text:
Føroyskur móðurmálsdagur
Sunnudagin 25. mars er føðingardagur V.U. Hammershaimbs (1819-1909). Tá fer Bjørn Kalsø, landstýrismaður í mentamálum, at handa móðurmálsvirðislønina 2012 í Fútastovu í Havn. Samstundis verður opið hús í grannahúsunum, Nýggjustovu, har Hammershaimb búði.
Tað eru Nám, Mentamálaráðið, Føroyska málnevndin, Dimmalætting, Sosialurin og Kringvarp Føroya, sum skipa fyri degnum og virðislønini.
Fyriskipararnir siga, at nú skal móðurmálið setast í miðdepulin ein fastan dag, móðurmálsdagin. Hesin dagur er settur at vera 25. mars, sum er føðingardagur Hammershaimbs.
Nám hevur á undirvísingarportalinum Snar gjørt temasíðu um Hammershaimb, og Dimmalætting og Sosialurin hava hesa vikuna greinar um faðirin at móðurmáli okkara, Hammershaimb.
Forlagið Sprotin, Bókadeild Føroya Lærarafelags, Landsbókasavnið og íslendska aðalkonsulátið, sum heldur til í Fútastovu, stuðla eisini verkætlanini.
Sunnudagin 25. mars kl 15:00 verður almenn samkoma í Fútastovu í Gongini í Havn og eisini í Nýggjustovu, har Hammershaimb búði og hevði bond í báðar ættir, hóast føddur á Steig í Sandavági.
Sí meira á: www.nam.fo


