text:
Vakshattar
Vakshattarnir (frøðiheiti - Hygrocybe) eru soppar ið vaksa á graslendi. Flestu vakshattarnir eru gulir, appilsingulir ella reyðir, men einstakir eru, sum eru ljóst viólubláir á liti, grønir, brúnir, gráir ella hvítir. Vakshattar vaksa á lendi, har ið teir verða mettir at liva av at niðurbróta deyðar plantulutir. Teir eru hattsoppar við flíggi undir hattinum. Vanliga er hatturin úr 1 og upp í 10 cm breiður. Tú sært mun á sløgunum, hyggur tú at liti og skapi teirra, men tú kanst eisini hyggja at, um teir eru turrir ella fitikendir, hálir, flusutir ella trevsutir.
Vakshattarnir eru uppi í teimum hattsoppasløgunum her í Føroyum, sum flest sløg eru av. Vit vita um 29 sløg, tað er um leið helvtin av teimum sløgunum, sum vit vita um í Evropa. Tey sløgini, ið resta í her á landi, eru júst sovorðin, sum eru tengd at skógarumhvørvi ella sum dáma betur kálkalendi ella líggjari kringumstøður.
Vakshattar seta stór krøv til vakstrarstaðið. Flestu sløgini eru næstan bara at finna á heldur turrum, óveltum graslendi, har ið eingi handilstøð verða nýtt og har ið trø ella runnar ikki fáa breitt seg, tí etið verður av lendinum. Nógva staðni í Evropa minkar hetta slagið av náttúruøkjum, sostatt gongur eisini aftur á hondina við vakshattum. Avleiðingin av hesum er hon, at ikki so fáir vakshattar eru at finna á teimum sonevndu reyðu listunum, t.e. á yvirlitunum, sum londini hvørt sær gera yvir teir soppar, tey óttast fyri kanska fara at verða týndir.
Í Føroyum eru stak góðir møguleikar hjá vakshattum at standa seg. Næstan alla staðni etur seyður av haganum, ikki eggja tær brøttu líðirnar heldur nøkrum til at velta upp úr nýggjum ella til at trároyna tær á annan hátt. Sostatt kunnu Føroyar metast sum eitt friðskjól hjá vakshattum, yvirhøvur eisini hjá soppum, plantum og flogkyktum, sum trívast á sovorðnum støðum.


c: text/html

text:
Norðurstreymoy
Norðurstreymoy er ikki ítøkiliga avmarkað eind, men verður vanliga fatað sum norðastu tveir triðingarnir av Streymoynni. Á eystursíðuni gongur markið millum Kollafjørð og Kaldbaksfjørð, soleiðis at allar bygdirnar við Kollafjørð hoyra til Norðurstreym. Á vestursíðuni gongur markið millum Skæling og Norðradal, soleiðis at Skælingur og bygdirnar norðanfyri verða roknaðar til Norðurstreym, meðan alt sunnanfyri verður roknað til Suðurstreymoy. Saksun og allar bygdirnar á eystursíðuni úr Hósvík til Tjørnuvíkar hoyra í dag til Sunda Kommunu. Bygdirnar við Kollafjørðin hoyra til Tórshavnar kommunu; Á vestursíðuni hoyra bygdirnar av Skælingi til Válin við Vestmanna til Kvívíkar kommunu. Vestmanna er egin kommuna.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vinningurin á diesel og gassolju tykist vera ov høgur í Føroyum.
Tað staðfestir Kappingareftirlitið, sum hevur gjørt eina nýggja kanning um føroyska oljumarknaðin.
Kappingareftirlitið hevur tíðindafund nú fyrrapartin, har nýggja kanningin verður gjøgnumgingin.
Kappingareftirlitið vísir á, at prísgongdin á broyttist eftir, at feløgini vóru seld. Shell Danmark og Norsk Statoil valdu í 2007 og 2008 at selja síni dótturfeløg í Føroyum úr samtakinum. Statoil Føroyar var selt føroyskum íløgufeløgum og broytti navn til Effo, og Føroya Shell var selt íslendskum felag og broytti navn til Magn.
- Prísgongdin broyttist eftir, at feløgini vóru seld. Bruttovinningurin er øktur munandi, go ein roknskaparlig greining av avkastinum vísir, at avkastið er hækkað munandi, síðan feløgini vóru seld, og at avkastið eisini er hægri enn hjá líknandi norðurlendskum feløgum, staðfestir Kappingareftirlitið í frágreiðingini.
Kappingareftirlitið metir, at neyðugt er at gera átøk, sum varandi broyta kappingina á føroyska oljumarknaðinum. Truplleikin á marknaðinum er, at bert tvey oljufeløg eru, og tey hava verið á marknaðinum í 100 ár. Loysnin er at stimbra kappingina við, at nýggj feløg koma inn á marknaðin, men til hetta krevst, at tað verður lættari at fáa atgongd til marknaðin.
Tíðindafundur er um nýggju kanningina beint nú, og meira verður at frætta um málið seinni.


text:
Tíðindi
19. mai 2017
Ferðaleiðari er Stefan Åge Hardonk Nielsen, lærari í Kolding, sum fyri trimum árum síðani fór undir at gera smáar temabøkur á netinum til undirvísing. Nú ber til at gera tína egnu bók at brúka í skúlanum.
Á blogginum hjá Birgiri Kruse kanst tú lesa um ferðina hjá lærarunum í Føroyum.
- Atlantbib.org er ein norðurlendsk verkætlan á netinum, ið eisini er ein bloggur og ein Facebooksíða, har endamálið er savna smáar bøkur í evni til undirvísing, á øllum málum, eisini finskum, sámiskum og grønlendskum. Í løtuni eru flestu bøkur danskar, svenskar, norskar og føroyskar, tí júst hesi lond eru við í verkætlanini, sum er knýtt at Nordplus skipanini, sigur Stefan.
Lesið meiri á: http://birkblog.blogspot.com/2017/05/kom-og-skriva-eina-bok.html
Skúlablaðið
Pedda við Stein gøtu 9
100 Tórshvn
Tel. 23 57 73
Teldupostur: turid@bfl.fo ella skulabladid@lararafelag.fo
2015 © Bókadeildin. All rights reserved.


