text:
Nationalisma
Nationalisma er ein ideologi, sum sær tjóðina sum tann primera samleikaskapandi faktorurin fyri bólkar av fólkum. Nationalisman er oftast tengd at uppfatanini um eitt "heimland", har tjóðin við teimum serstøku eyðkennunum sum t.d. mál, livimáta, mentan og felags uppruna, hevur sína kjarnu.
Nationalisman er eitt slag av kenslum av, at eins egna land, fólk og mentunarligu virðir eru serstøk og sum slík hava uppiborið at verða vard móti hóttanum uttanífrá. Nationalistar stríðast fyri, tað ið tey meta vera áhugamálini hjá teirra tjóð, ella møguliga reagera tey uppá kolonisalismu.


c: text/html

text:
1908
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2. februar - Løgtingsval
- 24. januar - Robert Baden-Powell útgevur bókina Scouting for Boys í London. Bókin kemur at selja yvir 100 miljón eintøk, og verður byrjanin á altjóða skóta arbeiði.
- 27. mars - Fyrsta skótapatrúlja uttanfyri England verður stovnað á Gibraltar.
- 21. apríl - Frederick Cook heldur tí fram at hava rokkið Norðurpólin á hesum degi.
- 27. apríl - 31. oktober - Summar-OL í London í Englandi.
- 8. august - The Hoover Company frá Ohio í Amerika, ognar sær rættin til nýggja dustsúgvarin, sum James M. Spangler júst hevur uppfunnið.
- 17. august - Fyrsti teknifilmurin verður framleiddur av Émile Cohl. Filmurin kallast Fantasmagorie.
- 27. september - Henry Ford framleiðir fyrsta bilin av slagnum Model T í Michigan í Amerika.
- 15. november - Kongoríkið verður belgiskt hjáland.
Ókend dagseting[rætta | rætta wikitekst]
- Tíðindablaðið Kristeligt Ungdomsblad for Færøerne verður útgivið fyrstu ferð.
- Thorshavns Mælkeforsyning & Margarinefabrik byrjar rutusigling inn á Skálafjørðin og norður gjøgnum Sundalagið.
- 40.000 ára gomul beinagrind verður funnin av Otto Hauser í suðvestur Fraklandi.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 24. apríl - Józef Gosławski, pólskur myndahøggari. (d. 1963)
- 13. oktober - Steinn Steinarr, íslenskt skald. (d. 1958)
- 11. desember - Hákun Djurhuus, løgmaður 1963-1967. (d. 1987)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kefalonia
Kefalonia (grikskt: Keφaλovιά, Keφaλλovιά) fyrr eisini nevnd Kefallinia er tann størsta av teimum Jónisku oyggjunum í Vestur grikkalandi. Oyggin er eisini ein regional eind í Región Jónisku Oyggjar. Høvuðsbýurin á Kefalonia er Argostoli.[1]
Innihaldsyvirlit
Jarðfrøði[rætta | rætta wikitekst]
Oyggin er 781 km2, umleið ein triðingur av fólkunum búgva í Argostoli. Lixouri er tann næststørsti býurin, og tilsaman búgva 2/3 av íbúgvunum á Kefalonia í teimum báðum býunum. Kefalonia liggur mitt í miðdeplinum fyri eitt jarðskjálvta øki, og smáir jarðskjáltar sum ikki merkjast henda á hvørjum ári. Í 1953 hendi ein stórur jarðskjálvti, sum legði nærum alla oynna í oyði, bert bygdin Fiskardo har norðuri á oynni var so gott sum órørdur. Fleiri serstøk náttúrufyribrigdi eru á oynni, teirra millum er Mellisani holan, við einum vatni, sum er bæði uttanfyri holuna og inni í holuni og Koutavos vatnið í Argostoli.
Náttúra[rætta | rætta wikitekst]
Fjøll og trø[rætta | rætta wikitekst]
Hægsta fjallið á oynni er Ainos fjallið, sum er 1628 m høgt; í ein útnyrðing eru Paliki fjøllini, har Lixouri er saman við øðrum fjøllum sum Geraneia (Gerania) og Agia Dynati. Toppurin á Ainos fjallinum er yvirvaksin við Abies cephalonica (grikskum granntrøum) og er ein náttúrupark. Oyggin hevur verið illa plágað av skógareldum í 1990-árunum og í 2000-árunum.
Djóralív[rætta | rætta wikitekst]
Kefalonia er væl kend fyri tær stóru havskjaldbøkurnar (Caretta caretta), ið leggja síni egg á Kaminia strondini. Skjaldbøkurnar verða vardar av einum Havskjaldbøku Verju-felagsskapi.[2]
Millum eysturstondina og oynna Ithaka, heldur ein hóttur kópur til, munkakópurin (Monachus monachus).
Yvir 200 ymisk fuglasløg eru sædd á Kefalonia.[3]
Fólkatalið[rætta | rætta wikitekst]
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Kirkjur og klostur[rætta | rætta wikitekst]
Á oynni eru fleiri klostur og kirkjur, tvey klostur eru á tí breiða partinum av oynni: Aghia Panagia í Markopoulo í ein landsynning og Sankta Gerasimus av Kefalonia, sum liggur ávegis millum Argostoli and Michata í einum dali, umgyrt av fjøllum. "Sissia" klostrið sigst vera stovnað av Frans av Assisi, tað varð oyðilagt av jarðskjálvtalnum í 1953, men leivdirnar av tí síggjst enn.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Lógin hjá Kallikratis Innlendismálaráð Grikkalands
- ↑ Loggerhead Turtles In Kefalonia
- ↑ Loggerhead Turtles In
- ↑ Detailed census results 1879 dlib.statistics.gr
- ↑ Detailed census results 1896
- ↑ Detailed census results 1920
- ↑ Detailed census results 1940
- ↑ Detailed census results 1961
- ↑ Detailed census results 1981
- ↑ Detailed census results 2001 dlib.statistics.gr


text:
Jon Bon Jovi
Jon Bon Jovi (føddur John Francis Bongiovi 2. mars 1962 í Perth Amboy, New Jersey, USA) og er ein amerikanskur sangari, tónleikari, sangskrivari og sjónleikari. Hann er forsangari í rockbókinum Bon Jovi, og spælir m.a guitar, klaver, munnharpu og trummir.
Hann er uppvaksin í Sayreville, og gekk á Sayreville War Memorial High School. Hann skifti navnið til Jon Bon Jovi, tá hann ognaði sær eina plátu sáttmála við Mercery Records (tann seinri Island Records). Jovisa pápi, Tony Bongiovi átti plátustudio the Power Station, har hann fekk arbeiði sum sting-í-rendan-drong. Eftir teirri ordineraðu upplatingartíð, kundi hann frítt brúka studioi, har hann benyttaði sær, at innspæla sína demo plátu – við hjálp av sínum pápabeiggja. Hendan plátan bleiv seinri útgivin í 1999, sum John Bon jovi: The Power Station Years.
Tann 29. Apríl 1989 bleiv Jon Bon Jovi giftur við gentu síni, sum hann hevði verið í parlagi við, frá ítróttartíðini, Dorothea Hurley, í Graceland Chapel í Las Vegas, Nevada. Tann 31. Mai 1993 átti hon tað fyrsta barni, dótturina Stephanie Rose, hareftir 3 synir: Jesse James Louis Bongiovi (19. februar 1995), Jacob Hurley Bongiovi (7. mai 2002) og Romeo Jon Bongiovi (29. Mars 2004).
Jon Bon Jovi hevur verið við í einari langari røð av filmum, og í ymiskum sjónvarpsrøðum. Harumframt hevur hann selt yvir 120 milliónir plátir við bólkinum Bon Jovi, har Jovi sjálvur hevur útgivið tær báðar solopláturnar, Blaze of Glory (1990) og Destination Anywhere (1997).
Jovi hevur eisini arbeitt við vælgerðandi arbeiði innan fyri m.a teir paralympisku leikirnir, Amerikanski Reyði Krossur, the Elizabeth Glaser Pediatric AIDS Foundation, og aðrar vælgerir og bólkar. Í septembur 2005 undir einum viðvirknum í einum Oprah Winfrey-show, gav bólkurin Bon Jovi eina millión amerikanskar dollarir til hennara Angel Network.[1]
Í 2004 stovnaði hann tað amerikanska fótbóltsfelagið, Philadelphia Soul (amerikanskur fótbóltur), sum hann eisini var eigari av. Felagið spælir í Arena Football League.


text:
Javnaðarflokkurin
Javnaðarflokkurin varð stovnaður 25. september 1925. Flokkurin er ein sosialdemokratiskur flokkur á Løgtingi.
Javnaðarflokkurin átti inntil 2006 tíðindablaðið Sosialin. Blaðið varð selt til P/F Miðlafelagið, sum leiðsla og starvsfólk á blaðnum eiga. Síðani hevur P/F Miðlafelagið selt ein triðing av blaðnum til Føroya Tele.
Flokkurin broytti í 2010 navn frá Føroya Javnaðarflokkur til Javnaðarflokkurin.
Innihaldsyvirlit
Søgan hjá Føroya Javnaðarflokki[rætta | rætta wikitekst]
Føroyski Javnaðarflokkurin varð grundaður í 1925.
Í høvuðsheitum vóru tað teir somu, sum frammanundan høvdu lagt lunnar undir Socialistisk Ungdomsforbund (SUF) og Thorshavn Arbejderforening, ið tóku stig til at stovna flokkin. Tað er eisini mangt, sum bendir á, at gott samband var við Danska Javnaðarflokkin, meðan fyrireikingarnar til floksstovnanina fóru fram.
25. september 1925 varð Suðurstreymoyar Javnaðarfelag stovnað á skrivstovuni hjá Havnar Arbeiðsmannafelag úti í Tinganesi. M. S. Viðstein gjørdist fyrsti formaður.
Nakrar mánaðir seinni stovnaðu fólk á Tvøroyri felagið Froðbiar Sóknar Javnaðarfelag. Petur Mohr Dam var ein av høvuðsforsprákarunum.
Í báðum førum eru tað somu fólk, sum vóru við til at stovna fakrørsluna her á landi, sum eisini gingu á odda at stovna javnaðarfeløgini.
Sum kunnugt var Petur Mohr Dam lærari á Tvøroyri. Hann hevði eisini tætt tilknýti til arbeiðarafelagið á Tvøroyri Enigheden, har hann óløntur starvaðist tað mesta av ævi síni.
Í 1926 gingu bæði javnaðarfeløgini saman um at stovna Føroya Javnaðarflokk við egnari politiskari skrá, sum í høvuðsheitum fylgdi hinum norðurlendsku javnaðarskráunum. Men henda skrá varð víðkað við 11 punktum, sum vóru um serføroysk mál. Týdningarmestu av hesum 11 punktunum vóru krøvini um nýggja og fólkaræðisliga útbúgvingarskipan, ein almennan fiskivinnubanka, umfatandi almannaverk, útstykking av almennari jørð til fæloysingar og almannager av stórhvalaveiðini.
Til løgtingsvalið 1928 stillaði Javnaðarflokkurin upp fyrstu ferð. Men til fólkatingsvalið frammanunadan stillaði M. S. Viðstein upp móti tí frammanundan trygga valevni Sambandsfloksins Andrassi Samuelsen. M.S. Viðstein gav Sambandsflokkinum veruliga kapping.
Tann 23. januar 1928 fekk Javnaðarflokkurin 671 atkvøður um alt landið t.e. 10, 6% av atkvøðunum og tvey umboð á ting nevniliga Petur Mohr Dam av Tvøroyri og M. S. Viðstein úr Tórshavn.
Fyrstu árini vóru merkt av tætta samstarvinum millum flokkin og fakfelagsrørsluna, og tað eyðkendi eisini politikk floksins á tingi. Hetta sást aftur í uppskotum um tjóðartøkur, arbeiðsloysistuðul, almannaskipanir, broyting í jarðarviðurskiftunum og uppskotum um nýggja og øðrvísi skúlaskipan. Men við tí stóru borgarligu yvirvág, sum var í tinginum, hevði flokkurin smáar møguleikar at fáa ávirkan á førda politikkin. Men harafturímóti hevði politikkur Javnaðarfloksins á tingi stóra ávirkan á vanliga fólkið, sum livdi undir verri og verri korum øll tríatiárini. Flokkurin fekk eisini stóra framgongd til valið 1936, tá tað eydnaðist at fáa 6 limir valdar, 1 úr Eysturoy, 1 úr Suðurstreymoy, 1 úr Sandoy og 3 úr Suðuroy.
Tey fyrstu árini vóru ikki uttan innanhýsis trupulleikar. Flokkurin hevði ilt við at halda lív í floksblaðnum Føroya Social-Demokrat. Hugsjónarlig ósemja fór eisini at gera um seg millum ein part við M. S. Viðstein, sum vildi halla seg til 3. Internationala, og ein annan við Petur Mohr Dam á odda, sum vildi fylgja sjónarmiðunum hjá norðurlendsku arbeiðararørsluni. Hetta innanhýsisstríð hevði við sær, at M. S. Viðstein í 1936 fór úr flokkinum og úr politikki. Hann livdi restina av lívi sínum sum typografur og skald. Síðandi leiddi Petur Mohr Dam flokkin við myndugleika og dugnaskapi til deyða sín 8. november 1968.
Javnaðarflokkurin tók virkin lut í fyrireikingunum, sum førdu til Heimastýrislógina 1948. Javnaðarflokkurin tók av fullum huga undir við Heimastýrislógini og hevur virkað undir henni síðan. Flokkurin ásannar tó, at tíðin nú er komin at loysa Heimastýrislógina av við nýggja tíðarhóskandi lóg, Sjálvstýrislógina.
Javnaðarflokkurin luttók í fyrsta landsstýrinum eftir nýggju skipani, men fór úr landsstýrinum 1950, og aftaná at hava verið andstøðuflokkur í 8 ár eydnaðist tað at fáa eitt gott val 1958. Flokkurin fekk umboð í øllum valdømum uttan Norðstreymoy - tilsamans 8 - og gjørdist størsti flokkur. Petur Mohr Dam gjørdist løgmaður í samgonguni við Sambandsflokkin og Sjálvstýrisflokkin.
Í tíðini eftir gjøgnumbrotið 1958 hevur Javnaðarflokkurin luttikið í øllum landsstýrum, uttan 1963-67, 1981-85, 1989-91 og 1996-04. Síðani valið í 2004 hevur Javnaðarflokkurin havt leiðsluna av samgonguni millum Fólkaflokkin, Sambandsflokkin og Javnaðarflokkin.
Javnaðarflokkurin er limur í Norðurlendsku Arbeiðararørslusamtakinum (SAMAK) og hevur møtirætt í Socialistisk International (SI).
SU, Sosialistiskt Ungmannafelag, varð stovnað í 1965. Tað er politiskt ungmannafelag við tilknýti til Javnaðarflokkin. SU er umboðað í leiðslu floksins á líkaføti við øll valfeløgini hjá flokkinum. SU stuðlar Javnaðarflokkin í flestu viðurskiftum, men hevur eisini havt serstøðu um serstøk politisk mál. SU er limur í FNSU, Sosialistisku Ungmannafeløgini Í Norðurlondum, og IUSY, Alheims Felagsskapurin Hjá Ungsosialistum.
Javnaðarflokkurin stovnaði blaðið Føroya Social Demokrat, sum kom út fyrstu ferð 24. mai 1927. Seinni bleiv hetta til tíðindablaðið Sosialurin, har millum blaðstjórarnar kunnu nevnast Vilhelm Johannesen og Jan Muller. Blaðið var ogn floksins heilt fram til 2006. Í hesum tíðarskeiðið gjørdist Sosialurin størsta tíðindablaðið í Føroyum. Nýtt felag myndað av blaðleiðslu, starvsfólkum og Føroya Tele yvirtóku Sosialin og reka hann í dag sum fjølmiðlafyritøkan Miðlahúsið.
Formenn[rætta | rætta wikitekst]
- 1926 M. S. Viðstein
- 1936 Petur Mohr Dam
- 1968 Einar Waag
- 1969 J. Fr. Øregaard
- 1972 Atli P. Dam
- 1993 Marita Petersen
- 1996 Jóannes Eidesgaard
- 2011 Aksel V. Johannesen
Javnaðarløgmenn/kvinnur[rætta | rætta wikitekst]
- Petur Mohr Dam (1958–1962, 1967–1968)
- Atli P. Dam (1970–1981, 1985–1989, 1991–1993)
- Marita Petersen (1993–1994)
- Jóannes Eidesgaard (2004–2008)
Umboð á Løgtingi 2008–2011[rætta | rætta wikitekst]
Umboð á Løgtingi 2011–2015[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- Føroya Javnaðarflokkur
- Frantisek Staud's Photo Gallery of The Faroe Islands
- Phtography of the Faroe Islands
- Phto Gallery of the Faroe Islands
Fólkaflokkurin · Framsókn · Javnaðarflokkur · Miðflokkurin · Sambandsflokkurin · Sjálvstýrisflokkurin · Tjóðveldi


