text:
a. Uppskrift úr Fugloy
Eina ferð var tað ein maður, sum átti tríggjar synir. Hin yngsti var eitt óvætti, sum eingin virdi nakað, og sum altíð lá og rakst í øskuni; men hinir báðir vóru, sum menn eru flestir, og gjørdu alt arbeiðið.
Fleiri nætur upp í slag var korn stolið av loftinum frá pápa teirra. So heldur pápin ein dagin við elsta son sín, at tað er best, hann fer at sita uppi í nátt til at vita, hvør ið tjóvurin er.
Sonurin heldur tað vera einki fyri og setur seg at vaka; men ikki er meira enn hálvliðið á nátt, tá ið hann sovnar. Ongantíð hevði so nógv korn verið stolið sum tann morgunin.
Pápin biður nú miðlingardrongin sita uppi næstu nátt. Ja, sigur hann: hann skal væl vita at vaka og ikki sovna. Hann vakir til út ímóti lýsing og sovnar so. Líka mikið var kornið burturi tann morgunin sum áður.
Tá biður hin yngsti, Øskudólgur, pápan lova sær at sita uppi í nátt. Brøðurnir halda speiliga at honum: hann skal hugsa um at sita uppi, hann sum ikki dugir til nakað uttan at skava í øskuni; men pápin heldur:
”Tað kann ikki vera ringari enn tað sama hann sovnar, og tit hava sovið.”
Øskudólgur settist at vaka. Fyrra partin av náttini var hann nakað tungur, men royndi at stríða ímóti. Tá ið leið ímóti lýsing, var hann lættari. Í lýsingini hoyrdi hann slíkt buldur. Ein ógvuliga stórur fuglur kom, og við tað sama hevði Øskudólgur hendurnar um hálsin á honum.
”Nú skuldi hann drepa hann.”
Men fuglurin bað hann so bønliga um ikki at drepa seg.
Jú, segði Øskudólgur: tí hann hevði stolið korn frá pápanum.
Hann skuldi ikki gera tað uppaftur, segði fuglurin.
Hann gjørdi tað kortini, helt Øskudólgur.
Men tá segði fuglurin, at hann skuldi fáa ta størstu fjøðrina burtur úr vonginum á sær, og tá ið ið hann helt hana upp í loft, skuldi hann fáa hvat, ið hann ynskti sær.
Øskudólgur fekk fjøðrina og slepti fuglinum.
Tann morgunin var einki burtur av korninum, og heldur ikki teir næstu morgnarnar; men hinir brøðurnir vóru fúkandi óðir inn á Øskudólg av hesum.
Nú er at siga frá, at kongur hevði gjørt dóttur sínari eitt glasslott ovast uppi á einum brøttum fjalli. So læt hann kunngera, at tann, sum kundi ríða har upp ígjøgnum, skuldi fáa dóttur hansara til konu.
Har komu mangir ættstórir og múgvandi menn at royna seg; men ógvuliga stutt sluppu teir upp í fjallið, ikki meira enn nøkur fótaspor upp frá jørðini - so orkaðu hestarnir ikki meira.
Nógv fólk var hjástatt til at hyggja at, og har uppií vóru báðir brøður Øskudólgs; Øskudólgur slapp ikki við teimum. Tað var ikki fyri hann at fara til slíkt, hildu teir: hann kundi sita heima og raka í øskuni við fjøður sínari, sum hann var vanur.
Tá ið brøðurnir vóru farnir, fór Øskudólgur avstað, rætti fjøðrina upp í loft og ynskti sær grønan hest og blá klæði. Tað var hjá honum alt fyri eitt. Hann læt seg í tey nýggju klæðini og settist upp á hestin. So fór hann hagar, sum biðlaflokkurin royndi seg, reið helvtina upp í fjallið, men snúði so oman aftur og hvarv við tað sama.
Um kvøldið, tá ið brøðurnir komu heim, sat Øskudólgur við eldin í pjøltrum sínum. Teir søgdu við hann, at nakað høvdu teir sæð í dag, sum hann ikki hevði sæð, ódugnadýr hansara: ein maður hevði verið og roynt seg; hann slapp upp í helvtina - so langt hevði eingin sloppið fyrr; hann hevði grønan hest og bláan búnað.
”Tað sá eg eisini,” segði Øskudólgur.
”Hvar sást tú tað?” spyrja teir.
”Eg stóð uppi á hjallinum hjá pápanum.”
”Óreina ting títt! hann skalt tú ikki hava leingi at standa uppiá,” og so rivu teir hjallin niður.
Dagin eftir, tá ið brøðurnir vóru farnir, fór Øskudólgur uppaftur út við fjøðrini, rætti hana upp í loft og ynskti sær hvít klæði og reyðan hest. So reið hann inn í flokkin, fór heilt upp undir fjalltromina og so oman aftur og hvarv, sum hann var komin.
Um kvøldið komu brøðurnir heim og hildu við Øskudólg, sum sat við eldin í pjøltrum sínum, at lítið hevði hann sæð av tí, sum teir høvdu sæð í dag - hann, sum altíð rakst í øskuni. Hvat teir tá høvdu sæð? spurdi Øskudólgur. Teir søgdu, at har hevði verið ein fremmindur maður og roynt seg, frálíka prúður, hvíttklæddur á reyðum hesti; teir væntaðu víst, at hann fór at sleppa upp á fjallið fyrsta dagin.
”Tað sá eg við,” segði Øskudólgur.
Hvar hann hevði verið tá?
”Eg stóð uppi á gróthúsinum hja pápanum.”
”Óreina ting títt! tað skalt tú ikki hava leingi at standa uppiá,” og so skræddu teir gróthúsið niður.
Triðja dagin, tá ið brøðurnir vóru avstaðfarnir, fór Øskudólgur uppaftur út við fjøðrini og ynskti sær hvítan hest og reyð klæði. Hesa ferðina slapp hann heilt upp ígjøgnum og fór inn í kamarið til kongadóttrina; hon hugdi væl upp og niður at honum og bant so gullring í hár hansara fyri betur at kunna kenna hann aftur. So reið hann oman aftur, fór heim og læt seg í pjaltrarnar og settist aftur at raka í øskuni.
Um kvøldið komu brøðurnir heim, speiróku Øskudólg og søgdu við hann, at nakað høvdu teir sæð í dag, sum hann ikki hevði sæð - hann, sum altíð lá í øskuni og rakst.
”Hvat tað var?”
Teir søgdu, at nú væntaðu teir víst, at kongur fór at gera brúdleyp skjótt: ein fremmindur maður slapp upp til kongadóttrina í dag; frálíka prúður og uppskrýddur var hann, reyðklæddur á hvítum hesti.
”Tað sá eg við,” segði Øskudólgur.
”Óreina ting títt! hvar sást tú tað?”
”Uppi á hoyggjhúsi okkara.”
Men tá bannaðu teir uppá, at har skuldi hann ikki sleppa at standa oftari, Øskudólgur hansara, og so skræddu teir hoyggjhúsið niður.
Nú var eftir at leita eftir manninum, ið hevði verið hjá kongadóttrini. Leitað varð bæði væl og leingi; men eingin maður fanst. So læt kongur gera stóra veitslu, og hagar var boðið øllum monnum, í staðnum vóru, at koma saman.
Tá ið alt var komið, hugdi kongadóttirin væl at teimum; men ongan kendist hon við, og ikki fann hon ringin í hárinum á nøkrum. Kongur spurdi, um eingin maður var eftir. Nei, varð honum aftursvarað: eingin var eftir. Tá helt ein, at Øskudólgur var ikki komin enn; men hetta tóku brøðurnir speiliga upp, læðu og bóðu kongin ikki fáast við at senda boð eftir honum, sum ongantíð gjørdi annað enn raka í øskuni. Men kongur helt, at hann kundi koma eisini, tá ið alt hitt var samankomið: tað var hansara rættur.
So var boð sent eftir Øskudólgi. Hann læt seg í tey reyðu klæðini, tók sín hvíta hest og kom ríðandi inn á slottið. Brøðurnir vildu ikki kennast við hann; men kongadóttirin kendi hann í stundini og fann ringin í hári hansara.
So varð brúdleyp hildið, og tá vóru brøðurnir um at rivna av illsinni.
Tá ið kongurin doyði, varð Øskudólgur valdur til kongs eftir hann og stýrdi ríkinum bæði leingi og væl, tó at brøðurnir royndu altíð at birta ilt upp undir hann.
Frásøgn: Jóhan Hendrik Matras, Kirkju
b. Uppskrift úr Kalsoy
Maður átti tríggjar synir. Risi gekk í hoyggjhús hansara um næturnar og stjól.
Elsti sonurin setist at vaka, men sovnar, og nógv hoyggj er burtur um morgunin.
Miðlingarbróðirin kýsur seg út annað kvøldið, sovnar, og líka nógv hoyggj er burtur tann morgunin.
Triðja kvøldið fer hin yngsti, Øskudólgur. Tað er vón til, hvussu honum skal gangast, tá ið teimum hevur gingist so illa, halda hinir eldru brøðurnir.
Øskudólgur er so mikið vitugari, at hann leggur seg upp á skjøtilin á hoynum. Risin kemur um náttina og skal draga hoyggj; nú vaknar Øskudólgur. Risin bønar hann um ikki at siga frá sær: hann skal hjálpa honum afturfyri, um hann vil heita á seg.
Eingin hevur verið at stjala í nátt, sigur Øskudólgur, tá ið hann kemur heim.
Nú fer kríggj at standa, og allir menn verða útsettir; men Øskudólgur situr eftir. Kongur hevur lovað, at tann, ið raskastur er í krígnum, skal hava bæði krúnuna og dóttur hansara.
Tá ið brøðurnir eru farnir, fer Øskudólgur í hellið til risan og fær grønan hest og valasvørð frá honum, ríður so í bardagan, hevur alt undan sær og vinnur. Hann aftur til risan, flýggjar hestin og svørðið frá sær, og so heim aftur at raka í øskuni.
Tá ið brøðurnir koma, spyr hann, hvussu gingist hevur; men teir ilskast: hann at spyrja teir um slíkt! nakað ímillum hansara og tann mannin, ið vann bardagan í dag.
Annan dagin fer Øskudólgur aftur til risan, fær reyðan hest og valasvørð, ríður í bardaga og vinnur og skundar sær so heim aftur at lata seg í kloddarnar. Kongur býður dóttrini at stoyta blýggj í halan á hestinum hjá hesum riddara, um hann kemur aftur triðju ferð, eftir tað at hitt liðið er samlað.
Triðja dagin fer Øskudólgur aftur í bardaga á hvítum hesti, sum hann hevur fingið av risanum. Kongadóttirin er so kvik at stoyta blýggið í hestahalan, í tí at hann ríður framvið. Hann rekur fíggindaherin fyri sær og hvørvur so heim aftur.
Kongur letur bjóða øllum krígsliðinum í veitslu, og allir menninir koma; men eingin hevur hvítan hest við blýggi í halanum.
Kongur spyr, um eingin veit nakran at vera eftir nú. Brøður Øskudólgs siga, at teir eiga ein beiggja heima, men tað er eitt ódugnadýr, so tað loysir seg ikki at fara eftir honum; men kongur sigur, at alt skal koma, og boð fer eftir Øskudólgi.
Nú ið hann kemur á tí hvíta hestinum, er tað eyðsæð, at hann er riddarin. Øskudólgur fekk so bæði krúnuna og kongadóttrina.
Frásøgn: Erika K. Johannessen, Syðradali, Kalsoy
c. Uppskrift úr Kunoy
Maður átti tríggjar synir. Hann misti altíð so nógv útihoyggj.
Elsti bróðirin skuldi vaka eina nátt til at vita, hvør ið tjóvurin var; men ringt æl kom um náttina, og hann rýmdi inn fyri at kroka. Líka nógv hoyggj var burtur ta ferð og tær fyrru ferðirnar.
Á sama hátt gekk tað miðlingarbróðurinum aðra náttina.
Triðju nátt vakti Øskudólgur og gróv seg niður í hoyggið. Tríggir menn komu at draga hoyggj, og Øskudólgur vaknaði. Teir bóðu hann ikki siga frá og lovaðu honum hvør sítt afturfyri: ein gav honum hvítan hest og hvítan kyrtil, annar grønan hest og grønan kyrtil, triði reyðan hest og reyðan kyrtil. Svørð fekk hann frá hvørjum.
Har kom eingin at stjala, segði Øskudólgur, tá ið hann kom heim.
Kríggj kom á, og allir menn búðust til at fara uttan Øskudólgur.
Tá ið hitt liðið var farið, reið Øskudólgur aftaná á tí hvíta hestinum og í tí hvíta búnaðinum, rendi inn í fíggindaherin og feldi fyri fót.
Nakað ímillum stuttleikan, teir høvdu havt í dag, og tann ið hann hevði havt, Øskufísur hansara! hildu brøðurnir speiliga, tá ið teir komu aftur.
Annan dagin fór Øskudólgur í tí grøna búnaðinum og á tí grøna hestinum, triðja dagin í tí reyða búnaðinum og á tí reyða hestinum og feldi fíggindarnar; tá særdi ein hann í lærið, so hann datt av hestinum. Kongurin kom til og bant lummaklút sín um; Øskudólgur sprakk aftur á hestin og rendi heim.
So læt kongur alt liðið samla; men eingin var við særdum læri. Øskudólgur varð saknaður, og boð fór eftir honum, tó at brøðurnir mældu frá.
Nú ið hann kom á tí reyða hestinum og í tí reyða kyrtlinum, kendu menn reystkappan aftur.
So fekk hann krúnuna og kongadóttrina; men brøðurnir rivnaðu av illsinni.
Frásøgn: Súsanna Juditha Skard, Kunoy
d. Uppskrift úr Miðvági
Eina ferð vóru tríggir brøður, sum búðu saman í einum húsi. Teir tveir eldru vóru altíð í einum parti og vildu ongantíð lova hinum yngsta uppí nakað arbeiði ella nakra treyt, sum teir høvdust at. Hann sat tí altíð einsamallur heima og rakaði í øskuni og var av hesum sama skírdur Øskudólgur.
Nakað burturfrá búði ein kongadóttir í einum húsi, sum kongurin hevði latið gera til hennara uppi á einum brøttum fjalli. Kongur hevði kunngjørt, at tann, ið kundi ríða heilt upp ígjøgnum, skuldi eiga hana til konu.
Nógvir ungir menn komu at royna seg, har íbland brøður Øskudólgs; men allir fóru so nakkalangir avstað aftur. Øskudólgur hugsaði ikki um at vera uppií og var glaður, bara hann fekk lov at sita í friði fyri brøðrunum.
Ein dagin, sum hann var útfarin, brast óveður á við heglingi, høglini fuku um oyruni á honum, so ótti kom á hann, og hann rann heim aftur.
Ein gamal maður kom ímóti honum, vísti honum eitt gullepli og segði við hann, at um hann torgaði út aftur í slíkum veðri, skuldi hann eiga hetta eplið.
Næsta dag, tá ið brøðurnir vóru farnir, gekk Øskudólgur út til at hitta hin gamla mannin aftur; men rætt sum hann bar eyga við hann, brast eitt herviligt heglingsæl á, frekari enn dagin frammanundan. Hin gamli stiklaði gulleplið til hansara; men drongurin var so óttafullur, at hann gáddi ikki um at taka tað upp, uttan leyp avstað heim.
Hin triðja dagin var hann djarvari, stóð ímóti høglunum og greip gulleplið, sum hin gamli maðurin kastaði til hansara við teimum orðum, at næsta dag skuldi hann fáa sær ein hest og royna at vinna kongadóttrina. Hann skuldi geva hestinum gulleplið at eta, tí tað vildi geva honum kraft til at renna heilt upp á fjallið.
Illa gekk hjá Øskudólgi at fáa lænt hest; í endanum fekk hann eina gamla ryssu og fór drunslandi aftan á hinar biðlarnar, sum læðu at honum. Umsíðir gav hann heilt uppat og vendi heim aftur.
Næsta dag læt hann seg í vøkur klæði, gav ryssuni gulleplið at eta og reið so fram um allan biðlaflokkin heilt upp á fjallið til húsið, sum kongadóttirin búði í. Hon kom út við einum spjóti, særdi hann í hondina og gav honum ein dúk til at binda um sárið. So reið hann oman aftur og heim alt í einum til at lata seg í pjaltrarnar og settist at raka í øskuni.
Kongur letur nú tað unga liðið samla, sum hevur kappast um at vinna dóttur hansara; men eingin hevur markið í hondini og dúkin hjá kongadóttrini.
Boð vóru send aðra ferð, og tá kom Øskudólgur og vísti bæði markið og dúkin fram. Síðan giftist hann við kongadóttrini.
Frásøgn: Jakob Jakobsen, Miðvági
e. Uppskrift úr Sumba
Maður og kona áttu tríggjar dreingir. So doyðu bæði tey gomlu, og synirnir áttu einki at liva við. Teir eldru brøðurnir tosaðu um at fara út eina náttina at stjala; hin yngsti, Øskudólgur, bað teir sleppa sær við, men hinir báðir søgdu, at hann kundi vera eftir og raka í øskuni.
Tað var ein bóndi, sum átti so nógvar veðrar, søgdu teir: teir skuldu fara at stjala frá honum.
Tíðliga á morgni loypur Øskudólgur avstað til bóndan og sigur, at tveir koma at stjala veðrar frá honum í nátt. Bóndin biður hann verja sær veðrarnar: hvørvur eingin, skal hann eiga tann besta sjálvur. Øskudólgur biður bóndan lata seg fáa ein hamar og fer so heim.
Náttina eftir fara brøðurnir avstað og siga við Øskudólg, at hann skal kynda teimum eldin upp. Tá ið teir eru farnir, heingir Øskudólgur greytarpottin uppyvir og ger útá; so hann avstað eisini, var fyrri enn brøðurnir og fór inn í húsið, har sum veðrarnir vóru. Elsti bróðirin rætti hondina inn ígjøgnum eitt hol í vegginum til at taka ein veðr; men hvørja ferð hondin kom inn um, sló Øskudólgur á fingrarnar við hamrinum.
Veðrarnir stanga so illa, sigur hin elsti: hann torir ikki at taka nakran. Miðlingarbróðirin heldur:
”Skomm og last í teg, ið ringur ikki er!” og fer sjálvur at royna; men Øskudólgur slær aftur við hamrinum innanfyri, og báðir verða at fara heim við ongum.
Øskudólgur fer til bóndan og sigur, at hann hevur vart veðrarnar, so eingin er horvin, flýggjar honum hamaran og fær bóndans besta veðr í løn. So kvikar hann sær heim og er fyrri enn brøðurnir; men tá er allur greyturin brendur, sum hann hevur hongt uppyvir.
Hann hevur nýtikið pottin av, skal kynda nýggjan eld og gera annan greyt - nú koma brøðurnir. Teir banga hann, tí eldurin er útkólnaður og ikki røkist fyri nøkrum. So tosa teir eldru báðir um at fara at stjala gæs frá bóndanum.
Øskudólgur til bóndan og sigur, at tveir koma at stjala gæs frá honum. Bóndin lovar honum ta bestu gásina, um hann kann verja so, at eingin hvørvur. Øskudólgur biður læna sær eina klíputong og fer so heim.
Um náttina fara teir eldru brøðurnir avstað; Øskudólgur kyndir eld og heingir pott uppyvir, fer so avstað eisini, er fyrri enn brøðurnir og setur seg inn í gásarhúsið.
Teir koma; hin elsti rættir hondina innum til at taka eina gás; men Øskudólgur klípir hann í ein fingurin við klíputongini.
Gæsnar bíta so illa, sigur hin elsti: hann torir ikki at taka hondina inn í aftur.
”Skomm og last í teg, ið ringur ikki er!” sigur miðlingarbróðirin og skal royna; men Øskudólgur klípir hann í fingurin so fast, at blóðið rennur útúr, og báðir heim við ongum.
Øskudólgur fer til bóndan og sigur, at hann hevur vart gæsnar, so eingin er horvin, flýggjar honum klíputongina og fær bóndans bestu gás í løn. So hann heim aftur og er fyrri enn brøðurnir; men tá er allur greyturin brendur.
Hann hevur nýtikið pottin niðurav - so koma brøðurnir. Teir banga hann, tí nú verða teir at gera til sjálvir. Um náttina tosa teir um at fara burtur: annars doyggja teir í hungri. Øskudólgur biður teir sleppa sær við; nei, siga teir: hann skal liggja eftir og raka í øskuni.
Um morgunin fara teir avstað í skipi og lata Øskudólg vera eftir. Eitt gamalt trog er í húsinum; Øskudólgur ger sær tollar og árar til tað, floytir so trogið og rør frá landi.
Nátt kemur á hann, sum hann rør; hann sær eitt ljós, stýrir eftir tí, fer upp á land og sær eini hús. Hann gongur at húsunum og fer upp á ljóaran til at hyggja, hvør ið inni er. Ein risi og ein genta sita har inni, og ein greytarpottur hongur uppyvir og kókar. Øskudólgur fer niður aftur av takinum, fær sær salt upp í ein posa, klívur so aftur upp á ljóaran og koyrir úr posanum niður í pottin so við og við. Risin heldur við gentuna:
”Fjør mítt! kavi úti í kvøld!” Hann smakkar á greytin og spyr gentuna, hví hon hevur koyrt so nógv salt í; men hon sigur, at hon hevur einki salt koyrt í.
”Fjør mítt, hví er greyturin so saltur tá?” Risin biður hana fara í ánna eftir vatni, áðrenn tað verður verri kavarok úti, og hava lyktina hjá sær, tí tað er nakað myrkt. Øskudólgur hoyrir, har sum hann liggur uppi á tekjuni, fer niðurav og fírir gentuna í ein brunn.
So fer hann aftur í trogið og tekur at rógva aftur og fram við landi. Lyktina, sum hann hevur tikið av risagentuni, hevur hann hjá sær.
Risin bíðar langt og leingi; men eingin genta kemur aftur. So fer hann út at leita og rakar við hana deyða í brunninum. Eingin lykt er hjá. Hann sær eitt flóta har úti í einum trogi við einum ljósi og varnar, at hasin hevur dripið gentuna og tikið lyktina.
Risin tekur at vassa út; men drongurin bara argar hann og rópar, at hann hevur koyrt salt í pott hansara, dripið gentu hansara og tikið lyktina.
Øði kom í risan, og hann vassaði so langt út, at hann druknaði.
So tók Øskudólgur teir dýrgripir, ið vóru í hellinum, róði til eitt annað land og tók sær tænastu har.
Frásøgn: Fredrikka Langgaard, Sumba
Jakob Jakobsen: ”Færøske folkesagn og æventyr”, 1898-1901
Ævintýrið er her endurgivið við stavseting Hammershaimbs.
14 a, 14 b, 14 c, 14 d AT 530
14 e AT 328 og AT 1525 R


