text:
1. Samleiki
Søga snýr seg um, hvussu fólk hava livað saman, og hvussu tey hava virkað í mun til samfelag og náttúru frá fornøld til okkara dagar. Søga gevur vitan um hendingar og menningargongdir og um, hvussu viðurskifti og hendingar hanga saman. Søga er við til at skapa ein felags uppruna fyri menningina av samleika og tilviti. Kjarnin í søgu er at tulka tær slóðir, sum søguliga gongdin hevur lagt eftir seg, og hvussu tulkingar av søguni verða nýttar. Søga er bæði ein hugvísindalig og ein samfelagsfaklig lærugrein.
2. Endamál
Endamálið við undirvísingini í søgu og samtíð er:
- at næmingurin styrkir søgutilvit og samleika sín
- at næmingin skilir, at hann er partur av søguni, og at hann skapar søgu, so at hann gerst virkin í einum fólkaræðisligum samfelag
- at arbeiða við samspælinum millum fortíð, nútíð og framtíð, so at næmingurin skal skyna á lívi og lívskorum menniskjans í skiftandi tíðum
- at næmingurin mennir evni síni at taka støðu til egna mentan og at skilja aðrar mentanir og samspæl menniskjans við náttúruna
- at næmingurin verður førur fyri at ímynda sær søguligu gongdina frá upphavi til dagin í dag, so hann við tíðarfatan síni gerst førur fyri betur at skilja øll onnur evni í tíðarskipan.
3. Stig og tímatal
Undirvísingin í søgu og samtíð fevnir um 4.-10. flokk í fólkaskúlanum, harav lærugreinin er kravd 4.-9. flokk. Árliga klokkutímatalið er 30 fyri 4. flokk, 60 fyri 5. flokk, 30 fyri 6. flokk og 60 klokkutímar um árið fyir 7.-10. flokk.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Næmingurin fer til skrivliga próvtøku í kjarnaøkjunum og til munnliga próvtøku í bæði kjarnaøkjum og ískoytisøki.
Kjarnaøki
Lærugreinin søga hevur trý ymisk kjarnaøki, ið eru tey somu frá lægsta til hægsta stig. Økini umskarast og virka fyri ein stóran part saman í undirvísingini:
Søga í fortíð og samtíð
Kjarnaøkið søga í fortíð og samtíð fevnir um hendingar í Føroya søgu, Føroya søgu í norðurlendskum, evropeiskum og alheims høpi, hvussu fólk hava tikið seg saman í bólkar og felagsskapir, mentanir og mentamót, vald og rættindi í søguligum og samtíðar høpi, framleiðsla, nýtsla og tilfeingi, umframt søga úr politiskum, sosialum, búskaparligum, mentanarligum og hugmyndafrøðiligum sjónarhornum. Søga í samtíð fevnir harumframt um Føroya politisku skipan við politiskum flokkum, vali, almennari fyrisiting umframt rættarskipan.
Tíð og rúm
Kjarnaøkið tíð og rúm fevnir um søguligar hendingar, tíðarskeið og tað at seta søguligar hendingar í tíðarrøð og landafrøðiligt høpi. Aðaltættirnir í hesum kjarnaøki eru týdningarmiklar hendingar, tíðarskeið og samfelagsmenning bæði í føroyskari søgu og heimssøgu við serligum denti á evropiska søgu. Umrøtt verður, hvussu hendingar eru knýttar at søguligum tíðarskeiðum. Tey vanligastu tíðarskeiðini eru:
1. Fyri 1453, ið fevnir um forngrikska og rómverkska samfelagið, føroyskt landnám, evropiska miðøld umframt mentanir møtast: kristin og muslimsk mentan
2. 1453-1776, ið fevnir um endurburðartíðina, siðaskifti, upplýsingartíð og mentanir møtast: hjálandatøkan
3. 1776-1914, ið fevnir um kollveltingar, fólkaræði, tjóðskaparrørslu, ídnaðargerð (frá bóndasamfelag til fiskivinnu-/ídnaðarsamfelag) og mentanir møtast: heimsveldisstevna (imperialisma)
4. 1914-1989, ið fevnir um stríð millum hugsjónir, vælferðarsamfelag, hjálandafrælsi, mannarættindi og Berlinmúrurin fellur
5. Eftir 1989, ið fevnir um Føroyar í alheims høpi, evropisk sameining og alheimsgerð.
Tulkan og miðlan
Kjarnaøkið tulkan og miðlan fevnir um at greina og tulka søguligar lýsingar, og at avmarka søgulig evni og at seta spurningar í teimum. Harumframt fevnir kjarnaøkið um at nýta ymiskt tilfar og keldur, keldukritikk, at meta um hugburð og virði, ið eru grundarlag undir søguligum hendingum og samfelagsbroytingum, ymisk hugsan og fatan av søguni úr ymiskum frásagnum og søguligum lýsingum, evnaval søgufrøðinga, ið broytist frá tíð til aðra, støðið, søgufrøðingar byggja sínar greiningar og lýsingar á, ávirkan miðlanna og at royna at endurskapa søguligar lutir og hendingar.
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum semjast um í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleikar næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
5. Førleikamál
Í lærugreinini søgu eru førleikamálini lutað sundur í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni til støðutakan og sjálvirkni. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at granska
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg í søgu um at virða tær reglur og mannagongdir, ið eru galdandi fyri tað fakliga arbeiðslagið í lærugreinini, tað veri seg ástøði, háttaløg o.tíl. Undirvísingin leggur dent á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað nátturutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, eins og hann skal hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
Førleikin at samskifta snýr seg í søgu um førleikan at bera fram sína hugsan og sína vitan munnliga og skrivliga, og at lesa. Lærugreinin søga hevur ein týðandi leiklut í at menna førleika næmingsins at nýta tøknilig hugtøk um samfelagsmál. At samskifta um samfelagsmál snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna sum heild.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga og skrivliga snýr seg í søgu um at greiða frá nútíðarhendingum og viðurskiftum, at nýta allýsingar, hugtøk, ástøði og yrkismál til at greiða frá orsøkum og ávirkanum í samfelagnum. Tað merkir at duga at leggja fram úrslit av egnum arbeiði týðiliga og skilliga fyri øðrum, at duga at samskifta um egnar og annara framløgur. Evni at orða seg skrivliga og munnliga merkir at duga at gera sær tankar um áskoðanir í tekstum og øðrum miðlum, umframt at próvføra og kjakast um virði í upplýsingum og keldum, tilgitingum (hypotesum) og myndlum.
Førleikin at lesa snýr seg í søgu um at seta seg inn í, granska, tulka og grunda um fakligar tekstir við vaksandi torleikastigi. At duga at lesa í søgu snýr seg eisini um at viðgera og nýta fjølbroytta vitan, ein hevur ognað sær úr filmum, ritmyndum, talvum o.s.fr. Fyri at skilja og virkin taka lut í egnum samfelagi, er eisini neyðugt at duga at lesa og leita sær vitan í handbókum, skrivligum keldum (bløðum, tíðarritum) og interneti og meta vandaliga um hesi.
Førleikinat rokna snýr seg í søgu um at viðgera og samanbera taltilfar um faklig høvuðsevni og at nýta, tulka og gera talvur og ritmyndaligar framløgur. Rokning í søgu merkir eisini at gera nøgdarligar kanningar og viðgera taltilfar hagfrøðiliga.
Førleikin at nýta KT snýr seg í søgu um at gera útrokningar, leita sær vitan, kanna heimasíður og kelduvirði teirra og velja út viðkomandi vitan um yrkislig evni/temu. KT-førleikar merkir eisini at kenna persónsvernd og uppihavsrættindi og duga at nýta og fylgja reglum og mannagongdum fyri samskifti á internetinum. At nýta talgild samskiftis- og samstarvstól merkir at tilevna, vísa og útgeva egna og felags margmiðlaframleiðslu.
At kanna
Førleikin at kanna er ein íborin førleiki. Vit kanna umhvørvið fyri at klára okkum í lívinum. At kanna er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna snýr seg um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara til at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um samfelagslig viðurskifti. Næmingurin skal læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan og kunnleika í bókmentum, handbókum, tíðarritum, á internetinum, umframt at gera verkligar uppgávur.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísinigini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt og at menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læring.
Førleikin at skapa snýr seg um at gera næmingin tilvitaðan um og líta á egin evni so, at hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, hvussu tøknin saman við samskiftisloysnum hevur verið við til at broytt lívsáskoðan, mentan og samfeløg.
Næmingurin evnar at orða spurningar og at seta fram tilhugsanir, sum kunnu verða kannaðar, próvføra og skifta orð um hetta við atliti at øðrum tilhugsanum. Tað merkir, at næmingurin skal vera við í samrøðum, samskifta um hugskot og tosa um spurningar og hugsandi loysnir við onnur.
Næmingurin skal læra, at verkligar royndir og frágreiðingar um tøknilig viðurskifti eru ein partur av skapandi tilgongdini, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflog. Við at arbeiða við myndlum lærir næmingurin at meta um dygdina í avrikum hjá sær sjálvum og øðrum.
Fakligir førleikar
4. flokkur
Søga í fortíð og samtíð
Næmingurin dugir:
- At sansa og uppliva søguligar slóðir í nærumhvørvinum
- At siga frá úr Føroya søgu og staðsøgu út frá hendingum og persónum
- At greiða frá lívskorum hjá ættarliðum fyrr og nú.
Tíð og rúm
Næmingurin dugir:
- at greiða frá hugtakinum ”tíð” við at arbeiða við t.d. ”fyrr og nú”
- at greiða frá muninum millum fortíð, nútíð og framtíð og hvussu tey samspæla
- at endurgeva og siga frá hendingum í Føroya søgu
- at gera sær eina fatan av, hvussu søguligar hendingar verða skipaðar í tíðarrøð og knýta tær at egnum lívsviðurskiftum.
Tulkan og miðlan
Næmingurin dugir:
- at greiða frá søguligum lutum, persónum og hendingum við egnum orðum
- at endurskapa lutir, persónar og hendingar úr søguni
- at leggja fram søguligar hendingar í ymsum málbúnum
- at greiða frá sambandinum millum ognarstøðu og gerandislív í søguligum høpi
- at leita fram vitan um fortíðina úr ymiskum miðlum.
6. flokkur
Søga í fortíð og samtíð
Næmingurin dugir:
- at undrast og fregnast um søgulig evni og at greiða frá teimum
- at siga frá føroyskum ognarviðurskiftum og valdsbýti í søguligum høpi
- at greiða frá norðurlendskari og evropiskari søgu og sambandinum við aðrar mentanir
- at seta viðkomandi spurningar og grundgeva fyri teimum
- søkja sær upplýsingar um søgulig evni.
Tíð og rúm
Næmingurin dugir:
- at síggja, at hugtakið ”tíð” er treytað av umstøðum
- at gera tíðarlinju og seta hendingar og persónar heima og úti inn í og skapa heildarfatan
- at viðgera spurningar/temu/greiðsluevni úr evropiskari søgu og heimsøgu, sum hava týdning fyri okkum í dag
- at vísa á søgulig tíðarskeið, hvat tey verða nevnd og at seta tey í tíðarrøð og rætt samanheingi.
Tulkan og miðlan
Næmingurin dugir:
- at endurskapa lutir, persónar og hendingar úr søguni og gera egnar frásagnir
- at leggja fram søguligar hendingar í ymiskum málbúnum
- at orða einfaldar søguligar spurningar og umrøða ymiskar tulkingar av søguni
- at nýta keldukritisk hugtøk og umrøða, hvussu vist, fortíðin kann verða lýst.
9. flokkur
Søga í fortíð og samtíð
Næmingurin dugir:
- at samanbera nútíðar føroysk lívsviðurskifti við tey í øðrum londum og umrøða søguligar orsøkir til munir, ið eru
- við dømum at vísa á, hvussu ráðandi virði og hugsanir í ávísum tíðarskeiðum kunnu vera avgerandi fyri týðandi hendingar og samfelagsbroytingar
- at vísa á sereyðkenni við til- og fráflytingum og umrøða bæði ja- og neiligar avleiðingar av at ymiskar mentanir møtast
- at vísa á ymisk sløg av fólkaræði og taka støðu til, hvørji rættindi og hvørjar skyldur verða givin/áløgd einstaklinginum
- at søkja sær upplýsingar av søguligum og samfelagsligum slag, at meta um og at nýta tær
- at seta viðkomandi spurningar og at arbeiða við avmarkaðum søguligum og samfelagsligum evnum
- at síggja Føroya søgu í mun til norðurlendsku, evropisku og alheims søguna
- at meta um støðu Føroya sum partur av altjóða samfelagsgongdini
- at meta um støðuna hjá einstaklinginum sum parti av samfelagsmenningini
- at greiða frá ymiskum háttum at skipa eitt samfelag og grundgeva við staðbundnum, tjóðarligum, norðurlendskum og alheimsligum dømum
- at vísa á og umrøða samspælið millum framleiðslu, nýtslu og tilfeingi í ymiskum søguligum tíðarskeiðum
- at greiða frá føroyska samfelagsbygnaðinum við politiskum flokkum, vali, almennari fyrisiting o.s.fr.
Tíð og rúm
Næmingurin dugir:
- at samanbera egnar lívsumstøður við tær hjá undanfarnum ættarliðum og umrøða, hvørji viðurskifti eru lík, hvørji eru ymisk og orsøkirnar til hetta
- at nýta tíðarlinjuna til at skapa heild og seta nýggj søgulig evni inní
- at seta søgulig evni, hendingar, persónar og spurningar í eina størri landafrøðiliga heild
- at greiða frá, hvussu søguligar hendingar og persónar eru ávirkað av tíð og stað
- at greiða frá, hví søguliga gongdin í ávísum tíðarskeiðum varð merkt av samanheingi og í øðrum tíðarskeiðum av broti
- at vísa á vanlig heiti á tíðarskiftum og seta í tíðarrøð
- at sermerkja samanheingi millum søguligar hendingar og ta tíð, tær fara fram í.