text:
Er hjúnabandið søguliga støðugt og óbroytiligt?Greinarøðin: Hjúnabandið í søguligum høpi
Er hjúnabandið æviga støðugt? Hevur tað altíð verið soleiðis sum vit kenna tað í dag? Eru samkynd hjúnabond eitt nýtt fyribrigdi? Søgan sigur øðrvísi frá. Í hesari greinarøðini verður hugt nærri í søgubøkurnar eftir hjúnabandinum gjøgnum tíðirnar.
Vit kenna bara eitt samfelag í allari mannsøguni, sum ikki hevur nýtt hjúnabandið sum høvuðshátt til at samskipa tað sosiala og persónliga lívið hjá menniskjanum. Tað er Na fólkið í Kina. Annars hevur hjúnabandið søguliga altíð verið ein universal sosialskipan. Í djóraheiminum hava vit tó einki, sum líkist hjúnabondum. Søguliga hevur familjan og grannalagið havt stóra ávirkan á, hvørjum vit menniskju giftast við og hví. Hjúnabond, ið eru bygd á kærleika, eru hinvegin eitt nýtt vesturlendskt fyribrigdi. Í djóraheiminum liva flest djór ikki saman í giftum ella monogamum sambondum og hittast bara fyri at gita egg o.t. Tey djór, ið halda saman í longri tíð ella alt lívið, gera hetta, fyri at uppala ungarnar trygt og i kki fyri at økja um sítt fíggjarliga- ella politiska vald, sum søguliga hevur verið mest vanliga orsøkin hjá menniskjum at gifta seg. (Stephanie Coontz, Marriage, a History, 2005)
Tey fyrstu hjúnabondini
Hóast menniskju altíð hava samstarvað og livað saman í ymiskum sløgum av bólkum ella stammum, verður mett, at menniskjan veruliga byrjar at nýta hjúnabandið sum eitt amboð at skapa ella styrkja vinarbond millum ymiskar grannar ella stammur í eldri steinøldini. Hetta gjørdi tað munandi lættari og friðaligari og minkaði um kappingina, tá ferðast skuldi millum vatnhol, fylgjast skuldi við plantuvøkstrinum og við djóraflytingini. Hjúnabond tvørtur um ymiskar stammur, høvdu eisini við sær, at børnini, sum á hendan hátt høvdu eitt bein í hvørjari stammu, ikki longur kendu seg noydd at berjast hvør móti øðrum. Hjúnabandið kundi á henda hátt gera fíggindar til vinir og ókend til familjulimir. (Brian Hayden, Archaeolgy: The Science of Once and Future Things, 1993). Í steinøldini vóru øll tætt knýtt hvør at øðrum og treytaði av tí avmarkaða tilfeinginum, ið var til staðar og til taks. Hetta broyttist, tá tey fyrstu samfeløgini byrjaðu at framleiða avlop, fólkatalið fór at vaksa munandi og samfelagið gjørdist meira fjølbroytt.
Yvirstættin verður kræsnari
Við tíðini góvust familjubólkar við at flyta seg við føðini. Tey búsettu seg heldur eitt fast stað og byrjaðu at dyrka jørðina. Soleiðis byrjaðu summir familjubólkar at eiga fasta jørð, ogn og annað tilfeingi. Skjótt fingu summar familjur, meira enn aðrar, og um hetta mundið byrjaðu tær ríku og valdmiklu familjurnar at missa áhugan fyri at deila sítt tilfeingi, arbeiðsbyrðuna og annars at samstarva við aðrar familjur við minni tilfeingi ella ogn. Soleiðis gjørdist hjúnabandið ein nýggjur máti til tess at økja um valdið og at leggja enn meira inn undir seg. (Lawrence Strauss et al., Humans at the End of the Ice Age, 1996). Tann nýggja yvirstættin gjørdist meira og meira kræsin í mun til hvønn tey vildu gifast við. Tær ríkastu familjurnar vildu helst sleppa undan at býta sítt vald og ognir við nakran annan, og tí fóru summar ríkar og valdmiklar familjur heldur at gifta seg við egnum familjulimum, so arvurin ikki skuldi hvørva úr familjuni. Hetta var eitt nú vanligt hjá yvirstættunum í Eyptalandi. Egyptar fóru enntá so langt fyri at sleppa undan at býta vald sítt við onnur, at summir faraoar ”giftu seg” við lokalum gudum. Bæði í India og hjá jødum var somuleiðis siðvenja at einkja, ið ikki hevði fingið ein son, tá maðurin doyði, var tvungin at gifta seg við bróðrinum hjá manninum.
Kvinnan og hjúnabandið
Javnstøðan í hjúnabandinum millum menn og kvinnur minkaði í grundini heilt nógv, eftir at plógvin var uppfunnin. Áðrenn hetta vóru maður og kona tætt knýtt hvør at øðrum og tørvaðu hvønn annan fyri at yvirliva. Men nú var ikki longur sami tørvur á kvinnuni til at dyrka jørðina, tí hon var ikki hildin at megna hetta tunga arbeiðið. Í staðin skuldi hon taka sær av heiminum og uppala børnini.
Við stovnanini av londum og býum fyri umleið 5.000 árum síðani, gjørdust verulig kríggj eisini partur av gerandisdegnum. Hetta førkaði kvinnuna, sum ikki var mett at vera før fyri at fara í kríggj eins og maðurin, enn longri niður eftir stigveldisskipanini í samfelagnum. (Brian Hayden, Archaeolgy: The Science of Once and Future Things, 1993). Henda samfelagsbroytingin førdi eisini við sær, at menn fóru at krevja heimafylgju fyri at noyðast at giftast kvinnu í staðin fyri at lata eina gávu til hennara familju fyri at sleppa at giftast henni. Kvinnan var vorðin ein byrða fyri mannin.
Kvinnan gjørdist somuleiðis ogn hjá pápanum, og tá hon var gift, ogn hjá manninum. Moydómur gjørdist nú eisini týdningarmikil og fekk eitt stórt sosialt virði. Hetta síggja vit m.a. í lógum hjá assyrarum frá 12. og 11. øld f.k., sum sigur, at kvinnur, ið vóru manninum ótrúgvar, skuldu drepast. Í Gamla testamenti stendur eisini skrivað, at brúður, ið ikki er moyggj, kann vera steinað til deyðis. Í Kina visti Confucius at siga, at orðið hústrú merkir “ein, ið gevur seg undir ein annan”. (Patricia B. Ebrey, The Inner Quarters, 1993). Í Grikklandi vóru ríkmannakvinnur væl goymdar burtur innandura ella í læstum økjum, har restin av húsarhaldinum og almenningur ikki sá tær. Gomlu grikkarnir sóu hjúnabandið sum eitt politiskt amboð, og sum ein máta at føra ættina víðari meðan hin sanni kærleikin varð hildin at kunna kykna millum ein eldri og ein yngri mann.
Í mun til onnur samfeløg í Evropa, so var munandi størri javnstøða í hjúnabondunum hjá víkingunum. Øll ogn, sum kvinnan hevði við sær í hjúnabandið, var serogn, og hon kundi lata seg skilja og taka egnu ognina við sær aftur. Hetta var næstan óhoyrt um hetta mundið í restini av Evropa. Eitt hjúnaband hjá víkingunum var í grundini ein sølusáttmáli millum familjur ella ættir, sum lovaðu at hjálpa hvør øðrum. (Stephanie Coontz, Marriage, a History, 2005)
Vanlig fólk og hjúnabandið
Tey fyrstu mongu túsundatals árini av okkara siðmentan, var fíggjarligi fyrimunurin við hjúnabandinum nógv meira týðandi fyri einstaklingin í miðal- og lágstættini, enn tann persónliga nøktanin, sum er í hásæti í dag. Harafturímóti var tann politiski fyrimunurin við hjúnabandinum altavgerandi fyri yvirstættina og valdshavararnar. Gjøgnum øldirnar hava flestu yvirstættir brúkt meginpartin av lívinum til at berjast, giftast, drepa og skiljast í einum óendaligum stríði, fyri at vinna meira ella varðveita núverandi vald og ríkidømi. Hinvegin gekk tað munandi meira friðaligt fyri seg millum vanliga fólkið.
Tað var ikki vanligt, at lógvaldið blandaði seg upp í hjúnabondini hjá miðal og lágstættunum, uttan so, at viðkomandi átti onkra týðandi ogn. Annars var hjúnabandið eitt privatmál, sum familjan sjálv tók sær av. Lóggávuvaldið tók sær hvørki av at góðkenna hjúnabond ella hjúnaskilnað. (Elizabeth Abbott, A History of Marriage, 2010). Í Eyptalandi varð eitt hjúnaband góðkent, ”tá ein maður hevði stovnað eitt heim saman við eini kvinnu”. Henda rættiliga óneyva allýsingin av hjúnabandinum var eisini galdandi í Rómverska ríkinum. Sera fáar lógir vóru galdandi i Rómverska ríkinum viðvíkjandi hjúnabandinum fram til Jesu føðing. Tað varð einans álagt, at ein skuldi hava eyka loyvi, fyri at gifta seg við einum útlendingi, og tað var ikki loyvt at gifta seg við trælum ella skøkjum. (Annie Forgeau, The Survival of the Family Name and The Pharaonic Order, 1996)
Fyrsta átakið fyri betri ”familjuvirðum”
Octavian (63 f. k. – 14 e. k.), sum seinni gjørdist Agustus keisari í Rómverska ríkinum, var tann fyrsti heimsleiðarin, sum byrjaði eitt veruligt politiskt átak fyri at verja um hjúnabandið og at betra um “familjuvirðini”. Hetta var gjørt í eini roynd at økja um barnsburðatalið í ríkinum. Keisarin ásetti lógir, sum m.a. søgdu, at allir borgarar skuldi gifta seg áðrenn ein ávísan aldur. Ein ógiftur persónur kundi ikki arva nakran undantikið næstringum. Fólk, ið ikki áttu børn, máttu siga helvtina av møguligum arvi frá sær. Menn, ið vóru politiskt áhugaðir, høvdu størri møguleika at sleppa framat valdinum, um teir vóru giftir, og møguleikarnir vuksu fyri hvørt barn teir fingu. Hjúnaskilnaður var tvungin, um ein kvinna var mett at vera ótrúgv, og um maðurin ikki skilti seg frá konuni, var eisini hann revsaður. Ein ótrúgv kvinna varð dømd at missa sína heimfylgju, ein triðing av síni ogn, hon mátti flyta út á eina oyggj at búgva og henni varð bannað nakrantíð at gifta seg aftur. (Stephanie Coontz, Marriage, a History, 2005)
Men á sama hátt sum ávísir politikarar í dag, hevði Agustus keisari als ongan trupulleika við at tvinga onnur at fylgja nýásettum moralskum reglum, hóast hann sjálvur ikki fylgdi teimum. Áðrenn hann setti hol á stóra átakið fyri at økja um moralin hjá fólkinum, valdi hann t.d. at skilja seg frá síni fyrstu konu, tí hon ikki hevði megnað at føtt honum ein son, men bara eina dóttir, Juliu. Síðan gifti hann seg við Liviu, sum longu var gift við Claudius Nero, men Nero, ið var tvíkyndur og seinni gjørdist keisari, hevði einki í móti at lata Agustus konu sína í umbýti fyri størri politiskt vald. Hann var enntá við til brúdleypið. Agustus og Livia fingu tó eingin børn. Keisarin valdi tí at útnevna Tiberius, sonin, sum Livia longu átti saman við Nero, til komandi keisara. Síðan gav Agustus Tiberius boð um at skilja seg frá síni núverandi konu, ið samstundis var við barn. Tiberius var tí – móti sínum vilja – tvungin at gifta seg við Juliu, sum Agustus hevði fingið í sínum fyrsta hjúnabandi.
Tey fyrstu kristnu og hjúnabondini
Størsti munurin á jødadóminum og teimum fyrstu kristnu, sum skjótt vuksu í tali kring Rómverkjaríkið var, at tey kristnu trúðu, at heimsins undirgangur var heilt nær, og at Guðs sonur, tí fór at koma aftur fyrsta dagin. Hetta førdi við sær, at tey fyrstu kristnu hildu seg burtur frá siðbundum skyldum viðvíkjandi hjúnabondum og familjusambondum. At liva í sølibat var sett høgt í meti, og var mett at vera munandi meira týðandi og heilagt enn hjúnabandið. Sambært Nýggja Testamenti, segði Jesus jú soleiðis um hjúnabond og familjusambond: ”Um onkur kemur til Mín og hatar ikki faðir sín og móður sína, konu, børn, brøður og systrar, ja, sítt egna lív við – hann kann ikki vera lærusveinur Mín.” (Lukas 14:26) og “Fylg Mær, og lat hini deyðu jarða deyðu síni!” (Matteus 8:22).
Tey fyrstu kristnu hildu tí, at hjúnabandið undirgravaði nærlagnið, ið skuldi til, fyri duga at ráða sær sjálvum og soleiðis náa røttu frelsuna. Í fyrra brævi Paulusar til samkomuna í Korint stendur skrivað: ”Hin ógifti hevur umsorgan fyri tí, ið Harranum hoyrir til, hvussu hann kann toknast Harranum; men hin gifti hevur umsorgan fyri tí, ið heiminum hoyrir til, hvussu hann kann toknast konuni. Eisini er munur á konu og ógiftari kvinnu. Hin ógifta hevur umsorgan fyri tí, ið Harranum hoyrir til, hvussu hon kann vera heilag, bæði í likami og anda; men hin gifta hevur umsorgan fyri tí, ið heiminum hoyrir til, hvussu hon kann toknast manninum.” (1. Korintarabrævið 7:32-34).
Við tíðini fekk kristna trúgvin veruligt fótafesti í Rómverkjaríkinum, og seinni eisini í teimum mongu nýggju kongaríkunum, ið vóru sett á stovn kring Evropa, eftir at Róm fall. Við hesi broyting fekk kristna kirkjan brádliga stórt politiskt og fíggjarligt vald. Hetta hevði eisini við sær, at tey kristnu fóru at broyta sínar meiningar, siðir og framferðarhátt. Sum árini gingu og heimsins undirgangur ikki kom, fekk hetta eisini kristin at endurskoða sína áskoðan um støðuna hjá hjúnabandinum og um lívið her á fold. (Stephanie Coontz, Marriage, a History, 2005)
Kristna kirkjan og hjúnabandið
Fyrst í miðøldini gekk tað rættiliga hart fyri seg í Evropa. Kríggj og harðskapur var gerandisdagur. Í eini roynd at steðga teimum mongu kríggjunum og ósemjunum millum nýggju kongadømini í nýliga falna Rómverksaríkinum, vóru kvinnur brúktar sum friðargávur. Hetta var longu ein vanligur siður millum tað germanska fólkið og víkingarnar. (Eleamor Searle, Predatory Kinship and the Creation of Norman Power, 1988). Fyrstu átta øldirnar eftir Jesus føðing vísti kristna kirkjan lítlan áhuga í hjúnabandinum hjá vanliga fólkinum. Kirkjan var meira upptikin av, hvussu yvirstættirnar og tey, sum sótu við valdinum, livdu sítt lív og hvønn tey giftust við ella vildu skiljast frá. Soleiðis fekk katólska kirkja eisini risastórt vald í øllum Evropa. Men tá vit koma inn miðskeiði í miðøldina, fer kirkjan eisini at sýna bóndunum og vanliga borgaranum annars størri áhuga. Eitt nú fór kirkjan í 8. øld at áseta strangari krøv fyri hjúnaskilnað. (Lisa M. Bitel, Women in the Early Medieval Europe, 2002)
Blóðskemd
Hvørki Nýggja ella Gamla testamentið siga nakað um, hvørt blóðskemd ella insest er skeivt ella synd. Men í 6. og 7. øld byrjar katólska kirkjan at nokta fólki at giftast við síni nærmastu familju, ið higartil hevur verið vanligur siður í flestu samfeløgum kring heimin. Fyrst var ásett, at ein ikki longur kundi gifast við einkjuni hjá beiggja sínum, eins og tilmælt annars verður í Gamla Testamenti. Síðan var eisini bann sett móti, at menn gifta seg við egnum fosturbørnum, systkinabørnum og konu pápabeiggjan. At enda segði kirkjan, at nú var ikki longur loyvt at gifta seg í somu ætt “so langt aftur, sum minnið røkkur”. Í 721 fór Gregory II pávi enntá so langt, at hann bannaði fólki at giftast við gummuni at børnum teirra. (Mayke de Jong, To the Limits of Kinship, 1991). Í 1213 minkaði kirkjan tó eitt sindur um insestlógirna, tí lógin gjørdi tað ov torført og ópraktiskt hjá fólki at finna sær ein maka í nærumhvørvinum. Tí varð ásett, at nú kundi man bara ikki gifta seg fýra familjulið aftur. (Eamon Duffy, Saints and Sinners: A History of the Popes, 2006)
Tær mongu lógirnar, ið katólska kirkjan ásetti, vóru galdandi fyri øll, men sum við flestu viðurskiftum hjá katólsku kirkjuni hetta tíðarskeiðið, so kundi tað mesta keypast fyri pengar. Undantøk í hjúnabandslógunum, so sum at sleppa at giftast seg við nærmastu familju, at fáa hjúnaskilnað o.s.fr. kundi eisini keypast fyri rætta prísin. Kirkjan var eisini skjót at gera undantøk, um møguleiki var fyri at styrkja um sína politisku valdsstøðu. (Jean-Louis Flandrin, Families in Former Times, 1979)
Polygami
Polygami, har ein er giftur við meira enn einum persóni í senn, hevur verið og er framvegis ein vanligur siður í fleiri mentanum og religiónum kring heimin. Eitt nú vóru teir flestu kendu profetarnir og patriarkanir í Gamla Testamenti giftir við fleiri kvinnum í senn. Sálomon kongur hevði sambært Bíbliuni eitt nú 700 hústrúur og 300 vinkonur. Men sum kristna kirkjan hevur broytt og ment seg, er polygami nú bannað í flestu kristnu ella vesturlendskum londum. Tó er hesin siður enn lógligur og vanligur í Miðeysturi og í fleiri afrikanskum og asiatiskum londum. (Miriam Koktvedgaard Zeitzen, Polygamy: A Cross-Cultural Analysis, 2008).
At giftast ella ei
Hóast katólska kirkjan, eins og tey fyrstu kristnu, altíð hevur sett sølibatið í hásæti, so hava katólskir prestar ikki altíð livað eitt alment lív í sølibati. Í 742 ásetti Sakarias pávi, at allir prestar, ið vóru ótrúgvir ella høvdu meira enn eina konu, ikki longur sluppu at virka sum prestar. Katólskir prestar vóru tó ikki fyrr enn í 1139 alment tvingaðir at liva í sølibati – eins og teir framvegis siga seg gera í dag. Munkar og nunnur velja eisini enn at liva eitt lív uttan hjúnaband og teimum skyldum og rættindum, sum við tí fylgir. (Anne Barstow, Married Priests and the Reforming Papacy, 1982).
Trúbótin í 16. øld førdi við sær eitt stórt europeiskt kjak og í summum førum enntá eisini kríggj um, hvørja støðu hjúnabandið skuldi hava í samfelagnum. Hjá katolikkunum verður sølibat sum áður nevnt mett at vera reinasti og rættasti livihátturin, meðan hjúnabandið er tað næstbesta. Protestantar hildu hinvegin hjúnabandið vera heilagt, ærumikið og tessvegna skuldi tað setast í hásæti. Tí loyva protestantar sínum prestum at gifta seg og stovna egna familju. (Anne Barstow, Married Priests and the Reforming Papacy, 1982).
Kirkjan setir seg á hjúnabandið
Brúðarsiðir, og nær eitt hjúnaband alment var galdandi, hevur verið ógvuliga ymiskt ígjøgnum søguna og frá einum samfelagi til annað. Í Europa fekk kirkjan og politiska valdið ikki møguleika at áseta fastar relgur hesum viðvíkjandi fyrr enn í 16. øld. Áðrenn hetta, var tað nokk, um báðir partar bara vóru samdir um at ganga inn í hjúnaband, at foreldurini játtaðu ella góvu boð um hetta, ella við øðrum líknandi óformellum siðum.
Fram til 12. øld helt kristna kirkjan, at hjún vóru gift, um bæði játtaðu, og at hjúnabandið síðan varð blástemplað við kynsligari samveru. Men mitt í 12. øld setti Peter Lombard, ið var biskopur í París, spurnartekin við hesa siðlæruna. Tí um sex “blástemplaði” hjúnabandið, so kundi Maria og Jósef ikki hava verið gift. Hann helt tí, at hjúnbandið skuldi vælsignast í kirkjuni. Hetta skuldi gerast við, at ein prestur spyr brúðarparið: “Tekur tú hesa kvinnu/mann sum við tína lið stendur…?”. Við tíðini gjørdist hetta siðlæran í allari kirkjuni, og verður framvegis brúkt kring tað mesta av kristna heiminum. (Martin Ingram, Spousal Litigation in the English Ecclesiastical Courts, 1990). Tað var somuleiðis í 12. øld, at kirkjan ásetti fastar reglur um hjúnaskilnað. Kirkjan setti eitt strangt bann móti øllum hjúnaskilnaði. Tó kundu fólk sundurskiljast vegna tríggjar orsøkir: ótrúskap, trúvillu og sera ógvusligt miskunnarloysi. Ein av fáu orsøkunum til eina ógylding av hjúnabandinum var, um prógvast kundi, at maður var impotentur.
(Tilvildarlig mynd)
Lógarbroytingar í danska ríkinum
Eftir at Føroyar komu undir danska kongin í 1380, hevur hjúnabandið verið danskt mál og er tað framvegis í dag. Frá 1200 og fram til trúbótina, komu hjúnabond undir kanoniska rættin hjá katólsku kirkjuni, sum m.a. hevði eitt fullkomið bann móti hjúnarskilnaði. Eftir trúbótina í 1536 var hjúnarskilnaður ikki longur bannaður, men kirkjan fekk nú høvuðsábyrgdina av hjúnabandinum sum samfelagsskipan, og á fundi í Trent í 1563, varð avgjørt, at ein kirkjulig vígsla nú skuldi til, fyri at eitt hjúnaband alment skuldi góðkennast. (Jóan Pauli Joensen, I ærlige brudefolk, 2003). Í 1683 verður aldurmarkið fyri at gifta seg, sett til 16 ár hjá kvinnum og 20 ár hjá monnum í danska kongaríkinum.
Nýggja danska grundlógin ásetur trúarfrælsi í kongaríkinum í 1851. Hetta førir við sær, at borgarligar vígslur verða settar í gildi. Í Føroyum merkir hetta eitt nú, at limir í brøðrasamkomuni og øðrum nýggjum evangeliskum samkomun nú kunnu lata seg gifta, uttan at ein prestur frá fólkakirkjuni skal víga tey. Nú kunnu føroyingar eisini giftast borgarliga hjá borgarstjóranum ella hjá sýslumanninum. Í 1922 var aldursmarkið hækkað til 21 ár fyri kvinnur og 23 ár fyri menn. Ikki fyrr enn í 1969 vóru kynini javnsett í danska kongaríkinum, tá aldursmarkið varð ásett at vera 18 ár fyri bæði kynini. Hetta er framvegis galdandi kring alt ríkið.
Í 1988 var skrásett parlag sett í gildið í Danmark. Hendan lógin var avtikin í 2012, og í hennara stað kom ein kynsneautral hjúnabandslóg, sum gav loyvi hjá fólki av sama kyni at giftast hvør við øðrum – bæði borgarligt og í donsku Fólkakirkjuni. Hesar báðar lógarbroytingarnar eru ikki settar í gildi í Føroyum í skrivandi løtu. (Gyldendal, Den store Danske, 2013)
(Tilvildarlig mynd)
Føroyska trælalógin
Í umleið 1780 hevur Jens Christian Svabo roknað seg fram til, at millum 28 og 30 pør giftast árliga um hetta mundið. Tað vil siga, at tað verða skrásett í miðal 0,35 hjúnabond um árið í hvørjari føroyskari bygd. Tessvegna kundi mangan ganga mong ár millum hvørt nýtt hjúnaband í eini bygd. (Jóan Pauli Joensen, I ærlige brudefolk, 2003). Ein av orsøkunum til, at so fá gingu saman í hjúnaband, var tann sonevnda Trælalógin frá 1777, sum ikki varð sett úr gildi fyrr enn í 1846. Lógin bannaði ognarleysum og øðrum, ið ikki kundu prógva síni evni til at forsyrgja familjuni, at gifta seg og seta búgv. Ístaðin vóru hesi noydd at arbeiða sum húskallar og tænarar hjá presti ella stórbóndunum. Av tí sama vaks fólktalið ikki fyrr enn trælalógin verður avtikin, eins og einahandilin samstundis verður, og verulig fiskivinna eisini tekur seg upp. Á henda hátt kunnu nú næstan allir føroyingar gifta seg og stovnað egna familja. (Hans Jacob Debes, Føroya søga, 2000).
Hetta er líkt samfelagsgongdini á europeiska meginlandum í miðøldini, har vanlig fólk vóru tætt knýtt at stórbóndum, og høvdu lítlan annan møguleika enn at arbeiða sum húskallar, arbeiðsgentur ella tænastufólk. Tað var sum oftast eisini stórbóndin, ið avgjørdi, hvønn hesi kundu giftast við, og um tey yvirhøvur sluppu at gifta seg. (Stephanie Coontz, Marriage, a History, 2005)
Tilvildarlig mynd
Kærleiki og hjúnabandið
Fyrst í 17. øld mennist hjúnabandið aftur. Vesturevropa verður vitni til nýtt og slóðbrótandi slag av hjúnabandi. Eitt slag av hjúnabandi, sum inntil tá, var næstan óhoyrt nakra aðrastaðni í heiminum. Talan er um hjúnabond bygd á kærleika.
Gomlu grikkarnir mettu, at forelskilsi var ein sinnissjúka. Kinverjar høvdu einki orð fyri kærleika millum hjún fyrr enn í 1920, tá ein málkønur bólkur var settur, fyri at uppfinna eitt nýtt orð til hetta nýggja vesturlendska fyribrigdið. Flestu fólkasangir, sum vóru sungnir í bóndasamfelagnum í miðøldini í Evropa gjørdu gjøldur burturúr kærleikanum í einum hjúnabandi. Í 12. og 13. øld var ótrúðskapur mettur at vera tað einasta slagið av kærleika, ið var nevnuvert millum yvirstættina í Evropa. Víkingar ávaraðu eisini í fleiri sagaum um, hvat kundi ganga galið, um ein blandaði kærleika og hjúnabandið saman. (Stephanie Coontz, Marriage, a History, 2005)
Nýggja romantiska rákið, har kærleikin nú skuldi avgera, hvønn tú giftist við, uppstóð eftir upplýsingartíðina, og tá marknaðarbúskap gjørdist vanligur og fólk fingu egnar pengar at ráða yvir. Nú varð hjúnabandið eitt privatmál, og ikki eitt politiskt ella fíggjarligt amboð hjá familjuni ella samfelagnum. (Jeffrey R. Watt, The Making of Marriage, 1993)
Fólk vóru ikki longur bundin av foreldrum, familju ella góðseigara fyri at gerast sjálvstøðug. Kærleiki og persónlig gleði gjørdist fyrimyndin. Somuleiðis gjørdist maðurin fíggjarligi motorurin, meðan kvinnan bleiv kensluliga kjarnin í nýggju kjarnufamiljuni. Soleiðis uppstóðu eisini nýggjar siðvenjur, sum nýggja kjarnufamiljan kundi nýta sína frítið til. Eitt nú kann nevnast føðingardagar, barnadópur, ársdagar og jól, sum nú eru vorðin ein familjuhátíð. Frítíð var eisini eitt nýtt fyribrigdi fyri miðal- og lástættina, ið serliga gjørdi seg galdandi eftir ídnaðarkollveltingina.
Hóast hjúnabandið nú gjørdist eitt privatmál, so gjørdist brúdleypið enn meira alment enn tað nakrantíð áður hevði verið. Bretska drotningin Victoria, sum í stóran part av 19. øld stýrdi stóra partin av heiminum, gekk á odda og hevði eitt stórt og hátíðarligt brúdleyp, sum ikki hevði sæð sínar líkar, tá hon giftist Albert prinsi. Hetta byrjaði eitt nýtt rák, har brúdleypið gjørdist alment og skuldi síggjast og heiðrast. Flestu brúðarsiðir, sum vit í dag kenna, koma somuleiðis frá victorianska tíðarskeiðinum. (Elizabeth H. Pleck, Celebrating the Family, 2000)
Hjúnabandið í 20. øld
Í 20. øld fer allur vesturheimurin ígjøgnum sera stórar samfelagsbroytingar. Fíggjarligar, átrúnaðarligar, hernarligar og politskar broytingar. Hetta førir við sær, at eftir 2. heimsbardaga minkar virðið á kjarnufamiljuni munandi. Kvinnur gerast meira og meira sjálvstøðugar. Ungdómsuppreisturin og kvinnurørslan hava við sær, at færri fólk velja at gifta seg. Talið av hjúnaskilnaðum veksur nógv, og eitt vaksandi tal av børnum verða fødd uttanfyri hjúnbandið. Kirkjan og átrúnaðar sum heild, missa sítt fasta tak á privatlívið hjá einstaklinginum, og vesturheimurin gerst alsamt meira verðsligur ella sekulerur, meðan átrúnaður og politikkur verður loyst sundur. (Elizabeth Abbott, A History of Marriage, 2010)
Hetta rákið er eisini galdandi í Føroyum. Í 2012 vóru fødd 619 børn í Føroyum. Hjá 57,9% av hesum børnum vóru foreldrini ikki gift. 2002 var annars fyrsta árið, at fleiri føroysk børn vóru fødd uttanfyri enn innanfyri hjúnabandið (Høgni Debes Joensen, Heilsulýsing Landslæknans, 2013). Hjúnaskilnaður er eisini vorðin vanligur partur av føroyska samfelagnum, har vit eru farin frá, at talan um hjúnaskilnað var næstan óhoyrt, til at umleið triðja hvørt føroyskt hjúnaband í dag endar í skilnaði. (Føroya Hagstova, 2013)
Tilvildarlig mynd
Minnilutar og hjúnabandið
Fleiri minnilutabólkur hava ígjøgnum tíðindi havt avmarkaða atgongd til rættin at gifta seg. Hjá summum bólkum er hetta framvegis galdandi. Hóast trælirnir í USA fingu sítt frælsi í 1865, so fingu teir og aðrir hinkyndir amerikumenn ikki frælsi at gifta seg eftir egnum ynski fyrr enn í 1967. Tá avgjørdi amerikanski hægstirættur, at folk av ymiskum rasum kundu giftast hvør øðrum, og ikki einans við fólki av egnari rasu. (Gary A. Cretser og Joseph J. Leon, Intermarriage in the United States, 1982)
Í nazi-Týsklandi varð bann eisini sett móti fólki av ariskari rasu at gifta seg við jødum, sigoynum og littum fólkum. Sama bann var sett í gildi í Suðurafrika undir apartheidstýrinum, og var hetta galdandi heilt fram til 1985. Í Eyptlandi kanst tú sum maður framvegis missa tíni borgararættindi um tú giftir teg við eini jødiskari kvinnu úr Ísrael. Kvinnur í Saudi Arabia kunnu í dag bara giftast við monnum frá londum á Saudiarabisku hálvoyggini. Kongurin kann tó geva serlig undantaksloyvi. Tað eru tó eingi mørk sett fyri, hvørjum Saudiarabiskir menn kunnu gifta seg við. (Elizabeth Abbott, A History of Marriage, 2010)
Samkynd hjúnabond er ikki nýtt fyribrigdi
Hóast samkynd kring allan heim í dag berjast fyri atgongd til tær skyldur og tey rættindi, sum eitt borgarligt hjúnaband gevur hjúnum, so hevur hesin rættur ikki altíð verið søguliga noktaður samkyndum.
Áðrenn kristna kirkjan fór at umsita hjúnabandið, vóru parløg og hjúnabond millum tvey av sama kyndi ikki óvanlig. (Kathleen A. Lahey, Same-Sex Marriage: The Personal and The Political, 2000)
Hjúnabond millum fólk av sama kyndi vóru vanlig í gamla Grikkalandi, Rómverskaríkinum, Mesopotamia, millum amerikanskar indianarnar og í summum pørtum av Kina undir Ming dynastinum. Í Evropa fekk hetta ein brádligan enda, tá Rómverksaríkið gjørdist kristið, og Konstantin keisari bannaði samkyndum hjúnabondum í ár 342.
Hann gav samstundis boð um, at øll samkynd, ið longu vóru gift, skuldu takast av lívi. Í ár 390 var samkynd samlega eisini bannað, og revsingin var ásett, at dømd skuldu gravast niður alment og livandi. (Mathew Kuefler, The Marriage Revolution in Late Antiquity: The Theodosian Code and Later Roman Marriage Law, 2000)
Men hóast kristna kirkjan í Evropa bannaði samkyndum hjúnabondum, so vóru tað samkynd, ið framvegis gingu saman í hjúnaband. Eisini við hjálp frá ávísum pørtum av kirkjuni. Eitt nú kann nevnast Pedro Díaz og Muño Vandilaz, sum 16. apríl 1061 vóru vígdir av einum katólskum presti í eini lítlari kirkju í Rairiz de Veiga í Spania.
Í miðøldini í Fraklandi kundu menn eisini lógliga undirskriva ein almennan “affrérement” sáttmála sína millum. Hesin sáttmáli kravdi, at teir livdu saman og deildu ”un pain, un vin, et une bourse” (eitt breyð, eitt vín og eina pengamappu). Hesin sáttmáli verður mettur at vera eitt tað fyrsta dømið um eitt alment góðkent skrásett parlag. (Allan Tulchin, Same-Sex Couples Creating Households in Old Regime France: The Uses of the Affrèrement, 2007)
Victorianskar kvinnur í USA, høvdu eisini møguleika at liva sama í einum sokallaðum ”Boston hjúnabandi.” (Esther D. Rothblum og Kathleen A. Brehony, Boston Marriages: Romantic but Asexual Relationships among Contemporary Lesbians, 1993)
Men tað er ikki fyrr enn í 1988, at heimurin aftur verður vitni til eitt alment góðkent samkynt hjúnaband ella rættari sagt skrásett parlag, sum gav næstan somu rættindi sum eitt vanligt hjúnaband. Hetta árið verður Danmark fyrsta landið í heiminum, ið setur skrásett parlag í gildi. Í 2001 gjørdist Niðurlond fyrsta landið í heiminum, ið hinvegin aftur loyvdi veruligum samkyndum hjúnabondum, ið vóru fult javnsett við hinkynd hjúnabond.
Í skrivandi løtu loyva 16 lond og 15 amerikanskir statir samkyndum hjúnabondum, meðan fleiri onnur lond veita líknandi rættindi til sínar samkyndu borgarar. Kjakið heldur eisini fram í øðrum londum, sum eisini umhugsa at javnstilla samkynd og hinkynd í landsins hjúnabandslógum – eitt nú í Føroyum.
Niðurstøða
Heimssøgan vísir okkum, at hjúnabandið er alt annað enn støðugt, og hevur broytt seg nógv gjøgnum alla menniskjusøguna. Hjúnabandið, sum vit kenna tað í dag, er ein heilt onnur samfelagsskipan enn fyri bara 100 árum síðani, og ikki fyri at tosa um fyri 2.000 árum síðani ella 30.000 árum síðani.
Søgan vísir okkum, at eitt hjúnaband er tað, sum eitt samfelag ger tað til í síni samtíð. Um vit kunnu læra nakað av søguni, so er tað, at hjúnabandið, sum vit kenna tað í dag, neyvan fer at standa í stað. Tað fer heldur hinvegin at fylgja samfelagsmenningini eins og tað hevur gjørt síðan fyrstu hjúnini gingu saman í hjúnaband einaferð afturi í eldru steinøldini.


