text:
Henda greinin stóð upprunaliga í Dimmalætting t. 16. mars 2004. Í áðni frættist at Lou Reed andaðist í morgun, sunnumorgun 27. oktober, og í tí sambandi havi eg valt at leggja hesa greinina og fyrra partin "Ljóð úr undirgrundini 1: The Velvet Underground" út á bloggin. Ger so væl:
Skrivað hevur: Knút Eysturstein
Týsdagur 16. mars 2004, kl. 11.41, 56/127 - Skái
Um Lou Reed og hansara avgerandi solo útgávu: Transformer frá 1972 (og eitt sindur av lummaheimspeki um samfelagsligar broytingar og avmarkingar) ANNAR PARTUR
Ein fagran dag í 1959 er ein seytjan ára gamal ungur maður í trupulleikum. Hann hevur fingið øði í foreldrini orsakað av vánaligum úrslitum í skúlanum, skiftandi sinnalagi og ikki minst orsakað av einum illgruna um, at hann er samkyndur. Foreldrini gera av at senda drongin til elektrosjokk-viðgerð á Creedmore State Phyciatric Hospital uttan fyri New York. Familjan býr í Brooklyn, New York, og tey eru strangir og konservativir jødar. Ungi drongurin eitur Louis Allan Reed og í átta vikur fær hann "high voltage dose"-viðgerð tríggjar ferðir um vikuna.
Næstan hálva øld seinni kann ein staðfesta, at viðgerðin hjálpti ikki tað stóra, tí Louis Allan Reed – betur kendur sum Lou Reed – er í dag farin um tey 60, og hevur verið ein rebellur alt sítt lív! Ella tað vil siga, ikki ein tápuligur rebellur, ið rópaði hart og síðan var gloymdur, men ein intelligentur og intellektuellur rebellur, ið hevur dugað at gjørt fortreð so tað gjørdi mun. Kritikkurin hevur fyri tað mesta verið konstruktivur, tó at tónleikurin onkuntíð hevur svingað í góðsku, og livihátturin onkuntíð hevur verið nóg so langt úti.
Flýggjan til listina
Tá Reed flutti heiman í frá í 1960, fór hann á Syracuse University, har hann las journalistikk og poesi. Í frítíðini spældi hann tónleik og skrivaði sangir. Íblásturin kom í stóran mun frá bókmentunum. T.d las hann beatskald sum William Burroughs og Allen Ginsberg. Eisini aðrir sum t.d Raymond Chandler og tann "hyper-realistiski" Hubert Selby vóru millum favorittarnar.
Samstundis sum hann las bøkur, hevði hann eisini í fleiri ár lurtað eftir rock n’roll-gittarleikarum og -sangarum sum Carl Perkins, James Burton og Roy Orbison. Hansara ætlan var at gera eina samanrenning av ráa rocktónleikinum og tí meira kensluborna skaldskapinum. Hetta eydnaðist honum og úrslitið var ein long røð av sangum, ið liva tann dag í dag millum áhoyrarar. Men tað var á fróðskaparsetrinum, at teir fyrstu av sangunum, ið hann seinni framførdi saman við The Velvet Underground, vórðu skrivaðir. Ein av teimum er hin kendi og nógv umrøddi "Heroin", ið snýr seg um rúsevnismisnýtslu.
The Velvet Underground byrjaði í 1967, men longu í 1970 gavst bólkurin. Hesi trý árini vóru ein rokalig tíð, har bólkurin var uppdagaður og promotaður av tí eksentriska Andy Warhol. Og alt tað, ið bólkurin fór ígjøgnum av upplivingum, hevði síni árin á einstøku limirnar. Lou Reed og John Cale (gittar-, urgu- og el-violin-leikari) kláraðu ikki væl upp, og Cale fór burturúr longu í ’68. Tvey ár seinni fór Lou Reed burturúr, og so var ikki nøkur framtíð hjá bólkinum, hann fór í søguna.
Nú var Lou Reed einsamallur og visti ikki reiðiliga, hvat hann skuldi gera. Eftir at hava arbeitt á skrivstovu (!) eina tíð, fór hann í holt við eina soloplátu, ið stutt og greitt nevndist Lou Reed. Henda fyrsta plátan seldi ikki væl og nú hevði Lou Reed av sonnum brúk fyri nýggjum íblástri og einari kreativari innspræning!
Ein hugtikin David Bowie
The Velvet Underground varð ikki kent fyrr enn langt eftir at tað var givið. Men Andy Warhol var longu tá víðagitin sum pop art listamaður. Sjálvt handan Atlantshav, í Evropa, vóru mong, ið kendu hann. Í Onglandi var ein ungur tónleikari og sangari, ið æt David Bowie. Hann var vorðin kendur við sínum sermerkta tónleiki og stíli, og var hann sera hugtikin av Andy Warhol, The Velvet Underground og øllum umhvørvinum kring tey.
Managarin hjá honum hevði frammanundan givið honum eitt eintak av fyrstu plátuni hjá The Velvet Underground, av tí at navnið hjá Andy Warhol stóð á húsanum. Men tað var meira tað, sum var innanfyri, tað sum hoyrdist í rillunum á plátuni, ið bergtók tann unga Bowie. Hetta var rockur, ið vágaði sær at vera øðrvísi, og sum hevði nakað uppá hjarta! Sangirnir snúðu seg um rúsevnismisnýtslu, mistan kærleika og sadomasochismu! Hetta hevði hann ikki hoyrt áður. Bowie vildi seinni vera við, at Lou Reed kom við einum nýggjum ráki í rocktónleikinum. Eitt rák, har tað var í lagi at vera avantgardistiskur og teatralskur í síni atferð; "…he supplied us with the street and the landscape, and we peopled it" (1).
David Bowie hevði somu eyðkenni í sínum egna tónleiki og stíli, og var hann frá byrjan av vanur at gera íspunnar persónsmenskur, ið hann síðan "framførdi" á palli undir konsertunum. Ein av hesum var tann sonevndi Ziggy Stardust, og tað var serliga eftir at hesin íspunni persónurin var uppfunnin, at Bowie gjørdist fjeppari av The Velvet Underground. Hann fór enntá so langt sum at spæla tveir sangir hjá teimum á konsertum ('White Light/White Heat' og 'I'm waiting for the man') saman við bólkinum hjá sær, Ziggy Stardust and the Spiders from Mars.
Fyrstu ferð, almenningurin fekk ábendingar um, at David Bowie var hugtikin av Andy Warhol var á Hunky Dory-plátuni, har eitt lag stutt og greitt nevnist 'Andy Warhol'. Bowie fekk seinni møguleika at spæla lagið fyri Andy Warhol, tá teir møttust í New York. Bowie frøddist yvir hendingina, men tað sigst at hin eksentriski og sosialt kiksaði Warhol gjørdist bæði ørkymlaður og illa við.
Samstarv og broyting – Transformer!
Tá Bowie og Lou Reed møttust fyrstu ferð í New York, var Lou Reed næstan farin at líkjast teimum, ið hann sang um í sangunum um rúsevni o.a. Eftir at fyrsta plátan kiksaði, varð hann nívdur av sinnistyngd, og visti ikki reiðiliga, hvat hann so skuldi gera. Í Bowie fann hann tó ein tónlistarligan og andsligan soul mate, og var hetta sum ein innspræning av nýggjari orku og kreativiteti. Teir báðir fóru stutt eftir í holt við tað, sum at enda gjørdist tann meistarliga Transformer-plátan, har ein finnur slík víðagitin og væl úr hondum greidd løg sum 'Vicious', 'Perfect Day', 'Walk on the Wild Side' og 'Satellite of Love'. Lou Reed sang og skrivaði sangir og David Bowie var produsari. Bowie vildi fegin hjálpa einum av sínum hetjum, og Reed hevði brúk fyri at sleppa upp úr einum niðurtúri. Teir vóru eisini rættiliga samdir um tónleikin. Teir dámdu báðir einfaldan, grundleggjandi og ráan rocktónleik, og ikki minst tey góðu og fangandi niðurløgini!
Teir vóru báðir á sama plátufelagi (RCA), og tað gjørdi samstarvið enn lættari. Arbeiðið við upptøkunum fór fram í London, og fyri Lou Reed var arbeiðshátturin nógv øðrvísi enn tað, ið hann hevði roynt frammanundan. Í The Velvet Underground var tað hann, ið sat við meginpartinum av teirri kreativu stýringini, og tað var hann, ið tók flestu avgerðirnar. Hesuferð var støðan ein onnur. Nú var brádliga ein produsari við í myndini. Ikki ein konseptprodusari sum Andy Warhol, men ein veruligur produsari, ið hevði ein avgerandi leiklut í upptøkunum, ljóðmyndini og framleiðsluni. David Bowie var við til at arrangera og innspæla løgini. T.d syngja hann og Lou duett á 'New York Telephone Conversation', og tað er eisini Bowie, ið hevur komponerað røddirnar í endanum á tí vakra 'Satellite of Love'. Men hesin øðrvísi arbeiðsháttur var ikki nøkur forðing fyri Lou, og honum hóvaði væl at arbeiða undir nýggjum og broyttum umstøðum.
Protopunk og vakrar balladur
Tónleikurin á Transformer er bæði fjølbroyttur og sermerktur. Sjáldan áður hevði rocktónleikur verið so ráur og kantutur. Gamaní vóru The Velvet Underground undangongumenn (og -kvinna!) í síni tíð, men hesuferð var tað væl framført og tað ljóðaði eisini væl! David Bowie tók allan sín glam rock-kunnleika við sær í upptøkuhølini og setti sín dám á tónleikin. Gittarleikarin Mick Ronson, ið spældi saman við Bowie í The Spiders from Mars, hevði eisini ein avgerandi leiklut á plátuni. Tað er hann, ið spælir allar teir stingandi og rockandi el-gittararnar, og hann var eisini við til at arrangera løgini. Lurta bara eftir fyrsta lagnum, 'Vicious', har eyðkenda og stingandi riffið hjá Ronson frá byrjan av setir dám á fløguna. Ein hoyrir her tey fyrstu elementini av punktónleiki. Tó at her bert er talan um ábendingar, stóð punktónleikurin í fullum loga sjey ár seinni! Tað er ikki uttan orsøk, at Lou Reed seinni varð kallaður "proto punkarin"!
Um ein vil hoyra, hvussu stóra ávirkan, David Bowie og Mick Ronson høvdu á endaliga úrslitið, kann ein ognað sær Transformer – 30th anniversary edition. Hetta er ein remastrað útgáva har tvey bonusløg eru á. Løgini, ið talan er um, eru akustiskar útgávur av 'Hangin’ Round' og 'Perfect Day'. Her er bara røddin hjá Lou og kassagittari at hoyra. Singer/songwriter í stíl við Bob Dylan o.a. Síðan kann ein samanbera við endaliga úrslitið, sum jú gjørdist nakað heilt annað! Næsta lagið, 'Andy’s Chest', stavaði frá The Velvet Underground-tíðini, men er her at hoyra í nýggjum hami, við kórrøddum, fesjutum og groovandi trummum og skemtiligum, surrealistiskum teksti. Í 'Hangin’ Round' verður traditionelli rock n’roll-tónleikurin ílatin nýggjan, humoristiskan glam-ham. Hetta er straight ahead rock n’roll við einum undirliggjandi dámi av sjálvironisering og humor.
Ein finnur eisini vøkur og meira friðarlig løg á fløguni. Tað kendasta av hesum er ivaleyst 'Perfect Day' ið mong í dag munnu kenna frá filmum sum Trainspotting og Velvet Goldmine. BBC samskipaði fyri nøkrum árum síðan eina útgávu, har ein lang røð av kendum tónleikarum sungu lagið til frama fyri heimleys børn. 'Satellite of Love' er somuleiðis eitt sera vakurt lag, har leitað verður eftir vónini og teirri einfaldu og naivu undranini yvir heimin og tilveruna, um tað so er í sjónvarpinum ella í "veruliga" heiminum. Vónandi sveimar ein "Satellite of Love" oman fyri skýggini, sjálvt um samfelagið druknar í tøkni og líkasælu.
Írski rockbólkurin U2 spældi eina sera vakra og sermerkta útgávu av sanginum á teirra Zoo TV-túring fyrst í 90’unum. Á konsertupptøkuni Zoo TV Live from Sydney sær ein Bono og Lou Reed syngja lagið sum eina duett gjøgnum fylgisvein! Bono var staddur í Avstralia og Lou Reed var staddur í Amerika meðan teir sungu lagið saman. Ein vøkur myndlýsing av hvussu absurd yvirdrivið nútíðarinnar góða samskifti er, og samstundis eisini av hvørjir fyrimunirnir eru við tí.
Gaman og álvara
Sjálvt um Transformer er ein álvarsom pláta, so er hon eisini ein skemtilig og sjálvironisk pláta. Heitið lýsir eisini væl mongu og skiftandi hugløgini. Kendasta lagið á plátuni er uttan iva 'Walk on the Wild Side'. Mong munnu kenna "doo-doo-doo"-kórið í niðurlagnum, men tey fægstu hava lagt til merkis, hvat teksturin í grundini snýr seg um. Men hann má sigast at vera rættiliga sermerktur og verdur at leggja til merkis!
Tá teir báðir fóru í holt við upptøkurnar, hevði David Bowie givið Lou Reed tey ráð, at hann skuldi nýta sínar upplivingar í The Factory, ið var umhvørvið rundanum Andy Warhol, sum íblástur til tekstirnar. Hetta vísti seg at vera ein kelda til næstan allar tekstirnar á plátuni! Orsøkin var tann, at tað var ikki hvør sum helst, sum ferðaðist í umhvørvinum kring Andy Warhol. Tað vóru ikki vanlig, borgarlig fólk, men heldur tey, ið ferðaðust antin niðast ella ovast í samfelagsligu fláunum.
Í einum stirvnum og tvørligum samfelagi, leitaðu tey, sum vóru ella kendu seg øðrvísi, til støð sum t.d. The Factory, har tann meira fríi og flipputti tíðarandin ráddi. Hetta var ein fjølbroyttur skari av drag queens, samkyndum, listamálarum, skaldum, sjónleikarum, rúsevnisseljarum og tónleikarum. Onkuntíð hendi tað enntá eisini, at onkur verulig films- ella rockstjørna gekk leiðina fram við The Factory, ið var nýtt sum atelier, studio, veitsluhøli, konsertstað og íbúð hjá Andy Warhol og hansara fólki. Hesin fjølbroytti skari gav Lou Reed nógvan íblástur. Hann var jú sjálvur ein partur av hesum umhvørvinum tann tíð tað var. Nú aftaná kundi hann líta afturá og meta um støðuna. Sum tað sæst í tekstunum, so hevði hann ambivalentar kenslur mótvegis umhvørvinum. Transformer gjørdist ein tragikomisk frásøgn, ið fyri ein part bygdi á veruligar hendingar.
Í áðurnevnda 'Walk on the Wild Side' síggja vit eina nokkso skemtiliga lýsing av teim tragikomisku persónum, ið livdu kring Andy Warhol. Heitið er lænt frá skaldinum Nelson Algren, men persónarnir, ið vera umrøddir eru veruligir. Vit hoyra um Holly Woodlawn, Jackie Curtis og Candy Darling; drag queens (mannfólk, ið ganga í konufólkaklæðum), ið livdu lívið á sín egna hátt. Vit hoyra um sjónleikaran Joe Dallessandro og vit hoyra um dealaran Sugarplum Fairy, ið seldi rúsevnið á staðnum. Løgnir og á mangan hátt bizarrir persónar, harav fleiri fingu eina syrgiliga lagnu. Niðurlagið kemur við eini tvítýddari og ironiskari áheitan: "Hey babe, take a walk on the wild side!"
Tvey tey fyrstu løgini á plátuni, 'Vicious' og 'Andy’s Chest', eru sangir um áðurnevnda Andy Warhol. Sum tað skilst, so hevur Lou ikki nógv gott at bera honum. T.d. snýr 'Vicious' seg um, hvussu kyniskur, óreinur og líkasælur Andy Warhol kundi vera, tó at hann var dugnaligur listarmaður. Hann var kendur fyri at fara illa við fólki, um hann ikki dámdi tey ella tað tey gjørdu. Onnur løg sum t.d. 'Hangin’ Round', 'Make Up', 'Wagon Wheel' og 'I’m so Free' eru skjótari og skemtiligari í tempo og lýsa umstøðurnar eitt sindur ljósari. Plátan endar við tí næstan tápuliga, og tó sera góða lagnum 'Goodnight Ladies', har Lou Reed biður góða nátt til allar tær "ladies", ið hann kendi, tann tíð tað var. Hornblásarar undirstrika tann tvítýdda, cabaret líknandi stemningin.
Áhaldandi broytingin
Sigast kann, at Transformer á mangan hátt er ein persónlig uppgerð við eina hendingaríka og tó sera ørkymlandi og farna tíð. Ein pláta, ið gevur lurtaranum eitt serstakt innlit í ein gandaðan, fjølbroyttan og vandamiklan heim!
Lou Reed leitaði sær ymsar vegir aftan á Transformer. Stutta tíð aftaná kom hann við ímyndaðu og døpru tónlistarligu ferðini til Berlin. Seinni kom meira sjálvironisering við Rock and Roll Animal og avantgardistisk sýra við Metal Machine Music; ein pláta, ið einans inniheldur el-gittar-larm og feedback! Tíggju ár eftir Transformer kom The Blue Mask, har vit hoyra ein nýggjan Lou Reed, ið júst er vorðin turrlagdur eftir langa og áhaldandi alkoholmisnýtslu. Onnur hæddarpunkt í nýggjari tíð eru New York (1989) og Songs for Drella (1990), har Lou og fyrrverandi Velvet-limurin John Cale funnu saman aftur og innspældu sangir til Andy Warhol, ið tá var deyður.
Mangt er hent síðan 1972, men fyri at leita aftur og taka samanum, so kann ein sitera hetta brotið úr 'Hangin’ Round', har Lou ger upp við fortíðina: "...You keep hangin’ round me, and I’m not so glad you found me, you’re still doing things that I gave up years ago!"
Tann lætta loysnin?
Heimurin er ikki tann sami í dag, sum hann var fyrst í 70’unum. Sjálvt um sumt er, sum ikki broytist, so eru onnur ting, ið broytast allatíðina. Samfelagið broytist, rák koma og fara, og vit fylgja við.
Í hesi verð er lítið og einki dult longur. Vit síggja og hoyra tað, ið vit vilja síggja av upplýsing, mentan, list og tíðindum. Alt verður í miðlunum morlað sundur til eina evju og síðan tvingsilsfóðrað niður í okkum. Tí vit mugu jú vita og meta um, so vit kunnu vera aktivir borgarar. Hvat tað í grundini er, sum vit "vita" og ikki "vita", hevur minni týdning.