Tulkan og miðlan
Næmingurin dugir:
- at endurskapa lutir, persónar og hendingar úr søguni
- at leggja fram søguligar hendingar í ymsum málbúnum
- at skilgreina vanlig søguhugtøk og nýta keldukritikk
- at síggja søguna úr ymiskum sjónarhornum
- at leggja fram og grundgeva fyri sínum sjónarmiðum
- at meta um og taka støðu til keldur og kelduvirði í ymsum miðlum
- at leita fram upplýsingar í ymiskum miðlum og av ymiskum slag, viðgera hesar upplýsingar og meta um teirra kelduvirði
- at orða viðkomandi spurningar um evni og temu og grundgeva fyri uppskotnum loysnum.
Førleikamál fyri 10. flokk
Søga í fortíð og samtíð
Næmingurin dugir:
- at savna upplýsingar um og fortíðina, nýta ymiskar keldur og viðgera tær keldukritiskt
- at umskapa søguligar spurningar til søgulig greiðsluevni
- at vísa, at hann kennir týdningarmiklar menningargongdir og hendingar í føroyskari, evropiskari og alheims søgu
- at brúka mentanarástøði at greina støður, m.a. har mentanir møtast
- at søkja sær upplýsingar av søguligum og samfelagsligum slag, at meta um og at nýta tær
- at seta viðkomandi spurningar og at arbeiða við avmarkaðum søguligum og samfelagsligum evnum
- at taka støðu til føroyska og evropiska mentan og hugsanarhátt í mun til aðrar mentanir og hugsanarhættir
- at brúka vitan um ymiskar samfelagsskipanir og leiklut einstaklingsins í teimum
- at meta um týdningin av, at einstaklingurin er søguskaptur og søguskapandi
- at meta um samspælið millum menniskju, náttúru og samfelag, umframt møguleikarnar at menna samfelagið
- at greiða frá føroyska samfelagsbygnaðinum við politiskum flokkum, vali, almennari fyrisiting o.s.fr.
Tíð og rúm
Næmingurin dugir:
- at greiða frá søguligu tíðarskeiðunum
- at nýta søgulig hugtøk
- at vísa dømi um, hvussu søguligar hendingar og persónar eru ávirkað av tíð og stað
- at síggja leiklutin hjá menniskjanum sum leikara í samfelagsmenningini.
Tulkan og miðlan
Næmingurin dugir
- tilvitað at vísa á, hvussu onnur nýta søguligar keldur í sínum søguligu frágreiðingum
- at greiða frá ymiskum søgufatanum
- at síggja, at evnavalið hjá søgufrøðingum broytist frá tíð til aðra
- at viðgera søguligar hendingar við støði í tí hugburði, ið tá var galdandi
- at greiða frá, hvussu søgan verður nýtt í samfelagnum í dag, og hvussu miðlar og hugburður ávirka fatanina av fortíð, nútíð og framtíð
- at vísa á dømi, har søgan verður nýtt og misnýtt, og við prógvum meta kritiskt um tey
- at greiða frá søguligum evnum við greinandi háttalag
- at vísa førleika sín at bera fram søgulig greiðsluevni.
6. Eftirmeting og próvtøka
9. flokkur
Eftirmeting
Einstaki næmingurin skal ávegis og javnan í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini, so næmingurin fær eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðumeting, testir munnlig upplegg og skrivligar royndir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslagið og arbeiðssemið hjá næminginum eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvussu og hvat arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini. Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein munnlig próvtøka.
Próvhoyringin varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Fyrireikingartíðin er 20 minuttir íroknað útflýggjan av tilfari og vegleiðing.
Próvtøkuspurningarnir verða settir við støði í evnum, økjum o.tíl., bæði úr kjarnatilfarinum og ískoytistilfarinum. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av tilfari og próvtøkuspurningi, sum próvtakarin hevur arbeitt við í fyrireikingartíðini.
Grundarlagið fyri próvtøkuna er alt tilfar, sum er lisið í lærugreinini í 8. og 9. flokki.
Próvtøkutilfar og próvtøkuspurningar verða send próvdómaranum til góðkenningar sambært próvtøkukunngerðini.
Dømingargrundarlag
Próvhoyrt verður í kendum tilfari, og tilfarið skal vera valt soleiðis, at tað í tema ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini. Tilfarið, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skal í sínari heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal við støði í fakligari tilgongd og støðisførleikunum sýna evni sjálvstøðugt at leggja fram og viðgera tilfar við støði í próvtøkuspurningi/um. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, at seta teir í samband við tættir í undirvísningini og at seta próvtøkutilfarið í frásjón.
Dentur verður lagdur á, at próvtakarin dugir at greiða frá innihaldinum í tekstinum, seta hann inn í tíðarhøpi, so greitt sæst aftur, at próvtakarin hevur yvirlit yvir søguliga gongdina. Próvtakarin skal harumframt duga at seta próvhoyringartekstin inn í samtíðarhøpi.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvtalslýsingar
9. flokkur munnlig próvtøka
10. flokkur
Eftirmeting
Einstaki næmingurin skal ávegis og javnan í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini, so næmingurin fær eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðumeting, testir munnlig upplegg og skrivligar royndir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslagið og arbeiðssemið hjá næminginum eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvussu og hvat arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini. Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Próvtøkuhættir
Eingin próvtøka er í søgu og samtíð í 10. flokki.
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støðið undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnir at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Í teirri ávísu undirvísingargongdini ber til at leggja høvuðsdent á eitt av kjarnaøkjunum, tað kann vera søga í fortíð og samtíð, tíð og rúm ella altjóða tulking og miðling.
Av stórum týdningi er tað, at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til og tá ið tað verður mett at vera hóskandi. Sum dømi kundu partar úr kjarnaøkinum tíð og rúm verið samskipaðir við pørtum úr kjarnaøkinum tulking og miðling. Á tann hátt kundi vitan um hendingar og søgulig tíðarskeið úr einum hugmyndafrøðiligum og samfelagsligum sjónarhorni verið við til at gjørt fatanina av søgufrøðini meira fjøltáttaða.
Munnligi tátturin skal vera raðfestur høgt, og samrøðan er kjarnin í hesum tátti. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingartilgongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram. Dentur verður lagdur á, at næmingurin sameinir munnligar framløgur við egin skrivlig verk, nýtslu av KT-amboðum, ymiskar samskiftishættir o.s.fr. Á tann hátt verður retoriski førleikin hjá næminginum mentur.
Skrivligi tátturin skal eins og tann munnligi í stóran mun vera skipaður inn í dagligu undirvísingina og í fakligu heildina. Á henda hátt kann næmingurin menna seg í skrivitilgongdini og í stigum ogna sær góðar skriviførleikar. Somuleiðis skal verða borið so í bandi, at skrivlig avrik í øðrum lærugreinum eisini kunnu vera partur av skrivligum avrikum í lærugreinini samskiftistøkni. Umframt at hetta styrkir um tvørfakliga samstarvið, gevur tað næminginum eina greiðari fatan av týdninginum, skriviførleiki hevur fyri alt skrivligt samskifti, og samstundis mennir tað evnini hjá næminginum at orða seg bæði munnliga og skrivliga.
Stigvøkstur
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat ið er best at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á sína egnu læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt. Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram móti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis, so næmingurin veit frammanundan, hvørji áveigsmálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
At læra at læra
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir, og hvat endamálið við læringini er.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgondin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur verður eisini lagdur á heimaarbeiði og tann týðandi leiklut, hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja týdningin av lærugreinini søgu. Tá ið arbeitt verður við ymiskum táttum í lærugreinini, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til, eisini uttan fyri skúlans gátt. Undirvísingin í søgu skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at arbeiða greinandi og sjálvstøðugt. Eisini skal næmingurin verða tilvitaður um, at hann í lærugreinini samskiftistøkni mennir sær førleikarnar at koma til orðanna í nógvum ymiskum tekstsløgum og samskiftisstøðum.
Arbeiðshættir
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður. Hetta verður m.a. gjørt við at týðandi tekstir og tekstsløg verða tikin upp í undirvísingina.
Í søgu skulu ymiskir arbeiðshættir verða nýttir so, at fjølbroytni í lærugreinini kann verða framt miðvíst. Arbeiðshættir kunnu fevna um lærarafyrilestur, einstaklingsverkevni, næmingaframløgur, samrøður í flokkinum, bólka- og toymisarbeiði, verkætlanarevni o.tíl. Tá ið arbeiðshættir verða valdir og lagdir til rættis, er eyðsæð, at lærarin hugsar um stigvøkstur í undirvísingarhættunum, har byrjað verður við lærarastýrdari undirvísing. So hvørt sum næmingurin búnast og gerst meira sjálvstøðugur, verður hesin lærarastýrdi undirvísingarformur at minka.
Næmingurin skal ikki einans duga at fyrihalda seg til boðskap úr tekstum, frá lærara og floksfeløgunum, men í eins stóran mun duga at miðla vitan og boðskap til lærara, floksfelagar og móttakarar uttan fyri flokshølið umframt skúlans gátt.
Arbeiðshættirnir eru tískil neyvt samantvinnaðir við serligum atliti at, hvussu bæði munnligi og skrivligi tátturin verða útintir.
Endamálið við teimum ymsu arbeiðsháttunum er at menna aðrar førleikar enn teir reint fakligu, tað eru førleikar sum t.d. at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan, at granska, at arbeiða sjálvstøðugt, at seta sær mál og at arbeiða evnislagað og miðvíst, at arbeiða tíðaravmarkað, at samstarva, at samhugsa, at brúka og hugsa vitan í nýggjum høpi, at leggja til rættis og evna til eitt avrik, at gera uppgávuorðingar, at brúka ymisk háttaløg, at hugsa nýtt og verkseta, at hugsa djúpari og breiðari um ávíst evni, umframt at taka á seg ábyrgd og hava virðing.
Lærari má altíð gera sær sjálvum og næmingum greitt, hvat endamálið við ávísum arbeiðshátti er.
Samstarv
Lærugreinin søgu er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinir. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinir um ymisk evni, eitt nú menning av skapandi evnum og KT-førleikum.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinir við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði (lesa parallelt), t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinirnar sum partar av størri heild og letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanhangir avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin.
Skrivlig avrik
Skrivligi parturin letur upp fyri tvørfakligum samstarvi og við tí øðrvísi skrivligum avrikum. Heldur enn at lata eitt avrik inn, bara í samskiftistøkni, kann talan verða um tvørfakligt samstarv.
Næmingurin skal hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin mennast til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivligu uppritini, sum verða løgd fram, á mennandi hátt. Kunningartøknin letur upp fyri munagóðum og ítøkiligum møguleikum í sambandi við vegleiðing og umrøðu í sjálvari skrivitilgongdini.
Arbeitt verður við uppgávum og verkætlanum, har dentur bæði verður lagdur á arbeiðsgongd og úrslit. Hetta verður samlað í skjalamappu (portfolio) hjá hvørjum einstøkum næmingi, soleiðis at undirvísingargongdir og fakliga menningin hjá næminginum verða skjalfest.
Samrøða
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð, og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri móðurmálinum sum intellektuelt amboð, ið skal víðka sjónarringin hjá næminginum. Allir flokkar skulu tí gera royndir við málinum, eitt nú við sínamillum tosi og við tí at siga frá.
Skúlin skal vera so rúmur, at til ber at tosa um kenslur, evni, hugtøk og hendingar í gerandisdegnum. Arbeiðast skal við tí at lurta og tí at vera umhugsin øll skúlaárini, samstundis sum orðaval og talugávur mennast. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og gjørdar samrøður. Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast so, at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Lesing
Næmingurin skal haldast til at lesa nógv. Eitt gott lesiumhvørvi á skúlanum er ein treyt fyri at menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Hetta verður skapt í flokkinum við nógvum ymiskum lesitilfari og góðum vanum. Skúlabókasavnið er ein sjálvsagdur partur av hesum góðu vanum. Fyri at røkka góðum lesiumhvørvi er av stórum týdningi, at skúlabókasavnið er ein natúrligur partur av skúlagongdini. Í byrjanini kunnu næmingarnir t.d. lesa eina stutta bók um dagin. So hvørt sum bøkurnar gerast longri, má meira tíð setast av til at lesa eina bók í. Umráðandi er, at lesingin verður løgd til rættis samsvarandi tí førleikastigi, næmingurin er á. Allir næmingar skulu lesa eina aldurshóskandi skaldsøgu ella samsvarandi tekstmongd um mánaðin øll skúlaárini.
Lívlong læring
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at umhugsa sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.