text:
Tann 19. mars í 1970 gav Dan Turéll út á egna forlagi sínum, Peace Eye Spirit, savnið Change of Light. Dan skrivar aftast: Dette exemplar er skrevet af Dan Turéll til Per Højholt.
Turéll gav út hetta stutta savnið við fimm handskrivaðum yrkingum út á 24 ára føðingardegi sínum. Upplagið var eini 20 til 24 eintøk. Ilt er at vita, hvar eintøkini øll eru farin. Hann gav vinum og kenningum eintøk. Eitt varð funnið á bókasavninum hjá Per Højølt.
Tær fimm yrkingarnar eru skrivaðar í tí litinum tær viðgera. Savnið, eg eigi, er eitt endurprent í fylgdi við savninum Lysende sangei – eitt úrval, ið Chilli Turéll hevur valt við yrkingum eftir mannin, Dan Turéll.
Her er yrkingin, sum eitur “Rødt lys”.
OMR


text:
Fyrri hálvleikur var greitt merkur av. at nógv stóð uppá spæl og at menn, á báðum liðum, vóru tendraðir. Oftani myndaðist hetta í,at gestirnir spældu í so hart, men vit lótu hetta ikki nerva okkum.
Christan, ið vit her á síðuni meta verða dagsins mann, kom í fleiri góðar støður, eins og Heini Vatnsdal kom sær í sera góða støðu, men Ivan Stojkovic stóð ein branddyst og bjargaði øllum royndum.
Í seinna hálvleiki komu gestirnir betur við og komu fram til nakrar góðar støður. Serliga Ndende var væl fyri, eins og Poul Ingason eisini vísti seg væl fram.
Santos var sera lívligur í seinna hálvleiki og hevði tvær góðar skotroyndir. Serliga tann seinna var góð og tá varð Ivan noyddur at boksa bóltin burtur av vandaleið.
Vit fingu okkara mál tá 68 minuttir vóru leiktir. Gott uppspæl ímillum Kristin og Trónd í okkara høgru síðu endar við at Tróndur sendur bóltin væl innfyri. Christian er klárur og sendi bóltin í netið uttan møguleika hjá Ivan at bjarga.
Beint áðrenn kom Nicholas F. Deverdics í sera góða støðu, men Teitur var klárur og bjargaði. Beint aftaná málið bardi Heini seg aftur í leysa støðu, men í evstu løtu kom verjuleikari fyri, soleiðis at skotið fór væl yvir.
Bárður J. Heinesen og Gunnar Haraldsen, sum komu inn fyri ávíkavist Andrew og Bárð Olsen, komu eisini í góða støðu, men báðar royndirnar fóru framvið.
Meira hendi so ikki, og tí kundi Lars Múller bríksla fyri seinastu ferð í dag. 1-0, trý stig og 22. meistaraheitið felagsins er við hesum veruleiki.
Vit kunnu bara staðfesta, at tað tók longri tíð enn væntað, at fáa neyðugu stigini í hús, men loksins bragdaði.
Tí kunnu vit heiðra besta manslið okkara, venjarum, liðleiðarum og øllum rundanum, og okkum sjálvum eisini.
HJARTALIGA TIL LUKKU VIÐ 22. FM.
HAGTØLINI
Effodeildin, 26. umfar sunnudagin 20. oktober 2013 kl. 15:00 í Gundadali
HB – TB 1-0 (0-0)
1-0 Christian R. Mouritsen 68’
Liðið: Teitur M. Gestsson – Alex José dos Santos, Jóhan Troest Davidsen, Pál Mohr Joensen, Tróndur Jensen, Bárður Olsen (Gunnar Haraldsen 78), Fróði Benjaminsen (liðsk.), Heini Vatnsdal - Kristin R. Mouritsen (Páll Mohr Joensen 90), Christian R. Mouritsen, Andrew av Fløtum (Bárður J. Heinensen 90)
Óbrúktir eykaleikarar: Hans Jørgensen og Rógvi S. Holm
Á beinkinum: Oddbjørn Joensen, Jón Simonsen, Jan F. Jensen og Heðin Weihe
Dagsins maður: Christian R. Mouritsen (red.)
Dómari: Lars Múller
Hjálpardómarar: Regin Egholm og Johnleif Gerðisá
4. dómari: Eiler Rasmussen
Myndir: Knút Olsen og Páll Árni Berg


text:
Mynd: Hálvdan Gudmundsen
Myndir av skipum úr Vágum.
Ætlanin er at samla saman myndir av skipum í Vágum, og skipum í hava verði heimahoyrandi í Vágum, eisini skip í hava havt tilknýti til oynna onkursvegna hava áhuga.
Allar myndir hava áhuga, sjálvt um tær eru óklárar.
Um tit hava myndir av skipum, ber til at senda tær á mail vagaskip@hotmail.com
so verða tær lagdar út, minnist til at upplýsa nøvn á skipum, árstal fyri myndina, og aðrar upplýsingar.
Við tøkk fyri upptøkuna.
Jan Erik Simonsen
+298 212753
Somu myndir eru at finna á Facebook undir navninum "Skipini í Vágum"
Ein áhugaverd síða er um stállínuskipið Venus VA51 frá 1961.
Trýst á linki fyri at koma til síðuna:
https://www.facebook.com/Venus.VA51/
(ikki er neyðugt at hava Facebook fyri at síggja Venus-síðuna)
Myndir verða lagdar inn á síðuna, so við og við, so ein má fylgja við í ártalsbólkunum til vinstru.
GG: Øll almenn endurnýtsla av myndum úr
hesum myndasavni skullu viðmerkjast www.vagaskip.dk undir myndini.


