text:
Kolumbia
Kolumbia (República de Colombia) er eitt land í Suðuramerika. Landið hevði havt umleið 46,4 mió. íbúgvar í 2012. Høvuðsstaðurin er Bogotá og tað er eisini størsti býur í Kolumbia. Høvuðsmálið er spanskt. Kolumbia er 1.138.914 km² stórt og landið hevur mark í útnyrðing við Panama, í eystri við Venesuela, í landsynning og suðri við Brasil og í útsynning við Peru og Ekvador. Síðan 1819, tá ið Kolumbia gjørdist sjálvstøðugt ríki, hevur javnan verið borgarakríggj, og seinastu árini hevur verið blóðugt stríð ímillum drøggfelagsskapir, sum stríðast um vald. Einki annað land í heiminum dyrkar so nógv kokain sum Kolumbia. Stóru áirnar, t.d. Orinocoá og Amasoná, eru týdningarmiklar vøruflutningsleiðir.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Nógv veðurlagsbelti eru í Kolumbia, og tí ber til at hava ein ógvuliga fjølbroyttan landbúnað. Í mong ár var kaffi høvuðssútflutningsvøra landsins, og Kolumbia dyrkar, næst eftir Brasil, mesta kaffi í heiminum. Tá ið berini eru hentað, verða tey latin í stórar kassar og sett at turka í sólini. Av tí at kaffiprísurin alsamt er fallin á heimsmarknaðinum, hevur Kolumbia verið noytt at leggja dent á at dyrka aðra grøði til útflutnings, t.d. sukur, bananir, bummull og blómur. Oljuvinnan hevur fingið stóran týdning í búskapinum í Kolumbia, eftir tað at nógv olja varð funnin í ein landnyrðing úr Bogotá. Á oljureinsiverkum, sum tí í býnum Barrankuilla, verður ráoljan gjørd til brennievni til bilar og flogfør. Eisini er nikkul funnið og ovurstórar kolalindir, tær størstu í Latínamerika. USA, Týskland og Japan eru størstu handilsfelagar hjá Kolumbia.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið sponsku hertakararnir komu til Kolumbia í 1499, komu teir til eina siðmenning, sum átti ógvuliga nógv gull. Eisini hoyrdu teir um ein duldarfullan, horvnan bý, nevndur El Dorado, har so nógv ríkidømi var, at tað bar av øllum viti, men hann er ikki funnin enn. Spaniamenn bygdu m.a. lívliga havnabýin, Cartegna, í 16. øld. Haðan sigldu stóru sponsku galleónirnar til Evropa, fullfermdar av dýrgripum, sum vóru stolnir frá indiánunum. Gomlu býarmúrarnir og glæsiligu stórmanshúsini og kirkjurnar standa enn; eisini mongu hervirkini, sum spaniamenn bygdu at verja seg fyri sjórænarum og álopum úr grannalondunum. Lítla bygdin, San Augustin, tætt við fjøllini suðuri í landinum er gitin fyri sínar gomlu steinmyndir. Standmyndirnar eru minst 800 ára gamlar, men vit vita lítið um fólkið, ið høgdi tær. Summir serfrøðingar halda staðin hava verið halgimiðdepil, har bygdarfólkið jarðaði síni deyðu og setti høggmyndirnar á leiðini.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Allir kolumbiar duga at dansa kumbia, enntá børnini. Dansurin hevur røtur aftur í afrikanska mentan, frá trælunum, ið vórðu førdir til Kolumbia úr Afrika í 19. øld, og í spanska og indiánska mentan. Mannfólkini eru í hvítum klæðum var trælabúnin. Konufólkaklæðini líkjast sponskum klæðum.


c: text/html

text:
Afturval til starvsnevndina 22. november 2015 | TB
Signar H. Olsen nú TB leikari 19. november 2015 | TB
Hópurin tekur skap 11. november 2015 | TB
Tveir TB’arar á U21-landsliðnum 10. november 2015 | Jan Smedemark
Aðalfundur 21. november 7. november 2015 | Jan Smedemark
Ivan gevst 3. november 2015 | Jan Smedemark
Vinnarin av tarvskálvinum funnin24. oktober 2015 | TB
Í dag skipaði Tvøroyrar Bóltfelag fyri neytamykjukapping og vinnarin er funnin.
Vit takka hjartaliga øllum tykkum mongu, sum hava stuðla felagnum við at keypa lutaseðlar til neytamykjukappingina.
Eigarin av seðli nr. 665 er funnin, og vit ynskja Varðanum Pelagic tillukku … Les meira
Ársins TB basarur20. oktober 2015 | Jan Smedemark
So er tíðin aftur komin til at árligi TB basarurin er á skránni. Altíð hugnaligi og vælvitjaði basarurin verður 8. november. Hann verður hildin í skúlagarðinum í Trongisvágs skúla. Basarurin byrjar klokkan 15:00.
Her verða sum vant nógvir góðir vinningar. … Les meira
Sáttmáli skrivaður við Ndende15. oktober 2015 | Jan Smedemark
Sum liður í at brynja Tvøroyrar Bóltfelag til komandi kappingarár hevur nevndin arbeitt miðvíst og nú er sáttmáli skrivaður við ein gamlan kenning hjá felagnum.
Venjaraspurningurin var loystur longu tá kappingin í ár endaði og nú kann Tvøroyrar Bóltfelag so … Les meira
Neytamykjukapping11. oktober 2015 | Jan Smedemark
Aftur í ár fer TB at selja lutaseðlar og skipa fyri neytamykjukapping í Øravík 24. oktobur kl. 13.00
Frá mánadegnum, 12. oktobur og vikuna út, fara fólk frá felagnum hús úr húsi at selja seðlar í samband við kappingina.
Í … Les meira
Nýggjur høvuðsvenjari3. oktober 2015 | TB
Nevnd felagsins metur, at tørvur er á, at nýggjar kreftir taka yvir komandi ár og tískil er samstarvið við høvuðsvenjaran Páll Hagbert Guðlaugsson steðgað.
Vit í Tvøroyrar Bóltfelag takka Páll fyri hansara stóra innsats fyri felagið seinasta hálvt triðja árið … Les meira
Effodeildin liðug3. oktober 2015 | Jan Smedemark
Endaliga støðan av Effodeildini er nú funnin, vit megnaðu at halda okkum uppi, sum mátti vera allarfyrsti málsetningur fyri árið. Úrslitið í ár er tað besta í langa tíð, tá hugsa verður um Tvøroyrar Bóltfelag í bestu deildini.
Hyggja vit … Les meira
Yvirlivingin tryggjað og seinasti dystur í ár29. september 2015 | TB
Hóast mong møguliga høvdu væntað sær ein sigur í dystinum í vikuskiftinum, so vildu EB/Streymur tað øðrvísi. Talan bleiv um ein 2-2 javnleik.
Vit komu á odda 2-0 við málum frá Eiriki og Jonas, EB/Streymur megnaði at fáa javna áðrenn … Les meira
TB veitsla23. september 2015 | TB
Kappingarárið nærkast endanum og í samband við síðsta leikdag verður ein veitsla hildin. Ársins TB veitsla verður hildin á kvøldið sum kappingin endar.
Kappingin hjá okkum í Effodeildini endar vónandi við at vit varðveita plássið í deildini eftir síðsta heimadystin … Les meira

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fólkatættleiki
Fólkatættleiki er mát fyri, hvussu tætt fólk búgva til dømis í einum landi, í einari oyggj ella í einum býi. Hann er aloftast máldur í íbúgvum á hvørjum km2. Vita vit víddina og íbúgvatalið, er lætt at rokna fólkatættleikan í einum øki (fólkatal/vídd í fólk/km2). Talið vit fáa, sigur okkum, hvussu nógv fólk búgva á hvørjum km2. Eisini er hetta ein háttur at vísa, hvussu stórt øki, hvørt fólk hevur í miðal at ráða yvir í einum ávísum øki. Hvar fólk búgva er sjálvsagt treytað av ávísum umstøðum, tilfeingi, veðurlagi, natúrligum plantuvøkstri, og eisini hvussu landslagið er. Fólkatættleikin í Føroyum er 34,5 fólk/km2 í 2015.
Í USA verða enn nýttar enskar míl, og 1 ensk fermíl er 2,59 ferkilometrar, svarandi til, at 1 ferkilometur er 0,386 fermíl.
Fólkatalið í Føroyum er sostatt 34,5 fólk/km2 × 2,59 km2/mile2 = 89,4 fólk/mile2.


text:
Olja
Olja og gass vóru elasmáar verur, sum doyðu fyri milliónum árum síðani og komu at liggja undir havbotninum. Sum tíðin leið, vórðu tey til olju. Gass verður ofta funnið beint oman á oljuni. Viðhvørt verður olja leidd gjøgnum rør inn á meginlandið; men veldiga stór skip, nevnd oljutangaskip, sigla vanliga oljuna til lands. Nógv olja og gass er funnið undir havbotninum, so einasti háttur at fáa fatur á tí er at bora djúpt niður. Oljuboripallar eru serliga gjørdir til at bora eftir olju og gassi. Olja verður nýtt til mangt og hvat, sum til dømis bensin til tok og flogfør og til elorkuverk. Arbeiðsfólkið er á boripallunum vikur í senn. Útgerð verður flogin út við tyrlum.
Var oljan uppi, hevði heimurin steðgað. Ídnaðurin og samferðslan høvðu staðið still, og mong hús staðið køld. Olja er tí týdningarmesta stakvøra, handlað verður við nú á døgum. Bara fá lond vinna og flyta út olju; tey flestu oljulondini eru í Miðeystri, Norður- og Vesturafrika og í Mið- og Suðuramerika. Oljan verður flutt úr einum landi í annað ígjøgnum rørleiðingar og við tangaskipum.
Tey londini, ið keypa mestu oljuna, eru USA, Evropa og Eysturásia (Japan er uppií).


text:
Sunnudagin 5 juli klokkan 16.00 verður G2 í Vesturkirkjuni.
-
-
22 ára gamla Nina Davidsen av Toftum hevur í vár verið seks vikur sum volontørur í afrikanska landinum Malawi...
-
Løkshøll í Runavík var leygarkvøldið karmur um eina stuðulskonsert fyri SAT-7 Kids.
-
Nógv var á skránni, tá ið Summargleði fyri aðru ferð var fyriskipað í Klaksvík farna leygardag.
-
Ásatrúgvandi í Íslandi eru nú í ferð við at byggja eitt tempul nakað uttanfyri Reykjavík. Tað eru um 2400 fólk...
-
Leygarkvøldið 20.
-
Sunnudagsskúlafestivalurin “Summargleði”, sum varð hildin í Klaksvík í fjør, eydnaðist so væl, at...
-
Sonni Jacobsen í Sørvági er av mongum kendur sum rithøvundur, og hann hevur givið út bæði yrkisbókmentir og...
-
Ovi Brim, sum í februar mánaði tók við prestaembætinum í Nes prestagjaldi, sigur í samrøðu millum annað, at...
-
Fyrsta mai byrjaði Jóannes Purkhús sum prestur í Norðoya eystara prestagjaldi við bústaði á Viðareiði.
-
Hjúnini Mirian og Mourits Mouritsen búgva í Havn. Hon hevur átt trúnna á Jesus frá barnaárum, meðan hann var...
-
Senatið í USA samtykti einmælt 18 mai eina áheitan á Barack Obama, forseta, um at brúka ‘øll diplomatisk...
-
Missiónsskeiðið, sum skuldi vera í Meinigheitshúsinum á Skála leygardagin 30. apríl, er útsett til í heyst.
-
Marius Jacobsen í Leirvík leggur dent á, hvussu stóran týdning tað hevur, at børn vaksa upp undir tryggum...
-
Leygardagin 30. mai 2015 verður skipað fyri missiónsskeiði í Meinigheitshúsinum á Skála.
-
Krists himmalsferðardag, hósdagin 14. mai, klokkan 16:30 er almennur pallborðsfundur í kirkjuhúsinum á...
-
Hósdagin klokkan 11.00, Krists himmalsferðardag, verður barnagudstænasta í Vesturkirkjuni.
-
- 1 of 16
- next ›


text:
Snákur
Snákur (danskt - snog, latín - Natrix natrix el. Tropidonotus natrix) er eitt slag av (eiturleysari) slangu. Snákurin er eyðkendur av teim gulu blettunum hann hevur í nakkanum. Snákurin er vanligur í Danmark og í meginpartinum av Europa.
Snákurin heldur mest til í vátlendi ella í námindi av bóndagørðum, í køstum har hann verpur egg síni. Snákur verpur millum 20 og 40 egg í juni/juli mánað.
Størsti snákur ið er fangaður í Danmark máldi 132 cm, men miðalstøddin er uml. 100 cm fyri kvennsnákin ið er størri enn kallsnákurin.


text:
Komoroyggjar
Komoroyggjar (arábiskt: جزر القمر) er eitt lítið oyggjaland í Eysturafrika. Oyggjarnar liggja í Indiska havinum í Mosambikk-sundinum millum Mosambikk og norðara endan av oynni Madagaskar. Landið hevur umleið 798 000 íbúgvar (2010). Landið tók loysing frá Fraklandi og gjørdist sjálvstøðug tjóð 6. juli 1975. Oyggin Mayotte var tá eisini ein partur av Komoroyggjunum, men árið eftir valdi fólkið á Mayotte at gerast partur av Fraklandi aftur.
Politikkur og fyrisiting[rætta | rætta wikitekst]
Fyrisitingarligt býti[rætta | rætta wikitekst]
Komorurnar eru uppbýttar í tríggjar sóknir, ið eisini eru tríggjar oyggjar: Grande Comore (Njazidja), Anjouan (Nzwani) og Mohéli (Mwali). Tað eru harumframt eisini fýra kommunur: Domoni, Fomboni, Moroni og Moutsamoudou.


