text:
Skrivar tú trygging verður eisini leitað eftir øðrum endingum av orðinum sum t.d. tryggingar og tryggingarvirksemi.
Skrivar tú ?trygging verður leitað eftir orðum sum t.d. lívstrygging og lívstryggingar.
Skrivar tú ”trygging” verður einans leitað eftir júst hesum sniðnum av orðinum.
22. januar 2013Nr. 9
Kunngerð um gymnasialar miðnámsútbúgvingar, sum seinast broytt við kunngerð nr. 118 frá 19. juli 2019
(Undirvísingarkunngerðin)
Við heimild í § 3, stk. 7, § 4, stk. 6 og 7, § 5, stk. 5, § 7, stk. 2 og 3, § 8, stk. 2, § 9, stk. 2, § 10, stk. 3, § 12, stk. 3 og 4, § 15, stk. 2, § 29, stk. 3, § 32, stk. 3, § 33, stk. 3, § 34, stk. 3, § 35, stk. 2, § 36, stk. 2 og § 40, stk. 2 í løgtingslóg nr. 62 frá 15. mai 2012 um gymnasialar útbúgvingar, verður ásett:
Kapittul 1
Stevnumið
§ 1. Gymnasialu miðnámsútbúgvingarnar eru 3 ella 2 ára útbúgvingar, ætlaðar teimum ungu við áhuga fyri vitan, hugi at fara í dýpdina, og sum vilja skilja samanhang og hugtøk. Útbúgvingarnar eru heildarskapandi á ymiskum økjum og enda allar við próvtøku eftir fyrisettum málum.
Stk. 2. Gymnasialu miðnámsútbúgvingarnar eru lestrarfyrireikandi og almennandi útbúgvingar, ið geva næminginum fakligt grundarlag fyri hægri lestri og framhaldandi útbúgving.
Stk. 3. Útbúgvingarnar hava í sær eina greiða fakliga og námsfrøðiliga framtøku, og tær skulu styrkja og víðka fakliga førleika og lestrarførleika næmingsins.
Stk. 4. Útbúgvingarnar skulu geva næminginum vitan og skulu venja næmingin at nýta síni hugskot. Harumframt skulu útbúgvingarnar menna evni næmingsins at fara í dýpdina og at viðgera evni í frásjón.
Stk. 5. Næmingurin skal ogna sær førleika at taka virknan lut í einum fólkaræðisligum samfelag, ið byggir á andsfrælsi, tolsemi og javnrættindi, og at taka á seg ábyrgd og skyldur í hesum høpi.
Stk. 6. Næmingurin skal læra at virða og røkja sína egnu mentan, og hann skal læra, at aðrar mentanir og onnur samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
Stk. 7. Næmingurin skal gerast tilvitandi um tøkniligar og umhvørvisligar avbjóðingar, so hann gerst førur fyri at virka fyri burðardyggari menning av samfelagnum.
Stk. 8. Næmingurin skal læra at nýta ymiskar arbeiðshættir og háttaløg og at taka virknan lut í einum lestrarumhvørvi, ið setir krøv um sjálvstøðugt arbeiðslag og samstarv. Næmingurin skal duga at leita upp og ogna sær vitan. Næmingurin skal harumframt duga at nýta og kritiskt meta um tilognaða vitan.
Kapittul 2
Skipan og útbúgvingarbreytir
§ 2. Gymnasialu miðnámsútbúgvingarnar eru skipaðar sum 3 ára útbúgvingarbreytir, tó ikki fyrireikingarbreytin, ið er skipað sum 2 ára útbúgvingarbreyt. Útbúgvingarbreytirnar eru
1) búskaparbreyt,
2) fyrireikingarbreyt,
3) hugbreyt,
4) náttúrubreyt,
5) tilfeingisbreyt, og
6) tøknibreyt.
Stk. 2. Útbúgvingarbreytirnar eru skipaðar við felagslærugreinum, breytarlærugreinum og vallærugreinum.
Stk. 3. Lærugreinarnar eru skipaðar sum gymnasialar lærugreinar á C-, B- og A-stigi, har A-stig er hægsta stig. Ein lærugrein hevur altíð greiðan stigvøkstur í sær, og eitt hægri stig byggir altíð á eitt lægri stig.
Stk. 4. Eitt framhaldsmál er at skilja sum ein mállærugrein, ið næmingurin hevur havt í 2-3 ár í fólkaskúlanum ella, sum hann hevur vunnið sær førleika í á annan hátt, áðrenn hann byrjar miðnámsútbúgving.
Stk. 5. Eitt byrjanarmál er at skilja sum ein mállærugrein, ið næmingurin ikki hevur havt áður. Talan kann t.d. vera um týskt, franskt, spanskt, russiskt, italskt, japanskt, kinesiskt.
Felagslærugreinar
§ 3. Felagslærugreinar eru kravdar lærugreinar á breytunum og eru tær somu á øllum breytunum.
Tær eru
1) føroyskt A,
2) enskt B,
3) søga C,
4) ítróttur og heilsa C,
5) samfelagsfrøði C, og
6) støddfrøði C.
Breytarlærugreinar
§ 4. Breytarlærugreinar eru kravdar lærugreinar á teirri einstøku breytini, og mynda í stóran mun fakliga innihaldið á breytini.
Stk. 2. Á búskaparbreytini eru breytarlærugreinarnar
1) virkisbúskapur B,
2) sølubúskapur B,
3) altjóða búskapur B,
4) søga C, ið verður lyft til B og
5) vinnulívsrættur C.
Stk. 3. Á fyrireikingarbreytini eru breytarlærugreinarnar
1) søga C, ið verður lyft til A, og
2) religión C.
Stk. 4. 1) Á hugbreytini eru breytarlærugreinarnar
1) søga C, ið verður lyft til A,
2) lívfrøði C,
3) landafrøði C, og
4) religión C.
Stk. 5. Á náttúrubreytini eru breytarlærugreinarnar
1) støddfrøði B,
2) alisfrøði B,
3) søga C, ið verður lyft til A,
4) evnafrøði C,
5) lívfrøði C,
6) landafrøði C, og
7) religión C.
Stk. 6. Á tilfeingisbreytini eru breytarlærugreinarnar
1) tilfeingi A,
2) tilfeingisfrøði B,
3) støddfrøði C, ið verður lyft til B,
4) lívfrøði B,
5) evnafrøði B,
6) alisfrøði C, og
7) samskiftistøkni C.
Stk. 7. 2) Á tøknibreytini eru breytarlærugreinarnar
1) tøkni A,
2) tøknifrøði B,
3) støddfrøði C, ið verður lyft til B,
4) alisfrøði B,
5) evnafrøði B,
6) lívfrøði C, og
7) samskiftistøkni C ella kunningarfrøði C.
Vallærugreinar
§ 5. Vallærugreinarnar eru tær lærugreinar, sum ávikavist skulu verða valdar á teirri ávísu breytini, umframt tær, sum frítt kunnu verða valdar á øllum breytum.
Kravdar vallærugreinar
§ 6. 2) Tær vallærugreinar, sum skulu verða valdar á búskaparbreytini, eru
1) ein búskaparlig lærugrein, ið verður lyft frá B til A,
2) ein felagslærugrein ella ein breytarlærugrein afturat, ið verður lyft frá B til A,
3) ein onnur felagslærugrein, ein onnur breytarlærugrein, eitt byrjanarmál ella eitt framhaldsmál t.d. týskt, franskt, spanskt, ella russiskt, ið verður lyft frá B til A, ella danskt á A-stigi, og
4) ein felagslærugrein ella ein lærugrein frá tí fría valinum, ið verður lyft frá C til B.
§ 7. Tær vallærugreinar, sum skulu verða valdar á fyrireikingarbreytini, eru
1) eitt byrjanarmál ella framhaldsmál á B-stigi, t.d. týskt, franskt, spanskt, ella russiskt, ella danskt á A-stigi,
2) ein lærugrein, ið verður lyft frá C til B,
3) ein náttúrulærugrein, antin alisfrøði, evnafrøði, lívfrøði ella landafrøði, á C-stigi, og
4) ein listalærugrein, antin tónleikur, leiklist, myndlist ella miðlakunnleiki, á C-stigi.
§ 8. 3) 4) Tær vallærugreinar, sum skulu verða valdar á hugbreytini, eru
1) eitt byrjanarmál ella framhaldsmál á A-stigi t.d. týskt, franskt, spanskt ella russiskt,
2) eitt annað byrjanarmál ella framhaldsmál á B-stigi, t.d. týskt, franskt, spanskt, ella russiskt, ella danskt á A-stigi,
3) ein felagslærugrein, breytarlærugrein ella listalærugrein, antin tónleikur, leiklist, myndlist ella miðlakunnleiki, ið verður lyft frá C til B,
4) ein onnur felagslærugrein, breytarlærugrein ella listalærugrein, antin tónleikur, leiklist, myndlist ella miðlakunnleiki, ið verður lyft frá C til B, og
5) ein listalærugrein, antin tónleikur, leiklist, myndlist ella miðlakunnleiki, á C-stigi.
Stk. 2. 1) Um valið sbrt. § 8, stk. 1, nr. 2 ikki er danskt A, verður ein felagslærugrein, ein breytarlærugrein ella lærugreinin tónleikur, lyft frá B til A.
§ 9. 3) 2) Tær vallærugreinar, sum skulu verða valdar á náttúrubreytini, eru
1) ein náttúrulærugrein, antin alisfrøði, evnafrøði ella lívfrøði, ella støddfrøði, ið verður lyft frá B til A,
2) ein felagslærugrein, ein breytarlærugrein ella lærugreinin tónleikur, ið verður lyft frá B til A, ella danskt á A-stigi,
3) evnafrøði ella lívfrøði, ið verður lyft frá C til B,
4) ein felagslærugrein, breytarlærugrein ella ein listalærugrein, antin tónleikur, leiklist, myndlist ella miðlakunnleiki, ella eitt byrjanarmál ella framhaldsmál t.d. týskt, franskt, spanskt ella russiskt, ið verður lyft frá C til B, og
5) ein listalærugrein, antin tónleikur, leiklist, myndlist ella miðlakunnleiki, á C-stigi.
§ 10. Tær vallærugreinar, sum skulu verða valdar á tilfeingisbreytini, eru
1) ein felagslærugrein ella ein breytarlærugrein, ið verður lyft frá B til A.
§ 11. Tær vallærugreinar, sum skulu verða valdar á tøknibreytini, eru
1) ein felagslærugrein ella ein breytarlærugrein, ið verður lyft frá B til A.
Fríar vallærugreinar
§ 12. 2) Fríar vallærugreinar, sum kunnu verða valdar á øllum breytum, eru tær lærugreinar í lærugreinarøðini, sum ikki eru felagslærugreinar, breytarlærugreinar, ellar kravdar vallærugreinar á somu breyt sbr. tó § 24 og § 25.
Stk. 2. 2) Ein lærugrein, sum er breytarlærugrein á eini breyt, kann tó bert verða boðin út undir fría valinum á aðrari breyt, um hetta frammanundan er góðkent av Mentamálaráðnum.
Stk. 3. 2) Leiðari útbúgvingarstovnsins hevur ábyrgdina av at kunna næmingar um hvørji námsætlan lisið verður eftir, áðrenn teir velja lærugrein.
Vav og longd
§ 13. Einstaki næmingurin skal í minsta lagi hava:
1) 4 A-stig og 3 B-stig á búskaparbreytini,
2) 4 A-stig og 3 B-stig á hugbreytini,
3) 4 A-stig og 3 B-stig á náttúrubreytini,
4) 3 A-stig og 4 B-stig á tilfeingisbreytini,
5) 3 A-stig og 4 B-stig á tøknibreytini, ella
6) 2 A-stig og 3 B-stig á fyrireikingarbreytini.
Stk. 2. Minsta talið av lærugreinum á C-stigi verður ásett soleiðis, at samlaða klokkutímatalið ikki verður niðan fyri eitt minst loyvda klokkutímatal á breytini, sbr. §15, stk. 1.
Stk. 3. Leiðari útbúgvingarstovnsins kann loyva, at munurin millum tað mest loyvda klokkutímatalið og tað minst loyvda klokkutímatalið kann verða nýttur til eyka A-, B- ella C-stig, ella at tímamunurin verður nýttur til at lyfta eina lærugrein upp á hægri stig, frá C til B, frá C til A ella frá B til A.
Stk. 4. Um næmingur hevur fleiri B-stig enn kravd eru á breytini, kann talið av C-stigum minka samsvarandi. Eitt eyka B-stig svarar til, at talið av C-stigum minkar við einum. Tvey eyka B-stig svara til, at talið av C-stigum minkar við tveimum o.s.fr.
Stk. 5. Hevur næmingur fleiri A-stig enn kravd eru á breytini, kann talið av B-stigum ella C-stigum minka samsvarandi. Eitt eyka A-stig svarar til, at talið av B-stigum minkar við einum, ella at talið av C-stigum minkar við tveimum o.s.fr.
Stk. 6. Leiðari útbúgvingarstovnsins kann, eftir umsókn frá næmingi, sum hevur fingið avriksflutning góðkendan, loyva honum at taka eyka lærugreinar ella at lyfta lærugreinar upp á hægri stig, sbr. stk. 3.
Útbúgvingartíð
§ 14. Útbúgvingartíðin fevnir um ta tíð, sum næmingurin skal nýta fyri at luttaka í undirvísing, sum lærari heldur, ella ta tíð, sum næmingurin skal nýta til annað virksemi, sum skúlin skipar fyri við tí endamálið at røkka málunum í útbúgvingini, t.d. innanhýsis termins- og ársroyndir, lestrarmenning, felagstímar, námsferðir, evnisdagar o.tíl.
Stk. 2. Tíðin, sum næmingurin nýtir til fyrireiking, skrivlig avrik, próvtøkur, sjálvbodna undirvísing, vegleiðing sbrt. §§ 38 og 39, lesiringar o.s.fr., er ikki at skilja sum útbúgvingartíð.
§ 15. 3) Á búskaparbreytini, hugbreytini, náttúrubreytini og tilfeingisbreytini er útbúgvingartíðin í minsta lagi 2470 klokkutímar og í mesta lagi umleið 2600 klokkutímar. Á tøknibreytini er útbúgvingartíðin í minsta lagi 2630 klokkutímar og í mesta lagi umleið 2760 klokkutímar. Á fyrireikingarbreytini er útbúgvingartíðin í minsta lagi 1625 klokkutímar og í mesta lagi umleið 1760 klokkutímar.
Stk. 2. Leiðari útbúgvingarstovnsins kann loyva, at onnur tímatøl vera nýtt, um næmingur hevur fingið avriksflutning góðkendan frá øðrum útbúgvingum.
§ 16. 5) 2) Til undirvísing í felagslærugreinunum eru settir hesir klokkutímar:
1) føroyskt A á 3 ára breytunum, 315 tímar
2) føroyskt A á fyrireikingarbreytini, 265 tímar
3) enskt B, 200 tímar
4) søga C, 75 tímar
5) støddfrøði C, 125 tímar
6) samfelagsfrøði C, 75 tímar
7) ítróttur og heilsa C, 75 tímar
8) lestrarmenning á 3 ára breytunum, 25 tímar
9) lestrarmenning á fyrireikingarbreytini, 35 tímar
10) breytaruppgáva 2. árið, á 3. ára breytunum, 10 tímar
11) breytarverkætlan 3. árið, 50 tímar
12) (Strikað).
13) (Strikað).
§ 17. 2) Til undirvísing í breytarlærugreinunum eru settir hesir klokkutímar:
1) alisfrøði B (náttúrubreyt), 200 tímar
2) alisfrøði B (tøknibreyt), 190 tímar
3) alisfrøði C, 75 tímar
4) altjóða búskapur B, 130 tímar
5) enskt, lyft frá B til A, 125 tímar
6) evnafrøði B, 190 tímar
7) evnafrøði C, 75 tímar
8) landafrøði C, 75 tímar
9) lívfrøði B, 190 tímar
10) lívfrøði C, 75 tímar
11) religión C, 75 tímar
12) samskiftistøkni C ella kunningarfrøði C, 75 tímar
13) søga, lyft frá C til A, 135 tímar
14) søga, lyft frá C til B, 55 tímar
15) sølubúskapur B, 225 tímar
16) støddfrøði, lyft frá C til B, 125 tímar
17) tilfeingi A, 265 tímar
18) tilfeingisfrøði B, 330 tímar
19) tøkni A, 265 tímar
20) tøknifrøði B, 330 tímar
21) vinnurættur C, 75 tímar
22) virkisbúskapur B, 250 tímar
§ 18. 6) Til undirvísing í vallærugreinunum eru settir hesir klokkutímar:
1) Danskt A: 200 tímar.
2) Listalærugrein C: 75 tímar, antin tónleikur, leiklist, myndlist ella miðlakunnleiki.
3) Náttúruvísindi C: 75 tímar, antin alisfrøði, evnafrøði, lívfrøði ella landafrøði.
4) Biotøkni A: 400 tímar, íroknað evnafrøði C og lívfrøði C.
Stk. 2. Meginreglan er at
1) allar aðrar lærugreinar á C-stigi hava 75 tímar,
2) at lyfta lærugrein frá C til B krevur 125 tímar,
3) at lyfta lærugrein frá C til A krevur 250 tímar, og
4) at lyfta lærugrein frá B til A krevur 125 tímar.
Stk. 3. 2) Til breytarverkætlanina eru settir 50 tímar.
§ 19. Av samlaðu útbúgvingartíðini kann leiðari útbúgvingarstovnsins í mesta lagi nýta 8% til innanhýsis termins- og ársroyndir, felagstímar, evnisdagar o.tíl.
