text:
Í Gøtu ein dag
har hendi eitt undur, ei fyrr var tað sæð:
Tað skramblar sum heglingsæl - luftin var klár
tað ýlur av stormi - tó ei rørdist hár,
klettarnir spreingjast, sum snarljós teir traff.
:,: Øll Gøta var paff. :,:
Ei undur var í:
Í Tróndargjógv undir Borðoyarlíð
lá Tróndur og rembdist, hann spenti so fast,
at Trølkonufingur í liðinum brast,
og Kellingin datt, hon stóð har so trygt,
:,: og Risin fekk gikt :,:
Nú vaknaði við
hin gamli í gjónni og royndi eitt stig,
men tungur var bulur og beinini veik,
tó hvat gjørdi Tróndur tá mátturin sveik?
Hann gandaði Geyta í grøvini lá,
:,: so Geyti stóð hjá. :,:
Teir heilsaðust so.
Hoyr olmussudýrið, mær tørvar eitt boð.
Eg svav her so leingi, eg sigi tær satt,
eg veit ikki hvussu í Føroyum er statt.
Um tingið er sett og um menn lata skatt,
:,: meg lysti at frætt. :,:
Tað gekk so ein tíð,
og Geyti kom aftur í Borðoyarlíð.
"Jú, nógv er at frætta, teir lesa í bók
um Sigmund og teg og um kalvan teg tók.
Í gandi hvør maður í Føroyum er nú
:,: nógv betur enn tú. :,:
Teir sigla í logn,
teir rógva og hava ei árar í ogn.
Teir tosa úr Gøtu og suður í Vág,
úr Føroyum til Hetlands eitt ílatog lá;
hin "rómarski" pávin lá deyður ein dag -
:,: brátt vistu teir tað. :,:
Men fólkið er smátt,
og kvinnurnar detta um miðjuna brátt.
Á høvdinum bera tær fjarðar og gras,
og eg sá ein mann nýta botn, tá hann las.
Á monnum er pannan so høg, at eg sá
:,: hana aftanífrá. :,:
Og alt letur skatt,
og mjøður er bannaður - jú tað er satt.
Tað mesta av jørðini fór undir kong" -
Tá suffaði Tróndur: "So aftur í song! -
Men sig hvat ger tingið. Nú statt ei og bín!"
:,: "Jú, teir selja grýn!" :,:


c: text/html

text:
Dublin
Dublin (írskt Baile Átha Cliath, "bygdin við forðandi vaðið") er høvuðsstaður og størsti býur í Írsku republikkini. Býurin liggur miðskeiðis á eysturstrond Írlands, við munnan á ánni Liffey. Hann er grundlagdur av víkingum og hevur verið høvuðsstaður Írlands síðan miðøldina.
Fólkatalið er 505 739 (2006), við forstøðum 1 186 159 (2006).
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
O'Connell Bridge og høvuðsgøtan O'Connell Street við spírinum The Spire.
-
Dublin havn sædd inneftir, tornið Liberty Hall er framvegis hægsti bygningur í býnum.
-
Samuel Beckett Bridge (opnað í 2010) ímyndar eina írska hørpu, serstaki bygningurin til vinstru er nýbygda National Conference Centre á Spencer Dock.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ert tú okkara nýggi samskipari
Arbeiðið hjá Føroyar Deild fevnir bæði um virksemi í Føroyum og uttanlands. Her heima arbeiða vit m.a. við undirvísing í mannarættindum, hava eftirlit við ST – sáttmálum og føroyskari lóggávu. Harumframt luttekur deildin í altjóða átøkum. Fyri at varðveita okkara virðisgrundarlag, støðugt mennast og víðka um okkara virksemi hevur tað týdning, at fíggjarliga grundarlagið verður varðveitt.
Vit sóknast tí eftir einum eldhugaðum samskipara við ábyrgd fyri vøkstri, sum saman við aðalskrivaranum skal vera við til at menna Amnesty International Føroya deild.
Tínar uppgávur vera fyrst og fremst at samskipa átøk og verkætlanir, sum skapa fíggjarligan vøkstur.
Talan er um fast starv, sum verður sett skjótast gjørligt. Umsóknarfreist er 20. oktober.
Frágreiðing um píning í Nigeria almannakunngjørd
Sum liður í átakinum Steðgað Píning, almannakunngjørdi Amnesty International í dag frágreiðingina ”Welcome to Hell Fire: Torture and other ill treatment in Nigeria”.
Irak: Ræðandi prógv um etniska útreinsan
Ì frágreiðingini Ethnic cleansing on historic scale: the Islamic State's systematic targeting of minorities in northern Iraq verður staðfest, at limir í Islamiska statinum (IS) hava framt kríggjsbrotsverk við eirindaleystum avrættingum og burturføringum bæði ímóti etniskum og átrúnaligum minnilutum.
Vend um flýggja ella lat lív
Tað eru boðini, sum iranski minnilutin hevur fingið frá IS (islamska statinum). - Hetta er etnisk útreinsan ávarðar Donatella Rovera kanningarleiðarin hjá Amnesty International.
Amnesty á G!
Menniskju og tónleikur eru best livandi var slagorðið í fjør. Hesi orð eru framhaldandi viðkomandi og í ár verður lagt aftrat: steðgið píning!


text:
Føroyska fótbóltsmanslandsliðið
Føroyska A-landsliðið í fótbólti hjá monnum vann fyrsta EM-undankappingardyst sín í Landskrona 12. september 1990, tá Torkil Nielsen skeyt mál móti eysturríkska landsliðnum. Síðani hava úrslitini verið svingandi, sum oftast vinna mótstøðuliðini, men onkrir sigar og javnleikir eru av og á, og sigurin hjá stórum fótbóltstjóðum er onkuntíð sera tepur, sum t.d. tá Føroyar tapti 0-1 á heimavølli móti Italia í 2011. Føroyar fingu limaskap í FIFA í 1988 og UEFA í 1990 og spældu sín fyrsta altjóða landsdyst móti Íslandi hin 24. august 1988, Ísland vann dystin 1-0.[1]
Innihaldsyvirlit
Vunnu gull á Oyggjaleikum[rætta | rætta wikitekst]
Føroyska A-landsliðið vann gull á Oyggjaleikunum í 1989 og 1991.
Venjarar[rætta | rætta wikitekst]
- Páll Guðlaugsson (1988-1993)
- Johan 'Melle' Nielsen & Jógvan Norðbúð (1993)
- Allan Simonsen (1994-2001)
- Henrik Larsen (2002-2005)
- Jógvan Martin Olsen (2006-2008)
- Heðin Askham (hjálparvenjari, tók yvir tá Jógvan Martin Olsen gavst, 2009)
- Brian Kerr (2009 til oktober 2011)
- Lars Olsen (november 2011-)
Liðskiparar[rætta | rætta wikitekst]
- Kristian Petersen
- Jóannes Jakobsen
- Jens Martin Knudsen
- Jan Dam
- Jens Christian Hansen
- Óli Johannesen
- Jákup Mikkelsen
- Fróði Benjaminsen
Metleikarar[rætta | rætta wikitekst]
Leikarar við flest leiktum landsdystum[rætta | rætta wikitekst]
Leikarar við kursiv er enn virknir.
Mest skorandi málskjúttar[rætta | rætta wikitekst]
Hópurin[rætta | rætta wikitekst]
Hagtøl fyri Evropeiska Meistaraskapin[rætta | rætta wikitekst]
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Courtney, Barrie. "Faroe Islands – List of International Matches". Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation. http://www.rsssf.com/tablesf/far-intres.html. Heintað 22 June 2011.
- News.bbc.co.uk, Kerr takes on Faroe Islands post.
- Football.fo


text:
Lútur
Ein lútur er eitt mýl ella ein ion, ið kann upptaka eina hydron sambært definisjónini hjá Brønsteds. Ein vatn-upploysn av lúti hevur eitt pH-virði á millum 7 og 14.
Innihaldsyvirlit
Dømi um lútir[rætta | rætta wikitekst]
Sterkir lútir[rætta | rætta wikitekst]
- NaOH (Natriumhydroxid) er ein sterkur lútir, ið er bygt upp av jónunum Na+ og OH-. Natriumhydroxid verðu eitt nú brúkt til at reinsa stoppaði frárensl, framleiða sápu og til at avsýra træ. Natriumhydroxid hevur fleiri ymisk handilsnøvn sum t.d. kaustisk soda, etsinatron, natronlútur og flótandi frárenslureins.
- KOH (Kaliumhydroxid) er eisini ein sterkur lútur og verður eitt nú brúktur til framleiðslu av sápu.
Veikir lútir[rætta | rætta wikitekst]
- NH3 (ammoniak) er ein veikur lútur, sum m.a. verður brúktur sum gødning í landbúnaðinum, ella í húsarhaldum í blómuhavum.
- Syreresteinar av sterkum sýrum og veikum lútum, t.d. svávulsýrlingur sýrurest SO32-
- Syreresteinar av veikum sýrum eru veikir lútir, t.d. sýrurestin av eddikasýru CH3COO-
- Purinirnar adenin og guanin og pyrimidinirnar, cytocin, thymidin og uracil verða nevnd nukleolútir, orsakað av at tað er tilstaðar í nukleinsýrum.
Eginleikar[rætta | rætta wikitekst]
Nakrir av vanligu eginleikunum hjá lúti:
- Slímut ella sápu kensla á fingrunum, orsakað av saponifisering av feittinum á menniskjahúð.
- Konsentreraðir ella sterkir lútir eru kaustiskir á organiskt evni og reagera kraftigt við sýru.
- Lútur litar reytt lakmuspappír blátt.
- pH virði av einari upploysn, sum er lútur, er hægri enn 7.
- Lútir hava ein beiskan smakk


text:
Vladimir Lenin
Vladimir Iljitj Lenin (russiskt: Bлaди́Mиp Илbи́ч ЛéHиH) føddur Vladimir Iljitj Uljanov (22. apríl 1870 – 21. januar 1924) var ein sovjetiskur statsleiðari í tíðarskeiðnum 6. november 1917 – 21. januar 1924 og ein týdningarmikil marxistiskur revolutionerur teoretikari, hvørs íkast til tað marxistisku teoriina verður nevnt Leninisma (Av hesum; Marxistisk-leninisma). Navnið Lenin er tað revolutionera dulnevni, sum Vladimir Uljanov er best kendur undir. Hann byrjaði at brúka hetta navnið fyrstu ferð í 1901, og tá brúkti hann eisini fornavnið Nikolaj. Seinni undir hansara politisku stórheitstíð bleiv hann nokk mest kendur undir hansara almenna for- og faðirsnavni: Vladimir Iljitj Lenin. Sjálvt navnið Lenin er eftir øllum at døma komið av tí sibirisku ánni, sum nevnist Lena.
Lenin verður sæddur sum høvuðsmaðurin handan russisku kollveltingina og stovnarin av tí Sovjettisku tjóðini, sum undir Kalda krígnum var ein av tveimum stórveldum heimsins. Hann skrivaði rættiliga nógv, umleið 15.000 normalsíður, liggja eftir hann, mest um kollveltingina. Eftir kalda kríggið blivu nógvar standmyndir av Lenin knústar sundur, bæði í Sovjetsamveldinum og í Eysturevropa.


text:
Da Lat
Đa Lat er ein býur í Vjetnam, høvuðsstaður í Lam Dong landslutinum. Íbúgvaratalið er umleið 300.000. Býurin er uppi í fjøllunum og liggur 1500 metrar yvir havið. Tað vóru franskmenn, ið stovnaðu býin í fyrst í 20. øld. Da Lat er eitt vælumtókt ferðavinnumál í Vjetnam. Býurin hevur eitt tempererað klima í mun til Vjetnam sum heild, ið hevur eitt tropiskt klima. Mjørkatám sæst ofta í dølunum í landslutinum, nærum alt árið, og har er sera fruktagott.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
Ein golf vøllur í Da Lat
-
-
-
-
-
-
-
-
-

seg_langs: lij_Latn fao_Latn fao_Latn unk fao_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
Lundar
Lundar (frøðiheiti: Fratercula) eru ein sjófuglaætt ið telur trý sløg, eitt í Atlantshavi: vanligur lundi (Fratercula arctica), og tvey í Kyrrahavi: hornalundi (Fratercula corniculata) og topplundi (Fratercula cirrhata).
Lundar eru umleið 35-40 cm til hæddar, við breiðum nevi, ið gerst sera litríkt í paringstíðini. Føðin er æti, sum lundin kavar eftir. Lundi verpur eittans eggið í lundaholuni, sum hann grevur út í svørðinum, nær við havið. Fjaðurhamurin er svartur, gráur ella hvítur, stundum við gulum fjaðrum í.


text:
24. august
24. august er dagur 236 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 237 um skotár er). 129 dagar eru eftir av árinum. Dagurin kallast eisini Bartalsmessa ella Bartalsøka, og hesin dagur sigst vera fyrsti heystardagur.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1832 - Færø Amts Sparekasse stovnaður sum fyrsti peningastovnur í Føroyum. Peningastovnurin skifti í 1963 navn til Føroya Sparikassi og í 2007 varð navnið broytt til Eik Banki.
- 1904 - Klaksvíkar Ítróttarfelag, t.e. KÍ, verður stovnað.
- 1943 - Løgtingsval, tað sonevnda "Bartalsmessuvalið" - Fólkaflokkurin vinnur við 41,5% fyrstu ferð stórsigur, men tó ikki meiriluta á tingi (12 av 25 tingmenn).
- 1988 - Ísland-Føroyar 1-0 (1-0) á Akranesi, vinardystur.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 2012 - Pauli Ellefsen, fyrrverandi løgmaður


