text:
Tingmál
Tjóðveldi fegnast um barsilsgrunn
Løgtingið fer í dag at samtykkja uppskot um at seta á stovn ein barsilsgrunn, soleiðis, at barsilsgjaldið, sum allir lønmóttakarar og arbeiðsgevarar gjalda, ikki longur kann verða nýtt til onnur endamál. Ferð eftir ferð at hava vit víst á tað órímiliga og óakseptabla í, at pengar verða tiknir frá borgarunum og vinnuni til ávíst endamál, fyri síðani at verða brúktur til heilt onnur endamál! Stórt yvirskot brúkt til annað Í tingsetuni 2013 legði Tjóðveldi fyri Løgtingið uppskot um, at yvirskotið í barsilsskipanini skuldi oyramerkjast og ikki kunna nýtast til annað enn barsilsskipanina. Støðan var tá, at landið yvir 8 ár hevði tikið oman fyri 64 milliónir krónur ov nógv inn í barsilsgjaldi, ella í miðal góðar 8 milliónir krónur árliga. Hesin peningur kom ikki skipanini til góðar, men fór í “stórapot”, og varð sostatt nýttur til ymisk onnur endamál (Løgtingsmál 90/2013). Eisini Løgtingsgrannskoðararnir høvdu átalað, at bara fyri árini 2010-2012 var yvirskotið í skipanini nærum 30 milliónir krónur, sum ikki vórðu nýttar til endamálið. Tað er tí gleðiligt, at Jóhan Dahl, landsstýrismaður í arbeiðsmarknaðarmálum, nú loksins er komin við hesum uppskoti um barsilsgrunn, ið hevur neyvt sama endamál sum uppskotið hjá Tjóðveldi – at tryggja, at yvirskot í barsilsskipanini kann flytast fram til komandi ár, so pengarnir eru tøkir til at fíggja broytingar í barsilsskipanini. Eisini ber til at nýta yvirskot okkurt árið til at fíggja møgulig undirskot onnur ár. Skipanin stigvíst bøtast Júst tí, at stórt yvirskot var í skipanini, valdi CHE-samgongan í 2008 alt fyri eitt at leingja barsils-skipanina við 8 vikum, umframt at styrkja rættindini hjá pápanum til barsilskvotu, og gera skipanina eitt vet meira smidliga. Tjóðveldi hevur tvær reisur roynt at fingið undirtøku fyri at leingja barnsburðarfarloyvið við 8 vikum afturat, og gera skipanina munandi meira smidliga, so foreldur í størri mun kunnu tillaga farloyvið til tørvin hjá tí einstøku familjuni (Løgtingsmál 49/2012 og 20/2013). Undirtøka hevur ikki verið fyri hesum, men farnu tingsetu fekk landsstýrismaðurin samtykt eitt uppskot um at leingja barsilssfarloyvistíðina við 4 vikum, og sostatt verður størri partur av pengunum brúktur til ásetta endamálið. Stórur tørvur er á at gera skipanina munandi meira fleksibla, so foreldur í størri mun kunnu laga farloyvistíðina til tørvin hjá tí einstøku familjuni. Tjóðveldi heilsar barsilsgrunninum væl komnum, og tekur av fullum huga undir við málinum. Vegna Tjóðveldi Bjørt Samuelsen, framsøgukvinna í arbeiðsmarknaðarmálum tlf...Les meira
Sjey uppskot hjá Tjóðveldi til 1. viðgerð í tinginum í dag
Á tingfundinum í dag, eru sjey uppskot hjá Tjóðveldi til 1. viðgerð, tað eru uppskot ið fara í Mentanarnevndina, Rættarnevndina og Uttanlandsnevndina til víðari viðgerð Málini ið fara í Mentanarnevndina kunnu takast niður her Uppskot til samtyktar um eftirútbúgving á Fróðskaparsetrinum Uppskot til samtyktar um at fyrireika bygging av fótbólthallum í Føroyum Uppskot til samtyktar um at skipa eina bjargingarætlan fyri føroyskum bátasmíði og fyri føroyska bátinum Uppskot til samtyktar um at byggja lestraríbúðir Uppskotið ið fer í Rættarnevndina kann takast niður her: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um viðgerð av persónsupplýsingum uppskotið ið fer í Uttanlandsnevndina kann takast niður her: Uppskot til samtyktar um at søkja limaskap í EFTA og at samráðast um...Les meira
Aðalorðaskifti um gjaldoyrapolitikk
Í dag skal Løgtingið hava 1. viðgerð av uppskoti til samtyktar, ið Kristina Háfoss, løgtingskvinna, hevur lagt fram vegna Tjóðveldi Hvør gjaldoyrapolitikkur er tann besti fyri fólkið, vinnulívið og landið? Hetta er eitt mál, ið Løgtingið skal hava aðalorðaskifti um, stendur tað til Tjóðveldi. Í dag skal Løgtingið hava 1. viðgerð av uppskoti til samtyktar, ið Kristina Háfoss, løgtingskvinna, hevur lagt fram vegna Tjóðveldi. Stórar rembingar eru á gjaldoyramarknaðnum í hesum døgum. Í januar mánaða mátti Sveis sleppa sínum fastkurspolitikki mótvegis evruni, og sjáldan hevur krónan verið undir so hørðum trýsti sum seinastu tíðina. Bara í januar mánaða valdi danski tjóðbankin at styrkja gjaldoyragoymsluna við yvir 106 milliardum krónum, og er gjaldoyragoymslan nú søguliga stór. Eisini steðgaði danski tjóðbankin søluni av donskum statslánsbrøvum herfyri. Hetta var søguligt. Og alt í eini roynd at verja fastkurspolitikkin hjá krónuni mótvegis evruni. Um eisini danski tjóðbankin má sleppa fastkurspolitikkinum, og letur krónuna flóta frítt, verður væntað, at krónan kemur at hækka umleið 15% í virði í mun til evruna. Hetta kann fáa ovurstórar avleiðingar, eisini her í Føroyum. Tí hetta merkir eitt nú, at: – virðið av útlendskum virðisbrøvum og ognum minkar – pensjónsuppsparing, ið m.a. er sett í útlendsk virðisbrøv, minkar í virði – kappingarførið mótvegis útlondum versnar – útflutningurin minkar og løntakaratalið minkar Talan kann sostatt gerast um umfatandi avleiðingar. Mælt verður til, at Landsstýrið leggur frágreiðing fyri Løgtingið til aðalorðaskiftis, við tí endamáli at fyrireika Føroyar til møguligar broytingar fyri framman á gjaldoyramarknaðinum, og fyri at fáa eina veruliga viðgerð og støðutakan á Løgtingi og í Landsstýri til gjaldoyrapolitikk Føroya. Tí tað er ov seint at byrja at viðgera málið, tá broytingarnar eru hendar. Landsstýrið og Løgtingið eiga at viðgera og taka støðu til, hvør gjaldoyraloysn og hvør gjaldoyrapolitikkur er tann besti fyri Føroyar bæði í verandi støðu, og um stórar broytingar henda á altjóða gjaldoyramarknaðinum í nærmastu framtíð. Uppskotið til samtyktar og eitt komandi aðalorðaskifti kunnu leggja lunnar undir hesa støðutakan. Uppskotið kann lesast á logting.fo Á Løgtingi, 10. mars 2015 Kristina Háfoss Løgtingskvinna fyri...Les meira
Ikki eggja fólki at taka lán til virðisbrøv
Tjóðveldi hevur lagt fram tvey lógaruppskot á Løgtingi um at steðga eggjan til lántøku til keyp av virðisbrøvum, og um at avmarka fíggjarliga váðan av útlendskum bankavirksemi. Lóggáva skal ikki eggja fólkum til at taka lán til at keypa virðisbrøv . Eitt lógaruppskot, ið tekur burtur ta lógarbroyting í kapitalvinningslógini, sum samgongan í 2006 valdi at fremja, tá umræður, at loyva fólkum, at rentuútreiðslur, sum stava frá lántøku í sambandi við keyp av virðisbrøvum, skuldu kunna mótroknast í kapitalvinningi. Henda lógaráseting gjørdi tað meira fíggjarligt áhugavert fyri fólk at taka lán fyri at gera íløgur í virðisbrøv, tí við hesum kundu fólk mótrokna rentuútreiðslur til lán, ið tey tóku fyri at keypa virðisbrøv, í møguligum vinningi í sambandi við virðisbrøvini. Harvið skuldi minni skattur rindast av vinninginum. Við hesi lógarbroyting sendið táverandi samgonga og Løgtingið samstundis eisini fráboðan til fólk um, at ynskt varð at skunda undir lántøku í samband við keyp av virðisbrøvum. Hetta var eisini nakað, ið fleiri fólk valdu at gera, og eru fleiri eisini komin fíggjarligar trupulleikar av hesum eftir at partabrøvini eru fallin í virði, ella heilt hava mist teirra virði. Eftir standa fólk við láninum. Landsstýrismaðurin í fíggjarmálum hevur upplýst, at bara í 2006 og 2007 læntu privatfólk uml. 200 milliónir krónur til at keypa virðisbrøv fyri eftir nýggju regluni um mótrokning av rentum av lánum í kapitalvinningi. Hetta bendir á, at skattafyrimunurin hevur verið við til at skunda undir lántøku til keyp av partabrøvum. Fyri at at tryggja, at lóggávan ikki framhaldandi óneyðugt eggjar fólkum til, at taka lán fyri at gera íløgur í virðisbrøv, verður lógaruppskot lagt fram, ið tekur burtur ásetingina, ið heimilar mótrokning av rentum, sum stava frá lántøku hjá persónum í sambandi við keyp av partabrøvum. Hetta verður galdandi fyri lán framyvir, og er sostatt ikki galdandi fyri tey, ið longu hava sett seg í skuld. Avmarka samfelagsliga váðan av útlenskum bankavirksemi Eisini leggur Tjóðveldi fram uppskot til samtyktar um, at fáa tikið ítøkilig stig at avmarka váðan hjá føroyska samfelagnum við atliti til útlendskt virksemi hjá føroyskum fíggjarfyritøkum, herundir tryggja, at útlendskt bankavirksemi hjá føroyskum fíggjarfyritøkum, verður skipað í felagi fyri seg. Tað er gleðiligt at føroyskar fyritøkur menna seg bæði í og uttanfyri Føroyar – tá hetta er ein fyrimunur fyri fólkið í Føroyum – men samstundis vísir søgan greitt, at uttan mun til, hvørjar trygdir annars tykjast at vera, so kemur eitt stórt trýst á landsstýrið, landskassan og skattgjaldaran, tá bankar eru komnir í fíggjarligar trupulleikar. Virksemið í Føroyum er ein partur av váðanum, meðan virksemið uttanlands kann gerast ein so ómetaliga nógv størri fíggjarligur váði. Ein váði, ið kann gerast fleirfaldaður í mun til føroyska búskapin og framleiðsluna. Meðan samlaða føroyska framleiðslan – bruttotjóðarúrtøkan – í 2014 er um 15 mia. kr. (meting hjá Búskaparráðnum ), so hevur størsti føroyski peningastovnurin ein javna á nærum 17 mia. kr. Ein máti at tryggja neyvari innlit og at avmarka samfelagsliga váðan í framtíðini er, at framt verður eitt uppbýti av virkseminum innanlands og uttanlands. Hetta soleiðis, at útlendskt bankavirksemi verður skipað í felagi fyri seg, og virksemið í Føroyum verður skipað í felagi fyri seg. Hetta vil eisini tryggja størri gjøgnumskygni í mun til virksemið í og uttanfyri Føroyar, hjá føroyska fíggjargeiranum. Mælt verður tí til, at Landsstýrið ger neyðugar metingar og greiningar, fyri síðan at leggja...Les meira
Uppskot um broyting í løgtingslóg um javnstøðu millum kvinnur og menn
Løgtingsmál nr. 181/2011: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um javnstøðu millum kvinnur og menn § 1. Í løgtingslóg nr. 52 frá 3. mai 1994 um javnstøðu millum kvinnur og menn verður í § 8 aftaná stk. 1 sum nýtt stk. sett: ”Stk. 2. Ásetingarnar í stk. 1 eru eisini galdandi, tá ið landsstýrismaðurin velur ella útnevnir limir til aðrar nevndir, ráð, umboð ella líknandi.” Stk. 2 verður eftir hetta stk. 3. § 2. Henda løgtingslóg kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd. Kap. 1. Almennar viðmerkingar § 8 í javnstøðulógini sigur soleiðis um nevndir og ráð: Allar almennar nevndir, ráð, umboð og líknandi, sum fyrisitingarvaldið útnevnir, skulu verða sett saman soleiðis, at umleið eins nógvir limir av báðum kynum eru umboðaðir. Sama er galdandi fyri tær nevndir, ráð, umboð og líknandi, sum Løgtingið og bý- og bygdaráðini útnevna, tá ið tey, ið útnevnast skulu, ikki nýtast at vera løgtings- ella bý/bygdaráðslimir. Stk. 2. Tá ið serligar grundir eru fyri tí, kann Javnstøðunevndin geva undantaksloyvi í hvørjum einstøkum føri ella fyri eina yrkisgrein sær. Ásetingin um javnstøðu røkkur sostatt ikki inn í partafeløg, sum tað almenna eigur, ella eigur í. Við broytingini verður tað eitt krav, at tá tað almenna – til dømis landsstýrisfólk – velur nevndarlimir til partafeløg, skulu umleið eins nógvir limir av hvørjum kyni veljast. CEDAW-nevndin (Convention on the Elimination of Discrimination against Women) hjá ST vísir í síni seinastu frágreiðing á, at myndugleikarnir kunnu gera meira fyri at fremja javnstøðu í Føroyum. Nevndin mælir beinleiðis til at fremja kynsrættan (gender mainstreaming) í fyrisitingarligum og løgfrøðiligum arbeiði og seta fyribils kvotuskipanir í verk fyri at stimbra tilgongdini móti fullari javnstøðu. Og her vísir nevndin serliga á manglandi javnstøðuna á almenna og privata arbeiðsmarknaðinum. Uppskotið fylgir sostatt hesum tilmæli við at víðka kvotuskipanina, sum longu er í grein 8, til eisini at fevna um vinnuligt virksemi hjá tí almenna. Hyggja vit eftir okkara samfelag sum heild, so er eyðsýnt, at lutfallið av kvinnum í mun til menn í eitt nú nevndum, leiðarastørvum, í politikki og sum meiningsmyndarar er lágt í mun til kynjabýtið annars. Hetta merkir, at nógv færri kvinnur enn menn eru við til at taka tær avgerðir, sum ávirka gongdina í samfelagnum. Hetta merkir eisini, at tey, ið taka avgerðir og velja fólkini til ymiskar sessir, ikki hava ein nóg breiðan skara at velja ímillum, tá fólk skal veljast til vinnuligar nevndir og stjórnir. Uppskotsstillararnir halda, tá landið gongur á odda og vísir, at javnstøða eisini er galdandi fyri vinnuligt virksemi, so fer tað privata at fylgja eftir. Uppskotið er tí eisini ætlað at eggja bæði landsstýrisfólkum og vinnuni at gera ein javnstøðupolitikk í mun til kynsjavnvág í nevndum og stjórnum hjá vinnuligum fyritøkum. Lógarbroytingin leggur upp til, at í teimum førum, har fleiri partaeigarar eru, átekur landið sær at samskifta við hinar partaeigararnar um nevndarval soleiðis, at javnstøða verður tryggjað í nevndunum. Uppskotssetararnir leggja dent á, at tað altíð eru royndir og førleikar, sum eiga at verða sett fremst, tá nevndarlimir verða valdir. Tað ber væl til, at finna væl skikkaðar persónar av báðum kynum til allar nevndarsessir í almennum partafeløgum, og halda uppskotssetararnir tí ikki nakra orsøk vera til, at almenn partafeløg eru undantikin ásetingini um javna umboðan eftir § 8. Kap. 3. Serligar viðmerkingar Til § 1 Við broytingini...Les meira
Uppskot um at samskipa tilboð til fólk við serligum tørvi