text:
Hevur tú ævigt lív?
Spurningur: Hevur tú ævigt lív?
Svar: Bíblian vísir okkum okkum ein greiðan veg til ævigt lív. Fyrst mugu vit viðurkenna, at vit hava syndað móti Gudi: ''Øll hava syndað, og teimum fattast dýrd Guds'' (Róm. 3:23). Vit hava øll gjørt eitthvørt, sum ikki hóvar Gudi, og tað ber í sær, at vit hava revsing uppibornað. Av tí at syndir okkara samanumtikið eru ímóti einum ævigum Gudi, kann bert ævig revsing vera nøktandi. ''Tí lønin, ið syndin gevur, er deyði, men náðigáva Guds er ævigt lív við Kristi Jesusi, Harra okkara'' (Róm. 6:23).
Men Jesus Kristus, syndaleysi (1. Pæt. 2:22), ævigi sonur Guds, gjørdist menniskja (Jóh. 1:1, 14) og doyði fyri okkara skuld. ''Men Gud vísir kærleika Sín til okkara við, at Kristus doyði fyri okkum, meðan vit enn vóru syndarar'' (Róm. 5:8). Jesus Kristus doyði á krossinum (Jóh. 19:31-42), og tók við sær revsingina, sum vit hava uppibornað (2. Kor. 5:21). Tríggjar dagar eftir reis Hann upp frá deyðum (1. Kor. 15:1-4) og prógvaði sigur sín yvir synd og deyða. ''Lovaður veri Gud og Faðir Harra okkara Jesu Kristi, sum eftir stóru miskunn Síni hevur endurføtt okkum til livandi vón við uppreisn Jesu Krists frá deyðum (1. Pæt. 1:3).
Við trúgv mugu vit broyta hugsunarhátt okkara viðvíkjandi Kristusi – hvør Hann er, hvat Hann gjørdi og hví – fyri at verða frelst (Áp. 3:19). Trúgva vit á Hann og hava álit á deyða Hansara á krossinum fyri syndir okkara, fáa vit fyrigeving og verða lovað ævigt lív í himmiríki. ''Tí so elskaði Gud heimin, at Hann gav Son Sín, hin einborna, fyri at hvør tann, ið trýr á Hann skal ikki fortapast, men hava ævigt lív'' (Jóh. 3:16). ''Tí um tú við munninum játtar Jesus sum Harra og trýrt í hjartanum, at Gud reisti Hann upp frá hinum deyðu, so skalt tú vera frelstur'' (Róm. 10:9). Trúgv á fullgjørda verk Kristusar á krossinum er einasti vegurin til ævigt lív! ''Tí av náði eru tit frelst, við trúgv – og tað ikki av tykkum sjálvum, tað er gáva Guds, ikki av verkum – fyri at eingin skal rósa sær'' (Ef. 2:8-9).
Vilt tú taka ímóti Jesusi Kristi sum tín frelsara, hava vit her eina bøn sum dømi. Minst til, at tú verður ikki frelstur við at siga hesa bøn ella nakra aðra bøn. Bert við at trúgva á Kristus kanst tú verða bjargaður frá syndum tínum. Henda bøn er bert ein máti at vísa tína trúgv á Gud og at takka Honum fyri, at Hann gav tær tína frelsu. ''Gud, eg veit at eg havi syndað móti Tær og havi revsing uppibornað. Men Jesus Kristus tók ta revsing, sum eg havi uppibornað, so at eg, við at trúgva á Hann, kundi fáa fyrigeving. Eg leggi mítt álit á Teg fyri frelsu. Takk fyri Tína undurfullu náði og fyrigeving – gávuna, sum eitur ævigt lív! Amen!''
Hevur tú tikið eina avgerð fyri Kristus av tí, tú hevur lisið her? Um so er, trýst á ''Eg havi tikið ímóti Kristusi í dag'' – knøttin niðanfyri.
Far aftur til føroysku heimasíðuna
Hevur tú ævigt lív?


text:
Tín uppskrift 28.11.2015 KvinnaAdventskransur við marcipanfyllu
Í morgin er fyrsti sunnudagur í advent, og fyrsta ljósið á kransinum skal tendrast. Heima hjá okkum plaga vit tó altíð at baka okkum ymsar adventskransar fyri hvønn adventssunnuda...
Hondina á hjartað 28.11.2015 KvinnaRigmor rekur tey lesandi av landinum
Á valskránni hjá Javnaðarflokkinum stóð millum annað, at í Føroyum hava vit ein trupulleika við aldursbýtinum, og at Javnaðarflokkurin fer at arbeiða fyri at lækka miðalaldurin í F...
Bindiklubbin 28.11.2015 KvinnaTríggir dagar til bindikappingin endar
1. desember kl 18 endar bindikappingin hjá Kvinnu, sum snýr seg um at binda eina húgvu. Vit ynskja okkum íblástur til húgvur, so um tú hevur eitt hugskot til eina fitta, pena, s...
Orðið er frítt 28.11.2015 KvinnaSamgongan revsar tey lesandi
Tað hevur aldrin verið góður javnaðarpolitikkur, at tað skal loysa seg at arbeiða og at seta føtur undir egið borð.. Tað sóu vit fyri fýra árum síðani, tá Helena Dam á Neystabø, Ja...
Mest lisið
- 1 8 tekin um eitt ósunt parlag
- 2 Stóra Jólakvinna
- 3 Sunnir chiabollar
- 4 Fleiri sýningar av Kardamummub...
- 5 Nøktað - erotisk stuttsøga
- 6 Ein vika til stóra gávukalenda...
- 7 Fyrstu húgvurnar í bindikappin...
- 8 Jólablaðið komið - 140 síður a...
- 9 Flakakvinnur (yrking)
- 10 Kvinna útskrivar bindikapping!


text:
Mimbo Jimbo
Bókadeildin hevur givið fleiri bøkur út um Mimbo Jimbo, nú kemur so ein afturat...
Lennart Hellsing farin
26-11-2015
Øll svensk bløð og portalar skriva í hesum døgum minningarorð um svenska yrkjaran og listamannin Lennart Hellsing....Les meira
Heima hjá skrímslum
06-11-2015
24. oktober læt framsýning upp í mentanarhúsinum Gerðubergi í Reykjavík....Les meira
Henning Mankell farin
05-10-2015
Hann er serliga kendur fyri krimisøgurnar um Kurt Wallander, sum vit sita og hyggja at í sjónvarpi. Men Henning Mankell var so mangt annað....Les meira


text:
Fríggjakvøldið 18.09.15. var stúgvandi fult av fólki við Gjógv. Hvussu mong tey vóru, er ilt at meta um, tí gitingarnar eru so ymiskar, men rokna vit út frá einum varligum fakta, so sær úrslitið soleiðis út: Í sjálvum trappunum í Gjónni taldi onkur umleið 300 fólk og metti tað at vera ein triðing av øllum. Siga vit so, at talið var nærri 1000 enn 500, so hava vit ikki vaðsað út í vitleysar gitingar. Øll henda stóra fólkamongdin var komin til bíggjar, nú tey nýggju og serligu ljósini í Gjónni skuldu alment setast til. Tiltakið eydnaðist væl, men veðrið var ikki nummar eitt. Kvøldið fyri - og kvøldið eftir - var fínasta veður, men tað gjørdist nóg so vátt, tá ið tiltakið var byrjað. Hans á Skipinum, formaður í Gjómanni, beyð vælkomin og segði nøkur góð orð og handaði Sunda kommunu, við Heðini Zachariasen, borgarstjóra, tey nýggju ljósini frá Gjómanni. Borgarstjórin hevði eisini valt sær nøkur góð orð og takkaði Gjómanni og bygdarfólkinum annars fyri sera gott samstarv - og so tendraði hann ljósini. Teir fyrstu fimm minuttirnar lýsti tað "vanliga" ljósið, og so skifti tað yvir í tað vakra ljósspælið - og hugnin fylti Gjónna. Jónsvein í Lon hevði yrkt ein vakran sang um Gjónna - og hann fingu vit sjálvsagt at hoyra. Eisini sang Jónsvein onkran annan sang saman við Jógvani Magnussen, Eggaba, úr Rituvík. Døgg Nónsgjógv - saman við tónleikara - sang eisini nakrar sangir, og tann eini var minnissangur um pápa sín - Birgir á Fløtti. Tann kendi tónleikarin Kristian Blak sat og spældi klaver á Rugkleivini (staðarnavn í Gjónni). Kingobólkurin úr Tjørnuvík var eisini í Gjónni. Teirra sangir - m.a. "Nu flyer jeg til din Naade" - hóskaðu sera væl til høvið, tí teir ljómaðu í Gjónni, tá ið forfedrar okkara fóru til útróðrar, og tá teir kom aftur. Fýramannafarið "Búgvin", ið Dánjal Rasmus í Horni, átti, stóð við fullum segli á Helluni - niðan av Seiðabergssteini. Tað riggaði sera væl.
Les meira: Ljósini í Gjónni alment tendrað 18.09.15.


text:
OGNIR TIL SØLU
LÝSINGAR
ÚTSTYKKING
KORT
VEÐRIÐ
Forsíðarss
27. Nov 2015
Fyrilestrar á bókasavninum
Í vetur bjóðar Vestmanna bókasavn til áhugaverdar fyrilestrar, ið snúgva seg um 2.veraldarbardaga. Fyrilestrarnir eru fyri øll, teir eru ókeypis, og vara uml. 1 tíma. Høvið verður eisini at seta spurningar til fyrilestrahaldaran. Fyrilestrarnir byrja kl. 20.00. Skráin er hendan: 23.11.15: Óli Breckmann: "Úr armóð
26. Nov 2015
Jólasølan 2015
Nú er klárt til Jólasøluna 2015.Allir lutirnir eru latnir inn og settir so vakurt upp í gamla handlinum. Jólasølan letur upp í morgin, fríggjadagin 27. november 2015 kl. 18 og er opin til kl. 22.Leygardagin 28. november er opið kl. 14-17.Sunnudagin 29. november
26. Nov 2015
Jólatræið verður tendrað
Jólatræið í Vestmanna verður tendrað fríggjadagin 27. november kl. 17. Pauli T. Petersen, borgarstjór, heldur røðu.Vestmanna Hornorkestur, Vestmanna Sangkór og ung úr Missjónshúsinum luttaka.Jólamenninir koma við pakka til børnini. Aftaná haldið verða øll boðin til kakao og bollar uttan fyri Staðið.
25. Nov 2015
Vestmanna Kirkjukór syngur jólasálmar
Komandi sunnudag, sum er 1. sunnudagur í advent, verður adventshugni í Vestmanna kirkju. Vestmanna Kirkjukór fer at syngja jólasálmar og jólasangir. Á skránni eru eisini 3 solosangarar: Bergtórur Bjarkhamar, Erla úr Dímun og Birita Poulsen. Undirspæl hava Heðin Kamsdal og Martin Restorff Jacobsen.
24. Nov 2015
Vatnið er nú reint aftur
Úrslitið frá vatnroynd í síðstu viku vísti, at koliformar bakteriur vóru í vatninum. Tí varð mælt til at kóka vatnið. Tá soleiðis er, skulu tvær fylgjandi royndir staðfesta, at ongar bakteriur eru í vatninum, áðrenn fráboðanin um at kóka vatnið verður tikin
23. Nov 2015
Eldraguðstænasta
Mikudagin 25.11 kl. 16.00, verður eldraguðstænasta og altargongd í Vestmanna kirkju við Marjun í Kálvalíð. Aftaná guðstænastuna verður nátturði í kirkjukjallaranum. Tey ið ynskja bil, kunnu ringja til Jóan Magnus Olsen á tlf. 236101. Vestmanna Kirkja.
19. Nov 2015
Vaatnveitingin
Vatnveitingin í Vestmanna verður klorað í kvøld, 19. november, kl. 19.00.
17. Nov 2015
Felags foreldrafundur
Felags foreldrafundur Árligi felags foreldrafundurin hjá skúlastýrinum fyri Vestmanna skúla verður í auluni mikukvøldið 18. november kl. 19.00. Í ár fáa vit vitjan av Jógvani Fríðriksson, ið kemur at halda fyrilestur við heitinum "Lívið millum sjálvvirði og almenn krøv".
KOMMUNUSKRIVSTOVAN
Vestmanna kommuna
Bakkavegur 8
Postboks 91
FO-355 Vestmanna
Tel. +298 770 100
Fax +298 770 101
vestmanna(a)vestmanna.fo
Kommunuskrivstovan er opin:
mánadag-fríggjadag
kl. 9.00 - 15.00
Kontunummur
Eik Banki: 9181-123.097.4
Bank Nordik: 6460-110.628.9
Barnaansing: 6460-156.028.1
Staðið FM 101
Sunnukvøld frá kl. 21
Hóskvøld frá kl. 21 (endursendingar)


text:
5. august
5. august er dagur 217 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 218 um skotár er). 148 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2013 - Livar Nysted úr Hvannasundi kom á mál á oynni Mauritius eftir at hava róð saman við tveimum øðrum tvørtur um Indiska Havið úr Avstraliu, ein tein á umleið 6.500 km. Teir sett nýtt heimsmet við at rógva teinin á 57 dagar, 15 tímar og 49 minuttir. Teir vóru eisini fyrsta manning við 3 persónum nakrantíð, sum høvdu róð henda teinin. Hinir báðir vóru libanesin, Maxime Chaya og bretin Stuart Kershaw.