text:
Góð byrjan uppá seinnu hálvu
Við sannførandi 2-0 sigrið á útivølli móti B71, sluppu vit endiliga í gongd aftur. Mál okkara skoraðu Jovan og Tór-Ingar, í báðum førum við góðari hjálp frá debutanti okkara úr Tjørnuvík, Briani Olsen.
Liðið: Petur Meinhard Magnussen; Brandur Heinason, Aristide Tehe, Emil Mikkelsen, Andrias Eriksen; Hørður Askham (Ásmund, 86'), Jovan Radinovic-Panic; Jákup Sveinbjørn Olsen (Ásmund, 77'), Brian Olsen, Tór-Ingar Askelsen; Hans Arni Ellefsen (Hørður, 68').
Eyka: Eli Poulsen, Jón Gregersen, Hørður Johansen, Bjarni W. Jørgensen, Ásmund Hansen.
Veðrið inni á Dal á Sandi var sjálvsagt ikki so gott sum her vestanfyri, nakað av vindi inn á síðuna, men hetta darvaði ikki stórvegis. Nakað av viðhaldsfólki her vesturi frá vóru komin við tann langa túrin, sum byrjaði um 4 tíðina og endaði út móti miðnátt.
Vit byrjaðu væl og spælið sá út til at hanga betur saman enn, kanska nakrantíð, fyrr í ár. Í framrættaða spælinum var nýggi leikari okkara, Brian Olsen, sera eyðsýndur. Altíð spælbarur og við góðum avleveringum. Eisini vísir hann seg sera ágrýtnan í at vinna bóltin aftur, bæði frammaliga og eisini aftarliga á miðjuni.
Tað var eisini hetta høga pressi, ið førdi til fyrsta málið. Eftir 20 minuttir vunnu vit bóltin høgt uppi og spældu niðan móti brotsteiginum. Fáar metrar uttanfyri brotsteigin, eitt vet út í vinstru varð júst Brian feldur. Jovan og Tór-Ingar stóðu yvir bóltinum, og fyrrnevndi snaraði eitt vakurt skot upp um múrin og yvir í handara horni. Ómøguligt hjá gula málverjanum og 0-1.
Vit hildu á við positivu taktunum og tíggju minuttir seinni gav hetta úrslit. Vit spældu sera væl niðan í høgru síðu, har Brian fekk ein góðan bólt niðan í horni. Heilt niðri við hornaflaggi legði hann innleggið høgt og tætt framvið málið. Málverjin hevði ikki heilt stýr á tí, og Tór-Ingar kundi lættliga skalla bóltin í netið, staddur við handaru stong.
Vit komu ikki til fleiri møguleikar í fyrra hálvleiki, men høvdu fullkomuliga stýr á tingunum. Sum ikki eina ferð stóð verjan sera stinn, hetta hóast skift var á báðum bakkplássunum, har Brandur og Andrias vóru komnir inn fyri Tórstein, ið hevði leikbann, og Rógva, ið er uttanlanda.
Sum seinni hálvleikur leið, løgdu vit okkum, kanska óbevíst, longur aftur á vøllin. Vertirnir fingu fleiri horna og til tíðir kundi hetta gjørst vandamikið, men Petur stóð sum ein brandur.
Gudmundur Nielsen, sum er heima í summarferiu leikti við vertunum. Hann var ikki ofta farligur, men einu ferðina megnaði hann at bróta ígjøgnum. Hann trekti inn í brotsteigin og smekkaði til úr fimm metrum úr høgru. Petur Meinhard kom út og bjargaði meistarliga. Hetta var eisini týðningarmikið, so teir gulu ikki funnu ein veg inn í dystin aftur.
Vit fingu tveir stórar møguleikar móti endanum. Fyrst var Hans Arni spældur ígjøgnum, um miðjan annan hálvleik, men trekkið framvið málverjanum var júst ov langt og hann fekk ikki skot á og rann bóltin út av vøllinum.
Síðsti møguleikin var so stórur sum teir koma: Tað var aftur eina ferð Brian, ið var uppá spæl tá hann bleiv spældur ígjøgnum. B71-verjuleikarin rann hann niður aftanífrá og dómarin bríkslaði fyri sólarklárum brotsparkið. Hetta gav eisini seinna gula og útvísing til Tórður Hentze hjá B71. Tór-Ingar skludi skjóta, men rakti yvirleggjaran - og so var tann møguleikin farin.
Siðstu løtuna høvdu vertirnir enn nøkur horna og long innkast, men einki spurdist burturúr.
Næsti dystur verður móti AB leygardagin kl. 1500. AB og Skála spældu javnt í gjár, og vit eru nú ájavnir við AB, men aftanfyri orsaka verri málmun.


text:
Skýming
Skýming (upprunaheiti Twilight) er ein bók hjá Stephenie Meyer (f. 24. desember 1973 í Hartford, Connecticut).Bókin kom út á føroyskum í 2009. Leyvoy Joensen týddi.
Søgugongd[rætta | rætta wikitekst]
Bella Swan er flutt aftur til pápan til kalda váta Forks, Washington frá Phoenix í Arizona. Hon byrjar á skúlanum, og har møtir hon gátufulla Edward Cullen. Hon er stokk-forelskað í honum og umvent. Hon finnur útav, at Edward er vampýrur. Men hann og Cullen familjan drekka bara djóra blóð. Tey eru saman við restina av Cullen-familjuni og spæla baseball ein dagin.
Men so koma teir óndu vampýrarnir og lukta, at eitt menniskja er ímillum teirra. Tann óstýriligi James klárar ikki at halda sær frá blóðluktinum hjá Bellu og byrjar at jagstra hana. Men tey sleppa undan, og tey mugu beinavegin flýggja úr landinum.
Bella Swan spælist av Kristen Stewart í Twilight. Edward Cullen spælist av Robert Pattinson í Twilight. Robert Pattinson hevur eisini havt leiklut í Harry Potter og Eldbikarið.


text:
The Sims 2 Stuff packs
Stuff packs eru eyka tilfar til The Sims 2 telduspælið, sum gevur møguleika fyri eyka klæðum, møblum og øðrum. Nevnast kunnu t.d. Happy Holiday! Pack, Family Fun Stuff og Glamour Life Stuff.
The Sims 2: H&M Fashion Stuff[rætta | rætta wikitekst]
The Sims 2: H&M Fashion Stuff er ein eykapakki til The Sims 2. Umframt at brúka klæðir frá H&M, so ber eisini til at lata upp egnan H&M handil og skipa fyri H&M mótaframsýning. Hetta er fyrstu ferð, H&M brúkar telduspøl sum lið í sínari marknaðarføring. Nýggja Sims-spælið útkom 31. juni 2007 og varð ikki at fáa til keyps í handlunum hjá H&M, men einans í vanligum telduhandlum. Man má hava The Sims 2 fyri at spæla tað.


text:
Katrin Ottarsdóttir
Katrin Ottarsdóttir (f. 22. mai 1957 í Tórshavn) er føroyskur leikstjóri, leikrithøvundur, sjónleikari og rithøvundur. Í 1976 flutti hon til Danmarkar, har hon nam útbúgving á Den Danske Filmskole. Í 1982 var hon fyrsti føroyingur, sum hevði lokið útbúgving frá Danska Filmskúlanum, hon gekk í sama flokki sum Lars von Trier.[1] Við sínum 11 filmum fyllir hon nógv í føroyskari filmssøgu. Í 1989 kom fyrsti spælifilmur hennara, sum eisini var fyrsti spælifilmur, sum var gjørdur av føroyskum leikstjóra, gjørdur í Føroyum og har tosað var føroyskt. Aðrir filmar hava verið upptiknir í Føroyum áður, men av útlendskum filmleikstjórum. Filmurin vann 1. virðisløn á týska filmfestivalinum Nordische Filmtage í Lübeck. Sama prísin vann hon eisini fyri filmin Bye Bye Blue Bird, sum var ein road-movie á 85 minuttir. Hin 11. september 2014 varð filmur hennara Ludo frumsýndur í Norðurlandahúsinum. Filmurin er upptikin heima á Sandi og snýr seg um eina 11-ára gentu, sum er fangað millum myrku, deprimeraðu sálina hjá mammuni og passivitetin hjá pápanum. Dóttir hennara, Hildigunn Eyðfinnsdóttir spælir leiktlutin sum mamman. Filmurin er sjálvbiografiskur.
Í 2011 debuteraði hon sum skald, fyrst tá hon gav út nakrar yrkingar í tíðarritinum Vencili nummar 9 í juni 2011,[2] og síðan tá hon gav út sítt fyrsta yrkingasavn á Mentunargrunni Studentafelagsins í 2012.[3] Yrkingasavnið hevur heitið Eru koparrør í himmiríki? Í 2013 fekk hon Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens fyri hetta yrkingasavnið.
Innihaldsyvirlit
Filmar[rætta | rætta wikitekst]
- 2014 - Ludo [4]. Spælifilmur. 71 min.[5] Frumsýndur í Norðurlandahúsinum 11. september 2014.
- 2011 - Lejlighedsminder. Filminstallatión. 5 × 6-8 min.
- 2011 - Budam: Last Song. Videolag. 5 min.
- 2009 - Sporini vaksa úr orðum. Eitt portrett av rithøvundinum Jóanesi Nielsen. 75 min.
- 2008 - Ein regla um dagin má vera nokk!. Eitt portrett av yrkjaranum, myndlistamanninum og tónleikaranum Tóroddi Poulsen. 58 min.
- 2008 - Eingin kann gera tað perfekta. Eitt portrett av myndahøggaranum Hans Paula Olsen. 85 min.
- 2003 - Regin smiður. Dansifilmur. 5 min.
- 1999 - Bye Bye Blue Bird. Spælifilmur (road-movie). 85 min.
- 1995 - Maðurin ið slapp at fara. Stuttfilmur. 58 min. Í 2011 bar eisini til at síggja filmin á internetinum við enskum undirteksti.[6]
- 1991 - Hannis (partur av Ævintýr av Norðurleiðum). Barnafilmur. 30 min.
- 1989 - Atlantic Rhapsody - 52 scener fra Tórshavn. Spælifilmur. 74 min. [7]
Bókaútgávur[rætta | rætta wikitekst]
- 2012 - Eru koparrør í himmiríki. Yrkingasavn, 51 síður. Mentunargrunnur Studentafelagsins.[8]
Heiður[rætta | rætta wikitekst]
- 2013 - Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens fyri yrkingasavnið Eru koparrør í himmiríki
- 2007 - Fekk 3-ára starvsløn frá Mentanargrunni Landsins, sum hon brúkti til at gera eina trilogi av filmsportrettum yvir tríggjar føroyskar listarmenn: Um myndahøggaran Hans Paula Olsen (2008), um skaldið og listamannin Tórodd Poulsen (2008) og um rithøvundan og skaldið Jóanes Nielsen (2009).
- 2000 - Vann Tiger Award á altjóða filmfestivalinum í Rotterdam. Dóttir Katrina, Hildigunn Eyðfinnsdóttir (fødd 1975) spælir høvuðsleiklutin í filminum.
- 2000 - Vann Áskoðaravirðislønina og Virðislønina hjá ungdómsdómsnevndini á fronsku filmsstevnuni Festival du film nordique í Rouen.
- 2000 - Fekk Heiðurliga umtalu frá Økumenisku Dómsnevndini á altjóða filmsstevnuni í Mannheim-Heidelberg í Týsklandi.
- 1999 - Vann 1. virðisløn fyri filmin Bye bye bluebird á týska filmfestivalinum Nordische Filmtage í Lübeck.
- 1989 - Vann 1. virðisløn fyri filmin Atlantic Rhapsody á týska filmfestivalinum Nordische Filmtage í Lübeck.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ in.fo, Samrøða: At koma heim til sín sjálvs
- ↑ Vencil.wordpress.com Fremmandu orðini avdúka aldri alt
- ↑ Hnj.fo Eru koparrør í himmiríki
- ↑ Ludo
- ↑ Um filmin Ludo á Facebook
- ↑ Aktuelt.fo, Føroyskur filmur á netinum
- ↑ Akas.imdb.com (The Internet Movie Database) Katrin Ottarsdottir
- ↑ Hnj.fo


text:
Walisiskt mál
Walisiskt ella Bretskt (Cymraeg - y Gymraeg) ið verður talað í Wales og í Chubut landslutinum í Argentina, hoyrir til Brythonisku málini.
Eini 22% av fólkinum í Wales, tvs. uml. 611.000, hava kunnleika til málið í dag. Tey búgva í størstan mun í vestara parti av landinum, har málið hoyrist alla staðni har menniskju hittast; í handlum, á pubbum og til fótbóltsdystir t.d. Meginparturin tosar nú engskt, og øll walisisktmælt duga og skilja eisini engskt.
Fyri 200 árum síðani var walisiskt tað klárt ráðandi málið í Wales. M.a. ídnaðarkollveltingin viðførdi at engska málið tók seg fram, men so seint sum í 1891 var tað enn ein meiriluti uppá 54,4% av fólkinum ið tosaði walisiskt. Í 1911 varð staðfest, at walisiskt var vorðið eitt minnilutamál, tosað av 43.5% av fólkinum.
Í miðøld varð hópin av frægum bókmentum skrivaðar á walisiskum.
Innihaldsyvirlit
Walisiska stavraðið[rætta | rætta wikitekst]
Walisiskt brúkar latínska stavraðið, men bókstavirnir k, q, x og z verða vanliga ikki brúktir. Harafturímóti finnast (tvinnaðir) bókstavir sum antin eru sestakir fyri walisiskt, ella úttalast á ein serstakan hátt:
- ch (úttalst sum "ch" í týskum Bach, ella sum í skotskum loch),
- dd (úttalst sum engskt "th" í weather),
- ff (úttalst sum f),
- f → v
- j (bert í engskum lániorðum; úttalst sum "j" í juice),
- ll (úttalst sum "hl" - ella sum "ll" í grønlenskum Kallalit nunaat),
- si (úttalst sum "sj")
- th (úttalst sum engskt "th" í thin).
- c → k (eisini framman fyri e, i og y)
- ph → f
- r → r (rullandi tunguspíðs-r)
- rh → óræddað tunguspíðs-r
- w → u
- u → i
- y → i (tó i stuttum orðum → ø; t.d. "Cymru" [:Kømri])
Fyrsta regla í walisiska tjóðsanginum: Mae hen wlad fy nhadau yn annwyl i mi
ljóðar fonetiskt umleið soleiðis: [:Maj hen ulad vø n-hadai øn annuil i mi]
Walisiski tjóðsangurin[rætta | rætta wikitekst]
- Gwlad, Gwlad
- Mae hen wlad fy nhadau yn annwyl i mi,
- Gwlad beirdd a chantorion, enwogion o fri;
- Ei gwrol rywelwyr, gwladgarwyr tra mad;
- Dros ryddid collasant eu gwaed.
- Gwlad, gwlad, peidiol wyf i'm gwlad;
- Tra mor yn fur i'r bur hoff bau
- O bydded i'r hen iaith barhau!
Á føroyskum:
- Land, land
- Gamla land fedra mína er mær kært,
- Land yrkjara og sangara, menn tiltiknir víðagitnir;
- Hennar djarvu hermenn, fosturlandsvinir frægir,
- Fyri frælsi útheltu blóð.
- Heimland, heimland, trúfastur eri eg landi mínum,
- So leingi havið er múrur kring hetta reina ,fagra land,
- Á gævi satt tað gamla tungumál má framvegis liva!
Almenn støða (status)[rætta | rætta wikitekst]
Hóast walisiskt í dag er eitt minnilutamál, so vaks stuðulin til málið í seinnu helvt av 20'du øld, í samband við at rørslur sum tjóðskaparflokkurin Plaid Cymru frá 1925, og Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (walisiska málfelagið) frá 1962 tóku seg upp
Walisiska mállógin frá 1993 og walisiska stjórnarskipanin frá 1998 áseta at walisiskt og engskt mál skulu viðfarast javnlíkt í almenna sektorinum, í so víðan mun hetta er forsvarligt og gjørligt. Almennir stovnar verða kravdir at hava eina fyriskipan fyri walisiskt mál, ið prógvar teirra tilsøgn um javnbóðis viðgerð.
7 desember 2010 samtykti Walisiska tjóðartingið einmælt nøkur tiltøk ið skulu stuðla undir menningina av walisiska málinum í Wales. 9 februar 2011 fingu hesi tiltøk kongliga staðfesting og vórðu samtykt, og gera sostatt walisiskt til eitt alment viðurkent mál í Wales.
Í november 2008 varð walisiskt fyri fyrstu ferð brúkt á einum ráðharrafundi í ES-ráðnum, har walisiskt gjørdist tað 23'da almenna málið í ES.
Síðan ár 2000 hevur frálæra í walisiskum verið tvungin lærugrein í øllum skúlum í Wales, upp til 16 ára aldur, og hevur hetta mótvirkað afturgongdini hjá walisiskum, og viðvirkað at eisini børn hjá engsktmæltum foreldrum aðrastanði frá í UK hava kunnskap til, ella duga ræðið walisiskt.
Flestu vegskeltir eru í dag á bæði engskum og walisiskum.
Leinki úteftir[rætta | rætta wikitekst]