c: text/html

text:
Orð: M.S. Viðstein
Lag: Hin tíðin, ið rann
Viðmerking: Yrktur til Føroya Arbeiðarafelag í 1961.
1. Tá dagurin rísur og alt vaknar við,
vit reisast hvør í sínum lagi,
tá spennast tær spengur úr liði í lið
til stríð og til strev, so er mál hvørt og mið –
tað er arbeiðsins dynjandi kvæði!
2. Hin rísandi dagurin krevja man sítt
til dáð og til verk at útinna.
Um verk eru ymisk, so verður tó strítt,
til verk eru lokin, men takið er títt,
um í lívinum fram tú vilt vinna.
3. Tá verk skulu innast, hvør verður tað tá,
sum leggja seg til skal í bræði?
Tað eru tær herðar og hendurnar tvá,
ja, strevið og slitið, sum øll líta á –
tað er arbeiðsins dynjandi kvæði!
4. Tá tøk skuldu takast, tá vóru vit har,
vit vunnu fram fíggjarlig virði.
Og vit reistu hús, eins og vit bygdu far,
vit løgdu hvønn stein í samfelagsins garð –
gingu trúliga treystir við byrði!
5. Í fylking, í felag tað munar so væl,
tá er ikki at halla vanga!
Tað dunar, har fylkingin setir sín hæl,
vit vita, at rættvísi sigra brátt skal,
um í fylking vit framá bert ganga!
6. Í fylking skal mennast várt arbeiðarlið,
vit stimbrast og stælast í styrki
at krevja vár rætt, og vit leggja tað við:
Vár fylking skal halda í stríð og í frið,
hon skal vera vár vernd og várt virki!
7. Eitt sinn rísur dagur, sól roðar í líð
og fold verður føgur at skoða,
tá renna skal upp ein glæsilig tíð,
tá samsýnt til fulnar er arbeiðsins stríð –
tí er óræddur framá at toga.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jón Bjarnason
Jón Bjarnason (føddur 29. juni 1970) er føroyskur svimjivenjari. Hann er venjari hjá Føroyska svimjilandsliðnum og hjá Susvim og hjá Pál Joensen. Jón hevði fyrr annað eftirnavn, nevniliga Vestergaard. Hann er ættaður úr Sumba, men uppvaksin og búsitandi í Vági. Jón hevur verið høvuðsvenjari hjá Susvim síðan felagið bleiv stovnað 7. september 2007.[1] Susvim er stytting fyri Suðuroyar Svimjifelag, felagið er úrlitið av samanlegging av báðum svimjifeløgunum í Suðuroynni: Vágs Svimjifelag og Tvøroyrar Svimjifelag. Jón Bjarnason hevur havt sera góð úrslit við ungu svimjarunum úr Suðuroynni, síðan hann byrjaði í starvinum. Besta dømi um hetta er Pál Joensen sum nú er Føroya besti svimjari. Men eisini aðrir svimjarir úr Susvim hava klárað seg sera væl. Jón svam sjálvur, tá hann var yngri, hann svam við Vágs Svimjifelag. Jón Bjarnason búði fleiri ár í Aalborg í Danmark, tað var har hann lærdi til svimjivenjara.
Heiður[rætta | rætta wikitekst]
- 2011 Jón Bjarnason fekk heiðurin "Ársins svimjivenjari í kongaríkinum" (Årets svømmetræner i Kongeriget). Tað eru svimjivenjarir í Danmark, sum hvørt ár velja ein svimjivenjara sum teir halda hevur uppiborið heiðurin.[2]
- 2007 Saman við sjimjaranum Pál Joensen vann Jón Bjarnason heiðurin "Ársins ítróttarbragd 2007". Heiðurin vunnu teir, tí at Pál Joensen svam 1500 m frí við næstskjótastu tíðini í heiminum í sínum aldursbólki.[3]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Susvim.mono.net
- ↑ Sudurras.info, Jón Bjarnason kosin ársins venjari í Danska kongaríkinum
- ↑ Svimjing.com, Pál og Jón framdu ársins ítróttarbragd ár 2007


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Fólk skikkaðu sær væl á Summarfestivalinum
Hóast nógv fólk var á Summarfestivalinum er lítið og einki komið í politirapportina.
- Fólk hugna sær, sigur vakthavandi á politistøðini, og festivalurin ávirkar ikki arbeiðið hjá politinum stórvegis.
Festivalurin hevur fyrireikað seg væl við samarittum og vaktarfólki, og hesi taka sær av tí allarmesta.
Ein fullur maður í Havn var tó tikin upp og koyrdur í brummuna í Klaksvík.
Tað er alt, ið er at boða frá í løtuni, segði vakthavandi á løgreglustøðini í Havn, við Kringvarpið leygarmorgunin.
Somu tíðindi sunnumorgun
Eins og í gjáramorgunin eru tíðindini í morgun av politistøðini, at stak friðarligt var í gjárkvøldið og í nátt.
Nógv fólk var á Summarfestivalinum, 10.000 vóru til konsertina hjá Toto, frættist úr Klaksvík.
Ein maður var tó so ómøguligur í Klaksvík, at hann varð tikin og settur í brummuna.
Hann er latin leysur í morgun, men er skuldsettur fyri at bróta poliviðtøkuna.


text:
Orð: Hans Andrias Djurhuus
Lag: Óla Jákup Hansen
Prúða land mítt, tær sum havi kvøðu ber,
fríða land mítt, altíð mær í huga ver!
Armin mín ger stinnan eins og herðað stál;
al tær bestu kenslur upp í míni sál.
Um so tung og torfør verður leiðin mín,
lat meg kenna, at eg eri sonur tín;
rista mær ímóti óndir raman gand,
skal tað menna, móðir mín er fjallaland.
Fjallaland við djúpum dølum, fossalag,
sterkum brimi vetrar-, várs- og heystardag,
blíðum, ljósum náttum, stillu summarstund,
huldugentudansi yvir grøna grund.
Um enn alt sigst nyttuleyst, eg havi gjørt,
ger mær lyndið ljóst og ger mær hjartað stórt !
Um eg skuldi ivast, strangt tú revsi meg,
so eg royni bróta slóð og byggja veg.
Lær meg fram um alt at gloyma meg og mítt,
tá tað ræður um at verja merki títt,
lat meg teljast millum teir, ið berjast tá,
aldri víkja tínum fagra merki frá.
Fríða land mítt, fjart frá øðrum londum statt,
sig mær altíð, hvat er rangt og hvat er rætt;
lær meg snildið tað, at stevna fram á veg –
altíð vera millum teir, ið verja teg!


