text:
David Paterson
David Alexander Paterson (føddur 20. mai 1954) er fyrrverandi guvernørur í New York. Hann er fyrsti afroamerikanski guvernørurin í New York, og eisini er han fyrsti blindi guvernørur í USA. Pateson var varamaður hjá Eliot Spitzer á valinum í 2006, har Spitzer fekk 70 prosent av atkvøðunum.
Sambært CNN gjørdist Paterson blindur longu tríggjar mánaðir gamal vegna bruna í eygunum. Hann sær eitt pinkalítið sindur við øðrum eyganum, men hetta er so mikið veikt, at hann er juridiskt blindur. Í samrøðu við CNN varð hann spurdur, um hann nakrantíð hevði verið saman við eini skøkju. Tá svaraði hann: "Nei, bara lobbyistum".


c: text/html

text:
11. august
11. august er dagur 223 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 224 um skotár er). 142 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 117 - Hadrian verður av herfólkinum í Sýria útnevndur til nýggjan keisara í Rómverjaríkinum
- 1611 - Týskrómverski keisari Rudolf verður noyddur at lata beiggja sínum Matthiasi Čechylandslutin
- 1658 - Við Karli 10. á odda byrjar svenski herurin kringsetanina av Keypmannahavn
- 1919 - Weimarlýðveldið góðtekur grundlógina
- 1929 - Arábar leypa á jødar við Grátimúrin
- 1952 - Sinnisjúki kongurin Talal í Jordan verður noyddur frá, og sonur hansara Hussein tekur við ræðinum
- 1960 - Kjad fær sjálvstýri frá Fraklandi
- 1963 - Vostok 3 við Andriani Nikolajev umborð verður skotin út
- 1984 - Knópsvanurin verður valdur til danskan tjóðarfugl
- 1986 - Fleiri túsund heiðra føroyinginum Ova Joensen á Langelinie, eftir at hann hevur róð 900 fjórðingar við Dianu Victoriu úr Føroyum til Danmarkar
- 1993 - Føroyar-Noreg 0-7 (0-4) á Toftum – vinardystur
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1897 - Enid Blyton, enskur barnabókarithøvundur
- 1898 - Peter Mohr Dam, løgmaður í Føroyum og formoður Javnaðarflokksins
- 1943 - Perves Musjarraf, pakistanskur generalur og leiðari
- 1944 - Ian McDiarmid, sjónleikari
- 1950 - Steve Wozniak, amerikanskur teldusnillingur
- 1953 - Hulk Hogan, amerikanskur glímari og sjónleikari
- 1970 - Andy Bell, enskur bassleikari (Oasis)
- 1992 - Gilli Sørensen, føroyskur fótbóltsleikari
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 480 f.Kr. - Leonidas, kongur í Sparta
- 1926 - Thomas Juul Petersen, løgtingslimur (Sambandsflokkurin) og sýslumaður í Eysturoy og í Norðuroyggjum.
- 2001 - Jorge Amado, brasilskur rithøvundur
- 2014 - Robin Williams, amerikanskur sjónleikari

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fílur
Ein fílur (úr arab. fil) talumál elefantur, kvæðamál ólivantur (úr miðenskum olifant) er eitt súgdjór, ið livir í Afrika og Asia. Tað eru trý núlivandi sløg av fílum í heiminum: Afrikanski runnafílurin, Afrikanski skógafílurin og Asiatiski fílurin - eisini ofta umrøddur sum indiskur fílur. Groft sagt er munurin fílanna ímillum, at afrikansku fílarnir hava stór oyru, meðan indisku fílarnir hava minni oyru. Afrikanski fílurin er størsta súgdjór á landi. Kvennfílurin og ungarnir halda tætt saman. Størsti kvennfílurin er oddafílurin og hinir elta hann. Afrikanski fílarnir fara ígjøgnum regnskógin í Afrika í flokki einir 20 saman.
Dømi um útdeyð fílasløg eru t.d. Sýriskur fílur, Mammutur og Mastodontur.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]


text:
Porkeri
Porkeri er ein bygd og kommuna í Suðuroynni. Bygdin liggur á eystursíðuni á oynni við byrjanina av Vágsfirði. Porkeris skúli varð tikin í nýtslu í 1984. Skúlin er skipaður við 7 ára skúlagongd og halda næmingarnir fram í framhaldsdeildini í Vágs skúla. Skúlaárið 2005/2006 arbeiddu 3 lærarar í skúlanum, onkur fulla tíð og aðrir niðursetta tíð. Barnatalið í skúlanum var tá 29. Um veturin eru ymisk tilboð til kvøldskúlaundirvísing, t.d. kunnu tilboð vera um undirvísing í postalínsmáling, hondarbeiði og seyming. Luttøkutalið liggur vanliga um 40-60. Fimleikarhøllin verður nógv nýtt, serliga vetrarhálvuna. Eitt borðtennisfelag varð stovnað í Porkeri í 2009, tað nevnist Purkan.[1] Nýggjur skúladepil varð bygdur í Grønudali í Porkeri, beint við Hov. Hann varð tikin í nýtslu í 2009. Í skúladeplinum eru tveir skúlar: Miðnámsskúli og Heilsuskúli.[2]
Innihaldsyvirlit
Gamla kirkjan[rætta | rætta wikitekst]
Kirkjan er bygd í 1847. Hon stendur í tí gamla partinum av kirkjugarðinum, har eisini aðrar kirkjur hava staðið undan hesari. Kirkjan er bygd av viði og er takt við flagi. Klædningurin er tjøraður, meðan grundin, vindeyguni, hurðarnar, vindskeiðirnar og tornið eru hvít. Innan er kirkjan ómálað.
Altartalvan vísir Jesus í Getsemane og er helst meira enn 200 ár gomul. Á altarinum standa fýra messingstakar; teir tveir við hvør sínum ljósi og tveir við 4 ljósum hvør, og kirkjan eigur 4 altardúkar; allir hesir lutirnir eru givnir. Á altarinum standa eisini tveir gipsfigurar við áskriftini St. Johannes og St. Paulus og tann gamli kalikurin frá 1825 og tann nýggjari frá 1987.
Í kórinum stendur gamli doypifunturin úr viði við tinfati frá 1789 og tann nýggjari, sum er olmussugáva frá 1923, og er málaður hvítur.
Mannfólkamegin í kirkjuni eru 13 stólar, og konufólkamegin eru 12 stólar, har umleið 150 fólk kunnu sita. Í kirkjuni hanga 3 ljósakrúnur, ið eru olmussugávur, og á vegginum hanga eisini tvær minnistalvur. Í kirkjuni hongur modell av sluppuni "Beinisvørð", sum er ein gáva.
Úppi yvir hurðini í forkirkjuni hongur ein navnafjøl viđ árstalinum MDCCCXLVII og við forbókstavunum hjá teimum, sum bygdu kirkjuna; í forkirkjuni stendur eisini gamalur gravsteinur við m.a. árstalinum 1640 og kirkjubússan, sum er modell av kirkjuni. Á loftinum stendur orglið frá 1981. Fyrsta orglið fekk kirkjan stutt eftir 1900.
Í torninum hongur gamla kirkjuklokkan frá 1952 og tann nýggjara, sum er givin í 1976.
Á úthurðini er útskorin rosett og kongakrúna- árstalið 1847 og C R VIII.[3]
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Ymsar metingar eru um, hvussu gomul bygdin er, men roknast kann við, at hon er millum elstu bygdir í Føroyum, tí fyrstu ferð navnið Porkeri kemur fyri, er í Hundabrævinum umleið 1350, har nevnt verður, at í Porkeri skal vera ein seyðahundur. Hvør upprunin til navnið Porkeri er, eru ymsar sagnir um. Tann mest kenda man vera tann, at tá fyrsti maður, ið búsettist í Porkeri, fór at velta jørðina, kom hann fram á purkur í moldini. Søgnin sigur, at Hovgrímur høvdingi í Hovi skuldi hava havt svínagerði her á staðnum, og at tað vóru purkur av hesum svínum, ið fyrsti niðursetumaðurin fann. Tí gav hann plássinum navnið Purkurgerði, ið seinni er blivið til Porkeri
Porkeris Bygdarsavn[rætta | rætta wikitekst]
Porkeris Bygdarsavn er ein sjálvognarstovnur, sum Føroya Landsstýri góðkendi sum ein stuðulsøkjandi stovn tann 19. mars 1997. Porkeris Bygdarsavn eigur Gamla Skúla, sum varð bygdur í 1888, og ognina Í Eystrum, sum hevur verið elligamal bústaður í Porkeri. Í Eystrum eru sethús, sornhús og fjós.
Í Eystrum[rætta | rætta wikitekst]
Porkeri er eisini ein av gomlu bygdunum við fleiri býlingum. Hin ovasti er býlingurin í Eystrum. Hann er gamal býlingur, og har vóru bert eini hús. Eitt lítið festi var í húsunum, sum gjøgnum øldir er gingið frá faðiri til elsta son. Fyrst í 19. øld bygdi næstelsti sonurin í Eystrum nýggj hús eystan fyri gomlu húsini, og tey fingu navnið í Skálanum. Síðani hava tvinni hús verið í Eystrum. Húsini, ið nú standa uppi, eru bygd um 1870, og har hava búð fólk til um 1970. Nú standa húsini í Eystrum tóm.
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Sudurras1.com
- ↑ Dimma.fo
- ↑ Arge, Símun V.: Eitt sindur um innbúgvið í Porkeris kirkju. Í: Mondul nr. 3/1980
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Arge, Símun V.: Eitt sindur um innbúgvið í Porkeris kirkju. Í: Mondul nr. 3/1980
- Kommunans heimasíðu
- Flick Myndasavn
- Faroestamps.fo
- Folkakirkjan.fo - Porkeris kirkja
- Zacharias Müllers lívsminna dansk


text:
Fjølmiðlar
Fjølmiðlar hava sera stóran týdning fyri heimin nú á døgum. Teir hava leingi havt eitt sindur av týdningi, men nú eru so nógvir miðlar í mun til fyrr, tá bara avísir, lýsingar og annað var at fáa. Sum sagt eru sera nógvir miðlar nú á døgum, vit hava ikki bara bløð, útvarp og sjónvarp, men túsundtals sjónvarps og útvarpsrásir. Og haraftrat kemur sjálvandi, allarhelst størsti miðlin; alnótin. Á altnótini kunnu vit lesa, síggja og hoyra nærum alt hugsandi, bæði úti úr heimi, og heimanifrá. Og ikki er tað bara stóru avísirnar og sjónvarps og útvarpsrásirnar ið kunnu leggja tíðindi og annað út á nótina, tað kann ein og hvør. T.d. um ein hevur hug at finna útav hvussu okkurt verður gjørt t.d. við eini teldu, so er bara at fara á Youtube og leita sær rætta sjónbandi fram. Hetta, at ein og hvør kann leggja tilfar á altnótina, er helst ikki bara gott. Síður sum Wikipedia hava óavmarkaða og ókeypis atgongd til at leggja greinar út, og av tí sama eru tær ikki altíð rættar. Tó ber til hjá øðrum at rætta í ella leggja afturat greinum, sum onnur hava skrivað. Á ensku Wikipediuni eru nógv fólk um allan heim virkin, og har er rættiliga strangt eftirlit, men framt av vanligum fólkum. Har verða síður ofta strikaðar skjótt, um ikki kelduávísingar eru, ella um evnið ella persónurin ið skrivað verður um ikki verða hildin at vera nóg týdningarmikil til at hava almennan áhuga. Tó mugu lesarar vera kritiskir, tí tað kemur meir enn so fyri, at onkur skrivar okkurt skeivt, summi gera tað enntá við vilja, tí tað halda tað vera stuttligt, tað verður nevnt vandalisma (herverk). Fjølmiðlar ávirka heimin uppá nógvar ymiskar mátar. Millum annað, eru tað fleiri fólk, ið eru sera bundin at fjølmiðlunum, og trúgva uppá stórt sæð alt, sum tey hoyra og síggja. Tað er sum oftast altíð onkur lygn í lýsingunum ella bløðunum, og tað er fyri at lokka fólk til at keypa bløðini, men onkuntíð hava lygnirnar havt nakrar vansar á heimin. Eitt dømi er um ein prest í USA, sum hevur sagt, at heimurin gongur undir, innan fyri eitt ávíst tíðarskeið. Nógv fólk hava verið skelkaði av hesum, og enntá nøkur hava beint fyri sær.
Innihaldsyvirlit
Harðskapur[rætta | rætta wikitekst]
Tað verður sagt at harðskapur í sjónvarpinum kann ávirka børn. Hetta er helst rætt, og sjálvt um tey ikki beinleiðis drepa nakran ella gera nøkrum fortreð, so kann hugsunarháttur teirra verða ávirkaður av harligum filmum og røðum. Ávirkanin kann sjálvandi vera ymisk frá barni til barns; summi børn kunnu hyggja eftir harligum filmum frá tey eru heilt lítil, og onnur tola ikki at síggja nakran harðskap í filmum heilt uppí tannárini. Og ikki er tað bara filmanir í sjónvarpinum, sum seta sítt spor á børnini, nógvar lýsingar á rásum sum t.d. sjónvarpskanalir til børn, eru serliga gjørdar við tí fyri eyga, at fáa børnini at plága foreldrini til at keypa teimum ymiskar leikur.
Lýsingar[rætta | rætta wikitekst]
Lýsingar, ið nærmast manipulera brúkaran til at keypa eina vøru, eru ikki bara galdandi fyri børn, men eisini fyri vaksin. Hóast tey eru verri at ávirka, so ber tað eisini til. Nógvir pengar verða eisini nýttar at lýsa fyri vørum til vaksin fólk.
Censur[rætta | rætta wikitekst]
Onkrastaðni er ikki líka frítt hjá tíðindafólkið at skriva sum í norðurlondum. Kina og Norðurkorea hava sera nógvan censur á miðlunum, hetta er møguliga fyri at halda fólkinum í landinum frá at fáa ov nógv at vita um umheimin, og fáa tey at sígga at tey kanska liva í einum diktaturi í ringum umstøðum. Tvs. at stjørnin vil hava eitt óupplýst fólk, tí tað ger ikki so nógva mótstøðu.[1]
Mótabløð hava eisini ávirkað fleiri fólk, serliga gentur, tí tey vísa kend og væl dámd fólk í mótabløðunum, ið man hevur sum fyrimynd, og øll hava eitt til felag. Øll hava ein góðan kropp, og tí heldur man kanska, at man eigur at hava ein góðan kropp, fyri at kanska verða væl dámdur, og so byrjar man at íðka onkran ítrótt ella fara á onkran slankikur, fyri at tey kunnu blaka 10 kilo innan fyri eitt tíðarmark, sum t.d. mótabløð, næstan hvørja viku lýsa við.
Misskiljing av lýsingum[rætta | rætta wikitekst]
Terrorismu hoyrir man ofta um í bløðunum, og so ávara bløðini eisini fólk um at ferðast til ymisk støð, tí at tað er ófríður onkrastaðni í landinum, ella tí terroristar hava hótt við at leypa á tey ymsu støðini. Sum oftast eru terroristarnir muslimar, og av tí, kann tað elva til at fólk eru meira bangin fyri muslimum og hava nógvar fórdómar fyri teimum, enn t.d kristnum fólkum. Tað verður eisini lýst um happing ella t.d. botulismu í sjónvarpinum. Hesir trupulleikarnir verða sera ofta lýstir, og onkuntíð verður tað lýst ov ofta, og tí eru tað summi, ið ikki kunnu taka tað í álvara, og tað er ikki gott, tí tað eru nakrir stórir trupulleikar.
Ávirkan[rætta | rætta wikitekst]
Fjølmiðlarnir, kunnu gott ávirka fólk uppá ein ringa mátan, av tí at summi er so bundin at miðlunum og trúgva øllum, ið tey siga, men fjølmiðlarnir eru ikki bara ringir. Ofta verður lýst um t.d. dálking, góða og ringa heilsu, og tey geva ofta góð ráð til fólk. Fjølmiðlarnir fortelja eisini um, hvat er gott ella ringt at gera og man fær altíð okkurt at vita um heimin og samtíðuna. Tað er sjálvandi gott at lesa í onkrum blaði og fáa nýggja vitan um okkurt, men tó skal man ansa eftir at ikki trúgva øllum, sum man hoyrir.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Bókin Søga og Samtíð