Spurningurin er, um vit ikki gerast kensluliga og andliga immun mótvegis broytingum? Ella kanska geva vit bara skarvin yvir og velja ta lættu loysnina, bæði politiskt, mentanarliga og listarliga?
Gjøgnum sjónvarpið verður tann breiða almenna líkasælan fóðrað við "reality show" undirhaldssendingum og amatør sang/karaoke kappingum, ið dyrka tað hálvgum nøkulunda góða. Teir miðalhampa fittu og penu menniskjaligu eginleikarnir verða í miðlunum settir í hásæti, og verða varpaðir út til almenningin at skoða. Um onkur ger okkurt býtt ella vandamikið, so er tað altíð onkur annar enn eg, helst onkur í sjónvarpinum. Tað eru ikki okkara moralsku virði, ið avgera hetta, men loftmiðlar, ið vilja fáa so nógvar pengar í kassan sum gjørligt.
Við hesum verður listin skorin og polerað niður til okkurt sukursøtt og snøgt. Eitthvørt bleytt og fitt, ið ikki er vandamikið fyri okkara eymu heilar, ið tola so lítið av! Vit mugu í dagsins samfelagi gera okkum stóran ómak fyri at verða provokerað til at hugsa øðrvísi, t.v.s. hugsa longri enn framum okkara egnu nøs!
Tí er tað gott viðhvørt at kunna leita sær aftur til eina tíð, har alt var eitt sindur øðrvísi; eina tíð við uppreistri, yrkingum og rocktónleiki! Eina tíð, har alt var eitt sindur myrkari, duldari og vandamiklari. Eina tíð, har ein amerikanskur proto-punkari og ein enskur glam-rockari rendu saman uppi yvir Atlantshavinum, og evnaðu til eina plátu, ið setti rembingar í gongd, ið hoyrast enn tann dag í dag!
Men tó, rocktónleikurin ger (sjálvandi!) enn um seg. Tí allastaðni har menniskju hava hug at setast afturá í líkasælu, kemur rockurin sum ein glepsandi úlvur at vekja tey!
Keldur:
1. Liner Notes úr Lou Reed, Transformer – Original Masters, BMG Heritage, 2002.
2. Liner Notes úr The Velvet Underground, The Best of The Velvet Underground, Poly Gram Records, 1989 Inc.
3. http://dir.salon.com/people/bc/2000/05/16/reed/index.html
4. Heilin.
Lesi fyrra part av hesi greinarøðini her.
10/27/13
Ljóð úr undirgrundini 1: The Velvet Underground
Henda greinin stóð upprunaliga í Dimmalætting t. 1 mars 2004. Í áðni frættist at Lou Reed andaðist í morgun, sunnumorgun 27. oktober, og í tí sambandi havi eg valt at leggja hesa greinina og uppfylgjaran "Ljóð úr undirgrundini 2: Lou Reed" út á bloggin. Ger so væl:
Skrivað hevur: Knút Háberg Eysturstein
Mánadagur 1. mars 2004, kl. 13.41, 46/127 - Skái
Um vit skulu leita okkum aftur til fyrsta veruliga "alternativa" rock bólkin, so er lítil ivi um, at The Velvet Underground úr New York var ein tann fyrsti, um ikki tann fyrsti ("alternativt" er í hesum samanhangi at skilja sum "øðrvísi enn tað, sum er alment viðurkent og væl dámt í løtuni").
"I think everyone who bought one of those 30,000 copies started a band". Soleiðis málbær víðagitni produsarin og tónleikarin Brian Eno seg einaferð um fyrstu útgávuna hjá The Velvet Underground, sum kom út í 1967. Við hesum vildi hann siga, at plátan seldi ikki nógv, men hevði tó sera stórt árin á tey, ið keyptu og hoyrdu hana. So stórt var árinið, at øll hesi, sum keyptu plátuna, stovnaðu tónleikabólkar sjálvi, sum í stíli og framførslu fevndu sera vítt.
Sigast má, at teir tónar, ið The Velvet Underground lótu ljóma í 60’unum, hava havt afturljóð í tónleikinum líka til tann dag í dag. Mong vilja vera við, at ávirkanin ið bólkurin hevði á tónleikin í nýggjari tíð, er at sammeta við heimskend nøvn sum The Beatles, Bob Dylan og Rolling Stones.
Hóast hetta gjørdi bólkurin ongantíð um seg á mainstream hittlistum o.s.fr., og hevði í síni samtíð eina rættiliga "smala" áhoyrarafjøld.
Stutt tíðarskeið
The Velvet Underground var ikki nakar seiglívaður bólkur. Bólkurin var bert til í 3 ár. Frá 1967 til 1970. Men hesi 3 árini var hann ein sera aktivur bólkur, ið læt nógv tilfar úr hondum. Tilsamans vórðu fimm plátur gjørdar. Fýra av teimum vórðu givnar út meðan bólkurin var aktivur. Hesar vóru The Velvet Underground and Nico (1967), White Light/White Heat (1968), The Velvet Underground (1968) og Loaded (1970). Hin fimta, VU, var givin út í 1984. Henda var eitt savn av upptøkum, ið ikki høvdu verið givnar út áður. Einstøku limirnir hildu fram við tónleikinum aftaná The Velvet Underground. Mest kendur av teimum er óivað Lou Reed, ið hevur eitt sera aktivt lív sum tónleikari tann dag í dag, bæði í studio og í live samanhangi.
Limirnir í The Velvet Underground vóru fýra í tali. Lou Reed spældi el-gittar, John Cale spældi bass, klaver og elektriska violin, Sterling Morrison spældi gittar, bass og orgul og Maureen Tucker spældi trummur og percussion. John Cale fór burturúr í 1968 og Doug Yule kom uppí ístaðin. Á bananplátuni var navnframa týska songkvinnan Nico eisini við á fleiri løgum. Umframt hana er Lou Reed eisini at hoyra handan mikrofonina í flestu løgunum hjá bólkinum. Aðrir av limunum plagdu eisini at syngja viðhvørt.
Bananplátan og Andy Warhol
Fyrsta plátan hjá The Velvet Underground, The Velvet Underground and Nico, er í vanligari talu kend sum "bananplátan" og kemst hetta av, at ein banan er at síggja á húsanum, saman við undirskriftini hjá Andy Warhol.
Andy Warhol var víðagitin pop art listarmaður, ið var í tøttum samstarvi við The Velvet Underground hesi fyrstu týdningarmiklu árini. Tað var hann, ið designaði víðagitna húsan til plátuna, og tað var hann, ið stóð fyri tí visuella, tá bólkurin framførdi. The Exploding Plastic Inevitable var heitið á víðagitnari "performance art" framførslu, ið Warhol og The Velvet Underground samstarvaðu um síðst í 60’unum. Henda framførsla var ein samanseting av list og tónleiki; ein audiovisuel heildaruppliving.
At seta sín egna autograf á ein fløguhúsa var typisk arrogant Warhol attitude, og hóskaði hesin atburður væl til The Velvet Underground, ið spældu nógv uppá coolness og stílistiskan rock n’roll verumáta.
Tá Warhol hoyrdi The Velvet Underground framføra fyrstu ferð, gjørdist hann so ovfarin og fegin, at hann gjørdi av at hjálpa bólkinum fram í tónleikaídnaðinum. Hann gjørdi eisini av at gerast produsari hjá teimum, tó at hann ongantíð rørdi nakran knøtt í studionum. Hansara einastu fingramerki vóru áðurnevnda bananin, og so var tað eisini hann, ið skjeyt upp fyri limunum í bólkinum, at tey áttu at fingið týsku songkvinnuna Nico við í bólkin, sum eitt eyka ískoyti til ein fjølbroyttan og spennandi bólk.
Sum tíðin leið, gjørdust The Velvet Underground mestsum húsorkestur í nærumhvørvinum hjá Warhol. Nærumhvørvið hjá Warhol var eisini kent sum The Factory. Hetta var eitt hús, ið var nýtt bæði sum studio, atelier, konserthøli, íbúð og veitslustaður í senn!
Ráur rockur í eini popptíð
The Velvet Underground góvu fyrstu plátuna út í ’67. Hetta var mitt í eini popptíð, har The Beatles og The Beach Boys settu almenna, kommersiella standardin fyri, hvat var borðbarur tónleikur, ið miðalhampa, miðalklassa familjan kundi lurta eftir. Flestu rockbólkar, ið komu fram hesa tíðina, høvdu ein tendens til at hella til hippierákið og var tónleikurin eisini merktur av tí (The Doors, Jimi Hendrix, Janis Joplin, Grateful Dead o.s.fr.). Hetta rák fór í stóran mun fram í San Francisco og kulmineraði í ’69 við ovurstóra Woodstock-rockfestivalinum, ið varð hildin uttan fyri New York. Men í ’67 vóru nøkur fá, ið gingu aðrar leiðir á gøtunum í New York. Nýstovnaðu The Velvet Underground spældu konsertir í einum klubba, ið nevndist Max’s Kansas City. Limirnir stóðu á palli í svørtum klæðum og sólbrillum og spældu sín skitna, ráða, kompromisleysa rocktónleik, ið angaði langan veg av sál, stórbýarkynismu og performanceanda. Tey vóru í summar mátar ein avleggjari av beatnickrákinum, og tó umboðaðu tey ein nýggjan tónlistarligan anda.
Mong fáa óiva hug at rópa: "pretentiøst avantgarde tvætl!", tá tey hoyra slíkt, men tað er ein sannroynd, at tónleikurin hjá The Velvet Underground seyraði upp úr stórbýarasfaltinum. Hann hevði ikki sín uppruna í nøkrum listaskála, men í "street level" New York. Hetta vóru veruligir tankar og veruligar kenslur, ið limirnir fingu út í tónleikinum. Tey vóru kend fyri at hata hippiar og alt, sum var ljósareytt. Vildu heldur ganga ímóti streyminum og viðurkenna, at spakar vóru spakar, og at eitt avskeplað og stirvið samfelag var framvegis avskeplað og stirvið, sjálvt um ungdómurin royndi at fjala útyvir við blómum og idealum.
Tónleikurin hjá teimum hevði, hóast eina gjøgnumgangandi ráa og larmuta kenslu, ymisk andlit. Onkuntíð var tað tann rái, ópoleraði larmirockurin, ið gjørdi seg galdandi, og aðrar tíðir var tað tann meira melodiøsi og kitsjuti poppurin. Ein kann siga, at Lou Reed og Nico umboðaðu, í byrjanini, ávikavíst tað villa og ópoleraða, og tað stilla og stílistiska í tónleikinum. Lou Reed sang ofta teir óðu sangirnar um rúsevni o.a., meðan Nico sang ironisku kærleikssangirnar við síni eyðkendu týsku accent. Sum eitt kuriosum kann nevnast, at bólkurin hevði ein kvinnuligan trummuleikara. Í eini rockverð, har tað annars var (og er) vanligt, at eitt mannfólk tekur sær av trummusláttrinum, sat hin fitta og fryntliga Maureen Tucker og buldraði monotonar og aggressivar rútmur. Hetta legði orkufullu grundina undir larmandi gittararnar og sýrutu el-violinina!
Sermerkti sangskrivarin
Tann sentrali og týdningarmiklasti limurin í The Velvet Underground var óivað sangarin og gittarleikarin Lou Reed. Tað var hann, ið skrivaði meginpartin av løgunum og tekstunum hjá bólkinum, og tað eru hesir sangir, ið hava livað víðari í hjartanum hjá mongum lurtara.
Lou Reed var líka frá byrjan av ein ambitiøsur rocksangskrivari, og var hann á mangan hátt framman fyri sína tíð. Í eini tíð (sein-60’ini) har flestu bólkar og tónleikarar skrivaðu sangir um frið og kærleika, fór Lou Reed hinvegin og leitaði sær niður í sálarliga og samfelagsliga myrkri, ið hann sá rundanum seg. T.d. snúgva fleiri av sangunum seg um rúsevnismisnýtslu og moralskt forfall. Av hesum kann ein nevna 'Heroin', 'I’m Waiting for the Man' og 'Run, Run, Run' av bananplátuni og 'White Light/White Heat' av plátuni av sama navni.
Teksturin til 'Heroin' er ein nakin og beinrakin lýsing av sinna- og sálarlagnum hjá einum rúsevnismisnýtara. Her er eingin moraliserandi støðutakan, bert ein køld og syrgilig lýsing av eini ræðuligari tilveru. Íblásturin til tekstin kom frá slíkum skaldsligum tungvektarum sum William Burroughs og Nelson Algren. Hetta var ikki tað, ið vanligi lurtarin setti í samband við rocktónleik tá á døgum. Lagið sjálvt er ein áhugaverd roynd í noise-rocki, við monotonari el-violin, crescendo-gittarum og hysteriskum percussionspæli, sum kryddaríi. Slíkt verður enn mett at vera "nýskapandi" og "slóðbrótandi". Viðhvørt sær tað út sum at tónlistarliga spektrið ikki hevur flutt seg so nógv, sum ein kanska helt.
'I’m Waiting for the Man' er eitt pumpandi rockn’roll-lag, har høvuðspersónurin er ein junkie, ið bíðar eftir dealaranum, ið skal selja honum heroin. 'White Light/White Heat' er somuleiðis eitt rockn’roll-lag um hvussu tað kennist, tá ein sproytar rúsevnið methedrin í seg.
Tað tykist kanska løgið, at ein sangskrivari skal nýta so nógva tíð og orku at skriva um rúsevnismisnýtslu. Men ein skal hava í huga, at í hesi ljósareyðu flower-power-tíð hevði almenningurin hug at gloyma avleiðingarnar av liviháttinum hjá ungdóminum. Lou Reed var óivað við til at venda rákinum hinvegin. Tó at hann ongantíð moraliseraði evnini, ið hann skrivaði um, so var hann við til at lýsa eina í nógvar mátar margháttliga støðu.
Beinraknu lýsingarnar av misnýtsluni og forfallinum, talaðu í grundini nógv harðari til ungdómin, enn alskins ávaringar og moralprædikur frá "teim vaksnu".
Kærleiks- og skemtisangir
Hóast Lou Reed ikki var bangin fyri at skriva um myrkur og depressjón í tekstum sínum, skal eisini havast í huga, at hann samstundis var (og er) ein humoristur av teim stóru! Sangir sum t.d 'Femme Fatale', 'What goes on' og 'I can’t stand it' (ávikavíst av bananplátuni, The Velvet Underground og VU) bera boð um ein onkursvegna meira bjartskygdan sangskrivara.
Mangan er høvuðspersónurin ein kvinna. 'Femme Fatale' snýr seg – sum heitið eisini ber boð um – um eina vandamikla og tó sera vakra kvinnu. Nico syngur fyri, meðan Lou og co. syngja kór: "she’s a femme fatale!" 'What goes on' og 'I can’t stand it' eru um trupulleikarnar ið stinga seg upp, tá tann betra helvtin barasta ikki vil gera sum ein sigur! Um hon bara hevði "makkað rætt", hevði alt verið "all right!" sum hann málber seg.
Í 'Beginning to see the light' (av The Velvet Underground), ið kanska er eitt tað mest jaliga lagið, ið Reed nakrantíð hevur skrivað, syngur hann játtandi: "I met myself in a dream, and I just wanted to tell ya, it was all right!" Hesi seinastu orðini, "all right!", eru eitt afturvendandi hugtak í tekstunum hjá Lou Reed. Rithøvundurin Anthony de Curtis skrivar enntá í sínum liner-notes til The Best of The Velvet Underground, at um vit hyggja at menniskjanum soleiðis sum Lou Reed sær tað, so er "all right!" ein góð lýsing av hvussu menniskjað hevur tað allarbest. "All right!" er við øðrum orðum "...The ideal human state as envisioned by Lou Reed"! (1)
Aðrastaðni finnur ein tekstir um kærleika, og ikki minst um hjartasorg. Í 'Pale Blue Eyes' viðger hann tann mista kærleikan og syngur við viðbreknari rødd um sína kvøl. Eitt vakurt og sorgblítt lag, ið virkar sum ein góð kontrast til tann annars so ráða tónleikin.
Á seinastu útgávuni, Loaded frá 1970, finnur ein løg, ið bera boð um ein broyttan sangskrivara. Frammanundan hevði Lou Reed, sum áður nevnt, nýtt nógva orku uppá at skriva um myrkur, moralskt forfall og misnýtslu. Hetta hevði við sær, at hansara lívsáskoðan var rættiliga køld og døpur. Men løg sum t.d 'Sweet Jane' lýsa samfelagið og menniskjað á ein heitari og meira "humanan" hátt, um tað kann sigast soleiðis. Her sleppa romantikkurin, nostalgiin og sentimentaliteturin framat eina løtu. Við hesum hoyrdu áhoyrarar, at The Velvet Underground hóast alt ikki vóru tey hatsku apparatini, ið summi vildu vera við, at tey vóru. Lou Reed var heldur ikki so súrligur, sum mong hildu frammanundan.
Á Loaded finna vit eisini skemtiliga rockn’roll-lagið, ið stutt og greitt kallast 'Rock and Roll'. Her er høvuðspersónurin ein fimm ára gomul genta, sum er »fangað« í sínum yvirklassa-miðalhampa heimi. Men so ein morgun setir hon útvarpið frá og hoyrir fagra rock'n’roll-tónleikin ljóma, og hetta verður nærum hennara frelsa – "despite all the computations, she could dance to the rock and roll station, and baby, it was all right!"
Margfaldaður íblástur
Tað finst eitt ótal av bólkum, ið hava framført sangir hjá The Velvet Underground og Lou Reed á plátu og á konsertum. Av hesum kann ein t.d nevna R.E.M., U2, Bryan Ferry, David Bowie, Patti Smith, The Cowboy Junkies, Echo and the Bunnymen, Gang of Four og Mott the Hoople.
Brian Eno, ið eg siteraði at byrja við, var sjálvur ein av undangongumonnunum til tað, sum vit í dag kalla "ambient"-tónleik. Hetta serliga, minimalistiska slagið av ljóðmynd, har tann undirbygda og undirspælda heildin evnar fram serstakar hugmyndir og kenslur í áhoyraranum. Sum hann sjálvur sigur, so var tað bananplátan, ið legði honum lag á, hóast lopið er langt frá skitna avantgarde rockinum hjá The Velvet Underground til hansara egnu atmosferisku, syntetisku ljóðmyndir.
Norski electronica/jungle/hip hop bólkurin Xploding Plastix, ið vitjaði G! Festivalin 2003, sigur seg eisini vera millum tey, ið hava fingið íblástur frá The Velvet Underground og Andy Warhol. Navnið, "Xploding Plastix" stavar frá The Exploding Plastic Inevitable-framførslunum. Glorybox, ið eisini vitjaðu G! Festivalin 2003, er eisini farin at ganga The Velvet Underground vegin, um ein kann siga tað soleiðis. Í teirra nýggjaru løgum hoyrast nøkur eyðkenni, ið ein eisini hoyrir í løgunum hjá The Velvet Underground. Tónleikurin er leitandi, og tey skammast ikki við at lata einfalda, larmandi rockin tosa sína søk!