text:
Íslandsgás
Íslandsgás ella svalbarðsgás (frøðiheiti - Anser brachyrhynchus) líkist korngás og grágás á liti, men er góðan mun minni. Nevið er stutt, svart í innara helmingi, reytt í ytra. Føturnir eru reyðir. Tær eiga í ómetiligum meingi norðuri á Svalbarði og helst longur norðuri við. Um veturin eru tær í óføra stórum flokkum í Skotlandi og Onglandi, so varnar, at tað er ikki meir enn hending at sleppa teimum nær. Sera sjaldan vitast korngás ella svalbarðsgás at vera sæddar í Føroyum. Ivaleyst eru tær tó ikki so heilt sjaldsamar. Flestallir menn kenna tær ikki frá grágás, sjálvt um teir hava tær í hondini; og sjálvt teir fuglakønu kunna ikki kenna tær, uttan teir koma teimum nøkurlunda nær.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Lerkur
Lerkur (frøðiheiti - Alauda arvensis) líkist mest grátítlingi í útsjónd, morgráur við brúnum vangum og gulligum dámi í neðra. Á skallanum eru langar fjaðrar, sum hann av og á reisir upp til ein topp. Um veturin heldur hann sær í lýggjum londum; men longu áðrenn kavin kreymar, kemur hann til Norðurlondini í stórum flokkum. Í skógi dugir hann lítið, men á sløttum graslendi rennur hann skjótast av smáfuglum. Tá ið grasið er so frætt vaksið, at tað fjalir, ger hann sær eina lítla kullu til reiður og verpur 4—5 morgrá dimmprikkut egg. Sangari er hann frálíkur, reinmæltur og mjúkmæltur, hartil bæði áhaldin og harðmæltur. Frá tí hann kemur, til út at ólavsøku hoyrist allan dagin hansara fagri fjølbroytti songur, meðan hann hongur høgt í lofti, hækkandi og lækkandi seg líkt og grátítlingur. Morgun og kvøld — og um miðsummar alla náttina — situr hann og syngur spakuligari. Sjaldan sæst hann í Føroyum, og enn sjaldnari eigur hann, so her hevur fáur hoyrt hansara viðgitna song.[1]
Slag[rætta | rætta wikitekst]
- Calandrella brachydactyla (Eyrlerkur)
- Eremophila alpestris (Knavalerkur)
- Galerida cristata (Topplerkur)
- Lullula arborea (Trælerkur)
- Melanocorypha bimaculata (Eystanærgislerkur)
- Melanocorypha calandra (Ærgislerkur)
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Sýria
Sýria, eisini Sýrialand, (arábiskt: سورية sūriyya ella سوريا sūryā), alment Sýriskt Arábiska Lýðveldið (arábiskt: الجمهورية العربية السورية), er eitt vestur asiatiskt land í Miðeystri ið hevur mark til Ísrael, Libanon, Jordan, Irak, Turkaland og Miðalhavið. Sýria er gamalt land, og høvuðsstaðurin Damaskus er av elstu býum í heiminum. Av tí at mangir týdningarmiklir handilsvegir vóru ígjøgnum Sýria, stóð landið ofta undir fremmandum valdsharrum, t.d. rómverjum, arábum, grikkum og turkum. Eftir fyrra heimsbardaga varð Sýria franskt varðland, til tað fekk fult frælsi í 1946. Síðan tá hevur Sýria mangar ferðir verið við í kríggjum ímóti Ísrael. Flestu sýrar eru muslimar og tala arábiskt. Flestir sýrar eru sunni-muslimar, ið er størsti islamski trúarflokkurin; men aðrir muslimskir trúarbólkar eru eisini, m.a. shiar, ismaliar og alavitar. Alavitar trúgva ikki bara á islam, men hava eisini tikið úr kristindóminum til sín. Til dømis halda teir bæði jól og páskir. Í gomlum døgum varð ofta søkt at alavitum; men nú eru mangir vorðnir ríkir og máttmiklir. Assad forseti er alaviti.
Stívliga helvtin av landinum er oyðimørk; men har eru eisini fruktagóðir áardalar. Evfrat rennur ígjøgnum Landnyrðings-Sýria úr Turkalandi til Iraks. Sýrar hava bygt eina ovurstóra byrging um ánna til tess at veita vatn á landbúnaðarlendi og fáa ravmagnsorku. Orkuverkini við byrgingina gera 75 % av øllum ravmagni, ið Sýria nýtir. Stórt vatn — nevnt Assadvatn - er oman fyri byrgingina. Marknaðir, nevndir souk, eru í øllum bygdum og býum í Sýria. Úr keypbúðum og vognum, ið eru sett upp í trongum gøtum, er alskyns vøra at fáa, grønmeti, teppi, prýði, flættaðar kurvar og kaffiketlar. Her er lívligt, og fólk koma úr øllum ættum at keypa og selja, hitta vinir og kenningar ogat tingast um, hvat vørur skulu kosta. Samanumtikið eru marknaðirnir annað enn bara keypsstaðir; teir eru týðandi miðdeplar í arábiskari mentan.
Fjølbroytta søga Sýria sæst aftur í mongu fornminnunum úr gomlum stórmentanum. Í 3. øld e. Kr. var Palmyra blómandi karavanbýur við borgum, templum og leikhúsum; men rómverjar løgdu býin í oyði, tá ið fólkið sýtti fyri at geva seg undir rómverskt land. Palmyra er við eina grønu (oasu) í útryðjuni í Sýriaoyðimørk og er ein av best varðveittu fornaldarbýum í heiminum.
Ísrael tók Golanheyggjar í seks-dagakrígnum í 1967. Teir eru týdningarmiklir hermálsliga fyri Ísrael, tí haðan er gott útsýni oman yvir Jordandal. Ísraelar fáa eisini nógv drekkivatn haðan. Heyggjarnir hava verið høvuðssmál í friðarsamráðingum ímillum Ísrael og Sýria, og skotið hevur verið upp, at Golanheyggjar skulu vera avvápnað øki, og at Ísrael skal lata Sýria teir aftur.
Borgarakríggið[rætta | rætta wikitekst]
Borgarakríggið í Sýria byrjaði í mars í 2011 við mótmælisgongum fyri frælsi og fólkaræði við íblástri frá  >, sum var ein rørsla, ið byrjaði í Tunesia á jólum árið fyri, og sum spreiddi seg til hini londini í Miðeystri. Mótmælini vóru ikki væl móttikin hjá einaræðisharranum Bashars al-Assad, og hann setti hart ímóti hørðum. Allar upplýsingar benda á, at sýriska stjórnin hevur brúkt evnafrøðilig eiturvápn.[1][2] Tað elvdi til, at fleiri uppreistrarbólkar valdu at fara í herna ímóti Assad-stýrinum. Nú stríðist stýrið hjá Bashars al-Assad og uppreistrarbólkarnir um valdið í landinum. Fremstu uppreistrarbólkarnir, ið kríggjast um valdið eru a) Islamiski Staturin (ISIL, ISIS) og aðrir islamiskir bólkar, b) Størsti andstøðubólkurin í Sýrialandi, SNC, og c) Tann kurdiski YPG-herurin og peshmerga-herurin, sum vilja hava ein kurdiskan stat í pørtum av Sýria. Stríðshugaði bólkurin ISIL hevur yvirtikið ein stóran part, av bæði Irak og Sýria. Í juni 2015 var settur ein kalifatur til landøkið. Síðan tá, hevur yvirgangsbólkurin barst við iraksku og sýrisku stjórnina, uppreistrarfólk og kurdiskar herlig. Á leið 250.000 fólk hava latið lív undir krígnum og ein millión fólk eru særd. Tað er ikki greitt, hvussu nógv av ofrunum vóru sivil. Áðrenn borgarakríggið byrjaði búðu 22 milliónir í Sýria. Nú er helvtin flýggað. Sjey milliónir eru sonevnd innanhýsis flóttafólk. Tey búgva nú aðrastaðni í Sýria. Fýra milliónir eru flýggjaði út úr Sýria. Tað er nú orsøkin til størstu flóttafólkakreppuna millum Miðeystur og Europa síðan Annan Heimsbardaga. Tey flestu flóttafólkini halda til í nærumhvørvinum - Libanon, Turkalandi og Jordan, men orsaka av vánaligum umstøðum, velja alsamt fleiri at stevna móti Europa. Mett verður, at bara í ár eru fleiri enn 500.000 flýggjaði til Europa. Sameindu Tjóðir (ST) hevur fleiri ferðir verið á friðarfundum fyri at steðga blóðugu bardøgunum, men uttan at havt hepni við sær. Ein av høvuðsorsøkunum er, at stórveldini Russland og USA ikki kunnu semjast um, hvussu støðan skal handfarast. Sambandsríki Amerika heldur, at forsetin Bashar al-Assad hevur mist allan "legitimitet" við at leypa á sítt egna fólk, millum annað við eitrandi gassi. Assad er ikki partur av framtíðini hjá Sýria, halda USA og onnur vestlig lond. Hinuvegin stuðlar Russland valdinum hjá forsetanum, tí Sýria er tættasta sambandið, sum Russland hevur í Miðeystri. Russland og Sýria hava samstarva síðan Kalda Kríggið.[3]


text:
Portugal
Portugal ella Portugál (portugisiskt: República Portuguesa) er lýðveldi í Evropa. Lýðveldið fevnir eisini um um partvíst sjálvstýrandi oyggjabólkarnar Azorurnar og Madeira. Ferðavinnan hevur stóran búskaparligan týdning, helst á Algarvestrondini. Høvuðsstaður er Lissabon, og londinum hevur umleið 11 millionar íbúgvar. Aðrir stórir býir er Porto, Faro, Beja og Portalegre. Portugal hevur bara mark við Spania. Høvuðsmálið er portugisiskt.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Portugal, sum var mæt siglingartjóð og átti hjálond í Afrika, Suðuramerika og Asia, fekk sjálvræðið aftur í 1640, og hevði tá verið undir Spania í 60 ár. José kongur í Portugal setti Sebastião de Carvalho (seinni Markisur í Pombal) í høgt embætisstarv í 1750 og sum forsætisráðharra í 1756. Pombal var helst kendasti politikarin í Portugal í nýggjari tíð. Hann stýrdi í stívliga 20 ár og nýskapaði portugisiska búskapin, herin og skúlaverkið, styrkti ídnaðin, skapaði menning í hjálondunum, skerdi vald aðalsmanna, steðgaði inkvisitiónini og rendi jesuittarnar av landinum. Men hann stýrdi harðliga og fór ikki fram við mýkindum ímóti mótstøðumonnum sínum. Tá ið José kongur doyði í 1777, varð Pombal settur frá.
Fólkaslagið sigst vera einsartað, men eygleiðir tú fólkamongdina í býunum, til dømis Lisboa, leggur tú skjótt til merkis, at tey suðurevropeisku andlitini fáa mótspæl av afrikanskum. Hesi stava í høvuðsheitum frá fyrrverandi portugisiskum hjálondum, m.a. Angola og Mosambik, har tað var frítt at fara ímillum, áðrenn londini leysrivu seg frá Portugal.
Í 1800-árunum fluttu nógvir portugisar til Brasilia, og eftir seinna heimsbardaga fluttu nógvir til Fraklands og Týsklands. Samstundis eru nógvir portugisar fluttir aftur til Portugals frá afrikansku hjálondunum.
Fyrst í 15. øld stovnaðu portugisar sjómansskúla, og ta øldina og næstu hildu portugisiskir sjófarar um allan heim og løgdu landøki undir Portugal í Asia, Afrika og Suðuramerika. Frá 1932 til 1986 stýrdi einaræðisharrin Oliveira Salazar landinum, men eftir hernaðarkvett í 1974 tók herurin seg heilt burtur úr politikki. Portugal gjørdist limur í ES 1986, men er enn eitt av fátakastu londunum í Vesturevropa. Ferðavinnan hevur stóran búskaparligan týdning, helst á Algarvestrondini.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Næstan alt fólkið í Portugal er katolikkar. Portugisar eru ættkærir, og genturnar búgva ofta heima hjá foreldrunum, til tær verða giftar, tó er nú vorðið alt vanligari, at gentur nema sær útbúgving og fara út at arbeiða. Queima das Fitas er stevna, sum verður hildin í mai, tá ið lestrartíðin á lærdu háskúlunum er av. Seinastu árini eru einir 3 mió portugisar farnir í onnur lond at arbeiða. Summir fara einsamallir, men senda pening heim.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Matur[rætta | rætta wikitekst]
Portugisar hava traditión fyri at eta bacalhau (klippfisk) í stórum mongdum. Summi siga, teir hava 365 ymiskar uppskriftir (eina til hvønn dag í árinum), onnur at uppskriftirnar eru minst 1000 í tali. Klippfiskurin verður keyptur úr norðurlondum, og eisini føroyingar hava útflutt klippfisk til Portugals. Nú á døgum framleiða føroyingar tó ikki klippfisk longur, og stórur partur av portugisiska døgurðamatinum verður innfluttur úr Noregi. Landið framleiðir millum annað portvín (serliga í Porto) og Vinho Verde (grønt vín), sum er eitt slag av óbúnum hvítvíni. Grønt sipar ikki til litin, men til, at vínið er ungt.
Listhandverk[rætta | rætta wikitekst]
Leirvøra úr Portugal er gitin fyri vakurleika, helst leirflísar, nevndar azulejos, sum mest verða nýttar til prýðis. Á gøtumarknaðum og torgum er vanligt at selja ymist listahandverk, til dømis litfagrar leirvørur, málaðan húsbúna, glassvørur og postalín. Snøgt silvursmíð og vakurt baldýrað klæði av portugisisku oynni Madeira verður flutt út um allan heim.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Stórur partur av Portugal er víður háslætti, nevndur Meseta. Har er næstan eingin skógur. Um summarið er so heitt, at næstan allar áir eru turrar. Um veturin fellur hitin ofta niður um frostmarkið, og kavaroksódnir eru ikki óvanligar. Avfallið á háslættanum er so lítið, at bøndurnir mega veita vatn á dyrkilendi.
Landslutir í Portugal[rætta | rætta wikitekst]
1. Lisboa
2. Leiria
3. Santarém
4. Setúbal
5. Beja
6. Faro
7. Évora
8. Portalegre
9. Castelo Branco
10. Guarda
11. Coimbra
12. Aveiro
13. Viseu
14. Bragança
15. Vila Real
16. Porto
17. Braga
18. Viana do Castelo
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Í Spania og Portugal er heitt miðjarðarhavsveðurlag, og í báðum londum hevur ferðavinnan stóran búskaparligan týdning.
Bæði londini hava stóran fiskiflota og eru ímillum størstu fiskivinnutjóðir í ES.
Í Portugal verður m.a. framleitt portvín, kork (tundur) og pinjukjarnur til útflutnings. Harumframt hevur landið eina ríka leður- og skinnframleiðslu, og taskur, belti og skógvar verða ofta portugisiskt framleidd til heimsmarknaðin. Danska skógvamerkið
ECCO fær nú á døgum stóran part av vøruni framleidda í Portugal.
Arbeiðshættirnir í landbúnaðinum í Portugal eru enn nógvastaðni sum teir hava verið í øldir, og í summum bygdum er framvegis vanligt at pløga við oksum. Ein hin týdningarmesta grøðin er mais, sum Kristoffur Kolumbus hevði við sær úr Amerika í 15. øld. Nógv verður eisini dyrkað av oljuberum og fikum. Vín, tundur og tomatir eru týðandi útflutningsvørur, og fiskiskapurin hevur stóran týdning í býum og bygdum fram við strondini.
Um triðingin av Portugal veksur tundureikin. Tjúkki, óslætti børkurin verður flustur uttan av trænum og lagdur at turka. Síðan verður hann kókaður ella guvaður og trýstur saman í stórar plátur og er liðugur at selja. Einki land í heiminum flytur so nógv tundur út sum Portugal. Tundur verður m.a. nýtt til fløskutøppar, gólvflísar, inniskógvar og í badmintonbóltum. Tað er bara loyvt at flysa børk av einum træi 9. hvørt ár. Børkur veksur á trøunum á meiri enn eina øld.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Den lille danske encyklopædi. Gyldendal (2005)
- Portugal - Enskt wikipedia
- Portugal - Norsk wikipedia
- Heimurin - Skulin.fo
- Administrative divisions of Portugal - Ensk wikipedia


text:
24. august
24. august er dagur 236 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 237 um skotár er). 129 dagar eru eftir av árinum. Dagurin kallast eisini Bartalsmessa ella Bartalsøka, og hesin dagur sigst vera fyrsti heystardagur.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1832 - Færø Amts Sparekasse stovnaður sum fyrsti peningastovnur í Føroyum. Peningastovnurin skifti í 1963 navn til Føroya Sparikassi og í 2007 varð navnið broytt til Eik Banki.
- 1904 - Klaksvíkar Ítróttarfelag, t.e. KÍ, verður stovnað.
- 1943 - Løgtingsval, tað sonevnda "Bartalsmessuvalið" - Fólkaflokkurin vinnur við 41,5% fyrstu ferð stórsigur, men tó ikki meiriluta á tingi (12 av 25 tingmenn).
- 1988 - Ísland-Føroyar 1-0 (1-0) á Akranesi, vinardystur.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 2012 - Pauli Ellefsen, fyrrverandi løgmaður