text:
Tøkk til Edvard Heen, stjóra í Almannaverkinum
Í hesum døgum, har stjórin á Almannaverkinum verður lagdur undir bæði líkt og ólíkt, kann eg sum avvarðandi ikki tiga longur.
Í tíðindasending hjá KVF á nátturða 9. januar royndi útvarpskvinna, í besta Lucky Luke stíl, at “skjóta mannin til avlívs”, tí hesin, í ávísum máli,hevði nýtt orðið “varetægt”, sum, sambært útvarpskvinnuni, bert hevði tann eina “týdningin”. Ja, í heilar 5 minuttir fór hesin glantrileikur fram, har tað tyktist, sum útvarpskvinnan royndi at stuðla uppundir eina niðurstøðu, hon, áðrenn samrøðuna, hevði gjørt sær.
Kundi ikki annað enn seta mør spurningin, um, í hvønn mun hatta innslagið livdi upp til ásetingarnar í Public Servic sáttmálanum um óheftni,sakligheit og at vera álitismennandi ?
Tað stutta av tí langa er, at Edvard Heen hevur torað alment at stigið fram og tala sak teirra veikastu,ið fáa tænastu frá Almannaverkinum! Hetta hevur eisini verið ein dyggur stuðul hjá avvarðandi og økt um tryggleikakenslu teirra – ikki minst, tá harðast leika á ! Tað var ein byrða, sum fall av herðunum hjá mongum avvarðandi, tá avtalan um undantøk kom í hús.
Politiski myndugleikin – fíggjarmálaráðið - og als ikki stjórin á Almannaverkinum, hevur ábyrgd av íkomnu støðuni. Meðan tey, ið ábyrgdina hava, hava grivið seg niður, hevur stjórin talað sak teirra, ið hava størsta tørvin og hildið fast við týdningin av, at neyðugt var við optimalum undantøkum. Hann kundi,sum politiski myndugleikin, ypt øksl og latið staðið til. MEN tað gjørdi hann tíbetur ikki – og tøkk fái hann fyri tað! Við hesum vísti hann bæði ábyrgd og dugnaskap.
At júst hansara samskifti við fakfelagið gav úrslit, fegnast vit sum avvarðandi um!
At Pedagogfelagið stríðist fyri hægri løn er vælskiljandi og haldi meg ikki taka munnin ov fullan, tá sagt verður, at tað er Fíggjarmálaráðið,væl stuðlað av forkvinnuni í KAF, sum við feskum fordømi og úttalilsum í tí sambandi, hevur lagt eitt støði og við tí skapt “forvantningar” um munandi hægri løn fyri limirnar í Føroya Pedagogfelag. Tað er teim væl unt!
Tordur J. Niclasen
avvarðandi
Meiningar og hugleiðingar ið verða bornar fram í hesum lesarabrævið, umboða ikki meiningar, áskoðanir ella sjónarmið hjá leiðsluni í R7 Kringvarp.
Mest lisið í farnu viku
Heystarfat
Prát við Jørgen Niclasen
Trump heldur fram sína sigursgongd
Argentinski kavbáturin sprongdist eftir 40 millisekundum
Samrøða við Trine Camilla Joensen úr Valkyrjunum
Rúsdrekkaávirkaður og 12 persónar í bilinum
Myndarøð: Væleydnað seymiskeið fyri nýbyrjarar
Trolbátarnir fullfermdir á Leirvík
"Kom á 2069" - Sending 22
Smuglingin av fiskaflaki úr Norra vindur upp á seg
Prát við Svend Højgaard
Ísraelar og palestinar - sum dagur og nátt
55 vilja vera stjóri
Tvístøða kjaksending 24 - Lán til uttanlandaferðir
Lýsa fyri 70 milliónir í Fiskafingrum
Týsk Samherja-skip fingið nøvn
Ein sólskinssøga á vetri
Íslendsk lodnuskip hava rokveiðu - norðmenn á veg
Vandi fyri álvarsomum stríði millum Danmark og Grønland
Eg sakni heildarætlan fyri fiskivinnuna
R7 Premier League 9 - aftaná 24. umfar
Samrøða við Hans Jacob Hjelm, um Dansibandsfestivalin
Klipp fyri at brúka telefon í bilinum - kanska eisini í Føroyum
Messi brendi brotsspark
Samband
Postboks 226
FO-600 Saltangará


text:
Nýggja eftirlønarlógin kemur í gildi 1. Januar 2014
Eftirlønir
Fyri okkum sum starvast uttanlands og sum eru skrásett til at fáa eina B-inntøki, so er IKKI neyðugt at tegna ein eftirlønarsáttmála áðrenn 1. Januar 2014. Men tað kann gerðast einaferð í 2014, tí ikki fyrr enn sjálvuppgávan skal latast inn í seinasta lagi 1. Mai 2015, skal skjalprógvast yvurfyri TAKS, um og hvat fyri eftirlønarsáttmála ein hevur og hvussu nógv er goldið inn.
Eftirlønarlógi frá 14. Mai 2013 sigur greitt at í 2014 skal 1 % av lønuni gjaldast inn til eftirløn. Men so finnist einn kunngerð um at sleppa undan at gjalda inn til eftirløn, men har er kravið at man skal:
1. Arbeiða í útlandinum
2. Arbeiða hjá útlendskum arbeiðgevara
3. Og hava eftirløn hjá útlendskum eftirlønarveitara har goldið verður inn til Lívrentu.
Og tað er serliga hettar seinasta sum tey flestu koma at fella uppá og tí hava fyri neyðuni at tegna eina eftirløn í Føroyum. Vit koma so at kunna okkara limir so hvørt sum naka nýtt hendir við efturlønum. Tað verður so her á síðuni og til kunnandi fundir sum vit fara at hava rundt landið í 2014 í samarbeiði við Eftirlønarveitarar.
Link til heimasíðuna hjá Taks um Eftirlønarlógina: http://www.taks.fo/01671/
Nyttig om pensjon IR.pdf
Overenskomst.pdf


text:
Fyrrapartin kunngjørdi Atlantic Petroleum roknskapin fyri fyrsta ársfjórðing, og sum væntað er talan um alt annað enn hugnaligan lesnað.
Úrslitið fyri fyrsta ársfjórðing var eitt hall á 24,7 milliónir krónur. Talan er um tað sokallað ebitdax, ið er úrslitið áðrenn rentur, skatt og avskrivingar, umframt leitikostnað.
Stjórin í Atlantic Petroleum sigur, at talan er um eina strævna tíð fyri føroyska ojufelagið:
- Atlantic Petroleum er farið gjøgnum eina avbjóðandi tíð við varandi lágum oljuprísum. Vit rationaliera okkara organisatión og loyvini, vit hava, og vit er í ferð við at tryggja framtíðarvirðini í teimum aktivum, sum eftir eru, sigur Ben Arabo, stjóri.
Inntøkan fyri fyrsta ársfjórðing var bara 10,9 milliónir krónur, og tað er ávirkað av vantandi framleiðsluni í Chestnut-oljuøkinum. Nettotapið fyrsta ársfjórðing var 38,7 milliónir krónur.
Ben Arabo sigur Atlantic Petroleum framvegis hava avbjóðingar í Norðsjónum, men felagið ger at alt fyri at tryggja besta møguliga úrslitið við fíggjarligum avtalum.
Ein slík avtala er júst gjørd við London Oil Gas.Og við henni ætlar Atlantic Petroleum nú at venda kikaran eystureftir.
- Vit eru ógvuliga væl nøgd við ta lánsavtaluna, vit hava gjørt við London Oil and Gas, sum varð kunngjørd 25. mai. Tað fer at styrkja nevnd og leiðslu í Atlantic Petroleum, og tað fer at geva okkum smidleikan at leggja aftrat okkara loyvum í nýggjum fokusøkjum, sum eru Eysturevropa og Eurasia (Russland, Kasakstan og Hvítarussland red.). Vit síggja fram til at boða nærri frá hesum næstu mánaðirnar, sigur Ben Arabo í fráboðanini frá Atlantic Petroleum.


text:
Sandavágs Timburhandil góðar tvær milljónir í avlopi
P/f Sandavágs Timburhandil hevði 2,1 milljónir krónur í avlopi í 2014.
Hetta er betri enn í 2013 tá avlopið var 1,9 milljón krónur áðrenn skatt.
Hesi seinastu árini hevur tað gingið støðugt framá hjá Sandavágs Timburhandli, og var úrslitið í 2014 tað besta hjá felagnum.
Lønarkostnaðurin hjá Timburhandlinum var 2,3 milljónir krónur í 2014, so sigast má, at ársúrslitið var sera gott, tá sæð verður í mun til virksemi og lønarkostnað.
Bruttovinningurin er øktur úr 3,4 milljónum krónum í 2012 upp í 5,9 milljónir krónur í 2014. Talan er sostatt um ein vøkstur í bruttovinningi uppá 73 prosent. Í sama tíðarskeiði er lønarkostnaðurin bert hækkaður við 14 prosent.
Eginognin hjá Sandavágs Timburhandli er knappar fimm milljónir krónur.
Vitjið heimasíðuna hjá Sandavágs Timburhandil við at trýsta á her


text:
Skrivstovur og rundvísingar
Tú ert hjartaliga vælkomin at fáa eina rundvísing á okkara skrivstovum og prentsmiðjum. Finn adressurnar og vita, nær rundvísingar eru.
Ukraina
Lvivska Street 64
Briukhovychi
79491 LVIV
UKRAINE
+38 032 240 9200
Rundvísingar
Mánadag til fríggjadag
8.00 til 10.30 og 13.00 til 15.00
Longd: 1 tími og 30 minuttir
Vert at vita
Hevur umsjón við virkseminum hjá 1.610 samkomum hjá Jehova vitnum og við arbeiðinum at byggja ríkissalir í Ukraina. Bíbilskur lesnaður verður umsettur til ukrainskt. Vitjandi eru vælkomin í gestamóttøkuna, at hyggja at eini framsýning við søguligum afturliti og sjálv at spáka sær ein túr á økinum hjá deildarskrivstovuni.


text:
Í døgunum 14. og 15. november var MBF við á ráðstevnuni í Mariehamn um rættindi, sum skulu verða tryggjað í ST sáttmálanum, hjá børnum og ungum, ið bera brek.
Børn og ung eiga í ST sáttmálanum fleiri rættindi, men hvussu virka hesi rættindi í verki innan útbúgving, arbeiði, í ymiskum møguleikum at vera virkin í samfelagnum, innan heilsu, í seksualitet og so framvegis.
Hetta var spurningurin, sum varð viðgjørdur á ráðstevnuni saman við t.d. Jan Tøssebro, professara, Ellen Calmon, forkvinnu í ØBÍ og Doris Bjarkhamar, Almannaráðið.
Ráðstevnan varð stroymd og kann síggjast her:
Fra store ord til hverdag der barn og ungdom bor - 14. november 2016
Fra store ord til hverdag der barn og ungdom bor - 15. november 2016
Áhugavert var eisini at síggja, hvussu ungmannafeløgini í norðurlondum arbeiða.


text:
Tuesday, April 10, 2012
Hugsa um børnini í Afrika og et epli, listafólk!
14. mars var eg ein túr í tinginum, tí mentan var á skránni. Málið, sum var á skránni var eitt uppskot frá Tjódveldi um ymsar umleggingar av Mentanargrunni Landsins. Eg havi funnist at hesum uppskotinum áður, tí eg haldi tað líkist einari fyribilsloysn. Eg haldi heldur, at andstøðuflokkarnar skuldu brúkt teirra orku uppá saman at gera nøkur seriøs uppskot til umleggingar, sum eru fullkomiliga skottrygg og sum, um ikki annað, kunnu verða gjøgnumførd, tá andstøðuflokkarnir sjálvir koma í samgongu.
Men eg fór í tingið allíkavæl, tí tað vælmeinta og sympatiska uppskotið skuldi sjálvandi stuðlast og sjálvt um eingin (ei heldur Tjóðveldi) trýr uppá nakað úrslit av uppskotinum, haldi eg, at tað hóast alt er herligt og neyðugt, at kjak er um mentan og at mentan er á skránni í løgtinginum. Tað fyrsta tú sum lærari leggur til merkis er tann heilt ófatiligi mangulin uppá disiplin í tinginum, har tingfólk uttan tamarhald spasera runt, práta, flenna og ringja í heilum. Men ókey, talan er um vaksin fólk, eg skal ikki blanda meg og mong teirra høvdu eisini teldur við, sum tey sótu stillisliga og hugnaðu sær við. Eg sá bara skíggjan á einari teldu frá har sum eg sat á áskoðaraplássunum, og á tí skíggjanum sá eg listinblog.blogspot.com, sum haraftrat var sligin upp á einum bloggi, sum eg sjálv havi skrivað um mentanarpolitikk og so kann man jú ikki lata vera við at vera positivt sinnað. Og nógvar vóru grundirnar til at eg kundi vera jalig, tí limir frá Tjóðveldi, Javnaðarflokkinum og Framsókn høvdu fín upplegg, sum eg næstan hoyrdi óhindrað, sjálvt um nógvur gangur var allatíðina. Men eg bleiv allíkavæl ørkymlað, tá Gunvør Balle frá Tjóðveldi setti Jónu Mortensen, sum er limur í mentanarnevndini fyri Sambandsflokkin ein spurning. Tað var okkurt við hvussu hon ímyndaði sær, at listastuðulin skuldi síggja út - ein fløktur og stórur spurningur, men tó eitt evni, sum ein limur í mentanarnevndini má roknast við at hava umhugsað. Jóna Mortensen svaraði okkurt við, at nú var hon altso heilt nýggj og hevði ikki havt tíð at seta seg inn í málið, og tað er jú ikki so ørkymlandi, men so tosaði hon eisini um hvat er hvat og tað er ikki til at vita og skúli og mentan er í einum og vissi hon skuldi raðfesta, ja so vildi hon heldur miðsavna seg um skúlagongd til tey forsømdu børnini. Eg veit ikki hvørji tey forsømdu børnini eru, men eg vóni sanniliga, at vit longu veita børnunum skúlagongd, tí annars er tað ein ordans gøla. Eg gangi bara út frá, at øll børn fáa tilboð um skúlagongd í Føroyum, sjálvt um tað væl kann vera, at tilboðini eiga at vera betri. Men so kom eg í tankar um tey smáu, svongu børnini í Afrika, var tað kanska tey hon tosaði um? Í hesum føri haldi eg, at hon hevur rætt, eg haldi so avgjørt, at vit skulu stuðla menningarlondunum og eg síggi ikki nakað er til hindurs fyri, at taka flatskattalættan aftur og koyra peningin í ein stóran posa, sum skal sendast til tey ið eru verri fyri enn vit. Tað hevði verið eitt sindur av stíli yvir eini tílíkari gerð.
Eg dugi bara ikki at síggja hví hesin grandiosi tanki skal hava nakað við mentanarpolitikk at gera. Nakrar túsund krónur tiknar frá mentanini til tey fátøku høvdu sjálvandi gjørt mun hjá teimum fátøku, men hví taka frá tí mest útpínda økinum, tá vit kunnu fáa til vega nógv meira pening á øðrvísi hátt, og hví skal tað altíð vera mentan, sum fær okkum til at raðfesta. Politikarar og fjølmiðlar hava eina margháttliga felagshugsan um, at raðfesting hevur okkurt við mentan og list at gera. Tað er eins og eru orðini límaði saman. Løgið.
(IS)
Posted by Listin at 9:06 AM
Labels: IS, list og samfelag


text: Mikukvøldið 3. mai fer Jákup Lützen at spæla sína debutkonsert í konsertsalinum á kongaliga danska musikkonservatoriunum. Fyrstu helvtina av konsertina fer Jákup at spæla solobratsj, fyrst eitt stykki hjá Bach og síðani verður nýggja bratsjsonatan hjá Sunleif Rasmussen, sum er skrivað til høvið, framførd. Eftir hetta verður Adagio hjá Kodály á skránni og at enda verður bratsjkonsertin hjá Bartok framførd undir leiðslu av leo McFall. Debutkonsertin er almenn á Julius Thomsens Gade 1, 1970 Frederiksberg.