text:
Fróðskaparsetur Føroya
Vitan er pallurin - forvitni er drívmegin
Supplementa. Bókarøð við doktararitgerðum, Ph.D. ritgerðum og øðrum javnlíkamettum útgávum.
Onnur rit. Bókarøð við vísindaligum og almentvísindaligum útgávum.
Fróðskaparrit. Árligt tíðarrit við vísindaligum tilfari úr og um Føroyar og føroysk viðurskifti.
Avbjóðandi lesnaður frá Fróðskapi.
24.02.2015Fróðskaparrit 61 komið
08.12.2014Nýtt ljós á ævintýrini
09.10.2014Atlas við føroyskum ferðafuglum útkomið
18.12.2013Móttøka á seksti ára føðingardegi Anfins
16.10.2013Modernaðir teoretikarar sum e-bók


text:
Suzanne Fisher Staples
Suzanne Fisher Staples er amerikanskur rithøvundur, fødd 27. august 1945 í Philadelphia í Pennsylvania. Hon hevur útbúgving í enskum bókmentum og politologi. Hon hevur starvast sum tíðindafólk fyri United Press International í tíggju ár. Har hon hevur búð í Hongkong, India, Bangladesj, Pakistan, Afghanistan, Nepal, Sri Lanka, New York og Washington DC. Hon hevur síðan starvast á Washington Post. Hon býr nú í Chatanooga í Tennessee.
Heiðursløn[rætta | rætta wikitekst]
- 1990 - The John Newbery Medal fyri Shabanu


text:
Eiði
Eiði (danskt: Ejde) er ein bygd í Eysturoy. Eiðis kommuna fevnir um bygdirnar Eiði, Ljósá og Svínáir. Í kommununi búgva 666 fólk. Av hesum búgva 607 fólk á Eiði. Í skúlanum á Eiði ganga 98 børn. Í bygdini er gistingarhús, banki og sparikassi. Har er kirkja, prestagarður, samkomuhús og somuleiðis eitt bygdasavn. Kommunulækni er eisini í bygdini.
Í bygdini er eitt fiskiídnaðarvirki og tvey onnur smá ídnaðarvirki umframt fleiri tænastuvirki. Til bygdina hoyra 5 størri fiskifør og fleiri smærri útróðrabátar. Flestu íbúgvarnir í Eiðis kommunu arbeiða í fiskivinnuni, antin umborð á fiskiførunum, ella á fiskavirkinum, sum er á havnaøkinum í bygdini. Nakað av landbrúki er sjálvandi eisini.
Á Eiði eru 198 húski.


text:
Byrgingar
Byrgingar verða mest gjørdar at goyma vatn, sum aftur verður brúkt til ravmagnsgerð, men vatngoymslur kunnu eisini lata landbúnaðinum vatn. Tá ið á verður byrgd, verður stór vatngoymsla. So ber til at goyma vatn at brúka, tá ið turkur er um summarið. Byrgingar kunnu eisini forða fyri vatnflóð. Fram við strondini á láglendi gera teir byrgingar at verja fyri stórari vatnflóð. Tvinnar eru betongbyrgingarnar: bogabyrgingar og gravitatiónsbyrgingar. Bogabyrgingar eru høgar, ofta bara 3 metrar tjúkkar. Bogaskapið ger tær ógvuliga sterkar. Gravitatiónsbyrgingar (gravitatión = atdráttarmegi) verða eisini gjørdar úr betongi, men tað er tann nógva tyngdin, sum ger, at tær halda. Verjugarðar eru ymiskir til støddar og eru gjørdir úr leiri og gróti, sum er dungað saman í langan rygg. Inni í miðjum rygginum er helst betong ella leir, sum ger, at vatnið ikki seyrar ígjøgnum. Uttaná verða lagdir stórir klettar at verja fyri aldunum.


text:
The Rolling Stones
The Rolling Stones er ein enskur tónleikabólkur úr London, sum byrjaði virksemi sítt fyrst í 60'unum. Kjarnin í bólkinum hevur síðan byrjan verið barndómsvinirnir Mick Jagger og Keith Richard, hóast høvuðsmaðurin fyrstu árini var Brian Jones (deyður í 1969). Upprunaliga høvdu flestu limirnir eina fortíð í bluesbólkinum hjá Alexis Korner, men skjótt var, at teir stóðu á egnum beinum og gjørdist sera vælumtóktir í klubbunum í enska høvuðsstaðnum. Tá ið Andrew Loog Oldham gjørdist managari hjá teimum syrgdi hann fyri at fáa teimum plátusáttmála. The Rolling Stones fingu sáttmála við plátufelagið Decca Records, sum á sinni avvístu The Beatles. George Harrison hevði víst produsaranum hjá Decca, sum á sinni vísti Beatlunum frá sær á London bólkin. Fyrsta singulplátan hjá Stones, sum kom á hittlistan var I Wanna Be Your Man, ið Lennon og McCartney høvdu skrivað.
Pláturnar hjá Rolling Stones[rætta | rætta wikitekst]
Studio plátur[rætta | rætta wikitekst]
- 1964: The Rolling Stones
- 1965: The Rolling Stones No 2
- 1965: Out Of Our Heads
- 1966: Aftermath
- 1967: Between The Buttons
- 1967: Their Satanic Majesties Request
- 1968: Beggar's Banquet
- 1969: Let It Bleed
- 1971: Sticky Fingers
- 1972: Exile On Main St
- 1973: Goats Head Soup
- 1974: It's Only Rock 'N' Roll
- 1976: Black And Blue
- 1978: Some Girls
- 1980: Emotional Rescue
- 1981: Tattoo You
- 1983: Undercover
- 1986: Dirty Work
- 1989: Steel Wheels
- 1994: Voodoo Lounge
- 1997: Bridges To Babylon
- 2005: A Bigger Bang


text:
Rýpa
Rýpa (frøðiheiti - Lagopus). Í grannalondum okkara liva nógv vill sløg av høsnaættini. Eitt av teimum er rýpan — fjallarýpan. Hon er samlitt við lendið, um summarið svørt og grá og morsprøklut, um veturin hvít við nøkrum svørtum fjøðrum í velinum. Føturnir eru lodnir niður á klógv. Støddin er sum á dúgvu. Hon livir uppi á fjøllunum nærindis ísi og kava. Tað er spakur fuglur og góðvarin; og tí at hon eisini smakkar væl, verður hon nógv skotin. Íslendingar selja ikki so lítið av skotnum rýpum til útlondini. Fleiri ferðir hevur verið roynt at sleppa teimum leysum í Føroyum — tiknar úr Íslandi, Grønlandi ella Skotlandi. Einans tær grønlendsku livdu. So sera tungfloygdar, sum tær eru, hava tær tó sæst í at siga øllum oyggjunum. Men einans í Norðuroyum hava tær hildið sær; og einki nørast tær í seinnu tíðini, so ikki kann væntast, at tær koma at hava nakað at týða her.
Slag[rætta | rætta wikitekst]
- Lagopus mutus (Fjallarýpa)
- Lagopus lagopus (Heiðarýpa)
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
16. apríl
16. apríl er dagur 106 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 107 um skotár er). 259 dagar eru eftir av árinum. Dagurin kallast eisini magnusarmessa, og tá verður sagt, at ljósu næturnar byrja.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2014 - Ferðmannaskipið Sewol við 476 fólkum umborð sakk 2,7 kilometrar frá Seogeochado-oynni í Suðurkorea. 325 av ferðafólkunum vóru 16-17 áragamlir skúlanæmingar, ið vóru á veg til oynna Jejo-do á eina 4-daga langa skúlaútferð. 150 fólk eru deyð, 152 ferðafólk eru ikki funnin eina viku eftir vanlukkuna og 174 fólk eru bjargaði á lívi.
- 1915 - Tíðindablaðið Norðlýsið byrjar virksemi sítt.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1927 - Benadikt XVI, pávi.
- 1940 - Margrethe II, drotning
- 1986 - Epke Zonderland


text:
Washington DC
Henda greinin er um høvuðsstaðurin District of Columbia. Sí Washington fyri at lesa greinina um stakríki Washington.
Washington, D.C. (alment District of Columbia), ofta eisini bara nevnt Washington, er samveldishøvuðsstaður í USA, og hevur umleið 632 000 íbúgvar. Hann varð bygdur til høvuðsstað, eftir at landið varð sjálvstøðugt, og stendur beinleiðis undir felagsstjórnini. Hann er vakur býur við prýðiligum bygningum og vakstrargørðum. Vegirnir eru breiðir og beinir. Borgin, sum kongressin kemur saman í, eitur Capitol. Amerikanska kongressin hevur tvey kømur: Umboðsmannatingið og Senatið.
Washington DC varð grundaður 16. juli 1790. Býurin bleiv doyptur Washington 9. septembur 1791 eftir George Washington forseta. Navnið hevur tveir partar: Washington (ein býur) og District of Columbia ella DC. Stjórnin í USA heldur til í Washington DC, har forsetin og húski hansara búgva í Hvítu Húsunum. Her hava teir húsast t.d. George Washington, Thomas Jefferson, Abraham Lincoln, Theodore Roosevelt, John F. Kennedy, Jimmy Carter, Ronald Reagan, Bill Clinton, George W. Bush og Barack H. Obama.
Í 1790-1791 samtykti amerikanska tingið lógirnar at fáa skipað ein høvuðsstað í øllum USA. Men tingið vildi sleppa undan ósemju millum londini um, hvar hann skuldi vera. So tá ið George Washington, forseti, hevði valt økið til høvuðsstaðin, sum varð nevndur eftir honum, fekk býurin og lendið serstøðu í samveldinum; District of Columbia, stytt DC. District of Columbia er tí ikki eitt land í USA.
Fólkið í Washington D.C. hevur valrætt til umboðsmannatingið, men tingmenn teirra hava ikki atkvøðurætt.
Innihaldsyvirlit
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Fólkateljingar[rætta | rætta wikitekst]
Tann fyrsta januar 2011 var fólkatalið í DC 601 657. Hetta er ein vøkstur upp á 29 598 síðani 2000. Meginparturin av fólkinum er afroamerikanarar (50,7 %), og eini 38 % eru hvítar.
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
-
-
Capitol í Washington, har kongressin í USA kemur saman.
-
-
-
-
Vinarbygdir[rætta | rætta wikitekst]
Accra, Gana
Athen, Grikkaland
Bangkok, Teiland
Beijing, Fólkalýðveldið Kina
Brassaville, Kongo
Brussel, Belgia
Chongqing, Fólkalýðveldið Kina
Dakar, Senegal
Paris, Frakland
Pretoria, Suðurafrika
Seoul, Suðurkorea
Sunderland, Stóra Bretland
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


text:
Eg veit, hvat tit gjørdu í fjør summar
Eg veit, hvat tit gjørdu í fjør summar (enskt: I Know What You Did Last Summer) er ein amerikanskur ræðufilmur úr 1997. Filmurin er spældur inn í Bodega Bay í Kalifornia. Høvuðsleikarar í filmurin eru Jennifer Love Hewitt (Julie James), Sarah Michelle Gellar (Helen Shivers), Freddie Prinze Jr. (Ray Bronson) og Ryan Phillippe (Barry William Cox). Filmurin eru framleiddur í USA. Leikrit eru Kevin Williamson eftir skaldsøgu hjá Lois Duncan.
Innihaldsyvirlit
Søgugongd[rætta | rætta wikitekst]
Fýra vinfólk renna á ein mann og hann doyr. Tey sleppa sær av við líkið og lova hvørjum øðrum, at tey ongatíð skulu fortelja nøkrum um hendingina. Men eitt ár eftir fáa vinfólkini eini óhugnalig boð um, at onkur veit, hvat tey gjørdu í fjør summar. Og tað verður byrjanini til eina blóðdálkaða marru fyri øll fýra.
Virðirslønir[rætta | rætta wikitekst]
Leikarar[rætta | rætta wikitekst]
- Jennifer Love Hewitt: Julie James
- Sarah Michelle Gellar: Helen Shivers
- Ryan Phillippe: Barry Cox
- Freddie Prinze Jr.: Ray Bronson
- Bridgette Wilson: Elsa Shivers
- Anne Heche: Melissa Egan
- Johnny Galecki: Max Neurick
- Muse Watson: Ben Willis / Fiskimaður
- Stuart Greer: Løgreglumaður David Caporizo