text:
Evropa
Evropa verður vanliga roknað sum ein av teimum sjey heimspørtunum á jørðini; men í hesum føri er meir ein spurningur um menniskjaligar/politiskar heldur enn jarðfrøðisligar orsøkir til tess, tí semja er ikki til fulnar um, hvar markið gongur hjá Evropa, sum í meginlandahøpi meir er at rokna sum ein stór hálvoyggj vestantil í Evrasia. Evropa er næstminsta meginlandið í heiminum, tað fyllir umleið 10 390 000 ferkilometrar ella 2 % av flatu jarðar. Einasta meginlandið, sum er minni, er Oseania. Tá talan er um fólkatal, er Evropa triðstørst (Í Ásia og Afrika búgva fleiri fólk). Í Evropa búgva fleiri enn 712 000 000 fólk (t.e. umleið 11 % av fólkunum í heiminum. Norðan fyri Europa er Arktiska Havið, vestanfyri Atlantshavið og sunnanfyri er Miðjarðarhavið og sambært siðbundnari jarðfrøðisligari definitión Kaukasusfjøllini. Eystureftir er tó heldur verri at seta markið, men søguliga verða Uralfjøllini og Kaspiska havið roknað sum markið millum Ásia og Evropa.
Búskaparliga kunnu vit enn býta Evropa í tvey. Vesturevropa við nógvum ógvuliga ríkum londum, t.d. Týsklandi, Sveis og Fraklandi. Í Eysturevropa harafturímóti, ið var kommunistiskt til fyrst í 1990-árunum, eru londini nógv fátækari, t.d. Pólland, Ungarn og Rumenia. Tey stríðast við at menna búskapin, so at tey kunnu gerast kappingarfør á heimsmarknaðinum. Vælferðin og lutfalsliga støðugu politisku viðurskiftini í Evropa hava drigið mangar tilflytarar til heimspartin, flestu teirra úr gomlu hjálondunum. Hetta hevur havt við sær, at í mestsum øllum londum, helst í Vesturevropa, búgva nú stórir tjóðarminnilutar. Í Fraklandi t.d. hava norðurafrikanarar úr Algeria og øðrum gomlum hjálondum búsett seg í stórbýum, t.d. Marseilles og París. Í 1957 gingu fimm lond saman og stovnaðu Europeiska Búskaparliga Felagsmarknaðin (EEC). Tey hildu, at neyvt búskparligt samstarv fór at avmarkað vandan fyri kríggi ímillum limalondini og at skapa vælferð í Evropa. Seinni komu fleiri onnur lond uppí, og nú eitur felagsskapurin Evropasamveldið (ES). 15 lond eru limir, og umframt búskaparliga samstarvið verður nú virkað fyri at gera ES til politiskt samveldi.
Evropa er sundurbýttur heimspartur, og yvir 40 sjálvstøðug ríki eru í Evropa; men í fleiri londum eru loysingarrørslur, sum stríðast fyri at vinna sær størri sjálvræði ella fult frælsi frá tí landi, tær eru partur í. Eitt dømi um hetta eru baskar í Baskalandi í Útnyrðingsspania. Seinastu árini hava vit sæð, hvørja megi tjóðskaparkensla hevur; tí bæði í gamla Sovjetsamveldinum og Jugoslavia hava fólk vunnið sær frælsi og stovnað óheft ríki. Onkustaðni spældi hetta friðarliga av, onkustaðni endaði tað við stórkríggi.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Evropa skifta vit sundur í Norðurevropa (Norðurlond við Skandinavia), Vesturevropa, Miðevropa, Suðurevropa og Eysturevropa. Í høvuðsheitum kunnu vit siga, at høg faldfjøll - Pyrineafjøll og Alpurnar - skilja kaldara Norðurevropa frá heita Suðurevropa. Frá strondunum norðan Norðurpólkring og nakað suður eru træleysar frostmýrar, til nálaskógarbeltið tekur við. Tað er vestan úr Noregi og eystur ígjøgnum alt Russland. Sunnanfyri er fruktagóði norðurevropeiski lágslættin, sum er besta kornlendið í heimspartinum, har veksur eisini leyvskógur. Longri suðuri er miðjarðarhavsøkið; har er veðurlagið heitt, og sumstaðni er lendið oyðimarkarkent. Gosfjøll eru bara í Íslandi og Suðuritalia, har Etna og Stromboli enn eru virkin. Uralfjøll og Kavkasus eru mark ímóti Asia. Alpurnar taka seg upp í landsynningspartinum í Fraklandi, fara ígjøgnum Sveis og Norðuritalia og langt inn í Eysturríki. Seinastu 2 milliónir árini hevur ísurin broytt landslagið og gjørt pýramiduskapaðar tindar, hvassar fjallakambar og røðir, fagrar fossar og djúpar lægdir, sum nú eru vøkur vøtn. Nógvar plantur, m. a. fransagras, hava lagað seg til gróðrarumstøðurnar so høgt uppi. Tey 15 vøtnini í tjóðargarðinum Lake District í útnyrðingsonglandi eru í U-skapaðum dølum, ið greina seg úr nøkrum lágum fjøllum sum snældur úr hjólshjarta. Fyri øldum síðan runnu áir í dølunum, men í seinastu ístíð gróvu skriðjøklarnir seg djúpt niður í dalarnar; men tá ið ísurin tiðnaði, byrgdi grótið, ið jøklarnir høvdu skumpað íyri sær, dalarnar, so at teir fyltust við vatni. Av tí at stóru dalarnir gjørdist so djúpir, „hingu" síðudalarnir nú langt oman fyri høvuðsdalin og nógvastaðni runnu nú høgir fossar út av vøtnunum. Ígjøgnum norðara part í Evropa gongur stórt nálaskógarbelti. Nálatrø, t.d. grann, standa grøn alt árið og tola bæði kava og nógvan kulda. Nálaskógurin veitir eisini mongum dýrum lívd og føði hørðu vetrarmánaðirnar. Donau, ið vellir fram í Týsklandi og er longsta á í Vesturevropa, rennur í ein landsynning eystur ígjøgnum Evropa og út í Svartahav. Hon er týdningarmikil flutningsvegur í teimum níggju londunum, hon rennur ígjøgnum. Donauoyrarnar, har áin skilur seg í nógvar smáar áir og vatnræsi, eru stórt vátlendi við nógvum dýralívi. Fleiri enn 300 fuglasløg eru sædd her og eisini dýr sum villsvín, hjørtur og villkøttur.
Í londunum við Miðjarðarhav er serligt veðurlag. Um summarið er heitt og turt; og um veturin er lýtt, og tað regnar illa. Hetta veðurlagið hevur við sær, at t.d. aldinfruktir, vínber og oljutrø vaksa væl. Mong trø, t.d. tundureikin, hava tjúkkan børk, sum verjir tey fyri nógva hitanum um summarið. Norðurevropiska slættlendi er úr Suðuronglandi, ígjøgnum Frakland og Týskland og heilt eystur at Uralfjøllum í Russlandi. Næstan allur slættin er láglendi, og í Niðurlondum er hann so lágur, at partar av honum eru niðan sjóvar. Hesin víði slætti er eitt hitt besta kornlendið í heiminum. Undir honum eru bæði kol, olja og gass. Slættin er eisini fjølbygdasta økið í Evropa, og her eru mangir stórir býir. Evropa er fjølbygdur heimspartur. Í vídd er hann næstminstur, men bara í størsta heimspartinum, Ásia, er meiri fólk. Tað hevur við sær, at mong búgva í býum. Ikki er bara nógv fólk í Evropa, har eru eisini mong lond - fleiri enn 40; og ósemjur landanna millum (t.d. um landamark og átrúnað) eru javnan endaðar við kríggi. Bara í hesari øldini hevur stríð, kyknað í Evropa, elvt til tveir heimsbardagar. Men hóast hesar trupulleikar er Evropa ríkur heimspartur, og mong evropeisk lond eru ímillum tey ríkastu í heiminum. Nøkur fátæk lond eru, men samanumtikið eru lívskorini góð, samanborið við hvussu fólk hava tað nógva aðrastaðni í heiminum. Henda vælferð er komin av mestsum støðugum ídnaðarvøkstri, og at Evropa áður var mikið hjálandaveldi og ráddi í mongum londum í Afrika, Asia og Amerika (Norðuramerika og Suðuramerika). Mesta fólkið í Evropa býr í stórum býum. Fjølbygdasti parturin í Evropa er úr Suðuronglandi, ígjøgnum Norðurfrakland, Belgia, Niðurlond og nakað eystur í Týskland. Í hesum økjum hevur fólkavøksturin verið so stórur, at einstakir grannabýir eru vaksnir saman í tað, sum verður nevnt stórstaðarøki. Størstu stórstaðarøkini eru í Ruhr í Týsklandi. Í Eysturevropa býr harafturímóti størri partur av fólkinum á bygd og í smáum býum. Einir 578 milliónir evropearar eru trongdir saman á einum landøki, sum tilsamans er lítið størri enn Avstralia. Av tí sama eru nøkur lond í Evropa ímillum tey fjølbygdastu í heiminum. Í Niðurlondum eru fleiri enn 400 fólk á hv. km2. Eysturevropa er ikki so fjølbygt sum Vesturevropa, men eisini her er fólkatættleikin væl oman fyri heimsmiðalfólkatalið. Bera vit saman við Afrika og Ásia, er fólkatalið í flestum londum í Evropa støðugt -tað hvørki veksur ella minkar. Fá børn verða fødd, og fólk liva leingi - um 75 ár í miðal í flestum londum; harafturímóti er miðallívsævin í India og mongum londum í Afrika undir 60 ár. Tað ger, at fólkið í Evropa er eldri enn nógva aðrastaðni í heiminum. Stórur partur er farin um 65 ár.
Lond í Evropa[rætta | rætta wikitekst]
Hetta yvirlitið sýnir fyrst viðurkend fullveldisríki, undir hesum standa landslutir ella lond uttan fullveldi, og undir hesum eru aftur aðrir landslutir og lond.
Viðmerkingar:
1: Landafrøðiligani partur av Ásia, men søguliga og politiskt partur av Evropa.
2: Land lutvíst í Ásia.
3: Land/øki (lutvíst) partur av Norðuramerika.
4: Strangt tikið ikki partur av Stóra Bretlandi, men heldur í einum slagi av kongsfelagsskapi.
Kort[rætta | rætta wikitekst]


text:
M/F Smyril
M/F Smyril er ferðaskip hjá Strandfaraskipum Landsins, sum siglur ímillum Tórshavn og Tvøroyri.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Suðuroy er heldur fjarskotin frá hinum oyggjunum, og tí er tað skilligt, at postflutningur til og úr oynni í gomlum døgum var bæði torførur og óregluligur. Tá ið fríhandilin kom í 1856, vórðu nógvir handlar stovnaðir kring landið, og tað var tí skjótt monnum greitt, at tað kravdist eitt betri postsamband oyggjanna millum, enn tað ið var. Tosað varð aftur og fram um, hvussu hetta skuldi gerast, men tað vóru bert orð.
Smiril I[rætta | rætta wikitekst]
So tóku Mortensens menn á Tvøroyri sær um reiggj og gjørdu sáttmála við Kochum Mekaniska Verkstad Aktiebolag í Malmø um at smíða teimum eitt dampskip til innanoyggjasigling. Tað var tí ein stórhending, tá ið Smiril við froyði frá bógnum 19. desember 1895 kom inn um Høvdan og inn eftir Trongisvágsfirði á síni fyrstu ferð úr útlondum nýkomin av bakkastokki og legði at Mortensens brúgv. Hesin fyrsti Smirilin byrjaði siglingina í januar 1896, og tað var ein kollvelting í føroyska postflutninginum, tí nú komu bæði bløð, brøv og annar postur skjótari út á bygdirnar. Eftir ferðaætlanini hevði Smiril vítt at fara í innanoyggjasiglingini - hann skuldi á hvørja bygd at kalla. Í mai mánaði 1917 seldi A/S J. Mortensens Eft. Smiril til Færøernes Amtskommune. Endaliga skeytið uppá hann fekk Amtskommunan í 1921, og varð hann nú skrásettur í Tórshavn.
Smiril II[rætta | rætta wikitekst]
Í 1931 læt Tingið nýggjan Smiril smíða í Frederikshavn, og hann kom til Føroya í 1932. Tá ið hann kom á Havnina, varð hann móttikin við bæði tónleiki og sangi, og fólk helt hann vera eitt ógvuliga vakurt skip og serstakliga innan við stórari salón, bleytum sofum og stólum. Eisini var ein lítil roykisalón og kahúttir niðriundir til ferðafólkið og á dekkinum til yvirmenninar. Eftir tátíðar krøvum var hetta eitt stásiligt ferðamannaskip, sum sigldi til tær stóru bygdirnar eftir fastari ferðaætlan, sum t.d. Vestmanna, Vágar og onkuntíð Mykines, Nólsoy, Klaksvík og bygdirnar á eystursíðuni á Eysturoy, Sandoy og Suðuroy. Tveir dagar eftir, at hann var komin, varð hann settur í sigling millum oyggjarnar, og sama dag fór gamli Smiril til Keypmannahavnar. Tað var við sorgblídni, at havnarfólk eygleiddu hann, har hann fór suður gjøgnum fjørðin út ímóti Borðuni. Hann hevði tá røkt siglingina millum oyggjarnar í yvir 35 ár.
Smyril III[rætta | rætta wikitekst]
Miðskeiðis í 1960-árunum samtykti løgtingið at byggja nýtt skip til Strandferðsluna, og 14. januar 1967 fór ein nýggjur Smyril av bakkastokki á Tórshavnar Skipasmiðju í Havn (sambært broytingum í rættskrivingarreglunum var stavihátturin nú broyttur frá Smiril til Smyril). Hann tók væl meira av fólki enn tann, ið var undan honum, og var pláss fyri 300 ferðafólkum umborð. Hann hevði so stóran motor, at siglitíðin millum Suðuroy og Tórshavn var bert 3 tímar, og hildu fólk, at hetta var eitt óført framstig. Hesin triðji Smyrilin hevði, í mun til teir báðar fyrru, dieselmotor. Hinir báðir fyrru høvdu dampmaskinu. Hesin Smyrilin var útgjørdur við øllum nútímans navigasjónstólum: radara, automatiskari stýring, o.s.fr. 10 kahúttirnar vóru við tilsamans 30 koyggjum miðskips til ferðafólk. Manningin var 14 og búði har afturi, skipari og yvirmenn frammi í erva. Á ovasta dekki var stór uppihaldssalón við kafeteria, á niðara dekki vóru kahúttirnar til ferðafólk og ein roykisalón tvørtur um alt skipið. Hann var eitt sera sjógott skip, og teir, ið førdu hann, høvdu bara gott at bera honum. Hann hevði einki hvalabak framman, so at fordekkið borðfyltist viðhvørt, tá ið hann fekk onkran sjógvin oman yvir seg, men var sum heild eitt róligt skip, ið bar seg væl í sjónum. Smyril varð settur í Suðuroyðarsiglingina og suðuroyingar vóru væl nøgdir við, at ferðin norður um fjørð nú einans tók 3 tímar og ikki sum áður 4. Sum nakað nýtt kundi hesin nýggi Smyrilin flyta nakrar fáar bilar millum oyggjarnar. Hann hivaði einar 4-5 niður í lastina, men tá máttu teir ikki vera ov stórir. Ein bilur varð settur á dekkið, hvørjumegin lastalúkuna og ein á sjálva lúkuna, men tað kravdi gott veður, um bilarnir ikki skuldu koma at liggja undir í sjóroki. Hesin bilflutningur vant so nógv upp á seg, at tú skuldi vera heppin at fáa bilin við, um tú ikki hevði biðið um pláss frammanundan.
Smyril IV[rætta | rætta wikitekst]
Tey, ið vildu hava bil við, tá ið tey ferðaðust millum Tórshavnar og Suðuroyar, gjørdust alsamt fleiri og skjótt var monnum greitt, at neyðugt var at útvega størri skip, ið kundi flyta nógv fleiri bilar og fólk á Suðuroyarleiðini. Tað bar á, at trongligt var umborð, og tá ið fólk og bátar skuldu flytast til tær ymsu stevnurnar kring landið, var hann mangan ov lítil. Tosað varð aftur og fram um hetta, og ymsar vóru meiningarnar, onkur vildi byggja skip, og onkur vildi keypa skip. Í 1975 var so 6 ára gamla ferjan Morten Mols keypt frá Molslinjen, og tað var eitt stórt og prýðiligt far afturímóti Smirlunum, ið verið høvdu frammanundan. Smyril varð beinanvegin settur í innanoyggjasiglingina (og uttanlandssigling !), og hetta var nakað heilt nýtt fyri suðuroyingar at sleppa norður til Havnar um morgunin og suður aftur um kvøldið. Nógv varð tosað um hetta skip í fyrstuni, sum t.d. um tað var egnað til sigling í okkara sjógvi ella ikki, so flatbotnað, sum tað var. Ikki skal dyljast, at illa rullaði tað í ringum líkindum og fór nakað langt viðhvørt. Men síðani stabilisatorarnir vóru settir í Smyril, er hann eitt heilt annað skip. Hann er farin mangan ringan hesi 23 árini, síðani hann kom til Føroya, og ógvuliga sjáldan hevur hann avlýst nakra ferð fyri veður. 4. Smyrilin siglir enn.
Smyril V[rætta | rætta wikitekst]
7. november 2001 varð uppskot til løgtingslóg lagt fyri tingið um at fáa nýggja suðuroyaferju. Eftir tíðarætlanini í løgtingslógaruppskotinum skuldi ferjan handast Strandfaraskipum Landsins seinast mitt í ella síðst í 2004. Skipið er seinkað nakrar ferðir av ymsum orsøkum. Men við tí, at landsstýrismaðurin Jógvan við Keldu og José Luis Álvarez, skipasmiðjustjóri á skipasmiðjusamtakinum IZAR, hava gjørt ískoytissáttmála til sáttmálan um smíðingina av Smyrli, er nýggj freist sett til 15. oktober 2005. Seinkingar kosta Strandfaraskipum dýrt, tí gamli Smyril skal haldast í sigling longri. Fleiri seinkingar merkja tí fíggjarligar revsingar til skipasmiðjúsamtakið IZAR. Eftir heimasíðuni hjá Strandfaraskipum Landsins, eitur nýggja skipið Smyril. Vanliga verður skipið nevnt Nýggi Smyril' og verandi skip nevnd Gamli Smyril. "Nýggi Smyril" er sniðgivin av kendu donsku rágevandi skibsverkfrøðinga fyritøkuni Knud E. Hansen A/S
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ "Particulars of ship stations - Smyril". International Telecommunications Union. http://www.itu.int/cgi-bin/htsh/mars/ship_detail.sh?lng=en&1755875. Heintað October 2010.
- ↑ Faktaomfartyg.se. "Faktaomfartyg.se - Smyril (2005)". http://www.faktaomfartyg.se/smyril_2005.htm. Heintað October 2010.
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- Faroestamps.fo - Smiril-Smyril (kelda, public domain)
- SSL.fo - M/F Smyril
- SSL.fo - Nýggja Suðuroyarferjan
- Portal.fo, 5.9.2005: "Ætla at nýggi Smyril skal vera liðugur um 17 dagar"
- Portal.fo, 29.9.2005: "Nýggi Smyril fingið føroyskt flagg á hekkuna"
- Tinganes.fo, 15.10.2005: Røða løgmans við móttøkuna av nýggja Smyrli
- Smyril I-V