text:
Vit hátíðarhalda Barnaútvarpið, tí tað hevur verið til í 60 ár. Erling Isholm, søgufrøðingur greiðir frá tíðini, hvørjar hava yrvirskriftirnar verið og hvat hevur eyðmerkt seinastu sjey árini. Eisini greiða børn og ung frá, hvat tey minnast frá barnaútvarpinum.
Barnaútvarp í 60 ár 1. sending
Fimm sendingar um 60 ár
Vit hátíðarhalda Barnaútvarpið, tí tað hevur verið til í 60 ár. Erling Isholm, søgufrøðingur greiðir frá fyrstu tíðini, tá ið Barnaútvarpið byrjaði, hvussu var tað tá? Hvat spældu børnini tá? Ein fyrrverandi smádrongur kemur á vitjan, og hann eitur Heðin Mortensen, hann var 11 ára gamal, tá ið útvarpið varð sett á stovn. Hvat minnist hann?
Aðrir partar
Vit hátíðarhalda Barnaútvarpið, tí tað hevur verið til í 60 ár. Erling Isholm, søgufrøðingur greiðir frá fyrstu tíðini, tá ið Barnaútvarpið byrjaði, hvussu var tað tá? Hvat spældu børnini tá? Ein fyrrverandi smádrongur kemur á vitjan, og hann eitur Rudolf Joensen. Hvørjum lurtaði hann eftir í barnaútvarpinum?
Vit hátíðarhalda Barnaútvarpið, tí tað hevur verið til í 60 ár. Erling Isholm, søgufrøðingur greiðir frá 80´unum. Hvussu var tað tá? Hvat spældu børnini tá? Vit tosa við eina fyrrverandi smágentu, og hon eitur Rigmor Dam. Hvat minnist hon frá Barnaútvarpinum?
Vit hátíðarhalda Barnaútvarpið, tí tað hevur verið til í 60 ár. Erling Isholm, søgufrøðingur greiðir frá fyrstu tíðini, tá ið Barnaútvarpið byrjaði, hvussu var tað tá? Hvat spældu børnini tá? Ein fyrrverandi smádrongur kemur á vitjan, og hann eitur Svein Magnason. Hvat minnist hann frá Barnaútvarpinum?


text:
ÁRF ÁRSINS Róðrarfelag 2007
Roysningurin Ári er komin uppá land í Árnafirði
24. Apr 2010
Í skrivandi løtu kann upplýsast, at Roysningurin "Ári" er enn í Árnafirði, og er nú komin uppá land. ...
les meir
Kom til Árnafirðar og hygg eftir Roysninginum Ári
26. Feb 2010
Leygardagin 27.feb. 2010 fer ÁRF at selja kaffi, vaflur, suppu, hetta verður í Róðrarneystinum, frá klokkan 12-18. Sum flestu kunnugt, hevur...
les meir
Vilt tú vera limur hjá ÁRF- øll kunna vera limir
25. Jan 2010
Hjá ÁRF kunna øll tekna seg sum lim. Tað er sera einfalt at tekna seg sum lim hjá...
les meir
Leiga hølir frá ÁRF til veitslu ella skeið/fund
17. Jan 2010
Hølini standa á havnalagnum, Í Urðini 9.Høli er 10 x 15 m stórt, í 2.hæddum.Ferðandi mugu hava soviposa/pútu við,...
les meir
Venjingarhølini til leigu hjá ÁRF
13. Jan 2010
Frá 1. feb.2010 er møguleiki hjá einstaklingum at leiga seg inn í hølini hjá ÁRF. Prísur kr. 400,-. um. mðr. Prísur kr. 200,-....
les meir
Nýttárs aftan í ÁRF neystinum
30. Des 2009
Nýttárs aftan verður grýturrættur og annað gott at fáa í ÁRF neystinum frá klokkan 23. Skoti verður fýrverk klokkan uml....
les meir
Tíðindi frá gomlu síðu
30. Sep 2009
...


text:
LGBT ráðgevingin
Vend tær til LGBT ráðgevingina
Vit hava fleiri ráðgevar, sum tú kanst venda tær til við tínum trupulleikum. Okkara ráðgevarar vita, hvat tað snýr seg um, tá man stendur í støðuni at skula spretta, og vita eina rúgvu um onnur atknýtt viðurskifti, sum eru viðkomandi hjá fólki, sum hava ein kynsligan samleika, ið er ørðvísi.
Okkara ráðgevar hava roynt nógv av tí sama sum tú, og vita tí væl hvat tað er, ið tú fert ígjøgnum. Trupulleikar við familju, vinum, skúlafeløgum, átrúnaði, fordómum, happing, avbjóðingin við at spretta osv. Vit vilja gjarna stuðla tær í tínari støðu, og veita tær góð ráð.
Øll ráðgeving verður gjørd í trúnaðin, og tú nýtist ikki at upplýsa hvør tú ert.
Venda tær til okkara á lgbt@lgbt.fo og fá eitt prát við fólk sum kunnu fyrihalda seg til tína støðu, tínar kenslur og trupulleikar, og vilja stuðla tær 100%.
Gigni
Eisini ber til at venda sær til Gigni, sum hevur nógvar skilagóðar heilsufrøðingar, ið fegin vilja vegleiða teg nærri um kynslív, at spretta og at vera sam-, tví- ella tvørkyndur í dagsins Føroyum.
Eg.fo
Barnabati hevur eisini eina ráðgeving til ung á heimasíðuni Eg.fo
“Kroppur, kenslur og kynslív”
Henda bókin er eitt hent amboð hjá øllum ungum føroyingum, ið ynskja at læra meira um seg sjálvan, sína sannføring, sín samleika ella hana hjá sínum vinum.


text:
Tað er altíð spennandi at hyggja eftir, tá ið EB/Streymur og ÍF spæla. Liðini spæla góðan og vakran fótbólt, og aloftast hava dystirnir enda við javnleiki ella við einum máli á muni.
Væl av fólki hevði leitað sær niðan í fløtugerð í dag, bæði EB/Streymur viðhaldsfólk og ÍF viðhaldsfólk og spenningurin var øgiligur. Liðini byrjaðu varliga, men sum dysturin leið, tók Í…F yvir og spældi serstakliga væl.
ÌF hevur eina stak góða verju, ið dugir sera væl at lesa spælið av hjá mótstøðuliðnum og bera so í bandi, at einki ber til hjá mótstøðuliðnum.
EB/Streymur eigur nógvar dugnaligar og kvikar álopsspælarar, ið megna tað mest ótrúliga. Men í dag bar einki til hjá EB/Streymi, tí spælið hjá ÍF var sera væl skipað, og trupult var at koma inn um verjuna hjá ÍF.
Tað var ikki bert verjuspælararnir, ið spældu væl, tað gjørdu allir á ÍF liðnum – eingin undantikin.
Fuglfirðingar høvdu fleiri málmøgulleikar í fyrra hálvleiki, men í málið fekst bólturin ikki.
Onkran einstakan møguleika hevði EB/Streymur, men Hallgrímur í málinum hevði ongar trupulleikar at taka tey fáu skotini. Hallgrím stóð sera væl í málinum.
Hóast ÍF liðið var nógv tað betra liðið í fyrra hálvleiki, so megnaðu teir ikki at fáa mál.
Ì seinna hálvleiki hildu fuglfirðingar fram við sínum skilagóða álopsspæli. Ja, tað var ein sonn frøi at síggja, hvussu væl teir spældu – allir sum ein.
Tað lá í luftini, at mál mátti fara at koma, tí álopini skolaðu móti EB/Streymi málinum. So einaferð eydnaðist tað fuglfirðingum at fáa fríspark beint uttan fyri 16 meturin, og frægi málskjúttin Leivur skuldi skjóta. Enn einaferð prógvaði hann sín dugnaskap við at skjóta eitt skot dygst stólparótina, ið málmaðurin ongan verðsins kjans hevði at bjarga.
So varð støðan 1 – 0.
EB/Streymur hevur so mangan verið aftanfyri í hálvleiki áður, og hava so mangan megnað at vent dystinum, og helst vóru tað mangir áskoðarar, ið høvdu hetta í kvittanum.
Men einki bar til hjá EB/Streymi, og ÍF – ararnir helmaðu ikki í við sínum góða álopsspæli, ið aftur kastaði av sær. Við góðum samanspæli eydnaðist tað Dánjali at seta bóltin í netið til støðuna 2 -0.
Mótbrekkan hjá EB/Streymi gjørdist nú rættiliga tung, og tað merkti teirra spæl.
ÍF – ararnir hildu fram við somu ferð, stríddust sum fyri lívinum og løgdu sær eina við at spæla vakran fótbólt og tað fingu teir løn fyri. Eitt fram úr væl uppbygt álop varð sett í gongd har afturi í frá, út í vinstru síðu, inn á miðjuna og so út í høgra borð, har Ari smakkaði bóltin í kassan til støðuna 3 – 0.
Stór frøi á ÍF – viðhaldsfólki, nú okkara lið nærkast toppinum í fótbóltskappingini – har tað hoyrir heima.
Signar


text:
Soljóðandi skriv er fingið frá Svimjisambandi Føroya. Orsaka at eg ikki havi skrivað so nógv sjálvur, enn, men her er nokk so hektiskt, upp undir fráferð til EM í Kroatia…
Svimjarar til Norðurlenska Junior Meistarakapping
Leygardagin og sunnudagin var NJM í Södertälje i Svøríki. Svimisambandið sendið hesuferð 2 svimjarar, Hildur á Fløttu úr Fuglafjarðar Svimjifelag og Helena Strøm Sævarsdóttir úr Suðuroyar Svimjifelag. Landsliðsvenjari var Petur Heðin á Fløtti, og leiðari Maud Poulsen úr Svimjisambandinum.
Í stuttari viðmerking sigur Petur Heðin á Fløtti at NJM sum altíð er ein stór avbjóðing fyri okkara svimjarar, serstakliga tí at kappingarstøðið er so høgt. Tær báðar Helena og Hildur hava nú roynt seg í altjóða kapping, og hetta fær eina góða ávirkan. Nakrar persónligar tíðir vórðu betraðar, men føroysku svimjararnar vóru ikki á sigurspallinum
Svimjisambandið fer í januar 2009 at leggja kravtíðir til NJM í 2009 og 2010, og í hesum sambandi fer at verða úttikið eitt NJM-bruttolið av fyrsta- og annað-ársjuniorum.
Liðið til NJM kemur aftur til Føroyar sunnukvøldið 7. Desember.
—-
Heilsan
Jon Hestoy
Svimjisamband Føroya


text:
Í politikki eru nógvir leikir, ið kunnu tykjast løgnir, og ein tann mest undrunarverdi leikurin í føroyskum politikki í nýggjari tíð, er at Kári P. Højgaard enn er Landsstýrismaður í Innlendismálum. Nú veit eg ikki, hvat morgindagurin fer at bjóða, men vandi er fyri, at Kári P. Højgaard eisini yvirlivur nýggjastu avdúkinganar.
Um lesarin ikki veit hvørjar avdúkingar talan er um, so ber til at fara inn á Kringvarpssíðuna og við eitt sindur av leitan og snildi, og ikki minst einari góðari portión av hepni, at finna Dag og Viku frá týskvøldinum 27. august. Fyrsta innslagið er ein avdúking, ið vísir, at Kári P. Højgaard heilt tilvitað, hevur dult fyri løgtingum 11 síðir av hørðum atfinningum frá síni umsiting til Tunnilsmálið. Viðmerkingar eru nógvar, m.a kallar umsitingin hetta lógaruppskotið púra óhoyrt, óforsvarligt og at tað neyvan hevur sæð sítt líka í nútímans føroyskari lóggávu og umsitingin mælir staðiliga frá at bera uppskotið í tingið.
Um tit ikki finna innslagið, ber til at síggja tað her
Nú verður dúgliga gitt um, at hetta má fáa tað avleiðing, at Løgmaður, ið hevur ábyrgd av, at landsstýrisfólk røkja sítt starv ábyrgdarfult, fer at loysa Kára úr starvinum.
Tað er eisini ilt at finna nakra veruliga umbering fyri, at løgmaður ikki loysir Kára úr starvi. Tað er neyvan nakað stýri í vesturheiminum, har ein ministari hevði yvirlivað eitt tílíkt mál. Men hetta er Føroyar, ella sum 200 sungu: Leoland!
So hví eru tingini øðrvísið í Leoland, Jóannes Eidesgaard, Annfinn Kallsberg og Edmund Joensen, eingin av teimum hevði latið sær lyndað tílíka grova vannrøkt av landsstýrissessinum. Kári hevði verið koyrdur til hús á staðnum.
Eg eri sannførdur um, at her er ikki bara talan um, at Kaj Leo Holm Johannesen er ein veikur leiðari, ið ikki torir at taka tílíkar avgerðir. Her er talan um eitt taktiskt spæl.
Tað er sera tupult at siga Kára P. Højgaard úr starvi, og samstundis halda saman í samgonguni. Kári eigur nevnliga einasta sessin hjá Sjálvstýrisflokkinum í Løgtinginum. Verður hann loystur úr starvi sum landsstýrismaður, verður hann ein fornerma tunga á vágskálini í Løgtinginum, og tað kann gera lívið sera toført hjá samgonguni, ið so má lýta á Jenis at ganga í takt.
Hin trupulleikin er hvør skal mannað Landsstýrissessin hjá Sjálvsstýrisflokkinum. Umframt Kára P. Højgaard, so hevur flokkurin eitt annað stokkkonservativt umboð, ið var millum toppskorararnar til síðsta val, men hetta er ikki eitt reelt val, tí Jógvan Skorðheim er longu borgarstjóri í Klaksvík, og vil tí neyvan frásiga tann sessin fyri at fara í Landsstýrið.
Skulu vit leita eftir øðrum profilum, finna vit meira progressiv nøvn, sum Kristiannu Winther Poulsen, Joanes N. Dalsgaard, Heðin D. Poulsen, og Jarvin Feilberg, ið kunnu gerast ein trupulleiki í Landsstýrinum, tí tey kunnu hava torført við at ganga í takt við samgonguni.
Tað er tí skilligt, at Kaj Leo Holm Johannesen ikki bara loysir Kára P. Højgaard úr starvi, tí avleiðingar bæði í landsstýri og løgtingi kunnu vera sera óhepnar.
Kaj Leo Holm Johannesen hevur í fleiri umførum tykst noyddur at senda Kára P. Højgaard til hús. Fyrstu ferð var, tá Kári valdi at parkera kommunusamanleggingarnar við at senda tær til fólkaatkvøðu. Ein atkvøða, ið ein stórur meiriluti av føroyingum boykottaði við at svara nei, ella als ikki luttaka í henni. Úrslitið var eitt nei til samanleggingar og ein metlág valluttøka. Hetta hevði so við sær, at alt málið um kommunusamanleggingar steðgaði fullkomiliga upp. Við tí steðgaði esini alt arbeiðið við at umskipa leiklutirnar hjá landi og kommunu. Hetta er ein sera óheppin støða fyri bæði land og kommunur, og átti at kostað Kára landsstýrissessin.
Herfyri var aftur galið, tá tað kom fram, at Kári hevði dult ráðgevingina hjá Landsverki í sambandi privatu tunnilsætlanina fyri Løgtinginum. Hansara grundgeving var, at hann ikki trúði uppá, at Landsverk hevði skil fyri hesum. Hetta var somikið álvarsamt, at trupult var at síggja nakra aðra loysn enn at senda landsstýrismannin til hús. Men heldur ikki tá hendi nakað.
Eg havi tó tað vón, at Løgmaður tekur ábyrgd og byrjar at byggja upp aftur álit á politisku skipanina.


