsstaður í Meksiko. Hesin býur er heilt inni í landinum, og hann er 2.310 m. yvir havinum. Býurin var eisini høvuðsstaður hjá astekum, og tá stóð á oyggjum úti í einum stórum vatni- nú er vatnið fyri tað mesta uppturkað. Býurin er vaksin óføra skjótt, og við sínum 8,8 mill er hann ein av størstu býum á jørðini. Tað eru nógv ídnaðarvirki í býnum, og nógv ferðafólk vitjar hagar á hvørjum ári.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
- 19. september 1985 legði harður jarðskjálvti býarpartar í Meksikobýi í oyði.


text:
Frá føroyska/íslendska Handilskamarinum: Búmerkjakapping
Í november verður føroyskt/íslendsk handilskamar stovnað í Føroyum.
Í hesum sambandi verður bjóðað til búmerkjakapping. Uppskot skulu verða okkum í hendi í seinasta lagi 28. oktober 2012 og skal sendast í telduposti til kristin@chamber.is
Vinnarin fær eitt gávukort, sum er ein flogferðaseðil millum Føroya og Íslands og heimaftur (skattur og avgjøld ikki íroknað), eitt íslendskt lambstjógv ella eitt skerpikjógv.
Leiðslan í føroyska-íslendska handilskamarinum boðar frá hvør hevur vunnið kappingina fyrst í november mánað.
Uppskotini skulu sendast inn í myndaformati (png ella jpg) og vektorformati (feks. EPS= í tveimum støddum. Á einari síðu stórt format 1000 x 1000 px í lítlum formati 150 x 150 px. Eftir kappingina verður búmerkið ogn hjá føroyskum –íslendskum handilskamari og vil verða brúkt á heimasíðuni, á brævpappíri og marknaðarføringstilfari frá handilskamarinum.
Kappingin er opin fyri øll.
- Vinnandi uppskotið skal vera orginalt í designinum
- Uppskotið skal vísa, at talan er um bilateralt samband millum Føroya og Íslands
- Uppskotið eigur at vísa flagg litirnar: blátt, reytt og hvítt.
Til samanberingar ber til at hyggja eftir búmerkjum á heimasíðuni hjá Íslendska Viðskiftaráðnum http://www.vi.is/althjodasvid
Um føroyskt/íslendskt handilskamar
- Ein bólkur av fyritøkur, feløgum og einstaklingum sum luttaka í samhandlinum millum Føroya og Íslands
- Hevur til endamáls at fremja samhandilin millum Føroya og Íslands í mun til vørur og tænastur, flutning og íløgur
- Er eitt sosialt netverk fyri samskifti millum fyritøkur, feløg og einstaklingar og er eitt formum fyri samskifti við almennu myndugleikarnar
- Eitt amboð til at samskifta millum londini
- Flyting av vitan í spurningum, sum viðvíkja handlissamstarvinum millum Føroyar og Ísland bæði nú og í framtíðini
- Verða viðkomandi til at lætta um og styrja um netverk og vinnulívið í londunum
- Halda fundir, verkstovur og ráðstevnur og hjálpa til tá almennar og vinnuligar vitjanir eru
Til samanburðar má skoða merki hinna millilandaráðanna á http://www.vi.is/althjodasvid.


text:
12. september
12. september er dagur 257 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 258 um skotár er). 108 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1990 – Í sínum fyrsta undankappingardysti nakrantíð vinnur føroyska fótbóltsmanslandsliðið púra óvæntað 1-0 á Eysturríki. Av tí at eingin góðkendur fótbóltsgrasvøllur var í Føroyum um tað mundið, varð dysturin leiktur í Landskrona í Svøríki.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1849 - Djóni í Geil
- 1932 - Atli Pætursson Dam á Tvøroyri.
- 1986 - Emmy Rossum, amerikanskur skuespælari.


text:
Landafrøði
Landafrøði er læran um heimsins yvirflatu. Hetta umfatar politiskar eindir, t.e. lond, veðurlag, jarðfrøði og onnur fyribrygdi, ið hava við heimsins yvirflatu at gera. Fyri at halda skil á landafrøðini, og fyri lættliga at kunna ferðast á yvirflatuni á jørðini, er korttekning ein partur av landafrøðini. Ígjøgnum heimssøguna hava royndir verið gjørdar at tekna heimskort, men tað er ikki fyrr enn við menningini av tøkni, at góð og álítandi kort eru gjørd, t.d. við fylgisveinatøkni. Men hóast dagins tøkni kemur enn fyri, at gamlar upplýsingar, ið fyrr vóru mettar at vera álítandi, verða broyttar eftir nýggjar uppmátingar. Seinastu árini hava fleiri fjøll í Føroyum broytt hædd umframt at oyggjar eru vaksnar ella minkaðar í eygunum hjá landafrøðini.
Innihaldsyvirlit
Heimsins lond[rætta | rætta wikitekst]
Evropa[rætta | rætta wikitekst]
- Lond í Evropa
Asia[rætta | rætta wikitekst]
- Lond í Asia
Norðuramerika[rætta | rætta wikitekst]
- Lond í Norðuramerika
Suðuramerika[rætta | rætta wikitekst]
- Lond í Suðuramerika
Afrika[rætta | rætta wikitekst]
- Lond í Afrika
Kyrrahavsoyggjarnar[rætta | rætta wikitekst]
- Lond í Kyrrahavsoyggjarnar
Antarktis[rætta | rætta wikitekst]