text:
Sálarfrøði
Sálarfrøði er frøðigrein um sálarligar eginleikar og atferð hjá fólki. Hetta er nýggj vísindagrein, ikki grundað fyrr enn miðskeiðis í 19. øld, og hon mennist ógvuliga skjótt. Sálarfrøði er um menniskjunnar hugsan, kenslur og hugmyndir, og sálarfrøðingar kunnu hjálpa okkum at skilja okkum sjálv betur. Sálarfrøðingar kanna spurningar, vit øll spyrja okkum sjálvi av og á. Hví eru vit, so sum vit eru, hvat duga vit ella hví nýtist okkum at læra? Sálarfrøðin kannar, hvussu fólk rigga saman við øðrum. Sálarfrøðingar royna at hjálpa okkum, tá ið lívsgrundin ryður undan okkum.
Í føroyska fólkaskúlanum er møguleiki at leita sær ráð hjá skúlasálarfrøðingi [1]. Sálarfrøðingar royna at greina, hvussu frægast er at hjálpa barni, sum hevur trupulleikar í skúlanum. Trupulleikar kunnu standast av at læra at skriva, rokna ella lesa. Barnið trívist ikki í skúlanum. Sálarfrøðingarnir geva sær góðar stundir at práta við foreldrini, barnið og lærararnar. Við samrøðum og royndum royndir sálarfrøðingurin at greina, á hvørjum økjum barnið er væl fyri, og hvar tað er illa fyri, so tað kann læra at skilja seg sjálvt betur. Sálarfrøðingurin kann heva foreldrum og børnum ráð um trupulleikar heima við hús.


text:
Libya
Libya (arábiskt ليبيا) er triðstørsta land í Afrika. Arábisku hertøkurnar í 7. øld og 11. øld hava sett sjónlig merki eftir seg í Libya. Arábar gjørdust brátt fjølmentari enn upprunafólkið, berbar, sum gjørdu uppreistur ímóti nýggju valdsharrum sínum. Arábar settu skjótt bæði mál sítt (arábiskt) og átrúnað sín (islam) í gildi í Libya.
Libya hevur mark við Tunesia og Algeria í vestri, Niger og Kjad í suðri, og Egyptaland og Sudan í eystri.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Upp ígjøgnum tíðirnar hevur tað staðið undir rómverskum, býsantinskum, arábiskum og turkiskum yvirvaldi, og frá 1911 til 1943 var Libya italskt hjáland. Mong fornminni eru í Libya úr teirri tíðini, tá ið landið var undir fremmandum yvirvaldi. Har eru m.a. ein av best varðveittu rómversku toftunum í Norðurafrika, fornaldarbýurin Leptis Magna við torgi, vatnleiðing og uttanduraleikpalli. Fønikar bygdu havnabýin um 800 f.Kr., og gjørdist hann miðdepil í handlinum við Afrika. Seinni varð hann partur í Rómverjaríki, til arábisku innrásina í 7. øld., tá ið býurin fór til grundar.
Libya varð fyrsta land í Afrika, sum fekk sjálvstýri eftir annan heimsbardaga. Tað varð í 1951.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Við Miðjarðarhavsstrondina ímillum Egyptaland og Algeria er triðstørsta land í Afrika, Libya. Um 90 % av landinum er oyðimørk, so at bara ein smalur geiri fram við strondini er nýtiligt landbúnaðarlendi, har fólk liva av at halda geitir og seyð. Mesta øki í Útnyrðingsafrika er glóðheit oyðimørk - Sahara - sum tíverri veksur ógvuliga skjótt, tí at ov nógvur fenaður er uppiá í graslendinum í útryðjunum í oyðimørkini.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Libyski leiðarin seinastu 42 árini (1969-2011), Muammar Gadaffi, doyði 20. oktober 2011. Hann tók valdið í Libya við einum dreymi um at sameina alt Norðurafrika til eina arábiska tjóð. Men hann legði seg út við bæði grannalondini og Vesturheimin og endaði sum ein avbyrgdur einaræðisharri. Eftir hernaðarúbúgving í Stóra Bretlandi í eitt ár, fór Gaddafi í 1966 aftur til Libya. Trý ár seinni skipaði hann fyri einum friðarligum kvetti móti Idrisi kongi, sum var í Grikkalandi í heilsubótarørindum. Libyska kongshúsið varð avtikið, trónarvingin settur í húsavarðhald og Sosialistiska Arabiska Lýðveldið Libya lýst. Gaddafi tók sjálvur ræðið og lýsti stjórn sína sum eina samanrenning av arábiskum tjóðskapi og vesturlendskari vælferð, sum hann kallaði islamska sosialismu. Vælferð og útbúgving vórðu raðfest frammarlaga. Gaddafi setti eisini í gildi eina skipan við sonevndum islamskum siðsemiskodum - rúsdrekka og spæl um pengar vórðu forbjóðað. Eins og Mao í Kina skrivaði sína "Lítlu reyðu", sum sosialistiska lærubók, skrivaði Gaddafi sína "Lítlu grønu" sum hugsjónarligt ástøði undir sínum politikki.
Við tað at allir politiskir flokkar vórðu bannaðir í 1971, hevur øll andstøða ímóti Gadaffi verið stýrd úr útlondum. Av tí at Gadaffi hevur stuðlað yvirgangsfelagsskapum, hava lond í Vesturheiminum sett revsiatgerðir í verk ímóti Libya. Í t.d. apríl 1980 gav Gaddafi boð um at drepa allar libyskar andstøðingar uttanlands. Níggju libyar vórðu fyribeindir hetta tíðarskeiðið. Amerikanski forsetin Ronald Reagan metti Libya sum eitt "ránsmannabøli", m.a. orsakað av fíggjarligum stuðuli til yvirgangsfelagsskapir, og hann skýrdi Gaddafi "tann óða hundin í Miðeystri". Í 1986 skipaði Reagan fyri einum loftálopi á Benghazi og Tripoli, tá staðfest varð, at libyska stjórnin hevði skipað fyri bumbuálopinum á náttklubbin La Bella í Berlin, har tveir amerikanskir hermenn lótu lív og 260 fólk vórðu særd. Reagan ætlaði við nevnda loftálopi at drepa Gaddafi, sum mátti vera staddur á hernaðarstøð antin í Benghazi ella Tripoli. Men Libya fekk njósn um álopsætlanina, so tað eydnaðist Gaddafi í góðari tíð at leita sær skjól. Í 1988 sýtti Gaddafi fyri at útflýggja tveir libyar undir illgruna fyri at hava lagt til rættis Lockerbie-bumbuna, sum hetta árið kostaði 270 fólkum lívið, tá eitt ferðafólkaflogfar sprongdist yvir Skotlandi.
Men Muammar Gaddafi hevur við árunum vunnið sær betri umdømi í Vesturheimi, Ásia og eisini øðrum londum í Afrika; m.a. hevur hann fingið rós frá fyrrverandi suðurafrikanska forsetanum Nelson Mandela. At Gaddafi hevur vunnið betri umdømi í Vesturheimi skyldast m.a., at hann var ein av fyrstu muslimsku leiðarunum, sum fordømdi al-Qaeda. Í oktober 2002 átóku libyskir myndugleikar sær ábyrgdina av Lockerbie-yvirgangsgerðini og rindaðu stórt endurgjald. Í 2006 boðaði USA frá, at tað fór at knýta diplomatiskt samband aftur við Libya, um Gaddafi afturfyri lovaði at sleppa ætlanini at menna hópoyðingarvápn. Og tað gjørdi hann. Gaddafi oberstur hevur stjórnað Libya við harðari hond í meira enn fjøruti ár - umstøður, ið geva honum tann ivasama heiður at hava verið tann ríkisovastin í Afrika, ið longst hevur sitið við valdinum.
Libya fer at hava tá islamsku sharialóggávuna, og stýrisskipan landsins verður grundað á koranina. Tað kunngjørdi libyska tjóðarráðið í juli 2012. Ráðið legði afturat, at tað kemur ikki upp á tal at leggja spurningar um átrúnaðarlig viðurskifti út til fólkaatkvøðu [1]. Leygardagin 7. juli 2012 verður val í Libya, og hetta er tað fyrsta valið í landinum, síðani Muammar Gaddafi varð koyrdir frá í 2011. Í fyrsta umfarið skulu fólk velja eitt ráð, sum skal orða nýggja vallóg og lýsa tjóðartingsval innan eitt hálvt ár. Aftan á tjóðartingsvalið skal landið so hava nýggja stjórn. Tjóðarráðið, sum er sett saman av umboðum fyri ymsar uppreistrarbólkar, hevur stýrt Libya, síðani Gaddafi fall.
Mannarættindi[rætta | rætta wikitekst]
Mannrættindini í Libya hava ring kor. Níggju libiskir borgarar vórðu avrættaðir í apríl mánaði í 2012, uttan at grundgeving varð givin fyri hesum. Nakrir deyðadómar vórðu broyttir, um familjan rindaði eina stóra upphædd, og flóttafólk og innflytarar eru í fleiri førum blivin pínd. Mismunur verður í stóran mun gjørdur mótvegis kvinnum. Mismunur verður gjørdur í mun til arvareglur og hjúnaskilnað, og enn er eingin lóg gjørd um at verja kvinnur, sum hava verið fyri harðskapi heima [2][3].
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Oljuvinna[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið olja varð funnin í 1959, gjørdist Libya eftir fáum árum ríkt land. Síðan oljuvinnan tók seg upp, eru eisini mangir útlendingar komnir til Libya at arbeiða í oljuvinnuni. Oljuvinnan hevur alt at siga í libyska búskapinum, og 99 % av útflutninginum eru olja og gass. Áðrenn olja varð funnin, vórðu týdningarmestu útflutningsvørurnar jarn og sev. Mesta oljan verður vunnin í vestara parti í Libya, men landið eigur eisini oljuleiðir úti fyri strondina. So hvørt oljuvinnan er vaksin, eru býirnir vaksnir, har hevur verið nógv bygt, og vinnu- og tænastustøðið eru munandi batnað.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Um 84 % av fólkinum í Libya býr nú í býum. Frammanundan búði meginparturin á bygd og livdi sum flakkfólk og bøndur. Flestu fólk í Libya eru arábar, men fyri sunnan í landinum eru bæði tuaregar og berbar. Fólkið er skift sundur í ættarbólkar ella høvdingadømi. Ættarbólkurin er týðandi partur í samfelagnum og hevur politiska ávirkan. Fólkanøvnini siga ofta, úr hvørjum ættarbólki fólk eru. Uppreisturin, sum kyknaði í februar í 2011, hevur skift landið sundur við trimum mørkum, sum minna um tað í fornøldini. Í fornari tíð var ríkið skift sundur í tríggjar sjálvstøðugar landspartar, fólkaðir av hópatals ættarbólkum og stættum.
Næstan øll eru muslimar (97 %). Undan krígnum í 2011 vóru knapt trý prosent av libyska fólkinum kristin. Libyska fólkið, sum í høvuðsheitum er hóvligir muslimar, hevur sambært fleiri kirkjuleiðarum hildið fram við tolseminum mótvegis teimum kristnu, og kirkjurnar hava ongantíð fingið boð um at steingja ella flyta.
Fá fólkasløg hava lagað seg til at búgva í Sahara. Eitt av hesum harðbalnu fólkasløgum eru tuaregar, sum í øldir hava livað sum flakkfólk og eru gitnir fyri at fara langar leiðir ígjøgnum oyðimørkina á marknaðirnar við salti. Reiðdýr teirra er kamelur, og av honum fær fólkið eisini mjólk, kjøt, ull og húðir. Alt fleiri tuaregar gevast nú við at liva sum flakkfólk og búseta seg í býunum. Sumstaðni í stóru, kørgu oyðimørkini kemur vatn upp úr jørðini, og við hesar keldur, nevndar grønur, hava fólk sett seg niður. Her veksur væl, og landbúnaðurin hevur stóran týdning, men fólkið livir eisini av peningi frá skyldfólkum, sum arbeiða í býunum, og av at handla við keypmenn, ið koma hagar at keypa og selja. Fyrr vóru grønabygdirnar lívsneyðugir hvíldarstaðir hjá kamelkaravanum, ið fluttu vøru ígjøgnum oyðimørkina. Nú er mesti flutningurin við lastbili.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://nrk.no/nyheter/verden/1.7511594
- ↑ http://genderindex.org/country/libya
- ↑ http://www.unhcr.org/refworld/country,,FREEHOU,COUNTRYREP,LBY,456d621e2,47387b6dc,0.html


