text:
1888
1888 (MDCCCLXXXVIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum sunnudegi.
HendingarEdit
- Tiltikni jólafundurin verður hildin í Tinghúsinum. Fundurin samtykti m.a., at virkast skuldi fyri:
- At kristniundirvísingin skuldi vera á før.
- At føroyskt skuldi verða fak í skúlanum.
- At undirvísast skuldi í føroyskari søgu.
- At loyvt skuldi verða at prædika á før.
- At stovnseta føroyskan háskúla.
At fremja hesi endamál varð Føroyingafelag stovnað ein mánað seinni.
FøðingarEdit
AndlátEdit
- 16. august - John Pemberton, amerikanskur uppfinnari (f. 1831)
- 28. oktober - Niels Jacob Joensen
- 20. november - Jacob Andreas Lunddahl
- 25. november - Jógvan Joensen


c: text/html

text:
Ferðsla
(sjálvbjargni)
Ferðast í ferðsluni
- hyggja seg um og vera ansin, tá man er til gongu
Kenna til ferðslureglarnar fyri fólki til gongu og á súklu
- kenna skelti, ið eru viðkomandi fyri fótgangarar, sum til dømis gonguteig
- ansni fram um alt, ongin hevur forrætt í ferðsluni.
Kenna til ljóskurvar
- Grønt, gult og reytt
- spæl
Endurskinsrenning
- endamálið er at vísa, hvussu nógv betri man sæst í ferðsluni, tá man hevur eitt endurskin
Vitja ella fáa ein løgreglumann ella koyrilærara á vitjan
Kenna til týdningin av at nýta hjálm, tá man er á súklu
- nýta ‘minihjálmin’ at vísa, hvussu hann verjir ráa eggið
Sangur
Tá ljósini í býnum lýsa reytt, reytt, reytt
reytt, reytt, reytt - reytt, reytt, reytt
Tá ljósini í býnum lýsa reytt, reytt, reytt, eigur út at steðga.
Tá ljósini í býnum lýsa gult, gult, gult
gult, gult, gult - gult, gult, gult
Tá ljósini í býnum lýsa gult, gult, gult, eigur út at bíða.
Tá ljósini í býnum lýsa grønt, grønt, grønt,
grønt, grønt, grønt - grønt, grønt, grønt
Tá ljósini í býnum lýsa grønt, grønt, grønt, eigur út at koyra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Refleksjón kunnar teg um føroyska mentanarpallin! Refleksjón er regluliga sjónvarpssendingin um føroyska mentan og list í vetrarskránni hjá Kringvarpi Føroya.
Refleksjón gevur hyggjarunum vitan og innlit í teir ymisku tættirnar á mentanarøkinum. Talan er um evni úr øllum listagreinum. Vit frætta tíðindi og hoyra um serligar hendingar og rák á lista - og mentanarøkinum.
Sendingin er ein magasinsending við innsløgum um bókmentir, tónleik, sjónleik, miðlar, myndlist, søvn, arkitektur, snið, dans, populermentan, fólksliga mentan, skúla- og mentaskap og mentanarpolitikk.
Kringvarp Føroya er ein av týdningarmestu mentanarstovnunum í Føroyum. Tí vóru mentan og list longu frá fyrsta degi týðandi tættir í public-service tilboðnum hjá sjónvarpinum. Sendirøðir sum Mál og mentan (1984-85), Gluggin (1984-90), Skái (1990-91), Basalt (1997-2001), Magn (2002) og síðani í 2003 Mentanartíðindi hava í innsløgum og samrøðum viðgjørt hendingar á mentanarpallinum.
Somuleiðis hevur sjónvarpið hjá Kringvarpinum gjørt hópin av støkum sendingum um mentan. Sendirøðirnar Bókakassin (1991-94), Innskot (1998-2000), Gesturin (2001-2003) og Mentanartíðindi (2003-2009) hava eisini mangan havt mentafólk sum gestir.
Refleksjón hevur eitt nýmótans og lætt snið, sum ger sendingarnar áhugaverdar at hyggja at.
Aðrar mentanarsendingar
Ein onnur sending í Kringvarpinum, sum tekur upp evni innan list og mentan er t.d. In mente í útvarpinum. Refleksjón og In mente samstarva um evnir og innihald.


text:
Lívsævi
Livialdur, á enskum "life expectancy", er, hvussu leingi ein aldursbólkur í miðal hevur eftir at liva, um deyðatíttleikin fyri hendan og eldri aldursbólkar verður verandi sum í uppgerðarárinum.
Tað mest vanliga er at uppgeva livialdurin fyri 0 ára gomlu, tvs tey sum eru fødd í uppgerðarárinum, og hvussu leingi tey í miðal kunnu roknast at fara at liva. Livialdurin fyri 65-ára gomul er talið av árum tey í miðal hava eftir at liva.
Av tí at útrokningarhátturin er grundaður á talið á livaðum døgum í Føroyum millum tveir føðingardagar, kemur tíðarskeiðið at spenna yvir 2 kalendaraár 1985/1986, 1986/87 o.s.fr.
Tey árligu tølini sveiggja nógv, tí fólkatalið er lutfalsliga lítið. Livialdurin verður tí javngjørdur fyri at fáa eina meiri rættvísandi mynd av veruligu gongdini. At tølini eru javngjørd merkir, at tey máldu tølini eru javnað, soleiðis at árligu sveiggini ikki órógva samlaðu myndina. Javngerðin er gjørd við LOWESS-mátanum (LOcally WEighted Scatterplot Smoothing).
Tølini fyri 1966-1985 eru 5-árlig miðaltøl frá Danmarks Statistik. Hesi tølini eru ikki javngjørd og eru bara roknað fyri hvørt kynið sær.
Orðalýsingar:
- Vísitøl lýsa prosentvísu broytingina frá ári til árs við einum støðisári, ið verður sett at vera 100. Munurin ímillum tvey ár er máldur í prosentstigum. Samanbera vit við støðisárið, er talan um prosent.


text:
30. oktober 2018
Nýggj Gallup kanning vísir at dagliga roykingin er metlág, vit nú eru komin niður á 20%, sum roykja hvønn dag. Leggjast skal afturat, at kvinnurnar eru komnar heilt niður á 15%.
Fólkaheilsuráðið hevur síðan 2002 staðið fyri árligum Gallupkanningum av fólkaheilsuni hjá føroyingum har umleið 550 fólk verða spurd um heilsueyðkenni og vanar. Kanningin í 2018 vísir hesi eyðkenni:
Royking:
25% av føroyingum eldri enn 18 ár siga seg roykja av og á. Hetta er minni enn í 2003 (41%). Talan er her um eitt støðugt fall síðan 2003. 20% av føroyingum eldri enn 18 ár roykja hvønn dag. Hetta er met-lágt síðan hesar kanningar byrjaðu. Kvinnurnar eru heilt niðri á 15%, meðan 24% av monnunum roykja hvønn dag. Flestu roykjarar eru í aldursbólkinum 18-24 ár.
Rørsla:
Føroyingar røra seg ov lítið, og bert ein fimti partur eldri enn 18 ár røra seg í mun til tilmælini frá WHO. 11% av øllum føroyingum røra seg als ikki, og triði hvør rørir seg 2 ferð 30 minuttir um vikuna ella minni, og eru tí í álvarsligum vanda fyri sjúkum sum kropsligt óvirkni hevur við sær.
Kostur:
Føroyingar eta frukt, grønmeti og fisk í nøkulunda somu nøgdum sum í 2003. Tó er rákið, at minni frukt og fiskur verður etin í dag enn fyri 15 árum síðan.
Sjálvsmett heilsustøða:
Í mun til sjálvsmetta heislustøðu liggja føroyingar á sama stigi sum í 2014, men tað eru tey 18-24 ára gomlu, sum meta sína heilsu vera ringast. Hetta samsvarar við størri kanningar hjá Fólkaheilsuráðnum.
Yvirvekt:
Føroyingar viga ov nógv. Meira enn helvtin av føroyingum viga ov nógv (56%) og 13% kunnu bólkast at vera feit. Síðan 2003 er talið á føroyingum sum viga ov nógv vaksið frá 44% og heilt upp til 56%. Samstundis er ein tendensur, at færri vera við normalari vekt. Nógv fleiri kvinnur í Føroyum hava normala vekt samanborið við menn, og nógv fleiri menn eru í bólkunum við yvirvekt og fiti. M.a. kann nevnast at bert triði hvør føroyski maður hevur eina normala kropsvekt, meðan helvtin av kvinnunum viga tað tær eiga. Tað eru serstakliga menn yvir 40 ár, sum viga ov nógv. Tó skal nevnast at 41% av monnunum frá 18-24 ár viga ov nógv. Tað eru flest fólk við normalari vekt í Suðurstreymi (50%) samanborið við aðrastaðni í landinum.
Nýtsla av skíggjum:
Um 60% av føroyingum nýta skíggjar upp til 3 tímar dagliga í frítíðini, meðan umleið 25% eru heilt uppi á 5 tímum og meira. Triðihvør í aldurbólkinum 18-24 ár brúka skíggjar í upp til 5 tímar dagliga í frítíðini, og helvtin av teimum í hesum bólkinum liggja frá 5 tímum og hægri í dagligari skíggjatíð í frítíðini einans. Hesi tøl eru samanumtikið alt ov høg og hanga ivaleyst tætt saman við manglandi rørslu og yvirvekt.
Samband:
Magni Mohr, formaður í Fólkaheilsuráðnum, telefon: 292270.


text:
11. mai 2021
Í døgunum 17. til 31. mai verða Várdagar fyriskipaðir í Vági. Tað er Vágs kommuna og partar av vinnulívinum í Vági, sum eru farin saman um eitt átak. Ætlanin við átakinum er, at kommunan og borgarar fara at fríðka um og gera klárt til summarið. Vinnulívið, sum er við í átakunum, ger sítt til, at hettar betri letur seg gera.
Várdagar í Vági
Í hesum døgunum er lagt upp til, at borgarar fara at fríðka um heima hjá sær sjálvum. Fríðkanin kann verða alt, frá at reinsa flisar fyri ókrút til at mála stakit ella planta blómur í havan. Tað er hvør borgari í sjálvum sær, sum ger av, hvat viðkomandi ger. Somuleiðis ger kommunan sítt til, soleiðis at býurin verður fríðkaður og gjørdur summarklárur. Arbeiðsmenn hjá kommununi fara m.a. at planta í blómubeðini runt um í kommununi.
Kommunan bjóðar eisini borgarum ókeypis plantupakka, ið kemur frá Skógrøkt Landsins. Eisini verða træspónir ókeypis at at fáa. Tað er avmarkað nøgd av plantupakkum. Tey sum ynskja sær ein plantupakka verða biðin um, at senda ein teldupost til Miðlatún: info@vagur.fo. Vinarliga viðmerk navn og bústað. Plantupakkin og posarnar við træspónunum verða at fáa uttanfyri Miðlatún ónsdagin og tórsdagin, 19. og 20. mai.
Lagt er eisini upp til, at sálarligaheilsanin og ABC kemur við í átakið. Borgarar, familjur og grannaløg kunnu fyriskipað tiltøk og dagar, har man er saman, hugbundin og virkin. Dømir kunnu vera, at skipa fyri grannakaffi ella at familjur saman hava nakrar hugnaligar dagar í havanum.
Partar av vinnulívinum er við
Várdagarnir byrjað komandi mánadag, 17. mai, og halda fram í 15 dagar til 31. mai. Í hesum døgunum skipað Vágs Litbúð, Tangavirkið, Mangt & Hvat og Vágs Timburhandli fyri útsølu av ymsum vørur, sum hóska til átakið. Hesir handlar koma hvør í sær at lýsa við útsølunum.
Kappingar
Í samband við Várdagarnar kemur Miðlatún at skipa fyri trimum kappingum, har vinningar verða útlutaðir. Kappingarnar verða á Facebook síðuni hjá Miðlatúni. Nærri kunning kemur um kappingarnar í teimum komandi døgunum. Í høvuðsheitum snúgva kappingarnar seg um, at gera ABC búmerkið á ein kreativan hátt, deila eina mynd frá Várdøgunum og at vísa hvat tit hava endurplanta.*
*Endurplanting merkir, at man endurnýtur lívrunni tilfar. T.d. at planta steinarnar frá einum súrepli í mold og fær tað at vaksa. Tað er bert hugflogið, sum setur markið.


text:
Teitur Jóannesarson er nú aftur á Argjum, eftir at hann hevur verið hjá FC Hoyvík seinastu árini.
Teitur kom á besta liðið hjá AB í 2008, og hann spældi við AB í tilsamans 9 ár.
Í 2016 og eisini seinastu 3 árini hevur hann spælt við hoyvíkingum, men nú tekur hann so eitt tørn afturat hjá okkum.
Teitur fyllir 32 ár í hesum mánaðinum, so hann er ein royndur leikari, ið uttan iva verður ein góður stuðul og fyrimynd hjá yngru leikarunum hjá AB.
Vit ynskja Teituri vælkomnum aftur og bestu eydnu í kappingarárinum.


text:
Tað er Esbjerg Politi Idrætsforening, sum skipar fyri einum túri til Føroyar eftir ólavsøku í 2021. 120 luttakara hava teknað seg til føroyatúrin og tað er fullteknað. Luttakararnir, sum eru løgreglufólk og familjulimir teirra, eru úr Danmark, Svøríki og Noreg. Harumframt verður tað eisini møguleiki hjá føroyingum at luttaka.
Í vitarenning verður runnið í ókendum øki og tí er neyðugt við korti og kumpas tá runnið verður. Á rutuni eru fleiri eftirlitstøð (postar), sum rennarnir skulu finna. Endamálið er so at finna skjótasta vegin til øll eftirlitsstøðini í rættari røð og koma fyrst á mál.
Fyrireikingarnar av vitarenningini hava verið í gongd síðani 2017.
Nes kommuna hevur í verið í tøttum samskifti við fyrireikararnar, sum gleðast um vælvildina teir eisini hava fingið frá teimum, sum umsita hagarnar við Toftavatn.
Tað eru fimm ymiskar rutur við ymiskum torleikastigum, so øll kunnu vera við.
Tilmelding fer fram við at senda ein teldupost til e.lindholdt@gmail.com í seinasta lagi mánadagin 26. juli. Tó ber til at melda seg, so leingi pláss eru eftir. Minst til at viðmerkja navn og tal av luttakarum. Afturat tilmeldingini skulu 100kr gjaldast til Esbjerg Pl v/ Lars Thøgersen. Pengarnir skulu flytast á konto hjá Lån & Spar:
• Reg. 0400 Konto 4012748197 ella
• Iban nr. DK4404004012748197/Swift nr. LOSADKKK
viðmerk: ”Toftavatn” + navn/felag & tal av luttakarum.
Nærri kunning um tiltakið sæst við at trýsta her.