text:
Suðuramerika
Suðuramerika er annað av meginlondunum á vestaru hálvkúlu jarðar, og er størri parturin av meginlandinum sunnanfyri ekvador. Tað liggur millum tvinni høv – vestanfyri er Kyrrahav og eystanfyri er Atlantshav; Norðuramerika og Karibiahav eru norðanfyri.
Mangan verða meginlondini bæði - Norðuramerika og Suðuramerika – roknaði undir einum sum Amerikansku meginlondini, og hava bæði fingið navn eftir Amerigo Vespucci, ið var fyrsti evropearin, sum vísti á at hesi meginlond ikki vóru India, men heldur ein nýggjur heimur, ið evropearar ikki kendu frammanundan.
Suðuramerika er 17,840,000 km² stórt, og tað svarar til uml. 3.5% av jarðarflatuni. Tað var í 2005 mett, at fólkatalið var hægri 371 000 000. Í vavi eru trý meginlond størri enn Suðuramerika (Asia, Afrika og Norðuramerika, men tá talan er um fólkatal, er Evropa eisini størri enn Suðuramerika, tí bert í Oseania bugva færri fólk. Antarktis er jú fólkatómt.
Innihaldsyvirlit
Jarðfrøði[rætta | rætta wikitekst]
Jarðfrøðisliga røkkur Suðuramerika frá Panamaveitini, sum sker seg gjøgnum Isthmus í Panama og suður í Eldlandið. Summi rokna Norður- og Suðuramerika sum eitt stórt meginland, og partarnir verða so hvør sær umtalaðis sum meginlanda-øki. Geopolitiskt verður alt Panama – eisini pettið eystanfyri Panamaveitina – mangan roknað upp í Norðuramerika, ella kanska meiri neyvt millum londini í Miðamerika.
Í jarðfrøðisligum høpi er hampuliga stutt síðan at Norður- og Suðuramerika runnu saman, tí tað eru ikki nógv meiri enn 3 milliónir ár síðan Isthmus í Panama, varð skapt. Hetta nevna jarðfrøðingar Stóra Amerikanska Samanrenningin. Andesfjøllini eru eisini rímiliga ung og tí enn seismologiskt óstøðug. Hesi fjøll ganga sum ein ryggur suður gjøgnum meginlandið vestantil. Eystanfyri Andesfjøllini er tropiskt veðurlag við regnskóg og stóra ósanum frá Amazonánni. Millum turraru økini í landinum kunnu nevnast Patagonia og tann sera karga Atacama oyðimørkin.
Nógvar oyggjar og oyggjabólkar verða eisini taldar við í Suðuramerika, tí tær mangan hoyra til statirnar á meginlandinum. Karibia verður tó roknað uppí Norðuramerikanska økið. – Kolombia, Venesuela, Gujana, Surinam og Franskt Gujana eru lond í Suðuramerika, ið liggja út móti Karibiahavi, og verða tey eisini nevnd Karibiskt Suðuramerika.
Suðuramerika hevur fleiri rekordir í landalæruhøpi: Heimsins hægsta foss Angel Falls, heimsin størstu á (ikki longstu) Amazoná, longstu fjallaketu Andesfjøll, turrastu oyðimørk Atacama, størsta regnskógin Amazonskóg, hægsta høvuðsstaðin La Paz, Bolivia, og syðsta býin Ushuaia, Argentina.
Høvuðs natúrutilfeingið er kopar, jarnmálm, tin, og olja. Nógva tilfeingi í Suðuramerika er komið væl við hjá heiminum øllum. Men mangan hevur hetta tilfeingi verðið ein forðan fyri menningini av fjøltáttaðum ídnaði. Tað hevur fort nógvan órógv í fíggjarstýringini í fleiri av Suðuramerikansku statunum, og mangan fort til politiskan ófrið.
Djóralívið í Suðuramerika er bæði áhugavert og sermerkt. Einastandandi djór finnast her, so sum llama, anaconda, pirana, jaguar, vicuna, og tapir. Í Amazonskóginum er sera høgur biodiversitetur og ein stórur partur av ymiskleikanum í djóraheiminum er her at síggja.
Nógv tað størsta landið í Suðuramerika er bæði í vídd og fólkatali Brasil og Argentina er næststørst.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fyrstu fólkini í Suðuramerika eru helst ættað frá teimum, sum fóru um Beringssundið fyri umleið 15000 árum síðani. Hesi fólk eru so líðandi komin suður gjøgnum amerikansku meginlondini, og longu fyri 12 000 árum síðani eru fyrstu slóðirnar eftir fólki at finna syðst í Kili.
Muisca mentanin[rætta | rætta wikitekst]
Muisca mentanin verður elsta mentanin í Kolombia nevnd. Hetta fólk var samansett av fleiri ættbólkum, cacicazgos, ið høvdu umfatandi handil sínámillum. Tey vóru eisini gullsmiðir og bøndur.
Chavín menatin[rætta | rætta wikitekst]
Chavín mentanin um ár 900 f.Kr. høvdu hesi fólk handilsvirksemi og úbygdan landbúnað sambært teim metingum gjørdar eru útfrá leivdum, sum eru funnar. Lutir eru funnir á einum stað í Peru, ið nevnist Chavín de Huantar. Hetta stað er í 3,177 metra hædd. Chavín mentanin helt sær ið hvussu er í gjøgnum tíðarskeiðið 900 til 300 f.Kr.
Inka[rætta | rætta wikitekst]
Við høvuðssæti í mæta býnum Cusco, var Inka mentanin ráðandi í Andesøkinum frá 1438 til 1533. Teirra land var kent sum Tahuantinsuyu, ið merkir "tað fýra býtta landið”. Í Quechua, var Inka mentanin sera týðulig og vælment. Teir vóru mætir steinsmiðir, og býir teirra eru einastandi avreksverk bygd inn í fjallasíðurnar. Teir veltu jørðina í terrassum. Metalarbeiði teirra var eisini av hægstu góðsku.


text:
Kuupik Kleist
Jakob Edvard Kuupik Kleist (føddur 31. mars 1958 í Qullissat í Grønlandi) er ein grønlendskur politikari, fyrrverandi landsstýrisformaður Grønlands, sangari og sosionomur. Hann tók prógv sum sosionomur á Roskilde Universitet Center í Roskilde í 1983. Hann var stjóri á uttanlandsdeildini hjá grønlendska heimastýrinum frá 1996 til 1999. Frá 1995 til 1997 var hann stjóri fyri Inuit Circumpolar Conference (ICC). Frá 1999 hevur hann verið nevndarformaður í Tele Greenland A/S. Hann er eisini nevndarformaður í grønlendska plátufelagnum ULO.
Politisk lívsleið[rætta | rætta wikitekst]
Frá 1991 til 1995 var hann landsstýrismaður við ábyrgd av samferðslu og almennari bygging. Frá 1995 til 1996 var hann landstingslimur. Frá 2000 til 2001 var Kuupik Kleist skrivari hjá grønlendsku sjálvstýrisnevndini. Hann var fólkatingslimur, umboðandi Inuit Ataqatigiit og Grønland frá 2001 til 2007. Frá 12. juni 2009 til 26. mars 2013 var hann landsstýrisformaður í Grønlandi. Hann var formaður fyri Inuit Ataqatigiit frá 2007 til mai 2014, tá hann legði frá sær og Sara Olsvig tók við sum nýggj forkvinna.[1]


text:
William Gibson Sloan
William Gibson Sloan (Gamli Sloan) var borin í heim 4. september 1838 í Dalry í North Ayrshire, Skotlandi. Foreldur hansara vóru Nathanael og Elisabeth Sloane (Sloan), sum búðu í býarpartinum Bridgend í Dalry. William gjørdist upprunaliga trúboðari, útsendur av The Religious Tract and Book Society of Scotland, í Hetlandi og Orkney.
Seinni læt hann seg doypa av "baptistum" Brethren í Hetlandi og "breyt breyðið" saman við teimum. Hóast hetta gjørdist hann ongantíð baptistur sjálvur. Hann fann ongan skilnað millum trúgvandi í skriftini; men var sannførdur um, at tað fanst bara ein samkoma, samkoma Guds. Tað var við hesi sannføring at hann, eftir at hava hoyrt um Føroyar frá hetlendskum sjómonnum, kendi Guds kall at koma til Føroya sum evangelistur í 1865.
Hóast lítið sást til úrslit av evangeliska arbeiði Sloans tey nógvu fyrstu árini, so "gav Gud vøkst" í ríkt mát við tíðini, og Brøðrasamkomurnar vuksu. Nú hoyra uml. 12% av øllum føroyingum til hesar samkomur. 4. september 1914 andaðist William Sloan á sínum 76 ára føðingardegi í heimi sínum í Tórshavn.
Familja[rætta | rætta wikitekst]
11. oktober 1881 giftist William Sloan í Glasgow Elsebeth Isaksen (Elspa) í Geil, sum tá var 24 ára gomul. William og Elspa Sloan fingu seks børn: Poul (f. 1882), Elisabeth (Betty) (f. 1887), Archibald (f. 1890), Cathrine (f. 1892), Anna Elisabeth (f. 1895) og Andrew (f. 1896). Elspa sat einkja til hon doyði 4. juni 1939.
Bókmentir[rætta | rætta wikitekst]
- Sigurd Berghamar: -men Gud gav vøkst – um William Sloan og fyrstu samkomurnar, Forlagið Afturljóð, Tórshavn 1992
- Fred Kelling: Fisherman of Faroe – William Gibson Sloan, Leirkerið Publications, Gøta Faroe Islands 1993
- Tórður Jóansson, PhD: Brethren in the Faroes - An Evangelical movement, its remarkable growth and lasting impact in a remote island community, Tórshavn 2012, ISBN 978-99918-65-46-1