Hóast tað skjótt vera 40 ár síðan The Velvet Underground fyri fyrstu ferð var á palli í New York, so hoyrist íblásturin frá bólkinum tann dag í dag – eisini her í Føroyum. Vit halda okkum mangan vera so isolerað frá umheiminum. Vit halda at vit liggja so fjart frá øllum, at einki rínur við her heima. Men tað ger tað. Tað er bara ein spurningur um tíð. Ein spurningur um rák, og mest av øllum: ein spurningur um at lata tónleikin tala!
Keldur:
1. Liner Notes úr The Velvet Underground, The Best of The Velvet Underground, PolyGram Records 1989 Inc.
2. Liner Notes úr Lou Reed, Transformer – Original Masters, BMG Heritage, 2002.
3. Samrøða við Boards of Canada, frá http://www.hmv.com
4. Heilin!
(Næstu ferð: Ljóð úr undirgrundini – annar partur. Um Lou Reed og hansara avgerandi soloútgávu, »Transformer«, 1972.)
Skrivað hevur: Knút Háberg Eysturstein
Mánadagur 1. mars 2004, kl. 13.41, 46/127 - Skái
Um vit skulu leita okkum aftur til fyrsta veruliga "alternativa" rock bólkin, so er lítil ivi um, at The Velvet Underground úr New York var ein tann fyrsti, um ikki tann fyrsti ("alternativt" er í hesum samanhangi at skilja sum "øðrvísi enn tað, sum er alment viðurkent og væl dámt í løtuni").
"I think everyone who bought one of those 30,000 copies started a band". Soleiðis málbær víðagitni produsarin og tónleikarin Brian Eno seg einaferð um fyrstu útgávuna hjá The Velvet Underground, sum kom út í 1967. Við hesum vildi hann siga, at plátan seldi ikki nógv, men hevði tó sera stórt árin á tey, ið keyptu og hoyrdu hana. So stórt var árinið, at øll hesi, sum keyptu plátuna, stovnaðu tónleikabólkar sjálvi, sum í stíli og framførslu fevndu sera vítt.
Sigast má, at teir tónar, ið The Velvet Underground lótu ljóma í 60’unum, hava havt afturljóð í tónleikinum líka til tann dag í dag. Mong vilja vera við, at ávirkanin ið bólkurin hevði á tónleikin í nýggjari tíð, er at sammeta við heimskend nøvn sum The Beatles, Bob Dylan og Rolling Stones.
Hóast hetta gjørdi bólkurin ongantíð um seg á mainstream hittlistum o.s.fr., og hevði í síni samtíð eina rættiliga "smala" áhoyrarafjøld.
Stutt tíðarskeið
The Velvet Underground var ikki nakar seiglívaður bólkur. Bólkurin var bert til í 3 ár. Frá 1967 til 1970. Men hesi 3 árini var hann ein sera aktivur bólkur, ið læt nógv tilfar úr hondum. Tilsamans vórðu fimm plátur gjørdar. Fýra av teimum vórðu givnar út meðan bólkurin var aktivur. Hesar vóru The Velvet Underground and Nico (1967), White Light/White Heat (1968), The Velvet Underground (1968) og Loaded (1970). Hin fimta, VU, var givin út í 1984. Henda var eitt savn av upptøkum, ið ikki høvdu verið givnar út áður. Einstøku limirnir hildu fram við tónleikinum aftaná The Velvet Underground. Mest kendur av teimum er óivað Lou Reed, ið hevur eitt sera aktivt lív sum tónleikari tann dag í dag, bæði í studio og í live samanhangi.
Limirnir í The Velvet Underground vóru fýra í tali. Lou Reed spældi el-gittar, John Cale spældi bass, klaver og elektriska violin, Sterling Morrison spældi gittar, bass og orgul og Maureen Tucker spældi trummur og percussion. John Cale fór burturúr í 1968 og Doug Yule kom uppí ístaðin. Á bananplátuni var navnframa týska songkvinnan Nico eisini við á fleiri løgum. Umframt hana er Lou Reed eisini at hoyra handan mikrofonina í flestu løgunum hjá bólkinum. Aðrir av limunum plagdu eisini at syngja viðhvørt.
Bananplátan og Andy Warhol
Fyrsta plátan hjá The Velvet Underground, The Velvet Underground and Nico, er í vanligari talu kend sum "bananplátan" og kemst hetta av, at ein banan er at síggja á húsanum, saman við undirskriftini hjá Andy Warhol.
Andy Warhol var víðagitin pop art listarmaður, ið var í tøttum samstarvi við The Velvet Underground hesi fyrstu týdningarmiklu árini. Tað var hann, ið designaði víðagitna húsan til plátuna, og tað var hann, ið stóð fyri tí visuella, tá bólkurin framførdi. The Exploding Plastic Inevitable var heitið á víðagitnari "performance art" framførslu, ið Warhol og The Velvet Underground samstarvaðu um síðst í 60’unum. Henda framførsla var ein samanseting av list og tónleiki; ein audiovisuel heildaruppliving.
At seta sín egna autograf á ein fløguhúsa var typisk arrogant Warhol attitude, og hóskaði hesin atburður væl til The Velvet Underground, ið spældu nógv uppá coolness og stílistiskan rock n’roll verumáta.
Tá Warhol hoyrdi The Velvet Underground framføra fyrstu ferð, gjørdist hann so ovfarin og fegin, at hann gjørdi av at hjálpa bólkinum fram í tónleikaídnaðinum. Hann gjørdi eisini av at gerast produsari hjá teimum, tó at hann ongantíð rørdi nakran knøtt í studionum. Hansara einastu fingramerki vóru áðurnevnda bananin, og so var tað eisini hann, ið skjeyt upp fyri limunum í bólkinum, at tey áttu at fingið týsku songkvinnuna Nico við í bólkin, sum eitt eyka ískoyti til ein fjølbroyttan og spennandi bólk.
Sum tíðin leið, gjørdust The Velvet Underground mestsum húsorkestur í nærumhvørvinum hjá Warhol. Nærumhvørvið hjá Warhol var eisini kent sum The Factory. Hetta var eitt hús, ið var nýtt bæði sum studio, atelier, konserthøli, íbúð og veitslustaður í senn!
Ráur rockur í eini popptíð
The Velvet Underground góvu fyrstu plátuna út í ’67. Hetta var mitt í eini popptíð, har The Beatles og The Beach Boys settu almenna, kommersiella standardin fyri, hvat var borðbarur tónleikur, ið miðalhampa, miðalklassa familjan kundi lurta eftir. Flestu rockbólkar, ið komu fram hesa tíðina, høvdu ein tendens til at hella til hippierákið og var tónleikurin eisini merktur av tí (The Doors, Jimi Hendrix, Janis Joplin, Grateful Dead o.s.fr.). Hetta rák fór í stóran mun fram í San Francisco og kulmineraði í ’69 við ovurstóra Woodstock-rockfestivalinum, ið varð hildin uttan fyri New York. Men í ’67 vóru nøkur fá, ið gingu aðrar leiðir á gøtunum í New York. Nýstovnaðu The Velvet Underground spældu konsertir í einum klubba, ið nevndist Max’s Kansas City. Limirnir stóðu á palli í svørtum klæðum og sólbrillum og spældu sín skitna, ráða, kompromisleysa rocktónleik, ið angaði langan veg av sál, stórbýarkynismu og performanceanda. Tey vóru í summar mátar ein avleggjari av beatnickrákinum, og tó umboðaðu tey ein nýggjan tónlistarligan anda.
Mong fáa óiva hug at rópa: "pretentiøst avantgarde tvætl!", tá tey hoyra slíkt, men tað er ein sannroynd, at tónleikurin hjá The Velvet Underground seyraði upp úr stórbýarasfaltinum. Hann hevði ikki sín uppruna í nøkrum listaskála, men í "street level" New York. Hetta vóru veruligir tankar og veruligar kenslur, ið limirnir fingu út í tónleikinum. Tey vóru kend fyri at hata hippiar og alt, sum var ljósareytt. Vildu heldur ganga ímóti streyminum og viðurkenna, at spakar vóru spakar, og at eitt avskeplað og stirvið samfelag var framvegis avskeplað og stirvið, sjálvt um ungdómurin royndi at fjala útyvir við blómum og idealum.
Tónleikurin hjá teimum hevði, hóast eina gjøgnumgangandi ráa og larmuta kenslu, ymisk andlit. Onkuntíð var tað tann rái, ópoleraði larmirockurin, ið gjørdi seg galdandi, og aðrar tíðir var tað tann meira melodiøsi og kitsjuti poppurin. Ein kann siga, at Lou Reed og Nico umboðaðu, í byrjanini, ávikavíst tað villa og ópoleraða, og tað stilla og stílistiska í tónleikinum. Lou Reed sang ofta teir óðu sangirnar um rúsevni o.a., meðan Nico sang ironisku kærleikssangirnar við síni eyðkendu týsku accent. Sum eitt kuriosum kann nevnast, at bólkurin hevði ein kvinnuligan trummuleikara. Í eini rockverð, har tað annars var (og er) vanligt, at eitt mannfólk tekur sær av trummusláttrinum, sat hin fitta og fryntliga Maureen Tucker og buldraði monotonar og aggressivar rútmur. Hetta legði orkufullu grundina undir larmandi gittararnar og sýrutu el-violinina!
Sermerkti sangskrivarin
Tann sentrali og týdningarmiklasti limurin í The Velvet Underground var óivað sangarin og gittarleikarin Lou Reed. Tað var hann, ið skrivaði meginpartin av løgunum og tekstunum hjá bólkinum, og tað eru hesir sangir, ið hava livað víðari í hjartanum hjá mongum lurtara.
Lou Reed var líka frá byrjan av ein ambitiøsur rocksangskrivari, og var hann á mangan hátt framman fyri sína tíð. Í eini tíð (sein-60’ini) har flestu bólkar og tónleikarar skrivaðu sangir um frið og kærleika, fór Lou Reed hinvegin og leitaði sær niður í sálarliga og samfelagsliga myrkri, ið hann sá rundanum seg. T.d. snúgva fleiri av sangunum seg um rúsevnismisnýtslu og moralskt forfall. Av hesum kann ein nevna 'Heroin', 'I’m Waiting for the Man' og 'Run, Run, Run' av bananplátuni og 'White Light/White Heat' av plátuni av sama navni.
Teksturin til 'Heroin' er ein nakin og beinrakin lýsing av sinna- og sálarlagnum hjá einum rúsevnismisnýtara. Her er eingin moraliserandi støðutakan, bert ein køld og syrgilig lýsing av eini ræðuligari tilveru. Íblásturin til tekstin kom frá slíkum skaldsligum tungvektarum sum William Burroughs og Nelson Algren. Hetta var ikki tað, ið vanligi lurtarin setti í samband við rocktónleik tá á døgum. Lagið sjálvt er ein áhugaverd roynd í noise-rocki, við monotonari el-violin, crescendo-gittarum og hysteriskum percussionspæli, sum kryddaríi. Slíkt verður enn mett at vera "nýskapandi" og "slóðbrótandi". Viðhvørt sær tað út sum at tónlistarliga spektrið ikki hevur flutt seg so nógv, sum ein kanska helt.
'I’m Waiting for the Man' er eitt pumpandi rockn’roll-lag, har høvuðspersónurin er ein junkie, ið bíðar eftir dealaranum, ið skal selja honum heroin. 'White Light/White Heat' er somuleiðis eitt rockn’roll-lag um hvussu tað kennist, tá ein sproytar rúsevnið methedrin í seg.
Tað tykist kanska løgið, at ein sangskrivari skal nýta so nógva tíð og orku at skriva um rúsevnismisnýtslu. Men ein skal hava í huga, at í hesi ljósareyðu flower-power-tíð hevði almenningurin hug at gloyma avleiðingarnar av liviháttinum hjá ungdóminum. Lou Reed var óivað við til at venda rákinum hinvegin. Tó at hann ongantíð moraliseraði evnini, ið hann skrivaði um, so var hann við til at lýsa eina í nógvar mátar margháttliga støðu.
Beinraknu lýsingarnar av misnýtsluni og forfallinum, talaðu í grundini nógv harðari til ungdómin, enn alskins ávaringar og moralprædikur frá "teim vaksnu".
Kærleiks- og skemtisangir
Hóast Lou Reed ikki var bangin fyri at skriva um myrkur og depressjón í tekstum sínum, skal eisini havast í huga, at hann samstundis var (og er) ein humoristur av teim stóru! Sangir sum t.d 'Femme Fatale', 'What goes on' og 'I can’t stand it' (ávikavíst av bananplátuni, The Velvet Underground og VU) bera boð um ein onkursvegna meira bjartskygdan sangskrivara.
Mangan er høvuðspersónurin ein kvinna. 'Femme Fatale' snýr seg – sum heitið eisini ber boð um – um eina vandamikla og tó sera vakra kvinnu. Nico syngur fyri, meðan Lou og co. syngja kór: "she’s a femme fatale!" 'What goes on' og 'I can’t stand it' eru um trupulleikarnar ið stinga seg upp, tá tann betra helvtin barasta ikki vil gera sum ein sigur! Um hon bara hevði "makkað rætt", hevði alt verið "all right!" sum hann málber seg.
Í 'Beginning to see the light' (av The Velvet Underground), ið kanska er eitt tað mest jaliga lagið, ið Reed nakrantíð hevur skrivað, syngur hann játtandi: "I met myself in a dream, and I just wanted to tell ya, it was all right!" Hesi seinastu orðini, "all right!", eru eitt afturvendandi hugtak í tekstunum hjá Lou Reed. Rithøvundurin Anthony de Curtis skrivar enntá í sínum liner-notes til The Best of The Velvet Underground, at um vit hyggja at menniskjanum soleiðis sum Lou Reed sær tað, so er "all right!" ein góð lýsing av hvussu menniskjað hevur tað allarbest. "All right!" er við øðrum orðum "...The ideal human state as envisioned by Lou Reed"! (1)
Aðrastaðni finnur ein tekstir um kærleika, og ikki minst um hjartasorg. Í 'Pale Blue Eyes' viðger hann tann mista kærleikan og syngur við viðbreknari rødd um sína kvøl. Eitt vakurt og sorgblítt lag, ið virkar sum ein góð kontrast til tann annars so ráða tónleikin.
Á seinastu útgávuni, Loaded frá 1970, finnur ein løg, ið bera boð um ein broyttan sangskrivara. Frammanundan hevði Lou Reed, sum áður nevnt, nýtt nógva orku uppá at skriva um myrkur, moralskt forfall og misnýtslu. Hetta hevði við sær, at hansara lívsáskoðan var rættiliga køld og døpur. Men løg sum t.d 'Sweet Jane' lýsa samfelagið og menniskjað á ein heitari og meira "humanan" hátt, um tað kann sigast soleiðis. Her sleppa romantikkurin, nostalgiin og sentimentaliteturin framat eina løtu. Við hesum hoyrdu áhoyrarar, at The Velvet Underground hóast alt ikki vóru tey hatsku apparatini, ið summi vildu vera við, at tey vóru. Lou Reed var heldur ikki so súrligur, sum mong hildu frammanundan.
Á Loaded finna vit eisini skemtiliga rockn’roll-lagið, ið stutt og greitt kallast 'Rock and Roll'. Her er høvuðspersónurin ein fimm ára gomul genta, sum er »fangað« í sínum yvirklassa-miðalhampa heimi. Men so ein morgun setir hon útvarpið frá og hoyrir fagra rock'n’roll-tónleikin ljóma, og hetta verður nærum hennara frelsa – "despite all the computations, she could dance to the rock and roll station, and baby, it was all right!"
Margfaldaður íblástur
Tað finst eitt ótal av bólkum, ið hava framført sangir hjá The Velvet Underground og Lou Reed á plátu og á konsertum. Av hesum kann ein t.d nevna R.E.M., U2, Bryan Ferry, David Bowie, Patti Smith, The Cowboy Junkies, Echo and the Bunnymen, Gang of Four og Mott the Hoople.
Brian Eno, ið eg siteraði at byrja við, var sjálvur ein av undangongumonnunum til tað, sum vit í dag kalla "ambient"-tónleik. Hetta serliga, minimalistiska slagið av ljóðmynd, har tann undirbygda og undirspælda heildin evnar fram serstakar hugmyndir og kenslur í áhoyraranum. Sum hann sjálvur sigur, so var tað bananplátan, ið legði honum lag á, hóast lopið er langt frá skitna avantgarde rockinum hjá The Velvet Underground til hansara egnu atmosferisku, syntetisku ljóðmyndir.
Norski electronica/jungle/hip hop bólkurin Xploding Plastix, ið vitjaði G! Festivalin 2003, sigur seg eisini vera millum tey, ið hava fingið íblástur frá The Velvet Underground og Andy Warhol. Navnið, "Xploding Plastix" stavar frá The Exploding Plastic Inevitable-framførslunum. Glorybox, ið eisini vitjaðu G! Festivalin 2003, er eisini farin at ganga The Velvet Underground vegin, um ein kann siga tað soleiðis. Í teirra nýggjaru løgum hoyrast nøkur eyðkenni, ið ein eisini hoyrir í løgunum hjá The Velvet Underground. Tónleikurin er leitandi, og tey skammast ikki við at lata einfalda, larmandi rockin tosa sína søk!
Hóast tað skjótt vera 40 ár síðan The Velvet Underground fyri fyrstu ferð var á palli í New York, so hoyrist íblásturin frá bólkinum tann dag í dag – eisini her í Føroyum. Vit halda okkum mangan vera so isolerað frá umheiminum. Vit halda at vit liggja so fjart frá øllum, at einki rínur við her heima. Men tað ger tað. Tað er bara ein spurningur um tíð. Ein spurningur um rák, og mest av øllum: ein spurningur um at lata tónleikin tala!
Keldur:
1. Liner Notes úr The Velvet Underground, The Best of The Velvet Underground, PolyGram Records 1989 Inc.
2. Liner Notes úr Lou Reed, Transformer – Original Masters, BMG Heritage, 2002.
3. Samrøða við Boards of Canada, frá http://www.hmv.com
4. Heilin!
(Næstu ferð: Ljóð úr undirgrundini – annar partur. Um Lou Reed og hansara avgerandi soloútgávu, »Transformer«, 1972.)
Subscribe to: Posts (Atom)