text:
Føroyar
Føroyar (danskt: Færøerne) (62° norðurbreidd, 7° vesturlongd) eru oyggjaland í Norðuratlantshavi. Føroyar er partur av Norðurlondum og Norðurevropa og hoyrir framvegis til Danmark. Íbúgvarnir verða nevndir føroyingar, og tungumálið er føroyskt. Føroyska flaggið verður nevnt Merkið og føroyska skjaldarmerkið ímyndar ein veðr á bláum skjøldri. Oyggjarnar hava egið løgting og egið flagg. Tó eru Føroyar ikki við í ES, hóast Danmark er.
Føroyar liggja í Norðuratlantshavi, 280 km norðan fyri Hetland, 430 km frá Íslandi og 575 km vestan fyri Noreg. Landið er fjallaland, 18 størri og smærri oyggjar, umleið 1400 km2 í alt. Norður og suður er landið 113 km, og eystur og vestur eru 75 km. Veðurlagið er óstøðugt.
Tann 1. juli 2011 búðu 49 267 fólk í Føroyum [2]. Umleið 19.300 búgva í høvuðsstaðarkommununi, Tórshavn, og uml. 4 700 fólk búgva í næststørsta býnum í Føroyum, sum er Klaksvík. Miðallívsævin í landinum er 80,11 ár [3]. Fiskivinnan er tann týdningarmiklasta inntøkukeldan í Føroyum, og fevnir hon um 95 % av øllum útflutningi úr Føroyum [4] .
Innihaldsyvirlit
- 1 Søga
- 2 Fólkið
- 3 Politikkur
- 4 Skúlaskapur
- 5 Mentan
- 6 Landafrøði
- 7 Búskapur
- 8 Djóra- og plantulívið
- 9 Myndasavn
- 10 Slóðir
- 11 Keldur
Søga
Høvuðsgrein: Føroya søga
Tá, ið ístíðirnar vóru av um ár 12 000-10 000 f.Kr., komu Føroyar undan ísinum, men enn lógu tær óbygdar í nógv túsund ár. Sjálvt eisini eftir at fólk um 4 000 f.Kr. búsettust í Orknoyum og Hetlandi. Eftir at ísurin var horvin, kom gróðurin umsíðir, borin av havstreymum og vindi, og líðir og dalar vallaðust. Rannsóknir av jóansøkugrasfræi kundu bent á búseting í Føroyum longu um 2300 f.Kr., m.a. í Hoydølum. Jóansøkugras er planta, ið fylgir menniskjum og dýrum. Pytheas úr Massalia gjørdi umleið 310 f.Kr. rannsóknarferð út í Norðuratlantshavið. Hann kom til Bretlands, haðan sigldi hann í seks dagar norðureftir og síðani eystureftir og kom til land, ið hann nevndi Thule. Semja er ikki um, hvat land hetta var, gitt hevur verið Orknoyar, Hetland, Føroyar og Noreg.
Írski munkurin Dicuil skrivar í 825 bókina Liber de mensura orbis terrae (føroyskt: "Bók um mát jarðarkringsins"), har oyggjar, ið helst eru Føroyar, eru nevndar. At døma eftir fjarstøðu og landafrøðiligu lýsingini mugu hesar oyggjar vera Føroyar. Hann sigur, at norskir ránsmenn nú hava rikið einbúgvarnir burtur. Grímur Kamban er fyrsti landnámsmaður umleið 825. 998 taka føroyingar við kristindóminum, men tað er politiskt og átrúnaðarligt stríð millum Sigmund Brestisson og Trónd í Gøtu. Tróndur í Gøtu stendur á odda fyri mótstøðuni móti trúarskiftinum.
Føroyar verða nevndar sum biskupssetur í pávabrævi í 1133. Ormur, Føroya biskupur, er á kirkjufundi í Lund í 1139. Av tí at hann er hin 4. biskupurin, kann bispasetrið verða stovnað fyri 1100. 1035 tekur Leivur Øssursson Føroyar í len frá Noregs kongi og 1100 verða Føroyar biskupsdømi undir Nidaros erkabiskupsdømi. Erlendur bispur skrivar í 1298 Seyðabrævið í Kirkjubø, har Kirkjubømúrurin síðani verður byrjað bygdur í 1300, men ikki bygdur liðugur. Erlendur er biskupur í Føroyum 1269-1308.
Vatikanríkið fær pæturspengar/rómaskatt úr Føroyum fyri árini 1319-1326. Rómaskatt guldu húsbøndur við ávísari ogn. At rokna eftir hesi uppgerðini vóru tá í minsta lagi 270 sjálvstøðug hús við hesi áogn í Føroyum. 1380 fylgja Føroyar við Noregi undir danskan kong. Eftir trúbotina 1538 verður biskupstólurin niðurlagdur og Føroyar verða biskupsdømi undir Bergens biskupi. Kongur tekur 2/3 av kirkjugóðsinum. 1619 fylgir handilin við Føroyar frá Bergen til Keypmannahavnar. 1620 kemur Føroya kirkja undir Sælands biskup.
Í Gablatíðini 1655-1709 fær Kristoffur Gabel Føroyar í len. 1662 fær hann, og seinni sonurin, eisini einkarrætt til Føroya handil. 1673 skrivar presturin Lucas Debes bókina Færoæ et Færoa reserata. Eldur er í í Tinganesi, og flestu bygningar hjá handlinum brenna í grund. 1688 verður Norska Lóg galdandi í Føroyum. Stóra turkaránið er í Hvalba í 1629. Sjórænarar á tveimum skipum úr Algeria, ið tá var partur av turkiska Osmannaríkinum, drepa 6 fólk og taka fleiri enn 30 kvinnur og børn við sær til trælamarknaðin í Norðurafrika. Annað skipið fer á land í Hvalba og gerst vrak. Helst høvdu hesi somu skip í 1627 rænt 250 fólk í Íslandi; 35 íslendingar vórðu seinni leyskeyptir úr trældómi. Men ongin føroyingur kom aftur.
Seyðabrævið verður týtt til danskt í 1637. Nú hava danskir myndugleikar ikki longur skilt tað norrøna málið. Seyðabrævið var í gildi, til Hagalógin kom í 1886. Síðan 1709 er kongligur einahandil. Rybergs handil er 1768-1788 í Vágsbotni, Tórshavn. Føroyingar læra at salta sild, og klippfiskur verður útfluttur. Umsitingin av Føroyum verður 1776 løgd undir Sælands stiftsamt. 1781-1788 er Føroyaferðin hjá Jens Christian Svabo, sum skrivar bókina Indberetninger fra en Reise i Færøe 1781-1782.
Nólsoyar Páll byggir Royndina Fríðu 1804. Eisini í 1804 verður latínskúlin stongdur (stovnaður 1547). 1809 gongur Nólsoyar Páll burtur við skipi sínum. Eftir Fríðurin í Kiel 1814 fer Noreg frá Danmark undir svenskan kong. Føroyar, Ísland og Grønland vera verðandi saman við Danmark. Løgtingið verður avtikið 1816 og Føroyar verða danskt amt.
Ein avleiðing av kjakinum um undirvísingarmálið í fyribils skúlaskipanini verður, at V.U. Hammershaimb ger uppskot til føroyskt skriftmál í 1846, ið tekur støði í norrøna upprunanum. Við smærri broytingum er hetta tað skriftmál, vit nýta í dag. Giftingarbannið í “Trælalógini” frá 1777 verður tikið av. 28 føroyingar senda umbøn til stættartingið í Roskilde, um at fáa løgtingið endurreist sum ráðgevandi stovn. Brennivínsnýtslan er farin at vaksa. Avhaldsrørslan byrjar.
Danska grundlógin frá 1849 verður sett í gildi í Føroyum 1850. Fyrsta val í Føroyum til danska ríkisdagin er 1851, og 1852 verður Løgtingið endurreist sum ráðgevandi amtsráð. Kongligi einahandilin verður avtikin tann 1. januar 1856. Føroyar hava nú fríhandil.
1861 verður realskúlin í Havn stovnaður og 1870 læraraskúlin. Almúguskúlar koma 1872. Kvinnur sleppa tó ikki inn á skúlan fyrr enn í 1884. I hetta árið verður eisini kommunulóg fyri Føroyar sett í gildi, og sluppfiskiskapurin byrjar. “Dimmalætting” (danskt Amtstidende for Færøerne) kemur út í 1878. Alt er skrivað á donskum.
Tann tjóðskaparligi fundurin í tinghúsinum er 2. jóladag 1888 og førir til, at Føringafelag verður stovnað. Fundurin samtykti m.a., at virkast skuldi fyri:
- At kristniundirvísingin skuldi vera á før.
- At føroyskt skuldi verða fak í skúlanum.
- At undirvísast skuldi í føroyskari søgu.
- At loyvt skuldi verða at prædika á før.
- At stovnseta føroyskan háskúla.
At fremja hesi endamál varð Føroyingafelag stovnað ein mánað seinni. Í 1890 fór Føroyingafelag undir blaðútgávu. “Føroyingatíðindi” var fyrsta blað, ið varð skrivað á føroyskum. Jóannes Patursson og Rasmus Effersøe stóðu á odda fyri nýggju føroysku tjóðskaparrørsluni.
1899 verður Føroya Fólkaháskúli settur á stovn. Mortensens handil keypir eisini í 1889 fyrsta føroyska dampskipið Føring. Hann sigldi við fiski til Suðurevropa, og heim við aftur høvdu teir salt og aðrar vørur. Jákup Jakobsen doktari leggur fram sítt nýggja føroyska stavingarlag. Hetta byggir á framburðin (ljóðfrøðina) og ikki á upprunan (upprunafrøðina) sum stavingarlagið hjá Hammershaimb.
Fyrstu politisku flokkar í Føroyum verða til 1906-1908: Sambandsflokkurin og Sjálvstýrisflokkurin, ið fyrstu ferð fær meiriluti á tingi 1918. Løgtingsskipanin verður broytt 1923: Amtmaður og próstur eru ikki longur løgtingsmenn. Tingið velur sjálvt formann. 1928 fær Javnaðarflokkurin umboð á tingi. 1937 setir Løgtingið Føroya Studentaskúla á stovn. Grein 7 í fyriskipan frá 1912, um at undirvísingarmálið í skúlunum skuldi vera danskt, verður avtikin tann 13. desember 1938. Føroyskt bleiv kirkjumál tann 13. mars 1939.
1940-1945 eru Føroyar hersettar av Bretland. Tann 25. apríl 1940 bleiv Merkið góðkent sum føroyskt flagg. Fólkaflokkurin, sum varð stovnaður 1939, fekk 6 mans á ting í 1940. Við fólkaatkvøðu um stjórnaruppskot ella loysing tann 14. september 1946 er meiriluti fyri loysing, men kongur sendir løgtingið heim, og løgtingsval gevur meiriluta fyri sambandi. Heimastýrislógin kemur í gildi 1948, og Tjóðveldisflokkurin stovnaður.
Í 1957 verður Útvarp Føroya stovnað. Føroyar fáa 12 fjórðinga fiskimark í 1964. Fróðskaparsetur Føroya verður sett á stovn í 1965.
Føroyar fáa umboð í Norðurlandaráðnum í 1970, og í 1974 er løgtingssamtykt um, at Føroyar ikki gerst limur í E.E.C.
Fyrsta føroyska frímerkjaútgávan hjá Postverki Føroya er 1. apríl 1976. Árið fyri hevði danska postverkið útgivið frímerki við føroyskum teksti.
1977 fáa Føroyar 200 fjórðinga fiskimark.
Í byrjanini av 1990'unum valdaði kreppa í Føroyum. Kreppan, ið vardi frá 1989 til 1995, hevði við sær eina mikla fráflyting. Sagt verður, at umleið 10 % av samlaða fólkatalinum flutti av landinum, nógv av hesum til Danmarkar.
Fólkið
Høvuðsgrein: Føroyingar
Føroyingar koma frá víkingum, sum komu til Føroyar at seta búgv. Í Føroyingasøgu kunnu vit lesa, at tað var víkingurin Grímur Kamban, sum fyrstur bygdi Føroyar. Menn halda tað verið í 825, hálvthundrað ár áðrenn víkingurin Naddoddur, sum var á veg úr Noregi til Føroya rak av leið og sum fyrsti víkingur kom til Íslands. Hann støðaðist tó ikki har, men vendi aftur til Føroya. Serliga á Harald Hárfagra døgum, verður sagt í Føroyingasøgu, flýddi nógv fólk úr Noregi undan harðræði hansara, og settu búgv í Føroyum, aðrir í Íslandi og øðrum óbygdum londum.
Eftir hesum kunnu vit ætla, at føroyingar eru ættaðir úr Noregi, og tey fyrstu hundrað árini, teir hava búð í hesum oyggjum, munu teir ivaleyst hava kent seg sum norðmenn, og málið, teir hava talað, hevur verið norskt. Men nú eru liðin gott og væl túsund ár, síðandi fyrsti norðmaður búsettist í Føroyum, og í hesum árum hevur bæði mál og fólk broytt seg so mikið, at nú eru vit ikki longur norðmenn, vit eru føroyingar, og málið, vit tala, er ikki norskt, men føroyskt mál. Føroyskt er nær skylt við hini norðurlanda málini, serliga við norn, íslendskt og nýnorskt, og næstu skyldfólk okkara eru norðmenn, íslendingar, sviar og danir.
Jónas er tað mest vanliga drongjanavnið hjá nýføðingum í Føroyum í 2010 [5].
Orðalýsing
Eingin ivi kann vera um, at ríkisrættarliga støða Føroya ger tað trupult at greina hugtakið føroyingur. Hetta kemst serliga av, at føroyingar ikki hava sjálvstøðugan føroyskan ríkisborgararætt, men eru fevndir av danska ríkisborgararættinum, sum er galdandi fyri alt Danska ríkið. Ein føroyingur er tí í heimastýrishøpi einans "dansk statsborger henboende på Færøerne" og hvørvur sostatt hagfrøðiliga sum føroyingur, um hann flytur til Danmarkar. Hetta hevði við sær, at neyðugt var at skilmarka hugtakið "føroyskur útiseti". Henda skilmarking kundi verða nýtt sum grundarlag fyri leitan í dátasøvnunum hjá Danmarks Statistik. Avgjørt varð tí, í samstarvi við Danmarks Statistik, at hendan skuldi vera soljóðandi:
- 1. Ættarlið: Fólk, sum eru fødd í Føroyum, men sum í dag eru búsitandi í Danmark og hava ikki undanfarin ættarlið búsitandi í Danmark.
- 2. Ættarlið: Fólk, sum eru børn hjá 1. ættarliði og eru búsitandi í Danmark. Hesi kunnu annaðhvørt vera fødd í Føroyum ella aðrastaðni, til dømis í Danmark.
- 3. Ættarlið: Fólk, sum eru ommu- ella abbabørn hjá 1. ættarliði, og eru búsitandi í Danmark. Eisini hesi kunnu annaðhvørt vera fødd í Føroyum ella aðrastaðni, til dømis í Danmark.
Mál
Høvuðsgrein: Mál í Føroyum
Móðurmálið er føroyskt, sprottið úr forna norrøna málinum. Føroyskt líkist mest íslendskum og nøkrum dialektum av norskum, tó er føroyskt vorið ávirkað nógv av donskum. Tað at Føroyar liggja so langt burtur frá umheiminum hevur hjálpt føroyska málinum at vera verandi eitt sera sermerkt tungumál. Í barnaskúlanum er undirvísing í málunum føroyskum, donskum og enskum kravd. Føroyingar flestir skilja hini norðurlandamálini, bæði skrivliga og munnliga.
Í sambandi við fólkateljingina hjá Manntali, sum varð gjørd 11. nov. í 2011, varð m.a. spurt hvat móðurmál fólk høvdu. Í Føroyum eru næstan 3000 fólk (9 %), sum hava annað móðurmál enn tað føroyska; úrslitið vísir, at tilsamans eru 2.985 fólk í Føroyum, sum hava annað móðurmál enn føroyskt. Av teimum hevur stívliga helvtin, ella 1.546 danskt sum móðurmál (3 %) og restin, 1.439 fólk, hava uppaftur onnur móðurmál [7]. Føroyskt er sjálvsagt ovast á listanum og danskt er framvegis nummar tvey. 45.361 fólk í Føroyum høvdu føroyskt sum móðurmál tann dagin kanningin varð gjørd, meðan 1.546 høvdu danskt. Á 3. plássi var íslendskt við 201, á 4. plássi enskt við 190, og so á 5. plássi kom filipinskt við 103. 99 tosaðu norskt og 86 teilendskt (thai).
Átrúnaður
Høvuðsgrein: Átrúnaður í Føroyum
Átrúnaðurin hevur ein stóran leiklut í føroysku mentanini. Umleið 82,8 prosent av fólkinum hoyrir til ta evangelisku-luthersku fólkakirkjuna,[8] og næststørsti bólkurin, sum verður mettur at vera 10 prosent, hoyrir til brøðrasamkomuna. Av tí at brøðrasamkoman ikki skrásetur limir, eru eingi nágreinilig hagtøl yvir, hvussu nógv hoyra til brøðrasamkomuna. Restin eru smærri trúarbólkar, sum flestir eru kristnir. Sambært fólkateljingini tann 1. nov í 2011 eru yvir 95 prosent av øllum føroyingum kristnir (allir kristnir samkomubólkar eru taldir saman) [9]. Næststørsti bólkur eru tey, sum ikki hava eina trúgv – ateistar. Sambært kanningini eru 1397 ateistar yvir 15 ár í Føroyum. Tey valdu at svara ”onga trúgv”, sum var ein av svarmøguleikunum. Um ateistar ikki verða taldir við, tá vit tosa um trúgv, so er buddisma næststørsta sjálvstøðuga trúgv (66 fólk yvir 15 ár). Eftir hagtølunum eru nógv flestar kvinnur, og tær allar eru undir 70 ár. Tá er bólkurin ”fleiri enn eina trúgv” heldur ikki taldur við. Hann umboðar 85 fólk. Islam er triðstørsti bólkur við 23 fólkum. Á næstu plássunum eru Bahá'í Trúgvin (13), Jødadómur (12), Hinduisma (7) og Sikhisma (3). Verður hugt eftir sambandinum millum føðiland og trúgv, so er eisini týðiligt, at eisini tey, sum eru fødd uttanlands, men flutt til Føroya, svara at teirra trúgv er kristindómur. Av teimum, sum eru fødd í Afrika, Ásia ella Miðeystri svara 70 prosent, at teirra trúgv er kristindómur og 17 prosent svaraðu buddisma. Prosentparturin av teimum, sum svaraðu kristindóm, sæst ein lítil munir, um hugt verður eftir aldursbólkunum. Gott 91 % av teimum millum 15 og 29 ár svar kristindóm, sum teirra trúgv, men hjá føroyingum yvir 70 ár svaraðu næstan 99 %, at teirra trúgv var kristindómur. Hinvegin sæst umvenda gongdin hjá teimum, sum svaraðu onga trúgv. Har minkar parturin, sum svarar onga trúgv við aldrinum.
Føroyingar í Danmark
Sambært hagtølunum, búgva í alt 22.549 føroyingar, býttir yvir 3 ættarlið, í Danmark. Í 1. ættarliðunum er býtið millum kynini ógvuliga ójavnt, av 7.737 fólkum er ein meiriluti á 1.799 konufólk. Samanlagt eru 9.741 av teimum 22.549 fødd í Føroyum. Sum skilst av skilmarkingini av einum føroyingi í innganginum, eru øll 7.737 fólkini í 1. ættarliði fødd í Føroyum, hetta svarar til 79 % av teimum 9.741. Tey írestandi 2.004 eru tískil býtt á 2. og 3. ættarlið.
Teir 22.549 føroyingarnir, sum búgva í Danmark, svara til nærum helvtina (46,75 %) av samlaða fólkatalinum í Føroyum, sum 1. januar 2006 var 48.219 [10]. Føroysku útisetarnir eru tó einans 0,415 % av samlaða danska fólkinum, sum um sama mundið var 5.427.459. Øll trý ættarliðini hava tó til felags, at aldursbólkarnir 25-39 ár og 7-16 eru størstir. Hetta er felags fyri bæði kyn.
Eisini hava øll trý ættarlið til felags, at størsti parturin av hesum eru búsitandi í Keypmannahavnarøkinum, Norðurjútlandi, Ribe kommuni og Århus kommunu. Minst av føroyigum búgva í Bornholms Regiónskommunu [11].
Politikkur
Høvuðsgrein: Føroyskur politikkur
Føroyingar hava heimastýri, men eru í ríkisfelagsskapi við Danmark, og danska stjórnin hevur ein umboðsmann, ríkisumboðsmaðurin í Føroyum, búgvandi her á landi. Síðani 1948 hava Føroyar verið ein sjálvstýrandi partur í danska kongaríkinum. Sambært heimastýrislógini verða nøkur málsøki umsitin av donskum myndugleikum. Løgreglan og dómsvaldið í Føroyum eru eisini donsk.
Landið hevur egið lóggávuting, Løgtingið, og egið flagg. Politiskt eru Føroyar skipaðar við løgtingi, ið hevur lóggevandi valdið um hendi, og landsstýri, ið hevur útinnandi valdið um hendi. Føroya Løgting verður valt av fólkinum, valrættaraldurin er 18 ár. Løgtingið velur løgmann, og úr teimum flokkum, sum styðja løgmannin, verða landstýrismenninir tiknir. Landsstýrismenninir kunnu saman við løgmanni vera í minsta lagi tríggir og í mesta lagi fimm. Løgmaður er hægsti føroyski embætismaður, og hann er formaður fyri Føroya Landsstýri, sum er hægsta føroyska ráð. Til danska fólkatingið velja føroyingar tveir limir, valrættaraldurin til fólkatingið er 18 ár. Til øll val her í Føroyum hava kvinnur valrætt, og kvinnur kunnu eins og menn veljast til øll álitsstørv.
Oyggjarnar eru skipaðar í seks sýslur, tær eru: Streymoyar sýsla, Sandoyar sýsla, Suðuroyar sýsla, Norðoya sýsla, Eysturoya sýsla og Vága sýsla. Hvør sýsla er so aftur skipað í fleiri kommunur, og fyri hvørja kommunu stendur eitt kommunustýri, sum verður valt av fólkinum. Kommunur taka sær av lokalum málum, tó at býtið millum land og kommunur ikki altíð er so greitt. Viðvíkjandi grundlóg og ríkisrættarligum viðurskiftum eru viðurskiftini í Føroyum ógreið. Danska grundlógin er ongantíð sett í gildi við fólkaatkvøðu ella samtykt í Løgtinginum. Men hon verður útinnt av dómsvaldinum og øðrum myndugleikum. Tó er heimastýrislógin uttan iva partur av stjórnarlógargrundarlagnum í Føroyum.
Føroyar eru ikki limur í ES, og allur handil er skipaður við serligum handilsavtalum.
Sjey politiskir flokkar sita á tingi síðan valið í 2011.. Á løgtingsvalinum 19. januar 2008 gjørdist úrslitið hetta:
Eftir valið 2008 skipaðu Javnaðarflokkurin, Tjóðveldi og Miðflokkurin stjórn við 17 tinglimum. Hetta var ein lítil meiriluti, sum kom at merkja samstarvið ímillum flokkarnar. Henda samgongan skipaði seg við Jóannes Eidesgaard sum løgmanni. Samgonguni var tó ikki langt lív laga, tí longu í september 2008 segði løgmaður samstarvið við Tjóðveldið upp. Orsøkin til uppsøgnina av samstarvinum handlaði millum annað um ósemju um undirsjóvartunnil til Sandoynna, ósemju um skerjing av fiskidøgum umframt ósemju um, hvat ráð skuldi hava eina skrivstovu úti í Tinganesi.
Eftir at samstarvið við Tjóðveldið var uppsagt, fór Jóannes Eidesgaard undir samráðingar við Fólkaflokkin og Sambandsflokkin. Teir skipaðu samgongu í september 2008. Samgongan skipaði seg við Kaj Leo Johannesen sum løgmanni. Henda samgongan var ein sonevnd meirilutasamgonga, hon hevði 20 av 33 tinglimum aftanfyri seg. Hetta er sermerkt, tí sum oftast hava samgongur 17 tinglimir aftanfyri seg.
Høvuðsyvirskriftin fyri ta samgonguna var: Sjálvbjargni, altjóðagerð og samhaldsfasti.
Evropasamveldið
Føroyar hava heimastýri í danska ríkinum. Hóast Danmark er limur í Evropasamveldinum, eru Føroyar ikki fevndar av danska ES-limaskapinum. Tó eru føroyingar danskir ríkisborgarar og kunnu tí í ávísum førðum, sum eru heft at bústaði, fáa tey rættindi, sum danski ES-sáttmálin fevnir um, til dømis rætt at búseta seg og arbeiða í einum ES-landi. Sum føroyingur kanst tú velja annahvørt føroyskt pass ella danskt ES-pass. Í veruleikanum hevur valið av passi onga ávirkan á, hvørji rættindi ein føroyingur fær, tá ið hann fer til eitt ES-land. Tað, sum er avgerandi, er bústaðurin. Hetta merkir, at ein føroyingur búsitandi í Føroyum hevur ikki rætt frítt at búseta seg og arbeiða í einum ES-landi sambært felagsmarknaðarrættinum. Hinvegin fær ein føroyingur, sum er [danskur ríkisborgari, somu rættindi sum ein ES-borgari, er hann búsitandi í Danmark - uttan mun til um viðkomandi hevur føroyskt-danskt pass ella danskt ES-pass.
Samkynd
Í rættarskipanini verður munur gjørdur á samkyndum og hinkyndum. Eitt nú hava samkynd ikki loyvi at skráseta sítt parlag, og samkynd sleppa ikki at ættleiða. Var uppskot lagt fyri tingi í 2011, um at loyva samkyndum at skráseta seg í parlag, hevði tað ikki blivið samtykt [12]. Samkyndir menn kunnu eisini framvegis ikki lata blóð í Føroyum [13]. Føroyar eru eisini einasta Norðurland, sum ikki viðurkennir samkyndar familjur. Øll grannalond okkara loyva samkyndum at skráseta seg í parlagi. Í t.d. Noregi, Svøríki, Danmark, Íslandi, Bretlandi og Hollandi kunnu samkynt eisini adoptera.
At verða samkyndur hevur verði loyvt í Føroyum síðan 1933 tá tað bleiv gjørt lovligt í Danmark [14]. Samstundis bleiv aldursmark fyri samkynd parlag set til 18 ár. Síðan bleiv tað í 1988 gjørt kynspartaleyst og harvið set til 15 ár [15]. Harðskapur orsakað av kynsligu orienteringini hjá offrinum verður bólkaður sum hatursbrotsverk, og fer at hava við sær herda revsing. Hetta er úrslit av einari søguligari nýggjari lóg í 2007: Rasismugreinin [16].
Skúlaskapur
Frálæra fæst í fólkaskúlanum ella á frískúla. Í 1979 fekk Landsstýrið um hendi at umsita øll føroysk undirvísingarmál, og løgtingslóg um fólkaskúlan kom í gildi 1. august 1979. Lógin sigur m.a., at øll børn í undirvísingarskyldugum eiga ókeypis frálæru í fólkaskúlanum.
Fólkaskúlin
Fólkaskúlin er almenni skúlin hjá børnum í skúlaaldri í Føroyum. Fólkaskúlin er sjey ára grundskúli og tvey ára framhaldsskúli og kann halda fram við einum 10. flokki. Fólkaskúlalógir verða viðtiknar á Føroya Løgtingi. Landsstýrið er hægsti myndugleiki í skúlaskipinum í Føroyum og fremur henda myndugleika gjøgnum Landsskúlaráðið, sum hevur Landsskúlafyrisitingina at sita fyri skúlaskapinum. Landsskúlaráðið ásetur reglur um endamálið við frálæruni í einstøku lærugreinunum og sendir út leiðbeinandi lesi- og tímaætlarnir. Skúlanevndirnar gera uppskot til skúla- og undirvísingarætlan, sum Landsskúlaráðið skal góðkenna.
Frískúlar og háskúlar
Í frískúlum/privatskúlum fæst frálæra, á sama hátt sum í fólkaskúlanum. Summir frískúlar hava serstakt grundsjónarmið, til dømis átrúðarligt ella politiskt. Hugsanin um privatskúla kom frá fólkum sum til dømis Nicolaj Frederik Severin Grundtvig og Christen Kold. Úr hesi skúlahugsan er Føroya Fólkaháskúli sprottin, hann stovnaðu Símun av Skarði og Rasmus Rasmussen. Adventistaskúlin í Havn er eisini frískúli, og Skt. Frans skúli var privatskúli til 1985, tá ið Tórshavnar kommuna tók við skúlanum. Í 2013 eru tríggir frískúlar í Føroyum, tveir í Tórshavnar kommunu og ein í Skálabotni í Eysturoynni. Skúlarnir í Havn eru Frískúlin við Hoyvíkstjørn (Adventistaskúlin) og Frískúlin í Havn, sum í 2007 varð settur á stovn á Velbastað, har barnagarður fyrr hevði verið. Tað vóru Sharon Weiss og Eyðbjørg Dalsgaard, ið tóku stig til frískúlan.[17] Í 2013 starvaðust 10 lærarar á Frískúlanum í Havn. Frískúlin við Hoyvíkstjørn varð settur á stovn í 1966. Tað var Adventistasamkoman ið setti skúlan á stovn og sum rekur hann enn í dag. 1. august 2003 varð Frískúlin við Hoyvíkstjørn broyttur til sjálvsognarstovn og frískúla sambært løgtingslóg nr. 46 frá 26. mars 2002 við egnum viðtøkum.[18] Frískúlin Keldan í Skálabotni varð settur á stovn í 2010,[19] ein av stigtakarunum var Jastrid Høj. Fyrsta árið var ein forskúlaflokkur og ein 1. flokkur.[20]
Hægri útbúgving
Studentar ella HF-næmingar fara ofta á Fróðskaparsetrið ella annan hægri lærustovn at lesa meiri. Lesturin varir vanliga 3-7 ár og endar við próvtøku.
Mentan
Høvuðsgrein: Føroysk mentan
Føroysk mentan hevur sín uppruna í norrønari mentan. Málið er runnið úr fornnorrønum eins og í grannalondunum. Í stórum eru føroyingar kristnir hóast ymsar áskoðanir eru um júst, hvussu stórur partur av fólkinum er kristin. Við aldagomlu kvøðingini hava føroyingar siðvenju fyri kvøðing og sangi. M.a. orsakað av vantandi viðarvøkstri var ikki vanligt at nýta ljóðføri í Føroyum, og føroyingar hava dansað og kvøðið í staðin. Í 20. øld betraðist millumlanda vøruflutningurin, og føroyingar fóru tá at nýta innflutt ljóðføri, sum nú verða nógv nýtt. Á sama hátt tók myndlistin dik á seg í 20. øld, og er síðani nógv ment.
Landafrøði
Høvuðsgrein: Føroysk landafrøði
Føroyar liggja í Atlantshavi nøkurlunda miðskeiðis ímillum Norra, Skotland og Ísland. Mitt í Golfstreyminum í Norðuratlantshavi á 62 stigum norður. Her í Atlantshavi renna saman heitir og kaldir luftstreymar, og veðurlagið er skiftandi sól, regn og mjørki. Um summrini eru Føroyar rímiliga kaldar, við miðalhitanum 11 °C (52°F). Miðalhitin í okkara kaldasta mánaði er 3 °C (37°F). Sjálvt um tær liggja á 62° norður, so heldur Golfstreymurin veðurlagið flótt, so vit hava mildar vetrar. Veðurlagið er rímiliga vátt, við nógvum regni og toka, og onkuntíð stórum stormum eisini.
Oyggjarnar eru 1 399 km2 til víddar. Fólk býr á 17 av teimum 18 oyggjunum. Oyggin, sum einki fólk býr á, Lítla Dímun, er rættiliga lítil (0,82km2), og er umringað av brattum, høgum bjørgum, so hon er ring at sleppa til. Einans seyðir og fuglar búgva á oynni. Úr suðri í norður er frástøðan 113 km., og úr eystri í vestur er hon 75 km. Strandalinjan er 1 289 km. Ongastaðni í landinum ert tú meira enn 5 km. frá havinum. Tórshavn, sum er høvuðsstaður við umleið 20 000 íbúgvum, liggur sunnalaga í Streymoynni.
Slættaratindur er hægsta fjall í Føroyum (882 m. høgur) og er á norðara endan av Eysturoy. Norðanfyri er næsthægsta fjall í Føroyum, Gráfelli [21]. Í miðal eru fjøllini í Føroyum umleið 300 m. høg. 10 fjøll eru í Føroyum, hægri enn 800 m.
18 oyggjar eru í Føroyum. 17 eru bygdar og 1 óbygd, Lítla Dímun. Umframt oyggjarnar eru mangir hólmar, stakkar, drangar og sker. Tilsamans 779 av teimum. Heilt neyvt er víddin av øllum Føroyakortinum, við skerum, 1 395,74 km2. Umveldismark: 12 fjórðingar[22]. Størst er Streymoyggin, 373 km2, og minst er Lítla Dímun, 0,82 km2.
Oyggjarnar eru úr basalti, gosgróti, ið síðan fornu eldgosini er grivið burtur av jøklum í seinastu ístíð. Hesir jøklarnir eru nú firðir, sund og dalar, og orsøk til, at Føroyar eru tað oyggjasamfelagið, sum vit kenna í dag. Av tí, at Føroyar eru skaptar soleiðis, at ísurin lættliga kundi renna burtur, rennur vatn eisini lættliga burtur. Sum oftast er hetta ikki ein trupulleiki, tí nógv regn er í Føroyum. Men tað kemur fyri, at einki regn er í fleiri mánaðir.
Føroyar hava oyggjaveðurlag við ógvuliga skiftandi veðri. Bert stutt løta kann vera millum sólskin og regn, logn og storm. Sólskin, regn og mjørki hvørt um annað. Í Føroyum mást tú altið laga teg eftir veðrinum. Sjógvurin frystir ongantíð. Miðalhitin um veturin er umleið 3 (37 °F) stig og um summarið umleið 11 (51 °F) stig. Veturin er lýggjur; ofta við regni, vindi og við hvørt nakað av kava og kulda, sum ikki liggur serliga leingi. Summarið er ljóst - á hásumri nærum alt samdøgrið. Hitin liggur ofta um 10 - 12 (50-53 °F) stig, men onkrar dagar krýpur hann upp í 20 (68 °F) stig. Hóast landið er lítið, er ikki altíð sama veður allastaðni í landinum.
Oyggjarnar, úr landnorðingi eru: Fugloy, Svínoy, Viðoy, Borðoy, Kunoy, Kalsoy, Eysturoy, Streymoy, Nólsoy, Vágar, Mykines, Koltur, Hestur, Sandoy, Skúvoy, Stóra Dímun, Lítla Dímun og Suðuroy.
Búskapur
Høvuðsgrein: Føroyskur búskapur
Bruttotjóðarúrtøkan (BTÚ) hjá Føroyum í 2006 var 11 878 milliónir krónur. Skift á fólkatalið var bruttotjóðarúrtøkan umleið 250 000 krónur í 2006.
Arbeiði
Í Føroyum er ein størri partur av fólkinum arbeiðsvirkin enn í øðrum londum. 93 % av mannfólkinum og 83 % av konufólkinum eru virkin á arbeiðsmarknaðinum. Men ein stórur partur arbeiðir tó ikki fulla tíð. Av mannfólkunum arbeiða 81 % vanliga fulla tíð, meðan tað bert eru 45 % av konufólkunum, ið arbeiða fulla tíð. Heili 83 % av føroysku kvinnunum eru virknar á arbeiðsmarknaðinum. Samanbera vit við Vesturevropa undir einum, so er talið har bara 66 % av kvinnunum. Í Norðurlondum er tað Finnland, sum hevur lægstu luttøkuna av kvinnum á arbeiðsmarknaðinum við 73 %.
Størsti parturin av teimum arbeiðsvirknu eru løntakarar. Í november 2005 vóru 85 % av teimum arbeiðsvirknu løntakarar, 11 % vóru sjálvstøðug, og 5 % vóru ólønt. Í 1990 vóru 76 % av mannfólkunum løntakarar og 68 % av konufólkunum. Í 2005 vóru tølini 73 % av mannfólkunum og 74 % av konufólkunum. Ein størri partur av konufólkunum er sostatt komin út á arbeiðsmarknaðin. At løntakaraparturin millum mannfólk er minkaður, kemst helst av at alt fleiri arbeiða sum sjálvstøðugt vinnurekandi.
Arbeiðsloysi
Áðrenn kreppuna í 1990'unum var lítil og eingin skráseting av arbeiðsloysi í Føroyum. Tá Arbeiðsloysistryggingin varð sett á stovn, bar til at fáa hagtøl um gongdina í arbeiðsloysinum. Í 1995 var miðalarbeiðsloysið uml. 13 %, men minkaði síðan ár undan ári fram til 2002, tá tað var komið niður á 2,3 % av arbeiðsfjøldini. Síðani tá er tað komið nakað upp aftur, og í mars 2014 var tað gjørt upp til 4,3 %, ið enn er lágt sammett við onnur lond. Tað er 0,3 prosentstig minni enn fyri einum ári síðani, tá ið tað var 4,7 prosent. Hettar síðsta árið er arbeiðsloysið annars minkað 123 fulltíðar arbeiðsleys. Fleiri kvinnur hava verið arbeiðsleysar enn menn og í miðal hava 133 fleiri kvinnur verið arbeiðsleysar, enn tað eru menn, men tilsamans eru nú 1158 fólk arbeiðsleys. Annars vísir uppgerðin, at arbeiðsloysið er nógv størst í Sandoy, har tað er heili 8,4 prosent. Minst er arbeiðsloysið í Eysturoy, har tað er 3,5 prosent. Annars liggur arbeiðsloysið javnt ímillum 4,5 prosent í Norðoyggjum, til 5,6 prosent í Suðuroy. Tey flestu arbeiðsleysu eru ímillum 55 og 66 ár, har arbeiðsloysið er 5,9 prosent, minst er arbeiðsloysið hjá teimum í góðum árum, frá 35 til 54 ár.
Fiskiskapur
Føroysk skip fiskaðu í 2004 samanlagt 580 túsund tons á øllum havleiðum og umleið helvtin varð fiskað á føroyskum sjóøki. Hetta er meira enn tvífalt tað, sum fiskað var fyrst í 1990'unum. Nógv tann størsti parturin var tað vit kalla uppisjóvarfiskur, sum fiskað vórðu omanfyri 400 túsund tons av. Um 150 túsund tons vóru botnfiskasløg. Besta fiskiárið var 2003, tá fiskað vórðu 617 túsund tons, og tá vóru 420 tons av uppisjóvarfiski og 160 tons av botnfiskasløgum.
Fiskur er mest týðandi útflutningsvøran. Av vøruútflutninginum hava fiskavørur seinastu árini talt umleið 95 % av øllum útflutninginum. Sjálvt tá tænastuútflutningurin verður taldur uppí, telir fiskaútflutningurin nógv størsta partin - í 2004 taldi fiskaútflutningurin 82 % av øllum útflutningi av bæði vørum og tænastum samanlagt. Útflutningurin av fiskavørum í 2005 var slakar 3,4 miljardir krónur. Av virðisøkingini í landinum taldi fiskiskapur 16% í miðal árini 1998-2003.
Fiskiskapur telist eisini millum tær vinnur, har mesta arbeiðsvirksemi er. Løntakarateljingin vísir, at í 2005 vóru tað um 2 400 fólk, ella 10 % av løntakarunum, sum høvdu høvuðsinntøkuna úr fiskiskapi. Bæði talið og prosentparturin eru minni enn í 1990, tá tey vóru 2.900 og taldu góð 12 % av løntakarunum. Haraftrat eru fleiri sjálvstøðug vinnurekandi í fiskiskapi, sum útróðramenn og reiðarar, men øll starvandi í fiskiskapi telja somuleiðis 10% av arbeiðsvirknum borgarum.
Føroyar vóru í 2003 á 25. plássi, tá talan er um størstu fiskiveiðitjóðir í heiminum, meðan Noreg var á 8. plássi, Ísland var á 11. plássi og Danmark á 18. plássi. Størstu fiskiveiðitjóðirnar eru Kina, Peru og Indonesia. Kina einsamalt fiskaði í 2003 næstan 10 miljardir tons, sum er 15 % av øllum heimsins fiskiskapi upp á 67 miljardir tons, næst teimum Peru, sum fiskaði 9% og síðani Indonesia 5 %.
Uttanlandshandil
Í hagtølum kalla vit innflutning og útflutning av vørum fyri uttanlandshandil. Handil er eisini við tænastum um landamark, men tænastuhandilin verður uppgjørdur í gjaldsjavnanum og vanliga ikki í hagtølum um uttanlandshandil.
Fiskur og fiskaúrdráttir eru 97 % av útflutningsvirðinum hjá føroyingum. Sambært hagtølum er ferðavinnan næststørsta vinnan, og eftir henni kemur útflutningur av ullvørum og øðrum tilvirkaðum vørum.
Innflutningurin umfatar allar tær vørur, sum okkum tørvar, meðan útflutningurin umfatar tær vørur, sum vit eru dugnalig til at framleiða. Innflutningurin er í so máta endamálið við uttanlandshandlinum, meðan útflutningurin er tað, vit lata afturfyri, fyri at fáa ráð til innflutning.
Í einum so lítlum landi sum Føroyum, er tørvurin á innflutningi stórur, tí vit hava ikki støddina og orkuna at framleiða tað breiða vøruúrval, sum okkum tørvar til at skapa neyðuga trivnaðin í tilveruni. So at siga allar vørur, sum okkum nýtist til at seta búgv við og til dagliga nýtslu hjá húsarhaldinum, koma úr útlondum. Somuleiðis koma flestallar vørur til vinnuligt virksemi úr útlondum, tí vit hava so at siga bara fiskin, eitt lítið sindur av landbúnaðarvørum og nakað av orkukeldum til egna nýtslu. Restin av vørunum koma uttaneftir.
At vit kunnu hava so høgt livistøði í Føroyum, við einum vøruúrvali átøkt tí í ríku grannalondunum, ber bara til, tí at vit afturímóti eru før fyri at útflyta fyri stór virði av fiskavørum. Samfelagsbúskaparliga ber til at siga, at fyri alt hetta stóra vøruframboðið er goldið við fiski. Føroyar hava spesialiserað seg til at framleiða fiskavørur, sum onnur lond vilja gjalda so nógv fyri, at vit afturímóti kunnu innflyta vørur, sum hóska til okkara høga livistøði.
Handilsjavnin er úrslitið av endaliga roknskapinum, uttanlandshandlinum viðvíkjandi. Tá árið er runnið, verður handilsjavnin gjørdur upp sum munurin millum inntøkurnar frá útflutningi av vørum og útreiðslunum av innflutningi av vørum. Síðani 1988 hava verið 5 ár við halli á handilsjavnanum, 11 ár við avlopi og 3 ár, har handilin so at siga hevur javnviga. Ofta - hóast ikki altíð - er tað so, at tá framgongd er í búskapinum, verður hall á handilsjavnanum, tí innflutningurin til íløgur og nýtslu veksur, meðan tað hinvegin ofta er avlop av handilinum í vánaligum tíðum, tí at keypsorkan er lág og íløguhugurin minni. Minkar útflutningurin av serligum ávum sum fiskaloysi, prísfalli ella tí fiskaalingin fer fyri bakka, kann tað sjálvsagt eisini elva til hall av uttanlandshandlinum.
Keypara- og seljaralond
Inn- og útflutningurin av vørum, skift á ávikavist upprunaland og nýtsluland fyri 2007, sær soleiðis út sambært Hagstovu Føroya:
Ferðavinnan
Seta við tølini saman fyri bæði loft- og sjóleiðirnar, so kann samlaða talið av útlendskum ferðafólkum til Føroyar roknast at vera 38.560 í 2008. Afturat teimum 38.560 ferðafólkunum koma tey, ið komu til Føroyar við ferðamannaskipi. Hesi vóru, við manning, 33.000. Samanlagda ferðafólkatalið av útlendingum í Føroyum kann sostatt sigast at vera 71.560. Visit Faroe Islands metti í 2005, at 45.000 ferðafólk vitjaðu Føroyar. Talið var mett at standa í stað í 2006.
Ferðafólk komin loftvegis
Ferðafólkaflutningurin loftvegis til Føroyar er tann ferðabólkurin, ið hevur økt mest um ferðafólkatalið. Seinastu tíggju árini er ferðafólkatalið tvífaldað til uml. 230.000. Her er talan um komur og fráferðir. Metingar hjá Visit Faroe Islands meta, at 79 % av ferðafólkunum hjá Atlantic Airways eru føroyingar. Tað komu í 2008 111.033 ferðafólk til Føroyar. Av teimum vóru 21 % útlendingar, um vit fylgja metingum hjá Visit Faroe Islands, svarandi til 23.316 útlendingar (í 2006 21.690).
Ferðafólk komin sjóvegis
Norröna, ið er einasta ferðamannaskip við regluligum túrum til Føroyar, flutti í 2006 31.533 ferðafólk til Føroyar. Av teimum vóru 46,5 % føroyingar. Hini 53,5 % komu í høvuðsheitum úr Skandinavia (33,8 %) og Norðurevropa (13,4 %) og vóru 16.870 av samlaða ferðafólkatalinum.
Ferðamannaskip
Talið av ferðamannaskipum, ið koma inn á Tórshavn, tykist at vera í støðugum vøkstri. Nevnast kann, at í 1999 var talið av ferðafólkum, sum komu við ferðamannaskipum, stívliga 7000, uttan manning. Longu í 2006 var hetta talið nærum fýrafalda, tá talið av ferðandi var 25.000, uttan manning. Verður manningin tald við, vóru umleið 33.000 ferðafólk í hesum bólki í 2006. Ein kanning, sum var gjørd í 2006 av einum bólki, settur av Tórshavnar kommuna vísti, at ferðafólkini brúka í miðal bert 100 kr. hvør. Brúkar hvørt av ferðafólkunum 100 kr. í miðal, tá eru útferðir ikki íroknaðar, kann inntøkan roknast at vera 2,5 mió. kr. Um manningin verður tald við, er inntøkan 3,3 mió. kr. Tá samlaða BTÚ fyri Føroyar var 11.738 mió. kr í 2006 , var nýtslan hjá hesum ferðafólkunum einans 0,028 % av samlaðu bruttutjóðarúrtøkuni.
Handilssáttmálar
Síðani 1945, og serliga síðani fyrst í 1970-árunum, er millumtjóða handil vaksin nógv. Ein avleiðing av hesum er búskaparliga altjóðagerðin, sum hevur viðført handilsliga frælsisgerð millum lond. Sum avleiðing av samráðingum í GATT og síðan 1995 í Heimshandilsfelagsskapinum er altjóða handil vorðin alsamt meira opin. Hetta hevur millum annað havt við sær, at tollur er lækkaður, og at aðrar handilsforðingar eru beindar burtur. Føroyar eru til dømis limir í heilsufrøðiliga økinum í ES og gjørdust í 2005 partur av alevropiska miðjarhavsøkinum um samsavnan av uppruna (EMFTA, Euro-Mediterranean Free Trade Area). Føroyar hava síðan 1. januar 1995 verið fevndar av danska limaskapinum í WTO. Sostatt eru altjóða ásetingar, sum eru gjørdar í hesum felagsskapi, eisini galdandi fyri Føroyar.
Føroyar hava í løtuni fríhandilssáttmálar við Evropasamveldið og EFTA-londini Noreg, Ísland og Sveis – hetta eru fýra sáttmálar við tilsamans 28 lond. Umframt hetta er MFN-sáttmáli við Russland komin í gildi í 2006. Hetta er ikki ein handilssátmáli, men ein sáttmáli sambært Most Favoured Nation-meginregluni í WTO, sum sigur, at allar sømdir, eitt land veitir einum øðrum, skulu galda fyri øll WTO-lond. Føroyar kunnu sostatt ongantíð fáa verri sømdir enn nakað annað land, ið hevur handilssamband við Russland. Í roynd og veru merkir hetta, at tollurin á fleiri vørum er farin í helvt. Føroyar hava áður havt handilssáttmálar við Finnland, Svøríki, Pólland og Estland, sum allir fullu burtur, tá hesi fýra londini gjørdust limir í ES. Føroyar og Russland royndu í fleiri ár at fáa ein handilssáttmála landanna millum, men tað eydnaðist kortini ongantíð at koma endaliga á mál, tí Russland knýtti WTO-limaskapin at handilssáttmálnum. Úrslitið var, at Føroyar gjørdu ein sáttmála við Russland, sum byggir á grundregluna hjá WTO um Most Favoured Nation Treatment. Sáttmálin kom gildið í 2006.
Sáttmáli Føroya við ES frá 1996 er fríhandilssáttmáli, ið loyvir ídnaðarvørum frítt at fara millum partarnar báðar meðan tað eru avmarkingaravmarkingar á landbúnaðar- og fiskivinnuøkinum. Føroyar hava at kalla veitt ES fullkomnan fríhandil (seyðakjøt og mjólkaúrdrátt undantikið), meðan tað eru avmarkingar hinvegin. Kortini hevur gongdin síðan 1991 verið, tá ið Føroyar á fyrsta sinni fingu fríhandilssáttmála við EF, at færri og færri handilsforðingar eru. Í 2005 gjørdust Føroyar partur av kummuleringskipanini, eisini nevnd samsavningarskipanini, hjá ES. Í stuttum merkir hetta, at tað er lættari hjá Føroyum at hava handil við ES-limalondini, Ísland, Noregi og Sveis. Skipanin hevur fleiri tættir, sum vinnulív í Føroyum kann nýta. Ein av meginreglunum í skipanini er, at vørur kunna skifta uppruna millum lond í skipanini. Tað ber til at keypa rávøru, tilvirka vøruna og útflyta hana sum føroyska vøru.
Djóra- og plantulívið
Djóralívið
Ríkt djóralív er í Føroyum. Nógvur seyður og nógvur fuglur, har uppií lundar og eisini tjøldur, sum er tjóðarfuglur landsins. Í havinum eru ein ørgrynna av fiskasløgum, kópum, krabbum, rækjum, og hvalum, m.a. bóghvítuhvalur, grindahvalur og augustur. Hendinga høgguslokkur sæst eisini. Seyðurin er tann mest eyðsýndi parturin av djóralívinum í haganum. Samstundis hevur hann eisini so mikið stóra ávirkan á vøksturin, at hann setur dám á skordýra- og fuglalívið. Rotta og mús liva í Føroyum, hóast músin er á einum avmarkaðum øki, á nøkrum fáum oyggjum (. Músin, sum livir í Føroyum er vestanmúsin (Mus domesticus) [24]. Rottan, sum livir í Føroyum er brúna rottan (Rattus norvegicus), hon er at finna um alt landið, og verður eisini kallað ferðarottan. Viðvíkjandi flogmús, so hava seinastu árini flogmýs verið at sæð í Føroyum. Um tað fara at nørast her, vita vit ikki enn. Haran, sum vit kenna í Føroyum er norðurevropeiska snjóharan (L. timidus). Hon hevur gjøgnum tíðirnar broytt lit, frá at vera snjóhvít, til at vera meiri grá. Eisini skiftir hon lit eftir árstíðunum. Haran verður veidd um veturin frá 2. nov til 31. des.
Um 54 fuglasløg eiga javnan í Føroyum. Fuglabjørgini og lundalondini eru fuglaríkastu partarnir av náttúruni, og bjørgini verða øll roknað sum "Important Bird Area" (Týdningarmikil fuglaøki) sambært BirdLife International. Økið við Sandsvatn, Gróthúsvatn og Søltuvík er einasta økið, sum ikki er fuglaberg, men sum verður roknað sum "Important Bird Area". Vit vita ikki neyvt, hvussu nógv djórasløg eru á landi í Føroyum. Ein samanteljing vísti yvir 1000 sløg av skordýrum í 2010, og harafturat kemur ein hópur av ryggleysum djórum, sum til dømis ormar, maðkar, sniglar o.tíl. Helst eru tað eisini nógv sløg, sum ikki eru skrásett enn. Um tað er orsakað av alheimsupphitingini ella ikki, so kunnu granskarar vátta, at djóralívið í Føroyum er broytt seinastu 10-20 árini. Nýggj skordýrasløg hava fest seg og eru farin at nørast, nýggir fuglar búleikast nú í Føroyum, og broytingar síggjast eisini í havinum, eitt nú síggjast fleiri nýggj fiskasløg.
Plantuvøkstur
Tað finnast okkurt um 400 sløg av plantum í Føroyum, av teimum íalt 248.428 kendu plantusløgunum, ið finnast á jørðini. Av hesum eru 60 innførd av fólki; sum príðisplantur í urtagørðum ella, sum av óvart, eru komnar sum óbodnir gestir í ferðagóðsi. Til samanberingar kann sigast, at talið av hægri plantum í Norra er okkurt uml. 2.000 meðan tað í Danmark er 4000. Ráðandi vøksturin er graslendi við sløgum, sum bæði vaksa í láglendi og á háfjallinum. Á háfjallinum, sum er oman fyri 400 m., verður vøksturin berligari við sløgum, sum sum eru eyðkend fyri láglendið á tí arktiska økinum. Urtapílur (Salix herbaceae), aksgrógvin bløðkuurt (Bistorta vivipara) og grámosi (Racomitrium lanuginosum) eru ráðandi sløgini.
Vanligasti vøksturin er graslendi, ið er frá fjøru til fjallatind. Lyngheiðar finna vit bert í láglendinum upp í 200 m. hædd, har lyngheiðavøksturin hvørvur. Ráðandi planurnar á lyngheiðunum eru vanligur heiðalyngur (Calluna vulgaris), tvíkynjaður berjalyngur (Empetrum hermaphroditum), aðalbláber (Vaccinium myrtillus), sjáldnari eisini føroyskur klokkulyngur (Erica cinerea) og heiðabláber (Vaccinium uliginosum). Hópur av urtum vaksa eisini á lyngheiðunum, eitt nú børkumura (Potentilla erecta), fagurligt pirikum (Hypericum pulcrum) og smá silkibond (Polygala serphylla). Lyngheiðar eru bert á størstu oyggjunum og trívast best á lýggjum suðurvendum fjallasíðum. Á skuggasíðum er einki heiðalendi. Oman fyri 200 m. minkar útbreiðslan av berjalyngi og bláberjagróðri so smátt eisini, til o.u. 400 m. oman fyri sjóvarmálan; tá hvørva hesi sløgini eisini.
Myndasavn
Slóðir
- Løgmansskrivstovan
- Hagstova Føroya
- Føroya landsbókasavn
- Allar bygdir í Føroyum (danskt)
- Skulin.fo Myndasavnið
- Kringvarp Føroya
- FaroeNature: alt um náttúrurna í Føroyum
- The World Factbook: Faroe Islands (enskt)
- Føroysk frímerki
- Flickr - Faroe Islands
- Faroeislands.com við Faroe Islands Tourist Guide
Keldur
- ↑ http://www.tinganes.fo/Default.aspx?ID=219
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fo.html
- ↑ CIA World Factbook, Føroyar
- ↑ Hagstova Føroya, Fiskiskapur
- ↑ http://www.demokratia.fo/print.asp?id=2733
- ↑ http://www.hagstova.fo/fo/folkateljing/folkid-111111/filipinsk-og-teilenskt-vunnu-fram-sum-modurmal
- ↑ http://www.hagstova.fo/fo/folkateljing/folkid-111111/filipinsk-og-teilenskt-vunnu-fram-sum-modurmal
- ↑ Landsfólkayvirlitið, Føroya Stiftsstjórn.
- ↑ http://www.hagstova.fo/fo/folkateljing/atrunadur/eitt-kristid-samfelag
- ↑ Hagstova Føroya
- ↑ http://www.dnag.dk/get.file?ID=2783
- ↑ http://aktuelt.fo/grein/samkynd_avvist_av_logtinginum
- ↑ http://lgbt.fo/?page_id=376
- ↑ http://copenhagen.angloinfo.com/information/family/lgbt/
- ↑ http://ansoblog.wordpress.com/
- ↑ http://logting.elektron.fo/logtingsmal/Logtingsmal06/VanligTingmal/020.06Revsilog-Samkynd.htm
- ↑ Aktuelt.fo Frískúlin verður á Velbastað
- ↑ Friskulin.fo
- ↑ []
- ↑ Aktuelt.fo Frískúlin í Kelduni veksur við risafetum
- ↑ http://www.us.fo/Default.aspx?ID=6562
- ↑ ANORDNING NR. 240 FRÁ 30. APRIL 2002 OM IKRAFTTRÆDEN FOR FÆRØERNE AF LOV OM AFGRÆNSNING AF SØTERRITORIET
- ↑ http://www.smyrilline.fo/Um-skipid-17279.aspx
- ↑ http://setur.fo/uploads/tx_userpubrep/A_molecular_characterization_of_the_charismatic_Faroe_house_mouse.pdf