text:
Føroyar vóru í forðum skógvaksnar; har finnast tí enn í jørðini stórar viðjur (trærøtur) í mógvinum á torvheiðum, innan í steinkolinum síggjast tjúkkar greinar og leyvsbløð; tílíkt ber prógv um, at viður hevur vaksið har áður, men nú er alt sokkið niður í jørðina.
Søgn er, at meðan Ólavur hin heilagi ráddi í Noregi, fóru sendimenn úr Føroyum á fund hansara. Hann segði við teir, at honum tókti skattin vera ov lítlan, sum gekk út til sín av oyggjunum; spurdi hann teir tí, hvat ið vóks í Føroyum. Sendimenninir greiddu illa frá, søgdu, at har var einki uttan grót og skursl, mýrar og lyngur. Tá ið kongur hetta hoyrdi, rópaði hann: “So verði, sum frá er sagt! vendi tað niður, sum omaná hevur verið, og vendi tað upp, sum niðri hevur verið!” Tá sukku skógarnir niður í jørð, og fyri tær fríðu fløturnar komu mýrar, eyrvikur og grót.
Tí eru oyggjarnar nú so vorðnar. Blágrýtisstólparnir í einum hamri á Mykinesi líkjast trøum; tað sigist at vera trø, sum vóru umskipað til stein, tá ið Ólavur kongur segði: “So verði!” við sendimenninar, sum søgdu honum, at eingir skógir vuksu í Føroyum.
V.U. Hammershaimb: ”Færøsk Anthologi I”, 1891


text:
Føroyska altjóða skipaskrásetingin gevur almennu Føroyum góðar 60 milliónir krónur í eykainntøku, sum annars ikki høvdu komið, um einki FAS var.
Tað vísir ein greining, sum Hans Ellefsen búskaparfrøðingur hevur gjørt av FAS-skipanini.
Niðurstøðan er samstundis, at føroyska altjóða skipaskráin tilsamans fyllir umleið 5 prosent av heildarbúskapinum.
Við ársenda 2015 vóru 90 skip í skrásetingini. Hetta er ein hampiliga stórur og støðugur vøkstur síðan 2008, tá ið 33 skip vóru í FAS. Vøksturin hevur tó ikki verið eins stórur seinnu árini, tí síðan 2013 eru bara trý skip fleiri í skipanini.
Málið hjá FAS hevur verið, at um 200 skip skulu vera í skipanini við árslok í 2018, og sum sæst, eru vit rættiliga langt frá tí málinum.
- Um hetta málið verður rokkið, veldst um fleiri viðurskifti. Generelt kunnu vit tó siga, at jú fleiri skip koma inn í skipanina, jú størri vinning fær tað føroyska samfelagið, uttan at tað kostar nevnivert eyka, sigur Hans Ellefsen, búskaparfrøðingur.
Sambært Taks vóru 1.474 útlendingar og 689 føroyingar løntakaar gjøgnum FAS-skipanina í 2014.


text:
Løgmaður ætlar at viðgera fullveldisskjølini av nýggjum. Síðani tekur hann støðu til, um meirinnlit skal veitast í skjølini. Tað svarar hann millum annað Bárði á Steig Nielsen, løgtingsmanni, í einum skrivligum § 52 fyrispurningi um fullveldisskjølini.
- Eg fari nú at biðja um ummæli av nýggjum, serliga við støði í at upplýsingar úr fundarfrásøgnunum nú eru almannakunngjørdar í bók. Ætlanin er síðan at viðgera hendan principiella spurning um at veita meirinnlit enn einaferð, svarar Aksel V. Johannesen, løgmaður.
Skjølini viðvíkjandi fullveldissamráðingunum um aldarskiftið eru enn ikki so gomul, at tey koma inn undir innlitsreglurnar í skjalasavnslóggávuni, men ganga eftir reglunum í innlitslógini.
- Løgmaður almannakunnger ikki gomul skjøl frá landsfyrisitingini eftir nakrari systematiskari skipan. Tað er ikki uttan so, at onkur spyr eftir skjølum, at leitað verður eftir teimum, vísir løgmaður millum annað á í svari sínum.


text:
- Uppboðssølan skal skipast sum ein roynd. Vit skulu hava vitan til vega, so vit kunnu gera okkum nakrar royndir, sum skulu vísa, hvussu vit kunnu fara frá einari politiskari útlutan til at bjóða út atgongdina til fiskirættindi frá tí almenna til vinnurekandi.
Nakað soleiðis segði Høgni Hoydal, landsstýrismaður í fiskivinnumálum, tá ið hann fyri einari løtu síðan kunngjørdi ta nýggju uppboðssøluna, sum nú verður farið undir. Ella rættari: Tær nýggju uppboðssølurnar, tí talan er um tvær nýggjar uppboðssølur, eina opna og eina afturlatna.
- Hetta gera vit fyri at fáa nakrar royndir, vit kunnu byggja á, tá vit fara at gera ta nýggju skipanina fyri at bjóða fiskatilfeingi út, sigur Høgni Hoydal.
Er tað so hugsandi, at vit fara at hava fleiri ymiskar uppboðssøluskipanir, tá ið fiskivinnan verður skipað av nýggjum í 2018?
- Ja, tað er møguligt, svarar Høgni Hoydal.
Um tvær vikur
Tær uppboðssølurnar, sum Høgni Hoydal nú hevur almannakunngjørt, fara í dag til hoyringar hjá ymsu pørtunum. Hoyringsfreistin er 14 dagar
- Tá ið hoyringssvarini eru komin inn, verða svar og viðmerkingar viðgjørd og møguligar tillagingar gjørdar. Síðan verður kunngerðin lýst, og farast kann undir bjóða út, sigur Høgni Hoydal.
Sostatt verður klárt at fara undir at selja fiskitilfeingi á uppboðssølu miðskeiðis ella í seinnu helvt av juni. Selt verður í fleiri umførum, og byrjað verður við makreli og botnfiski í Barentshavinum.
Rættindini, ið verða boðin út, eru 20.000 tons av svartkjafti, 9.000 tons av makreli, 4.000 tons av norðhavssild og 3.000 tons av botnfiski í Russlandi og Noregi, ávikavist 2.400 og 600 tons.
Tvær skipanir
Nógvir ymiskir hættir eru at skipa eina uppboðssølu, og nú verður so skotið upp at royna tvær ymsar skipanir fyri at fáa tær royndirnar, ið kunnu røkka høvuðsendamálinum.
Tann opna uppboðssølan er skipanin, sum eisini varð roynd í 2011. Hon merkir, at øll ið bjóða síggja allar upphæddir ella kiloprísin, sum hini bjóða. Bjóðað verður, til eingin bjóðar yvir. Tann, sum bjóðar hægst, fær útbodnu nøgdina fyri tann prísin.
Afturlatin uppboðssøla merkir, at tey sum bjóða ikki síggja tær upphæddir og tær nøgdir, sum hini bjóða. Boðið verður latið inn í afturlatnum brævbjálva – hvussu nógv tons boðið verður uppá og fyri hvønn kiloprís.
Tilboðið, sum hevði lægsta eindarprísin av teimum tilboðum, sum komu upp í part, ásetir tann prísin, sum øll skulu rinda. Tað vil siga, at øll rinda sama prís fyri kilo í tí afturlatnu uppboðssøluni, meðan keypari rindar tann prís, hann hevur bjóðað, í tí opinu uppboðssøluni.
- Við at royna hesar ymsu hættirnar, verður gjørligt at meta um fyrimunir og vansar í mun til høvuðsendamálið við royndunum, sigur Høgni Hoydal.
Fiskamarknaður Føroya skal standa fyri opnu uppboðssøluni. Vørn fær til uppgávu at skipa fyri uppboðssøluni við afturlætnum boði. Kunngerðin ásetir ymsar reglur fyri uppboðssølunum.