c: text/html

text:
Tíðindaskriv
Býráðið í Runavíkar kommunu samtykti á fundi 27. november fíggjarætlanina fyri 2015.
Skattaprosentið verður 22%, tað er óbroytt, og barnafrádrátturin verður kr. 5.000,- fyri hvørt barnið, meðan barnaansingargjøldini verða lækkað við uml. 5%
Høvuðstølini eru hesi:
Inntøkur 131,5 mió
Rakstur 91,380 mió
Fíggjarkostnaður 16,620 mió
Íløgur 23,5 mió
Av íløgum í 2015 kunnu nevnast:
• Framhald av vatnverkætlanini á Skála
• Framhald av spillivatnsætlanini
Inntøkurnar fyri 2015 eru mettar at liggja á umleið sama støði sum í 2014.
Raksturin er øktur við góðum 3 mió orsakað av lønarhækking og nýggjum og øktum tilboðum, sum býráðið hevur samtykt. Eisini er álagt kommununum við lóg at víðka tannlæknatilboðið upp til tey 18 ára gomlu.
Á íløgusíðuni eru tað serliga tvær stórar verkætlanir, sum eru á skránni fyri 2015. Alneyðugt er at fáa vatnverkætlanina á Skála lidna skjótast til ber, soleiðis, at bæði vestari og eystari armur á Skálafjørðinum verður framtíðartryggjaðir við vatni. Spillivatnsætlanina vilja vit eisini fremja í verki, og í 2015 stendur Skála fyri tørni.
......
Sitandi býráð hevur eisini ætlanir fyri 2016 og 2017, og hesi bæði árini er ætlanin, at hesar høvuðsíløgur verða gjørdar, umframt aðrar smærri eisini:
2016:
Vatnverkætlanin á Skála (liðugtgerð), Náttúrubarnagarðurin Søljuhjarta í Søldarfirði (liðugtgerð), spillivatnsætlan (framhald) og havnabygging Runavíkar havn (binda Kongshavn og Betabryggjuna saman).
2017:
Havnabygging Runavíkar havn (liðugtgerð), spillivatnsætlan (framhald), fyrireiking/projektering av svimjihøll.
Ætlanin er eisini at halda á við lækkingini av barnaansingargjøldunum næstu árini.
Magnus Rasmussen
borgarstjóri
1. desember 2014