text:
HB formaðurin: 50/50 møguleiki
Skrivað hevur Jákup Ósá 10.07.2013 - 14:47
Finnbogi Arge væntar, at tað skal ein rættuliga gott HB avrik til fyri at koma víðari í Europa League hóskvøldið.
Hóskvøldið spæla HB og ÍBV á Tórsvølli. Fyrri dysturin í Íslandi endaði 1-1. Finbogi Arge er formaður í HB og hann sá eisini fyrra dystin.
- Íslendingarnir eru fysiskt sterkari og eisini skjótir. Meðan okkara í samanspælið og teknikki eru eins góðir og til tíðir betri enn teir. Javnleikur haldi eg var eitt rættvíst úrslit, tí vit høvdu eisini okkara møguleikar. Men vóru teir neyvari, so kundu teir havt vunnið dystin, sigur Finnbogi.
Hann væntar ikki, at HB fer at fáa tað eins lætt og EB/Streymur fekk tað við 5-1 sigrinum týskvøldið.
- Tað verður ein harður dystur, har vit mugu fremja eitt sera gott avrik, um vit skulu koma víðari. Nú eru vit á heimavølli og hava vónandi nógvar áskoðarar í rygginum. So eg vildi mett møguleikarnar sum 50/50 fyri at koma víðari, sigur Finnbogi.
Hann vónar at síggja nógvar áskoðarar á Tórvølli.
- Vit høvdu heldur ynskt at spælt á ovara vølli, har vit til dagligt venja og spæla. Men nú hann ikki bleiv góðkendur, so mugu vit liva vit at bíða til næsta ár, tá vøllurin verður skiftur. Tað vóru nógvir áskoðarar til dystin há EB/Streymi , so vónandi er tað eisini ein ábending um, at nógv fólk verður til dystin hóskvøldið, sigur Finnbogi Arge. Samstundis dylur hann ikki fyri, at teir eru eitt sindur skuffaðir av áskoðaratølunum í landskappingini, tá hugsað verður um góðu støðuna á stigatalvuni.