text:
Bente Bratlund
Bente Bratlund er norskur rithøvundur, fødd 12. mars 1952. Hon vaks upp í Hordalandi. Aftaná studentaskúlan gekk hon á læraraskúla í Stord og hevur seinni lisið drama í Bergen.
Hon starvaðist sum lærari í tíggju ár, samstundis sum hon fór undir at skriva.
Hon er nú rithøvundur fulla tíð og vitjar skúlar, hevur skriviskeið og starvast sum vegleiðari á háskúlanumí Bergen og á Haukeland Universitetssjúkrahúsi á deildini fyri barna- og ungdómspsykiatri.
Hon býr nú í Reinsvoll í Vestre Toten.
Útgávur:
2014 Beinta 1
Beinta 2. Einki er, sum tað var
Hanna & Emma. Eg spyrji/Tori eg?
Hanna & Emma. Loynilig ætlan/Slanga í paradísi
Hanna & Emma. Bara vinir/ Snild ætlan
2015 Hanna & Emma. Súrari enn sitrón/Loyniligur gestur
Beinta 3. Tann einasta, sum veit
2016 Beinta 4. Hetta kann bara enda væl
Heimasíða:
www.bentebratlund.no
- Beinta 1. 116,00 kr
-
Beinta 2. Einki er, sum tað var
78,00 kr
Spar 6,00 kr
-
Beinta 3. Tann einasta, sum veit
82,00 kr
Spar 6,00 kr
-
Beinta 4. Hetta kann bara enda væl
82,00 kr
Spar 6,00 kr
-
Hanna & Emma. Bara vinir/Snild ætlan
119,00 kr
Spar 11,00 kr
- Hanna & Emma. Eg spyrji!/Tori eg? 112,00 kr
-
Hanna & Emma. Loynilig ætlan/Slanga í paradísi
91,00 kr
Spar 7,00 kr
-
Hanna & Emma. Súrari enn sitrón/Loyniligur gestur
98,00 kr
Spar 8,00 kr