c: text/html

text:
PISA Føroyar Førleikar hjá næmingum í 9. flokki í Føroyum á vári í Niels Egelund. PISA samtakið
- Einar Kristoffersen
- 3 år siden
- Visninger:
Transkript
1 PISA Føroyar Førleikar hjá næmingum í 9. flokki í Føroyum á vári í 2006 Niels Egelund PISA samtakið 1
2 Innihald Formæli - Mentamálaráðið Formæli - PISA-samtakið 1. Samandráttur av úrslitunum frá PISA-Føroyar OECD-verkætlanin PISA (Programme for International Student Assessment) 3. Dátutilfar í PISA-Føroyar Úrslit av fakligu testini 5. Undirvísing og læring í náttúrufakum 6. KT-nýtsla hjá næmingunum 7. Skúlaviðurskifti í Føroyum samanborið við Danmark 8. Niðurstøða Altjóða tilvísingar Fylgiskjøl 2
3 Formæli vegna Mentamálaráðið Mentamálaráðharrin gjørdi í januar mánaði í 2005 av, at føroyskir næmingar skuldu vera við í PISA-kanningunum, og Mentamálaráðið skipaði í hesum sambandi fyri eini undankanning. Endamálið við undankanningini var at skipa mannagongdir og at útvega royndir í at gera testtilfar í Føroyum. Í kanningini varð testtilfar úr PISA 2000 brúkt, umframt spurnarbløð um bakstøði næminganna. Alt tilfarið úr PISA 2000 varð umsett til føroyskt, og varð hetta gjørt á sumri í Sjálv dátuinnsavningin fór fram 7. september í 2005, og síðani vórðu dátuni tøppað inn á Socialforskningsinstituttet (SFI) í Keypmannahavn og send Australian Council for Educational Research (ACER) í Australia at verða dátureinsað og eftirviðgjørd. Undankanningin varð almannakunngjørd í Føroyum 12. mai í Viðmerkjast skal, at PISA-undankanningin var gjørd við næmingum úr 10. flokki, umframt við næmingum í nøkrum av miðnámsútbúgvingunum, í september mánaði, og ikki, eins og vanligt er í PISA-kanningum, við 15 ára gomlum næmingum í mars-apríl mánaði. Næmingarnir í undankanningini vóru tískil bert ein partur umleið tríggir fjórðingar av einum føroyskum næmingaárgangi. Hetta umframt forskotna kanningarmundið kann hava havt ávirkan á úrslitið. Tað, at 10. flokkur í Føroyum í stóran mun er grundaður á vallærugreinir, hevði við sær, at nógvir næmingar ikki høvdu undirvísing í náttúrufakunum um tað mundið, tá ið kanningin fór fram. Harumframt er lærugreinapakkin í 8. og 9. flokki øðrvísi samansettur í mun til lærugreinarøðina á somu floksstigum í Danmark. 30. mars í 2006 varð so tann veruliga PISA-kanningin gjørd, og var talan um altjóðakanningina PISA Úrslitini frá teirri kanningini verða almannakunngjørd 4. desember 2007, kl føroyska tíð, saman við úrslitunum hjá øllum teimum 57 londunum, ið vóru við í kanningini. Claus Reistrup Verkætlanarleiðari 3
4 Formæli vegna PISA-samtakið Í 1997 tók danska undirvísingarmálaráðið avgerð um at vera við í OECD-kanningarætlanini PISA Programme for International Student Assessment ein verkætlan, hvørs endamál er at máta, hvussu væl ungfólk eru fyrireikað at taka ímóti avbjóðingunum í dagsins kunningarsamfelagi. Tey ungu, sum eru við í altjóða kanningini, eru 15 ára gomul. Longu frá byrjan varð gjørt av, at PISA skuldi skipast í trimum umførum, har umfatandi kvantitativar yvirlitskanningar (survey-type) verða framdar. Fyrsta umfar var í 2000 í 32 londum, aftan á fyrireikingar í góð tvey ár. Úrslitini vórðu almannakunngjørd í desember í Annað umfar var í 2003 í 41 londum, og úrslitini vórðu almannakunngjørd í desember í Triðja umfar var á vári 2006 í 57 londum, og Føroyar eru partur av hesi kanning, sum ein undirbólkur hjá Danmark. Tó eru føroysku úrslitini ikki partur av teimum donsku. Úrslitini verða almannakunngjørd samstundis tann 4. desember í 2007 í øllum 57 londunum umframt í Føroyum.. Tey ungu, sum eru við í altjóðakanningini, eru ára gomul, og eru sostatt úr ymiskum skúlaformum, í høvuðsheitum úr 9. flokki í fólkaskúlanum. Í Føroyum eru næmingarnir at kalla allir úr 9. flokki. Harumframt eigur at vera havt í huga, at næmingarnir í at kalla øllum londum fata um ein umboðandi part av øllum teimum ára gomlu í viðkomandi landi, meðan í smærri londum, sum t.d. Føroyum og Íslandi, eru allir næmingar á nevnda aldursella floksstigi við í kanningini. Av týdningi í sambandi við PISA er, at førleikin hjá teimum ungu ikki verður mettur við støði í innihaldinum í teimum ávísu lesiætlanunum. Í staðin verður hugt at, hvussu væl tey ungu duga at brúka sín kunnleika í sambandi við avbjóðingar í teirra gerandisdegi, í tann mun hetta kann avgerast við støði í skrivligum testum. Mentamálaráðið gjørdi í 2005 av, at Føroyar skuldu vera við í PISA 2006, og tí vóru mannagongdirnar royndar í einari undankanning, sum var í september í Undankanningin varð gjørd við næmingum, sum um kanningarmundið gingu í 10. flokki ella í eini miðnámsútbúgving, og teir vóru tí umleið 5 mánaðir eldri enn teir næmingar, sum eginliga PISA-kanningin í 2006 fevnir um. Tí var neyðugt at taka við í niðurstøðuna, at ikki allir næmingarnir í einum føroyskum árgangi vóru við, men bert umleið tríggir fjórðingar, sum vóru tey, ið hildu fram í 10. flokki aftan á tað kravda 9. skúlaárið, ella sum vóru í einari miðnámsútbúgving. Tann parturin, sum restaði í, fyri at øll høvdu verið við, var annaðhvørt í vinnu, var tøkur á arbeiðsmarknaðinum ella í útbúgving í Danmark, helst fyrst og fremst í eftirskúla í 10. flokki. Eitt samtak, sum er skipað við Anvendt Kommunal Forskning (AKF), Danmarks Pædagogiske Universitet (DPU) og Det nationale center for velfærdsforskning, fyrrverandi Socialforskningsinstituttet (SFI), stílar fyri at fremja PISA-kanningarnar í verki bæði altjóða partin og tann partin, sum fevnir um PISA-Føroyar. Ein samtaksnevnd, við í minsta lagi einum umboði frá hvørjum luttakandi stovni, stýrir verkætlanini. Í sambandi við PISA- Føroyar hava nevndarlimirnir verið Torben Pilegaard Jensen, granskingarleiðari (AKF), Niels Egelund, professari (DPU) og Hans Bay, deildarstjóri (SFI-SURVEY). Niels Egelund hevur verið formaður. 4
5 At fylgja við og ráðgeva undir arbeiðinum í PISA í Danmark hevur danska undirvísingarmálaráðið sett ein Stýringarbólk og ein Tilvísingarbólk við umboðum úr ráðharraráðnum og úr áhugabólkum kring fólkaskúlan. At leggja kanningina til rættis og at fremja hana í verki hevur eitt altjóða samtak havt ábyrgdina av. Tó hava tey einstøku londini havt stóra ávirkan á verkætlanina, lutvíst umvegis leiðslubólkin hjá verkætlanini, PISA Governing Board (PGB), lutvíst gjøgnum ítøkiligt íkast frá medarbeiðarunum í verkætlanini, eitt nú við testtilfari og luttøku teirra á fundum, tá ið farið varð í smálutir við at leggja til rættis og sniðgeva verkætlanina, eins og at fremja hana í verki. Altjóða samtakið hevur harumframt staðið fyri skalering av dátum, eisini teimum føroysku. Granskarar frá danska PISA-samtakinum hava hjálpt til við at menna og royna testina, eins og teir hava staðið fyri metingunum, sum fara fram í sambandi við opnu uppgávusløgini í PISA. Við í hesum arbeiði hava verið Annemarie Møller Andersen, lektari, Elisabeth Arnbak, lektari, Lena Lindenskov, professari, Jan Mejding, lektari, og Helene Sørensen, lektari, øll frá DPU. Altjóða samtakið hevur notið gott av royndunum hjá altjóða serfrøðingum og fakligum tilvísingarbólkum. Mogens Niss, professari, á RUC, hevur umboðað Danmark í serfrøðingabólkinum fyri støddfrøði. Mentamálaráðið, við Claus Reistrup, fulltrúa, hevur staðið fyri at savna inn tey føroysku dátuni í samstarvi við SFI-SURVEY, har Thomas Young Andersen, ráðgevi, hevur verið lyklapersónur. Niels Egelund, professari á DPU, hevur viðgjørt dáturnar frá testini og skrivað hesa frágreiðing, og Mentamálaráðið hevur umsett formælið og niðurstøðuna. Mentamálaráðið hevur sett ein tilvísingarbólk, ið er Mentamálaráðnum til hjálpar at viðgera og tulka úrslitini av føroysku kanningini. Í tilvísingarbólkinum eru umboð fyri Føroya Lærarafelag, Føroya Kommunufelag, Kommunusamskipan Føroya, Føroya Læraraskúla, Fróðskaparsetur Føroya, Vinnuhúsið, Føroya Arbeiðarafelag og Felagið Heim og Skúli. Umframt granskararnar, ein bólk við føroyskum umsjónarfólkum og ein bólk við føroyskum lesandi, ið hava kodað føroysk næmingasvør inn, hava 764 næmingar á 23 útbúgvingarstovnum verið við í kanningini, og stóra tøkk fái tey fyri teirra íkast til kanningina. Føroysku næmingadáturnar eru ikki fingnar til vega frá ACER fyrr enn tann 18. oktober, og tí hava møguleikarnir at fara á botn við greiningunum verið avmarkaðir. Nærri greiningar kunnu gerast seinni. Niels Egelund November 2007 Nevndarformaður PISA-samtakið Danmark 5
6 Samandráttur av úrslitunum av PISA-Føroyum 2006 PISA-verkætlanin PISA-verkætlanin (Programme for International Student Assessment) er grundað á eitt samstarv millum stjórnir í OECD limalondum. Endamálið við verkætlanini er at máta, hvussu væl ungfólk eru før fyri at taka ímóti avbjóðingum í kunningarsamfelagnum. PISA er sermerkt á tann hátt, at hon ikki metir um førleikarnar við støði í innihaldinum í serstøkum lesiætlanum, men ístaðin hyggur eftir, hvussu væl tey ungu duga at brúka sín kunnleika í sambandi við avbjóðingar í teirra egna gerandisdegi. 57 lond vóru við í fyrsta umfarinum av PISA 2006, hvørs dátuinnsavningaramboð eisini eru nýtt í PISA-Føroyum Úrslitini av PISA fevna um trý fakøki í kanningini verða tey nevnd høvuðsøki (á enskum domains) sum eru lesing, støddfrøði og náttúrufak. Partur av metingini hjá PISA innan høvuðsøkini leggur dent á evnini hjá næmingunum at meta og hugsa um teirra kunnleikar og royndir í mun til egnan veruleika. Í hesum sambandi verður mett um evnini at duga at lesa millum reglurnar, at duga at gjøgnumskoða ein undirskiltan boðskap og at duga at meta um perspektivini í einum samfelagsligum høpi. Harumframt leggur PISA dent á førleikan hjá næmingunum at samskifta. Afturat høvuðsøkjunum eru bakstøðisupplýsingar, sum næmingar sjálvir hava givið viðvíkjandi floksstigi, kyni, familjustøðu, sosialum og fíggjarligum bakstøði, máli, ið verður tosað heima hjá næminginum, tilflytarastøðu, frítíðarvirksemi umframt hugburði til skúlagongd. Somuleiðis eru kunnleiki til og royndir við KT partur av kanningini, eins og skúlaleiðarar hava latið upplýsingar um skúla og lærarar. PISA er sniðgivið til at útvega útbúgvingarpolitikarum, útbúgvingarfyrisitingum og øðrum, ið fáast við útbúgving, eina umfatandi meting av læringarúrslitum, ið eru mátað við endan á undirvísingarskylduga tíðarskeiðinum. Metingin verður framd við sambærligum tølum, ið kunnu vera leiðbeinandi, tá ið politiskar avgerðir verða tiknar, og tá ið miðvísar avgerðir skulu takast í sambandi við, at búskaparligt tilfeingi verður tillutað. Eisini kann PISA geva innlit í ymisk viðurskifti, sum hátta seg eins ella ymiskt um lond og landslutir. Í PISA-Føroyum 2006 luttóku 764 næmingar á 9. floksstigi í 23 skúlum. Úrslitini á teimum fakligu høvuðsøkjunum Føroyska PISA-kanningin í 2006 vísir, at næmingarnir liggja á einum lágum stigi, tá ið um náttúrufak ræður, serstakliga tá ið tað snýr seg um at nýta náttúrufakliga vitan. Føroysku næmingarnir liggja á einum munandi lægri stigi enn næmingar í hinum Norðurlondunum. Samanborið við øll londini í kanningini enda Føroyar á náttúrufaksstiganum á einum 47. plássi, millum Tailand og Rumenia. Sermerkt er harumframt, at føroysku genturnar duga lutfalsliga betur enn dreingirnir at kenna aftur náttúrufakligar spurningar. Í flestu londum eru dreingirnir annars betri enn genturnar á hesum øki. 6