§ 20. Felagslærugreinar, breytarlærugreinar og vallærugreinar skulu í arbeiðssamstarvi á teimum einstøku breytunum tryggja næminginum grundleggjandi fakligar førleikar, almennandi førleikar og lestrarførleikar.
Stk. 2. Arbeiðssamstarvið sbrt. stk. 1 verður avtalað á toymisfundum og skal vera ein natúrligur partur av toymisarbeiðinum, sbr. § 48.
Uppgávur og verkætlanir
§ 21. Breytaruppgávan á 2. árið verður skrivað í tvørfakligum samstarvi millum tvær lærugreinar, sum næmingurin hevur tað árið. Í minsta lagi ein av lærugreinunum skal vera á A- ella B-stigi.
Stk. 2. Næmingurin skal sjálvur velja lærugreinar, øki og evni.
Stk. 3. Leiðari útbúgvingarstovnsins ger av, nær breytaruppgávan verður skrivað. Nýttir verða í mesta lagi tveir skúladagar til sjálva skrivingina, og tá verður vanliga undirvísingin niðurløgd. Frá tí at næmingurin fær uppgávuorðingina, til uppgávan skal vera latin inn, skulu í mesta lagi ganga 14 dagar.
Stk. 4. Hvør næmingur fær tillutaðar vegleiðarar, ein í hvørji lærugrein, sum hvør sær skulu góðkenna øll næmingaval í lærugreinunum og saman gera endaliga uppgávuorðing.
Stk. 5. Við støði í grundaðari skrivligari umsókn frá næmingi, kann leiðari útbúgvingarstovnsins gera av, at breytaruppgávan kann verða skrivað í trimum lærugreinum ella bert í einari lærugrein. Endamál, mannagongd og treytir annars eru lýst í námsætlanini fyri breytaruppgávuna.
§ 22. 2) Breytarverkætlanin á 3. ári verður skrivað í lærugrein á A-stigi í tvørfakligum samstarvi við eina aðra lærugrein á A-, B- ella C-stigi. Á fyrireikingarbreytini verður breytarverkætlanin skrivað 2. árið í lærugrein á A- ella B-stigi í tvørfakligum samstarvi við eina aðra lærugrein á A-, B- ella C-stigi.
Stk. 2. Næmingurin skal sjálvur velja lærugreinar, øki og evni.
Stk. 3. 3) 2) Verkætlanin verður skrivað í tíðarskeiðinum 15. oktober til 1. mars. 10 skúladagar vera nýttir til verkætlanina, harav fimm teir síðstu skulu liggja saman. Millum fyrsta og síðsta verkætlanardag skulu í mesta lagi vera 6 vikur. Uppgávuorðingin skal latast næminginum, tá fyrsti verkætlanardagur byrjar. Verkætlanin skal latast inn seinasta verkætlanardag. Teir dagarnar, næmingurin skrivar verkætlan, verður vanliga undirvísingin niðurløgd.
Stk. 4. Hvør næmingur fær tveir vegleiðarar, ein í hvørji lærugrein, sum skulu góðkenna øll næmingaval og gera endaliga uppgávuorðing.
Stk. 5. Við støði í grundaðari skrivligari umsókn frá næmingi kann leiðari útbúgvingarstovnsins gera av, at breytarverkætlanin kann verða skrivað í trimum lærugreinum ella bert í einari A-lærugrein. Endamál, mannagongd og treytir annars eru lýst í námsætlanini fyri breytarverkætlanina.
§ 23. 2) (Strikað).
Stk. 2. 2) (Strikað).
Stk. 3. 2) (Strikað).
Stk. 4. 2) (Strikað).
Stk. 5. 2) (Strikað).
Avmarkingar
§ 24. Næmingur kann bert velja somu vallærugrein á sama stigi einaferð. Næmingur skal fylgja ella hava fylgt undirvísingini á einum lægri stigi, áðrenn hann kann byrja undirvísingina á einum stigi, sum liggur beint oman fyri lægra stigið. Vikið kann verða frá hesum, um leiðari útbúgvingarstovnsins metir, at ítøkiligu førleikar næmingsins eru nøktandi.
§ 25. 5) Leiðari útbúgvingarstovnsins kann nokta næmingi at velja lærugrein, sum fakliga er nær skyld við lærugrein, hann áður hevur valt.
Lærugreinabýti og tímaútluting
§ 26. 6) Lærugreinabýtið og tímaútlutingin á breytunum fyri hvørt skúlaár skal verða skipað eftir tímaleistunum fyri breytirnar, sum eru í skjølunum nr. 2-7.
Stk. 2. 6) Leiðari útbúgvingarstovnsins kann gera smærri frávik frá leistunum í skjølunum. Ger hann tað, er tað hann einsamallur, sum avger endaliga lærugreinabýtið og endaligu tímaútlutingina. Tó skulu krøvini í § 13 og § 15 altíð vera uppfylt, og Mentamálaráðið verður kunnað um øll frávik.
Umval
§ 27. Næmingur, sum byrjar í einari útbúgvingarbreyt, kann í seinasta lagi 1. oktober sama árið søkja um at skifta breyt. Møguligt skifti skal fara fram fyri heystfrítíð skúlans og í seinasta lagi 15. oktober.
Stk. 2. Umsókn um breytarskifti kann bert verða játtað, um umsøkjarin lýkur upptøkukrøvini til nýggju breytina og um pláss er á breytini.
Stk. 3. Mannagongd og viðgerð av umsókn um breytarskifti skal fylgja reglunum í upptøku-kunngerðini.
Námsferðir o.tíl.
§ 28. Partar av útbúgvingartíðini kunnu verða nýttir til námsferðir. Leiðari útbúgvingarstovnsins skal góðkenna námsferðir, og tær skulu vera liður í tí at røkka málunum í námsætlanini og skulu fylgja vegleiðing um námsferðir. Námsferðir eru ikki fevndar av § 19.
§ 29. Leiðari útbúgvingarstovnsins kann taka stig til at skipa tiltøk fyri allar næmingar ella partar av teimum so sum evnisdagar, felagstímar, innleiðsluskeið, ítróttartiltøk, sjónleik, tónleik o.tíl. Tiltøkini skulu hava til endmáls at røkka málunum í útbúgvingini. Tiltøkini eru fevnd av § 19.
§ 30. Næmingur kann eftir umsókn nýta part av útbúgvingartíðini á útbúgvingarstovni uttanlands.
Stk. 2. Um talan er um at vera skiftisnæmingur eitt skúlaár, skal hann, tá ið hann kemur aftur, halda fram í útbúgvingini har hann slepti, um avriksflutningur ikki er veittur sbr. §35.
Stk. 3. Er talan um stutta skiftistíð, í mesta lagi 3 mánaðir, kann leiðari útbúgvingarstovnsins góðkenna, at undirvísingartíðin í skiftislandinum kemur í staðin fyri undirvísingartíðina heima. Skúlin skal gera avtalu um faklig, námsfrøðilig og praktisk viðurskifti við skúlan í skiftislandinum í hvørjum einstøkum føri.
Átøk uttan fyri vanliga undirvísingartíð
§ 31. Útbúgvingarstovnurin kann geva næmingum við serligum tørvi serlig undirvísingartilboð. Undirvísingartilboðini kunnu fevna um royndarfyrireikandi fakliga undirvísing.
Sjálvboðin undirvísing
§ 32. Útbúgvingarstovnurin kann eisini bjóða bólkum av næmingum sjálvbodna undirvísing tvørtur um floksmørk. Hetta slag av undirvísing kann ikki vera royndarfyrireikandi faklig undirvísing. Sjálvboðin undirvísing kann ikki vera ein treyt fyri, at næmingurin sleppur at velja ávísar lærugreinar.
Stk. 2. Útbúgvingarstovnurin kann veita næmingum við serligum evnum serlig undirvísingartilboð. Útbúgvingarstovnurin kann bjóða næmingum at luttaka í lesiringum tvørtur um floksmørk. Hetta slag av undirvísing kann ikki vera royndarfyrireikandi faklig undirvísing og kann ikki vera ein treyt fyri, at næmingurin sleppur at velja ávísar lærugreinar.
Námsætlanir
§ 33. Í øllum lærugreinum á øllum stigum eru námsætlanir. Námsætlanirnar eru til skjals í rundskrivum. Námsætlanin allýsir lærugreinina við hesum hugtøkum:
1) Samleiki,
2) endamál,
3) stig og tímatal,
4) øki,
5) førleikamál,
6) eftirmeting og próvtøka, og
7) at skipa undirvísing.
Stk. 2. Í stk. 1, nr. 4 verður øki skipað í eitt kjarnaøki og eitt ískoytisøki. Kjarnaøkið fevnir um kravt fakligt innihald, og er umleið 80% av undirvísingartíðini. Ískoytisøkið er fakligt innihald, svarandi til uml. 20% av undirvísingartíðini, sum verður valt soleiðis, at kjarnaøkið verður lýst meiri nágreiniligt. Ískoytisøkið skal stuðla undir at røkka førleikamálinum í lærugreini, víðka fakliga sjónarring næmingsins, og næmingurin skal takast við í avgerðina, tá ið evni verða vald.
§ 34. Høvuðsmálið í undirvísingini er føroyskt. Í øðrum máli enn móðurmálinum kann høvuðsmálið í lærugreinini vera avvarðandi mál, men mállærugreinarnar skulu umframt teirra egnu málfrøðiheiti eisini vísa til føroysk málfrøðiheiti, har tað ber til.
Avriksflutningur
§ 35. Leiðari útbúgvingarstovnsins kann eftir umsókn veita næmingi avriksflutning fyri undirvísing og próvtøku í lærugrein, hann áður hevur lokið í gymnasialari miðnámsútbúgving ella hægri útbúgving. Áður lokna lærugreinin skal vera á samsvarandi ella hægri gymnasialum stigi.
Stk. 2. Leiðari útbúgvingarstovnsins kann somuleiðis eftir umsókn góðskriva næmingi undir-vísingartíð og roynd, sum er farin fram á øðrum útbúgvingarstovni t.d. uttanlands, um so er, at leiðari útbúgvingarstovnsins metir, at skúlagongdin á øðrum stovni kann javnmetast við undirvísingina í miðnámsútbúgvingini.
Stk. 3. Leiðari útbúgvingarstovnsins kann gera av, at næmingar, sum hava fingið avriksflutning sambært reglunum í stk.1 og 2, kunnu fáa loyvi at stytta um samlaðu útbúgvingartíðina.
Stk. 4. Hvørjar lærugreinar kunnu geva avriksflutning, og í hvønn mun avriksflutningur kann vera partur av einum samlaðum prógvi, er ásett í kunngerð um avriksflutning.
Kapittul 3
Lestrarvegleiðing og fráfall 2)
§ 36. 2) Lestrarvegleiðing í gymnasialu miðnámsútbúgvingunum verður skipað sum lestrarmenning, persónlig ráðgeving og felagsvegleiðing.
Lestrarmenning
§ 37. Leiðari útbúgvingarstovnsins skal skipa so fyri, at allir næmingar fáa miðvísa fakliga vegleiðing og vegleiðing um lestrarháttalagið í ávísu lærugreinunum. Vegleiðingin skal miða ímóti, at næmingurin gerst førur fyri at lesa og granska í lestrartíðini, og at næmingurin megnar at fremja útbúgvingina innan ásettu tíðarkarmarnar.
Stk. 2. Til lestrarmenning skulu nýtast 25 klokkutímar, á fyrireikingarbreytini tó 35 klokkutímar, og tímarnir skulu nýtast fyrsta árið. Lestrarmenning skal standa á tímatalvuni, og tað er skylda næmingsins at luttaka. Vegleiðingin skal taka støði í námsætlanini fyri lestrarmenning og vegleiðing um lestrarmenning.
Persónlig ráðgeving
§ 38. Lestrarvegleiðingin skal ráðgeva næmingum við sosialum, persónligum og fíggjarligum trupulleikum. Vegleiðingin skal skipa so fyri, at næmingar, sum bera brek, eru orðblindir, eru varandi sjúkir o.tíl. fáa hjálpitól, fáa serliga lesivegleiðing, fáa sjúkraundirvísing, verða vístir til samrøðu við sálarfrøðing o.s.fr.
Stk. 2. Lestrarvegleiðingin skal vegleiða um rættindi og skyldur næmingsins í sambandi við skúlagongdina.
Stk. 3. Leiðari útbúgvingarstovnsins skal skipa so fyri, at gjørdar vera mannagongdir, sum hava til endamáls, at so fáir næmingar sum gjørligt gevast ella verða noyddir at velja av nýggjum.
Felagsvegleiðing
§ 39. 2) Lestrarvegleiðingin skal kunna næmingar og møguligar umsøkjarar um breytaskipanina, kravd val á breytini, frí val á breytini og møgulig umval til aðra breyt. Lestrarvegleiðingin skal kunna næmingarnar um vinnu- og útbúgvingarmøguleikar eftir útbúgvingarlok og upptøkukrøv til framhaldandi lestur.
Stk. 2. Lestrarvegleiðingin skal so tíðliga sum gjørligt fáa kunnleika um fortreytir næmingsins í sambandi við upptøkuna. Tá ið næmingar verða tiknir upp í fyrsta miðnámsflokk, kunnu lestrarvegleiðarar luttaka í upptøkuviðgerðini.
Kapittul 4
Flokkar og valbólkar
§ 40. 2) Leiðari útbúgvingarstovnsins ger við grundgeving av, hvørjir valbólkar verða bodnir út ella settir á stovn, sbr. stk. 4.
Stk. 2. Leiðari útbúgvingarstovnsins ger somuleiðis av, í hvørjum flokki og í hvørjum valbólki næmingarnir skulu ganga.
Stk. 3. Skulu næmingar frá ymiskum útbúgvingarstovnum ganga í sama flokki ella sama valbólki, skulu leiðararnir fyri ávísu útbúgvingarstovnarnar góðkenna hetta.
Stk. 4. Valbólkar kunnu verða settir á stovn, um samlaði kostnaðurin ikki fer upp ta játtan, sum stovnurin hevur fingið tillutaða.
Samanlegging av flokkum og valbólkum
§ 41. Avger leiðari útbúgvingarstovnsins at leggja flokkar ella valbólkar saman, skulu næmingar og lærarar fáa hetta at vita í so góðari tíð, at toymið fær stundir at gera nýggjar lestrarætlanir, sbr. § 48.
At bjóða út og seta á stovn lærugreinar
§ 42. 2) Leiðari útbúgvingarstovnsins ger við grundgeving av hvørjar lærugreinar úr lærugreinarøðini, stovnurin velur at bjóða út sum vællærugreinar.
Stk. 2. Leiðari útbúgvingarstovnsins skal skipa útboðið soleiðis, at allir næmingar fáa møguleika at seta útbúgvingina saman, soleiðis at krøvini í § 4, stk. 3 og 4 um tal av A-, B- og C-stigum kunnu verða hildin.
§ 43. Umframt felagslærugreinar, breytarlærugreinar og danskt A skulu í minsta lagi hesar lærugreinar verða bodnar út á breytunum:
1) Á búskaparbreytini: Tvær búskaparligar A-lærugreinar og støddfrøði A.
2) Á fyrireikingarbreytini: Tvey byrjanarmál ella framhaldsmál B, støddfrøði B og samfelags-frøði B.
3) Á hugbreytini: Tvey byrjanarmál ella framhaldsmál A.
4) Á náttúrbreytini: Støddfrøði A og alisfrøði A.
5) Á tilfeingisbreytini: Lívfrøði A og alisfrøði B.
6) Á tøknibreytini: Tøknifrøði A, støddfrøði A og alisfrøði A.
Breytasamstarv um lærugreinaútboð
§ 44. Breytirnar skulu, hvør í sínum upptøkuøki, luttaka í einum samstarvi um í minsta lagi at bjóða út tær lærugreinar, sum hægru lærustovnarnir seta sum upptøkutreyt sambært teirra upptøkukunngerðum.
Stk. 2. Talan er í minsta lagi um hesar lærugreinar: Altjóðabúskap B, alisfrøði A, danskt A, enskt A, evnafrøði A, samfelagsfrøði B, søgu B, støddfrøði A og tvey fremmandamál á A-stigi.
Stk. 3. Landsstýrismaðurin kann áleggja stovni at skipa fyri, ella ikki at skipa fyri, ávísari breyt ella ávísari lærugrein.
Næmingaval
§ 45. Leiðari útbúgvingarstovnsins ger av, nær næmingurin skal velja lærugrein til næsta skúlaár.
Stk. 2. Í seinasta lagi 1. mars skulu allir næmingar skrivliga ella talgilt hava boðað frá endaliga vali teirra, sum tá er bindandi.
Stk. 3. 3) Eftir 1. mars kann valið ikki verða broytt, uttan so at leiðari útbúgvingarstovnsins í serstøkum føri gevur loyvi. Gevur leiðari útbúgvingarstovnsins loyvi at skifta út vallærugrein, skulu hesar treytir vera loknar:
1) Vikið má ikki vera frá ásetingunum um, at næmingurin skal hava møguleika at taka fult prógv eftir galdandi reglum,
2) skiftið skal fara fram, áðrenn undirvísingin er byrjað, tó kann leiðari útbúgvingarstovnsins hendingaferð loyva, at skiftið fer fram í seinasta lagi tríggjar vikur eftir, at undirvísingin er byrjað.