Løgtingsmál nr. 185/2011: Uppskot til samtyktar um samskipan av tænastum til føroyingar við serligum avbjóðingum Løgtingið heitir við hesum á landsstýriskvinnuna í almannamálum um – saman við landsstýrismonnunum í heilsumálum, mentamálum og vinnumálum – í 2012 at gera og leggja fyri Løgtingið frágreiðing um, hvussu vit til fulnar samskipa tænastur til føroyingar við serligum avbjóðingum, fyri at veita eina so góða tænastu sum møguligt, herundir m.a. tryggja at føroyingar við serligum avbjóðingum frameftir bara skulu venda sær til eitt stað fyri at fáa neyðugu tænastuna. Viðmerkingar Vit hava seinastu árini ment sernámsfrøðiliga økið. Enn er tó langt eftir á mál, áðrenn vit veita tað samskipaða tilboðið, ið brúkarin hevur tørv á. Settar eru á stovn nógvar ymsar tænastur tvørtur um aðalráð, tvørtur um stovnar og tvørtur um land og kommunur. Sera trupult er at fáa neyðuga yvirlitið hjá einstaka brúkaranum, og skal viðkomandi og/ella familja og avvarðandi venda sær til ótalligar dyr, áðrenn komið er á mál við einum heildartilboði. Tí verða somu upplýsingar ofta givnar og viðgjørdar fleiri staðni, og óneyðugt dupultarbeiði í stóran mun framt. Hartil verður eingin persónlig menningarætlan ella uppfylging gjørd. Neyðugt er, at brúkarar frameftir kunnu venda sær til eitt stað, ið samskipar øll viðurskifti vegna brúkaran. Á henda hátt verður tryggjað ein skjót og góð tænasta. Samstundis kann størri samskipan tryggja størri samstarv tvørturum ymsu eindirnar. Hetta fer aftur at bera við sær størri vitanardeiling, betri gagnnýtslu av førleikum, og at fleiri og betri tænastur kunnu veitast. Dømi um nakrar stovnar og tænastur, sum brúkarar í dag skulu venda sær til fyri at fáa heildartænastu: • Ráðgeving (Sernám íroknað fyrrverandi NSR-tænastur) • Umlætting og ymsar stuðulsskipanir (Almannastovan/Nærverkið) • Hjálpartól og ráðgeving (HTM – partur av Almannastovuni) • Uppfylging, kanningar, greining v.m. (Landssjúkrahúsið, kommunulækni, Sernám) • Stuðulsfólkatænasta til børn og vaksin (Nærverkið/Almannastovan) • Dagrøkt/vøggustova/barnagarður (Kommunan) • Fólkaskúlar kring landið, ið hava serstovur (t.d. autismu ella fjølbrek) (Kommunan) • Skúlin á Trøðni og Rásin (Mentamálaráðið) • Bústovnar og vardar bústaðir • Verkstaðir (Nærverkið/Almannastovan) • Vard størv (Ymiskt) Nógv fíggjarlig orka verður løgd í ymsu økini, tó uttan at henda kemur brúkaranum so nógv til góðar, sum hon hevði, um tænasturnar í størri mun vórðu samskipaðar. Heimtøka av tænastum Eisini verða í dag nógvir føroyingar sendir av landinum á hvørjum ári, tí neyðuga tænastan ikki verður veitt í Føroyum. Í alt verða 43 mió. kr. nýttar í 2012 til hetta endamál. Hóast tað altíð fer at vera tørvur hjá nøkrum at fara uttanlands, so fer við røttu samskipan av tænastum at verða møguligt at kunna bjóða somu ella betri tænastur fyri somu játtan í Føroyum, tá umræður tey flestu. Neyðugt verður tó, at stig verða tikin til at skapa hesi tilboð í verki, og skal hetta tí eisini vera eitt mál hjá sernámstænastuni. Arbeiðsbólk at gera uppskot Fyri at røkka hesum málum verður mett rætt, at settur verður ein arbeiðsbólkur við umboðum frá Almannamálaráðnum, Mentamálaráðnum, Heilsumálaráðnum, Vinnumálaráðnum, kommununum og Meginfelag teirra brekaðu í Føroyum, ið umboðar 24 limafeløg, ið skal gera ítøkiliga frágreiðing um og uppskot til, hvussu vit frameftir umskipa og samskipa tær eindir, sum í dag virka á økinum. • Sameinda sernámstænastan skal ikki vera ein nýggjur stovnur afturat verandi, men skal fevna um ein ella fleiri av verandi stovnum, umframt samskipa tvørtur um eindir, sum virka í dag. Sum mest synergi skal fáast...Les meira
Uppskot til løgtingslóg um barnaumboð
Løgtingsmál nr. 173/2011: Uppskot til løgtingslóg um barnaumboð § 1. Eitt umboð undir Løgtingsins Umboðsmanni, ið tænir børnum, bøtir um barnakor og tekur sær av teimum rættindum og tí tørvi, ið børn hava sambært hesari lóggávu, verður sett. Stk. 2. Børn eru í hesum føri einstaklingar yngri enn 18 ár. § 2. Landsstýrismaðurin setir barnaumboðið í eitt 5 ára skeið. Barnaumboðið kann bara loysast úr starvi eftir reglunum í kap. 5 í løgtingslóg um tænastumenn. Stk. 2. Um serligar umstøður gera seg galdandi, ber tó til at seta umboðið av nýggjum í mesta lagi í 5 ár aftrat, uttan at starvið verður lýst leyst. Stk. 3. Barnaumboðið skal hava lokið prógv við viðkomandi útbúgving. Er barnaumboðið ikki løgfrøðingur, skal løgfrøðingur knýtast at arbeiðnum hjá barnaumboðnum. Stk. 4. Landsstýrismaðurin ásetir løn og onnur setanarviðurskifti barnaumboðsins. Barnaumboðið kann ikki vera í øðrum løntum starvi og kann ikki átaka sær uppgávur, sum órógva barnaumboðsstarvið. § 3. Barnaumboðið skal virka fyri, at landsstýrið, kommunur og stovnar, skipaðir undir hesum, einstaklingar, feløg og einstaklingasamtøk virða rættindi, tørv og lógarætt barna. Umboðið skal haraftrat seta fram uppskot og koma við ábendingum um, hvussu børn kunnu fáa betri samfelagsligar sømdir. Stk. 2. Barnaumboðið skal serliga leggja dent á: a) at viðgera innkomin mál og taka mál upp av sínum eintingum, b) at elva til samfelagskjak um barnaumstøður og barnakor, og koma fram við og vísa á uppskot, ið betra um rættartrygdina hjá børnum og ávirkan teirra á samfelagið, c) at arbeiða fyri, at altjóðareglugerðir um barnarættindi og barnavælferð, sum samtyktar eru at seta í verk í landinum, verða virdar, og minna á, at hesar reglugerðir eru galdandi, d) at taka stig til hóskandi tiltøk, um mett verður, at landsstýrið, kommunur ella stovnar, skipaðir undir hesum, einstaklingar, feløg ella einstaklingasamtøk, hava gjørt seg inn á børn viðvíkjandi rættindum teirra, tørvi og samfelagskorum, annaðhvørt við sínum dagliga atburði ella við líkasælu og misrøkt, e) at kunna fólk um lógir og rættarreglur, ið eru galdandi í sambandi við børn og ung, og birta upp undir gransking á hesum øki. Stk. 3. Um barnaumboðið metir, at brot er framt á § 3, stk. 2, litra d, skal umboðið koma við hóskandi, próvgrundaðari frágreiðing til tey, sum varða av, og koma við uppskotum, ið kunnu bøta um hesi viðurskifti. Stk. 4. Í sambandi við byggimál, sum beinleiðis ella óbeinleiðis hýsa børnum og barnavirksemi, skal barnaumboðið kunnast um byggingina, áðrenn bygt verður. § 4. Barnaumboðið kann seta eitt barnaráð við 5 limum. Stk. 2. Limirnir skulu hava í minsta lagi miðallanga viðkomandi útbúgving á barna-, heilsu-, familju- ella sálarfrøðiliga økinum. Limirnir verða valdir í eitt 5 ára skeið. Stk. 3. Barnaumboðið ger nærri reglugerð viðvíkjandi virksemi barnaráðsins. § 5. Øll kunnu koma við eini áheitan til barnaumboðið. Stk. 2. Barnaumboðið kann sjálvt taka mál upp til viðgerðar og kann viðgera mál, tá ið umboðið fær próvgrundaðar ábendingar. Barnaumboðið ger sjálvt av, um ein ábending er verd at verða viðgjørd. Stk. 3. Barnaumboðið viðger ikki ósemjur millum einstakar persónar, men tey, sum koma til barnaumboðið vegna ósemjur, fáa kunning um fyrisitingarlig og løgfrøðilig rættindi og loysnir. § 6. Tagnarskylda er galdandi, men kortini skal fyrisitingin veita barnaumboðnum allar upplýsingar, ið hildnar vera neyðugar. Á sama hátt skulu einstaklingar, feløg og einstaklingasamtøk geva barnaumboðnum allar upplýsingar, ið mettar vera neyðugar, arbeiði barnaumboðnum til frama,...Les meira
Uppskot um at yvirtaka loftrúmið
Løgtingsmál nr. 178/2011: Uppskot til løgtingslóg um at taka loftrúmið undir føroyskt løgræði og fyrisiting § 1. Føroyska loftrúmið innan 200 fjórðinga sjómarkið og búskaparumveldið verður tikið undir føroyskt løgræði og fyrisiting frá 1. januar 2013 at rokna. § 2. Føroyskir myndugleikar taka við teimum avtalum og sáttmálaskyldum, sum eru gjørdar føroyska loftrúminum viðvíkjandi. § 3. Hendan lóg fær gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd. Viðmerkingar Umsitingin av føroyska loftrúminum er í dag løgd til íslendskar myndugleikar at umsita. Eftir at radarin á Sornfelli er sløktur, hava samráðingar verið millum íslendskar og danskar myndugleikar um nýggja tøkni og aðrar spurningar viðvíkjandi umsitingini av loftrúminum. Samstundis eru stórar broytingar í ferð við at henda innan Evropasamveldið, har nýggjar navigerings- og samskiftisskipanir skulu setast í verk, og har ætlanir eru um at samskipa umsitingina av loftrúmunum hjá einstøku londunum í Evropa. Samstarv við londini kring Norðuratlantshav Lond sum Ísland og Noreg hava longu fyrireikað seg til nýggja veruleikan í Norðuratlantshavi og hava orðað ætlanir og strategiir fyri, hvussu tey kunnu fáa ein virknan leiklut í tí tómrúminum, sum hevur tikið seg upp, eftir at hernaðarligu samskiftis- og eftirlitsskipanirnar verða niðurlaðaðar. Sostatt verður nú beinagrindin sett saman, ið fer at binda saman alla umsiting, inntøkur og tøkniliga menning á loftferðsluøkinum og í loftrúminum í okkara parti av heiminum. Eingin orsøk er til, at Føroyar lata Danmark gera avtalur við onnur um okkara loftrúm. Danmark tykist als ikki at hugsa um føroysk áhugamál ella at hava nakra ætlan fyri leikluti Føroya í teimum samráðingum og broytingum, ið fara fram. Danski ráðharrin við ábyrgd fyri økinum hevur higartil enn ikki kunnað upplýst, hvussu nógv flogfør fara gjøgnum føroyskt loftrúm árliga, ella hvat gjald tey lata. Vit kunnu eins væl sjálvi taka ræði á økinum og síðani hava okkara egna leiklut við samráðingarborðið. Á henda hátt vinna vit okkum samtundis innlit og vitan um, hvussu loftrúmið kann gerast eitt fakligt, tøkniligt og møguliga fíggjarligt tilfeingi fyri Føroyar. Vit vinna okkum altjóða støðu og royndir sum áhugaverdur samráðingarpartur – og vit kunnu fara undir at velja okkara egnu strategiir og loysnir til frama fyri føroyska samfelagið. Metingar um gjøld o.a. Ógjørligt er í løtuni at fáa neyvar og haldgóðar upplýsingar um, hvat fyriferst í føroyskum loftrúmi – og trupult er at meta um, hvørji gjøld verða tikin og kunnu takast frá flogførum í føroyskum loftrúmi. Greitt er, at ICAO-sáttmálin ásetir, at gjøld skulu byggjast á rakstrar- og íløguútreiðslur fyri ta tøkni og tey starvsfólk, ið krevjast fyri at umsita lofrúmið og veita tænastur. Men greitt er ikki, hvat júst hetta fevnir um. Í hvussu er kann staðfestast, at ymiskt er, hvussu høg gjøld tey ymsu londini í Evropa taka fyri flúgving gjøgnum síni loftrúm. Eitt nú tekur Bretland eitt lutfalsliga høgt gjald, ið gevur rættiliga stórar inntøkur tilsamans. Inntøkur, ið tykjast vera væl størri enn kostnaðurin at hava eftirlit við loftrúminum. Tjóðveldið hevur útvegað sær upplýsingar til eina meting, ið sjálvsagt skal takast við størsta fyrvarni og fyrst og fremst skal lýsa, hvussu gjøld verða roknað út aðrastaðni. Í talvuni niðanfyri verður víst, hvussu gjøld verða ásett aðrastaðni, og eitt roknidømi er gjørt fyri Føroyar. Ein eindarprísur verður ásettur í mun til slag av flogfari og í mun til vekt. Síðani verður goldið eftir, hvussu langan tein eitt flogfar ferðast í loftrúminum. Vit hava sett...Les meira
Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um vinnuligan fiskiskap
Løgtingsmál nr. 180/2011: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um vinnuligan fiskiskap § 1. Í løgtinslóg nr. 28 frá 10. mars 1994 um vinnuligan fiskiskap, sum seinast broytt við løgtingslóg nr. 112 frá 2. september 2011, verða gjørdar hesar broytingar: 1) § 7, stk. 3, nr. 2 verður orðað soleiðis: "Eigararnir av øllum eginpeninginum, herundir partapeninginum, umframt ábyrgdarpeninginum, skulu lúka treytirnar í § 7, stk. 2.” 2) § 7, stk 3, nr. 3 verður orðað soleiðis: "Broytast ognarviðurskiftini í ósamsvari við § 7, stk, 3, nr. 2, fellur veiðiloyvi/ fiskiloyvi burtur.” 3) Í § 7, stk. 3 verður sum nr. 4 sett: "Fyri feløg, ið hava havt útlendingar sum eigarar, skal útlendski ognarluturin vera burtur innan 1. januar 2018, og feløgini lúka treytirnar í § 7, stk. 3, nr. 2 og § 7, stk. 3, nr. 3. § 2. Henda lógin fær gildi frá framløgudegnum. Almennar viðmerkingar Endamálið við hesum lógaruppskoti er at seta forboð fyri útlendskum eigaraskapi í føroyskum fiskiførum, soleiðis at avgerðarætturin, vinningurin og rættindini til at troyta føroyska tilfeingið ikki endar uttan fyri ræðið hjá føroyska fólkinum. Atvoldin er tann støðan, at í alt størri mun hevur spekulasjón í fiskirættindum vundið uppá seg, og hetta verður í stóran mun fíggjað gjøgnum útlendskar íleggjarar, sum eftir lógini í dag kunnu eiga upp til ein triðing í feløgum, sum reka føroysk fiskifør. Umvegis atknýtt feløg bendir alt á, at peningur verður læntur ímillum, soleiðis at bæði vinningur í feløgunum, og tann veruligi avgerðarrætturin endar hjá útlendska íleggjaranum. Føroyski parturin gerst harvið í nógvum førum eitt strámannavirksemi fyri útlendsku kapitaláhugamálini, har avgerðarættur og vinningur fer av landinum. Hyggja vit at gongdini í flotanum bara seinastu fáu árini, so verður ein alt størri partur av bæði heimaflotanum, uppisjóvarflotanum, flakatrolarunum á fjarleiðum og ídnaðarskipunum savnaður hjá feløgum, ið hava útlendskar eigarar og íleggjarar aftan fyri seg. Í lógini um vinnuligan fiskiskap er í dag ásett, at bert ein triðingur av ognarlutinum og avgerðarrættinum kann vera útlendskur. Og roynt hevur verið at sett reglur inn, ið skulu tryggja, at hetta krav verður hildið. Sostatt hevur breið semja verið um, at avgerðarættur, vinningur og eigaraskapur skal vera á føroyskum hondum. Hetta kravið í lógini skal sjálvandi haldast, eftirlitið herðast, og brot skulu fáa avleiðingar. Men tað tykist alt ov lítið gjøgnumskygt og merkt av stórum ivamálum at tryggja upprunaliga endamálið við ásetingini. Tí skjýtur Tjóðveldi upp at gera støðuna púra greiða: At seta útlendska ognarlutin til null – og harvið gera tað munin einfaldari at halda neyvt eftirlit við strámannavirksemi og kreativum loysnum. Til § 1, nr. 1. Ásett verður, at eigararnir av øllum eginpeninginum, herundir partapeninginum, umframt ábyrgdarpeninginum skulu lúka treytirnar í § 7, stk.2, tvs. at teir skulu hava fast tilknýti til Føroyar, allir skulu vera skrásettir í fólkayvirlitinum seinastu tvey árini, og allir skulu vera fult skattskyldugir í Føroyum. Til § 1, nr. 2. Ásettar verða reglur um, í hvørjum førum veiðiloyvi/fiskiloyvi fellur burtur. Til § 1, nr. 3. Ásettar verða reglur um, nær útlendski ognarluturin fellur burtur. Til § 2. Í hesi lóg verður skotið upp, at hon fær gildi frá framløgudegnum, so eingi nýggj mál við útlendskum eigaraluti í fiskiførum taka seg upp. Og at tey reiðarí, sum hava útlendskan ognarlut í dag, fáa knøpp 6 ár at fáa viðurskiftini í rættlag. Á Løgtingi, 29. februar 2012...Les meira
Uppskot um at seta § 25 nevnd at gera fiskivinnunýskipan
Løgtingsmál nr. 159/2011: Uppskot til samtyktar um at seta § 25 nevnd at gera fiskivinnunýskipan Løgtingið samtykkir at seta eina § 25 nevnd, sambært Tingskipanini, við umboðum fyri allar flokkar á tingi, ið skal gera uppskot til nýggja skipan fyri føroysku fiskivinnuna, ið skal verða galdandi frá 1. januar 2018. Viðmerkingar Allir flokkar á Løgtingi ynskja at skapa tryggar karmar um føroysku fiskivinnuna. Hóast hetta, so eru meira enn 4 ár nú gingin, uttan at samlaða politiska skipanin er komin við greiðum boði uppá, hvørjar karmar fiskivinnan skal virka innan í framtíðini. Nú øll fiskiloyvi ganga út í 2018, er neyðugt, at nýggj skipan verður gjørd sum skjótast, soleiðis at fiskivinnan fær greið boð um framtíðar karmarnar. Fiskivinnan er ein av grundsúlunum undir føroyska samfelagnum, og er alneyðugt, at teir karmar, ið verða um vinnuna, verða góðir og støðugir. Skal hetta tryggjast, er neyðugt við eini fiskivinnunýskipan, ið hevur breiða undirtøku á Løgtingi. Tí eigur § 25 nevnd at verða sett við umboðum frá øllum politiskum flokkum á Løgtingi, ið – saman við góðari ráðgeving frá fiskivinnuni, serfrøðingum og øðrum – skal gera uppskot til nýggja skipan fyri føroysku fiskivinnuna. Ein fiskivinnunýskipan, ið skal verða til gagns fyri fiskivinnuna, alt tað føroyska samfelagið, og tryggja føroyingum eina burðardygga fiskivinnu bæði lívfrøðiliga og fíggjarliga frá 1. januar 2018. Mælt verður til, at nevndin verður liðug við arbeiðið sítt á heysti 2012. Á Løgtingi, 29. februar 2012 Høgni Hoydal Aksel V. Johannesen Poul...Les meira