text:
Pirates of the Caribbean: At World's End
Pirates of the Caribbean: At World's End er ein amerikanskur filmur frá 2007. Vit fylgja Will Turner (Orlando Bloom), Elisabeth Swann (Keira Knightley), Barbossa (Geoffrey Rush) og Tia Dalmu (Naomie Harris) á einari ferð til heimsins enda og víðari fyri at bjarga Jack Sparrow (Johnny Depp) frá ríkinum hjá teimum deyðu, og síðani við tað endaliga slagið um sítt pláss í verðini. Filmurin varir í heilar 2 tímar og 48 minuttir.
Søgugongd[rætta | rætta wikitekst]
Tað er ein ógvuliga døpur tíð fyri sjónrænaralívið í heiminum, nú tá Lord Cutler Beckett (Tom Hollander) hevur yvirtikið spøkilsisskipið "The Flying Dutchman", eins og hann hevur fingið takið á skiparanum Davy Jones (Bill Nighy). Hann hevur nevniliga hjartað hjá Davy Jones í einari eskju. Við hesum skipi, ið ikki kann vinnast á, herja teir tey sjey høvini, og roynir Beckett at náa máli sínum, ið er at oyða alt sjórænaralív í heiminum.
Elizabeth Swann (Keira Knightley), Will Turner (Orlando Bloom) og Barbossa (Geoffrey Rush) gera so eina ætlan um at samla saman "The Nine Lords of the Brethren Court", so hesi saman kunnu sigra á Beckett og hansara skipi. Av teimum níggju er Jack Sparrow (Johnny Depp) ein. Men hann er fangaður í "Davy Jones' Locker" eftir møtið við "The Kraken" í seinna filminum "Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest". Tí fara Swann, Turner og Barbossa í felag við kinesiska sjórænaranum Sao Feng úr Singapor út á heimsins enda fyri at bjarga Jack Sparrow. Men sjálvt um tey fáa samlað øll níggju saman, verður hetta møguliga ikki nóg mikið til at vinna á Beckett. Tí verða tey noydd at fría gudinnuna Kalypso, ið er fangað í menniskjaligum hami, og harvið eisini sannføra hana um at koma teimum til hjálpar. Men sum svik omaná svik verður framt, vísir tað seg, at øll hava hvør sítt mál, og at eingin er til at líta á.
Leikarar[rætta | rætta wikitekst]
- Johnny Depp
- Orlando Bloom
- Keira Knightley
- Chow Yun-Fat
- Geoffrey Rush
- Bill Nighy
- Tom Hollander
- Naomie Harris
- Stellan Skarsgård
- Kevin McNally
- Jack Davenport
- Lee Arenberg
- Mackenzie Crook
- Jonathan Pryce
- Keith Richards


text:
Hóskvøldið 29. marts 2012 ÍSF fyri evniskvøldi í Kollafjarðar skúla. Tiltakið er ætlað nevndarlimum og ábyrgdarfólkum í ítróttafeløgunum í Norðurstreymoy.
Endamálið við hesum tiltakið er at kunna feløgni um ÍSF. Evnini, sum verða tikin upp, eru m.a.: Bygnaðurin í ÍSF, skattaviðurskifti hjá ítróttafeløgum, etisku leiðreglurnar,doping, skrásetingarskipanin, tryggingarviðurskiftir, rúsdrekka- og rúsevnapolitikkur, skeiðsvirksemi, leikmeti o.a.
ÍSF hevur sett sær sum mál at koma út til øll økini í landinum at kunna um virksemi hjá ÍSF.
Tiltakið byrjar klokkan 19 og er í umleið 2 tímar.
ÍSF hevur sent skriv til feløgini um hetta tiltak, og vóna vit at nógv møta.


text:
Hóast Løgtingið hevur røtur meira enn 1000 ár aftur í tíðina, so hava eingir politiskir flokkar verið í Føroyum fyrr enn hesa seinastu øldina.
Í 1906 varð Sambandsflokkurin, sum tann fyrsti politiski flokkurin her á landi, stovnaður. Umleið eitt ár seinni, varð Sjálvstýrisflokkurin formliga stovnaður.
Ikki ber til við vissu at dagfesta, nær flokkarnir vórðu stovnaðir, tí sum flokkar skipaðu teir seg so við og við. Tó verður vanliga sagt, at Sambandsflokkurin og Sjálvstýrisflokkurin báðir vórðu stovnaðir í 1906.
Tann 18. august 1906 boða 13 av 22 tinglimum frá í Dimmalætting, at teir hava skipað seg í ein politiskan flokk á tingi, ið nevnir seg ”sambandsmenn”.
Sambandsflokkurin varð stovnaður við tí høvuðsmáli at virka fyri eini frílyntari menning av Føroya fólki, og flokkurin vildi varðveita ríkisrættarligu bondini við Danmark.
Stevnuskrá
Fríðrikur Petersen varð valdur til formann í tí nýstovnaða flokkinum, og tað var eisini hann, sum orðaði uppskotið til stevnuskrá.
Mangt er broytt í stevnuskránni síðani 1906, samsvarandi tíð og umstøðum, men greinin um ríkisrættarligu støðu Føroya er at kalla tann sama.
Í stevnuskránni í 1906 stóð, at Sambandsflokkurin virkaði fyri ”Bevarelsen af Færøernes nuværende statsretlige Forbindelse men Danmark.” Í dag stendur: "Sambandsflokkurin hevur til aðalmál í ríkisfelagsskapi við Danmark at arbeiða fyri hollari og frílyntari menning av Føroya fólki…"
Vinstra og høgra
Áðrenn tingmenn høvdu skipað seg í politiskar flokkar, ráddu somu politisku reglur í Føroyum, sum aðrastaðir í Norðurlondum – eitt nú hetta, at fólkið skipaði seg í tvinnar hugsjónarligar bólkar, Vinstra og Høgra.
Tá so fyrstu føroysku flokkarnir vórðu stovnaðir, við uppbýtinum samband og sjálvstýri, so er lætt at skilja, at tingmenn innanfyri hesar flokkar ikki vóru so samdir um vinstra – høgra spurningin.
Millum fyrstu tingmenn Sambandsfloksins vóru nakrir høgramenn (konservativir), meðan aðrir vóru vinstramenn (liberalir). Við tíðini fann flokkurin tó eitt felags stavnhald viðvíkjandi hesum spurninginum. Í stevnuskránni stendur nú: "Sambandsflokkurin er ein liberalur, demokratiskur og sosialt innstillaður flokkur."
Krígsárini
Undir 2. heimsbardaga, vórðu Føroyar hersettar av bretum, ímeðan Danmark varð hersett av týskarum. Harvið var alt samband ímillum londini kvett.
Løgtingið varð tí noytt til at gera eina fyribils stýrisskipan fyri Føroyar, og var henda stýrisskipan samtykt tann 7. mai 1940. Sambart henni skuldu millum annað allar lógir fyri Føroyar, samtykkjast av løgtinginum og staðfestast og kunngerast av amtmanninum.
Tá kríggið var av, kundi ein hildið, at stýrislagið aftur fór at vera, sum tað hevði verið, áðrenn kríggið byrjaði. Men so var ikki. 12. mai 1945 boðaði amtmaðurin frá, at ríkisstýrið góðkendi, at amtmaðurin og løgtingið undir krígnum høvdu fyrisitið Føroyar og at fyrisitingin helt fram á sama hátt.
Orsøkin til hesa serstøðu var ivaleyst tann, at tað ikki bert í Føroyum, men eisini í Danmark var vanlig hugsan millum politikarar, at ikki bar til at venda aftur til tað gamla stýrislagið. Ríkisstýrið bjóðaði tí eisini løgtinginum til samráðingar um Føroya framtíðar skipan.
Fólkaatkvøðan
Í eykatingsetu í november mánaði varð samtykt at velja eina 7-manna samráðingarnevnd, at samráðast við ríkisstýrið. Samráðingarnar vóru bæði langar og tungar – kanska serliga tí, at føroyska samráðingarnevndin stóð so spjødd.
Úrslitið av hesum samráðingum varð, at samráðingarnevndin fekk eitt sokallað ”tilboð” heim við sær úr Danmark, sum varð lagt fyri tingið á eykatingsetu í apríl-mai 1946, men tað varð ikki samtykt.
Fólkaflokkurin setti tí fram uppskot um, at tilboðið varð latið til fólkaatkvøðu soleiðis, at veljararnir kundu svara, um teir góðtóku stjórnartilboðið, um stjórnartilboðið gekk ov langt, um tað gekk ov stutt ella um teir vildu hava loysing.
Sambandsflokkurin og Javnaðarflokkurin góðtóku fólkaatkvøðu, men spurningarnir til veljararnar skuldu bert vera tveir: um veljarin ynskti stjórnartilboðið ella um hann ynskti loysing. Hetta varð samtykt við 12 – 0 atkvøðum.
Fólkaatkvøðan var 14. september. Fólkaflokkurin mælti veljarunum til at skriva ”nei” á atkvøðuseðilin, um teir ynsktu eina loysn, sum lá ímillum stjórnartilboðið og loysing.
Bert 66,4% av veljarunum vóru á vali. 161 fleiri atkvøður vóru fyri loysing, enn fyri stjórnartilboðnum, men so vóru eisini 481 ”nei-atkvøður”.
Sambandsflokkurin og Javnaðarflokkurin hildu, at nei-atkvøðurnar gjørdu valið ógreitt, av tí at Fólkaflokkurin alment hevði mælt veljarunum til at atkvøða ”nei”, um teir ynsktu eina millumloysn.
Meirilutin í løgtinginum (Fólkaflokkurin og ein javnaðarmaður) tulkaðu valúrslitið soleiðis, at meiriluti var í fólkinum fyri loysing, og at løgtingið tí átti at fremja hetta í verki. Men tá boðaði Ríkisstýrið frá, at allar samtyktir og tiltøk um loysing vóru ímóti § 18 í grundlógini, har tað bert er kongur við samtykt ríkisdagsins, sum kann lata frá sær part av ríkinum. Ríkisstýrið skar ígjøgnum og upploysti løgtingið og álegði amtmanninum at útskriva nýval og læt samstundis vita, at ríkisstýrið kundi strekkja seg nakað afturat.
Løgtingið varð upployst, og val varð útskrivað. Samtíðis varð bjóðað til nýggjar samráðingar.
Heimastýrislógin
Aftaná løgtingsvalið, var meiriluti ikki longur í tinginum fyri loysing. Ein samráðingarnevnd varð vald, at samráðast við ríkisstýrið um framtíðar skipan Føroya.
Hesa ferð hevði samráðingarnevndin, sum útgangsstøði eitt uppskot, ið var samtykt av løgtinginum. Úrslitið av hesum samráðingunum varð Heimastýrislógin.
Heimastýrislógin varð endaliga samtykt í Løgtinginum tann 5. desember 1947. Sambandsflokkurin, Javnaðarflokkurin og Sjálvstýrisflokkurin atkvøddu fyri, ímeðan Fólkaflokkurin atkvøddi ímóti.
Tíðin undir Heimastýrisskipanini
Tað var undir Heimastýrisskipanini, at rættilig ferð kom á menningina av føroyska samfelagnum. Føroyar gjørdust eitt nútímans vælferðarsamfelag, sum fylgdi menningini í okkara grannalondum.
Men føroysku loysingarflokkarnir vildu alla tíðina hava hesa skipan burtur – uttan at hava nakað betri at seta í staðin. Sambandsflokkurin hevur tó frá fyrsta degi vart hesa skipan. Hon hevur givið víðastu karmar hjá føroyska samfelagnum at fáa lut í samfelagsmenningini, og hon hevur tryggjað Føroya fólki bestu kor.
Frá tí at fyrsta landsstýrið varð stovnað í 1948 og til dagin í dag, hevur Sambandsflokkurin verið í samgongu í umleið 35 ár – harav hevur flokkurin átt løgmann í umleið 20 ár.
Framtíðin
Tíðin stendur ikki í stað, og hóast vit, undir heimastýrislógini, hava havt eina framburðstíð í Føroyum sum ongantíð áður, so noyðast vit kortini at gera broytingar, fyri at fylgja tíðini.
Sambandsflokkurin er ikki ímóti broytingum í ríkisfelagsskapinum, men krevur, at allar broytingar, ið verða gjørdar, skulu tæna Føroya fólki.
Um hetta stendur í stevnuskrá Sambandsfloksins, at flokkurin er til reiðar at gera tær stjórnarligu broytingar, ið hann heldur tæna fólkinum best.


text:
Jón (evnafrøði)
Ein Jón (ion) er eitt atom ella eitt mýl við eini ravmagnsløðing. Tað finnast bæði negativt og positivt løddar jónir. Ein positiv jón verður nevnd ein kation og ein negativ verður nevnd ein anion. Løðingin kemst av at atomið ella mýlið missur ella upptekur elektronir. Ein kation og ein anion kunnu bindast saman við eini ionbinding og verður hetta kallað eitt salt. T.d. er vanligt køkssalt (natriumklorid = NaCl) sett saman av eini positivari natriumjón (Na+) og eini negativari kloridjón (Cl-). Jónir sum hava fleiri atomir í sær verða kallaðar samansettar jónir.
- Nakrar vanligar anionir:
- Bromidjón: Br-
- Sulfidjón: S2-
- Oxidjón: O2-
- Nakrar vanligar samansettar anionir:
- Hydroxidjón: OH-
- Sulfatjón: SO42-
- Nitratjón: NO3-
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


text:
Michele Bachmann
Michele Marie Bachmann (fødd 6. apríl 1956) er Republikanskur limur í Umboðsmannaráðnum fyri Minnesota. Hon er fødd í Iowa og býr nú í Stillwater, Minnesota. Hon er 100 % ættað úr Noregi [1]. Hon er í løtuni fremsta talskvinnan hjá teirri sokallaðu Tea Party-rørsluni, sum savnar misnøgdar amerikanarar og serliga republikanarar ímóti Barack Obama, forseta og hansara politikki. Bachmann er gift við Marcus Bachmann, og tey eiga 5 børn: Lucas, Harrison, Elisa, Caroline og Sophia [2].
Gitingar hava leingi verið um, at hon ætlar at stilla upp til amerikanska forsetavalið fyri Republikanararnar í 2012. 28. juni 2011 boðaði Michele Bachmann frá, at hon er almennur kandidatur til nomineringina hjá Republikanarunum til forsetavalevni í 2012). Tað var í føðibýi hennara, Waterloo í Iowa, at Michele Bachmann boðaði frá, at hon er almenni kandidaturin hjá Tea Party til dystin um forsetavalevnið hjá Republikanarunum.
Michele Bachmann hevur ikki púra einki at hava sín kandidatur í. Við eina "hypotetiska avkvøðugreiðslu" millum Tea Party viðhaldsfólk fekk hon 29 % av atkvøðunum, munandi meiri enn handilsmaðurin Herman Cain (16 %) og Mitt Romney (14 %) [3]. Tá fremstu Republikanararnir kjakaðust í sjónvarpi, varð Bachmann mett at klára seg nógv best [4], so tað er langt frá óhugsandi, at USA fyri fyrstu ferð kann fáa eitt kvinnuligt forsetavalevni. Tað var nær við fyri trimum árum síðani, men Hillary Clinton (D) mátti kortini lúta fyri verandi forsetanum, Barack Obama (D).
56 ára gamla Bachmann er konservativ; hon er m.a. hart í móti fosturtøku.