text:
Mánadagin fingu fyriskipararnir at vita, at Landssjúkrahúsið skal hava millum 6000 og 7000 krónur fyri ein eyka sjúkrabil, ið skal vera tøkur, tá so nógv fólk savnast, sum í Vágsbotni til Voxbotn.
Johnny í Grótinum, stjóri á Landssjúkrahúsinum, sigur at tað ikki er óvanligt, at stór tiltøk gjalda, um tørvur er á eyka tilbúgving, har nógv fólk savnast. Hetta verður millum annað gjørt, tá stórir fótbóltsdystir eru, á ólavsøku og eisini varð tað gjørt, tá tiltakið ”Við Múrin” bleiv hildið í Kirkjubø.
Rúni Djurhuus heldur tað vera eitt sindur løgið, at slík tilbúgving ikki kann vera ein partur av vanliga virkseminum hjá almenna heilsuverkinum, men tað verður so ikki mótmælt, nú ein eyka rokning kemur, sigur hann.
- Hetta er fyrstu ferð, vit skulu gjalda, sjálvt um tað hevur verið eyka tilbúgving øll árini, og tað er so tað, men Landssjúkrahúsið kundi havt sagt okkum frá eitt sindur fyrr, og ikki fimm dagar áðrenn, sigur fyriskiparin.


text:
[This text is not available in English]
Hvønn týsdag og fríggjadag kl 18.00 hava tit møguleikan at koma við Draganum á ein ógloymandi vakran túr til fuglabjørgini norðast í Føroyum. Dragin siglir av Varpabrúnni í Klaksvík, norð gjøgnum Kalsoyarfjørð, har tú sært allar bygdirnar á Kalsoynni, umframt Kunoy.
Tó er eingin túrur meðan Føroya Regatta er og til 25. juli tá teir sigla aftur kl. 18.00.
Á veg norður sæst Kópakonan, steinrunnin á Stórakneysa. Dragin siglir norð í Kalsvík og undir stórbara Kunoyarnakk, og vendir síðani aftur til Klaksvíkar.
Dragin siglur av Varpabrúnni í Klaksvík
Túrurin tekur 2 - 3 tímar
Kostnaður 500kr fyri hvønn
Bílegg pláss á Norðoya Kunningarstovu, tlf 456939, info@klaksvik.fo
Dragin rúmar 30 fólkum. Í minsta lagi 10 fólk skulu tekna seg til túrin, fyri at hann verður sigldur.


text:
Um sveina- ella yrkisroynd verður hildin eftir, at ásetta sáttmálatíðin er lokin, hvør skal so taka stig til sáttmálabroytingina?
Høvuðsreglan er, sum tað framgongur av ásetingini, at sveinaroynd skal verða hildin, áðrenn sáttmálatíðin er lokin. Hinvegin kemur fyri, at sáttmálatíðin av onkrari orsøk er úti áðrenn sveinaroynd hevur verið hildin, og tá skal sambært ásetingina lærusáttmálin broytast og leingjast samsvarandi.
Av tí at hetta er eitt lógarkrav, tekur Yrkisdepilin stig til sáttmálabroytingina. Tað verður gjørt á tann hátt, at Yrkisdepilin broytir lærusáttmálatíðina til at enda seinasta dagin, sum sveinaroyndin hjá viðkomandi lærlingi er sett at verða. Samstundis boðar Yrkisdepilin bæði lærlinginum og læruplássinum frá sáttmálabroytingini.


text:
Floksting Tjóðveldis í Hósvík samtykti í gjárkvøldi einmælt at taka undir við uppskoti frá Unga Tjóðveldi, um at taka ítøkilig stig at banna vørum við mikroplasti.
Mikroplast er ein bólkur sum fevnir um alla plastbitlar sum eru minni enn 5 mm til støddar, bæði teir, sum eru gjørdir so smáir, og so teir sum eru brotnir niður í smáar bitlar.
Uppskotið frá Unga Tjóðveldi fevndi bert um mikroplast sum tilætlað er gjørt sum smáir bitlar. Hesir eru at finna í eini ørgrynnu av evnum og lutum, sum vit brúka dagliga, so sum tannkremi, hársápu, máling o.ø.
Tað er týdningarmikið at minka um útláti av mikroplasti, tí við verandi gongd verður í 2050 líka nógv plast sum fiskur í havinum. Sum fiskivinnutjóð mugu vit gera okkara til at fyribyrgja hesum, helt Elsa Berg, framsøgufólk fyri Unga Tjóðveldi, ið legði uppskotið fram.
Norðurlond arbeiða við at kanna nýtsluna av mikroplasti í sminku, hársápu og tannkremi, og roynt verður at finna ein felags norðurlendskan leist.
Undir orðaskiftinum vóru fleiri sum undraðust á, hvat hetta mikroplast ger í okkara kremum og sápum. Tað kann vera ífylla, tað kann vera glimmur, og í t.d. skrubbikremi verður mikroplast brúkt ístaðin fyri náttúrlig skrubbievni, har sum fyrr aprikosskal ofta varð nýtt.
Upprunaliga mælti Unga Tjóðveldi til at banna allari sølu av vørum við mikroplasti í. Fleiri ivaðust í, hvussu realistiskt tað er at fáa alt mikroplast burtur. Millum annað varð ført fram, at talan er um so overhonds stórar nøgdir, at neyðugt verður helst at gera eina stigvísa raðfesting av, hvørjar vørur skulu bannast.
Unga Tjóðveldi tók viðmerkingarnar til eftirtektar og broytti uppskotið, soleiðis at ítøkilig stig skulu takast at banna vørum við mikroplasti. Hetta uppskot samtykti flokstingið einmælt.
Teir stóru fiskarnir heldur enn tannkrem
Fundurin hevði eisini viðmerkingar um tað vanliga plastið, sum rekst í náttúruni. Hetta kunnu vit gera nakað við her og nú. Summi lond hava longu tikið stig at bannað einnýtisvørum.
Sonni í Horni, borgarstjóri í Fuglafirði, helt, at vit skulu fara eftir tí stóru dálkingini heldur enn mikroplasti. Hann vísti á burturkast frá skipum, og kom síðan inn á útflutningin av fiski. Sum er verður allur fiskur til útflutnings fluttur í bingju til Havnar. At flyta eina bingju til Havnar dálkar líka nógv sum eini sethús dálka í eina viku. Og tað fer ikki bert ein bingja avstað hvørja viku, men ???? bingjur. Sonni á Horni mælti til at fokusera uppá hesa dálkingina, heldur enn upp á eina tupu av tannkrem.
Vigdis Johannesen vísti á, at ofta verður sagt um máling, at valið er millum plast ella olju, men hon vísti á, at umhvørvisvinarlig máling er til. Máling er ein av stóru dálkingarkeldunum. Hon helt ikki at ein samtykt um at banna mikroplasti forðaði fyri at fara eftir teimum stóru plastdálkingunum í havinum.


text:
Matador hevur altíð verið sera vælumtókt í mínum húsarhaldi, so tað var við spenningi, at eg og synirnir settu okkum við Baróninum, ið er nýggja føroyska útgávan av Monopoly ella Matador, sum tað eitur á donskum.
Vit ruddaðu nátturðaborið, settu talerkar í uppvaskimaskinuna, turkaðu borðið av, og til saliga hurrið av elektroniskum uppvaski, løgdu vit plátuna á borið, og eftir nakrar stak hugnaligar tímar, mátti eg staðfesta, at hetta var akkurát sum Matador.
Men tá man keypir ognarpartar í einari føroyskari fyritøku, heldur enn danskar gøtur, hús og hotell, so kennist spælið meira viðkomandi, og stuttligari fyri okkum fýra føroyingar við borðið.
Hugskotið er ordiliga gott, og vit blivu væl undirhildnir, hesa løtuna. Havandi í huga, hvussu væl dámt Monopoly og danska útgávan Matador er, eisini her heima, so er tað undrunnarvert, at hetta ikki er gjørt áður.
Hugskotsmenninir Reimund Langgaard og Sjúrður Hammer, hava, sum longu áður nevnt, gjørt nakrar broytingar í mun til Matador, og hesar eru flest allar til tað betra. Pengaseðlarnir við føroyskum floksformonnum eru eitt gott trekk, og geva spælinum eina føroyska dimensión, ið er við til at gera tað meira viðkomandi.
Spælið er nógv merkt av, at føroyskar fyritøkur hava goldið fyri at vera við í tí. Eingin ivi um, at tað er eitt kupp hjá fyritøkunum, at koma við í hetta spæl og sostatt gerast ein partur av jaligu spæliupplivingunum hjá familjuni Føroyar.
Men tílíkar lýsingar eru samstundis vandamiklar, um tað ikki verður gjørt rætt. Eg tosaði við eina konu, ið hevði spælt Barónin, og segði seg kenna seg nærum neyðtikna av lýsingum. Sjálvur eri eg ikki líka negativur, hóast eg haldi, at sumt kundi verið gjørt munandi elegantari.
Í einum heimi, har tú ikki kanst keypa eina gøtu, er tað nógv meira realistiskt, at man keypur ognarpartar í feløgum, og at tað eru feløg, ið man kennur aftur ger tað bara meira viðkomandi og realistiskt. Men tað sagt, so líkist spæliplátan einum av hesum árskalendarunum, ið ítróttarfeløgini koyra gjøgnum brævsprekkuna, við 30-40 smáum lýsingum kroystum saman. Hetta sær smakleyst út, og er ringur stílur.
Eg havi við vilja ikki kannað, hvør hevur sett spælið upp. Men grafiska arbeiði eg út av lagið vánaligt. Eins og í Matador hava virkisøkini (gøturnar) ymiskar litir, upplagt var, at alt feltið var hendan litin, og so at logo var trykt á í einum liti, tað hevði givið eina munandi vakrari spæliplátu og kenslan av, at fyritøkur gjørdu seg inn á títt privatlív hevði verið minni. Ístaðin hevði eksponeringin av fyritøkunum verið bara positiv.
Spurningarnir í “Royn eydnuna” snúgva seg eisini um føroysk viðurskifti, og eru eisini í stóran mun sonevnd product placements, so sum at man hevur pensjónsrøkt frá BankNordik, og tí hevur stundir at ringla umaftur, at man hevur spart pening við at keypa í Skemmuni og tí skal hava 2.000 kr. úr bankanum ella, at tú hevur tørv á nýggjum bústaði og skal flyta fram til Húsalánsgrunnin. Hóast summir av spurningum gerast dekan ov kommersiellir, sum tá tú fært at vita hvørji merki onkur fyritøka umboðar og at tann og tann fyritøkan er so fantastistk, so er hesin parturin faktiskt fínur, og ger tað meira viðkomandi enn tað er í Matador. Eisini her tykist tað, sum um útgevarnir ikki veruliga hava verið tilvitaðir um nær man fer for langt, hóast tað bert hendur á nøkrum fáum av seðlunum.
Ein fín detalja í spælinum er Gekkahjólið, ið er komið ístaðin fyri bankafeltið á plátuna. Umframt, at hetta ger spælið meira føroyskt, so er tann eyka dimensiónin við at man skal ringla seg til vinningin rættuliga fín.
Eg havi eisini eitt sindur torført við at skilja, hví spælið eitur barónurin, nú teir hava gjørt sær ómak við at føroyska spælið, og við at gera tað realistiskt við at keypa ognarpartar, so tykist navnið lítið gjøgnumført. Hetta kundi itið Spekulanturin, Pengamaðurin ella okkurt annað. Í øllum førum tykist tað óføroyska navnið Barónurin heldur malplaserað.
Sum sagt er grafiska arbeiðið ikki so gott. Í spælinum ið eg fekk, er stórur litmunur á prentaðu kortunum til virki, hetta er serliga galdandi á reyðu og grønu kortunum. Munurin var so stórur, at eg ikki helt, at tær hoyrdu saman. Um hetta skildast vánaliga klárgerð til prent, ella vánaligt prent, tað veit eg ikki. Men hetta er ikki nóg gott.
Well, samanumtikið er hetta eitt fínt og stuttligt spæl, eg og dreingirnir vóru vælnøgdir og hugnaðu okkum óført. Men longu nú er tíðin búgvin at gera nakrar broytingar. Reimund Langgaard, ið stendur aftanfyri spælið, avtók í síðstu viku Landsbankan, so hesin eigur at verða tikin av spæliplátuni, eins og Húsalánsgrunnurin hevur skift navn til Bústaðir. Í hesum sambandi er upplagt, at gera spæliplátuna eitt sindur elegantari.


text:
Kommunala Arbeiðsgevarafelagið hevur á fundi í dag 11.desember 2017 avgjørt at lýsa verkbann fyri allar námsfrøðingar og hjálparfólk, ið eru limir í Føroya Pedagogfelag – og sum starvast á kommunalu dagstovnunum og í dagrøktarskipanum kring landið.
Verkbannið fyri pedagogar og hjálparfólk á dagstovnum og í dagrøktum kring landið verður lýst at koma í gildi hósdagin 14. desember 2017 kl. 07.00.
Nevndin í Kommunala Arbeiðsgevarafelagnum hevur í dag saman við limakommununum viðgjørt støðuna á dagstovnaøkinum í sambandi við, at Føroya Pedagogfelag leygardagin tann 9. desember 2017 gjørdi av, at lýsa verkfall fyri allar leiðarar og varaleiðarar á dagstovnum og dagrøktum í kommununum.
Niðurstøðan á fundinum var, at kommunurnar ynsktu at taka samráðingarnar uppaftur. Hetta ynskir Pedagogfelagið tíanverri ikki.
Í øðrum lagi varð staðfest, at kommunurnar ikki við vissu kenna tær ítøkiligu avleiðingarnar av, at leiðslurnar fara í verkfall. Av somu orsøk kunna kommunurnar ikki forsvara, at dagstovnarnir í longru tíð verða riknir uttan nakra leiðslu.
Kommunurnar harmast íkomnu støðuna, og verkbannið verður fyrst og fremst lýst fyri at fáa arbeiðssteðgin so stuttan sum møguligt og fyri at fáa partarnar aftur til samráðingarborðið skjótast gjørligt.
Vegna Kommunala Arbeiðsgevarafelagið,
Annika Olsen, forkvinna
Karl Birgir: Konan hevði nokk ynskt at eg lá eitt sindur meira í sofuni
Tó, at Karl Birgir Isaksen úr Klaksvík hevur eitt sera lætt sinni og eisini kann finna upp á at arga eitt sindur, so hava...