text:
Brasil
Samveldis Lýðveldið Brasil (á portugisiskum República Federativa do Brasil), ofta stytt Brasilia ella Brasil, er størsta og fólkatættasta landið í Suðuramerika, víddin er næstan tann sama sum hjá USA. Landið er á stóra økinum millum Andesfjøllini og Atlantshavið og hevur landamørk upp til Uruguei, Argentina, Paraguei, Bolivia, Perú, Kolombia, Venesuela, Gujana, Surinam og Franskt Gujana. Brasil hevur fingið navn eftir brasiltrænum, sum veksur í landinum, og hevur eitt stórt náttúrutilfeingisríkidømi. Landið hevur stór landbúnaðarøki og risastórar regnskógir. Brasil er fimtstørsta land í heiminum, bæði hvat viðvíkir íbúgvatali og landafrøði. Við nógvum og góðum náttúrutilfeingi, skjótt vaksandi ídnaði og sterkum gjaldoyra, verður landið roknað sum eitt av heimsins komandi stórveldum [1].
Høvuðsstaðurin eitur Brasília. Hann avloysti í 1960 Rio de Janeiro, sum inntil tá hevði verið brasilskur høvuðsstaður. Stórfingni býarplanurin hevur skap sum eitt jetflogfar. Størstu býir eru São Paulo og Rio de Janeiro. Aðrir stórir býir eru Anapolis, Belem, Belo Horizonte, Campinas, Curitiba, Fortaleza, Goiania, Manaus, Porto Alegre, Recife, Salvador, Vila Velha og Vitória.
Brasil er beint við og beint sunnan fyri ekvator, so har er rættiliga heitt alt árið, men tann mesti hitin er ofta í desember. Meðal samdøgurshitin í t.d. Rio de Janeiro er 24 °C.
Innihaldsyvirlit
- 1 Navnauppruni
- 2 Søga
- 3 Landalæra
- 4 Fólkið
- 5 Fyrisitingarligar eindir
- 6 Búskapur
- 7 Fólkið
- 8 Keldur
- 9 Slóðir úteftir
[rætta | rætta wikitekst]
Úr 16. til 19. øld var Brasil portugisiskt hjáland, og tað vóru portugisar, ið nevndu landið Brasil eftir tropiska reyðviðinum bresilja (frøðiheiti Caesalpinia echinata).
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Les eisini: Brasilska søgan
Nomaduættarbólkar høvdu búð í Brasil í í minsta lagi 6000 ár, tá landið varð uppdagað av portugisiskum rannsóknarfararum umleið ár 1500. Komandu trýhundrað árini búsettu portugisar seg í landinum og stýrdu tað sum eitt gevandi hjáland, grundað á trælahaldi. Evropearar fóru til Suðuramerika at leita eftir gulli og silvri. Í 18. øld kom næstan alt silvur í heiminum úr sponskum námum í Latínamerika. Síðst í 17. øld funnu nakrir portugisiskir trælahandilsmenn gull í landslutinum Minas Gerais eystantil í Miðbrasil. Fólk floymdu hagar úr sukurlundunum við brasilsku strondina. Í 1727 vórðu diamantar eisini funnir í Minas Gerais. So mong fólk fluttu hagar úr sukurlundunum, at sukurídnaðurin var um at fara fyri skeytið. Indiánarar og afrikanskir trælir arbeiddu í námunum fyri lítla og onga løn. Arbeiðararnir doyðu av sjúku, mattroti og løstum, teir fingu í námunum.
Í 1808 flutti João VI av Portugal, sum var flýddur undan Napoleon, til Brasil saman við kongafamiljuni og stjórnini. Hóast tey fóru aftur til Portugals í 1821, hevði uppihaldið við sær, at brasilska fólkið ynskti sær sjálvstýri, og í 1822 stovnaði Dom Pedro I tað sjálvstøðuga Brasilska Ríkið. Ríkið vardi inntil næsti keisarin Dom Pedro II, varð koyrdur frá í 1889 og ein republikansk føderatión varð sett á stovn.
Síðst í 1800-árunum og fyrst í 1900-árunum fluttu fleiri enn 5 milliónir evropear og asiatar til Brasil. Í sama tíðarskeiði vaks eisini ídnaðurin, og man fór at gagnnýta lendið betur. Brasilska demokratiið broyttist til einaveldi tríggjar ferðir: 1930-1934 og 1937-1945 undir Getulio Vargas, og 1964-1985 undir eini røð av herovastum. Fólkaræði hevur verið í landinum síðan 1985, men mutur og svik er framvegis stórt vandamál í brasilskum politikki.
Landalæra[rætta | rætta wikitekst]
Les eisini greinina: Brasilsk landalæra
Brasil er størsta landið í Suðuramerika og er næstan helvtin av øllum meginlandinum. Í landnyrðingspartinum í landinum eru oyðimerkur, norðanfyri og vestanfyri eru ovurstórir regnskógir, og sunnanfyri eru óføra víðar grasfløtur. Av tí at veðurlagið er so fjølbroytt, ber til at dyrka mest sum allar búnaðarvørur. Í Brasil eru bæði nútímans stórbýir og ógranskað villmørk. Fyri sunnan eru áirnar Paragueiá og Paraná vorðnar byrgdar og veittar í Itaipúbyrgingina, sum er hemsins størsta vatnorkuverkætlan. Brasil er eyðkent av víða og lága Amazonas-regnskóginum norðanfyri, stóra váta lendinum Pantal vestanfyri, og sunnanfyri tað opna lendið við heyggjum og smáum fjøllum. Tað er brasilski landbúnaðardepilin, og har býr størsti parturin av fólkinum. Framvið Atlantshavsstrondini eru fjallaryggir, men hægstu fjøllini Pico da Neblina (3.014 m) og Pico 31 de Março (2.992 m), eru á markinum til Venesuela í statinum Amazonas.
Amasonasáin er heimsins størsta á, tá tað er vatnmongdin, sum telur. Amasoná og áirnar, ið renna í hana, eins og mýrar og vøtn, eru ovurstórt feskvatnsøki. Amasoná rennur úr Andesfjøllum í Peru og verður alsamt størri og breiðari, sum hon rennur eystur ígjøgnum Suðuramerika og út í Atlantshav. Áin er 6.439 km. Longra helvtin á ánni rennur ígjøgnum Brasil, og er hon týdningarmesta flutningsleið í landinum. Stór skip sigla langt inn í landið, enntá til nýmótans býin Manaus, einar 1600 km úr Atlantshavsstrondini. Á hvørjum ári fer áin upp um áarbakkarnar, og nógv móra, ið taðar væl, legst á markirnar. Í Paraná-ánni eru teir hugtakandi Iguaçu-fossarnir, og harumframt skulu nevnast Rio Negro, São Francisco, Xingu, Madeira og Tapajós. Brasil er nær við ekvator, og tískil er veðurlagið í høvuðsheitum tropiskt, við fáum broytingum. Í sunnara partinum av landinum er veðurlagið tó subtropiskt, og meira tempererað, og har kann bæði kavi og frostveður koma fyri. Nógv avfall er í váta partinum av Amasonasøkinum, hóast tey eisini hava minni fruktagóð øki, serliga í landnyrðingspartinum.
Størsti regnskógur á jørðini er í Amasonlendinum; lendið er næstan líka so stórt sum Avstralia og er triðingurin av Suðuramerika. Meginparturin av skóginum er í Brasil, báðumegin Amasoná. Í skógunum liva alskyns súgdýr, fuglar, skriðdýr og skordýr; har hava eisini mong indiánsk fólkasløg búð í fleiri túsund ár. Men regnskógurin er viðbrekin, og nú eru bæði dýr og upprunafólk í vanda fyri at verða týnd, tí at skógurin verður høgdur niður. Myndugleikarnir í Brasil hava seinastu árini ruddað stór skógarlendi og eggjað ognarleysum fólki at keypa sær búnaðarjørð og búseta seg har. Men jørðin er grunn, og eftir stuttari tíð ber hon onga grøði. Stórir partar av skóginum eru týndir, tí at trøini verða feld fyri at fáa við og landbúnaðarjørð til fólk, ið flytur til skógarøkið at búgva. Slakur triðingur av regnskóginum í Brasil er ruddaður at útvega ovurstóru neytagørðunum beiti. Men eftir fáum árum er beitið avbitið. So verður flutt og farið at fella trø aðrastaðni í skóginum.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Í Brasil búgva fólk fyrst og fremst fram við strendurnar, og í minni mun inni í landinum. Fólkið er sera fjølbroytt og nógvar ymiskar mentanir eru at finna. Í suðri eru tað í stóran mun fólk sum eru eftirkomarar av eftirkomarum av evropearum frá hjálandatíðini, fyrst og fremst frá portugisum, týskarum og italiumonnum, men eisini polakkar og frá tilflytarum eftir hjálandatíðina. Fólk sum í nýggjari tíð eru flutt til syðra part av landinum eru polakkar, ukrainar, niðurlendingar, kinesarar og suðurkoreanar. Í norði og í ein landnyrðing er fólkið meira blandað við upprunafólkum og fólki av afrikanskum og evropeiskum uppruna. Tó hendi ein stór fólkaflyting mitt í 20. øld frá norði og Bahia móti suðri, hetta førdi til favela'irnar, og í dag eru tað fyrst og fremst fólk av blandaðum uppruna ið búseta seg har.
- Miðallivitíð: 71,1 ár (2003)
- Fólkabólkar: Hvít umleið 54 prosent, persónar av blandaðum uppruna umleið 38%, svørt 6%, onnur (mest asiatar og indianarar) 2 prosent
- Mál: Portugisiskt (almenna málið í Brasil; móðurmál fyri 97 prosent av fólkunum, verður nýtt í fjølmiðlum og í undirvísing), indianaramál (eitt nú guaraní og tupi)
- Átrúnaður: Katolikkar 88 %, Protestantar 6 %
Aldursbýti[rætta | rætta wikitekst]
- 0 til 14 ár: 26,0 prosent
- 15 til 64 ár: 68,0 procent
- 65 ár og eldri: 6 prosent
Medianaldurin fyri alt fólkið er 27,81 ár og tilsvarandi tøl fyri bæði kynini er:
- Menn: 27,06 ár
- Kvinnur: 28,57 ár
Kynsbýti[rætta | rætta wikitekst]
- Við føðing: 1,05 menn per kvinnu
- Undir 15 ár: 1,04 menn per kvinnu
- 15 til 64 ár: 0,98 menn per kvinnu
- 65 ár og eldri: 0,70 menn per kvinnu
- Tilsamans: 0,98 menn per kvinna
Fólkavøkstur[rætta | rætta wikitekst]
- Fðingar: 16,83 per 1 000 íbúgvar
- Andlát: 6,15 per 1 000 íbúgvar
- Fráflytingar: −0,03 per 1 000 íbúgvar
Pinkubarnadeyði:
- Dreingir: 33,37 andlát per 1 000 føðingar
- Gentur: 25,66 andlát per 1 000 føðingar
- Tilsamans: 29,61 andlát per 1 000 føðingar
Árligi fólkavøksturin er 10,6 promillu.
Fyrisitingarligar eindir[rætta | rætta wikitekst]
Í Brasil eru 26 lutstatir (estados) og eitt federalt distrikt (distrito federal) og verður býtt sundur av IBGE í fimm regiónir: Norður, Landnyrðin, Mið-vestur, Landssynning og Suður.
Norður[rætta | rætta wikitekst]
Región Norður hevur 45,27 % av landøkinum hjá Brasil, men samstundis er tað eisini har at fólkatalið er minst. Økið er sera lítið ment og har er lítið av ídnaði, men tað inniheldur størsta regnskógin í heiminum og har búgva nógv fólkasløg av indianskum uppruna.
Lutstatir[rætta | rætta wikitekst]
Landnyrðing[rætta | rætta wikitekst]
Ein triðingur av fólkunum í Brasil búgva í Región landnyrðingi. Regiónin er mentanarliga fjøltáttað við rótum frá tí portugisisku kolonitíðini, afrobrasilsk mentan og kulturellt diversifierad med rötter från den portugisiska kolonialiseringen, afrobrasiliansk kultur och heimlig indianaramentan. Regiónin er eisini tann ið hevur størst fátækradømi og hevur long tíðarskeið við turki. Regiónin er kend fyri sína vøkru strandalinju.
Lutstatir[rætta | rætta wikitekst]
Mið-vestur[rætta | rætta wikitekst]
Región mið-vestur er næststørsta regiónin í Brasil, men tey flestu fólkini búgva í teimum stóru býunum, og tað er her at høvuðsstaðurin Brasília liggur, somuleiðis liggur eisini heimsins størsta vátlendi, Pantanal, í regiónini.
Lutstatir[rætta | rætta wikitekst]
Landsynningur[rætta | rætta wikitekst]
Región Landsynning er tann ríkasta regiónin og tað er eisini har at fólkatættleikin er størstur. Regiónin hevur størri fólkatal enn nakað annað land í Suðuramerika og meir enn nakar av teimum størstu metropolunum í heiminum: São Paulo og Rio de Janeiro. Í regiónini er eisini tann størsta framleiðslan av olju og gas í Brasil.
Lutstatir[rætta | rætta wikitekst]
Suður[rætta | rætta wikitekst]
Región Suður hevur hægstu inntøku per íbúgva í Brasil og hægsta livistøði í landinum. Regiónin er eisini tann kaldasta við frostnætrum og einstakum kavastormum. Í Región Suður er tað størsta tali av tilflytarum úr Týskland og Italia og farvegurin eftir teirra mentan sæst allastaðna.
Lutstatir[rætta | rætta wikitekst]
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Brasil er bæði ríkt og fátækt land. Nakrir stórbøndur og vinnulívsmenn eru ófatiliga ríkir, men flestu fólk á bygd eru fátæk. Stór framgongd og húsagangur hava leingi eyðkent brasilska búskapin. Í 1960- og 1970-árunum var stórur búskaparvøkstur í landinum. So kom stígur í, og stutt eftir fór Brasil á húsagang og var heimsins størsta skuldartjóð. Í dag er Brasil vegna stóra skuld í stórari búskaparligari og sosialari kreppu. Skuldin verður goldin við einum stórum parti av BTÚ, og hetta forðar fyri neyðugum íløgum og búskaparligum vøkstri. Størsti trupulleikin hjá stjórnini er at gjalda ovurstóru skuldina aftur. Men stórt náttúruríkidømi er í Brasil, til dømis gull og jarnmálmur, og námsvinnan er ein av týdningarmestu vinnuvegunum. Síðstu tredivu árini er nógv gull og eisini onnur steinsløg funnin í regnskóginum í Amasonlendinum. Við býin Carjas var av tilvild komið fram á eitt jarnmálmsfjall, tá ið ein jarðfrøðingur noyddist at seta seg við tyrlu sínari. Koparmálmur og manganmálmur vórðu eisini funnir har. Námsvinnan hevur stóran búskaparligan týdning í Brasil; men hon fer illa við viðbrekna regnskóginum.
Brasil er mestsum sjálvbjargið við matvørum og øðrum nýtsluvørum, men landinum tørvar inntøku til tess at gjalda aftur stóru uttanlandsskuldina. Týdningarmestu útflutningsvørurnar, eru kaffi, steinsløg og flogfør, men eisini bilar, ið serliga verða seldir til Argentina. Meginparturin av vinnuídnaðinum í Brasil er í tríhyrninginum ímillum ídnaðarbýirnar Rio de Janeiro, São Paulo og Belo Horizonte. Høgi oljuprísurin í 1970-árunum noyddi Brasil at fáa sær okkurt annað brennievni. Granskarar komu eftir, at etanol, ið verður vunnið burtur úr geraðum avlopstilfari av sukurrørum, var væl nýtiligt. Tað er bíligari enn vanligt bensin og dálkar ikki so illa, tí at minni koltvísúrevni kemur frá brenningini. Triði hvør bilur í Brasil koyrir nú við hesum "grøna brennievni".
Í skógunum vaksa plantur, ið verða brúktar sum ráevni í mongum dýrum ídnaðarvørum, t.d. gummi, máling, lakki, smyrsli og týdningarmest og fram um alt í heilivági. Í børkinum á kinatrænum er kinin, ið er heilivágur fyri malariu. Í øðrum plantum eru evni, sum verða nýtt í viðgerð fyri krabbamein. Túsundtals íbinholt-, tekk- og mahognitrø verða á hvørjum ári feld til útflutnings. Nú verða fólk eggjað til at keypa møblar av nálaviði, t.d. furu, sum veksur nógv skjótari. Brasil er tað land í heiminum, sum dyrkar og flytur út mest kaffi. Tað verður dyrkað í stórum lundum, tær flestu eru í státunum Paraná og São Paulo. Kaffi er tó bara ein høvuðsgrøðin; nógv verður eisini dyrkað av soyabønum, sukurrørum og bummull. Fá lond í heiminum dyrka fleiri appilsinir, bananir og kakaobønir enn Brasil. Um triði hvør brasiliani starvast í landbúnaðinum. Garðarnir eru misjavnir til støddar, úr smábrúkum til veldugar stórgarðar. Flestu verkafólk í landbúnaðinum stríðast og strevast fyri heilt lítla løn; men nakrir fáir stórbøndur vinna ómetaligan pening og eru so ríkir, sum fá kunnu ímynda sær.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Fólkið í Brasil er blandað, flestu fólk eru hvít ella mulattar. Stórur munur er á ríkum og fátøkum, og í slummøkjunum í býunum er meginparturin av íbúgvunum svørt ella mestizar.
Fyrr vóru um 5 milliónir indiánar í regnskóginum. Nú eru teir færri enn 200.000. Tey flestu eru flakkfólk; brenna eitt skógarøki av, dyrka tað og veiða har um vegir eina tíð og flyta so til annað øki. Hesin lívsháttur hevur við sær, at indiánarnir hava ikki týnt skógin. Men eftir at fremmand fólk uttaneftir komu inn í skóg in, eru mangir indiánar deyðir av sjúkum, sum t.d. krími og meslingum, tí at teir eru ikki mótstøðuførir ímóti hesum sjúkum.Fólkið í Brasil er nógv blandað. Nøkur eru ættað frá indiánunum, sum hava verið í Brasil í fleiri túsund ár; onnur frá portugisarum, sum ráddu har í 300 ár. Mangir brasilianar hava afrikanskar forfedrar, ið vórðu førdir til Brasil sum trælir í 17. øld at arbeiða í sukurlundunum. Fyrst í 20. øld komu mangir japanskir tilflytarar higar, tí at grøðin í Japan varð miseydnað. Mangir evropearar eru eisini fluttir til Brasil í 20. øld; teir hava búsett seg í syðra parti í landinum. Landsluturin Bahia í Landnyrðingsbrasil var tann fyrsti, sum evropearar løgdu undir seg. Seinni gjørdist Bahia kendur fyri, at svartir trælakokkar gjørdu góðar fiskarættir, sum teir smakkaðu til við kryddi úr Afrika. Á strondunum í Bahia selja konufólk enn hesar rættir umframt góðgæti úr kokos og leskiligar, kryddaðar fiskaposteiir.
Tríggir fjórðingar av fólkinum í Brasil búgva í býum; teir flestu eru bygdir tætt við strondina. Mong fólk eru flutt av bygd og til býirnar at leita eftir arbeiði og betri korum. Í mong ár vuksu býirnir ógvuliga skjótt, men nú vaksa teir minni. Størsti býur er São Paulo; fleiri enn 19 milliónir fólk búgva har.
Bráður býarvøkstur og stórt íbúðartrot hava havt við sær, at einar 25 milliónir fólk búgva í vesaligum fátækrabýlingum, nevndir favelas, í býarútryðjunum. Flestu húsini hava fólk sjálv bygt av burturblakaðum byggitilfari, men bygt verður eisini við viði, múrsteinum og sementi, sum verður keypt. Mong hús hava hvørki vatn ella kloakkskipan.
Av tí at Portugal, ið er katólskt land, hevði yvirvaldið í Brasil í 300 ár, eru flestu fólk í Brasil katolikkar, og hvør býur og hvør bygd hava sítt egna verndarhalgimenni. Men fleiri milliónir brasilianar tilbiðja eisini gudar og andar úr gomlum afrikonskum átrúnaðum. Í desember og januar leggja fólk afrikonsku havgudinnuni, Iemanjá, gávur á strondina, t.d. blómur, sápu og frukt, í teirri vón, at nýggjársynski teirra skulu ganga út.
Allir brasilianar spæla fótbólt ella hyggja at fótbólti, og í øllum stórum býum eru stórir bóltvøllir. Stóri Maracanavøllurin í Rio de Janeiro, sum var gjørdur til HM-meistaraskapin í fótbólti í 1950, rúmar 85.000 áskoðarum. Brasil hevur vunnið heimsmeistaraheitið fleiri ferðir enn nakað annað land. Mangir fótbóltsspælarar úr Brasil spæla uttanlands á kendum fótbóltsliðum í Portugal, Spania, Onglandi og Italia.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Jorge Dominguez: Byung Kook Kim (2013). Between Compliance and Conflict: East Asia Latin America and the New Pax Americana. Center for International Affairs, Harvard University. pp. 98–99. ISBN 978-1-136-76983-2.
- Brasilien - Wikipedia (danskt).
- Den lille danske encyklopædi. Gyldendal (2005).