text:
Eiturkoppur
Eiturkoppur (frøðiheiti: Araneae) er lítið áttaføtt kykt. Nógvir gera sær nót at veiða flugur. Eiturkoppur eru liðadýr; men ikki skordýr - teir hava átta bein og eru spunarar. Leivdir av dýrum, sum líkjast eiturkoppum, eru funnar úr devontíðini, tá ið fyrstu skordýrini krupu upp á land. Fyrstu veruligu eiturkopparnir eru úr koltíðini (300-290 m.á.s.), til dømis Grephorus. Eiturkopparnir eru lítið broyttir, síðan teir vórðu til. Sum eiturkoppasløgini nú á døgum hevði Grephorus spunavørtir, og úr teimum kemur silkievni, ið storknar til tráð. Av hesum tráði verður spunnið lokkanetið, sum flugur og onnur skordýr renna seg í. Næstan allir eiturkoppar eru etrandi. Kanska er tað tí, at so nógv ræðast teir. Av teimum 35 000 sløgunum, sum eru til, eru bert umleið 30 vandamikil fyri okkum – og tey sløgini eru ikki í Føroyum. Teir vandamiklastu eru brasiliansku fuglaeiturkopparnir. Teir sníkja seg ofta inn í hús og krógva seg í myrkum krókum. Kanska í einum skógvi ella í einum skápi. Teir eru skild í nógvum ólukkum á hvørjum ári.
Purluthærda tarantellan er stór sum manshond.


text:
Sámal Johansen
Sámal Johansen (føddur í Haldórsvík 31. oktober 1899, deyður 11. mars 1991) var ein føroyskur lærari og rithøvundur. Dóttir hansara, Marita Petersen, gjørdist Føroya fyrsti kvinnuligi løgmaður.[1]
Lívsleið[rætta | rætta wikitekst]
Komin til mans var hann verkamaður, róði út og var til lands í Íslandi. Í 1920 fór hann niður á Askov háskúla og var á skúlanum tveir vetrar, hann kom so heim aftur, fór á Føroya læraraskúla í 1922 og tók prógv í 1926. Sama ár varð hann settur í starv við Vágs skúla, og hetta starvið røkti hann, til hann í 1967 fór frá vegna aldur og við eftirløn. Hann var limur í sóknarstýrinum í Vági 1935-50 og aftur 1963-66, fleiri ár sum sóknarstýrisformaður. Í 1972 flutti hann til Havnar og bleiv búgvandi har við familjuni.
Longu í læraraskúlatíðini skrivaði hann søgur og yrkingar í Snarljósi, blaði læraranæminga, og nýklaktur lærari stjórnaði hann saman við floksfelaganum Samuel Jacob Sesanus Olsen, róptur Jacob Olsen, Barnablaðnum 1929. Tá Sámal hevði lagt lærarastarvið frá sær, fekk hann stundir at greiða til prentingar skrivligt tilfar, hann hevði havt liggjandi, og sigast má at hann hevur ríkað føroyskar yrkisbókmentir stórliga við teimum báðum bókunum "Á bygd fyrst í 20. øld", 1970, sum uttan at siga tað er ein Haldórsvíkar søga, og "Til lands", 1980, sum er um útróðurin, føroyingar tóku upp í Íslandi seinast í farnu øld.
Umframt hesar nevndu bøkur hevur hann umframt týðaraverk greitt úr hondum »Føroya landalæru« til skúlabrúks 1963, søgusavnið »Heimbygdin og aðrar søgur«, 1972, og skaðasøguna hjá teimum trimum bygdunum Tjørnuvík, Haldórsvík og Langasandi 1818-1978.[2]
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
- 1950 Hylurin í Mín jólabók
- 1957 Jólaaftanskvøld í Mín jólabók
- 1961 Tvey systkin í Mín jólabók
- 1970 Á bygd fyrst í 20. øld
- 1972 Heimbygdin og aðrar søgur
- 1980 Til lands í Mín jólabók


text:
Sambandsflokkurin hevur síðani 1906 havt 88 tingmenn, ið er nógv tað mesta, nakar føroyskur flokkur hevur havt.
Í Norðoyggjum hevur Sambandsflokkurin havt 6 tingmenn, í Eysturoy 20, Norðstreymoy 11, Vágum 9, Suðurstreymoy 20, Suðuroy 17 og 1 próst. Ein tingmaður, Andrass Samuelsen, var valdur í tveimum valdømum, fyrst í Norðstreymoy, síðan í Eysturoy. Í Sandoy hevur flokkurin ongan tingmann havt.
Í 2007 varð skipanin við valdømum avtikin. Tí umboða tey sum eru vald eftir nýggju skipanini, alt landið.
Við at klikkja á valdømini vinstrumegin, ber til at síggja myndir av øllum tingmonnunum, og at fáa upplýsingar um, nær teir hava sitið á tingi.


text:
Hvørt talvfólk er merkt við byrjanarstavi, sum lýsir fólkið, og byrjar tað við einum stórum stavi, til dømis: K = Kongur, F = Frúgv, R = Rókur, B = Bispur og Ri = Riddari. Finnan hevur ongan byrjanarstav. Leikir við finnuni verða einans skrivaðir við navninum á puntinum.
Við hesum skriviháttinum eru tveir møguleikar, sum eru hin stutti - sum er hin mest vanligi - og hin langi skrivihátturin. Við stutta skriviháttinum skrivar ein bara, hvar ávísa fólkið verður leikt til, t.d. Ra4. Og við langa skriviháttinum verður eisini skrivað, hvaðani fólkið kemur, t.d. Ra1-a4. Tó at stutti hátturin verður nýttur, er onkuntíð neyðugt eisini at skriva, hvaðani fólkið kemur, um ivi er um, hvat fólk talan er um.


text:
Ídnaðarkollveltingin
Ídnaðarkollveltingingin var eitt tíðarskeið frá 1750 til 1850, har stór menning fór fram innan landbúnaðin, samferðslu, framleiðslu, minuarbeiði og innan teknologi. Henda menning byrjaði í Onglandi, men fór síðan víða um í Vesturevropa, Norðuramerika og Japan, og síðan fór henda kollvelting fram um allan heimin og broytti hann.
Fyrra ídnaðarkollveltingin[rætta | rætta wikitekst]
Fyrsta ídnaðarkollveltingin byrjaði uml. Í 1760, tá ið verksmiðurnar byrjaðu at koma, og fólkini sum livdu úti á landinum, komu til stórbýðirnar at fáa sær arbeiði í teimum nýggju verksmiðunum.
Onnur ídnaðarkollveltingin kom í 1870 tá ið verkmannafeløgini byrjaðu so smátt at koma. Hesi arbeiddu í teimum skitnu og vánaligu verksmiðjunum. Áðrenn næsta ídanðarkollveltingin kom, vóru arbeiðsdagarnir langir og drúgvir og lønin var lítil. Lógir vóru settar í gildi fyri at bøta um viðurskiftini hjá arbeiðarunum, t.d. var bannað børnum undir 9 ár, at arbeiða. Børn, ið arbeiddu í kolanámum skuldu vera 10 ára gomul. Eisini varð ásett, at arbeiðsdagurin skuldi vera 10 tímar. Umleið 1850 bleiv tað fyrsta verkamannafelagið sett á stovn. Verkfall var teirra sterkasta vápn ímóti vánaligu umstøðunum og lítlu lønini. Hettar gjørdi gerandisdagin hjá arbeiðsfólkunum bæði lættari og frægari enn áðrenn.
Umleið 1870 kom ein fíggjarkreppa. Hetta var orsaka av øllum teimum nógvu ídnaðarvørunum, ið komu á marknaðin. Ringt var at sleppa sær av við allar tær gomlu vørurnar, so neyðugt varð at lækka prísin, tí var vinningurin av vørunum alt ov lítil. Hettar gjørdi, at ídnaðarlondini fóru í gongd við at menna tøknifrøðina, so vørurnar kundu gerast bíligari. Bretland, sum hevði verið langt fremst av ídnaðarlondunum, megnaði ikki at fylgja við í kappingini við USA og Týskland um at menna tøknifrøðina.
Onnur ídnaðarkollveltingin[rætta | rætta wikitekst]
Onnur ídanðarkollveltingin hevði við sær, at umstøðurnar hjá arbeiðandi fjøldini batnaði. Gerandisdagurin gjørdist lættari og fátækradømi minni. Matur varð fluttur úr einum heimsparti í annan. Hesin flutningur var við skipum, ið høvdu serliga kuld alast, so maturin ikki spiltist. Síðani varð vøran flutt í land og send víðari við toki til meginlandið. Ravmagn gav betri orku enn gúvuorka. Hetta hevði við sær, at verksmiður byrjaðu at gera hjálparamboð í hópatali. Londini blivu knýtt tættari av ídanðarkollveltingini, ikki bara tí at tað komu gúvuskip, ið sigldu skjótari í øllum veðri. Tað vóru telegrafurin, telefonin og útvarpið, sum gjørdu, at boð kundu sendast skjótt millum lond. Avleiðingar av ídnaðarkollveltingini eru at síggja allastaðni í dag. Næstan alt, sum vit brúka er gjørt á virkjum, har er tað bæði bíligari, lættari og í nøkrum førum betri vørur. Nøkur dømi kundu verið teldur, sum vit brúka næstan hvønn dag, klæði, bilar o.sfr. Framleiðsla á virkum fer ofta illa við náttúruni. Framleiðslan av vørunum hevur ofta dálkað illa. Eisini verða nógv fólk søgd úr arbeiði, tí maskinurnar klára at gera næstan alt arbeiðið.
Ídnaðarkollveltingin hevur ment heimin til tað hann er í dag, bæði uppá gott og ringt, t.d. so er ídnaðarkollveltingin ein orsøk til okkara nýmótans og framkomna samfelag. Henda seinna ídnaðarkollveltingin gav fólkinum fleiri pengar millum hendurnar og arbeiðandi fólkið byrjaði at fáa fleiri rættindi. Tøknin mentist eisini. Tøknin, sum vit kenna í dag er ein avleiðing av ídnaðarkollveltingini. Tíverri førdi henda seinna ídnaðarkollveltingin eisini stóra dálking við sær. Kol og olja varð nýtt á verksmiðjunum, t.d. brúkti ein vanlig verksmiða tvey tons av koli uppá 15 tímar.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Den industrielle revolution (bók) síða 31-
- Faculy.wcas.northwestern.edu
- heimsøga 2 síða 23-29


text:
Museum Willet-Holthuysen
Museum Willet-Holthuysen er eitt savn í Amsterdam við Herengracht kanalina. Savnið er tað einasta fult møbleraða patrisarahúsið ið liggur við kanalirnar, sum er opið fyri almenninginum. Savnið hevur eina stóra samling av silvuri, tallerkum og bókum frá Niðurlendsku gulløldini. Har er eisini eitt savn við list. Húsið varð bygt umleið 1685 til Jacob Hop, borgarstjóra. Hann var ikki tann seinasti borgarstjórin ið búði í húsinum. Í 1739 var fasadan høvuðsumvæld og broytt til Louis XIV stílin. Seinasti privati eigarin, Frú Willet-Holthuysen, gav húsið til býin Amsterdam í 1895 treytað av, at tað gjørdist eitt savn, og tað hevur tað verið líka síðan.


text:
Vodka
Vodka er rúsdrekka, sum er sterkari enn 37,5% alkohol. Vodka er upprunaliga ein eystureuropeiskur drykkur, ið verður framleiddur úr øllum rávørum, sum kunnu blíva til alkohol, men sum oftast verður korn ella eplir nýtt. Tá ið tað er dropadrivið, verður sprittið sílað, so at øll lukt- og smakkfrumevni verða tikin burtur. Munurin á teimum ymsu sløgunum liggur í dygdini á rávørunum og í vatninum. Vodka verður mest nýtt til at blanda ymiskar drykkir. Vodka inniheldur vatn og alkohol. Tað fæst harumframt eisini við einum ótali av ymsum tilsettum smakkum. Alkoholprosentið spennir millum 35 % og 50 %. Navnið Vodka er eitt vart navn í ES, og reglurnar eru greiðar. Vodka skal verða destillerað til minst 95 % og síðani blandað til í minsta lagið 37 %. Um hesar reglur ikki verða fylgdar, kann tað ikki eita Vodka, men má seljast undir øðrum navni.
Sløg[rætta | rætta wikitekst]
- Absolut Vodka
- Absolwent Vodka
- Bols Vodka
- Chopin Vodka
- Explorer Vodka
- Finlandia Vodka
- Fjodor Vodka
- Ikon True Russian Vodka
- Kalashnikov Vodka
- Komitroff Vodka
- Konings Rossia Vodka
- Koskenkorva Vodka
- Moskovskaya Vodka
- Palace Vodka
- Rasputin Vodka
- Smirnoff Vodka
- Stolichnaya Vodka
- Zaranoff Vodka
- Znaps Vodka


text:
Saksun
Saksun er ein gomul bygd á norðursíðuni á Streymoynni. Landslagið við bygdina er sermerkt. Gamli garðurin Dúvugarður er framvegis virkin, men gomlu íbúðarhúsini eru ídag friðaði og standa sum eitt minni um farnar øldir. Millum Saksun og Vestmanna stendur millum annað Koppenni ið er hægsta fjall á Streymoynni. Við báti slepst inn á víkina uttan fyri bygdina Saksun. Ein smalur ósi rennur millum havið og Pollin, sum annars er avskorin frá havinum av sandgrynnum. Bert heilt smáir og lættir bátar sleppa inn á Pollin og bert á flóð. Úr Saksun gongur vegurin oman gjøgnum Saksunardal, har gróðurin er nógvur. Í bygdini Saksun eru fleiri garðar, sum hava staðið í øldir.
Í Saksun er ikki bara vakurt á hásumri, tá mong ferðafólk vitja.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fyri nøkrum hundrað árum síðani fórst skipið, sum seinni mest er umtalað Saksunarskipið, í Saksun. Í lastini var millum annað viður, og tá farmurin varð seldur á uppboðssølu, varð ein stokkur av pommerskari furu seldur til Nólsoyar, har hann varð nýttur at byggja eina stovu í húsunum við Brunn, og tríggir aðrir stokkar vórðu seldir til Suðuroyar. Maðurin, sum keypti teir tríggjar stokkarnar, bant teir saman til ein flaka, setti segl á og sigldi í hesum líki stokkarnar suður.