text:
Wikipedia:Keldur
Tað ið verður skrivað á Wikipedia skal ikki verða avritað beinleiðis av síðum, ið eru undir copyright, tvs. eru vardar av lóg um upphavsrætt. Tó kann ein høvundur saktans endurgeva innihald av síðum, um tað verður umformulerað og ikki skrivað av. Ein og hvør síða á Wikipedia eigur at hava kelduávísingar. Keldurnar kunnu t.d. vera tey føroysku bløðini ella internetmiðlar ella søgubøkur o.a. Keldur skulu setast inn í    sum tú finnur undir hvørjari síðu undir "Wikikotur", trýst á kotuna, so kemur hon inn á síðuna, avrita síðani url'in ið tú vilt nýta sum keldu og set hann inn millum teknini > < og síðan gera eitt millumrúm og so skriva navnið á portalinum, t.d. in.fo, tað kann t.d. síggja soleiðis út:
Norðlýsið er eitt blað og internetportalur úr Norðoyggjum. Fyrsta blaðið kom út hin 16. apríl 1915.  [http://www.in.fo/news-detail/news/solin-skinur-a-nordlysid/ in.fo]
Síðan kemur eitt tal at standa har ið tú hevur innsett kelduna, og niðast á síðuni undir yvirskriftini Keldur kemur at standa sjálv keldan, í hesum førinum bara in.fo saman við talinum (keldunummar).
Tað ber til at siga um keldur á Wikipedia, at vit sleppa at avrita alt tilfar, sum er givið út undir GNU Free Documentation License. Vit skulu bara geva navnið á kelduni. Finnur tú spennandi tilfar, sum er givið út undir GNU FDL, so ert tú vælkomin at leggja tað afturat listanum niðanfyri.
Fyri alt annað tilfar geldur, at uttan so um tað stendur, at tilfarið kann nýtast til tað, ein hevur hug til, so skulu vit hava loyvi til at geva út tilfarið undir GNU Free Documentation License, áðrenn vit sleppa at avrita tað.
Finnur tú spennandi tilfar, sum tú meinar, Wikipedia væl kundi brúkt, men sum ikki er frítt ella givið út undir GNU FDL, send so teimum, sum standa fyri hesum tilfari, eina umbøn um at fáa loyvi at avrita tilfarið. Nógvir vevstjórar og tílíkir eru fegnir um, at onnur hava áhuga fyri tí, sum teir gera, og geva fegnir loyvi, um at tilfarið kann verða givið út á Wikipedia. Hevur tú fingið svar á eina umbøn, um tú so hevur fingið loyvi ella ikki, so skoyt hana uppí listan niðanfyri.
Innihaldsyvirlit
Dømi um Telduræv við umbøn um loyvi at avrita[rætta wikitekst]
Til høvund
Eg eri samhøvundur á Wikipedia (http://fo.wikipedia.org), hin frælsa alfrøðin. Eg havi varnast tína mynd/tína grein/o.s.fr. á URL, og eg haldi, at hon hevði hóskað væl til Wikipedia.
Vegna Wikipedia vil eg tí spyrja, um vit sleppa at brúka omanfyristandandi tilfar á Wikipedia. Fyri at vit kunna brúka tilfarið, er tað neyðugt, at tilfarið er frítt at brúka fyri øll ella verður útgivið undir GNU FDL (GNU Free Documentation License). Ynskir tú tað, so upplýsa vit teg sjálvandi sum keldu til upprunaliga tilfarið.
Fyri at síggja í staklutum um GNU FDL, so sí vinarliga greinina á Wikipedia (http://en.wikipedia.org/wiki/GNU_Free_Documentation_License). Í stuttum tryggjar GNU FDL, at øll hava rætt til at avrita og broyta tilfarið, og at alt tilfar, sum er givið út undir GNU FDL, verður verandi undir GNU FDL, eisini um tað verður broytt, víðkað ella selt.
Frammanundan takk Títt navn
Hesar síður hava vit loyvi at avrita frá[rætta wikitekst]
- Wikipedia (á enskum, skal týðast)
- Wikimedia Commons er ein felags miðalgrunnur til allar wiki-verkætlanirnar
Hesar síður hava vit loyvi at avrita frá við keldufrásøgn[rætta wikitekst]
(Tekstir givnir út undir GNU FDL hoyra til hendan bólk)
- Leksikon for det 21. århundrede (bert loyvi at avrita einstakar greinir, ikki alla alfrøðina)
- Planetmath (á enskum, skal týðast fyrst)
- folketinget.dk Loyvt er at avrita tekstir frá hesi síðu, um keldufrásøgn og tíðarfrásøgn fyri avritingina verður uppgivið. Malene 11. Jun *
Arne List 16. jun 2006 kl. 16:41 (UTC)
Hesar síður hava vit ikki loyvi at avrita frá[rætta wikitekst]
- kongehuset.dk
- faroeislands.dk ℚuackor 26. des 2005 kl. 00:43 (UTC)


text:
Fróðskaparsetur Føroya
Fróðskaparsetur Føroya er universitetið í Føroyum og varð sett á stovn tann 20. mai 1965. Endamálið hjá Fróðskaparsetri Føroya, sum er ásett í løgtingslóg, er at "inna gransking, geva frálæru á hægsta stigi og breiða út kunnleika um vísindalig úrslit og háttaløg".
Í stýrinum fyri Fróðskaparsetur Føroya sita sjey limir. Landsstýrismaðurin velur fýra teirra uttan fyri stovnin, starvsfólkini velja tveir og tey lesandi ein lim. Fyri hvønn lim verður varalimur eisini valdur. Valskeiðið er 4 ár, fyri tey lesandi er skeiðið tó 1 ár.
Á skúlanum ganga um samanlagt um 142 næmingar.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fróðskaparsetur Føroya varð stovnað í 1965 við tí latínska heitinum Academia Færoensis. Tað vóru limirnir í Føroya Fróðskaparfelag, stovnað í 1952, sum tóku stig til at fáa ein lærdan háskúla í Føroyum. Føroya Fróðskaparfelag arbeiddi miðvíst fyri einum vísindaligum umhvørvi. Av virksemi felagsins kunnu nevnast útgávan av Fróðskaparriti og eitt sera umfatandi arbeiði at savna føroyskt orðatilfar.
Við einum uppskoti frá Fróðskaparfelagnum sum grundarlagi samtykti Føroya løgting í 1965 at seta á stovn Fróðskaparsetur Føroya, við tí endamáli at inna "vísindaligt rannsóknarstarv og hægri undirvísing. Skylda læraranna er at fremja bæði". Føroyingar fingu tá ein hægri lærdómsstovn.
Fróðskaparsetrið byrjaði virksemið við einum professara, Christiani Matras, og einum skrivara, Maud Heinesen. Virksemi tey fyrstu árini fevndi um ársskeið í náttúrusøgu og í føroyskum fyri lærarar. Hetta vóru skeið, sum Fróðskaparfelagið hevði tikið stig til, og sum Fróðskaparsetrið helt fram við. Ársskeiðini fyri lærarar vórðu hildin toluliga regluliga á setrinum til tað seinast í 1980'unum varð avgjørt, at eftirútbúgving av lærarum skuldi skipast á Landsskúlafyrisitingini.
Umframt ársskeiðini skipaði setrið fyri almennum fyrilestrum um ymisk evni og kvøldskeiðum í føroyskum. Tey fyrstu árini stílaði setrið fyri eini innsavningarnevnd, ið varð sett í 1967, og hevði til uppgávu at bjarga føroyskari fólkamentan. Sum framhald av hesi nevnd varð tjóðlívsnevndin sett í 1970 til at savna tilfar um føroyskt fólkalív og føroysk fólkaminni. Hetta tilfar er í dag á goymslu á Føroyamálsdeildini. Harumframt varð sett ein nevnd í 1972 at skipa fyri innsavning av føroyskum sálmasangi og andaligum vísusongi.
Útbúgvingar[rætta | rætta wikitekst]
Verulig akademisk útbúgving byrjaði í 1970 við heimspeki og skeiði til ”filosofikum”. Tann akademiski próvlesturin byrjaði við eini náttúruvísindaligari-heimspekiligari støðisútbúgving í 1972. Síðani 1981 hevur verið undirvíst regluliga í stødd-/alisfrøði og lív-/evnafrøði, og frá 1987 eisini til BS í ymsum greinum.
Á Føroyamálsdeildini varð farið undir próvlestur í 1974. Fyrsta árið bert sum eitt ára lestur, men síðani 1976 sum 2 ára lestur til exam.art. Eisini her varð farið undir víðari lestur í 1987, til cand.phil. Í 1976 varð farið undir eina 2 ára útbúgving í gudfrøði. Tey fyrstu árini vóru royndarár, men í 1978 varð avgjørt at seta Gudfrøðideildina á stovn. Avtala varð gjørd við universitet í Íslandi og í Danmark um, at studentarnir kundu gera lesnaðin lidnan har. Gudfrøði og søguvísindi vórðu løgd saman til eina deild, og í 1987 varð farið undir at undirvísa í søguvísindum, fyrst til exam.art, síðani til BA og cand.phil. Av ymsum grundum steðgaði undirvísingin í guðfrøði í 1988.
Í tíðarskeiðnum 1993-1995 varð skipað fyri ársnámum í ávíkavist samfelagsvísindum og búskapi, handli og máli. Hesin lestur steðgaði í kreppuárunum, men í 2000 vóru studentar aftur tiknir inn til ársnám. Seinni bleiv hetta til eina BSSc í stjórnmálafrøði. Frá 1999 hevur Náttúruvísindadeildin við dyggum stuðli frá oljufeløgum kunnað bjóðað út útbúgving í kolvetnisverkfrøði. Fyrstu studentarnir fingu prógv í kolvetnisverkfrøði á vári 2002.
Á heysti 2002 byrjaði nýtt útbúgvingartiltak, kallað opið setur, við útbúgving í KT-frøði. Talan er um parttíðarlestur, sum kann samskipast við arbeiði innan KT-vinnuna. Fyrstu 11 studentarnir fingu BS-prógv í KT-frøði í februar 2005. Í 2003 kom nýggj útbúgvingarkunngerð fyri allar útbúgvingarnar á Fróðskaparsetrinum, har allar útbúgvingar vóru skipaðar eftir Bologna leistinum við bachelor, master og Ph.D., vanliga umrøtt 3+2+3 skipanin. Allar deildir Setursins skipaðu sínar útbúgvingar eftir hesum leisti frá lestrarárninum 2004-2005.


text:
Dópur
Í kristna dópinum ímyndar vatnið, at sálin í tí, sum trýr, verður reinsað. Orðið dópur er úr fornsaksiska orðinum dopi, sum merkir at dyppa niður. Upprunaliga er tað ikki ein kristin siður at dyppa barnið í vatn, tá ið tað fær navn, men ein norrøn forkristilig siðvenja, sum er knýtt at Óðinstrúnni. Áðrenn trúbótina var vanligt at dyppa barnið heilt undir í vatni. Í dag er vanligt at lata vatn í høvdið á barninum. Aðrar trúarrørslur til dømis Brøðrasamkoman hevur ikki barnadóp, men vaksnamannadóp.