3) (Strikað).
4) (Strikað).
Stk. 4. 3) Næmingar, sum byrja í eini útbúgvingarbreyt og hava í umsóknini valt lærugreinar, kunnu ikki broyta valið, uttan so at leiðari útbúgvingarstovnsins hendingaferð loyvir tí. Gevur leiðari útbúgvingarstovnsins loyvi at skifta út vallærugrein, eru ásetingarnar í stk. 3 nr. 1 og 2 galdandi.
Skúlaár og frítíð
§ 46. Skúlaárið í gymnasialu miðnámsútbúgvingunum er frá 1. august til 31. juli árið eftir og skúladagatalið er ásett at vera 199.
Stk. 2. Leiðari útbúgvingarstovnsins ger av, nær skúlin byrjar og hann ásetur fyri 1. mars frídagar og frítíð fyri tað komandi skúlaárið. Frítíð og frídagar kunnu ikki verða lagdir í próvtøkutíðarskeiðinum.
Kapittul 5
At ráðleggja og fremja undirvísing
§ 47. Undirvísingin verður løgd til rættis og framd, soleiðis at málini við útbúgvingini í síni heild verða rokkin, og somuleiðis, at málini í teimum einstøku námsætlanunum verða nádd.
Stk. 2. Ymisku fortreytirnar og ymisku evnini hjá næmingunum skulu vera havd í huga, tá ið undirvísingin verður løgd til rættis.
Stk. 3. Undirvísingin í felagslærugreinunum og vallærugreinunum kann verða samskipað í valbólkar tvørtur um breyta- og floksmørk.
Stk. 4. Í serstøkum førum kunnu fleiri lærarar røkja undirvísingina í einari lærugrein, men leiðari útbúgvingarstovnsins skal gera av ábyrgdarbýti í sambandi við samlaðu undirvísingina, eftirmeting, royndir og próvtøkur.
Læraratoymi
§ 48. Endamálið við toymisarbeiðinum er at fyrireika og leggja undirvísingina til rættis.
Stk. 2. Toymið skal ráðleggja, eftirmeta og menna undirvísingina, men leiðari útbúgvingarstovnsins ger av í hvørjum einstøkum føri, hvørjar uppgávurnar hjá toyminum eru.
Stk. 3. Leiðari útbúgvingarstovnsins skal gera karmar fyri læraratoymið, sum m.a. skulu fevna um
1) hvussu toymið verður skipað,
2) meginreglur fyri luttøku lærarans í toymum,
3) eina lýsing av uppgávunum og virkseminum hjá toyminum,
4) leiklutin hjá leiðsluni í toyminum,
5) avgerðarbýtið millum leiðslu og toymi, og
6) eftirmeting av toymisarbeiðinum.
§ 49. Fyri hvønn upprunaflokk setir leiðari útbúgvingarstovnsins eitt flokstoymi, ella hann velur at nýta aðra fortreyt enn upprunaflokkin sum toymiseyðkenni. Toymi kunnu eftir tørvi virka í styttri ella longri tíð.
Lestrarætlan
§ 50. Leiðari útbúgvingarstovnsins skal skipa so fyri, at toymið samskipar undirvísing og skrivlig avrik.
Stk 2. Leiðari útbúgvingarstovnsins skal í samráði við læraratoymið staðfesta eina stutta og yvirskipaða lestrarætlan fyri flokkin.
Stk 3. Lestrarætlanin skal vera leisturin, sum allir lærarar ráðleggja eftir, og lestrarætlanin skal staðfesta, hvør lærari hevur ábyrgdina av teimum ymisku undirvísingarpørtunum.
Stk 4. Lestrarætlanin skal ikki fara í smálutir, men í høvuðsheitum fevna um raðfylgjuna, longdina og høvuðsinnihaldið, lýst við nágreiniligum stikkorðum av komandi stórum undir-vísingargongdum, umframt skrivlig avrik.
Stk 5. Lestrarætlanin skal fevna um allar floksins lærugreinar og samspælið millum tær. Ætlanin skal fevna um at nýta fjølbroyttar arbeiðshættir innan t.d. skrivlig avrik, virtuellar framløgur og verkætlanir. Ætlanin skal eisini fevna um námsferðir, fakligar útferðir o.s.fr.
Stk. 6. Lestrarætlanin skal býta arbeiðsbyrðu næminganna javnt út á útbúgvingartíðarskeiðið.
Stk. 7. Lestrarætlanin skal verða dagførd eftir tørvi og vera teldutøk hjá teimum, sum ætlanin fevnir um.
§ 51. Tá næmingur á fyrsta sinni fær undirvísing í einari lærugrein, ella hann á fyrsta sinni fær undirvísing á einum hægri lærugreinastigi, skal hann hava eina lestrarætlan útflýggjaða, ella vera við at gera eina lestrarætlan. Møguligar seinni dagføringar verða gjørdar í samstarvi við næmingarnar.
Skrivlig avrik
§ 52. Leiðari útbúgvingarstovnsins skal skipa so fyri, at stovnsins fíggjarliga tilfeingi eisini verður nýtt til at gera skrivligar uppgávur, skrivligar venjingar og til at eftirmeta skrivlig avrik.
Stk. 2. Skrivligar uppgávur og skrivligar venjingar eru í hesum sambandi at skilja sum tekstir, tøl og grafar, kt-framløgur, margmiðlaframleiðslur o.tíl.
§ 53. Fyri at dygdin í útbúgvingini hjá tí einstaka næminginum skal vera samsvarandi endamálinum við útbúgvingini og málunum í námsætlanunum, er neyðugt, at næmingurin fær venjing í at skriva.
Stk. 2. Stigvís framtøka skal vera í krøvunum til ta skrivligu venjingina. Tey skrivligu avrikini skulu vera partur av dagligu innanhýsis eftirmetingini.
§ 54. Lestrarfyrireikandi skriviførleikar eru at skilja sum
1) tilvitska um tekstslag,
2) at nýta rættan málsligan búna,
3) at skipa evni,
4) at grundgeva,
5) at nýta sitat,
6) at lýsa við myndum, grafum o.tíl.,
7) at leggja fram og
8) at nýta tilvísingar, gera notur og bókmentalista.
§ 55. Skrivlig venjing í lærugreinum og í lærugreinasamstarvi skal vera við til at menna lestrarfyrireikandi skriviførleikarnar hjá einstaka næminginum, soleiðis at
1) næmingurin fær ment sítt fimi og økt sína fakligu vitan,
2) næmingurin fær venjing í at lata eitt fakligt evni í tann rætta málsliga búnan,
3) næmingurin sjálvur gerst førur fyri at viðgera spurningar skrivliga,
4) næmingurin fær venjing í at vera skipaður, hava yvirlit og at fara í dýpdina,
5) næmingurin fær venjing í at samskifta og at bera fram greiðan boðskap, og
6) næmingurin fær vant seg at skriva.
§ 56. Leiðari útbúgvingarstovnsins raðfestir nýtsluna av skrivligum venjingum, bæði í einstøku lærugreinini og í lærugreinasamstarvinum, og leiðarin ger av, hvør lærari ella hvørjir serliga skulu átaka sær uppgávuna at undirvísa í júst teimum skriviførleikum, sum eru nevndir í § 54.
Stk. 2. Yvirskipað skal tíðin, sum brúkt verður til skrivlig avrik á eini breyt vera eins long fyri øll á breytini.
Stk. 3. Leiðarin kann, tá ið talan er um serligan tørv, víkja frá hesi meginreglu.
Næmingatíð
§ 57. Nøgdin av skrivligum venjingum verður gjørd upp í næmingatíð.
Stk. 2. Næmingatíðin er tann tíðin, mett verður, at ein miðal næmingur, á einum ávísum lærugreinarstigi, nýtir til at framleiða eitt nøktandi uppgávusvar, uttan fyri vanliga undirvísingartíð.
Stk. 3. Innanhýsis jólaroyndir, várroyndir, terminsroyndir o.tíl. eru ikki at rokna sum næmingatíð.
§ 58. Leiðari útbúgvingarstovnsins lutar út næmingatíð eftir reglum í § 60, og næmingarnir verða kunnaðir um næmingatíðina, sum er lutað tí einstaka skrivliga avrikinum.
§ 59. Samlaða næmingatíðin hjá hvørjum einstøkum næmingi skal ikki fara niður um samlaðu minstu næmingatíðirnar sbrt. § 60.
Stk. 2. Vanliga kann eingin næmingur hava meir enn hesa samlaðu næmingatíð
1) á hugbreytini, náttúrubreytini og búskaparbreytini í mesta lagi 650 tímar,
2) á tøknibreytini og tilfeingisbreytini í mesta lagi 780 tímar, og
3) á fyrireikingarbreytini í mesta lagi 450 tímar.
§ 60. 6) Næmingatíðin til skrivliga venjing í ymisku lærugreinunum skal í minsta lagi vera lutað sum ásett í skjali 9 um næmingatíðir.
§ 61. Leiðari útbúgvingarstovnsins kann krevja, at næmingur skal vera til staðar, tá ið hann nýtir næmingatíð til skrivlig avrik t.d. á einum skriviverkstaði uttan fyri vanligu tímatalvu næmingsins.
§ 62. Umframt næmingatíðina í § 60 skal leiðari útbúgvingarstovnsins seta næmingatíð í grunn at nýta til serlig átøk, eitt nú til
1) næmingar við serligum tørvi, sbrt. § 31,
2) næmingar við serliga góðum evnum, sbrt. § 32, stk. 2,
3) næmingar, sum hava serligan tørv á próvtøkuvenjing, og
4) hækking av einstøkum næmingatíðum sbrt. § 60.
Stk. 2. Hækkar leiðari útbúgvingarstovnsins einstakar næmingatíðir sbr. § 60, eigur hetta at verða gjørt við atliti at
1) frágreiðingum í sambandi við royndararbeiði,
2) frágreiðingum í sambandi við verkætlanir,
3) skrivligum avrikum tvørtur um lærugreinar,
4) skrivligum avrikum í lærugreinum á B-stigi, har næmingurin hevur boðað frá, at hann fer at velja vallærugreinina á A-stigi, og
5) skrivligum eykavenjingum av serligum orsøkum.
Stk. 3. Í grunnin skulu í minsta lagi verða settir 5 tímar av næmingatíð fyri hvønn næming á breytini tann 1. september hvørt skúlaár.
§ 63. Í sambandi við at skrivlig arbeiði verða eftirmett, skal næmingur javnan hava at vita, hvør fakliga støðan er, og hann skal somuleiðis hava eina nágreinliga lýsing av veikleikum og dygdum í hansara skrivligu avrikum.
§ 64. 6) Leiðari útbúgvingarstovnsins skal javnan útvega sær vitan um fakligu støðuna í tí einstaka flokkinum. Hann skal serliga útvega sær kunnleika um skrivligu førleikarnar. Við hesi vitan í huga skal leiðarin í samráði við læraratoymið gera eitt nýtt býti av næmingatíð, um hann heldur tørv vera á tí, tó ongatíð minni enn ásetingin í skjali 9.
§ 65. Skrivligar venjingar í lærugreinum, sum hava fingið tillutaða næmingatíð, skulu verða eftirmettar, og fleiri eftirmetingarhættir skulu verða nýttir, har ímillum
1) rætta skrivlig svør, sum einstaklingar hava latið inn, t.d. uppgávur, mátingar og innanhýsis jóla-, vár-, termins-, ársroyndir o.s.fr.,
2) rætta og viðmerkja skrivlig einstaklingsavrik og bólkaavrik,
3) gera viðmerkingar til lutvíst liðug avrik í ávegisskriving,
4) samrøða við einstaklingar og næmingabólkar, ella
5) ein samanrenning av nr. 1-4.
§ 66. 2) Tað er leiðari útbúgvingarstovnsins, sum ger leiðreglur fyri, hvussu eftirmetingin skal fara fram í teimum einstøku lærugreinunum. Leiðreglurnar skulu leggjast fyri lærararáðið til viðgerðar.
Kapittul 6
Stakgreinalestur og sjálvlesandi
§ 67. Gymnasialu miðnámsútbúgvingarnar kunnu verða tiknar sum stakgreinalestur og kunnu eisini verða tiknar sum sjálvlestur.
Stakgreinalesandi
§ 68. Gymnasiala stakgreinaprógvið verður sett saman av próvtølum í øllum kravdum lærugreinum og í breytarverkætlanini.
Stk. 2. Stakgreinalesandi fylgja undirvísingini eftir somu treytum sum onnur lesandi. Tey fylgja undirvísingini í flokkum ella valbólkum, sum longu eru settir á stovn á útbúgvingarstovninum.
Stk. 3. Undirvísingin í teimum einstøku lærugreinunum endar við próvtøku eftir somu reglum sum fyri onnur lesandi.
Stk. 4. Undirvísingin skal fylgja somu reglum um útbúgvingartíð og næmingatíð sum fyri onnur lesandi.
Stk. 5. Stakgreinalesandi skulu hava støðumet, samstundis sum flokkurin ella valbólkurin, tey eru í, fær støðumet.
Stk. 6. Hevur lærugreinin skrivliga próvtøku, skal tann stakgreinalesandi í síðstu lestrarhálvu hava møguleika at fara til skrivliga roynd undir próvtøkulíknandi umstøðum.
Stk. 7. Stakgreinalesandi, sum ætlar at taka eitt samlað prógv, skal skriva breytaruppgávu sbrt. § 21 og breytarverkætlan sbrt. § 22.
Stk. 8. 3) Lærugreinin ítróttur og heilsa C kann skiftast út við aðra lærugrein á C-stigi. Um lærugreinin ítróttur og heilsa C ikki verður skift út við aðra lærugrein á C-stigi, skal ársmetið í ítrótti og heilsu telja við í próvnum.
Stk. 9. 3) Hevur næmingur lokið lærugrein í áður loknari útbúgvingargongd, og sum tá ikki varð tikin út til próvtøku, skal endaliga ársmetið frá nevndu útbúgvingargongd koma við á prógvið.
Stk. 10. 3) Eitt gymnasialt stakgreinaprógv skal, alt eftir útbúgvingarbreyt, lúka treytirnar í § 13 um A-, B- og C-stig.
Sjálvlesandi
§ 69. Sjálvlesandi skal innskriva seg til próvtøku eftir reglunum í § 8 í próvtøkukunngerðini.
Stk. 2. Áðrenn innskriving til próvtøku skal tann sjálvlesandi skjalprógva, at eitt ítøkiligt próvtøkugrundarlag er tøkt. Próvtøkugrundarlagið skal hava støði í námsætlanini í ávísu lærugreinini.
Stk. 3. Sjálvlesandi skal hava tilboð um fakliga vegleiðing, antin sum einstaklingur ella í bólki saman við øðrum.
Stk. 4. Sjálvlesandi, sum ætlar at taka fult prógv, skal skriva breytarverkætlan.
Starvsstovuroyndir hjá stakgreina- og sjálvlesandi
§ 70. Stakgreinalesandi skal gera starvstovuroyndir saman við tí flokkinum ella valbólkinum, sum hann er í.
Stk. 2. Sjálvlesandi kann gera starvsstovuroyndir saman við einum flokki ella valbólki. Ber tað ikki til, skal hann melda seg til starvstovuskeið á stovninum, har hann ætlar sær til próvtøku. Stovnar, sum hava sjálvlesandi, skulu samskipa møgulig starvstovuskeið.
Stk. 3. Starvsstovuskeið verður tikið í staðin fyri tað royndararbeiðið, sum er ásett í námsætlanini fyri lærugreinina.
Stk. 4. Útbúgvingartíðin í sambandi við starvsstovuroyndir í eini lærugrein er 15 tímar fyri C-stig, 15 tímar fyri B-stig og 15 tímar fyri A-stig. Ein treyt er, at eitt lægri stig er lokið, áðrenn farið kann verða undir eitt hægri stig.
Stk. 5. Afturat útbúgvingartíðini verður tíð roknað til at skriva frágreiðingar. Vegleiðing og gjøgnumgongd av teimum fyrstu frágreiðingunum hoyrir við til útbúgvingartíðina.
Stk. 6. Stovnurin, sum heldur starvsstovuskeið, skal geva teimum, sum fullføra, skeiðsváttan.
Kapittul 7
Eftirmetingar
§ 71. Útbúgvingarstovnurin skal hava eina eftirmetingarætlan, sum skal fevna um eftirmeting av undirvísingini og eftirmeting av tí, sum næmingurin fær burturúr.
Eftirmeting av undirvísing
§ 72. Tvær ferðir um árið skulu næmingarnir hava høvi at eftirmeta undirvísingina. Eftir samráð við flokkin tekur lærarin avgerð um, hvussu eftirmetingin skal verða gjørd.
Stk. 2. Eftirmetingarúrslitið skal viðgerast í flokkinum. Lærarin skal gera stuttan skrivligan samandrátt til næmingarnar. Samandrátturin skal í minsta lagi fevna um
1) nær og hvussu eftirmetingin er gjørd og
2) niðurstøðu og møgulig átøk.
Eftirmeting av næmingum