text:
Birgir Kruse, fjølmiðlaummælari, 62 Norður 8. mars 2007
Menn tingast og kvinnur keglast. Hørð tíðindi móti mjúkum virðum. Og skuldi tað hent, at vit ivast, so minna miðlarnir okkum á hesar høpisleysu pástandir. Men glottar eru.
Dimma byrjaði mánaðin við eini framúr grein um 8. mars í nýskapandi kvinnuteignum Bloggan. Men samstundis skuffaði mannligi tíðindaleiðarin í Útvarpinum fleiri ferðir við skjødisleysum upplesturi, flutti ungdómshúsauppreisturin í Keypmannahavn í ein annan býling og navngav fiskimálaráðharran Kallsoy. Tað er líkasum ein onnur slekt. So respektleysum upplesara er óbehagiligt at lurta eftir.
At ein hard core feministur, og ikki Carli, vann norðurlendsku bókmentavirðislønina, var ein skjótur vinkul hjá bæði Vikublaðnum og Portalinum. Gamaní lættkeypt, men spennandi, tá útlendsk tíðindi fáa ein heimligan vinkul og gerast okkara, hóast Carli í hesum føri var ein ikki-søga.
”15 minutes of fame” varð nevnt í SvF kjakinum mánakvøldið. Vendingina eigur Andy Warhol, ein miðdepul í vinnandi skaldsøguni. Og forseta-fame var kjakevnið hjá Elini Heinesen, ið metti at Føroyar nú kunnu seta seg sjálvar á heimskortið, tá Bill og Blix koma. Ein tilveruligur skrástívari. Men so brýtur hin mannligi tíðindaleiðarin av og stillar um til eina danskan journalist, so hesin kann siga okkum, hvat vit nú skulu halda. Elin var við sviðusoð og hyggjarin drigin eftir hárinum – til Danmarkar.
Týsdagin vóru vit saman við kvinnum á 62 Norður. Eyðgunn Samuelsen frá Demokratia var gestur og grundsjónarmiðið var: fleiri kvinnur á ting. Tær fingu 20% av atkvøðunum, men eiga bara 9,4% av umboðanini, segði ein hóvlig Eyðgunn, ið ikki smæddist fyri at viðganga mistøk. Kvinnuprátið var væl fyrireikað, men vit komu ikki runt um evnið, tí vit hoyrdu ikki hvat Miðflokkurin fór at gera og um Fólkaflokkurin og Tjóðveldisflokkurin veruliga ynskja kvinnurnar hagar, ið pipari grør.
Tvístøða, konflikt, er miðdepilin í journalistiskum arbeiði. Millum báðar kvinnurnar kom fram ein kognitiv konflikt, hóast Óluva avgjørt var og eisini átti at vera advokatur hins grábeinta – okkara vegna – í samrøðuni. Frálikt avrik.
Men at ein javnaðar-avhoppari í prime time útvarpstíðindum skal sleppa at skammrósa Hans Paula Strøm var tað mest margháttliga í hesari tíðindavikuni. Redaktørurin varð nevndur og sum umbiðin ummælari kann eg ikki halla til aðra sannføring, enn at søgan var planta.
Topparin í mannsjavinismu fyri opnum skermi hesa kvinnuvikuna var Landsverkfrøðingurin, ið vildi hava fólk at kenna seg ótrygg í ferðsluni. Tað tryggjaði trygdina. Men tað vóru kvinnurnar í Miðvági ikki samdar við honum í og leiddu børnini burtur. Hetta var heilt stuttligt sjónvarp. Turt staðfestandi ein absurditet í nærumhvørvinum.
Kynspolitiski toppskorarin í ófrívillugum skemti var starvslýsingin frá Innlendismálaráðnum, ið søkir eftir leiðara til 6 samanlagdar stovnar. Um stjóran verður sagt: ”hann skal vera bæði til gummistivlar og klædning.” Trongt er at vera kvinna á evstu rók í hesum døgum.
Og so var aftur ein vika við mannligum lesarabrøvum farin, har tilverunnar stóru spurningar vóru viðgjørdir, so sum pirran hjá Iglesias og hvussu visjón skal stavast.
Aftur ein vika, har tíðindaflutningurin staðfesti, at kvinnur við makt provokera, meðan menn við makt fascinera. Langt eftir fráfaringaraldur.
Tí tá Bill og Benn, orsaka Blix, koma higar, er miðalaldurin 69. Sjálvt ikki Bjørk kundi generera so nógvar pengar, sum teir. Tí kom hon aldri higar at framføra í nett sama sali sum Bill og Blix gera. Norðurlendska høllin genererar 2,5 mió hesa løtu.
Nú vit hava staðfest, hvat vinnan vil blaka pengar eftir, lat okkum so at enda fara í krovið á hesum mastodonti og seta okkum spurningin: hvat vil Kringvarpið blaka pengar eftir, nú Kvinnudagurin fór aftur um bak?
Hvør myndar skránna við sendingum? Menn, ella kvinnur?
1. mars gera 12 menn sendingar í Útvarpinum, meðan 5 kvinnur sleppa framat. Og hetta er miðaltalið fyri hesar fyrstu 9 dagarnar í mars. 12 og 5. Ringast var mánadagin í hesari vikuna, tá 3 kvinnur sluppu at gera sendingar, meðan 13 menn sluppu fram at - í sama public service miðili og á sama degi. Fyri at sitera Poul Mohr, ið var eitt gullkorn í Degi og viku: ”Tað hevði ikki sæð soleiðis út, um kvinnur mannaðu tingið”. Í hesum føri altso Útvarpstingið.
Sambært heimasíðuni hjá Kringvarinum eru 46 fólk, sum fast gera sendingar, 32 menn og 14 kvinnur. Í tíðindarenslinum eru 18 menn og 7 kvinnur.
Tit eiga at sleppa mannliga kvørkratakinum á Kringvarpsskránni. Sleppa smádreingjaligu fokuseringina á tøkni, ið hevur drenað og enn drenar innihaldið. Besta dømið er ambitiónin at senda útvarp uttan manning, tá eingin lurtar. Nei, latið kvinnurnar sleppa framat. Ikki við mannligari vinnu-fascinatión, sum pr-fyritøkur og vinnuhús borðreiða við, púra uttan forpliktilsi. Men minni tykkum sjálvi hvønn morgun á, at í dag skal programmflatan ganga á tveimum beinum: einum kvinnuligum og einum mannligum. Ikki fyrr enn tá verður stevið gott og vit kunnu gera okkum vónir um at mana gamla uppáhaldið í jørðina, sum sigur, at menn við makt fascinera, meðan kvinnur við makt provokera. Tit í varpinum eru tey kringastu, at loysa okkum úr hesum fjøtrum.
Birgir Kruse, fjølmiðlaummælari, 62 Norður 8. mars 2007


text:
Í gráveðrinum ger Havnin seg klára at taka móti ólavsøkugestum. Myndin er tikin undir einum glotta, sum spratt yvir Vágsbotni á middegi. Teir selja fisk úti undir Bryggjubakka, her er tað Jói Winther úr Skopun, sum hevur hongt vøruna á ein snøggan tilboðssnór í litfagra umhvørvinum, sum øvrigheitin hevur so trupult at góðkenna.
Skip síggjast úr øllum gøtum í miðbýnum. Niðanfyri eru tað mastrarnar á skúlasskipinum Danmark, sum handan Ternuna síggjast av Áarvegnum, í skotinum millum Essaba, har Kafé Natúr er nú, og Hotel Djurhuus, har matstovan Áarstova er nú.
Ferðamannaskipið Europa sæst fyri endanum á Tórsgøtu, sum er mentanargøtan í Havn. Hetta er fjórða skip í flotanum hjá Hapag-Lloyd, sum ber navnið Europa og er skrásett í Nassau. Hetta skipið er bygt í Finnlandi í 1999 og við eru 400 ferðafólk. Havnarskrivstovan boðaði longu um miðan juni frá at ikki færri enn 30.000 ferðafólk koma til Havnar í summar við 47 skipum, ella 'calls', tí summi skip ivaleyst ganga aftur. Modernaði skip hava webcam framman og aftan og alla staðni, har eftirlit krevst. Á henda hátt kann fylgjast við, hvar skip eru. Niðanfyri sæst støðumyndin av brúnni á Europa í døgurðatímanum.
Ungfólk í Havn, sum eru 14 til 16 ár, sleppa hvørt summar at arbeiða undir heitinum ung í arbeiði. Her havi eg fangað tey á Kornmansmýru uppi við Hoyvíksvegin, har tey rudda og raka eitt stykki. Gott at fáa lívgandi og væl fyriskipaðar arbeiðsroyndir á ungum árum.
Skal eg geva arbeiðsleiðaranum eitt uppskot, so er tað at fara inn í krókin niðri í Vágsbotni at taka froðan oman av skitnu vágni.
Og so er klárt at halda ólavsøku. Men bíða nú. Heima í køkinum skal ein skrelliposi taka ímóti øllum avfallinum av borðinum, eplaflusi, hvølju og eggjaskali. Ovasti innkeypsposi, eg taki úr skuffuni, hevur áskriftina keyp føroyskt. Eitt frálíkt handilsligt tiltak, sum eisini kann brúkast loddrætt.


text:
Ingi Samuelsen
29.11.2017 - 13:39
Enn ein armur av myrdu svensku tíðindakvinnuni, Kim Wall, er nú funnin í Køge Bugt. Armurin verður latin Retsmedicinsk Institut, ið fer at kanna hann nærri í morgin, so tað er ikki váttað, at talan er um ein arm hjá kvinnuni, ið varð myrd umborð á kavbátinum Nautilus, skrivar tv2.dk.
- Armurin er ikki kannaður, men er funnin í sama øki, har vit funni hin armin, og hann varð tyngdur á líknandi hátt. Tí vænta vit, at armurin hevur samband við kavbátamálið, sigur Jens Møller Jensen, varapolitiinspektørur.
Løgreglan fann vinstra arm í sama øki 21. november. Armurin lá leysur og varð hildin niðri við strips og rørpettum, eins og tað varð funnið á beinunum frá Kim Wall. Vinstri armur varð funnin umleið seks kilometrar frá leiðini, har høvdið og beinini vórðu funnin.
- Fyrst av øllum hevur hetta etiskan týdning fyri tey avvarðandi hjá Kim Wall, sum nú hava ein heilan kropp, sum tey einaferð kunnu jarða. Serfrøðingar skulu tó fyrst av øllum kanna likamslutin, so at vit kunnu fáa nærri lýst, hvat hendi umborð á kavbátinum, sigur Jens Møller Jensen við TV2.
Eigarin av kavbátinum, Peter Madsen, er skuldsettur fyri at hava dripið tíðindakvinnuna Kim Wall umborð á Nautilus, meðan kavbáturin var staddur úti í Oyrasundi 10. august.
Enn er ikki greitt hvussu drápið fór fram. Eftir at hava noktað hendingina, hevur Peter Madsen viðgingið, at tað var hann, ið skar líkið av Kim Wall sundur og tveitti tað fyri borð. Fyrst segði hann, at kvinnan doyði í einum óhappi við eini tungari lúku, men seinni hevur hann sagt, at Kim Wall kvaldist meðan hon var einsamøll umborð.
Rættarmálið móti Peter Madsen skal væntandi byrja í rættinum í Keypmannahavn 8. mars.


text:
Sverri Egholm
28.09.2017 - 13:13
Avgerð er tikin um, at meira verður ikki gjørt við leitingina í Skopunarfirði, har leitað hevur verið eftir einum glastrevja báti, sum sakk 31. august eftir ein samanstoyt við farmaskipið Mykines.
Tað upplýsir Edvard Bjarnason, stjóri á MRCC.
- Heystið er komið. Vit hava roynt so frætt, sum vit hava kunnað og hóast streymurin er batnaður, er tað nógvur vindur og ring líkindi, sigur hann.
- Har er djúpt og er harður streymur, og vit hava heldur ikki allar bestu útgerðina, leggur hann afturat.
Leitað hevur verið við myndatólum og skannarum í fleiri umførum, men tað hevur ikki eydnast at funnið bátin. Hildið verður, at báturin liggur á 70 metrar dýpi.
Báturin sakk tá farmaskipið Mykines rendi á hann klokkan 02:00 hesa náttina. Tveir mans vóru í bátinum, men bara tann eini varð bjargaður. Hin er ikki afturíafturkomin og hildið verður, at hann kann vera í stýrihúsinum á soknað bátinum.


text:
Spurningar og svar um netbankan
Her kanst tú fáa svar uppá tínar spurningar, um tú hevur trupulleikar við netbankanum.
Visti tú...
Fá hentar upplýsingar um Netbankan her.
Les meira
Netbankin
Ókeypis - bæði at stovna og hava
Spurningar um villur á teldum
TIL WINDOWS TELDUR
- Java kann vera villan.
- Loysn: Far inn á "Kontrolpanel" og vel síðan "Programmer & Funktioner" ella "Programmer – Fjern et program". Strika nú allar tær gomlu Java versiónirnar, sum finnast á listanum, síðan skalt tú installera Java av nýggjum.
- Við nýggjastu Java versiónini hendir tað viðhvørt, at teigarnir ikki koma fram í Google Chrome.
- Loysn: Tú kanst gera eitt nýtt "Fane-blad" / "Tab" (á enskum), og síðan sløkkja tað aftur. Tú kanst eisini nýta annan browsara sum Internet Explorer og Mozilla Firefox
TIL MAC TELDUR
- Stendur villan til at vera "Fejl i oplysninger" ella "Manglende tilbehør", so er at kanna hvør stýrisskipan er á telduni.
- Stendur villan til at vera Java er blokeret for dette websted
- Loysn: Trýst við músini á tekstin. Nú kemur ein rútur fram við tveimum møguleikum "Godkend" og "Annuller". Vel "Godkend".
TIL WINDOWS og MAC TELDUR
- Lyklafílan á telduni er blivin óvirkin.
- Loysn: Tú skalt skrásetast av nýggjum á telduni og skalt hava nýggjar kotur frá okkum.
BERT TIL MAC TELDUR
- Stýrisskipanin ella Safari (browsarin) eru dagførd.
- Roynir tú at skráseta ella strika sperring, og hesin feil teksturin kemur fram, tá ið tú hevur tøppað inn brúkaranummar og loyniorð, so hevur tú tøppað skeivt brúkaranummar.
- Loysn: Tá man tøppar brúkaranummarið inn, so skal tað verða t.d.: 91819501111 og IKKI 9181 9501111 ella 9501111
- Her roynir tú sum vinnukundi allarhelst at gera eina uttanlandsflyting sjálv/ur. Fyri at gera uttanlandsflytingina skulu tveir brúkarar til.
- Loysn: Dømi: Brúkari 1 ger flytingina og leggur hana í Útbakkan. Fer síðan inn á Útbakkan og velur "Avgreið bíleggingar". Nú skal Brúkari 2 inn á netbankan og velja Útbakkan. Síðan skal Brúkari 2 eisini velja "Avgreið bíleggingar". Nú fer flytingin farin í gjøgnum.
Spurningar um villur á iPhone / iPad
- Tú roynir at rita inn, men "Ein teknisk villa er íkomin" kemur allatíðina fram.
- Loysn: Strika app’ina og tak hana niður av nýggjum og skráset netbankan sum app av nýggjum
- Her hevur tú skrivað skeivt loynital.
- Loysn: Tú skalt rita inn á netbankan á telduni og síðan rætta títt loynital í skermmyndini á Netbankan sum app. Tú kanst velja tað sama loynitalið, um tú minnist tað.
- Hetta er ein teknisk villa, sum kann koma fram.
- Loysn: Í staðin fyri at flyta “lásið” á Innrita-teiginum, so kanst tú velja rútin "Yvirlit". Síðan koma teigirnar fram, sum man kann skriva Brúkaranavn og Loynital.
Spurningar um prokura
Prokura er fulltrú, sum heimilar fulltrúanum at handla vegna fyritøkuna í øllum viðurskiftum, fevndar av vanligum rakstri, og harafturat at binda fyritøkuna við ávísum avmarkingum.
A-loyvi: Brúkari, ið hevur hesi rættindi, kann bóka sjálvur (tó skal váttan frá øðrum A ella B brúkara til at gera uttanlandsflyting).
B-loyvi: Brúkari, ið hevur hesi rættindi, skal hava váttan frá A ella B brúkara fyri at bóka. Kann vátta bókingar hjá øðrum B ella C brúkara.
C-loyvi: Brúkari, ið hevur hesi rættindi, skal hava váttan frá A ella B brúkara fyri at bóka. Kan ikki vátta bókingar hjá øðrum.
Um talan er um uttanlandsflyting, so kann ein persónur ongantíð gera flytingar sjálvur; her skulu tað ALTÍÐ vera tvey fólk: antin AA, BA, AB ella BB (AA merkir = A brúkari ger flyting og góðkennir og annar A brúkari góðkennir) o.s.fr.
Ring til mín um Netbankan
Hevur tú trupulleikar við Netbankanum? Send okkum eini boð, og vit seta okkum í samband við teg sum skjótast.
Les meira
Vegleiðingar
Ymiskar vegleiðingar til Netbankan finnur tú her.
Les meira


text:
Oddvør Johansen var fødd í 1941 og vaks upp í Havn. Hon er útbúgvin innan orgulspæl á konservatoriinum í Keypmannahavn. Umframt at vera rithøvundur hevur hon starvast sum tónleikalærari og sum organistur í Havnar kirkju.
Oddvør debuteraði við skaldsøguni ”Lívsins summar” í 1982 og hevur síðani verið sera virkin sum høvundur. Hon hevur m.a. skrivað stuttsøgur, skaldsøgur, barnabøkur og hugleiðingar. Hennara tekstir eru týddir til onnur mál, og hon hevur fingið fleiri virðislønir fyri síni avrik.
Í skaldskapinum viðger hon bæði persónlig og samfelagslig viðurskifti. Hon lýsir eitt nú støðuna hjá konum í samfelagnum, hjúnalagið, at vera mamma, at vera barn, lívskorini hjá ymsum stættabólkum, eins og teirra møguleikar og avmarkingar.
Oddvør fekk Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens í 1983 og 2002, og í 1988 fekk hon Barnabókavirðisløn Tórshavnar býráðs.