text:
Runavík
Runavík er ein bygd í Eysturoynni. Runavík er yngsta bygd við Skálafjørðin, fyrstu húsini vóru bygd í 1916. Bygdarnavnið Runavík varð alment tikið í brúk í 1938. Í løtuni (2013) búgva 513 fólk í Runavík. Í Runavík er ítróttarøkið, fótbóltsvøllur og ítróttarhøll. Nýggi barnagarðurin á Mýrunum liggur í einum sera náttúruvøkrum umhvørvi við útsýni yvir Toftavatn. Í sama umhvørvi liggur Heimið á Mýrunum. Eysturoyar Ellis- og Røktarheim er eisini í Runavík. Ellisheimið er nýliga útbygt. Við Løkin í Runavík er gomul kornmylla bygd av nýggjum. Økið er sera vakurt og liggur beint við Hotel Runavík.
Í Runavík er eitt virkið ítróttarfelag – NSÍ, sum stendur fyri Nes Sóknar Ítróttarfelag.


text:
Døgurðin kostaði bara 20 krónur, og tað var fínt at fáa at eta.
Sjáldsamt at hava orgul á vesinum, men tað er kanska hent viðhvørt. Eg las á FB, at orglið er upprunaliga keypt til Nólsoyar í 1880unum, tað kom til skúlan á Kirkju í 1920, tá ið nólsoyingar fingu nýtt orgul í kirkjuna.
Nógv fólk lurtaði eftir Jákupi á Fløtti, sum setti stevnuna.
Magna royndi at fáa sær ein lúr.
Togtoganin er altíð eitt hitt, hesa ferð vunnu hattarvíkungar steypið.
Magna sovnaði endiliga hjá ommu síni, endabresturin var at íspegilin Bubu kom ov nær.
Vit fóru til Hattarvíkar kl. hálvgun 6, Turið og børnini sluppu við bilinum hjá Birgiri (abbasoni Jóan Paula) og vit gingu, veðrið var fínt, so tað var deiligt, vit gingu niðan á Kross og so oman í Krók.
Tá ið vit komu til hús, vóru børnini longu farin í ánna.
Í Hattarvík føla vit okkum heima, vit gingu um bygdina í góðum veðri í gjárkvøldið, og eg og IR vitjaðu Sakaris í dag. Vit hittu eisini Leiv og uppistovumenninar. Kirkjugangur var kl. 14, so vit fingu akkurát farið í kirkju, áðrenn vit skuldu aftur yvir á Kirkju til Rituna, Leivur koyrdi okkum.
Hugnaligt inni hjá Annu Mariu og Jákupi
Inga Rósa saman við Sámal Jákupi (hjá Sakaris og Emmu)
Ingar Rósa og Hanus Súni)
Leivur í Suðurstovu og Símun (sonur Gullak) og Bergljót við steypinum.
Uttan fyri tarvafjósið.
Bergljót og Jóhanna


text:
Forsíða
Evnisyvirlit
Systirverkætlanir
Wikimedia Foundation hýsir eisini øðrum verkætlanum:
Ein orðabók á fleiri málum
Eitt savn av tekstbókum
Eitt savn av endurgevingum
Eitt savn av opnum greinum/skjølum
Listi yvir djórasløg
Opin tíðindi
Felags miðlasavn
Samskipan av øllum verkætlanunum
Savn við lærutilfari og virksemi
Wikipedia á øðrum málum
Henda Wikipedia er skrivað á føroyskum. Byrjað varð í 2004, og nú inniheldur hon 10,624 greinir. Nógvar aðrar Wikipediur eru. Nakrar av teimum størstu síggjast á listanum niðanfyri.
- Fleiri enn 1.000.000 greinar: English · Deutsch · Français · Italiano · Nederlands · Español · Svenska · Polski · Pycckий ·
- Fleiri enn 400.000 greinar: 日本語 · Português · Tiếng Việt& · Català · Norsk (bokmål) · ykpaïHcbka · 中文
- Fleiri enn 250.000 greinar: العربية · Català · Čeština · فارسی · Suomi · Magyar · Bahasa Indonesia · 한국어 · Norsk (bokmål) · ykpaïHcbka
- Fleiri enn 100.000 greinar: Հայերեն · Бълrapckи eзиk · Dansk · Eλλnvιkά · Esperanto · Eesti · Euskara · Galego · עברית · हिन्दी · Hrvatski · Қaзaқшa · Latina · Lietuvių · Minangkabauiska · Bahasa Melayu · Norsk (nynorsk) · Română · Simple English · Slovenčina · Slovenščina · Cpпckи · Türkçe · O'zbek · Volapük


text:
Skúgvur
Skúgvur (lat. Stercorarius skua) er nakað sum mási til støddar, brúnur sum hini kjógvasløgini, ikki búkhvítur og hevur onga snældu. Sum kjógvin er eftir ritu, er skúgvurin eftir likku, eltir hana, snittandi og snarandi, inntil hon má spýggja. Men kemur tá ein flokkur av ritum og ternum eftir honum, so má hann skunda sær at flýggja. Og ikki er hann snúiligari enn so, at kjógvin tuskar hann av. Úr sjónum fær hann sær seið og sild. Fyri bjargafuglin er hann skaðiligur, helst fyri lundan, tekur bæði egg og fugl. Lítið er til av honum. Tað, sum er í Evropa, hevur tikið sær búgv í somu londum sum Norðmenn í forðum, í Føroyum, Hetlandi, Orknoyggjum, Hebridum, Íslandi og ikki sørt í Grønlandi.
Áður átti hann nógvur í Føroyum. Søgn er, at í støðum var hann so tættur, at fjallmenn stundum, tá ið um ráddi, nýttu eggini til at blaka fyri seyð. Í summum bygdum beinskerdu teir ungarnar og tóku teir so — mangar túsund í tali — tá ið teir vóru fullvaksnir og feitir. Men fyri skaðan, hann gjørdi í bjørgunum, varð roynt at avoyða hann, og tað eydnaðist teimum so, at um ár 1900 vistu teir bara 4 pør vera eftir — í Skúvoy, Stóru Dímun, Svínoy og Saksun. Tá friðlýstu teir hann, og nú er hann væl afturnørdur. Mestur er hann í Saksun; har eiga um 100 pør, og ikki er nevnt um nakað spell av teimum. Tað sigst eisini, at í teimum høgum, sum hann áður átti mestur, skóru teir meiri seyð tá, enn teir skera nú. Har, sum fuglur, ið føðir seg av sjónum, eigur nógvur, verður altíð nógv gras.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Dávur Juul Magnussen
Dávur Juul Magnussen er føroyskur trombonspælari úr Havn. Hann varð í 2008 settur í starv sum 1. trombon leikari í skotska symfoniorkestrinum "The Royal Scottish National Orchestra" (RSNO). Magnussen hevur spælt við tónleikabólkinum Lawetz, sum varð stovnaður í 2002. Lawetz var ein av bólkunum sum spældi til Prix Føroyar í 2003 og 2005. Hann gongur á "Royal Scottish Academy of Music and Drama" í Glasgow kelda. Í 2011 fekk Davur gávugóðs úr Grunni Thorvalds Poulsen av Steinum.[1]


text:
Rutarbók
Rutarbók (hebráiskt מגילת רות) ber navn eftir høvuðskonuni - móabitanum Rut. Í hebráisku Bíbliuni er bókin sett ímillum hátíðarrullurnar. Vanligt var at lesa hana um hvítusunnuhaldið. Í Septuaginta er hon sett beint eftir Dómarabókina og undan Sámuelsbókunum, av tí at hon bindur tær saman (Rutarbók 1,1 og 4,22). Hon er skrivað stutt eftir dómaratíðina. Rutarbók kemur ikki rættiliga upp í tað søguliga verkið, sum er Jósvabók, Dómarabókin, Sámuelsbøkurnar og Kongabøkurnar, men av tí at tilburðirnir í bókini eru, meðan dómararnar ráddu, hoyra hon og Dómarabókin saman. Týdningurin av bíbilska navninum er ókendur, kanska merkir tað vinkona ella trúgv.


text:
Eystrasalt
Eystrasalt ella Baltiskahavið er eitt umleið 413 000 ferkilomera stórt og upp til 459 metrar djúpt hav med brakkvatni í norður Europa, minni salt enn t.d. Atlantshavið, men tó ikki fekst vatn. Eystrasalt hevur politiskt mark í vestri til Danmark og Svøríki, í eystri til Finland, Russland, Estland, Lettland och Litava, í suðri til Pólland og Týskland.
Eystrasalt rennur út í Norðsjógvin gjøgnum Oyrasund, Lítlabelt og Stórabelt. Við Álandsoyggjarnar er eitt avmarkað smalt sjóøkið, sum verður nevnt Bottenhavið. Við Umeå er eitt annað smalt økið, Kvarken, sum skilur Bottenhavið frá Botnisku víkini. Frá norðara parti av Eystrasalti eru tvær stórar víkir: Finska víkin (millum Finland og Estland) og Rigavíkin.
Við strendurnar og í skergørðunum frystir Eystrasalt til ís um veturin. Bottenvíkin er altíð fullkomiliga løgd undir ís partar av vetrinum, tað sama er galdandi fyri teir innaru partarnar av Finnsku víkini. Tað kann henda at Beltini og Oyrasund frysta, men tað hendir ikki ofta, og ávisar vetrar kann drívísur ella pakkísur vera at finna har.[1][2]. 1658 fór Karl X Gustav við einari svenskari herdeild yvir um tey frystu sundini Lítla- og Stórabelt í Danmark.
Í Eystrasalti eru fleiri stórar oyggjar, eitt nú Gotland, Öland, Bornholm, Dagoy, Ösel, Áland og Rügen.
Størri áir, sum renna út í Eystrasalt: Neva, Wisła, Oder, Daugava, Njemen, Dalälven, Torneáin, Kemijoki, Oulujoki og Narva.
Størri býir við strendurnar í Eystrasalti: St. Pætursborg, Stokkhólmur, Helsingfors, Kiel, Rostock, Stralsund, Gdansk, Riga, Stettin (Szczecin), Gdynia, Kaliningrad, Tallinn (onkuntíð verða eisini býirnir Keypmannahavn, Malmö og Klaipėda taldir við).
Tey fiskasløg ið verða mest fiskaði í Eystrasalti eru brislingur, sild og toskur. Laksur verður eisini fiskaður í Eystrasalti.


text:
Norrønt
Navnið norrønt verður vanliga brúkt um málið í Noregi, Føroyum og Íslandi frá 10. øld og fram at umleið 1350. Tá var málið í hesum londum næstan tað sama, tí føroyingar og íslendingar vóru upprunaliga norskir útfarar – flestir av Vesturlandinum. Nútíðar íslendskt og føroyskt hava tí eisini eyðsýndan líkskap við málførini í Vesturnoregi, sum kanska partvíst kemur av teirra felags upphavi, men onnur vilja vera við, at tað eisini kann stava frá sambandi við Noreg seinni í tíðini.
Á norrønum máli eru til stórar bókmentir, sum fyrst og fremst eru verk eftir íslendingar – tær íslendsku miðaldarbókmentirnar á móðurmálinum eru munandi størri og týdningarmeiri enn á øllum øðrum norðurlendskum málum til samans. Tey flestu bókmentaligu verkini eru varðveitt í handritum, sum fyri tað mesta røkka aftur til 13. øld.
Danskt og svenskt mál vóru longu hesa tíðina nakað ólík norrønum, t.e. at málføraskilnaðurin millum norðurlendsku málini var longu á veg – serliga sást, at danskt tók at skilja seg burturúr.


text:
A Portuguesa
A Portuguesa er tjóðsangurin í Portugal. Tittulin merkir hin portugisiska. Henrique Lopes de Mendonça yrkti tekstin, Alfredo Keil setti lag til. Sangurin varð viðurkendur sum tjóðsangur í 1910 ella 1911.
Sangurin varð yrktur av tjóðskaparsinnaðum portugisum, ið vóru uppøstir um, at bretar settu fram krøv til portugisar viðvíkjandi Afrika, har Portugal í nógv ár hevði havt hjálond.
Sangurin hevur framvegis sama innihald, og snýr seg millum annað um fornermilsi og pínligheit, tí soleiðis uppfataðu portugisar bretsku krøvini. Seinasta reglan í niðurlagnum var upprunaliga Contra os bretões marchar, marchar, sum merkir Móti bretunum marchera vit, marchera vit. Nú er bretunum broytt til byrsunum.
Eins og føroyingar ofta gera, syngja portugisar ofta bara fyrsta ørindi umframt niðurlag, tá tjóðsangurin verður sungin. Ørindið og ein leyslig umseting eru at lesa niðanfyri.
Í 1956 vóru fleiri útgávur at hoyra av lagnum, bæði viðvíkjandi nótum og hvørji ljóðføri vóru sett til. Tí setti stjórnin eina nevnd at áseta eina almenna útgávu av A Portuguesa. Ráðharraráðið góðkendi uppskotið 16. juli 1957, og almenna útgávan er framvegis galdandi í dag.
A Portuguesa (fyrsta ørindi) Hero'is do mar, nobre povo / Naçao valente, imortal / Levantai hoje de novo / Os esplendor de Portugal / Entre as brumas da memória / Ó Pátria sente-se a voz / Dos teus egrégios avós / Que ha'-de guiar-te 'a vito'ria / Niðurlag: Às armas! Às armas! / Sobre a terra, sobre o mar! / Às armas! Às armas! / Pela Pátria lutar! / Contra os canhões marchar, marchar!
Leysliga umsett til føroyskt (fyrsta ørindi) Hetjur á sjónum, heiðurliga fólk / (valente) og ódeyðiliga tjóð / Nú er tíðin komin at rísa aftur / (Os esplendor) hjá Portugal / Úr tokutu minnunum / Áh faðirland, vit hoyra røddirnar / Hjá tínum stóru forfedrum / Sum skulu føra teg til sigurin / Niðurlag: Til vápnini! Til vápnini! / Á landi og á sjónum! / Til vápnini! Til vápnini! / At berjast fyri okkara faðirland! / At marchera móti byrsunum!