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tað var Dánjal Dahl Ljósheim, sum bleiv ársins mannfólk, tá hann vann Mannfólkarenningina, sum Hvirlan skipaði fyri úti í Vika. Tað var ikki so nógv at síggja til vandu vetrarrennararnar hendan dagin, men fitt av rennarum vóru tó savnaðir til startin og heilir 52 rennarar komu á mál.
Tað er meira sjáldsamt at síggja fleiri enn 50 mans renna tómhentar niðan frá Føroya Bjór.
Har sóust gamlir rennarar, triatletar, fótbóltsleikarar og dómarar, men eingin kundi gera nakað við Dánjal Dahl Ljósheim, sum vann ein tryggan sigur. Royndur sum hann eftir hondini er, byrjaði hann varliga, og setti ikki ferð á fyrr enn aðrir byrjaðu at møðast. Og tá var skjótt, at hann var langt fremstur. Eitt ivamál um, hvønn veg hann skuldi renna heim um gomlu argjabrúnna, gjørdi at nógv tíð fór til spillis, men tó uttan at spenningur kom í.
Dánjal var fyrstur í ánna og vísir vegin
Riðilin aftanfyri Dánjal bleiv við at hanga hampuliga væl saman. Dánjal var hálvan minutt fremstur á málinum, men síðan var bara hálvur minuttur afturat til sjeyndapláss. Á øðrum plássi kom Steffan Klein Poulsen, sum onkur kanska minnist frá onkrari gamlari rennikapping. Steffan vandi eitt skifti saman við Treysti. Á triðja plássi kom ungi triatleturin Magni J. Hansen. Hann hevur eisini verið til nógv rennitiltøk seinastu tíðina, og er ein spennandi ítróttarmaður at fylgja. Á fjórða plássi kom kenda renni-eftirnavnið Djurhuus. Hesuferð var tað stóribeiggi Marnar, Jørleif Djurhuus, sum við góðum spurti rann tvey pláss fram. Á fimta plássi var enn ein triatletur – hesuferð í eldra endanum. Seigi Andrass Joensen rann seg spakuliga fram gjøgnum feltið, og helt sætta mannin, sum var FÍF-formaðurin, aftanfyri við nøkrum sekundum. Á sjeynda plássi kom stríðsmaðurin Pauli Johannesen, sum plagdi at renna fyri Bragdið, men sum vit ikki hava sæð eina tíð. Og beint aftanfyri hann komu ikki færri enn tveir Hávarðar!
Fyrst yvir um djúpu ánna (Steffan og Magni)
Og síðan komu teir allir á málið. Ein fyri og annar eftir. Skitnir og móðir kastaðu teir seg á parkeringsplássið millum bilarnar hjá Wenzel og pylsuroykin av heitu grillini. Túrurin framvið Sandá, tvørturum Sandá og í Sandá oman í Sandágerð og niðanaftur, hevði tikið alla orkuna frá hesum monnunum, sum kortini tóktust sera væl nøgdir við avrikið.
Har var lítið veiggj eftir í monnum, tá teir komu á mál. Ein frankfurtara og eina biiip ella sodavatn kláraðu teir allir kortini – so ringt var tað heldur ikki
Liðkappingin gjørdist ómetaliga jøvn. Men besta liðið átti Bragdið, sum hevði rennararnar nummar 5, 6 og 12.
Tað var við eymk og fret, at eit væl blandað Bragdalið vann liðkappingina. F.v.: Andrass, Dávid og Hallur
Team Vanthamar stríddi seg til annaðpláss. F.v: Hávarð Vatnhamar, Hjalti Eliasen og Pauli Johannesen
Hvirluformaðurin Eyðun Jakobsen lesur vinnararnar upp. Hann var stak væl nøgdur við tiltakið
Grillgrammir menn hava ilt við at standa ímóti góðu frankfurtarunum
Leis meira um á heimasíðuni hjá HVIRLUNI
Øll úrslitini síggjast HER
Myndir hjá Hvirluni síggjast HER


text:
Tíðindi
28. august 2017
Kappingin Ársins Vitanarfróðu
Vit bjóða øllum næmingum í miðdeild og hádeild at vera við í granskarakappingini Ársins Vitanarfróðu. Hava tit hug at vera við, mugu tit byrja at granska nú! Freistin at senda tilfar inn til kappingina er 21. september í 2017.
Soleiðis gera tit
Tit mugu arbeiða saman sum flokkur. Tit kunnu granska okkurt, sum undrar tykkum. Nýtið arbeiðsháttin hjá Vitanarfróða og Vitanarfróðu. Skrivið eina frágreiðing um tykkara gransking og sendið okkum hana.
Ársins evni: Tilfeingi
Tit kunnu granska tað, tit hava hug til og í øllum fakum. Halda tit tað verða trupult at velja, so kunnu tit royna at granska okkurt, sum hevur við ársins evni at gera. Tað er tilfeingi.
Lesið meiri um kappingina á gransking.fo
Vinningar
Allir flokkar, sum luttaka, fáa prógv fyri, at teir hava verið við.
Flokkurin, sum vinnur kappingina, fær virðisløn á 5000 kr., heiðurin at nevna seg Ársins Vitanarfróðu og ein túr í náttúruna við tveimum granskarum at síggja okkurt forvitnisligt.
Vinnarin verður kunngjørdur á Vísindavøkuni 29. september í 2017 kl. 13.
----
Vinarliga vegna Granskingarráðið og Nám
Savnsmynd: Ólavur Frederiksen
Skúlablaðið
Pedda við Stein gøtu 9
100 Tórshavn
Tel. 23 57 73
Teldupostur: turid@bfl.fo ella skulabladid@lararafelag.fo
2015 © Bókadeildin. All rights reserved.


text:
Kendi kinesiski listamaðurin Yang Fudong hevur sambært The Artnewspaper gjørt eitt staðspesifikt verk til oynna Sandhornøya í norðurnoregi, sum eftir øllum at døma fer at minna um norðlýsi. Verkið verður avdúkað í august í ár. Talan er um eina installatión, sum verður lýs uppá fjallalandslagið, arbeiðsheitið er Poetic co-existence once upon a time: architecture, underground dwelling, installation, monumental images and the landscape; filmsbrotini eru gjørd í Kina og Noregi. Tað er norska listafelagið Salt, sum skipar og sum rindar fyri stórslignu og ambitiøsu verkætlanina, verkið hjá Yang Fudong er byrjanin uppá eina stóra mentanarturné, greiðir Helga-Marie Nordby, sum er ein av grundleggjarunum av Salt, frá. Ætlanin er at ferðast norðanfyri við steðgum í Grønlandi, Íslandi, Føroyum, Írlandi, Skotlandi, Spitsbergen og Alaska. Vit gleða okkum og hava meira um hetta seinni.
(KP)


text:
Verkætlanarstarv í Granskingarráðnum
Í sambandi við nýggja kunningartænastu, sum Granskingarráðið skal byggja upp í Føroyum, tørvar okkum eitt fólk at taka sær av uppgávuni frá A til Ø.
Talan er um at byggja upp eina EURAXESS tænastu í Føroyum. Tænastan skal vera eitt amboð við viðkomandi upplýsingum hjá granskarum, sum vilja koma til Føroya ella fara út í heim at granska. Uppgávan er at savna inn neyðuga vitan, at gera eina hondbók og ein internetportal og saman við øðrum at skipa fyri upplæring og kunning.
Til ber at lesa meira um EURAXESS á www.euraxess.eu
Førleikakrøv
Vit vænta, at tú hevur hóskandi hægri útbúgving, gjarna eisini viðkomandi starvsroyndir. Tú dugir væl at arbeiða sjálvstøðugt, hevur royndir við heimasíðuarbeiði, hevur góðar málførleikar og dugir yvirhøvur væl at samskifta.
Setanartreytir
Talan er um tíðaravmarkað starv í 2 ár. Løn sambært avtalu millum Fíggjarmálaráðið og avvarðandi fakfelag. Setanarbrøkurin er millum 1/2 og 2/3 tíð, alt eftir hvørjum lønarstigi viðkomandi er á.
Starvsstaður er í Granskingarráðnum á Bryggjubakka í Havn. Byrjanardagur er 1. januar 2013 ella skjótast gjørligt.
Freist v.m.
Meira fæst at vita um starvið við at ringja til Granskingarráðið á tel. 567800 ella við at skriva til annika@gransking.fo
Umsóknir við CV og avritum av prógvum skulu sendast til annika@gransking.fo í seinasta lagi 2. desember 2012.
Lýsingin kann takast niður í pdf her


text:
Prísmaskinur, etikettir osv.
Prísmaskinurnar ið vit selja eru av slagnum Meto. Meto er ein avdeiling hjá stóru fyritøkuni Checkpoint, ið veitir handilsútgerð runt allan heimin.
Meto prísmaskinurnar er av sera góðari góðsku og hava góðan funkionalitet. Tær fáast í ymsum støddum, við ymsum møguleikum. Við at klikkja á ein av faldarunum niðanfyri, kanst tú lesa meir um Meto ProLine, og Meto Eagle prísmaskinurnar ið vit selja. Eisini kanst tú lesa meir um okkara úrvæl niðanfyri faldararnar.
Prísmaskinur
Hesar eru prísmaskinurnar ið vit selja:
Hesar eru prísmaskinurnar ið vit fyrr hava selt (útgingnar útgávur):
Etikettir
Hesar eru etikettirnar ið vit selja:
Frágreiðing um etikettir
Sum sæst omanfyri, so hava vit nógvar ymiskar etikettir til prísmaskinur. Tær fáast í hvítum, gulum, orange, og reyðum. Tær fáast eisini við ymsikum lím-styrkjum. T.v.s.:
- Lím 1: Hóskar best til prýðislutir o.l. av tí at límstyrkin er lág, og tískil er lætt at taka prísin av aftur.
- Lím 2: Er til vanligt brúk. Límstyrkin er miðal.
- Lím 5: Er til frystivørur.
Litrullir (blekk)
Blekkið ið prísmaskinurnar prenta á etikettirnar, kemur av einari litrullu ið situr í maskinuni. Við tíðini, so tømist litrullan fyri blekk, og tá er tað tíð at skifta rulluna út. Tær ymsu útgávurnar av maskinum brúka hvør sítt slag av litrullum. Sjá á myndunum niðanfyri hvør litrulla hoyrir til tína maskinu.
Trýst á mynd fyri fulla stødd.


text:
Á Ambulatoriinum omanfyri J.C. Svabosgøtu starvast Edith sum sjúkrarøktarfrøðingur við serkunnleika innan húðsjúkur, - ella dermatologi. Hon hevur ein heldur øðrvísi arbeiðshátt at hjálpa sjúklingum við nýtslu av telemedisin.
Telemedisin er viðtala umvegis KT skipanir, har lækni og sjúklingur ikki eru í sama rúmi, men t.d. kunnu uppihalda seg í hvør sínum landi.
Sjúklingar við húðsjúku koma inn til Edith á húðambulatoriinum við tilvísing frá kommunulækna.
Hon spyr inn til trupulleikan, tekur myndir og leggur tær inn í eina tøkniliga skipan, sum húðlæknar í Roskilde hava atgongd til.
Teir hyggja eftir myndunum, og venda síðani aftur vanliga innan eitt samdøgur við, hvussu sjúklingurin skal viðgerast.
Hareftir kunnu kommunulæknar í flestu førum útskriva resept til viðkomandi, ella sjúklingurin verður biðin at koma inn til nærri kanningar.
Dermatologiin á Landssjúkrahúsinum hevur nýtt hendan framferðarháttin síðan 2004, og tað hevur rigga væl. Hvørt ár koma eini 2500 tilvísingar, og sjúklingarnir fáa svar aftur innan fáar dagar.
Danskir húðlæknar eru so í Føroyum 8 ferðir um árið í 4 dagar.
Tveir teirra sum eru knýttir at Landssjúkrahúsinum verða javnan bidnir um, at undirvísa aðrastaðnis í teledermatologi, tí at hesin framferðarhátturin á Landssjúkrahúsinum, er ein av teimum størstu dagligt virkandi deildunum í heiminum sum nýta teledermatologi.
Mest vanligu húðsjúkurnar í Føroyum eru psoriasis og eksem, tí veðurlagið í Føroyum, kuldi og fuktur, - er ikki so gott fyri hesar báðar sjúkurnar. Eisini koma fólk við aknu o.ø., umframt at Edith ger biopsiir og allergiroyndir.
Møguleikar innan onnur viðgerðarøki
Telemedisin kann eisini nýtast innan onnur viðgerarøki – eitt nú var fyrsta telekonferanca hildin í fjør, har serlækni sat á einum donskum sjúkrahúsi, meðan sjúklingurin sat í Føroyum saman við einum sjúkrarøktarfrøðingi.
Hesin hátturin er sera væl eydnaður til umstøðurnar í Føroyum og kann koma at minka um talið av sjúklingum, ið Landssjúkrahúsið á hvørjum ári sendir uttanlands í viðgerð.
Góðskan og viðgerðin er á høgum støði, eins og fyrimunir við telemedisin eru skjótari viðgerð og styttri bíðitíð til viðtalu hjá serfrøðingi, ið er staddur uttanlands.
Telemedisin kann eisini vera ein loysn umborð á skipum, tá ið manningin hevur tørv á læknahjálp, ið ikki er akutt, og á tann hátt kann koma í samband við læknar í Føroyum og uttanlands.
KT-loysnir skulu skapa betri kunning til sjúklingin og avvarandi og geva teimum vitan um sjúku og sjúkugongd á Landssjúkrahúsinum. Alt hetta eru viðurskifti, sum komandi H-bygningurin fer at taka atlit til, tá hann stendur klárur at nýta í 2021.


text:
Útgivið tann: 23.09.2013
Navnorðsmál (Jógvan í Lon Jacobsen)
Skrivað hevur: Jógvan Andersen
"Seinni hálvleikur útviklaði seg nærmast bara til at vera ein spurningur um støddina á sigrinum". Hetta var ein beista knortlutur og illa orðaður setningur. Men hann er funnin á prenti. "Seinni hálvleikur útviklaði seg", hetta kundi verið sagt, t.d.: sum leið út á seinna hálvleik ella sum seinni hálvleikur gekk. Seinna helvt av setninginum: "ein spurningur um støddina á sigrinum" er dømi um navnorðastíl. Ein natúrligari máti at sagt hetta kundi verið: "ein spurningur um, hvussu nógv annað liðið fór at vinna" ella "hvussu stórur sigurin fór at vera".