text:
Sebra
Sebra (frøðiheiti - Equus zebra) er slag av hvít- og svartrondutum afrikonskum villrossi. Einasta ronduta dýrið í rossaættini er sebran. Hóast allar sebrur líkjast, so hevur hvør sebra serstaka svarthvíta litseting. Eins og rossini ganga sebrur í flokkum, men ungu sebragreðingarnir eru stakir, til teir eru fullvaksnir. Fullvaksnir berjast teir um ryssuflotarnar. Tá ið sebra rennur undan ránsdýrum, til dømis leyvu, rennur hon einar 65 km um tíman. Sebrur ganga vanliga millum gnýur, so flokkurin verður størri. Eingin veit, hví sebrur hava rípur, men tað er kanska fyri at ørkymla ránsdýrini ella kanska fyri hitastillingina. Hvør einstøk sebra hevur sítt eyðkenda rípumynstur.
Sebra heldur til á stóru grasfløtunum í Afrika, savannuni.


text:
1984
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 25. mai - Føroya Ungdómsráð (FUR) verður sett á stovn.
- 1. september - Sjónvarp Føroya verður alment tikið í brúk.
- 8. november - Løgtingsval
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
- 1. august - Føroyar-Ísland 0-0 í Tórshavn
- 5. august - Føroyar-Grønland 1-0 í Klaksvík (1-0 Vilmund Michelsen)
- 7. august - Føroyar-Grønland 4-2 í Tórshavn
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 23. januar - Arjen Robben, niðulendskur fótbóltsleikari
- 22. november - Scarlett Johansson, amerikonsk sjónleikarinna
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 31. oktober - Indira Gandhi, indiskur forsætisráðharri (f. 1917)
- 20. november - Kristian Djurhuus, fyrrverandi løgmaður í Føroyum. (f. 1895)


text:
Óðinshani
Óðinshani (frøðiheiti - Turdus iliacus). Um várið, tá ið sólin hækkast á himli, so dagarnir leingjast, og veðrið verður lýggjari, tá koma nógvir fuglar heim aftur, sum flýddu burtur undan tí kalda vetri. Ein teirra er óðinshanin. Eftir mariumessu síggja vit hann í bønum, eyðkendur av einum stórum reyðum liti á síðuni niðan fyri veingin, og av einari bleikgulari striku yvir eyganum. Bringan er gullig, tætt sett við stórum morlittum blettum; búkurin er hvítur og hevur færri blettir; annars er hann mest brúnur. Til støddar er hann nakað sum stari og hevur longri vel. Fyrst síggjast teir einstakir ella fáir saman, seinni í flokkum so stórir sum staraflokkar. Helst eru teir á nýtaðaðum svørði, tí har er mest av ormi, sum teir liva av hesa ársins tíð. Raka teir við ein stóran urtagarð við trøum í, tá verða teir fegnir, tí óðinshanin er skógarfuglur og føðir seg um summarið av berum og fræ. Er veðrið gott, so láta og syngja teir, og vakurt er mál teirra; men er flokkurin stórur, og allir royna, hvør harðast kann syngja, verður tað sovorðin gangur, at oyrur okkara illa tola tað. Nógv fagrari ljóðar songur teirra ta tíðina, tá ið teir setast í búgv og hava ungar. Men tað hoyra vit einki til; um halvarðsøku leitar hann hiðani og norður til Íslands. Har reiðrast hann í skógum og frøir fólkið við songi sínum. Nú ið teir niðursettu skógirnir við Havnina og í Hoydølum eru uppvaksnir, hava nakrir fáir átt har. Eggini eru grøn við brúnum blettum. Um heystið koma teir aftur. Men tá steðga teir lítið her; flestallir halda leiðina fram til Suðurevropa.


text:
Filipstad
Filipstad er ein býur í Filipstads kommunu í Svøríki. Fólkatalið var 6 022 í 2010[1], í Føroyum verður ein býur á hesi stødd nevndur býur, men í Svøríki gongur markið vanliga við 10 000 fólk, áðrenn ein býur kann kallast býur (stad). Av søguligum ávum verður Filipstad tó nevndur býur í Svøríki.
Býurin liggur í eystara Värmlandi og er fyrisitingarligur miðdepil í Filipstads kommunu í Värmlands län. Býurin liggur í einum dali millum vøtnini Lersjön og Daglösen. Millum hesi bæði vøtnini rennur áin Skillerälven, sum rennur gjøgnum miðbýin í Filipstad.
Filipstad fekk síni býarrættindi hin 6. apríl 1611 og er eftir Karlstad og Kristinehamn triðelsti býur í Värmlandi. Býurin er uppkallaður eftir Karl Filip, sum var sonur Karl 9. av Svøríki og beiggi Gustav 2. Adolf av Svøríki. Líka síðan 1300-talið er tað siðvenja innan jarn- og námsvinnu, sum eisini er orsøkin til at økið bleiv bygt. Í økinum var stórt náttúruríkidømi, og tá námsvinnan var í hæddini fyrst í 1700-talinum, øktist fólkatalið í Filipstad munandi. Í 1694 misti Filipstad síni býarrættindi eftir ein brand, og ikki fyrr enn í 1835 fekk býurin aftur hesi framíhjárættindini. Eftir tað vaks býurin støðugt, eitt nú orsakað av at fleiri fyritøkur og stovnar komu til býin. Filipstads Bergsskola, sum er til enn í dag, er ein av hesum stovnum.


text:
Evvia
Evvia (grikskt: EύBoιa, Euvoia, forngrikskt: EὔBoιa, Eúboia) er næststørsta oyggin í Grikkalandi í vídd og eftir fólkatalið, næst eftir Kreta. Tað smala Euripus-sundið skilur oynna frá Viotia á grikska meginlandinum. Oyggin er long og smøl og líkist einum sjóhesti, sæð úr erva. Hon er 150 km long og í breiddini er hon millum seks og 50 km. Oyggin strekkir seg úr útnyrðingi móti landsynningi og hevur ein fjallarygg, sum byrjar á meginlandinum í Tessalia, gongur gjøgnum alla Evvia og víðari til oyggjarnar Andros, Tinos og Mykonos. Hægstu fjøllini á Evvia eru: Dirfys (1.745 m), Pyxaria (1.341 m) í ein landnyrðing og Okhi (1.394).
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fornøld[rætta | rætta wikitekst]
Søgan hjá Evvia snýr seg í høvuðsheitum um søguna hjá teimum báðum býunum Khalkis (Khalkida á nýgrikskum) og Eretria. Báðir býir vóru jóniskar niðursetubýir frá Attika. At hesir býir høvdu stóran týdning kann eisini síggjast útfrá tí, at frá Khalkis og Eretria vóru fleiri koloniir stovnaðar í Magna Graecia og á Sisilia, eitt nú Kumae, Rhegium og Naxos, og á strondini á Makedonia. Við hesum lótu attikarnir upp nýggjar handilsrutur fyri Grikkaland og víðkaðu um økið til tað vesturlendsku sivilisatiónina. At Evvia hevur havt stóra makt í hesum tíðarskeiði kann eitt síggjast við tað at tey evviansku vekteindirnar og mátini vóru brúkt í Athen heilt fram í tíðina til Solon, og í teimum jóniske býunum yvirhøvur. Khalkis og Eretrea síggja út til at hava verið líka sterkir og vóru eisini kappingarneytar. Ein tann fyrsti sjóbardagin, ið fór fram í grikskari søgu var ímillum hesir báðir býirnar.
Í 490 á.Kr. bliv Eretria næsten lagt í oyði og íbygvarnir vóru fluttir til Persia. Býurin varð bygdur upp aftur eftir stríðið við Marathon tætt við har ið upprunaligi býurin lá, men býurin fekk aldrig sína sterku støðu aftur, sum hann hevði havt fyrr. Eftir hetta var Khalkis tann sterkasti av teimum báðum, men Athen var nú við at fáa størri vald. Í 506 á.Kr. tapti Khalkis ein bardaga móti Athen, sum sendi 4000 attiskir niðursetumenn til oynna og sá út til at fáa valdið á oynni.
Miðøld[rætta | rætta wikitekst]
Í 1157 vóru allir býir og bygdir, sum lógu við strendurnar á Evvia, lagdir í oyði av herdeildum av Sisilia.[1]
Tað Ottoman–Venetiska Stríð (1463–79) førdi til, at Evvia hin 12. juli 1470 og heilt framm til grikska frælsisstríðið frá 1821 til 1830 var undir Osmanniskum stýri, ossmannarir nevndu oynna Eğriboz ella Ağriboz, sum er avleitt av Euripus (sundið millum oynna og meginlandið). Í 1830 gjørdist Evvia partur at tí nýggja grikska kongaríkinum.
Ferðasamband[rætta | rætta wikitekst]
Evvia er bundin saman við meginlandið við tveimum brúgvum. Tann eina er Khalkida brúgvin, ið leiðir ferðsluna frá Khalkida á Evvia til Tive (Theben) á meginlandinum. Hin brúgivn fer framvið Khalkis, men vegurin til brúnna byrjar í Athen. Allar brúgvar á Evvia eru hongibrúgvar.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Norwich, John Julius. Byzantium: The Decline and Fall (New York: Alfred A. Knopf, 1996) p. 116
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Almenna heimasíðan hjá Evvia (á grikskum)
- Myndir av Evvia á Flickr


text:
Gráhávur
Gráhávur (í slættuhávaættin) (frøðiheiti - Galeorhinus galeus; da.: Gråhaj, en.: Tope shark ella School shark, fr.: Requin hâ – Milandre, ís.: Gráháfur, no.: Gråhai, tý.: Hundshai). Gráhávur verður upp í 2 metrar, men vanliga ikki størri enn 150 cm. Hann er uppsjóvar- og botnfiskur, úr vatnskorpuni niður á 50 metra dýpi. Gráhávur er myrkagráur á bakinum, ljósari um síðurnar og næstan hvítur undir búkinum. Hann kann eisini vera stálgráur ella brúnur-ljósabrúnur á bakinum.
Hann er mjáur og smidligur hávur við longum spískum høvdi, ið er umleið 20 % av heildarlongdini. Gráhávur hevur tvær ryggfjaðrar, báðar tríhyrntar. Tann fremra er væl størri enn aftara. Fremri endi hennara er uppi yvir innara horni á uggafjøðurini. Aftara ryggfjøðurin og gotfjøðurin eru eins stórar. Uggafjaðrarnar eru stórar og tríkantaðar. Gráhávur hevur fimm smá táknaop, og andahol aftan fyri eygað og tríkantaðar "hávatenn", sum eru eins í báðum kjaftum. Hann hevur eygnalok. Stórt skarð er inn í stertin, og sterturin er nakað upprendur. Lítið sæst til strikuna. Hann er smidliga vaksin, hevur gotfjøður og andahol og hevur ikki "kjøl" á síðunum á klingruni. Hjá føroyingum hevur hann ikki vinnuligan týdning.
Útbreiðsla - Undir Føroyum er hann skrásettur eina ferð. Hann er fingin suður av Munkagrunninum mitt í 1980-árunum. Er annars frá Tróndheimsleiðini og suðurlandinum í Íslandi til Asoroyggjarnar. Í Indiahavinum við Suðurafrika. Í Miðjarðarhavinum, vestarumegin í Suðuratlantshavinum og í Kyrrahavinum.


text:
Florida
Florida er ein lutstatur í Sameindu Statunum við 19,893,297 íbúgvar (2015). Høvuðsstaðurin er Tallahassee. Størsti býur er Jacksonville, síðan er tað Miami. Í norðri hevur Florida mark við Georgia og Alabama. Í eystri er Atlantshavið og í vestri Meksikoflógva. Eyknevni hansara er Sólskinstaturin (enskt: The Sunshine State).
Á einum nesi har, sum nú nevnist Cape Canaveral (fyrr Cape Cape Kennedy), er tann gitna rakettstøðin, sum rúmdarfør verða skotin upp frá. Hátøkniliga eru fá lond fremri enn Florida, serliga í rúmdarkanningum. Florida Keys er eitt væl dámt strandarøki á suðurendanum á Florida.
Innihaldsyvirlit
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Florida er ein fløta, øll sum hon er. Har er ovurheitt. Í støðum eru stórar mýrar, sum kunnu vera avvaksnar við tættum skógi. Av tí at so stórur munur er á veðurlagnum norðuri í USA og í Florida, kemur nógv fólk norðaneftir hagar at ferðast um veturin. Tey halda tá til úti við strondina og stuttleika sær við at svimja í tí flógva sjónum. Suðuri á Florida út móti Atlantshavi er sandstrond, og heitt og turt er veðurlagið; har er tí eitt útvalt baðipláss, og tað nógva frítíðarfólkið, sum leitar hagar, hevur gjørt, at býurin Miami er ógvuliga skjótt vaksin hesi seinastu árini.
Veðurlag[rætta | rætta wikitekst]
Í Florida er vanliga heitt alt árið. Tó kann tað henda seg, at kaldur vindur er norðaneftir í stutt tíðarbil. Tað er ikki gott fyri tey nógvu appilsintrøini, sum har eru. Har er alla tíðina sera slavið og heitt, og hitin er á leið tann sama alt árið. Har er tropiskt regnskógarveðurlag, og tann nátúrligi gróðurin er tropiskur regnskógur. Men nógvastaðni er regnskógurin høgdur, og jørðin er velt ella nýtt sum beitilendi. Norðast í Florida er heitt-temprað veðurlag, har leyvtrø vaksa. Her vóru áður stórir leyvskógir, men nú á døgum eru í staðin veldiga stórir akrar. Sunnast í Florida er landslagið heilt øðrvísi. Í Karibiahavi úti fyri suðurstrondini eru nógvar vakrar, pálmavaksnar oyggjar. Til dømis koma milliónir av fólki úr øllum heimi at vitja baðistrendurnar í Florida Keys.
Mýrlendi[rætta | rætta wikitekst]
Stívur fimtingur av Florida er mýrlendi. Her er tjóðargarðurin Everglades, har mong sjáldsom dýr halda til, til dømis floridapantarin og manatein, sum er eitt sjóneytaslag. Amerikanski alligatorurin livir eisini í mýrunum í Florida. Hann kann gerast upp ímóti 3,6 m langur. Í Florida er tað ólógligt at ala aligatorar í sínum egna heimi.
Meginparturin av Everglades er í vanda fyri at hvørva, tí at mýrarnar verða skornar upp og veittar at nýta til byggilendi og landbúnaðarjørð. Í 1994 játtaðu myndugleikarnir í Florida at bjarga mýrunum, ið eftir eru, og at gera aðrar mýrar.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Ferðavinna[rætta | rætta wikitekst]
Ferðafólkavinnan hevur stóran týdning í Florida. Fort Lauderdale, Orlando, Miami, Florida Keys, Daytona Beach, Panama City og Pensacola eru viðgitnir ferðafólkastaðir [3].
Landbúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Fyrr búði mesta fólkið á bygd og livdi av landbúnaði, men so hvørt ídnaðurin hevur ment seg, eru alt fleiri og fleiri fólk flutt til býirnar at búgva. Fruktir sum appilsinir, sitrónir og aðrar fruktir vaksa væl í Florida. Ymiskt veðurlag og ymiskt jørðildi í Florida gera, at har er sera fjølbroyttur landbúnaður. Nógv sløg av grøði verða velt. Í Florida eru sitrusfruktir ein týðandi grøði.
Ídnaður[rætta | rætta wikitekst]
Sum fremsta ídnaðarland í heiminum hevur USA sjálvandi nógvan ymiskan ídnað. Millum teir týdningarmestu eru flogídnaður, heilivágsídnaður og KT-ídnaður. Ein hópur av fyritøkunum í USA eru ógvuliga stórar, og virksemið hjá teimum fevnir um nógv lond. Leingi var tað soleiðis, at meginparturin av framleiðslu ídnaðinum, t.d. bilídnaðurin í Detroit, var miðsavnaður í landnyrðingspartinum í USA. Hetta økið varð nevnt rustbeltið. Talan var um økið rundan um teir stóru býirnar New York City, Boston, Philadelphia, Baltimore, Chicago, Cleveland, Cincinnati, Indianapolis og Detroit. Hetta er nær við tey stóru kolanámini í Appalachiafjøllunum, og góðir møguleikar fyri samskifti og flutningi vóru eisini ein orsøk til, at so nógvur ídnaður varð bygdur júst har. Nú er ein stórur partur av framleiðsluídnaðinum fluttur vestureftir til Kalifornia ella suðureftir til Florida, til tað sonevnda sólbeltið, sum er statir har tað er heitt og nógv sólskin. Har vaksa býir sum Jacksonville, Miami, Tampa, Orlando, Tallahassee og Fort Lauderdale.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Hjúnabond millum samkynd eru ikki galdandi í Florida.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://tbo.com/news/florida/miami-sees-4-million-cruise-passengers-20131221/
- ↑ http://tbo.com/news/florida/miami-sees-4-million-cruise-passengers-20131221/
- ↑ http://wikitravel.org/en/Florida
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
Ferðafólk sóla sær á strondini á oynni Key West.
-
Sandur á Bahia Hondum í Florida Keys.
-
-