text:
Tað er eins og høvið krevur bløðrur og einki annað. Í øðrum høpi verður brúsandi
vín harafturímóti valt, tí tað hevur heilt serstakar eginleikar.
Les í faldara okkara um brúsandi vín og hvør matur hóskar til hetta spennandi vín
Brúsandi vín
Méthode Champenoise er tann siðbundni hátturi, sum champagna verður
framleidd eftir, men við tíðini hava framleiðarar uttanfyri Champagne
nýtt og nýta enn aðrar framleiðsluhættir at framleiða brúsandi vín, sum ikki
kann kallast champagna,
men í staðin verður nevnt eitt nú Cava, Prosecco og Asti Spumante.
Til Prosecco og Asti Spumante verða tangar nýttir til framleiðsluna, men til
Champagne, Crémants og Cava verður gamli framleiðsluhátturin við fløsku
nýttur.
Báðir framleiðsluhættirnir at gera brúsandi vín eru væl umtóktir, men tað
er tann gamli mátin við fløskum, sum aloftast veitir mest samansetta vínið.
Tá ið gerin hevur gjørt sítt, fer hon til botns í fløskuni og verður liggjandi.
Tá ið botnfallið verður upployst, verða nevniliga teir serstøku eginleikarnir
gjørdir, sum eyðkenna samansett brúsandi vín. Henda tilgongd verður nevnd
autolysa og fevnir um nógvar samansettar lívevnafrøðiligar reaktiónir.
Champagna
Champagna er eitt brúsandi vín, ið er gjørt av seinnu geringini av hvítvíni,
har kolsýran verður til. Navnið kemur frá franska økinum Champagne.
Champagnan í 1800-talinum var nógv søtari enn tann champagnan, vit
kenna í dag. Smakkskiftið móti einari turrari champagnu byrjaði í 1846,
tá framleiðarin Perrier-Jouét valdi ikki at koyra søtevni í champagnuna,
áðrenn hon varð útflutt til London. Hetta hevði við sær variantin Brut
Champagne, sum í dag er ógvuliga væl umtóktur.
Navnið Champagne kann bert brúkast til champagnu, ið er framleidd í
umráðnum Champagne í Fraklandi. Champagna verður framleidd av
drúvunum Chardonnay, Pinot Noir og Pinot Meunier. Eftir fyrstu geringina
og fløskuáfyllingina er seinna geringin í fløskuni. Hendan geringin verður
sett í gongd við at seta ger og sukur til. Síðani skal champagnan liggja
í minst 1½ ár, áðrenn hon er liðug. Eftir hetta verður fløskan vend á høvdið,
soleiðis at tey evnini, sum ikki eru gerað, leggja seg at proppinum. Fløskan
verður fryst og latin skjótt upp, soleiðis at tær ógeraðu restirnar kunnu
tømast, og verður proppurin koyrdur á aftur.


text:
Kongressin í USA
Kongressin í USA (enskt: United States Congress) er lóggevandi valdið í USA. Kongressin hevur tvey kømur: Senatið, sum hevur 100 limir og Umboðsmannatingið (House of Representatives), sum hevur 435 limir. Hvør statur í USA hevur tveir senatorar og - alt an uppá tal av íbúgvum - millum 1 og 53 limir í Umboðsmannatinginum. Harumframt sita fimm útnevnd frá økjunum hjá USA í eitt tvey-ára tíðarskeið, umframt ein kommiserur, sum situr í eitt fýra-ára skeið. Hesir seks persónarnir hava ikki atkvøðurætt.
Kongressin hevur ábyrgdina fyri fíggjarmálum, serliga mál sum viðvíkja fíggjarætlan, verju av USA, landsins almennu viðurskifti og regulering av handilsavtalum við onnur lond. Harumframt fastsetir Kongressin tær yvirorðnaður rammurnar fyri tær lóggevandi stjórnirnar í lutastatum USA's. Tað merkir, at hvør einstakur lutastatur framhaldandi hevur sjálvavgerðarrætt, sum vísir seg í ymiskum konkretum lógum. Umframt tær lóggevandi funktiónirnar hevur Kongressin makt til at kanna og føra eftirlit við tí útøvandi maktini - við forsetanum og hansara umsiting. Kongressin hevur ekslusiva makt til at byrja ríkisrættarmál móti forsetanum, dómarum og øðrum embætismonnum í føderalum regi - tvs. hesi hoyra ikki til lutastatirnir.


text: Thomas Jeffrey "Tom" Hanks (føddur 9. juli 1956 í Concord, Kalifornia, USA) er amerikanskur sjónleikari, leikstjóri, filmsframleiðari og filmleikrithøvundur. Hann arbeiddi mest við sjónvarps og familjuskemtileikum áðrenn hann fekk sukse sum dramatiskur sjónleikari í fleiri leikltum sum gjørdist sera kendir, eitt nú sum Andrew Beckett í Philadelphia, høvuðsleiklutin í Forrest Gump, kaptein John H. Miller í Saving Private Ryan, og Chuck Noland í Cast Away. Hanks vann eina Oscar heiðursløn fyri besta mannliga leiklutin tvey ár í rað, fyri ávikavist Philadelphia, frá 1993 og fyri Forrest Gump frá 1994. Han er pápi sjónleikaran Colin Hanks.


text:
Kaj Joensen
05.11.2013 - 12:30
Aktuelt > Samfelag & Politikkur > Landspolitikkur
- Hann skal vera hjartaliga vælkomin.
Tað siga Kaj Leo Holm Johannesen, formaður í Sambandsflokkinum, og Jenis av Rana, formaður í Miðflokkinum, tá teir vera spurdir, um teir vilja havaGerhard Lognberg í sín flokk.Og formaðurin í Sjálvstýrisflokkinum, Kári P. Højgaard, er eisini áhugaður í, at fáa Gerhard Lognberg í flokkin.- Vit hava bert ein tingmann, og tað er ynskiligt at flokkurin styrkir seg, sigur Kári P. Højgaard.Sostatt tykist tað vera greitt, at Gerhard Lognberg, sum bleiv koyrdur úr Javnaðarflokkinum leygardagin, hevur í øllum førum tríggjar flokkar at velja í, um hann ætlar sær uppí ein annan flokk, tað sum er eftir av valskeiðnum.Allir tríggir floksformennirnir leggja tó dent á, at eingin teirra hevur havt fund við Gerhard Lognberg, um hvat hann ætlar sær. Jenis av Rana sigur, at hann hevur prátað við Gerhard Lognberg um støðuna, men tað er púra óformelt.Kári P. Højgaard sigur, at tað er eingin loyna at teir tosa saman, men talan er ikki um samráðingar.Eisini Kaj Leo Holm Johannesen sigur, at einki formelt samband hevur verið teirra millum. Tá Kaj Leo Holm Johannesen bleiv formaður, var eitt av málinum, at flokkurin skuldi gerast so stórur sum møguligt.- Vit hava altíð havt gott samstarv við Gerhard Lognberg, og vil hann fylgja stevnuskránni, skal hann vera hjartaliga vælkomin, sigur Kaj Leo Holm Johannesen.Spurningur er so, hvør flokkur hóskar best til Gerhard Lognberg. Sjálvur vil ikki ikki gera nakrar viðmerkingar til flokksskifti.Kaj Leo Holm Johannesen heldur, at hann Samandsflokkurin kundi verið eitt náttúrligt val, tí fyrrverandi javnaðartingmaðurin hevur áður stillaðu upp fyri Sambandsflokkin. Og í etiskum spurningum, er tað upp til tinglimirnar sjálvar at gera av, hvat teir atkvøða.Jenis av Rana heldur hinvegin, at tað skuldi verið løgið, um Gerhard Logbnberg ikki hevði Miðflokkin í tonkunum.- Høvuðsmálini hjá Miðflokkinum eru tey etisku, andaligu, moralsku og sosialu málini. Í teimum skulu vit vera samdir, men í øðrum málum eru tinglimir meira fríttstillaðir, og flokkurin loyvir ymiskum hugsjónum. So eg síggi ongan trupulleika í, at Gerhard Lognberg kemur í Miðflokkin, sigur Jenis av Rana.Jenis av Rana sigur eisini, at flokkurin fer ikki at biðja um ein fund við Gerhard Lognberg.- Vit fara at geva frið at taka eina avgerð, sigur Jenis av Rana.Floksformennirnir í Sambandsflokkinum og Sjálvsstýrisflokkinum siga tað sama.- Eg gangi útfrá, at hann(Gerhard Lognberg,red)fer venda sær til onkran flokk, sigur Kári P. Højgaard.


text:
Eg veit, hvat tit gjørdu í fjør summar
Eg veit, hvat tit gjørdu í fjør summar (enskt: I Know What You Did Last Summer) er ein amerikanskur ræðufilmur úr 1997. Filmurin er spældur inn í Bodega Bay í Kalifornia. Høvuðsleikarar í filmurin eru Jennifer Love Hewitt (Julie James), Sarah Michelle Gellar (Helen Shivers), Freddie Prinze Jr. (Ray Bronson) og Ryan Phillippe (Barry William Cox). Filmurin eru framleiddur í USA. Leikrit eru Kevin Williamson eftir skaldsøgu hjá Lois Duncan.
Innihaldsyvirlit
Søgugongd[rætta | rætta wikitekst]
Fýra vinfólk renna á ein mann og hann doyr. Tey sleppa sær av við líkið og lova hvørjum øðrum, at tey ongatíð skulu fortelja nøkrum um hendingina. Men eitt ár eftir fáa vinfólkini eini óhugnalig boð um, at onkur veit, hvat tey gjørdu í fjør summar. Og tað verður byrjanini til eina blóðdálkaða marru fyri øll fýra.
Virðirslønir[rætta | rætta wikitekst]
Leikarar[rætta | rætta wikitekst]
- Jennifer Love Hewitt: Julie James
- Sarah Michelle Gellar: Helen Shivers
- Ryan Phillippe: Barry Cox
- Freddie Prinze Jr.: Ray Bronson
- Bridgette Wilson: Elsa Shivers
- Anne Heche: Melissa Egan
- Johnny Galecki: Max Neurick
- Muse Watson: Ben Willis / Fiskimaður
- Stuart Greer: Løgreglumaður David Caporizo


text:
Kort: Lond við meiriluta av fólki, ið tala franskt.
Franskt er móðurmál hjá umleið 64,8 mill. fólkum, harav um 51 mill. í Fraklandi, um 6,7 mill. í Quebec í Kanada, um 4 mill. í Belgia og slakari 1,3 mill. í Sveis. Franskt er eitt av stóru heimsmálunum. Franskt er eisini eitt av høvuðsmálunum tá ið tað snýr seg um evropeiska søgu, mentan og nútíðar viðurskifti. Harumframt eru mong lond og øki um allan heim, har franskt er høvuðsmál ella eitt av høvuðsmálunum. Franskt er harafturímóti av tí romansku greinini, sum hevur ment seg úr latíni, sum er eitt sonevnt italiskt mál.


text:
Harry Potter og Eldbikarið
Harry Potter og Eldbikarið er ein bók hjá J.K. Rowling.
Søgugongd[rætta | rætta wikitekst]
Harry Potter (Daniel Radcliffe) byrjar uppá 4. ári á Hogwarts skúla og Harry er 14 ár. Hetta verður eitt serligt ár, tí at trígandakappingin skal vera. Tað koma næmingar úr Beautox og Durmstrang skúla. Tá ið næmingarnir vera valdir til trígandakappingina (sum bara 3 kunnu vera vald, frá 17 ár og upp), kemur ein fjóri seðil framm. Hetta er sera merkiligt. Tann fjórði persónurin er Harry Potter! Hann verður hataður av øllum í skúlanum, tí at hann ikki er gamal nokk til at vera við í kappingini - sjálvt besti vinurin Ron er súrur inná Harry, fyri ikki at fáa vita áðrenn at hann meldaði seg til kappingina. Men Harry veit ikki hvat hetta er, hann hevur ikki melda seg til kappingina - men har er ongin vegur út aftur, hann skal og má kappast.
Tær tvær fyrstu kappinginar ganga fínt, men so kemur tann triðja og síðsta. Tey skulu ganga gjøgnum eina gigantiska laborint. Harry sær so vinningarsteypi framman fyri sær, men har kemur eisini Cedric Diggory (Robert Pattinson, sum eisini spælir í Skýming) - teir báðir renna yvir og taka ísenn í steypi. Knappliga koma teir framm til ein kirkjugarð - men teir eiga orduligt at koma framm til Hogwarts skúla. Men hetta er sera mystiskt. So veit Harry hvør hattar er sum stendur fyri framman, Lord Voldemort! Voldemort drepur Cedric, men Harry sleppur við lívinum. Hann sigur so øllum frá hesum. Men ongin trýr honum - jú sjálvandi Dumbledore, Ron og Hermione. Men Gandamálaráðharrin vil ikki trúgva hesum.