text:
Tingmál
Betri kor og løn til vælferðar starvsfólk
Tjóðveldi leggur í dag fram uppskot fyri Løgtingið, sum hevur til endamáls at betra korini hjá teimum, ið starvast í røktini og dagstovnaøkinum. Uppskotið kemur av einum størri arbeiði, sum hevur verið í gongd leingi. Vit hava fleiri ferð gjørt vart við støðuna í okkara grundleggjandi kjarnuvælferð og Búskaparráðið fann fram til, at vit fara at mangla heili 2000 vælferðarstarvsfólk komandi 10 árini – umframt tey, sum mangla í dag. Uppskotið kemur inn á eina røð av viðurskiftum, sum fevna um alt vælferðarøkið; heilsuverk, almannaverk, eldraøkið, dagstovnaøkið. Uppskotið hevur til endamáls, at: framtíðartryggja og menna føroysku vælferðina útbúgva fleiri til heilsu-, umsorganar- barnamenningarøkini tryggja góða normering seta eina serliga pulju av til at lyfta lægstu lønirnar innan tað almenna seta gongd á arbeiðið at stytta arbeiðsvikuna tryggja yrkisføri og góða tænastu til fólk nú og komandi at ein heildarætlan verður gjørd, sum lýsir, hvussu vit fremja hetta í verki Í sambandi við hetta uppskotið, hava vit framleitt ein faldara, sum ítøkiliga greiðir frá avbjóðingunum og okkara boð upp á loysnir. Millum annað er ein longri greining av lønarlagnum hjá hesum starvsbólkunum og boð uppá, hvat eitt lønarlyft til lægstu lønirnar hevði kostað. “Vit eru fullgreið um, at vit hava frælsar samráðingar á arbeiðsmarknaðinum og virða tað. Tó meta vit tað vera eina politiska ábyrgd at tryggja, at fólk ikki liva í fátækraváða. Frástøðan hjá hesum feløgum upp á miðallønina er somikið stór, at tað er so at siga ógjørligt at hetta er ógjørligt at røkka við vanligum samráðingum. Tjóðveldi skjýtur upp, at sett verður ein serlig pulja av til at lyfta lægstu lønirnar. Tað eigur at verða áhugamál hjá okkum øllum, at tey, ið taka sær av okkara sjúku, veiku, gomlu og okkara børnum fáa virðiliga løn og ikki noyðast at streingjast, tí tey ikki fáa endarnar at røkka sama.” “Við hesum vilja vit í Tjóðveldi koma við okkara boði uppá, hvørji átøk vit meta vera alneyðug fyri at tryggja sjúkra, heilsu og eldrarøktina eins og tænastur á barnamenningar- og serstovnaøkinum. Fyri okkum snýr tað seg um at tryggja børn, gomul, sjúk, fólk við avbjóðingum o.o. bestu tænastu bæði nú og í komandi tíðum. Fortreytin fyri hesum eru starvsfólkini og treytirnar, hesi virka undir. Tí er ein íløga í starvsfólkini ein vinningur fyri okkum øll, men serliga hjá teimum, sum tørvar hjálp og tænastu,” sigur tingbólkur Tjóðveldis Faldarin sæst...Les meira
Uppskotið um stórhøll sera góða móttøku á tingi
Í dag viðgjørdi Løgtingið uppskotið frá Tjóðveldi um, at landið skal ganga undan at kalla kommunur, sersambond og privatar stuðlar saman til tess at fáa bygt eina Stórhøll í Føroyum. Eina høll, ið lýkur øll krøv til landsdystir og altjóða ítróttakappingar í fleiri av okkara fremstu innandura ítróttakappingum: Hondbólti, flogbólti, fimleiki, badminton, frælsari ítrótt, styrkiítrótt, bogaskjóting v.m. Og ein høll, ið samstundis kann hýsa størri mentanartiltøkum, konsertum, ráðstevnum, stevnum o.a. Fólk úr øllum flokkum vístu á tey einastandandi úrslit, sum tað sjálvbodna arbeiðið í feløgum og tey stóru mál, sum sersambond hava sett sær við landsliðsarbeiði, longu hava kastað av sær. Og fleiri vístu á týdningin av, at tann altjóða luttøkan og at kunna hýsa altjóða kappingum í Føroyum, eisini kastar av sær til tann breiða ítróttin, fólkaheilsuna, trivnaðin og samanhaldið í landinum. Somuleiðis varð víst á, at um so góðir karmar verða skaptir, kann tað eisini draga ítróttafólk úti úr heimi til Føroya á venjingarlegur og til tiltøk, og harvið geva inntøkur og menning á tann hátt. Fleiri framsøgufólk tóku undir við eini loysn, har landið kundi rindað ein triðing, kommunurnar ein triðing og aðrir stuðlar ein triðing av eini stórhøll. Málið er nú beint i Mentanarnevndina hjá Løgtinginum, har sersambond, kommunur, landsstýrið, onnur áhugað og tey, ið hava arbeitt við ætlanum um stórhøll fara at verða kallað inn til hoyringar um, hvussu málið kann loysast. ...Les meira
Tjóðveldi: Óheftan filmsgrunn
Bjørt Samuelsen og Beinta Løwe, tingkvinnur fyri Tjóðveldi, hava latið Løgtinginum uppskot um óheftan filmsgrunn. Føroysk filmsvinna hevur ment seg nógv seinastu árini, men neyðugt er, at framleiðslan fær greiðar fakligar umstøður at virka undir. Við hesum uppskotinum verður ein óheftur filmsgrunnur stovnaður, har tað er fakligheit og dygdin í tilfarinum, ið kemur at avgera, hvørt stuðul verður latin ella ikki. “Eins og øll onnur list, má filmslistin hava frælsi at úttrykkja seg uttan politiskan ella annan sensur ella avmarkingar. Ein filmsgrunnur gevur munandi betur armslongd frá politisku skipanini, enn um stuðul skal søkjast beinleiðis frá konto undir landsstýrisfólkinum, sum støðan er í dag,” siga Bjørt og Beinta. Filmsgerð er ein sera kostnaðarmikil listagrein, og fær ein verkætlan ikki stuðul frá heimliga filmsgrunninum, ber aloftast ikki til hjá filmsfólki at søkja úr útlendskum grunnum. Sostatt kann játtan úr filmsgrunninum síggjast sum eitt góðskustemplul, sum avger um filmsverkætlanin livir ella doyr. Nógvar góðar orsøkir at menna føroyska filmsvinnu Vit liva í eini tíð, har samskifti, innlæring og undirhald í stóran mun er visuelt – ikki minst hjá børnum og ungum. At menna føroyskt filmsmál kann tí sammetast við, at menna móðurmál okkara. Alt føroyskt filmstilfar uttan mun til, um talan er um spælifilm, undirvísingartilfar, lýsingar, dokumentarar ella annað, sprettir úr føroyska samleikanum og jørðildi okkara. Tað er tí ein týðandi táttur í at varðveita og styrkja okkara samleika, mál, mentan og í at menna listaligu og vinnuligu førleikarnar innan...Les meira
Tjóðveldi: Blokkurin kann verða burtur í 2030
Tjóðveldi hevur latið Løgtinginum uppskot um eina væl skipaða minking av danska blokkstuðulinum, so hann er burtur í 2030. Sum Tjóðveldisflokkur er tað ein av uppgávum okkara, at vísa á, hvussu vit koma av við blokkstuðulinum og fáa ein tryggan, rættvísan og sjálvberandi búskap. Vit skjóta upp eina greiða og einfalda skipan: Ríkisveitingin verður við lóg ásett at minka burtur eftir 7 árum. Hetta svarar til góðar 90 mió. kr. um árið á fíggjarlógini. Ítøkiliga merkir hetta, at væl meira enn helvtin av vøkstrinum í okkara samfelag enn kann nýtast til at útbyggja okkara samfelag og vælferðartænastur. Sostatt setir uppskotið onga vælferð í vanda, sum so ofta verður sagt um blokkniðurskurð. Rík lond tørva ikki blokkstuðul Føroyar eru millum ríkastu lond í heiminum. Ítøkiliga er føroyski búskapurin væl størri enn hin danski. Seinastu tølini siga, at føroyski búskapurin per íbúgva var 420.000 kr. í 2019, meðan samsvarandi í Danmark var 400.000 kr. Ongin kann moralskt verja ta støðu, at vit sum eitt so ríkt land biðja um pengar frá øðrum landi, ið lutfalsliga hevur minni inntøku pr. íbúgva enn vit sjálvi. Hetta merkir als ikki, at øll fólk í Føroyum eru væl fyri fíggjarliga ella hava somu møguleikar. Men tað prógvar, at vit í Føroyum hava ovmikið av ríkidømi til at skapa góð og sømulig livikor fyri øll – við góðum vælferðartænastum og sosialari trygd. Tað snýr seg bert um viljan, at býta virðini javnari. Blokkurin er smápengar í føroyska samfelagnum Av hvørjum 100 krónuseðili, vit sjálvi skapa í búskapinum, er blokkurin bert 3 krónur. Í 1997 svaraði blokkurin til 45% av fíggjarlógini. Í 2019 var hetta 10%. Vit hava ongantíð í nýggjari tíð verið nærri at gera okkum heilt óheft av blokkinum. Føroyski búskapurin er nærum trífaldaður síðani vit seinast skerdu ríkisveitingina í 2001. Var blokkurin ikki skerdur tá, hevði hann verið minst 1,5 mia. árliga. Í undanfarnu samgongu bleiv blokkurin fastfrystur. Høvdu vit ikki gjørt tað, var blokkurin væl omanfyri 700 mió. kr. í dag. Øll søgan prógvar, at hvørjaferð vit hava tikið ábyrgd og bygt upp í felag, so hevur tað ment okkara samfelag og livikorini hjá øllum. Mong ivaðust, tá ið vit skerdu ríkisvetingina í 2001. Men føroyski búskapurin og okkara livikor og vælferðartænastur til sosiala trygd, heilsuverk, skúlar, dagsstovnar og infrakervi hava bara verið styrkt og betrað við okkara egnu skapan og framleiðslu. Tí vóna vit í Tjóðveldi, at hetta uppskotið kann seta eina nýggja dagsskrá í føroyskum politikki, har allir flokkar verða hildnir til svars um, hvat teir vilja við búskapinum og hvønn búskaparpolitikk teir vilja reka. Í uppskotinum verður dentur lagdur á, at um politisku flokkarnir melda greitt út undir viðgerðini av hesum uppskoti um, hvørja loysn og hvat áramál, flokkarnir vilja fremja, so ber til at finna semjur um at taka tey veruligu stigini. Alt uppskotið kann lesast her: Uppskot til løgtingslóg um at minka burtur donsku ríkisveitingina til Føroya...Les meira
Tjóðveldi: Uppskot um stórhøll til ítróttin lagt fyri Løgtingið
Tjóðveldi hevur sent Løgtinginum uppskot, har landsstýrið verður biðið um beinanvegin at kalla inn kommunur og privatar íleggjarar til tess at gera avtalu um at fíggja og byggja eina tjóðarhøll til ítrótt og størri mentanartiltøk. Í langa tíð hevur politiski myndugleikin haltað aftaná, meðan okkara ítróttarfólk hava skapt so einastandandi úrslit í altjóða ítrótti. Seinast hava bæði kvinnur og menn í hondbólti prógvað, at tað ber til hjá 53.000 fólkum í Norðuratlantshavi at spæla seg millum fremstu lond í heiminum við at seta sær stór mál og trúgva á egnan mátt, megi og samanhald. Sum so ofta er hetta framt av undangongufólki í feløgum og sersambondum undir kørgum fíggjarligum og materiellum umstøðum, har landspolitikkur haltar aftaná og vantar visjónir og atgerðarmegi. Hóast kommunur og land seinastu árini hava gjørt stórar íløgur í nýggjar skúlar og hallir til ítrótt, eiga Føroyar onga høll, ið lýkur øll krøvini til landsdystir og altjóða ítróttakappingar. Føroyar sjálvsagt eiga at hava eina veruliga stórhøll, ið lýkur øll altjóða krøv. Kommunur, ítróttafeløg og privatir íleggjarar hava í seinastuni umrøtt og tikið ymisk stig til tess at byggja eina stórhøll og marghøll til innandura ítrótt, ið lýkur øll altjóða krøv og eisini kann hýsa størri mentanartiltøkum, konsertum o.a. Tað er at fegnast um, men landið má eisini taka ábyrgd av at menna eina veruliga tjóðarhøll, ið lýkur øll altjóða krøv og kann hýsa altjóða kappingum, sum Føroyar kunnu bjóða sær at hýsa. Tí eigur Løgtingið at biðja landsstýrið um at kalla kommunur og privatar íleggjara saman um at gera eina avtalu um at land, kommunur og privat í felag byggja og fíggja høllina. Hvar í landinum, hon verður bygd, er ikki avgerandi, men at hon verður bygd sum skjótast. Uppskotið kann lesast her: Uppskot til samtyktar um stórhøll...Les meira
Egið loftrúm og egnan radara
Í 60’unum og 70’unum tóku vit ræði á havinum kring okkum. Í 90’unum tóku vit ræði á tí, sum er undir okkum – undirgrundina; nú eiga vit eisini at yvirtaka tað, ið er yvir okkum – loftrúmið. Í dag eru vit í teirri margháttligu støðu, at loftrúmið yvir okkum ikki er á føroyskum hondum. Her hava vit eitt málsøki, sum danir hava ábyrgd av, men sum er latið íslendarum at umsita. Eftir sita vit bert sum triðji partur uttan ávirkan. Hetta átti at fingið okkum øll at vakna við. Men tað er ikki bara sum at siga tað, at yvirtaka loftrúmið; har fylgja altjóða skyldur við. M.a. krevst lofteftirlit, radarmyndir og radarasamskifti. Nú ætlanir fyriliggja um at byggja radarastøð á Sornfelli, er hetta eitt gylt høvi hjá okkum at taka ábyrgd og sjálvi byggja hendan radara, og harvið liva upp til tær skyldur, sum krevjast, skulu vit yvirtaka loftrúmið. Hetta hevði eisini gjørt okkum til áhugaverdan samráðingarpart og givið okkum góðar samráðingarmøguleikar úti í heimi, millum teir partar, ið eru áhugaðir í radaranum í Føroyum. Samstundis kann hetta skapa vitanartung størv og útbyggja teir førleikar, sum okkara egna flogvinna longu hava prógvað virðið á. Tað er komið fram, at stórir menningarmøguleikar eru fyri føroyska samfelagið, at taka loftrúmið undir føroyskt ræði. Vit missa 70-270 mió. kr. árliga Hetta kemur sjálvsagt at kosta, men har eru samstundis stórir inntøkumøguleikar í at yvirtaka loftrúmið. Hvørjaferð eitt flogfar flýgur í føroyskum loftrúmið, rinda tey eina ávísa upphædd. Føroyska loftrúmið er sera nógv brúkt, tí vit liggja so væl fyri, orsakað av jetstreymunum kring okkum, ið gera tað fíggjarliga áhugavert hjá flogfeløgum at flúgva yvir Føroyum. Sambært serkønum liggur hendan upphæddin á 70-270 mió. kr. Í dag fella 60% av hesum til íslendarar, ið umsita loftrúmið, og 40% til danir. Hendan upphæddin kundi verið nýtt til at bygt okkara egnu førleikar upp og skapt fleiri arbeiðspláss í teimum økjum, ið krevjast fyri at umsita loftrúmið; T.e. omanfyrinevnda radaraeftirlit, veðurtænasta, search and rescue, o.s.fr....Les meira
Tað snýr seg um eitt alternativ til bankarnar
Nógv umrøða hevur verið um uppskotið hjá mær og Beintu Løwe, um at fólk skulu hava møguleikan at velja eina almenna lønarkonto. Endamálið við uppskotinum er at veita fólki eitt alternativ til bankarnar, nú gjøldini bara hækka og blíva alsamt fleiri, samstundis sum tænastustøðið versnar. Fleiri deildir og kassar kring landið eru niðurlagdir, upplatingartíðirnar gerast órímuligari. Samstundis er negativ renta áløgd fleiri – gott nokk er markið fyri nær tú rindar negativa rentu í dag nokkso høgt, men hetta fer allarhelst bara at lækka, sum tíðin frálíður. Tað síggja vit longu. Og tað er ongin ivi um, at negativa rentan eisini hevur stórar avleiðingar fyri bústaðarmarknaðin. Eg haldi, vit eru komin at mørkum. Eg skilji væl, at tað kann ljóða fremmant við eini almennari bankaloysn, men hetta er ikki nakað nýtt. Tað er ikki langt síðan, at vit høvdu giro-stovuna hjá Postverki Føroya, og fleiri lond í Evropa hava almennar bankaloysnir. Í Týsklandi er hetta heilt vanligt. Í øðrum londum eru eisini ymsir samvinnubankar, har endamálið ikki er avlop, men at veita tryggar, dyggar og ódýrar tænastur. Coop handlarnir eru farnir undir slíkt virksemi fyri tíð síðan, og fakfelagsbankar eru eisini í okkara grannalondum. Men her í Føroyum hava vit onki alternativ til bankarnar. Bankarnir hava so at siga monopol uppá okkum føroyingar, tí tað er ásett, at øll skulu hava eina lønarkonto í einum góðkendum skattaavrokningarstaði, og higartil eru tað bert bankarnir, ið hava verið góðkendir. Orsøkin til, at eg og Beinta løgdu uppskotið fram er tí, at vit meta at bankarnir taka seg væl betaltar, fyri at goyma lønirnar fyri okkum. Gjøldini til løntakaran eru alt ov høg! Tað sær tó ikki út til, at nakar politiskur vilji er, at gera nakað við hetta. Vit hava sum land álagt fólki at hava lønarkonto, men ongin ynskir at seta seg upp ímóti ella seta krøv til bankarnar afturfyri. Og løntakarin betalir! Sirið...Les meira
Ein útrætt hond um blokkniðurskurð
Tíðin er væl og virðiliga búgvin at finna semju um búskaparligt sjálvbjargni í Føroyum. Allir flokkar siga seg vilja ein sjálvberandi búskap, uttan mun til, hvønn hugburð flokkarnir hava um Føroyar sum sjálvstøðugt ríki. Tí legði Tjóðveldi fram uppskot um at útslúsa blokkin eftir 6 árum. Uppskotið legði seg eftir, at fáa semju um hetta. Mælt verður til eina skipan, ið eisini gongur teimum á møti, ið vísa á, at nýggjar inntøkur skulu koma ístaðin fyri blokkin. Uppskotið snýr seg um, at so hvørt inntøkur landsins vaksa, so verður helvitn av vøkstrinum nýttur til at minka um ríkisveitingina, meðan hin helvtin enn kann nýtast til vælferð o.a. “Tað er ongin loyna, at stóð tað til Tjóðveldi, so skuldi blokkurin burtur skjótast til ber. Vit virka fyri einum samfelag sum byggir á inntøkur vunnar úr teirri vitan, tí tilfeingi og tí arbeiðsførleika, sum er fallið okkum føroyingum í lut. Sum borgarar í einum av heimsins bestu blettum. Men í politikki er tørvur á semjum, sum kunnu ganga tvørturum valskeið,” sigur Páll á Reynatúgvu. Kortini velur samgongan at vísa útrættu hondini frá sær og at mæla til at fella uppskotið, uttan konstruktivari grundgeving. “Búskaparliga gongdin hevur annars verið týðilig, síðani heildarveitingin varð lækkað og fastfryst fyri knøppum tjúgu árum síðani. Ongantíð í Føroya søgu hava vit sum samfelag lyft so stórum og mennandi verkætlanum. Havt so stóran og áhaldandi búskaparvøkstur. Og so nógv vaksandi fólkatal. Júst tað øvugta av tí, sum allar myrkar afturhaldskreftir spáddu, tá heildarveitingin varð lækkað. Greiðar tilsipingar um, at við viljanum til sjálvbjargni fylgir eisini vøkstur. Við ábyrgd fylgir eisini framburður,” sigur Páll á Reynatúgvu. Við fastfrystingini av blokkinum í 2016 eru vit vorðin enn meira sjálvberandi. Uttan fastfrysting hevði blokkurin í dag ligið á umleið 700 mió. kr. Í dag er blokkurin bert áleið 3 krónur av hvørjum 100 krónuseðilii vit sjálvi framleiða. Í 1997 var blokkurin 45% av fíggjarlógini – í dag er talið 11%. Livistøðið í Føroyum er farið uppum tað í Danmark, og grundarlagið fyri framhaldandi at hava danska rakstrarinnspræning í føroyska samfelagið er tí ógrundað. Tíðin er væl og virðiliga búgvin at finna semju um búskaparligt sjálvbjargni í Føroyum....Les meira
Tíðin hjá føroysku tjóðini sum danskt bróstabarn eigur at vera farin.
Vit, sum hava vitjað stuttleikagarðar í fremmandum londum, hava mangan stuttleika okkum yvir hesar smáu hvítu mýsnar, sum inni í eini lokaðari kringekju – karrusel – úr glasi – liva eitt sorgleyst lív, við at fáa kvørnina at mala eitt vet, tá tær halda seg taka næsta fetið við frammbeinunum, fyri kortini at enda í sama stað hvørja ferð – niðast í skipanini. Trupulleiki teirra er, at tær liva av náðini frá øðrum. Onnur fóðra og stjórna teimum, og nóg mettar eru tær eru bert til undirhalds hjá okkum vitjandi. Soleiðis skapa skipanir livandi verur. Sovjet skipanin skapti homo sovjeticus, danska heimastýrið í Føroyum hevur skapt eitt slag av homo danicus – og atferðin hjá hesum líkist henni hjá mýsnum. Viljin til frælsi gerst proportionalur við mettuna, sum ráðandi høpið sprænir inn í svanga magasekkin, til tess at fáa frið fyri órógvandi elementum, og sum vit øll vita: Kátt lær høvur av fullum maga. Uttanríkispolitiska frágreiðingin hjá landsstýrinum er ein endurspegling av hesi armóðsstøðu, sum er, at føroyingar framvegis mala viljaleysir runt í eini lokaðari danskari kringekju. Vit rópa okkum uppá, ikki minst ein dag sum í gjár, flaggdagin, næstan euforiskt, at vit eru partar av tí demokratiska vesturlendska heiminum. Tað ynskja vit at vera, men hvussu demokratisk er skipan okkara, táið fremmant vald burturav stjórnar dómsvaldinum, pørtum av lóggevandi- og útinnandi valdinum umvegis danskar lógir, valutapolitikkinum, hernaðarpolitikkinum og ikki minst uttanríkispolitikkinum, har danir forða fyri sjálvt tí evarska lítla fetinum, at vit gerast limir í Norðurlandaráðnum ? Tá er føroyskur «uttanríkispolitikkur» ikki annað enn pseudopolitikkur, í so máta líkjast vit mest veingjaskerdu snjóugluni í stuttsøguni – essaynum – hjá Nobelvinnaranum Heinrich Böll, “Weggeflogen sind sie nicht”, hóast veingjaskerd og sloppin úr búrinum rakk snjóuglan ikki upp um høga stikið. Hon slapp ikki á flog. Tí hevur hendan frágreiðingin hjá landsstýrismanninum onga kós yvirhøvur. Og sum Cicero gamli segði á sinni: Hevur tú onga kós, fær tú ikki undanvind á nakrari ætt. Frágreiðingin er fyri tað mesta ein undanførsla, eitt neyðarróp út í oyðimørkina, um, at vit onki fáa gjørt soleiðis, sum stjórnarrættarligu viðurskifti okkara nú eru vorðin. Ístaðin fyri at leggja fram eina proklamatión, eitt herróp, um, hvørja leið vit ætla at fara á altjóða pallinum, í politiskari sigling millum aðrar sjálvstøðugar tjóðir, sigur landsstýrismaðurin, at: “Frágreiðingin leggur seg eftir í størri mun at reisa spurningar og lýsa avleiðingar við støði í føroyskum uttanríkispolitiskum áhugamálum enn at gera eina heildarlýsing av uttanríkispolitiska virksemi Føroyar.” Hetta er ein staðfesting av, at allur uttanríkispolitikkur hjá føroyingum verður stýrdur úr Keypmannahavn. Har liggur ræðið. Har liggur veruliga skeytið til matrikkulin Føroyar. Nøkur kustaskáp á donskum á ambassadum kring um heimin, har onkur føroyingur av náði sleppur at spæla sendimaður ella kvinna, broytir ikki hesa støðu. Margháttligt, at politiska skipanin í einum so múgvandi landi, og einum landi sum eftir øllum at døma aftur er komið í eina ógviliga strategiska serstøðu í mun arktis, ikki tekur sær um reiggj, og tveitir stjórnarpolitisku forðingarnar av sínum akslum. Sigi sum yrkjarin Jóanes Nielsen: Eg eri ein føroyskur nasjonalistur, og tað sum pínir, er at føroyingar sjálvir tola ikki gronina á sínum frælsu landsmonnum. Vit stórtrívast sum ein landafrøðilig bagatell. Okkum dámar at halda veitslu í nassaraklæðum. Vit hava ikki brúsandi blóð í æðrunum. Vit eru ikki tann serstaka tjóð, sum Poul F. yrkti um. Eitt...Les meira
Bara vit skulu taka avgerðirnar um hernaðarmál í okkara landi
Í morgin skal Løgtingið taka støðu til uppskotið hjá Tjóðveldi, um at einans Føroya fólk og Løgtingið kunnu taka avgerðir um hernaðarmál í okkara egna landi. Einfalt snýr málið seg um, hvør ræður í Føroyum; Eru tað vit sjálvi, ið her búgva, ella kunnu onnur taka avgerðir yvir høvdið á okkum. “Løgtingið hevur fleiri ferð áður staðið saman um slík uppskot. Tað er tí als ikki óhoyrt at flokkar og tingfólk, tvørturum andstøðu og samgongu, hava staðið saman um okkara rættindi sum fólk og land. Tí høvdu vit veruliga væntað, at uppskotið fór at verða samtykt, men nú siga samgonguumboðini seg fara at atkvøða ímóti,” sigur Hervør Pálsdóttir. Mann kann seta einfalda spurningin til hesi tingfólk: Hví tekur mann ikki undir við hesum uppskotinum? Er tað tí, mann ikki heldur, at Føroya fólk skal hava avgerðarrættin í Føroyum? Oftani verður grundgivið, at samgongan kann ikki taka undir við andstøðuuppskotum, tí tey kosta ella tílíkt, men hetta uppskotið kostar ikki eina krónu. Hetta uppskotið staðfestir bara, at fólkið í Føroyum skal avgerða, hvat fer fram í Føroyum. “Fólkaræði merkir, at tað er fólkið í landinum, sum hevur ræðið. Tað átti tí verið sjálvsagt, at øll stóðu saman um hetta mál. Enn hava tingfólk tíð at umhugsa og broyta støðu sína,” sigur Hervør Pálsdóttir. Uppskotið gjørdist alt meira aktuelt, eftir at danska stjórnin kunngjørdi, at hernaðarradari skal setast upp í Føroyum. Danski statsministarin kunnaði NATO um hesa ætlan í december 2019 og í februar í ár kunngjørdi Fólkatingið á tíðindafundi, at donsk semja var gjørd um at seta radaran upp í Føroyum. Løgtingið, okkara fólkavaldu, fingu einki at vita um hesar ætlanirnar í okkara egna landi fyrr enn eftir hesar fundir. Tað mugu vit ikki góðtaka, og tað hevur Løgtingið heldur ikki góðtikið...Les meira