text:
Oklahoma
Oklahoma (enskt: State of Oklahoma) er lutstatur í Sambandsríki Amerika við umleið 3,7 mió. íbúgvar. Høvuðsstaðurin og størsti býurin er Oklahoma City. Í norðri hevur Oklahoma mark við Kansas og Colorado, í eystri við Missouri og Arkansas, í suðri við Texas, og í vestri við New Mexico. Eyknavni hansara er Skjóttaristaturin (enskt: The Sooner State). Orðið Oklahoma kemur úr Choctaw og merkir reyðmanslandið. Guvernørurin, Mary Fallin, er tann fyrsta kvinnan í guvernørsessinum í Oklahoma. Hon er republikanari; hart í móti fosturtøku, hon vil ikki hoyra talað um, at samkynd sleppa at giftast, og hon er limur í NRA, sterka felagsskapinum, sum virkar fyri, at amerikanarar sleppa at bera skotvápn.
Í Oklahoma eru tey sera von við melduródnar. Fleiri hundrað melduódnir eru á hvørjum ári í melduódnarbeltinum, sum gongur ígjøgnum Oklahoma og Kansas. Í stórari melduródn kann vindferðin vera 350-400 km um tíman, og tvørmátið kann vera 200 m. ella meira. Melduódnin flytur seg einar 25 km um tíman. Slíkar vindur rívur lættiliga bæði hús, bilar og fólk um koll. Ódnin Moore kravdi t.d. 24 mannalív í 2013 [1]. Oklahoma var betri fyrireika hesaferð enn í 1999, tá ein líknandi ódn rakti landið, og kravdi lívið av 55.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Upprunafólkið[rætta | rætta wikitekst]
Fyrstu fólk, ið settu búgv í Oklahoma, komu úr Asia fyri fleiri enn 12 000 árum síðan [2]. Tey eltu djórini, ið tey veiddu. Sum frá leið livdu ættirnir í skipaðum samfeløgum. Fjaðrar vístu, hvussu raskur indiáni hevði verið í bardøgum. 1 vísti, at hann hevði dripið ein fígginda; 2 vísti, at hann hevði dripið ein fígginda og tikið hársvørðin við sær; 3 vísti, at hann hevði skorið ein fígginda á háls; og 4 bar boð um, at hann var sjálvur særdur í bardaga.
Í 1541 komu á fyrsta sinni fólk úr Spania til Oklahoma. Tey vildu hava lendi og hóttu soleiðis lívsgrundarlagið hjá upprunafólkinum. Indiánarnir í Oklahoma vóru ofta í bardaga við niðursetumenninar. Serliga í 19. øld gjørdu indiánarnir mótstøðu, tá ið oklahomska stjórnin vildi hava teir burtur av leiðunum, har teir hildu til. Eftir harðligt stríð vóru indiánarnir fluttir í friðingarøki, landøki, ætlað teimum burturav. Teir 392 túsund indiánarnir [3] í Oklahoma búgva nú í friðingarøkjum, sum teir sjálvir stýra. Fyri stuttum hava nógvar ættir gjørt um seg og vunnið sær eftur land, sum tær áður høvdu mist. Friðingarøkið hjá osaga, størstu indiánaættini í Oklahoma [4], er meira enn 5,966.80 km² í Osage County.
Yvirgangsálop[rætta | rætta wikitekst]
Í 1996 vaks óttin fyri atsóknum frá víðgongdum hernaðarligum høgrabólkum, sum stríðast fyri hvítum yvirræði í Oklahoma. Í 1995 sorlaði ein bilbumba eini samveldishús í Oklahoma City í Oklahoma, og 167 børn og vaksin doyðu. Høgravíðgongdi Timothy McVeigh (23. apríl 1968 – 11. juni 2001), ið hevði verið amerikanskur hermaður, varð seinni dømdur frá lívinum fyri ræðuligu bumbuatsókina.
Føðingar í Oklahoma[rætta | rætta wikitekst]
- John Michael Talbot (tónleikari, sangari, sangskrivari)
- Dr. Phil (sjónvarpsvertur)
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.news9.com/story/24020267/victims-to-be-remembered-6-months-after-may-20-tornado
- ↑ http://www.ou.edu/cas/archsur/flash/oklahoma.html
- ↑ http://www.census.gov/prod/2002pubs/c2kbr01-15.pdf
- ↑ Census of 2000, United States Census Bureau
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
-
-
Í hesum húsinum í býnum Oklahoma City heldur ríkisstjórnin í Oklahoma til.
-
-