text:
Effodeildin
Nr. 1 = UEFA Champions League
Nr. 2 = UEFA Europa League
Nr. 3 = UEFA Europa League
Nr. 9 = Niðurflyting
Nr. 10 = Niðurflyting
Steypavinnarin = UEFA Europa League
Tapandi steypafinalisturin fær ikki pláss í Europa League. Verður steypavinnarin eisini meistari, so gevur eitt 4. pláss í landskappingini atgongd til Europa League.
Fimm tey ovastu liðini fáa 14 heimadystir komandi ár, meðan restin - íroknað uppflytarar - fáa 13 heimadystir.
Um javnt er í stigum í avgerandi plaseringum er reglan hendan:1) Samlaða málúrtøkan2) Flest skotin mál3) Umdystur á uttanveltaðum vølli


text:
Norðdepil
Norðdepil er ein bygd á eystursíðuni á Borðoynni. Bygdin liggur beint yvirav Hvannasundi, sum er á vestursíðuni á Viðoynni. Í 1974 kom byrging um Hvannasund, so Borðoyggin og Viðoyggin vórðu samanbundnar. Í 1963 vóru tunnlar gjørdir, soleiðis at koyrandi bleiv millum Norðdepil og Klaksvík. Í 1895 varð skúli bygdur í Norðdepli, og hesin er til enn, tó ganga børnini í skúla á Fossánesi frá fyrsta til sjeynda flokk og í Klaksvík í framhaldsdeildini. Norðdepil er partur av Hvannasunds kommunu.
Innihaldsyvirlit
Vinnulív[rætta | rætta wikitekst]
Í Norðdepli arbeiða tey flestu innan fiski- og alivinnuna, nakrir útróðrarmenn eru. Síðan tunnlarnarir komu í 1967 hava fólk í Norðdepli eisini havt møguleika fyri at arbeiða í Klaksvík og aðra staðir í landinum. Eitt flakavirki varð bygt í Norðdepli í 1963. Alibrúk eru báðumegin byrginina, sum er millum Borðoy og Viðoy (millum Norðdepil og Hvannasund).[1]
Hvalastøðin í Norðdepli[rætta | rætta wikitekst]
Í 1898 bygdu norðmenn eina hvalastøð í Norðdepli. Fyrstu eigararnir vóru Andorsen & Neumann, frá 1899 til 1912 vóru tað P. Michelsen, Sandefjord ið áttu hvalastøðina, frá 1913-1920 var eigarin A/S Suderø, tá var støði ikki í brúk. E. Abrahamsen er seinasti eigarin, hvalastøðin lat aftur í 1920.[2]
Róðrarfelag[rætta | rætta wikitekst]
Bygdirnar Norðdepil og Hvannasund eru felags um kappróðrarfelagið Norðdepils-Hvannasunds Róðrarfelag.[3] Bátarnir sum felagið eigur ella hevur átt eru: Ritan, Lokkin, Sundabáturin og Norðingur. Sundabáturin vann føroyameistaraheitið í 2004, 2007 og 2008.[4]
Minnisvarði[rætta | rætta wikitekst]
Tollaksmessudag 23. desember 2013 var ein minnisvarði avdúkaður í Norðdepli, yvir tey sum farin eru á sjónum, tann dagin vóru liðin júst 100 ár, síðani Norðdepilsbáturin fórst, saman við tveimum øðrum bátum úr Norðoyggjum – bátunum av Skarði og úr Kunoy. Hvannasunds kommuna hevði latið gera henda minnisvarðan til minnis um tey, sum farin eru á sjónum.
Minnisvarðin stendur norðanfyri kirkjugarðin, í nánd av gamla skúla í Norðdepli.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Hvannasund.fo, Søgan
- ↑ Savn.fo, Hvalastøðir í Føroyum 1894-1984
- ↑ Drekin.fo, Norðdepils-Hvannasunds Róðrarfelag
- ↑ drekin.fo
Depil | Fossá | Hvannasund | Múli | Norðdepil | Norðtoftir


text:
Buenos Aires
Buenos Aires er høvuðsstaður og størsti býur í Argentina. Í Buenos Aires og økinum rundanum Íbúgvar 11,5-13 mió. fólk.
Næstan 40 % av fólkinum í Argentina Íbúgvar í Buenos Aires ella tætt við býin, sum er ein hin størsti á suðurhálvu.
Spaniamenn grundaðu Buenos Aires sum havnabý í munnanum á ánni Rio de la Plata í 1536; og fólkið í býnum
verður enn kallað "portenos", ið merkir "havnabýarfólk". Nú er Buenos Aires nýmótans býur við breiðum vegum,
tunlum og dýrum handlum.
Býurin er handilsmiðdepil í Argentina, og meginparturin av útflutningi landsins verður avskipaður haðan.


text:
Tilboð frá ÍSF um venjaraskeið:
Til Feløgini
Hevur tú hug at førleikamenna teg, at fáa eitt netverk tvørtur um ítróttagreinar og fáa íblástur til komandi kappingarár?
So er eitt skeið hjá ÍSF nakað fyri teg – sí lýsing niðanfyri.
Skeið fyri venjarum – Venjari 1
– Ítróttur fyri børn og ung.
– Ítróttur og venjing
– Ítróttaskaðar – nei takk (E-skeið)
Tann 15. og 16. sept. 2012 verður skipað fyri enn einum skeiði fyri venjarum. Hesa ferð eru grundskeiðini løgd saman, soleiðis at tað bæði er skeið 1: ítróttur fyri børn og ung og skeið 2: ítróttur og venjing og skaðar.
Byrjað verður leygardagin kl. 09.00 til 20.30 og sunnudagin verður hildið fram frá kl. 09.00 til 17.00. í Ísf-húsinum í Havn.
Evni:
ítróttanámsfrøði, ítróttaumhvørvi, menning hjá børnum, venjing, trygd og ábyrgd, etikkur og moralur. Hví venja? Og hvussu? Upphiting, anatomi og fysiologi, venjingarprinsippir, undirvísigarprinsippir.
Skeiðið skiftir ímillum at vera teoretiskt og praktiskt, so tá er gott við ítróttaklæðum.
Ongin próvtøka er, men kravt verður, at uppmøtingin er 100%. Eftir lokið skeið verður luttøkubræv útflýggjað.
Skeiðið er ein partur av venjaraútbúgvingini hjá DIF, Danska Ítróttasambandinum. Møguleiki er sostatt at byggja víðari upp á skeiðið.
Málbólkur:
Venjarar, hjálparfólk og leiðarar hjá børnum og ungum. Øll sum hava áhuga í og ábyrgd av børnum og ungum, sum luttaka í ítrótti.
Hvat fært tú burturúr:
– Vitan um menningina hjá børnum, fysiskt, psykiskt og samfelagsligt
– Tú lærir nakað um námsfrøði, venjarar av ymsum slag, at seta sær mál, um týdningin av góðum ítróttaumhvørvi.
– Ítøkilig hugskot til spøl og venjing hjá børnum og ungum
– Vitan um, hvussu kroppurin virkar, og hvat ein má taka hædd fyri í sambandi við venjing. Grundleggjandi vitan um venjing og fysiologi. Vitan um, hvussu ítróttaskaðar kunnu fyribyrgjast og um týdningin av rættari uppvenjing, um skaðin er hendur.
Upptøkutreytir:
Luttakari skal vera 15 ár ella eldri. Tó kunnu vit gera frávik frá regluni um upptøku, um serstøk viðurskifti tala fyri hesum.
Luttøkugjald:
Kostnaðurin fyri skeiðið er 650 kr. Íroknað er frálærutilfar og matur.
Tilmelding:
Tilmelding (navn, aldur, tlf.nr. og teldupostaddressa hjá luttakarunum) er neyðug og seinasta freist at melda til skeiðið er 6 sept. 2012 á ahl@isf.fo ella á tlf. 312606/280706.
Meiri fæst at vita frá ÍSF skrivstovuni tlf.: 312606 ella frá Anniku á telduposti ahl@isf.fo ella á tlf.: 282331


text:
Aleksandur Mikli
Eftir bara 13 árum gjørdi Aleksandur Mikli (á grikskum; AλέEavδpoς o MέYaς ella MέYaς AλέEavδpoς) (juli 356 f.Kr. - juni 323 f.Kr.) grikska kongsríki sítt til stórveldi heilt eystur ímóti India. Hann var sonur Filip 2. í Makedónia (382-336 f.Kr.) og var frá ungum árum á herferð við pápanum. Tá ið hann tók við eftir pápan, var hann virdur fyri sítt dirvið sum hermaður og síni framúrskarandi evni sum herovasti. Hann setti sær fyri at røkka tí máli, pápin hevði miðað ímóti, at sleppa grikskum londum undan persiskum yvirræði, og frá 334 til 330 f.Kr. tók hann Sýria, Lítlaásia, Fønika, Persia og Egyptaland. Í Egyptalandi bygdi hann býin Alexandria. Hann helt leiðina eystur til Indialands, men mátti venda aftur, tí at persar høvdu gjørt uppreistur. Aleksandur doyði í 323 f.Kr., barnaleysur, so ríkið var skift ímillum fremstu herovastar hansara.
Tá ið Aleksandur doyði, var ríkið hansara vestan úr Makedónia og eystur at ánni Indus. Til tess at styrkja um valdið í londunum, hann hevði tikið, eggjaði teimum til at gifta seg við gentum úr hersettu londunum.
Sum ungur fekk Aleksandur bestu útbúgving, pápi hansara kundi útvega honum. Lærari hansara var mæti athenski heimspekingurin Aristoteles, sum gróðursetti í Aleksanduri hugsjónina um talifrælsi. Alla sína tíð sum kongur stuðlaði Aleksandur grikska list og mentan.
Aleksandur Mikli var av mætastu herovastum og var mikil persónmenska. Mangir av hermonnum hansara mettu hann sum ein gud. Altíð var hann fremstur í bardaga, til gongu, ella hann reið á stóra, svarta hestinum Bukefalosi. Aleksandur varð mangan særdur í stríði og var altíð fúsur at stríðast og eisini býta herfong við menn sínar. Hann doyði av hitasótt 33 ára gamal.


text:
Sker
Eitt sker er eitt petti av landi, sum ikki er leyst frá jørðini og hevur hav til allar síður. Eitt sker er minni enn ein hólmur og ikki so høgt sum ein stakkur og nógv minni enn ein oyggj. Í Føroyum eru nógv sker at finna rundan um Suðuroynna og rundan um Mykines og Mykineshólm. Í Noregi og Svøríki eru nógvar oyggjar, hólmar og sker fram við strondini. Á føroyskum nevna vit hesi sker fyri Norski Skergarðurin og Svenski Skergarðurin. Orðir sker er norðurlendskt og finnist eisini á hinum norðurlendsku málunum. Orðið finnist eisini á enskum, skerry, men tað kemur úr norðurlendskum.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
Heltnarnar er eitt sker vestanfyri Vágseiði í Suðuroynni.
-
-
-
Sker við Røðina vestanfyri Suðuroynna, við Trongsivág.


text:
- Sev ger sum tað vil í undirgrundini. Vit hava fingið eina kunning um ætlanina, og hana hava vit tikið til eftirtektar.
Soleiðis sigur Artur Johansen, borgarstjóri í Sjóvar kommunu, um ætlanina hjá SEV um at halda fram við boringini suður til Sandá, hóast felagsskapurin hevur fingið greið boð frá Sjóvar kommunu um, at hon ikki gevur loyvi til at taka vatnið í Sandá til streymframleiðslu.
Bora ikki upp í ánna
Avgerðin varð tikin í kommunustýrinum fyri einum ári síðani, eftir at allir borgararnir á Selatrað heittu á kommunustýrið um at nokta SEV at taka vatnið úr áunum, ið renna gjøgnum Selatraðar bygd. Nevndin í SEV hevur nú tikið avgerð um at bora suður til Sandá kortini, men ikki at bora upp í ánna.
Á henda hátt fáa komandi ættarlið møguleika fyri at velja ein bíligan hátt at taka avgerð um at fáa eina millión kilowatt av grønari orku um árið, um áhugin er til tess. Soleiðis ljóðar grundgevingin hjá SEV nevndini at brúka fýra milliónir krónur eyka til at bora hesar 600 metrarnar afturat.
Kunnaðu frammanundan
Borgarstjórin fyri Sjóvar kommunu sigur, at SEV kunnaði kommunustýrið, áðrenn ætlanin varð almannakunngjørd týsdagin.
- Vit tóku kunningina til eftirtektar, tí SEV hevur rættin til at gera hetta. Okkara heimild er bert at geva loyvi til at taka vatnið úr ánni, og tað eru ongar ætlanir um tað í hesum umfari, staðfestir Artur Johansen.
Kommunustýrið avgjørdi at kunna sínar borgarar um hetta á heimasíðuni hjá kommununi. Ongin borgari í kommununi hevur mótmælt hesum, sigur borgarstjórin.


text:
Sint Eustatius
Sint Eustatius er ein niðurlendsk oyggj í Karibiska havinum, sum politiskt hoyrir til Niðurlond. Oyggin hevur status sum niðurlendsk kommuna við serstøðu. Sint Eustatius var til 10. oktober 2010 ein partur av Niðurlendsku Antillunum. Oyggin liggur eystanfyri Amerikonsku Jomfrúoyggjarnar, har búgva (2010) 2886 fólk.[1] Oyggin er uppkallað eftir katólska halgimenninum Sankta Eustachius. Høvuðstaðurin eitur Oranjestad.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ 2. Population per Island, January 1st, Central Bureau of Statistics Netherlands Antilles.


text:
1. februar
1. februar er dagur 32 í árinum í gregorianska kalendaranum. 333 dagar eru eftir av árinum (334 dagar um skotár er).
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1902 - Fótbinding verður bannað í Kina.
- 1909 - Carlos kongur og Luis prinsur í Portugal verða myrdir.
- 1929 - Popey (Skipper Skræk) er at síggja fyri fyrstu ferð.
- 1946 - Norðmaðurin Trygve Lie verður valdur til aðalskrivara í ST.
- 1965 - Martin Luther King verður handtikin eftir borgararættindagonguna í Alabama.
- 1992 - Friðaravtalan ST fekk í lag byrjar í El Salvador.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1908 - Carlos kongur og Luis prinsur í Portugal verða myrdir.


text:
Augustur
Augustur (Physeter macrocephalus) er heimsins størsti tannhvalur. Hannurin kann blíva uppí 20 metrar langur og viga uppí 50 tons. Honin er uppí 12 m til longdar og vigar 16 tons.
Augusturin livur í høðvusheitum av høggislokki. Hvalurin hevur einar 19 - 23 spískar tenn í tí klæna undirkjaftinum. Í yvirkjaftinum hevur hann holur, sum tenninar passa uppí. Nógvir augustar, serliga teir stóru hannanir, sum kunnu kava longst niður, kunnu takað rættiliga stóran høggislokk. Høðvusføðin er tó minni høggislokkur.
Augusturin hoyrir til millum teir hvalinir, sum kava longst niður. Teir kunnu vera undir í yvir ein tíma og kava longur enn ein km niður, teir stóru hannanir kunnu fara enn longur niður.
Augustur - Spermur[rætta | rætta wikitekst]
Hvalurin verður eisini nevndur Spermur, hetta er eisini enska (sperm whale) og norska spermhval) navnið. Hetta navnið kemur av einari serligari olju, sum finst fremst í kúluni á hvalinum, í tí sokallaða spermacetorgan. Henda oljan er klár og flótandi við kropshita, men stadnar tá hitin lækkar og verður tá til ein hvítan form, nakað líkt stearin, hetta líkist nakað sáð og hagani kemur navnið.
Gera landgongd í Føroyum[rætta | rætta wikitekst]
- Jóladag í 2000 svam ein augustur seg uppá sandin í Nesi í Hvalba. Roynt varð at fáa hann útaftur, men tað eydnast ikki.
- Nýggjársdag 2012 gjørdi ein augustur landgongd í mølini millum sandbakkar í Nesi í Hvalba.[1] Eftir ráðum frá djóralækna varð ikki roynt at gera nakað við henda augustin, sum doyði seinni sama dag.[2]
- Í november 2013 gjørdu tveir avgustar landgongd í Sundalagnum, norðafyri Streymin, annar gjørdi landgongd við Norðskála, meðan hin gjørdi landgongd í Nesvík. Tað vóru upprunaliga fýra avgustar ið svumu har í Sundalagnum, men tveir av teimum fóru avstað aftur. Onkur stjól tenninar á tí fyrra avgustinum ið doyði, fólk sum varða av Hvalastøðini við Áir høvdu annars tosað um at varðveita beinagrindina av tí avgustinum, men tá allur undirkjafturin var horvin, so kundi tað gera tað sama. Men tá tann seinni avgusturin doyði, varð ansað betri eftir, og hesaferð vóru tenninar ikki stolnar. Tann 26. november var hesin avgusturin tikin upp á land á Hvalastøðina við Áir, eftir at hava ligið deyður í eini tveir dagar. Bjarni Mikkelsen, lívfrøðingur, setti varliga hol á búkin á honum, og knappliga brast hann so at siga í andlitið á honum. Kringvarpið tók upp á film og varð hetta víst í Degi og Viku sama kvøldið og eisini lagt á heimasíðuna hjá Kringvarpinum. Filmsbrotið sum víst at hvalurin brast ferðast síðan víða og varð sætt av fleiri milliónum av fólkum kring allan heimin.[3]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Sudurras.info, Augustur í Hvalba
- ↑ Kringvarp Føroya, Morgunsendingin 3. januar 2011.
- ↑ Kvf.fo, Sjónvarpsbrot um avgustin fer um allan heimin