text:
Gigni verður skipað saman við Heilsutrygd
Landsstýriskvinnan í heilsu- og innlendismálum hevur tikið avgerð um, at Gigni frameftir verður skipað bygnaðarliga saman við..
Ráðstevna um býarplanlegging í Runavík 23. november
Hvat skapar ein góðan bý? Hvat hendur millum húsini sum ger at fólk trívast?
Meining: Unga Tjóðveldið stuðlar sjúkrarøktarfrøðingunum
Vit stuðla kravinum hjá sjúkrarøktarfrøðingunum um hægri løn og stuðla teirra avgerð at fara í verkfall.
Jan Lamhauge er tilnevndur journalistheiðursløn
Tilnevningin er vegna gravandi arbeiðið, Jan Lamhauge gjørdi, um skattamálið í Eik Banka


text:
Grikkaland hevur gingið undir krøvini frá Evropa eftir maratonfundin, sum var hildin í Brússel í nátt. Grikska stjórnin skyldar 180% av bruttotjóðarúrtøkuni, og tað er hendan skuldin, sum skal rindast við láninum frá ES-londunum. Tað skriva fleiri altjóða miðlar í morgun.
- Hetta er ein sera týðandi løta fyri okkum øll, sigur talsmaðurin Jeroen Dijsselbloem, sum er niðurlendskur fíggjarmálaráðharri og hevur staðið á odda fyri ES í samráðingunum.
ES-londini eru vorðin samd um at seta í verk ein pakka við tiltøkum, sum skal lætta um griksku skuldarbyrðina, har afturgjaldskrøvini verða linkað nakað.
Talan verður tó undir ongum umstøðum talan um at strika skuldina hjá Grikkalandi, men pengarnir koma til Grikkalands, so hvørt landið gjøgnumførir nakrar ábøtur í búskapinum.
Um Grikkaland gjøgnumførir allar reformar, sum eru avtalaðir, so fær landið næstu mánaðirnar 10,3 milliardir evrur, sum svara til 77 milliardir krónur. Peningurin fellur í fleiri pørtum, har tær fyrstu 56 milliardirnar koma í seinnu helvt av juni, so Grikkaland kann halda samfelagnum koyrandi.
Avtalan millum Grikkaland og ES hevur sera stóran týdning fyri allan búskapin í Evropa eru altjóða eygleiðarar samdir um.


text:
Fyri Hvítanes er løgfrøðiliga galdandi serstøk byggisamtykt frá 29. mars 1979, sum seinast er broytt 25. mars 2009. Har er ásett, at sethúsaútstykking er løgd út og góðkend av Tórshavnar kommunu, sum er byggimyndugleiki sambært býarskipanarlógini. Henda serstaka byggisamtykt er góðkend av landsstýrinum.
Byggisamtyktin hevur kortskjal afturat ásetingum har ávísir matriklar eru nevndir: matr. nr. 94, 107, 102b og 98, ið allir meira og minni eru lagdir út til eina ætlaða sethúsaútstykking.
Við serstøku byggisamtyktini fyri Hvítanes og alment galdandi reglum í almennu byggisamtyktini fyri Tórshavnar kommunu dagførd pr. 1.apríl 2016, er byggivaldið hjá Tórshavnar kommunu / býráðnum, og hevur byggifulltrúin her eftirlit við, at byggisamtyktir verða hildnar og at umsita hesar.
Til bygging verður roknað: fastar konstruktiónir, verklag og lendisregulering, og sum ásett í §5 í býarskipanarlógini, um innihald byggisamtykta, stk.6, um hvar ið vegir skulu verða, leið teirra og breidd og annað, og sum eisini tilskilað í § 3, um innihald, broytan og víðkan býarskipanna, skal verða greitt frá, hvussu økið, ið skipanin umfatar, er vorið í løtuni, og hvussu tað er skipað og bygt. Her skal verða greitt frá so gjølla, sum neyðugt er, til at vissa hóskandi og haldgóða skipan fyri byggi-, vega- og havnarviðurskiftum nú og í framtíðini. Býarskipanin skal smb. stk.1. í § 3 vísa hvar vegir eru, leið teirra, byggilinjur, v.m. og stk. 2, hvar ið opin økir og annað tílikt, ætlað almennari ferðslu, eru.
Býarskipanarskjalið skal sostatt vísa m.a. verandi vegakervi og hvar byggimyndugleikin / býráðið hevur ætlanir at framtíðar leið og skipan teirra skal verða.
Ásett er í §3 stk. 4, at ein góðkend býarskipan kann verða broytt ella víðkað eftir teim í § 1 ásettu reglum. Sagt verður her eisini: Eitthvørt kommunustýri hevur í umsiting síni yvirhøvur skyldu at ganga fram eftir góðkendari býarskipan.
Niðurstøða:
Tá landsstýrismaðurin ikki hevur brúkt sínar heimildir smb. býarskipanarlógini § 6 stk. 6. at gera serstaka byggisamtykt fyri Hvítanes, og við hesi heimild tikið byggimyndugleikan frá býráðnum, hevur Tórshavnar kommuna alla tíð havt byggimyndugleikan, og tí havt heimild at steðga arbeiðnum.
Her hevur Tórshavnar kommuna tí framt brot á egnu byggisamtykt, og ikki umsitið hana sum hon hevur skyldu til at gera fyri at verja áhugamálini hjá borgarum sínum.
Í stuttum kann sigast, at hvørki landsstýrismaðurin, Landsverk ella Tórshavnar Kommuna hava víst serstakan dugnaskap at umsita galdandi lóggávu, og hava ikki fylgt teim ásetingum galdandi eru.
Býarskipanarlógin sum broytt í 2009 ásetur í § 5. stk. 3, at uppfylt ella turrlagt sjóøki, tunlar og onnur bygningsverk undir jørð, skulu, áðrenn hesi verða gjørd, hava heimild í góðkendari byggisamtykt.
Neyvan kann grundgevast fyri at eitt partafelag skal verða frítikið meginásetingum, sum t.d. at søkja um byggiloyvi. Um so var, at tunnilsfelagið søkti um byggiloyvi til umrøddu verkætlan, mátti fyrst gerast nýggj serstøk byggisamtykt fyri økið.
Tórshavnar kommuna hevði møguleika fyri innan tvær vikur at fáa broytt og frá landsstýrinum góðkent nýggja serstaka byggisamtykt fyri Hvítanes við ávísing til broyting í býarskipanarlógini við løgtingslóg nr. 19 frá 18. mars 2013, § 6. stk. 6. um stytting av tíðarfreistum fyri framløgu og kæru, og við grundgeving, at talan var um týðandi samfelagslig og vinnulig atlit.
At tunnilsfelagið við ráðgevum sínum ikki søkir um byggiloyvi ella yvirhøvur kannar møguligar byggingarfyriskipandi ásetingar fyri kommununa, sum liggja alment frammi á kortal.fo, og at Tórshavnar kommuna / býráðið ikki ger sína skyldu at steðga einum ikki lógligum arbeiði, gevur eina ábending um ikki skilagóða tilgongd at lúka fortreytir samb. galdandi lóggávu.
Ábyrgdin av, at býarskipanin virkar til frama fyri kommunu, bý og fólk, liggur fyrst og fremst hjá Tórshavnar kommunu / býráðnum, eins og vanlig lóggáva um byggiloyvir, byggisamtyktir v.m. ásetur. Í hesum føri er greitt, at kommunan ikki hevur verið nóg hyggin í sínum arbeiði, og tí kann lastast fyri vánaliga umsiting og brot á byggisamtyktina fyri Hvítanes og almennu samtyktina fyri kommununa, - og fyri vánalig fólkaræðislig atlit.
Staðfestast kann at A:
- Byggimyndugleikin hevur ikki tikið atlit til at serstøk byggisamtykt er galdandi júst fyri økið har ætlaða tunnilsføring kemur út á Hvítanesi, og átti, var rætt atborið, at gjørt broyting til galdandi byggisamtykt smb. § 5 stk. 7 í býarskipanarlógini.
- Tá byggimyndugleikin / býráðið ikki broytti byggisamtyktina, var møguleiki hjá landsstýris-manninum, at brúka sína heimild smb. §1 stk. 5 og 6, við undirtøku býarskipanarnevndarinnar, at broyta býarskipanina fyri ummælta øki, og harvið kunna framt tey mál, sum annars smb. býarskipanarlógini og lóggávu liggja undir kommunustýrinum.
Her er mannagongdin hin sama fyri landsstýrismannin sum fyri kommununa / býráðið, at broytingar skulu gerast smb. ásetingum fyri gerð av nýggjari byggisamtykt
- Býarskipanarlógin ásetur í §5. stk. 3, at tunlar og onnur bygningsverk undir jørð skulu, áðrenn hesi verða gjørd, hava heimild í góðkendari byggisamtykt.
Í uppritinum frá løgfrøðingi verður m.a. sagt, at tað er ein sannroynd, at landsverk ongantíð søkir Tórshavnar kommunu um loyvi til at fara í gongd við tær vegagerðir, ið eru gjørdar á landsveganetinum, og sum virka við heimild í landsvegalógini, og at kommunan ikki áður hevur mótmælt hesum.
Øll vegagerð fer fram í kommununum, og har galda ásetingar í býarskipanarlógini, um hvør ið hevur byggimyndugleikan, og har galda ásetingar í býarskipanarlógini innan alt kommunumarkið um hvør hevur byggimyndugleikan.
Skipað er partafelag, Tunnilsfelagið, at útinna tunnilsverkætlanina, og ráðgevarar eru valdir at taka sær av verkætlani, og her eisini kanna hvørjar byggingarásetingar kunnu vera í økinum. Felagið skal sum øll onnur vinnurekandi feløg, áhugafeløg, stovnar og privat søkja um byggiloyvi tá ætlað er at byggja.
Tað var siðvenja, at kommunur við m.a. havnabyggingum, ikki gingu eftir nakrari byggisamtykt. Hetta hevði við sær fleiri óheppnar avleiðingar, og varð tí sett í Býarskipanarlógina í 2009 í § 5. stk. 3, at uppfylt ella turrlagt sjóøki, tunlar og onnur bygningsverk undir jørð skulu, áðrenn hesi verða gjørd, hava heimild í góðkendari byggisamtykt.
Staðfestast kann at B:
Tunnilsfelagið byrjar at grava av til veg til tunnilin nakað vestan fyri Hvítanes í 4.grundumráði í Tórshavnar kommunu við linjuføring, ið tileinkisger galdandi serstøku byggisamtykt fyri Hvítanes, har økið í kortskjalinum er lagt út til sethúsabygging.
Tunnilsfelagið hevur fingið egnu løgtingslóg nr. 30 frá 14. apríl 2014, og er stovnað sum partafelag. Her kann stórur ivi setast um stýriskipanarlógin heimilar at eitt partafelag, alment ella privat, kann fáa litið upp í hendi vegamyndugleika við løgtingslóg.
Landsverk verður settur sum góðkenningarmyndugleiki, tó at ásetingar ikki síggast orðaðar at onnur lóggáva sum t.d. býarskipanarlógin og tað §5. stk. 3 í henni áseta um serstaka byggisamtykt, er sett úr gildi. Spyrjast kann hvørjari serstakari byggisamtykt arbeiðið ella góðkenningin hjá landsverk hevur verið grundað á. Vanligt er ikki at stovnar undir landinum útskriva byggiloyvir til sín sjálvs, tí slíkt liggur og hevur altíð ligið hjá lokala og kommunala valdinum - har fólk búgva.
Byggimyndugleikin, umrøddur verður hjá landsverk í nevndu lóg, er nokk meira ætlaður skipan, umsiting, leiðslu og stýring av verkætlan vegna tað almenna og í mun til Tunnilsfelag og ráðgevar tess.
Tað kann tykjast heldur lætt umgingið frá løgfrøðinginum, at siga, at yngri lóggáva yvirrular eldri lóggávu. Í slíkum førum har dagførd ella nýggj lóggáva verður gjørd fyri eldri lógir og reglur, verður væl og virðiliga staðfest hvør lóg verður sett úr gildi, ella hvørjar greinar verða settar úr gildi.
Ein serlóggáva, ið hevur við umsiting og planlegging av lendisviðurskiftum at gera, eigur sum minsta mark at siga frá um atltit og sambond við aðra lóggávu m.a. um byggisamtyktir, byggivald og byggiloyvir v.m.
Serlóggáva kann gerast, men skal tá skilast til hvør lóggáva er sett til viks og hvørjar ítøkiligar reglur koma ístaðin.
Verður slíkt ikki gjørt, er talan um anarki og lógloysi, enntá fyriskipað av lóggávuvaldinum.
Fyri skomm skyld má Tórshavnar Kommuna leggja málið fyri Fútarættin, og fáa flutt tunnilsmunnan inn um Sandvíkar soleiðis at Hvítanes kann hava eina framtíð.