text:
Svala (lat. Hirundo rustica L; da. Landsvale, Forstuesvale). Av svalum eru nógv sløg og ólík bæði í stødd og liti. Eitt teirra kemur til Føroyar hvørt ár, og verður so av Føroyingum nevnt »svalan« fram um hini. Hon er dimmblá omaná, reyðbrún á pannuni og kvørkrunum, og bleikt reydlig í neðra. Velið er dimt og djúpt sýlt. Hon er minni enn steinstólpa, men hevur nógv, nógv longri veingir, og her um vegir er eingin fuglur nærtil so væl floygdur.
Kvik og fim snarar hon sær runt og snitt-ar upp og niður og til viks, meðan hon flýgur so hart, at tað stendst á at eygleiða hana. Og hartil er hon áhaldin. Summarlanga dagin leikar hon sær á veingjunum uttan at seta seg. Føðin er mest flugur og mýggjabitar, sum hon tekur, meðan hon flýgur. Ofta strýkur hon tætt fram við fólki, og tá skilst ikki, um tað er fuglur ella okkurt annað, ið har fer.
Hetta kvika flogið loypir hvøkk í fólk, sum rædd eru av sær; tí er svalan illa kend av summum í Føroyum; m. a. hevur hon fingið orð fyri at boða frá ófrættum. Men í londum, har sum hon eigur, eru øll góð við henda fitta fugl, sum er so spakur og fólkaalskin, at hann einans reiðrast har, sum fólk býr.
Kleimið leiur, við hári og strái til at styrkja, klínir hon saman til eitt reiður, sum hon so klínir fast undir væðingina á húsum. Har, sum gluggar javnan standa opnir, flýgur hon stundum inn og festir tað upp at bitum og syllum. Tað hendir, at tær eiga í skúlastovu, — tá dámar børnunum at síggja, hvussu tær bera ungunum mat. — Um næstan alt Europa eiga tær. Í Føroyum síggjast tær mest um várið, sjaldan um summarið, og bara fáar ferðir vita fólk tær hava átt her.
Úr: Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Sýldi drunnhvíti (lat. Oceanodroma leucorrhoa (Viel)) líkist hinum vanliga, men kennist væl frá honum, tí at hann er góðan mun størri og hevur djúpa sýling aftan í velinum. Á veingjunum er hann meira gráligur. Eingin veit hann eiga aðrastaðni í Føroyum uttan á Mykinesi og Mykineshólmi, og tað er stutt síðani, at menn vóru varir við hann har. Nú er hann nógvur, so hann má vera nørdur óføra skjótt, og tað letur til, at hin drunnhvítin otar seg undan honum, har hann kemur. Holur hansara eru langar og krókutar og oftast ringar at finna á, tí sítt gras hongur niður fyri inngongdina. Hann fer ikki út, fyrr enn hálvaskýmt er, og er eisini seinur heim á morgni.
Dúnungin er svartur. Bæði hann og hin vanligi drunnhvítin liva mestu tíðina á árinum úti á víðum havi, og hvør er treystari og fimari enn annar í flognum.
Úr: Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.
Soleiðis eru teir kallaðir, tí teir hava fitjur, tað er húð, sum er millum tærnar og ger fótin góðan at svimja við. Og øllum fitjufuglum dámar væl á blotanum; summir halda seg helst á vøtnum og í áum, men teir flestu liva sína mestu tíð á sjónum. Fjøðurin er tøtt, og teir smyrja hana við feitum, so vatn rínur ikki við hana. — Til er eitt ótal av sløgum, og til at lætta yvirlitið á teimum verða tey her sett sundur í bólkar og ættir.


text:
Tryggingarviðurskifti
Viðurskiftini viðvíkjandi trygging av næmingum vóru kannað fyri nøkrum árum síðani, og komið varð til ta niðurstøðu, at kommunur hava ikki heimild at vanlukkutryggja næmingar.
Ein kommuna kann bert svara fyri skaðar, kommunan sjálv hevur ábyrgd av, og hevur tískil eisini bert heimild til at tekna trygging fyri slíkar skaðar, og sum er, varða kommunurnar bert av tí partinum av skúlaøkinum, sum er bygningar og rakstur av hesum.
Tí kann kommunan hvørki tekna vanlukkutrygging móti fylgjunum av hendiligum óhappum, ið næmingar verða fyri, ella tekna ábyrgdartrygging fyri skaðar, næmingar gera á fólk ella lutir.
Sostatt hava tygum sum foreldur ábyrgdina av, at barn/børn tygara verða fevnd av tílíkari trygging, um tygum ynskja tað.
Í skúlum hevur kommunan tó ábyrdgina av bygningum og fysisku kørmunum um skúlan.
Fær næmingur skaða, tí at viðurskifti, ið kommunan hevur ábyrgdina av, ikki eru í lagi, kemur kommunan sjálvandi undir endurgjaldsábyrgd og rindar endurgjald.


text:
Kári á Rógvi í vitnaskrankanum
Felag fyri føroysk jura lesandi hálar føroyskar løgfrøðingar í vitnaskrankan til gamans og álvara. Vitnaskrankurin er ætlaður løgfrøðilesandi sum íblástrarkelda til lesturin og til yrkisleiðina aftan á loknan lestur.
Kári á Rógvi er fyrsti løgfrøðingur í vitnaskrankanum. Kári á Rógvi er stovnari og heiðurslimur í Felagnum fyri føroysk jura lesandi.
1. Heilt stutt um teg:
Kári á Rógvi, las cand. jur. København 1993-1998, LL.M. Aberdeen 1998-1999, Ph.D. Íslandi (Reykjavík) 2005-2008 (vardi ritgerðina i 2009).
Lektari í løgfrøði á Fróðskaparsetrinum. Nevndarformaður í Fasta Gerðarrætti. Privat giftur og pápi at trimum børnum og fáist nógv við seyð.
2. Hvar hevur tú starvast aftan á loknan lestur?
Var fyrst advokatfulltrúi hjá Kaj Andreasen, sum broytti navn til Dania Advokater. Hetta var framhald av starvi í lestrartíðini. At arbeiða sum postdrongur á Tryggingini og sum lesandi á advokatskrivstovu hevur lært meg uppímóti líka nógv sum tær formligu útbúgvingarnar. Løgfrøðilesandi hava tað við at siga “Hatta er ikki pensum/veit eg ikki/er ikki gjøgnumgingið” – slíkt er bara ikki svarmøguleiki, tá ið tú skalt tryggja at øll fáa postin ella at due diligence er klár undan skrásetingini á NASDAQ ella hvat ið nú skal gerast.
Í Aberdeen høvdu tey tíbetur ikki pensum, uttan heldur suggested reading. Meðan vit í Danmark fingu spesialið prentað í Justitia, tí vit rørdu eitt sindur við samanberandi háttalag, so gingu tey í Skotlandi út frá, at fæst tú við oljulóg, ja so er sjálvandi at hyggja at sama spurningi í Texas ella Ontario ella onkrum øðrum av teimum hundraðtals ensktmæltu løgdømunum. At vera har lærdi meg meira um samveldisstøðu, samanberandi lóg, dómalóg og annað fyri Føroyar viðkomandi enn tey fimm árini á KU, sum tá enn var ógvuliga sjálvfeitt. Haldi har er hent sera nógv spennandi síðani, og verandi dekanur er framúr – vit á Fróðskaparsetrinum hava sera gott samstarv við hann. Mæli øllum føroyskum løgfrøðilesandi at royna geva sær stundir at lesa í onkrum enskmæltum landi.
Eftir Skotland kom tíð heima í Føroyum fyrst við stjórnarskipan so sum advokatfulltrúi hjá Dania ið nú hevði fingið deild í Føroyum – Faroe Law. Tey flestu skiltu, at neyðugt var at fyritøkan Føroyar fekk ordiligar viðtøkur – enn meira neyðugt í verandi støðu sum dótturfelag – men tíverri valdu vit at halda fram við verandi ásetingum, sum fyri stóra partin stava frá øðrum londum undir umstøðum miðskeiðis í næstsíðstu øld. Nøktandi stjórnarskipan noyðist tíverri at bíða eftir ættarliðsskifti bæði á løgtingi, hjá løgfrøðingum og kanska eisini hjá miðlafólki, men so hvørt fleiri verða útbúgvin í Føroyum og uttanfyri norðanlond og í meiri víðsýndum donskum útbúgvingum, so fara vit ivaleyst at fáa neyðuga karmin um føroyska løgdømið.
At vera advokatfulltrúi var sera spennandi, men eg hevði hug at royna meg sum akademikari. Ígjøgnum stjórnarskipanararbeiðið var netverkið hjá mær gott, og eftir at hava kanna ymsar møguleikar valdi eg at skriva doktorsritgerð í Íslandi – sera læruríkt fyri føroying at uppliva ta ‘paralellu verðina’ sum líkist okkum so nógv á summum økjum, men kortini víkir frá á øðrum. At skriva ritgerð í Íslandi gav mær eisini høvi at undirvísa teimum mongu útlendingum ið lesa í Íslandi, bæði á Háskúla Íslands og á Háskúlanum á Akureyri. Íslendingar vilja hava líka nógv lesandi heim sum fara út, so eg hevði lesandi úr Kina, Serbia, Týsklandi, USA og enntá ein lesandi av Antarktika ið tók Master í Polar Law her og annars rak granskingarstøð – vit undirvístu nær Norðpólinum, tann lesandi skrivaði og sendi uppgávur nærhendis Suðurpólinum. Mæli øllum føroyskum løgfrøðilesandi at royna geva sær stundir at lesa í Íslandi.
Síðani heim aftur til Føroya, men enn var onki starv á Fróðskaparsetrinum. Stillaði tí upp til løgtingsval, men tá kom starvið, gjørdist so lektari hálva tíð. At sita á løgtingi og leingjast burtur gav mær tann framíhjárætt, at eg kundi halda einasta vallyftið hjá mær – ikki at fara á politikaraskúla – so uttan at hava fyri neyðini at gera nøkrum eftir vild ella tala teimum eftir munninum, kundi eg leggja fram uppskot, seta fyrispurningar og annars virka sum fullkomiliga óheft umboð fyri landsins besta – og halda meg frá bert at siga skvaldur fyri at verða afturvaldur. Har var tó ikki møguligt at fremja tað stóra við teimum fólkum ið sótu, men við treiskni bar til eittnú at fáa sett gongd á at tillaga veiðitrýstið, dagføra verjumálslógina og annars seta fokus á tann partin av løgtingsarbeiðnum ið løgtingsmenn vanliga ikki tíma, nevniliga lóggávu. Hygg at rættarnevndini, so sært tú, hvussu merkt hon er av áhuganum fyri tunlum – ikki fyri rættarviðurskiftum. Tíbetur fekk tíðarskeiðið sín enda, men onkuntíð havi eg enn marruna um at vera afturvaldur. Mæli øllum føroyskum løgtingsfólkum at royna geva sær stundir at lesa løgfrøði.
Nú siti eg á Fróðskaparsetrinum, har mín stóri framíhjárættur er at vera partur av liðinum løgfrøðingum ið hava avrikið at hava omanfyri 600 ymisk fólk ígjøgnum grundskeið í lóg, grundleggjandi fyrisitingarlóg og onnur skeið á bachelor ið fólk taka sum part av samfelagsútbúgvingum. Men stóra takið er nú at byggja upp master í løgfrøði, sum er tvey ára útbúgving við denti á støðuna hjá Føroyum og øðrum smáum løgdømum í altjóðagerðini. Vit hava skeið á føroyskum, enskum, norskum og donskum, vitjandi lærarar úr USA, Noregi og Danmark, umframt nógvar góðar heimligar kreftir. Vit hava boðið master út sum stakskeið í nøkur ár, og alsamt fleiri ið lesa løgfrøði, stjórnmálafrøði og líknandi taka nøkur skeið hjá okkum og fáa tey meritflutt á tær útlendsku útbúgvingarnar. Eisini taka nógv fólk stakskeið sum eftirútbúgving. Nú eru so eisini gott 20 ið lesa fulla tíð, so vit hava skapt okkum íheimligt men samstundis mennandi og víðsýnt umhvørvi. Mæli øllum føroyskum løgfrøðilesandi at royna at taka skeið hjá okkum.
Havi eisini støðu sum vegleiðari á bæði København og Aalborg, so til ber eisini at skriva uppgávur við vegleiðing av Fróðskaparsetrinum. Góða samstarvið við danska umhvørvið hevur millum annað gjørt, at DJØF nú hevur givið ritgerðina hjá mærWest-Nordic Constitutional Judicial Review út í endurskoðaðari útgávu. Vóni at nógv keypa hana, so føroysk gransking fær nakað av uppmerksemi. http://www.djoef-forlag.dk/da/boeger/w/west-nordic-constitutional-judicial-review
3. Er tað ein ávís starvsavbjóðing í Føroyum, sum tú ikki hevði fingið aðrastaðni?
Av øllum hesum sæst, at fjølbroytni og skjótur vegur fram er eyðkennið í Føroyum. Umframt advokatvirksemi, at vera tingmaður, grundlógarskrivari og nú útbúgvingarleiðari, havi eg eittnú eisini verið formaður í javnstøðunevndini, ritjstóri á føroyskum lógarriti, so gjørdist eg eisini formaður í nevndini, sum stovnaði Fasta Gerðarrætt www.fg.fo og endskoðaði semingslógina – og annað mangt.
Vansar kunnu eyðvitað vera, at pláss ikki verður at fordjúpa seg og vælferðasjúkur síggjast hjá juristum, sum at lata vera við at endurnýggja seg – ‘tí tey fáa jú ongan annan, so mann kann klára meg við gomlu lærubókini úr Århus’ – men alt í alt sera spennandi at vera her heima, tó at vit enn mangla løgfrøðingar á sera nógvum stovnum, kommunum, fakfeløgum, tinginum og aðrastaðni, so vónandi verða nógv fleiri lógkøn útbúgvin.
Men vit mugu tó ansa eftir tí, sum ein kallaði ‘kjallarajuristar’, fólk sum við hálvum eyga sita í kjallaranum hjá mammu síni og lesa jura sum fjarlestur – tey gera mangan verri.
4. Yndislærugrein á lestrinum?
Í Danmark var yndisskeiðið heilt vist EF-domstolenes argumentationsteknik hjá Ole Due, mest greinandi og metodukenda fakið í øllum lestrinum, har vit eisini sluppu at skriva uppskot um dóm í aktuellum máli. Ole hevði sjálvur verið formaður í ES-dómstólinum í Luksemborg, so innlitið hjá honum var framúr. Í Skotlandi vóru fleiri áhugaverd skeið, har vit sótu færri fólk saman við granskarunum, sum júst høvdu skrivað um evnini. Mær dámdi betur skilnaðin ímillum bachelor og master í Skotlandi, á KU var tað nakað nógv ‘bachelor +’, meir av tí sama. Men donsku universitetini hava ment seg nógv síðan tá.
5. Hava tínar vallærugreinar og ritgerð havt týdning fyri teg eftir loknan lestur?
Áhugin hjá mær var altíð partvíst akademiskt forvitni, vildi sleppa afturum dogmatisku rættarstøðuna beint nú. KU síðst í 1990’árunum var kanska ikki hepnasta staðið fyri meg, men nøkur skeið vóru, eittnú ejendomsret, almene fag, konkurrenceret, EF-domstolenes argumentationsteknik og (so løgið tað ljóðar ) forsikringsret, har til bar greina støðuna nakað nærri. Júst í tryggingarlóg slapp eg at gera dómsavn, sum hevur verið eyðkenni mítt síðani at fáa greiðu á ‘effektivu juraini’, teirri mentu venjuni sum eittnú spesialið um væntandi dómar í kappingarlóg, doktorsritgerðin og dómsavnið hjá Fasta Gerðarrætti. Í Skotlandi royndi eg meira at fyrireika meg uppá at virka í framtíðar oljuvinnu, men har vísti seg ikki at vera so nógv at gera. Í Íslandi legði eg meg eyðvitað eftir tí stjórnarliga, sum eg longu hevði fingist við, og sameindi tað við fatanina av dómalóg (case-law).
Samanumtikið hava øll skeið og lesnaður havt týdning, men sumt meira óbeinleiðis og enntá sum leiðbeining um, hvussu ikki skal gera. Men frægast mann vera at leggja dentin á háttalagið heldur enn akkurát evnini í ymsu skeiðunum. Serliga at lesa til normeraða tíð ella skjótari og so oftast at fáa góð próvtøl – sigur helst meira enn at hava lisið ávíst fak. So mesta týdningin hevur fyri meg verið at seta meg inn í givnu lærugreinarnar og fáa tær frá hondini sum skjótast uttan at avmarka meg til pensum.
6. Løgnasta løgfrøðiliga málið tú hevur skula svara til?
Løgnasta hevur verið mítt drúgva stríð við føroyska betongjura, serliga um komandi stjórnarskipan, verandi stýrisskipan og tørvin á føroyskari løgfrøði.
Leikfólk kunnu spyrja nógv løgið, men onki er so løgið sum at møta tí serliga sein-sein-lógpositivistiska umhvørvinum umkring løgtingsskrivstovuna og stýrisskipanarálitið. Bara tankin at hava grundlógina í Danmark sum fyrimynd, eina veruleikafjara stjórnarskipan við, sum nevnir kong 45 ferðir og er nógv verri verja av rættindum borgaranna enn EMRS og so mangt framvegis. Hvørja ferð tey skulu veita ráð, veitst tú at prinsippið um ta verru loysnina vinnur. Hygg at nýliga málinum um undirsjóvartunnil, har løgmansskrivstovan klárar at siga, at hon finnur ikki heimild fyri at finnast at innlendismálaráðnum, tí tað ikki við ósvitaligari vissu kann sigast at landsstýrismaðurin fyrrverandi verður dømdur av einum nevningatingi, og løgtingsskrivstovan sigur seg ikki finna heimild fyri at vraka tann kanningarstjóran, sum umframt at hava úttala seg positivt um framferðina eisini er formaður í tveimum almennum stovnum ið eru við í málinum, hevur verið og er ráðgevi hjá núverandi landsstýrismanni í málsøkinum og annars miðvíst hevur virkað sum apologetur fyri miðfyrisitingina í málum um brot á heimildir og mannagongdir.
Stytti mær mangan stundir í løgtinginum við at hugsa: ‘hmm…. nú er hetta málið komið fram, hvat er tað sanna, rætta, góða, miðvísa at gera – hugsa tær so til tað øvugta, og tað verður tilmælið hjá løgtingsskrivstovuni – virkaði hvørja ferð.
Ansið eftir hesum typunum. Tey eru lættast at kenna við at spyrja tey, hvat tey halda um rættvísi. Fara tey upp at káka um, at ongin veit, hvat rættvísi er – tosa um metafysikk og sitera úr Ret og Retfærdighed – og gerast samstundis kensluborin, óð ella niðurlátandi, so hoyra tey til ‘the lost generation’ í danskari jura. Siga tey harafturímóti sum Børge Dahl hægstarættarforseti á sinni spurdur um orðið rættvísi: “Jeg synes, det lyder godt” (DJØFbladet 22.09.2010), so eru tey komin yvir lógarpositivismuna og aftur á beint at leita eftir avgerðini at taka í givnu støðuni.
7. Týdningarmiklasti ikki-løgfrøðiligur lærdómur frá lestrartíðini
Týdningarmesta er vist ikki at missa seg sjálvan og mentan sín burtur. Føroyingar í Danmark fáa lætt kensluna av at vera á onkrum lægri menningarstigi og skulu tí prógva seg við at gerast danskari enn danir, samstundis sum teimum leingist heim; lívið gongur ikki upp tí so mong mótstríðandi ideal skulu realiserast í senn. Í Aberdeen fekk eg hinvegin fatur í eini campus-mentan, har tey flestu vistu, at tey bara vóru har eina tíð – øll skuldu aftur niðan í Hálandið, til Sri Lanka, Eritrea ella Føroya – og ongin talaði fullkomiliga almenna málið á staðnum, minst av øllum skotarnir í Aberdeen, hvørs ‘Scots’ er mangan er nærri norrønum málum enn ‘the Queen’s English’.
Campus á enskmæltum universitetum er eisini hugnaligari meiri mentað við pubbum og felagsskapum – teknaði meg sum lim í the Malt Whisky Society
8. Eitt gott ráð til løgfrøðilesandi
Sum Rasmus Effersøe yrkir: ofta í neyðum tó vinirnir tróta; hann ið vil framá hann gloymi tí ei: sjálvur sær slóðir at bróta!