text:
Sjúrður Skaale
Sjúrður Skaale (f. 8. mars 1967 í Havn), útbúgvin bachelor (BA) í Stjórnmálafrøði, skemtari, sangari og politikari. Harumframt hevur hann verið tíðindamaður. Sjúrður er sonur Jóannes og Óluvá Skaale. Hann er giftur við Súsonnu O. Skaale.
Innihaldsyvirlit
Politikarin Sjúrður Skaale[rætta | rætta wikitekst]
Sjúrður er virkin innan føroyskan og danskan politikk. Hann varð valdur á Føroya Løgting fyri Tjóðveldi í 2008 og sat har til 2011. Hann var limur í Løgtinsins Mentanarnevnd. Sjúrður var eisini varalimur til Fólkatingið 2007-2011 og møtti fast fyri Høgna Hoydal frá 19. februar 2007 til 8. september 2008. Eftir nakað av skriving í bløðunum, har hann og formaður floksins, Høgni Hoydal, ikki drógu somu línu viðvíkjandi stjórnarskipanini, tók hann seg úr flokkinum í 2011. Hann var leysgangari í nakrir mánaðir, síðan meldaði hann seg inn í Javnaðarflokkin og stillaði upp fyri Javnaðarflokkin til Fólkatingsvalið sum var 15. september 2011. Hann gjørdist toppskorari fyri flokkin við 1539 atkvøðum[1] og varð valdur á Fólkating, sum annað av føroysku umboðunum. Hann er formaður fyri Fólkatinsins Føroyanevnd (Færøudvalg), limur í delegatiónini til Norðurlandaráðið og varalimur í Fólkatingsins Uttanríkisnevnd.
Skemtarin Sjúrður Skaale[rætta | rætta wikitekst]
Sjúrður er kendur fyri at hava gjørt skemtisendingarnar Pipar & Salt saman við vinmanninum Jákupi Veyhe og hevur eisini gjørt skemtirøðina 'E Elski Førjar'.


text:
Montenegro
Tjóðveldið Montenegro (Serbiskt: ЦpHa Гopa / Crna Gora, pronounced /'tsr̩naː 'gɔra/) er land í landsynningsevropa. Tað hevur strond við Adriahav fyri sunnan og mark við Kroatia fyri vestan, Bosnia og Herzegovina í útnyrðingi, Serbia í útnyrðingi (herundir eisini ST-umsitna landspartin Kosovo og Albania í landsynningi. Høvuðstaðurin er Podgorica.
Sjálvstøðugt frá Seinmiðøld til 1918, men landið gjørdist seinri partur av Jugoslavia í ymiskum holdum og ríkissamveldinum Serbia og Montenegro. Grundað á úrslitini frá fólkaatkvøðu 21. mai 2006 kunngjørdi Montenegro sjálvstøðu sína 3. juni 2006. Montenegro varð viðurkent sum sjálvstøðug tjóð av Serbia 15. juni og 28. juni. Tað gjørdist 192. limaland Sameindu tjóða.
Innihaldsyvirlit
[rætta | rætta wikitekst]
Navn Montenegro - á egnum máli Crna Gora - merkir beinleiðis "svart fjall", sum sipar til dimmu skógirnar, ið einaferð klæddu líðirnar í Dinarisku alpunum sæddar frá sjóvarmálanum.[1] Landsins navn á flestu vesturevropisku málum endurspeglar venetisku týðingina av navninum monte negro, ið eisini merkir "svart fjall". Onnur mál, serliga nærmastu grannamálini, nýta sína egnu beinleiðis týðing av hugtakinum. T.d. albanskt: Mali i Zi, bulgarskt: ЧepHa ropa (ið merkir "Svartur skógur", har ið orðið "ropa" er farið at merkja "skógur" heldur enn "fjall" í nútíðarbulgarskum); romanskt: Muntenegru,[2] grikskt: MaupoBoύvιo og turkiskt: Karadağ; "svørt fjøll", nakað fjarari eisini russiskt: ЧëpHoropия og kinverskt: 黑山 (pinyin: "hēishān"[3]). Somuleiðis hevur skotið verið upp at nevna landið Svartafjall á føroyskum.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fyrsta ríki at viðurkenna Montenegro var Ísland 8. juni 2006, síðan fylgdu Sveis og Estland[4] 9. juni og Russland 11. juni. Viðurkenningar frá Kroatia, Bosnia og Herzegovina og Slovenia vóru skjótar. Evropasamveldið og USA viðurkendu Montenegro 12. juni eins og ymisk limalond í ES og onnur evropisk lond [herundir Bulgaria [5]). Sameinda kongsríkið gav formliga viðurkenning 13. juni, Kina og Frakland 14. juni soleiðis, at allir fimm limirnir í ST-trygdarráðnum viðurkenna stjórn Montenegro. Serbia, hin fyrrverandi parturin í ríkissamveldinum, viðurkendi Montenegro 15. juni. OSCE gjørdi av at góðtaka Montenegro sum 56. lim sín 21. juni, og landið tók við sæti sínum í Fasta Ráðnum 22. juni. Sameindu tjóðir gjørdu við atkvøðu í Trygdarráðnum at bjóða fullan limaskap í felagskapinum sum hitt nýggja sjálvstøðuga tjóðveldið Montenegro 22. juni 2006. Montenegro varð váttað sum limur 28.juni.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Geography
- ↑ Kotor
- ↑ henda bókstavliga týðingin verður nýtt á kinverska meginlandinum og Hong Kong; Taiwanskt Mandarin nýtir 蒙特內哥羅 "méngtènèigēluó", ið er fonetiskt avrit av "Montenegro"
- ↑ Estland viðurkendi sjálvstøðu Montenegro http://www.vm.ee/eng/kat_138/7588.html
- ↑ http://www.mfa.government.bg/index.php?item_id=15869
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
Almennar heimasíður[rætta | rætta wikitekst]
- Formliga heimasíða Tjóðveldisins Montenegro
- Visit Montenegro - Vevsíða ferðaráðsing í Montenegro
- Government of the Republic of Montenegro - Stjórn Montenegro
- Parliament of the Republic of Montenegro - Tjóðarting Montenegro
- President of the Republic of Montenegro - Forseti Montenegro
- The Royal House of Montenegro - Kongshús Montenegro
- Constitution of Montenegro - Stjórnarskipan Montenegro (á serbiskum)
- Republic Referendum Commission - Fólkaatkvøðunevndin (á serbiskum)
- The EU site on Montenegro - ES-síða um Montenegro
- Kotor