c: text/html

text:
Søgan um brævið til ST var bluff
Løgmaður svaraði fyrispurningi á tingi í gjár um donsku fráboðanina til ST um føroyska sjálvsavgerðarrættin:
“Tað eydnaðist ikki at fáa donsku stjórnina at fráboða ST hendan sjálvsavgerðarrætt, soleiðis at Danmark mótvegis altjóða samfelagnum bant seg til at virða føroyska sjálvsavgerðarrættin. Danska stjórnin kundi kortini toyggja seg til at víðarisenda eina einvegis føroyska fráboðan uttan at geva sína egnu støðu til spurningin til kennar.”
Anders Samuelsen, uttanríkisráðharri, bar somu tíðindi fríggjadagin, tá hann skrivaði í svari upp á fyrispurning á fólkatingi:
“Det (er) den danske regerings vurdering, at den unilaterale erklæring, sum fremgår af Kongeriget Danmarks 5. rapport til Human Rights Committee, ikke forpligter den danske stat, ligesom regeringen ikke har taget stilling til, hvorvidt den kan tilslutte sig relevante dele.”
Í 12 ár søgdu føroyskir politikarar, at Danmark boðaði ST-limalondunum frá føroyska sjálvsavgerðarrættinum. Staðfest er nú, at so var ikki. Mytan, teir skaptu, var bluff.
Fleiri danskir forsætisráðharrar hava sagt, at teir taka undir við føroyskum sjálvsavgerðarrætti – teir vilja bara ikki boða nøkrum øðrum enn føroyingum frá tí.
Summi halda, at okkum nýtist ikki at vita meiri enn tað. Men stóri munurin er, at við eini fráboðan hevur altjóða samfelagið fingið boð um, at evsta vald liggur hjá Føroya fólki í spurninginum um at skipa Føroyar sum sjálvstøðugt land. Í dag sigur Danmark, at evsta vald liggur í fólkatinginum.
Á listanum hjá ST við fráboðaðum sjálvsavgerðarætti eru eitt nú Falklandsoyggjarnar og Gibraltar.
Magni Arge, fólkatingsmaður

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gjógv
Gjáar bygd ber navn eftir teirri 200 metra longu gjónni, ið er skamt norðanvert við bygdina.
Elsta búseting, fólk vita um, var Eysturi við Garðar, áraka kirkjuna og kirkjugarðin og omanfyri har. Bygdin er fyrstu ferð nevnd í 1584, men er ivaleyst nógv eldri enn so.
Eins væl og tað kann vera vakurt ein sólskinsdag á sumri, kann tað vera dramatiskt og stórsligið, tá vetrarstormarnir herja og aldubrotini bresta í gjónni og fjøruni.
Tað tekur bert ein tíma at koyra teir 67 km út Tórshavn til Gjáar. Av flogvøllinum í Vágum eru 75 km.


text:
- Á ferð vit eru mót ljóssins strond
- Eg ei dugi fata
- Eg eigi ein vin
- Eg elski teg, Jesus, eg veit, tú ert mín
- Eg vil krýna Teg
- Ein kelda rennur
- Ein undurkelda man líða
- Eingin sum tú, Gud
- Er Jesus nær, tá mín sál er sjúk
- Faðir, eg klári ei
- Gud sendi Son sín, Harran Jesus
- Guds stóra náði
- Har við krossin er rúm
- Harri av hjarta tú kærur mær ert
- Hjartað veit
- Jesus, halt mær við tín kross
- Kunnu vit finna ein vin sum Jesus?
- Lívsins størstu lukku tú aldri fáa kanst
- Meðan alt so vakurt blómar
- Mín kærleiki til Tín Gud
- Náðin frá tær
- Tá andi mín hin kross kann sjá
- Tá Son sín Gud skal senda
- Tað er ein kelda, fylt við blóð
- Tað var ein tíð
- Tí vil eg hoppa og dansa
- Tú ert í mær og eg í Tær
- Tú ert mín Gud
- Tú skapti meg, Gud
- Um friður sum flóðin skal fylla meg her
- Um tung mær mong ein løta var


text:
Albert Einstein
Albert Einstein (føddur 14. mars 1879 í Ulm, Týsklandi, deyður 18. apríl 1955 í Princeton, New Jersey) var ein týskføddur granskari, sum fann fram til relativitetsástøði. Hann fekk Nobel-heiðurslønina í 1921 í alisfrøði, hann fekk heiðurslønina fyri sína frágreiðing um tann fotoelektroniska virknaðin. Hann varð føddur í suðurtýska býnum Ulm, men tá hann var hálvt ára gamal flutti familjan til München, har pápin læt upp eina elektronikkfyritøku. Orsakað av peningaligum trupulleikum flutti familjan til Torino í Italia í 1894 og fáir mánaðir seinni til Pavia. Albert Einstein bleiv verandi í München fyri at gera seg lidnan við studentaskúlan. Hann valdi í 1895 at støðga í skúlanum fyri at fylgja aftaná foreldrunum.
16-ára gamal royndi hann at verða innskrivaður í polytekniska háskúlan í Zürichs uttan nakað studentaskúlaprógv. Hann kláraði tó ikki upptøkuroyndina, sjálvt um hann fekk topkarakterir í alisfrøði og støddfrøði, og tí tók hann í 1896 studentspróvtøku á studentaskúlanum í Aarau í Sveis. Síðan fór hann alt fyri eitt í holt við lesnaðin í alisfrøði (fysikk) á polytekniska háskúlanum, og fýra ár seinni fekk hann prógv. Sum 17-ára gamal frásegði Albert sær sítt týska ríkisborgaraskap, og í 1901 fekk hann sveisiskt ríkisborgaraskap. Eftir tvey ár við skiftandi vikariatum varð hann settur í starv sum tekniskur málsviðgeri á patentskrivstovuni í Zürich.
Í 1903 giftist hann við Mileva Maric, sum hann bleiv separeraður frá í 1916. Tey bæði fingu tveir synir, Hans Albert (1904) og Eduard (1910). 2. juni 1919 giftist hann við systkinabarni sínum Elsa Löwenthal, fødd Einstein. Efternavnið hevði hon frá fyrsta hjúnabandinum. Elsa var trý ár eldri enn Albert. Tey bæði fingu ongi børn saman.


text:
Í 1974 legði 27 ára gamli Kristian Blak leiðina norðureftir til Føroya. Ætlanin var at steðga í eitt ár í starvi sum studentaskúlalærari. Men Føroyar gjørdust ein støðugur partur av lívi hansara, og eitt ár gjørdist til fleiri. Koda hevur tosað við 69 ára gamla tónaskaldið, um lívið við tónleiki sum miðpunkt.
Tú ert út Suðurjyllandi - hví fórt tú av fyrstan tíð til Føroyar?
"Eg vaks upp í Suðurjyllandi, og fór í 1974 til Føroyar. Eg hevði tað fínt har, eg var og flýddi ikki frá nøkrum, men vildi gjarna uppliva eitt øðrvísi umhvørvi. Eg hevði tikið útbúgving sum studentaskúlalærari við tónleiki og fronskum sum sergrein og ætlaði mær í grundini til Grønlands, men har var einki leyst starv. Tað var tað harafturímóti í Føroyum. Ætlanin var upprunaliga bara at steðga í eitt ár, men mær dámdi so væl her, at eg bleiv verandi. Í mínum fyrsta starvi fekst eg heilt nógv við tónleik - ikki bara í skúlahøpi, men eisini generelt. Føroyar eru eitt lítið samfelag við altjóða sambandi. Vit eru ikki avbyrgd, sjálvt um vit eru nakrir fáir individualistar, so hava vit alla tíðina havt samband við nógvar ymiskar tjóðskapir. Tað hevur mær altíð dámt sera væl".
Tú ert vorðin ein týðandi persónur í føroyska tónleikinum, har tú hevur verið við til at seta Felagið Føroysk Tónaskøld og Tutl á stovn, hevur skipað fyri grottukonsertum og Summartónum - hvussu er tað eydnast tær sum tilflytari at gera alt tað?
"At seta tónleikafeløg á stovn, ið limirnir stýrdu, var sera týdningarmikið fyri meg. Jazzfelagið var tað fyrsta felagið, eg var við til at stovna í 1975, og tað lyfti støðið í livetónleikinum í Føroyum. Jazzur var týðandi, men klassiski tónleikurin hevði eisini sítt at siga. Og tað, at vit stovnaðu Felagið Føroysk Tónaskøld og hini tónleikafeløgini, hevur víst seg at hava havt stóran týdning. Í árunum frammanundan høvdu fólk ikki havt tørv á at skipa seg í bólkar á tann hátt, tí fólk kendu hvønn annan, men sum framleiðslan av tónleiki øktist, vísti tað seg at vera sera hent".
Tónleikurin tykist vera til staðar alla staðni í Føroyum - verður man ‘føddur við einum ljóðføri í hondini’?
"Tónleikurin hevur altíð verið her, men tað við ljóðførum er lutfalsliga nýtt. Móti endanum av 1700-talinum vóru eingi ljóðføri í Føroyum. Men har var ein rík tónleikamentan, ið hevði sína rót heilt afturi í miðøldini við fleiri enn 70.000 kvæðaversum tilsamans. Harumframt var longu áðrenn trúbótina sálmasangur í kirkjum, og nógv hevur verið sungið fyri og við børnunum. Sigast kann, at tónleikurin hevur fylt sera nógv hjá íbúgvunum í Føroyum tá. Og tað, at hava eitt so stórt repertoire í høvdinum, hevur verið avgerandi fyri at tilfarið kann verða borið víðari til tey komandi ættarliðini.
Einkarhandilin var avtikin í 1856, og tá varð opnað fyri handli og mentanarligari ávirkan. So tað var ikki fyrr enn eftir 1856, at fólk fingu sær ljóðføri. Í fleiri av handilsbygdunum varnaðust fólk tónleik á ein nýggjan hátt, og hornorkestur og ensemblir vóru stovnaði. Ein bakari frá Bornholm flutti eisini til Føroyar og hevði fleiri ljóðføri við sær. Kvæðamentanin er enn útbreidd. Og samstundis hava vit klassiskan tónleik, singer-songwriter, pop, folk, metal - eitt so breitt tónleikalív er serstakt í einum so lítlum samfelag. Føroyski Musikkskúlin var settur á stovn í 1983, og har hava nógvir dugnaligir tónleikarar gingið - bæði klassiskir og rútmiskir. Fyri 20 árum síðan var tað, at skriva og spæla tónleik, mest frítíðarítriv, men so líðandi er tað blivið meira professionelt".
Hvat vildi tú lýst sum tað best eydnaða í tínum arbeiði við tónleikinum?
"Tað størsta hevur verið, at hava fingið so nógv altjóða samband. Eftir at hava spælt heruppi í trý ár framm til 1977, fór eg á konsertferð í nógvum londum. Tað var sjálvandi tí vit eftirhondini framførdu tónleik, sum kundi spælast í øðrum londum. Og hetta virksemið heldur framm. Til dømis skal eg í 2017 spæla konsertir í Argentina, teimum trimum baltisku londunum, USA, Norra og í Russlandi. Tað hevði eg ikki ímyndað mær, tá eg fór avstað til Føroya. Sum ungur tannáringur fekst eg við alt møguligt annað enn tónleik, og byrjaði rættiliga seint at spæla sjálvur. So fyri meg er nakað av tí størsta tað, at eg sleppi at spæla tann tónleikin sum eg standi fyri í øllum heiminum".
Hvør er tín leiklutur í mun til Koda?
"Eg havi aldrin formelt verið umboð hjá Koda. Í Felagnum Føroysk Tónaskøld eri eg kontaktpersónur í viðurskiftum við Koda, og tað passar mær fínt. Eg havi verið í nevndini í Felagnum Føroysk Tónaskøld, síðan felagið varð stovnað. Tað hevur verið ein stór hjálp, at Pernille (Rostgård Olsen, red.) hevur verið í Føroyum í eitt longri tíðarskeið. Tað hevur betrað um fatanina av virkseminum hjá tónaskøldunum, og gjørt tað lættari hjá bæði limum og kundum at fáa samband við hana".
Hvat fæst tú við fyri tíðina?
"Eg eri farin í holt við at fáa skránna fyri Summartónar 2017 uppá pláss. Eg skal eisini taka soloklaver upp hósdagin. Eg havi spælt fleiri konsertir einsamallur hesi seinastu 3-4 árini. Tað hevði eg ikki roynt áður, og gongur alt eftir ætlan, verða upptøkurnar útgivnar í januar. Harumframt arbeiði eg við at skriva eitt stykki fyri cello til ein føroyskan tónleikara, Andreas. Og innanfyri tey síðstu tvey árini havi eg skrivað eina opera og eina ballet, og tað hevur verið torført. Vit hava ein tjóðpall, men har ber ikki til at fáast við so stórar verkætlanir".
Hevur tú ført tónleikin víðari til tíni børn?
"Ja, tað havi eg. Elsti sonurin er fulltíðartónleikari og hevur aldrin fingist við annað. Hann spælir punk, jazz, indie og spælimanstónleik. Hann fæst eisini við upptøkur og er í løtuni á konsertferð við Eivør. Harumframt spælir hann við tveimum øðrum orkestrum - annað av teimum punk. Og tað er rættiliga typiskt í einum so lítlum samfelag, at man sum til dømis bassleikari spælir í ymiskum høpi.
Eg havi eisini ein annan son, sum er listamaður/set-designari, ið arbeiðir við opera og eisini fæst nógv við tónleik. Triðja barnið spælir óføra væl violin. So har er ovmikið av tónleiki".
Metir tú teg sjálvan sum føring eftir so nógv ár í Føroyum?
"Reint tónleistarliga síggi eg aldrin meg sjálvan sum danskara, men kenni meg á mangar hættir sum ein part av tí føroyska samfelagnum. Mín hugsunarháttur er nokk rættiliga danskur. Úti á landinum í Danmark hevur samstarvið altíð verið lyklaorðið. Eitt gott dømi úr donsku søguni er “andelsbevægelsen”. Eg veit als ikki hvussu tað er at búgva í Danmark longur, men eg fylgi enn við".