§ 73. Til at meta um fakligu støðu næmingsins skulu verða nýtt støðumetstøl, royndarmetstøl og munnligar ella skrivligar viðmerkingar.
Stk. 2. Givin verða støðumet, ársmet og royndarmet. Støðumet lýsir fakligu støðu næmingsins, júst tá ið metið verður givið, t.e. hvussu stórur partur av málunum er rokkin í mun til undirvísingartíðarætlanina. Ársmet er eitt støðumet, sum lýsir fakligu støðu næmingsins við undirvísingarlok. Royndarmet lýsir, hvussu stórur partur av málunum er náddur í mun til ávísa uppgávuorðing ella ávísan spurning.
§ 74. Næmingarnir skulu hava
1) støðumet gjøgnum skúlaárið,
2) ársmet við undirvísingarlok og møguliga royndarmet við skúlaársenda, í lærugreinum, sum halda fram, og
3) endalig ársmet við undirvísingarlok í lærugreinum, sum ikki halda fram.
Stk. 2. 5) Næmingar á fyrireikingarbreytini skulu ikki hava endalig ársmet, bert vegleiðandi støðumet gjøgnum skúlaárið.
§ 75. Leiðari útbúgvingarstovnsins ger av, nær metini verða givin.
Stk. 2. Ársmetini við undirvísingarlok og møgulig royndarmet við skúlaársenda eru grundarlag undir avgerð leiðara útbúgvingarstovnsins, hvørt næmingurin verður fluttur upp í næsta flokk.
§ 76. Í lærugreinum við ongari munnligari próvtøku, men sum kunnu enda við skrivligari próvtøku, verður bert givið met í skrivligum. Í øllum øðrum lærugreinum, sum kunnu enda við skrivligari próvtøku, skulu næmingarnir hava met í skrivligum og í munnligum. Næmingar skulu harumframt hava met í skrivligum og munnligum í hesum lærugreinum
1) á náttúrubreytini og á hugbreytini: Lívfrøði B, alisfrøði B, evnafrøði B, landafrøði B og framhaldsmálum B,
2) á búskaparbreytini: Framhaldsmálum B og
3) á tøknibreytini og á tilfeingisbreytini: Lívfrøði B, alisfrøði B, evnafrøði B og landafrøði B.
Stk. 2. Í øllum øðrum lærugreinum, sum ikki eru nevndar í stk. 1, skal næmingurin bert hava met í munnligum.
Stk. 3. Í lærugreinum, sum halda fram, skulu næmingarnir við skúlaársenda hava støðumet, t.e. ársmet, og møguligt ársroyndarmet.
Stk. 4. Endalig ársmet skulu skrivast í próvtalsskrásetingina, áðrenn munnligu próvtøkurnar verða kunngjørdar.
Stk. 5. Endalig ársmet verða flutt á endaliga prógvið hjá næminginum sambært reglum í próvtøkukunngerðini og eini nágreiniligari vegleiðing.
§ 77. Í tíðini frá byrjanini 1. árið til undirvísingarlok 3. árið skulu haldast í minsta lagi 5 royndir, skrivligar ella munnligar, undir próvtøkulíknadi umstøðum, t.e. eftir reglunum í próv-tøkukunngerðini og námsætlanini við tí í hyggju, at næmingarnir fáa vant teir ymisku próvtøkuhættirnar, sum eru at finna í útbúgvingini.
Undirvísingarfrágreiðing
§ 78. Lærari skal fyri hvørja lærugrein og hvørt lærugreinastig gera eina undirvísingarfrágreiðing, so hvørt sum skúlaárið líður. Nakað fyri undirvísingarlok skal lærarin gera undirvísingarfrágreiðingina lidna, eisini fyri tær lærugreinar, sum halda fram næsta skúlaár.
Stk. 2. Áðrenn eina freist, sum leiðari útbúgvingarstovnsins setir, skal lærari skrivliga vátta fyri leiðara útbúgvingarstovnsins, at undirvísingarfrágreiðingin er liðug og lýkur krøvini í samsvarandi námsætlan. Leiðarin góðkennir undirvísingarfrágreiðingar, áðrenn tær verða endaliga kunngjørdar.
§ 79. Undirvísingarfrágreiðingin er grundarlag undir munnligu próvtøkuni. Frágreiðingin verður gjørd eftir leisti, sum Mentamálaráðið ger, og hon skal vera tøk hjá próvdómara at taka niður frá stevnu, heimasíðu ella líknandi miðli, í seinasta lagi 14 dagar áðrenn munnligu próvtøkurnar verða kunngjørdar.
Stk. 2. Fyri næming, sum skiftir skúla í einum skúlaári, skal lærarin gera eina avmarkaða undirvísingarfrágreiðing.
Váttan um undirvísing
§ 80. Næmingur, sum hevur fylgt undirvísingini í eini lærugrein, uttan tó at gera seg lidnan, kann eftir umsókn fáa váttan fyri at hava luttikið og fáa avrit av støðumetum.
Stk. 2. Næmingur, sum hevur fylgt undirvísingini í eini lærugrein og gjørt seg lidnan og fingið endaligt ársmet, kann eftir umsókn fáa váttan fyri luttøku og avrit av støðumetinum, um lærugreinin ikki varð tikin út til próvtøku.
Stk. 3. Næmingur, sum skiftir skúla, og av tí orsøk ikki fær høvi at enda eitt B- ella A- stig, kann fáa sítt seinasta støðumet við sær sum endaligt ársmet í somu lærugrein á einum lægri stigi.
Kapittul 8
Serstøk undirvísing
Næmingar, ið bera brek
§ 81. Um næmingur, ið hevur tørv á sernámsfrøðiligari hjálp orsakað av sálarligum ella likamligum avmarkingum, søkir inn í miðnámsskúla, skal skúlin seta seg í samband við Sernám, áðrenn upptøka fer fram.
Stk. 2. Skúlin ger av saman við Sernámi, í hvønn mun næminginum tørvar stuðul, og hvørji møgulig hjálpartiltøk skulu verða sett í verk, tá ið næmingurin byrjar í skúlanum.
Stk. 3. Verður tørvurin ávístur, eftir at skúlagongdin er byrjað, verða hjálpartiltøk framd skjótast til ber.
§ 82. Tá ið avgerð um upptøku er tikin, ella tá ið tørvurin er ávístur, boðar leiðari útbúgvingarstovnsins Sernámi frá tørvinum. Fráboðanin skal fara fram í samráði við næmingin, faklærarar og lestrarvegleiðara næmingsins.
Stk. 2. Í tann mun tilvísing til sernámsfrøðiliga hjálp hevur við sær, at aðrir stovnar skulu verða tiknir við upp á ráð, hevur skúlin ábyrgdina av, at hetta verður gjørt.
§ 83. Við støði í tørvinum hjá næminginum ger skúlin í samstarvi við Sernám eina virkisætlan fyri næmingin.
Stk. 2. Skúlin hevur ábyrgdina av, at lagda virkisætlanin verður fylgd, soleiðis at avmarkingin í minst møguligan mun darvar næminginum í at fylgja undirvísingini. Skúlin skal í minsta lagi eina ferð hvørt hálva ár eftirmeta virkisætlanina.
Stk. 3. Um tørvurin hjá næminginum broytist í útbúgvingargongdini, skal støða sum skjótast verða tikin til, um onnur virkisætlan skal verða gjørd. Skúlin hevur ábyrgdina av, at hetta verður gjørt.
§ 84. Skúlin ger í samstarvi við Sernám tilmæli um tørvin á stuðli, og um hvørji hjálpitól og hjálparmiðlar eiga at verða útvegað.
Stk. 2. Skúlin ger kostnaðarætlan fyri sernámsfrøðiligu stuðulstiltøkini, íroknað kostnaðin á hjálpitólum og hjálparmiðlum. Kostnaðarætlanin skal fevna um samlaðu útbúgvingargongd næmingsins.
Stk. 3. Skúlin kann við støði í staðfesta tørvinum hjá næminginum søkja Mentamálaráðið um játtan til sernámsfrøðiligu tiltøkini.
§ 85. Skúlin skal í samstarvi við Sernám lata Mentamálaráðnum skrivliga frágreiðing um samlaðu støðu næmingsins eina ferð um árið.
§ 86. Skúlin skal saman við Sernámi hjálpa næmingi við serligum tørvi at samskifta við aðrar myndugleikar um framhaldandi veiting, tá ið tílík er neyðug fyri at næmingurin kann fullføra útbúgvingina.
Sjúkraundirvísing
§ 87. Næmingur, ið vegna sjúku ikki megnar at fylgja vanligari undirvísing í longri tíð, skal hava tilboð um sjúkraundirvísing.
§ 88. Um roknað verður við, at fráveran fer at vara í longri tíð, skal stovnurin sum skjótast og í seinasta lagi 10 skúladagar eftir, at næmingurin seinast var til undirvísing, venda sær til næmingin við tí í hyggju at fremja sjúkraundirvísing, um næmingurin ynskir tað, sbr. stk. 2 og 5.
Stk. 2. Um næmingurin ikki er myndugur, skal stovnurin venda sær til tann, sum hevur foreldramyndugleikan.
Stk. 3. Stovnurin skal skipa so fyri, at tann neyðuga undirvísingin verður sett í verk. Nær undirvíst verður og vavið av undirvísingini, sbrt. §§ 4 og 6, verður avtalað við næmingin.
Stk. 4. Er næmingurin innlagdur á sjúkrahúsi ella øðrum stovni, verður avtala gjørd við sjúkrahúsið ella stovnin.
Stk. 5. Er væntandi, at samlaða fráveran ikki fer út um 15 skúladagar, verður sjúkraundirvísing ikki framd.
§ 89. Endamálið við undirvísingini er at tryggja, at næmingurin, aftan á sjúkraleguna, er førur fyri at fylgja vanligari undirvísing.
Stk. 2. Undirvísing skal fyrst og fremst verða givin í teimum lærugreinum og evnum, sum næmingurin hevur ilt við at ogna sær av sínum eintingum, og undirvísingin skal vera í samsvari við ta undirvísing, sum annars fer fram í flokki næmingsins.
Stk. 3. Um so er, at faklærari næmingsins ikki kann fremja undirvísingina sbr. stk. 1 og 2, skal hon so vítt gjørligt verða løgd til rættis eftir avtalu við faklæraran.
§ 90. Undirvísingin, sum í vavi til eina og hvørja tíð má laga seg eftir heilsustøðu næmingsins, kann ikki fara út um 5 tímar um vikuna, og kann ikki vara í meiri enn 40 skúladagar.
§ 91. Tá ið serlig viðurskifti tala fyri tí, kann undirvísingin verða røkt av øðrum lærarum.
§ 92. Um heilt serlig viðurskifti gera seg galdandi, kann ávikavist vikutímatalið og tíðarskeiðið, sjúkraundirvísing verður framd, sbr. § 90, verða økt og longt. Um onnur serlig viðurskifti gera seg galdandi kunnu reglurnar í § 93 um longda útbúgvingargongd eisini fevna um næming, sum er sjúkur í longri tíð.
Stk. 2. Næmingur, sum við títtari, styttri fráveru vegna sjúku hevur verið burtur, ella sum væntandi noyðist at vera burtur frá undirvísingini í longri tíð, kann fáa ískoytisundirvísing.
Næmingar, ið fáast við úrvalsvirksemi
§ 93. Ein 3 ára útbúgvingargongd kann verða løgd serliga til rættis sum ein 4 ára útbúg-vingargongd fyri næming, sum íðkar úrvalsítrótt, úrvalstónleik ella annað úrvalsvirksemi á høgum stigi. Ein fyritreyt er, at viðkomandi landsfelag, samband ella skipanir skrivliga viðmæla og vátta ætlanirnar.
Stk. 2. Somuleiðis kann ein 2 ára útbúgvingargongd verða løgd serliga til rættis sum ein 3 ára útbúgvingargongd fyri næming á fyrireikingarbreytini, sum íðkar úrvalsítrótt, úrvalstónleik ella annað úrvalsvirksemi á høgum stigi. Ein fyritreyt er, at viðkomandi landsfelag/samband ella skipanir skrivliga viðmæla og vátta ætlanirnar.
Stk. 3. Landsstýrismaðurin ger nærri ásetingar um longda útbúgvingargongd, og hvussu próvtøkur kunnu verða lagdar serliga til rættis sbrt. stk. 1 og 2.
Kapittul 9
Kæra
§ 94. 3) Næmingur ella møguligur foreldramyndugleiki kann kæra námsfrøðiligar avgerðir, sum eru tiknar á stovninum sambært hesi kunngerð, her undir endalig ársmet, til leiðara útbúgvingarstovnsins. Kærufreistin er 7 dagar frá tí degi, at avgerðin er kunngjørd næminginum.
Stk. 2. Gongur leiðari útbúgvingarstovnsins ikki kæruni á møti, kann næmingurin ella møguligur foreldramyndugleiki kæra avgerð leiðara útbúgvingarstovnsins til landsstýrismannin, samsvarandi § 40, stk. 1 í lógini. Kærufreistin er 7 dagar, eftir at avgerð leiðarans er kunngjørd næminginum ella foreldramyndugleikanum. Kæran skal vera skrivlig, ítøkilig og grundgivin.
Stk. 3. Leiðari útbúgvingarstovnsins skal gera eitt ummæli av kæruni sbrt. stk. 2 og geva kæraranum høvi at gera viðmerkingar til ummælið. Leiðari útbúgvingarstovnsins skal í mesta lagi geva kæraranum 7 dagar til at gera viðmerkingar. Kærarin skal lata leiðaranum sínar møguligu viðmerkingar, sum so sendir alt málið til landsstýrismannin.
Stk. 4. Landsstýrismaðurin kann taka avgerð um at burturvísa kæruni, um treytirnar í stk. 2 ikki eru uppfyltar. Landsstýrismaðurin kann eisini staðfesta avgerð leiðarans. Landsstýrismaðurin kann somuleiðis taka avgerð um at broyta avgerð leiðarans til kærarans fyrimun, og landsstýrismaðurin kann eisini taka avgerð um at heita á leiðaran um at viðgera málið av nýggjum.
Stk. 5. Kærur um próvtøl, próvtøkur og próvtøkuviðurskifti annars kunnu tó verða kærd samsvarandi reglunum í próvtøkukunngerðini.
Stk. 6. Aðrar fyrisitingarligar avgerðir hjá leiðara útbúgvingarstovnsins, sum ikki eru fevndar av stk. 2 ella stk. 5, kunnu somuleiðis verða kærdar til landsstýrismannin. Kærufreistin er 4 vikur eftir, at kærarin hevur móttikið avgerðina.
Kapittul 10
Undantøk
§ 95. Landsstýrismaðurin kann í serstøkum føri loyva, at vikið verður frá hesi kunngerð sam-svarandi § 37 í lógini, eitt nú tá ið talan er um at fremja royndarvirksemi ella námsfrøðiligt menningararbeiði.
Kapittul 11
Gildiskoma
§ 96. Henda kunngerð kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd og er galdandi fyri næmingar, sum byrja skúlagongdina 1. august 2013 ella seinni.
Mentamálaráðið, 22. januar 2013
Bjørn Kalsø (sign.)
landsstýrismaður
/ Poul Geert Hansen (sign.)
Skjøl:6)
1) Breytaskipanin – tímatøl
2) Tímatalsleistur fyri búskaparbreytina
3) Tímatalsleistur fyri fyrireikingarbreytina
4) Tímatalsleistur fyri hugbreytina
5) Tímatalsleistur fyri náttúrubreytina
6) Tímatalsleistur fyri tilfeingisbreytina
7) Tímatalsleistur fyri tøknibreytina
8) Gymnasiala lærugreinarøðin
9) Næmingatíð
Breytaskipanin - tímatøl
Búskaparbreytin - tímatøl
Skjal 3 6)
Fyrireikingarbreytin – tímatøl
Skjal 4 6)
Hugbreytin – tímatøl
Náttúrubreytin – tímatøl
Tilfeingisbreytin – tímatøl
Tøknibreytin - tímatøl
Gymnasiala lærugreinarøðin
Næmingatíð
1) Broytt við kunngerð nr. 118 frá 19. juli 2019, har § 2 ljóðar soleiðis: “Henda kunngerð kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd, og er galdandi fyri teir næmingar, sum byrja útbúgvingina í 1. august 2020 ella seinni.”
2) Broyt við kunngerð nr. 110 frá 16. juli 2019, har § 2 ljóðar soleiðis: “Henda kunngerð kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd, og er galdandi fyri næmingar, sum byrja skúlagongdina 1. august 2019 ella seinni.”
3) Broytt við kunngerð nr. 58 frá 11. mai 2016, har § 2 ljóðar soleiðis: “Stk. 1. Henda kunngerð kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd. Stk. 2. Ásetingin í § 1, nr. 5 fevnir um teir næmingar, sum fara undir gymnasiala miðnámsútbúgving eftir 1. august 2016.”
4) Broytt við kunngerð nr. 67 frá 16. juni 2016.
5) Broytt við kunngerð nr. 33 frá 7. apríl 2014.
6) Broytt við kunngerð nr. 37 frá 31. mars 2017.