c: text/html

text:
Ezekielsbók
Ezekielsbók er bókmentaliga betur løgd úr hondum og betur tíðarskipað enn nøkur onnur profetabók. Opinberingarnar, Ezekiel fekk, eru nágreiniliga tíðarfestar. Tað, ið eyðkenni Ezekielsbók, eru tær mongu Iøgnu sjónir, myndir og tekin, ið ofta eru torfør at týða. Við tokka ber hann saman fólk sítt og lond við eitt fólk, eitt djór, eina plantu ella okkurt annað. Hann fæst eisini vanliga við mát og við tøl.
Sundurbýtí[rætta | rætta wikitekst]
- Inngangur 1,1-3,21.
- Dómsbókin 3,22-32,32.
- Ugganarbókin 33,1-48,35.
Høvuðssjónarmið[rætta | rætta wikitekst]
1. Profeturin verður kallaður: 1.-3. kap.
Alt virki hansara byrjar við, at hann í eini sjón sær dýrd Harrans. Tað er eisini tað eyðkendasta við hesi bók, at hon á ymissan hátt lýsir dýrd Harrans, veldi og tign. Síðan kemur sjálvt kallið, har sagt verður frá a) boðskapinum, b) útbúgvingini, c) ábyrgdini og d) fyrisetninginum.
2. Agi fólksins: 4.-24. kap.
Eftir ta stórfingnu frágreiðingina um profetakall sítt, koma nógvar talur og ímyndir úr tíðini undan oyðing Jerúsalems. Tær eru um, hvussu fólkið á ymissan hátt skal verða agað. Lýst verður:
- Hvussu agin er (4.-14. kap.).
- Hví agin mátti koma (15.-19. kap.).
- At agin er rættvísur (20.-24. kap.).
Í hesi aganartalu leggur Ezekiel dent á meginreglurnar fyri tí guddómligu afturlønarskipan - at ein og hvør fær løn samsvarandi gerningum sínum. At dentur júst verður lagdur á ábyrgd hins einstaka fyri egna lívi sínum er eyðsýnt fyri Ezekielsbók.
3. Endurreisn fólksins: 25.-48. kap.
a) Hon byrjar við dómi yvir fólkið. Hesin partur líkist Jesaja 13-23 og Jeremia 46-51. Hetta hoyrir veruliga upp í dómsbókina, men dómurin yvir fólkið er samstundis inngangurin til endurreisn fólksins.
b) Hann kemur frá Harranum sjálvum. Her verður m.a. sagt, hvussu Harrin skal a) senda rætta hirðan, b) savna sundurspjadda fólk sítt og c) lata lív koma aftur í deyðu beinini. Sagt verður eisini frá, hvussu hann skal bjarga fólki sínum frá undirgangi, tá ið Gog og Magog herja á. Tað er sjálvsagt, at henda endurreisingarlýsingin ber longur enn at heimkomuni úr Bábylon. Hetta eyðkennir uppaftur meira teir seinastu kapitlarnar hjá Ezekieli.
c) Guds ríki verður fullkomið. Tað fólk, ið mist hevur land sítt og sæð bý sín verða oyddan og tempul sítt verða lagt í oyði, skal fáa alt aftur dýrdarfylgri og ríkari enn áður. Í hesum parti verður talað um ein nýggjan bý, nýtt land, men fremst av øllum eitt nýtt tempul við einari nýggjari tempultænastu haðan ganga "tvífaldir streymar", og "alt fær lív, har ið hesir streymar floyma".
Serstakliga Jóhannesar opinbering leggur seg upp at sjónum Ezekiels; eisini hon rennur út í at lýsa hin nýggin staðin, sum steig niður av himni búgvin sum brúður, ið er skrýdd fyri mánni sínum. Ezekielsbók endar við at nevna navn býarins: "Harrin er har”, og Opinberingin sigur, at "Gud sjálvur skal vera hjá teimum, og hann skal turka hvørt tár av eygum teirra". Tá eru eisini dýrdarríku framtíðarsjónir Ezekiels fullbúnar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
UNESCO
Felagsskapur ST fyri undirvísing, vísindum og mentan (á enskum: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization, stytt UNESCO) er ein serstovnur undir Sameindu Tjóðum, stovnaður í 1946. Endamálið við felagskapinum er at menna útbúgving, gransking og mentan og at fremja samstarv millum tey 195 limalondini og teir 8 atlimirnar, ið eru Føroyar, Curaçao, Aruba, Jomfrúoyggjar, Caymanoyggjar, Makao, Niðurlendsku Antillurnar og Tokelau. Føroyar fingu atlimaskap í 2009 [1]. Atlimaskapur gevur øll tey somu rættindi sum limaskapur. Limalondini skipa seg við hvør síni UNESCO nevnd. Fyrsta føroyska UNESCO nevndin varð skipað í mai 2012.
UNESCO tekur sær millum annað av at meta um, hvørji pláss í heiminum skulu fáa status sum World Heritage Sites (heimsarvur). Limalond UNESCO samtyktu í 1972 millumtjóðasáttmálan um at verja heimsins mentanar- og náttúruarv. Orsøkin er vandin fyri, at náttúruøki, fornfrøðilig minnismerki og mentanarvirði forfarast orsakað av ferðafólkavinnu, dálking, kríggi ella vanligari órøkt.
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
Dótturfelagsskapir : Altjóða verkamannafelagsskapur Sameindu Tjóða (ILO) | Undirvísingar-, Vísinda- og Mentanarstovnur Sameindu Tjóða (UNESCO)
Barnagrunnur Sameindu Tjóða (UNICEF) | Matvørufelagsskapur Sameindu Tjóða (WFP) | Heilsufelagsskapur Sameindu Tjóða (WHO)
Høvuðsstovnar: Aðalsfundurin • Trygdarráðið • Búskapar- og Almannamálaráðið • Altjóða Dómstólurin • Aðalskrivstovan • Tilsjónarráðið


text:
Kristina Elin Thomsen úr Suðuroyar Svimjifelag setti fyri løtu síðani risastórt nýtt føroyskt met í 50 metra firvaldasvimjing, við tíðini 27.67 har føroyska metið hjá Astrið Foldarskarð frá í morgun var 28.44. Tíðin er samstundis nýtt føroyskt juniormet, og undir kravtíð til EJM í Antwerpen í summar, sum tó ikki hevur so stóran týdning við tað at Kristina Elin er ov ung til at kunna luttaka. Astrið Foldarskarð var eisini væl og virðiliga undir metið frá í morgun, við tíðini 27.98 og Kristina Eliasen nær tí nú fyrrverandi við 28.74.
Tær, Kristina Elin og Astrid svomu undir gullnálatíðina sum er 0:28,17
Til lukku gentur.