text:
Ovfarakátur skipari og avoldað skip orsøk til at El Faro gekk burtur
Fleiri orsøkir vóru til størsta skipbrotið í meira enn 30 ár í amerikanskari sjóferðslu, tá EL Faro sakk við 33 monnum umborð. Men ein ráðaríkur skipari er í miðdeplinum í endaligu skaðafrágreiðingini.
Ein ovfarakátur og ráðaríkur skipari, gomul veðurtíðindi og ein manning uttan nóg góða útbúgving umborð einum 40-ára gomlum skipi, sum ikki leyk nútíðar krøv.
So stutt kunnu orsøkirnar til størsta skipbrotið í amerikanskari sjóferðslu í meira enn 30 ár lýsast, stendur í endaligu skaðafrágreiðingini, sum amerikanska skaðanevndin, National Transportation Safety Board, hevur lagt fram.
El Faro sakk nærindis Bahamas í ódnarveðri 1. oktober 2015. Øll manningin, 33 í tali, doyði.
Reiðaríið Tote Maritime átti EL Faro, sum gekk burtur á veg úr Jacksonville í Florida til Puerto Rico. Skipið liggur á fleiri kilometra dýpi í Atlantshavinum.
Niðurstøðan í skaðafrágreiðingini er sambært Reuters, at skiparin Michael Davidson ikki bert sigldi við gomlum veðurtíðindum sum grundarlagi, men eisini ferð eftir ferð kveistraði áheitanir frá mannngini til viks um at koma upp á brúnna og broyta kós til tess at sleppa undan ringastu avleiðingunum av tropisku ódnini Joaquin.
Sambært rannsóknarliðnum hevði eitt stívt hierarki á brúnni á tí 241 metrar langa skipinum skyldina fyri syndarliga skipbrotinum, tí yvirmenn og róðursmaður ikki tordu at seta seg upp ímóti avgerðini hjá skiparanum um at halda kósina, hóast nógv versnaðu veðurumstøðurnar.
Kelda: shippingwatch.dk


text:
Ósemja millum danska kvinnulandsliðið í fótbólti og danska fótbóltssambandið, DBU, hevur nú staðið á eina tíð.
Ósemjan kemst av, at danska kvinnulandsliðið krevur betraðar leikarasáttmálar, ið m.a. skulu umfata betraði lønarviðurskifti fyri leikararnar.
DBU hevur roynt at samráðst, men hava ikki megnað at koma við tilboðum ið eru nøktandi fyri leikararnar á kvinnulandsliðnum. Tískil stendur ósemjan enn við.
Í dag upplýsir DR, at kvinnulandsliðið, eftir ætlan, skuldi havt eina venjing klokkan tíggju í morgun, men at tær ikki møttu upp.
Fótbóltssambandið, DBU, hevur í gjár sagt, at tey fara at boða UEFA og FIFA frá, at kvinnulandsliðið ikki fer at møta upp til HM-úrtøkudystin móti Svøríki, ið skal spælast fríggjadagin.
Lítillátni heimstónleikarin
Ungi gøtumaðurin Ólavur Jákupsson hevur seinastu árini ferðast kring allan heim og spælt konsertir


text:
Sólrun helt bókakvøld í Miðvági í kvøld, vit vóru 8 konur, og á skránni var Viderø. Hann er nokso aktuellur, nú ið Bergur skjótt skal halda ph.d. fyrilestur um hansara verk. Tað verður 24. apríl, og vit gleða okkum.
Tað var heilt løgið, at hópurin hevði býtt seg sundur í ein part, sum elskaði bókina hjá Viderø um Jorsalaferðina og ein part, sum hevði stríðst og strevast og hata tað og ikki komið ígjøgnum, og onkur hevði lisið skeiva bók.
Má her endurgeva Bergljót Madsensa statusuppdatering á FB:
..eg lesi "Ferð mín til Jorsala" so alt annað blívur burtur,og sjálvt um eg ikki skilji helvtina av orðunum, so verði eg lyft upp á arnaveingir og hoyri lúðraljóð. Annars bleiv eg gleðiliga yvirraskað tá eg fann orðalistan aftast í bókini. Tað lætti um forstáilsið.
Stuttligt at uppliva slíka lesigleði og entusiasmu, og Bergljót og Randi og Brynhild fara til tað heilaga landið á páskum. So tær hava rættiliga fyrireikað seg, og nú skula tær bara lesa bíbliuna ígjøgnum, so eru tær fit for fight.
Henda ferðin hjá Viderø við báti til Skotlands, síðani Ongland, Frakland, og so bát úr Marseille til Ísrael er ein andalig granskingarferð. Viderø fer inn í mangar kirkjur, og á leiðini ber hann saman sína egnu trúgv og alt tað hann sær. Høvundurin er als ikki missionerandi, hann er eygleiðari burturav. Eg var eitt sindur spent at vita, um hann tók støðu í miðeysturspurninginum sokallaða, men nei ikki ordiliga, honum tókti synd í arabarum, sum blivu riknir burtur og harmaðist um, at Sára rak Hagar og Ísmael burtur tann tíð tað var, men hann dugir eisini at síggja, at ísraelsmenn eru nógv raskari og arbeiðsamari enn arabarar.
Eitt so sera spennandi eyðkenni við bókini er samanberingarnar við Føroyar allan vegin. Best, sum hann lýðir á klokkuljóð í Durham ella Rom, hoyra vit hvalvíkingar spyrja, nær prestur man fara at koma aftur. Og tá ið hann hoyrir sálmasang ella urguljóð, minnist hann pápa sín á spunakrakkinum. Hesin spunakrakkur verður symbol fyri ta gomlu føroysku trúnna og mentanina, sum Viderø hevði við sær allan vegin.
Viderø verður ein ikki liðug við.
.


text:
Í dag klokkan fimm vórðu virðislønir M.A. Jacobsens handaðar. Á hvørjum ári verða tær handaðar. Á hvørjum ári sita vit spent og bíða til vit fáa at vita, hvør fær hesar gomlu og ógvuliga týdningarmiklu virðislønir.
Fagrar bókmentir
Mentanarvirðisløn M.A. Jacobsen fyri fagrar bókmentir 2013 varð latin Katrini Ottarsdóttir fyri yrkingarsavnið “Eru koparrør í himmiríki”. Við virðislønini fylgir ein upphædd uppá 35.000 kr.
Bókin varð ummæld her á heimasíðuni hjá Vencli. Ummælið er her.
Á Vencli eru vit serliga stoltir av, at Katrin Ottarsdóttir fekk virðislønina, tí at hon sendi okkum nakrar av yrkingunum, sum eru í savinum, og standa tær á prenti í Vencli nummar 10.
Eldur
grønar trappur pyntaðar við brennandi málningum
børn sum detta og detta tí trappurnar aldrin enda
logarnir senda klænar framligar fingrar út eftir børnum
sum ikki tora at gloyma
brennandi amerikumenn í loyniligum kjallarum í havn
við útsýni yvir spegilsblankan nólsoyarfjørð sum heldur ikki í nátt
gevur børnum sum standa á smáum altanum frið í sálina
tí hús brenna í smáum býum
reytt og appelsingult og purpur móti svørtum
grátt í grátt í grátt
dragandi undirgangsmálningar málaðir her og nú
brennandi kossir og logandi lúsingar
sum vilja væl tá avmaktin ræður
logandi bøkur við brennandi orðum
sum for ever brennimerkja óspekt barnasinni
tá hitin frá logandi jesusbíløtum uppi yvir barnasongum
verður ov ørandi nærgingin
sleppa børnini kanska at sova á deiliga kalda gólvinum við fótalagið
hjá teimum vaksnu sum ikki enn eru vaknað
Katrin Ottarsdóttir
Yrkisbókmentir
M.A. Jacobsens virðisløn fyri yrkisbókmentir 2013 varð latin Pól Jespersen fyri arbeiðið við/týðingina av skúlabókini “Rúmdin”. Eisini her fylgdu 35.000 kr. við virðislønini.
Føroya Skúlabókagrunnur, ella Nám, sum tað eitur í dag, hevur givið út bøkurnar eftir Pól Jespersen. Hann er helst tann maður innan sítt fak, sum hevur klætt tað best í føroyskt mál. Nógvar eru bøkurnar, sum hava ríkað næmingar í øllum skúlaalrdum.
Mentanaravrik
Virðislønin fyri mentanaravrik 2013 (35.000 kr.) varð latin Turið Sigurðardóttir. Turið er ein eldsál, sum í mong ár hevur arbeitt við at gera týðingar úr upprunamálum. M.a. hevur hon týtt kendu bókina Salka Valka hjá Halldór Laxness, umframt fimm Pippi Langsokk-bøkur hjá Astrid Lindgren. Turið hevur t.d. týtt nógv úr enskum og týskum máli.
Her kunnu vit leggja inn yrkingina, sum Oddfríður Marni Rasmussen skrivaði til Turið í heiðursritið, sum var gjørt til hana, sum eitur Bókmentaljós. Yrkingin eitur “Fláirnar”.
Fláirnar
Ognað Turið Sigurðardóttur á hennara seksti ára føðingardegi
Tú tendrar lummalyktina og lýsir tað, sum tú ongantíð hevur sæð. Tað, sum hvarv
í myrkrinum er enn til staðar, men bert sum litprikað tíðarbákn.
Litskifta og broytta málið rør upp undir eina menning, sum ikki trýr sær ævigan
gróður. Tankar, ið bræddir umfarast út í heim
at kanna sær alvitsku og flog til at venda aftur
til upphavið. Brýndar rørslur, hválvaðar og hvatmæltar.
Ein skapan sum bólgarður, har hugmyndir eru uppií
og báðumegin við. Tamdir vindar millum húsini hyggja og hyggja at
ímyndum av ímyndum, ið minna um skýborgir festar á pappír. Mannkykt
taka skap av orðum, ið rísla seg gjøgnum dagarnar, tímarnar, sekundini. Hegnisliga
verður havsbrúgvin bygd til tíðina at fara um. Upplýstar
eru gongirnar, har orðini bera brá av linna.
Fallagrús sópar himmalin, meðan vit rannvála alt til og skipa okkum
í bólkar, ið fara træðandi í ótroddum brattlendi. Skal upphavsstaðið
viðgangast, má fyrst dansast við mælskum fjøllum.
Skýggini reka ljóðvarin sum úrbregði við fjaldum eginleikum. Eins og hjartað,
ið ræðslusligið sprænir blóðið út í æðrarnar, eru áhaldandi
støkkingar av myndum, ið nokta vanliga flogsáðnum at festa seg í sinnið.
Orðsvinnir bókaryggir standa eins og stabbagrót.
Vit eru øll tøtlingar, ið stoyta grønkandi setningar
úr sóljukoppum. Orð fúka sum flingur fyri eyguni og verða sett saman,
eins og menniskju verða sett saman, og brúkt til okkurt annað,
eins og menniskju verða brúkt til okkurt annað. Tíðarhorvnir tankar troðka
trúliga á, sum vóru teir einasta skýggið í heiminum, ið varð málað gult.
Tá ið útbogaðu andlitsbrøgdini trína fram í speglinum, og tey skulu festast
á blað, liggur ein størri leiklutur innarumegin, har hvør sveittadropi hevur navn
og hvør rukka hevur skap av einum hjartafløvandi farvegi. Framtíðin gevur
eisini blómutyssi úr orðum, ið verða sett saman til setningar við egnum skuggum,
setningar, staðsettir í vætu, har sólarvísu orðini spríkja úr hjartarrót tínari. Orð
í ævigum andarúmi, sum fláirnar undir fótum okkara, í ævigum aldudrátti.
Oddfríður Marni Rasmussen
01.08.05
Barnamentanarheiðurslønir
Barnamentanarheiðursløn Tórshavnar Býráðs 2013 varð latin Rakel Helmsdal, barnabókarithøvindi, og Hilmari Joensen, lærara, sum eisini fingu 35.000 kr. hvør.
Serliga bøkurnar um Skrímslini hava fingið Rakel Helmsdal fram sum ein góður barnabókahøvundur. Hesar bøkurnar eru einfaldar og siganda.
Hilmari ynski eg (Oddfríður) hjartaliga til lukku. Sum tín starvsfelagi í kommunuskúlanum og sum skeiðshaldari fyri MÁF, ynski eg tær hjartaliga til lukku.
Vit á Vencli ynskja teimum øllum hjartaliga til lukku við stóra heiðrinum.
OMR/AÓD


text:
- Tað hevur gingið væl. Í gjár vóru ikki so nógv av fólki, men tað er vanligt fríggjadag á Vestanstevnu. Nú eru fleiri fólk.
Tað sigur Vivian Joensen, sum er ímillum fyrireikararnar av Vestanstevnu í ár. Vestanstevna verður hildin í Sørvági í vikuskiftinum. Annars er tað soleiðis, at stevnan skiftir ímillum tær stóru bygdirnar í Vágunum hvørt ár. Bygdirnar, sum skiftast um at hava Vestanstevnu, eru Sandavágur, Miðvágur og Sørvágur, soleiðis at tað eru trý ár ímillum, at hvør bygd hýsir stevnuni.
- Vit seldu eini 80-100 atgongumerkir til dansin í gjár, og vit vóna at selja meira í kvøld. Dansurin plagar at vera stórur leygarkvøldið, tá stevna er, greiðir Vivian Joensen frá.
Vivian Joensen var júst til kappróður, tá Dimmalætting prátaði við hana. Kappróðurin hevur sum skilst ikki gingið heilt eftir tíðarætlanini, men nógv fólk eru møtt at síggja kappróðurin.
Skráin fyri leygardag á Vestanstevnu ber til at lesa her.


text:
Landsstýrismaðurin í uttanríkis- og vinnumálum, Poul Michelsen, hevur fingið handað álitið Sjóvinnupolitikkur 2017, ið er eitt tilmæli um eina maritima strategi fyri Føroyar.
Eftir áheitan frá Reiðarafelagnum fyri Farmaskip setti landsstýrismaðurin í januar 2016 ein arbeiðsbólk at dagføra sjóvinnupolitikkin og orða eina maritima strategi fyri Føroyar, herundir at lýsa fylgjandi tættir: Hvussu FAS-skipanin framhaldandi kann vera kappingarfør, útbúgvingarmøguleikar og hvussu fleiri avleiddar vinnur kunnu skapast.
Arbeiðsbólkurin bleiv mannaður við umboðum úr Uttanríkis- og vinnumálaráðnum, Reiðarafelagnum fyri Farmaskip, Sjóvinnustýrinum, Faroese Maritime Union, Vinnuháskúlanum, Mentamálaráðnum og Fíggjarmálaráðnum.
Uttanríkis- og vinnumálaráðið sigur í skrivi sent miðlunum, at høvuðsniðurstøðurnar í tilmælinum millum annað eru hesar:
- Reiðarívirksemi, ið er staðsett í Føroyum, skapar størstu virðisøkingina fyri samfelagið. Tí er neyðugt at tryggja, at karmarnir eru kappingarførir bæði fíggjarliga og í dygd, so fleiri fara undir og leggja reiðarívirksemi í Føroyum. Eftirlitsmyndugleikin má hava nøktandi arbeiðsorku, og lóggávan má framhaldandi verða dagførd samsvarandi altjóða krøvum. Føroyar eiga at verða limaðar inn í Paris Mou. Marknaðarføringin av FAS skipanini eigur at verða styrkt, tí tað hevur stóran týdning at fáa fleiri skip inn í skipanina.
- Maritimar útbúgvingar eiga at verða uppraðfestar. Møguleiki eigur m.a. at verða fyri at taka skipsførara- og maskinmeistaraútbúgvingar á bachelor stigi, og tað átti at verði farið undir at fyrireika masterútbúgvingar innan sjóvinnu. Miðnámsskúlar og handilsskúlar eiga at bjóða lærugreinir í shipping og logistikki og skipa styttri shipping-útbúgvingar til tey, ið hava miðnám ella skrivstovuútbúgving. Verða fleiri skeið og útbúgvingar boðin út innan maritima økið, fer tað við tíðini at vaksa um áhugan millum fólk at starvast í sjóvinnuni, og at byrja nýtt virksemi innan maritimar vinnur.
- Eitt maritimt forum eigur at verður skipað, har umboð fyri vinnulív og tað almenna samstarva um at koma við tilmælum viðvíkjandi átøkum fyri maritima geiran.
Lesið meira á heimasíðuni hjá Uttanríkis- og vinnumálaráðnum HER


text:
Alment tiltak á Búnaðarstovuni í Kollafirði fríggjakvøldið 24. november 2017 kl. 1900 í samband við at landsseyðasýning hevur verið kring landið.
Ķ samband viš, at
Landsseyšasżning hevur veriš kring landiš, har 51 brundseyšir eru sżnašir,
veršur alment tiltak į Bśnašarstovuni ķ Kollafirši frķggjakvųldiš, 24. November
2017 kl. 19.00.
Hetta stendur
skrivaš į heimasķšuni hjį Bśnašarstovuni:
Frķggjakvųldiš 24.11.2017 kl. 19.00 veršur alment
tiltak į Bśnašarstovuni, har śrslitiš av Landsseyšasżningini 2017 veršur
almannakunngjųrt. Sżnsmenn hava veriš um landiš og sżnaš seyšin, sum varš
meldašur til Landsseyšasżningina. Teir hava veriš ķ Noršoyggjum, Eysturoynni,
Streymoynni, Sandoy og ķ Sušuroy.
Skrįin fyri dagin veršur hendan:
· Vęlkomuheilsan og
felagssangurin "Nś hvķtna tindar fjųllum į.
· Ari Johanneson vķsir
videoupptųkur av ųllum teimum brundseyšum, sum hava veriš meldašir til landsseyšasżningina
ķ įr.
· Birna Mųrkųre,
landsdjóralękni, greišir frį stųšuni viš ridluskriša ķ dag.
· Kaffistešgur.
· Ari Johanneson vķsir
videoupptųkur av upp ķ 8 av teimum bestu brundseyšunum ķ hvųrjum flokki.
· Tummas Marni Joensen
fortelur um felagsskapin ķ eini óšalsbygd.
· Śrslitini av
Landsseyšasżningini 2017 verša kunngjųrd og steypini handaš.
Tiltakiš endar viš, at Tjóšsangurin veršur sungin.
Eftir sjįlvt tiltakiš eru fólk hjartaliga vęlkomin at verša sitandi til eitt
gott prįt.