c: text/html

text:
Fuglafjørður hevur í dag landsins størsta vinnuøki, og virksemið fevnir um allar liðir í framleiðsluketuni. Tað er serstakt - men tað er neyvan av tilvild, at hetta er júst í Fuglafirði. Fleiri vilja vera við, at ein serlig fuglafjarðarmura - eitt serligt dna - fær fuglfirðingar at seta sær stór mál og røkka teimum eftir stuttari tíð. Tað merkti Margretha drotning eisini sum ung, tá hon var á spontanari vitjan í Fuglafirði
prologur - Fuglafjørður 1963:
Tað hevði verið ein so vakur sunnudagur í juli. Fólk vóru so smátt farin at rigga til nátturða. Men tey, ið hesa løtuna hugdu út á fjørðin, mundu narra sær eyguni og vantrúgvin rópa á húsfólkið fyri at vita, um eisini tey sóu hesa óvanligu sjón.
Øll, sum hugdu út á vágna, sóu kortini tað sama. Øll steðgaðu á.
Út úr táminum, sum lá um tann blikandi fjørðin, stevndi tað stolta hvítt- og gullmálaða kongsskipið, Dannebrog.
Um dagin høvdu Fríðrikur 9., kongur, og døtur hansara verið í Oyndarfirði á almennari vitjan - og nógvir fuglfirðingar høvdu gingið upp um skarðið í stívasta pussi fyri at síggja kong og tær tríggjar prinsessurnar.
Men nú sást á øllum brøgdum, at kongsfarið púra óvæntað eisini fór at leggja at í Fuglafirði. Kvikliga troðkaðust fólk saman á atløgubryggjuni fyri at taka ímóti. Kirkjan varð latin upp og gjørd klár til kongsvitjan, og í skundi bant ein einkja tríggjar vakrar bukettir við blómum úr egnum garði. Hon sendi tríggjar smágentur í grannalagnum heim at pynta seg, og tá prinsessurnar løtu seinni spákaðu framvið, fingu tær hvør sítt vakra blómutyssi frá gentunum.
Tó at vitjanin var ófráboðað, varð hon minnilig, og danskir miðlar skrivaðu, hvussu fuglfirðingar eftir ongari tíð skipaðu eina móttøku við kirkjuvitjan, spadseritúri og blómutyssum »fra egen have«.
***
Corpus, Fuglafjørður 2021:
Henda hendingin ber boð um lyndiseyðkennini í Fuglafirði. Tey óttast ikki at taka av óvæntaðum møguleikum. Tey ræðast ikki knappar handlingar og skiftandi umstøður, tí alt man nokk fara at laga seg - so leingi, sum tey bara laga seg eftir tí, sum hendir.
Eyðkennini frá óvæntaðu kongsvitjanini, sum varð so væl loftað, síggjast í dag serliga á stóra vinnuliga økinum, sum fyllir allan eystara arm í Fuglafirði, heilt frá Enni og heim undir Piddasa handil. Eitt øki, sum undir áðurnevndu kongsvitjan mestsum bara var bøur og hagi.
Men vinnulívið vaknaði við sildini í 60'unum - og Havsbrún. Menningin seinastu árini hevur snøgt sagt verið ótrúlig, nú bæði Vónin, Effo, JT electric, Pelagos, Bergfrost, Framherji, Petur Larsen, KJ og Sandgrevstur eru løgst afturat, og tey umboða øll ymsar liðir í matvøruvinnuni í økinum.
Í Føroyum er einki annað vinnuøki so konsentrerað, so væl útbygt og so førleikakrevjandi, sum júst hetta økið norðuri á kaiini í Fuglafirði - og tó at tað bara búgva 1600 fólk í bygdini, eru heili 1000 arbeiðspláss á økinum.
Her eru størv til ófaklærd, men eisini størv, ið krevja førleikar, útbúgvingar og gransking - og sum styðja undir støðugu menningina.
Her eru allir liðir í framleiðsluketuni - heilt frá veiðu til fiskamjøl, frá fiskafóðuri til fyrstafloks rávøru, frá virking til goymslu. Her er svartkjaftur. Makrelur. Laksur.
Her eru menn, sum hava mangan brattan farið. Sum hava brúkt sítt lív á sjónum og soleiðis fingið veldiga vitan um fiskiskap, reiðskap og mið. Um marknaðir og sølu.
Her eru granskarar, mennarar og sølufólk, sum støðugt bøta um veiðu og vøru. Fólk, sum kenna søguna og serliga fuglfjarðarlyndið - og sum tí vita, hvat verður væntað av teimum.
Her eru ungfólk úr øllum landinum. Flestu teirra við einum dreymi, ið við hørðum arbeiði og góðari fortjenastu skjótt kann náast: Ein fjakkaraferð. Eitt brúdleyp. Ein útbúgving.
Her eru ymisk fólk, ymsir førleikar og ymisk tilknýti, men her er eingin, sum svevur sjóvarfallið av sær.
Tí tað ger man ikki í Fuglafirði.
Epilogur - Fuglafjørður 2021 og 1963:
Í fyrsta uppskotinum frá 60'unum um at byggja stóra sildavirkið, Havsbrún, umframt eitt tilhoyrandi frystivirki, stóð sum grundgeving skrivað: »Lat okkum vísa vilja og áræði, sum tað sømir seg okkum, fuglfirðingum.«
Aðrar grundgevingar vóru ikki neyðugar. Bert henda eina, at man sjálvandi skal vísa vilja og áræði, tí tað sømir seg fólkaslagnum undir Blábjørgum.
Tað er áhugavert. Undranarvert. Og alla æru vert.
Spyrt tú tey um tað, yppa tey øksl og svara, at soleiðis hevur man altíð gjørt í Fuglafirði - tað liggur bara í. Vovið í DNA-streingin, heldur onkur.
Hvussu er og ikki, so taka tey møguleikan, tá hann býðst.
Tað prógvaði einkjan, sum leyp út í garðin, valdi vakrastu blómurnar og bant tær saman, ímeðan kongur og prinsessurnar óvæntað stigu á land. Hon hugsaði og handlaði um eina leið fyri at lofta møguleikanum og gera tað, sum sømdi seg. Tó at støðan kom óvart á, gagnnýtti hon í eini knappari vend tað, sum var fyri hondina.
Sama er galdandi fyri vinnuna í Fuglafirði, sum støðugt hevur gagnnýtt tað, sum hevur verið fyri hondina, og sum í eini knappari vend mangan hevur loftað møguleikum á bestan hátt.
Sum dømi kann nevnast risastóra uppisjóvarvirkið, Pelagos, ið uppá bara átta mánaðir fór frá at vera eitt hugskot og til at hava fulla framleiðsu. Átta mánaðir! Frá fjarum tanka til framleiðslu.
Tað er óhoyrt.
Men í Fuglafirði er tað kortini hoyrt. Tí hetta knappa lyndiseyðkenni er ein inngrógvin partur av søguni um bygdina og bygdarfólkið, sum framvegis verður søgd fyri bygdarbørnunum aftur og aftur.
Tað er helst hetta, sum ger, at vinnan í Fuglafirði støðugt veksur, mennist, umskapast og tillagar seg til skiftandi fortreytir. Tað er hendan muran, sum ikki fornoktar seg.
Og sama hvat framtíðin bjóðar - sama hvat hendir við avtaluni ímillum strandalondini, Brexit ella viðurskiftunum við Russland og ES - sama hvat hendir innan heimsins matvørutørv, heimsmálini, gransking ella onnur skiftandi hugrák um tilfeingið, ja, so er í øllum førum eitt sera sannlíkt:
Sterka vinnulívið í Fuglafirði - og tey eyðkennini, sum tað byggir á - verða verandi.
Tí í Fuglafirði vil man vísa áræði og vilja. Man tillagar seg. Fylgir við. Gongur undan. Brýtir normar og vanahugsan. Og søguliga orsøkin til, at man ger tað, er, at »tað sømir seg okkum fuglfirðingum«.
Eins og tað sømir seg at handa teimum kongaligu blómur - sama um vitjan teirra er ætlað ella ikki.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Týski rithøvundurin Gottfried Benn (1886-1956) var lækni og skrivaði ritroyndir og yrkingar. Hann var ein teirra, sum í fyrstani hevði samhuga við nazistunum, eisini alment í eini útvarpssamrøðu í 1933. Hann svór somuleiðis at vera trúgvur mótvegis Adolf Hitler við einum sonevndum Gelobnis treuester Gefolschaft undirskriftarbrævi. Nøkur ár seinni var støðan broytt, Gottfried Benn var skelkaður av harðskapinum undir nazistaveldinum og í SS blaðnum Das Schwarze Korps vórðu nú hansara ekspressionistisku og eksperimenterandi yrkingar lagdar undir at vera degenereraðar, jødiskar og samkyndar. Í 1938 fekk Gottfried Benn skrivibann. Eftir kríggið var Benn heldur ikki serliga populerur orsakað av hansara nazistafortíð. Hansara yrkingar eru sera áhugaverdar og minna eitt sindur um yrkingarnar hjá J.P.Jacobsen, sum hann metti høgt. Henda náttaraldan minnir í støðum um kendu yrkingina hjá J.P.Jacobsen Arabesk.
Welle der Nacht, Meerwidder und Delphine


text:
Hon er fødd í Norðragøtu 15/2-1928. Aftan á lokna skúlagongd í heimbygdini arbeiddi hon fyrifallandi arbeiði, til hon í 1948 fór til Havnar at læra til sjúkrasystur. Í 1951 var hon liðug við útbúgving sína, arbeiddi so sum sjúkrasystir, til hon í 1959 fór til Skotlands at læra til jarðarmóður. Á sumri í 1960 fór hon suður til Etiopia sum trúboðari send av Kirkjuliga Missiónsfelagnum.
Í 1966 gav felagið út bók hennara »Etiopia kallar«.
Úr: Árni Dahl: Bókmentasøga I-III. Fannir. 1980-83. (GG. Seinast dagført í 1983).