text:
Manila
Manila (filipinskt Lungsod ng Maynila ella Siyudad ng Maynila) er høvuðsstaðurin í Filipsoyggjunum. Manila er ein av heimsins mest fólkaðu býum og har búgva 21,2 milliónir fólk, tá ið forstaðirnir eru taldir við. Umleið 35 prosent av hesum búgva í slummum, sambært Heims Heilsustovninum WHO [1]. Stórir partar av høvuðsstaðnum í Filipsoyggjum eru niðan sjóvar, tí er javnan vatnflóð í býnum í regntíðini. Tær um 21 milliónirnar í høvuðsstaðnum á Filippinunum verða oftari og oftari raktar av vatnflóð. Fólk sum búgva úti við strondina í Manila eru millum tey sum verða harðast rakt av globalu upphitingini. Tað stendur millum annað í einum uppriti til eina ST-rapport um veðurlagstrupulleikar í 2014 [2]. Fleiri milliónir fólk fara helst at mista heimini av vatnflóð, hungursneyð og hægri sjógvi, ávarar frágreiðingin. Fleiri broytingar av veðurlagsbroytingunum eru longu sjónligar.
Spaniamenn tóku Manila í 1571, styrktu býarmúrin og gjørdu býin til høvuðsstøð í ásiatiska hjálandaríki sínum. Manila hevur í øldir verið týdningarmikil handilsbýur, og higar komu keypmenn úr so fjarskotnum londum sum Miðeystur, India og Japan. Nú er Manila lívligur stórbýur, har búgva 21 milliónir fólk.
Í juni 1991 fór gosfjallið Pinatubu norðan fyri Manila at goysa. Gosfjallið goysti øsku og grótbræðing ógvisliga í 10 dagar. Eftir stuttari tíð varð landslagið hult undir eini 7 m. tjúkkari urð. Ógvisligt avfall broytti landslagið til eitt veldugt runudíki, sum fylti dalar og tipti áir. Aetafólkið, ið búði har, misti hús og jørð eftir einari nátt.
Í Manilla er stórt fjall. Ólikt øðrum fjøllum er tað ikki av gróti, men av ruski. Hvønn dag koyra ruskbilar úr Manila út hagar við húsarhaldsruski. Hópin av fólki, enntá børn heilt niður í fýra ára aldur, halda til á hesum fjalli og vinna sær til lívsins uppuhald; leita eftir fløskum, pappi, plasti og tíllíkum, ið tey selja til endurnýtslu.


text:
Nýggj sending um Føroyar í Týskum sjónvarpið
17-10-2014
Hesa ferð ert tað eitt sjónvarpslið frá ARD 1, ið er og vitjar okkum her á Stóra Dímun. Í Sendingin
Barnadópur í Dímun
13-09-2014
Hin 16. august varð yngsti íbúgvin í Dímun doyptur. Dópurin bleiv hildin í bóndans stovu. Gentan fek
Sending um Føroyar í Týskum sjónvarpið
06-07-2014
Fyri einum ári síðan var eitt týskt sjónvarpslið úti á Stóru Dímun og gjørdi upptøkur í sambandi við
Hvítar majrøtir
Kr. 35,- fyri kg
Um vøruna:
Áhugaði eru vælkomin at venda sær til okkara antin við at skirva til dimun@olivant.fo ella ringja tlf. 263399 og 270011 ...
Sí vøru
Postnummar: FO-286
Kommuna: Skúvoy
Kordinatir: 61° 41' 49" Norð,
og 6° 44' 56" Vestur
Búsitandi: 4 vaksin og 3 børn
Stødd: 2.65 km2
Hædd: 395m (Høgoyggj)
Áseyðatal: 450
Markatal: 13
Høvuðsvinna: Seyðahald
"Á Stóra Dímun hava vit seyðin sum álit."