text:
20. Mar 2014
Komandi vikurnar, bjóðar Kommunufelagið sínum limum ymis førleikamennandi skeið. Vel skeiðsnavnið fyri at fáa meiri kunning um inihald, tilmeldingarfreist og annað. 11.04.2014: Høvuðstættir í fyrisitingarrætti og almennum innliti 02.05.2014: Lívshættislig leiðsla 09.05.2014: Byggimálsviðgerð og ognartøka 11.06.2014: Kommunurættur.... les meir
21. Okt 2013
Framløgur frá ráðstevnu í Norðurlandahúsinum 14.september fyriskipað av KIMO International kunnu lesast her. les meir
26. Sep 2013
Felagið móttók uppskot til broyting í løgtingslóg um stuðul til rentuútreiðslur av lánum tann 20. september, við hoyringsfreist 26. september. Stutta hoyringsfreistin og vantandi útrokningar av árinunum av uppskotinum ger, at uppskotið ikki kann fáa nøktandi politiska viðgerð.... les meir
07. Aug 2013
Í døgunum 13. til 15. septembur, er Føroya Kommunufelag vertur fyri 23. aðalfundinum 2013 hjá KIMO(kommunernes internasjonale miljøorganisasjon). Stórur áhugi er millum limirnar fyri fundinum, og umleið 70 fólk frá kommunum við Atlantarhavið koma til Føroya at luttaka á fundum og sjá oyggjarnar.
les meir
15. Jul 2013
Skrivstova felagsins er lukkað vegna summarfrí frá í dag 15. juli til 5. august. Vit ynskja tykkum góða summarferíu. ... les meir
20. Feb 2013
Ársfrágreiðingin fyri 2012 og Virkisætlan fyri 2013 eru nú tøkar. les meir
09. Feb 2013
Framløgan frá Orkuráðstevnuni 1. - 2. februar 2013, Vetni sum orkuberi, er nú tøk. les meir
08. Feb 2013
Vegna ov lítla undirtøku er avgjørt at flyta Kveikingardagin – og samstundis senda neyvari kunningartilfar og nýggja froboðan til fundin. les meir


text:
Marjun S. Kjelnæs
er fødd í 1974 og uppvaksin í Havn.
Hon er útbúgvin sjúkrarøktarfrøðingur.
Hon hevur vunnið stuttsøgukapping í
Hon hevur eisini skrivað stuttsøgur í Birting og Atlantic Revue.
Útgávur:
2001 Kópakona í Mjørki í heilum
2004 Ein farri av kolvetni
2006 Tað svarta portrið í Míni jólabók
2007 Og tú fert rennandi í Vencili 2
2007 Hvør fjalir seg í postkassanum?
2008 Hvør fjalir seg í ferðataskuni?
2009 Hvør fjalir seg í smúkkuskríninum?
2010 Skriva í sandin
Skriva í sandin í Elskar - elskar ikki
2012 Eg undrist, At týða týdningin, Allar línur spennast, Vit hava hits áður í Vencili 11
Ummæli/umrøða
Finnur Jensen: Valstríðið gav íblástur.
Carl Jóhan Jensen: Ein farri av skaldskapi.
Anna V. Ellingsgaard: Mamma er rithøvundur.
Kirsten Brix: Umskapan - vegir og villinivegir. Frøði 2/2005
Turid Thomsen: Samstarv er gull vert. Dimmalætting 16. oktober 2008
Beate L. Samuelsen: Rakel Helmsdal og Marjun Syderbø vunnu stuttsøgukappingina. Dimma 29. desember 2008.
Beate L. Samuelsen: Tað er cool at vera professionellur og vinna. Dinmalætting 30. desember 2008
Katrin Erlendsdóttir: Um vikuskiftið. punktum.fo 3. desember 2010
Pætur Marjunarson Dahl: Ein trivaligur gloypur av sjálvstýnan. Dimma, punktum.fo 21. juni 2013
Andrea Rygg Nøttveit: Det skjer så mange forunderlige ting. framtida.no 15. apríl 2014
Ummæli av Skriva í sandin:
"At vera eitt gott medmenniskja er tað nærmasta eg komi til at verða eitt Guðs barn. V 1/5. juli 2010
Lena Kjersén Edman: Om läppar som vill kyssa. Opsis Kalopsis nr 4 2010.
Steffen Larsen: Tórshavn by Night. Politiken 27. okt. 2012
Bent Rasmussen: Skriv i sandet. oktober 2012 emu.dk
Anette Jensen: Ungdom på Færøerne. Flensborg Avis 14. desember 2012
Karen Lise Søndergaard Brandt: Forblæst færøsk ungdomsliv. Jyllandsposten 26. des. 2012
Signe: 'Skriv i sandet' af Marjun Syderbø Kjelnæs. kulturforunge.dk 21. februar 2013
Heiður:
2000 Fyrstu virðisløn frá Dimmalætting fyri Russiskur dansur
2001 Listastevna Føroya, 2. virðisløn
2002 Listastevna Føroya, 1. virðisløn
2004 Gávugóðs úr Grunni Thorvald Poulsens av Steinum
2008 Barnabókavirðisløn Tórshavnar býráðs
2011 White Raven Deutsche Jugendbbibliothek fyri Skriva í sandin
Norðurlendsku barnabókavirðislønina fyri Skriva í sandin
2013 Í uppskoti til Norðurlendsku barna- og ungdómsbókavirðislønina frá Norðurlandaráðnum
Tíðindi:
Sól og summar og ræðuliga gott
ì sambandi við skrivikapping 2014 tosar Marjun um at skriva
« Aftur
Bøkur eftir høvunda:


text:
Hávur
Hávur (frøðiheiti - Selachimorpha) er stórt fiskaslag við ongari roðslu og hvøssum tonnum. Hávar tola nógv av, og teir hava verið til í milliónir ár. Hávurin er størstur av øllum fiskum, hann er smidligur, hoyrir væl og hevur sera gott tev at finna føði.
Hávar verða sagdir at vera livandi steinrenningar. Teir fóru at veiða í sjónum í devontíðini. Hávarnir, sum nú eru, líkjast teimum, ið livdu í juratíðini (208-146 m.á.s.), hóast tað vóru fleiri sløg tá enn nú á døgum.
Beinagrindin í hávi er brósk, hon er bleytari enn bein og rennur tí sjáldan í stein. Tað, sum oftast hevur verið varðveitt, eru beinini í fjaðrunum og tenninar. Hávar eru ránsdýr, og hárhvøssu tenninar eru deyðiligu vápn teirra.
Í sterku kjálkabeinunum á hávi eru nógvir tanngarðar, og losna ella brotna tenn, vaksa aðrar aftur eftir heilt stuttari tíð.