text:
Harskapur og óðamannaverk á døgnstovnum undir almannaverkinum. Og ársins leiðari hóttir starvsfólk
Fólk eru á gosi, nú vit námsfrødingar ditta okkum at tosa um betri løn og arbeiðsumstøður
Eg haldi at nógv fólk ikki eru greið yvir, hvat okkara starvsøkið fevnir um, tá vit tosað um serstovnar.
Vit taka okkum hvønn dag av fólki sum hava asberger, autismu, adhd og menningartarn, og menniskju við ymiskum sálarsjúkum. Vit starvast í teirra heimum, hetta krevur eina serliga fakvitan, sum námsfrøðingar eru skúlaðir í og hava. Um hesi menniskju vera innløgd á sjúkrahús, so mugu vit, sum námsfrøðingar, leggjast inn við teimum, tí at starvsfólk á sjúkrahúsinum ikki kenna til akkurát tað menningartarnið. Vit eru teirra mál, teirra forlongdi armur, tey eru jú flutt frá heimanífrá inn ástovn. Okkara vitan krevst har, hví skulu vit so ikki hava løn, sum tey, ið hava sína dagligu gongd á sjúkrahúsinum.
Lønardeildin og ikki minst, ÁRSINS LEÐIÐARI, stjórin á Almannaverkinum, hótta við bæði líkum og ólíkum, fongsli og øðrum. Brøv verða send til leiðarar í verkfalli, har teir verða biðnir um at boða okkum frá, hvat hendir um vit ikki akta harraboð frá ÁRSINS LEÐIÐARA. Hetta undrar okkum sum hvønn dag, alt døgnið, eru um TEY VEIKASTU, sum alt snýr seg um.
Okkara STJÓRI bleiv kosin ársins stjóri 2017. Men hvør tilnevndi hann? Ikki starvsfólk á Almennaverkinum , sum vita, at nógvir borgarar á nógvum stovnum eru fyri umsorganarsvikið hvønn dag. Almennaverkið søkti um undantøk, tí óforsvarligt var at reka stovnarnar undirmannaðar.
At vera einsamøll á vakt við nógvum borgarum er onki nýtt, ja á nógvum stovnum eru als ikki nakað starvsfólk eftir kl 20, sjálvt um hetta eru borgarar, sum tørva hjálp alt samdøgri.
Í okkara starvi verða vit hótt hvønn dag av borgarum. Vit verða spýtt á, sparkaði, sligin, klípt, rópt á, beinbrotin, og ikki minst eru vit fyri sálarligum ágangi. Hetta verður alt fráboðað, men als onki hendir so kosin ársins STJÒRI, nei tað taka vit ikki undir við. Og hvar fór trivnaðarkanningin, sum sáplaði almannaverkið niður. Absolut einki er broytt, Alt er við tað gamla og kanningin goymd
Nú verkfall er, hava vit sum eru TÆNASTUMENN arbeitt døgn eftir døgn. Hetta er ikki undantaksloyvi, men okkara plikt, sum tænastumenn. Er hetta forsvarligt, hvat við arbeiðatíðarreglunum? Ongin ger vart við hetta hvørki so ella so.
Vit eru eisini sera vónbrotin av landstýriskvinnuni í heilsumálum. Kann stjórin hóreiggja sær sum hann vil, uttan nakra átalu. Tá tosað verður um lív og heilsu hjá borgarinum, so hava vit sjúkrahús, og heilsufrøðinger at taka sær av hesum.
Skjótt eru ongir námsfrøðingar ella heilsustarvsfólk eftir á landsins stovnum, bara ungfólk og ófaklærd. Mær listi at vita hvat Kristina Háfoss og kompaní halda um tað.
Vit NÀMSFRØÐINGAR vilja altíð gera okkara besta fyri okkara borgarar, men vit eru eisini menniskju, sum IKKI vilja traðkast á, hvørki so ella so.
Um nú allir námsfrøðingar og tænastumenn søgdu seg úr starvið og fóru upp í ALS.
Hvat so við okkara fakøkið? Tá hevði alt skramblað saman.
Skulu vit tað Samuelsen, Olsen & Háfoss?
Veruleikin er, at tit skíta afturútsigldur lønarbólkar. Orð tykkara eru sápublørur
MEN. Vit stuðla okkara fakfelag


text:
Móti einum av sterkastu landsliðum í heiminum var fryktandi fyri, at føroyska talvlandsliðið fór at verða fyri sínum fyrsta 4-0 tapi á hesari olympiaduni í gjár, tá Føroyar møtti Kina, og soleiðis kom eisini at vera.
Á øllum fýra borðunum máttu føroyingar lúta. Helgi Dam Ziska helt longst á, men til endans mátti eisini hann dvína.
Føroyar eru nú dragnaðar aftur á 72. pláss, men tað er framvegis átta pláss fremri enn vit eru styrkismett. Í dag fáa vit Bolivia, sum er styrkismett nummar 95, so her áttu at verið møguleikar fyri einum sigri.
Nú eru bara tvey umfør eftir. Í dag og í morgin, týsdag.
USA er á odda, Ukraina er nummar tvey og Russland nummar trý.


text:
Um eg kundi samskift við orðum gjögnum allar manngjørdar miðlar út um öll mörk her sum handan, men ikki hevði listina, hvat var eg tá: ein klingandi bjölla, bert ein loppusekkur av orðum. Um eg hevði spámansevni og dugdi öll dulmál og marknaðin út í æsir og allar fíggjarligar snildir og um eg hevði tol til at trúgva öllum og kundi flytt fjöllini og stava tey tað sama við ku´i sum við eddi, men ikki hevði listina, tá var eg fyri einki at rokna, nóg illa lögmansfret. Og um eg kundi avskrivað allar ognir mínar og selt hjartað og veðsett sálina og brent bankarnar sum eiga restina: húsini og bilin, men hevði onga list, hvat hevði tað nú gagnað mær.
Listin er ikki langmóðig og ikki endiliga góðviljað heldur; listin kann övunda og líka skjótt vera smátonkt sum klárskygd og hon kann vera stórorða og brasin og breggjut og listin skal hava ósømiligan atburð og hon søkir sítt egna og ilskast og er illmint um tað krevst; hon hvørki gleðist yvir rættvísini ella fegnast saman við sannleikanum, hon letur hampiligheitina um tað, men hinvegin tolir hon alt, hon trýr ongum og hon tigur aldri.
Og listin fellur ongantíð burtur, men annaðhvørt tað eru spámansevni, so skulu tey fáa enda, ella miðlar, so verða teir keyptir, ella vitan og trúgv so skulu tey verða ónýt. Tí her skyna tit í pengum og profetera í partabrøvum samskilsins. Men tá ið at listini kemur, tá fær alt hatta enda, hon kærir seg hvørki um partabröv ella samskil. Tá ið tú vart barn, tosaði tú sum eitt barn, hugsaði og elskaði eins og onnur börn tosaðu, hugsaðu og dömdu. Men nú ert tú vaksin, tú átti at lagt barnaskapin av. - Men eg síggi í spegli, í gátu, sigur tú. Men meinar hitt: Torir ikki at síggja andlits til andlits. Vilt heldur kenna í partabrövum og ongantíð vita nakað til fulnar, síðst av öllum um teg sjálvan. Men nú vera tey verðandi kortini: vit, hinleiki og list, tey trý og av teimum er listin vissuliga minst, men eisini størst.
Hitt føroyska skjaldraveldi


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Avstralia atkvøtt um samkynd kunnu giftast
Avstralia endaði fyrr í vikuni mánaðardrúgva vegleiðandi brævatkvøðugreiðslu um hjúnarlag millum samkynd. Nógv verður gitað, men enn er sera ilt at siga, hvat úrslitið verður.
Spurnarblaðið hevði einans ein spurning, og var tann spurningurin, um lógin skuldu broytast, soleiðis at samkynd kunnu giftast í Avstralia. Endamálið við spurnarkanningini var at fáa innlit í hugburðin hjá avstraliumonnum á økinum.
Nógvur stuðul hevur verið fyri at broyta lógina, soleiðis at samkynd kunnu giftast í Avstralia. Eitt nú verða fleiri tiltøk komandi dagarnar, har fólk væntandi fara at hátíðarhalda "ja-úrslitið".
Úrslit verða kunngjørd í morgin tann 15. november.
19. landið
Verður meirluti fyri at samkynd kunnu giftast, verður Avstralia 19. landið, sum loyvir hesum hjúnarlagi, skrivar Kristeligt dagblad.
Alsamt fleiri lond loyva nú samkyndum at giftast.
Talið av londum er trífaldað síðani 2010, og hugsanin um samkynd er eisini í broyting kring allan heim, skrivar Kristeligt Dagblad.
Sí eisini


text:
Í farnu viku mundi kjakið um fosturtøku, ella fosturdráp sum vit siga í einum kristnum høpi, veruliga blussa uppaftur. Orsøkin skyldaðist einum úttalisi hjá Jenis av Rana, í samband trygging um arbeiðskaða.
Eitt innlegg á portalinum lýsir og siterar úttalisi og áskoðanina hjá Jenis soleiðis:
"Vit tosa ofta um nazismuna. Men fosturtøka er ikki onki øðrvísi enn nazistarnir. So bersøgin var Jenis av Rana, tingmaður fyri Miðflokkin, í Løgtinginum í dag. Løgtingið viðgjørdi eitt uppskot um trygging ímóti arbeiðsskaða.
Tað hevði Jenis av Rana onki ímóti.
Men hann fekk snarað kjakið inn á spurningin um fosturtøku og harmaðist í hvøssum vendingum, tær fosturtøkur, sum verða framdar.
- Hetta er ein lóg, sum tryggjar tað livandi barnið, men vit hava onga lóg, sum tryggjar tað ófødda barnið.
Hann samanbar fosturtøku við gomlu nazistarnar og hann skilti ikki, at menniskjan um allan heimin kundi søkka so djúpt.
Hann vildi kortini ikki hava forboð fyri fosturtøku í Føroyum, tí so fara bara tær kvinnur, sum hava ráð til tað, bara í flogfarið til Danmarkar at fáa fosturtøkuna framda.
- Hetta fer at elva til enn størri ójavna ímillum tær vælbjargaðu kvinnur, sum hava ráð at seta seg í flogarið til Danmarkar at fáa fosturtøku, og so tær, sum ikki hava ráð til tað.
- Forboð loysir ikki trupulleikan, staðfestir hann.
Ístaðin vil hann hava sosial tiltøk sett í verk, sum hjálpa teimum, sum vilja hava fosturtøku av sosialum ávum. Og nettupp sosialar orsøkir er høvuðsorsøkin til fosturtøkur.
Hann vildi tí hava samgonguna at tryggja øllum rættin lívið, sum hann málbar seg. Næstan í øllum førum er talan um sosialar trupulleikar og teir kunnu loysast við sosialum átøkum go sostatt kunnu næstan allar fosturtøkur fyribyrgjast."
Eg havi sum ein kristin, við tí bíbliluáskoðan at menniskja og mannalívið hevur absolut virði, eisini sum fostur, ongan kritik til tað sum Jenis hevur sagt her. Eg taki fult undir við teimum sum ikki eru vavd inn í hesa humanistisku-gudleysu hugsjónina av veruleikanum og sum uppfata menniskja sum ein vælskipaðan klump av universalum evnið, í einum alheimi og tilveru sum annars eru meiningsleys.
Ivaleyst eru ‘pro-life’ tilhengarir so sum Jenis og aðrar eisini fult vitandi um tann økjandi ræðuleikan sum annars stendst av hesi heimsmynd, tá gudloysa rákið einafer flytur rammurnar og byrjar at bólka onnur individir í menniskjasamfelagnum undir somu katagori, tað vil siga menniskju sum samfelagið ‘in the name of reason, science and humanity’ ikki vil rokna sum menniskju—yep hvar hava vit hoyrt tað fyrr?
Tí undraði tað meg tá onkur viðmerkari til úttalisi hjá Jenis skrivar heldur speirekandi:
“Eg helt at tá miðflokkurin ætlaði at gera eitt heim har man skuldi grøða samkynd, ljóðaði tað eitt sindur sum ein týningarlega. Eitt stað har man samlar øll tey fólkini, man ikki vil hava at ganga frítt, soleiðis at man kann grøða tey. Stuttligt at miðflokkurin tekur frástøðu frá nazismuni knappiliga.”
Tað er ótrúligt sum ein tráðar knappuliga kann verða vendur á høvdið og viðkomandi bara soleiðis kann ákæra mótpartin fyri akkurát tað sum hann ella hon sjálvur tekur undir við. Nú talan er um týningarlegur, so er tað neyvan Miðflokkurin, men heldur fleiritalið innan tí ateistiska, sekulera-humanistiska rákinum sum av eini ella aðrari orsøk, ynskir at avlíva hesi óføddu (ikki tí, ikki allir ateistar eru fyri fosturtøku).
Ein annar viðmerkari skrivar:
“Fosturtøka er ein týdningarmikil og kompleks debat fyri okkara samfelag, men slík ókonstruktiv innsløg sum hetta eiga ikki at fáa pláss í tí debattini. Tey hava onki at siga fyri Føroyar sum eitt modernað samfelag.”
Hetta er ein óhugnaligur hugburður, tí Nazi Týskland, saman við øðrum londum í teirra samtíð, við teirra hugið eftir at fyribeina hesum so kallaðu undirmenniskjum og teimum sum slett ikki vóru rokna sum menniskju, uppstóðu og mentu seg í einum modernaðum samfelag og í einari modernaðari tíð. Veit ikki heilt, hví hetta skal verða óviðkomandi fyri føroyingar og okkara oyggjar. Tvørtur ímóti sum vit skulu síggja í eini danskari grein niðanfyri, er hetta ómetaliga viðkomandi.
Inntil nú hevur einamest verði talan um mennskjafostur, men vandin og nátturan í hesi gudleysu tilgongdin vísir longu sín veruliga ham. Fólk flest eru kanska billaði inn og yvirbevíst um at eitt menniskjafostur í veruleikanum ikki er eitt menniskja ella persónur (í hvussu er upp til eitt vist).
Tíðin tykist tí verða komin at førka okkum eitt stíg víðari, tí nú er enntá prát um at drepa nýføðingar. Eisini hava hesir skoti upp møguleikan at bjóða okkara eldra ættarliði eina eitursproytu, fyri at sleppa okkum av við fíggjarligu ábyrgdina—hvat annað kann ein annars vænta av eini heimsmynd sum hyggur so niðrandi á tilveruna (men hatta koma vit til eina aðruferð)
Eg siti bara spyrjandi og hugsi, at tá slíkt kemur uppá tal, so vísir tað hvussu nútíðar vesturlendska samfelagið spakuliga førkar seg aftur til hugburðin sum var galdandi fyri 70-80 árum síðani í tátíðar modernistiska Europa.
So ræðuligt tað enn ljóðar, so er drápi av nýføðingum longu vorðin veruleiki í okkara modernaða (ikki-kristna) samfelagi, og nærum eingin brokkar seg (fyri at siga tað milt). Vit eru ov upptikin av peika fingur eftir Hitler og Heródes, og øsa okkum yvir at hesin Gud sum vit kortini ikki trúgva uppá í veruleikanum er ein psykopat—havi eg miðskilt okkurt her, ella er samfelag okkara og hugburðurin vorðin eitt sindur mótsigandi.
Niðanfyri er ein øtilig grein sum vísir tilgongdina á okkara Vesturlendsku (í hesum førum donskum) sjúkrahúsum, helt annars at humanisma (tí hetta er ikki Kristindómur) snúði seg um menniskjans besta (man skuldi trúð hetta niðanfyri var lygn):
Hver dag foretages der mere end to sene provokerede aborter på landets sygehuse. Hver tiende af dem er i live, når de bliver født - men de skal ikke leve, de skal dø.
Og det får de i nogle tilfælde lov til at gøre alene i hospitalernes skyllerum.
- Det er både forfærdeligt og grotesk, og det bør ikke finde sted, siger Olav Bjørn Petersen, ledende overlæge i Føtalmedicin ved Aarhus Universitets Hospital Skejby.
- Hele situationen omkring de sene aborter er væmmelig - både for forældrene og personalet. Men at lægge et lille levende væsen til at dø i et skyllerum skaber kun problemer, mener han.
Manglende retningslinjer
Problemet er, at der ikke er nogle retningslinjer, der kan guide landets jordemødre i, hvordan de skal håndteres disse sene aborter, som viser livstegn - i nogle minutter, timer eller i ganske sjældne tilfælde dage.
Da moren til barnet ikke ville have barnet hos sig, til det døde, måtte Solveig lægge det fra sig i skyllerummet, omgivet af blodige lagener og beskidte instrumenter. Her kunne det ligge og dø, mens jordemoderen støttede den sårbare kvinde inde på fødestuen.
Ifølge Solveig Madsen var det aldrig sket, hvis der havde været nogle retningslinjer, som gav hende mulighed for at være hos det døende barn, når moren ikke ville - også på trods af travlhed fødegangen.
Besnærende regelsæt
I Det Etiske Råd har man ikke taget stilling til, om et sæt overordnede retningslinjer - udstedt af Sundhedsstyrelsen eller Danske Regioner - er vejen frem, for at undgå disse scenarier.
- Alle kan forholde sig til, at det er svært at lægge et barn fra sig, som ligger og skriger. Det skal vi sigte mod ikke sker, siger formand i Det Etiske Råd Jacob Birkler.
Væl at merkja, skyldast hetta ikki kristnari ávirkan, at nýføðingar verða lagdir í ‘skyllerum’ at hungra seg í hel. Talan her er ikki um at verja landið í kríggj ella enntá at avrætta ein drápsmann (um ein tekur undir við slíkum). Talan er um eitt útkomi, livandi menniskja fostur; orðalagi sigur bara alt:
Da moren til barnet ikke ville have barnet hos sig, til det døde, måtte Solveig lægge det fra sig i skyllerummet, omgivet af blodige lagener og beskidte instrumenter. Her kunne det ligge og dø...
...det aldrig sket, hvis der havde været nogle retningslinjer, som gav hende mulighed for at være hos det døende barn, når moren ikke ville - også på trods af travlhed fødegangen...
Ikki bara verður barni avlíva vit at leggja tað at doyggja, tað far eisini loyvi til at doyggja einsamalt tí at ov nógv er at gera á deildini. Sjúkrasystirin sjálv tykist hava ampa av hesum, væl vitandi at hetta er eitt menniskja. Nær fóru vit frá at verða eitt etiskt samfelag til hetta?
Týðiligt, at hesin bugburður skyldast einari áskoðan, sum lítisgerð virði menniskjans og hetta er ikki ein kristin ávirkan. Aðrastaðni havi eg lisi um hetta frá einum meiri humanistiskum sjónarvinkli, sum ein vanligan nátturligan holdning í djóraheiminum, sum síðani rættvísger hugburðinum—hmm, sjálvandi um vit menniskju er í familju við tosk og makrel (sum onkrir ateistar hava sipa til) og í veruleikanum ikki eru annað enn apur úr Afrika (Dawkinsa mantra), sum Gud hjálpi mær, nú eisini lærir okkara um menniskjamoral við at eygleiða apur í djóragarðinum, so undrar tað meg slett ikki at vit førka okkum slíkar leiðir. Kanska hetta er orsøkin til at summir ateistar heldur enn fegnir vilja liva í einari kristnari allusión so at siga, alt teirra lív, enn at enda í einum slíkum samfelagsrennisteini.
Niðanfyri er tað ein sum viðgerð hugburðin hjá Alberto Giubilini og Francesca Minerva, lærd fólk sum taka undir við drápi av nýføðingum. Eg hugsi her serliga um sitatini:
"Just when you thought the religious right couldn’t get any crazier, with its personhood amendments and its attacks on contraception, here comes the academic left with an even crazier idea: after-birth abortion.
[W]hen circumstances occur after birth such that they would have justified abortion, what we call after-birth abortion should be permissible. … [W]e propose to call this practice ‘after-birth abortion’, rather than ‘infanticide,’ to emphasize that the moral status of the individual killed is comparable with that of a fetus … rather than to that of a child. Therefore, we claim that killing a newborn could be ethically permissible in all the circumstances where abortion would be. Such circumstances include cases where the newborn has the potential to have an (at least) acceptable life, but the well-being of the family is at risk.
[I]n order for a harm to occur, it is necessary that someone is in the condition of experiencing that harm. If a potential person, like a fetus and a newborn, does not become an actual person, like you and us, then there is neither an actual nor a future person who can be harmed, which means that there is no harm at all. … In these cases, since non-persons have no moral rights to life, there are no reasons for banning after-birth abortions. … Indeed, however weak the interests of actual people can be, they will always trump the alleged interest of potential people to become actual ones, because this latter interest amounts to zero.
If criteria such as the costs (social, psychological, economic) for the potential parents are good enough reasons for having an abortion even when the fetus is healthy, if the moral status of the newborn is the same as that of the infant and if neither has any moral value by virtue of being a potential person, then the same reasons which justify abortion should also justify the killing of the potential person when it is at the stage of a newborn."
Tað er ivaleyst har Richard Dawkins vildi hen, tá hann í einum práti útpenslaði virðið í menniskjalívinum:
So spyrji eg, hvat bleiv av dygdum so sum moral, ábyrgd, trúfestið og sjálvuppofran? Tá menniskja bara hevur 70 ár at tveita burtur í einum meiningsleysum alheimi, so skilji eg væl hugburðin, men so sigi eg eisini Gud náði menniskja sum ‘her strevast’.
Men heldur enn bara at loypa á hugburðin, so tykist mær so ómetaliga synd í teimum foreldrum og serstakliga mammum, sum verða drignar inn í slíkt og sita eftir við tunglyndinum, ringu samvitskuni, brotnar og einsligar.
Her kemur mær í hug orð Jesusar:
Komi higar til Mín, øll tit, ið strevast og hava tungt at bera -- Eg skal geva tykkum hvílu! (Matteus 11: 28)