text:
7. november
7. november er dagur 311 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 312 um skotár er). 54 eru dagar eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2007 - Finskur miðnámsskúlanæmingur skjýtur og drepur 8 fólk á Jokelaskúlanum í Tuusula, 50 km. norðanfyri Helsinki í Finnlandi.
- 2013 - Ódnin Haiyan rakti oynna Samar í Filipsoyggjunum og fór síðan víðari vestureftir. Ódnin var mett at vera tann harðasta yvirhøvur av uppmáldum ódnum, sum hava rakt land við eini vindmegi á 315 km/t (195 m/t). Ódnin rakti meinast Micronesia og Palau og Filipsoyggjar. Ódnin var eisini nevnd Supertyfon Yolanda.


text:
Skallaørn
Skallaørnir (frøðiheiti: Haliaeetus leucocephalus) eru gitnar fyri styrki og stødd og verða tí ofta nýttar sum ímynd ella skjaldarmerki. Høgt uppi síggja teir smá djór í jørðini. Teir hava sterk, long bein við hvøssum klóm at taka fongin við, og hvast, krókut nev at skræða kjøt við. Við hvassa nevinum skræðir hon fongin í bitar.
Tjóðareyðkenni USA er skallaørnin, ið heldur til í USA. Hon tykist ber um høvdið, men tað kemst av, at munurin er so stórur á hvítu høvuðs- og hálsfjaðrunum og myrka fjaðurbúnanum á kroppinum. Hon etur helst fisk.
Flogið er um tveir metrar.


text:
Jólaevangeliið
Jólaevangeliið verður frásøgnin um Jesu føðing ofta nevnd. Vanligt er at lesa jólaevangeliið til jólaguðstænastu, kristilig jólahald og tílík tiltøk á jólum.
Jesu føðing[rætta | rætta wikitekst]
"v1 Men tað hendi í teimum døgum, at tað komu boð frá Augustusi keisara um, at allur heimurin skuldi verða skrivaður í manntal. v2 (Hetta fyrsta manntalið var, meðan Kvirinius var landshøvdingi í Sýriulandi). v3 Og øll fóru at verða skrivað, hvør í ættarbygd sína. v4 Men eisini Jósef fór úr Galileu, úr bygdini Nasaret, niðan til Júdeu, til Dávids bygd, sum eitur Betlehem, tí at hann var slektaður av Dávids húsi og ætt, v5 at verða skrivaður, saman við Mariu, trúlovaðu festarmoy síni, sum var við barn. v6 Men tað hendi, meðan tey vóru har, at tíðin kom, at hon skuldi eiga barn. v7 Og hon átti son sín, hin fyrstafødda, og hon reivaði hann og legði hann í eina krubbu, tí at ikki var rúm fyri teimum í tilhaldshúsinum.
Hirðarnir[rætta | rætta wikitekst]
v8 Og tað vóru hirðar har í sama bygdarlaginum, sum lógu úti á markini um náttina og goymdu at seyðafylgjum sínum. v9 Og sí, eingil Harrans stóð hjá teimum, og dýrd Harrans ljómaði rundan um teir, og teir vórðu ógvuliga óttafullir. v10 Og eingilin segði við teir: »Óttist ikki; tí sí, eg kunngeri tykkum eini stór gleðiboð, sum skulu verða fyri alt fólkið. v11 Tí at tykkum er í dag ein frelsari føddur, sum er Harrin Kristus í Dávids staði! v12 Og hetta skulu tit hava til merkis: Tit skulu finna eitt barn reivað og liggjandi í eini krubbu.« v13 Og í somu stund var hjá einglinum ein fjøld av himmalskum herskarum, sum lovaðu Guði og søgdu: v14 »Heiður veri Guði í hægsta himli, [og friður á jørð, og í menniskjum góður tokki!«] v15 Og tað hendi, tá ið einglarnir vóru farnir frá teimum aftur til himmals, tá søgdu hirðarnir hvør við annan: »Latum okkum nú fara beinanvegin til Betlehem og vita um hesi tíðindi, sum hend eru, og sum Harrin hevur kunngjørt okkum.« v16 Og teir fóru við skundi hagar og funnu bæði Mariu og Jósef og barnið liggjandi í krubbuni. v17 Og tá ið teir sóu tað, søgdu teir frá teimum orðum, sum talað høvdu verið til teirra um hetta barn. v18 Og øll, ið hoyrdu tað, undraðust á tað, sum teimum varð sagt av hirðunum. v19 Men Maria legði sær øll hesi orð í geyma og hugsaði um tey í hjarta sínum. v20 Og hirðarnir fóru avstað aftur, og teir lovaðu og prísaðu Guði fyri alt tað, sum teir høvdu hoyrt og sæð, soleiðis sum tað hevði verið sagt við teir."


text:
Grindir, sum hava lagt beinini í Føroyum síðani 1584 fram til dagin í dag.
Tølini eru fingin frá hagtalsskipanini hjá Doretu Bloch á Náttúrugripasavninum, sum á hvørjum ári sendur yvirlitið út.
Heimsins elstu veiðihagtøl.
Hagtølini yvir grind í Føroyum er helst heimsins elstu veiðihagtøl. Hagtølini vísa bæði grindahval og døglingar. Tá Sigmundur Brestisson kristnaði Føroyar um ár 1000, hevði samstundis vð sær, at tað framyvir skuldi gjaldast skattur til fyrst norska kongin og seinni danska kongin. Tá hvalaveiðan eisini hevði búskaparliga týdning fyri Føroyar, vórðu hagtøl førd yvir grindahvalir, sum løgdu beinini í Føroyum, so jarðareigarar, kongur, kirkja og bøndur, sum ikki allir búðu í Føroyum, kundu tryggja sær sín part av ágóðanum. Kirkjan førdi yvirlitini fram til trúbótina, tá landið yvirtók hagtalsskipanina, sum vórðu førdar í jarðarbøkurnar. Í dag síggjast hagtøl aftur til 1584 og kanska liggja enn eldri partar av í arkivunum í Vatikaninum í Rom. Tó eru hagtølini frá 1584 til 1641 ikki so fullfíggjaði, meðan bert fá og tilvildarlig hagtøl eru frá 1642-1708 í Gabelstíðini. Men frá 1709 og fram til dagin í dag er hagtølini nágreinilig og samanhangandi.
Hagtølini vísa m.a. navnið á hvalvánni, har grindin legði beinini, dagfesting fyri, nær grindin varð hildin til, talið á hvalum, sum doyðu, støddin á hvørjum einstøkum hvali uppgivin í virðismetingin skinn og hvussu grindin er skift eftir virðisgrundarlagnum í skinnum.
Talið av grindum og grindahvalum í tíðini 1584-1709-2000:
Sí eisini undir "ymisk hagtøl um grind" á hesi síðuni.


text:
Sameindu Emirríkini
Sameindu Emirríkini ella Sameindu Arábisku Emiratir (á arábiskum "دولة الإمارات العربية المتحدة") er eitt land í Miðeystur. Kuveit hevur mark við tvey lond: Saudiarábia og Oman. Høvuðsstaðurin er Abu Dhabi og størsti býurin er Dubai.
Oljuvinnan er høvuðsvinnan.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Sameindu Emirríkini eru syðrumegin við Persaflógva. Tríggir fjórðingar av hesum islamska ríkinum eru sandoyðimørk, har tað er ógvuliga heitt og turt alt árið. Bara heilt lítil partur er nýtiligt dyrkilendi, og næstan øll matvøra verður innflutt. Sameindu Emirríkini eru samgonga av sjey smáum emiratum: Abu Dhabi, Ajman, Dubai, Fujairah, Ras al-Khaimah, Sharjah og Umm al-Qaiwain. Hvør emirur hevur einaveldi í sínum ríki, men teir hittast javnan at taka avgerðir, sum eru fyri alt samveldið. Abu Dhabi er størsta emirríkið, og høvuðsstaðurin har er eisini samveldisshøvuðsstaður.
Emiratini eru tilsamans 83.600 ferkilometrar til støddar [1], ella umleið tað dupulta av Danmark.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Emiratini eru eitt av teimum meira frísinnaðu arábisku londunum. Víst hava tey ikki fólkaræði í okkara merking, men tey hava eitt "gott" einaræði, sum hevur umsorgan fyri fólkinum.[tørvar keldu] Í Emiratunum kenna tey t.d. einki til tá átrúnaðarligu intoleransu, sum vit hoyra so nógv um í samband við Islam. Her eru eisini kristnar kirkjur av ymiskum slag.
Talufrælsi[rætta | rætta wikitekst]
17. juli í 2006 varð Mohammed al-Mansoori handtikin, eftir at hann hevði gjørt samrøðu við eina arábiska sjónvarpsrás, ið sendir yvir fylgisvein, um stríðið í Libanon [2]. Mohammed al-Mansoori er formaður fyri løgfrøðingafelagnum í Sameindu Arábisku Emiratunum. Hetta er ein óheftur felagsskapur av dómarum, sakførarum og løgfrøðiligum serfrøðingum. Felagsskapurin hevur staðið fyri fundum um ymisk mannarættindaevni. Hann varð ákærdur fyri at "hava æruskemmað almenna ákæran". Hann varð latin leysur uttan ákæru. Í august 2006 varð hann aftur handtikin og hildin aftur í 2 dagar. Tá hann varð leyslatin, varð hald lagt á pass hansara. Orsøkirnar til handtøkurnar eru framvegis ikki greiðar. Bæði Mohammed al-Mansoori og Mohammed Abdullah al-Roken hava í fleiri ár verið noktaðir at gera samrøður ella at skriva greinar.
Í september í 2005 settu myndugleikarnir í Emiratinum Fujairah forboð fyri einum fundi um borgaralig rættindi, rættindi hjá kvinnum og fólkaræði, sum felagsskapurin hevði skipað fyri. Eingin grundgeving varð givin fyri forboðnum.
Yvirlit yvir fólkatal, fløgg og vídd í teimum sjey emiratunum[rætta | rætta wikitekst]
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Átrúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Hevur religión týdning í gerandisdegi tínum? Henda spurning hevur Gallup sett í 138 ymiskum londum. Egyptaland er einasta land við 100 prosentum, meðan í til dømis Senegal, Indonesia, Sierra Leona, Malavi, Marokko og Sameindu Arábisku Emiratunum er talið 98 prosent [4].
Hagtøl[rætta | rætta wikitekst]
- Islam 76 % [5] (85 % Sunni Islam, 15 % Shia Islam)
- Kristindómur 9 %
- Hinduisma 9 %
- Onnur 6 %
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Oljuvinna[rætta | rætta wikitekst]
Meiri enn 65 % av allari olju, vit nú vita um, er í londunum við Persaflógva, og hiðani kemur triðingurin av allari olju, sum heimurin framleiðir um dagin. Í 1958 varð olja funnin, hon hevur gjørt Emirríkini til eitt av heimsins ríkastu londum, og hjá flestum fólkum eru lívskorini heilt góð. Fram við strondini eru mong stór oljureinsiverk.
Fiskiskapur[rætta | rætta wikitekst]
Tað er ikki frítt fyri fiskar í í sjónum hjá Emiratunum, og teir hava eisini eina handilsavtalu við ES um handil við fiski, serliga tun. Sjóøkið hjá Emiratunum er 84.000 ferkilometrar av grunnum sjógvi, grynri enn 40 m. Her verður veitt rættiliga fitt. Tað eru 8.000 bátar við 20.000 fiskimonnum, og veiðan er 115.000 árliga. Hetta ger Emiratini til fjórðstørstu arábisku fiskivinnutjóð og ta næststørstu í flógvanum. Týdningarmesta fiskaslagið er tun, men her eru eisini rækjur, krabbar, hummari, høggislokkur og onnur fiskasløg.
Ferðavinna[rætta | rætta wikitekst]
Ferðavinnan veksur skjótt í Sameindu Emirríkjunum. Um 50 000 fólk, meginparturin úr Evropa, koma higar, helst um veturin, tí at tá er veðurlagið lýtt og gott. Tað, ið dregur fólk, eru oyðimarkarferðir, tollfríir handlar, basarar, strendur og frálík gistingarhús.
Byggivinna[rætta | rætta wikitekst]
Nýggir stásiligir býir eru bygdir, og mangir fremmandir verkamenn eru komnir hagar at arbeiða. Heimsins hægsti bygingur eitur Burj Dubai, og hann liggur - sum navnið bendir á - í landslutinum Dubai, sum er partur av Arábisku Emiratunum. Tann 4. januar í 2010 lat hann dyrnar upp fyri fyrstu ferð, og níggja hæddarmetið, tá vit tosa um hús, eitur nú 828 metrar. Arkitekturin Adrian Smith úr USA hevur teknað Burj Dubai, sum hevur kostað seks milliardir krónur at byggja. Tað eru í høvuðsheitum íbúðir og skrivstovur, sum skulu húsast í risaháhúsinum.
Kelduávísingar[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ae.html
- ↑ http://www.amnesty.org/fr/library/asset/MDE25/007/2006/fr/4860c09f-f774-11dd-8fd7-f57af21896e1/mde250072006en.pdf
- ↑ "Census 2008". Ministry of Economy and Planning, Government of the United Arab Emirates. 2008. http://www.dubaifaqs.com/population-of-uae.php. Heintað 2012-06-18.
- ↑ http://www.gallup.com/poll/114211/Alabamians-Iranians-Common.aspx
- ↑ http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148850.htm