text:
York
York (enskt: City of York, fornnorrønt: Jorvík, latínskt: Eboracum) er ein enskur býur, ið liggur í sunnara parti av greivadømi (county) North Yorkshire í landslutinum Yorkshire and the Humber í Norðuronglandi. Í 2017 búðu í York umleið 208.000 fólk.
York er søguligur býur, bygdur í miðøldini. Stásiliga dómkirkjan "York Minster" er størsta kirkjan úr miðøldini í Onglandi.
Í býnum renna áirnar Foss og Ouse saman.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
Kend fólk[rætta | rætta wikitekst]
- Alcuin, fjølfrøðingur (735–804)
- Guy Fawkes, heryvirmaður (1570–1606)
- W. H. Auden, rithøvundur (1907–1973)
- Judi Dench, sjónleikarinna (f. 1934)
Ávísingar úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Heimasíða, york.gov.uk
- York á kortinum, openstreetmap.org
- York, wikivoyage.org (á enskum)


text:
Í seinnu helvt av juni vórðu afturvendandi yngul- og ætikanningarnar gjørdar á Landgrunninum og Føroyabanka.
Úrslitini í ár vístu, at lítið er av yngli á øllum Landgrunninum (Mynd 1). Yngulin er eisini smáfallandi (Talva 1), men tað er vanligt, tá lítið er til. Á Landgrunninum er hetta fjórða árið á rað, har nøgdirnar av toska-, hýsu-, hvítingsbróður- og nebbasildayngli eru undir miðal.
Gróðurmátingar hjá Havstovuni hava víst, at gróðurin á Landgrunninum hevur verið sera lítil higartil í ár. Tað er eitt greitt samband millum gróður á Landgrunninum og bæði nøgd og stødd av yngli, og hetta er helst orsøkin til, at yngulin á Landgrunninum ikki er væl fyri í ár, hvørki í stødd ella nøgd.
Á Føroyabanka (Mynd 2) var hugaligt at staðfesta, at nøgdirnar av bæði toska- og hýsuyngli eru yvir miðal. Nøgdin av toskayngli er tann størsta síðani 2001 og av hýsuyngli tann størsta síðani 2005. Nøgdin av nebbasild var tó undir miðal. Støddin á ynglinum var tó undir miðal fyri øll trý sløgini (talva 1). Toskayngul var fingin á 14 av 15 kanningarstøðum á Føroyabanka, men nógv tað mesta var mitt á bankanum.
Yngulkanningar hava verið gjørdar á Landgrunninum síðani 1983 og hava til endamáls at kanna yngulin frá gýtingini í ár og fáa fyrstu ábendingarnar um árgangstyrki hjá toski á Landgrunninum og Føroyabanka. Síðani 1989 hava umhvørvisviðurskifti í havinum eisini verið kannað á túrinum, t.e. hiti, salt, tøðsølt, gróður og djóraæti. Við hesum kanningum fæst ein fatan av bæði liviumstøðum og útlitum hjá eitt nú fiski og sjófugli.
Ábyrgdarpersónur:
Helga Bára Mohr Vang ( This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. )


text:
Samandráttur.
Línuskip: Fýra línuskip landa mánadagin. Eitt kemur undan Íslandi, eitt av rygginum og tvey av landgrunninum. Tey hava mest av toski, hýsu, svartkalva og so nakað av brosmu, longu og blálongu. Eitt er nýliga byrja túr á Íslandsrygginum. Restin av línuskipunum liggja við bryggju, men helst fara fleiri avstað í næstum.
Útróður: Streymurin verður góður, men veðri verður ikki av tí besta, so tí er ivasamt um tað verður nakað serligt av útróðri. Bólkur 5B hevur allar sínar fiskidagar, so teir hava fingið jólaferiu.
Djúpvatnstrolarar: Ein fiskar kongafisk og ein fiskar stinglaksi og blálongu. Vantandi landar ein síðst í vikuni og hin fyrst í aðru viku.
Partrolarar: Tey flestu eru til fiskarí. Øll fiska upsa. Fiskaríið er brúkiligt. Teir landa sum vikan líður.
Trolbátar: Sjey fiska havtasku, men fiskaríið er smáligt. Teir landa helst fyrst og miðskeiðis í vikuni, men tað kann verða at fleiri koma inn mánadagin vegna veður. Hava eisini nakað av toski og longu.
Garnaskip: Trý garnaskip fiska svartkalva. Fiskiskapurin er smáligur. Allir landa síðst í vikuni.
Heinta veðurforsøgnina her
Heinta alla metingina her


text:
Innbjóðing
til Barnadansistevnuna 2018
Barnadansistevnan verður
í Sandoynni leygardagin 21. apríl 2018.
Ferðing:
Orsakað av
ferðasambandinum verður neyðugt at koma suður í trimum holdum. Teistin siglir 3
túrar um morgunin kl. 7.30, 8.30 og 9.45. Vit hava hugsað okkum at tey sum
búgva tættast við koma fyrsta túrin saman við suðuroyingum, tí tey gista í Havn
og skulu suðuraftur seinnapartin. Tá vit vita hvussu nógv koma frá hvørjum
felagið, leggja vit tað nærri til rættis.
Teistin siglir eisini
tríggjar túrar av aftur Sandoynni seinnapartin, men í skrivandi løtu er ikki
heilt greitt nær, í fyrsta lagi siglir hann kl. 14.00, men møguliga byrjar hann
eitt sindur seinni. Tey sum koma fyrst í oynna sleppa eisini fyrst avstað aftur
🙂 Tit frætta tíðirnar so skjótt vit vita, og SSL sigur at teir lýsa við tí á
heimasíðuni, tá avgerð er tikin.
Í
Skopun:
Í Skopun halda vit til í ungmannahúsinum
Samljóð. Tá tit koma til Skopunar verður morgunmatur at fáa. Tá tit hava fingið
ein bita fara vit upp á gólv. Tað sleppa 160 við Teistanum, so vit fáa ein
stóran ring.
Útferðir:
Tað verða tríggjar
útferðir, bólkarnir fara við bussum úr Skopun. Ein verður til Gívrinarspor, har
søgnin um gívrina verður fortald, hesin túrur er ætlaður yngstu børnunum. Ein
verður til Todnes, har søgnin um Kálv lítla verður fortald, hesin túrur er
ætlaður eldru børnunum. Seinasti túrurin verður til bóndagarðin í Uttastovu,
har børnini sleppa at síggja tað, sum er á einum bóndagarði, her er eingin
aldur settur á.
Døgurði:
Tá bólkarnir eru lidnir
við teirra útferðir, fara tey í ungmannahúsið Virkið á Sandi at fáa døgurða.
Í
Dali:
Tá bólkarnir eru lidnir
at eta í Virkinum, verða teir koyrdir til Dals við bussum. Í Dali verður dansa
og á borðinum verða køkur, saft, kaffi og te.
Heim
aftur:
Bussar koyra til
Skopunar, so tað passar við Teistan, tíverri vita vit ikki nágreiniliga hvat
klokkan, men tað kemur seinni.
Tilmelding:
Feløgini tilmelda við at
senda meyl til Hendrik Egholm adressan er: he@lv.fo í seinasta lagi leygarkvøldið 7. apríl.
Viðmerkið tal av
luttakarum og hvussu nógv fara til hvørja av teimum trimum útferðunum. Eisini
er gott um tit skriva eini tvey kvæði ella vísur, sum tit ætla at kvøða.
Tá tilmeldingarnar eru
komnar fáa tit boð um hvørjum túri hjá Teistanum tit skulu við um morgunin.
Eru spurningar, eru tit
vælkomin at ringja til Hendrik Egholm 290852
Við vón um góða undirtøku
Leikum Fagurt og Stígum
Fast


text: Granskingargrunnurin skal nú beinanvegin hava dupulta játtan, soleiðis at vit hava 14 mill. kr. á hvørjum ári at granska fyri, heldur enn knappar 7 mill. Seinasta samgongan lækkaði játtanina! Vit mugu finna útvegir fyri at fáa nýggju sløgini av heilivági frá øðrum londum, t.d. Noregi ella Bretlandi, ístaðin fyri úr Danmørk, har tey eftir øllum at døma ikki leggja í at samráðast um prís. Segði nakar loysing/fullveldi? Læraraútbúgvingin skal uppstigast, soleiðis at núverandi útbúgving klekir lærarar sum kunnu undirvísa upp til 6-7 flokk, meðan fyri at kunna undirvísa í framhaldsdeild, so krevst masterútbúgving. Hetta gerst antin við at taka Master í Education eftir ein fakligan bachelor (antin máli og bókmentum, […]


text:
BankNordik og HSF leingja samstarvið
BankNordik hevur verið høvuðsstuðul hjá Hondbóltssambandinum seinastu fimm árini, og nú er samstarvsavtalan longd fyri komandi hálvttriðja árið.
"BankNordik hevur, sum høvuðsstuðul seinastu fimm árini, verið ein sera sjónligur og dyggur viðspælari hjá hondbóltinum og er hetta eitt samstarv og ein avtalu sum ger mun og tryggjar góðu gongdina," sigur Gunn Ellefsen, forkvinna í HSF.
Avtalan varð undirskrivað saman við Rúnu N. Rasmussen, marknaðarleiðara, í høvuðsætinum hjá BankNordik á Oknarvegi í dag.
"Virðini hjá BankNordik eru dugnasemi, eldhugi og framsøkni, og júst hetta hava vit av álvara sæð í føroyskum hondbólti seinastu árini. Vit fegnast um at hava verið við á ferðini higartil og gleða okkum til at bera Føroyar enn hægri upp á hondbóltstindarnar," sigur Rúna N. Rasmussen.
Nýggja samstarvsavtalan er galdandi fyri 2022 og 2023.