text:
Á vísindaligu veðurlagsráðstevnuni í Keypmannahavn 10.-12. mars vísti Hjálmar Hátún á einum uppslagi (poster, sí myndina til vinstru) arbeiði, sum Fiskirannsóknarstovan saman við øðrum rannsóknarstovnum, m.a. Náttúrugripasavninum, hevur gjørt at kanna, hvussu styrkin á havstreymunum ávirkar lívfrøðiliga tilfeingi í havinum í økinum kring okkum. Fleiri ymiskir havstreymar ávirka havið kring Føroyar, og tað er eitt samspæl millum hesar havstreymar sum avger, hvussu hitalagið í økinum er. Tá havstreymar við køldum sjógvi úr póløkinum eru sterkir, er økið kring Føroyar kaldari, enn tá hesir eru veikari. Lívfrøðiliga tilfeingið ávirkast eisini av hesum havstreymum. Tá havstreymarnir úr póløkinum eru sterkir, og økið kring Føroyar tí kaldari, er: ♦ minni til av plantuæti, […]
Veðurlagið her um okkara leiðir er treytað av havstreymunum kring okkum. Onkur klimamodell benda á, at mannaskapta upphitingin kann fáa havstreymarnar at gerast munandi veikari í hesi øldini. Um hetta hendir, fær tað storar avleiðingar bæði fyri vistskipanina og fyri okkum sum búleikast her um leiðir. Tí leggur m.a. Fiskirannsóknarstovan stóran dent á at fylgja við broytingum í havstreymunum, og serliga rákinum hjá Norðuratlantsstreyminum, sum hevur heitan sjógv við sær norður um Føroyar, men eisini við frárenslinum frá Norðurhøvum út í Atlantshavið. Sí sera lættskiljandi frágreiðing á heimasíðuni hjá Fiskirannsóknarstovuni: Um hitabroytingar Um havstreymar á opnum havi Á vísindaligu veðurlagsráðstevnuni í Keypmannahavn frá 10.-12. mars hevði Bogi Hansen eina framløgu. […]
USA umhugsar at áleggja toll á vørur frá londum sum ikki royna at minka um teirra koltvísúrnis útlát. Hetta er serliga fyri at verja amerikanska ídnaðin, sigur amerikanski orkumálaráðharrin, Steven Chu, tí uttan hesi avgjøld fáa amerikanskar fyritøkur illa kappast við fyritøkur í Kina og India. Barack Obama hevur sett sær fyri at minka um koltvísúrnis útlátið við 80% í 2050. Hann stuðlar eini kvotaskipan, har fyritøkur kunnu selja og keypa “dálkingar-loyvi”. Sambært Steven Chu, so verður tó framvegis vónað, at øll lond fara at leggja kostnaðin av útlátinum í eina slíka kvotaskipan, men um okkurt land ikki ger tað, er neyðugt at seta tiltøk í verk, so sum at […]
Tað tykist sum um eitt av stríðsmálunum til samráðingar um ein nýggjan veðurlagssáttmála verður, hvør skal gjalda CO2 framleiðslukostnaðin av eini vøru. Ídnaðarlondini hava nú í longri tíð sent meginpartin av síni framleiðslu til Asiu, antin tað so er teknikkur, klæðir, skógvar v.m. Arbeiðslønin er lág, og higartil hevur tað so merkt, at vit brúkarar í Vesturheiminum fáa munandi bíligari vørur enn um tær vórðu framleiddar hjá okkum sjálvum. Samstundis sum asiatisku londini hava ein stóran búskaparligan vøkstur, er teirra CO2 útlát eisini økt sera nógv. Veðurlagssáttmálin fevnir um allan heim, og sum er verður roknað við, at øll lond skulu minka um teirra útlát. Kina hevur síðani 2006 verið […]
Í sambandi við væntaðu veðurlagsbroytingarnar verður strembað eftir, at økingin í miðal hitanum ikki verður meira enn 2°C, tí ein øking uppá meira 2°C, roknað sum miðal um allan knøttin, fer at hava álvarsligar avleiðingar, og verður av ES mett at verða beinleiðis vandamikið. Í Bretlandi hevur ráðgevandi nevndin “Committee on Climate Change” gjørt eitt tilmæli til stjórnina, sum líkist nakað okkara tilmæli “Skjótt syftir seiðir og tunga takið” sum kom út herfyri. Í hesum bretska tilmælinum er eitt av uppskotunum at minka um útlátið við 34% í 2020 í mun til 1990, og at partur av hesum kann røkkast við at keypa kvotur frá londum sum ikki brúka sínar. […]
Í døgunum 10.-12. mars hevur verið hildin ein altjóða vísindalig ráðstevna í Keypmannahavn, har fleiri enn 2500 luttakarar frá útvið 80 londum luttóku. Heitið á ráðstevnuni var: “Global Risks, Challenges & Decisions”. Úrslitini frá hesi ráðstevnu verða ætlandi útgivin í eini frágreiðing í juni mánaði, men niðurstøðurnar eru greiðar longu nú. Tær vórðu handaðar Anders Fogh Rasmussen 12. mars. Talan er um vísindaliga fundin sum er grundarlagið undir tí politisku veðurlagsráðstevnuni, sum ST skipar fyri í Keypmannahavn í desember í ár. Fiskirannsóknarstovan hevði 2 umboð á fundinum: Bogi Hansen hevði eina framløgu um skiftið millum Norðuratlantstreymin og Norðhøvini og Hjálmar Hátún vísti á uppslagi á ávirkanina ið havstreymarnir hava á […]
Lord Stern, búskaparfrøðingur, ið hevur skrivað eina týðandi og sera virda frágreiðing um búskaparligu avleiðingarnar av veðurlagsbroytingum, sigur nú á veðurlagsfundinum í Keypmannahavn í hesum døgum, at hann hevur undirmett vandarnar sum standast av hitabroytingunum og avleiðingunum av hesum. Umframt at vísa á vandan við at jørðin verður 3°C heitari ella meira, og at hetta er eindømi fleiri milliónir av árum aftureftir, so væntar Stern eisini, eins og James Lovelock, at stórur partur av Suðureuropa fer at líkjast Sahara. Kostnaðurin fyri einki at gera Stern skrivaði í 2006 eina frágreiðing sum greiddi frá prísinum av onki at gera við veðurlagsbroytingarnar. Tá metti hann at tað fór at kosta heiminum 20% […]
Jørðin er álvarsliga sjúk, og tað eru menniskjuni ið hava elvt sjúkuna. Serliga er tað fólkatalið sum er ov stórt. Sjálvandi kundu vit broytt okkara nýtslu, og ikki troytt tilfeingið so nógv sum vit gera, og øll verðið vegetarar, men alt hetta er ímóti okkara náttúru. Vit eru sum vit eru, og tí er helst ongin vón fyri at vit megna at minka so nógv um vakstrarhúsgassini, at tað munar. Framtíðarútlitini eru ikki góð: roknast kann við at meginparturin av heiminum verður ov heitur og turrur hjá fólki at búleikast á. Nøkur støð kunnu tó roknast við framhaldandi fara vera hóskandi hjá fólki, harímillum Skandinavia, Bretsku oyggjarnar og so nógvar […]
Vit hava bert eina jørð, men um øll livdu sum vit, so skuldu tríggjar jørðir til at húsa og føða allar heimsins borgarar. Hetta sæst við at brúka forritið “Ecological footprint”. Hetta forrit staðfestir eisini, at støðan sum heild er alt annað enn góð, tí nýtslan í dag krevur hálvaaðru jørð. Hetta merkir, at vit ikki brúka jørðina burðardygt, men eru í ferð við at brúka stovnar og keldur í ein mun sum hevur við sær, at stovnarnir týnast, og keldurnar tømast. Nú royndi eg at máta hvussu mín egna vistfrøðiliga slóð er, og vísti tað seg at eg brúki munandi minni enn miðal danin ella bretin. Men framvegis, mín […]
Á konsertini í Norðurlandahúsinum leygarkvøldið var Bubbi Morthens aftur ein mótmælissangari, hesaferð móti teimum sum hava ábyrgdina av íslendsku bankakreppuni. Eisini aðrar tónleikaframførslur vóru hetta vikuskiftið, og Jazzfestivalurin vísti, at vit hava bæði leikarar og høli sum kunnu halda uppi eini jazzmentan.


text:
Tað kom fyri viðhvørt at vit høvdu grind og spik til døgverða tá eg var barn í sekstiárunum. Hendingaferð, tí heima hjá okkum var eingin sum fór í grind. So helst hava vit allan mín barndóm hildið okkum væl niðanfyri tær tilmælingar, sum heilsumyndugleikarnir komu við eftir at kanningar av heilum árgangum av føroyskum børnum vístu, at samband er millum nøgdina av kyksilvuri í mammuni og hvussu væl fyri børnini eru. Eitt øvut samband, har nógv kyksilvur í nalvastronginum merkir vanda fyri at barnið ikki er líka væl fyri sum tá lítil kyksilvur er. Tá eg gekk í studentaskúla át eg døgverða á skúlanum, og nú fekk eg grind og […]
Fyrilestur hildin á vísindavøku 26. september 2014 Góðan dagin – Eg eiti Erla Olsen, eri lívfrøðingur og eg arbeiði á Námsvísindadeildini. Eg fari nú tað komandi korterið at siga eitt sindur um soppar. Vanliga, tá eg fari í holt við hetta evnið, so plagi eg at spyrja, hvat áhoyrararnir hugsa tá teir hoyra orðið soppur. Tað hava vit ikki stundir til nú, so ístaðin fari eg at nevna tað sum tey plaga at siga. Fyrst av øllum plaga tey at siga blámusoppur, og tað er við einum sindri av óunna at hetta verður sagt. Ofta nevna tey soppafongdar skúlar eisini. Síðan plaga fólk at hugsa um hundalond – ikki so […]
Heima hjá okkum er eitt fyribrigdi sum eitur “Koltursmyndir”. Hetta eru landslagsmyndir tiknar við fototóli, og sum helst svara rættiliga væl til tað, sum innan málningar á donskum verður nevnt “sofastykki” – endamálið er at fanga okkurt ljós- ella veðurfyribrigdi, ella kanska bert at lýsa eitt vakurt landslag, men ikki at lýsa fólk ella hendingar. Vit búðu á Velbastað í nógv ár, og øll hesi árini vóru vit vælsignað við tí framúr vakra útsýninum yvir á Hest, Koltur og vestur í Vágarnar. Við hvørt í dýrd, men útsýnið var minst líka hugtakandi í ódnarveðri. Og allatíðina lá Koltur har, skapið broytist alt eftir hvar tú ert stødd. Haldi at Koltur […]
Áseyðatalið hevur verið rættiliga støðugt í langa tíð, meðan nógv onnur viðurskifti, sum hava ávirkan á, hvussu nógv bit eitt lendi tolir, eru rættiliga óstøðug. Hetta eru viðurskifti sum granskarar, ráðgevar og bøndur hava viðgjørt á norðurlendskari verkstovu, og yvirskipaða niðurstøðan er, at bitið eigur at tillagast til gagns fyri bæði lendi, kjøtgóðsku og eisini fyri at halda altjóða sáttmálar, sum londini hava undirskrivað. Hesir altjóða sáttmálarnir fevna m.a. um lívfrøðiligt fjølbroytni, burðardygga menning, og skerjing av útláti av veðurlagsgassum. Bit ávirkar hvørjar plantur vaksa, og serliga eru tað grøs sum taka seg fram í lendi, har munandi bit er. Summi grøs eru føðslubetri enn onnur, og her […]
Happy soil day! Today, Dec. 5th, er the international soil day. A day devoted healty and fertile soils. The day is proposed by FAO, the food and agriculture organisation within United Nation, realising that soil is not a sustainable resource, when considering the lifespan of human beings. From this follows that if we spoil the land, then the soil will need so long time to recover, that it will not be within our lifetime. A visible example of this is a story in the Faroese popular science magasin “Frøði” (nr. 2, 2013), where the botanist Anna Maria Fosaa writes about a study from an enclosure, that when established was quite […]
Frægd er at geva fuglunum tá kavi er, men onkursvegna verður bara hugsað um at geva fuglum so sum starum, kvørkveggjum, gráspurvum og óðinshanum breyð og havragrýn. Hesir fuglar eru fastir gestir, og tykjast onkuntíð eitt sindur bilsnir, um onki er at fáa. Í dag kom tó ein nýggjur gestur, og hann hevði ikki áhuga í hvørki breyði ella havragrýnum, men tók ein stara. Tað var eitt øgiligt hvin og eymkan, og har sat ein smyril oman á einum stara, sum royndi at sprella nakað. So skjótt sum starin lá stillur fór smyrilin avstað, við staranum. Og eg? Eg fór eftir fototólinum. Var ov seint at fáa stillað fototólið inn […]
Ein tann vanligasti títan í Evropa er nú eisini skrásett í Føroyum. Talan er um litføgru blátítuna. Hon varð sædd í einum runni uttanfyri mína skrivstovu tann 6. desember 2010.
Í nógv ár havi eg verið ímóti, at seyður verður svævdur uttan at verða skotin fyrst. Grundgevingin hjá mær hevur verið grundað á eygleiðingar, har eg als ikki havi verið trygg við at seyðurin ikki kendi pínu. Yvirhøvur kann sigast, at eg havi verið rættiliga einsamøll um hetta sjónarmið, tí fatanin hjá vanligum bøndum hevur verið, at seyðurin misti vitið beinanvegin, og tí onki føldi. Sigast skal tó, at gamli svævingarhátturin sær út til at hvørva saman við gomlu bóndunum, tí flestu yngru bøndir munnu skjóta seyðin fyrst. Nú hevur so onkur endiliga kunngjørt nakrar kanningar hesum viðvíkjandi, og niðurstøðan er, at djórini kunnu pínast í út við tveir minuttir […]
Nú verður væntað at tað verður brúkarin sum fer at hjálpa heimsins niðurpíndu fiskastovnum. Ið hvussu er verður arbeitt miðvíst fram ímóti at fáa brúkaran at krevja at fáa at vita, hvaðani fiskurin er, og um hann er úr einum burðardyggum stovni. Ein táttur í hesi gongd er dokumentarurin “The End of the Line”, sum hevur frumsýning nú í juni mánað. Høvuðstrupulleikin er, sambært filminum, tann stóri yvirkapasiteturin hjá flotanum. Tað eru heilt einfalt ov nógvar bátar sum veiða ov fáar fiskar. Í filminum verður gjørt upp við fatanina at havið er stórt, vakurt og ótømandi, samstundis sum víst verður á at tað ber til at hava burðardygga veiðu. Her […]
Skulu vit fyrst finna og brenna alla olju á knøttinum, so er lítil vón fyri at halda væntaðu veðurlagsbroytingunum undir teimum 2°C, sum verður mett sum eitt vandamark. Tó borðreiddi løgmaður við teimum greiðu boðum, at Føroyar fara at minka um føroyska útlátið av vakstrarhúsgassum, samstundis sum vit skulu fara undir oljuvinnu. Hetta var á fundinum hjá Innlendismálaráðnum 19. mai, har kunnað varð um fyrireikingarnar til eina nýggja altjóða veðurlagsavtalu. Spurdur um landsstýrið hevði sett nakrar pengar av til at gera eina munandi minking, var svarið frá løgmanni greitt nei. Vit vita, at oljan ikki varar í allar ævir, og eisini tí er neyðugt at finna alternativar orkumøguleikar. Oljan er […]