text:
Barnamisnýtsla
Í Fregnatænastan 03.08.2010 skrivar Elin Henriksen at enda í eini grein m.a. soleiðis:
“Við tí lesiætlan og teimum lærubókum, sum fólkaskúlin hevur, ber snøgt sagt ikki til at hava næmingalagaða undirvísing við teimum næmingum, sum ikki vikast frá tí sjónarmiði, at jørðin er 6000 ára gomul og varð skapað eftir 6 døgum. Men hesir næmingar hava eins væl og aðrir rætt til at fáa eina nøktandi undirvísing, ikki so?
Tí er alneyðugt, at vit fáa átrúnaðarligar frískúlar, so at hesir næmingar kunnu verða undirvístir av lærarum, sum teir og foreldur teirra hava álit á, so teir harvið kunnu fáa fulla nyttu av síni skúlagongd.”
Elin argumenterar fyri at tað ikki er rætt at undirvísa í ávísum vísindagreinum, tí børnini heimanifrá hava fingið vitan, sum er í andsøgn við almena vitan innan hesar vísindagreinar. Tí skulu børnini sleppa í skúlar, har tey ikki blíva útsett fyri hesi vitan, fyri at tey skulu fáa “fulla nyttu” av síni skúlagongd.
Lat okkum fyrst hyggja eftir hesi andsøgn. Elin upplýsir sjálv, at hendan andsøgn umfatar allar lærugreinar, sum innihalda úrslit sum ganga afturum tey 6000 árini. “Tað vil siga lívfrøðin, jarðfrøðin, alisfrøðin, evnafrøðin, stjørnufrøðin o.s.fr.”. Alt sum er eldri enn 6000 ár verður avnoktað.
Andsøgnin stendst av eini bókstaviligari lesing av bíbliuni, har tað kann roknast út, at jørðin er ca. 6000 ár gomul. Trýr tú hesum, kann tað jú ikki passa, at dinosaurar vóru til inntil fyri ca. 60 milliónum árum síðan, tí tá var universið og harvið Jørðin ikki til. Tað er jú milt sagt eitt problem, tá tú upplýsir ein aldur á jørðini fyri tínum børnum, sum er ca. 750.000 ferðir minni, enn tann aldurin allarflestu vísindafólk í heiminum eru samd um er okkara besta boð. (more…)


text:
Brúnir pappkassar við “snap-botni” sum er lætt at samla. Fæst í 3 ymiskum støddum.... Les meira
Brævbjálvin við einum stórum panoramarúti sum breiðir útyvir alla forsíðuna.Fæst bæði sum C5 og C4P. Góður til at senda út við skiftandi data tá bæði boðskapurin og móttakaraáskriftin sæðst ígjøgnum rútin. Les meira
Hesin brævbjálvi er "COOL", framleiddur í 120 gr. svørtum pappíri. Fæst í standardstøddum men eisini í nøkrum serstøddum. Prentast við silvur- og gulllitum .... Les meira
Fóraðir posabrævbjálvar, sum tola harða viðgerð. Framleiddir úr brúnum tjúkkum pappíri. Frálíikir til alnet- og postsendingar.
Eitt fullfíggjað úrval av brúnum og hvítum bløðruposum. Ógvuliga vælumtóktur til alnet- og postsendingar. Bløðruposarnir hava bløðruplast innan, sum tryggjar, at vøran kemur óskadd fram til móttakaran.
TONITO Sp/f - Fjøruvegur 7 - FO-470 Eiði - Føroyar - Tel (+298) 423 560 - Fax (+298) 423 561
© 2014 tonito


text:
Føroya Bjór søkir truckførara til framleiðslu og goymslu.
Talan er um eitt fulltíðar starv. Arbeiðstíðirnar eru frá 8-16:00 mánadag-fríggjadag.
Í framleiðslutoyminum eru 10 starvsfólk, ið arbeiða í toymi í tøttum samstarvi við goymslufólkið.
Starvsdagurin kann vera innrættaður ymiskt, alt eftir framleiðslu, bíleggingum, vm.
Um teg:
- Tú ert ágrýtin, jalig/ur og skipað/ur í tínum arbeiði.
- Tú megnar at hava fleiri bóltar í luftini.
- Starvsroyndir sum trukkførari eru ein fyrimunur.
- Tú kanst arbeiða í toymi umframt, at tú arbeiðir sjálvstøðugt.
Krøv:
- Koyrikort til trukk.
- Tú hevur telduførleikar á brúkarastøði
- Starvsroyndir við líknandi arbeiði.
Løn sambært sáttmála. Starvið verður sett skjótast til ber.
Umsóknir
Umsóknir skulu vera okkum í hendi skjótast gjørligt í seinasta lagi 17 mai.
Umsókn skal sendast til: starv@foroyabjor.fo
Spurningar
Hevur tú spurningar um starvið, ert tú vælkomin at venda tær til Anniku Waag, virkisleiðara, á tel. 295440 ella annika@foroyabjor.fo
· · · · ·
Um Føroya Bjór:
Føroya Bjór var stovnað í 1888 og telist millum elstu virki í landinum. Á Føroya Bjór starvast 40 starvsfólk. Umframt leskidrykkir framleiðir Føroya Bjór øl, vatn og saft.


text:
Orðafelli eru fastar orðingar, sum ofta lýsa hendingar í gerandisdegnum, og sum eru fluttar yvir á onnur viðurskifti, har einhvør líkskapur er. Tílík orðafelli eru ofta gomul, og tí er eisini skjótt, at misskiljingar koma fyri, tí myndirnar stava mangan frá viðurskiftum, sum eru teimum, sum brúka orðafellini, ókunnug.
Tá ið stígur kemur í eitthvørt samstarv, t.d. tingingar av onkrum slag, verður ofta tosað um at koma burtur úr naggatódnini, ella sum sagt varð í tíðindum herfyri: "Enn hevur ikki eydnast at sleppa burtur úr naggatódnini." Hetta orðafellið stavar frá tøving, sum fá munnu hava stórvegis kunnleika til í dag. Tá ið tøvingin miseydnaðist, t.e. at klædnaplaggið fekst ikki at tódna, varð sagt, at naggatódn var komin í. Fyri at fáa plaggið at tódna ráddi tí um at fáa naggatódnina úr aftur. Tá ið stígur er komin í eitt nú samráðingar, ber sostatt til at siga, at naggatódn er komin í. Men tá ið roynt verður at fáa gongd á aftur samráðingarnar, er tað ikki rætt at tosa um at koma ella sleppa burtur úr naggatódnini; sagt eigur at vera: "… at fáa naggatódnina úr aftur."


text:
Sverri Egholm
23.07.2017 - 19:22
Ítróttur > Ítróttur > Súkkling
Hollendski sprintarin Dylan Groenewegen vann síðsta teinin í ársins Tour de France, men Froome gjørdist samanlagdi vinnarin.
Súkklað varð á Champs-Élysées og sum vanligt er, endaði tað í massaspurti og vinnarin gjørdist Groenewegen, sum kom á mál frammanfyri André Greipel og Edvald Boasson Hagen.
Teinurin byrjaði annars róliga fyri súkklararnar, og Chris Froome og hansara liðfelagar kundu fegnast um sigurin við at drekka sjampanju.
Ikki fyrr enn súkklararnir komu til París og Champs-Élysées byrjaði kappingin ordiliga.
Hóast bretski Froome frá liðnum Sky ikki var fyrstur mál, gjørdist hann samlaður vinnari av Tour de France fyri fjórðu ferð.
Mynd: Tour de France
Mynd: EPA
Mynd: EPA


text: Mangur man undrast, hvat fyriferst á tíðindafundum. Í vikuni vóru í hvussu er tvær myndir, sum bendu á at tíðindaarbeiðið er lítið hugaligt. Í fyrra førinum var tað Sosialurin, sum hevði eina mynd av trimum brúnasíðum luttakarum á tíðindafundi hjá Tórshavnar býráð. Í seinna førinum er fundur á Dimmu, har hummaramálið er fyri. Journalisturin, sum er í miðdeplinum, er samdur við Birgari á fyrri myndini. Hann ynskir seg langt burtur. Jú, ein mynd kann siga meiri enn túsund orð. Hesa tíðindavikuna varð tað staðfest tvær ferðir...


text:
Vetrarljós 2018 verður leygardagin 3. februar í Havn
Tiltakið er eitt samstarv ímillum Visit Tórshavn og ymsar aktørar í býnum. Hetta verður 5. ári á rað at Vetrarljós verður hildið í Tórshavn.
Í stuttum er tað dagurin har vit bjóða ljósari tíðum vælkomnum við livandi tónleiki, framsýningum og øðrum tiltøkum ymsa staðni í býnum.
Tónleikur verður í býnum frá kl. 19.00 til á midnátt.
Guðrið Hansdóttir byrjar kvøldið við einari konsert í Finsen kl.19.00
Klippfisk sýnir filmar í Perluni frá kl.19.45
Hanus G endar kvøldið kl.23.30 við einari konsert á Reinsaríinum.


text:
Eldrafelagið Fjallið
Eldrafelagið Fjallið er eldrafelagið í Eysturkommunu.
Ársskrá 2017/2018
Skrá 2017
22. oktober Bowling* (Sigið frá áðrenn 18. okt.)
26. oktober Bingo
09. november Bingo
23. november Bingo
07.desember Bingo
14. desember Jólaveitsla*(Sigið frá luttøku innan 06. desember)
Skrá 2018
04. januar Bingo
18. januar Hugnaløta*
01. februar Bingo
08. februar Aðalfundur
15. februar Bingo
01. mars Hugnaløta*
15. mars Bingo
05. apríl Bingo
12. apríl Hugnaløta*
26. apríl Bingo
10. mai Bingo
17. mai Hugnaløta*
24. mai Bingo
07. juni Bingo
21. juni Bingo
24. juni Útferð*
05. juli Bingo
19. juli Bingo
02. august Bingo
16. august Uttanlandsferð* ?
30. august Bingo
13. september Bingo
27. september Bingo
11. oktober Bingo
28. oktober Bingo
* Neyðugt at boða frá luttøku á tlf. 443 131, 220 931 ella á teldupost jonkonoy@gmail.com.
Øll tiltøk verða lýst í Útvarpinum á middegi hósdag. Um ikki annað verður lýst, byrja tiltøkini kl. 19:30.
Uttanlandsferð
Viðvíkjandi uttanlandsferð hevur Eldrafelagið ikki fingið tilboð frá Smyrilline enn, men fleiri møguleikar verða at velja ímillum.
Limagjald
Limagjaldið fyri 2018 kann gjaldast á konto í Norðoya Sparikassa, 9865-413.807.9 (viðmerk navn). Eins og viðtikið varð á aðalfundi í vár, er limagjaldið nú 200 kr. fyri einstaklingar og 400 kr. fyri hjún og fellur til gjaldingar í januar 2018.
Jólaveitslan
Jólaveitslan verður í Bygdarhúsinum tann 14. desember kl. 19.30. Tilmelding á tlf. 443 131/220 931 ella á teldupost jonkonoy@gmail.com. Sig frá í seinasta lagi 6. desember.
Aðalfundur
Aðalfundur verður 8. februar 2018. Skrá sambært viðtøkum felagsins. Lýst verður í Sosialinum 24. januar 2018. Uppskot til fundin skulu vera nevndini í hendi áðrenn 8. februar 2018.
Annars eru uppskot til felagið altíð vælkomin.