text:
Nepal
Nepal er eitt lýðveldi í Asia. Høvuðsstaður er Kathmandu. Fólkatalið er umleið 26,5 milliónir. Nepal liggur millum Kina í norði og India í suðri. Tíggju av sekstan av heimsins hægstu fjøllum liggja har norðuri í Nepal, av teimum er eisini Mount Everest, ið er heimsins hægsta fjall og liggur á markinum millum Nepal og Kina. Lítla landið Nepal er ógvuliga avbyrgt land í syðra parti í Himaleiafjøllum. Flestu fólk eru hinduar, men hjá mongum fólkum er átrúnaðurin blandingur av hinduismu og buddismu. Til 1991 var kongur einaveldugur, men eftir harðan politiskan ófrið, varð skipanin broytt til parlamentariskt kongsveldi, og fólkið slapp at velja stýrið sítt, og nú styrir fólkavald stjórn landinum. Í 2006 varð kongurin koyrdur frá, og landið varð stovnað sum lýðveldi. Hægstu fjøll í heiminum - harímillum Mount Everest - eru í Nepal, og tí er landið væl umtókt ferðamál hjá fjallaklívarum og fólki, sum dámar at ganga í fjøllunum.
Kathmandu er høvuðsstaður í Nepal og størsti býur. Í gamla býarpartinum eru nógvar trongar gøtur og mong torg við gomlum templum og minnisvarðum. Í einum templi býr livandi gudinnan Kumari Devi, ein smágenta, sum kosin er at umboða hindugudinnuna Parvati. Gentan er í templinum, til hon kemur í kynsbúningaraldurin, tá verður ein onnur vald. Í Nepal eru mong fólkasløg. Sherparnir í eystara parti í hálendinum eru óføra djarvir fjallaklívarar. Gurkharnir miðskeiðis í landinum eru heimsgitnir fyri dirvi og evni síni sum hermenn og manna serdeildir bæði í indiska og bretska herinum. Newrarnir í Kathmandudali eru kendir fyri træskurðarlist sína, sum prýðir mong tempul og hús í Nepal. Meiri enn helvtin av fólkinum í Nepal er nepalar, ið eru ættaðir úr India. Um 90 % av fólkinum í Nepal arbeiðir í landbúnaðinum. Mong dyrka rís og aðra grøði í vælgjørdu bríkunum, sum eru laðaðar langt niðan í brøttu líðirnar. Soleiðis ber til at velta í lendi, sum annars hevði verið óhugsandi sum dyrkilendi. Sum aðrastaðni her um leiðir hevur monsunregnið alt at siga fyri gróðurin.


text:
Rigsombudsmanden
Ríkisumboðsmaðurin í Føroyum
Vælkomin til heimasíðuna hjá Ríkisumboðnum í Føroyum
Avgreiðslan er opin: Mánadag-fríggjadag kl. 10.00-15.00
Telefonirnar svara: Mánadag-fríggjadag kl. 10.00-12.00 og kl. 12.30-14.00.
Skrivstovan hjá Ríkisumboðnum er stongd 1. mikudag í hvørjum mánað, Flaggdagin (25. april), Grundlógardagin (5. juni) og millum jóla og nýggjárs.
* * * * *
Tað verður í løtuni arbeitt við at dagføra føroyska partin av heimasíðuni.
Víst verður til danska partin av heimasíðuni.
Info


text:
Tíðindi 24.11.2015 KvinnaAstri Andreassen gjørt kærleikskúluna 2015
Kærleikskúlan 2015, sum Dugni framleiðir, varð avdúkað í Listaskálanum í dag. Tað er Astri Luihn, listakvinna, sum hevur gjørt kúluna í ár, við hjálp frá Guðrið Syderbø, grafika...
Tiltøk 24.11.2015 KvinnaEin vika til stóra gávukalendaran á kvinna.fo
Dagsins ráð: tú burdi sett kvinna.fo til tína startsíðu, nú tað bara er ein vika eftir til desember. 1. til 23. desember fara vit nevniliga at hava tann stóra gávukalendaran á kvi...
Tíðindaskriv 23.11.2015 KvinnaHevur tú góðan smakksans?
Granskarasetrið iNOVA søkir eftir fólki at vera við í smakkidómsnevnd í nýggju sansaligu starvsstovuni. luttakararnir skulu kunna meta um útsjónd, lukt, konsistens og smakk av ymis...
Tíðindaskriv 23.11.2015 KvinnaFleiri sýningar av Kardamummubýnum
Góð tíðindi til øll tey, sum enn ikki hava fingið atgongumerki til Fólk og Dólgar í Kardamummubýnum. Upprunaliga søgdu tey, at tey ikki fóru at hava framførslur eftir jól, men gra...


text:
Vælkomin til Faroe Marine Products
Faroe Marine Products er eitt føroyskt virki, ið turkar fiskahøvd og ryggir til matna. Tað mesta er av toski, hýsu og upsa, men harafturat verða høvd og ryggir av longu og brosmu eisini turkað. Virkið turkar eisini flaktan upsa og upsakotelettir til matna.
Faroe Marine Products byrjaði sítt virksemi í 2001 við teirra víðsjón at gagnnýta størri part av fiskinum til matna. Restin varð antin koyrt burtur ella brúkt til djóraføði. Virkið fær sína rávøru frá øllum fiskavirkjum í Føroyum, sum harvið fáa eina munandi virðisøking burturúr.
Faroe Marine Products varð upprunaliga bygt til at taka ímóti 6.000 tonsum av rávøru um árið. Virkið er javnt og samt útbygt, so tað nú kann taka ímóti 15.000 tonsum av rávøru um árið. í 2005 framleiddi Faroe Marine Products umleið 11.5000 tons av høvdum og ryggjum. Siga vit, at rávøran annars fór til djóraføði ella burturkast, er vøran virðisøkt fýra ferðir við at verða turkað og send á afrikanska marknaðin.
Høvdavirkið, sum tað verður nevnt í vanligari talu, varð útnevnt Ársins virki á árliga føroyska vinnudegnum í 2005.
Faroe Marine Products er eitt føroyskt virki, ið turkar fiskaúrdráttir til matna. Vit útflyta meginpartin av vøruni, men turka eisini fisk til heimliga marknaðin.
- Dómsnevndin heldur, at tað, sum Høvdavirkið ger, snýr seg um týðandi undangongu innan føroyska fiskavirking, var millum annað sagt á vinnudegnum, tá vinnarin varð avdúkaður.
Latest news
Latest blog posts
Business news
PITTSBURGH/CHICAGO (Reuters) - Retailers across the United States offered early Black Friday discounts to lure bargai...Thursday, November 26, 2015
SEOUL (Reuters) - South Korea's LG Display said it will invest more than 10 trillion won ($8.71 billion) to build a l...Thursday, November 26, 2015
SEOUL (Reuters) - South Korea's LG Display said it will build a new plant to make panels using organic light-emitting...Thursday, November 26, 2015
FRANKFURT (Reuters) - Germany's highest court said Internet service providers could be made responsible for blocking ...Thursday, November 26, 2015
BANGKOK (Reuters) - Thailand's prime minister said on Thursday that $2.26 billion raised from a 4G mobile license auc...Wednesday, November 25, 2015


text:
Krossnev
Krossnev (frøðiheiti - Loxia curvirostra) livir mest í grannaskógum, og um veturin føðir hann seg mest av grannafræ, um summarið etur hann eisini ormar. Tað er spakur fuglur, men hagfastur er hann ikki, og á sumri ger hann stór rensl út í onnur lond — eisini higar til okkara. Til støddar er han nakað sum grátítlingur, men tjúkkari. Nevið er stutt og fórtligt; bæði yvirnevið og undirnevið hava stóran krók, sum skarast um hvønn annan — harav hava teir navnið. Veingir og vel eru morlitt, men annars er liturin sera ójavnur. Bøgan er grøn omaná, gulgrá í neðra. Ungarnir eru grásprøklutir við gulligum baki. Steggjarnir eru fyrst gulir, men teir rodna, alt sum teir eldast, og verða til endan fagurt reyðir. Tað, ið higar kemur, er mest ungfuglur, alreyður steggi er sera sjaldsamur at síggja. Summi árini koma teir í flokkum. Á sumri 1927 var meingi av teimum um allar Føroyar. Her eru eingir grannakonglar at høgga í, so ótu teir hømiliufræ í staðin. Tá ið leið út í august, rýmdu teir.[1]
Slag[rætta | rætta wikitekst]
- Loxia pytyopsittacus (Stórt krossnev)
- Loxia leucoptera (Vongblikut krossnev)
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Heilsustovnur Náttúrulæknafelags Íslands (NLFÍ)
Kunningarfundur verður í Miðlahúsinum í Vágsbotni, týsdagin 22. oktober kl. 20.00.
Heilsustovnur NLFÍ í Hveragerði (40 km úr Reykjavík) bjóðar framúr góðar viðgerðir innan heilsu, í styttri ella longri tíðarskeið, fyri øll sum vilja njóta lívið í heilsugóðum umhvørvi. Har eru góðar umstøður, róligt umhvørvi og tætt samband við náttúruna. Fjølbroyttar viðgerðir eru í boði og áhugaverd støð at síggja í nærumhvørvinum.
Uppihald á heilsustovninum bjóðar tær ein møguleika at læra nýggjar og skilagóðar leiðir innan rørslu, matvenjur (kost) og svøvn.
Á fundinum verður kunnað um tilboð og tænastur á Heilsustovninum og øll eru hjartaliga vælkomin.
Sí meira á www.hnlfi.is