text:
Velbastaður
Velbastaður er gomul bóndabygd sunnarlaga á vestursíðuni á Streymoynni, millum Syðradal og Kirkjubø. Umleið 190 fólk búgva á Velbastað. Velbastaður er av elstu bygdum í Føroyum. Í bønum niðan fyri bygdina oman móti sjóvarmálanum eru lutir, sum ivaleyst stava frá miðøldini, funnir, og nakað norðanfyri, í Fossdali, eru toftir funnar, sum helst stava frá víkingaøld.
Velbastaður hevur verið, og er framvegis, eyðkend landbúnaðarbygd. Har er eisini stórt eggvirki og sláturvirki til flogfenað í bygdini. Bygdin er í vøkstri, og tað sæst m.a. av, at skúlin verður munandi útbygdur, og nýggjur dagstovnur er bygdur. Livandi mentanin hevur sínar djúpu røtur á Velbastað, har tey longu í 1895 stovnaðu ungmannafelagið Sólarmagn, og hóast bygdin 1. januar í 2005 kastaði saman við Tórshavnar kommunu, verður stórur dentur lagdur á at varðveita bygdarumhvørvið.
Kend velbastaðfólk:[rætta | rætta wikitekst]
- Dánjal Pauli Danielsen, bóndi í Búðini, landsstýrismaður fyri Fólkaflokkin 1975 - 1981.


text:
Jens Fink-Jensen
Jens Fink-Jensen er føddur 19. desember 1956 í Keypmannahavn, rithøvundur, lýrikari, fotografur og tónasmiður.
Byrjaði sítt rithøvundavirkið innan fagrar bókmentir í 1975 við stuttsøguni Juni 1995. Stuttsøgan stóð at lesa í dagblaðnum ”Information”. Í mai 1976 komu fýra yrkingar ”Hvedekorn” nr. 76/1. 19.10.1981 kom bókin við yrkingarsavninum Verden i et øje. Bókin í óbundnum máli við stuttsøgusavninum Bæsterne kom 5.6.1986. 18.3.1994 kom út barnabókin Jonas og konkylien.
Jens Fink-Jensen er nýmálsligur studentur frá Herlufsholm Kostskole í 1976. Síðani gjørdi hann herðskyldu og næm sær útbúgving í Kongaliga Danska Lívgardanum. Hann gjørdist arkitektur (MAA.,cand.arch.) frá Kunstakademiets Arkitektskole í Keypmannahavn 1986, og tók prógv sum multimediedesignari frá sama staði í 1997.
Sum limur í upprunaliga bólkinum af rithøvundum í 1980-unum, sum savnaðust í bólkin rundan um Hvedekorn blaðstjóran Poul Borum, skipaði Jens Fink-Jensen í 1980 eitt nú saman við rithøvundastarvsfelagnum Michael Strunge, ”NÅ!!80” i Huset, Keypmannahavn.
Jens Fink-Jensen ferðast við multigmedielýrikkshowum - við at lesa upp yrkingar, sýna egin dias og synthesizierkompositiónir á studentaskúlum og festivalum saman við keyboradspælaranum Fredrik Mellqvist og saxofonistiunum Jens Severin.
Jens Fink-Jensen hevur eitt nú gjørt fotoframsýningarnar Sydens Skibe, Bejjing Ansigt, yrkinga/fotoframsýningina OrdBilleder og ljóðdiasshowið Øje på verden – om bøgernes råstof.
Í 1999 kom út yrkingasavnið Nær afstanden, á arabiskum, og var tað Jamal Jumas, sum umsetti til arabiskt. Forlagið Alwah, í Madrid útgav savnið, líka sum nakrar yrkingar herfrá stóðu at lesa í dagblaðnum ”Al-Quds Al-Arabi” (London, 1996) og tíðskriftið ”Nizwa”, Oman í 1999.
Bókaútgávur[rætta | rætta wikitekst]
- Verden i et øje, yrkingasavnið, 1981
- Sorgrejser, yrkingasavnið, 1982
- Dans under galgen, yrkingasavnið, 1983
- Bæsterne, stuttsøgusavnið, 1986
- Nær afstanden, yrkingasavnið, 1988 (udkommet på arabisk 1999)
- Jonas og konkylien, barnabók, 1994 (illustreret af Mads Stage)
- Forvandlingshavet, yrkingasavnið, 1995
- Jonas og himmelteltet, barnabók, 1998 (illustreret af Mads Stage)
- Alt er en åbning, yrkingasavnið, 2002
- Syd for mit hjerte. 100 udvalgte kærlighedsdigte, yrkingasavnið, 2005


text:
LØGTINGSLÓG NR. 27 FRÁ 9. SEPTEMBER 1954 UM FUGLAVEIÐU V.M., SUM SEINAST BROYTT VIÐ LØGTINGSLÓG NR. 48 FRÁ 15. MAI 2014
Lųgtingslóg nr. 27 frį 09.09.1954 '); document.writeln(''); } //-->
- 1. bólkur. Um veiðirættindi
- 2. bólkur. Um friðing av veiðulendi v.m.
- 3. bólkur Um forbodnar veiðuhættir
- 4. bólkur Um friðing av villini fugli v.m.
- 5. bólkur Um sektir og ákæru.
1. bólkur.
Um veiðirættindi
§ 1. 1) Á sjónum út at fiskimarkinum undir Føroyum er veiðirætturin við teim avvikum, sum tilskilað eru í hesi lóg opin fyri einum og hvørjum, sum hevur danskan heimarætt.
§ 2. Uppi á landi eigur grundeigarin veiðurættin. Viðvíkjandi veiðurætti er hann, sum situr við embætisjørð ella kongsjørð, javnbjóðis grundeigara.
Veiðurættin í vøtnum og áum hevur hann ella hava teir, sum eftir galdandi lóggávu hava ræði á vøtnunum.
Har felag er, og samtykt ella fyrndarrættur ger ikke avvik, hava eigararnir javnbjóðis veiðurætt. Samtykt af nýtslu av veiðurætti í felag kann gerast á grannastevnu. Í tílíkari samtykt kann fyrisetast, at veiða bert kann fara fram í minni mun ella yvirhøvur ikki.
Allir eigarar hava atkvøðurætt á grannastevni um samtykt un veiðu í felag.
Einsæris burturlating av veiðurætti kann ber fara fram fyri upp í 10 ár í senn.
Friðing yvirhøvur ella partvís innangarðs í eini bygd, har fleiri eigarir eru, kann bert fremjast á grannastevni. Atkvøðurætt um samtyktina hevur einhvør eigari innangarðs og kongsbøndur.
Til gylduga samtykt krevst yvir helmingur av atkvøðugevandi persónum, sum umboða minst helmingin av skattamarkatalinum, sum atkvøðurætt hevur.
§ 3. Har ikke serlig rættarviðurskifti gera avvik, hava eigararnir í tí gamla, matrikuleraða bønum í tí bygd, har bjørgini liggja, fuglaveiðirættin í bjørgum, urðum og tílíkum fuglalandi, herundir rættin til omanfleyg.
Rættin til at taka hellufugl hevur hvør maður í tí bygd, sum bjørgini eigur, men eingin uttanbíggjamaður.
Sama rætt sum eigara til fuglaveiðu hevur hann, sum situr við embætisjørð, ella kongsbóndi.
§ 4. Har ikki serlig rættarviðurskifti gera avvik, verður landpartur av fuglaveiðu í bjørgum, urðum og líknandi fuglalandi býttur eftir markatali (§ 3).
§ 5. Samtykt um fuglaveiðu í bjørgum, urðum og tílíkum fuglalandi í felag kann gerast á grannastevni samsvarandi reglunum í grannastevnilógini.
2. bólkur.
Um friðing av veiðulendi v.m.
§ 6. 2) Fuglabjørg, urðar, hólmar ella tílík lendi og æðuvarp kunnu friðast eftir krevjing frá veiðurætthavara ella eigara við somu løgfylgju sum eftir § 14, um friðingarnevndin smb. Ll. nr. 48 frá 9.7.1970, eftir at sýn er hildið, finnur lendið nýtiligt sum fuglaland ella æðuvarp.
§ 7. 2) Hann ið ynskir okkurt av teim í § 6 nevndu lendum friðað, skal senda friðingarnevndini skrivliga krevjing um friðing, innihaldandi gjølla tilskiling av viðkomandi lendi.
Rætturin skal so av eintingum fyri rokning krevjarans í tað blað, sum løggilt er til upptøku av almnnum kunngerðum í Føroyum, seta kunngerð í 3 ferðir, um at menn á einum nærri tilskilaðum, vanligum tingi, tó ikki fyrr enn 1 mánað aftaná seinastu kunngerð í blaðnum, verða uppnevndir eftir § 6 til at meta um frama friðinginnar. Kunngerðin eigur eisini at setast í ta almennu kunngerðartalvuna smb. Lóg nr. 59 frá 1. apríl 1912, í teim bygdum, sum liggja innanfyri 15 km fjarleika eftir sjónum frá ytsta marki viðkomandi lendis og eisini í øðrum bygdum, har menn hava serliga interessu í veiðu nærindis viðkomandi lendi. Bert kunngerðin í blaðnum er treyt fyri gildi uppnevningarinnar.
Haraftur setur rætturin fund til eiðfestingar av sýninum og tekur málið til úrskurðar.
Á tí fyrisetta tinginum skal rætturin siga fra, áðrenn uppnevningin fer fram, hvønn hann ætlar at uppnevna, og at fodra tey møtandi, sum kunna sýna nóg mikla interessu í spurninginum, at seta fram atfinningar sínar móti uppnevningini og viðmerkingar um friðingina ella um mál hennara.
Annars koma reglurnar í kap. 19 í rættargongulógini um sýn og meting í nýtslu.
§ 8. Teir uppnevndu sýnsmennirnir skulu skila til í sýninum, um tað í krevjingini tilskilaða lendi, alt sum tað er, ella nakað av tí, eigur at friðast, og um markini, um so er, at tey eru ikki tilskilaðu í lógini, harinnanfyri skjóting v.m. eigur at berða forboðin. Sýnið skal fara fram eftir 3 daga fyrivarni til krevjarin ella um fleiri eru, til ein teirra.
§ 9. 3) Stk. 1. (Strikað).
Friðingarnevndin sendir sorinskrivaranum útskrift av tí uppsagda úrskurðinum til tinglesingar og sendir eisini krevjaranum og viðkomandi sýslumanni eina útskrift hvør.
Friðingin kemur í gildi, so skjótt sýslumaðurin eftir lóg nr. 52 um broyting í reglunum um tinghald í Føroyum frá 1. apríl 1896 § 3 á grannastevni hevur friðað viðkomandi lendi.
§ 10. Uppnevning, friðing í rættinum, tinglesing og bókførsla fer fram uttan rættargjald.
§ 11. Í hvørjari sýslu skal sýslumaðurin á hvørjum ári við upplesing á grannastenvu kunngera tey lendi í sýsluni, sum friðaðu eri eftir reglunum í hesum bólki og skila til mark teirra.
§ 12. 2) Tá 10 ár eru liðin frá friðingini, kann einhvør, sum kann sýna serliga interessu í friðing ella veiðu nærindis viðkomandi lendi, krevja spurningin um friðingina inn fyri friðingarnevndina av nýggjum.
Viðgerð av tílíkum máli fer fram eftir reglunum í §§ 7-10. Um neyðugt skulu teir, sum møttu undir tí upprunaligu friðingini, hava serstaka frásøgn í málinum.
Um so er, at friðingarúrskurður verður avtikin ella broyttur, skal yvirpolitirætturin stíla fyri tørvandi tinglesing ella avlesing.
§ 13. Tær eftir lóg nr. 52 frá 1. apríl 1896 § 3 um broyting í reglunum um tinghald í Føroyum fyrisettu árligu friðingar ella avtøkur av tílíkum á tingi detta burtur.
§ 14. 4) Undir friðaðum bjørgum má eingin skjóta á sjónum nærri enn 3 fjórðingar úr næsta punkti á landi í tíðini frá 15. marts til 31. august og hálvfjórðing, mett sum omanfyri.
Undir friðaðari urð má eingin skjóta í sama tíðarskeiði nærri enn hálvfjórðing, mett sum omanfyri.
Í sama tíðarskeiði má eingin heldur skjóta innanfyri tey mark, sum tilskilaði eru í sýni eftir § 8.
So leingi Mikineshólmur er friðaður, sum hann er, má eingin skjóta undir honum nærri enn 2 fjórðingar úr hólminum í tíðini frá 25. januar til 25. oktober.
Eingin má skjóta nærri æðuvarpi enn hálvfjórðing í tíðini frá 1. mai til 31. august.
Henda regla skal tó ikki forða honum, sum veiðurætt hevur, uppi á landi at skjóta kráku, ravn, likku ella annan fugl, sum kann verða æðuni til skaða.
Innanfyri tey í hesi grein nevndu mark og tíðarskeið er forboðið at órógva fuglin av átørvandi óljóði frá skipspípum ella øðrum gangi.
§ 15. Fuglaveiða og skjóting yvirhøvur er forboðin á sunnu- og halgidøgum.
3. bólkur
Um forbodnar veiðuhættir
§ 16. 4) Tað er forboðið at fanga fugl uppi á landi við snaru, lokki ella kunstigum ljósi. Hetta kann tó nýtast til tøku av líra. Eisini er tað forboðið at søkja fugl í fuglalandi soleiðis, at búfuglurin kemur undir avoyðing.
Lundi má bert takast við stong, tó kann landsstýrið undir serligum umstøðum loyva drátt. Tílíkt loyvi kann bert gevast 2. hvørt ár í sama fuglalandi.
Tað er ikki loyvt at veiða við byrsu, sum hevur meira enn 2 skot.
4. bólkur
Um friðing av villini fugli v.m.
§ 17. 1) 5) Uppi á landi yvirhøvur eisini á vøtnum, á firðum, víkum og sundum og sjónum yvirhøvur út at fiskimarkinum er allur fuglur friðaður móti skjóting og veiðu, sum ikki er tilskilaður í hesi grein (smb. §§ 14 og 16):
2. stk. 6) Sum skilað til niðanfyri skal verða loyvt at veiða ella skjóta hesar fuglar ella fuglasløg:
Stk. 3. 7) Hóast ásetingarnar í stk. 1 og 2 í hesi grein kunnu eigari og leigari av veltum lendi søkja um skrivligt loyvi til at skjóta grágæs, sum hava sett seg á velt lendi, um grundaðir trupulleikar kunnu ávísast. Landsstýrismaðurin gevur skrivligt loyvi og ásetir nærri treytir hesum viðvíkjandi, herundir, at loyvishavarin skal fráboða, hvussu nógvar grágæs verða skotnar, og at myndugleikin kann heinta fuglin til kanningar. Eigari og leigari kunnu heimila øðrum persóni sama rætt. Loyvið til heimildarfólk skal vera skrivligt og kunna vísast fram eftir umbøn frá løgregluni. Ein eigari og leigari kann bert heimila einum persóni loyvi at skjóta á velta lendinum í senn. Landsstýrismaðurin skal stíla fyri, at kanningar og vísindaligar teljingar av grágæs verða framdar.
§ 18. 1) Tann í frammanfyri standandi grein fyrisetta friðing umfatar eisini pisur, egg og reiður. Tó skal vera veiðurætthavara at taka líra.
2. stk. Loyvt er at taka lomvigaregg á hvørjum ári til og við 8. juni á ávísum støðum og í ávísum fuglabjørgum eftir nærri kunngerð frá Føroya landsstýri.
§ 20. 6) (Strikað).
§ 21. Landsstýrinum skal verða heimilað í vitskapligum ella almennyttigum endamáli at geva tilskilaðum monnum tíðarfresta undantaksloyvi frá reglunum í §§ 17 og 18 smbr. § 19.
5. bólkur
Um sektir og ákæru.
§ 22. 4) 8) Einhvør, sum uttan heimild veiðir fugl í bjørgum, urðum, hólmum ella æðuvarpi, antin við byrsu ella á annan hátt verður sæddur í ella skjýtur inn í friðað lendi, veiðir har hann eftir hesi lóg ella annars eftir grannastevnuviðtøku ikki hevur veiðirættindi ella á tílíkum støðum uttan heimild gongur við byrsu í bø ella haga ella á annans veiðilendi tekur upp tað, sum sært er á egnum veiðilendi, kemur undir sekt. Fyri skjóting undir friðaðum lomvigabjørgum verður sektin minst 4.000 kr. fyri bátsmanningina, og harafturat koma byrsa og fongur undir konfiskatión.
Undir sekt kemur eisini hann, sum annars brýtur nakra forboðsreglu eftir hesi lóg ella nakra samtykt ella reglu sum gjørd er eftir henni, og harafturat kemur byrsa og fongur undir konfiskatión.
§ 23. Tað verður at skilja sum skerpandi, at ólóglig veiða er útint av fleiri í felag, at hon er útint á sunnu- ella halgidegi, at rænt verður í fuglalandi og at viðkomandi fyrr hevur gjørt seg sekan í veiðumisbroti.
Um so er, at nakað er veitt ella drigið í ólógligari veiðu, kemur viðkomandi undir eykasekt.
§ 24. 9) Sektir, sum standast av misbroti eftir hesi lóg, fara í ríkiskassan.
Tann seki skal harafturat endurrinda virði av tí hann hevur veitt á landi, (vøtnum) um so er hann ikki kann lata eigaranum tað í feskum standi.
§ 25. 5) Er veiðumisbrot útint av børnum undir 14 ár við foreldra vitandi ella teim sum eru í foreldra stað, koma tey undir at hava útint misbrot sjálvi.
Tað sama er eisini galdandi, tá tey frá børnunum taka ímóti fongi av ólógligari veiðu.
Menn sum loðsar ella kønir menn, sum sigla fremmand skip inn, hava skyldu at siga skiparanum frá galdandi forboðum móti skjóting ella ótørvandi óljóði nærhendis friðaðum bjørgum, urðum, hólmum ella æðuvarpi. Ger hann ikki tað kemur hann sjálvur undir tey misbrot sum útinnt verða, meðan hann er umborð.
Mál um misbrot eftir hesi lóg, fara fram sum løgreglumál og fremjast, sjálvt um eingin hevur kravt tað.
Vaktar- og Bjargingartænastan hevur á sjónum eftirlit við, at lógin verður hildin og hevur rætt til uttan rættarúrskurð at fara umborð á bátar og gera neyðugar kanningar.
§ 26. Henda lóg kemur í gildi beinan vegin, og samstundis fer lóg nr. 101 frá 4. apríl 1928, broytt við lóg nr. 108 frá 15. marts 1939, kunngerð nr. 35 frá 20. marts 1942 og kunngerð nr. 25 frá 24. september 1945 úr gildi.
1) Broytt viš Ll. nr. 33 frį 16.04.1986
2) Broytt viš Ll. nr. 48 frį 09.07.1970, § 7
3) Broytt viš Ll. nr. 48 frį 09.07.1970, § 7. Serliga er at višmerkja, at smb. hesi lóg kunnu avgeršir frišingarnevndarinnar skjótast inn fyri yvirfrišingarnevndina eftir teim reglum, henda lóg įsetir.
4) Broytt viš Ll. nr. 44 frį 24.05.1974
5) Broytt viš Ll. nr. 11 frį 24.02.1989
6) Broytt viš Ll. nr. 34 frį 26.03.2002. § 2 ķ hesi lųgtingslóg er soljóšandi: "Henda lųgtingslóg kemur ķ gildi 1. juni 2002. Samstundis veršur danski teksturin ķ lógini strikašur."
7) Broytt viš Ll. nr. 48 frį 15.05.2014, har § 2 ljóšar soleišis: "Henda lųgtingslóg kemur ķ gildi tann 1. juni 2014 og fer śr gildi aftur tann 1. juni 2017."
8) Broytt viš Ll. nr. 33 frį 07.06.1972
9) Broytt viš Ll. nr. 186 frį 07.06.1958