text:
Fólkatalið var 50.358 tann 1. november. Tað vaks við 662 fólkum ella 1,3% í 12-mánaðarskeiðinum 1. nov. 2016 – 1. nov. 2017. Tað kemur av nettotilflyting á 424 og burðaravlopi á 238. Fólkavøkstur er í øllum høvuðsøkjum, men mynstrið er tað sama sum við síðstu uppgerð, at fólkavøksturin er lutfalsliga størstur í Vága sýslu og Streymoy uttan fyri Tórshavnarøkið. Minsti vøksturin er í Sandoyar og Suðuroyar sýslum.
Í mun til uppgerðirnar fyrr í ár er stóran ferðin í fólkavøkstrinum minkað nakað. Í summar var fólkavøksturin á gott og væl 1,5%, í heyst um 1,4% og er nú 1,3%. Orsøkin er, at burðaravlopið er minkað eitt vet og nettotilflytingin somuleiðis. Men broytingarnar eru sera smáar, so óvist er um tað er ein nýggjur trendur ella broytist aftur við komandi uppgerðir.
Fólkatalið veksur skjótast í Vágum, Streymoy uttan høvuðsstaðin og Eysturoy
Tað mesta av tíðini, síðani fólkavøksturin tók dik á seg fyri einum trimum árum síðani, var hann av tí mesta í Tórshavnarøkinum. Nú sæst, at tað er ikki sama ferð á fólkavøkstrinum í høvuðsstaðnum, sum aðrastaðni í landinum. Hetta 12-mánaðarskeiðið eigur Tórshavnarøkið 31% av fólkavøkstrinum, samanborið við 56% undanfarna 12-mánaðarskeiðið.
Minkað fráflyting og økt tilflyting skapa stóra fólkavøksturin
Tann stóra broytingin í gongdini í fólkatalinum kemur serliga av flytingini, har fráflytingin síðstu trý árini er minkað nógv, samstundis sum tað hevur verið ein vøkstur í tilflytingini. Vit skulu heilt aftur til 1980 fyri at finna so lágt tal fyri fráflytingina, sum tey 1.166, ið fluttu av landinum hetta 12-mánaðarskeiðið. Verður fráflytingin roknað í mun til fólkatalið, finna vit als ikki so lágt tal fyri fráflyting í hagtalsgrunninum, ið gongur aftur til 1970. Eisini tilflytingin er vaksin og er tann størsta síðani 2002.
Samanbera vit hetta 12-mánaðarskeiðið við tey heldur vánaligu árini 2009-12, so er árliga fráflytingin nú eini 600 fólk minni og tilflytingin út ímóti 300 størri – og tí er ein negativ nettofráflyting á gott 400 vend til eina positiva nettotilflyting í líka stórum tali.
Kynsmunurin í tilflytingini ger, at nú eru fleiri menn enn kvinnur í fólkavøkstrinum
Av vøkstrinum í fólkatalinum á 662 eru nakað fleiri mannfólk enn konufólk, 344 samanborið við 318. Hetta er ein broyting í trendinum frammanundan, har kvinnurnar høvdu yvirvág í fólkavøkstrinum. Munurin sæst týðiligast í nettotilflytingini, har tað vóru 239 mannfólk og 185 konufólk síðsta 12-mánaðarskeiðið.
Meðan deyðatalið er áleið tað sama hjá báðum kynum, er munur í føðitalinum, 36 fleiri gentubørn enn dreingjabørn. Men av tí at munurin í nettoflytingini er nøgv størri hinvegin, verður úrslitið tilsamans, at í fólkavøkstrinum hetta 12-mánaðarskeiðið vóru 26 fleiri mannfólk enn konufólk.
Hóast ferðin minkar nakað, heldur stóri fólkavøksturin fram
Seinastu trý árini hevur sum nevnt verið óvanliga stórur fólkavøkstur, og hann heldur fram sum sæst av myndini niðanfyri. Fyrr í ár hevur vøksturin verið oman fyri 1,5% fyri eitt 12-mánaðarskeið og er linkaður til 1,4% við síðstu uppgerð og nú til 1,3%. Tað er framvegis stórur fólkavøkstur, men spurningurin er, um vit nú síggja fyrstu tekin til at ferðin er farin um tað hægsta og linkar enn meir teir komandi mánaðirnar. Sum nevnt eru tølini smá, ið gera hesa broytingarnar í minni burðaravlopi og nettotilflyting og kunnu eisini venda hinvegin aftur við næstu uppgerðir.
Tórshavnarøkið tekur ein minkandi part av fólkavøkstrinum
Fólkatalið vaks í øllum høvuðsøkjum í 12-mánaðarskeiðinum. Í tali var størsti vøksturin í Tórshavnarøkinum við 206 fólkum, í Eysturoy við 166 fólkum og í Streymoyar økinum uttan fyri høvuðsstaðin við 105 fólkum..
Meira áhugavert er, at verður hugt eftir lutfalsliga ella prosentvísa vøkstrinum, er hann nógv størstur í Vága sýslu við 2,6% og í Streymoyar sýslu uttan Tórshavnarøkið við 2,3%. So er eitt lop niður til Eysturoyar sýslu við 1,5%, Norðoya sýsla við 1,3% og Tórshavnarøkið á fimta plássi við 1,1%. Og so er aftur eitt lop niður til Sandoyar sýslu við bert 0,2% og Suðuroy við 0,5%.
Fólkavøksturin ymiskur í høvuðsøkjunum
Av fólkavøkstrimum hetta 12-mánaðarskeiðið á 662 tekur Tórshavnarøkið 207 fólk ella 31%. Samanbera vit við undanfarna 12-mánaðarskeiðið var fólkavøksturin á 675, men Tórshavnarøkið tók tá 375 av hesum ella heili 56%.
Nú tekur Tórshavnarøkið sostatt ein nógv minni part av fólkavøkstrinum enn í undanfarna 12-mánaðarskeiðinum. Lutfalsliga er parturin hjá Tórshavnarøkinum minkaður næstan í helvt, meðan onnur øki hava økt munandi um sín part, serliga Streymoyarøkið uttan høvuðsstaðin og Vágarnar.
Á myndini niðanfyri sæst, hvussu hendan gongdin hevur verið seinastu trý árini, og at størsta broytingin er í Tórshavnarøkinum í hesum árinum.
Vøkstur í 21 kommunum – stendur í stað ella minkar í 8
Nógv størsti vøksturin í tali er í Tórshavnar kommunu við 247 fólkum, ið er 31% av fólkavøkstrinum fyri alt landið. Men her skal minnast til, at í Tórshavnar kommunu búgva 42% av fólkinum, so kommunan fær ein minni part av fólkavøkstrinum enn restin av landinum tilsamans.
Av størri kommununum er annars størsti vøkstur í Klaksvíkar kommunu við 66 fólkum ella 1,3%, ið er eins og landsmiðal. Lutfalsliga var vøksturin serstakliga stórur í Sjóvar og Sørvágs kommunum við ávikavist 6% og 4,6% hvør, og í Porkeris kommunu við 7,2%.
Lutfalsliga størsta minkingin er í Fugloyar, Hovs, Fámjins og Hvalbiar kommunum.
Vøkstur í nærum øllum oyggjum
Verður hugt eftir gongdini í einstøku oyggjunum, er munandi fólkavøkstur í øllum teim stóru oyggjunum, tó bert lítil vøkstur í Sandoy
Í nøkrum útoyggjum veksur fólkatalið, serliga í Hestoy við 5 fólkum, svarandi til 25%. Eisini í Kalsoynni, Nólsoy og Mykinesi. Í nøkrum halda tey tørn, sum í Skúvoy og Stóra Dímun, meðan tað einans er minkandi fólkatal í Fugloy og Svínoy. Men hetta eru sera smá tøl, ið ofta skifta ymiskan veg.
Dagførd og útgreinað íbúgvatøl eru at finna í hagtalsgrunninum her.


text:
Innihald
Annika Skaalum: Gongubreytin (stuttsøga).
Tom Waits: Hvat byggir hann? (yrking).
Arnbjørn Ólavsson Dalsgarð: Klokkan er næstan 17 (stuttsøga)
Arnbjørn Ólavsson Dalsgarð: Akvarium (yrking)
Rannvá Skeel Johannesen: Tvær yrkingar
Raymond Carver: Fiti (stuttsøga)
Jan Sonnergaard: Frels tey røsku – skjót ein sjúkan (stuttsøga)
Shuntaro Tanikawa: Tvær yrkingar
Jørn Fabricius: Útferðin (stuttsøga)
Sissal Kampmann: Fimm yrkingar
Dávur í Dali: Alt Ctrl T (yrking)
Bergur Rønne Moberg: Tvær yrkingar
Malan Poulsen: Tvær yrkingar
Anna Carson: 11 yrkingar
Peter Bichsel: Skaldsøga (stuttsøga)
Z. Dam og Wilhelm: Jørðin er fløt allan vegin runt (yrking)
Hanus Kamban: Exit farao (stuttsøga)
Vagnur Streymoy: Tvær yrkingar
Samuel Beckett: gammurin (yrking)
Agnar Artúvertin: Hann ið týndi mannaættina (stuttsøga)
Agnar Artúvertin: Paris (yrking)
Sólrún Michelsen: Hin blái eingilin (stuttsøga)
Abel Meeropol: Løgin frukt (yrking)