text:
Byngjuplássini broytta upplatingartíð
Nú slakti er í hond, hava byngjuplássini í Hvalba og Sandvík broyttar upplatingartíðir.
Fundarskrá til fundin 2. Oktober 2014
Við hesum verður boðað frá, at kommunufundur verður hósdagin 02. oktober 2014 kl. 17.00.
Fundarskrá til fundin 11. september 2014
Við hesum verður boðað frá, at kommunufundur verður hósdagin 11. september 2014 kl. 17.00.
Bygdaráðsfundurin útsettur
Bygdaráðsfundurin, sum skuldi verða 4. september kl 17 er útsettur til 11. september 2014.
Fundarskrá
Við hesum verður boðað frá, at kommunufundur verður hósdagin 10. juli 2014 kl. 17.00.
Ung í arbeiðið 2014
25 ung fólk hava melda seg til Ung í arbeiði hjá Hvalbiar Kommunu í 2014 og verður byrja mánadagin 30. juni kl 13 við kommunuhúsið í Hvalba. Niðanfyri sæst hvussu tey ungu skulu arbeiða.
Útleigan av jørð 2014
Hvalbiar Kommuna leigar hesi stykkir út til at heysta, ikki til bit.
BROYTT: Fundarskrá til bygdaráðsfundin 12. juni 2014 kl 17:00
Við hesum verður boðað frá, at kommunufundur verður hósdagin 12. juni 2014 kl. 17:00
Ársfrágreiðingin 2013
Ársfrágreiðingin fyri 2013 er nú tøk á heimasíðuni.
Plantupakkar deildir út
Leygardagin deildi Hvalbiar Kommuna plantupakkar út. Ein pakki var til hvørt húsi í kommununi.