text:
Anabolskar steroidir
Anabolskar steroidir verða nýttar at økja um vøddastødd og kropsliga styrki. Verða vanliga bara kallaðar anabolskar ella steroidir. Anabolskar steroidir fáast sum tablettir og hylki og at drekka. Evnið verður koyrt í munnin ella sproytað beinleiðis í vøddarnar. Verður tað sproytað í vøddarnar, fer tað spakuliga út í kroppin og kann tað taka dagar ella vikur.
Misnýtir tú steroid, fært tú pirrur og feittuta húð og tað kann skaða eitt nú livur og hjarta. Dreingir fáa niðursetta sáðframleiðslu, so tað kann gerast ringt at fáa børn. Kynsligi hugurin verður minni, og tá tú endiliga hevur hug, fært tú ikki standing. Tú fært eisini "kvinnulig" bróst. Hjá gentum verður mánasjúkan órógvað og evnini at fáa børn verða niðursett. Tú fært mannligar eginleikar, so sum øktan hárvøkstur á kroppinum, verður skallut, djúpari rødd og fær smærri bróst. Flestu av hesum avleiðingunum eru varandi og hvørva ikki, hóast tú gevst at taka anabolskar steroidir.


text:
Andrea Doria
Andrea Doria var eitt vakurt ferðamannaskip. Fyri italiumenn var hon ein ímynd av endurføðingini av italska flotanum eftir Seinna Heimsbardaga. Um náttina tann 25. juli 1956 var Andrea Doria á veg um Atlantshav og skuldi sigla inn í New York morgunin eftir. Kjaftsvart var í mjørka. Nakrar sjómíl frá var svenska ferðamannskipið "Stockholm" á veg til Evropa. Eisini "Ile de France", eitt gamalt franskt ferðamannaskip, var á somu leið. Uttan at vita av nøkrum sigldu hesi trý skipini við skiparunum Piero Calamai, Harry Gunnar Nordenson og Raoul de Beaudéan á brúnni við beinari kós móti hvørjum øðrum. Hálvtrýss ár seinni koma hendingarnar fram í ljós.


text:
16. juni
16. juni er dagur 167 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 168 um skotár). Tað eru 198 dagar eftur av árinum.
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1976 - Blóðbað í Soweto.
- 2014 - Jørgen Niclasen, landsstýrismaður í fíggjarmálum, hevur í dag, umvegis Christian F. Andreasen, stevnt Dia Midjord, stjóra fyri Kringvarpi Føroya, Liljuni Weihe, tíðindaleiðara fyri Kringvarp Føroya, Jan Lamhauge, tíðindamanni hjá Kringvarpi Føroya og Sveini Tróndarson, tíðindamanni fyri ærumeiðing.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
- 1993 - Føroyar-Tjekkoslovakia 0-3 (0-3) á Toftum – HM-undankapping


text:
Sigmundur Brestisson
Sigmundur Brestisson (føddur 961 í Skúvoy - doyði í Sandvík 1005).
Sambært Føroyinga søgu, var tað stórbóndin og víkingurin Sigmundur Brestisson, ið kristnaði Føroyar. Í ár 999, noyddi Sigmundur, eftir boðum frá norska konginum Ólavi Trygvasyni, føroyingar at taka við nýggjari trúgv. Mótstøðan móti tí nýggju trúnni, undir leiðslu av tí víðagitna Trónda í Gøtu, varð skjótt niðurbard og hóast Sigmundur sjálvur lat lív, fekk kristindómurin fótafesti.
Gravstaðurin hjá Sigmundi við gravsteini er varðveittur í kirkjugarðinum í Skúvoy.[1]


text:
Roald Amundsen
Roald Engelbregt Gravning Amundsen (føddur 16. juli 1872 á Tomta[1] í Borge í Østfold, deyður mest sannlíkt hin 18. juni 1928) var ein norskur pólfari og sjófari. Hann er mest kendur fyri at hava leitt ta fyrstu rannsóknarferðina, sum náddi fram til tað jarfrøðiliga Suðurpólin í desember 1911 og fyri at hava funnið Útnyrðingsleiðina í 1903.
Amundsen var samman við starvsfelagi sínum Fridtjof Nansen tær sonnu hetjurnar í Noregi í tíðarskeiðnum stutt eftir, at Noreg blivin sjálvstøðug tjóð í 1905. Hann var tann fyrsti persónurin, ið náddi fram til Suðurpólin og mest sannlíkt eisini til Norðpólin. Hann sigldi sum tann fyrsti, ið fólk vita um, gjøgnum Útnyrðingsleiðina, og var ein av teimum fyrstu, ið brúktu luftskip og flogfar í rannsóknarferðum til póløkini. Roald Amundsen hvarv í juni 1928 tá hann luttók í einari bjargingarroynd eftir rivali hansara Umberto Nobile, mann gongur út frá, at flogfarið ið hann var umborð á, datt niður tætt við Bjarnoynna.


text:
Góði borgari
Tað hevur stóran týdning, at vinnan í Føroyum hevur góðar karmar at virka undir – ikki minst í hesum tíðum. Í Vinnumálaráðnum hava vit í eina tíð arbeitt við at gera uppskot til átøk, sum kunnu skapa vøkstur og virksemi í samfelagnum. Vit hava arbeitt saman við fólki umboðandi nógvar ymiskar vinnugreinar, stovnar og aðalráð.
Vit hava nú eitt upplegg við 23 ítøkiligum uppskotum um átøk. Hetta verður grundarlag undir einum aðalorðaskifti í Løgtinginum í næstum. Fyri at geva Løgtinginum best møguligt grundarlag í viðgerðini vilja vit fyrst fáa tínar viðmerkingar til uppskotini. Tí hava vit lagt átøkini út til hoyringar hjá tykkum borgarum fyri at hoyra, um nakað kann betrast - ella um onnur uppskot eru.
Niðanfyri sært tú átøkini. Hevur tú onkrar viðmerkingar, hugskot til onnur átøk ella spurningar, vilja vit sera fegin frætta frá tær. Tú kanst skráseta tína viðmerking longst til høgru á hesari síðu. Til ber eisini til at senda viðmerkingar til vmr@vmr.fo.


text:
Valborgarmessa
Valborgarmessa er 1. mai. Dagurin eitur eftir einari Valborg, ið var borin í heim í Wessex í Onglandi ár 710 og doyði 25. februar 779. Hon var kosin halgimenni 1. mai 779, og hesin dagur er minnisdagur hennara í Norðurlondum. Í katólsku kirkjuni er tað tó deyðsdagur hennara, 25. februar, ið verður minnisdagur. Møguliga er upprunin til dagin ein várfagnaður, sum í víkingatíð hevur verið hildin umleið 25. februar. Dagurin verður so helst fyrst knýttur at deyðsdegi Valborgar, og eftir at hon er kosin halgimenni 1. mai, flytur fagnurin til henda dag.
Í Svøríki verður dagurin hildin sum studentadagur, og í Finnlandi verður dagurin hildin við fagnaði, ið svarar til nýggjársaftan.


text:
Olympiskir leikir
Fjórða hvørt át senda flestar tjóðir síni bestu ítróttafólk til Olympisku leikirnar (OL) at kappast. Fleiri enn 7.000 ítróttafolk eru við í umleið 25 ítróttagreinum. Nýggjar koma til og aðrar detta burtur. Fólk í millióntali sita við hús og fylgja við á sjónvarpsskríggja.
Tað vóru forngriksku Olympisku leikirnir fyri 2.000 árum síðan, sum birtu upp undir nútíðar leikir. Nútíðar Olympiskir leikir vóru á fyrstu sinni í Athen í Grikkalandi í 1896. Einstaklingar ella lið kappast, ikki tjóðir. Ongari tjóð ber til at vinna Olympisku leikirnar, og Altjóða Olympiska Nevndin (IOC) velur altíð ein bý at vera vertur og ikki eitt land. Ítastu kappingarfólkini vinna sær heiðursmerki í bronsu, silvuri ella gulli, men ikki pening.
Fornu Olympisku leikirnir vóru í fyrstuni havdir Zeusi til heiðurs. Teir vóru í Olympia frá 776 f.Kr. til 393 e.Kr. Í fyrstu leikunum var einans kapprenning, men seinni varð kappast í longdarlopi, diskoskasti, nevaleiki, fimmdysti, renning og kapping við rossi og stríðsvogni. Bara menn sluppu at royna seg ella at hyggja at. Kvinnurnar høvdu aðrar leikir at heiðra gudinnuna Heru.
Hátíðardámur er, tá ið Olympisku leikirnir verða settir. Týdningarmesta løtan er, tá ið Olympiski eldurin verður kveiktur við kyndli. Rennarar hava skifts at borið kyndilin við eldi úr Olympia í Grikkalandi allan vegin hagar, ið leikirnir skulu vera. Soleiðis hevur verið síðan í 1928, tá ið Pierre de Coubertin barónur (f. 1. januar 1863 - d. 2. september 1937), sum endurstovnaði Olympisku leikirnir, heitti á ítróttafólk, at "halda lív í eldinum, ið umboðar endurfødda Olympiska andan". Olympiski eldurin brennur oman fyri Olympiska ítróttastaðin.
Olympiskir vetrarleikir hava verið síðan í 1924. M.a. eru skirenning, íshockey, skílop og skoyturenning á skránni. Altíð eru nógvir áskoðarar til t.d. skilopskappingarnar í vetrar OL.