text:
Niðast á síðuni eru allir startlistarnir til kappingarnar. Á teimum sæst hvør er við í hvørjari kapping. Í rennigreinunum sæst eisini í hvørjum riðili og á hvørji geil hvør einstakur íðkari skal vera á. Eisini er ein listi við øllum luttakarunum. Á honum sæst eisini luttakaranummarið hjá hvørjum einstøkum.
Í tíðarætlanini er eisini tíðarfest, nær tær ymsu heiðursmerkjahandanirnar verða. Gott hevði tí verðið, um tey, ið gerast nr. 1,2 og 3 halda eyga við hesum.
Kappingarnevndin hevur í riðlabýtinum styrkimett luttakararnar út frá teirra úrslitum í ár. Teir, ið ikki hava kappast fyrr, eru býttir tilvildarliga í millum riðlarnar. Á 100 metrum og 200 metrum hjá monnum verða tað báðir riðlavinnararnir umframt 4 tær bestu tíðirnar, sum koma í finaluna. Í finaluni verður besta tíðin á geil 3, síðani geil 4,2,5,1 og 6.
Í hæddarlopi verður byrjunarhæddin hjá monnum 140 cm. Hækkað verður við 5 cm upp til 165 cm. Síðani verður hækkað við 3 cm. Byrjunarhæddin hjá kvinnum er 115 cm. Hækkað verður við 5 cm upp til 130 cm. Síðani verður hækkað við 3 cm.
Í kappingini á 110 m hekkurenning hjá monnum, er eitt avboð komið, soleiðis at innleiðandi umfør ikki verða runnin. Í staðin verður beinleiðis finala kl. 14.05.
Startnummur skulu avheintast í amboðs-skúrinum millum kl. 13.15 og 13.45. Tað er umráðandi at hetta verður avgreitt til tíðina, so at kappingarnar ikki verða seinkaðar.
Dómarar og hjálparfólk verða biðin um at møta í góðari tíð. Dómararnir eiga at syrgja fyri, at alt er klárt, soleiðis at byrjast kann til ásettu tíðina.
Væl møtt øll somul!
Startlistar FM Vaksin 2010 leygardag
Startlistar FM Vaksin 2010 sunnudag


text:
Danska svimjisambandið skipar fyrst í juli fyri DM á langgeil, har eisini føroyskir svimjarar fara at royna seg. Serliga Óli Mortensen liggur til at vinna heiðursmerkir, við bestu tilmeldingartíð í 800 og 1500 frí, umframt at Magnus Jákupsson hevur bestu tilmeldingartíð í 50 rygg.
Danska Meistarastevnan á langgeil verður 6. til 9. juli 2017, í Bellahøj Svømmestadion í Keypmannahavn. Startlistin er her, har vit millum annað kunnu lesa at:
- Alvi Hjelm hevur 5. bestu tilmeldingartíð í 400 blandað, og Frans Johannessen 6. bestu
- Magnus Jákupsson hevur bestu tilmeldingartíð í 50 rygg
- Óli Mortensen hevur bestu tilmeldingartíð í 1500 frí
- Frans Johannessen hevur næstbestu tilmeldingartíð í 400 frí, Óli Mortensen 5. bestu og Alvi Hjelm 12. bestu
- Magnus Jákupsson hevur 6. bestu tilmeldingartíð í 100 firvald
- Magnus Jákupsson hevur 7. bestu tilmeldingartíð í 50 frí
- Frans Johannessen hevur 3. bestu tilmeldingartíð í 200 blandað, og Alvi Hjelm 9. bestu
- Óli Mortensen hevur bestu tilmeldingartíð í 800 frí
- Frans Johannessen hevur næstbestu tilmeldingartíð í 200 frí, og Óli Mortensen 12. bestu
- Magnus Jákupsson hevur næstbestu tilmeldingartíð í 100 rygg


text:
Meginreglur um royking á Skúlatrøð
Í 2008 var løgtingslóg um tiltøk at minka um royking sett í verk. Endamálið við lógini er millum annað at tryggja øllum roykfrí umhvørvi.
Hesar meginreglur eru grundaðar á
- Løgtingslógina frá 10. juni 2008 um royking, har tað er ásett, at ikki er loyvi at roykja í m.a. skúlum. Snús og onnur tubbaksvøra er eisini fevnd av hesi lóg.
- Vit vilja eisini sum skúli tálma royking og læra næmingarnar um heilsuligu avleiðingarnar, ið kunnu standast av royking.
Tað er tí ikki loyvt at roykja á skúlans øki á Skúlatrøð. Hetta er galdandi fyri øll starvsfólk skúlans, næmingar og vitjandi í skúlanum.
Næmingum er als ikki loyvt at roykja í skúlatíðini.
Flokslærarin kunnar næmingarnar um hesar reglur.
Um næmingur ikki heldur hesar reglur, verður tað tikið upp við næming/heim sambært trivnaðarætlanini og kunngerð nr. 68 frá 9. juni 2010 um reglur at fremja gott skil og umsjón við næmingunum í skúlatíðini.
Skúlastýrið á Skúlatrøð tann 3. februar 2016


text:
Kanada
Kanada er heimsins næststørsta land, næstan 10 milliónir ferkilometrar, og har búgva uml. 35 milliónir fólk. Høvuðsstaðurin kallast Ottawa, og størsti býurin er Toronto. Almennu málini eru tvey í tali, enskt og franskt. Fimta hvørt fólk í Kanada hevur franskt sum móðurmál.[1] Kanada hevur mark við USA og Grønland.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fyrstu amerikanararnir komu úr Ásia um Beringssund fyri einum 50 000 árum síðan. Nú á døgum eru teir bara elalítil partur av fólkinum í Kanada. Í 19. øld vórðu mangir indiánar beindir í egin friðingarøki, tá ið niðursetufólkið hevði tikið jørð teirra. Evropearar hava sett seg niður í Kanada síðan í 16. øld, men í 19. øld fóru ógvuliga nógv fólk at flyta hagar. Atvoldirnar vóru mangan hørð kor, politiskt stríð, kúgan og átrúnaðaratsóknir, har tey búðu. Kanada dró fólk at sær, tí at har var ovmikið av bíligari jørð, og fólkinum varð lovað frælsi. Fyrstu niðursetufólkini búsettu seg á eysturstrondini, men fólk fóru vestureftir í 19. øld, so hvørt sum ídnaðurin menti seg.
Litirnir, reytt og hvítt, vóru viðurkendir sum almennir litir í Kanada í 1921. Kanadiar tóku flaggið til sín, sum sítt egna, 15. desember 1964. Flaggdagur verður hildin 15. februar. Tann dagin í 1965 fór flaggið av bakkastokki út í allan heim.
Kanada ætlar sær í 2013 at gera krav uppá Norðpólin og tað ríka havið har. Kravið verður sett fram í sambandi við at Kanada fer at søkja ST um munandi størri øki norðanfyri í Arktis. Kravið verður í stríð við bæði Danmark og Russland, sum bæði eisini fara at krevja rættindi til havið um Norðurpólin. Tey fara at grunda sítt krav við, at Norðpólurin liggur í teirra landgrunni[2][3]. Sambært ST-havrættarsáttmálanum[4] mugu partarnir tó leggja fram jarðfrøðilig prógv fyri náturliga framhaldinum av landgrunninum út um 200 fjórðingar.[5]
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Til um 1600 búðu bara indiánar og inuittar í Kanada. Fraklendingar vórðu fyrstu evropearar, sum settu seg niður í Kanada, men eftir drúgt stríð tóku bretar valdið í 1763. Sum tíðin leið, løgdu teir tað, ið eftir var av landinum, undir seg, so hvørt sum bretsk niðursetufólk fóru vestureftir og norðureftir.
Tilflytarar eru komnir í stórum tali til Kanada, helst úr Evropa, Ásia og Suðuramerika. Øll fóru ikki, tí at tey ætlaðu tað. Svarta fólkið í Kanada er ættað frá afrikonsku trælunum, sum við valdi vórðu fluttir til Norðuramerika frá 1619 til 1808 at arbeiða í lundunum. Trælahaldið varð ikki avtikið fyrr enn í 1865. Fyri ikki so langari tíð síðan vóru flestu fólk í Kanada ættað frá bretskum og fronskum niðursetufólki.
Flestu fólk av franskari rót, búgva í landslutinum Quebec. Næstafjølmentasta fólkaslagið er italiafólk – Toronto er fimtstørsti italski býur í heiminum. Seinastu tíðina eru mangir tilflytarar komnir úr Eysturevropa, Landsynningsásia og Suðuramerika.
Síðan 1970 hava myndugleikarnir roynt at fingið upprunafólkið upp í aftur kanadiska samfelagið, men mong teirra hava heldur viljað hildið fast við sína egnu mentan og siðvenju. Nýliga hava indiánar og inuittar ymsastaðni í Kanada vunnið mist rættindi aftur og hava fingið rætt til lendið hjá forfedrum sínum - Í 1999 fekk Nunavutlandið heimastýri.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Fyri einum 25 árum siðan peiggjaðu stórir sjónvarpskampar høgt upp um mangar húsatekjur í Kanada, teir skuldu taka ímóti sendingum úr USA. Kaðalsjónvarpi fyri at takka eru grefligu kamparnir tiknir niður; men mentanin úr USA hevur enn stóra ávirkan. Sjónvarps- og útvarpssendingar, tónleikur og bøkur haðan floyma inn í Kanada. Til tess at eggja fólki at verja egna mentan og kanadiska samleika sín hava myndugleikarnir játtað listafólkunum, útvarps- og sjónvarpsfeløgum, forløgum og filmslistafólkum nógvan pening.
Best dámdu ítróttir í Kanada eru íshockey og lacrosse.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Kanada er næstastørsta land í heiminum. Tað er tveir fimtingur av norðuramerikanska meginlandinum, fimm tíðarsonur eru, og landið er skift sundur í tíggju landslutir og trý meginøki. Tríðingurin av Kanada er norðan fyri Norðurpólkring, og har er javnan frost í jørðini níggju mánaðir um árið. Í hesum kalda og harðbalna landslagið, sum verður kallað frostmýrar, veksur bara mosi, gras og lágir runnar og smá trø. Syðri er stóri nálaskógurin. Tætt við markið í USA er tempraður leyvskógur, nálaskógur og víðar grasfløtur.
Miðskeiðis í Kanada og USA eru Stóru Grasfløturnar ella prerian, sum lendið eisini verður kallað (Stóru Grasfløturnar, ella á enskum Great Plains). Á hesum óføra víða lendið er heitt og turt um summarið og kuldi og kavi um veturin. Trø vaksa bara við áir og vøtn. Fyrr, tá ið fløturnar vóru albeittar við síðum grasi, gingu fleiri milliónir visundar har. Nú eru fløturnar veltar. Mesta grøðin er hveiti og mais.
Á markinum ímillum Kanada og USA eru eisini Stóruvøtn (ella á enskum Great Lakes). Hesi vøtn rúma um fimtingin av øllum vatni í heiminum. Bara Michiganvatn, vinstrumegin, er sunnan fyri markið. Ímillum vøtnini eru grivnar siglingarveitir, og samband er við St. Lawrenceá, sum rennur út í Atlantshav. Í Niagaraá, sum rennur úr Erievatni í Ontariovatn, eru hinir viðgitnu Niagarafossar (á enskum Niagara Falls).
Hóast Kanada er ovurstórt land, er tað eitt av teimum mest oydnu, tí at í stórum pørtum í landinum ber ikki til at búgva, og í miðal búgva bara 3 fólk á hvørjum km2. Næstan 75 % av fólkinum búgva tætt við markið ímillum Kanada og USA – I býum við Stóruvøtn og fram við St. Lawrenceflógva. Markið ímillum USA og Kanada er heimins longsta óvarda landamark. Fólkið, ið eftir er, býr í útróðrarbygdum við strondina, á gørðum og í smábýum inni í landinum. Í stórum pørtum í Kanada (helst í Útnyrðingspartinum og Yukon) liva fleiri dýr enn menniskju.
Landslutir og meginøki í Kanada[rætta | rætta wikitekst]
Landið er skift sundur í tíggju landslutir (provinces) og trý meginøki (territories).
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Nú á døgum er Kanada framkomið ídnaðarland og eitt av ríkastu londum í heiminum. Viður, málmur og olja eru høvuðsstuðlarnir undir ídnaðinum. Kanada er ein av heimsins størstu búskapum og er limur í G7, sum er; sjey teir størstu búskapirnir í heiminum. Kríggj hevur ikki verið ímillum londini í Norðuramerika í yvir 150 ár. Stutt síðan samdust Kanada við USA og Meksiko um at taka av allar handilsforðingar og lata marknaðin upp fyri útflutningi hvør frá øðrum. Enn er tíðliga at siga, hvørja ávirkan NAFTA-avtalan hevur havt á búskapin í londunum.
Nakrir av teimum ríkastu og fátækastu landslutunum í Kanada eru í eystara parti í landinum. Landslutirnir Ontario og Quebec, sum eru við Stóruvøtn og St. Lawrenceflógva, eru ídnaðarmiðdeplarnir í Kanada og ógvuliga ríkir. Har býr eisini mesta fólkið í landinum. Landslutirnir á veðurringu og ómildu eysturstrondini eiga næstan eingi ráevni í jørðini, og seinastu árini hevur fiskiskapurin verið ógvuliga vánaligur á hesum leiðum. Av tí at veðurlagið er so harðført og jørðin kørg, gevur landbúnaðurin lítið av sær, tó er øðrvísi og mildari veðurlag við strendurnar longri suðuri og sunnarlaga í Ontario. Í landnyrðingsendanum á Erievatni, á markinum ímóti USA, er Niagarafossur; nógv ferðafólk koma at hyggja at stórbæra fossinum.
Grasfløturnar eru týdningarmesta landbúnaðarlendið í Kanada, mest verður velt av hveiti, og har er nógv neytahald. Aðrastaðni verður nógv frukt og grønmeti dyrkað. Súrepli eru týdningarmesta frukt í landinum. Ímillum Ontariovatn og Erievatn er fruktagóða lendið Niagara. Vøtnini verja lendið fyri kalda veðurlagnum norðaneftir, og tað hevur við sær, at til dømis perur, blommur, ferskur og kirsiber vaksa væl har á leiðini.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Ávísingar úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Almenn heimasíða, canada.ca (á enskum)
- Where To Go, canada.travel (á enskum)
- Canada, wikivoyage.org (á enskum)
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Í 2016 búðu 7,2 mió fólk í Kanada, sum høvdu franskt sum teirra móðurmál. Tað eru 20,68 prosent av samlaða fólkatali í landinum. Fólkatalið í Kanada var uml. 34,8 mió hetta árið: Census Profile, 2016 Census - Mother tongue, statcan.gc.ca
- ↑ "Canada to Claim North Pole : Discovery News". 2013-12-15. Talgilda eintakið, gjørt eftir tí talgilda frumeintakinum , varð goymt í skjalasavni á netinum tann 2013-12-15. http://archive.today/XOBEK.
- ↑ Canada makes North Pole claim, foxnews.com
- ↑ United Nations Convention on the Law of the Sea of 10 December 1982, un.org
- ↑ A new Cold War in the Arctic?, dw.com