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Ikki øll eru ónøgd
Tak niður
Hjálparfólkini eru serliga ónøgd um, at grein 11 í lógini hjá Pedagogfelagnum varð broytt á aðalfundinum hjá felagnum, soleidis at hjálparfólk ikki kunnu hava meiriluta í nevndini.
Áðrenn broytingina stóð at: Formaðurin og fýra nevndarlimir sita í nevndini, og at minnst ein nevndarlimur skuldi vera pedagogur og minst ein nevndarlimur verda hjálparfólk.
Onki stóð um, hvørt formaðurin skuldi verða pedagogur.
Men nú eru orðingarnar broyttar so tad stendur, at: Formaðurin skal vera útbúgvin pedagog, og at av fýra nevndarlimum skulu minnst tveir vera pedagogar og ein hjálparfólk.
Broytingin hevur sostatt vid sær, at pedagogarnir nú ALTÍÐ hava meiriluta í nevndini í Pedagogfelagnum. Og tað eru fleiri hjálparfólk ónøgd við.
Lønardeildin vil ikki taka støðu til, um nýggja felagið skal hava samráðingarrætt, fyrr enn samráðingar verða aftur um trý ár.
Nøkur hjálparfólk hava tikið seg úr Pedagogfelagnum, og fara í kvøld at seta á stovn eitt nýtt felag fyri hjálparfólk.
FOTO: Jógvan Olsen
Sí eisini


text:
Ingi Samuelsen
14.07.2017 - 07:27
Ítróttur > Ítróttur > Súkkling
Tað tyktist sum um Chris Froome hevði tamarhald á støðuni, tá teir førandi súkklararnir í súkklukappingini Tour de France í gjár súkklaðu saman niðan móti málinum í ógvuligu harða Pýrineateininum til Peyragudes í gjár.
Teir fylgdust heilt niðan til tað bert vóru nakrir fáir hundrað metrar eftir til málstrikuna. Tá leyp italiumaðurin á øðrum plássi endiliga á. Og tann seinasta brekkan var so brøtt, at Chris Froome megnaði ikki at fylgja við.
Fransmaðurin Romain Bardet var fyrstur á mál, tvey sekund framman fyri Rigoberto Uran og Fabio Aru, men Chris Froome misti so mikið nógv sekund tá hann kom inn sum nummar 7, at hann misti gulu leiðslutroyggjuna til Fabio Aru.
Í samlaðu støðuni er Aru nú seks sekund framman fyri Froome, 25 framman fyri Bardet og 55 framman fyri Uran.
So spenningurin er stórur undan kappingini í dag, tá tað aftur verður súkklað í Pýrineafjøllum, hesaferð verður teinurin ikki so langur – einans 100 kilometrar, men væntandi eins harður sum í gjár.
Hetta er fyrstu ferð Chris Froome hevur mist gulu leiðslutroyggjuna til ein annan súkklara undir Tour de France. Hann hevur vunnið túrin tríggjar ferðir, í 2016, 2015 og 2013, og hvørja ferð, hevur hann varðveitt leiðsluna allan vegin til Paris, tá hann fyrst er komin í gulu troyggjuna.
Eygleiðarar rokna eisini við, at tað verður tungt hjá Fabio Aru, ið ikki hevur eitt eins sterkt lið aftan fyri seg, og Froome, at varðveita troyggjuna í nógvar dagar.
Skerdur Fuglsang
Dagurin í gjár gjørdist nevniliga ein lagnudagur hjá liðfelaga hansara, danska Jakob Fuglsang. Fallið hjá dananum fyrradagin, tá hann brákaði armin í tveimum støðum, hevði so mikið nógva pínu við sær, at danin ikki megnaði at fylgja við í gjár.
Hann misti sambandið við leiðslubólkin á veg niðan næstseinastu longu brekkuna, og Fuglsang kom á mál 28 minuttir eftir vinnaran í gjár. Jakob Fuglsang, sum lá á fimta plássi áðrenn kappingina í gjár, liggur nú á 23. plássi 29 minuttir og 3 sekund eftir Fabio Aru.
Pínan forðaði Fuglsang at halda ferðini í gjár (Mynd: EPA)


text:
Sum nakað serstakt, so fara í páskadøgunum frá leygardegnum 28. mars til og við 01. apríl fimm fólk úr Gøtu at hava málningaframsýning í Valhøll í Syðrugøtu.
Hetta er fyrstu ferð, at tey fimm framsýna saman, og eru tey øll ymisk á sín hátt:
Torgunn Eliasen er ættað úr Leirvík og býr í Gøtu. Torgunn byrjaði av álvara at mála í 1998 og hon hevur tikið nøkur skeið í tekning og máling og málar í frítíðini. Torgunn hevur verið við í fleiri framsýningum áður, t.d. hjá Lions. Hon hevur havt málningar hangandi til framsýningar í peningastovnunum í Gøtu og í LM handlinum á Kambsdali.
Tummas Jákup Thomsen er sjálvlærdur í listarligum høpi. Hann hevur sýnt fram bæði her heima og uttanlands síðani 1976. Serliga er tað tekningin, sum hann hevur havt stóran tokka til hesi árini. Onkra "installatión" hevur hann tó eisini fingist við, eitt nú tá hann sýndi fram " fjallabilin" í Arkení DK og tær 2016 fotomyndirnar, sum vóru viðgjørdar og avbleiktar við klorin. Í 2011 myndprýddi hann nýggja tilbygningin í Gøtu Skúla við 17 tekni/málningum. Tummas Jákup hevur luttikið í ymiskum í listarligum høpi, eitt nú Køsturin á tí eina G! festivalinum og uttanlands á listarsymposium í Kekkia, listarkollegium í Rom og fekk listauppihald í Oslo á Edvard Muncks Ekely í 2000. Hann sigur, at tað týdningarmesta hjá honum er gleðin við at skapa, og at kunna siga frá onkrum, hann ikki kann seta orð á, við myndum. Tá Tummas Jákup teknar og málar, so er tað ein háttur at samskifta við onnur uppá. Fyri hann er hetta eisini ein grøðandi tilgongd av mongum ið hann ynskir at fáa skil á. Hann heldur, at kanska fær hann sjálvur tað ongantíð at vita og heldur eisini, at tá vit skilja okkurt, ella hava fingið svar, fara vit víðari og spyrja enn fleiri spurningar og verða í grundini ongantíð nøgd.
Petur Mikkelsen, ella betri kendur sum Petur Prent, hevur teknað síðani hann kann minnast. Tað fyrsta hann gjørdi í litum vóru vatnlitsmyndir (farvilada). Málaði sín fyrsta oljumálning sum 12 ára gamal. Aftaná lokið prógv sum prentari var meiningin at fara á tað Kongaliga Kunst Akademiið í Keypmannahavn. Soleiðis bleiv ikki, hann arbeiddi sum prentari nøkur ár. Síðani kom ein ógvuliga baldrut tíð sum drykkjumaður, men sum tey gomlu siga, hann legði av - propp í fløskuna! - Síðani, hevur listin verið hansara terapi, arbeiði og hansara allarstørsti áhugi. Lino og træskurðar hevur hann gjørt nógvar - Petur er sjálvlærdur.
Marjun Joensen, byrjaði sum fleiri onnur at ganga til listamáling á kvøldskúla hjá Jóannes S. Hansen seinast í áttatiárunum og gjørdi hon hettar í nakrar vetrar. Í kjalarvørrinum av hesum kvøldskúla arbeiði, varð Marjun við til fleiri framsýningar hjá Lions. Hóast hon ikki hevur havt framsýningar seinastu árini, hevur hon tó verið virkin og altíð málað av og á.
Maigun S. Othamar, hevur málað oljumálningar síðani seinast í áttatiárunum. Tað var sum so ofta áður Jóannes S. Hansen, sum kveikti áhugan fyri at veruliga fara at mála. Maigun hevur tó altíð teknað. Tíðliga í 70´unum hevði hon eitt brævskeið í nøkur ár við kenda listamannin Åge Skjold, sum eisini eggjaði hana til at útbúgva seg innan myndlistina. Maigun hevur havt framsýningar sum nógv onnur til Lions tiltøk, eisini hevur hon sýnt fram í Íslandi á WestNordic Culture House. Seinasta heyst hevði hon framsýning í Smiðjuni í Lítluvík .
Framsýningin letur upp Skírishósdagin kl. 16:00. Tónleikarin Lyon Hansen syngur nøkur av sínum eyðkennisløgum og Hanna Jensen, forkvinna í Mentanarnevndini í Eysturkommunu heldur røðu.
Framsýningin letur upp Skírishósdag kl. 16:00 og er opin í páskadøgunum soleiðis:
28/3 - Skírishósdagur 16:00 -20:00 fernisering
29/3 - Langi fríggjadagur 14:00 -18:00
30/3 - Leygardagur 14:00 -19:00
31/3 - Fyrri páskadagur 14:00 -18:00
01/4 - Annar páskadagur 14:00 -18:00


text:
Av tí at Paraguai er langt inni í meginlandinum, stór lendi eru óbygd og lítið náttúrutilfeingi er at taka av, er landið eitt av fjónaðu londunum í heiminum. Tá ið tað hevði verið partur í spanska hjálandaríkinum í úti við 300 ár, gjørdist landið sjálvstøðugt í 1811. Síðan hava einaræðisharrar stýrt landinum næstan alla tíðina. Gitnastur var Alfredo Stroessner herovasti, sum ráddi í 35 ár, til kvett varð gjørt ímóti honum í 1989, og hann varð settur frá. Nú verður roynt at byggja landið upp. Ovurstóra Itaipú-orkuverkið ger so nógv ravmagn, at stórar nøgdir verða seldar Brasil. Roynt verður eisini at menna ymsar nýggjar ídnaðargreinir, so at landið skal ikki verða so bundið at landbúnaðinum.
Høvuðsstaðurin, og einasti stórbýurin í landinum, eitur Asunción; eini 800.000 fólk búgva í býnum. Hann er eystan Paraguaiá. Tað, ið eyðkennir býin, eru rætthyrnta vegakervið við breiðum, trægirdum vegum og mongu, vøkru viðarlundirnar. Asunción hevur varðveitt sniðið og dámin úr sponsku hjálandatíðini.
Í Norðurparaguai er Gran Chaco, ið er óføra stórt gras-og skógarlendi. Einastu fólk, sum búgva her, eru guraní- og macáindiánarnir. Macáindiánar selja ferðafólki handvovnar taskur.
Eini hundrað ár eftir tað, at Spania hevði lagt Paraguai undir seg í 1536, fóru jesuittatrúboðarar at kristna paraguaiar. Jesuittar, katólskur trúarflokkur, bygdu trúboðarastøðir og stórar steinkirkjur og vardu guaraní-indiánarnar fyri fíggindum sínum. Tá ið jesuittarnir vórðu riknir av landinum í 1767, fullu bygningar teirra í órøkt; teir verða nú umvældir.
Fýra lond - Kili, Argentina, Paraguai og Uruguai - eru í hesum stóra øki, sum er helvtin av Suðuramerika . Tey verða ofta undir einum kallað "suðurstrýtan" av skapi sínum á kortinum. Eins og í norðara parti í Suðuramerika er veðurlagið ymiskt og landslagið ógvuliga fjølbroytt. Í Paraguai er tropiskt veðurlag, í Miðkili miðjarðarhavsveðurlag og undir jøklunum í Suðurargentina er bítandi kalt. Týdningarmesta landbúnðarlendið her er Pampas, ið er óføra vítt slættlendi norðan úr Uruguai og suður ímóti Patagonia í Argentina; nógv hveiti verður velt í hesum lendi. Í 1970-árunum vóru øll fyra londini kend fyri illa gitnu hernaðarstýri síni. Tey eru øll fallin, og nú er fólkaræði í londunum.
Atacamaoyðimørk í Norðurkili er turrasti staður á jørðini, og javnan eru mong ár ímillum, at tað regnar. Tá ið tað hendingaferð regnar, kemur so nógv niður, at tað oftast verður vatnflóð. Um dagin er brennandi heitt í oyðimørkini, men um kvøldið fellur hitin ógvuliga brádliga. Einasti vegur, ið lagdur er í hesari oyðimørkini, er Pan-amerikanski landavegurin.
Ógvuliga nógv mold mátti verða flutt, tá ið Itaipúbyrgingin varð gjørd um Paraná í Paraguai. Landið tók upp samstarv við Brasil um at fullføra hesa vatnorkuverkætlan, sum er ein tann størsta í heiminum. Eitt av vandamálunum, sum stóðst av, at so ovurstórt øki varð sett undir í vatni, var, at har gjørdust góðar umstøður at klekja hjá mýggjabitum, sum bera malariusmittu.
Langt suðuri í Argentina er ovurstóri morenujøkulin, sum er eitt hitt sjáldsamasta náttúrufyribrigdi í øllum syðra parti í Suðuramerika. Av og á ekur morenujøkulin langt út í Argentinovatn, so at tann bláhvíta ísrondin verður upp í 60 m høg. Sum líður frá, brýtur vatnið seg ígjøgnum ísbyrgingina, sum rivnar og loypur við buldur og brak.
Afturímóti norðaru londunum í Suðuramerika eru fáir indiánar eftir á lívi fyri sunnan; flestu indiánarnir har eru í Paraguai. Í Uruguai eru als eingir indiánar. Fjølmentastu indiánsku fólkasløgini eru kollaindiánarnir í Argentina og mataco- og mapucheindiánarnir í Mið-og Suðurkili og acheindiánarnir í Paraguai.
Mangir evropearar hava búsett seg í Suðuramerika. Í 19. og fyrst í 20. øld hevði fátækadømi í Italia við sær, at italskir verkamenn fóru til Argentina at heysta hveiti; mangir teirra komu aldri heim aftur. Verkamenn úr Spania fóru eisini til Argentina og Uruguai. Týskur trúarflokkur, mennonittar, rýmdi úr Kanada til Paraguai at vinna sær trúarfrælsi, og mangir valisar, sum vildu sleppa undan enskum yvirræði og varðveita mál sítt, settu seg niður í Argentina.
Seinastu fimmti árini er búsetingin ógvuliga nógv broytt, tí at so nógv fólk er flutt av bygd og til býirnar at sóknast eftir arbeiði. Í stórbýunum í Argentina og Uruguai var longu tá ov mikið av fólki, tí at so nógvir tilflytarar komu hagar. Annars hevur gongdin verið, at høvuðsstaðirnir eru vaksnir skjótt, og hinir býirnir hava staðið í stað; t.d. býr triðingurin av fólkinum í Argentina í høvuðsstaðnum Buenos Aires. Síðan í 1970-árunum er fólkaflytingin av bygd minkað.
Neytakjøt hevur leingi verið týdningarmikil útflutningsvøra hjá Argentina og Uruguei. Ovurstór neytafylgi ganga á biti á pampasfløtunum; best dámar bóndunum, at neytini eta grasslagið revasmæru, tí at tá verður kjøtið soltið. Vanligastu neytasløgini eru aberdeen angus og hereford, ið vórðu flutt hagar úr Evropa í 19. øld. Í Patagonia, har tað er kaldari, er nógv seyðahald, og bæði Argentina og Uruguei eru ímillum tey lond, sum senda mest av ull á heimsmarknaðin.
Málið, søgan og mentanin í Miðamerika og Suðuramerika hava sum heild røtur aftur í hjálandatíðina. Til 1492, tá ið Kristoffur Kolumbus kom til Bahamaoyggjar, búðu bara indiánar í hesum parti í heiminum. Men eftir tað fóru fólk úr Spania og Portugal at búseta seg har í stórum tali, og nógvir afrikanar vórðu fluttir hagar úr Afrika sum trælir, helst til Karibia og Brasil. Í Karibia settu eisini mangir onglendingar, fraklendingar og niðurlendingar búgv. Tí er fólkið í hesum heimsparti nógv blandað. Spanskt er vanligasta málið í meginlandinum, saman við portugisiskum í Brasil. Í Karibia eru enskt og franskt vanligari, og í Surinam er almenna málið niðurlenskt.
Fyrst í 16. øld fóru Spania og Portugal at taka sær hjálond í Miðamerika og Suðuramerika. Bæði londini sendu eisini trúboðarar at umvenda upprunafólkið til katólska trúgv. Spania tók stórar partar av meginlandinum, men Brasil, sum Portugal legði undir seg, gjørdist størsta landið og sterkast búskaparliga. Enn á døgum eru flestir suðuramerikanarar katolikkar.
Indiánarnir, ið kunnu lesa søgu sína aftur til indiánsk fólkasløg, sum búðu í Miðamerika og Suðuramerika, áðrenn niðursetufólkini úr Evropa komu hagar, eru nú bara 2% av fólkinum. Næststørsti fólkabólkurin eru fólk ættað frá afrikonsku trælunum, tey flestu búgva í Brasil og í Karibia. Í næstan øllum londum á meginlandinum eru fólk, sum eru blandað við indiánar og evropear, í meiriluta. Tey verða kallað mestitsar.
Sløk hundrað ár eftir, at spaniamenn komu til Suðuramerika, vóru 90% av indiánska fólkinum deyð. Høvuðsatvoldin var sjúkur, ið evropearar bóru við sær, til dømis pokur og meslingar. Indiánarnir høvdu ikki íborið mótstøðuføri ímóti hesum sjúkum, og teir flestu, ið vórðu smittaðir, doyðu. Nú á døgum eru indiánarnir í minniluta allastaðni uttan í Guatemala, har mangir mayaindiánar enn búgva í hálendinum, og á Andesháslættanum í Bolivia, har eftirkomarar inkafólksins búgva.
Flestu lond í Miðamerika og Suðuramerika hava ovurstóra uttanlandsskuld. Brasil er eitt av hesum londum, men skuldin er lutfalsliga lítil borin saman við inntøkurnar. Nikaragua skyldar nógv minni, men skuldin er átta ferðir so stór sum tjóðarinntøkan.
Í 20. øld vaks fólktalið nógv í heimspartinum, helst í Brasil og londunum fyri norðan. Men í flestu londunum lækkar burðartalið nú. Men av tí at stórur partur av fólkinum eru ungfólk, og at fleiri børn koma undan, av tí at heilsuviðurskiftini batna, veksur fólkatalið alsamt. Í 1990-árunum vaks fólkatalið í Mið-og Suðuramerika við uml. 80 milliónum.
Næstan tríggir av fyra suðuramerikanarum búgva í býum. Í summum londum, m.a. Kili og Uruguai, býr ein triðingur av fólkinum í høvuðsstaðnum. Mong hava verið noydd ay rýma av bygdini undan fátækadømi og arbeiðsloysi og búgva nú í ovfólkaðum, skirvisligum býlingum, sum vaksa skjótt í útryðjunum á stórbýunum.
Á øllum meginlandinum eru ovurstórir garðar, ið hava ógvuliga stór seyða- og neytafylgi og stórar lundir við sukurrørum og bananum. Útlendsk feløg ella nakrar fáar, ovurríkar familjur eiga hesar stórgarðar. Tó er øðrvísi í Kuba, har eigur stjórnin stórgarðarnar.
Flestu bøndur í hesum heimsparti eiga so lítið av jørð, at teir valla kunnu breyðføða fleiri enn tvey, trý fólk. Teir velta ein lítlanjarðarteig, og hava nøkur fá húsdýr, t.d. hønur og svín. Av tí at garðurin kann ikki føða alt húskið, mega nøkur teirra flyta heiman at fáa sær arbeiði
Kelda: Heimsins lond. Bókadeild Føroya Lærarafelags og Føroya Skúlabókagrunnur. Tórshavn 1999.
Høvuðsstaður:
Asunción
Vídd: 406.750 km2
Fólkatal: 6.459.058
Alment mál:
spanskt og guaraní
Átrúnaður:
kristindómur 100%
Stýrsilag:
fólkaræðið, fleirflokkaskipan
Gjaldoyra: guaraní (PYG)