text:
Telefon í Føroyum
Fyrsta telefonlinjan í Føroyum varð fíggjað og løgd av Ólavi Bónda á Heygum í Vestmanna. Hann skrivaði longu í 1901 til løgtingið um tann týdning, telefonin vildi hava fyri føroyska samfelagið. Hann vísti á, at ein linja millum Vestmanna og Havn kundi vera til stóra nyttu, av tí at Vestmanna var góð skipahavn, og at ein telefonlinja kundi menna fiskivinnuna.
Brævið lætst ikki gera inntrykk á løgtingið, og tá tað almenna ikki vildi taka stig til eina telefonlinju, søkti Ólavur bóndi sjálvur tingið um serloyvi til at leggja telefonlinjuna. Málið varð viðgjørt av fimmmannanevnd, har tríggir tóku undir við at geva loyvið við tí treyt, at danski staturin kundi taka loyvið aftur, og linja hansara gerast partur av einum eventuellum seinni almennum telefonkervi.
Fyrsta føroyska telefonlinjan kom sostatt í 1905, og káplini lógu í luftini. Kostnaðurin var 28.281,14 krónur.
Í 1906 søkti Ólavur bóndi um loyvi til at gera eitt telefonnet sum skuldi dekka allar Føroyar, men sama ár samtykti løgtingið sjálvt at fara undir eina landsfevnandi útbygging, og Ólavur tók umsókn sína aftur.
Fyrstu føroysku hús við telefonsambandi vóru í Geil (Havn), hjá Hans Bærentsen bónda (Sund), hjá Óla Kristian Debess bónda (Oyrareingir), hjá Óla Jacobsen (Kvívík) og á Heygum (Vestmanna).
Í 1906 varð kaðal lagdur á land í Sandagerði í Havn, og harvið var eisini telegrafsamband við útheimin. Sama ár byrjaði Telefonverk Føroya Løgtings at avgreiða telefonsamrøður í Føroyum.
Innihaldsyvirlit
Automattelefon[rætta | rætta wikitekst]
Miðskeiðis í 1970-árunum var komið so langt áleiðis, at automattelefonin varð innførd, og tað ikki longur var neyðugt við umstillingsborðum og telefonstøð í hvørjari bygd. Í 1976 varð automatstøðin í Nesvík tikin í nýtslu, hetta automatiseraði telefonsambandið við Áir, í Hvalvík, Streymnesi, Saksun, Svínáum, á Langasandi, Oyri, Oyrarbakka og Norðskála.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Automattelefonin í Føroyum næstan komin undir land. Í: Myndablaðið NÚ, nr. 2, 1976
- Fyrsta telefonin. Í: Tráðurin (tíðarrit hjá Føroya Tele) 2/1998
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
Greinar[rætta | rætta wikitekst]
- Automattelefonin í Føroyum næstan komin undir land. Í: Myndablaðið NÚ, nr. 2, 1976.
- Fyrsta telefonin. Í: Tráðurin (tíðarrit hjá Føroya Tele) 2/1998


text:
Røðan, sum Jógvan Arge, formaður í mentamálanevnd Tórshavnar býráðs, helt, tá hann setti framsýningina hjá Birgit Kirke og Helle Bang:
Ein kona ringdi til mín nú ein dagin og spurdi, um eg hevði hug at seta eina listaframsýning í Smiðjuni í Lítluvík. Hóast eg eri formaður í mentamálanevndini hjá Tórshavnar býráð, var eg eitt sindur ovfarin, men eg var samstundis fegin – og tað var skjótt, eg játtaði.
Tað var ein føroysk listakvinna í Danmark, sum var í hinum endanum við ljósari rødd og greiðari talu. Tað var týðuligt, at hon visti, hvat hon vildi, og at hon var spent upp á framsýningina, sum hon skuldi hava saman við donsku listakvinnuni Helle Bang.
Hetta var Birgit Kirke úr Havn. Má viðganga, at eg visti ikki so nógv um hana, men tá vit skiltust, vóru vit blivin fermenningar gjøgnum eitt ættarsamband úr Gøtu til Rituvíkar. Eg plagi at taka til, at eg eri fermenningur við allar rituvíkingar av Olsen-ættini, sum eru nøkurlunda á sama aldri sum eg.
Ættarband av Húsgarði
Hetta kemur alt av Húsgarði í Syðrugøtu. Haðani var langomma mín Petra, sum giftist Gregersen, og haðani var eisini systir hennara Sára, sum giftist við elsta Magnusi Olsen í Rituvík. Nógv samband var millum hesi fólkini fyrr í tíðini. Gøtufólkini plagdu at ganga í flokki alla leiðina til Rituvíkar at vitja.
Abbi mín var sum ungur til skips við systkinabarni sínum yngra Magnusi í Rituvík. Og eg haldi, eg tori at siga, at slagið í Rituvík hevur ikki sligið falskar mentir. Eg havi sjáldan sæð eina ættartalvu við so barnaríkum húskjum sum júst hjá eftirkomarunum hjá Sáru og Magnusi í Rituvík.
Nógv felags, men ymiskar
Hesar báðar listakvinnurnar, sum lata framsýning upp í dag, hava nógv til felags, men eru eisini ymiskar. Tær virka báðar í Jyllandi – Herning og Skanderborg. Tær hava verið saman á framsýningum áður og hava báðar lisið í Århus. Tær mála og hava serligan áhuga fyri náttúru, ljósi, árstíðum, vatni, himmali og jørð.
Tær gera eisini skulpturar. Tá arbeiðir Birgit við pappírmassa og Helle við leiri og bronsu.
Hugtikin av náttúrini
Birgit er hugtikin av føroysku náttúruni, sum hon áhaldandi roynir at týða á naturalistiskin/abstraktan hátt. Uppvøksturin í Føroyum, tann stórslignma nattúran og skiftandi veðurlagið síggjast týðuliga aftur í hennara málningum. Tú kanst granska hennara málningar leingi, tí í teimum eru so nógv løg og aftanfyri tey koma nýggj landsløg undan kavi – eins og í føroysku nattúruni.
Sum myndahøggari er Birgit hugtikin av mannakroppinum. Skulpturarnir eru lívsmyndir, gjørdar úr pappírmassa, litevni, lími, steini, træ, jarni og endurnýtslutilfari.
Ansur fyri litum
Um Helle Bang verður sagt, at hennara serligi sansur er ansurin fyri litum. Hon er bæði ekspressiv og abstrakt og fyri hana er liturin avgerandi í hvørji einastu mynd. Tað, sum hugtekur hana, er tann serliga litpoesiin í nattúruni – og hana fangar hon og endurgevur við hepni.
Í nógv ár hevur hon fingist við skulpturar úr leiri og bronsu og myndevnið er oftast kvinnur, har andlitið er sum ein spegil, ið áskoðarin kann spegla sær í.
Júst í dag verður ein skulpturur frá hennara hond avdúkaður í nýggja rættinum í Herning. Hann eitur Himalaya – og ímyndar, at tú klárar at koma upp á fjøllini, um tú vilt tað nóg nógv.
Listafólk burturav
Bæði Birgit og Helle arbeiða sum listafólk burturav. Tær hava tilknýti til ymisk gallarí í Danmark og sambandið teirra millum er komið í gjøgnum Galleri St. Gertrud hjá Kurt Svendsen.
Skilji á teimum, at Smiðjan í Lítluvík er ikki bara kend í Føroyum. Alt fleiri fremmand, kanska serliga donsk, listafólk, nevna fegin framsýningar í hesi smiðjuni í sínum CV. Tað kunna vit bara fegnast um – tí ætlanin við hesum framsýningarhøli er júst at fáa list frá so nógvum sum gjørligt fram í ljósið at verða øðrum til íblásturs.
Hvussu ber tað so til, at tær báðar eru her? Birgit hevur verið her fyrr, og hon hevði bílagt sær tíð aftur nú. Tær báðar komu á tal og Helle nevndi, at hon so fegin vildi til Føroya. Jamen, kom tú bara, eg havi bílagt tíð til framsýning í Havn í apríl. Og her eru tær – og teirra forkunnugu listaverk.
Við hesum orðum er listaframsýningin hjá Birgit Kirke og Helle Bang latin upp.
---