text:
Upptøka á breytunum
Treytin fyri upptøku á Búskapar-, Fyrireikingar-, Hug- og Náttúrubreytini er:
at tú hevur fullført 9. flokk fólkaskúlans ella hevur samsvarandi útbúgving frá øðrum lærustovni
at tú hevur lokið kravdu próvtøkur fólkaskúlans í 9. flokki í skrivligum føroyskum, donskum, enskum og rokning/støddfrøði
at tú hevur lokið munnligu próvtøkur fólkaskúlans í 9. flokki, sum Mentamálaráðið hevur tikið út
Næmingar, sum hava lokið oman fyri nevndu royndir við nóg góðum úrsliti, kunnu søkja um upptøku á omanfyrinevndu breytum.
Lýkur umsøkjari ikki onkra av omanfyristandandi treytum, kann einstaki skúlin gera eina ítøkiliga meting – møguliga ein faklig upptøkuroynd – og taka støðu út frá henni.
Treytin fyri upptøkua Yrkisbreytini er:
Øll sum eru liðug við fólkaskúlan, t.v.s. 9. ella 10. flokk, kunna søkja inna á Yrkisbreytina. Tað er ein fyrimunur at hava eitt miðalgott prógv úr fólkaskúlanum.
Treytin fyri upptøku á Serbreytini er:
(nærri kunning seinni)


text:
Fiskimaðurin niður á 400.000 í inntøku
Politikkur17-05-2018 - 09:01 - Jóanis Albert Nielsen
Nú er alt vent á høvdið. Landsstýrismaðurin, sum við lóggávu skuldi frítaka fiskimenn fyri at gjalda fyri uppboðssøluna, gevur nú reiðarunum skuldina fyri, at manningarnar fáa stóran lønarmiss. Provokatión rópar landsstýrismaðurin tað. Teir øsa manningarnar, sigur hann. Ógvusligi lønarniðurskurðurin hjá fiskimonnum órógvar ikki landsstýrismannin. “Tað er óneyðugt at fáa stríð um”, sum hann málber seg. Ein trýr illa sínum egnu oyrum!
Í staðin fyri at spyrja landsstýrismannin um brotin lyftir, gevur útvarpsmaðurin honum fría mikrofon at proklamerað, at nýggja lógin gevur fiskimanninum eitt “heilt annað grundarlag”.
“Nýtt grundarlag”. Øll tilfeingisrentan skal í Landskassan. Landsstýrismaðurin hevur reypað av, at nýggja lóggávan fer at geva landskassanum eina heila milliard. Landsstýrismaðurin veit, at høvuðsfortreytin fyri “milliardina” er, at hýran hjá fiskimanninum í mesta lagi skal vera 400.000 kr um árið. Hetta framgongur týðiliga og greitt í frágreiðingini hjá Búskaparráðnum, har “ov nógv goldin løn til fiskimenn” er meginparturin av tilfeingisrentuni, sum skal í landskassan. Tá ið Høgni Hoydal reypar um “milliardina”, sigur hann samstundis, at fiskimaðurin bert skal forvinna sær 400.000 kr. um árið. Óhoyrt, soleiðis at blanda seg uppí fría samráðingarrættin.
Hetta er tað nýggja grundarlagið, sum fiskimenn skulu venja seg við. Landsstýrismaðurin roynir at flyta fokus, við at seta fiskimannin upp ímóti reiðaranum. Tað, sum landsstýrismaðurin nevnur sum nýtt grundarlag, heldur ikki. Tað hava onnur víst á, so tað verður ikki viðgjørt her. Tað er bert uppboðssølan, sum er munurin.
Niðurlagingin er byrjað, ikki bert av lønini hjá fiskimonnum, men av allari fiskivinnuni. Vónandi fer tað at bera til at rætta uppaftur, so vit aftur fáa eina fiskivinnu, sum kann skapa vøkstur í Føroyum.
Jacob Vestergaard.


text:
Orð og lag: Swangah Dangah
1. Ragnar: Fokk um glasið er hálv tómt, ella hálv fult, tað skal bara tømast.
Her sum pessimistar og optimistar møtast og forførast.
Jack er á odda, Morgan er næst, dupultan sixpack ígjøgnum eina trakt,
Og alt er oyðilagt, tá mítt rap heldur vakt. Tað er so kalt og brutalt, gev mær rætt, halt so kjaft!
Fokk Elefant, gev mær mammut, bumsa holdning sprutt akutt. Servi skot, lagt upp til drukk –
Veðr, Black Sheep, Gull og Slupp.
Mamma segði, eg skuldi læra meg at drekka – stadivekk í læru, nær kann eg steðga?
Dumpi hvørja fer prógvið er farið, 5,8 er miðal talið.
Lat meg hoyra Swangah Dangah (Swangah Dangah), fáa høvd at banga!
Fólkið rópar hatta eru teir, vilja hava meir og meir.
Tað er fokkin nokk við roksut pop, fyll hiphop frá botn til top,
og øll verða bangin fyri at verða skotin, tá vit rópa Body-shooot!!
Niðurlag: 1 skot, 2 skot, 3 skot, 4, 5 skot, 6 skot (Botna Botna!), hálvnaknar gentur, blondinur, brunettir hungra eftir
Meir, og vilja smakka Swangah Dangah (kom!)
Fyll í x5 (kom!)
Botna x5
Starta Mosh-pit og syrg fyri, tú stendur mitt í!
2. Steen: Hvørt vikuskifti prógva vit, at Darwin hevði rætt: Gorilla stíl, hang í og sving’ armin nú í takt,
converta til tað villa, fá gólvið til at rista. Um endin er for flatur, so hevur tú bara at stritta!
Depressjón glas, tað fer upp og tað fer niður. Og vit steðga ikki bara, tí vit síggja politiið her.
Tónleikur var fínir, nú er hann bara rotin, tað feita blev sukað út, sum hjá James Olsen. (fyll í)
Rom og Cola, fokk at fara í song at sova, ikki hugsa um hvat tit tola, ella um tit spýggja tá tit ropa, lova
Mær í tína beinagrind, føroyskt rap designarin! So kulka, bukka áðrenn vit dukka upp. Nei fokk tað, lat meg nú drukna!!
Fyll í Aquavitt í, kom inn, kom inn við Gin, Jæger-bumbur í tín munn, ja, glasið verður fylt. Rom og Cola til at skola, Absinth er fokkin farligt, Tequila slær gott til, bara øl er for ansvarligt!
3x Fyll nú heilt upp, tak títt fokkin glas, og fyll nú heilt upp. Tøm tað, føl tað og fá tær –


text:
Firðirnir alstóran týdning fyri Føroyar
Vinna12-01-2018 - 19:30 - Jóanis Albert Nielsen
Nærum øll vinna, eins og flestu okkara, sum her búgva, brúka onkursvegna føroysku firðirnar. Tað veri seg alivinna, fiskivinna, tann skjótt vaksandi ferðavinnan, umframt at aðrar vinnugreinar onkursvegna eru tengdar at fjarðasambandinum.
Seinastu árini hava tó einstøk átøk verið fyri at greina rákið í einstøkum firðum nærri. Eitt av hesum økjunum er Sundalagið og Tangafjørður, har mátingar av rákinum frá botni og upp ímóti vatnskorpuni eru framdar á 10 støðum í árunum 2012-13. Hetta varð gjørt við at seta streymmátara, sum brúkar ljóð til at máta upp ígjøgnum sjógvin, niður á botn í tíðarskeið upp til tríggjar mánaðar á hvørjum staði.
Seinastu tvey árini eru eisini regluligar mátingar gjørdar av hydrografiini. Talan er um mátingar av hita, saltinnihaldi, gróðuri og ilt frá vatnskorpuni og niður á botn, sum verða gjørdar frá báti. Hetta hevur verið gjørt 15 ferðir seinastu tvey árini á somu 35 støðunum frá sunnast í Tangafirði og norður á Eiðisgrynnuna.
Mátingarnar vísa, at rákið í hesari fjarðaskipan er rættuliga fjøltáttað við bæði stutttíðar- og langtíðarbroytingum orsakað av skiftandi veðri og árstíðum. Úrslitini vísa, at tað er ymiskt, hvussu tey ymsu dýpini verða ávirkaði. Fyri at kunna seta allar mátingarnar saman í einari heildargreining, verður nú mentur ein 3D-myndil fyri alla fjarðaskipanina frá Nólsoyarfirði og norður í Eiðisflógvan. Rákið ovast í sjónum verður í stóran mun stýrt av vindinum, og fyri at fáa best møgulig úrslit í øllum økinum, er eitt háupploysiligt veðurmodel eisini partur av verkætlanini.
Tá myndilin er mentur til at geva eina nøktandi lýsing av rákinum, verður møguligt at gera rættiliga ítøkiligar metingar av sambandinum millum teir ymsu partarnar av fjørðinum. Eitt nú við atliti til, hvussu smitta og lús í alivinnuni, eins og útlát frá landi, ferðast millum firðirnar. Og somuleiðis hvussu livilíkindini hjá djórum á botni kunnu verða ávirkaði av broytingum elvdar av náttúruni ella mannaávum. Tá myndilin er mentur fyri hetta økið, verður hann væntandi lutfalsliga lættur at nýta á hinum firðunum.
Mátingarnar eru framdar av Fiskaaling í góðum samstarvi við Havstovuna, meðan myndlaparturin er skipaður sum PhD-verkætlan á Niels Bohr Institut á Keypmannahavnar Universiteti saman við Fiskaaling, og í tøttum samstarvi við Havforksningsinstituttet í Bergen. Fíggjarligur stuðul til verkætlanina er veittur av báðum alifeløgunum í økinum, Marine Harvest Føroyar og Bakkafrosti, umframt av Statoil Føroyar og Granskingarráðnum.


text:
Orð: C. Lund
Lag: Lion of Judah
Týtt úr norskum: Victor Danielsen
Upprunaheiti: Løft hender mot Jesus, du trengte Guds barn
1. Lyft hendur mót Jesusi, trongda Guds barn,
hygg upp, tá ei fangar teg freistarans garn,
hygg upp, tí tá lyftist títt mót og tín gongd,
tá tendrast í brósti heimlongsilsins trongd!
Og málið, sum tyktist langt burtur frá tær,
tá verður tær greitt og so undurfult nær.
2. Hygg upp móti staðnum við fastari grund,
á Jesus hygg upp hvønn ein dag, hvørja stund,
áh, tú, sum í Jesusi uppreistur er,
søk skatt tín í Himli, ei tvísintur ver,
lyft eygu, lyft hendur, lyft sálina við,
hygg upp og ei niður, ver vakin og bið!
3. Tá Pætur á Jesus leit upp uttan frykt,
tá gekk hann í stormi á bylgjunum trygt;
tá Mósesar hond lyft mót himlinum er,
tá sigrar Guds fólk yvir Amaleks her;
tá Dávid í andanum uppeftir sá,
hvør undurfull orð, ið hann skrivaði tá!
4. Tá Pætur leit niður, í somu stund var
hann sokkin, ei sjógvurin longur hann bar;
tá møðin á Mósesi yvirhond vann,
skjótt Ísrael tapti, og Amalek vann;
tá Dávid av takinum niðurá leit,
í holdinum tendraðist syndglóðin heit.
5. Hygg uppeftir! Her er alt fáfongd og stríð;
skjótt liðugt er alt hesum heiminum í;
tann sálin, sum vend móti Himlinum er,
ein forsmakk av hvíluni fær longu her;
hon sær gjøgnum royndirnar himmalskan glans,
sum leggur um krossin sín dýrdliga krans.
6. Tú líðandi bróðir, hygg upp og hav frið,
tú styrkist í vón og í toli harvið!
Ja, um tú enn snávar, og fóturin gleið,
hygg upp, upp á Jesus, so liggur tú ei!
Tú stríðandi, líðandi bróðir, áh, hoyr:
Á Jesus hygg upp, og títt mót aldri doyr!
7. Lat ljósið klárt brenna, ver á tíni vakt!
Tí skjótt kemur Jesus, sum hann hevur sagt;
tá sleppur tú heim, tá skalt hvílu tú fá,
hvør sæl er hin bíðandi brúðurin tá!
Tá sær hon sín brúðgóm, tá skoðar hon tað,
sum her gjøgnum tár hon í trúgv hevur sæð!