text:
Jan Müller
18.04.2018 - 10:56
Oljan > Olja > Frálandavinna
Maersk Drilling og Maersk Supply Service, sum bæði standa til sølu, hava júst stovnað eitt nýtt felag. Tað skal vera partur av milliarda marknaðinum í sambandi við niðurtøku av gomlum oljupallum.
”Við vaksandi tørvinum á decommissioning tvs. niðurtøku av gomlum pallum í økjum, har framleiðslan er við at enda, leita stjórnir og oljufeløg eftir partnarum at standa fyri hesi stóru og avbjóðandi uppgávuni”, sigur Jørn Madsen, stjóri í Maersk Drilling. Hann heldur feløgini hava so mikið drúgvar royndir, at tey kunnu vera við til at lækka prísin fyri niðurtøku av palllum, sum so aftur kann gagna kundunum.
Bæði Maersk Drilling og Maersk Supply Service hava síðani Maersk samtakið fór í ymsar ættir verið til sølu. Herfyri vóru Maersk Oil selt til Total og Maeersk Tankers til APN Holding. Tað hevur kortini víst seg at vera torført at sleppa av við tey írestandi Maersk feløgini.
Komandi árini fara nógvar oljukeldur at vera tómar og skulu harvið beinast burtur. Í Norðsjónum verður mett, at tilsamans 400 felt skulu gevast við framleiðsluni fram móti 2026 og uppruddingin av hesum fer at kosta einar 56 mia. dollarar. Kring allan heimin er talan um 700 felt.
Nýggja joint venture felagið millum Maersk Drilling og Maersk Supply fer at hava høvuðsskrivstovu í Lyngby og Lars Banke verður stjóri. Nýggja felagið krevur eina íløgu uppá 20 mió. dollarar, sum skal nøkta raksturin fyrsta árið.
Í dag arbeiða fitt av føroyingum hjá teimum báðum feløgunum.


text:
Hausa mál
Hausa (Yaren Hausa ella Harshen Hausa) er eitt Kjad mál (ein grein av Afro-Asiatiskum málum) við tí størstu mongdini av fólkum ið tosa málið. Umleið 34 milliónir fólk tosa hausa sum móðurmál, meðan í minsta lagi 18 milliónir fólk tosað málið sum annað mál (fyrsta fremmandamál), til samans tosa umleið 52 milliónir hausa-málið.[1] Hausa málið verður fyrst og fremst tosað í Niger og Nigeria men verður eisini brúkt rættiliga nógv í øðrum vestuafrikonskum londum. Hausa málið verður í høvuðsheitum tosað av muslimum.
Innihaldsyvirlit
Skrivtmálið[rætta | rætta wikitekst]
Boko (Latín)[rætta | rætta wikitekst]
Nýtíðar almenna hausa verður skrivað við latínskum bókstavaraði, ið verður nevnt Boko, tað varð innført í 1930 av bretsku hjálanda fyrisitingini.
Bókstavurin ƴ verður bert nýttur í Niger; í Nigeria verður bókstavurin skrivaður ʼy.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Ethnologue (2009) cites 18,5 million L1 and 15 million L2 speakers in Nigeria in 1991; 5.5 million L1 speakers and half that many L2 speakers in Niger in 2006, 0.8 million in Benin in 2006, and just over 1 million in other countries.


text:
Jan Müller
31.01.2018 - 13:19
Oljufelagið BP sigur í morgun frá, at tað hevur gjørt eitt sera spennandi oljufund í økinum millum Hetland og Føroyar. Hesi tíðindi koma sera væl við hjá oljuvinnuni sum heild, sum í seinastuni hevur varpað ljós á framtíðar virksemi á Atlantsmótinum.
Talan er um eitt oljufund á Achmelvich oljuleiðini, sum liggur sunnan fyri risastóru oljukelduna Clair. Borað varð við pallinum Paul B Loyd niður á 2.395 metra dýpi. Umframt BP eru eisini Shell og Chevron partur av loyvinum. BP sigur, at tað fer nú at gera nærri kanningar av fundinum. Mark Thomas, BP forseti fyri Norðsjógvin sigur, at hetta eru sera spennandi tíðir fyri BP, sum hevur gjørt stórar íløgur í nýggjar framleiðslur bæði í Norðsjónum og á Atlantsmótinum.
BP miðjar móti at tvífalda framleiðsluna til 200.000 tunnur um dagin í 2020 frá hesum leiðum.
Umframt Achmelvich hevur BP eisini eitt fund á Capercaillie leiðini, nær norska markinum í Norðsjónum.
Achmelvich oljuleiðin liggur sunnan og vestan fyri Clair oljukelduna miðskeiðis millum Hetland og føroyska markið.


text:
Nógvi svartkjaftafiskiskapurin er orsøkin til at botnfiskasløgini nærum eru horvin
vinna13-04-2017 - 17:18 - Jóanis Nielsen
Íslendska svartkjaftakvotan er økt við 60 prosentum og er nú 260.000 tons. Øll kvotan kann fiskast í føroyskum sjógvi.
Vit hava tosað við ein skipara, sum heldur, at tað at so nógv skip royna eftir svartkjafti í føroyskum sjógvi - russarar, íslendingar og føroyingar, tað hevur ávirkan á at botnfiskafiskiskapurin tey seinastu árini hevur verið so slakur.
Hann sigur, at svartkjafturin er føðin hjá øllum fiskasløgum, sum búleikast úti á kantinum - og sjálvandi ávirkar nógva royndin fiskiskapin har, leggur skiparin aftura - hann sigur eisini, at eingin skilir hví eingin fiskur hevur verið á Føroyaleiðini í nógv ár, tí uppfiskaður er hann ikki, og mestsum eingin roynd er eftir toski, hýsu, upsa - og friðingar hava vit nokk av - tað heldur skiparin, sum vit hava tosað við.
Til seinast spyr skiparin okkum hví eingin fiskur fæst við Rockáll - hann svarar sjálvur - har liggur sami flotin og fiskar svartkjaft, áðrenn svartkjafturin kemur í føroyskan sjógv, og tað er helst orsøkin har eisini, segði skiparin.


text:
Viðfestar eru úrslitafílurnar frá Suðuroyar Sparikassa stevnuni í vikuskiftinum. Úrslitið varð at Suðuroyar Svimjifelag vann kappingina um flestu heiðursmerki, serliga vegna sínar eldru svimjarar, meðan Fuglafjarðar Svimjifelag var best í bólki 3 og HS í bólki 4. Pál Joensen vann heilir 12 gullheiðursmerki og 3 silvurheiðursmerki, meðan besta kvinnan var Shaila millum Garðarnar við 9 gull og 2 silvur.
Heiðursmerkjabýtið her niðanfyri telur upp heiðursmerkini í øllum kappingum uttan tær opnu ‘útskiljings-finalurnar’; so at skilja at svimjarar her fáa ‘heiðursmerki’ fyri ta plasering sum tey fingu í innleiðandi riðlunum, og finalan so verður ignorerað. Trupulleikin er nevniliga at stevnan sum heild varð bólkabýtt, meðan hesar finalurnar vóru ‘opnar’, og eg tí fløkist í nær eg skal telja ein yngri svimjara sum nr 1, 2 og 3 í sínum bólki og ikki.
Heiðursmerkjabýti millum feløg, allir bólkar
Heiðursmerkjabýti millum feløg, bólkur 3
Heiðursmerkjabýti millum feløg, bólkur 4
Heiðursmerkjabýti millum feløg, bólkur 5
Heiðursmerkjabýti millum feløg, opin bólkur
Heiðursmerkjabýti millum svimjarar
Related


text:
Nú er ein tíð fráliðin síðani 77 km langa rennitúrin úr Klaksvík til Havnar. Túrurin var harður, men onga løtu á túrinum hugsaði eg tankan at gevast. Vikuna aftaná hevði eg ilt í øllum kroppinum, eg royndi at renna ein stuttan túr hósdagin, men valdi at gevast aftaná góðar 4 km tí eg merkti at kroppurin hevði brúk fyri meira hvílu. Nú 3 vikur eru gingnar eri eg nøkurlunda til reiðar aftur at fara undir regluliga venjing aftur, tó so merki eg enn eitt sindur til skinnabeini, tað hevur hug at arga eitt sindur, so ferðin er ikki tann stóra júst nú.
Eg setti mær fyri at gera mun onkursvegna í samband við at Alzheimerfelagið ætlar at skaffa pening soleiðis at til ber at seta fólk í starv hálva tíð. Leingi hevur verið arbeitt við at fáa eitt kunningar og lýsingarblað út, og harvið skaffa eitt sindur av peningi fyri lýsingar. Uppgávan at skaffa lýsarar er ofta nokkso strævin, og tað er ikki ein uppgáva mær dámar so væl, men tíbetur er tað onnur sum vilja tað. Hvat kundi eg so gera. Sum flest øll vita, so dámar mær væl at renna, so eg hugsaði hví ikki renna til Havnar, og so fáa fólk at stuðla. Fólk kunnu so sjálvi avgera um tey vilja stuðla og hvussu nógv.
Og eg má siga at viljin at stuðla var sanniliga góður. Satt at siga so hugsaði eg, um eg klári at skaffa 20-30 túsund krónur so hevði tað verið óført. Men sum vit nærkaðust degnum rennast skuldu sá eg at varisliga mál eg sett fór at blíva nátt væl ov virðiliga. Leygarmorgunin áðrenn eg fór avstað var upphæddin komin uppá smáar 100 túsund krónir, og tá ið eg sunnudagin lat aftur fyri møguleikanum at stuðla, kundi eg staðfesta at upphæddin var komin uppá 143.000,00 kr.
Eg vil takka tykkum øllum sum valdi at stuðla renningini, eg eri barasta so glaður og takksamur. Eisini vil eg nýta høvi at takka Grafia fyri hjálp í samband við uppsetan av reklamu á blusuni og Reklamuprent í Norðragøtu fyri prent á blusu og Føroya Bjor fyri at stuðla við vatni til túrin. Takk til Rennarin, Admind.fo, Vera Klipt og Bakaríið hjá Jórun. Takk til mínar fantastisku flokkfelagar, sum fylgdu mær allan vegin, takk til Jórun sum súkklaði allan teininum við mær, takk til øll tykkum, sum valdi at fylgja mær partar av teininum. Tit vita bara ikki hvussu nógv tit stuðlaðu. Eg minnust hvussu eg ernaðist tá eg sá flokkin av Treysta rennarum sum hektaðu seg uppá áðrenn Kaldbakstunnulin.
Takk til Alzheimerfelagi og Tórshavnar kommunu fyri tað fantastisku móttøkuna eg fekk tá eg kom til Havnar. Tað var barast so fantastiskt.
Ein serlig tøkk til mín góða vin Pól Sundskarð, sum stuðlaði mær allan vegin. Eg fari so langt sum at siga uttan Pól og Bjørg, ivist eg í um eg kom heilskapaður til Havnar. Takk tit bæði.
Babba spyr meg hvør er meiningin við at mamma tín skal vera sjúk, ein góður spurningur, sum eg sjálvur ofta seti mær sjálvum, men eg trúgvi tað er ein meining við øllum her í lívinum. Eg sigi við babba um mamma ikki hevði alzheimer so hevði eg neyvan samlað 143.000,00 til Alzheimerfelagið, og spurningurin er so nær møguleikin hevði verið at sett hol á at fáa sett fólk í starv.
Takk øll somul fyri allan stuðul. Havi hug at enda við seinasta ørindi av sangi eg skrivaði til mammu, og sum eg havi ognað Alzheimerfelagnum og øllum tykkum, sum á einhvønn hátt hava følt sviðan av hesari ræðuligu sjúku.
Lívið kann tykast so órættvíst
men soleiðis gongur viðhvørt
í okkara heimi tú hevur lýst
og okkum á leið hevur ført
altíð ein skansi var, tá ið vit vóru har,
verji hjá okkum tú var.
Men tað nú broytt alt er, sjúkan teg veikan ger
sjúkan, sum lekjast ei kann.