text:
Sjálvmorð
Sjálvmorð er tað at taka seg av lívi. Í 2012 gjørdu trý fólk við føstum bústaði í Føroyum sjálvmorð. Frá 2007 til 2012 hava 13 fólk tikið seg av døgum í Føroyum og bara í 2010 vóru heili 6 sjálvmorð. Sambært heilsulýsing landslæknans var eitt sjálvmorð framt í Føroyum í 2007. Hetta er eitt vet minni enn seinastu trý árini, tí í 2006 vórðu trý sjálvmorð framd, meðan seks vórðu í 2005. Størsta sjálvmorðstalið eitt einstakt ár í Føroyum var árið 1985, tá sjey fólk doyðu fyri egnari hond. Í 1984, 1986, 1988, 1992, 2005 og í 2010 tóku seks fólk lívið av sær hvørt av hesum árunum. Tað er bara í árunum 1999, 2001 og í 2009, at eingin føroyingur doyði fyri egnari hond. Frá ársbyrjan 1981 til og við 2007 eru tilsamans 88 sjálvmorð staðfest her á landi. Samanborið við hini Norðurlondini og londini í Evropa eru føroysku sjálvmorðstølini sera lág. Tølini yvir sjálvmorð í Føroym eru ikki økt seinastu 30 árini, men heldur eru tølini minkað.
Flest menn gera sjálvmorð; í so at siga øllum aldursbólkum eru menn teir, ið liggja ovast á listanum yvir sjálvmorð. Í 2012 gjørdu 661 fólk sjálvmorð í Danmark. Kanningin hjá Jyllands-Posten vísir, at av teimum 661 sum gjørdu sjálvmorð hetta árið, vórðu 494 teirra menn [1]. Tað er serliga menn í aldrinum 20 til 40 ár.


text:
4. desember
4. desember er dagur 338 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 339 um skotár er). 27 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1948: Tann 4. desember rendi kinesiska ferðamannaskipið Kiangya á eina minu í Huangpu ánni 50 sjómíl sunnan fyri Shanghai. Talið á teimum sum lótu lív er ikki neyvt, men hildið verður at tað var millum 2750 og 4000. Millum 700 og 1000 yvirlivdu vanlukkuna.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1923 - Demmus Hentze, sakførari og politikari.


text:
Snákur
Snákur (danskt - snog, latín - Natrix natrix el. Tropidonotus natrix) er eitt slag av (eiturleysari) slangu. Snákurin er eyðkendur av teim gulu blettunum hann hevur í nakkanum. Snákurin er vanligur í Danmark og í meginpartinum av Europa.
Snákurin heldur mest til í vátlendi ella í námindi av bóndagørðum, í køstum har hann verpur egg síni. Snákur verpur millum 20 og 40 egg í juni/juli mánað.
Størsti snákur ið er fangaður í Danmark máldi 132 cm, men miðalstøddin er uml. 100 cm fyri kvennsnákin ið er størri enn kallsnákurin.


text:
Svarthálsa
Svarthálsa (frøðiheiti - Charadrius hiaticula) er lítið kroppstørri enn grátítlingur, men hevur nógv longri veingir. Á bakinum er hon morgrá, í neðra hvít. Høvdið er flekkut av gráum og svørtum og hvítum; hálsurin er hvítur við svørtum ringi, sum breiðir seg niður á bringuna. Svarthálsan heldur seg mest á eyri ella sandi. Hon eigur uppi á berum fjøllum, ella har sum hon finnur eyrlendi lægri á haga. Eggini eru 4, ring at finna, tí tey eru samlitt við eyrin. Kemur fólk nærhendis reiðrinum, rennur hon undan, stólpandi og bóltandi, við veingjunum skavandi eftir jørðini og útbreiddum veli trýst niðurá.
Dúnungarnir eru grønir og gráir; lítið sæst til teirra, tí teir fjala seg millum steinarnar. Tá ið teir eru floygdir, kennast teir frá hinum gomlu, av tí at teir eru hvítir á bringu og barka. So flyta bæði gamlar og ungar í flokkum oman á eyrin við vatnstrendurnar ella á sandin við sjóvarstrondina. Lítið síggjast tær flúgva, einki ganga tær, og tó eru tær ikki í frið, renna kvikar aftur og fram, bráðsteðga eitt lítið bil, og so aftur at renna, alt meðan tær hvína eitt vælljóðandi "dújit". Um mikkjalsmessu rýma tær — suður til Afrika.
Slag[rætta | rætta wikitekst]
- Charadrius dubius (Lítil svarthálsa)
- Charadrius vociferus (Tvíringd svarthálsa)
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Barbara Holm 14.06.2014 (19:20)
Google Streetview til Føroya
Ein umboðsmaður fyri Google hevur vent sær til Dátueftirlitið í samband við, at ætlanir vóru hjá Google at koma til Føroyar at taka myndir til Google Streetview.
Vitjandi hjá Google fáa í næstum møguleikan at ferðast til Føroya á netinum, tá ið Google Streetview kemur til Føroya at avmyndað landið.
Dátueftirlitið skrivar í ársfrágreiðingini fyri 2013, at Google hevur vent sær til stovnin fyri at fáa til vega upplýsingar um hvørji atlit skulu takast, tá ið Google skal til Føroya at avmynda landið.
Myndatøkan fer fram soleiðis, at Google við bilum ferðast kring landið, og tekur myndir á almennum øki. Hesar myndir verða lagdar út á alnetið.


text:
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch er ein býur á oynni Anglesey (Ynis Môn) í Wales. Býurin er kendur fyri at hava longsta staðarnavnið í Stórabretlandi og Europa. Býurin hevur eisini triðlongsta staðarnavnið í verðini.
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch er tað óalmenna navnið á býnum; tað almenna navnið er Llanfairpwllgwyngyll við "bert" tjúgu bókstavum (17 í tí walisiska stavraðnum, har "ll" og "ch" eru stakir bókstavir). Walisisktmælt fólk stytta navnið til "Llanfairpwll" og engsktmælt stytta tað til "Llanfair PG". Av staðbundna fólkinum verður býurin bara kallaður "Llanfair".
Býurin hevur eisini fingið heiðurin "longsta jarnbreytarstøðarnavn" í Guinness' Rekordbók.
Týdningurin á navninum er:
"Kirkja [Skt.] Mariu (Llanfair) [í] lægd (pwll) hvíta heslirunnsins (gwyngyll) tætt við (goger) stríða meldurstreymin [hylin] (y chwyrndrobwll) [og] kirkju [Skt.] Tysilio's (llantysiliso) við reyða hellið ([a]g ogo goch)".
Framburðurin av navninum er uml.: Hlan-vair pudl-guin-gidl go-gerø chuørn-drob-udl hlant-tøsilio go-go-goch - (sí Walisiskt mál)


text:
Trettandi
Trettandi ella trettandadagur er heiti fyri dagin 6. januar - 13. dagin eftir jóladag (jóladagur íroknaður). Á trettanda var fyrr vanliga dansað í ávísum bygdum. Bygd, har dansað var á trettanda, var kallað trettandabygd.
Vanligt hevur verið at taka veðragjólingar inn aftur á trettanda, 6. januar. Tá er brundtíðin at enda (síðan 6. desember, á niklasarmessu).
Í kirkjuárinum verða 5 sunnudagar eftir trettanda (hendinga ár 6 sunnudagar) nevndir 1. sunnudagur eftir trettanda, 2. sunnudagur eftir trettanda o.s.fr.


text:
Víkingur
Heitið víkingur verður brúkt um norrønar ferðamenn í Víkingaøld, um mentanina hjá hesum norðbúgvum, um tíðarskeiðið, um sjálvar ferðirnar og um fólk, ið búgva í víkum. Víkingar voru týdningarmiklir leikarar í evropeiskari søgu.
Víkingur er eisini navnið á fótbóltsfelag í Eysturoy, sum er ein samanlegging av Gøtu Ítróttarfelag og Leirvíkar Ítróttarfelag.
Orðauppruni[rætta | rætta wikitekst]
Upprunin av orðinum víkingur er ikki greiður. Flestu serfrøðingar eru tó samdir um at tað kemur av orðinum vík. Summir serfrøðingar halda at orðið upprunaliga hevur merkt virksemi í víkum. Seinni verður orðið samheiti við sjóferð. Ein víkingur er so einhvør ið fæst við slíkt virksemi ella býr í einari vík.
Í íslendingasøgum merkir at fara í víking tað sama sum at fara á sjóferð. Ein víkingur er ein sjómaður ella hermaður, ið er við á ferðini.
Í handritum úr miðøld, sum ikki eru skrivað av norðbúgvum, merkir víkingur sjórænari. Víkingar vóru kendir fyri síni álop á kleystur og kirkjur í víkingaøld, so tað er ikki løgið, um orðini víkingur og sjórænari av hesum eru vorðin samheiti.
Orðið er varðveitt í nútíðarføroyskum sum heiti fyri fólk, ið búgva í víkum. Dømi eru klaksvíkingur, hoyvíkingur og húsavíkingur. Orðið var eisini nýtt á henda hátt í víkingaøld av norðbúgvum sjálvum.
Víkingaøld[rætta | rætta wikitekst]
Víkingaøld er heiti fyri eitt ávíst tíðarskeið í evropeiskari søgu frá um leið 750 til um leið 1050. Tíðarskeiðið byrjar við teimum fyrstu kendu álopunum í Bretlandi og endar við trúðarskiftinum frá Ásatrúnni til Kristindóm, tá Miðøld tekur við.
Stórur fólkavøkstur var í Norðurlondum hesa tíðina. Norðurlendsku kongsríkini Noreg, Danmark og Svøríki vórðu til. Mong fólk fóru um hav á ránsferðum, handilsferðum og at búseta seg í bygdum og óbygdum londum. Sambært Føroyingasøgu savnaði Haraldur Hárfagri Noreg í eitt ríki við tí úrsliti at stór mannfjøld flýggjaði vestur um hav.
Upp á tríggjar øldir megnaðu norðbúgvar, sum áðrenn víkingaøld ikki høvdu gjørt nógv um seg, at leggja Ongland undir seg, at koma til Grønlands og Ameriku og at leggja lunnarnar undir Russiska Ríkið.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
- Ásatrúgv
- Víkingaskip
- Víkingaøld í Føroyum
- Víkingur (ítróttarfelagið)


text:
Pennsylvania
Samveldið Pennsylvania (enskt: Commonwealth of Pennsyvania) er lutstatur í Sambandsríki Amerika við umleið 12,7 mió. íbúgvar. Høvuðsstaðurin er Harrisburg og størsti býurin er Philadelphia. Í 1787 bleiv Pennsylvania lutstatur í USA. Í norðri hevur hann mark við New York, í eystri við New Jersey, í suðri við Delaware, Maryland og West Virginia, og í vestri við Ohio og West Virginia. Í útnorðri liggur Erievatn. Eyknevni hansara er Lokasteinstaturin (enskt: The Keystone State).
Høvuðsmálið í Pennsylvania er enskt. Eisini eru stórir týskttalandi minnilutar í Pennsylvania.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Indiánarnir[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið evropearar komu til Pennsylvania, vóru mangar ymiskar indiánamentanir har, og hildið verður, at har búði eini 300.000 fólk íalt. Miðskeiðis í 18. øld vóru tey nógv fækkað, m.a. av pokum. Mangir indiánar doyðu eisini í stríðnum við niðurlendskar, bretskar og franskar niðursetumenn eystantil. Fyrstu árini var sum oftast gott vinalag og samstarv ímillum indiánar og niðursetumenninar. Men protestantiskir og katólskir niðursetumenn royndu at umvenda indiánarnar til kristna trúgv og at fáa teir aty liva og hugsa sum evropearar. Tað vildu teir ikki, og tá hildu niðursetumenninir einki skeivt vera í at drepa teir.
Í 18. øld tørvaði niðursetumonnunum meiri dyrkilendi, og indiánararnir játtaðu teimum tað. Eftir teirra hugsan kundi eingin eiga jørð, teir góvu bara niðursetumonnunum rætt til at nýta hana. Men niðursetumenninir hildu seg hava rætt til at ognartaka jørðina og girdu hana inni og róku indiánararnar langt vestureftir, fjart frá heimlondum sínum í Pennsylvania. Í 1770 búðu umleið 430 000 fólk í Pennsylvania.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Ídnaður[rætta | rætta wikitekst]
Pennsylvania er eitt tað fremsta ídnaðarlandið í USA, og orsøkin til tað eru tey nógvu ráevni, sum eru í statinum. Har er kopar, blýggj, silvur, gull, sink, jarn, o.a. Mesta jarnið varð høgt nærhendis býnum Johnstown (nú mest sum undangingið), meðan bestu kolalindirnar eru enn nær Pittsburgh. Nógvastaðni í Pennsylvania byggja tey stóru feløgini, sum eiga ídnaðarvirkini og námini, hús til arbeiðsfólkið.
Av tí at einki kol er í t.d. Minnesota, verður málmurin førdur við skipum til havnir við Erievatn og haðani koyrdur til Pittsburgh. Har verður so jarnið stoytt. Men hóast Pennsylvania hevur meiri jarnmálm enn nakað annað stat, so er tað so nógv ov lítið. Nýtslan er so stór í USA, at teir mugu flyta nógvan málm inn úr øðrum londum sum til dømis Venesuela og Kanada.


text:
Edna Parker
Edna Scott Parker (fødd 20. apríl 1893 í Morgan County, Indiana – deyð 26. november 2008 í Shelbyville, Indiana) hevur síðan 2007 verið skrásett í Guinness World Records sum heimsins elsta kvinna. Samstundis er hon 14. elsta menniskja, sum hevur livað, sambært Guinness met bókini. Edna Parker gjørdist einkja í 1939, og búði á einum bóndagarði inntil hon varð 100 ár. Tá flutti hon til sonin at búgva, men fór stutt eftir á ellisheim. Á ellisheiminum búði eisini heimsins hægsta kvinna, Sandy Allen (fødd 18. juni 1955 í Chicago). Hon andaðist í august í 2008. Edna Parker doyði 26. november 2008 í býnum Shelbyville í statinum Indiana.