text:
Preliminary Round [Mar 28] Royn 1-2 Undri [Johannes Jespersen; Hanus Rasmussen, Christian Vilhelm Jacobsen] TB 6-0 NIF [Gilli Sorensen (2), Tordur Mortensen, Gunnleif Olsen, Jan Smedemark, Heini Mortensen] [Mar 30] MB 4-1 Skála [Pol Poulsen, Jon Johansen (2), Esmar Fagraberg; Jakup Berthelsen] First Round [Apr 9] AB 3-2 B68 [Dion Split, Janus M Joensen, Danial Roi Olsen; Andre Olsen (2)] B71 0-1 ÍF [John Thomsen] FC Hoyvík 4-0 Undri [Finn Mork, Ikechukwu Onyema, Ronnie Hansen, Allan Poulsen] HB 2-1 NSÍ [Frodi Benjaminsen, Andrew av Flotum; Karoly Potemkin] KÍ 0-3 07 Vestur [Holgar Djurhuus, Milan Pejcic, Kim Poulsen] TB 0-0 B36 [aet, 8-7 pen] VB/Sumba 0-4 EB/Streymur [Arnbjorn Theodor Hansen, Leif Niclasen (2), Hans Pauli Samuelsen] Víkingur 5-0 MB [Hans Jorgen Djurhuus, Sam Jacobsen, Andreas Lava Olsen, Martin Olsen, Solvi Vatnhamar] Quarterfinals [Apr 29] EB/Streymur 1-0 FC Hoyvík [Hans Pauli Samuelsen 85] TB 1-1 AB [aet, 4-5 pen] [Hanus Mortensen 49; Hogni Joensen 67] Víkingur 2-1 HB [Andreas Lava Olsen 8, Hanus Jacobsen 72; Hans a Lag 73] 07 Vestur 0-3 ÍF [Poul Ennigard 10, Hogni Zachariassen 42, own goal 83] Semifinals First Legs [May 13] AB 1-1 EB/Streymur [Kenneth Jacobsen 68; Danial Davidsen 53] ÍF 0-1 Víkingur [Finnur Justinusen 67] Second Legs [May 28] EB/Streymur 4-1 AB [Bardur Olsen 5, Brian Olsen 63, Arnbjorn Theodor Hansen 79, Sorin Anghel 85; Rasmus Nielsen 60] Víkingur 5-0 ÍF [Hans Jorgen Djurhuus 20, Finnur Justinusen 45, SuniOlsen 60, Magnus Skoralid 75, Solvi Vatnhamar 77] Final [Jul 29, Tórshavn, Gundadalur Stadium]] Víkingur 3-2 EB/Streymur [Hans Jorgen Djurhuus 7, Andreas Lava Olsen 48, Finnur Justinussen 88; Pauli G. Hansen 16, Arnbjorn Theodor Hansen 89] Vikingur: Geza Turi, Sverri Jacobsen, Atli Gregersen, Niclas Niclasen, Hanus Jacobsen, Solvi Vatnhamar (Simun L. Jacobsen 85), Suni Olsen, Zoltan Bukszegi, Andreas Lava Olsen (Aslakur R. Petersen 80), Finnur Justinussen, Hans Jorgen Djurhuus (Erling Jacobsen 71). Coach: Jogvan Martin Olsen. EB/Streymur: Gunnar a Steig, Sorin Anghel, Danjal Davidsen, Bardur Olsen, Leif Niclasen, Pauli G. Hansen (Brian Olsen 71), Marni Djurhuus, Levi Hansen (Paetur dam Jacobsen 84), Gudmund Nielsen (Alex Jose Dos Santos 52), Hans Pauli Samuelsen. Arnbjorn Theodor Hansen. Coach: Sigfridur Clementsen. Referee: Pall Augustinussen. Attendance: 2900 Super Cup 2009 [Tórshavn, Mar 14, 2010] HB 2-1 Víkingur [Frodi Benjaminsen 11, Rogvi Poulsen 86; Finnur Justinussen 55] HB: Martin Dawid, Rogvi Holm, Thordur S. Hreidarsson, Vagnur Mohr Mortensen, Tor-Ingar Akselsen (Oli Arge 86), Rogvi Poulsen, Kari Nielsen (Milan Kuljic 79), Frodi Benjaminsen, Levi Hanssen (Kristin R. Mouritsen 86), Simun Samuelsen, Andrew av Flotum. Coach: Kristjan Gudmundsson. Vikingur: Turi Geza Tamas, Atli Gregersen, Nenad Stankovic, Hans Pauli Petersen, Suni Olsen, Sverri Jacobsen, Hans Jorgin Djurhuus, Finnur Justinussen, Bardur J. Hansen, Kaj Leo I Bartalsstovu, Niclas Niclasen. Coach: Jogvan Martin Olsen. Referee: Runi Gaardbo.
2008.
list of champions.
list of final tables.
all-time table.
2nd level all-time table.
list of cup winners.
list of super cup winners.
list of topscorers.
Prepared and maintained by Denis Polsinelli for the Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation
Author: Denis Polsinelli
(denis.polsinelli@libertysurf.fr)
Last updated: 14 May 2010
(C) Copyright Denis Polsinelli and RSSSF 2009/10
You are free to copy this document in whole or part provided that proper acknowledgement is given to the author. All rights reserved.