7 Eisini í sambandi við lesing liggja føroysku næmingarnir lágt, á einum 45. plássi millum Meksiko og Bulgaria. Í støddfrøði er støðið heldur frægari, á einum 41. plássi millum Grikkaland og Ísrael - men framvegis munandi lægri enn norðurlendska miðalstigið. Í mun til PISA-Føroyar 2005 eru broytingar at síggja í náttúrufakum eins væl og í støddfrøði. Fyri OECD sum heild vísir PISA-testin 2006, at 9,0% hava førleika í náttúrufakum, sum liggur á sera høgum stigi, meðan parturin, sum ikki røkkur einum virknum (funktionellum) førleika í náttúrufakum, er 19,2%. Fyri føroyskar næmingar er galdandi í náttúrufakum, at bert 0,4% hava førleika, sum liggur á sera høgum stigi, meðan 30,1% ikki hava virknan (funktionellan) førleika. Í Finnlandi hava góð 20% førleika á sera høgum stigi í náttúrufakum, meðan samsvarandi prosentið í Danmark er 6,8%. Í Finnlandi hava 4,1% ikki virknan førleika í náttúrufakum, og í Danmark er talan um 18,4%. Føroyar liggja sostatt sera lágt á stiganum í náttúrufakum. Viðvíkjandi býtinum av individuellum næmingaúrslitum er eingin forskjóting at síggja í mun til normalbýtið. Men føroyska normalbýtið liggur lægri í mun til miðaltalið í Norðurlondum og í mun til OECD sum heild. Viðvíkjandi áhuganum fyri náttúrufakum liggja Føroyar eitt sindur niðan fyri miðaltalið í OECD, men bert eitt sindur. Viðvíkjandi undirtøku næminganna fyri náttúruvísindum liggja Føroyar á munandi lægri stigi enn OECD annars. Í Danmark er myndin øvug, tí har er áhugin fyri náttúrufakunum lítil, meðan undirtøkan fyri náttúruvísindum er heldur størri. Í Føroyum eins og í øðrum londum er samband millum testúrslitini hjá næmingunum og útbúgvingarliga bakstøðið hjá foreldrum teirra, bæði tá ið tað snýr seg um móður og faðir. Harafturímóti er einki hagfrøðiliga trygt samband knýtt at tí, hvørt foreldrini hava eina framhaldsútbúgving (hægri útbúgving) ella ikki. Snýr tað seg um vinnuligan status, er aftur beinleiðis samband. Somuleiðis er samband millum testúrslitini og útbúgvingarligt tilfeingi í heiminum, eins og samband er, tá ið tað snýr seg um materiellar ognir í familjuni. Hvussu næmingurin sjálvur virðismetir náttúrufakini, hevur beinleiðis samband við testúrslitini í náttúrufakum. Viðvíkjandi uppmerksemi í umhvørvisspurningum liggja føroysku næmingarnir munandi lægri enn støðið hjá OECD. Snýr tað seg um bjartskygni (optimismu) á økinum, liggja føroysku næmingarnir munandi hægri enn støðið hjá OECD. Viðvíkjandi ábyrgd fyri burðardyggari framtíð liggja næmingarnir nakað niðan fyri støðið í OECD. Í stóran mun er samband millum náttúrufaklig úrslit og uppmerksemi í umhvørvisspurningum og ábyrgd fyri burðardyggari framtíð, meðan einki samband er millum bjartskygni og náttúrufaklig úrslit. Viðurskifti viðvíkjandi undirvísing og læring í náttúrufakum Greiningar av viðurskiftum viðvíkjandi undirvísing og læring í náttúrufakum vísa sera stórar og merkisverdir munir á føroyskum og donskum viðurskiftum, sum benda á, at ein heilt øðrvísi fakdidaktisk mentan er til staðar í Føroyum. Hetta kemur til sjóndar á tann hátt, at føroyskir næmingar ikki so ofta sum danskir næmingar fáa høvi til at greiða frá sínum hugskotum í undirvísingini í náttúrufakstímunum. Somuleiðis er tað ógvuliga sjáldan, at føroyskir næmingar nýta tíð til verkligar royndir og at gera niðurstøður við støði í royndum, ella at teir bert verða bidnir um at finna fram til, hvussu spurningar í alis-/evnafrøði og lívfrøði kunnu verða kannaðir við verkligum royndum. Sjáldan 7
8 verða næmingar bidnir um at brúka eitt hugtak í alis-/evnafrøði ella lívfrøði til at lýsa spurningar úr gerandisdegnum, og sjáldan greiðir lærarin frá, hvussu ástøði verða nýtt um natúrlig fyribrigdi, og sjáldan verða meiningarnar hjá næmingunum um evnini tiknar við í undirvísingina. Føroysku næmingarnir skifta orð heldur sjáldnari um evni í náttúrufakunum enn danskir næmingar. Føroysku lærararnir nýta lutfalsliga sjáldnari dømi um nýtslu av tøkni fyri at vísa, á hvønn hátt alis-/evnafrøði og lívfrøði hava týdning fyri samfelagið. Harafturímóti gera føroysku lærararnir heldur fleiri framførsluroyndir (demonstrationsforsøg) enn donsku lærararnir, og føroysku næmingarnir sleppa oftari at velja sínar egnu royndir enn donsku næmingarnir. Somuleiðis umrøða og kjakast føroysku næmingarnir meira, um viðurskifti, sum ikki neyðturviliga eru av náttúrufakligum slagi, í tímunum enn donsku næmingarnir. KT-nýtslan hjá næmingunum Kanningin av nýtslu næminganna av teldu vísir yvirskipað, at minni enn 1% av føroysku næmingunum nýta ikki teldur til eitt ella fleiri endamál, og føroysku næmingarnir eru á sama stigi sum teir donsku hesum viðvíkjandi. Verður hugt at talinum av árum, sum næmingar hava brúkt teldur, er ein avgerandi munur, av tí at færri føroyskir næmingar hava nýtt telduna í langa tíð. Verður hugt eftir, hvar næmingarnir brúka teldu, eru teir donsku næmingarnir ídnari enn føroysku næmingarnir at nýta teldu heima við hús. Men tann heilt stóri munurin sæst á nýtsluni í skúlanum, har títtleikin av teldunýtslu í føroyskum skúlum er rættiliga nógv minni enn í donskum skúlum. Verður hugt eftir, hvat næmingarnir nýta telduna til, er mesta nýtslan til teldupost, kjatt, alnet, spæl og at taka niður tónleik. Á hesum økjum er tað bara í sambandi við teldupost og kjattrúm, at danskir næmingar nýta telduna meira enn føroyskir. Størsti munurin millum føroyskar og danskar næmingar er at síggja í sambandi við tekstviðgerð, rokniark og telduframløgu, har ein skuldi væntað, at teldan varð nýtt í skúlans arbeiði; men orsakað av einum lægri títtleika hjá føroysku næmingunum at nýta teldu sum heild, gevur hetta ikki nakra eyðsýnda ábending. Tá ið spurt verður um egnu metingarnar hjá næmingunum um egnan KT-førleika, eru hesi øki minni væl fyri í Føroyum enn Danmark: at nýta viðfesti í sambandi við teldupost at nýta rokniark og at nýta framløguforrit Samanumtikið má sigast, at føroysku næmingarnir eru aftanfyri donsku næmingarnar, tá ið tað snýr seg um at nýta teldu í skúlanum og at ogna sær teir førleikar, sum eru knýttir at nýtslu av tekstviðgerð, rokniarki, viðfesti í telduposti og telduframløgum. Skúlaviðurskifti í Føroyum samanborin við tey í Danmark Teir føroysku og donsku skúlarnir, sum 9. floksnæmingarnir ganga í, rúma bæði munir og líkskapir. Ein týðandi munur, sum er treytaður av demografiskum viðurskiftum, er støddin á skúlum og sostatt eisini talið av lærarum. Føroysku skúlarnir eru bert helvtina av støddini á teimum donsku, og meðan donsku skúlarnir í miðal hava 40 lærarar, hava teir føroysku 25. Harumframt eru lutfalsliga fleiri lærarar í Føroyum í parttíðarstarvi. Læraratættleikin fyri hvønn næming er tó tann sami í Føroyum sum í Danmark, og heldur eingin munur er á talinum á næmingum fyri hvørja teldu, sum verður nýtt í undirvísingini. 8
9 Í mun til skúlarnar í Danmark eru teir føroysku tarnaðir av ávísum viðurskiftum. Í fyrsta lagi er tað ein trupulleiki at útvega lærarar við førleika í alis-/evnafrøði og lívfrøði. Hetta ger seg eisini í ávísan mun galdandi í støddfrøði, eins og tær minnu lærugreinirnar líða undir hesum sama. Eisini er ein eyðsýndur tørvur á útgerð til verkligar royndir í náttúrufakunum. Meðan eingin týðandi munur er á talinum á teldum til undirvísingarbrúk, er undirvísingin í føroysku skúlunum tarnað av, at trot er á nóg nógvum ritbúnaði. Harumframt er galdandi, at stórt trot er á bókasavnstilfari í Føroyum, meðan trupulleikarnir á AV-økinum eru minni. Niðurstøða Undankanningin PISA-Føroyar 2005 var orsøk til vónbrot vegna tey vánaligu úrslitini. Kortini vóru viðurskifti, sum kundu greiða frá møguligum orsøkum til tað lága støðið, ið Føroyar fingu. PISA-Føroyar 2006 vísir, at ávísar broytingar eru í sambandi við støddfrøði og náttúrufak, men at talan framvegis í einari altjóða samanbering er um vánalig úrslit, ið geva orsøk til stúran. Áhugin hjá føroysku næmingunum fyri náttúrufakum liggur á einum støði eitt sindur undir OECD miðaltalið, meðan undirtøkan fyri at røkka náttúrufakligari vitan liggur munandi lægri. Uppmerksemi í sambandi við umhvørvisspurningar er lægri enn miðal, meðan bjartskygni í sambandi við umhvørvið harafturímóti er hægri. Greið tekin eru um, at ein heldur øðrvísi og neyvan heilt gagnlig fakdidaktisk siðvenja hevur fingið fastatøkur á náttúrufakunum í føroysku skúlunum, í mun til tað, sum er galdandi á hesum øki í Danmark. Hvørt tað snýr seg um serstaka, føroyska siðvenju, ella um trot á lærarum við fullum førleika og harumframt vantandi undirvísingarútgerð, fær PISA ikki sagt okkum. Eisini er heilt greitt, at føroyska bókasavnsstøðið darvar undirvísingini, eins og KT í undirvísingini ikki verður tikið við í nóg stóran mun. Undranarvert er, at nýtslan av tekstviðgerð og rokniarki í undirvísingini er so sera lítil. 9
10 2. OECD programmet PISA (Programme for International Student Assessment) PISA en oversigt Danmark har deltaget i internationale sammenligninger af elevfærdigheder samt de ressourcer, der anvendes til uddannelse, gennem en periode på godt 13 år. IEA (The International Association for the Evaluation of Educational Achievement) læseprøver blev gennemført i starten af 1990 erne, og senere kom TIMMS (IEA s Third International Mathematics and Science Study), hvor færdigheder i matematik og naturfag blev målt. Endvidere har OECD regelmæssigt offentliggjort ressourceforbrug samt gennemførelsesmønstre i medlemslandenes uddannelsessystemer i publikationerne Education at a Glance og Education Policy Analysis. Resultaterne fra de internationale sammenligninger er i Danmark, som i en del andre lande, i særdeleshed i starten, blevet mødt med en del skepsis, der først og fremmest bunder i forbehold over for muligheden af at måle og vurdere på tværs af kulturelle forskelle i uddannelsessystemernes værdier, strukturer og læseplaner. I Danmark besluttes det politisk i slutningen af 1990 erne, at man fortsat skal indgå i internationale sammenligninger, og at man vil satse på, at også de almene - personlige og sociale kompetencer skal indgå i målingerne. På Færøerne besluttes det i 2005, at man vil deltage i PISA for at få en vurdering af færøske elevers kompetencer i forhold til andre lande i PISA, og der er naturligvis en ekstra interesse for at sammenligne med Danmark og de andre nordiske lande. Af samme grund besluttedes det, at man ville gennemføre en forundersøgelse i september 2005 for at afprøve procedurer og testmateriale, så man var klar til at deltage i PISA Det besluttedes også, at der skulle udarbejdes og offentliggøres en rapport over PISA-Færøerne 2005 resultaterne. Offentliggørelsen skete den 12. maj PISA programmet er etableret i et samarbejde blandt OECD medlemslande og en række andre lande. Formålet med programmet er at måle, hvor godt unge mennesker er forberedt til at møde udfordringerne i dagens informationssamfund, samt at lære af andre lande. Programmet består af gentagne undersøgelsesrunder af survey-typen, og den første runde blev gennemført i 2000 i 32 lande, mens yderligere 12 lande gennemførte den i Senere har 41 lande gennemført PISA i 2003, og sidst har 57 gjort det i PISA udgør en af de hidtil mest omfattende og dybtgående vurderinger af unges kunnen. PISA undersøger unge menneskers kompetencer nær ved slutningen af den undervisningspligtige periode. De unge, der indgår i de internationale PISA-undersøgelser, har på undersøgelsestidspunkterne i det sene forår 2000, 2003 og 2006 været 15 år gamle. PISA undersøgelsen er karakteristisk ved, at den ikke vurderer kompetencerne ud fra specifikke læseplaners indhold, men i stedet ser på, hvor godt de unge kan bruge deres kunnen i forhold til udfordringer i det virkelige liv, således som det kan måles med de bedste test, der på undersøgelsestidspunktet er til rådighed. Vurderingerne sker udelukkende ud fra skriftlige test, som er løst under ensartede, prøvelignende forhold på de unges skoler. 10
11 Som nævnt ovenfor gentages undersøgelserne med 3 års mellemrum, og formålet hermed er primært at gøre det muligt for myndighederne i de deltagende lande at bedømme ikke bare deres uddannelsessystemers resultater, men også at få et indtryk af udviklingen over tid om fx intensiveret satsning på nogle felter giver sig udslag i forbedrede resultater. Endvidere vil hver af de tre undersøgelsesrunder fokusere særligt grundigt på et af de tre hovedområder, kaldet domæner, der testes: læsning, matematik og naturfag. Ud over elevernes testresultater er der indsamlet en række oplysninger om elevernes erfaringer og oplevelser, ligesom der indgår informationer om elevernes hjemmeforhold og om deres skoler. Dette gør PISA til et stærkt værktøj i bedømmelsen af, hvad der for elever og uddannelsessystemet som helhed fører til gode resultater. Resultaterne fra de første tre runder af PISA vedrørte domænerne, læsning, matematik og naturfag, hvor læsning var det felt, der havde særlig fokus i den første runde af undersøgelsen, mens matematik var i fokus i anden runde og naturfag i fokus i sidste runde, hvis resultater hermed offentliggøres. Resultaterne fra de tre faglige domæner angives ikke blot som gennemsnit, men også som hvor mange elever, der ligger på forskellige kompetenceniveauer eller sagt med andre ord, hvilken spredning der findes på tværs af elevgrupperne fra de forskellige lande. I anden runde af PISA indgik også problemløsning som et selvstændigt domæne, men dette domæne indgår ikke i senere runder, bl.a. på grund af en meget stærk sammenhæng med matematikresultaterne. Offentliggørelsen af de internationale PISA runder finder sted på samme dag i alle lande, og resultaterne fra Færøerne offentliggøres også denne dag. PISA s metode OECD har tidligere arbejdet med indikatorer for uddannelsessystemernes resultater og effektivitet, fx i de årlige publikationer under navnet Education at a Glance, og metoden her er primært baseret på statistik. PISA anvender imidlertid en fremgangsmåde, der med hensyn til at vurdere en bred række af kundskaber, færdigheder og sociale kompetencer på en regelmæssig basis er uden fortilfælde. De særlige kendetegn ved fremgangsmåden er: Orientering mod uddannelsespolitiske spørgsmål. Fokus på kundskaber og færdigheder i opgaver med relevans for hverdagslivssituationer både i fortsat uddannelse, arbejdsliv, familieliv og samfundsliv. Bredde i geografisk dækning med 57 lande fra alle kontinenter, herunder samtlige medlemslande i OECD og EU. Regelmæssighed, idet testninger gentages 3 gange hvert 3. år. Samarbejdsorientering, idet repræsentanter fra de deltagende lande alle deltager i projektstyringen, ligesom alle deltagende lande har kunnet levere bidrag og kommentarer til testmaterialer. Videnskabelighed, idet et konsortium af verdens førende institutioner med hensyn til måling af kompetencer, assisteret af ekspertgrupper bestående af verdens førende forskere på de inddragne domæner, har stået for udarbejdelse af testmaterialet. Endvidere har ekspertgrupperne været assisteret af faglige referencegrupper med deltagelse fra en række af landene i PISA. 11
12 PISA testen Som det allerede er nævnt, er de elever, der er undersøgt i PISA 2000, 2003 og 2006, udvalgt på basis af alder, på individniveau, og de går derfor i forskellige skoleformer, med en vis spredning over klassetrin, og de har forskellige erfaringer både fra deres skolegang og fra livet uden for skolen. I PISA-Færøerne er der derimod tale om et totalsample af 9. klasse elever med en vis aldersmæssig variation. Undersøgelsesdesignet i PISA-undersøgelsen blev udformet af det internationale konsortium. Det internationale konsortium bestod af en gruppe på fem anerkendte internationale forskningsorganisationer/konsulentfirmaer. Det Australske Råd for Uddannelsesforskning ACER (Australian Council for Educational Research) ledede gruppen, som omfattede følgende organisationer: ACER Netherlands National Institute for Educational Measurement (CITO) Educational Testing Service (ETS), USA National Institute for Educational Research (NIER), Japan Westat, USA Designet blev lavet, så det bedst muligt opfyldte målet om at gøre data fra de 32 lande indbyrdes sammenlignelige på et videnskabeligt holdbart plan. Deltagelse I PISA-Færøerne 2005 deltog 594 elever fra 10. klasse eller fra første år på ungdomsuddannelse, fordelt på i alt 24 skoler. Testen blev gennemført 7. september I PISA-Færøerne 2006 indgår 764 elever fra 9. klasse fordelt på 23 skoler. Eleverne beskrives nærmere nedenfor samt i kapitel 3. Testens varighed Selve testens varighed var godt 3 timer. Fordelt på flg. måde: 10 min. Introduktion til testhæftet 60 min. Første del af testhæftet 10 min. Pause 60 min. Anden del af testhæftet 5 min. Uddeling af spørgeskema og introduktion 45 min. Besvarelse af spørgeskema Det vigtigste har været, at eleverne havde præcis 60 min. til hver af de to dele i testhæftet. Der har ikke været problemer med at overholde det krav i PISA-Færøerne. Som i den internationale PISA har alle skoleledere på de testede skoler skullet udfylde et spørgeskema om skolens karakteristika. Testens design Opgaverne i PISA testen var af forskellig sværhedsgrad, og ca. 40% af opgaverne var udformet som åbne spørgsmål, der krævede en skriftlig udredning og ikke bare en afkrydsning i forskellige svarmuligheder. Med hensyn til PISA s teoretiske ramme, definition af de faglige områder, kan henvises til de danske og internationale PISA-publikationer, og 12
13 Datas pålidelighed, repræsentativitet og validitet Data-pålidelighed Hvis data-pålideligheden skal være god, må der ikke være opstået fejl, der betyder, at de indsamlede data giver en dårlig beskrivelse af virkeligheden. Høj data-pålidelighed er en forudsætning for, at data kan bruges til at drage holdbare konklusioner, men er ikke en tilstrækkelig forudsætning; data skal også være valide, dvs. relevante for problemstillingen, og repræsentative, dvs. repræsentative for den population, man ønsker at drage konklusioner om. Konsortiet anstrengte sig for at gøre data pålidelige, bl.a. udarbejdede konsortiet adskillige drejebøger/manualer, som skulle sikre en ensartet og korrekt procedure i de 57 lande. Konsortiet udarbejdede bl.a. følgende manualer/drejebøger: Testmanual Vejledning til skolekontaktperson Manual til stikprøveudtrækning Manual til scoring af opgaverne Manual til indtastere Manual til indtastningsprogram Endelig har konsortiet lavet en meget omfattende kvalitetssikringsprocedure og dermed givet data-pålideligheden meget høj prioritet. Validitet Konsortiet har bl.a. via pilotundersøgelsen testet forskellige opgaver og deres validitet i forbindelse med PISA-undersøgelsens problemstillinger. Opgaverne er udvalgt af ekspertpaneler i samarbejde med forskere i de enkelte lande. De valgte opgaver må derfor siges at være et rimeligt manifest udtryk for den latente variabel: Elevernes kompetence. I alle lande er opgaverne oversat fra engelsk eller fransk. I PISA-Færøerne er testmaterialer udelukkende oversat fra engelsk, men med reference til fransk og til danske oversættelser. Repræsentativitet Et yderligere krav til data, hvis de skal være gode, er, at de udtrykker holdninger/præstationer i den befolkningsgruppe, man ønsker at drage konklusioner om. Det betyder, at eleverne udvalgt til at deltage i PISA, og dermed repræsenterende alle elever på 15 år, skal have nogenlunde samme sammensætning/karakteristika som hele gruppen af 15-årige. For PISA-Færøerne gælder som allerede nævnt, at der er tale om et totalt sample fra 9. klasse. Samlet må det konkluderes, at de indsamlede PISA data i såvel den internationale PISA som PISA-Færøerne må anses for at være pålidelige og valide. 13
- Webundersøgelse, Fólkaskúlaráðið, oktober 2013. Fólkaskúlaráðið. Undersøgelse om læreres og skolelederes syn på
Fólkaskúlaráðið Undersøgelse om læreres og skolelederes syn på og erfaringer med ressourcentre på skolerne 2013 Udarbejdet af Scharling Research for bestyrelsen i Fólkaskúlaráðið, oktober 2013 Scharling.dkLæs mere
PISA (Programme for International Student Assessment) 2009
58 AKTUEL ANALYSE PISA (Programme for International Student Assessment) 2009 Niels Egelund Redaktionen: Vi har bedt to eksperter, nemlig Niels Egelund, professor og direktør for Center for Strategisk Uddannelsesforskning,Læs mere
PISA 2006. Danske unge i en international sammenligning
PISA 2006 Danske unge i en international sammenligning PISA 2006 Danske unge i en international sammenligning Niels Egelund (red.) Danmarks Pædagogiske Universitetsforlag Danmarks Pædagogiske UniversitetsskoleLæs mere
PISA og ungdomsuddannelserne
pisa2006.qxp12:pisa.qxp26 20/08/08 16:03 Side 1 Niels Egelund PISA og ungdomsuddannelserne 2006 kompetencer hos 16½-årige elever i fire typer af danske ungdomsuddannelser foråret 2006 Danmarks PædagogiskeLæs mere
Færøerne for så vidt angår danskerne Kanning um hvat danir vita og halda um Føroyar og føroyingar
Færøerne for så vidt angår danskerne Kanning um hvat danir vita og halda um Føroyar og føroyingar OLE WICH 2013 Javnaðarflokkurin á Fólkatingi Færøerne for så vidt angår danskerne Kanning um hvat danirLæs mere
Pisa 2003 +2006. Læseundersøgelser & debat
Pisa 2003 +2006 Læseundersøgelser & debat 1. Den danske regering indvilgede i at lade OECD gennemføre et review af grundskolen folkeskolen efter hvad regeringen betragtede som skuffende resultater, derLæs mere
Dette notat indeholder en oversigt over hovedresultater fra PISA Etnisk 2012. Notatet består af følgende
PISA Etnisk 2012: Kort opsummering af de væsentligste resultater Dette notat indeholder en oversigt over hovedresultater fra PISA Etnisk 2012. Notatet består af følgende afsnit: Fem hovedresultater OverordnedeLæs mere
Bilag om folkeskolens resultater 1
DANMARK I DEN GLOBALE ØKONOMI SEKRETARIATET FOR MINISTERUDVALGET Prins Jørgens Gård 11, 1218 København K Telefon 33 92 33 00 - Fax 33 11 16 65 Bilag om folkeskolens resultater 1 I. Oversigt over danskeLæs mere
TOSPROGEDE UNGES LÆSNING BELYST MED PISA
TOSPROGEDE UNGES LÆSNING BELYST MED PISA NIELS EGELUND, PROFESSOR, DR.PÆD., DANMARKS INSTITUT FOR PÆDAGOGIK OG UDDANNELSE, AARHUS UNIVERSITET I slutningen af 1990 erne begyndte der at komme forskningsmæssigLæs mere
De danske PISA-rapporters håndtering af PISAundersøgelserne
Kommentarer 79 De danske PISA-rapporters håndtering af PISAundersøgelserne Hans Bay, UCC I december 2010 udkom den 4. danske PISA-rapport (PISA, 2009). Rapporten er omtalt i MONA i Egelund (2011), i DavidssonLæs mere
forbindelse med både ansættelse, ændring i ansættelsesforhold og ved afslutning af ansættelsen.
Retningslinie Uppgávu- og ábyrgdarbýtið ímillum og eindir/leiðarar á LS, tá ið byrjar í starvi, broytir starv innanhýsis ella fer úr starvi / Opgave og ansvarsfordeling mellem medarbejdere og afdelingerLæs mere
Bakstøði Ynski var: - At lýsa teir møguleikar og tær treytir eldri fólk í Føroyum hava fyri einum góðum lívi í eldri árum - At lýsa hvørji átøk kunnu
URININKONTINENS HJÁ KVINNUM MILLUM 60 OG 65 ÁR Í FØROYUM Títtleiki og ávirkan á gerandislivið Ása Róin, Sjúkrarøktarfrøðingur og Master í professiónsmenning Hildur við Høgadalsá, SjúkrarøktarfrøðingurLæs mere
PISA-København 2004 Kompetencer hos elever i 9. klasse i København
PISA-København 2004 Kompetencer hos elever i 9. klasse i København af Niels Egelund Beatrice Schindler Rangvid PISA-konsortiet og Københavns Kommune akf forlaget januar 2005 1 2 Forord v. Københavns KommuneLæs mere
Tryggingartreytir fyri Bólkalívstrygging
Tryggingartreytir fyri Bólkalívstrygging Galdandi frá 1. januar 2016 1. Tryggingaravtalan Stk. 1. Tryggingaravtalan fevnir um bólkalívsavtaluna og niðanfyristandandi tryggingartreytir. Stk. 2. Frávik tilLæs mere
PIRLS Testvejledning for frigivne PIRLS-materialer
PIRLS 2011 Testvejledning for frigivne PIRLS-materialer Denne vejledning er et uddrag af vejledningen, der blev anvendt i forbindelse med gennemførelse af PIRLS i marts 2011. Alle de praktiske oplysningerLæs mere
Sagsøgeren har påstået sagsøgte dømt til at betale 42.400 kr. med procesrente fra den 26. juni 2003, subsidiært procesrente fra den 22. april 2008.
DOM Afsagt af retten på Færøeme den 22. december 2009 IBS-sagnr. 619/2008 Skatteyderi mod TAKS Samandráttur: Málið snýr seg partvís um saksøkjarin, skattagjaldari, skal rinda mvg av skrásetingaravgjaldinumLæs mere
Hovedresultater fra PISA Etnisk 2015
Hovedresultater fra PISA Etnisk 2015 Baggrund I PISA-undersøgelserne fra 2009, 2012 og 2015 er der i forbindelse med den ordinære PISA-undersøgelse foretaget en oversampling af elever med anden etniskLæs mere
Fagsyn i folkeskolens naturfag og i PISA
Fagsyn i folkeskolens naturfag og i PISA Hvad er forholdet mellem Naturfaghæfternes fagsyn og PISA s fagsyn? Hvad er det, der testes i PISA s naturfagsprøver? Følgeforskning til PISA-København 2008 (LEKSLæs mere
Bekendtgørelse om arbejdsløshedsforsikring ved arbejde mv.m.v. inden for EØS, Færøerne og i det øvrige udland
Bekendtgørelse om arbejdsløshedsforsikring ved arbejde mv.m.v. inden for EØS, Færøerne og i det øvrige udland I medfør af 41, stk. 6, 53, stk. 8, og 95 i lov om arbejdsløshedsforsikring m.v., jf. lovbekendtgørelseLæs mere
Internationale læseundersøgelser og PIRLS. Programme for International Student Assessment
Internationale læseundersøgelser og PIRLS 1991 2000 2000 2003 2006 2006 2009 2010 2011 Programme for g International Student Assessment 1 Hvad undersøges: 2000 / 2009 2003 / 2012 2006 / 2015 Læsning MatematikLæs mere
Givið út 30. mai 2017
Givið út 30. mai 2017 Nr. 78 29. mai 2017 Løgtingslóg um broyting í ymiskum lógum á málsøkinum persóns-, húsfólka- og arvarætti (Myndugleikaflyting vegna yvirtøku av málsøkinum) Samsvarandi samtykt LøgtingsinsLæs mere
Forventninger og færdigheder
Forventninger og færdigheder danske unge i en international sammenligning Annemarie Møller Andersen Niels Egelund Torben Pilegaard Jensen Michael Krone Lena Lindenskov Jan Mejding AKF SOCIAL FORSKNINGSLæs mere
Inklusión, Relatiónir og Felagsskapurin. Rógvi Thomsen, cand.ped., pedagogiskur ráðgevi Hósdagur 16. januar 2014
Inklusión, Relatiónir og Felagsskapurin Rógvi Thomsen, cand.ped., pedagogiskur ráðgevi Hósdagur 16. januar 2014 Integration og eksklusión versus inklusión Integratión merkir at vera so normalur, sum gjørligt,Læs mere
Klagan til TV2. Hvat kann gerast. Upplivdi illveðrið í 1932, ið beindi fyri formanni í FF. Livravirkið á Eiði. Frásøgn hjá Andrew Godtfred:
Nr. 323 Hósdagur 5. august 2004 12,- Síða 13 Livravirkið á Eiði Nýggj roynd at gagnnýta livrina og aðrar úrdráttir. Vit hava verið á Eiði og hitt virkisleiðaran Onnu Katrin Matras. Síða 9 Frásøgn hjá AndrewLæs mere
PISA Problemløsning 2012: Kort opsummering af de væsentligste resultater
PISA Problemløsning 2012: Kort opsummering af de væsentligste resultater Dette notat indeholder en oversigt over hovedresultaterne fra PISA Problemløsning 2012. Notatet består af følgende afsnit: FireLæs mere
Arbeiðssetningur 3. september 2007
Arbeiðssetningur Í londunum kring okkum hava kanningar víst, at happing er rættiliga vanligt fyribrigdi millum skúlanæmingar, og tí verður gjørt nógv til tess at fyribyrgja hesum. Smærri kanningar bendaLæs mere
Føroyskur saltfiskur væl umtóktur
Nr. 294 Hósdagur 29. mai 2003 10,- Landsstýrið hevur sjálvt gjørt fakfeløg til mótpartar Síða 24 Søgan hjá Onnu Evensen Anna Evensen var dóttir tann fyrsta Lützen í Føroyum og mamma A. C. Evensen, sumLæs mere
Fólkaheilsukanning Hvussu hevur tú tað 2015
Fólkaheilsukanning 2015 - Hvussu hevur tú tað 2015 Fólkaheilsuráðið juni 2016 Sálarheilsa Sálarheilsa Perceived Stress Scale Í hesi kanningini verður PSS (Perceived Stress Scale) nýtt fyri at meta um sálarheilsunaLæs mere
Málsgongd Við skrivi, dagfest 12. desember 2008, sendi Mentamálaráðið soljóðandi uppsøgn til klagaran:
Tórshavn, tann 23. apríl 2013 J.Nr.:28/ 201200015 / 13 (at tilskila í svari) Tykkara J.nr. Álit viðvíkjandi klagu um skikkaða eftirløn hjá tænastumanni Við skrivi, dagfest 6. februar 2012, hevur A sentLæs mere
1 Sammenfatning af resultaterne fra PISA-København
1 Sammenfatning af resultaterne fra PISA-København PISA-programmet PISA-programmet (Programme for International Student Assessment) er etableret i et samarbejde blandt regeringer i OECD medlemslande, ogLæs mere
TIMSS 2015 RESULTATER
TIMSS 2015 RESULTATER Præsentation ved pressemøde 29. november 2016 Aarhus universitet, DPU Peter Allerup nimmo@edu.au.dk Sara Kirkegaard saki@edu.au.dk Maria Nøhr Belling mahr@edu.au.dk Vibe ThorndalLæs mere
11. december (Indsendelsesbekendtgørelsen) Kapitel 1 Anvendelsesområde
Nr. 1385 11. december 2007 Bekendtgørelse for Færøerne om indsendelse og offentliggørelse af årsrapporter m.v. hos den færøske registreringsmyndighed, sum broytt við kunngerð nr. 32 frá 22. apríl 2014Læs mere
Internationale læseundersøgelser og PIRLS
Internationale læseundersøgelser og PIRLS 1991 2000 2000 2003 2006 2006 2009 2010 2011 Programme for International Student t Assessment PISA 2006 PISA 2006 resultatet PISA 2006 Læsning H N K 600 KoreaLæs mere
Skeiðupplýsingar. Skeiðsnummar 7720.14 ECTS 15.00 Heiti Endamál
Skeiðupplýsingar Skeiðsnummar 7720.14 ECTS 15.00 Heiti Endamál Innihald Starvsfólka leiðsla, leiðsla av námsfrøðiligum arbeiði og strategisk leiðsla Endamálið er, at tey lesandi út frá ástøðiliga tilfarinumLæs mere
Gamlar myndir úr Norðuroyggjum
Nr. 289 Hósdagur 20. mars 2003 10,- Síða 20 Símun Johan Wolles 70 ár Løgtingsmál viðvíkjandi fiskivinnu og -monnum Vit greiða frá teimum framløgdu tingmálunum, sum viðvíkja fiskimonnum. Síða 6-9 FF hevurLæs mere
Grafisk tilrettelæggelse: Schwander Kommunikation Tryk: Rosendahls Schultz Grafisk a/s. 1. udgave, 1. oplag. ISBN Varenr.
PISA 2009-undersøgelsen En sammenfatning Niels Egelund PISA 2009-undersøgelsen En sammenfatning Forfatter: Niels Egelund Danmarks Pædagogiske Universitetsskole Aarhus Universitet Tuborgvej 164 2400 KøbenhavnLæs mere
Álit um stýrisskipanarviðurskifti Føroya
Álit um stýrisskipanarviðurskifti Føroya Álit um stýrisskipanarviðurskifti Føroya Álit frá nevndini, landsstýrið setti 1. apríl 1993, at kanna stýrisskipanarviðurskifti Føroya. Sjúrður Rasmussen, adv.Læs mere
Kanning av Eik Grunninum og grunnaeftirlitinum
Kanning av Eik Grunninum og grunnaeftirlitinum LØGTINGIÐ 19 nevndin Kanning av Eik Grunninum og grunnaeftirlitinum 19 nevndin: Joen Magnus Rasmussen, formaður Kristina Háfoss, næstforkvinna Helgi AbrahamsenLæs mere
Grannskoðaraeftirlitið. Grannskoðaraeftirlitið. Ársfrágreiðing. Almannakunngjørd 23. juni 2017
Grannskoðaraeftirlitið Ársfrágreiðing 2016 Almannakunngjørd 23. juni 2017 Skrivstovuhald: Skráseting Føroya Sigmundargøta 13 Boks 264 110 Tórshavn Tlf.: +298356010 E-mail: skr@skraseting.fo InnihaldsyvirlitLæs mere
Mikudagin TANN 15. apríl verður ráðstevna á Hotel Føroyum um multiresistentar bakteriur og antibiotikaresistens
Mikudagin TANN 15. apríl verður ráðstevna á Hotel Føroyum um multiresistentar bakteriur og antibiotikaresistens Átøkini, ið verða framd til tess at fyribyrgja spjaðing av MRSA (Methicillin resistente StaphylococcusLæs mere
Hugburður til føroysk yrkisorð
JÓGVAN Í LON JACOBSEN Hugburður til føroysk yrkisorð Endamálið við hesi grein er at siga eitt sindur um hugburð føroyinga til føroysk yrkisorð og um yrkisorðafrøði yvirhøvur. Grundarlagið undir greininiLæs mere
Tillæg til LEKS-Longitudinal
1 Tillæg til LEKS-Longitudinal En undersøgelse af uddannelsesforløb for unge, der i 2007 gik ud af 9. klasse i de københavnske folkeskoler Vibeke Hetmar, Peter Allerup og André Torre Institut for UddannelseLæs mere
International sammenligning af elevers forældrebaggrund
Christine Skovgaard International sammenligning af elevers forældrebaggrund Baggrundsnotat til PISA Etnisk 2015 International sammenligning af elevers forældrebaggrund Baggrundsnotat til PISA Etnisk 2015Læs mere
Bygnaðarbroytingar, tænastumenn og grundgevingar
Bjarni Mortensen Bygnaðarbroytingar, tænastumenn og grundgevingar Bjarni Mortensen 1 Úrtak. Greinin er skrivað sum partur av próvtøkuni á skeiði í føroyskum kollektivum arbeiðsrætti. Greinin viðger støðunaLæs mere
Hjemmeside: Edu.au.dk/pirls. Materiale som fx frigivne testhæfter og Link til internationale hjemmesider
Hjemmeside: Edu.au.dk/pirls Materiale som fx frigivne testhæfter og Link til internationale hjemmesider 1 Der er gennemført mange undersøgelser i de seneste 30 år men de internationale undersøgelser kommerLæs mere
PISA NATURVIDENSKAB AARHUS UNIVERSITET HELENE SØRENSEN LEKTOR EMERITA PISA ORIENTERINGSMØDE 16. JANUAR 2015
PISA NATURVIDENSKAB 1. Scientific literacy 2. Rammerne for opgaverne 3. Eksempel på gammel opgave 4. Hvad kan man få ud af PISA 5. Hvad har jeg lært af PISA 6. Opsamling FORMÅL FOR NATURFAG 2014 NaturvidenskabeligLæs mere
De socioøkonomiske referencer for gymnasiekarakterer Metodenotat
De socioøkonomiske referencer for gymnasiekarakterer 2017 Metodenotat Indhold Sammenfatning... 5 Baggrund... 7 Datagrundlag... 9 Elever... 9 Fag, prøveform og niveau... 9 Socioøkonomiske baggrundsvariable...Læs mere
Hovedresultater fra PISA 2009
Hovedresultater fra PISA 2009 Notatets opbygning Dette notat indeholder en oversigt over hovedresultater fra PISA 2009. Notatet indeholder desuden en kommentering af resultaterne i hvert fag på baggrundLæs mere
hægri útbúgvingartilboð í Føroyum er tað møguligt? Hannes Gislason, Prof., PhD., deildarleiðari, Náttúruvísindadeildin
Fjarlestur frá topp 16 til 100 hægri útbúgvingartilboð í Føroyum er tað møguligt? g Hannes Gislason, Prof., PhD., deildarleiðari, Náttúruvísindadeildin 2 Fjarlestur skrá Evnir Hví fjarlestur? FjarlesturLæs mere
OVERENSKOMST 2011 til 2015
OVERENSKOMST 2011 til 2015 MELLEM FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ og FARMAKONOMFORENINGEN 1 Ansættelse... 3 2 Løn... 3 Farmakonomer og defektricer... 3 Mellemledere... 3 Ledende farmakonom/souschef... 3 SystemansvarligeLæs mere
HAPPING Í FÓLKASKÚLANUM
HAPPING Í FÓLKASKÚLANUM - ein spurnakanning Granskingardepilin - Fróðskaparsetur Føroya 2015 1 2 Granskingardepilin - Fróðskaparsetur Føroya ISBN 978-9991-8-60-24-4 Happing í fólkaskúlanum - ein spurnakanningLæs mere
Skrá. Vælkomin Malan Johansen, orðstýrari. Talgildar Tænastur Durita Tausen, varastjóri á Gjaldstovuni
Skrá Vælkomin Malan Johansen, orðstýrari Um talgilding í Føroyum higartil, tørvin á eini strategi og Talgildu Føroyar Leif Abrahamsen, stjóri á Gjaldstovuni Talgilding og e-governance í einum altjóða høpiLæs mere
OVERENSKOMST FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ FARMAKONOMFORENINGEN MELLEM
2010 OVERENSKOMST MELLEM FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ og FARMAKONOMFORENINGEN 1 Ansættelse... 3 2 Løn... 3 Farmakonomer og defektricer... 3 Mellemledere... 3 Ledende farmakonom/souschef... 3 Systemansvarlige og undervisere...Læs mere
Marius smíðar bát í Íslandi. ALS 10 ár. Stór frásøgn frá hátíðarhaldinum. Bjarni Djurholm má steðgast og fiskimonnum má vera tryggjað rættindi.
Síða 13 Nr. 282 Hósdagur 5. desember 2002 10,- Marius smíðar bát í Íslandi Sigurd Simonsen, seinasti partur. Síða 25 Fiskivunnuráðið: Noktað er fiskimanni sjúkraviðbót hóast lógarheimild Rættarstøðan hjáLæs mere
TIMSS 2011 resultater præsentation ved pressemøde 11. december 2012
TIMSS 2011 resultater præsentation ved pressemøde 11. december 2012 Peter Allerup Aarhus Universitet nimmo@dpu.dk tel 21653793 - Hvilke elev, lærer og skole faktorer har betydning for en god matematikLæs mere
http://www.vagaportal.fo/pages/posts/oli-jacobsen-skrivar-v...
Page 1 of 9 Mikudagur 26 August 2009 Set til startsíðu Lýsingar Um Vágaportalin Forsíða Vágatíðindi Onnur tíðindi Mentan Bøkur Tónleikur Framsýningar Ólavur í Beiti tann 06/06/2009 kl. 18:34 Tiltøk KrutlLæs mere
Sigurd fekk medalju fyri sigling í krígstíð í Íslandi
Síða 4 Ættarliðsskifti í Realinum Nr. 344 Hósdagur 9. juni 2005 12,- Mynd: Kristian M. Petersen Síða 9 Sigurd fekk medalju fyri sigling í krígstíð í Íslandi Sigurd Joensen sum umboðar FF við Johannu, fekkLæs mere
Kan unge med dårlige læsefærdigheder. ungdomsuddannelse? Arbejdspapir Socialforskningsinstituttet The Danish National Institute of Social Research
Kan unge med dårlige læsefærdigheder gennemføre en ungdomsuddannelse? Dines Andersen Børn, integration og ligestilling Arbejdspapir 1:2005 Arbejdspapir Socialforskningsinstituttet The Danish National InstituteLæs mere
Hovedresultater fra TIMSS 2007 - og lidt bevægelser fra TIMSS 1995
Hovedresultater fra TIMSS 2007 - og lidt bevægelser fra TIMSS 1995 TIMSS 2007 Trends In International Mathematics and Science Study International komparativ sammenligning mellem elevpræstationer i fageneLæs mere
PISA 2006 undersøgelsen en sammenfatning. Niels Egelund
PISA 2006 undersøgelsen en sammenfatning Niels Egelund PISA 2006 undersøgelsen en sammenfatning Forfatter: Niels Egelund Danmarks Pædagogiske Universitetsforlag Danmarks Pædagogiske Universitetsskole AarhusLæs mere
VIRKISÆTLAN. Frágreiðing og tilmæli um framtíðar elorkuskipanina í Føroyum
VIRKISÆTLAN Frágreiðing og tilmæli um framtíðar elorkuskipanina í Føroyum Vinnumálaráðið januar 2015 Arbeiðssetningur og arbeiðsbólkur Vinnumálaráðið setti í 2012 ein arbeiðsbólk at gera virkisætlan ogLæs mere
PISA 2015-undersøgelsen En sammenfatning. Vibeke Tornhøj Christensen (red.)
Børne- og Undervisningsudvalget 2016-17 BUU Alm.del Bilag 43 Offentligt PISA 2015-undersøgelsen En sammenfatning Vibeke Tornhøj Christensen (red.) Hvad er PISA? PISA 2015-undersøgelsen En sammenfatningLæs mere
SÁTTMÁLI MILLUM FARMAKONOMFORENINGEN OG FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ
SÁTTMÁLI MILLUM FARMAKONOMFORENINGEN OG FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ 1 Ansættelse Stk. 1. Denne overenskomst omfatter farmakonomer og defektricer ansat i det færøske apotekervæsen. Stk. 2. Apoteket er forpligtet tilLæs mere
Fylgiskjøl 2-11 til tilmælið
Fylgiskjøl 2-11 til tilmælið 31 Fylgiskjal 2: Listi yvir OCN-gongdir á praktiska / vinnuliga økinum. INDHOLDSFORTEGNELSE 2 Catering 12 Catering Varm mad 12 Catering - Kold mad 13 Catering Maskiner og udstyrLæs mere
Minni um teir, sum sigldu og teir, sum doyðu undir krígnum Ferðin hjá "Johannu" eitt rimmar tiltak.
Nr. 345 Hósdagur 23. juni 2005 12,- Baksíðan Býráðslimurin av Trøllanesi Signhild kann greiða frá hvussu útoyggjapoltikkur kann skipast. Mynd: Kristian M. Petersen Minni um teir, sum sigldu og teir, sumLæs mere
Niels Egelund, Chantal Pohl Nielsen og Beatrice Schindler Rangvid. PISA Etnisk Etniske og danske unges resultater i PISA 2009
Niels Egelund, Chantal Pohl Nielsen og Beatrice Schindler Rangvid PISA Etnisk 2009 Etniske og danske unges resultater i PISA 2009 Publikationen PISA Etnisk 2009 Etniske og danske unges resultater i PISALæs mere
Aftaná eitt misálit Tað hjálpir einki bert at seta nýggjan landsstýrismann. Tað, sum ræður um, er ein fullkomilig umskipan av fiskimálaráðnum.
Nr. 285 Hósdagur 23. januar 2003 10,- Grønlandstíðindi frá Kára við Stein Síða 23 Síða 21 Aftaná eitt misálit Tað hjálpir einki bert at seta nýggjan landsstýrismann. Tað, sum ræður um, er ein fullkomiligLæs mere
De socioøkonomiske referencer for gymnasiekarakterer 2014
De socioøkonomiske referencer for gymnasiekarakterer 2014 Indhold Sammenfatning... 5 Indledning... 7 Datagrundlag... 9 Elever... 9 Fag, prøveform og niveau... 9 Socioøkonomiske baggrundsvariable... 10Læs mere
Landsstýrismálanevndin hevur viðgjørt málið á fundum 30. oktober 2012, 22. januar, 21. mars og 11. apríl 2013.
Jørgen Niclasen, landsstýrismaður, Fíggjarmálaráðið Aksel V. Johannesen, løgtingsmaður, Maritugøta 79, Hoyvík Eyðgunn Samuelsen, løgtingskvinna, Jørundsgøta 40, Klaksvík Kristina Háfoss, løgtingskvinna,Læs mere
Niels Egelund, Chantal Pohl Nielsen og Beatrice Schindler Rangvid. PISA Etnisk 2009. Etniske og danske unges resultater i PISA 2009
Niels Egelund, Chantal Pohl Nielsen og Beatrice Schindler Rangvid PISA Etnisk 2009 Etniske og danske unges resultater i PISA 2009 Publikationen PISA Etnisk 2009 Etniske og danske unges resultater i PISALæs mere
Søgan um "Vesturhavið Blíða"
Síða 28 Nr. 284 Hósdagur 9. januar 2003 10,- Føroysk kirkjufólk á Filippinunum Grønlandstíðindi frá Kára við Stein Síða 23 Gamlar Havnarmyndir Carolina Heinesen greiðir m.a. frá, tá gamli Rubek, f. 1816,Læs mere
Løgtingsmál nr. xx/2008: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um tænastumenn landsins. Uppskot. til
Tórshavn, tann 19.februar 2008 J.Nr.: 8201-73-0003/2007 (at tilskila í svari) Viðgjørt: sn Løgtingið Løgtingsmál nr. xx/2008: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um tænastumenn landsins.Læs mere
De socioøkonomiske referencer for gymnasiekarakterer 2016
De socioøkonomiske referencer for gymnasiekarakterer 2016 Indhold Sammenfatning... 5 Indledning... 7 Datagrundlag... 9 Elever... 9 Fag, prøveform og niveau... 9 Socioøkonomiske baggrundsvariable... 10Læs mere
PISA 2015 Danske unge i en international sammenligning. Gå-hjem-møde
PISA 2015 Danske unge i en international sammenligning Gå-hjem-møde Oversigt over resultaterne i PISA 2015 Ved Hans Hummelgaard, formand for det danske PISA-konsortium og analyse- og forskningschef i KORALæs mere
De gymnasiale eksamensresultater og karakterer 2012
De gymnasiale eksamensresultater og karakterer 2012 UNI C Statistik & Analyse har opgjort årets eksamensresultater for de gymnasiale uddannelser i dette notat. Eksamensresultatgennemsnittene er desudenLæs mere
Uppskot. til. Mælt verður ríkismyndugleikunum til at seta í gildi fyri Føroyar soljóðandi lóg:
FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ Argir, 26. apríl 2005 Løgtingið Løgtingsmál nr. 98/2004: Uppskot til ríkislógartilmæli um at seta í gildi fyri Føroyar Lov om personalemæssige spørgsmål i forbindelse med de færøske myndighedersLæs mere
Løgtingið Tórshavn, tann 9.juni 2015 J.nr.: 12/ Løgtingsmál nr. / 2015: Uppskot til ríkislógartilmæli um at seta í gildi fyri Føroyar søloven
Løgtingið Tórshavn, tann 9.juni 2015 J.nr.: 12/00004 Løgtingsmál nr. / 2015: Uppskot til ríkislógartilmæli um at seta í gildi fyri Føroyar søloven Uppskot til ríkislógartilmæli um at seta í gildi fyriLæs mere
Miðnámsrit. Um blaðið. 7 september Góðu lesarar!
Miðnámsrit 7 september 2015 Um blaðið Góðu lesarar! Í sjeynda Miðnámsriti eru viðtal við formenn í trimum fakfeløgum hjá lærarum. Vit spyrja teir um útbúgvingarpolitikk, brúgvagerð ímillum útbúgvingar,Læs mere
De nationale tests måleegenskaber
De nationale tests måleegenskaber September 2016 De nationale tests måleegenskaber BAGGRUND De nationale test blev indført i 2010 for at forbedre evalueringskulturen i folkeskolen. Hensigten var bl.a.Læs mere
PISA 2015 En sammenfatning. Vibeke Tornhøj Christensen (red.)
PISA 2015 En sammenfatning Vibeke Tornhøj Christensen (red.) PISA 2015-undersøgelsen En sammenfatning Vibeke Tornhøj Christensen (red.) PISA 2015-undersøgelsen En sammenfatning Publikationen kan hentesLæs mere
Hoyringssvar til uppskot um broytingar í útlendingalógini
Tórshavn 22. august 2007 Innlendismálaráðið Postboks 159 FO-110 Tórshavn Hoyringssvar til uppskot um broytingar í útlendingalógini Samandráttur Fakfeløgini eru sera ivasom um ætlaðu broytingarnar í útlendingalógini,Læs mere
De gymnasiale eksamensresultater og karakterer 2013
De gymnasiale eksamensresultater og karakterer 2013 UNI C Statistik & Analyse har opgjort årets eksamensresultater for de gymnasiale uddannelser i dette notat. Eksamensresultatgennemsnittene er desudenLæs mere
PISA 2015 PISA Høring Fokus på social ulighed
Børne- og Undervisningsudvalget 2016-17 BUU Alm.del Bilag 46 Offentligt PISA 2015 PISA Høring Fokus på social ulighed 7. december 2016 Vibeke Tornhøj Christensen, KORA Hvad er PISA? PISA 2015 overordnedeLæs mere
Suðuroyar Sparikassi P/F Skrás.nr./Reg.no 4122
Skrás.nr./Reg.no 4122 Ársfrásøgn fyri 2012 Årsrapport for 2012 Avrit / Kopi Ársfrásøgnin er góðkend á aðalfundi tann Årsrapporten er godkendt på generalforsamlingen den Fundarstjóri / Dirigent: / InnihaldsyvirlitLæs mere
Almannastovan. Almannastovan. Skjal 11. Dagur J. nr I. Almanna- & Heilsumálastýrið Fyrisitingardeildin Eirargarður Tórshavn
Skjal 11 Dagur 28-11-99 J. nr. 95.50.I Almanna- & Heilsumálastýrið Fyrisitingardeildin Eirargarður 2 100 Tórshavn Hjálagda tilfar verður við hesum sent til stýrið sum Almannastovunar viðmerkingar til ætlanirnarLæs mere
Ársfundur hjá Landsneti
Fundarfrásøgn frá ársfundi hjá Landsneti á Hotel Føroyum, fríggjadagin 14. februar 2014 kl. 12.55 15.45 Ársfundur hjá Landsneti 1 ÁRSFUNDUR 2014 Hilmar Høgenni, formaður: Eg skal sum formaður í brúkararáðnumLæs mere
Námsferð 25. mai 5. juni 2017
Námsferð 25. mai 5. juni 2017 7.a og b - Sankta Frans skúli Foreldrakunning 10. mai 2017 ...líka... Tá ið vit eru liðug í kvøld stápla stólarnar saman Hettutroyggjur við prent Myndatøka juni floksmyndLæs mere
FYRISITING HVÍTABÓK FYLGIBIND 2. ein sjálvstøðug føroysk fyrisiting
HVÍTABÓK FYLGIBIND 2 FYRISITING ein sjálvstøðug føroysk fyrisiting Lýsing av tí fyrisitingarliga samstarvinum við Danmark og teimum krøvum, fullveldisætlanin setur 2 HVÍTABÓK FYLGIBIND 2 FYRISITING EinLæs mere
Kirkjuligt Missiónsblað
Nr. 7 nov. 2012 65. árið Kirkjuligt Missiónsblað VIT MUGU HAVA HEILAGA ANDAN. Uttan halgan skal eingin síggja Harran! (Heb.12,14) Tað er ein sannleiki, sum nógv kenna, men sum fá veruliga hugsa um. HvussuLæs mere
Notatet er disponeret efter de tre faglige områder i undersøgelsen og består af følgende afsnit:
Hovedresultater i PISA 2015 Notatets opbygning Dette notat indeholder en oversigt over hovedresultaterne i PISA 2015. Notatet er disponeret efter de tre faglige områder i undersøgelsen og består af følgendeLæs mere
Kunngerð. grannskoðaraváttanir v.m.