text:
Partur av mynd av ‘syrgi iris’ (Iris
susiana L.) frá Gottorfer Codex frá 17. øld. Teknað
av Hans Simon Holtzbecker. Kelda: Statens Museum for Kunst.
“Blomster og verdenssyn” á Statens Museum for Kunst.
Júst komin aftur úr Amsterdam var tað
mikið stuttligt at leggja leiðina fram við framsýning á Statens Museum for
Kunst, ið leggur dent á eldru modernaðu tíð og fram til upplýsingstíðina og
ikki minst spælir Holland og hálendsk list og stilleben ein avgerandi týdning. Navnið
“Blomster og verdenssyn” er væl valgt, men framsýningin fevnir ikki um
blomsturmyndina í t.d. romantiska tíðarskeiðinum ella í okkara tíð. Tey vita
helst sum er, at um tey seldu framsýninga sum eina framsýning um eldru
modernaðu tíð - frá renessansuni og teirra raritetskabinettum og fram til
upplýsingartíðina og svian Carl von Linné – so komu folk kanska ikki í sama
tali sum nú. Tað hevði verið áhugavert at sæð hvussu modernaði listafólk hava
fingið íblástur frá eldri tíðar blómumyndum.
Barokkhavar og herbarium
Frá blómubókini Gottorfer Codex frá 1600talinum. Kelda: Statens Museum for
Kunst.
Framsýningin fevnur um eini 200 árs blómumálningar. Frá
einari ørgrynnu av vøkrum hálendskum kyrrlutamyndum til Gottorfer Codex, ið er ein nýresturaurerað blómubók frá 1600talinum.
Navnið “Gottorfer” kemur av slottinum Gottorp Slot í Slesvig, ið einaferð var
donsk ogn. Tað var Christian III, ið gav bróðuri sínum prins Adolf slottið í
1544. Frá 1544
til 1713 livdu gottorpskir hertugar á slottinum. Slottið kom at gerðast ein
sentur fyri list og vísundi. Frá 1637 kom gongd á at gera ein botaniskan hava
og tað vóru hesar blómur sum Hans Simon Holtzbecker málaði í bókini Gottorfer Codex. Í havanum kundi man finna sjáldsamar
plantur frá øllum heiminum.
Frá Gottorp Slot í dag. Kelda: Gottorp Slot.
Frá
renessansuni til Carl von Linné
Carl von Linnésa verk Systema Naturae frá 1735.
Framsýningin
er musealt heilt væl frágingin. Tey hava lagt niður eitt trýdeilt tak um
myndirnar. Har kronologiska
gongdin gongur frá, tí súmbolska og til vísundakenda hættin at hyggja eftir
blómum og náttúruni. Soleiðis síggja vit hvussu ein mynd av einari blómu er ein
partur av tíðini hon var málað ella teknað, men eisini fáa vit innlit í eina
tíð har menniskja stóð millum ein súmbolskan heim eykendan av trúgv og hvussu
náttúrusøgan og vísindi komu at varpa nýtt ljós á blómumyndir. Tað er bert
keðiligt at tá vit at enda í framsýningini koma fram til hin áhugaverda Linné sleppa
vit bert at síggja hansara klassifikatiónsskipan frá 1735 og ikki so frægt sum
eina mynd av blómum ella djórum.
Stilleben, Blómur. Hans Bollongier (1623-1672)
málningur frá 1639 av kendu Semper
Augustus tulipanini.
Blómur, listakømur og raritetskabinettið
Frans II Francken (yngri),
Kunstkammer, 1636.
Botanisk søvn siga søguna um Europa, tí hesi søvn
av plantum og djórum vóru høgt í metum.
Botaniskir havar eru tí eins og søguligir bygningar ein partur av einari
kapprenning og samanbering millum europeiskar tjóðir, ríkmenn og kongahús. Bókasøvn, herbarium (plantusøvn) og djórasøvn
komu at gerast ein partur av leitani eftir tí serliga í tjóðarinnar
mentanararvi. Soleiðis eru myndir av blómum og urtum, sum vit síggja tær á
plansjum og í søvnum av plantum, partar av sosialu, mentanarligu og økonomisku
søguni í Europa. Umframt alt hetta, hava myndir av plantum stórt listarligt,
metaforiskt og fagurfrøðisligt virði.
Levinus
Vincent Wunderkammer.
Millum resessansuna og endan á 18. øld vóru
náttúrugranskarar ávirkaðir av tankanum um tað ‘kuriøsa’, ella tað
sjáldsama. Um tað so vóru fornlutir, náttúrufyribrigdi ella annað. Best var um
hesir vóru sjáldsamir, ‘abnormir’, vanskaptir ella mutatiónir. Leitanin eftir
tí heilt serliga innan flora og fauna, tað kundi vera einhyrningar, vanskapningar
og ótrúlig djór innan náttúrusøgu, sæst
aftur í realistiskum tekningum og málningum av fuglum, fiski, plantum men
eisini av fólkum og teirra mentan. Í føroyskari tilvitanarsøgu kenna hetta frá
Lucas Debes, ið var áhugaður í tí sjáldsama. Hann hjálpti tí lærda Th.
Bartholin í 1673 at gera
ein lista yvir trettan ‘raritetir’, ið bert funnust í Føroyum, serligar sjúkur,
djór sum hin hvíti ravnurin og m.a. ein havfrúgv í Suðuroy. Áhugin
fyri náttúrufyribrigdum og náttúrusøgu í eldri modernaðu tíð var samanvovin við
áhuganum fyri list og vakurleika. Tað
var eins náttúrlig fyri Ole Worm at savna sjáldsom djór sum kvæði og at skriva
søgu alt í senn.
Eitt ’raritetssavn’ við djórum og plantum.
Ferrante Imperato Dell'Historia Naturale,
1599.
Raritetskabinett og ‘wunderkammer’ vóru eisini partar
av europeiskari gransking og kanning av heiminum, eins væl og partar av
umsitingini hjálondum. Raritetskabinettið komu undan okkara tíðar museum, men
munurin á teimum og okkara tíðar museum er at tey ikki settu lutir hvør sær og
tey sýndu mangan fram stórar mongdir av tí sama. Seinni kom upplýsingartíðin at leggja meiri dent á
skipanir, hetta síggja vit eitt nú hjá Svabo. Eisini kyknaði áhugin fyri
náttúrini á ein annan hátt sum ein leitan eftir tí sum er stórbært, sublimt og
náttúrusublimt.
Djevulin hyggur eftir tulipanhandilsmonnunum, sum sita á eini bar, meðan Flora sleppur sær til rýmimgar á einum esil. Satiriskt koparstikk um tulipankreppuna í Hollandi í 1637. Kelda: Statens Museum for Kunst.
Blómur fingu so stóran týdning at tær komu at gerðast partar av fyrstu spekulatiónsbløruni í heiminum, kallað tulipankreppan. Fram til 1637 vóru góðar tíðir í Hollandi, landið var eitt heimsentrum fyri vísund, vinnu og handil. Vandi er tó í hvørjari vælferð. Prísurin á tulipanleykum kom at gerðast so høgur at ein tulipanleykur kundi vera seldur fyri tíggju árslønir hjá einum hondverkara. Endin var sjálvandi at allur marknaðurin breyt saman, ið sjálvandi er áhugavert í mun til okkara tíð.
Apur
klæddar sum fólk í Hollandi í 17indu øld, ið selja tulipanir. Ein satiriskur
málningur um heimsins fyrstu fíggjarligu ’bløru’. Málningur eftir Brueghel Yngra,
uml. 1640. Frans Hals Museeum, Haarlem Holland.
Sjálvt um framsýningin ikki heilt heldur
tað hon lovar, so er tað áhugaverda, at hon megnar at samanfatað bæði
náttúrusøgu, listasøgu og mentanarsøgu.
Ein várlig framsýning, nú várið er í nánd - sum Morten
Nielsen tók til:
Verden er våd og lys –
himlen er tung af væde …
Hjertet er tungt af
lykke,
lykkeligt nær ved at græde.
Fleiri framsýningar innan sama tema í
økinum:
Tað ber eisini til at síggja meiri um blómur í nýggja sokallaða Parkmuseerne, ið eru Davids Samling, Filmhuset, Den
Hirschsprungske Samling, Rosenborg Slot, Statens Naturhistoriske Museum og so Statens
Museum for Kunst. Rosenborg Slot vísir kenda porselenstellið frá 18indu
øld Flora Danica. Seinni hava tey eina framsýning við Maria Sybilla
Merian (1647-1717), ið framum at vera skordjórafrøðingur og plantufrøðingur
eisini var blómumálari.
Rosenborg
Slot hava eina framsýning
við Maria Sybilla Merian (1647-1717), ið umframt at vera skordjórafrøðingur og
plantufrøðingur eisini var blómumálari. Kelda: Rosenborg Slot.
Flora Danica
terrin málað við rosa cinnamonea. Stellið varð framleitt frá 1790-1802
sum ein gáva til Kathrinu Stóru av Russlandi frá Kong Chr. VII. Stellið hevur
ikki minni enn 1802 partar, 1530 eru til enn. Kelda: Rosenborg Slot.
Botanisk Have hevur
sjálvandi livandi blómur og Statens Naturhistoriske
Museum hevur eisini eina framsýning um Flora Danica har Niels Borch og eitt tal
av donskum listafólkum hava nýtulkað eina mynd frá Flora Danica. Hesi eru: John
Kørner, Tal R, Per Kirkeby, Marianne Grønnow, Lise Blomberg Andersen, Danh Vo, Trine
Søndergaard og Nicolai Howalt, Morten Schelde, Erik A. Frandsen og Peter Holst
Henckel
Davids Samling hevur
eina framsýning um blómur innan islamiska list.
Miniatura, Sita vil burtur frá
Hanuman, India, 1594. Kelda: Davids Samling.
Frá
filminum American Beauty. Kelda: Filmhuset.
Filmhúsið hevur filmar
um og við blómum, romantiskar myndir og ímyndir, ironiskar og metaforiskar. Og
á Den Hirschsprungske Samling hava tey eina framsýning av vármotivum.
”Vár”, Harald Slott-Møller (1864-1937). Kelda: Den Hirschsprungske Samling
Tíverri ber ikki til at keypa eittans atgongumerki til
allar framsýningarnar, men Filmhuset, Davids Samling eru ókeypis.
Kim Simonsen


text:
TRYGD Í HAVNUM er tænasta, ið hjálpir havnamyndugleikum og feløgum, ið hava virksemi í og á havnum, at lúka vaksandi trygdarkrøvini fyri havnir.
Trygdarkrøv til havnir verða støðugt herd. ANSNI hevur væl útbúgvin vaktarfólk, ið arbeiða við TRYGD Í HAVNUM. Okkara starvsfólk eru útbúgvin soleiðis, at tey lúka krøvini undir ISPS-reglugerðini.
Vit leggja dent á at veita bestu og munadyggastu tænastu.
Vælkomin at seta teg í samband við okkum á telefon +298 606060, og fá meira at vita um tænastuna TRYGD Í HAVNUM.
Eisini ber til at senda okkum ein teldupost á ansni@ansni.fo


text:
Hann er nærum allastaðni, og tey flestu tola væl at anda hann inn, tá nøgdirnar ikki eru ov stórar.
Men tey sum eru veik ella hava niðursetta immunverju tola illa blámusoppin, og gerast tey sjúk, er stórur vandi fyri at doyggja.
Danskir miðlar skriva, at nýggj gransking hjá Statens Serum Institut vísir, at heilivágurin, sum higartil er brúktur, er ikki so góður longur, tí sopparnir eru blivnir mótstøðuførir. Og tað kann gera, at deyðleikin fer heilt upp á 90% av teimum, sum gerast sjúk.
Ole Hilberg, sum er yvirlækni í lungasjúkum, sigur við DR, at eitrið, sum landbúnaðurin brúkar til at basa soppum í avgrøðini, í mangar mátar líkist tí sum læknarnir brúka til at viðgera tey sum eru blivin sjúk av blámusoppi.
Landbúnaðurin hevur hinvegin víst á, at fleiri kanningar mugu gerast, og tær hevur danski matvørumálaráðharrin, Esben Lunde Larsen, nú biðið um verða gjørdar.
Um tú veitst okkurt, sum VP ikki veit - skriva so til vp@vp.fo


text:
Bjørt Samuelsen hevur fingið svar uppá fyrispurning ið hon setti Jacob Vestergaardspurningurin er um heimild hjá Búnaðargrunninum at fíggja festibrøv og mjólkarkvotur
Fyrispurningur um heimild hjá Búnaðargrunninum at fíggja festibrøv og mjólkarkvotur, settur Jacob Vestergaard, landsstýrismanni (at svara skrivliga eftir TS § 52a)
Bjørt Samuelsen, løgtingskvinna
Spurningar
1. Hevur Búnaðargrunnurin lógarheimild at fíggja festibrøv og mjólkarkvotur – hvørja niðurstøðu er Fiskimálaráðið komið til hesum viðvíkjandi?
2. Um heimild ikki er, hvussu leingi hevur Búnaðargrunnurin so veitt fígging til omanfyrinevndu endamál á ivasomum lógargrundarlagi?
3. Nær gjørdist landsstýrismaðurin og Fiskimálaráðið varug við ógreiða lógargrundarlagið, og hvørji stig hevur landsstýrismaðurin tikið fyri at fáa viðurskiftini í rættlag?
4. Hvussu nógvar umsóknir um fígging av festibrøvum og mjólkarkvotum hevur Búnaðargrunnurin fingið, og hvussu nógvar av hesum eru avgreiddar í tíðarskeiðinum, tá ógreiða hevur verið um tulkingina av lógini?
5. Í hvønn mun hevur ivamálið um lógarheimildina ávirkað avgreiðsluna av hesum umsóknum?
6. Metir landsstýrismaðurin sjálvur, at Búnaðargrunnurin eigur at hava heimild at fíggja keyp av festibrøvum og mjólkarkvotum, og hvørji stig fer landsstýrismaðurin at taka?
Svar:
Til nr. 1.
Fiskimálaráðið er eftir drúgva umhugsan og eftirkanning av spurninginum komið til ta niðurstøðu, at ivasamt er, um heimild er í lógini at fíggja mjólkarkvotur og festibrøv. Fiskimálaráðið hevur á fundi í mai-2014 boðað leiðsluni í Búnaðargrunninum frá hesi niðurstøðu. Á sama fundi kunnaðu umboðini fyri Búnaðargrunnin Fiskimálaráðnum um, at grunnurin nakað av tíð fyri mai-2014 hevði tikið avgerð um ikki at fíggja keyp av mjólkarkvotum og festibrøvum.
Til nr. 2.
Búnaðargrunnurin hevur kunnað Fiskimálaráðið um, at mjólkarkvoturnar gjørdust umsetiligar sambært reglugerð frá Mjólkarvirki Búnaðarmanna í 2004. Fyrstu tíðina kundu hesar ikki veðsetast og byrjaði Búnaðargrunnurin tískil í 2006 at veita fígging til keyp av kvotum. Fígging í samband við eigaraskifti av festum er veitt síðani festibrøvini gjørdust umsetilig sambært grein 4 í lógini um landsjørð frá 2007. Fígging er latin í hesum tíðarskeiðum í góðari trúgv um, at heimildargrundarlagið var nøktandi.
Til nr. 3.
Á sumri í 2013 letur løgfrøðingur, umboðandi Búnaðargrunnin, Fiskimálaráðnum skriv,við spurningi um hvørt Fiskimálaráðið er samt við Búnaðargrunnin í, at Búnaðargrunnurin í verandi lóggávu hevur heimild til at veita lán í sambandi við keyp/útskrivan av festibrøvum. Sami løgfrøðingur,letur Fiskimálaráðnum tilfar á heysti 2013, ið undirbyggir heimildina at fíggja mjólkarkvotur og festibrøv.
Á sumri í 2013 letur ein stýrislimur í Búnaðargrunninum Fiskimálaráðnum skrivligt tilfar, ið undirbyggir, at heimild ikki er at fíggja festibrøv og mjólkarkvotur.
Fiskimálaráðið tók síðani málið upp innanhýsis og eftir drúgva umhugsan og tulking av lógini varð endaliga niðurstøðan tíðliga í 2014 hon, at heimildargrundarlagið er ivasamt. Enn eru tó ongi ítøkilig stig tikin at bøta og greiða lógargrundarlagið. Fleiri orsøkir eru til hetta: Rúm tíð gekk í 2014, til Búnaðargrunnurin fekk nýggjan stjóra og seint á heysti 2014 gekk valskeiðið út hjá sitandi stýri í Búnaðargrunninum og tí verður mett skilagott at fáa stjóran og nýggja stýrið at taka við størvunum, áðrenn farið verður í ráðførslu við stjóra og stýrið um, hvussu ein varandi og greið fíggingarskipan kann skipast til frama fyri landbúnaðin frameftir.
Sum áður nevnt, so hevur landsstýrismaðurin boðað leiðsluni í Búnaðargrunninum frá, at tað er ivasamt, um heimild er í lógini at fíggja mjólkarkvotur og festibrøv og at leiðslan í grunninum eisini hevur boðað frá, at grunnurin nakað av tíð fyri mai-2014 longu hevði tikið avgerð um at steðga fíggingini á mjólkarkvotum og festibrøvum.
Til nr. 4.
Leiðslan í Búnaðargrunninum hevur kunnað Fiskimálaráðið um, at ein stýrislimur á sumri í 2013 reisti spurning um, um heimildin at fíggja keyp av mjólkarkvotum og eigaraskiftum viðvíkjandi festum var í lagi ella ikki. Um sama mundið varð hildið uppat at veita lán til hesi endamál og fyrispurningur sendur Fiskimálaráðnum. Síðani tá hevur grunnurin móttikið umleið 10 formligar umbønir um fígging av hesum slagi. Búnaðargrunnurin upplýsir, at grunnurin hevur fingið eitt ótal av munnligum fyrispurningum um fígging til nevndu endamál, sum eru svarað noktandi. Sum Búnaðargrunnurin hevur skilt eru fleiri, sum als ikki hava vent sær til grunnin, tí vinnan er vitandi um, at grunnurin er steðgaður við at veita lán til keyp av mjólkarkvotum og festibrøvum.
Til nr. 5.
Búnaðargrunnurin hevur kunnað Fiskimálaráðið um, at tað, at spurningurin um heimildina er reistur, hevur havt við sær, at umsóknir um fígging til keyp av mjólkarkvotum og eigaraskiftum viðvíkjandi festum ikki vera gingnar á møti. Umsóknir um slíka fígging verða tískil lagdar til viks og hevur hetta verið støðan í hálvtannað ár.
Til nr. 6
Undirritaði hevur ikki gjørt sær nakra endaliga niðurstøðu um hendan spurningin, men eg ætli mær at ráðføra meg við nýggja stýrið í Búnaðargrunninum og við stjóran um, hvørt rættast er at fara undir at broyta lógina ella um rættarstøðan eigur at vera, sum hon er.
Jacob Vestergaard
landsstýrismaður