text:
Nýkaledónia
Nýkaledónia (alment franskt: Nouvelle-Calédonie) er eitt oyggjaland í Kyrrahavinum. Høvuðsstaðurin eitur Nouméa.[1] Nýkaledónia er 1800 km eystan úr Avstralia, 630 km sunnan úr Vanuatu og 1300 km vestan úr Fiji. Sum mangar aðrar oyggjar í Polynesia er Nýkaledónia undir einari størri og sterkari tjóð, Fraklandi.
Nýkaledónia hevur verið undir franska stýrinum síðan 1853. Í byrjanuni varð hjálandið brúkt til at húsa revsifangum. Í dag búgva uml. 268.000 fólk á oyggjunum, sum hava ábyrgdina av 40 prosent av heimsins nikkulframleiðslu. Nýkaledónia fær 1,3 mia. evrur, ella knappar 10 mia. krónur, um árið úr Fraklandi. Hjálandið hevur eisini fýra umboð í franska parlamentinum, umframt sína egnu kongress, ið hevur ábyrgdina av ymsum økum sum t.d. løgregluarbeiði, útbúgving og lokalari lóggávu.
Nýkaledónia liggur eystan fyri Avstralia og norðan fyri Ný Sæland. Nýkaledónia brúkar bæði fronsku trikolorina og egið flagg.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Ný Kaledonia hevur verið undir fronskum ræði, síðani tað var koloniserað seint í nítjandu øld. Upprunaliga sendu fraklendingar fangar úr Fraklandi til Ný Kaledonia, men seinni tók seg eisini upp nikkel ídnaður har. Stríð tók seg upp millum fronsku niðursetufólkini og melanesar um vald og jørð, sum endaði við at fraklendingar tóku ræðið við vápnamegi og oyggin bleiv ein fronsk koloni.
Ný Kaledonia var eitt av londunum, ið eftir Seinna heimsbardaga var sett á listan hjá ST yvir hjálond, sum fingu rætt at skipa seg sum sjálvstøðug lond. Tá fólkaatkvøða skuldi haldast í 1988 brast ófriður á. Partarnir vóru ikki samdir um, hvør skuldi hava atkvøðurætt og hvønn leiklut ST skuldi hava í samband við valið. Melanesiska sjálvstýrisrørslan boykottaði valið og undir ófriðinum lótu fleiri fólk lív. Stríðið endaði, tá ein friðaravtala, nevnd Matignon-avtalan, varð undirskrivað. Í stuttum varð innihaldið, at loysingarrørslan játtaði ikki at krevja fólkaatkvøðu um sjálvstøðu tey næstu 10 árini, og Frakland játtaði at seta ferð á samfelagsmenningina. Semjan varð send út til fólkaatkvøðu 6. nov 1988 við spurningin um, at ein fólkaatkvøða um loysing skuldi vera í 1998. 80% av teimum ið atkvøddu, vóru fyri henni (luttøkan á atkvøðuni var 37 %).
Í 1998 var avtala gjørd ímillum allar flokkarnir, bæði loysingar- og sambandsflokkarnar og tann franska statin, sum skuldi tryggja Ný Kaledonia meira sjálvræði/sjálvstøðu – tann sokallaða Noumea-avtalan. Avtalan staðfesti eitt nú, at Ný Kaledonia kundi yvirtaka ræðið á ymsum málsøkjum, og at fólkaatkvøða um loysing varð útsett og skuldi vera í seinasta lagi 20 ár eftir, at avtalan varð undirskrivað. Ný Kaledonia skipaði seg við einum fólkavaldum tingi og eini stjórn, sum umsitur tey staðbundnu politisku økini. Harafturat velja tey tveir limir í franska tingið og ein senator. Frakland hevur ræðið á rættarskipanini, løgreglu, verjumálum og uttanríkispolitikki, og ríkisveitingin er um 10 milliardir krónur.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Triðingurin av inntøkunum á oynni er stuðul úr Fraklandi. Hin parturin fæst úr ferðavinnuni og útfluttum nikkuli.[2] Franska hjálandið er millum heimsins størstu framleiðarar av nikkuli; Nýkaledónia flytur út uml. 40 % av øllum nikkuli í heiminum.[3] Nýkaledónia er millum tey lond í heiminum, har mest verður útvunnið av nikkuli og kobolti. Tann nógva námsvinnan hóttir umhvørvið. Ikki bara elvir hon til sár í landslagnum, men nógvastaðni eru tey økini eitrað, har fólk skulu fáa vatn. Ringast stendur til á Salomonsoyggjunum og í Nýkaledónia. Har hava námsfyritøkurnar hvørki havt umhvørvið ella fólkið á staðnum í huga. Nógvastaðni hevur eisini skógarvinnan ringt árin á umhvørvið.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Upprunafólkið nevnist melanesar ella kanakkar, men rættiliga stórur partur av fólkinum í Ný Kaledonia í dag eru evropearar – serliga av fronskum uppruna. Ný Kaledonia er eitt oyggjaland, sum liggur 900 fjórðingar eystur úr Avstralia, og har búgva sløk 270.000 fólk. Av hesum eru: 43% Kanakkar, 37% av evropiskum uppruna og 20% onnur (asiatar, o.s.fr.). Melanesar – ella kanakkar - hava egið mál og mentan, men franska málið verður brúkt í flestum almennum samskifti.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nc.html
- ↑ https://snl.no/Ny-Caledonia
- ↑ http://archive.unu.edu/unupress/unupbooks/80505e/80505E03.htm
Avstralásia : Avstralia · Norfolksoyggj · Jólaoyggj · Kokosoyggjar
Melanesia : Fidjioyggjar · Papua Nýguinea · Nýkaledónia · Sálomonsoyggjar · Vanuatu
Mikronesia : Guam · Kiribati · Marshalloyggjar · Norðaru Marianaoyggjar · Mikronesiasamveldið · Nauru · Palau
Polynesia : Amerikanska Sámoa · Cooksoyggjar · Franska Polynesia · Hawai'i · Nýsæland · Niue · Pitcairnoyggj · Sámoa · Tokelau · Tonga · Tuvalu · Wallis- og Futunaoyggjar


text:
Drykkjupeningur
Hvussu nógvan drykkjupening skalt tú lata á matstovuni, í hýruvogninum ella á gistingarhúsinum? Tað er rættiliga ymiskt, hvat verður væntað í ymisku londunum, og her á síðuni fært tú hjálp til uttanlandsferðina.
Ferðamannaskip
Á nógvum ferðamannaskipum er drykkjupeningur kravdur og roknaður uppí prísin. Drykkjupeningurin verður sjálvvirkandi kravdur, antin tá ið ferðin byrjar ella endar. Talan er vanliga um 6-15 USD um dagin. Heldur tú teg hava fingið eina serliga góða tænastu frá einum starvsfólki umborð, kanst tú lata viðkomandi drykkjupening beinleiðis.
Ymiskar mentanir
Ymisku mentanirnar í heiminum síggjast eisini aftur í mátanum, sum drykkjupeningur verður latin. Nógvastaðni í Asia, m.a. í Kina, Japan og Singapore, er tað ikki ein partur av mentanini at lata drykkjupening, og í ávísum førum kann tað beinleiðis vera illa dámt.
Vit hava bólkað londini í heimspartar, soleiðis at tú lættliga kanst finna upplýsingar um tað landið, tú skalt ferðast til.


text:
Skriva út
Heðin Djurhuus
Eftir Jústinus Leivsson Eidesgaard
Heðin Djurhuus
klokkariSjógv
Tað var ikki akkurát áhugin, sum fekk Heðin Djurhuus at gerast klokkari í Sjóvar Kirkju. Hann hevði onkran fordóm um starvið, sum seinni ikki vísti seg at halda. Heðin er strandingur, føddur 10 september 1951 og er í skrivandi stund 63 ára gamal.
-Eg sat í kirkjuráðnum. Erhard Johansen, vildi frá vegna aldur. Hann hevði røkt klokkarastarvið mest sum einsamallur í eitt mannaminni. Eg var formaður og tað gekk ikki so væl at fáa fólk. Eg ætlaði slett ikki at gerast klokkari, helt starvið vera ov bundisligt, men hesi átta árini, har eg havi átt leiðina upp í tornið, hava víst seg at gjørt míni hugsan um, at starvið er bundisligt, dyggiliga til skammar. Mær dámar stak væl at vera klokkari. Her er eitt sindur av disiplin uppí , alt er skipað og skal vera eftir klokkusletti, og tað dámar mær.
-Og tað er ikki bara ringingin. Vit hava aðrar uppgávur, skulu eitt nú syrgja fyri, at tað er heitt í kirkjuni, tá ið fólk koma til gudstænastu, sigur Heðin Djurhuus.
-Kirkjufólkið sigur, at tað er munur á ringingini hjá teimum ymisku klokkarunum. Onkur ringir skjótari, onkur meira sakta. Sjálvur búgvi eg úti á Strondum og hoyri ikki klokkuna í Sjóvar Kirkju, eg hoyri bara tað á Nesi.
-Mær dámar væl starvið, men eg eri ikki so fegin um at ganga við talvuni. Um fólk hava gloymt at hava pengar við og tey kenna seg illa og eg kenni meg eisini illa. Tað er einasta neiliga fyri meg í starvinum, sigur Heðin Djurhuus.
Heðin er mest kendur í Eysturoynni, sum maðurin, ið hevur flutt hita út til fólk. Hann hevur í mong ár starvast við at koyra olju út til fyrst hjá ESSO, síðan Statoil og nú hjá Effo, ið hevur skift navn, tá íð felagið hevur skift hendur.
-Tað er vorðið til 30 ár í oljuvinnuni. Nú koyri eg ikki olju út longur, seinastu 15 árini havi eg arbeitt sum goymsluleiðari. Og tað er eitt arbeiði við stórari ábyrgd at koyra við olju, serliga, tá ið tað er hált. Ein vetur minnist eg, at vit í tríggjar vikur í kava ikki sluppu niðan í Kinn í Lamba við bilinum. Vit máttu knossa dunkar niðan. At dragsa oljuslanguna var mangan eisini stríggið og tú fór út við fullum bili um morgunin og nakað seinni stóð tú aftur í sama stað við tómum bili, sigur Heðin Djurhuus.
Heðin var einans fimm ára gamal, tá ið lívsins skuggasíða rakti hann og familjuna meint. Pápi hansara Meinhard Djurhuus doyði at tuberklum.
-Eg var fimm ára gamal, Mads bróður var trý, Eyðbjørg níggju og Marjun tólv. Mamma giftist aftur við Grækaris, vanliga kallaður Gaga í 1969. Tey fingu sonin Hans Jacob, sigur Heðin Djurhuus.


text:
Skriva út
Henrik Weihe Joensen
Eftir Jústinus Leivsson Eidesgaard
Henrik Weihe Joensen
klokkariHoyvíkar kirkja
Henrik býr í Hoyvík og er uppvaksin við Skálafjørðin. Pápi hansara Arne Weihe Joensen var úr Porkeri og hann arbeiddi sum løgreglumaður við støð í Saltangará. Mamman, Anna Nolsøe Joensen er úr Vági. Og fara vit longur aftur, so koma genini norðan úr Gjógv og enn longur aftur úr Kinn í Oyndarfirði.
-At vera kirkjutænari er ikki ókent í míni familju í móðurætt. Omma mín Ellen var organistur í Vágs kirkju í 50 ár. Sjálvur havi eg verið klokkari í hálvt annað ár í Hoyvíkar kirkju og hetta dámar mær væl. Hetta er gagnligt í lokalsamfelagnum og mann kann tað sama hjálpa til eftir førimuni. Júst hetta at hjálpa til liggur frammarlaga í míni tilvitsku og hevur eisini nakað við mítt dagliga arbeiði at gera.
-Kirkjan er ikki fremmand fyri meg. Eg eri vanur við kirkju og sunnudagsskúla. Mær dámar væl, at gáttin er lág inn í kirkjuna, at kirkjan er fyri øll. Hon skal ikki broytast frá degi til dags, men hon broytist. Tað er rúmligt í kirkjuni, sigur Henrik Weihe Joensen.
Henrik er útbúgvin løgreglumaður og arbeiddi sum ungur sum politistur og hevur eisini verið fangavørður. Hann er væl útbúgvin, hevur arbeitt sum tyrluskipari og í frítíðini hevur hann eisini lokið løgfrøðiliga útbúgving, er kandidatur.
-Nú arbeiði eg sum sjálvstøðugur innan tilbúgving. Hetta arbeiði snýr seg mest um leiðslu og organisatión. Eg havi altíð verið hugtikin av øllum tí sjálvbodna arbeiðinum sum liggur í bjargingarfeløgunum, eg haldi at hetta er ógvuliga flott arbeiði og er motiverandi fyri meg.
Henrik er giftur við Janu Ólavsdóttir og tey eiga trý børn, Ólavur er 17 ára gamal og tvíburðarnir Bergtóra og Emil eru 12 ára gomul.


text:
Abbin og úlvarnir
Bókaklubbin
- Síður: 144
- Útgávuár: 2007
- Upprunamál: svenskt
- Innbinding: heft
- Rithøvundur: Per Olov Enquist
- Myndir: Stina Wersèn
- Týðari: Hugin eide
Mina droymir altíð um eina óhugnaliga krokodillu og er ræðuliga bangin, tá ið hon vaknar. Men abbin sigur, at fyri at vinna á ræðsluni, mást tú gera okkurt passaliga vandamikið. Tí fara tey øll saman við abbanum eina rannsóknarferð.
Bókin er væl egnað bæði sum upplestrarbók og at lesa sjálv.
Onnur bókin við somu persónum er Loyndarmálið í triðja hellinum.


text:
Útbúgvingin gevur førleikar at leggja byggjarí til rættis og at samstarva við arkitektar, verkfrøðingar, entreprenørar og handverkarar.
Tú lærir at leiða ymsu byggistigini og fært inlit í stigini frá hugskoti til klárt er at byggja.
Útbúgvingin leggur serligan dent á planlegging, projektering og samskipan av byggi- og anleggsarbeiði.
Dentur verður eisini lagdur at brúka talgild amboð og at byggingin verður framd burðardygt.
Møguleiki er fyri framhaldslestri í Danmark. Glasir samstarvar við VIA Horsens í sambandi við útbúgvingina, sum í Danmark ber heitið "Bygningskonstruktør".
Útbúgvingin er skipað soleiðis:
1. hálvár: Sethús í einari hædd
2. hálvár: Sethús upp til 2½ hæddir
3. hálvár: Undanframleiðsla (størri elementbyggjarí)
4. hálvár: Íbúðarbygging í fleiri hæddum
5. hálvár: Endurnýggjan (renovering)
6. hálvár: Starvslæra (praktikk)
7. Endalig próvtøkuverkætlan
Undantikið tvær tær síðstu lestrarhálvurnar er nógv toymisarbeiði.
Eftir 3. hálvár er møguleika, at lesa til byggitøkning í Danmark, tað tekur ½ ár, les meiri her.
Somuleiðis geva tær tvær fyrstu lestrarhálvurnar merit til kort- og landmálingsteknikara, lesa meiri her.
Tú hevur møguleikan at fara í starvslæru hjá t.d. arktiktafyritøkum, entreprenør- og handverkarafyritøkum, ráðgevandi verkfrøðingum, veitarum innan byggitilfar, stovnum og kommunum.
Til at verða upptikin krevst, at umsøkjarin hevur lokið:
Um tú hevur tikið útbúgvingina byggitøkni, ella trý tey fyrstu hálvárini av byggitøkni útbúgvingini, kanst tú søkja um at sleppa beinleiðis inn á 4. lestrarhálvár á byggifrøði útbúgvingini.
Sum professiónsbachelor í byggifrøði hevur tú møguleika til kandidatlestur, sum Aalborg Universitet bjóðar út í Allaborg og í Keypmannahavn.
Hesar útbúgvingarnar eru cand. tech innan:
Tað er lærustovnurin, sum søkt verður inn á, sum avger upptøkutreytirnar.
Útbúgvingin er á 6. stigi í donsku førleikakarminum fyri lívlanga læru. Førleikakarmurin gongur frá stigi 1–8 og ásetur tað, ið væntandi fæst burtur úr útbúgvingini.
Útbúgvingin miðar m.a. ímóti størvum í byggivinnuni, hjá ráðgevandi
arkitektum/verkfrøðingum, í egnum virki, ella t.d. hjá virkjum, ið framleiða/selja byggitilfar.
Eisini starvast byggifrøðingar á stovnum, í kommunum og í bústaðarfeløgum.
Les um útbúgvingina á heimasíðuni hjá Glasi her.
Meiri kunning fæst við at venda sær til Heðin Gásadal, heg@glasir.fo ella til lestrarvegleiðingina her.


text:
Símun Á Høvdanum
Hjálp News.fo
og Norðoya Portalin
at gerast enn betur. Send okkum tíðindir, lýsingar og hava tit hug at stuðla fíggjarliga, eru tit vælkomin at senda eina upphædd á konto 6460 382.440.50 ella 9865 992.733.0.
Símun
er myndamaður og ein sannur miðlamaður. Hann tekur myndir og skrivar greinar av/um ymisk tiltøk, og tilber eisini at bíleggja eina myndatøku ella greinaskriving, send ein teldupost á simun@news.fo um tú veist eina góða søgu, ella vilt hava tikið myndir av onkrum ávísum.
Mail: simun@news.fo
Mail: klips.fo@live.dk
Tlf. 00298 273200
Tlf. 00298 220170
Skriva so til mín á simun@news.fo ella skriva herundir: