text:
Hagaparturin – Bakkafjórðingur - Skemman
Festijørð - Matr. nr. 395, Sands bygd.
Stødd: 06 merkur –
Áseyðatal: 200
Meðalvekt: 29
Seyðamarkið: "hálvt frá horni" á høgra oyra og "stývt" á vinstra.
Mjólkineyt: Eingi
Ungneyt: Eingi
Gæs:
Annað:
Festari: Brandur Sandoy, bóndi, í Nesi 16, FO-210 Sandur, tlf. 361498 - 230400
Søgan hjá Skemmugarðinum í Traðardali á Sandi
Skemman er ivaleyst gildisstova frá fyndartíð. Menn halda, at allur bóndabýlingurin í Trøðum var ein lon at byrja við, og hava tey ymsu rúmini so við og við fingið teirra egna heiti: í Beiti, Miðstovan, Uttastovan og Skemman.
Tað fyrsta ið staðfestast kann, at búnaður var í Trøðum, er ár 1570. Hetta árið verður Traðargarður, sum hann tá æt, boðin út at festa. Um hetta mundið er Traðargarður ein garður, 24 merkur.
Fyrsti festari varð Jógvan Jógvansson. Hann var ættaður av Velbastað, og tá hann búsettist í Trøðum, fekk hann umframt garðin eisini sýslumansstarvið fyri Sandoynna at røkja.
Jógvan giftist við Meggjuni av Heyggi. Tey fingu ein son, sum æt Hanus, og tá Jógvan doyði ár 1602, festu Meggjan og Hanus garðin í felag. Tá so Meggjan doyði ár 1618, festi Hanus allar 24 merkurnar.
Hanus sat við garðinum til ár 1630, tá synir hansara Mortan og Demmus festu hvør sínar 12 merkur. Hetta var so fyrstu ferð Traðargarður var lagdur sundur í tvey.
Mortan giftist við Sunnuvu Bartalsdóttir, og tey fingu tvey børn: Jógvan og Katurin.
Demmus varð barnleysur, og tí fullu tær 12 merkurnar sum Demmus hevði til Jógvan, tá ið Demmus doyði. Jógvan festi eisini tær 12 merkurnar frá pápa sínum, so eina tíð hevði Jógvan Mortansson allar 24 merkurnar í festi. Jógvan festi ár 1652.
Í 1665 festi Hanus Magnusson, sonur Magnus í Andrastovu í Hesti, garðin, sum frá hesum degi varð roknaður at verða Skemmugarður. Søgan vil verða við, at orsøkin til at hesin hestmaður hevur fingið tær 6 merkurnar er, at Jógvan Mortansson, var so góður við áðurnevndu systir sína Katurin, sum var trúlovað við Hanusi Magnusson, at hann, áðrenn tey vóru gift, lat Hanus festa 6 merkur av garðinum. Hetta fyri at fáa hann og Katurina at seta seg niður í Trøðum.
Men tá Hanus fór í Todnes at skriva seg inn við Katurini, lokkaði harra Klæmut, sum tá var prestur í Sandoynni, hann í staðin at skriva seg inn við dóttir síni, sum eisini æt Katurin. Tey bæði komu sostatt at sita við hesum 6 merkrunum, og tann Katurin sum Hanus av røttum skuldi verið giftur við, búði ógift inni hjá beiggja sínum alla ævi sína. Hanus Magnusson gjørdist ikki gamal; hann gekk burtur í Skopunarfirði um ár 1670.
Sonur Hanus Magnusson og Katurin Klæmutsdóttir æt Magnus. Hann festi ungur uml. 1688. Hann fekk sær konu av Skælingi. Hon æt Lisbeth Anthoniusdatter. Tey fingu son og dóttur, Hanus og Lísbittu.
Næsti festarin á Skemmugarði varð fyrstføddi sonurin hjá Jógvani Jógvansson, sum eisini æt Jógvan. Hann varð uppforstraður á Klettum hjá ommu síni. Hann festi í 1831 og giftist hann í 1779 við Atu Jógvansdóttir úr Skálavík. Tey fingu son í 1780, sum eisini æt Jógvan. Hann fór til Skálavíkar at vera uppfostraður. Ata doyði 2 ár seinni. Jógvan giftist uppaftur við bróðurdóttur próst Hentze, kallað Jútska-Malja.
Jógvan og Malja fingu 6 børn, Karolinu, Amaliu, Minu, Petrinu, Charlottu, Crondinu og Jógvan. Næsti festarin varð so hesin Jógvan. Hann giftist við Lisu, dóttir Niclas í Koltri. Tey fingu 6 børn, Petur Hans Nicolai, Jógvan, Jóhan, Mariu, Lenu og Jóhannis.
Petur Hans Nicolai varð næsti festarin. Hann giftist við Hildu, dóttir Mads A. Winther, sýslumann á Sandi. Tey fingu 7 børn: Magdalenu, Jóhan Petur, Mads, Súsanna Katrina, Maria Lovisa, Hans og Ernst.
Næsti festari varð so Jóhan Petur; hann fekk sær eftirnavnið Sandoy. Hann giftist við Marin Katrinu úr Uttastovu. Tey fingu 7 børn: Petur Hans Finnboga (doyr lítil), Jóhan, Bjarna, Ingibjørg, Petur Hans Finnboga, Marionnu og Hildu.
Jóhan tók festið eftir pápa sín. Hann giftist við Onnu, dóttir Rudolf Jensen undir Kvíggjunum. Jóhan og Anna fingu ongi børn, og varð tí næsti festari Pauli Sandoy, bróðursonur Jóhan. Pauli festi garðin í 1969. Í 1979 bygdi Pauli hús á festinum inni í Traðardali.
Pauli er sonur Bjarna Sandoy, og Onnu, dóttir Julionnu úr Klingrutagarði og Jóhan Nielsen úr Hvalba. Pauli er giftur við Jonu, dóttir Jóhan Mortensen úr Hovi, róptur Jóhan í Hovi og Annu Elisabeth, dóttir Mads Hentze, Uttan Á av Sandi.
Tey eiga 3 børn: Bjørt, gift við Ásbjørn Berg, búsitandi í Hovi. Ann, livir saman við Sofus Hansen, búsitandi í Havn, og Brand, búsitandi á Sandi.
Núverðandi festarin er sostatt Brandur Sandoy, ið tók við festinum í 1997. Hann er giftur við Anju, dóttir Páll og Selmu Sandá úr Vági. Brandur og Anja eiga 3 børn: Sáru Várdis, 1993, Paula, 1997 og Jóhan Pál, 2001.
Tey búðu í húsunum á festinum í 7 ár, og fluttu í 2005 í egin hús heimi í Sandsbygd.
kelda: heimasíðan hjá Skemmugarðinum – http://skemman.net/
Bóndagarðurin Inni í Traðardali og mynd av bóndahjúnum Brandur og Anja Sandoy (myndir: http://skemman.net)


c: text/html

text:
MS-DOS
Microsoft DOS er frá 1981, og tað eru 19 versjónir av Microsoft DOS.
Innihaldsyvirlit
Microsoft DOS 1.0[rætta | rætta wikitekst]
Bleiv so tann fyrsta versjónin av Microsoft DOS.
Og kom alment út í 8/12/81
(ùtgivi samman við IBM)
Microsoft DOS 1.1[rætta | rætta wikitekst]
Hevði so eitt nýtt ting sum eg havi funni um, og tað er at Microsoft DOS 1.1
hevði møguleika fyri at hava 2 disketti drev.
(ùtgivi samman við IBM)
Microsoft DOS 1.25[rætta | rætta wikitekst]
Hevði onkrar fá nýggj ting, men Microsoft Dos 1.25 var so tað fyrsta DOS sum Microsoft hevur útgivi einsamalt
Microsoft DOS 2.0[rætta | rætta wikitekst]
Tað eru 2 ár farin síðan tað fyrsta DOS kom alment út, so nú eru vit í 1983.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Belis
Belis (enskt: Belize) er eitt land í Miðamerika við mark ímóti Guatemala og Meksiko. Høvuðsstaðurin í Belis eitur Belmopan. Almenna málið í landinum er enskt, men fólkið í Belis er ættað úr mongum londum - har eru karibar, afrikanar, mayar, ásiatar og evropear - og mong fólk tosa kreólskt ella afrikonsk mál. Karibiskur matur og tónleikur er væl dámdur, og landið er viðgitið fyri sítt fjølbroytta og nógva dýralív.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Belis er bæði gamalt og nýtt land. Gamlar torftir eru víða um í landinum og eru dømi um gomlu mayamentanina. Landið fekk frælsi í 1981. Í mong ár var Belis bretskt hjáland ("Bretska Honduras"); tað einasta í Miðamerika.
Í 1961 var hervilig ódn og øgiligur uppgangur í høvuðsstaðnum, Belisbýi, úti við strondina, og hann fór illa. Í 1970 varð farið at byggja nýggjan høvuðsstað, Belmopan, 80 km inni í landinum, tí at har var tryggari. Belisbýur er enn størsti býur í landinum, men alt fleiri og fleiri fólk flyta til Belmopan, og nógvar vinnufyritøkur verða eisini fluttar hagar.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Rósuviður, mahogni og annar úrdráttur úr skóginum, m.a. chicle, nýtt sum ráevni til tyggigummi, og kapokk, ið er silkibummull, úr tí ovurstóra Ceiptrænum, hava stóran týdning í búskapi landsins. Sama er við aldinfruktum, sum verða nógv dyrkaðar. Men landbúnaðurin er avmarkaður, tí at stórur partur av regnskóginum er friðaður, av tí at har eru nógv sjáldsom dýr og nógvar sjáldsamar plantur.
Uttanlandshandil[rætta | rætta wikitekst]
Inn- og útflutningurin av vørum, skift á ávikavist upprunaland og nýtsluland fyri 2007, sær soleiðis út sambært CIA World Factbook:
Djóra- og plantulív[rætta | rætta wikitekst]
Í skógunum er satt dýrameingi. Og mong dýr, sum eru í vanda fyri at verða týnd, liva eisini í regnskógunum í Belis, til dømis jaguarur, tapirur, brølapa og nasabjørn. Firvaldar og ymsir tropufuglar flúgva træ av træi. Og har eru 250 ymisk børkubóndasløg; ímillum teirra svarti børkubóndi, ið er tjóðarblóma í Belis.
Landalæra[rætta | rætta wikitekst]
Helmingurin av Belis er tættur tropuregnskógur.
Fram við strondini í Belis er eitt 290 km langt korallriv við nógvum sandgrynnum og oyggjum. Tað er næstlongsta korallriv í heiminum - bara Korallrivið Mikla í Avstralia er longri, har eru sjaldbøkur, sjónotur og tindhummari og mong føgur tropufiskasløg. Hagar koma kavarar úr øllum heiminum at kava í klára, flógva sjónum.
Ódnir og vatnflóð elva mangari til stóran skaða við strondina í Belis. Tí hava teir bygt nýggjan høvuðsstað, Belmopan, longri inni í landinum. Gamli høvuðsstaðurin, Belisbýur, er dygst úti við strondina.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
-
-
-
Xunantunich, Belize.jpg
-
-
-
-


text:
Wisconsin
Wisconsin er lutstatur í Sambandsríki Amerika við umleið 5,6 mió. íbúgvar. Høvuðsstaðurin er Madison og Milwaukee er størsti býurin. Í norðri hevur Wisconsin mark við Michigan, í vestri við Minnesota og Iowa, og í suðri við Illinois. Í norðri liggur Superiorvatn og í eystri liggur Michiganvatn. Í statinum Wisconsin er Scott Walker (ein republikanari) guvernørur, og hann kom til valdið uppá at skapa fleiri arbeiðspláss. 250 000 arbeiðspláss eftir fýra ára valskeiðnum hjá guvernørinum, lovaði hann [1]. Eitt sum Walker hevur gjørt er at fara í hernað ímóti fakfeløgum hjá alment løntum.
Eyknevni hansara er Grevlingurstaturin (enskt: The Badger State).
Innihaldsyvirlit
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Dugnaligir jarðarmenn, sum hava tikið eftir teimum royndum, amerikanska búnaðarráðið hevur latið gera, hava gjørt Wisconsin til eitt av høvuðsbúnaðarlondunum í USA. Tað vaksa ymisk sløg av grøði á teimum ymisku teigunum, so sum moldin hóvar seg best til. Jørðin er pløgd, so at vatnið skal ikki taka moldina við sær, tá ið grovt regn er, men heldur ikki seta ov skjótt frá. Í strævnastu innheystingartíðini, seinnapartin í juli og fyrrapartin í august, er ikki sjáldan, at manningin á skurðtreskjarunum arbeiðir alt samdøgrið, helst tá ið illveður hóttir við at oyðileggja hveitina. Hvør treskjarin arbeiðir móti 40 monnum.
Mjólkarvørur eru eisini ein stórur partur av Wisconsins búskapur.


text:
5. oktober
5. oktober er dagur 278 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 279 um skotár er). 87 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1880 - Alonzo Cross fær patent til heimins fyrsti kúlupenn
- 1908 - Ferdinand kongur í Bulgaria lýsir sjálvstøðu í landinum og seg sjálvan sum zar
- 1930 - Eitt bretskt loftskip dettur niður yvir Fraklandi. 48 av teimum 54 ferðafólkunum lata lív, teirra millum enski loftmálaráðharrin Lord Thomson
- 1964 - 57 fólk flýggja gjøgnum ein tunnil, tey hava grivið undir Berlinmúrinum
- 1966 - Margreta prinsessa verður alment trúlovað franska greivanum Henri Laborde de Monpazat
- 1974 - IRA-bumbur bresta á tveimum ølstovum í enska býnum Guildford í Surrey: Fimm fólk doyggja, og 65 verða særd
- 1989 - Dalai Lama vinnur Nobel Friðarheiðurslønina
- 1990 - Fyrsta livratransplantasjón í Danmørk verður gjørd á Ríkssjúkrahúsinum
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1936 - Vaclav Havel, kekkiskur rithøvundur og forseti 1993-2003
- 1944 - Nils Malmros, danskur filmsleikstjóri
- 1951 - Bob Geldof, írskur tónleikari
- 1975 - Kate Winset, enskur sjónleikari
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1962 - Rasmus Rasmussen (Regin í Lið).
- 2011 - Steve Jobs, maðurin aftanfyri Apple, ipod og ipad


text:
Science fiction
Science fiction (eisini vísindaskaldsøga ella framtíðar(skald)søga á føroyskum) er ein bókmentasjangra, ið upprunaliga umfataði skaldsøgur og stuttsøgur (novellur), ið snúðu seg um eitt ímyndað framtíðarumhvørvi, har vísindin, og tá serliga tøknin er nógv meiri framkomin við markantari ávirkan á samfelagið og einstaklingar. Broytingarnar, og tær uppfinningar og uppdagingar og samfelagsviðurskifti sum mynda bakgrundina, kunnu vera umfatandi og eisini rein fantasi (ímyndan).
Sjangran hevur so við og við spjatt seg til aðrar miðlar, t.d. film, útvarp, sjónvarp og teknirøðir.


text:
Indiska Havið
Indiska Havið, Indiahavið ella Indiahav er tað minsta av teimum trimum heimshøvunum. Tað er 74,9 milliónir km² í vídd, og har eru einar 5000 oyggjar, harav eru fleiri teirra korallriv. Indiahav líkist frá hinum báðum heimshøvunum, Atlantshavið og Kyrrahavið, tað gongur ikki so langt norður sum tey. Indiahavið hevur mark móti norði til Suðurasia, móti vestri er mark til Arabisku Hálvoynna og Afrika, móti eystri er mark til Avstralien, og móti suðri er mark til Suðuríshavið og Antarktis. Í Indiahavi er saltasti sjógvur í heiminum, nevniliga Reyðahavið, og eisini heitasti sjógvur í heiminum, Persaflógvin.
Indiahavið er í vanda fyri at verða dálkað, helst av tangaskipum úr Persaflógvanum. Norðast í Indiahavi kunnu tropuódnir og grovt monsunregn elva til ógvisligan uppgang og vatnflóð. Í Indiahavi eru nógvar koralloyggjar og óteljandi nógvar korallpollum, sum til dømis Maldivoyggjar og Seyskelloyggjar, ið eru ógvuliga væl umtókt ferðamannalond. Stóra ferðavinnan gevur væl av sær, men skaðar náttúruna. Aðrir vansar eru, at havið matar burtur av korallrivunum, og oyggjarnar liggja tí opnari fyri flóð og brimi.


text:
Apostólska trúarjáttanin
Apostólska trúarjáttanin, eisini kallað Fyrsta trúarjáttan (lat. Symbolum apostolicum) er ein frumkristin orðing, sum í stuttum sýnir nakrar av týdningarmestu lærusetningum kristindómsins. Ápostólska trúarjáttanin verður t.d. brúkt í fólkakirkjuni. Í dag verður Apostólska trúarjáttanin góðtikin av nærum øllum kristnum kirkjuliðum og kirkjufelagsskapum, og hon er ein av teimum 5 játtanarritunum í føroysku fólkakirkjuni. Millum annað nýtir føroyska fólkakirkjan Apostólsku trúarjáttanina, har hon verður messað, upplisin ella sungin til flest allar guðstænasturnar. Fólkakirkjan nýtir eisini Apostólsku trúarjáttanina í dóps- og konfirmatiónsritualinum.
Innihaldsyvirlit
Tríeindin[rætta | rætta wikitekst]
Apostólska trúarjáttanin er í trimum liðum í samsvari við tríeindina. Ofta verður áðrenn sjálva trúarjáttanina byrjað við eini avnoktan av øllu tí ónda, men hetta er ikki ein partur av sjálvari trúarjáttanini. Hendan trúarjáttanin hevur tríggjar greinir:
- Fyrsta grein er um Gud og skapanina.
- Onnur grein er um Jesus.
- Triðja grein er um heilaga andan.
Søgan handan Apostólsku trúarjáttanina[rætta | rætta wikitekst]
Orsøkin til, at trúarjáttanin verður kallað "apostólsk" er hon, at teir tólv apostlarnir hava orðað trúarjáttanina. Søguliga letur hetta seg tó ikki prógva. Hinvegin er trúarjáttanin sprottin úr fleiri trúarorðingum, ið hava verið nýttar í ymiskum kirkjuliðum í fornkirkjuni. Trúarjáttanin, júst soleiðis sum hon er orðað nú, hevur helst verið at funnið fyri ár 200 e.Kr. Umleið ár 300 bleiv rómverski keisarin Konstantin ein kristin. Áðrenn høvdu kristin verið forfylgd, men Konstantin vildu nú, at øll skuldu gerast kristin. Nógv hildu seg vera kristin, men prædikaðu annað enn tað, ið stendur í Bíbliuni. Tí helt Konstantin tað vera týdningarmikið at gera eina trúarjáttan. Hon skuldi siga stutt og greitt, hvat øll kristin skuldu trúgva á.
Apostólska trúarjáttanin[rætta | rætta wikitekst]
(Vit avnokta djevulin og allar gerningar hans og allan atburð hans.)
Vit trúgva á Guð Faðir, hin alvalda,
skapara himins og jarðar.
Vit trúgva á Jesus Kristus,
Guðs einborna son, váran Harra,
sum er gitin av heilagum anda,
borin í heim av Mariu Moy,
pínslaður undir Pontiusi Pilatusi,
krossfestur, deyður og jarðaður,
niður farin til heljar,
triðja dagin staðin upp frá deyðum,
farin til Himmals,
sitandi við høgru hond, Guðs Faðirs, hins alvalda,
haðani hann kemur at døma livandi og deyð.
Vit trúgva á heilagan anda,
eina heilaga almenna kirkju,
samfelag teirra heilagu, fyrigeving syndanna,
uppreisn likamsins og lív um aldur og ævir.
Amen!
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
Trúarjáttan føroysku fólkakirkjunnar, Føroyskt kirkjumál, 2000


text:
Djevulin
Djevulin, ella devilin komið av grikskum AιάBoλoς diabolos (føroyskt: ákæri). Í Nýggja Testamenti sama vera sum í Gamla Testamenti verður nevnd Sátan. Orðið „djevul“ merkir ein, ið sigur óndar lygnir um ein annan. „Satan“ merkir fíggindi ella mótstøðumaður. Soleiðis varð størsti fíggindi Guds nevndur. Í fyrstuni var hann ein fullkomin eingil hjá Gudi í himli. Men sum frá leið, fór hann at halda ov nógv um seg sjálvan og ynskti sær ta tilbiðjanina, sum bara Gud eigur at fáa (Matteus 4:8-10).
Bíblunnar tala um Djevulin, "allar gerningar hans og allan atburð hans" tekur tað ónda í djúpum álvara. Hon avdúkar tað ónda uttan at demonisera menniskjuna. Og í hesum sambandi boðar evangeliið frá, at tað góða hevur sigrað á tí ónda við Jesusi Kristi. Í Bíbliuni eins væl og manna millum hevur tað ónda nógv nøvn. Djevulin, Sátan, Beelsibul, Antikrist, o.sfr. Felags fyri tey mongu nøvnini er tó sami týdningur: Tað ónda baktalar (Djevulin) sannleikan, tað syndrar (Sátan) tað góða, tað hersetur menniskju við sínum hervaldi (Beelsibul), og rænir ognir sum tað ikki eigur og noktar, at Jesus er Kristus (Antikrist). Tað ónda er sostatt til sum ein megi, ið týnir og leggur í oyði.


text:
Aktiv deyðshjálp
Aktiv deyðshjálp (eutanasi) er lóglig í bæði Sveis, Oregon, Luksemburg, Belgia, o.s.fr. Men í til dømis Norra og Michigan er hettar ólógligt [1]. Ein spurningur, sum er farin at taka seg upp í útlondunum er, um aktiv deyðshjálp skal verða ein menniskjarættur. Tá verður helst hugsa um at geva m.a. deyðiliga sjúkum, álvarsligt lammaðum og uppslitnum gomlum fólki møguleikan at fáa aktiva deyðshjálp. Her er t.d. talan um fólk ið eru totalt hjálparleys, aftaná t.d. eina bilvanlukku. Fólk ið blíva lammaði frá hálsinum og niðureftir. Har kunnu læknar fara inn og hjálpa teimum at sleppa vekk frá tí syrgiliga lívinum, tey eru blivin ein partur av.
Lógin um aktiva deyðshjálp, eutanasi, varð sett í gildi í Luksemburg í mars 2009. Fyri at kunna seta hesa lóg í verk, máttu broytingar í grundlógini gerast. Hertugin, ið eisini skuldi taka undir við lógini, um hon skuldi setast í verk, var ímóti. Hansara vald varð tí tikið frá honum eina tíð, soleiðis at lógin kundi verða samtykt og sett í gildi. Somuleiðis mátti undantak gerast í revsilógini, soleiðis at tú ikki kundi blíva revsaður av at fremja aktiva deyðshjálp.
Amerikanarar eru langt frá samdir um, hvat kann góðtakast moralskt ella ikki. Tað vísir seg, at tað, sum amerikanarar eru mest ósamdir um, er, um tað er moralskt rætt við aktivari deyðshjálp. 45 prosent halda, at tað er moralskt rætt, meðan 48 prosent halda, at tað er skeivt. Hini sjey prosentini vita ikki [2].


text:
Sendistovur
Kring allan heim umboða sendistovur áhugamálini hjá heimlondum sínum. Tær skapa fortreytir fyri samstarvi og veita fólki og fyritøkum rættindi og fortreytir at liva og virka í fremmandum londum.
Føroyskar sendistovur skulu setast á stovn í New York, Moskva og Geneve. Løgmaður, ið higartil hevur umsitið uttanríkismál, fer framvegis at hava umboðandi funktiónir, men hann fer nú eisini í størri mun at virka sum forsætisráðharri, tað vil siga hava politisku leiðsluna í landsstýrinum um hendi.


text:
Hebraiskt mál
Hebraiskt (hebraiskt עִבְרִית Ivrit) er eitt Semitiskt mál úr Afro-Asiatisku málættini. Mentanarliga er tað mett at vera "málið hjá jødunum", men onnur jødisk mál, so sum Jiddisj og Ladino finnast í jødisku diasporuni, og hebraiska málið verður eisini nýtt av ikki-jødum, so sum samáriabúgvum. Hebraiskt er móðurmál hjá góðum 6 500 000 fólkum, harav um 5 300 000 í Ísrael og um 200 000 í USA. Ikki beinleiðis eftirkomari eftir klassiskum hebraiskum ella bíbliuhebraiskum. Meginparturin av Gamla Testamenti er skrivaður á klassiskum hebraiskum, sum er átrúnaðarligt mál hjá jødum og samáriabúgvum.
Hebraiska stavraðið[rætta | rætta wikitekst]
Shin og sin
Shin og sin eru sami bókstavur, ש, men ímynda tvey ymisk fonem. Teir eru ikki sínámillum allofoniskir . Tá ið diakritisk sjálvljóðstekn verða nýtt, verða hesi bæði fonem sundurgreinað við einum shin-prikki ella sin-prikki; shin-prikkurin er omanfyri høgra horn á bókstavinum, og sin-prikkurin omanfyri vinstra horn á bókstavinum.
Sjálvljóð (vokalir)
Upprunaliga hevði hebraiskt skriftmál ikki sjálvljóð, men seinni, onkuntíð eftir ár 200 e.kr. vóru sjálvljóð løgd aftrat við at seta prikkar ella strikur omanfyri, ímillum ella niðanfyri hjáljóðini (konsonantarnar), tann sokallaða niqqud-skipanin. Prikkar verða tó oftast ikki brúktir uttan í barnabókum, bønarbókum, fremmandaorðum og orðum við tvítýddari úttalu. Ísraelskt-hebraiskt hevur fimm sjálvljóð (i e a o u) men væl fleiri bókstavir at lýsa tey.
Nota 1: Sýmbolið "O" umboðar einhvønn hebraiskan bókstav (hjáljóð).
Nota 2: Úttalan av zeire og viðhvørt segol - við ella uttan bókstavin jod - er viðhvørt ei í nýmótans hebraiskum. Hetta er ikki rætt í tí normativu úttaluni og ikki í samsvar við tosaða málið}}
Nota 3: Dagesh, mappiq, og shuruk hava ymsar funktiónir, sjálvt um tey líkjast av útsjónd.
Nota 4: Bókstavurin ו (vav) er brúktur tí at hatta kann bara verða ímyndað av honum.


text:
Thales
Thales (umleið 624 BC – umleið 546 BC) var ein griksur heimspekingur frá Miletus. Aristoteles roknaði hann fyri at verða tann fyrsta av teimun griksu heimspekingunum.
Thales royndi at fáa greiði á nátúrligum fyribrigdum uttan at leita til tað yvurnátúrliga. Eisini varð hann tann fyrsti at føra fram eina hypotesu og er tí í dag kendur sum "faðirin at vísindini".
Vatn sum grundarlag[rætta | rætta wikitekst]
Mest kenda meiningin hjá Thales er hansara kosmologiska thesa ið byggur á at vatn er upprunin til alt. Alt er vatn og vatn er alt, bara í ymiskum formi.


text:
Bagdad
Høvuðsstaður Iraks, Bagdad (arabiskt; بغداد), er fram við Tigris. Hann er størsti býur í Irak og miðdepil í fyrisiting og handli. Í býnum renna saman gamalt og nýtt, avgamlar moskur, nútímans háhús og trongligir basarar. Bagdad hevur verið miðstaður í islamskari mentan í meiri enn túsund ár. Bagdad var áður høvuðsstaður í tí veldiga arabiska ríkinum. Tá blómaði býurin og var skrýddur við prýðiligum borgum og øðrum listaverkum. Meginparturin av tí gamla Bagdad er nú burtur, men á grundini er vaksin upp ein tíðarhóskandi stórbýur. Úr Bagdad gongur jarnbreyt til Basra við Persarahavið.


text:
Mošovce
Mošovce er ein av teimum størstu bygdunum í tí søguliga økinum Turiek, sum nú liggur í Turčianske Teplice landslutinum í Žilina Regiónini í norður-Slovakia. Nógvir søguligir varðveittir bygningar eru í Mošovce. Tað fyrsta søguliga dokumentið, ið nevnir bygdina var frá 1233. Av fyrstan tíð var talan um tvey bústaðarøki, Machyuch og Terra Moys. Áin Mošovka rennur gjøgnum bygdina. Í bygdini eru fleiri minnisvarðar og søguligir bygningar, eitt nú er ein klassisk-rokoko harragarður frá seinna helmingi av 19. øld við enskum hava. Onnur støð, sum eru vitjunarverd í bygdini eru ein neo-gotisk katólsk kirkja, ein luthersk kirkja frá 1784 og eitt mausoleum sum nú er eitt museum.
Mošovce er føðibygdin hjá kenda Slovakiska skaldinum Ján Kollár. Húsið har hann varð føddur er eisini eitt stað, ið ferðafólk plaga at vitja.
Fólkatalið í Mošovce er minkað tey seinastu árini og var 1380 í 2001, sum var 7,4% minni enn í 1994.
98.62% av íbúgvunum eru slovakar, 0.72% eru úr Kekkia og 0.14% eru úr Ungarn.


text:
Forsætisráðharri á almennari vitjan
Forsætisráðharri Íslands, Jóhanna Sigurðardóttir og maki hennara, Jónína Leósdóttir við fylgi komu til Føroyar á almenna vitjan 6.-8.sept.
Vitjað varð í Norðurlandahúsinum, á Listasavni Føroya og á Føroya Fornminnissavni. Týskvøldið var løgmaður vertur við einum døgurða í Kirkjubø.
Mikumorgunin hevði løgmaður bjóðað Jóhonnu Sigurðardóttir til morgunmat í Tinganesi saman við landsstýrisfólkunum. Aftaná var fundur millum løgmann og íslendska forsætisráðharran. Víst varð til grein 7 í Hoyvíks-sáttmálanum, ið varð undirritaður landanna millum hin 31. august 2005, har víst verður á viljan hjá báðum pørtum at stimbra og breiðka samstarvið landanna millum á øllum viðkomandi økjum, ið hava felags áhuga. Sipað verður serstakliga til menning av menniskjatilfeingi í almenna geiranum.
Felags endamálsyvirlýsing
Forsætisráðharri Íslands og Føroya løgmaður vilja hervið vísa til grein 7 í Hoyvíks-sáttmálanum, ið varð undirritaður landanna millum hin 31. august 2005, har víst verður á viljan hjá báðum pørtum at stimbra og breiðka samstarvið landanna millum á øllum viðkomandi økjum, ið hava felags áhuga. Sipað verður serstakliga til menning av menniskjatilfeingi í almenna geiranum.
Við støði í ynskinum at styrkja vinabond og samstarv landanna millum í samsvari við Hoyvíkssáttmálan, ynskja forsætisráðharri Íslands og Føroya løgmaður at víðka samstarvið millum viðkomandi stjórnarráð á hesum økjum:
- Fyrisiting, leiðslu og løgfrøðiliga siðvenju í landsfyrisitingini
- Javnstøðu, rættargrundarlag, mannagongdir, kunningar- og útbúgvingarátøk.
Viðvíkjandi teimum geirum, ið eru nevndir í grein 2, skal viðmerkjast, at eitt tílíkt samstarv kann vera umbýti av starvsfólki og upplýsingum, vitjanir, ráðstevnur, skeið ella felags granskingarverkætlanir.
Nærri útgreining um ætlanir og átøk eiga at verða tikin upp í felagsnevndini, sum er sett sambært grein 8 í Hoyvíkssáttmálanum.
Forsætisráðharri Íslands og Føroya løgmaður eru samd um at stimbra og styrkja vinabandið og samstarvið millum Ísland og Føroya og vátta teirra felags áhuga í góðum samstarvi í komandi tíðum og styrkjan av Hoyvíkssáttmálanum.
Undirritað hin 8. september 2010 í Tórshavn í trimum frumskjølum á íslendskum, føroyskum og enskum.
_______________________ _____________________________ Forsætisráðharri Íslands Føroya løgmaður Jóhanna Sigurðardóttir Kaj Leo Johannessen
Kl. 11.00 var tíðindafundur í Tinganesi.
Jóhanna Sigurðardóttir og fylgi fóru av landinum seinnapartin mikudagin.


text:
Fólkakirkjan
Føroyingar tóku við kristnari trúgv um ár 1000. Í Føroyingasøgu verður sagt frá, at Sigmundur Brestisson læt byggja kirkju í Skúvoy, og tað kann væl vera, at høvdingar og bøndur lótu byggja egnar kirkjur við garðar sínar. Men nøkur felags føroysk kirkjuskipan hevur neyvan verið fyrr enn eftir 1100.
Stutt eftir 1100 varð biskupssetur sett á stovn í Kirkjubø, og kom tað undir erkisetrið í Niðarósi í Noregi, tá hetta varð stovnsett í árinum 1153. Og fram til siðaskiftið vóru Føroyar eitt av teimum ellivu biskupsdømunum í erkibiskupsdøminum Niðarósi. Vit kenna nøvnini á 33 katólskum biskupum í Føroyum, og vit vita um leið, nær fleiri teirra virkaðu. Hin kendasti teirra millum var Erlendur, sum í 1268 varð vígdur til biskup í Føroyum, og sum doyði í 1308. Erlendur fór undir at byggja dómkirkju í Kirkjubø (Múrin), og í dag halda fleiri, at tað eydnaðist at gera kirkjuna so mikið lidna, at hon varð vígd, so føroyingar fingu sína dómkirkju.
Um leið 1538 fór siðaskiftið fram, og í 1540 varð Jens Gregersøn Riber tilnevndur biskupur - fyrsti lutherski biskupur í Føroyum. Hann virkaði til 1557, tá hann varð tilnevndur biskupur í Stavanger. Føroyar gjørdust tá próstadømi undir Bergens stifti til um leið 1620, síðani komu tær undir Sælands stift, og við býtið í 1923 undir Keypmannahavnar stift. Í 1963 vórðu Føroyar gjørdar til varabiskupsdømi, og varabiskupur kom í próstsins stað. Við lóg um stovnseting av biskupsdømi Føroya frá 6. november 1990 vórðu Føroyar skildar burtur úr Keypmannahavnar biskupsdømi og gjørdar til egið stift, og Havnar kirkja gjørdist dómkirkja.
Oyggjarnar tykjast tíðliga í tíðini at hava verið býttar sundur í 7 prestagjøld, sum hvørt hevði sín sóknarprest. Hetta býti stóð við til 1913, tá Suðuroyggin varð býtt sundur í 2 prestagjøld, Suðuroyar norðara og Suðuroyar sunnara prestagjald. Í 1928 varð Eysturoy býtt sundur í Nes prestagjald og Fuglafjarðar prestagjald, og í 1934 varð Norðoya prestagjald býtt sundur í Norðoya eystara og Norðoya vestara prestagjald. Í 1947 varð Eiðis prestagjald sett á stovn og í 1973 Sjóvar prestagjald. Í 1976 varð Suðurstreymoyar prestagjald býtt sundur í tvey, Suðurstreymoyar eystara og Suðurstreymoyar vestara prestagjald, og í 2000 vórðu Nes prestagjald og Fuglafjarðar prestagjald umskipað til trý prestagjøld, Nes prestagjald, Fuglafjarðar prestagjald og Glyvra prestagjald.
Upprunaliga fingu prestarnir løn sína frá kallinum. Presturin hevði ein garð ókeypis, og seinni eisini náðinsgarðin (einkjugarðin). Aðrar inntøkur vóru offur, høgtíðisoffur, presttal og tíggjundi. Presttal og tíggjundi vóru avtikin í 1908. Aftur at hesum hevði presturin rætt til ókeypis flutning (skjúts). Henda skipan varð avtikin í 1936.
Kirkjufólkið í bygdunum bygdu sjálv sínar kirkjur, og kirkjuverjarnir høvdu eftirlit við teimum. Føroya Amt hevði saman við próstaembætinum yvirumsjón við kirkjunum. Kirkjurnar vórðu eins og partur av prestalønunum fíggjaðar við tíggjundi, og ríkastar vóru tær, ið fingu nógvan grindatíggjund.
Kirkjumálið í Føroyum var sum aðrastaðni undan siðaskiftinum mest latín. Við siðaskiftinum gjørdist danskt kirkjumál, og soleiðis var tað til nakað upp í 20. øld. Men tá ið komið var nakað upp í 19. øld birtist millum manna áhugi fyri at nýta føroyskt sum kirkjumál. Í 1823 gav Danska Bíbliufelagið út týðing Schrøters av St. Matthæi Evangelium, í 1930 kom ritualbókin, í 1937 Nýggja Testamenti og í 1939 altarbókin, allar í týðing Jákup Dahls. Men ikki fyrr enn í 1939 varð við kgl. fyriskipan givið loyvi til við vanligar gudstænastur at nýta føroyskt mál. Í 1956 kom fyrsta føroyska sálmabókin, og í 1961 kom út Bíblian á føroyskum í týðingini hjá J. Dahl og K.O. Viderø. V. Danielsen hevði longu í 1949 givið út sína fyrstu týðing til føroyskt av Bíbliuni.
Um aldaskiftið frá 19. til 20. øld vóru flest allir føroyingar limir í fólkakirkjuni - í dag eru gott 83 % av fólkinum limir.


text:
V4-skemt við Hermanni og øðrum
Skrivað hevur John William Joensen 21.11.2013 - 09:35
Út er komin nýggj tvífløga við skemti frá V4. Á fløguni eru stívliga tveir og ein hálvur tími við stuttligum skemtileikum frá størstu undirhaldssending í Føroya søgu nakrantíð.
Á fløgunum eru 33 skemtileikir, har Hermann Jacobsen er bindiliðið í øllum upptøkunum. Ein upptøka er við Dalla. Sjey brot eru við Palleba og Fossadun, sum ávikavist Hermann og Olivur Næss spældu.
Umframt teir báðar, so hoyra vit Hera Smith, Oskar Hermannsson, Elina Mouritsen, Óla Kurt Hansen, Sonna Smith, Gunvør Jensen, Flemming Samuelsen, Eyðun Johannesen, Niels Juel Arge og Ívar Iversen.
Hermt verður eftir kendum fólki, m.a. Jóhan Nielsen, Atla Dam, gamal landslæknanum, Erlendi Paturssyni og Jákup Frederiki Øregaard.
Martin Joensen hevur sniðgivið. Súni Selfoss hevur talgildað og Finnur Hansen hevur reinsað tilfarið. Forlagið Glint gevur út í samstarvi við Kringvarp Føroya.
Tórður Johannesarson hevur lagt til rættis.
Tutl stendur fyri søluni. Fløgan kostar 169,- kr.


text:
Javnaðarflokkurin
Javnaðarflokkurin varð stovnaður 25. september 1925. Flokkurin er ein sosialdemokratiskur flokkur á Løgtingi.
Javnaðarflokkurin átti inntil 2006 tíðindablaðið Sosialin. Blaðið varð selt til P/F Miðlafelagið, sum leiðsla og starvsfólk á blaðnum eiga. Síðani hevur P/F Miðlafelagið selt ein triðing av blaðnum til Føroya Tele.
Flokkurin broytti í 2010 navn frá Føroya Javnaðarflokkur til Javnaðarflokkurin.
Innihaldsyvirlit
Søgan hjá Føroya Javnaðarflokki[rætta | rætta wikitekst]
Føroyski Javnaðarflokkurin varð grundaður í 1925.
Í høvuðsheitum vóru tað teir somu, sum frammanundan høvdu lagt lunnar undir Socialistisk Ungdomsforbund (SUF) og Thorshavn Arbejderforening, ið tóku stig til at stovna flokkin. Tað er eisini mangt, sum bendir á, at gott samband var við Danska Javnaðarflokkin, meðan fyrireikingarnar til floksstovnanina fóru fram.
25. september 1925 varð Suðurstreymoyar Javnaðarfelag stovnað á skrivstovuni hjá Havnar Arbeiðsmannafelag úti í Tinganesi. M. S. Viðstein gjørdist fyrsti formaður.
Nakrar mánaðir seinni stovnaðu fólk á Tvøroyri felagið Froðbiar Sóknar Javnaðarfelag. Petur Mohr Dam var ein av høvuðsforsprákarunum.
Í báðum førum eru tað somu fólk, sum vóru við til at stovna fakrørsluna her á landi, sum eisini gingu á odda at stovna javnaðarfeløgini.
Sum kunnugt var Petur Mohr Dam lærari á Tvøroyri. Hann hevði eisini tætt tilknýti til arbeiðarafelagið á Tvøroyri Enigheden, har hann óløntur starvaðist tað mesta av ævi síni.
Í 1926 gingu bæði javnaðarfeløgini saman um at stovna Føroya Javnaðarflokk við egnari politiskari skrá, sum í høvuðsheitum fylgdi hinum norðurlendsku javnaðarskráunum. Men henda skrá varð víðkað við 11 punktum, sum vóru um serføroysk mál. Týdningarmestu av hesum 11 punktunum vóru krøvini um nýggja og fólkaræðisliga útbúgvingarskipan, ein almennan fiskivinnubanka, umfatandi almannaverk, útstykking av almennari jørð til fæloysingar og almannager av stórhvalaveiðini.
Til løgtingsvalið 1928 stillaði Javnaðarflokkurin upp fyrstu ferð. Men til fólkatingsvalið frammanunadan stillaði M. S. Viðstein upp móti tí frammanundan trygga valevni Sambandsfloksins Andrassi Samuelsen. M.S. Viðstein gav Sambandsflokkinum veruliga kapping.
Tann 23. januar 1928 fekk Javnaðarflokkurin 671 atkvøður um alt landið t.e. 10, 6% av atkvøðunum og tvey umboð á ting nevniliga Petur Mohr Dam av Tvøroyri og M. S. Viðstein úr Tórshavn.
Fyrstu árini vóru merkt av tætta samstarvinum millum flokkin og fakfelagsrørsluna, og tað eyðkendi eisini politikk floksins á tingi. Hetta sást aftur í uppskotum um tjóðartøkur, arbeiðsloysistuðul, almannaskipanir, broyting í jarðarviðurskiftunum og uppskotum um nýggja og øðrvísi skúlaskipan. Men við tí stóru borgarligu yvirvág, sum var í tinginum, hevði flokkurin smáar møguleikar at fáa ávirkan á førda politikkin. Men harafturímóti hevði politikkur Javnaðarfloksins á tingi stóra ávirkan á vanliga fólkið, sum livdi undir verri og verri korum øll tríatiárini. Flokkurin fekk eisini stóra framgongd til valið 1936, tá tað eydnaðist at fáa 6 limir valdar, 1 úr Eysturoy, 1 úr Suðurstreymoy, 1 úr Sandoy og 3 úr Suðuroy.
Tey fyrstu árini vóru ikki uttan innanhýsis trupulleikar. Flokkurin hevði ilt við at halda lív í floksblaðnum Føroya Social-Demokrat. Hugsjónarlig ósemja fór eisini at gera um seg millum ein part við M. S. Viðstein, sum vildi halla seg til 3. Internationala, og ein annan við Petur Mohr Dam á odda, sum vildi fylgja sjónarmiðunum hjá norðurlendsku arbeiðararørsluni. Hetta innanhýsisstríð hevði við sær, at M. S. Viðstein í 1936 fór úr flokkinum og úr politikki. Hann livdi restina av lívi sínum sum typografur og skald. Síðandi leiddi Petur Mohr Dam flokkin við myndugleika og dugnaskapi til deyða sín 8. november 1968.
Javnaðarflokkurin tók virkin lut í fyrireikingunum, sum førdu til Heimastýrislógina 1948. Javnaðarflokkurin tók av fullum huga undir við Heimastýrislógini og hevur virkað undir henni síðan. Flokkurin ásannar tó, at tíðin nú er komin at loysa Heimastýrislógina av við nýggja tíðarhóskandi lóg, Sjálvstýrislógina.
Javnaðarflokkurin luttók í fyrsta landsstýrinum eftir nýggju skipani, men fór úr landsstýrinum 1950, og aftaná at hava verið andstøðuflokkur í 8 ár eydnaðist tað at fáa eitt gott val 1958. Flokkurin fekk umboð í øllum valdømum uttan Norðstreymoy - tilsamans 8 - og gjørdist størsti flokkur. Petur Mohr Dam gjørdist løgmaður í samgonguni við Sambandsflokkin og Sjálvstýrisflokkin.
Í tíðini eftir gjøgnumbrotið 1958 hevur Javnaðarflokkurin luttikið í øllum landsstýrum, uttan 1963-67, 1981-85, 1989-91 og 1996-04. Síðani valið í 2004 hevur Javnaðarflokkurin havt leiðsluna av samgonguni millum Fólkaflokkin, Sambandsflokkin og Javnaðarflokkin.
Javnaðarflokkurin er limur í Norðurlendsku Arbeiðararørslusamtakinum (SAMAK) og hevur møtirætt í Socialistisk International (SI).
SU, Sosislistiskt Ungmannafelag, varð stovnað í 1965. Tað er politiskt ungmannafelag við tilknýti til Javnaðarflokkin. SU er umboðað í leiðslu floksins á líkaføti við øll valfeløgini hjá flokkinum. SU stuðlar Javnaðarflokkin í flestu viðurskiftum, men hevur eisini havt serstøðu um serstøk politisk mál. SU er limur í FNSU, Sosialistisku Ungmannafeløgini Í Norðurlondum, og IUSY, Alheims Felagsskapurin Hjá Ungsosialistum.
Javnaðarflokkurin stovnaði blaðið Føroya Social Demokrat, sum kom út fyrstu ferð 24. mai 1927. Seinni bleiv hetta til tíðindablaðið Sosialurin, har millum blaðstjórarnar kunnu nevnast Vilhelm Johannesen og Jan Muller. Blaðið var ogn floksins heilt fram til 2006. Í hesum tíðarskeiðið gjørdist Sosialurin størsta tíðindablaðið í Føroyum. Nýtt felag myndað av blaðleiðslu, starvsfólkum og Føroya Tele yvirtóku Sosialin og reka hann í dag sum fjølmiðlafyritøkan Miðlahúsið.
Formenn[rætta | rætta wikitekst]
- 1926 M. S. Viðstein
- 1936 Petur Mohr Dam
- 1968 Einar Waag
- 1969 J. Fr. Øregaard
- 1972 Atli P. Dam
- 1993 Marita Petersen
- 1996 Jóannes Eidesgaard
- 2011 Aksel V. Johannesen
Javnaðarløgmenn/kvinnur[rætta | rætta wikitekst]
- Petur Mohr Dam (1958–1962, 1967–1968)
- Atli P. Dam (1970–1981, 1985–1989, 1991–1993)
- Marita Petersen (1993–1994)
- Jóannes Eidesgaard (2004–2008)
Umboð á Løgtingi 2008–2011[rætta | rætta wikitekst]
Umboð á Løgtingi 2011–2015[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- Føroya Javnaðarflokkur
- Frantisek Staud's Photo Gallery of The Faroe Islands
- Phtography of the Faroe Islands
- Phto Gallery of the Faroe Islands
Fólkaflokkurin · Framsókn · Javnaðarflokkur · Miðflokkurin · Sambandsflokkurin · Sjálvstýrisflokkurin · Tjóðveldi


text:
Støð í Harry Potter
Grimmauld nr. 12[rætta | rætta wikitekst]
Man hoyrir fyri fyrstu fer um Grimmauld nr. 12 í fimtu Harry Potter bók (Harry Potter og Føniksfylgingin). Eigari av Grimmauld nr. 12 eru Black familjan, sum hava reint-blóð; og tað er eitt tað mest týdningarmesta hjá teimum. Í húsinum búðu mamma Sirius (Sirius, sum er gubbi Harry), Walburga Black og beiggi Sirius, Regulug A. Black (R.A.B., sum hevur tiki horcrux'in hjá Voldemort í Harry Potter og Hávlblóðsprinsurin - medaljongin.), Sirius Black og húsálvurin Kreaher.
Grimmauld nr. 12, er ósjónligt. Tá ið húsi liggur mitt í býnum London og Føniksfylgingin brúkar hetta hús fyri at møtast, má húsi vera ósjónligt. Onkuntíð hava mugglara-grannarnir mistonkt hetta við, at húsnummrini eita 11 og so 13, tí tey ikki síggja húsini nr. 12. Øll Black-fólkini eru deyð eftir tíðini. Regulus Black var deyðsátari hjá Voldemort, men vildi heldur vera ímóti, og doyði við at finna medaljong-horcrux'in, Sirius Black, sum er gubbi Harry Potter, doyði tá ið deyðsátarnir og føniksfylgingin bardust ímóti á Deildini fyri tað Dulda, á Gandamálaráði. Sirius var góður við Harry, og Harry arvaði so Grimmauld nr. 12, og við húsinum fylgdi húsálvurin Kreacher við, sum hatar ikki-reint-blóð fólk; betri kent sum mórublóð.


text:
Bloggur 21.10.2014 HarrietDagsins sett - Fiskaskræða, glimmur & leður
Um tit ikki longu hava gitt tað, so elski eg glimmur, leður og oyraringar. Dagsins sett er sett saman av: mínum nýggju glimmurskóm frá Moss Copenhagen, jeans frá Vero Moda, bláar...
Bloggur 20.10.2014 OggagoggaStarvsvenjing
So byrjaði eg í starvsvenjing í dag. Tað er í Rasmus Koch Studio (maður mín helt at heimasíðan ikki riggaði, men tað ger hon;). Eg eri ovurfegin, at eg nú kann læra av einum meista...
Bloggur 20.10.2014 KrákaKál, kál og meira kál!
Tit hava kanska varnast tað. Mær dámar væl kál! Frú Blomkál, Frøken Brokkoli, Doktor Spískál, Systrarnar Grønkál og Pálmakál. Tær eru allar mínar vinkonur. Kál kann brúkast up...
Bloggur 20.10.2014 KrákaGreen Kitchen Travels
Sum eg gleði meg til at fáa hendur á hesi bókini! Tað fyrru bókina skrivaði eg um her. Eg havi brúkt fyrru bókina ótrúliga nógv, og eri næstan dagliga inni á blogginum hjá fólkunum...


text:
23-01-2013 | Strandarlandafundur verið um norðhavssild í London í dag
Strandarlondini Føroyar, Ísland, Noreg, Russland og ES hittust í dag í London til enn eitt samráðingarumfar um skipanina av fiskiskapinum eftir norðhavssild í 2013. Fundurin var framhald av fundum, sum vóru í oktober og í desember 2012.
Føroyar hava á undanfarnu fundunum gjørt vart við, at núverandi býtið av heildarkvotuni svarar ikki til útbreiðsluna av norðhavssild í Norðuratlantshavinum, og at tørvur er á at endurskoða avtaluna. Hetta sjónarmið var eisini borðið fram undir samráðingunum, sum vóru í oktober 2011.
Á fundinum í London í dag endurtóku Føroyar sína støðu til býtið av norðhavssild sum órættvíst og kundu tískil ikki góðtaka, at hildið verður fram við verandi býti. Hinvegin vóru Føroyar til reiðar at fara undir samráðingar um eitt nýtt býti, ið leggur upp fyri stóru útbreiðsluni av norðhavssild á føroyskum havleiðum, sum fiskiskapurin higartil eisini hevur prógvað.
Eftir hetta tóku hini strandarlondini seg saman um eina nýggja semju um norðhavssild fyri 2013, har Føroyar ikki eru partur. Í semjuni tilskila londini sær sama part av heildarkvotuni sum undanfarin ár. Niðurstøðan má sostatt vera, at hini strandarlondini eru ikki sinnað fyri at samráðast um eitt nýtt býti av norðhavssildini fyri 2013.
Jacob Vestergaard, landsstýrismaður, fer væntandi um stutta tíð, eftir politiska viðgerð í Føroyum, at áseta føroysku sildakvotuna fyri 2013.


text:
Kekkia
Kekkia er lýðveldi í Miðevropa. Í ein landnyrðing hevur Kekkia mark við Pólland, í ein landsynning við Slovakia, í suðri við Eysturríki og í vestri við Týskland. Høvuðsstaðurin er Prag, landið hevur umleið 10,5 mió. íbúgvar og høvuðsmálið er kekkiskt. Kekkia gjørdist limur í ES 1. mai 2004.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Frá 1918 til 1993 vóru Kekkia og Slovakia eitt samveldisríki, nevnt Kekkoslovakia. Í 1950-árunum kom landið undir sovjetiskt eftirlit. Tá ið kommunistastýrið í samveldisríkinum fall, gjørdi fólkið av, at ríkið varð býtt í tvey - Kekkia og Slovakia.
Landalæra[rætta | rætta wikitekst]
Býir[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]


text:
Flotoyggj
At fólk veruliga hava trúð upp á flotoyggjar, framgongur av einum greinarstubba úr bókini Færoæ Et Færoa Reserata, sum danski presturin Lucas Debes gav út í 1673. Í kapitlinum Færøes Land skrivar hann soleiðis:
Fleiri íbúgvar hava boða frá, at ein flotoyggj ofta hevur verið at síggja norðan fyri landið. Hetta er ikki bara frásagnir ið eru bornar víðari frá forfedrunum, men eisini fólk nú á døgum siga fyri satt, at tey hava sæð hana í nakrar tímar. Tey siga seg hava sæð fjøll og dalar á henni, áir ið streyma í dølunum og at tey týðuliga sóu at hon var grøn í neðra og í dølunum.
Tann 28. apríl fyrra árið kom skiparin Poul Baadsted til Føroyar við sínum skipi. Bæði hann og tveir ungir prestar, ið vóru við á ferðini, nevniliga Gregers Pederssøn og Peder Clementsøn, søgdu frá, at teir á leiðini sóu eina oyggj, tá skipið var rikið av kós sunnanfyri Føroyar. Tá teir komu nær oynni, sóu teir hana týðuliga við fjøllum, bjørgum og streymandi áum, grøn við sjóvarmálan og við klettum og skerum undir landi, ikki ólík teimum føroysku oyggjunum. Men teir sóu ongar aðrar oyggjar og mettu tí at teir vóru snýttir. Teir sigldu tí víðari norðureftir og komu eftirhondini fram til Føroyar. Skiparin metti at oyggin lá ellivu míl í ein landsynning úr Føroyum. Um nøkur føst oyggj lá á tí positiónini, hevði hon fyri langari tíð síðani verið funnun, eftirsum skipini ið sigla á Ísland ofta sigla á tí leiðini. Tey skip ið koma sunnanífrá og stevna norður um Hetland, seta kósina eftir Føroyum, og mugu tí koma framvið tí staðnum. So um ein føst oyggj lá har, hevði hon verið kend frammanundan.
Enckhuyser Eyland, ið varð funnin og navngivin av hollendingum, lá undir 65 gradum norðari breidd ella latitude, 45 míl í ein útnyrðing úr Føroyum. Tað er týdningarmikið at nevna hana, av tí at hon ikki longur finst. Tað er upp til tann einstaka at avgera um tað er natúrligt, at ein sovorin landmassi av hørðum gróti kann hava verið til og so hvørva aftur. Um oyggin var av plantum og viksteini, so kundi tað verið, men so mátti hon hava floti omaná, sum flotoyggjarnar í ferskvatni, samanvovin av rótum, við eitt sindur av mold og grasi.
Íbúgvarnir siga annars um Svínoynna, at hon upprunaliga hevur verið ein flotoyggj. Teir meta, at um ein kundi komi út á tað (flot)oynna ið ofta sæst, og kasta stál á hana, so hevði hon sett seg. Hetta svarar til yvirtrúnna hjá kavarum, ið leggja stál á dýrgripirnar teir finna á havbotninum, so tey fornisku ikki skulu flyta teir, tá kavararnir fara upp aftur. Mong eru tey ið siga frá tílíkum flotoyggjum, og vilja vera við at tær eru veruleiki. Men eg trúgvi hesum ikki, ei heldur nakrari yvirtrúgv (teimum viðvíkjandi). Hevði tær ikki verið sagdar at líkjast vanligum oyggjum, so vildi eg hildið at tær vóru ísfjøll ið eru komin rekandi úr Grønlandi. Um so ikki er, so er tað mín fasta trúgv, at hetta er fyrigykling og sjónarvilling hjá Djevlinum, sum í sær sjálvum er ein sannur meistari í slíkum. Tí hann hevur ofta gykla teir fyrr í øðrum líki. Tað er kent millum manna, hvussu Satan um nætur, tá teir eru á útróðri um veturin, hevur víst seg fyri teimum sum ein bátur við manning og fiskireiðskapi. Hann hevur tala við teir, givið teimum agn og sagt teimum frá góðum miðum. Teir bæði kenna til og nýta tey mið ið hann hevur sagt teimum frá. Um Satan kann vísa seg í bátalíki fyri íbúgvunum, so kann hann eisini gera tað í landalíki, kanska fyri at lokka tey vantrúnu til sín og føra tey út í vanlukku...
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- Lucas Debes Færoæ Et Færoa Reserata. Keypmannahavn 1673.
- Tjatsi.fo: "Lucas Debes og flotoyggjarnar" (Føroysk umseting: Anker Eli Petersen)


text:
Listasavn Føroya
Listasavn Føroya varð bygt í 1970. Savnið er í Viðarlundini í Gundadali á Gundadalsvegi 9 í Tórshavn. J.P. Gregoriussen teknaði bygingin. Norðari endin av húsinum er frá 1970, tað er tann eldri Listaskálin, sum Listafelag Føroya lat byggja. Savnshúsini vórðu tikin í nýtslu í 1993, tað vóru arkitektarnir N. F. Truelsen og J. P. Gregoriussen sum teknaðu nýggja bygningin.
Innihaldsyvirlit
Sjálvsognarstovnur[rætta | rætta wikitekst]
Listafelag Føroya er sjálvsognarstovnur. Nevndin er mannað við 4 fólkum sum umboða Føroya Landsstýri, Listafelag Føroya, Føroysk myndlistafólk og Tórhavnar kommunu. Í stýrinum fyri Listasavnið sita fyri tíðarskeiðið 1. apríl 2009 til 31. mars 2013:
- Martin Næs, stýrisformaður, deildarstjóri (valdur av Mentamálaráðnum)
- Sigrun Gunnarsdóttir Niclasen, stýrislimur, listakvinna (vald av Føroysk Myndlistafólk)
- Jógvan Arge, stýrislimur, býráðslimur (valdur av Tórshavnar Býráð)
- Árni Winther, stýrislimur, arkitektur (valdur av Listafelag Føroya)
Føst framsýning[rætta | rætta wikitekst]
Listasavn Føroya hevur bæði fasta og skiftandi framsýningar av eldri og nýggjari føroyskari list. Mong føroysk listafólk eru umboðaði á føstu framsýningini, millum onnur Sámal Joensen-Mikines (1906-79), Janus Kamban (1913-2009), Ruth Smith (1913-58), Elinborg Lützen (1919-95), Ingálvur av Reyni (1920-2005), Steffan Danielsen (1922-76), Hans Hansen (1920-1970), Frimod Joensen (1915-97) og Tummas Arge (1942-78).
Skiftandi framsýningar[rætta | rætta wikitekst]
Frá februar til desember er vanliga ein nýggj framsýning hvønn mánað. Framsýningarnar lata vanliga upp leygardag kl. 13 og varða í 3 vikur. Várframsýningin og Ólavsøkuframsýningin eru framsýningar sum vanliga eru á hvørjum ári.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- art.fo, Listasavn Føroya, Bygningurin - Savnshúsini.
- art.fo, Listasavn Føroya, Skipan
- Art.fo Listasavn Føroya, Framsýningar


text:
Ekvador
Tjóðveldið Ekvador (upprunaheiti: República del Ecuador) er eitt land í Suðuramerika. Í norðri hevur Ekvador mark við Kolumbia, í vestri við Kyrrahav, og í suðri við Perú. Til Ekvador hoyra eisini Galapagosoyggjar, tær eru 1.000 km úti í Kyrrahavi. Fólkið í Ekvador er nógv blandað, tíggjundaparturin er hvítur, hitt eru mesitzar, blámenn og indiánar. Tó at hvítu eru so lítil partur av fólkinum, sita teir kortini við ræði, og stýrislagið er tað sama sum í hinum londunum í Suðuramerika.
Bruttotjóðarúrdrátturin fyri hvønn íbúgva: 3.300 USA dollarar (17.000 DDK) [1].
Innihaldsyvirlit
[rætta | rætta wikitekst]
Landið eitur eftir miðkringi, sum verður nevndur "ekvador" á fremmandum málum.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Áðrenn spaniólar komu[rætta | rætta wikitekst]
Í árinum 1400 e.Kr. tóku inkarnir landaøkið. Aymaraindiánar vórðu limaðir í stóra inkraríkið, Tawantinsuyo, sum í stórveldstíð síni rakk frá Kili í suðri til Ekvador í norðri. Politiski og samfelagsligi bygnaðurin hjá inkum og aymarum var sera líkur. Aymarar vóru einastu av mongum fólkasløgum, ið inkar tóku, ið varðveittu mál sítt og politiskan bygnað.
Spanska hertøkan[rætta | rætta wikitekst]
Tað, at evropearar funnu Ekvador, bar í sær spanska hertøku og harðan ágang á fólkið har. Í allari hjálandatíðini var ræði kirkjunnar ovurstórt. Kirkjan legði undir seg stór jarðarlendi og eisini indiánska arbeiðsmegi, og hon gekk undan í tøku av jørð. Sløk hundrað ár eftir, at spaniamenn komu til Ekvador, vóru 90 % av indiánska fólkinum deyð. Høvuðsatvoldin var sjúkur, ið evropearar bóru við sær, til dømis meslingar og pokur [2].
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Politiska støðan[rætta | rætta wikitekst]
Nógv umhvørvisstríðsfólk hava fingið deyðshóttanir og eru álopin av vápnaðum monnum, í nøkrum førum av vápnaðum herliðum. Í byrjanini av 2008 bleiv ein bólkur handtikin og ákærdur fyri atsóknir og harðskap móti vápnaðu herliðunum, men øll vórðu seinni latin leys orsakað av vantandi prógvum.
Esther Landetta hevur verið oddakvinna í tveimum bólkum, sum stríðast fyri at verja áirnar Gala, Chiko, Tenguel og ánna Siete í Guayas-landspartinum við at skjalprógva og almannakunngera dálkingina av hesum áum [3]. Landetta er eisini limur av einum kvinnubólki fyri mannarættindi - Women Defenders of the Pachamama Front. Landetta, sum er leiðandi limur av tveimum felagsskapum, sum finnast at óregluligum minuvirksemi, ið hótta heilsuna og vinnumøguleikarnar hjá fólki á staðnum, hevur orsakað av deyðshóttanum verið noydd at goyma seg saman við børnum sínum.
Orsakað av hesum hava myndugleikar á staðnum byrjað kanningar av m.a. dálking, sum námsrakstur hevur havt á áirnar í apríl í 2008. Síðani tá hevur Landetta verið fyri grovum hóttanum og eini deyðshóttan 12. juli í 2008. Hon hevur søkt um almenna verju.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Ekvador er lítið land í Suðuramerika, og landslagið er ógvulig fjølbroytt. Á eini ferð bara 200 km. inni í landinum fert tú úr láglendinum við strondina, har nógv avfall er, upp í kalda hálendið í Andesfjøllum og oman aftur í tropiskar regnskógir eystan fyri fjøllini. Fram við strondini eru mýrar, har vaksa mangrovutrø, sum tola sjógv. Hetta gróðrarlendið gagnar fólkinum væl, úr mangrovutrøunum fæst viður til brenni og byggitilfar, og fiskur, krabbadýr og skeljafiskur, ið liva her, eru týdningarmikil føði hjá fólkinum.
Býir[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsstaðurin eitur Quito, hann er beint undir ekvator (miðkring), men av tí hann stendur so høgt, 2850 m. yvir havinum, kennist veðurlagið rættiliga svalligt. Í býnum møtast nýggja og gamla tíðin. Nógv av húsunum eru elligomul, og vegirnar eru krókutir og smalir, men har koyra bussar, bilar og sporvognar, og tey sum hava ráð hava somu hentleikar sum fólk á okkara leið. Størsta skipahavnin eitur Gayaquil, har verður meginparturin av tí, landið hevur at selja, fermdur.
Galapagosoyggjar[rætta | rætta wikitekst]
Langt úti (umleið 1000 km.) í vesturi í Kyrrahavi eigur Ekvador nakrar oyggjar, sum nevnast Galapagosoyggjar. Har er eitt so óføra stórt skjaldbøkuslag. Tær størstu kunnu viga upp í 500 kg., og summar verða 400 ára gamlar. Ovurhonds stóra skriðdjórið hevur verið illa fyri, tí sjófólk hevur havt hund, rottu og onnur djór við sær á Galapagosoyggjarnar, eystarlaga í Kyrrahavi. Hon er nú alfriðað. UNESCO hevur koyrt Galapagos á listan yvir støð í vanda fyri umhvørvisoyðilegging.
Gosfjøll[rætta | rætta wikitekst]
Í Ekvador eru fýra kendar gosfjallarøðir, sum allar eru partur í Andesfjøllum. Minst tíggju fjøll í hesum røðum goysa enn. Eitt hitt kendasta er Cotopaksifjall, tað er 5897 metrar høgt og er ímillum hægstu gosfjøll í heiminum. Seinast, tað goysti, var í 2010 [4].
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Ídnaður[rætta | rætta wikitekst]
Nógv olja og gass eru í Ekvador, og næstan helvtin av útflutningsvirðinum er av hesari vinnu.
Landbúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Fyrst í 1980-árunum bygdi búskapurin í Ekvador á tríggjar landbúnaðarvørur - kakao, kaffi og bananir. Nú er vinnuvegurin ikki so eintáttaður longur, men enn arbeiðir ein triðingur av fólkinum í landbúnaðinum.
Fiskiskapur[rætta | rætta wikitekst]
Fiskivinna er týðandi vinnuvegur, mest verður veitt av sardinum, rækjum og tunfiski. Rættiliga nýggj útflutningsvøra eru nývaksnar blómur, til dømis nelikar, rósur og statisur, ið verða fluttar út til Evropa og USA. Rækjur eru vorðnar týðandi útflutningsvøra, og stórar rækjualistøðir hava veitt túsundtals fólki arbeiði. Men vansin við alingini er, at hon fer illa við viðbrekna mangrovulendinum.
Panamahattur[rætta | rætta wikitekst]
Kendi panamahatturin hevur ongantíð verið gjørdur í Panama. Hann er úr Ekvador, men var í fyrstuni gjørdur sum søluvøra til Panama, av tí er navnið komið. Tríggjar mánaðir varir tað at gera ein fyrsta floks hatt [5].
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Fólkið kann býtast í tríggjar høvuðsflokkar - upprunaliga indiánska fólkið, efitkomarar hjá evropeiskum niðursetufólki og fólk av ymiskum uppruna (mestizar). Í seinni árunum hava teir lagt vegir um Suður- og Norðuramerika, og fleiri av hesum vegunum ganga um Ekvador. Annars er tað líka vanligt ella vanligari, at fólk í Ekvador ferðast við flogfari enn við bili ella toki.
Upprunafólkið[rætta | rætta wikitekst]
Upprunafólkið í Ekvador er indiánar. Nú eru fjarskotnir og fáir ættflokkar eftir, sum liva eins og fedrar teirra gjørdu.
Á skógunum á eystursíðuni á Andesfjøllunum livir eitt indiánafólk, sum kallast jivaroindiánar. Teir hava verið grummir av skapi, og hini indiánafólkini hava ræðst teir. Sum vápn brúktu teir blásirør og nálir við eitrandi oddi. Høvdini av teimum, teir drupu, turkaðu teir og viðgjørdu, so tey vóru sum stór dukkuhøvd, teyggjaðu tey so upp undir beltið sum sjónligt prógv um, hvat dugur var í manninum [6].
Í býnum Otavalo, høgt uppi í Andesfjøllum, býr tað indiánska fólkið, ið er eina best fyri í Suðuramerika. Otavaloar veva teppi, regnkápur, nevndar ponchoir, máttur og mangt annað, sum teir selja ferðafólki og flyta út til alt Evropa, USA og Suðuramerika. Eftirspuringurin eftir hesum vovnu vørum er so mikil, at nú verður nógv hópvirkað, og teir nýta tilgjørdan tráð, tilgjørt litevni og maskinvevar. Inntøkurnar hava við sær, at otavaloindiánarnir kunnu verja mentan sína og liva, sum teir hava gjørt leingi. Ferðafólki dámar so væl marknaðin í Otavalo, at hann nú er á øllum fimm torgunum í miðbýnum [7].
Átrúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Ekvador er eitt katólskt land, men hevur ikki altíð verið tað [8]. Hóast Ekvador er katólskt land, eru gamlir átrúnaðarsiðir ikki heilt gloymdir.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://snl.no/Ecuador/n%C3%A6ringsliv
- ↑ http://www.centerforabetterlife.com/eng/magazine/article_detail.lasso?id=100
- ↑ http://www.amnesty.org/en/library/asset/AMR28/002/2008/en/47763cbe-a1b0-11dd-aa42-d973b735d92e/amr280022008eng.pdf
- ↑ http://aktuelt.dev.mashema.com/grein/eldgos_i_ekvador_og_guatemala
- ↑ http://hubpages.com/hub/Panama-Hats
- ↑ http://www.head-hunter.com/jivaro.html
- ↑ http://gosouthamerica.about.com/cs/southamerica/a/EcuOtavalo.htm
- ↑ http://www.sim.org/index.php/country/EC


text:
Fótbóltsskúli, eindarskúli og úrvalsflokkar
Aftaná eina kjaksending í sjónvarpinum, har fleiri spurningar vóru reistir enn svaraðir, er hóskandi at koma við nøkrum vimerkingum ella einum ískoyti.
Spurningurin um úrvalsflokkar stóðst í kjalarvørrinum á stovnanini av einum fótbóltsflokki í Tórshavnar Kommunuskúla.
Fyrst er at siga, at nýggi fótbóltsflokkurin á ongan hátt kollrennur fólkaskúlan, men heldur er ein kærkomin roynd í skúlahøpi, og hóast onkur óheppin byrjunartrupulleiki hevur stungið seg upp, so eigur flokkurin at sleppa at standa sína roynd. Samstundis er neyðugt at krita vøllin, tá tosað verður um úrvalsflokkar (elituflokkar). Tosa vit tá um at bólka næmingar í framhaldsdeild eftir áhuga, ella sum í hesum føri at skipa nýggjan flokk við næmingum við serligum áhuga og hegni, tosa vit um at flokka næmingar í fólkaskúlanum eftir evnum ella eftir úrtøku í ávísum lærugreinum ella tosa vit um at skipa flokkar fyri úrvalsnæmingar ella úrmælingar, ein bólkur sum vanliga verður mettur at umfata umleið 5% av næmingunum.
Fólkaskúlalógin frá 1979 bygdi á hugsanina um eindarskúlan. Hetta tí at sera stór ónøgd var við uppbýtið í real- og 8. flokk, sum tá var. Uppbýtið var eisini mett sum ein meinbogi fyri javnbjóðis atgongd til útbúgving og tankan um og samfelagsliga tørvin á, at sum flest fingu eina útbúgving eftir loknan fólkaskúla. Í kjalarvørrinum av vánaliga úrslitunum í undan-Pisa kanningini, sum var kunngjørt í oktobur 2006, var mett neyðugt at gera broytingar í fólkaskúlanum/fólkaskúlalógini. Óivað hevur verið hugt í broyttu donsku fólkaskúlalógina, í hvussu er bleiv við broytingum í fólkaskúlalógini í juni í 2007 møguleiki fyri at bólka næmingar - í annars floksbýttum skúlum - inni í flokkinum og eisini tvørtur um floksmark. Uppbýtið skal tó verða námsfrøðiliga grundað ella grundað á eina eftirmeting av úrtøkuni hjá næminginum, og næmingurin má ikki verða burtur frá upprunaflokkinum meira enn helvtina av skúlatíðini. Hetta er eitt varligt men týðiligt brot við eindarskúlahugsanina.
Eindarskúlahugsanin er ikki bara ein vakur tanki. Tað verður mett sum gagnligt fyri næmingin at uppliva ymiskleikan og menna sosialar førleikar í felagsskapinum, og dentur verður lagdur á floksfelagaárinið. Serliga verður hugsað um, at fakliga sterku næmingarnir hava jaligt árin á arbeiðslagið í flokkinum (eru teir nóg nógvir í tali), samstundis sum fjølbroytni í flokkinum ikki tarnar somu næmingum í egnari læring.
Tað er eisini væl skjalprógvað, at úrtøkan hjá næmingunum er nær tengd at sosioøkonomisku bakgrundini hjá næmingunum. Soleiðis at skilja, at jú longri útbúgving foreldrini hava, og jú hægri inntøkan hjá húskinum er, ella bæði, meira sannlíkt er, at børnini klára seg væl í skúlanum, og størri eru útlitini fyri, at børnini eisini nema sær hægri útbúgving. Í Pisa-frágreiðingunum verður nógv gjørt burtur úr hesum. Í frágreiðingini í sambandi við kanningina í 2009 verða tey lond tikin fram, sum hava úrslit yvir miðal, og har sambandi millum úrslit og útbúgving og inntøku hjá foreldrunum er sum minst. Ella hvørji lond best megna at bróta sosiala arvin, samstundis sum úrslitini eru nøktandi. Í hesum bólkinum eru Finnland, Kanada, Japan, Noreg og Ísland. Og tað, sum er felags fyri skúlaskipanina í hesum londum, er, at næmingarnir í lítlan mun verða flokkaðir eftir førleikum. Í hesum sambandi kann spurningurin setast, um ein skúli, ið flokkar næmingar eftir førleikum, longu í skúlanum staðfestir tann stættarmun, sum frammanundan er í samfelagnum. Og er ein slík flokking ikki ein forðing fyri javnbjóðis atgongd til útbúgvingar.
Tað er væl skiljandi, at foreldur, sum eiga dugnalig børn, ynskja at teirra barn gongur í einum vælvirkandi flokki, men politikarar eiga at síggja fólkaskúlan í størri høpi. Og um ætlanin er at bøta um fólkaskúlan, so eru úrvalsflokkar ikki vegurin.
Viðmerkingar
Tú mást logga á fyri at gera viðmerking!


text:
Suðursandwichoyggjar og Suðurgeorgia
Suðursandwichoyggjar og Suðurgeorgia (enskt: South Georgia and the South Sandwich Islands) eru partar í Falklandsoyggjum. Báðir oyggjaflokkarnir eru óbygdir og væl eystan fyri høvuðsoyggjarnar. Hesir fjarskotnu oyggjaflokkar eru eins nær Antarktis, sum tær eru suðuramerikanska meginlandinum. Norðmenn høvdu 9 hvalastøðir í Suðurgeorgia.[1]
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ MMR.fo, Hvalastøðin við Áir, mai 2007, Ávegis álit um varðveiting av hvalastøðini sum sjóvinnusavn, síða 10 (Google dokument)


text:
Adolf Hitler
Adolf Hitler (20. apríl 1889 - 30. apríl 1945 var týskur politikari og leiðari av tí tjóðskaparsosialistiska týska arbeiðaraflokkinum (á týskum: Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP), vanliga kendur sum nazista-flokkurin). Hitler var týskur ríkiskanslari frá 1933 til 1945 og einaræðisharri Í Týsklandi (við heitinum Führer und Reichskanzler) árini 1934-1945. Hann hevði ein avgerandi høvuðsleiklut í stovnanini av Nazismuni, í Seinna heimsbardaga og í Holocaust.
Hitler var borin í heim í Eysturríki-Ungarn. Hann fekk seinni týsk ríkisborgararættindi og stillaði upp til týska forsetavalið í 1932. Hann vann tó ikki, men í 1933 gjørdist hann ríkiskanslari. Hetta var eitt fet á leiðini til einaveldið. Tá forsetin Hindenburg doyði í 1934 gjørdist Hitler bæði kanslari og forseti og útnevndi seg sjálvan til ríkisførari, harav týska heitið Führer und Reichskanzler. Tá hann nú var einaveldisharri avgjørdi hann, at bólkar av øðrvísi fólkum skuldu avrættast, herundir jødar og samkynd. Eisini gjørdust fakrørslurnar ólógligar, og umfatandi sensurur varð framdur.
Hitler verður mest settur í samband við seinna heimsbardaga, Holocaust og nazistisku rørsluna í Týsklandi.
29. apríl 1945 varð hann giftur við Evu Braun. Tey tóku sítt egna lív saman í seinastu døgunum í seinna heimsbardaga.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]


text:
Thessaloniki
Thessalonki (grikskt: Θeσσaλovίkn) er næststørsti býur í Grikkalandi og høvuðsstaður í landslutinum Mið Makedónia. Býurin er ein havnabýur. Thessaloniki kommuna hevur 322.240 íbúgvar, meðan stórbýurin Thessaloniki við forstøðum og upplandi hevur 790.824 íbúgvar. Býurin við forstøðum er størsti býur á Balkan hálvoynni.
Tað eru tveir lærdir háskúlar í Thessaloniki. Annar av teimum Aristoteles Universitetið er tað størsta universitetið í Grikkalandi og á Balkan, har ganga umleið 95.000 lesandi.[1]
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Býurin varð grundlagdur í 315 á.Kr. av Kassandros av Makedonia.


text:
Bruno Mars
Peter Gene Hernandez (f. 8. oktober 1985 í Honolulu, Hawaii), betri kendur undir kunstaranavnið Bruno Mars er sangari og sangskrivari. Hevur verið við kendu sangunum: "Billionaire" og "Nothin' on you". M.a skriva sangin "Fuck you", Cee Lo Green og M.A Kesha og K'naan. Er mest kendur fyri sangin "Just the way you are" og "The Lazy song".
Fyrsta apríl 2012, segði Bruno Mars í einari samrøðu við eitt lokalt útvarp at han var homoseksuelur - ið var meint sum eitt apríls skemt. Aftaná fekk hann positivar reaktiónur, og síðani góðkendi hann, at tað ikki var fyri stuttleikar.[1]


text:
4. oktober 2007
Á samkomu í Müllers Pakkhúsi seinnapartin hósdagin fekk teknarin og banrabókahøvundurin Bárður Oskarsson handaða Barnabókaheiðursløn Tórshavnar býráðs 2007.
Í grundgevingini fyri at lata heiðurslønina verður sagt soleiðis:
Teknarin og barnabókahøvundurin Bárður Oskarsson sýnir hugtakandi listarligt hegni, tá hann lýsir eina søgugongd.
Báður hevur einfaldar og sigandi loysnir í myndalýsingum sínum, sum børn og vaksin kenna seg aftur í. Tekningarnar eru skemtiligar og hugfarsligar og tola at standa einsamallar. At myndlesa boðskapin hjá listamanninum er ein fragd.
Hann dugir hendinga væl at raka ein breiðan lesaraskara. Bøkurnar Ein hundur, ein ketta og ein mús, Pól, hin kuli giraffurin og Beinið peika við sínum eyðkendu og beinraknu litum á ein barngóðan, einfaldan og væl útbornan listamann.
Bárður Oskarsson hevur sermerktan tekningarstíl, har smálutir bera søgugongdini uppi, og trætur og ósemjur koma til sættis.
Bárður Oskarsson var burturstaddur, so í hansara stað tók systir hansara ímóti virðislønini.


text:
Alisfrøði
Alisfrøði er læran um náttúruna í breiðasta høpi. Alisfrøðingar granska samanspæli millum massa, rúmd og tíð og royna at seta hetta í støddfrøðiligar lógir. Vísindini alisfrøði hevur verið nevnd náttúruheimspeki. Navnframir alisfrøðingar hava roynt at svara spurningum, so sum “hvat heldur okkum at Jørðini” ella “hvat er tíð?”. Alisfrøðingar hugsa seg fram til ymisk ástøði og gera royndir. Royndirnar kunnu so prógva, um ástøðið er satt. Royndir at kanna ymisk fyribrigdi kunnu eisini gera, at komið verður fram á nýggj ástøði. Nógv av hesum ástøðum eru so væl prógvað, at tey nú kunnu roknast at vera náttúrulógir. Týskarin Albert Einstein bar í 1905 fram sítt tilmunarástøði, sum m.a. sigur, at einki fer skjótari enn ljósið. Alisfrøði eru vísindi um orku og evni. Tær ymsu greinirnar í alisfrøði fevna um eitt veldugt øki, heilt frá atomum til rúmdina. Stjørnufrøðingar brúka alisfrøðina at fáa greiði á upprunanum og byggingarlagnum í jørðini. Sólini og teimum fjaru stjørnunum. Hesa alisfrøði rópa vit stjørnualisfrøði.
Týdningarmikil fólk[rætta | rætta wikitekst]
- Arkimedes
- Niels Bohr
- Albert Einstein
- Leonhard Euler
- Galileo Galilei
- William Rowan Hamilton
- Johannes Kepler
- Joseph-Louis de Lagrange
- James Clerk Maxwell
- Isaac Newton
- Blaise Pascal
- Erwin Schrödinger
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


text:
Randers
Esbjerg er ein býur í Eysturjútlandi í Danmark. Í býnum búgva 71.618 fólk (2014), hetta fólkatalið ger Randers til tann sættstørsta býin í Danmark. Í Eysturjútlandi er Randers næstsstørsti býurin, næst eftir Aarhus. Býurin liggur 39 kilometrar norðanfyri Aarhus við áarmunnan á Gudenå, við landnnyrðings endan á ánni. Samstundis liggur býurin í botninum í Randers Fjord við brøttum bakkum á norðaru síðuni. Heilt frá gamlari tíð hevur Randers verið eitt týdningarmikið ferðsluknútapunkt fyri vegir ið fara norðureftir og suðureftir, ið møttust við Randers, hagani tað fyrr vóru skip ið sigldu út í Randers Fjord. Í dag er ferðasamband við toki til Langå og Hobro frá jarnbreytastøðini í býnum, eins og øll IC-tog ið fara norðureftir støðga her.


text:
Condoleezza Rice
Condoleezza Rice (f. 14. november 1954 í Birmingham, Alabama) var uttanríkisráðharri í stjórnini hjá Republikanska forsetanum George W. Bush. Rice er fødd í Alabama í 1954. 15 ára gomul fór hon at lesa musikk í Denver í Colorado, og ætlanin var at blíva konsertpianistur. Men á universitetinum fylgdi hon einum skeiði í internationalum politikki og bleiv hereftir bitin av áhuga fyri Sovjetsamveldinum og internationalum relatiónum. Í 1974 tók hon bachelorprógv í politiskari vísund, í 1975 masterprógv og í 1981 PhD.
Í 1990unum undirvísti hon í politiskari vísund. Haraftrat hevði hon tilknýti til vinnulívið. Hon var m.a. stjóri í oljufelagnum Chevron. Í 1989-91 var hon stjóri á deildini fyri sovjetisk og eysturevropeisk málsøki í Trygdarráðnum í USA. Við síni hollu vitan um Sovjetsamveldið gjørdi hon stórt inntrykk á forsetan, George W. Bush. Í 2000 bleiv hon útnevnd til ráðgeva í uttanríkismálum hjá forsetanum, og í desember sama ár bleiv hon trygdarráðgevi hansara. Í 2005 bleiv hon uttanríkisráðharri. Rice hoyrir til á tí neokonservativa vonginum í USA.
Condoleezza Rice er annað konufólkið, sum er sloppið í uttanríkisráðharrasessin hjá stórveldinum. Hin fyrra var Madeline Albright, sum var dóttir ein av lærarunum hjá Condoleezzu Rice á lærda háskúlanum. Hon er úr svarta minnilutanum í USA.


text:
Victor Danielsen
Victor Danielsen (28. mars 1894 í Søldarfirði - 2. februar 1961 í Fuglafirði). Gekk á læraraskúla í Havn 1911 - 1914, tá hann fekk prógv sum bestur av teimum 10, sum tá fingu prógv. Skúlatíðina í Havn hevði hann nakað av sambandi við heimamissiónina og serliga danska trúboðaran hjá heimamissiónini, Ryving-Jensen. Hesa tíðina upplivdi hann eina andaliga kollvelting, sum fullkomiliga broytti hansara lív. Eftir lokið prógv byrjaði hann sum lærari við skúlarnar í Søldarfirði, á Glyvrum og í Lamba, men gavst sum lærari longu 6 - 7 mánaðir seinni og byrjaði at virka sum trúboðari. Í 1916 breyt hann við kirkjuna, tá hann saman við øðrum varð doyptur á sjónum í Søldarfirði, og eftir tað gjørdist hann ein hin ídnasti trúboðarin hjá Brøðrasamkomuni. Í 1920 giftist hann Henrikku Malenu f. Olsen úr Søldarfirði. Í 1928 fluttu tey til Fuglafjarðar, fyrst í eina lítla íbúð í samkomuhúsinum Siloa, og í 1933 fluttu tey í egin hús við Gjógvará í Fuglafirði.
Victor Danielsen var sera virkin trúboðari og umframt at vera virkin í samkomuni í Siloa í Fuglafirði ferðaðist hann víða um landið og prædikaði.
Bókmentaliga avrik Victors var fyrst og fremst bíbliutýðingin. Hitt Nýggja Testamentið kom út í 1937 í týðing Victors, og í 1949 kom øll Bíblian út í hansara týðing - nú við nýtýddum Nýggja Testamenti. Victor umsetti umleið 870 sálmar, og sjálvur yrkti hann 27 sálmar. Umframt bíbliu og sálmabók skrivaði Victor Danielsen 2 skaldsøgur: Aðru ferð (1927) og Nei, lyftið sveik ikki (1947). Hann týddi úti við 20 bøkur. Allar bøkur hansara hava andaligt innihald og eru partur av trúboðanarvirki hansara. Gjøgnum bókmentaliga arbeiði sítt, serliga gjøgnum bíbliutýðingina og sálmabøkurnar, fekk Victor Danielsen stóra ávirkan á Brøðrasamkomuna í Føroyum og á føroyskt samkomu- og kirkjumál.
Tann 28. september 2008 varð standmynd av Victori Danielsen avdúkað í Fuglafirði. Tað er listamaðurin Hans Pauli Olsen, listamaður, ið hevur gjørt standmyndina.
Bókmentalig avrik[rætta | rætta wikitekst]
Í sálmabókunum, ið Victor Danielsen hevur latið úr hondum, hevur hann týtt ella yrkt meginpartin av sálmunum, men ikki allar.
- 1920 "Sálmar"
- 1922 "Sálmar" (økt útgáva)
- 1923 J. R. Cacduff: "Hin trúfasti lovarin", týdd úr donskum
- 1923 "Nýggir Sálmar"
- 1926 "Songbók fyri børn"
- 1926 G. Thornton: "Fra vantroen til Kristus", týdd úr enskum til danskt
- 1927 V. Danielsen: Aðru ferð; fyrra skaldsøga hansara - og 2 skaldsøgan á føroyskum.
- 1932 "Guds Fólks Songbók" (endurprentað 1942 og 1946)
- 1933 "Útvaldir Sálmar"
- 1937 "HITT NÝGGJA TESTAMENTI
- 1939 "Evangelisk Songbók (endurprentað 1946)
- 1942 "Nýggir andaligir songir"
- 1946 "Nýggir andaligir songir (økt útgáva)
- 1946 John Bunyan: "Pílagrímsferðin", týdd úr enskum
- 1947 V. Danielsen: "Nei, lyftið sveik ikki", seinna skaldsøga hansara
- 1947 O. Walton: "Tikin ella latin eftir", týdd úr enskum
- 1948 O. F. Walton: "Tá ið Eingil fylti, týdd úr norskum;
- 1949 "BÍBLIAN", kom út fyrstu ferð á føroyskum tann 19. mars, útgivin av Hinum føroyska bíbliugrunninum, ið var stovnaður í hesum sambandi. Hon var umsett eftir norskum (bæði nýnorskt og bókmál), donskum, íslendskum, svenskum, 2 enskum og 2 týskum týðingum umframt at Nýggja Testamenti í týðing Jákup Dahls hevur verið tøkt).
- 1949 "Nýggir andaligir songir (økt útgáva)
- 1949 John Bunyan: "Ómetalig náðin", týdd úr enskum
- 1949 Silas K. Hocking: "Einglar hansara", týdd úr enskum, seinni útgivin undir heitinum "Benny hennara"
- 1950 John Bunyan: Hin heilagi bardagin", týdd úr enskum
- 1950 D. L. Moody: "Himmalin", týdd úr enskum
- 1950 Ókendur høvundur: "Ein jólasøga", týdd úr norskum
- 1951 Amy Le Feuvre: "Bilsnir synir", tydd úr enskum
- 1951 Mary Carter: "Mary Jones og Bíblia hennnara", týdd úr enskum
- 1951 C. H. Spurgeon: "Alt av náði", týdd úr enskum
- 1952 "Songbók Guds Fólks"
- 1957 Guðrun Lárusdóttir: "Tríggjar smásøgur", týdd úr íslendskum
- 1957 Mrs. Bird: "Við Gudi er smátt stórt", týdd úr enskum
- 1957 Newmann Hall: "Kom til Jesus", týdd úr norskum
- 1957 C. H. Spurgeon: "Við hitt tronga portrið", týdd úr enskum
- 1961 Ókendur høvundur: "Hygg á Jesus", týdd úr donskum
Aðrar útgávur:
- 1964 V. Danielsen: "Frelsari mín", savn við kristiligum greinum, ið Victor Danielsen skrivaði í 14. september seinasta árið áðrenn hann doyði
- 1992 "Talur eftir Victor Danielsen" - bók við talum, sum eru tiknar upp á band frá 1949 til 1960.
Afturat hesum skrivaði hann fleiri smárit og greinar, og almanakkan "Ráðgevari mín" byrjaði hann at geva út í 1937. Hann var komin í 25. árg., táið victor doyði. "Ráðgevari mín" kemur framvegis út hvørt ár.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Victor Danielsen - 100 ára minnisrit (1994)
- Árni Dahl: Bókmentasøga II; Forlagið Fannir (1981)
- Zacharias Zachariassen: Bíblian á føroyskum í hálva øld; Forlagið Leirkerið, Gøtu (2000)


text:
Fyrsta føroyska posthúsið lat upp í Tórshavn tann 1. mars 1870. Tað var táverandi sýslumaðurin í Suðurstreymoyar sýslu, H.C. Müller, sum stóð fyri posthúsinum tey fyrstu árini. 1. mars 1884 varð posthús latið upp á Tvøroyri. Tann 1. mai 1888 lat posthúsið í Klaksvík upp sum tað triðja posthúsið í landinum. Bæði á Tvøroyri og í Klaksvík vóru tað eisini sýslumenninir, ið høvdu postin um hendi.
Í 19. øld komu ikki fleiri posthús enn hesi trý. Eftir aldarskiftið kom tó rættilig gongd á. Í 1903 vórðu sjey posthús latin upp. Tey næstu 25 árini verða posthús latin upp í so at siga hvørjari bygd í landinum. Tey flestu lótu upp í árinum 1918, tá 15 nýggj posthús koma. Frá seinast í seksti árunum til dagin í dag eru fleiri posthús latin aftur. Postsamskiftið við hesar bygdir verður nú avgreitt av sonevndum avgreiðslupostboðum. Hendan broytingin er ein partur av skynsemisbroytingunum í føroyska postverkinum seinastu árini.
Fyri at lýsa hvussu trupult tað var at at avgreiða postsamskiftið við bygdir og útoyggjar tey fyrstu árini, skal her sum dømi sigast frá, hvussu fram varð farið í Norðoyggjum fyri og eftir aldarskiftið. Postmaðurin í Klaksvík tók sær av at bera post til bygdirnar eystan Múla. Hann gekk um Áarskarð til Árnafjarðar og um Toftaskarð norður á Norðtoftir. Síðan hevði hann bygdirnar Depil, Norðdepil og Fossánes á Borðoynni. Á Viðoynni hevði hann Hvannasund og Viðareiði. Posturin til Múla varð lagdur til heintingar á Fossánesi og posturin til Svínoyar og Fugloyar varð lagdur til heintingar í Hvannasundi. Tá í tíðini skuldi postmaðurin úr Klaksvík eisini í hvørt hús í teim bygdum, hann røkti.
Sami postmaður fór við árabáti úr Klaksvík til Kunoyar og síðan í Kalsoynna. Hann bar út post í Kunoy, á Syðradali, á Húsum og í Mikladali. Tá ikki var lendandi á Húsum og/ella í Mikladali, fór hann til gongu av Syðradali til Húsar og Mikladals, ella av Húsum til Mikladals og aftur. Posturin, sum skuldi norður á Trøllanes, varð lagdur til heintingar í Mikladali. Fólk á Trøllanesi komu so til Mikladals við og eftir posti av og á. Hetta gamla mynstrið er júst tað sama, ið nú er galdandi nógvastaðni í Føroyum, har avgreiðslupostboð taka sær av samskiftinum í nógvum bygdum.
Í 1920-unum varð skipanin við árabáti millum oyggjarnar og postgongdin millum bygdir í stóran mun løgd niður. Í Klaksvík keypti Samson Joensen, ið var postmaðurin, sum gekk norður um fjall og róði í Kalsoynna, deksbátin Guttaberg. Hetta var í 1927. Guttaberg, sum hevði motor, var settur í sigling millum Klaksvík, Kunoyarbygd og Kalsoynna við posti, ferðafólki og farmi. Um sama mundið setti Olaf Olsen - Olaf á Stongunum - deksbátin Immanuel í sigling millum Klaksvík, Haraldssund, Árnafjørð og bygdirnar eystan Múla.
Postmaðurin í Fuglafirði um hetta mundið, Hans Jacob Petersen, ognaði sær tveir deksbátar við motori. Annar æt Ragnhild og hin Alma. Ragnhild sigldi við posti, ferðafólki og farmi norðureftir. Talan var um bygdirnar Hellur, Oyndarfjørð, Elduvík, Funning og Gjógv. Alma sigldi millum Fuglafjørð, Leirvík og Klaksvík. Báðir bátarnir høvdu navn eftir døtrunum hjá Hans Jacobi. Dóttir Hans Jacob, Alma, er elsta postfólk í Føroyum, sum er á lívi. Hon verður 98 ár í novembur 1998. Hon byrjaði á posthúsinum í Fuglafirði sum 14 ára gomul. Í 1926 fekk Alma ábyrgdina av postviðurskiftunum í Fuglafirði . Hon fór úr starvinum sum posthúsleiðari 31. oktober 1975.
Annars var tað A/S J. Mortensens eftf. á Tvøroyri, sum í 1895 settu ta fyrstu maskinriknu strandfarasiglingina á stovn við dampskipinum Smirili, ið sigldi kring allar oyggjarnar. Tann 5. mars 1908 varð A/S Thorshavns Mælkeforsyning og Margarinefabrik sett á stovn. Longu í apríl sama ár keypti fyritøkan bátin Ruth úr Noregi. Ruth, sum hevði dampmaskinu, var 15 brutto tons til støddar. Hon varð keypt fyri 14.000 kr. Tann 1. august 1908 varð Ruth sett í fasta sigling millum Tórshavn og Hvalvík. Á farleiðini legði hon at fleiri staðni á vegnum. Hon sigldi eisini í Sandoynna. Í umleið 70 ár røkti A/S Thorshavns Mælkeforsyning og Margarinefabrik postflutningin millum Tórshavn og Skálafjørðin og nærum líka leingi millum Tórshavn og bygdirnar við Sundalagið.
Fram til 1. apríl 1976 varð postverkið í Føroyum rikið av danska postverkinum (Post- og Telegrafvæsnet). Tá í tíðini var bygnaðurin í postverkinum skipaður soleiðis, at vit høvdu eitt posthús (Postkontoret Thorshavn) við einum postmeistara. Síðan høvdu vit postavgreiðslurnar (postekspeditiónir) við sonevndum postekspeditørum sum leiðarum. Postavgreiðslurnar vóru: Klaksvík, Tvøroyri, Vágur, Vestmanna og Saltangará. Øll hini posthúsini vóru flokkað í tveir flokkar. Tey størru bóru heitið "brevsamlingssteder" og tey smærru bóru heitið "postudvekslingssteder".
Í 1974/75 fór danska postverkið undir at framleiða føroysk frímerki. Postverkið í Føroyum nýtti hesi frímerki til frímerkingar av postsendingum og at selja til frímerkjasavnarar. Tey fyrstu føroysku frímerkini komu á marknaðin 30. januar 1975. Frá fyrsta degi sýndu frímerkjasavnarar í ymiskum londum stóran áhuga fyri føroysku frímerkjunum. Fleiri ferðir hava frímerki verið næststørsta føroyska útflutningsvøra.
Eitt áhugavert tíðarskeið í føroysku frímerkjasøguni er tíðin beint eftir 1. heimsbardaga, tá vit í Føroyum vóru noydd til at nýta bráfeingisfrímerki (provisorier). Tann 8. desember 1918 fekk "Thorshavns Postkontor" eitt skriv úr Keypmannahavn dagfest 16. november 1918. Í skrivinum varð boðað frá fylgjandi hækkingum í teim galdandi postgjøldunum:
-Brøv innanoyggja upp til 250 gr. úr 5 oyrum uppí 7 oyru
-Postkort til Danmarkar upp til 250 gr. úr 4 oyrum uppí 7 oyru
Hækkingin skuldi galda frá 1. januar 1919.
Vegna vánaligt samband við umheimin var ikki møguleiki fyri at fáa tey nýggju 7-oyra frímerkini til Føroya áðrenn 1. januar 1919. Økti tørvurin á 7-oyra frímerkjum - til brøv innanoyggja og postkort til Danmarkar - førdi við sær, at goymslan av 1-, 2-, 3-, og 4-oyru suppleringsmerkjunum ikki rakk til og varð tí neyðugt við øðrum tiltøkum. "Thorshavns Postkontor" fekk tí loyvi til at klippa 4-oyru frímerkini í helvt, soleiðis at hvør helvtin kundi nýtast sum 2-oyra frímerki.
Tá hesi eisini vóru við at verða uppi, fekk "Thorshavns Postkontor" loyvi til at yvirstempla ta neyðugu mongdina av 5-oyra merkjum, soleiðis at hesi kundu nýtast sum 2-oyra frímerki. Til hetta endamál gjørdi Peter Poulsen, snikkarameistari, eitt hondstempul við tekstinum "2 OYRU". Stemplið varð kallað "stólabeinsstemplið" av tí at skaftið varð gjørt úr einum gomlum stólabeini.
Ein líknandi støða var í 1940/41. Hin týska hersetingin av Danmark - og ein serliga ringur vetur við ísi í Skagerak og Kattegat - førdi við sær at skipaferðslan millum Føroya og Danmarkar varð tarnað, soleiðis at vit í Føroyum komu at mangla frímerki við teim mest brúktu virðunum. Aftur hesuferð vórðu frímerki yvirstemplað og tikin í nýtslu til nýggj merki komu úr Danmark.
Eftir løgtingsvalið í november 1974 skipaðu javnaðarflokkurin, fólkaflokkurin og tjóðveldisflokkurin samgongu. Henda setti sær fyri, at taka yvir postverkið. Í 1975 komu samráðingar í lag millum donsku ríkisstjórnina og landsstýrið um yvirtøkuspurningin. Úrslitið av hesum samráðingum varð, at heimastýrið yvirtók postverkið í Føroyum frá 1. apríl 1976. Nýggi stovnurin undir Landsstýrinum fekk navnið Postverk Føroya, og eitt veðrahorn varð kosið til búmerki hjá stovninum.
Sum ein náttúrlig avleiðing av yvirtøkuni vórðu tvær nýggjar deildir skipaðar í føroyska postverkinum. Hesar vóru Frímerkjadeildin og Postgirostovan. Síðani hevur Frímerkjadeildin yvirtikið alt frímerkjaarbeiði. Deildin skipar fyri framleiðsluni, stendur fyri útgávunum og hevur sjálv alla søluna um hendi.


text:
Føroyski tjóðbúnin
Føroysku klæðini, ella føroyski búnin, sum tey eisini verða nevnd, hava í dag sera góða undirtøku millum fólk. Nógvir føroyingar eiga síni egnu klæði og eru í teimun til alsyns høvi. Til føroyskan dans, eru fólk oftani í føroyskum klæðum, eisini til ávísar hátíðarløtur og ikki minst á ólavsøku. Trupult er at tíðarfesta, nær siðurin við føroyskum búnum hevur tikið seg upp.
Vanligt hevur verið í Føroyum at kvinnur vóru í ullintum, vovnum skjúrti og menn í kvarðabuksum úr vaðmali, ullintum hosum osfr. Ì tilfari og sniði mintu klæðini um tey, sum vit í dag nýta til tjóðbúnan, men upprunaliga vóru tey hvørki nýtt ella fatað sum tjóðbúnar. Í 19. øld kom tó ein skilnaður millum klædnabúnan hjá fólki, klæðini vóru skild ímillum donsk og tey meira siðbundnu klæðini. Donsk klæðir vóru klædningar og kjólar keyptir uttanifrá. Handilssambandið tá var gjøgnum Kongaliga einahandilin og harvið Danmark, klæðini vóru tí rópt donsk klæðir, hóast tey kundu verða allastaðni frá. Svabo fýlist longu síðst í 1700 á, at kvinnurnar í Føroyum alsamt leggja seg eftir øðrum klæðum og lata seg í kjólar úr útlendskum tilfari.
Síðst í 1800 tekur tjóðskaparrørslan seg upp millum føroyingar. Um sama mundið eru ábendingar um, at vanligari verður at nýta føroysk klæðir, tað við siga klæðir, sum mintu um tey gomlu siðbundnu, men nú komi fram í øðrvísi hami og vóru nýtt til ávís høvi.
Føroysku klæðini hava, eins og tjóðbúnar í mongum øðrum evropeiskum londum, uppruna sín í gerandisbúnanum miðskeiðis í 19. øld. Nógv eru tey, ið eiga føroysk klæði og nýta tey í veitslulag, á stevnum og tá dansað verður. Hesi seinastu árini er líkt til, at áhugin hevur verið vaksandi fyri føroyskum klæðum, serstakliga millum ungdómin.
Innihaldsyvirlit
Stakkur[rætta | rætta wikitekst]
Stakkurin hevur verið veitslubúni, serstakliga brúðarkjóli, í øldir. Lucas Debes nevnir hann í 1673. Í gomlum døgum vóru tað tær ríkastu bóndakonurnar, ið áttu stakk. Hann gekk í arv, so gentur í fleiri ættarlið giftust í sama stakki.
Stakkurin, sum er síður heilur kjóli, verður seymaður av himmalbláum, skarlaksreyðum ella grasgrønum klæði, meira sjáldan, sum í hesum føri, av svørtum klæði. Í dag verður mangan silki brúkt til stakk. Skjúrtið er lagt í faldar, lívið verður seymað við flundruryggi. Ermamar eru langar og trongar við lítlum uppslagi og pípaðari blondu framman.
Stakkabróstið og uppsløgini hava annan lit enn kjólin, í hesum føri eru tey reyð. Til stakkin hoyra silkikragi og silvurbelti ella floyalsbelti við áseymaðum silvurplátum. Annar beltisendin, ið kann vera prýddur við silvuri, sproti, hongur nakað niður. Stakkastásið er maljur, stimi og stór ferhyrnt stakkanál við hangandi bløðum, ið verður fest gjøgnum hálsklútin og bróstið. Á høvdinum ber hon vanliga krúnu ella annað ennisprýði. Í mong ár var heldur sjáldsamt at síggja stakk, men nú tykist sum áhugin fyri hesum stásiliga búna er vaksandi.
Sjóstúka[rætta | rætta wikitekst]
Sjóstúkan er kníggjalangur, síður svartur vadmalsfrakki (kjóli), sum hevur uppruna sín í gerandisbúna hjá monnum fyri 150-200 árum síðan. Miðskeiðis í 19. øld varð sjóstúkan stásbúni. Plaggið er seyraað við liðageira, bakið er skorið úr einum stykki, ermarnar eru víðar í erva, sneiddar í neðra við stuttum skarði og einum knappi. Sjóstúkan hevur svartar knappar, stimaknapparnir eru úr silvuri. Saman við sjóstúku er vanligt at nýta hvítar hosur og spenniskógvar.
Stavnhetta[rætta | rætta wikitekst]
Stavnhetta var hildin vera tignarligur høvuðbúni, og tað vóru serliga stórbøndur og aðrir mætir menn, ið gingu í sjóstúku undir stavnhettu. Í 1930-árunum plagdi løgtingsformaðurin, og í 1950-árunum løgmaður, at vera í hesum hábærsliga búna, tá løgtingið varð sett á Ólavsøku. Sigast má, at hetta riggaði sera væl. Sjóstúka og stavnhetta eru oftari at síggja nú enn fyri nøkrum árum síðan, men heldur sjáldsamur má búnin kortini sigast vera.


text:
Wyoming
Wyoming (enskt: State of Wyoming) er ein lutstatur í Sambandsríki Amerika við umleið 552 túsund íbúgvar. Cheyenne er høvuðsstaðurin og størsti býurin. Í norðri hevur hann mark við Montana, í eystri við South Dakota og Nebraska, í suðri við Colorado og Utah, og í vestri við Utah og Idaho. Í 1890 bleiv Wyoming lutstatur í USA. Eyknevnir hansara eru Javnrættstaturin (enskt: Equality State) og Neytadrongsstaturin (enskt: Cowboy State). Hægsta punktið eitur Gannett Peak (2,157 m.).
Stór fylgi av bisonoksum ganga trygt á biti í Norðurvestur-Wyoming, tí har er ikki loyvt at skjóta teir. Eisini onnur súgdjór sum til dømis bjørnin, fáa friðskjól har.
Innihaldsyvirlit
Landalæra[rætta | rætta wikitekst]
Í Wyoming liggur tann avbera flotta tjóðarlundin, Yellowstone National Park. Tjóðarlundin er tann fyrsta tjóðarlundin í Amerika og eisini tann fyrsta tjóðarlundin í øllum heiminum. Hon er 8,987 km² til víddar. Har liva bæði bisonoksar, krúnhjørtar, úlvar, bjarnir, elgar og nógv onnur. Yellowstone Caldera er eisini í sama øki.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Cowboyar[rætta | rætta wikitekst]
Í nógvum amerikonskum filmum sært tú cowboyar, ið liva eitt sera spennandi lív og doyggja sum hetjur. Men í veruleikanum var lív teirra skittligt, hart og vandamikið. Millum 1860 og 1895 savnaðu teir saman villar bisonoksar í stór neytafylgi á teimum stóru vallfløtunum í Wyoming, og róku tey til býirnar at drepa og selja.
Teir sótu á hestbaki næstan allan dagin og máttu tola storm, kulda og hita og stríðast við neytatjóvar, indiánar og niðursetumenn. Um ár 1900 fóru nógvir garðar at ala drápsneyt. Samstundis vóru jarnbreytir lagdar, so neytaflutningurin varð høgligari. Hetta hevði við sær, at cowboyarnir høvdu minni at gera í Wyoming.
Enn eru cowboyar í Wyoming. Teir arbeiða á stóru gørðunum, ið ala drápsneyt. Summir garðar eru so stórir, at tað hevði vart fleiri dagar at riðið tvørtur um økið. Tí nýta nútíðar "cowboyar" tyrlur og akfør, ið kunnu koyra á ósløttum lendi, tá ið teir skulu røkta neytini.
Vár og heyst vórðu stevnur hildnar, har cowboyar høvdu kappingar og sýningar sínámillum. Hesar sýningar verða nú nevndar rodeo. Á slíkari stevnu eru kappingarnar hesar - at taka kálvar við snarulykkju, tarvariðing, tarvadystur (benda tarvin um rygg), riða á ótamdum hesti, saðlaðum og ósaðlaðum. Nútíðar rodeo í Wyoming er eisini kappkoyring við forðingum, vatngravum, o.t.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
-
-
Høvuðsstaðurin eitur Cheyenne.
-


text:
Fróðskaparsetur Føroya
Vitan er pallurin - forvitni er drívmegin
Supplementa. Bókarøð við doktararitgerðum, Ph.D. ritgerðum og øðrum javnlíkamettum útgávum.
Onnur rit. Bókarøð við vísindaligum og almentvísindaligum útgávum.
Fróðskaparrit. Árligt tíðarrit við vísindaligum tilfari úr og um Føroyar og føroysk viðurskifti.
Avbjóðandi lesnaður frá Fróðskapi.
09.10.2014Atlas við føroyskum ferðafuglum útkomið
18.12.2013Móttøka á seksti ára føðingardegi Anfins
16.10.2013Modernaðir teoretikarar sum e-bók
14.09.2013Fróðskaparrit 60 komið
09.12.2012Bókaútgáva: Brethren in the Faroes
30.11.2012Tey fyrstu jólini


text:
Búrfiskur
Búrfiskur (frøðiheiti - Hoplostethus atlanticus) verður til støddar uml. 70 cm. Hann er hávaksin við stórum høvdi, hægstur (1/3 av longdini) beint aftan fyri høvdið. Kjafturin er stórur, svartur innan og stendur á skák. Hann hevur fleiri píkar á høvdinum, og roðslan eftir strikuni er beinakend og á hesum fiskaslagi størri enn annars. Liturin á kroppinun er fagurt reyðgulur, og høvdið reytt. Í Norðuratlanshavi er hann undir Íslandi og suður til Biskayavíkina og við Azorurnar. Annars livir hann á sunnaru hálvu. Við New Zealand, Australia og Tasmania eru tað í fleiri ár fiskaðar stórar nøgdir av búrfiski. Á okkara leiðum er hann fyri tað mesta fingin djúpari enn 600 m og oftast fram við brøttum hellingum og fram við tindum í sjónum. Á sunnaru hálvu veksur fiskurin sera spakuliga, og í Australia rokna fiskifrøðingar við, at bert uml. 3% av samlaðu stovnunum kunnu fiskast árliga, uttan at stovnurin minkar.


text:
23. februar
23. februar er dagur 54 í árinum í gregorianska kalendaranum. 311 dagar eru eftir av árinum (312 dagar um skotár er).
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1913 - Frákoyrdi forsetin í Meksiko verður skotin.
- 1981 - Sivilgardan herjar á spanska tingið - Cortes - eftir eina miseydnaða kvettroynd.
- 1994 - Vápnahvíld millum Serbia og Kroatia í Bosnia.
- 1999 - Stóra Bretland beinir fyri allari sínari goymslu av minum ætlaðum herfólki til gongu.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1906 - Sámal Joensen-Mikines (d. 1979).


text:
Rýpa
Rýpa (frøðiheiti - Lagopus). Í grannalondum okkara liva nógv vill sløg av høsnaættini. Eitt av teimum er rýpan — fjallarýpan. Hon er samlitt við lendið, um summarið svørt og grá og morsprøklut, um veturin hvít við nøkrum svørtum fjøðrum í velinum. Føturnir eru lodnir niður á klógv. Støddin er sum á dúgvu. Hon livir uppi á fjøllunum nærindis ísi og kava. Tað er spakur fuglur og góðvarin; og tí at hon eisini smakkar væl, verður hon nógv skotin. Íslendingar selja ikki so lítið av skotnum rýpum til útlondini. Fleiri ferðir hevur verið roynt at sleppa teimum leysum í Føroyum — tiknar úr Íslandi, Grønlandi ella Skotlandi. Einans tær grønlendsku livdu. So sera tungfloygdar, sum tær eru, hava tær tó sæst í at siga øllum oyggjunum. Men einans í Norðuroyum hava tær hildið sær; og einki nørast tær í seinnu tíðini, so ikki kann væntast, at tær koma at hava nakað at týða her.
Slag[rætta | rætta wikitekst]
- Lagopus mutus (Fjallarýpa)
- Lagopus lagopus (Heiðarýpa)
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
14. februar
14. februar er dagur 45 í árinum í gregorianska kalendaranum. 320 dagar eru eftir av árinum (321 dagar um skotár er).
Í dag er sankta Valentinus dagur.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1919 - Fólkasamgongan verður stovnað; Bolsjevikkar gera innrás í Estlandi.
- 1952 - Vetrar Olympiada byrjar í Oslo í Noregi.
- 1966 - Avstralia innførir decimalsskipanina.
- 1970 - Talvsamband Føroya varð stovnað.
- 1989 - Ayatollah Khomeini sendir út eina fatwa móti høvundinum Salman Rushdie.
- 2014 - Føroyski stuttfilmurin Vetrarmorgun, sum Sakaris Stórá úr Skopun hevur leikstjórnað, vann altjóða filmsvirðisløn á Berlin Filmfestivalinum 2014 í bólkinum GENERATION 14PLUS, virðislønin verður á enskum nevnd The Special Prize of the Generation 14plus International Jury og var á 2500 Evro (umleið 18.000 krónur). Ingun í Skrivarastovu framleiddi filmin, Mikael Blak og Hanus G. Johansen gjørdu tónleikin, høvuðsleiklutirnir spældu Armgarð Mortensen og Helena Heðinsdóttir.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1824 - Jens Christian Svabo (f. 1746).


text:
Marie Curie
Marie Curie (fødd Maria Skłodowska 7. november 1867, deyð 4. juli 1934), eisini kend sum Madame Curie ella Marie Skłodowska-Curie, var ein pólsk evnafrøðingur og alisfrøðingur. Hon var tann fyrsta kvinnan, ið vann eina Nobel-virðisløn og tann fyrsti persónurin, ið vann tvær Nobelvirðislønir: Nobelvirðislønina í alisfrøði (1903) og Nobelvirðislønina í evnafrøði (1911).
Hon megnaði at etablera eitt ástøði um radioaktivitet (eitt orð, ið hon gjørdi), tøkni fyri at fráskilja radioaktivar isotopar, og so fann hon fram til tvey nýggj frumevni: polonium og radium.
Sjálvt um hon gjørdist franskur ríkisborgari, so misti hon aldri sín pólska samleika. Hon uppkallaði tað fyrsta nýggja evnafrøðiliga frumevni, sum hon fann fram til í 1898 Polonium eftir heimlandi sínum, og í 1932 stovnaði hon Radiuminstituttið (nú Maria Sklodowska-Curie Institut fyri onkologi) í heimbýi hennara Warszawa, undir leiðslu av systrini Bronisława.


text:
Othello (sjónleikur)
Othello er ein sjónleikur eftir William Shakespeare. Í 2008 varð hesin leikur framførdur í Føroyum av leikbólkinum HUÐRAR.
Innihaldsyvirlit
Sjónleikurin Othello, sum Huðrar framførdi í Føroyum í 2008[rætta | rætta wikitekst]
Leikarar[rætta | rætta wikitekst]
- Sóley Danielsen: Áhugaleikari, høvuðsábyrgd av leikinum. (Sjónleikarhúsið - Hedvig Westerlund Kapnas).
- Búi Rouch: Áhugaleikari, áhugadansari (Dramaverkstaðið - Hjørdis Johansen)
- Durita Dahl Andreassen: Áhugaleikari (Dramaverkstaðið - Hjørdis Johansen)
- Dávur Djurhuus: Áhugaleikari, áhugayrkjari (Dramaverkstaðið - Hjørdis Johansen)
- Tjóðhild Patursson: Áhugaleikari (Dramaverkstaðið - Hjørdis Johansen)
- Jákup Wardum: Áhugaleikari (Sjónleikarhúsið - Hedvig Westerlund)
- Edvard Skúvadal: Áhugaleikari (Sjónleikarhúsið - Hedvig Westerlund)
- Petur Meinhard Elleby Andersen: Ahugaleikari (Dramaverkstaðið- Hjørdis Johansen)
Tónleikarar og tónasmiðir[rætta | rætta wikitekst]
- Búgvi J. Magnusson: Trummur, høvuðsábyrgd av tónleikinum – (Rógvi á Rógvu, Lars Wagner, Jónleif Jensen, MGK hjá Leivi Thomsen)
- John Ivar Venned: Guitar – (Karl Anton Klein)
- Ísak Petersen: Bass – (Arnold Ludvig, Edvard Nyholm Debes, MGK hjá Leivi Thomsen)
- Mattias Kapnas: Klaver – (Musikkskúlin)
- Kjartan Nolsøe Jespersen: Cello – (Musikkskúlin)
- Jensa Højgaard Dam: Klaver -(Musikkskúlin)
- Leikstjóri: Hans Tórgarð - Sjónleikari.
- Koregrafur/dansari: Jóna Thomsen - Dansari.
Søgugongdin í Othello[rætta | rætta wikitekst]
..."Hart stríð stendur í 1571 millum Venesia og Turkaland, sum bæði kanna sær oynna Kýpros. Herovasti hjá Venesia er hin gløggi og djarvi Othello, ið er nekari ella - sum tá var sagt – móri. Nú hendir tað, at Othello og ein vøkur genta úr Venesia, Desdemona, fáa hug hvørt á øðrum. Men Jago, vinmaður Othello, ger av at beina fyri lukku teirra. Burtur úr hesum hendingum hevur Shakesperare skapt ein tíðarleysan leik um kærleika og óndskap, góðtrúni og øvundsjúku "...
Hví Othello?[rætta | rætta wikitekst]
Orsøkin, til at júst hesin leikur varð valdur, eru berandi evnini í leikinum: øvund, góðtrúni og manipulatión. Evnini øvund, góðtrúni og manipulatión, eru tíðarleys evni, og síggjast aftur í maktstríðnum í flest øllum samfeløgum; eisini í tí føroyska. Til dømis síggja vit sera nógvan líkskap millum tað, sum gongur fyri seg í leikinum Othello, og tað, ið fer fram í politiska stríðnum í Føroyum. Í søguni Othello er persónurin Jago, sum hevur ein avskeplaðan moral, misnýtir sín myndugleika og gongur á odda í maktspælinum um hægsta sessin í herinum á Kýpros. Av tí, at hann sleppur so lætt frá sínum gerðum, og at fólk trúgva honum, sleppur hann mest sum at stýra sínum medmenniskjum. Hetta endar við einari vanlagnu, har fleiri fólk lata lív orsakað av hansara maktspæli og teirra manglandi evni at uppfata tað.
Tulking[rætta | rætta wikitekst]
Av tí, at handritið er sera drúgt og leggur upp til eina 4 tímar langa framførslu, høvdu tey stytt nøkur brot í leikinum munandi, soleiðis at spælitíðin er uml. 90 minuttir; tó verður hildið fast um kjarnuna í søguni. Tey niðurstyttu brotini, verða lýst við øðrvísi miðlum, sum tónleiki, ljósið, rørslum og dansi. Hetta gevur leikinum sera nútímans, frískan og ungdómligan dám. Leikurin rørir á henda háttt eisini eitt sindur við tað surrealistiska. Hesir “alternativu” miðlarnir, vit hava nýtt á pallinum, hava serliga verið uppi at venda í kjakinum kring leikin. Var hetta bara fjas? Ein roynd at gera eitt “show”? Ella var virði í hesum pørtum? Góvu teir leikinum nakað?
Leikbólkurin saman við øllum teimum, ið standa rundan um uppsetingina av leikinum, vóru sera spent uppá, hvussu leikurin fór at verða móttikin uttanfyri Føroyar.
Leikurin framførdur Lettlandi[rætta | rætta wikitekst]
Ungdómsleikbólkurin HUÐRAR var, ígjøgnum Meginfelag áhugaleikara Føroya (MáF), útvaldur til sjónleikafestival í Riga, høvuðsstaðnum í Lettlandi. HUÐRAR, ið er ein sjálvstøðugur ungdómsleikbólkur, var fegin um hendan møguleikan at sýna fram leikin uttanlandands og menna listarligu førleikarnar. Festivalurin, leikbólkurin var útvaldur til, kallast NEATA - festivalurin. NEATA er paraplyfelagsskapurin fyri øll meginfeløg fyri áhugaleik í teimum norðurlendsku og baltisku londunum. Endamál felagsins og endamálið við festivalinum er at menna norðurlendska/baltiska netverkið innan leiklist og skapa eitt forum, ið kann geva íblástur og nýhugsan til menning av áhugaleiki í hesum londum. Hetta er fimmti NEATA – festivalurin, ið skipað var fyri. Festivalurin verður hildin annaðhvørt ár og ferðast millum tey lond, ið eru við í NEATA. Hann hevur higartil verið í Litava, Svøríki, Estlandi og í 2006 í Føroyum.
Teir leikbólkar, ið luttóku, vóru útvaldir av meginfeløgunum fyri áhugaleik í teimum ymsu londunum í NEATA. Hetta gjørdi, at festivalurin hevði høga góðsku, og var tí sera gevandi fyri luttakararnar. Luttakararnir høvdu eisini møguleika at fara á ymiskar verksmiðjur, har arbeitt var við sjónleiki av ymsum slag. Skipað var fyri kjaki eftir hvønn leik, soleiðis at hvør leikbólkur fekk eftirmeting at arbeiða víðari við. Eftirmetingarnar av framførsluni hjá HUÐRUM vóru sera rósandi; dentur var lagdur á framúr gott spæl hjá øllum leikarunum og góðan tónleik á høgnum støði. Danska umboðið í NEATA nevndi leikbólkin HUÐRAR at verða hæddarpunktið á øllum festivalinum.