text:
Olympia (Grikkaland)
Olympia (Grikst: Oλuuπίa Olympía) var eitt halgistað í forna Grikkalandi og er kent fyri at vera heimstaðið fyri fornu olympisku leikirnir í klassisku griksku tíðini. Olympisku leikirnir vóru hildnir hvørt fjórða ár frá í hvussu er ár 776 f.kr.[1]. Fyrstu leikirnir vóru hilndar fyri at heiðra grikska gudin Zeus. Theodosius I keisari avtók olympisku leikirnir í ár 394 e.kr. av tí at hann metti at leikirnir vóru heidnir.
Olympia hevur fingið status sum Heimsarvur (World Heritage Site) av UNESCO.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Bók, E. J. Bickerman, Chronology of the ancient world, 1982, Cornell Univ. Press, Ithaca, N.Y., ISBN 0-8014-1282-X, síða 75, 2. útgáva.


text:
EJM og NMU eru nóg illa avgreidd, so eru føroyingar aftur í gongd, hesuferð á donsku meistarastevnuni á langgeil. Í fyrstu finalu vann Frans Johannesen 800 frí við tíðini 8:27.39 frammanfyri Mikkel Johansen á 8:28.04 og Mathias Hvid á 8:34.77, sum merkir at Frans er danskur seniormeistari; og nakað seinni vann Magnus Jákupsson 50 rygg frammanfyri Chris Christensen á 27.07 og Lasse Vestergaard á 27.09, sum merkir at Magnus er danskur seniormeistar við nýggjum føroyskum meti og juniormeti 26.34, har metið hjá honum áðrenn hetta var 26.53 frá EJM í vikuskiftinum. Umframt at hann gjørdist juniormeistari annaðhvørt tá ella í innleiðandi riðlunum um morgunin. Sí úrslit her á livetiming.dk.
Tíðindaskriv frá Svimjisambandi Føroya
Farna vikuskiftið var Norðurlendska Meistarastevnan fyri Ung í Keypmannahavn, ið er kapping fyri gentur 13-14 ár og dreingir 15-16 ár, og kláraðu føroyingar seg einastandandi har. Tilsamans settu tey 12 føroysk juniormet og 8 føroysk seniormet, hóast eingin av teimum hevur veruligan junioraldur enn, og hartil fingu vit 2 gull, 2 silvur og 2 bronsu.
(Okkara gentur á NMU 2012. Morensa Thomsen eigur myndina)


text:
Sýra
Ein sýra er eitt mýl ella ein jon, sum kann avgeva eina hydron (H+). Innan fyri sýru/lút-evnafrøði samsvara bæði protonir og hydrogenjonir við H+. Ein sýra hevur eiit pH virði sum er minni enn 7.
Korresponderandi sýru/lútupar[rætta | rætta wikitekst]
Um ein tilvildarlig sýra, S, verður blanda saman við vatn, vil fylgjandi líkavekt innstilla seg:
Sýran S og lúturin B kallast korresponderandi sýru/lútupar. Um vit seta líkavekstlógina upp fyri reaktiónina, fáa vit:
Konstanturin KS kallast styrkiskonstanturin fyri sýruna. Tá KS hevur eitt høgt virði, hevur teljarin á brøkinum eisini eitt høgt virði, sum merkir at sýran fegin vil afgeva sína proton. Tá KS hevur eitt lágt virði, hevur nevnarin á brøkinum eitt høgt virði, sum merkir at sýran ikki vil afgeva sína proton. Sterkar sýrur hava tískil høgt KS-virði, og veikar sýrur hava lágt KS-virði.
Umframt styrkiskonstanin hjá sýrum, verður eisini tosa um ein styrkiseksponent. Styrkiseksponenturin hjá sýrum, pKS, verður defineraður sum minus logaritmuna til styrkiskonstantin hjá sýruni.
pKS = -logKS
Ein sterk sýra hevur eitt lágt pKS-virði, og ein veik sýra hevur eitt høgt pKS-virði. Styrkiskonstanurin og styrkisekponenturin fyri lútum definera vit KB og pKB.


text:
Halgidagur
Halgidagur er dagur til almenna gudsdyrkan, ofta til minnis um einhvørja átrúnaðarliga hending. Í kristindóminum er sunnudagur vikuligur halgidagur. Í jødadómi er leygardagurin (sabbat) vikuligur halgidagur. Islam heldur fríggjadagin sum vikuligan halgidag. Afturat vikuligu halgidøgunum hava ymsu átrúnaðirnir fleiri aðrar halgidagar, ið sum oftast eru til minnis um ávísar týðandi hendingar. Í kristindóminum eru jóladagur, páskadagur, Kristi himmalsferðardagur og hvítusunnudagur mest týðandi halgidagarnir.


text:
Veðurlagsráðið hjá ST
Veðurlagsráðið hjá ST, sum varð stovnað í 1988, eitur IPCC. Hetta er stytting fyri Intergovernmental Panel for Climate Change. IPCC samskipar og kunnar um veðurlagsgransking kring allan heimin. Hetta verður gjørt við eitt nú at geva út frágreiðingar. Umboð fyri á leið 190 lond sita í ráðnum. Úr Norðurlondum luttaka granskarar frá lærdum háskúlum, veðurstovnum og øðrum myndug leikum. Fram til 2012 hevur veðurlagsráðið kunngjørt fýra stórar metingar um veðurlagsbroytingar. Í tí fyrstu var einki um, hví hitin á jørðini hækkar. Men í frágreiðingini frá 2007 skrivar ráðið, at orsøkin til, at tað gerst heitari, óivað er økt útlát av vakstrarhúsgassi. IPCC heldur tí, at okkum tørvar ymsar hættir at minka um útlátið av vakstrarhúsgassi. Sjálvt um veðurlagsfrágreiðingarnar hjá ST byggja á gransking, so eru granskarar ikki á einum máli, um vit hava størri vakstrarhúsárin ella ikki. Tey eru heldur ikki samd um avleiðingarnar. Men um vakstrar húsárinini verða ávirkað ella ikki, so halda tey flestu kortini, at tað er neyðugt at avmarka útlátið av koltvísúrevni (CO2) og øðrum vakstrarhúsgassi.
Dótturfelagsskapir : Altjóða verkamannafelagsskapur Sameindu Tjóða (ILO) | Undirvísingar-, Vísinda- og Mentanarstovnur Sameindu Tjóða (UNESCO)
Barnagrunnur Sameindu Tjóða (UNICEF) | Matvørufelagsskapur Sameindu Tjóða (WFP) | Heilsufelagsskapur Sameindu Tjóða (WHO)
Høvuðsstovnar: Aðalsfundurin • Trygdarráðið • Búskapar- og Almannamálaráðið • Altjóða Dómstólurin • Aðalskrivstovan • Tilsjónarráðið