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Land og fólk (4:5)
Tak niður
Spurt verður um alt millum himmal og jørð í spurnarkappingini! Livandi føroyskur tónleikur setur eisini dám á sendingina.
Vinnararnir í fýra teimum fyrstu sendingunum fara í fimtu og seinastu sendingini at kappast um eina vikuskiftisferð fyri tvey til Keypmannahavnar við 4.000 kr. í lummapeningi.
Tilsamans 32 fólk úr øllum landinum eru við í spurnarkappingini, átta í hvørjari sending. Ólavur Waag Høgnesen og Símun Absalonsen komu víðari til finaluna.


text:
Niðustøðan er tí, sum Búskaparráðið sigur, at vit eru enn í lágkonjunkturi. Men eg haldi at tað er rættast at seta tøl á - hvussu langt frá tí rímiliga vit eru. Og niðurstøðan hjá mær er, at vit eru tætt við hesi 9 prosentini frá at koyra við fullari ella javnt góðari ferð.
Fór tú til arbeiðis í morgun?
Búskaparráðið staðfesti í frágreiðing síni í heyst, at búskapurin ”er í einum lágkonjunkturi við lítlum búskaparvøxtri”. Tað var heldur varisliga orðað og eg skal gera eina roynd at lýsa hvussu illa stendur til.
Besta barometrið upp á kreppuna er eftir mínum tykki talið av arbeiðsfólki. Tað, sum spyrjast skal er: hvussu nógv fólk fara frá húsum um morgunin til arbeiðis. Tí grundleggjandi búskaparlig barometurtalið, bruttotjóðarúrtøkan, fylgist í roynd og veru rættuliga tætt talinum av arbeiðsfólki. Í hvussu so er um áramálið er stutt, sum vit líta at.
Talið av løntakarum er eitt gott mát av virksama fólkinum og tí eisini av virkseminum. Tey vóru í februar í ár heili 2.300 færri enn sama mánaða fimm ár undan, í 2008. Tað eru heili 9 prosent færri, og sostatt eru vit, eftir hesum at døma, enn í djúpari búskaparkreppu.
Hesi tølini siga okkum, at er einki munandi hent við tøknini hesi seinastu fimm árini (og tað haldi eg ikki at tað er) so er reala ella sanna virðið av BTÚ púrasta stagnerað – ja, helst fallið eitt vet seinastu árini.
Hóast hetta tykist vera eitt sindur einfalt at bera fram, so er hetta kjarnin í tí heila. Sluppu øll frá húsum um morgunin til arbeiðis, so vóru tey eini tvey túsund fleiri, sum kundu virkað vørur ella tænastur til føroyingar ella útlendingar at keypa. Og tá hevði virðisøkingin verið eini 9 ella 10 prosent størri enn í dag.
Niðustøðan er tí, sum Búskaparráðið sigur, at vit eru enn í lágkonjunkturi. Men eg haldi at tað er rættast at seta tøl á - hvussu langt frá tí rímiliga vit eru. Og niðurstøðan hjá mær er, at vit eru tætt við hesi 9 prosentini frá at koyra við fullari ella javnt góðari ferð.
Niðustøðan er tí, sum Búskaparráðið sigur, at vit eru enn í lágkonjunkturi. Men eg haldi at tað er rættast at seta tøl á - hvussu langt frá tí rímiliga vit eru. Og niðurstøðan hjá mær er, at vit eru tætt við hesi 9 prosentini frá at koyra við fullari ella javnt góðari ferð.
Ja,hvar eru so tey fleiri enn tvey túsund, sum ikki eru til arbeiðis?
Nøkur teirra eru arbeiðsleys. Tey vóru í februar í ár um leið 1.300 í tali.
Leggja vit saman talið av arbeiðsleysum og talið av løntakarum, so síggja vit, at í februar í ár vóru tey samanlagt 25 túsund, sum er stívliga 1.300 færri enn tey vóru fyri fimm árum síðani. Sostatt eru tey 5 prosent færri.
Men framvegis manglar okkum eini túsund, sum kundu havt verið til arbeiðis, ella skrásett arbeiðsleys.
Telja vit hvussu nógv eru í aldursbólkinum, sum væntast kann at vera til arbeiðis, so eru tey eisini fækkað nakað hesi seinastu fimm árini. Men einki at skrivað heim um kortini, tí tey eru bara eini trý ella fýra hundrað færri (alt eftir hvørjar aldurbólkar tú telir uppí).
Hvat so við teimum, sum arbeiða í Noreg? Jú, tey eru helst eisini nøkur, sum skulu teljast uppí. Og so gongur roknistykki upp – soleiðis á leið í hvussu er.
Men ein krúlla er eftir.
Hóast tey síðsnevndu eru til arbeiðis í Noreg ella aðrastaðir, so koyrir føroyska samfelagið framvegis langt frá fullari ferð. Vit eru framvegis eini 9% burtur frá tí. Hóast fleiri eru til arbeiðis í Noreg.
Tey eru so heppin at sleppa undan arbeiðsloysinum og kunnu breyðføða seg og síni. Og føroyska arbeiðsloysisskipanin sleppur undan at gjalda teimum stuðul. Og tað er alt gott.
Men tey leggja einki aftrat føroyska BTÚ – at føroyska virkseminum. Tað er framvegis nógv minni enn tað átti at verið. Tey, sum arbeiða uttanlands hava slept okkum undan einum fíggjarligum trupulleika, sum bara hevði gjørt støðuna nógv verri, um so ikki var.
Tá arbeiði aftur verður at fáa her heima, so kemur meginparturin av flokkinum aftur. Soleiðis var undir kreppuni í 1990 árunum og soleiðis var í 1950 árunum, og soleiðis gera føroyingar, tá arbeiðsloysi er. Eg vænti at soleiðis verður aftur hesa ferð.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Jan Müller
07.02.2018 - 17:47
Tey sita ikki hendur í favn hjá oljufelagnum Faroe Petroleum. Tvørturímóti eru tey sera virkin, øll tey mongu starvsfólkini, sum arbeiða á skrivstovunum hjá felagnum í Skotlandi og í Noregi. Har halda tey viðlíka verandi framleiðslur á fleiri oljufeltum, tey taka stig til menning av nýggjum fundum, og tey sita við tekniborðini og leggja til rættis nýggjar umsóknir fyri at fáa lut í nýggjum útbjóðingum bæði á norska og bretska landgrunninum.
Nýggjasta tiltakið hjá felagnum, sum hevur sín uppruna í Føroyum og sum eisini hevur fleiri føroyingar í arbeiði, er ein metingar- og avmarkingarbrunnur á norska landgrunninum. Hann hevur samband við kenda Fogelberg oljufundið, har Faroe Petroleum hevur ein ognarlut uppá 28.3%.
Nú um dagarnar kunngjørdi Faroe Petroleum, at tað fór undir at bora enn ein brunn á Fogelberg, sum varð funnið í 2010 og sum goymdi bæði olju og gass.
Fogelberg liggur 18 kilometrar norðan og vestan fyri framleiðandi oljufeltið Åsgard. Tað verður pallurin Island Innovator, sum fer at bora brunnin. Fyristøðufelag er Spirit Energy, sum eigur 51,7% av loyvinum.
Graham Stewart, stjóri í Faroe Petroleum er sera fegin um, at tað hevur eydnast at fáa ein pall til at bora avmarkingarbrunn, sum aftur kann gerast grundarlag fyri víðari menning og avgerð um møguliga útbygging av fundinum. Hann heldur fyri, at tað eru væleydnaðu boringarnar hjá Faroe Petroleum, sum eru orsøkin til, at tað nú ber til at fara víðari og leggja seinastu brikkarnar í puslispælinum, sum vónandi skal enda við eini útbygging.
Faroe Petroleum líkt, so verður hetta ikki tann einasta boringin hjá felagnum í 2018. Á skránni eru eisini fleiri aðrar boringar, eitt nú ein leitiboring á Iris/Hades oljuleiðini og seinni eisini boring á Rugne og Cassidy oljuleiðunum.
Kelda: www.faroe.petroleum.com


text:
Ari av Rana
12.02.2018 - 17:21
Tíðindi > Samfelag & Politikkur > Heilsuverk (fyristingarligt)
Kaj Leo Holm Johannesen, tingmaður, hevur skotið upp, at løgtingið letur eina eykajáttan á 1,6 mió. kr. til Landssjúkrahúsið til MR-skannara. Eykajáttanin skal tryggja, at MR-skannarin kann brúkast hvønn dag.
Kaj Leo sigur, at við eykajáttanin fer at verða gjørligt at nýta MR-skannararn meira, so at bíðilistin verður styttri hjá teimum, sum hava tørv á skjótari sjúkraviðgerð.
Sirið Stenberg, landsstýriskvinna, hevur sagt, at skannarin verður brúkt so nógv sum starvsfólkaorka er til, og at skal hann brúkast meira, er neyðugt við hægri játtan til sjúkrahúsverkið, ella er neyðugt at umraðfesta virksemið.
Skal MR-skannarin brúkast hvønn gerandisdag, skulu tveir radiograf-ársverk setast afturat. Hetta kostar áleið eina millión krónur um árið, sambært Sirið Stenberg. Harumframt fer tað at kosta meira at gera myndagreiningar, um fleiri kanningar verða gjørdar. Slíkar greiningar verða keyptar frá serfrøðingum uttanlands, skrivar KVF.
Kaj Leo Holm Johannesen sigur í uppskotinum, at arbeiðir MR-skannarin fimm dagar um vikuna, verður eykakostnaðurin fyri myndagreiningar uml. 600.000 krónur.


text:
Tey komandi árini fara tey ultraortodoksu so við og við at verða kalla inn í herin. Í 2018 er lógin fult út er komin í gildi.
Tað var David Ben Gurion, sum í 1948 gjørdi hesa serligu lógina, at rabinarar skuldu fáa loyvi at brúka tíð til bøn og lestnað, og at landið skuldi rinda fyri tað.
Hetta var serliga vegna, at eftir seinna heimsbardaga vóru bara nakrir fáir hundrað rabinarar eftir á lívi. Men í dag eru hesir fáu hundrað vorðnir til nógvir hundraðtúsund, sum hvørki arbeiða ella gera hernaðartænastu. Teir sekuleru jødarnir hava í fleiri ár verið sera misnøgdir við hendan mismunin av borgarunum í landinum.
Fáar dagar fyri avgerðina í Knesset, mótmæltu fleiri hundraðtúsund ultraortodoksir jødar lógaruppskotinum.


text:
Starvsvenjingarvitjan av skúlanum
Skúlin hevur sambært Námskipanini ábyrgd fyri samtarvi millum skúla og starvsvenjingarpartin.
Hetta verður skipað m.a. við at kontaktpersónurin hjá næminginum á skúlanum kemur á vitjan, eina til tvær ferð í útbúgvingunum.
Næmingurin fær boð um vijtanina í góðari tíð áðrenn, og hevur ábyrgd av boða sínum vegleiðara frá vitjanini, og av at hava útbúgvingarætlanina, ið inniheldur skjølini "persónlig útbúgvingarætlan" og "kurlur", við til samrøðuna.
Endamálið við starvsvenjingarvitjanini er
- At menna samstarvið ímillum skúlan og starvsvenjingarstaðið.
- At tvinna saman ástøðiliga og verkliga partin.
- At stuðla fakligu og persónligu menningini hjá næminginum, við einari samrøðu við kontaktpersón frá skúlanum og vegleiðara í starvsvenjing.
Undir starvsvenjingarvitjanin skal ein samrøða verða ímillum næming, starvsvenjingarvegleiðara og kontaktlærara frá Heilsuskúlanum.
Endamálið við samrøðuni er
- At fylgja upp persónligu málini, ið næmingurin hevur sett sær, í "persónligu útbúgvingarætlanini" saman við sínum kontaktlærara á skúlanum
- At tryggja, at ein reyður tráður er í fakligu og persónligu menningini gjøgnum alla útbúgvingina, og at samstarv er um næmingin, millum skúla og starvsvenjing.
Karmar fyri starvsvenjingarvitjanina
Vitjanin er á starvsvenjingarstaðnum, har næmingurin er. Ein ávís tíð verður sett av til hvønn næming.
Viðurskifti, ið eru viðkomandi í útbúgvingini, kunnu takast upp undir vitjanini, sum undirvísing, ella kjak.
Kontaktlærarin á skúlanum, hevur ábyrgdina av at skipa fyri starvsvenjingarvitjanini.
Tað er ikki krav, at vitjanin er í samband við tær tríggjar kravdu metingarsamrøðurnar í starvsvenjingini. Málið er tó, at vegleiðari og næmingur nýta tað, ið kemur fram undir vitjanini, víðari í arbeiðnum við málunum fyri starvsvenjingina. Soleiðis verður ein reyður tráður ímillum teori og praksis, og ígjøgnum alla útbúgvingina hjá tí einstaka næminginum.


text:
Taivan
Lýðveldið Kina ella Taivan, sum í mong ár var partur í Kina, hevur verið avbyrgt frá kinesiska meginlandinum síðan 1949, tá ið tjóðskaparstjórnin flýddi út í oynna, eftir at hon hevði tapt borgarakríggið ímóti kommunistunum. Stýrið í Taivan sigur seg enn verða lógliga stjórnarvaldið í øllum Kina, og Fólkalýðveldið Kina sigur Taivan verða kinverskan landslut. Fá lond hava viðurkent Taivan sum sjálvstøðugt ríki.
Á føroyskum verður landið við hvørt stavað Teivan, men eftir føroyskum stavsetingarreglum eigur tað at verða stavað Taivan[1].
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið portugisiskir sjófarar fyrstu ferð komu til Taivan í 1590, nevndu teir oynna Ilha Formosa ("Oyggin Vakra"), tí hon var so fruktagóð, og fjøllini vóru so vøkur.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Hóast Taivan loysti frá Kina undir borgarakrígnum í 1949, so metir Kina enn, at Taivan er ein partur av Kinesiska Ríkinum, og landið hevur hótt Taivan, hvørja ferð tað hevur haft ætlanir um at taka formelt sjálvstýri.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Upprunafólkið[rætta | rætta wikitekst]
Langt fyri at kinverjar komu til Taivans, búðu mong fólkasløg har. Tey talaðu egið mál, men mangir siðir og gerandislív líktist. Kinverjar komu hagar í 17. øld, og sum tíðin leið, løgdu teir oynna undir seg og trokaðu burtur upprunafólkið, ið nú á døgum bara er 2 % av fólkinum í Taivan. Fjølmentasta upprunafólkið nú er amifólkið, sum eru dugnaligir leirkerasmiðir og bøndur. Amifólkið býr í stórum bygdum, og heima eru tað konufólkini, ið ráða.
Átrúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Størstu átrúnaðirnir í Taivan eru buddisma, taoisma og konfusianisma. Hesir átrúnaðir líkjast nógv, og mong fólk trúgva á partar úr øllum trimum. Taoisman, ið tók seg upp í Kina um 300 f.Kr., er vegurin (tao) til einfalt lív og levnað leys av øllum jarðligum strevi. Endamálið hjá taoistum er at liva í samljóði við náttúruna, so at javnvág verður ímillum tann óvirkna kvinnupartin av likaminum (yin) og tann virkna mannpartin (yang).
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]