text:
Tá ið tú um nakrar mánaðir hyggur eftir skattauppgerðini fyri 2016, tá sært tú, at tú hevur rindað meira í kommunuskatti enn í landsskatti. Um nakrar dagar kanst tú gera av, hvørt hetta skal halda fram.
Í landspolitikki verður stóra ideologiska sjatollið tikin fram, sjálvt tá ið samráðingar eru um upphæddir niðan fyri 100.000 krónur. Tað eru eisini pengar, og tí kann tað undra, at eingin ideologi verður brúkt, og at orðaskiftið til kommunuvalið er óvanliga kyrt, nú valevnini í Tórshavnar kommunu vilja sleppa framat 3,6 milliardum at brúka komandi fýra árini.
Tá ið tú hyggur eftir øllum vallyftunum, so manglar grundleggjandi ein fatan av, hvør tað er, sum eigur pengarnar, sum skulu fíggja allar vælmeinandi verkætlanir og fínu hugskotini. Her manglar ideologi. Hon verður slept, og hugsað verður heldur um at sleppa framat at umboða tað almenna og brúka pengarnar hjá øðrum. Og jarnbrotið til hetta er eitt vallyfti fyri og annað eftir við ongum ideologiskum botni.
Kjarnutænastur
Tað má valdast, hvussu nógv tað almenna tekur inn í skatti, tá ið peningurin í nógvum førum skal brúkast til virksemi, sum als ikki er ein almenn kjarnutænasta.
Tað er umráðandi, at vit hava sterkar kjarnutænastur soleiðis, at vit kunna kenna okkum trygg við tey tilboð, kommunan bjóðar eitt nú børnum og eldri. Kortini er tað ógvulig langt frá hesum kjarnutænastum til øll vallyftini um hetta og hitt. Men tað er nú einaferð so, at tú ert ikki sparin, tá ið tú brúkar pengarnar hjá øðrum.
Eg virðismeti frælsi ógvuliga høgt – eisini frælsi sjálv/ur at gera av, hvussu tú brúkar tínar egnu pengar. Og eg haldi meg vita, at nógv havnarfólk og nógvir føroyingar hava somu áskoðan. Tí haldi eg, at tað hevði sømt seg við einari timeout frá øllum vallyftunum. Veljarin kann spyrja seg sjálvan: Er hetta veruliga ein neyðug almenn tænasta at veita, sum verður fíggjað við pengum, sum eg eigi?
Er talan um góðsku á dagstovnum, ellisheimum, vegakervinum, grundstykkjum ella øðrum neyðugum almennum kjarnutænastum, so eri eg við. Men tað er alt hitt, sum órógvar.
At brúka pengar hjá øðrum
Tað er mín greiða fatan, at kommunurnar eru farnar ov langt og ikki bara brúka pengar, sum tú eigur og ikki kommunurnar, men at tær eisini brúka pengar til endamál, sum bera seg á privatum grundarlagi. Tað er ein annar máti hjá kommununum at siga, at tær ikki hava álit á, at tað privata kann vinna pengar burtur úr hesum og hasum.
Komandi fýra árini fara inntøkurnar hjá Tórshavnar kommunu at tátta í 900 milliónir krónur á hvørjum ár, og tá ið valskeiðið er runnið, er upphæddin 3,6 milliardir krónur. Er tín árliga inntøka 380.000 krónur, hevur tú eftir fýra árum rindað 300.000 krónur beinleiðis í kommunuskatti. Mítt virðisgrundarlag sigur, at slíkar upphæddir krevja ideologi og eina langtíðarætlan.
Tá ið tú fert á val 8. november og skalt velja eitt umboð, sum vil sleppa framat 3,6 milliardum at brúka, so kanst tú hugsa:
1) verða mínir pengar brúktir til annað enn neyðugar kjarnutænastur?
2) eru 3,6 milliardir ov nógv at brúka?
3) vil eg hava, at tað almenna tekur færri pengar frá mær?
Er svarið til hesar tríggjar spurningarnar “ja”, so eru tú og eg á somu ideologisku breyt.
Høgni Reistrup
Valevni fyri Framsókn


text:
Vinnan er nýskapandi
Sambært flestu av úrslitunum í hagtølunum, er vinnan sum heild og í breiðari merking "nýskapandi". Í beinleiðis sammeting við onnur ES og Norðurlond í fremstu røð, og er hetta helst óvæntað. Lutfalsliga nógvar av spurdu fyritøkunum, gott 50 %, eru nýskapandi, harav 47% produkt og tilgongdar nýskapandi (PT-nýskapandi).
Mynd 1: Nýskapanarstigið í øðrum londum (CIS3 vinnugreinar einans) árini 2002-2004
Viðmerking til mynd: Nýskapanarstigið her er hægri enn 47%. Hetta er orsakað av, at fleiri vinnugreinar ikki eru við í samanberingargrundarlagnum
Meginreglan tykist at vera, bæði í Føroyum og øðrum londum, at nýskapandi fyritøkur eru nýskapandi á fleiri økjum. Meðinparturin av PT nýskaparum hava nýskapað bæði produkt og tilgongdir (28%), meðan færri einans hava nýskapað annahvørt produkt (8%) ella tilgongdir (10%), og enn færri einans hava menningarvirksemi (3,5%).
Mynd 2: Fyritøkur við og uttan tøkniliga nýskapan, árini 2002-04
Samstundis hevur meginparturin av produktnýskaparunum bæði nýskapað vørur og tænastur (41%) meðan 35% einans eru vørunýskaparar og 23% einans tænastunýskaparar.
Mynd 3: Fyritøkur, ið hava ment vørur, tænastur ella bæði: Føroyar og Danmark árini 2002-04
Tilgongdarnýskaparar hava í størstan mun ment sína framleiðslu, síðani er orkan løgd í stuðulsskipanir, so sum umsiting, meðan teir í minstan mun hava lagt seg eftir útbreiðsluni. Í Danmark eru stuðulsskipanir mest vanliga tilgongdarnýskapanin.
Mynd 4: Fyritøkur skiftar á slag av tilgongd: Føroyar og Danmark árini 2002-04
Nýskapan skapar jaliga ávirkan
Sum heild tykist nýskapan at hava jaliga ávirkan á úrslitini hjá PT nýskaparum, bæði í Føroyum og í øðrum londum. Høvuðsendamálið við produktnýskapan er at betra um umsetningin, við millum annað at betra um dygdina á produktum, at økja um úrvalið o.s.fr. Høvuðsendamálið við tilgongdarnýskapan er hinvegin at gera framleiðslu, veiting og rakstur betri og bíligari. Samanumtikið er endamálið við PT nýskapan betri rakstrarúrslit.
Hjá produktnýskaparum umboðaðu nýskapt produkt gott 20% av umsetninginum í 2004, restin var óbroytt framleiðsla. Av hesum eru knapt helvtin produkt, ið eru nýggj á marknaðinum hjá fyritøkunum, t.e. produkt við høgum "nýggjheitsvirði". Støðan er ógvuliga lík teirri í Danmark, meðan samanbering við onnur ES lond vísir, at Føroyar liggja nakað miðskeiðis. Umsetningurin frá marknaðarnýggjum produktum er lutfalsliga stórur, meðan Føroyar liggja nakað aftarlaga tá talan er um umsetning frá nýskaptum produktum sum heild. Samanumtikið er vinnan nýskapandi, hóast hetta ikki merkir "nýskapandi" í sama mun sum onnur ES lond.
Mynd 5: Umsetningur frá nýskaptum produktum í øðrum londum, í % av umsetningi 2004 (einans CIS 3 vinnugreinar
Betri dygd á produktum var tann mest ítøkiliga ávirkanin av nýskapanini, avloyst av betri dygd á produktum, og síðani størri produktúrval, meðan minsta ávirkanin stóðst av betraðari marknaðarstøðu. Dygd er eisini mest merkt í Danmark og ES, tó ikki í sama mun. Sum heild tykjast føroysku fyritøkurnar at merkja slíkar ávirkanir betri enn tær donsku.
Mynd 6: Ávirkan av produkt nýskapan, sum hava týdning árini 2002-04
Stórstu ávirkanirnar av tilgongdarnýskapan vóru, at framleiðslan gjørdist smidligari og at framleiðslumegin øktist. Hinvegin høvdu lægri lønarkostnaðir og lægri nýtsla av tilfari í framleiðslu og rakstri nakað minni ávirkan. Í Danmark vóru ávirkanirnar merktar í somu raðfylgju, men munurin var, í samsvari við slag av tilgongdum, minni. Samanumtikið eru ávirkanirnar merktar í sama mun, møguliga eitt sindur betri í Danmark
Mynd 7: Ávirkan av tilgongdar nýskapanum, sum hava stóran týdning: Føroyar og Danmark árini 2002-04
Føroyska vinnan ger sera lítið burturúr at verja nýskapanir. 4% av nýskapandi fyritøkunum gjørdu krav upp á upphavsrætt, 3% skrásettu eitt vørumerki og 3% søktu um patent. Ongar fyritøkur skrásettu ídnaðarlig snið. Í Danmark søktu t.d. 15% av fyritøkunum um patent. Hetta bendir á, at nýggjheitsvirði av nýskapanum, ella altjóða marknaðarpotentialið av fyritøkunum hevur verið uppfatað sum avmarkað.
Mynd 8: Fyritøkur, ið verja nýskapanir sínar, árini 2002-04, í % av nýskapandi fyritøkum
Fyritøkurnar ikki líka grammar at nýskapa virkisbygnaðin
Væntandi er ávíst samband millum PT nýskapan og aðra nýskapan. Høga føroyska PT nýskaparstigið skuldi bent á, at vinnan eisini umboðar eitt høgt stig av aðrari nýskapan.
Staðfestast má tó, at fyritøkur ikki eru eins dúgligar at nýskapa virkisbygnaðin, sum tær eru at nýskapa produkt og tilgongdir. Í Føroyum mettu 28% av fyritøkunum, at tær høvdu nýskapan í virkisbygnaði, sammett við 58% í Danmark. Sostatt hevur danska vinnan lutfalsliga meira aðra nýskapan enn PT nýskapan, meðan føroyska støðan er øvug.
Mest vanlig er nýskapan í arbeiðsskipan, ið 16% av fyritøkunum hava, síðani kemur vitanarstýring við 13%, meðan nýskapan í uttanhýsis sambondum er minst vanlig við 10%. Í Danmark er nýskapan í vitanarstýring mest vanlig.
Mynd 9: Fyrtøkur skiftar á slag av nýskapan í virkisbygnaði: Føroyar og Danmark árini 2002-04, í % av øllum fyritøkum
Tað tykist tó sum, at føroyska nýskapanir eru effektivari, tí her merkist meiri til ávirkanir av nýskapan í virkisbygnaði, enn í Danmark. Mest merkist ávirkanin á betri dygd á produktum, heili 42%, síðani betri starvsfólkanøgdsemi við 28%, fylgd av skjótari svaraðum fyrispurningum við 25% og harnæst framleiðslukostnaðir við 20%. Í Danmark er svartíð eins væl merkt ávirkan og betri dygd.
Mynd: 10: Ávirkan av nýskapan í virkisbygnaði, sum hava stóran týdning, árini 2002-04
Líka nógvar føroyskar fyritøkur høvdu nýskapan í marknaðarføring. Í Føroyum var talan um 21% av fyritøkunum, í Danmark 20%.


text:
Ein stórur partur av virksemi okkara hevur við ítróttarskaðar at gera. Vit hava stóra vitan innan hetta øki, og fleiri av okkara fysioterapeutum hava eisini útbúgvið seg innan hetta økið.
Vit viðgerða bæði akuttar skaðar og yvirbelastningsskaðar. Akuttir skaðar kunnu vera alt frá fiburskaðum í vøddum og spengrum, koykingar í fótliðum, fingrum, knøum v.m., til hald í lendum ella nakka. Yvirbelastningsskaðar sita ofta í spengrum og liðum, og útviklast sum oftast yvir longri tíð. T.d. kunnu nevnast lyskuskaðar, tennisalbogar, akslaskaðar, hælsenur.
Vit fáast nógv við hesar ítóttargreinar: Fótbólt, hondbólt, flogbólt, frælsan ítrótt, svimjing, fimleik, kapprógving, badminton.


text:
Enn er ikki nøkur yvirskipað ætlan fyri, hvussu ein skal gera seg út, um ein CTD-sjúklingur fer at ferðast, men nú tað er heystfrí, vilja vit gera vart við nøkur hent ting, sum ein má hava í huga, um heystfrítíðin bjóðar uppá uttanlandsferðing.
Fyrst og fremst er neyðugt at tosa við egnan lækna soleiðis at greiði fæst á hvussu farast skal fram. Læknin skal t.d. undirskriva eitt heiluvágs-yvirlit, soleiðis at ein ikki fær trupulleikar av heilivágnum við chekk inn og í tollinum. Tað er neyðugt at hava carnitin við hondina, soleiðis at ein ikki kemur út fyri at tað blívur burtur undir ferðini.
Barnadeildin heldur tað vera tryggast, um foreldur umframt vegleiðing um sjúkuna eisini sjálvi hava nakrar ampullir av carnitini til innspræning við sær, sum tit kunnu taka við á sjúkrahús um barnið verður illa fyri, spýr og ikki tekur føði til sín, serliga tá tit ferðast langt burtur í heim. Hetta carnitini kann gevast beinleiðis inn í æðrarnar. Ampullir við carnitini kunnu fáast við at venda sær til barnadeildina.
CTD sjúklingar yvir 18 ár mugu venda sær til avvarandi lækna viðvíkjandi spurninginum um carnitin til iv-brúk.
Summi vælútgjørd sjúkrahús liggja inni við carnitini til iv-brúk, men minnist til tað eru eisini summi støð í heiminum, har tey als einki kenna til sjúkuna ella hava atgongd til carnitin inspræningarvætu.