text:
Ebba Hentze
Ebba Hentze (fødd 25. september 1930 er ein føroyskur rithøvundur, barnabókahøvundundur, skald, týðari og ummælari. Hon fekk Barnamentanarheiðursløn Tórshavnar býráðs í 1984, Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens í 2006 og Mentanarvirðisløn Landsins í 2008.[1] Ebba hevur bæði skrivað á føroyskum og donskum. Meðan hon búði í Danmark skrivaði hon mest á donskum. Hon er ættleidd til Føroya og vaks upp á Tvøroyri.Foreldur hennara vóru Peter Christian Pauli Hentze (1891-1971), keypmaður og Olivia Sophie Skaalum (1888-1976) úr Hvalba. Ebba fór sum ung niður til Danmarkar, har hon tók studentsprógv frá Statens Kursus í Keyðmannahavn í 1950. Síðan fór hon at lesa mál og bókmentafrøði á Københavns Universitet. Lisið bókmenta- og málfrøði á Københavns Universitet. Harumframt fekk hon námsstyrk til lestur við Uppsala Universitet í Svøríki og til universitetini í Wien, Rom og Sorbonne í 50-unum.[2] Ebba arbeiddi eitt tíðarskeið fyri danska blaðið Politiken, har hon var forlagsráðgevi, hon hevur eisini verið bókmentakonsulentur á Gyldendal. Søgur hennara eru blivnar lisnar í Danmarks Radio og Sveriges Radio. Hon skrivaði fleiri stuttsøgur m.a. til Politikens Magasin. Tað fyrsta sum kom á prent hjá Ebbu var ein yrking, sum kom í danska tíðarritið Hvedekorn, tað var í 1953. Ebba hevur arbeitt freelance í donskum, føroyskum og svenskum útvarpi. Ebba flutti aftur til Føroya seinast í 1970-árunum og fekk ein týðandi leiklut millum rithøvundar í Føroyum. Í 1985 gav hon eitt týðandi íkast til føroyskar kvinnubókmentir við prosayrkingini Kata, ein seinkaður nekrologur. Yrkingin lýsir eina kvinnu, sum gevur upp dreymar sínar um at fáa sær eina útbúgving, tí hon má taka sær av yngru systkjunum, sum eru blivnir móðurloysingar. Ebba hevur umsett nógvar bøkur til danskt mál úr enskum, týskum, svenskum og føroyskum. Hon hevur eisini gjørt eitt stórt arbeiði við at týða føroyskar bøkur til danskt. Hon hevur umsett bøkur hjá fleiri føroyskum rithøvundum, ikki minst bøkur hjá Jóanes Nielsen. Ebba hevur verið limur í nevndini, sum ger tilmæli til norðurlendsku bókmentavirðislønina. Hon er varalimur Rithøvundafelagsins í Málnevndini.[3]
Innihaldsyvirlit
Bókmentir í úrvali[rætta | rætta wikitekst]
Barnabøkur[rætta | rætta wikitekst]
- Antonia og Morgenstjernen, 1981, barnabók
- Antonia midt i det hele, 1982, barnabók - Báðar bøkurnar um Antoniu eru skrivaðar á donskum, týddar til føroyskt, norskt og svenskt, og eru eisini komnar út í Hollandi og Belgia. Lisnar í finska, svenska, norska og íslendska útvarpinum.
- Bjørns søn, 1983, barnabók (søgan byggir á eitt sagn úr Hvalba, haðani móðir Ebbu kom)
- Mia, skúlagenta í Havn, 1987, barnabók
- Gulleygað, 1992, barnabók
Stuttsøgur[rætta | rætta wikitekst]
Yrkingar[rætta | rætta wikitekst]
- Kata, ein seinkaður nekrologur, 1984 í Brá nr. 5[5] Er eisini útgivin í føroysku skúlabókini Les 2, sum er til framhaldsdeildina.[6]
Týðingar av føroyskum bókum til danskt[rætta | rætta wikitekst]
- Bølgerne leger på stranden (Jens Pauli Heinesen), Gyldendal, 1980.
- Livets Sommer (skaldsøga hjá Oddvør Johansen), Forlaget Vindrose, 1982.
- Med Edgar Allan Poe i Solhavn. Husets Forlag, 1984. (Eitt úrval av stuttsøgum, 12 í tali, hjá Hanus Andreassen)
- Ligesom, 1986, (yrkingasavn eftir Róa Paturssyni, sum vann Norðurlanda heiðurslønina), upprunaheitið: Líkasum
- Saltet i dampende middagsgryder, 1988 (yrkingar eftir Jóanes Nielsen), Vindrose, Ebba Hentze gjørdi eitt úrval av yrkingum úr hansara fyrstu søvnum og umsetti tey til danskt.[7]
- Færøhesten, 1990 (barnabók, myndabók, eftir Ólavur Michelsen)[8]
- Gummistøvler er de eneste tempelsøjler vi ejer på Færøerne, 1992 (skaldsøga eftir Jóanes Nielsen) og digtsamlingerne. Upprunaheitið: Gummistivlarnir eru tær einastu tempulsúlurnar sum vit eiga í Føroyum
- Kirkerne på havets bund, 1994, (yrkingar eftir Jóanes Nielsen). Upprunaheitið: Kirkjurnar á havsins botni
- Grå oktober, 1995 (krimiskaldsøga eftir Jógvan Isaksen)[9] Upprunaheitið: Gráur oktober
- Sting, 1998, (yrkingar eftir Jóanes Nielsen). Upprunaheitið: Pentur
- I morgen er der atter en dag (skaldsøga hjá Oddvør Johansen) - varð tilnevnd til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins fyrst í 2000, men síðan varð tað útsett til 2001. Bókin er ikki útkomin í Danmark enn.
- Blodprøver, 2003 (yrkingar eftir Tóroddi Poulsen)
- Hedder noget land weekend?, 2005 (sjónleikur eftir Jóanes Nielsen)
Heiðurslønir, gávugóðs o.a.[rætta | rætta wikitekst]
- Barnamentanarheiðursløn Tórshavnar býráðs í 1984
- Drassows Legat í 1992[10]
- Lachmannska Priset í 2002
- Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens í 2006
- Mentanarvirðisløn Landsins í 2008
- Sømdargáva landsins 2012, sum er ein árlig upphædd á 20.000 kr. restina av lívinum.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ MMR.fo
- ↑ Rit.fo
- ↑ Rit.fo Formansfrágreiðing 2007
- ↑ Nordicwomensliterature.net
- ↑ Nordicwomensliterature.net LYSTEN TIL ET ANDET LIV eftir Maluna Marnersdóttir
- ↑ Ljodbokur.fo
- ↑ Rit.fo
- ↑ Adlibris.com Færøhesten
- ↑ Adlibris.com
- ↑ Litteraturpriser.dk


text:
The Coca Cola Company
The Coca Cola Company er ein amerikonsk fyritøka, ið var stovnað í 1886. Fyritøkan eitur eftir leskidrykkinum Coca-Cola, sum gjørdist eitt hitt kendasta merki í heiminum. Coca-Cola varð fyrstu ferð bryggjað í Georgia, USA í 1886. Uppfinnarin gjørdi eitt eyðkent vørumerki, sum fall væl í eyguni við snøggum, reyðum stavum, sum taka í hvør annan, og frá fyrsta degi varð lýst allastaðni við hesum nýggja drykki. 10 ár seinni drukku tey Coca-Cola í øllum Amerika. Nú er Coca-Cola so grógvið inn í hugaheim okkara, at vit kenna merkið aftur, hvussu navnið so er skrivað.


text:
Leygardagur
Leygardagur er ein vikudagur. Latín Saturni dies (Dagur saturns), enskt Saturday.
Heitið á vikudegnum kemur frá norrøna laug og dagr, samansett laugardagr, ið merkir "vaskidagur" ella "baðidagur".
Í Norðurlondum ber dagurin líknandi heiti við sínum málsligu frávikum (da. lørdag, sv. lördag, fi. lauantai, no. lørdag (nýnorskt: laurdag), ísl. laugardagur. Á til dømis enskum og hollendskum eitur dagurin eftir Saturn, meðan hann á øðrum evropeiskum málum er uppkallaður eftir sabbatinum, (t.d. týskt Samstag og franskt samedi).
Dagurin er vikuligur halgidagur hjá eitt nú jødum og adventistum, ið rokna hann sum 7. dagin í vikuni. Eftir ISO-standardi (ISO-8601), ið ásetur, hvussu dagfestingar eiga at verða gjørdar í telduforritum og í handilssamskifti, er leygardagurin tann 6. í vikuni.


text:
Ivevo Mail
Nú er slutt við dýrum mailservarum
Knassar kunnu nú bjóða fyritøkum teldupostloysn, ið kann spara tykkara fyritøku upp í fleiri túsund krónur um mánaðin.
Við Ivevo Email teldupost loysnini, hevur brúkarin altíð og frá einhvørjari teldu, møguleika at fáa atgongd til sínar teldupostar. Skipanin inniheldur eisini kalendara ið kann deilast ímillum starvsfólk, uppgávustýring, kontaktyvirlit, alt tað ein kennir til frá t.d. Microsoft Outlook.
Við Ivevo Mail fært tú m.a.:
- 10 GB av plássi
- Møguleika at senda fílar í fylla heilt upp til 50 MB
- Synkronisera við fartelefonina
- Kalendara, ið kann arbeiða saman við t.d. Microsoft Outlook
- Umsiting av kontaktum
- Umsiting av uppgávum
- Virus skannara
- Spam filtur
- Support umvegis teldupost og telefon frá Knassum
Hvør teldupostbústaður kostar bara 79,- u/mvg um mánaðin. Ring til okkara í dag á 73 33 30 og bílegg ella skriva til knassar@knassar.fo


text:
The Dreams
The Dreams er ein føroyskur popp, rock, punk tónleikabólkur.
Innihaldsyvirlit
Søgan[rætta | rætta wikitekst]
Bólkurin varð stovnaður í 2004, men longu í 2003, áðrenn The Dreams var til, vóru Hans Edvard Andreasen og Heini Mortensen limir í einum øðrum punk bólki, sum nevndist Zink. Umframt teir báðar vóru tveir aðrir limir í bólkinum: Heðin Egholm Skov og Edmund í Garði. Heðin fór úr bólkinum í 2004 og í staðin bleiv Eirikur Gilstón Corfitz Andersen limur í bólkinum. Bólkurin Zink gav út fløguna Totally Love Songs. Seinni í 2004 fór Edmund í Garði úr bólkinum. Hinir tríggir: Hans Edward Andreasen, Heini Mortensen og Eirikur Gilstón Corfitz Andersen avgjørdu at halda fram við bólkinum og broyttu navnið til The Dreams. Í 2004 vóru teir so hepnir at vera útvaldir fram um fleiri túsund aðrar bólkar til at framføra í tónleikasending og kapping hjá sjónvarpsrásini MTV Europe, sum nevndist A Cut. The Dreams gjørdist nummar trý. Í 2005-06 flutt teir tríggir niður til Keypmannahavnar hvør í sínum lag. Har hildu teir fram við bólkinum The Dreams. Í 2006 góvu teir út fløguna Tazy, sum var ein endurnýggjan av føroyskum klassikarum. Ein av mest spældu og kendu sangum av tí fløguni var "Sasasa" sum Georg Eystan Á áður hevði sungið. Í november og desember 2006 luttók The Dreams í altjóða tónleika kappingini Global Battle of the Bands. Teir gjørdist nummar trý í kappingini. Tað var her at bólkurin møtti teirra framtíðar framleiðara, ein av dómarunum var nevniliga danin Lars Pedersen, betri kendur sum Chief One. Í 2007 kom lítlibeiggi Eirik, Corfitz, við í bólkin. Í 2008 luttók The Dreams í donsku tónleika kappingini "Dansk Melodi Grand Prix" við sanginum La' mig være. Teir gjørdust nummar fýra.[1] Sama mánað góvu teir út fyrstu donsku fløgu teirra Den nye by. The Dreams hevur givið út fleiri fløgur í Danmark, har teir sungu á donskum, bæði einkultar fløgur (single) og fløgur (CD). Í 2010 góvu teir eina fløgu út á enskum málið. Teir hava verið á turne í Týsklandi, har teir eisini góvu út stakfløguna Under the Sun. Í desember 2010 vann The Dreams føroyska tónleika heiðurin Planet Awards 2010 í bólkinum Ársins bólkur.[2]
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
Fløvuútgávur í Føroyum og Danmark:
- 2006 - Tazy
- 2008 - Den Nye By
- 2009 - Den Nye By 09/Sakin Live
- 2010 - Revolt
Limir í bólkinum[rætta | rætta wikitekst]
- Hans Edward Andreasen
- Eirikur Gilstón Corfitz Andersen
- Heini Gilstón Corfitz Andersen
- Heini Mortensen


text:
Poula Øssursdóttir Mohr luttekur her í 100 metra firvaldasvimjing á HM á langgeil í Barcelona. Hon er í hvítari hettu á geil 2, triðnærmast okkum. Tíðin 1:04.58 er nýtt føroyskt met.
Nú á farna FM/JM 2013 upplivdu vit sum kunnugt fleiri kolldømingar í liðsvimjing, har fólk vóru ósamd um hvat ið hevði gingið fyri seg. Fólk hava víst á at fleiri stafettir vóru kolldømdar fyri ov skjótt skifti á geil 2, og stóri spurningurin er tí um okkurt var galið við eltíðtakingini á hesi eini geilini.
Bartal og eg filmaðu av góðum grundum 4x50 liðsvimjingina hjá FLOT, av tí at dóttur mín svam við, og vit hava tí video bæði frá síðuni og uppifrá av hesi kolldømingini. Gevið gætur at svimjarin skal ikki bara nerta við plátuna, men eisini trýsta nóg hart til at 'trýsta á kontaktina'. Og at vit sum meginreglu ikki brúka videoprógv í svimjing.
FLOT er sum nevnt á geil 2, næstlongst burtur frá okkum
Serliga uppifrá virkar tað sum um at 'kontaktin' var í so trek. Leggið til merkis hvussu leingi hondin er á vegginum áðrenn føturnar hjá næsta svimjara fara av startblokkinum, og áðrenn nøkur nýggj tíð kemur á talvuna har uppi í horninum. Og minnist aftur til at vit flest kenna til slíkar trupulleikar vegna slitnar plátur, har sláast má hart á pláturnar til at fáa kontaktina at rigga. Spurningurin er meira, um hetta ikki var nóg hart til at plátan burdi reagerað.
Nú er FLOT næst-nærmast okkum (eg síggist við kamera har niðri á gólvinum, hinumegin)
Stafettir dømdar fyri tjóvstart í skifti á geil 2
Tey eru tvey sum fylla hendan fyrsta dag á FM/JM 2013, bæði úr Havnar Svimjifelag. Av eini og hvørjari orsøk velur YouTube ikki at ávara um copyright, hóast okkara frálíka sang.
Sett upp í skundi ...
Bara ein roynd við GoPro og 'time lapse' funkuni í Picasa. Myndir inntil myndatólið ikki hevði meira battarí. Bartal valdi tónleikin.
Føroysk svimjing hevur seinastu árini víst stóra framgongd við flottum úrslitum her heima og úti í heimi. Serliga hava úrmælingarnir, við Pál Joensen á odda, verið ímyndin av framgongdini. Men hvussu stendur til við breiddini? Er vandi fyri at breiddin dettur í millum, tá úrmælingarnir strúka avstað?
Belgiska lokalrásin De Antwerpse Televisie (atv) hevur lagt hesa video út á YouTube, har vit umleið frá 0:41 rættiliga vist síggja Pál Joensen á geil 5, í finaluni í 200 frí har hann gjørdist nummar 5. Riðlaúrslitið sæst her.
Hetta árið 2012 gekk av sonnum bæði upp og niður, og næsta árið verður óivað eisini avbjóðandi. Men vit vóna tað besta, vit her á heimasíðuni ætla í øllum førum at gera okkara til, at svimjiáhugaðir føroyingar fáa møguleika at fylgja við :-)
Tríggjar videoir frá finaluni í 1500 metra frísvimjing á heimsmeistarastevnuni í Istanbul, har Pál vann bronsu.
Presentatión


text:
Guantánamo
Guantánamo er fangalegur á Kuba. Guantánamoflógvin hevur serligan leiklut og verður stýrdur av amerikonsku verjuni. Í 2009 lovaði amerikanski forsetin Barack Obama at lata Guantánamo-fangaleguna aftur [1]. Í 2011 boðaði forsetin frá, at hann nú tvørturímóti ætlar at fáa sett í gildi eina skipan, sum ger tað møguligt at hava fangar sitandi í Guantánamo í óavmarkaða tíð [2]. Samstundis hevur amerikanka stjórnin boðað frá, at hon fer at seta fleiri hernðardómstólar - eisini á Guantánamo. Amerikanska fólkið er ósamt í spurninginum, hvørt Guantánamo-fangalegan eigur at latast aftur. Meðan summi finnast at viðurskiftunum, eru onnur, ið stúra fyri, hvar fangarnir so skulu sita.
Talan er um fangar, ið verða roknaðir sum hóttan ímóti USA og altjóða trygd, men sum ikki kunnu dømast orsakað av vantandi próvgrundum ella av ófullfíggjaðum avhoyringum.