text:
Nådeslægten
Kvinnurnar í ætt Jesusar: Tamar, Rahab, Ruth, Batseba og Maria. Allar væl kendu bøkurnar nú samlaðar í einari bók.
Les um heidnu kvinnuna Tamar, sum fær børn við sínum verfaðir. Les um skøkjuna Rahab, sum gerst ein partur av ísraels fólki. Les um Rutt, sum fylgir vermóður síni til Betlehems og giftir seg inn í Juda ættina. Les um Batsebu, sum tølir kongin og fær børn við honum. Og les um Mariu, tannáringin, sum boyggir seg fyri Gudi, tá hann velur hana at føða sína egna son.
Í bókini greiðir Francine Rivers frá lívssøguni hjá hesum fimm kvinnunum.
Hesar fimm kvinnurnar kunna læra okkum um vón, trúgv, kærleika, náði og lýdni.
Rithøvundur: Francine Rivers
Forlag: Lohse
Útgivin: 2019
Blaðsíður: 615


text:
Farspor (Cookies)
Hvat eru farspor?
Farspor (cookies) eru lítlar tekstfílur, sum ein vevsíða goymir á tíni eind, tá tú vitjar síðuna.
- Fyrstaparts farspor eru farspor, sum koma frá síðuni, sum tú vitjar. Einans hendan síðan kann lesa hesi farspor. Harumframt kann ein vevsíða nýta uttanhýsis tænastur, sum nýta egin farspor. Hesi kallast fyri triðjaparts farspor.
- Varandi farspor eru farspor, ið verða goymd á tíni eind, og ikki strikast sjálvvirkandi, tá tú sløkkir kagaran (browsaran). Session farspor verða hinvegin strikað, tá tú sløkkir kagaran.
Fyrstu ferð tú vitjar hesa síðu, verður tú spurd/ur, um tú vil góðtaka ella avvísa farspor.
Endamálið er, at vevsíðan kann minnast tínar stillingar (t.d. brúkaranavn, mál o.s.fr.) í eitt ávíst tíðarskeið.
Á henda hátt nýtist tú ikki at skriva ella velja tað sama umaftur, tá tú brúkar síðuna í somu vitjan.
Farspor kunnu eisini brúkast til at gera anonymiserað hagtøl um upplivingina á okkara síðu.
Hvussu brúka vit farspor?
Síðan brúkar í stóran mun “fyrstaparts farspor”. Tað eru farspor, sum verða sett og stýrd av Nethandlinum og ikki nøkrum uttanhýsis felagsskapum.
Fyri at síggja ávísar síður skal tú tó góðtaka farspor frá uttanhýsis felagsskapum.
Vit brúka 3 sløg av fyrstaparts farspor til at:
- goyma brúkaraval
- gera síðuna operationella
- savna inn greiningardátur (um brúkaraatferð)
Brúkaraval
Hesi verða sett av okkum, og einans vit kunnu lesa tey. Tey minnast:
- um tú hevur góðtikið (ella avvíst) farspor politikkin hjá vevsíðuni
- um tú hevur svarað upp á møguligar spurnarkanningar – so tú ikki verður spurd/ur aftur
Operationell farspor
Neyðugt er at brúka ávís farspor, so síðan kann rigga. Tískil krevst ikki, at tú góðtekur hesi frammanundan. Hesi eru teknisk farspor, sum eru krav í ávísum KT skipanum
Av tekniskum ávum kunnu hesi farspor skifta navn (serliga .AspNetCore.Antiforgery.SESSIONID).
Hvussu stýri eg farsporum?
Tú kann stýra og/ella strika farspor, sum tú ynskir.
Soleiðis strikar tú farspor
Tú kann strika øll farspor, sum longu eru á tíni eind, við at strika søguna í kagaranum (browserhistorik). Á henda hátt strikar tú øll farspor frá øllum vevsíðum, sum tú hevur vitjað.
Minst tó til, at tú møguliga eisini missir onkrar goymdar upplýsingar (t.d. goymdar innritanarupplýsingar, stillingar o.s.fr.).
Internet Explorer
Mozilla Firefox
Google Chrome
Opera
Safari macOS
Apple iPhone/iPad
Android
Gev gætur: Brúkar tú fleiri kagar, mást tú strika farspor í øllum.
Soleiðis stýrir tú farsporum, sum er serstøk fyri einstakar síður
Um tú vil hava meira nágreiniliga stýring yvir farspor á ávísum síðum, er neyðugt at kanna stillingarnar fyri dátuverju og farspor í tínum kagara.
Blokera farspor
Til ber at stilla flestu nútímans kagarar til at blokera fyri, at farspor verða goymd á tíni eind. Tá kann tó verða neyðugt, manuelt at stilla inn ávísar stillingar, hvørja ferð tú vitjar síðuna ella eina aðra síðu. Ávísar tænastur og ávísir hentleikar rigga møguliga ikki sum ætlað ella slett ikki (t.d. innritan við brúkara).


text:
Føroyska persónuspplýsingarlógin og tilhoyrandi kunngerðir, og The General Data Protection Regulations (GDPR), ið umfatar alt ES, hava sum endamál at verja og betra um rættindini hjá tí skrásetta. Hendan verjan umfatar verju av persónsupplýsingum, verju móti ólógligari viðgerð av persónsupplýsingum og verju móti óavmarkaðum flutningi av persónsupplýsingum millum ES-lond.
Hvørji eru vit?
Hesin politikkur er galdandi fyri okkara heimasíðu, https://www.eysturkommuna.fo.
Hvørjar persónligar upplýsingar samla vit og hví?
Tín nýtsla av heimasíðuni hjá Eysturkommunu er dulnevnd. Vit skráseta ongar dátur, sum kunnu brúkast til at eyðmerkja teg sum persón, uttan so at tú fyllir út oyðubløð, sum krevja, at tú sigur hvør tú ert, ella um tú meldar teg til tænastur so sum okkara tíðindabrøv.
Vit hvørki selja ella geva víðari persónligar upplýsingar til triðja partar, uttan so at tænastan, ið tú meldar teg til, krevur tað.
Øll skjøl í eini sak, sum eru til viðger í kommununi, verða goymd í okkara elektronisku skjalagoymslu.
Sambandsfrymlar
Við at útfylla sambandsfrymilin við tínum upplýsingum, gevur tú loyvi, at vit kunnu nýta hesar upplýsingar til, at svara spurningum, tilboðum ella øðrum slagi av fyrispurningum, sum fylgir endamálinum hjá frymilinum. Vanliga verður spurgt eftir teldupostbústaði, fornavni, eftirnavni, og telefonnummari. Í einstøkum frymlum verður spurt um fleiri upplýsingar, um hetta krevst til tess at viðgerða umsóknina.
Oyðubløð
Við at útfylla oyðubløð við tínum upplýsingum, samtykkir tú samstundis, at vit kunnu nýta hesar upplýsingar til viðgerðina av umsóknini. Vit spyrja ongantíð eftir fleiri upplýsingum, enn eru neyðugir til tess at kunna viðgera umsóknina. Upplýsingarnar verða goymdar hjá triðja parti, og vit hava fingið váttan frá triðja parti at triðji partur heldur GDPR-lóggávuna og hevur ISAE 3402-váttan fyri hýsingarumhvørvið.
Tíðindabræv
Við at tilmelda teg til tíðindabræv verður teldupostbústaður tín lagdur í listan yvir tey, ið kunnu fáa boð umvegis teldupost, sum kunnu innihald upplýsingar um handils- ella lýsingartilfar, sum viðkemur hesi heimasíðu/tænastu. Tín teldupostbústaður kann eisini verða lagdur í listan, eftir at tú hevur teknað teg til hesa heimasíðu, ella gjørt eitt keyp á heimasíðuni.
Vanliga verður spurgt eftir fornavni, eftirnavni og teldupostbústaði.
Hagtøl
Vit samla hagtøl yvir, hvussu heimasíðan verður brúkt og hvussu brúkarar leita á síðuni. Hetta hjálpir okkum at menna og betra um heimasíðuna, so tú lættari finnur tað, tú leitar eftir.
Cookies
Um tú leggur eina viðmerking á okkara heimasíðu, loyvir tú okkum at goyma títt navn, tín teldupostbústað og heimasíðu í cookies. Hetta er til tín hentleika, so tær ikki nýtist at tøppa inn tínar upplýsingar av nýggjum, tá tú leggur eini boð afturat á heimasíðuni. Hesar cookies eru galdandi í eitt ár.
Um tú hevur ein brúkara og innritar á hesa heimasíðu, seta vit eina fyribils cookie, fyri at staðfesta um tín browsari loyvir nýtslu av cookies. Hendan cookie inniheldur ongar persónligar upplýsingar og verður strikað, tá tú sløkkjur browsaran.
Tá tú innritar seta vit fleiri cookies, fyri at goyma tínar innritingarupplýsingar, tíni persónligu val og uppseting í umsitingini. Um tú velur “Minst til mín” undir innritan, heldur tín innritan í tvær vikur. Um tú útritar, verða allar cookies strikaðar.
Um tú rættað ella útgevur eina grein, verður ein cookie løgd í tín browsara. Hendan cookie inniheldur ongar persónligar upplýsingar, og goymir einans eymerkingarnummarið á greinini, sum tú júst hevur rættað. Hendan cookie er bert galdandi í ein dag.
Greining (analytics)
Google Analytics er ein netgreiningatænasta, sum er útvegað av Google Inc. (“Google”). Google brúkar upplýsingar, ið teir savna, at spora og greina brúkið av hesi heimasíðu, fyri at gera frágreiðingar um hendingar á síðuni, og deila tær við aðrar Google tænastur.
Google kann brúka hesar upplýsingar, at síggja samanhang og persónliggera lýsingar á sínum egna lýsingarplatformi.
Persónligir upplýsingar ið teir kunnu savna eru cookies og upplýsingar um brúk.
Livitíðin hjá eini cookie er skiftandi, alt eftir hvat teir ymsu útbjóðararnir hava sett hana til. Onkrar cookies verða strikaðar, so skjótt sum tú sløkkir browsaran, meðan aðrar kunnu goymast í fleiri ár.
Nógvir útbjóðarar brúka vanliga 12 ella 24 mánaðars livitíð á teirra lýsingar-, hagtals- og innihaldsrelateraðum cookies.
Legg til merkis, at livitíðin verður longd eftir hvørja vitjan, so tað er t.d. 24 mánaðir frá tíni seinastu vitjan, at ein cookie verður goymd á tíni teldu.
Hvussu striki eg cookies?
Tú kanst altíð avvísa ella strika cookies á tíni teldu við at broyta stillingarnar í tínum browsara. Hvar tú finnur hesar stillingar er treytað av hvønn browsara, tú brúkar. Legg tó til merkis, at um tú gert hetta, kunnu tað vera funkur og tænastur, sum tú ikki kanst brúka, tí tær rigga treytað av, at browsarin kann minnast, hvat tú hevur valt.
Allir browsarar loyva, at tú strikar cookies einkultvís ella allar í senn. Vel tín browsara niðanfyri, um tú vilt fáa vegleiðing til, hvussu tú strikar cookies. Um tú brúkar fleiri browsarar, mást tú strika cookies í teimum øllum.
Hevur tú sagt nei og angrar tað, skalt tú fara inn í tín browsara og strika cookies. Síðan verður tú aftur spurdur, um tú góðtekur cookies.
Neyðugar cookies Hesar cookies eru neyðugar fyri, at heimasíðan kann bjóða eina serliga tænastu.
Á eysturkommuna.fo verður ein cookie brúkt til at kanna, um tú sum brúkari hevur givið samtykki til at vit brúka cookies á síðuni. Ongar persónligar dátur verða samlaðar í hesum sambandi.
Triðjaparts-cookies Hesar cookies verða brúktar til at tryggja optimala brúkarauppliving á heimasíðuni. Hetta er t.d. valdar preferencur so sum mál ella val, sum gera navigering á síðuni lættari.
Hesar cookies verða eisini brúktar til rakstur av heimasíðuni. Tað kann t.d. verða teljing av talinum av vitjandi ella aðrir upplýsingar, sum skulu brúkast til greiningar. Tær verða eisini brúktar í samband við spurnarbløð. Hesar cookies kunnu í avmarkaðan mun samla dátur, sum kunnu leiða til tann einkulta brúkaran.
Hvønn rætt hevur tú yvir tínar upplýsingar
Um tú hevur ein brúkara á hesari heimasíðuni, ella hevur skrivað viðmerkingar, kanst tú umbiða at fáa tínar upplýsingar útvegaðar. Tú kanst eisini umbiða, at vit strika allar upplýsingar vit hava um teg. Hetta er tó ikki í rokna teir upplýsingar, ið vit eru forplikta at goyma, fyri umsitingar-, lógar- ella trygdarávum.
Tíni rættindi sum skrásettur
Tá vit hava tínar persónsupplýsingar í varðveiðslu ella í viðgerð, hevur tú sum skrásettur altíð hesi rættindi:
Rætt til atgongd – Tú hevur altíð rætt til, at fáa avrit av teimum upplýsingum, ið vit hava um teg.
Rætt at rætta – Tú hevur rætt til, at fáa rættað tær dátur, ið eru skeivar ella ófullfíggjaðar
Rætt at verða gloymdur – Tú hevur undir ávísum umstøðum, rætt til at biðja um at tær persónsupplýsingar, ið vit hava um teg, skulu verða strikaðar.
Rætt at avmarkað viðgerð – Undir ávísum umstøðum hevur tú rætt til, at seta avmarkingar fyri hvussu tínar persónsupplýsingar verða viðgjørdar.
Rætt til flyting av dáta – Tú hevur rætt til, at biðja um at tínar upplýsingar verða fluttar til annan veitara/felagsskap.
Rætt at mótmæla – Í ávísum førum hevur tú rætt til, at mótmæla, at tínar persónsupplýsingar verða viðgjørdar ( millum annað til beinleiðis marknaðarføring “direct marketing”).
Rætt at mótmæla móti sjálvvirkandi viðgerð – Tú hevur rætt til at mótmæla í móti, at tínar persónsupplýsingar eru fyri sjálvvirkandi viðgerð, ið verður nýtt til avgerðir, sum snúgva seg um teg ella til profilering av tær.
Hvar vit senda tykkara upplýsingar
Viðmerkingar kunnu verða sendar ígjøgnum eitt automatiserað spamfiltur. Øll kunning og allar dátur verða hýst í Englandi.
Vit nýta cookies á heimasíðuni til tess at minnast tínar stillingar og veita tær eina betri heimasíðu. Cookies eru lítlir tekstfílar, ið verða goymdir á tínari teldu, sum hava til endamáls at minnast teg aftur. Cookies eru ikki skaðiligar, men kunnu innihalda upplýsingar um teg.
Tú kanst velja at frásiga tær cookies, men hetta kann hava við sær, at heimasíðan ikki virkar, sum ætlað.
Neyðugar cookies
Neyðugar cookies skulu játtast, til tess at heimasíðan skal virka sum ætlað.
Sløkkir tú fyri hesum cookies, kunnu vit ikki goyma upplýsingar um tína vitjan. Hetta kann hetta ávirka hentleikarnar á heimasíðuni.
Triðjaparts cookies
Heimasíðan nýtir Google Analytics til tess at samla hagtøl yvir vitjandi á heimasíðuni. Talan er einans um tekniskar dátur, sum ikki eyðmerkja teg sum persón. Harafturat nýta vit cookies frá HotJar og Facebook, sum eisini hava til endamáls at framleiða hagtøl.
Hesar cookies hjálpa okkum at betra síðuna við tíðini.
Vinaliga játta neyðugar cookies fyrst, áðrenn tú kanst goyma tínar stillingar!