text:
Native Tongues
Native Tongues er ein samling av tónleikarum og tónleikabólkum frá seint í 80'inum til tíðligani í 90'inum við somu hugsan um hip hop. Summu eyðkennir av limunum í Native Tongues ganga aftur; t.d. leggja teir dent á ein jaligan og uppbyggjandi hugburð og vísa opinlyndi í tónleikinum, og hava stóra virðing fyri hip hop sum kultur. Tey eru kend sum fyrigangarar í fleiri hip hop undirsjangrum; conscious hip hop, jazz hip hop og alternative hip hop sum heild.
Innihaldsyvirlit
Limir[rætta | rætta wikitekst]
Stovnandi limir[rætta | rætta wikitekst]
Aðrir limir[rætta | rætta wikitekst]
- Monie Love
- Chi-Ali
- Black Sheep
- Queen Latifah
- Da Bush Babees
- Mos Def
- Talib Kweli
- Common
- Fu-Schnickens
- Truth Enola
Samstarvsfólk[rætta | rætta wikitekst]
- Vinia Mojica
- Shortie No Mass
- Lucien Revolucien
- Punchline & Wordsworth
- Violator Management
- The Beatnuts
- Leaders of the New School
- J Dilla
- Prince Paul
- DJ Red Alert


text:
Politikkur í Føroyum
Politikkur í Føroyum kann býtast sundur í landspolitikk, sum varður stýrdur av politikarum, sum eru vald á Føroya Løgting, og í kommunalpolitikk, sum verður stýrdur av bý- og bygdarráðunum í Føroyum. Fjórða hvørt ár er løgtingsval og somuleiðis er kommunuval fjórða hvørt ár. Løgtingsval kann tó verða skrivað út í úrtíð av ymiskum orsøkum, tað kann Føroya løgmaður avgerða.
Innihaldsyvirlit
Løgtingsval[rætta | rætta wikitekst]
Løgtingsval er fjórða hvørt ár. Tað eru nógvir politikarar, ið stilla upp og valevnini hjá flokkunum eru ymisk. Tað er bara eitt valdømi í Føroyum, fyrr vóru tað sjey valdømir. Flokkarnir hava tó hildið fast við tey gomlu valdømini, tá talan er um uppstilling, men veljarin kann frítt velja eitt valevni, sum býr hvar sum helst í Føroyum. Tað eru trý sløg av veljarum. Fyrsta eru kjarnuveljarar, tað eru tey, ið eru vís í hvønn flokk tey skulu velja. Óvissuveljararnir eru oftast tey, ið fara á val fyrstu ferð, men eisini tey, ið halda at flokkurin tey valdu seinast, ikki gjørdi nóg mikið burturúr. Sofaveljararnir kunnu vera tey, ið eru ónøgd við politikararnar og politikk sum heild, so tey fara ikki á val. Tá ið valið er av, er greitt hvørji 33 fólk koma at sita á tinginum næstu fýra árini.
Skipan av landsstýri[rætta | rætta wikitekst]
Eftir hvørt løgtingsval skal landstýrið skipast. Tað er størsti flokkurin, ið tekur stig til samráðingar um at skipa samgonguna, tí tað er sera sjáldsamt, at ein einstakur flokkur fær meiriluta á tingi. Tað merkir at um ein flokkur fær meiriluta á tingi, hevur hann ræðið. Tá ið flokkurin er gingin saman við aðrar flokkar um at skipa landsstýri, leggur løgtingsformaðurin uppskotið fram fyri løgtingið. Um meira enn helvtin av tingfólkunum atkvøða í móti uppskotinum, er tað fallið. Landsstýrið hevur landsstýrisfólk, sum verða vald av flokkunum, sum skipa samgongu. Landsstýrisfólkini nýtast ikki at vera fólkavald, men sum oftast eru tey løgtingslimir frammanundan. Tá ein sum er valdur inn á Føroya Løgting verður landsstýrismaður ella landsstýriskvinna, so verður løgtingssessurin hjá viðkomandi latin til varafólkið, sum so tekur sæti á Føroya Løgtingi. Um so er at samgongan fellur ella leggur frá sær, so fara landsstýrisfólkini, sum vóru vald á løgting, aftur í Løgtingi, og avloysarir teirra missa sessin. Talið av landsstýrisfólkum kann broytast alt eftir hvussu nógv aðalráð eru. Tað verður ofta sett sum krav, tá samgongusamráðingar eru, at flokkarnir vilja hava so og so nógvar landsstýrissessir. Tað kemur fyri, at eitt nýtt aðalráð verður gjørt, fyri at "kabalin skal ganga upp", sum tikið verður til. T.d. var Almanna- og Heilsumálaráðið eitt aðalráð, tað var koyrt sundur í tvey aðalráð eftir at ein samgonga var skipað og nýtt landsstýrið sett. Arbeiði hjá løgtinginum er at gera lógir. Tað eru bara løgmaður, landsstýrismaður ella løgtingslimir sum kunnu leggja fram lógaruppskot á tingi. Men øll kunnu koma við hugskoti til løgtingslóg. Tað eru 45 fastir nevndarsessir sum skulu mannast. Av tí at tað eru 33 løgtingslimir, má onkur limur sita í minst tveimum nevndum.
Nevndirnar í Løgtinginum[rætta | rætta wikitekst]
- Fíggjarnevndin (7 limir)
- Uttanlandsnevndin (7 limir)
- Landsstýrismálanevndin (3 limir)
- Vinnunevndin (7 limir)
- Trivnaðarnevndin (7 limir)
- Mentanarnevndin (7 limir)
- Rættarnevndin (7 limir)
Fíggjarnevndin gevur tinginum tilmæli í fíggjar -, búskapar- og skatta- og avgjaldsmálum. Sama er við hinum nevndunum. Allar nevndirnar geva tinginum part av tí sum tey gera.
Fakfeløg[rætta | rætta wikitekst]
Fólk sum arbeiða, eru sum oftast limir í einum fakfelag. Fremsta uppgáva hjá fakfeløgum, er at arbeiða fyri áhugamálunum hjá limunum. Tað er bæði tá tað snýr seg um løn, eftirløn, útbúgving, frítíð o.s.fr. Fakfeløg kunnu eisini ávirka embætismenn og politikarar, um lógir skulu gerast, ið ávirka teirra økið. Fakfeløgini hava avtalur við tað almenna, kommunur og við privatar arbeiðsgevarar. Eitt vápn ið fakfeløgini onkuntíð brúka, tá ið tað ikki ber til at finna fram til nakra semju við at samráðast, er at fara í verkfall. Tá ið eitt fakfelag velur at fara í verkfall, so mugu tey sum eru limir í fakfelagnum ikki átaka sær nakað arbeiði ið er fevnt av verkbanninum. Tá fakfeløg samráðast við tað almenna, er tað við Fíggjarmálaráðið, sum umboðar landið, tað eru t.d. almennir stovnar. Arbeiðsgevarafeløg umboða arbeiðsgevarar, fyri kommunurar er tað Kommunala Arbeiðsgevarafelagið (KAF), ið førir samráðingar við fakfeløgini vegna kommunurnar.
Fakfeløgini í Føroyum eru til dømis: Føroya Arbeiðarafelag, Starvsmannafelagið, Føroya Pedagogfelag, Føroya Fiskimannafelag, Felagið Føroyskir Sjúkrarøktarfrøðingar, Havnar Arbeiðsmannafelag, Havnar Arbeiðskvinnufelag, Búskapar og løgfrøðingafelagið, Akademikarafelagið, Havnar Handverkarafelag og Føroya Lærarafelag.
Kommunurnar[rætta | rætta wikitekst]
Kommunurnar ella býráðið eigur og rekur skúlan, tó eru lærarir settir av Mentamálaráðnum. Kommunan rindar eisini ein part av útreiðslunum til heilsu-, heima-, skúlasjúkrasystir og skúlalækna. Eisini rindar kommunan barna tannlæknan, men tá man er farin úr fólkaskúlanum, skal man gjalda sum vaksin. Størri kommunur, sum til dømis Tórshavn, Klaksvík, Miðvági og Tvøroyri byggja ellis- og røktarheim, í summum økjum eru fleiri kommunur í felag um at byggja eitt ellis- og røktarheim, sum t.d. kommunurnar í syðru helvt av Suðuroynni, sum bygdu Ellisheimið Hamragarð, sum lat upp í 2011. Kommunan skal eisini gjalda fyri nógvum annað, sum til dømis vegagerð og viðlíkahald av vegum í bygdunum (ikki landsvegir), havnir, stykkja út til grundstykkir, barnagarðar, ítróttaranlegg, kirkjugarðar, kloakkir, rusk, burturbeining, gøtuljós o.s.fr. Størsta partin av inntøkunum fáa kommunurnar frá kommunuskatti, og tað er ymiskt frá einari kommunu i aðra. Um tú býrt í til dømis Tvøroyri, Vági, á Sandi ella Skopun er kommunuskatturin hægri enn til dømis í Havn, og í fleiri av teimum heilt smáu kommununum sum t.d. Fugloyar ella Fámjins kommunu er skatturin sera lágur. Inntøkugrundarlagið er sera ymiskt í kommununum, og tað er ymiskt hvussu kommunurnar eru fyri fíggjarliga, og tí verður skattaprosentið eisini so ymiskt. Til dømis: Um kommunuskatturin i Tvøroyri er 23 %, so skal man bara gjalda 17 % í landsskatti. Av tí at vit hava flatskatt, sum setur 40 % sum hámark, so verður landsskatturin og kommunuskatturin til samans 40 %.
Býráði ella bygdaráði stýra kommununi. Í hesum sita umboð fyri fólkið í kommununi. Í november mánaði, 4 hvørt ár, er val til bý- ella bygdarráði. Øll, ið eru yvir 18 ár, kunnu stilla upp sum valevni. Til kunnunuval hevur ein faktisk skyldu til at stilla upp. Tað ber ikki til at bera seg undan fyrr enn man hevur sitið í tvey valskeið sum bý- ella bygdarráðslimur. Í størru kommununum átti tað tó ikki at verði nakar trupulleiki við tað at fleiri fegin vilja sleppa framat, og tí er ongin orsøk til at tvinga nakran til at stilla upp. Man velur tann persónin, sum man hevur størst álit á. Málið hjá kommununi er at gera umstøðurnar hjá fólki at búgva i so góðar sum møguligt.