Uppskot til Kunngerð um grannskoðaraváttanir v.m. Við heimild í 15, stk. 4 og 51, stk. 2 í løgtingslóg nr. 45 frá 11. mai 2009 um góðkendar grannskoðarar og grannskoðanarvirkir, sum seinast broytt viðLæs mere
Kirkjuligt Missiónsblað
Nr. 3 mai. 2010 63. árið Kirkjuligt Missiónsblað KALLIÐ Legg tú á Harran tínar leiðir, og lít tú á hann, hann man tað útinna. Sálm. 37,5. Kallið, til at arbeiða í Guds ríki, er Guds gáva til hvørt einstaktLæs mere
PIRLS 2006 Progress in International Reading Literacy Study
PIRLS 2006 Progress in International Reading Literacy Study PROGRAM Baggrund for undersøgelsen Eksempler fra læsetesten Resultater: PIRLS 2006 Danske elever i en international sammenligning Resultater:Læs mere
HVAD ER UNDERVISNINGSEFFEKTEN
HVAD ER UNDERVISNINGSEFFEKTEN Undervisningseffekten viser, hvordan eleverne på en given skole klarer sig sammenlignet med, hvordan man skulle forvente, at de ville klare sig ud fra forældrenes baggrund.Læs mere
Reglur annars um skeiðsluttøku, ábyrgd, samskifti, ferðaendur gjald, fráboðan o.a. eru á nam.fo / Skeið / Skeiðsreglur.
SKEIÐ skeið skúlaárið skúlaárið 2016-2017 2016-2017 SKEIÐSSKRÁ SKÚLAÁRIÐ 2016-2017 1 Skeiðsreglur Leiðreglurnar fyri at tekna seg til skeið eru, at skeiðstekning verður roknað sum bindandi, og at tað erLæs mere
BAGGRUND OG FORMÅL MED UNDERSØGELSEN
BAGGRUND OG FORMÅL MED UNDERSØGELSEN Gladsaxe Kommune har som deltager i et pilotprojekt gennemført en brugertilfredshedsundersøgelse blandt alle kommunens forældre til børn i skole, SFO, daginstitutionLæs mere
Álit. vi víkjandi. ví kan av føroysku útbúgvingarstu ulsskipanini til allar lesandi føroyingar uttanlands
Álit vi víkjandi ví kan av føroysku útbúgvingarstu ulsskipanini til allar lesandi føroyingar uttanlands 1. Inngangur Í løgmansrø uni fyri hesa tingsetuna seg i løgma ur m.a., at landsst ri fyrireikar eittLæs mere
Ferðafra søgn. Í Íslandi og Danmark januar 2015
Ferðafra søgn Í Íslandi og Danmark januar 2015 Ferðafrásøgn hjá arbeiðsbólkinum, ið skrivar tilmæli til Mentamálaráðið og Almannamálaráðið um miðnámsskúlatilboð til fólk við serligum tørvi. ArbeiðsbólkurinLæs mere
HEVUR JESUS NAKRAN TÝDNING
HEVUR JESUS NAKRAN TÝDNING - nú talan um synd og frelsu er avoldað? Missiónsvika á Argjum 13. februar 2016 Alt hevur hann gjørt lagaligt til sína tíð, eisini ævina hevur hann lagt í hjørtu teirra, menLæs mere
HEILSUMÁLARÁÐIÐ. Til: hoyringspartar
HEILSUMÁLARÁÐIÐ Til: hoyringspartar Tórshavn, 01.06.2011.2011 Mál: 09/00691-6262 Tygara skriv: Viðgjørt: JS Viðvíkjandi uppskoti til ríkislógartilmæli um at seta í gildi fyri Føroyar lov om klage- og erstatningsadgangLæs mere

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Inntøkurnar á Tvøroyri vaksa
Inntøkan hjá Tvøroyrar kommunu var góðar 11,7 milliónir krónur størri enn væntað í fjør.
Inntøkan var 77,3 mió. kr., sum eru slakar 7,6 milliónir í avlopi.
Í fíggjarætlanini fyri 2016 varð tó roknað við 4,4 milliónum í halli.
Inntøkurnar hjá kommununi vóru næstan átta milliónir krónur størri enn væntað í fjør.
Raksturin kostaði 400.000 kr. minni enn væntað.
Men íløgurnar vóru slakar 3,5 mió. kr. minni enn ætlað.
Nettoskuldin hjá Tvøroyrar kommuna er nú 0,44 álíkning.
Sí eisini


text:
Ramsar er ein av fleiri altjóða sáttmálum, sum hava til endamáls at verja náttúruna.
Hvat er Ramsar-sáttmálin?
Í 1971 varð ”Millumtjóðasáttmálin um vernd av vátøkjum av altjóða týdningi serstakliga sum búøki hjá vatnfuglum” samtyktur. Á gerandismáli verður sáttmáli bert nevndur Ramsar-sáttmálin .
Sáttmálin kom í gildi í 1975, og hava nú 169 lond tikið undir við honum, teirra millum øll Norðurlond. Tilsamans eru nú 2.220 Ramsar-øki í heiminum. Føroyar tóku undir við Ramsar-sáttmálanum í 1977, sum partur av danska kongaríkinum.
Skyldur
Lond, sum hava tikið undir við sáttmálanum, binda seg til at tilnevna í minsta lagi eitt Ramsar-øki og at arbeiða fyri, at tryggja vernd av vátøkjum. At gagnnýta vátøki skal gerast á ein burðardyggan hátt. Tað vil siga, at umsitingin av einum Ramsar-øki bæði skal varða av tess virði og tryggja, at gagnnýtslan av økinum ikki minkar um virðið.
Endamál
Upprunaliga var endamálið við sáttmálanum einans at verja vátøki av altjóða týdningi, serstakliga búøki hjá vatn- og sjófuglum. Men seinastu árini er Ramsar-sáttmálin eisini farin at fata um fuglabjørg. Higartil er tað tó einans í Norra og í Føroyum, at fuglabjørg eru útpeikað sum Ramsar-øki.
Eitt øki verður mett at hava altjóða týdning, um har eru fleiri enn 20.000 fuglar av einum slag, ella um tað í minsta lagi er 1% av heimsstovninum av einum slagi ella undirslagi á økinum.
Eitt annað endamál við Ramsar-sáttmálanum er at tryggja eina skynsama gagnnýtslu og varðveitslu av náttúruni, og - um neyðugt - seta tiltøk í verk fyri at verja náttúruna. Tiltøk skulu altíð taka atlit at lokalsamfelagnum, eins og øll verandi nýtsla og siðir, veiða og annað virksemi kunnu halda fram, so leingi sum tað ikki er ein hóttan ímóti fugli ella teirra umhvørvi. Fer eitt virksemi fram, sum ikki verður mett burðardygt, og sum kann skaða fugl, ella teirra natúrliga umhvørvi, mugu stig takast til broytingar.
Vilt tú vita meira, so ring til Umhvørvisstovuna, tlf. 342400, ella send okkum ein teldupost us@us.fo


text:
Býráðsfundur 24. febr. 2011 kl. 17.00
Býráðslimir:
Magnus Rasmussen, formaður
Sæunn Ó. Hansen, næstformaður
Beinta Olsen
Klæmint Østerø
Bjarni Kjeld
Arnfinn Langgaard
Karl Rasmussen
Kristian Gaardbo
Fríðbjørg Weihe
Hans Jákup Johannesen
Kári E. Jacobsen
Ikki møtt :
Hans Jákup Johannesen
1.
J. nr. 512 – 10/00627
Umsókn frá KFUM-skótunum við Løkin um víðkan av grundstykkinum.
Ummæli frá Teknisku deild:
Tekn. deild mælir til at játta umsóknina við teirri treyt, at hagin Mýrarnar sunnari partur vil selja stykkið til KFUM-Skótarnir við Løkin og søkja um frábýti av stykkinum.
-Byggi- og býarskipanarnevndin hevur á fundi 16/02-2011 mælt til at taka undir við tilráðingini frá Tekn. deild.
-Býráðið hevur á fundi 24/02-2011 samtykt at taka undir við Byggi- og býarskipanarnevndini.
3.
J. nr. 561 – 11/00101
Uppskot um yvirtøku av landsvegnum í Oyndarfirði.
Ummæli frá Teknisku deild:
Í samband við sundurbýti av einum grundstykki í Oyndarfirði uppat landsvegnum, kravdi Landsverk, at stykkið skuldi leggjast 10m frá landsvegnum.
Hetta mótmælti kommunan í mun til húsini, sum stóðu framvið landsvegnum.
Málið steðgaði upp her, men í samband við at umsøkjarin rykti Landsverk eftir málinum, kom skriv df. 02/02-11 frá Landsverk um kommunan kundu yvirtaka vegin gjøgnum bygdina.
TD hevur leysliga kannað strekkið og er komin til:
At 6 tvørrennur liggja um vegin í ymiskum dimenisiónum.
At 5 gamlir træpelar eru á stekkinum.
At vegurin er fleiri ferðir avgrivin, og at gravirnar eru asfalteraðar, men lagdir eru her.
Kommunan hevur lagt byggiøkir út framvið vegnum, men stýrir Landsverk øllum viðurskiftum fram við vegnum, og er tað sera óheppið fyri byggimálsviðgerðina.
Vegstrekkið er 818m og kostar kavagraving kr. 10/m í alt kr. 8.180,00/ár sambært Landsverk.
TD mælir til at yvirtaka vegin við teimum treytum, at træpelarnir verða útskiftir, tvørrennurnar verða kannaðar og settar í stand við áarinntøkum og nýtt asfalt verður lagt á vegin.
-Tekniska nevnd mælir til at taka undir við Tekn. deil. Eisini mælir nevndin til at taka upp samráðingar við Landsverk um yvirtøkuna.
-Býráðið hevur á fundi 24/02-2011 samtykt at taka undir við Teknisku nevnd.
3.
J. nr. G 211b – 11/00082
MUNIN søkir 01/02-11, vegna MAGN, Tórshavn um graviloyvi (loyvi at byrja jørðarbeiðið) á matr. nr. 211b í Saltangará.
Ummæli frá Teknisku deild:
TD mælir til at játta umsóknina við hesum treytum:
At uppfyllingin á matr. nr. 211b byrjar frá Fjarðavegi soleiðis, at ferðslan eftir Heiðavegi verður tarnað minst møguligt.
At at stik verður sett um áfyllingina eftir loknan arbeiðsdag tá áfyllingin byrjar frá Heiðavegi, soleiðis at skaði ikki stendst av arbeiðinum.
At vegirnir verða reinsaðir væl og virðiliga eftir loknan arbeiðsdag.
At arbeiðstakarin rindar útreiðslurnar, sum standast av skaða á koyribana, gongubreyt, kantsteinar, vatnleiðing, el-leiðing og telefonleiðing undir arbeiðinum.
-Byggi- og býarskipanarnevndin hevur á fundi 16/02-2011 mælt til at taka undir við tilráðingini frá Tekn. deild og leggja afturat.
-Býráðið hevur á fundi 24/02-2011 samtykt at taka undir við Byggi- og býarskipanarnevndini, tó soleiðis, at øll uppfyllingin verður frá Fjarðavegi.
4.
J. nr. G 156b – 11/00103
Sp/f Selmar Nielsen arkitektur, søkir í skrivi df. 16/02-11, vegna P/F EFFO, Tórshavn um loyvi at umbyggja EFFO-støðina í Saltangará á matr. nr.156b sambært tekningum nr. (50) 100 df. 16/02-11 – (99) 3.001 df. 01/02-11 - (99) 3.201 df. 13/01-11 og nr. (99) 3.101 df. 13/01-11, tekningar um Brunaviðurskifti, Konstruktiónstekningar og HVS-tekningar koma seinni. Ætlanin er at byrja umbyggingina í mars mánað í ár.
Ummæli frá Teknisku deild:
TD mælir til at geva byrjanar byggiloyvi sambært tekningum nr. (50) 100 df. 16/02-11 – (99) 3.001 df. 01/02-11 - (99) 3.201 df. 13/01-11 og nr. (99) 3.101 df. 13/01-11.
Endaligt byggiloyvi verður ikki giviðfyrr enn tekningar um Brunaviðurskifti, Konstruktións-tekningar og HVS-tekningar eru móttiknar og góðkendar av Brunaumsjón Landsins og býráðnum.
-Byggi- og býarsakipanarnevndin hevur á fundi 16/02-2011 mælt til at taka undir við tilráðingini frá Tekn. deild við teirri treyt, at øll loyvi frá øðrum myndugleikum fyriliggja áðrenn endaligt byggiloyvi verður útskrivað.
-Býráðið hevur á fundi 24/02-2011 samtykt at taka undir heildarætlanini smb. tekningunum frá Sp/f Selmar Nielsen, men at byggiloyvi verður útskrivað tá endaligar tekningar og onnur neyðug loyvi fyriliggja.


text:
Leygar- og sunnudagin 19. og 20. august verður FM fyri vaksin hildið á Tórsbreyt. Kappast verður í øllum greinum uttan í stangarlopi og 10.000 m.
FM er í ár opin kapping, og FÍF vónar, at síggja øll “tey vanligu” umframt nógv nýggj andlit, sum hava hug at royna síni evni. Einast treyt fyri luttøku er at man er føddur í 2002 ella fyrr.
Kappingargreinar leygardagin:
- 100 m
- 400 m
- 800 m
- 5.000 m
- 400 m rimarenning
- longdarlop
- klingrukast
- sleggjuvarp
- 4×100 m boðrenning
Kappingargreinar sunnudagin:
- 200 m
- 1.500 m
- 100/110 m rimarenning
- 3.000 m forðarenning
- hæddarlop
- trístøkk
- spjótkast
- kúluvarp
- 4×400 m boðrenning
Báðar dagarnar verður kappast frá klokkan 13.00 til 16.30
Tilmeldingarsíðan er beint her
Møguligt verður at ikki bara at síggja okkara sterku oyl-fólk til FM. Tað ber eisini til at bjóða teimum av.