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Bústaðir kunnu læna 250 milliónir at byggja fyri
Bústaðir skulu sleppa at læna 250 mió. kr. at byggja fyri.
Landsstýrið hevur sent til hoyringar uppskot um lógarbroyting í lógini um Húsalánsgrunnin, so Bústaðir fáa heimild at útskriva lánsbrøv og útvega lutaíbúðir.
Endamálið við uppskotinum er at loyva Bústøðum at útskriva lánsbrøv við trygd í føstum ognum hjá Bústøðum fyri at fíggja nýggjar leiguíbúðir.
250 mió. kr. fíggja 200 leiguíbúðir afturat teimum íbúðum, sum Bústaðir longu eru í gongd við.
Føroysk lánsbrøv
Landsstýrið sigur, at í Føroyum hava verið avmarkaðir møguleikar at seta føroyska uppsparing í føroysk lánsbrøv.
Hetta lógaruppskotið letur upp fyri tí møguleikanum.
Harafturat verður gjørt greitt í lógaruppskotinum, at Bústaðir kunnu útvega lutaíbúðir til lutaíbúðafeløg.
Lógaruppskotið er partur av bústaðapakkanum hjá landsstýrinum.
Sí eisini


text:
Nú korona herjar allan heimin; hoyra vit valla góð tíðindi !
Um allan heimin sita menniskju og stúra! Nær rakar farsóttin Afrika? Vit vita, at Afrika er sera sárbart. Reinføri og matrot, er ein avbjóðing! Hvussu fáa tey reint vatn ?
Marknaðurin eru afturlatin. Hvør eistakur er í stórum vanda at fáa smittuna, sum ikki kann síggjast Tey skulu halda frástøðu og vaska hendur ! Men tað er ikki lætt at halda frástøðu, tá í tey búgva so tætt . Vanligt er, at 10 fólk búgva í einum rúmi. Tá ber ikki til at vera í sóttarhaldi um tú fært smittuna. Kvinnurnar sleppa ikki á marknaðin at selja, tá er eingin inntøka.
Umráðandi er, at vit- her heima – ikki falla í fátt, men royna at gera tað vit kunnu, at hjálpa teimum ikki at gevast á hendur !
Við okkara hjálp, eru vit við til at bjarga lív. “Mirjam” felagsskapurin hevur dagligt samband við Liberia og hevur keypt rís, spannir, sápu og klorin.
Umráðandi er at gjalda tað, sum skal gjaldast: leigu, el, internet o.a. so tey ikki standa úti á gøtuni, og megu búgva fleiri saman, enn tey nú gera. Viðlíkahald av vatnbrunninum er sera umráðandi. Tá krubban er tóm so bí́tast hestarnir, tað má ikki henda
Felagskapurin Mirjam hevur sent 60.000 kr til Korona hjálp í Monrovia Takk til tykkum øll sum áhaldandi stuðla arbeiðinum. Ynskir tú at stuðla, so er kontan 9865-3124724 Við merk korona hjálpin. Myndirnar siga sítt. Felagsskapurin Mirjam er ein sjálvsognarstovnur, ið byrjaði í smáum fyri 10 árum síðani. Í 2017 bleiv sjálvsognarstovnurin formliga settur á stovn við egnum viðtøkum, V-tali og skráseting hjá TAKS. Felagskapurin Mirjam er ein diakonalur felaskapur sum hevur bústað í Klaksvík og virkar við Kvinnu Ìverksetan í Liberia og Kenja Persónarnir sum standa handan Felagskapin eru Hilda Viderø, Johannes Johannessen úr Klaksvík og Anne Sophie Nordendal úr Bø
Mirjam


text:
Klokkan 16.15 verður fyrsta bríksl í høllini á Hálsi í Havn.
Talan verður um fyrsta landsdystin í kvinnuhondbólti millum Føroyar og Danmark í Føroyum nakrantíð.
Dyrnar verða lætnar upp klokkan 15, og tað verður roknað við nógvum áskoðarum. Ferðaløg eru á veg úr Klaksvík, úr Vágum og aðra staðni frá í landinum.
-Hetta er størsti dystur nakrantíð hjá føroyska kvinnulandsliðnum, sigur Hallur Danielsen frá Hondbóltssambandi Føroya.
-Vit vóna, at vit fara at megna tað í dystin, sum vit megna. Um vit megna tað, so verða vit nøgdar, og so fáa vit at síggja, hvussu úrslitið verður, sigur Turið Arge Samuelsen, sum er ein av lyklaspælarunum á føroyska liðnum.
Danska kvinnulandsliðið er á væl hægri støði, enn føroyska liðið verður roknað at vera. Hóskvøldið vann Danmark 27 – 22 ímóti Eysturríki, og danski venjarin Jesper Jensen var ikki nøgdur við, at sigurin var ikki størri enn so.
-Tað er møguleiki fyri, at málmunurin verður avgerandi, tá ið støðan verður gjørd upp, segði venjarin við TV2, og harvið hevur venjarin undirstrikað, at Danmark í dag ímóti Føroyum ætlar at vinna stóran sigur ímóti Føroyum.
Hóskvøldið spældu Føroyar á útivølli ímóti Rumenia. Eftir 15-14 í fyrra hálvleiki vann Rumenia 26-19.
FM1 sigur frá dystunum, sum eisini verður vístur í Krinvarpi Føroya.


text:
Archive for desember, 2013|Monthly archive page
Kapping er ikki altíð góð
Eg eri beint nú afturkomin frá konsert í Gamla skúla í Sørvági, har teir báðir trubadurarnir Hanus G. Johansen og Jógvan Andrias Joensen sungu og spældu.
Teir hittust báðir á vísulinjuni á norðurlendska háskúlanum í Kungälv í 1987, og síðan hava teir spælt nógv saman.
Á konsertini í dag sungu teir ein hóp av góðum og viðkomandi sangum og vísum. Har var alt um t.d. kærleika, um lívið og gátuna um lívið, yrkingar hjá Poul F., Hans Andrias Djurhuus um Anniku í Dímun, og sangir, sum Jógvan Andrias hevði gjørt. Onkuntíð fór konsertin yvir í tað heimspekiliga, sum í sanginum hja Jógvan Andrias Í streymi við niðurlagnum “Tankarnir liva, tí eg eri her”, sungin a cappella. Kanska ein tilsiping til Cogito, ergo sum, sum kendi franski heimsspekingurin René Descartes hevur havt á munni.
Hanus sang eisini eina av yrkingunum eftir arabiska skaldið Omar Khayyam, eitt sonevnt Rubaiyat, sum Rikard Long hevur týtt til føroyskt.
Og bæði Hanus og Jógvan vistu at siga frá søgum um sangirnar, hvat teir snúðu seg um, og hvussu teir vórðu til, og onkra pussiga hending í tí sambandi eisini.
Hetta var hugnalig konsert, men bara spell at so fá komu, tí har var sanniliga okkurt at taka heim við aftur, og so spara vit eisini streymin til sjónvarpið ta løtuna.
Onkur segði mær, at SÍ spældi avgerandi dyst júst hesa løtuna, og tá dystur er, er sjálvandi ringt at kappast.
Men vónandi verður undirtøkan betri til komandi konsertir í Gamla skúla, tí so nógv hendir nú ikki í Sørvági.
Her er netið til lítla nyttu
Eg haldi meg roknast millum teirra, sum leggja stóran dent á at fáa upplýsingar skjótt, og júst tá ið eg havi brúk fyri teimum. Eg hugsi her um upplýsingar um øll føroysk viðurskifti, tvs. tíðindi, kunning, atgongd til skjøl, tøl o.s.fr.
Nú er internetið ein miðil, sum vit øll meta sum hvørs mans ogn, og tí skuldi verið gaman í at miðla upplýsingar bæði skjótt og væl.
Og hetta er tíbetur eisini so.
Øll virki við virðing fyri sær sjálvum leggja kunning og tænastur út á netið. Sprænurin stendur frá tíðindamiðlunum, sum royna at egna okkum við tí seinasta nýggja. Nógv av hesum hevur løtuvirði ella als onki virði, men soleiðis er nú einaferð. Vit kunnu bara vóna, at tað einaferð verða umstøður at miðla langtíðarhaldgóð føroysk tíðindi og kunning.
Sosialu miðlarnir ganga heitir 24/7, og fólk skriva bloggar, sum mangan eru bæði áhugaverdir og upplýsandi. Tað ber til at keypa alskyns føroyskar orðabøkur á netinum, e-bøkur og ljóðbøkur, og skalt tú ringja til onkran, og tú minnist ikki nummarið, so plagar at bera til at finna nummarið á netinum. Og vilt tú vita, hvør eigur eitt matrikulnummar, ja, so finnur tú eisini tað. Bókasøvnini bjóða tær at leita á netinum eftir bókum, so at tú ikki gongur teimum á dyrnar til onga nyttu, og tá um almenn hagtøl ræður, ja, tá eru vit eisini hampuliga væl fyri. Eisini nógv tíðarrit og bløð liggja nú á netinum í talgildari útgávu, t.d. tey, sum eru talgild í verkætlanini tíðarrit.fo.
Nei, tað, sum eg serliga hugsi um, er atgongd til alfrøðiupplýsingar um føroysk viðurskifti á netinum, og tá stendur av álvara illa til.
Tað kemur ofta fyri at tú rennir teg fastan í onkrum, sum tú situr við. Okkurt serligt, sum tú kundi hugsað tær at vita meira um, og tá stendur á. Eg havi fleiri ferðir leitað eftir upplýsingum um serføroysk viðurskifti, t.d. á Google ella aðra staðnis, tá ið tað hevði skund, og skammfuktaður má eg viðganga, at eg fái ofta meira at vita um hesi viðurskifti í útlendskum handbókum og skjalagoymslum enn í okkara egnu.
Føroysku upplýsingarnar á netinum eru sum oftast avmarkaðar, ófullfíggjaðar og ikki nøktandi.
Sjálvandi ber altíð til at gera eina rannsókn og finna upplýsingarnar so við og við, men her tosið eg um skjóta atgongd til dygdargóða kunning. Og tað er neyðugt at hava nú á døgum.
Í flest øðrum londum er tey so nógv, ofta milliónir, sum kunnu røkja eina wiki, t.d. Wikipediu ella annað líknandi kunningarverk. Har kunnu tey brúka mongdarveiting (crowd sourcing). Eg haldi meg hava lisið onkustaðnis, at tað ber illa til at hava eina umfatandi wikipediu, um tú ikki hevur millum 5.000 og 10.000 aktivar ritstjórar, og tað fáa vit so ongantíð í Føroyum. Og vit vita eisini, at eru vit ov fá, ja, so fáa vit ikki fulla úrtøku við bara at líta á vitanina hjá fjøldini (the wisdom of the crowds).
Hvat er so at gera?
Her er í øllum førum ein uppgáva, sum hvílir á landinum, og sum landið eigur at umhugsa at fáa gjørt nakað við. Og tá eg sigi landið, so meini eg við, at landið eigur at fáa til vega fortreytirnar, so at vit, vanlig fólk, skúlanæmingar, lesandi, granskarar, rithøvundar, miðlafólk o.o., kunnu fáa skjóta og góða atgongd til slíkar upplýsingar. Og ikki bara landið, men eisini størru virkini, stovnar og yrkis- og fakfeløg eiga at kenna eina ábyrgd og skyldu her.
Tað liggja stórar nøgdir av føroyskum kunningartilfari, sum kann gerast atgongiligt alment á netinum; tilfar, sum annars liggur goymt og gloymt onkustaðnis. Men hava vit nakra talgildingarætlan, so hetta tilfarið kann gerast livandi?
Og einir 20-25 løntir ritstjórar høvdu skjótt kunnað fingið gjørt eina líkinda føroyska alfrøði á netinum. Arbeiðið kundi verið skipað í samráð við okkara vitanarstovnar.
Eg haldi bara, at tað er stór skomm, at vit altíð skulu bera okkum undan. Og enn størri skomm er, at onnur vísa okkara viðurskiftum størri áhuga enn vit sjálvi.
So vónandi kemur vend í her, ongantíð ov skjótt.