text:
Bæði í Hósvík og Stóru Dímun eru stig til til at løggilda slakt av føroyskum seyði. Sostatt ber nú til at keypa løggilt føroyskt lambskjøt í føroyskum handlum, og seinni í heyst, tá tað er ræsa og turka, fer at bera til at keypa løggilt ræst og turt kjøt.
Nú stendur í yvirskriftini, at lógligt føroyskt kjøt er í handlunum, og tað kann geva ávísar ábendingar um, at tað finst ólógligt kjøt á føroyska marknaðinum. Til hendan spurning er bara at staðfesta, at meginparturin av seyðinum, sum verður slaktaður í Føroyum, verður slaktaður uttan eftirlit. Higartil hava myndugleikarnir ikki gjørt so nógv við hesa støðu, og tað er í ein ávísan mun í lógini eisini loyvi til at selja á garðinum (frá hurðini).
Við teimum báðum sláturvirkjunum í Stóru Dímun og Hósvík verður sum sagt gjørligt hjá matstovum og handlum at selja kjøt, sum hevur fingið stempul uppá at tað er slaktað undir eftirlitið av landsins heilsufrøðiligu myndugleikum.
--------------------------------------------------------------------------------------
MYNDUGLEIKIN
Niðanfyri er grein av heimasíðuni hjá Heilsfrøðiligu Starvsstovuni um evnið:
Hóast talan ikki er um stóru nøgdirnar, er nú endiliga gongd komin á løggildaða fletting í Føroyum. ?Aftaná ymsar byrjunartrupulleikar eru fyrstu løggildu krovini komin upp at hanga í St. Dímun. Eftirlitsfólk - og embætisdjóralækni frá Heilsufrøðiligu starvsstovuni eru til staðar á St. Dímun, meðan flett verður. Teirra uppgáva er m.a. at fylgja við, at matvørutrygd, djóravernd og reinføri eru nøktandi.?Hetta ber í sær, at tað nú er møguleiki at keypa feskt føroyskt seyðakjøt í handlum og matstovum, og at fáa løggildað ræst og turt kjøt seinni í heyst.
Embætisdjóralækni stemplar krovið. Hetta merkir, at embætisdjóralæknin hevur sýnað og góðkent bæði livandi lambi og seinni nýfletta krovið og tilknýttu gøgnini. Stemplið vísur, at kjøtið er framleitt í Føroyum og er flett á virkinum við løggildingarnummarinum 1650, ið er løggildingarnummarið fyri sláturhúsið á St. Dímun.?
ÓLØGGILDAÐ TURT OG RÆST LOYVT Í HANDLUM
Stemplað kjøt kann seljast øllum, eisini handlum, matstovum og stórkøkum. Hetta í mun til óløggildað kjøt, sum verður selt í durasølu. Óløggildað fekst kjøt kann bert seljast beinleiðis til endabrúkaran. ?Øðrvísi er við óløggildum røstum og turrum kjøtið. Fram til summarið 2015, kann turt og ræst seljast í handlum og matstovum. Eftir summarið 2015 skal alt kjøt, sum verður latið handlum og matstovum stava frá løggildum kjøti. Durasølan - beinleiðis til endabrúkaran - verður ikki umfata av løggildingarkravinum eftir 2015.?
SKINNINI GÓÐKEND TIL ÚTFLYTNING
Skinnini, sum stava frá seyði, sýnaður og góðkendur av embætisdjóralækna kunnu útflytast til onnur lond. Londini seta krøv um, at livandi seyðurin skal verða sýnaður og einki sjúkueyðkenni staðfest. Tað erú bert djóralæknar, ið kunnu fremja hetta.?
Heilsufrøðiliga starvsstova frøist um, at løggildur slátur aftur er við at mennast í Føroyum. Fyri matvørutrygdina er hetta ivaleyst stórt framstig. Bøndurnir fáa samstundis ein - fyri nógvar - góðan møguleika, at fáa seyðin flettan undir góðkendum umstøðum. Umstøðum, sum lúka krøvini hjá bóndrunum, sum ábyrgdarar av matvørutrygdini í samband við teirra vørur, eins og teimum sum skulu keypa og eta kjøtið.?
VIRKINI
Tey sláturvirkið í Føroyum ið eru løggildað til slátur er virkið á St. Dímun, okkara løggilding nummar 1650, og Krás í Hósvík, okkara løggilding nummar 1019.
Heilsfrøðiliga Starvsstovan
Seinastu vikurnar hava fólk havt møgulleika at keypa sær eitt…
Tað verður javnan sagt, at tú ikki mást strekkja fingrarnar,…