text:
Kenja
Lýðveldið Kenja (enskt: Republic of Kenya, swahili: Jamhuri ya Kenya) er eitt land í Eysturafrika. Kenja hevur mark við Tansania í suðri, Somalia í eystri, Etiopia í norðri og í vestri við Uganda og Sudan. Høvuðsstaðurin í Kenja er Nairobi. Nairobi er eisini størsti býur og hevur uml. 2,94 millionar íbúgvar. Mombasa er á eysturstrondini og er næststørsti býur. Mombasa er størsti havnabýur í landinum, og frá hesum býnum liggur ein jarnbreyt sum gongur til høvuðsstaðin Nairobi og víðari inn í grannalandið Uganda. Almennu málini eru tvey í tali, enskt og swahili. Fólkatalið í landinum er 37,9 millionar. Arbeiðsloysið í januar 2009 var 40 prosent.
Síðan Kenja loysti frá Stóra Bretlandi í 1963, hava viðurskiftini í landinum verið rættiliga støðug og politiska stýrið mest sum fólkaræðiligt. Landið er eitt av ríkastu londum í Afrika. Revsifrælsi fyri løgregluharðskap er ein stórur trupulleiki.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Um 1905 høvdu bretar lagt alt Kenja undir seg. Hvít niðursetufólk úr Stóra Bretlandi og Suðuramerika fingu nógv dyrki- og graslendi í fruktagóða hálendinum, har Masai-, Nandi- og Kikuyufólkið helt til. Niðursetufólkið fekk skjótt stóra ávirkan á bretsku hjálandafyrisitingina. Um somu tíð búsettu mangir indarar seg í Kenja og fóru at fáast við handilsvinnu. Teir vórðu misnøgdir við, at tey hvítu sluppu at leggja ta bestu jørðina undir seg og fingu so stóra politiskan ávirkan. Bretska stjórnin varð hvørki sinnað at lata niðursetufólkið ella indarar fáa ov stórt vald, og í 1923 kunngjørdi hjálandaráðharrin, at krøv og áhugamál upprunafólksins áttu at verða tikin fram um alt annað. Men stjórnin gjørdi einki við ætlanina um at seta tiltøk í verk, sum kundu bøta um viðurskiftini og skapa framburð hjá afrikanarum, og hvíta niðursetufólkið setti seg harðliga upp ímóti øllum broytingum í jarðarbýtinum.
Fyrst í hesari øldini mistu neytahaldarar av Masaifólkinum, ið er flakkfólk, stórar víddir, tí at hvíta niðursetufólkið legði lendið undir seg til landbúnað. Mangir masaiar lótu seg ikki ávirka av mentan teirra hvítu og liva enn, sum forfedrarnir gjørdu.
Yvirgangur[rætta | rætta wikitekst]
2. apríl 2015 tóku fimm limir í muslimska yvirgangsfelagsskapinum al-Shabab seg inn í ein skúla í Kenja, har tey fleiri fólk til gísla. Álopið á lærda háskúlan í Garissa, nærhendis markið til Somalia, kostaði 147 mannalív og 79 vórðu særd. Somaliska mótmælisrørslan, al-Shabaab, ið hevur samband við Al-Qaeda, hevur tikið ábyrgd fyri gíslatøkuni. Sambært yvirgangsfelagsskapinum, ið hevur tosað við BBC, so leyslata tey muslimar, men drepa tey kristnu í skúlanum. Ein næmingur í skúlanum fortelur fyri BBC hvat hendi, tá yvirgangsmenninir tóku seg inn í skúlan, og byrjaðu at spyrja fólk, um tey vóru kristin ella muslimar: "Um tú vart kristin, so varð tú skotin á staðnum. Hvørja ferð eg hoyrdi eitt skot, væntaði eg, at eg fór at doyggja", segði Wetangula við BBC.[2] Wetangula varð bjargaður, tá trygdarfólk komu inn gjøgnum eitt vindeyga og hjálptu honum og øðrum næmingum til rýmingar. Fólk, sum sluppu við lívinum hava greitt frá, hvussu vápnaðu menninir háðaðu offrini, áðrenn tey vórðu dripin. Eitt nú vóru lesandi noydd at ringja heim til foreldrini fyri at biðja tey um at kenjanskir hermenn fóru úr Somalia. Síðan vórðu tey skotin. Fleiri yvirlivdu við at lata sum um tey vóru deyð, meðan vápnaðu menninir gingu runt á skúlanum og leitaðu eftir fólki at drepa. Hersetingin av skúlanum vardi allan dagin og endaði við at teir fýra gerningsmenninir drupu seg sjálvar við at útloysa sjálvmorðsbumbuvestarnar, teir vóru í.
Tað var eisini al-Shabaab, sum í september í 2013 leyp á Westgate-innkeypsskálan í kenjanska høvuðsstaðnum Nairobi og drap 67 fólk.[3] Westgate-keypsskálin er sera vælumtóktur millum útlendingar í Nairobi. Máld í mannalívum er blóðbaðið á universitetinum í Garissa tað ógvusligasta, sum hevur verið í Kenja síðan 1998, tá Al-Qaeda bumbaði amerikansku sendistovuna. Tá lótu 213 fólk lív orsaka av eini sterkari bumbu, sum var fjald í einum lastbili.[4]
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Meginparturin av fólkinum livir av jarðarbrúki og dýrahaldi til egna nýtslu. Fáastaðni í heiminum fjølgast fólkið so skjótt sum í Kenja, fólkavøksturin elvir til fátækradømi, stríð um rættindi til jørðina og ósemju ímillum fólkasløgini. Fleiri staðni í landinum verður boðað frá etniskum harðskapi.
Mong fólkasløg búgva í Kenja. Eitt av hesum fólkasløgum, kikuyufólkið, býr uppi í hálendinum undir Kenjafjalli. Gudur teirra, Ngai, verður hildin at hava bústað á fjallinum, og tí byggja teir altíð húsini soleiðis, at dyrnar venda ímóti fjallinum. Sum tveir triðingar av teimum 70 ættarbólkunum í landinum talar kikuyufólkið bantu. Ásiatar, arábar og evropearar - um enn fáir - búgva eisini í Kenja.
Pápin hjá Barack Obama er føddur í býnum Alego-Kogello í Kenja, men Obama hevur ongantíð búð í Kenja. Hann hevur tó vitjað landið tríggjar ferðir. Omma Obama, 87 ára gamla Sarah Onyango Obama, býr framvegis í Alego-Kogello í Vesturkenja.
Næstan allir kenjanar eru kristnar (78 prosent av fólkinum).
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Rennararnir á leiðini við Stóra Rivudal í Kenja eru av allar bestu langrennarum í heiminum. Í 3.000 metra forðarenning hava teir vunnið olympiskt gull fimm ferðir í sjey leikum. At teir eru so trystir at renna, kann vera av tí, at teir búgva í hálendi, og at teir frá barnsbeini renna langan veg í skúla og heim aftur. Kenjanski stórrennarin Móses Kiptanui (føddur 1. oktober 1970) hevur sett heimsmet á 3.000 metra teininum í renning og á 3.000 metra teininum í forðarenning.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Mesta landslagið í hesum parti í Afrika er slættar grasfløtur, nevndar savanna. Dýralívið á savannuni er tiltikið, og á hvørjum ári koma mong ferðafólk úr øllum heiminum at síggja tað. Hetta er vorðin týðandi vinna. Te og kaffi eru eisini vorðin góð inntøka. Námsvinna og smáir bóndagarðar hava altíð havt stóran týdning, og aðrar vinnur taka seg upp nú.
Tá ið Kenja var bretskt hjáland, var stórur dentur lagdur á at dyrka grøði til útflutning; hetta varð gjørt á stórum gørðum, og gott vegakervið við vegum og jarnbreytum varð lagt. Kenja er eitt av ríkastu londunum í Afrika. Nógv kaffi og te verða útflutt, og sjáldsomu dýrini í stóru tjóðargørðunum draga mong ferðafólk til landið.
Týdningarmesti útflutningur í Kenja er landbúnaðarvørur, men nógvastaðni er ov turt at dyrka jørðina. Í hálendinum - har meiri avfall er - verða dyrkað te, kaffi, hveiti, mais, sissal og sukurrør. Har turrast er, eru stórir neytagarðar, har teir halda mjólkneyt og sláturneyt. Nógv grønmeti verður eisini dyrkað, har tað ber til at veita vatn á lendið úr vøtnum og byrgingum; til dømis verða grønar bønir fluttar út við flogfari.
Tropiskar strendur og nakrir av bestu tjóðargørðunum í Afrika draga túsundtals ferðafólk til Kenja. Hetta er vorðin týdningarmikil vinna, og kenjansku myndugleikarnir hava gjørt stórar íløgur í vegir, flogvøllir og gistingarhús, til tess at gera Kenja til best umtókta ferðamannaland í Afrika. Flestu ferðafólkini koma higar at síggja dýrini í tjóðargørðunum; tí ger landið sítt ítasta at verja dýralívið og at jagstra og taka ránsveiðumenn.
Umhvørvisstøðan[rætta | rætta wikitekst]
Vatntrot[rætta | rætta wikitekst]
Í Kenja eru 1,6 milliónir íbugvar so meint raktir av manglandi reinum vatni, at teir hungra. Sambært ST-felagsskapinum UNESCO í mars 2015 hava heili 17 milliónir av kenjabúgvunum ikki atgongd til reint vatn. Nógvastaðni noyðast fólk at ganga nógvar kilometrar fyri yvirhøvur at fáa fatur á vatni.
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://news.yahoo.com/nypd-report-kenya-attack-isn-39-t-us-151711825.html
- ↑ http://www.bbc.com/news/world-africa-32157342
- ↑ http://news.sky.com/story/1447917/nairobi-mall-attack-mastermind-killed-by-drone
- ↑ http://www.nbcnews.com/news/world/al-shabab-vows-more-attacks-turning-kenya-red-blood-report-n335601


text:
Sacramento
Sacramento er høvuðsstaður í Kalifornia. Í Sacramento og økinum rundanum búgva 2,1 mió. fólk.
Fíggjarkreppan í Kalifornia hevur rakt húsaprísirnar hart. Millum býirnar sum eru harðast raktir, eru Sacramento og Los Angeles. Húsamarknaðurin í Kalifornia er í løtuni tann ringasti í 25 ár. Tað sæst eisini aftur í húsakeypum í Sacramento. Sølan í 2008 er tað lægsta í 13 ár.
California State University, Sacramento (eisini nevndur "Sacramento State University") varð sett á stovn í 1947. Á skúlanum ganga samanlagt um 29 241 næmingar (2009).
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
-
"Eureka" (úr grikskum: eg havi funni tað) stendur yvir høvuðsgrindini í California State Capitol í Sacramento.
-
-


text:
Liberalisma
Liberalisma ella frælsistevna er ein politisk hugsjón, har týdningarmest er at leggja dent á frælsi og møguleikar hins einstaka, veikan stat og lágan skatt. Liberalisma verður mett at vera ráðandi politiska hugsjón í Vesturheiminum. Harafturat eru javnrættindi týdningarmikil liður í liberalismu, t.e. øll skulu hava somu rættindi og somu møguleikar. Allir borgarar og øll vinna skulu hava fullan rætt til at virka innanfyri somu galdandi lógarkarmar. Týdningarmikið við liberalismu er eisini, at tey, sum arbeiða, skulu fáa pengar, meðan tey, sum ikki arbeiða, meira ella minni ongar pengar skulu fáa. Í fronsku kollveltingini vóru loysanarorðini ’’frælsi, javnaður og brøðralag’’. Liberalisman setur frælsi í hásæti. Í 1789 kom mannarættindayvirlýsingin, sum í 17 greinum vísir á grundleggjandi menniskjarættindi. Í 19. øld vóru mong hugtikin av liberalismu. Øll skuldu hava sama rætt at siga sína hugsan bæði í skrift og talu. Liberalistisku sjónarmiðini ávirkaðu eisini fíggjarstøðu landanna. Greiðastu mótsetningar til liberalismu eru sosialisma, kommunisma og marxisma. Meðan statirnir eru tann grundleggjandi eindin í merkantilismu og kommunismu, er einstaklingurin grundleggjandi eindin í liberalismu.[1]
Hugsanir í liberalismu kunnu í stóran mun knýtast til hugsanir Johns Lockes (1632- 1704) og Adams Smiths (1723-1790). Smith vildi vera við, at tann einstaki er sjálvsøkin, men at tað er ein fyrimunir fyri samfelagið sum heild.[2] Adam Smith helt, at um øll í einum landi gera tað, sum loysir seg best fyri tey sjálvi, so er hetta eisini gott fyri heildina.[3] Smith skrivaði í 1776 bókina The Wealth of Nations. Hetta verk var ætlað sum ein atfinning at verandi merkantilistisku skipan. Um hetta mund vóru nógvar avmarkingar fyri búskaparligum virksemi galdandi. Merkantilistiska skipanin hevði lagt upp til, at stjórnir skuldu leggja seg út í búskaparligar stýringar av vinnulívi við tí endamáli at veksa um útflutning og avmarka innflutning. Á henda hátt fóru lond at standa seg betur í kappingini mótvegis øðrum londum, og hetta hevði týdning fyri ríkidømi í einstaka landinum. Smith hevði eina aðra fatan. Hann grundgav fyri fríhandli og bert avmarkaðari uppílegging frá politiskari síðu. [4]
Tað, at marknaðurin skal vera fríur, merkir ikki, at øll kunnu gera, sum tey vilja. Ein fortreyt fyri liberalismu er, at statirnir tryggja frælsi hins einstaka. Frælsi skal ikki nýtast til at snýta onnur, og er tað soleiðis, at vit á einum øki í samfelagnum fáa eina monopolfyritøku, so skal hon annaðhvørt upploysast í fleiri smærri fyritøkur. Tær strongu kappingarlógirnar, sum eru galdandi í Vesturheiminum, eru júst gjørdar við tí fyri eyga at tryggja ein sterka kapping. Hetta er liberalistiskur vinnupolitikkur. Sjálvur hornasteinurin í einum liberalum búskapi er privatur ognarrættur. Tá ið tilfeingið er á privatum hondum, er størri vilji at gagnnýta tilfeingið effektivt.[5] Adam Smith var av tí áskoðan, at fríur handil er av størsta týdningi, og at staturin ikki eigur at leggja seg út í marknaðin, tí at marknaðurin er sjálvregulerandi. Hann doypti hesa mekanismuna ósjónliga hondin (enskt: The invisible hand).[6]
Aftaná Seinna heimsbardaga tók av álvara eitt liberalistiskt rák seg upp í heimsbúskapinum. Endamálið var m.a. at menna heimshandilin við tí grundgeving, at handil er drívmegin aftanfyri vøkstur og búskaparligari menning. [7] Tað finnast nógv ymiskt sjónarmið innan liberalismu. Tað er tey, sum leggja dent á búskaparliga javnstøðu og leggja seg upp ímóti sosialliberalistiskum sjónarmiðum, meðan onnur halda, at frælsi hins einstaka er týdningarmeiri enn sosialt rættvísi.[8]
Klassisk liberalism leggur dent á einstaklingin, ognarrættin, atomismu, laissez-faire kapitalismu (búskaparlig liberalisma ella kapitalisma). Tann modernaða liberalisman hevur positivari áskoðan á stjórnina. Góðkenning av ávísari redistributión og laissez-faire kapitalisman vrakað. Í USA eru demokratar tað, sum amerikanarar kalla «liberalir» (vinstrahallir). Á tí høgrahallu síðuni í Evropa finnast fleiri rætningar, eitt nú sosialliberalisma, liberalisma og klassisk liberalisma.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Heywood, A. 2000. Key Concepts in Politics. New York City, New York: Palgrave Macmillan. ISBN 9780312233815. Page 60.
- ↑ McLean, I. & McMillan, A. (eds.). 2003. Positivism Oxford Concise Dictionary of Politics. Oxford: Oxford University Press. Page 491.
- ↑ Crane, G.T. & Amawi, A. (eds.). 1997. The Theoretical Evolution of International Political. Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780195094435. Page 56.
- ↑ Heywood, A. 2005. Politicial Ideologies, An Introduction, 4th edition. New York City, NY: Palgrave. ISBN 9780230367258. Page 51.
- ↑ Balaam, D. N. & Veseth, M. 2008. Introduction to International Political Economy, 4th edition. Upper Saddle River, NJ: Pearson Education. ISBN 9780205791385. Page 40.
- ↑ McLean, I. & McMillan, A. (eds.). 2003. Positivism Oxford Concise Dictionary of Politics. Oxford: Oxford University Press. Page 491.
- ↑ Mingst, K.A. 2008. Essentials of International Relations – 4th edition. London: W.W. Norton & Company. ISBN 9780393921953. Page 258.
- ↑ Gilpin, R. 1987. The Political Economy of International Relations. Princeton, NJ: Princeton University Press. ISBN 978-0691022628. Page 27.


text:
21. januar
21. januar er dagur 21 í árinum í gregorianska kalendaranum. 344 dagar eru eftir av árinum (345 dagar um skotár er).
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 21. januar er almennur klemmidagur í fleiri londum. Dagurin hevur sín uppruna í býnum Cairo í Michigan í USA, og síðan dagurin var samtyktur í USA 21. januar í 1986, hava fleiri lond tikið dagin til sín, eitt nú Týskland, Avstralia, Stóra Bretland, Kanada og Pólland.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1890 - Louis Zachariasen føddur á Kirkju.
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1924 - Vladimir Lenin, sovjettiskur statsleiðari


text:
Joseph Schumpeter
Joseph Schumpeter (8. februar 1883 – 8. januar 1950) var ein eysturrískur búskapar- og stjórnmálafrøðingur. Eitt, sum hann er kendur fyri, er, hvussu hann lýsir fólkaræðið. Fólkaræðið er tað, at mann fer a val og ikki meir enn tað. Sambært Schumpeter fer veljarin ikki á val og velur út frá tí, sum mett verður at føra við sær tað felags besta. Harafturímóti velur veljarin út frá tí, sum er best, men einans fyri hann sjálvan. Tann sum verður mest hoyrdur og sæddur verður valdur, og tað er sjálv maktin, sum fólkaræðið snýr seg um.
Fólkaræðið[rætta | rætta wikitekst]
Scumpeter setti spurnartekin við ta klassisku doktrinuna, sum hann málbar seg. Har fólkaræðið er ein mannagongd, sum fær veljaraskaran at fata, hvat tað felags besta er, og politikararnar at útinna tað. Schumpeter metti hetta vera veruleikafjart. Lítla vitanin hjá fólkinum um evnini ger tað lætt hjá politikarum, sum seta dagsskránna, at manipulerað við fólk. Hinvegin ynskti Schumpeter eitt model, har fólkaræðið er ein mekanisma fyri kapping, júst sum bygnaðurin á einum marknaði er tað. Sjálvt um fólkið fer á reglulig val og gevur stjórnini eksistensgrundarlag, so er tann skipaði politikkurin mettur sum politikkur hjá stjórnini og ikki viljin hjá fólkinum. Leikluturin hjá tí einstaka er serstakliga avmarkaður.