text:
Æða
Æðan (frøðiheiti Somateria mollissima) er einasti fuglur av antarsløgunum, sum nógv er til av í Føroyum. Steggin er nevndur æðublikur, stundum bara blikur. Uppi á høvdinum er hann svartur, aftantil um vangarnar og haðani aftur um nakkan er hann vakurt bleikgrønur, á hálsinum og bakinum mest hvítur. Bringan er bleikt reydlig, og í neðra er hann svartur. Æðan, t. e. bøgan, er smáflekkut av dimmum og bleikari brúnum. Allar ársins tíðir síggja vit tær liggja í størri ella minni flokkum fram við strondini, stundum uppi á sjóvarklettunum, men mest á floti. Gongulagið er tungt, og flogið — ja, oftast flúgva tær so lágt, at føturnir klamsa eftir vatnskorpuni;tað sær lókut út, men helst munna tær gera tað tí, at tá nýta tær føturnar til at geva sær meira ferð. Men so mikið kringari eru tær á sjónum, svimja skjótt og danda lættliga á alduryggjunum, kava gjøgnum brotini og kunna taka sær æti frá botni á 30 favna dýpi. Tó dámar teimum best at vinna tað á grynri vatni, helst minni enn 5 favna. Føði teirra er mest taralýs, smákrabbar, kræklingar og aðrir lítlir skelfiskar. Stundum koma tær upp við einum størri krabba, sum tær halda eftir aðrari klónni og berja niður í vatnskorpuna, til beinini detta av honum.
Um várið fara tær at hugsa sær um reiður. Best dámar teimum fram við sjóvarstrondini, bara tær har kunna fáa frið. Ikki so fáar fara langt inn í hagan, ja, summar høgt upp ímillum fjøll. Fólk undrast ofta á, at tær — sum ikki sýnast at orka so fræít at flúgva, at tær fáa føturnar upp úr sjónum — við sínum tunga og seinføra gongulag kunna rugga sær niðan hagar. Men kemur tú dáttliga fram at reiðri teirra, so fært tú at síggja, at tær eru ikki so tungfloygdar. Og seint á kvøldi eru tær mangar ferðir sæddar koma flúgvandi oman úr fjøllunum og hava sett seg á sjógvin, ivaleyst til at fáa sær at eta. Sjálvsagt flúgva tær so niðan aftur við, men tað er um hádimmið, so tá svevur fólk, heldur ikki er summarnáttin so ljós, at flúgvandi fuglur kennist uttan heilt nær. Reiðrið er klætt við mosa ella deyðagrasi. Eggini eru 4, stundum 5. Mjúkt og lýtt liggja tey — æðan roytir dún av sær sjálvari til at hava uttan um tey, og tá ið hon flýgur av, breiðir hon dún afturyvir, so tey skulu ikki kólna. Æða er sjaldsama spakur fuglur. Stundum eiga tær har, sum nógv fólk gongur, og tá kunna tær við tíðini gerast so spakar, at tey kunna lyfta tær av reiðrinum, taka dúnið og leggja tær á aftur. Æðudún er dýra-bar vara, og tí hava menn summstaðni friðlýst hólmar og sker til æðuvarp, og kunna hava góða inntøku av teimum. Fyrra partin á sumri skifta blikarnir lit; eina tíð er einki hvítt á teimum uttan tær stóru fjaðrarnar uppi á veingjunum; og tá teir so missa tær, eru teir líkir æðuni.
Ungarnir steðga so at sigá einki í reiðrinum. Teir eru fermir til fóts, og sjálvt teir, sum eru uppi millum fjalla, hava ikki langa tíð um at vinna oman. Høgum homrum springa teir útav, og lættir sum eitt fjaðratyssi dala teir hóvliga niður á jørð. Frá fyrst teir eru komnir á sjógv, eru teir at siga líka kringir at svimja og kava sum tær gomlu. Tá ið nakrar tamar dunnur bøla samtíðis uttan um ein hyl, sæst tað, at summar vilja taka sær fleiri ungar, enn tær eiga og aðrar tykjast glaðar við at sleppa av við sínar; sama man vera við æðunum, tí summar síggjast við sjey — átta ungum, summar bara við einum. Ikki er leingi, til ung-arnir eru vaksnir, og tá líkjast teir allir nógv æðunum; men tá ið líður út á heystið, er lætt at kenna teir ungu blikarnar frá, tí tá eru teir bringuhvítir. Og nú eru teir gomlu blikarnir komnir í sín skreytiliga búna, sum teir bera næstan alt árið. Tað er hugnalig sjón at síggja smáflokkarnar av gomlum og ungum, blikum og bøgum floytandi sær fram við landi og hoyra teirra blídliga "ov ov" og "gogg gogg gogg" í tí lýggja veðrinum — eitt av prýðum Føroyalands.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Hash
Hashish (Hash) er ein hashklumpur, og alt eftir hvaðan hashið stavar, kann liturin vera reyður, gulur, brúnur ella svartur, og hash kann vera bæði bleytt og hart. Hasholja er tað sterkasta slagið av kannabis við grøndimmum liti. Nú er hash tað rúseitrið, ið mest verður brúkt. Tað fæst frá hampinum kannabis sativa. Mest virkna hashið færst úr sprættandi kvennblómuni. Tað eitur tetrahydra-cannabinolen. Ein hashrúsur varðar í ca. 4 tímar, og man kan fáa niðurtúr onkuntíð. Tað veldst um persónin. Um man roykir leingi kan tað skaða langtíðarminni, og man kann gerast sløvur og líkaglaður. Eingin er nakrantíð dokumenteraður deyður av hash. Um man skuldi roykt seg í hel, so hevði man ikki klára at gjørt tað, tí man hevði sovnað langt áðrenn.
Fólk nýta rúsevni at koma sær í gott lag ella at gloyma syndarligar umstøður.


text:
Abbey Road (LP)
Hetta er seinasta plátan Beatlarnir spældu inn. Let It Be, sum kom út í 1970, varð innspæld eitt hálvt ár undan Abbey Road. Allir sangirnir eru skrivaðir av Lennon/McCartney um einki annað er viðmerkt.
Innihaldsyvirlit
Mynd[rætta | rætta wikitekst]
Myndin av Beatles á Abbey Road er helst ein hin kendasta nakrantíð. 9. august 2009 klokkan 10.35 eru fjøruti ár liðin, síðan hon varð tikin. Upprunaliga Abbey Road myndin er ein av átta myndum, sum er varðveitt. Talan var um eina røð av myndum, ið vóru tiknar henda fyrrapart fyri fjøruti árum síðan, men bert átta eru framvegis til. Teir fýra limirnir í Beatles, John Lennon, Ringo Starr, Paul McCartney og George Harrison, fóru úr upptøkuhølunum í Abbey Road 3 í London henda fyrrapart í 1969. Teir vóru júst lidnir at spæla inn tað, sum skuldi vísa seg at vera síðstu innspælingar, teir fýra gjørdu í felag. Á gøtuni uttanfyri stóð myndamaðurin Iain Macmillan (20. oktober 1938 - 8. mai 2006) til reiðar á einum lítlum palli, meðan ein løgreglumaður støðgaði ferðsluni. Í úti við fimtan minuttir gingu beatlarnir aftur og fram eftir gonguteiginum, meðan Macmillan tók myndir. Ein av hesum myndum gjørdist so forsíðan á einari av heimsins kendastu plátum.
Spælilisti[rætta | rætta wikitekst]
Síða A[rætta | rætta wikitekst]
- Come Together
- Something (George Harrison)
- Maxwell's Silver Hammer
- Oh Darling
- Octopus's Garden (Richard Starkey)
- I Want You (She's So Heavy)
Síða B[rætta | rætta wikitekst]
- Here Comes The Sun (George Harrison)
- Because
- You Never Give Me Your Money
- Sun King
- Mean Mr Mustard
- Polythene Pam
- She Came In Through The Bathroom Window
- Golden Slumbers
- Carry That Weight
- The End
- Her Maesty


text:
Olympia (Grikkaland)
Olympia (Grikst: Oλuuπίa Olympía) var eitt halgistað í forna Grikkalandi og er kent fyri at vera heimstaðið fyri fornu olympisku leikirnir í klassisku griksku tíðini. Olympisku leikirnir vóru hildnir hvørt fjórða ár frá í hvussu er ár 776 f.kr.[1]. Fyrstu leikirnir vóru hilndar fyri at heiðra grikska gudin Zeus. Theodosius I keisari avtók olympisku leikirnir í ár 394 e.kr. av tí at hann metti at leikirnir vóru heidnir.
Olympia hevur fingið status sum Heimsarvur (World Heritage Site) av UNESCO.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Bók, E. J. Bickerman, Chronology of the ancient world, 1982, Cornell Univ. Press, Ithaca, N.Y., ISBN 0-8014-1282-X, síða 75, 2. útgáva.


text:
Býarvøksur
Býarvøksur er at fólk flyta av bygd og til býir og búseta seg har. Orðið urbanisering kemur av latínska orðinum urbs, sum merkir býur. Tað merkir, at fólkið flytur av landinum og inn í býirnar. Grundin til hesa flytning er, at menniskju skifta frá 1. vinnu (framleiðir rávøru, t.d. landbúnaður og fiskiveiða) til 2. vinnu (virkar rávøruna ávegis ella til lidna vøru. Hon er ofta ídnaður) og serliga til 3. vinnu (hon veitir okkum tænastu, har vit ikki megna sjálv at gera hetta arbeiði, ella vit vilja sleppa undan. T.d. útbúgvingarverkið, handlar, flutning og heilsuverkið). Henda gongdin elvir til, at fólk flyta saman í býir at búgva. 2. vinna økir um býirnar, tí at virkini ofta verða sera stór og hava tí nógv fólk í vinnu. Tey vilja helst búgva í rímiligari nánd av arbeiðsplássinum, og somu fólk verða kundar hjá tænastuvinnuni. Urbaniseringin í ídnaðarlondunum er tí ein nátúrlig avleiðing av broytingunum í vinnulívinum.


text:
Grágrælingur
Grágrælingur (frøðiheiti - Calidris maritima) er longri enn sjógrælingur, men meiri klænvaksin. Um summarið er hann vakurt reyðbrúnur frá øsinum og so allan vegin í neðra aftur at velinum. Men tá sæst hann ikki her. Hann eigur langt norðuri í kuldanum, eitt nú í Grønlandi. Higar kemur hann í miðjum augusti og sæst so til nakað út í september. Tá eru teir gomlu gráir omaná, ungarnir sprøklutir; men nakað burturfrá vísa allir seg gráir, samlittir við sandin. Og á sandinum hava teir tilhald sítt. Men stuttur er steðgur teirra her í Føroyum; áðrenn hálvan september fara teir avstað til Suðurevropa og Norðurafrika.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Bólkur:Filmsleikstjórar
Undirbólkur
Hesin bólkur hevur fylgjandi 9 undirbólkar, av 9 í alt.
F
- ► Filmsleikstjórar úr Danmark (4 S)
- ► Filmsleikstjórar úr Finnlandi (1 S)
- Filmsleikstjórar úr Føroyum (2 C, 11 S)
- ► Filmsleikstjórar úr Svøríki (3 S)
- ► Filmsleikstjórar úr USA (5 S)
- ► Føroyskir leikstjórar (6 S)
M
- ► Meksikanskir filmsleikstjórar (1 S)
N
- ► Filmsleikstjórar úr Niðurlondum (1 S)
O
- ► Oscar fyri besta filmsleikstjóra (2 S)
Greinir í bólki "Filmsleikstjórar"
Komandi 2 síður eru í hesum bólkinum, av í alt 2.


text:
Utah
Utah er ein lutstatur í USA við 2,7 mió íbúgvar. Eyknevni hansara er Býfluguhússtaturin (enskt: The Beehive State). Høvuðsstaðurin eitur Salt Lake City. Býurin eitur eftir Stóra Saltvatni, sum er so salt, at fiskur kann ikki liva í tí, men so vinna teir harafturfyri nógv salt úr tí. Eitt annað stórt vatn, Utahvatn, er har á leið, men í tí er vatnið ikki salt.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Indiánarnir[rætta | rætta wikitekst]
Áðrenn evopearar komu, búðu indiánarnir í størsta partinum í statinum, sum nú verður nevnt Utah. Indiánarnir vóru vápnaðir við boga og ørvum, knívum og gøssum. Nógvir høvdu eisini tomahawk. Tomahawk var øks við steinhøvdi ella jarnhøvi. Í 18. øld keyptu teir eisini skotvápn frá evropeiskum keypmonnum.
Í tipunum var rúmsátt. Har vóru ból, brenni og øll neyðug útgerð. Tipurnar vóru gjørdar úr bisonhúð. Beinnálir hildu húðunum saman. Nógvir indiánar í Utah vóru eisini dugnaligir handverkarar. Teir gjørdu vakurt skrýdd pløgg og høvuðsprýði. Konurnar høvdu nógv at siga í ættini. Tær fingu til vega mat, seymaðu klæði og ansaðu børnum. Í Hopiættini í Suðurutah áttu konurnar eisini húsini og skipaðu fyri, hvussu bygt varð í bygdini.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Í Súlnadali, Monument Valley, í Suðurutah stinga merkisverdar grótsúlur seg upp úr lendinum víða hvar. Vindur og sandur hevur máað burtur av helluni, men av tí at allur steinur er ikki líka harður, stendur harði steinurin eftir.
Í øldir hava fólk byrgt áir og grivið brunnar at veita vatn á oyðimerkurnar í Utah. Nógvastaðni, har oyðimørk var fyrr, er nú vallað og fruktagott lendi.


text:
Wallace Shawn
Wallace Michael Shawn (føddur 12. november 1943) er amerikanskur sjónleikari, skemtari, leikritskrivari og sangari. Hann er best kendur fyri at spælat leiklutir sum Wally Shawn í My Dinner with Andre (1981), Vizzini í The Princess Bride (1987), fyri at leggja rødd til Rex in the Toy Story franchise, at leggja rødd til Gilbert Huph í The Incredibles (2004), og fyr at leggja rødd til Calico í Cats & Dogs: The Revenge of Kitty Galore (2010), tá hann avloysti Jon Lovitz. Hann hevur eisini spælt við í fleiri sjónvarpsrøðum, eitt nú Gossip Girl og Grand Nagus Zek í Star Trek: Deep Space Nine (1993–1999).


text:
Edvard Munch
Edvard Munch (føddur 12. desember 1863, deyður 23. januar 1944): norskur listamálari og grafikari, sum í sínum fyrstu verkum frá umleið 1880 til 1890 lýsti sorg, sjúku, tunglyndi og angist. Tíðliga misti Munch bæði mammuna og eina systur av tuberklum, og hetta merkti nógv list hansara. Málningurin, "Tað sjúka barnið" er júst av mammu og sjúku systur hansara, málaður stutt áðrenn systirin doyði. Málningurin elvdi til mikla øsing, tá ið hann var sýndur fram í 1886 á heystframsýningini, tí bæði málingahátturin, ið ber boð um komandi rákið ekspressionismuna, og myndaevnið vóru lítið frammi tá. Munch vísir, at sjúka, deyði og sorg eru evni, ið als ikki kunnu verða endurgivin yndisliga, sum listafólk annars gjørdu um hetta mundið at taka broddin av deyðans valdi, so at menniskjan skuldi sættast við at vera deyðilig.
Yvirlit yvir týdningarmestu verk Munchs[rætta | rætta wikitekst]
- Skrik 1893
- Madonna 1893-94
- Vampyr 1893-94
- Rødt og hvitt 1894
- Det syke barn 1894
- Angst 1894
- Kristiania-Bohemen II 1895
- Ung kvinne på stranden 1896
- Måneskinn I 1896
- Urnen 1896
- Jalousi 1896
- Kys 1897
- Rød villvin 1898-1900
- Togrøk 1900
- Kyss IV 1902
- Brosjen / Eva Mudocci 1903
- Selvportrett med vinflasken 1906
- Marats død II 1907
- Den gule tømmerstokken 1911-12
- Mot skogen II 1915
- Selvportrett / Nattevandreren 1923-24
- Stjernenatt 1923-24
- Birgitte III 1930
- Under kastanjetreet 1937
- Selvportrett mellem klokken og sengen 1940-42


text:
Argentina
Argentina (Spanskt: República Argentina) er eitt land í Suðuramerika. Í vestri hevur Argentina mark við Kili, í norðri við Paraguei, Bolivia og Brasil, í eystri við Uruguei. Høvuðsstaður er Buenos Aires, og landið hevur umleið 40 milliónir íbúgvar.
Argentina hevur kravt rættin til Falklandsoyggjar síðan bretar hertóku tær í 1833. Í 1982 gjørdu argentiskar herdeildie innrás á oyggjunum, men vórðu riknar avstað aftur av bretum eftir kríggj í tveir mánaðir.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Tann 24. mars 1976 tók herurin í Argentina valdið við eitt kvett og fór undir at forfylgja politiskum mótstøðufólkum við harðari hond. 30 000 fólk vórðu dripin ella hvurvu. Tjúgu ár seinni stovnaðu synir og døtur hjá teimum horvnu felagið Hijos, sum stríðist fyri at fáa tey, sum høvdu ábyrgdina av drápunum at standa til svars fyri sínar gerðir. Hernaðarstýrið hevði vanrøkt landið. Búskapurin lá í skeljum, og royndirnar hjá Alfonsin at endurreisa hann miseydnaðust. Í 1989 var javnan ófriðarligt, tí at mattrot var, og virðisminkanin var 200 % um mánaðin. Í mai 1989 varð Peronisturin Carlos Menem (f. 2. juli 1930) valdur at taka við eftir Alfons. Hann setti strong búskapartiltøk í verk, seldi tjóðarrikin ídnaðarvirki og mangt annað, ið tyngdi búskapin. Menem varð aftur valdur sum forseti í 1995.
Meðan Alfonsin var forseti, vórðu mangir oddamenn fyri gamla hernaðarstýrinum ákærdir fyri at hava brotið mannarættindini. Fleiri kvettroyndir vórðu gjørdar ímóti Alfonsin sum hevnd fyri, at hann dró mangar teirra til svars, tá ið hernaðarstýrið hevði valdið.
Í mong ár hevði Argentina kravt yvirvaldsrættin yvir Falklandsoyggjum, har bretar ráða, og í 1982 tóku argentinskar herdeildir oyggjarnar. Eftir stutt, men hart kríggj, tóku bretar oyggjarnar aftur. Forsetin í Argentina, Galteri herovasti, legði frá sær, og stutt eftir loyvdi hernaðarstýrið størri frælsi. Politiskar rørslur fingu loyvi at virka og í 1983 varð frælst val í landinum. Og á fyrsta sinni í 17 ár tók ein fólkavald stjórn við valdinum í landinum. Nývaldi forsetin, Raúl Alfonsin (f. 13. mars 1927), setti strong búskapartiltøk í gildi til tess at vinna á ovurstóru virðisminkanini.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Argentina hevur eina vídd á umleið 2,8 milliónir kvadratkilometrar, og er harvið tað næststørsta landi í Suðuramerika. Landið strekkir norður-suður og er eftir longdini 3.694 km, meðan strekkið frá vestri til eystur á tí breiðasta staðnum er umleið 1.423 km. Landið hevur í eystri mark til Atlantshavið, í vestri til Kili, í norði til Bolivia og Paraguai, og í ein landnyrðing til Brasil og Uruguai.
Fjallalandslag og kend fjøll[rætta | rætta wikitekst]
Í argentinsku Andesfjøllunum eru fleiri sera høg fjøll, ið eru yvir 6.000 m – eitt nú Amerikas hægsta fjall, Aconcagua ið er 6.962 m høgt, umframt tvær tær hægsu vulkanirnar á jørðini, Ojos del Salado á 6.880 m og Monte Pissis á 6.795 m. Í syðra parti av Andesfjøllunum eru fjøllini minni, og fleiri teirra eru fjald í kava orsakað av tí slavna og kalda veðurlagnum.
Í Sierras Pampeanas eru høg punkt sum Sierra de Famatina í landslutinum La Rioja ið er yvir 6.000 m.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Fyri aðru ferð í 13 ár hevur Argentina ikki hildið krøvini um at rinda aftur statslánsbrøv til íleggjararnar, og tað er orsøkin til at Standard & Poor’s í juli 2014 metti landið at vera farið á húsagang. Talan er um eina lutfalsliga lítla upphædd upp á $539 milliónir dollarar í rentum – umleið tríggjar milliardir krónur – sum amerikanski hægstirættur hevur avgjørt skuldi verið goldið á midnátt. Dómstólurin staðfesti, at Argentina ikki kann rinda pengar til teir íleggjarar, sum vóru við í skuldarsaneringini, uttan eisini at rinda til teir íleggjarar, ið sýttu fyri at vera við í avtaluni. Málið var fyri í amerikanskum dómstólum, tí at lánsbrøvini vórðu útskrivað sambært amerikanskari lóg. Í 2002 fór Argentina eisini á húsagang. Tá fekk landið eina skuldarsanering - ta størstu av slíkum slag, sum nakrantíð er givin. 70 prosent av skuldini varð avskrivað, men einstakir íleggjarar hava stríðst ímóti, og hava við amerikanskar dómstólar vunnið rættin til teirra pengar [2].
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Útbúgving[rætta | rætta wikitekst]
Sagt verður at Argentina hevur tí bestu útbúgvanarskipanina í Suðuramerika. Tey størstu liggja í Buenos Aires, Cordóba, Mar del Plata og Mendoza. Serligani er tað væl umtøkt hjá amerikumonnum at fara og fáa sær útbúgvin í Argentina, av tí hon er ókeypis. Eisini fleiri evropear nema sær útbúvin í Argentina.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Argentinska grundlógin nevnir ikki neyvt, um tað er ein treyt, at hjúnarbond eru millum mann og kvinnu. Tí er tað upp til hvønn einstakan landslut, um tey loyva samkyndum pørum at giftast, ella ei.
Landslutir[rætta | rætta wikitekst]
Argentina er býtt sundur í 23 landslutir (provincias, eintal – provincia), og eitt føderalt distrikt (distrito federal).
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Argentina er ein av heimsins størstu fótbóltstjóðum og Fótbóltslandsliðið hjá Argentina hevur vunnið HM í fótbólti tvær ferðir (1978, 1986) og hevur harafturat verið í finaluni tvær ferðir. Teir vunnu enntá OL-gull í mansfótbólti á Summar-OL 2004 í Athen í Grikkalandi og í 2008 í Peking, Kina. Argentinsk fótbóltsfeløg sum CA Boca Juniors og CA Independiente hava havt stóra altjóða framgongd og eru saman við CA River Plate, sum er tað felagið ið hevur vunnið argentinska meistaraheitið flestar ferðir, millum tey kendastu og best umtóktu fótbóltsfeløg í Suðuramerika. Fótbóltsstjørnan Diego Maradona er sera kendur og vælumtóktur, men listin yvir framstandandi argentinskar fótbóltsleikarar gjøgnum árini er stórur og hevur nøvn sum t.d. Alfredo Di Stefano, Enrique Omar Sivori, Antonio Sastre, Guillermo Stabile, Amadeo Carrizo, Ernesto Grillo, Omar Oreste Corbatta, Adolfo Pedernera, Mario Alberto Kempes, Angel Amadeo Labruna, Daniel Alberto Passarella, Ricardo Enrique Bochini, Gabriel Omar Batistuta, Juan Sebastián Verón, Lionel Messi og Gonzalo Higuaín .
Argentina hevur eisini klárað seg væl innan kurvabólt og vann OL-gull í kurvabólti hjá monnum á Summar-OL 2004 í Athen í Grikkalandi.
Aðrar vældámdar ítróttagreinar í Argentina eru: Tennis, hestapolo, rugby, landhockey, nevaleikur og golf.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Quelle: Instituto Geográfico Militar
- ↑ http://www.usatoday.com/story/money/business/2014/07/31/countries-near-bankruptcy/13435097/
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis Ávising[rætta | rætta wikitekst]


text:
4. september
4. september er dagur 247 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 248 um skotár er). 118 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2012 - Ein pólskur seglbátur, Rzeszowiak, kom í havneyð í ódnarveðri við Føroyar, norðanfyri Føroya Banka. Sendi út neyðarkall kl 7.41. Tey 10 fólkini umborð vóru øll bjargaði umborð á Brimil um kvøldið, og síðan vóru tvey av teimum flutt við tyrluni til Vága Floghavn og hagani til Landssjúkrahúsið. Dagin eftir frættist, at ein av manningini doyði av løstunum hann fekk, tá masturin brotnaði og rakti hann í høvdið.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1838 - William Sloan, trúboðari og stovnari av Brøðrasamkomuni í Føroyum.
- 1879 - Jógvan Waagstein í Klaksvík, tónasmiður og málari (d. 1949).
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1914 - William Sloan, trúboðari og stovnari av Brøðrasamkomuni í Føroyum.


text:
6. november
6. november er dagur 310 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 311 um skotár er). 55 eru dagar eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1632 - Svenski kongur Gustaf II Adolf varð myrdur í Lützen
- 1861 - Amerikanska Borgarakríggið: Jefferson Davis er valdur forseti í Confederate States of America.
- 1917 - Vladimir Lenin gjørdist statsleiðari í Russiska SFSR, sum í 1922 varð stovnað sum Sovjetsamveldinum. Hann var statsleiðari Sovjets til hann andaðist í 1924
- 1935 - Hawker Hurricane flýgur fyrstu ferð.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1946 - Sally Field, amerikonsk sjónleikarinna
- 1942 - Elsa Funding, fyrsti føroyski kvinnuligi prestur.
- 1550 - Karin Månsdotter, svensk drottning (d. 1612)
- 1494 - Suleiman mikli


text:
Efesusbrævið
Efesusbrævið er ætlað teimum heilagu, sum eru í Efesus. Paulus ápostul starvaðist longst í hesum býi, Efesus var høvuðsstaður í landspartinum Ásia og bant saman Ásia og Evropa. Sambært innihaldinum í Efesusbrævinum sæst, at Paulus var fangi um tað mundið, tá ið hann skrivaði brævið. Saman við Filemonsbrævinum, Filippibrævinum og Kolossabrævinum hoyrir Efesusbrævið til tey brøvini, ið Paulus skrivaði, meðan hann sat fangi.
Efesusbrævið hevur ein tríeindan bygnað, tað sigur nógv um Gud sum Faðirin, sonin og heilaga andan. Efesusbrævið er kirkjuliðsbrævið fram um onnur. Tað sigur frá tí meistaraverki, sum eitur kirkjuliðið, og kirkjuliðið verður lýst við sjey myndum, sum bera vitnisburð um kirkjuliðsins dýrd. Brævið er eisini um, hvat Gud hevur hugsað, men eitt veldi arbeiðir ímóti Guds ætlanum til tess at gera tær til einkis. Brævið verður tí endað við at lýsa: tað stríð, vit skulu stríða; teimum herklæðum, ið okkum boðin verða; og tí sigri, ið vit kunnu vinna.


text:
Kaffi
Kaffi er ein drikkur, sum er gjørdur av kaffiplantuni. Bæði skal og fruktmassin verður tikin burtur, og bert kjarnin (steinurin), tað ið vit nevna bønin (fræðið), verður turkað, brent og malt. Fínleikin av kaffipulvurinum er skiftandi, alt eftir hvussu kaffi verður gjørt. Kaffi verður blandað á ymsan hátt við vatni og verður sum oftast drukkið heitt. Kaffiplantur verða dyrkaðar í meira enn 70 londum, fyrst og fremst tætt við Ekvator í Miðamerika, landsynningsasiu, Maldivunum og Afrika. Tá berini eru búnaði, verða kaffiberini plukkaði, viðgjørd og turkaði fyri at verja fræði inni í berinum. Fræðini verða síðan ristaði til ymisk stig, alt an uppá, hvønn smakk ið ein ynskir, áðrenn fræðini verða malin og bryggjaði til kaffi. Kaffi veksur har veðrið er soleiðis, at hitin ikki fer niður um 16 ºC í meðal kaldasta mánaðin, og ikki upp um 25 ºC í meðal heitasta mánaðin. Eisini er neyðugt við í minsta lagi 100 cm av regni um árið, men við reglubundnari turrtíð. Kaffi veksur so statt í tropunum, men nakað niðan frá strondini, tí annars verður ov heitt um summarið.
Kaffiplantan er í veruleikanum eitt træ, men hon verður klipt niður til ein stóran runn. Fræið verður sáað í røðum, og tá ið plantan eftir hálvum øðrum ári hevur fest góðar røtur, verður hon flutt og sett niður í skugganum av hægri trøum. Fimm ára gomul byrjar hon vanliga at seta frukt. Kaffiberini búnast ikki øll í senn, og tí verður heystað nógvar ferðir eitt ávíst tíðarskeið. Kaffiberini verða annaðhvørt tikin við hond, ella eisini verða tey rist av greinunum niður á lørift, sum er breitt undir runnarnar. Síðan verða kaffiberini breidd út í sólina at turka. Breitt verður út yvir tey um náttina at verja tey móti døggi og regni. Eftir uml. trimum vikum eru tey nóg turr. Tornaða fruktkjøtið verður tikið uttanav við maskinu, og bønirnar verða reinsaðar og fyltar í sekkir. Kaffið er greitt til útflutnings. Áðrenn kaffið kann verða nýtt, skal tað brennast, men tað verður vanliga gjørt í kaffibrennivirkjum í keyparalondunum. Mestu kaffiframleiðaraøkini eru Brasil, Vjetnam, Indonesia, Kolumbia og Etiopia.