text:
10. mars er landsfundurin hjá Unga Tjóðveldinum. Høvuðsevnið á degnum er ung og arbeiðsrættindi. Leivur Persson, sum er stjóri á Arbeiðseftirlitinum, hevur framløgu um evnið.
Unga Tjóðveldið hevur fingið fleiri søgur frá ungum, sum hava verið fyri órætti á arbeiðsmarknaðinum. Serliga tykist ein trupulleiki at vera væntandi steðgir. Fleiri ung verða enntá trekt í løn fyri steðgir, sum tey als ikki hava møguleika at taka. Hetta er ein stórur trupulleiki, sum nakað má gerast við.
Nýggj forkvinna/maður skal eisini veljast á landsfundinum. Elsa Berg, sum hevur verið forkvinna seinastu tvey árini, leggur frá sær.
Eisini bjóðar Unga Tjóðveldið ókeypis suppu, og Fróði Bjarnason Joensen spælir tónleik.
Landsfundurin verður í hølunum hjá Starvsmannafelagnum (J. H. Schrøtersgøta 9, Havn) og byrjar kl. 12. Øll ung tjóðveldisfólk eru vælkomin.
Unga Tjóðveldið hevur fingið fleiri søgur frá ungum, sum hava verið fyri órætti á arbeiðsmarknaðinum. Serliga tykist ein trupulleiki at vera væntandi ...
Hvørjar Føroyar? Grønar Føroyar! Føroyingar liva av og við okkara náttúru. Tað hevur stóran týdning, at vit seta umhvørvið og náttúruvernd høgt á d...
Í august í fjør var eg biðin um at skriva eina grein um javnstøðu í Føroyum. Í juni árið eftir sat eg í Brússell og tosaði um tað greinina, og um femi...
Seinastu vikurnar hava vit rópt hart og ótroyttiliga ímóti øllum ætlanum um oljuleiting. Vit hava rópt so hart, at Óli P. hevur teknað eina skemtimy...


text:
Agnar Frederiksen
17.05.2018 - 20:05
Ítróttur > Ítróttur > Fótbóltur
Tað var lagt upp til oddabrak við Djúpumýru í
kvøld. KÍ tók ímóti EBS/Skála í útsetta dystinum frá fjórða umfarið. Klaksvíkskvinnur
høvdu trý stig upp til oddaliðið, og løgdu tí nógv fyri at koppa greipuvinnnaranum
í kvøld. Og tað eydnaðist hjá KÍ, ið vann 4-0
Tað var annars útiliðið, ið byrjaði betri við ágangandi spælið og góðum støðum.
Men tá tjúgu minuttir vóru leiktir, var tað heimaliðið, ið kom á odda.
Kí spældi seg væl ígjøgnum, Evy á Lakjuni legði yvirum til Tórunn Højgaard
Joensen, ið setti bóltin í tóma málið. EBS/Skála reisti seg væl aftaná málið, og
hevði bóltin meira og skapti fleiri góðar møguleikar. Men tá træverkið ikki var
fyri, so vardi unga Óluva Allansdóttir Joensen væl fyri við góðum bjargingum og
tryggum málmansspælið.
Tað var 1-0 í hálvleikinum, og tað var sostatt ósigraða oddaliðið, ið skuldi
jagstra dystin. Útiliðið legði eisini eitt trýst frá byrjan av í 2.hálvleiki.
Men tað manglaði kynisman, ið KÍ ístaðin stóð fyri. Við tveimum skjótum málum
avgjørdi KÍ dystin. Fyrst var tað Evy, ið legði innfyri úr høgru, har Rannvá B.
Andreasen hegnisliga tók bóltin niður, og setti hann í málið. 3-0 málið kom við
beinleiðis frísparkið. Eyðvør Klakstein legði bóltin inn tætt við síðlinjuna úr
vinstru,og bólturin slapp at sigla allan vegin í longra hornið.
Dysturin var nú punkteraður, men bæði liðini skaptu framvegis nakrar
møguleikar. Heilt ímóti endanum lukkaði Rannvá dystin, tá hon rundaði málverjan
og setti bóltin í málið. KÍ vann uppiborið, men støddin á sigrinum samsvarar
ikki heilt við dystargongdina. Men talan er um eitt greitt signal frá KÍ,
ið veruliga tekur dystin upp ímóti EBS/Skála og HB. Nú hesi trý liðini hava
spælt sjey dystir, hava øll 18 stig og spenningurin í oddinum er stórur.
KÍ – EBS/Skála 4-0(0-1)
Tórunn Højgaard Joensen 1-0
Rannvá B. Andreasen 2-0
Eyðvør Klakstein 3-0
Rannvá B. Andreasen 4-0


text:
Gadus siglir heim við fullari last
vinna08-07-2017 - 11:10 - Jóanis Nielsen
Flakatrolarin Gadus er farin at sigla heim við fullari last, teir hava 745 tons í flaki.
Talan er aftur um ein góðan túr. Teir hava fiskað í russiska partinum av Barentshavinum, har hinir føroysku trolararnir, sum eru eystanfyri eisini royna - fiskiskapurin hevur verið óføra góður. Gadus er í løtuni staddur á 71,5N og 44,4E t.e. eystur ímóti Novaja Semlja.
Tað eru 6 vikur síðan Gadus loysti av Klaksvíkini.
Væntandi verður Gadus heima hósdagin.


text:
Eg eri ein ordans bóndi, eg eigi neyt og seyð,
um vit skulu liva skulu vit hava okkurt upp á breyð.
Eg koyri í traktori, tað dámar mær so væl,
eg sproyti lort á bøin og syngi so mítt lag.
(Lalla la la la laaaaa)
Mær dámar væl at hoyggja og at mjólka neyt,
fáa tey onki at eta, so verður onki upp á breyð.
Eg eri ofta í haga og reki seyðin í rætt,
tí vit skulu fletta, ja tað er ikki lætt.
(Lalla la la la laaaaa)
Men nú eri eg farin á heysin – neytini eru deyð
hvussu kunnu vit liva, tá onki er upp á breyð?
Her er onki at gera – eg eri blivin “poor”.
Men eg leggi onki í tað – eg havi mín traktor.
(Lalla la la la laaaaa)Goym tekstin


text:
Random Access Memories, fjórða studio plátan hjá Daft Punk, er í dag 21. mai 2013 útkomin alment um allan heim. Eitt stuttligt er at fyri akkurát tólv árum síðani í dag, t. 21. mai 2001, stóð mítt ummæli av Discovery, ið var onnur plátan hjá Daft Punk, á prenti í 'Krydd', táverandi ungdómsblaðnum hjá Dimmalætting.
Var 21 ár og arbeiddi á fiskavirki um tað mundið, og brúkti frítíðina uppá at spæla í bólkum, skriva sangir, og ummæla fløgur fyri 'Krydd'.
Tað byrjaði við einum ummæli av Kid A hjá Radiohead, ið eg sendi inn av mínum eintingum. Ummælið fekk somikið góða móttøku, at eg gjørdist fastur ummælari á 'Krydd' í einar 9 mánaðir. Tað var stuttligt at fáa nøkur oyru fyri at formulera sína erligu hjartans meining um ymsar fløgur, ið ein hevði áhuga í at siga okkurt um.
Ein av plátunum, ið fangaði mín áhuga í hesum tíðarskeiðnum var Discovery. Eg gjørdist hugtikin av videoløgunum til 'One More Time' og 'Aerodynamic', ið vóru nógv at síggja á MTV. Videoløgini vóru gjørd av japanska manga og animé leikstjóranum Leiji Matsumoto, og seinni kom bergtakandi filmurin Interstella 5555: The 5tory of the 5ecret 5tar 5ystem, har øll Discovery plátan var soundtrack.
Hetta visti eg tó einki um tá, so fyrst stóð plátan fyri skotum. Eg lurtaði mest eftir rocki tá, og Daft Punk var sostatt ein av allar fyrstu dance/house/techno fløgunum eg keypti. Áðrenn eg sigi meir, haldi eg at vit bara skulu fara til ummælið frá 21. mai 2001, ið hetta snýr seg um:
Skrivað hevur: Knút H. Eysturstein
Mánadagur 21. mai 2001, kl. 11.29, 97/124 - Krydd
Ummæli av: Daft Punk, “Discovery” (Daft Life/Virgin Records 2001).
Daft Punk má sigast at vera ein rættiliga løgin bólkur, ið telur tveir mans. Teir eita Thomas Bangalter og Guy Manuel De Homem-Christo, og eru úr Fraklandi. Síðani 1998 hevur ongin sæð teir í veruligum líki; allar myndir og øll interview vera gjørd, meðan limirnir eru í alien ella robot útgerð, har eitt display og ein monoton rødd greiðir frá.
Slatur vil vera við, at Daft Punk vóru í einum bilkrasjið á sinni, og muga teir tískil vera í robot útgerð, fyri at kunna liva. Hvussu enn er og ikki: Fyrsta fløgan, “Homework”, kom út í 1997, og gjørdist m.a lagið “Around the World” av hesi fløgu eitt stórt hitt, ið koyrdi konstant á MTV.
Stílurin er tó broyttur nógv síðan síðst. Fyrra fløgan var meira kantut og monoton, meira techno/house orienterað, meðan “Discovery” er meira melodisk og íoyrafallandi. Tónleikurin kann kallast electronica við støði í disco. Tað merkir, at bólkurin nýtir 70´ara og 80´ara disco sum grundarstøði og íblástur til teirra nýskapandi electronica tónleik, ið má sigast at svinga sera væl. Ein hoyrir íblástur frá nøvnum sum Electric Light Orchestra, Boston, Barry Manilow, Giorgio Moroder og Bee Gees.
Fyrsta lagið “One More Time” drønar avstað frá fyrstu løtu við manipuleraðum vocoder sangi, synthesizara og einum pumpandi disco beati. Eitt sera fangandi lag, ið eisini var fyrsta singlan av fløguni. Hetta lagið hongur meir ella minni saman við seinna lagið og seinnu singluna, “Aerodynamic”, ið um møguligt svingar enn meir enn fyrra lagið! Her er talan um instrumentalt disco funk við guitara, bassi, synthesizara og rútmuboks. Beint sum lagið drønar avstað, kemur ein fresandi guitar solo inn, ið eins væl kundi verið spæld av Yngwie Malmsteen himself! Hetta lagið førir eisini yvir í triðja lagið, “Digital Love”, ið er eitt sindur stillari og melodiskari. Her finnur ein meira manipuleraðan sang, og enn eina feita og flipputa guitar solo!
Til tey, ið ikki vita hvat vocoder effekt er, kann ein siga, at tað er synthesizara effektin, ið ein kann koyra á sangrøddir, so tær ljóða “brotnar”, sum um tær spæla tónar við millumbilum. Hetta var nógv brúkt fyrst í 80´unum, og m.a gjørdi Cher og hennara “Believe” vocoder populert aftur.
Løgini á fløguni eru deild upp í tveir partar; tey við rødd og tey instrumentalu. Tey við rødd fylgja nøkulunda vanligum sang formum, meðan tey instrumentalu løgini eru meira beint fram. Sum t.d løgini “Crescendolls” og “Superheroes”, har teir hava tikið eina sampling (úr einum gomlum disco lagi sjálvandi!), og síðan bygt teirra egna arrangement yvir hana. Eisini eru nøkur instrumental løg, har teir bara hava sett nakrar akkordir saman, og síðan hava gjørt eitt væl svingandi arrangement til.
Í electronica tónleiki er eitt av høvuðsendamálunum at skapa eina serliga atmosferu, og forstyrkja hana so effektivt sum møguligt. Hetta má sigast at eydnast bólkinum sera væl bæði í instrumentalu løgunum og í teimum við rødd.
Atmosferan/stemningurin á fløguni er ein løgin blanding av disco nostalgi og science fiction poppi. Teir hyggja aftur í tíðina, og seta eina “gamla” tónleikasjangru í nýggjar rammur, meðan teir samstundis eisini hyggja fram í tíðina, og geva eitt boð uppá framtíðarinnar tónleik.
Einasta skuffilsið má sigast at vera tvey tey síðstu løgini; “Face to Face” og “Too Long”. Ikki tí, tey svinga eins væl og hini, men stílurin er rættiliga nógv øðrvísi. T.d er eingin vocoder effekt á røddini, og ístaðin hava teir fingið ein krámutan poppara at syngja hesi løgini.
Arrangementini av løgunum eru eins góð sum hini, men tað irriterar, at røddirnar skulu vera so poleraðar og sukurpoppaðar. Sangarin syngur sum so rættiliga væl, men síðan allar hinar røddirnar á fløguni hava vocoder effekt, hevði tað verið uppá sítt pláss, eisini at havt tað her. Líkasum fyri at hava eitt felags tema fyri røddirnar.
Eisini varðar endalagið “Too Long” heilar tíggju minuttir, og er tað í so langt fyri eitt lag, ið skal enda eina fløgu. Í staðin fyri at vera væl svingandi og íoyrafallandi, gerst tað troyttandi og monotont. Tað gerst heilt einfalt “too long”!
Tó so, Daft Punk gera í grundini tónleik, ið ein skal dansa til, so kanska er alt hetta gjørt við vilja, frá teirra síðu. Í staðin fyri at gera ein stillan og penan enda, sum flestu “lurtifløgur” hava, velja teir at gera ein lívligan og langan enda, ið fólk kunnu dansa til, “í tað óendaliga”.
Hetta er sum áður nevnt ein rættiliga óvanligur bólkur, og er “Discovery” á sín hátt ein óvanlig fløga. Tá tú keypir hana, fært tú eitt laminerað plastikk kort við í húsanum. Á kortinum stendur eitt loyniorð, ið loyvir tær inn á www.daftclub.com.“Daft Club” er internet baseraði fjepparaklubbin hjá bólkinum, har tú kanst downloada tónleik og annað gott. Eitt áhugavert hugskot frá einum áhugaverdum bólki.
Tað er stuttligt, at tað skulu finnast slík sermerkt tónleikafyribrigdi sum Daft Punk, ið gera eksperimenterandi og óvanligan tónleik, og sum samstundis hitta stórt um alla verðina. Heitið á fløguni lýsir hetta væl. Tónleikurin er bæði “disco very” (øgiliga disco!), og eisini eitt “discovery” (ein uppdaging, ein rannsóknarferð).
Eg vil siga, at“Discovery” er ein rættiliga góð fløga, við onkrum lítlum skuffilsi, ið ein tó kann liva við. Okkum tørvar fjølbroyttan tónleik og fjølbroytt ljóð, og tað eru Daft Punk so avgjørt við til at skapa.
Eitt er at robott hjálmarnir komu faktiskt ikki fyrrenn við Discovery plátuni. Áðrenn tað var tað ymiskar maskur, t.d. klovna og djóra maskur.
Orðavalið er stuttligt: brúki "electronica" heldur enn "techno" og "house" - "electronica" var eitt nokkso "in" hugtak tá...
"fresandi gittar solo" er faktiskt "fresandi synth solo", men poengið hjá Daft Punk er allarhelst at tað skal ljóða sum eitt sindur av báðum. Tað ljóðar fresut, yvirdrivið og stuttligt óansæð...
Hóast eg nevni tað eitt sindur, so spæla samplingarnar nógv størri leiklutir, enn eg var tilvitaður um tá. Nógv er nettupp samplað og bygt rundanum um samplingar.
Cher'sa 'Believe' var faktiskt autotune heldur enn vocoder :)
Mest leirvíkingaligi setningurin: "Heildarupplivilsið av fløguni má sigast at vera rættiliga gott. Hon svingar ordiliga væl, og fær teg at nikka nógv við høvdinum. Tey, ið duga at dansa, fáa allarhelst eisini góðan hug, at fara uppá gólv."
Stuttligt :) Nú á døgum havi eg einki ímóti at dansa um tað er góður tónleikur, t.d. Daft Punk!
Eg haldi ikki longur at tey bæði síðstu løgini eru keðilig og/ella vánalig. Discovery er ein av teimum plátunum, ið bert gerst betri og betri fyri hvørja lurting. Í dag haldi eg at øll plátan er super hamrandi feit, og ein varði innan populertónleik í 00'unum. Gjørdist eisini alsamt størri Daft Punk fjeppari eftir ummælið, og tók bæði Homework og Human After All til mín, tá eg byrjaði at diska í 2006. Tron: Legacy soundtrackið var eisini stuttligt, nettupp tí tað var so retro/konservativt og á tremur við referansum til eldri sci-fi soundtracks. Random Access Memories má eg fara at siga okkurt um seinni, tá hon hevur verið ordiliga til sodningar.
Sum heild skilti eg (tíbetur) nøkur ting nokkso væl afturi í 2001, og er tað bara at fegnast um. T.d. at talan er um dansitónleik, og at hatta við blandingini av tí gamla (disco) og tí nýggja (sci-fi popp o.s.fr.). Á dú, á dú!