text:
George Jones
George Glenn Jones (f. 12. september 1931 – d. 26. apríl 2013) var millum størstu røddirnar í countryheiminum. Hann var tað, ið nevnt verður ein legenda, men náttina til leygardagin 26. apríl 2013 doyði Jones, 81 ára gamal. Hann var á eini tónleikaferð, sum hann frammanundan hevði boðað frá, fór at vera hansra seinasta. Tann 18. apríl kendi hann seg ikki væl, fleiri konsertir vórðu avlýstar, og Jones varð innlagdur á eitt sjúkrahús í Nashville, Tennessee við fepri og óstøðugum blóðtrýsti. Hann doyði av iltmangli, sambært familju hansara.
Jones sang sangir um drukktúrar og hjartasorg, og var hetta ofta íblást av egnu uppslítandi lívsførslu hansara. Hann náddi meira enn nakar annar countrysangari hittlistarnar í heimlandinum, heilar 150 ferðir kom hann á listarnar í USA. Kent er eittnú lagið “He Stopped Loving Her Today”. George Jones, sum sjálvur Frank Sinatra útnevndi næststørstu rødd í USA, var giftur fýra ferðir og í stórtíð síni í fimti- og sekstiárunum náddi hann javnan forsíðurnar í amerikonskum bløðum, orsakað av harðligu drukktúrunum, skjótum og heitum kærleiksromansum. George Jones hevur m.a. verið giftur við Tammy Wynette frá 1969 til 1975, tey fingu dóttrina Tamala Georgette, sum eisini er country sangari og hevur framført saman við pápanum.
Nummar eitt country hitt[rætta | rætta wikitekst]
- "White Lightning" (1959)
- "Tender Years" (1961)
- "She Thinks I Still Care" (1962)
- "Walk Through This World with Me" (1967)
- "We're Gonna Hold On" (við Tammy Wynette) (1973)
- "The Grand Tour" (1974)
- "The Door" (1975)
- "Golden Ring" (við Tammy Wynette) (1976)
- "Near You" (við Tammy Wynette) (1977)
- "He Stopped Loving Her Today" (1980)
- "I Was Country When Country Wasn't Cool" (with Barbara Mandrell) (1981)
- "Still Doin' Time" (1981)
- "Yesterday's Wine" (við Merle Haggard) (1982)
- "I Always Get Lucky with You" (1983)


text:
Kentucky
Samveldið Kentucky (enskt: Commonwealth of Kentucky) er lutstatur í Sambandsríki Amerika við umleið 4,3 mió. íbúgvum. Høvuðsstaðurin er Frankfort og størsti býurin er Louisville. Í norðri hevur hann mark við Indiana og Ohio, í eystri við West Virginia og Virginia, í suðri við Tennessee, og í vestri við Illinois og Missouri.
Eyknevni hansara er Blágrasstaturin (enskt: Blue Grass State).
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Indiánarnir[rætta | rætta wikitekst]
Í Kentucky fóru fólk at velta jørðina og dyrka ymiskar plantur, sum vuksu har. Hesin nýggi vinnuvegurin, at fólk dyrkaðu matin og ikki bara veiddu og savnaðu hann, hevði stóra framgongd við sær fyri adenafólkið í Norðurkentucky. Adenafólkið búði fram við Ohioá, tey veiddu savnaðu plantur og dyrkaðu til dømis mais, bønir, sólblómur og grasker [1], og tey búðu saman í smáum bygdum.
Adenafólkið var fyrsta fólk í USA, sum reisti stórar gravheyggjar, har teir persónar, ið høvdu havt at siga í samfelagum, vóru gravsettir [2]. Inni í gravheyggjunum vóru smá vanlig kømur við leirklíndum veggjum og stór kømur, bróstað, har líkini lógu. Við sær í grøvina fingu tey deyðu m.a. kopararmbond, úthøgdar steintalvur og útskornar tubbakspípur, sum høvdu verið nýttar um roykihøgtíðir. Adenahúsini vóru úr 4 m. upp í 10 m. í tvørmáti. Veggirnir vóru av stólpum, sum vórðu bundnir saman við greinum. Reisingin var strýtuskapað og takt við børki. Eldstaðurin var á miðjum gólvi.
-
Gravheyggjur. Mount Sterling, Kentucky.
-
-
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


text:
Úrslitini frá kappingini síggjast við at fara inn á heimasíðuna undir úrslit.
Úrslit frá kappingini í Fossdali 20.09.2014september 23rd, 2014 | Posted by in Tíðindi - (0 Comments)
Startlisti til kappingini í Fossdali 20.09.2014september 20th, 2014 | Posted by in Tíðindi - (0 Comments)
Startlisti 20.09.2014
Seyðanhundakapping í Fossdali komandi leygardag 20.09.214september 16th, 2014 | Posted by in Tíðindi - (0 Comments)
Seyðahundakapping verður í Fossdali leygardagin 20. sept. Kappast verður í øllum flokkum, og byrjað verður kl 9:00 við klassa 3. Kostnaður 100,- pr. hund. Kaffi og okkurt afturvið verður til keyps á staðnum. Tilmelding fer fram her á síðuni, í seinasta lagi hóskvøldið kl 21:00. Dómari: Hendrik Rubeksen
Eyðstein Jensen og Roy, nýggir føroyameistararseptember 14th, 2014 | Posted by in Tíðindi - (0 Comments)
Í FM-kappingini í Søltuvík í dag, gjørdust Eyðstein Jensen og Roy, nýggir føroyameistarar. Úrslitini annars, síggjast við at fara inn á heimasíðuna her.
Úrslit frá seyðahundakapping 13.09.2014 í Søltuvíkseptember 14th, 2014 | Posted by in Tíðindi - (0 Comments)
Úrslitini frá seyðahundakappingini í Søltuvík, síggjast við at fara inn á heimasíðuna her.
Seyðahundakapping og FM komandi vikuskiftiseptember 7th, 2014 | Posted by in Tíðindi - (0 Comments)
Kapping verður í Søltuvík Leygardagin 13 September 2014 fyri klassa 1 -2 og klassa 3. Sunnudagin 14. September verður FM. Kappingarnar verða í Klettahaganum hjá Poul D Klementsen. Dómari verður Peter Helen úr Danmark. Kappingin leygardagin byrjar kl 10:00 Teistin siglir av Gomlurætt kl 8:45 sí eisini www.ssl.fo Nærri verður lýst, nær FM byrjar sunnudagin. …
Read more
Seyðahundadagurin er avlýstur vegna veðuraugust 9th, 2014 | Posted by in Tíðindi - (0 Comments)
Venjing í Kollafirðiaugust 5th, 2014 | Posted by in Tíðindi - (0 Comments)
Venjingarnar í Kollafirði, uttan venjara eru, byrjaðar. Venjingarnar eru mánakvøld og mikukvøld frá kl. 1800, og leygardag kl. 1400 – 1800. Venjingarnar eru bert fyri limir í seyðahundafelagnum, og tað skal verða gjørt vart við, at tað er strangliga bannað, at venja uttanfyri nevndu tíðarskeið
Broytingar í kappingarskránniaugust 5th, 2014 | Posted by in Tíðindi - (1 Comments)
Kappingin sum skuldi vera í Vágum, og kappingin sum skuldi verða á Vatnaskørðum, eru báðar avlýstar. Kappingin sum skuldi verða í Fossdali 16 august, er flutt til 20. september.
Seyðahundadaguraugust 5th, 2014 | Posted by in Tíðindi - (0 Comments)
Árligi seyðahundadagurin verður á royndarstøðini í Kollafirði, nú leygardagin tann 9. august, fyri limir í seyðahundafelagnum. Dagurin byrjar kl. 1000, við morgunmati og hundapráti. Síðani verður farið út á stykkið, har luttakarirnir kunnu royna hundarnar, og fáa góð ráð frá hinum luttakarunum.


text:
Ikki er hundur ovbardur.
Gott er óføddum at bæsa.
Ravnur er feitastur rakár.
Betri er at vera góðs mans frilla enn gift illa.
Orðabøkur á goymslu, sum grunnurin hevur verið við til at fíggja:
Føroysk samheitaorðabók. Ritstjórnað hevur Henning Thomsen.
Føroysk-týsk orðabók. Ritstjórnað hevur Ulf Timmermann.
Føroysk-donsk orðabók. Ritstjórnað hevur Zakaris S. Hansen.
Sponsk-føroysk skúlaorðabók. Bókin er ætlað miðnámsskúlunum. Í bókini eru útvald leitorð, ið eru mest viðkomandi hjá miðnámsskúlanæmingum og øðrum, ið vilja læra spanskt. Randi Meitil og Birgit Remmel hava ritstjórnað.
Donsk-føroysk orðabók. Eisini fløguútgáva. Ritstjórnað hevur Hjalmar P. Petersen.
Føroysk orðabók (heft og innbundin), sum Jóhan Hendrik W. Poulsen, Marjun Simonsen, Jógvan í Lon Jacobsen, Anfinnur Johansen og Zakaris Svabo Hansen hava ritstjórnað, var útseld, men eitt-binds útgávan í stívari permu er uppafturprentað og á goymslu.
Føroysk-italska orðabókin, sum Gianfranco Contri hevur ritstjórnað, er útseld.
Umframt omanfyri nevndu hevur grunnurin:
føroysk-donsku orðabókina, sum M. A. Jacobsen og Chr. Matras ritstjórnaðu og føroysk-norsku orðabókina, sum Eigil Lehmann hevur ritstjórnað, á goymslu.
Fløguútgávan av Føroysku orðabókini er útseld, men ókeypis atgongd fæst til hana á heimasíðuni hjá Orðabókagrunninum.


text:
Minnissteinur yvir Poul F avdúkaður.
Nógv fólk var komið saman í Froðba seinnapartin sunnudagin 17. juni 2007, tá minnissteinur yvir skaldið Poul F. Joensen varð avdúkaður. Tað er Lions Club Suðuroy, sum hevur tikið stig til at reisa hetta minnið um eitt av okkara gitnastu skaldum. Talan er um ein stein, sum er tikin úr haganum í Sumba við vælvild frá eigarunum. Og í steinin er so sett ein andlitsmynd av skaldinum, sum er gjørd hjá Nordisk Metalkunst hjá Kalsing í Danmark. Árni Ziska, steinhøggari, hevur syrgt fyri teksti og plássinum til myndina á steininum. Økið, har steinurin stendur, hevur Trúgvi Gudmundarson, grótlaðari, laðað. Minnissteinurin stendur við sonevnda Tarvafjósið í Froðba, tætt við heimið, í Kelduni, hjá Poul F. Joensen.
Hátíðarløtan byrjaði við at Óli Holm vegna Lions Club Suðuroy flutti fram røðu, skaldinum til heiðurs, har hann endaði við seinasta ørindi úr Langtan úr Útlegd. Eftir hetta segði Vilborg Michelsen, dóttir Poul F. nøkur orð, har hon greiddi frá um persónin Poul F., soleiðis sum tey kendu hann. Vilborg avdúkaði eftir hetta minnissteinin og takkaði Lions Club Suðuroy fyri at hava tikið stig til hendan minnisvarða um pápan. Vilborg takkaði eisini Hanus G. Johansen fyri at hava gjørt pápan so livandi aftur. Tá minnissteinurin varð avdúkaður, sang Hanus G. Johansen eisini nakrar sangir, har Poul F. átti orðini og Hanus hevði sett lag til.
Hanus G. Johansen sang nakrar sangir, har Poul F átti orðini og Hanus sjálvur løgini.


text:
Høgni Lisberg
Høgni Lisberg ella HOGNI (føddur 7. juni 1982 í Tórshavn, uppvaksin í Leirvík, búsitandi í Danmark) er ein føroyskur tónleikari. Sum fyrrverandi trummusláari í bólkinum Clickhaze, skifti Høgni kós og fór innan singer/songwriter at royna nýggjar leiðir. Sum sangari, guitarleikari og sangskrivari hevði hann nógv løg uppá hjarta, ið skuldu út. Hetta endaði so við einari fløguútgávu, ið kom út í 2003 og nevndist "Most Beautiful Things", ið fekk sera góð ummæli. Høgni hevur síðani verið virkin við framførslum heima í Føroyum og uttanlanda. Hann skrivar og spælir egnan tónleik, sum hittar bæði í Føroyum og í útlandinum.
Innihaldsyvirlit
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
Egnar útgávur[rætta | rætta wikitekst]
- 2003 - "Most Beautiful Things"
- 2005 - "Morning Dew"
- 2008 - "hare! hare!"
- 2012 - "Under Streetlights" (staklag)
- 2012 - "Con Man"
- 2013 - Fólkið í Sprekkunum (staklag)
- 2013 - Drukni (staklag)
- 2014 - Call for a Revolution
Við Clickhaze[rætta | rætta wikitekst]
- 2002 "EP"
Heiður[rætta | rætta wikitekst]
- Tilnevndur FMA 2014 sum Ársins sangari í Rock/Málm, Jazz, Blues og Folk bólkurin


text:
Fólkataliđ 1. februar 2012 var 48.278, iđ er 214 fólk fćrri enn 1. februar 2011.
Í hesum tíđarskeiđi vórđu 585 břrn fřdd, međan 366 fólk doyđu.
Burđaravlopiđ var sostatt 219.
Samstundis fluttu 1.692 fólk av landinum, međan 1.259 fluttu til Fřroyar, iđ gevur eina nettoflyting av landinum uppá 433 fólk.
Heldur hendan gongdin áriđ út, so verđur talan um střrstu minking í fólkatalinum síđstu 16 árini.
Merkisvert er, hvussu gongdin er í fólkatalinum í Tórshavnarřkinum, samanboriđ viđ restina av landinum, so sum tađ sćst í strikumyndini niđanfyri.
Tá fólkataliđ minkar í Tórshavnarřkinum, so minkar tađ enn meira í restini av landinum. Myndin vísur eisini, at minkingin í fólkatalinum í Tórshavnarřkinum hevur lyndi til at koma seinni, og at vend kemur í aftur fyrr enn í restini av landinum.
Fólkataliđ minkađi í 23 kommunum, vaks í 6 kommunum og var óbroytt í einari kommunu.
Střrsti vřksturin viđ 31 fólkum var í Vága Kommunu. Hetta kemst av stórum burđaravlopi og tilflyting.
Fólkavřksturin í Klaksvíkar Kommunu svarar umleiđ til minkingina í hinum kommununum í Norđoyggjum. Tađ er flytingin, sum ger henda munin, tí burđaravlopiđ í Klaksvík er lítiđ og onki.
Střrsta minkingin í fólkatalinum var í Tórshavnar, Nes, Fuglafjarđar, Runavíkar, Sands, Sřrvágs og Sumbiar kommunum, og er tađ serliga tann stóra nettofráflytingin, iđ ger munin. Lutfalsliga var střrsta minkingin í Húsa, Kunoyar og Sumbiar kommunum.
Fólkataliđ vaks í Vágařkinum, av tí at vřksturin í Vága kommunu var so mikiđ střrri enn minkingin í Sřrvágs kommunu. Eisini vaks fólkataliđ eitt vet í Streymoy annars og Norđoyggjum.
Í řllum hinum řkjunum minkađi fólkataliđ. Mest í Eysturoy, har minkingin var heili 114 fólk, samanboriđ viđ 214 fyri alt landiđ.
---