text:
Árni Dahl:
Einar ungi og risin
Í “Føroya kvæðum“ finna vit undir talmerkinum 44 “Einars tættir“, sum eru tríggir:
1. Einars táttur. 2. Fyrri Ílints táttur. 3. Annar Ílints táttur.
Uppskriftirnar eru tvær, báðar úr savni Hammershaimbs, hin fyrra sett saman av trimum uppskriftum við hesum heimildarfólkum:
Jákup Hanusson úr Skálavík, Birita á Mýri úr Vági og Óli Jespersen úr Hovi, hin seinna er eftir Schrøter, prest.
Kvæðið hevur frámerkið E 120 í “The Types of the Scandinavian Medieval Ballad“ og finst sambært hesum verki einans í Føroyum.
Henda deildin í norðurlendska vísindaverkinum, talmerkini frá 115 til 127, snýr seg um bardaga millum mann og risa, og sambært tí hoyra hesi føroysku kvæði til sama bólk sum “Einars tættir“: “Stulku táttur“ CCF 94, “Ormar Tóraldssons kvæði“ CCF 24, “Ásmundur trøllabani“ CCF 39, “Risin í Hólmgørðum“ CCF 10, “Risin av Leittrabergi“ CCF 11, “Gríms ríma“ CCF 52 og so „Ílints tættir“ (ikki teir somu sum eru partar av “Einars rímu“, men annað kvæði, sum er í handriti í privatogn).
Umframt í “Føroya kvæðum“ eru “Einars tættir“ prentaðir í kvæðabók A.C.Evensens, í “Ársbók Førja bókafelags” 1900, í bókini um Óla Jespersen, sum Jákup Berg gav út í 1987 og í savninum “Vit fara upp á gólv 3“, sum Klaksvíkar Dansifelag gav út í 1975. Haðani er teksturin í hesi umrøðuni.
Kvæðið byrjar við frásøgnini um, at Einar tænir hjá Ólavi kongi í Tróndheimi, og ein dagin biður kongurin hann fara í bardaga móti einum grimum risa, sum hóttir landið - hann skal fáa 1500 mans við sær. Einar ger seg til og fer av stað, og tá ið teir koma undir Dovrafjall, hitta teir risan:
1. Hósis dóttir Kjartani unti,
høvdu tað menn við orðið;
untist tað honum ein vakrari moy
í Tróndheimi í Noreg.
Há, trummur í høll, hermenn ríða fram.
Jomfrú leikar í lundum við tann eðilmann.
2. Hósis dóttir Kjartani unti,
mongum tað illa tókti;
untist tó honum ein vænari moy,
frú Marita, kongsins dóttir.
3. Eina veit eg rímuna,
vil eg fyri tær greina.
Ólavur kongur í Tróndheim norður
so reystar hevur hann sveinar.
4. Kongurin hevur ein ungan mann,
Einar vil eg nevna,
vænur er hann og vøksturligur,
væl kann boga spenna.
5. Kongurin situr yvir breiðum borði,
sólin brandar víða,
talar hann til Einar Unga,
tú skalt á skógir ríða.
6. Kongurin gongur í borgarsali,
hann sá eftir sævarbylgju:
“Eg skal fáa tær fimtan hundrað
við tær á skóg at fylgja.“
7. Riðu teir eftir Áskóg norður,
man meg rætt um minna.
Tá teir komu undir Dovrafjall,
tá tók dagur at dimma.
8. Allir stóðu kongsins menn,
teir tóktust komnir í vanda,
sóu teir har á grønum vølli
ein griman risa standa.
9. Risin so til orða tekur,
tóktist hava kent:
“Hoyr tað reysti Einar Ungi,
hvør hevur teg higar sent?“
10. Til tað svaraði Einar Ungi,
hann kvaðst ei longur tiga:
“Ólavur kongur í Tróndheimi
hann hevur sent meg higar.“
11. “Hevur hann teg higar sent
at standa í stórum vanda,
eg eigi jørð og aldanskóg,
hetta vil eg behalda.“
Tá ið risin tekur til sín, fellir hann skjótt allar fimtan hundrað mótstøðumenn sínar, og so bresta hann og Einar saman. Leingi stendur stríðið, men hvørgin vinnur sigur. At enda brotnar spjótið hjá Einari, og hann má flýggja av vali. Hann gongur inn fyri harra sín, vísir honum vápnalutirnar, sum eru brotnaðir, og so ynskir hann eftir, at Kjartan Ólavsson (gitin kappi úr “Laksdøla søgu“) skuldi verið í Tróndheimi, men fær til svar, at Kjartan er deyður:
12. Risin so til orða tekur,
letur so orðum líða:
“Her skulu tit kongsins menn
í sama stað mær bíða.“
13. Tað var hesin grimi risi
við so miklari ferð,
gekk hann sær í hellið inn
at søkja sær skjøld og svørð.
14. Risin kom av helli út
við so mikið hól,
niður feldi hann fimtan hundrað,
áðrenn upp rann sól.
15. Niður feldi hann fimtan hundrað,
eingin vann honum mein,
eftir ríður á grønum vølli
Einar, kempan ein.
16. Einar ríður á grønum vølli,
kinn ber hann so baldan:
“Tað frættir ei Kristin, kongsins dóttir,
at eg skal undan halda.“
17. Einar ríður á grønum vølli
við svørð og brynju blá,
síðan helt mót risanum,
tá gingu kostir á.
18. Einar reiggjar svørðið hátt,
um tit vilja mær trúgva,
ætlaði hann á risanum
høvur og hjálm at klúgva.
19. Einar reiggjar svørðið hátt,
ætlaði til so fast,
tað fleyg burtur av risans hjálmi
og sundur um miðju brast.
20. Einar ríður á grønum vølli,
hann lítur niður for seg:
“Ólavur kongur av Noregi,
illa sveik tú meg!“
21. Einar stendur á Áskóg norður
blóðugur upp til kníggja;
illa tókti honum tað,
at hann skuldi undan flýggja.
22. Einar ríður á Tróndheim suður
við einum brotnum spjóti.
Ólavur kongur av Noregi
hann gekk honum ímóti.
23. Kongurin so til orða tekur,
tá ið hann mannin kendi:
“Einar, hvar er liðið tað,
sum eg á skógin sendi?“
24. Til tað svaraði Einar Ungi,
blóð á akslar fleyt:
“Her tú síggja skalt tað svørð,
sum eg við risan breyt.“
25. Kongur so til orða tekur:
“Lat tær einki ekka!
Gakk tú inn í høllina
tann brúna mjøð at drekka.“
26. Einar situr við breiða borð,
hann lítur at føgrum vívi:
“Nú er eingin í Noregi,
ið risan tekur av lívi.“
27. Einar so til orða tekur,
mælir so fyri sær:
“Eg vildi, at Kjartan Ólavsson
her í Tróndheimi var.“
28. Svaraði ein so gamalur maður,
studdist fram á fold:
“Deyður er Kjartan Ólavsson
og lagdur í døkka mold.“
29. Svaraði tá ein annar maður:
“Har var eg í fjør.
Deyður er Kjartan Ólavsson
og liggur í heiðin jørð.“
30. Marita yvir borði stóð
við sínum moyggjum tólv:
Tá ið hon hoyrdi Kjartans deyð,
hon svímar á hallargólv.
31. Reistu teir hana við borðið upp
kongsins mangir menn,
lindin dró fyri hjartað inn,
og blóð úr nasum fleyt.
32. Tað var frúgvin Marita,
hon mælir orðum fjól:
“Skamm fáið Guðrun Hósisdóttir,
sum brand úr slíðra stjól.
33. Eg tók upp úr máldrykkju
Kjartani brandin gav,
av silvri, settur við dýrar steinar,
gripur í gulli var.
34. Eg tók upp úr máldrykkju
silvurslíðrar at binda.
Hann fekk ikki víggjasár,
ið bar mín brand við linda.“
35. Tá mælti sami gamli maður
glógvar í gulli reyður:
“Enn eru kappar í Íslandi,
um Kjartan hann er deyður.“
Og so leitar søguevnið sær til Íslands. Innan Lundafjarða, sum tikið verður til, føðir ein frúgv ungan son, sum hon nevnir Ílint. Hann veksur upp til sterkan og vápnadyggan mann. Ólavur kongur frættir um hann og sendir Einar Unga við sjálvum “Orminum Langa” eftir honum. Kristin, kongsins dóttir, ið ber alsk til Einars, heldur hetta vera vandaferð og biður hann ikki fara, men tá ið hon sær, at bønir hennara einki makta, biður hon Gud fylgja honum á leið.
36. Innan Lundafjarða
har býr ein frú so von,
hon ber undir linda,
hon føðir ein vænan son.
37. Frúgvin ungan sonin ár,
tung man sorgin falla,
síðan læt hon presti bera,
Ílint bað hon kalla.
38. Barnið varð borið frá prestinum
aftur til móður sína,
meira letur hon røkta tað
enn alt sítt gull í skríni.
39. Hann vóks upp hjá síni móður,
so væl hon tað formáddi,
lærdi allar kappalistir
innan og uttan gáttir.
40. Hann vaks upp hjá síni móður,
stórur og sterkur alvi;
lærdi allar vápnaleikir,
at glíma og leika við talvi.
41. Kongurin yvir borðið situr,
hann kvaðst ikki longur tiga,
talar hann so til Einar Unga:
“Tú heinta mær Ílint higar!“
42. Svaraði Einar Ungi
fyri breiða borði stóð:
“Tað man vera so góður knørrur,
ið sigla skal Íslands sjó.“
43. Til tað svaraði Ólavur kongur:
“Tað kann eg væl gera.
Eg skal læna tær “Ormin Langa”,
ið besta skip man vera.“
44. Mælti tá Kristin, kongsins dóttir,
glógvar í gullinum reina:
“Hoyr tað, reystur Einar Ungi,
eitt sinn situr tú heima!“
45. So mælti Kristin, kongsins dóttir
fyri breiðum borði stóð:
“Á vetri er tað vandaferð
at sigla Íslands sjó.“
46. Til tað svaraði Einar Ungi,
skeyt tann leik av hendi:
“Gjarna skal eg fara burt,
har faðir tín meg sendi.“
47. Einar gekk til strandar oman,
loynir tað ei mín tunga,
fylgdu honum kongurin
og so hon Kristin, unga.
48. Fylgdu honum til strandar oman,
mongum illa tókti,
bað honum byr og blíðan sjógv
Kristin, kongsins dóttir.
49. Einar steig á skipabunka
yvir við sindal stroytt.
Stavnur og stýri við gulli sligin,
segl av silki reytt.
50. Einar stendur á skipabunka,
dregur akker upp,
stavnur og stýri við gulli sligin
silkisegl í topp.
51. Kongurin gongur í borgarsali
við so mangan mann,
so lystiliga “Ormurin” siglir
við grønum líðum fram.
52. Kristin gongur í borgarsal
aftan á “Ormin” sær:
“Sannur Gud av himmiríki
Einar fylgi tær!“
Tá ið nú “Ormurin Langi“ siglir út um Oyarsund, sær risin tilgongdina og heitir á gandafinnin um at leggja illveður í sjó. Ferðin verður tískil baldrut, men teir vinna vegin fram og kasta akker á Reykjavík.
53. Risin kom av helli út
eina morgunstund,
tá sá hann, at “Ormurin“ sigldi
út um Oyarsund.
54. Risin gekk í hellið inn,
snarliga hann sær skundar.
Talar hann til gandafinnin
biður hann rúnir binda.
55. Risin talar til gandafinnin
biður hann rúnir binda
bæði skjótt og skundisliga
aftan á “Ormin“ senda.
56. Vindur kom av rustum niður,
brakar í súðum hátt,
hvíta gás á grunni veður
bæði dag og nátt.
57. So var veður á sjónum hart,
tað brakar í borð og bjálkum.
“Ormurin“ sigldi í havið út,
hann rendi á ymsar kjálkar.
58. So var veður á sjónum hart,
ógvuligt at líta.
So stýrdi hann Einar Ungi,
at frá dreiv mjøllin hvíta.
59. So var veður á sjónum hart,
væl mátti ódnin kallast.
So væl stýrdi hann Einar Ungi,
at hvørgum borði hallar.
60. Risin talar til gandafinnin,
slík eru mikil undur:
“Tú skuldi skorið gullbjálkan
og brotið stýrið sundur.“
61. “Hoyr tú tað tú grimi risi,
tað kann eg ikki gera,
tað er sett við mentir tær,
sum Ólavur kongur læt skera.“
62. Einar stýrir “Ormin Langa”
var ei í huga fró.
Aldan reis frá grunni upp,
av hondum rendi hon blóð.
63. So var veður á sjónum hart,
snekkjan rennur í streymi.
Einar heldur í gullbjálkan
og troystar hann dreingir sínar.
64. Frammi á teirri sævarbylgju
har rýkur sum bálaeldur:
“Ikki skulu vit lívið láta,
so leingi Ormurin heldur.“
65. So var veður á sjónum hart,
at tung eru dømi slík.
Einar stýrdi “Orminum Langa”
inn fyri Reykjavík.
66. Kastaði akker fyri borð,
hann ræð frá skipum ganga.
Fyri sjálvum Ferjubakka
bundu teir “Ormin Langa”.
Einar hittir nú frúnna Ingibjørg og ber henni ynski frá Ólavi kongi um, at sonur hennara skal koma til Noregs at royna seg móti risanum. Hon er ikki fegin við, men leggur spurningin fyri Ílint, sum alt fyri eitt er sinnaður at fara. Og so halda teir aftur til Noregs.
67. Einar gongur á landið upp,
blóð rann honum av hond:
tá var frúgvin Ingibjørg
riðin oman til strond.
68. Frúgvin so til orða tekur
frammi við saðil stóð.
“Hatta man vera so mikil kappi,
av hondum rennur blóð.“
69. Frúgvin so til orða tekur
bæði við gleði og gleim:
“Hoyr tú Einar, mikli kappi,
kom til húsar heim!“
70. Einar gekk í høllina inn
bæði vænur og vitur,
sum hon frúgvin Ingibjørg
fyri í stóli situr.
71. Einar stendur á hallargólvi
mælir av tungum sinni:
“Hvar er Ílint, sonur tín?
Eg vil tann kappan finna.
72. Ólavur kongur sendi meg.
Eg geri tað ei at loyna.
Finna skuldi eg sonin tín
og roysni við hann at royna.“
73. Svaraði frúgvin Ingibjørg,
hon fellir tár á lín:
“Ótakk havi tú, Einar Ungi,
fyri higarkomu tína.“
74. Tað var frúgvin Ingibjørg,
hon mælir orðum svá:
“Um tú finnur mín unga son,
tú vinnur har einki á.“
75. “Tú ver ei vreið, frú Ingibjørg,
tú háborna, væna vívið.
Tað býr ein risi for Áskóg norð,
fingu vit hann av lívi.“
76. Tað var frúgvin Ingibjørg,
sveipar hon seg í skinn,
so gekk hon í høllina
fyri Ílint, son sín, inn.
77. Frúgvin gekk í høllina inn,
hon mælir av tungum sinni:
“Her er ein kempa úr Noregi,
sum vil teg, Ílint, finna.“
78. Ílint gekk í høllina inn,
brandin yvir seg bar:
“Sig mær reystur, Einar Ungi,
hvat tær viljum mær.“
79. “Hoyr tað Ílint, reysti kappi,
tað eru ørindi míni:
Tað býr ein risi for Áskóg norður,
fingu vit hann av lívi.“
80. Tað var Ílint Sterki,
mælir so fyri sær:
“Býðst til ferðar, Einar reysti,
eg skal fylgja tær.“
81. Ílint gekk av høllini út
eina morgunstund
í gjøgnum fagra Brúnardal
oman á Leygarsund.
82. Mælti tá frúgvin Ingibjørg,
hon smílist undir lín:
“Eg vildi givi, Einar reysti,
at tú hevði verið mín.“
83. “Eg kann ei, frú Ingibjørg,
dvøljast her hjá tær:
Kristin unga, kongsins dóttir,
í Noregi bíðar mær.“
84. Einar gekk av borgini út,
hann ræð so frúnni at takka,
í gjøgnum fagran Brúnardal
aftur á Ferjubakka.
85. Vundu teir upp síni silkisegl
við so fáum orðum,
strikaðu ikki á bunka niður
fyrr enn við Tróndheim norður.
86. Lótu síni akker falla
niður á hvítan sand,
stigu so Einar og Ílint Sterki
av skipum upp á land.
Nú ganga Einar og Ílint inn fyri kong, sum fagnar teimum væl. Risin søkir at borgini, kemur tá í bardaga við Ílint, íslending, sum fellir hann, og Einar er tá ikki seinur og høggur risans høvur av. Ílint fer so aftur at finna móður sína, og so festir hann sær Gullbrún, dóttur Valints.
87. Gingu so Einar og Ílint Sterki
av skipum upp á land,
tá kom kongur av Noregi
ríðandi oman til strond.
88. Kongur so til orða tekur
alt fyri uttan ekka:
“Gangið tykkum til hallar heim
tann brúna mjøð at drekka.“
89. Drekka teir í Tróndheimi
á so langa lund,
drukku mjøð og klára vín
glaðir á hvørji stund.
90. Risin kemur av hellinum út,
sum gitið man vera leingi.
“Eg fari mær á Tróndheim suður
at spekja kongsins dreingir.“
91. Drekka teir í Tróndheimi
man meg rætt um minna.
Drekin tekur at ýla hátt,
og dagur tekur at dimma.
92. Allir sótu kongsins menn,
fellur teimum í fátt,
nú ið hesin grimi risi
stígur inn um gátt.
93. Tað var hesin grimi risi,
stígur inn um gátt:
“Sit væl reystur Ólavur kongur,
eg drekki við tær í nátt!“
94. Allir bliknaðu kongsins menn,
eingin tordi tala
uttan Ílint Sterki,
hann ræð tá fyrst at mæla.
95. Ílint reisist við borðið upp,
hann svaraði honum ann:
“Tað er ikki trøllum vant
at drekka við kristnar menn.“
96. Svaraði Ílint Sterki
gitið man vera leingi:
“Tað er ikki trøllum vant
at drekka við kristnar dreingir.“
97. Risin reiggjaði jarnstongina,
mongum tókti undur.
Ílint treiv um gullmerkið,
teir brutu stongina sundur.
98. Teir nyktust bæði hart og skarpt
braka tekur í høll,
risin og Ílint Sterki
teir bardust um grønan vøll.
99. Teir nyktust bæði hart og skarpt,
slíkt var mikið undur,
so fór teirra leikur fram,
at risin hann kom undir.
100. So var mær við orðum greint,
at risin undir lá.
Einar skundaði ferðina,
hann hjó hans høvur frá.
101. Tóku risans mikla gull
førdu til Tróndheim fram,
takk havi Ílint Sterki,
sum henda sigur vann.
102. Ílint gisti sína móður,
so væl hann tað formátti,
festi sær frúnna Gullbrún,
ta vænu Valints dóttur.