text:
Tey 10 kostráðini
Kostráðini eru nú komin út av nýggjum. Kostráðini kunnu takast niður her á síðuni, og plakatir kunnu heintast hjá Fólkaheilsuráðnum. Sum áður hevur Fólkaheilsuráðið valt at halda seg til donsku kostráðini, umsett til føroyskt.
Kostráðini í Danmark líkjast nógv teimum í hinum norðanlondunum. Tey byggja øll á felags norðurlendsk tilmæli, sum eru grundað á vitan hjá hundraðtals av serføðingum. Øll norðanlond hava síðan 1980 samstarvað um at gera felags leiðreglur um kost og føðslu. Nýggjastu leiðreglurnar eru at finna í Nordic Nutrition Recommendations (NNR) frá 2012, sum kunnu takast niður her.
Endamálið við NNR er at vegleiða um ein heilsufremjandi livihátt, ið kann fyribyrgja fólkasjúkum. NNR eru grundarlagið undir almennu kostráðunum, ið verða gjørd bæði í Noregi, Svøríki, Danmark og Íslandi. Tilmælini eru grundað á vísindaliga gransking, og hesi verða dagførd umleið fjórða hvørt ár. Um nóg góð vísindalig prógv eru fyri tí, verða kostráðini broytt. Meiri enn hundrað serfrøðingar eru við í arbeiðinum, undir leiðslu av einum arbeiðsbólki undir Nordisk Ministerråd.
NNR verður mett at vera fremsta arbeiðsamboð hjá fakfólki, ið starvast innan kost, heilsu og føðsluøkið. Í sambandi við nýggjastu NNR hava størri partar av leiðreglunum verið til hoyringar alment soleiðis, at øll atlit eru tikin við í endaligu útgávuna.
Tey 10 føroysku kostráðini byggja sostatt á hópin av vísindaligari vitan um, hvat er heilsugott og ikki, og tískil eiga vit at halda okkum til tey, tá vit liva heilsugott.
Kostraad_2014_plakat.pdf Tey 10 kostráðini, plakat
NNR_2012.pdf Norðurlendsku tilmælini um kost


text:
Tjalda í hjartanum á festivalinum
Summar Festivalurin bjóðar aftur í ár fólki at tjalda mitt á festivaløkinum
Um fýra vikur verður Summar Festivalurin hildin í Klaksvík, og aftur í ár bjóðar festivalurin fólki at tjalda mitt á festivaløkinum.
Ovari Vágsbøur hevur seinastu tvey árini verið hugnalig tjaldbygd, har bæði ung og tilkomin hava gist, og royndin við nýggja festivaløkinum hevur riggað so væl, at tað verður brúkt aftur í ár.
Í tjaldbygdini verður møguligt at fáa mat og drekka, fara í hitapottar og sauna, fara til frisør, hoyra smærri tónleikaframførslur og annars hugna sær saman við íbúgvunum í tjaldbygdini.
Fyri at sleppa inn á tjaldøkið krevst serligt tjaldpass, og tað kann keypast á heimasíðuni sf.fo og í Telebúðum.
Tjaldøkið verður býtt eitt sindur upp, so at bæði ungdómar og familjur kunnu tjalda upp á sínar treytir.


text:
Miðallívsævi
Miðallívsævi er heiti fyri, hvussu leingi fólkið livir í miðal í einum landi. Miðallívsævi er miðalaldurin á teimum, sum doyggja. Væntað miðal lívsævi er talið á árum, sum fólk í ávísum aldri í miðal væntast at hava eftir at liva. Hon er ymisk fyri ymiskar aldursbólkar. T.d. kunnu nýføðingar í Føroyum í 2014 vænta at liva í 80,11 ár.[1] Í 1950 var miðallívsævin í øllum heiminum 40 ár. Betri heilsuviðurskifti og betri og meiri matur hava gjørt, at miðallívsævin nú á døgum er 65 ár. Men hetta tal sigur einki um ovurstóra munin á ríkum og fátækum londum og munin ímillum stættirnar í einum landi. Rík fólk hava vanliga betri heilsu enn fátæk fólk, og tí er fólkið frískari og livir longur í ríkum londum enn í fátækum londum.


text:
Tíðindi
11. mai 2018
”Fjálgt var at kenna hitan av hondum, ið sleptu,” segði mamma við meg, tá ið omma fór um sýnina seinasta summar. Omma eigur eitt serligt pláss í hjartanum. Eg kendi veruliga hitan frá hennara nærveru. Hon var altíð til staðar. Tá ið eg var lítil, búðu vit hjá ommu. Í skúlatíðini rann eg altíð niðan til hennara til ein drekkamunn og fransbreyð uttan birkis – og sum gráhærdur havnarbúgvi royndi eg altíð at vitja hana, tá ið eg kom norður. Nærvera hennara osaði av góðsku og kærleika. Í heimi hennara valdaði friður. Eg havi hugsað, hví so var. Niðurstøðan er, at hon var altíð til staðar. Eisini, tá ið hon ikki orkaði at trína dansin meira. Ein sannur klettur og griðstaður. Hon var ein, ið, sambært Løgstrup, hevði jaliga ávirkan á tey, ið hon møtti.
Hon fekk um endan á snildfontíðini. Og tó at hon ongantíð fekk sær eina tílíka, so var hon við og spurdi um tað nýggjasta. Hon visti nógv og var forvitin. Men hon var altíð til staðar!
Eg var við vinmanni á matstovu. Hugsaði, at nú var løtan til gott og gevandi prát, tí vit síggjast ikki so ofta, men eg fór skeivur. Í staðin fyri at njóta løtuna, so gjørdist eg firtin, tí hann sat við telefonini mest sum alla tíðina. Tað var bara, tá ið hann nýtti gaffilin og knívin, at eg fekk eygnasamband við hann. Telefonin var nógv týdningarmeiri enn okkara samvera. Hann sat á sosialu miðlunum, tók selfie, har hann nýtti filtur til myndirnar, og flenti býtt niður í telefonina. Hann var ikki til staðar.
Stóri munurin á ommu og vinmanninum var, at omma hvíldi í nú-inum. Gott dømi er, at tá ið tú komst á gátt hjá henni í skýmingini, so sat hon í myrkri í stovuni, tí henni dámdi so væl at eygleiða skýmingina, sum legði seg yvir húsatekjurnar í Klaksvík. Vit kundu eisini sita tveyeini í tøgn uttan at skula undirhaldast alla tíðina. Soleiðis var ikki við vinmanninum. Vinmaðurin umboðar fleiri og fleiri í dagsins samfelag – og tað er ræðandi.
Giordano Bruno segði, at hann knappaði fyrsta knappin skeivt, og tí blivu allir knapparnir knappaðir skeivt.
Sum pápi og lærari má eg tryggja mær, at míni børn og næmingar læra at knappa fyrsta knappin rætt. Eg má vísa teimum á, hvat er rætt og skeivt. Og eg veit, uttan at grundgeva, at telefonnýtslan hjá okkum øllum er skeiv. Um vit halda hesa gongd, so verða nógvir knappar knappaðir skeivt, tí veruleikamyndin verður skeiklað. Sambondini á netinum eru bara til egnan fyrimun. Glansmyndin av vinnandi, smílandi og vøkrum menniskjum er bert ein løtumynd. Øll vita tað, men eingin torir at gera upp við tað. Hjáárinini fara at koma, men eg veit bara ikki hvussu, tí vit eru mitt í eyganum á ógvisligasta paradigmuskiftinum, sum nakrantíð hevur verið í søguni, har samskifti og tíðaroyðsl framman fyri skíggjum hevur lagt – ikki bara skýming – men myrkur á vanligt samskifti.
Hvønn er tað, at næmingar, starvsfelagar og onnur síggja í mær? Eri eg tann, sum girði meg inni í mínari egnu lítlu verð í einum horni á lærarastovuni, tá ið vit hava kaffisteðg? Stari eg meg blindan at innantómum skvaldri á telefonini, tá ið eg gangi garðvakt? Hvønn er tað, næmingarnir síggja?
Tað vóru tey, sum settu føtur í spenni, tá ið orglið skuldi inn í kirkjuna á sinni. Orglið hevur eftir øllum at døma ikki volt stórvegis skaða, og fólk hava tikið tað til sín eins og ein part av framburði.
Skíggjar eru eisini komnir fyri at vera, og teir eru eisini partur av framburði.
Eg ynski ikki, at vit skulu stegða framburði. Als ikki. Vit mugu tó ansa eftir, at vit ikki drukna í okkara tráan eftir einari dopaminútloysn, sum fer fram ímillum okkum og skíggjan. Men sum menniskja, so ynski eg, at vit altíð vilja vita hvørjum øðrum við. At vit geva hvørjum øðrum ans. Eg vil sleppa aftur til salt jarðarinnar, har vit ikki nýta filtur til okkara pseudo-veruleika, men góðtaka rukkurnar og vónbrotini, og har vit tola at sita saman í tøgn – og um veðrið loyvir tí – eygleiða skýmingina uttan filtur.
Klumma eftir Símun Joensen, lærara í Eysturskúlanum
Skúlablaðið
Pedda við Stein gøtu 9
100 Tórshavn
Tel. 23 57 73
Teldupostur: turid@bfl.fo ella skulabladid@lararafelag.fo
2015 © Bókadeildin. All rights reserved.


text:
Skipanin “stjørnufótbóltur” skal í fyrsta lagi eggja feløgunum at gera eitt dygdargott og miðvíst arbeiði í barna- og ungdómsfótbóltinum, og annars skapa góðar karmar fyri grasrótsfótbóltinum sum heild.
STJØRNUFÓTBÓLTUR hevur í fyrsta lagi fýra stig – Grundstig (ein stjørna), Víkað stig (fýra stjørnur), Framkomið stig (1 stjørna) og Úrvals stig (1 stjørna). Tilsamans 7 stjørnur.
1. Grundstig (stjørna 1):
Tær grundleggjandi fyritreytirnar, eitt nú:
a. Ein grundleggjandi ætlan er fyri barna- og ungdómsfótbóltin.
b. Felagið luttekur við barna- og ungdómsliðum í landskappingini og er vertur fyri dystum og stevnum sambært kappingarskránni hjá FSF.
c. Venjarar eru til øll liðini í barna- og ungdómsfótbóltinum, útbúnir á minst B1 og B2 stigi.
d. Í felagnum er fólk sum hevur høvuðsábyrgdina fyri barna- og ungdómsfótbóltinum.
e. Felagið hevur hóskandi fysiskar karmar – eitt nú vøll, skiftirúm, fundarrúm og ymiskan útbúnað, sum krevst í sambandi við venjing og dystir.
Viðmerking: Fyri at fáa eina stjørnu krevst, at allar fimm fyritreytirnar eru uppfyltar.
2. Viðkað stig (stjørna 2-5):
a. Útbúgving
i. Læru- og menningarætlan er fyri barna- og ungdómsfótbóltin og verður fylgd.
ii. Útbúnir venjarar eru til øll lið samsvarandi krøvunum í loyviskipanini.
iii. At venjarar fáa møguleika at eftirútbúgva seg.
iv. Minst ein útbúgvin dómari er fyri hvørjar 50 leikarar.
b. Luttøka
i. Felagið hevur lið á dreingjasíðuni í øllum aldursbólkum frá U8 til U19, møguliga í einum skipaðum samstarvi við annað felag.
ii. Felagið hevur lið á gentusíðuni í øllum aldursbólkum frá U8 til U17, møguliga í einum skipaðum samstarvi við annað felag.
iii. Gentufótbólturin telur minst 30% av øllum leikarunum í felaganum, sum eru 12 ár og yngri.
c. Átøk, rekrutering
i. Felagið skipar fyri tiltøkum sum skapa áhuga millum yngstu børnini, fyri at fá tey at byrja við fótbóltinum sum 6-7 ára gomul.
ii. Felagið hevur eina miðvísa ætlan, sum fær børn og ung at halda á við fótbóltinum.
iii. Skipað verður fyri tiltøkum, sum venda sær til foreldur, stuðlar og nærumhvørvi annars, við tí endamáli at skapa áhuga og undirtøku fyri fótbóltinum.
d. Karmar
i. Umstøðurnar til sosial tiltøk, foreldrasamstarv o.l. eru nøktandi.
ii. Vitjandi – leikarar, venjarar, viðhaldsfólk og foreldur – hava hóskandi umstøður og kunnu kenna seg vælkomin.
Viðmerking: Hvørt høvuðspunktið gevur eina stjørnu. Fyri at fáa eina stjørnu krevst, at fyritreytirnar undir hvørjum høvuðspunkti eru uppfyltar.
3. Framkomið stig (stjørna 6):
a. Barna- og ungdómsfótbólturin hevur egna játtan sum í minsta lagi er ?? 25% av samlaða útreiðslukarminum.
b. Felagið, evt saman við FSF, skipar á hvørjum ári fyri serstøkum átøkum undir heitinum “Fótbóltur fyri øll”.
c. Venjarar hjá U16 og eldri hava B-prógv.
d. Leikaratalið heldur sær ella er vaksandi.
Viðmerking: Fyri at fáa stjørnu seks krevst, at allar fýra fyritreytirnar eru uppfyltar.
4. Úrvals stig (stjørna 7):
a. Felagið hevur eitt hóskandi fótbóltstilboð til børn og ung í vetrarhálvuni.
b. Ein skipað útbúgvingarætlan er fyri leiðarar og nevndarlimir.
c. Alt virksemi og allar skipanir verða eftirmettar á hvørjum ári við støði í einum dygdareftirliti.
Viðmerking: Fyri at fáa stjørnu sjey krevst, at allar tríggjar fyritreytirnar eru uppfyltar.
Fágreiðing
Felag, sum hevur eina stjørnu, er á Grudstigi. Felag, sum hevur 2-5 stjørnur, er á Víðkaðum stigi. Felag, sum hevur 6 stjørnur, er á Framkomnum stigi, og felag, sum hevur 7 stjørnur, er á Úrvals stigi. Fyritreytin fyri, at felag kann koma í bólkin Viðka stig, er, at tað hevur Grundstig. Somuleiðis er fyritreytin fyri Framkomið stig, at felagið hevur Viðkað stig osv.
Íverksetan
Skipanin verður roynd í 2012 uttan at peningur verður latin feløgunum. Skipanin verður síðani eftirmett og justerað. Skipanin fær so gildið frá 2013 og peningur verður latin feløgunum við ársenda 2013.