text:
Ódnin Katrina
29. august 2005 rakti Ódnin Katrina amerikanska býin New Orleans í Louisiana. Ódnin breyt byrgingarnar, floymdi inn í býin og drap fleiri enn 1000 fólk, sum antin ikki vildu fara úr býnum ella ikki sluppu úr honum. Eisini amerikanski filmsleikstjórin Spike Lee (føddur 20. mars 1957 í Georgia í USA) hugdi skelkaður at, meðan størsta náttúruvanlukkan í amerikanskari søgu hendi.
Meðan ódnin Katrina herjar har suðuri í Louisiana, og myndugleikarnir hava úr at gera við at flyta fólk burtur úr økinum, eru tað nøkur sum verða "gloymd". Teir 7.000 fangarnir í Orleans Parish Fongslinum, sum var eitt tað størsta fongslið í USA, skuldu verið fluttir, men sjálvt tá ódnin herjar við allari megi, tað fløðir og byrgingarnar brotna, velur sjeriffurin ikki at flyta fangarnar burtur. Ikki fyrrenn 4 dagar seinni, har fangarnir hvørki hava fingið vátt ella turt, gera myndugleikarnir av at gera nakað.
New Orleans í Suðurlouisiana er enn ikki komin seg heilt, eftir Ódnina Katrinu, sum legði stórar partar av býnum í oyði. Katrina var í styrkibólki 5.


text:
Stari
Starin (frøðiheiti - Sturnus vulgaris (faroensis)) er ein dimmur smáfuglur við spískum nevi. Stari er ein tann fuglur, sum mest er fyri eygum okkara, og tó eru nógv, sum als ikki vita, hvussu vakur hann er, "grásprøklutur" siga tey. Men hevur tú hann nær hjá tær, so sært tú, at hann skyggir vakurtgrønur og korkareyður, tætt settur við gulbrúnum og hvítum prikkum, ein prikkur á hvørjari fjøður. Tær stóru fjaðrarnar á veingjum og veli hava ongan prikk, men so hava tær hvítan jaðara við svartari striku innanfyri. Nevið er svart um veturin, í februar fer tað at blikna, í mars er tað vorðið hvítt.
Føroyski starin er eitt slag fyri seg, størri og knáligari vaksnir enn aðrir starar. Í hinum norðanlondunum rýma stararnir burtur um heystið, okkara eru her allan veturin. Føði teirra er mest maðkar og sniglar og annað smákykt. Í stórkava hava teir tað ringt. Tá koma teir í køstarnar og taka til takkar við øllum, ið matkent er, hoymoð, eplaflus, drýlamolar og grindamolar; upphongdar fiskagreipur pikka teir hugaliga í. Kaldir og kúrandi sita teir mangan dagin um hávetur. Men út móti leypársmessu fara teir at reystnast, og kemur so sólin at síggja, "tá fer í loft upp starin og syngur fagurt ljóð", so at "tá birtist vónin aftur í barmi ljós og góð", hjá okkum, sum hoyra, so væl sum hjá honum, ið syngur. Tá ið bøurin er táur, bora teir sær eftir ormi og sniglum; tøðujørð sæst ofta útgatað av holum eftir nevi teirra.
Í apríl, og stundum fyrr, gera teir sær reiður, summir í bjørgunum, summir í urðum og gróthúsveggjum o. t. Búr, sum fólk heingja út til teirra, taka teir gladliga, uttan tá ið holið er so vítt, at teir hava ótta fyri, at smiril kann troðka seg inn at gera heimsóknir. Og frá nú hoyrast teir í heilum; við úttambaðum kvørkrum sita teir og syngja. Um málið ikki er so fagurt, er lagið so mikið lívligari og fjølbroytt. Og teir eru bannsettir at herma eftir øðrum fuglum. Steinstólpu, lógv o. a. halda vit okkum hoyra, men tá ið vit hyggja eftir, er tað stari. Í apríl og mai verpa teir 4—7 grønblá egg. Makarnir skiftast um at verma, og ½3ðju viku seinni koma ungarnir út. Ofta verpur hann tvær ferðir. Eru ungarnir ikki farnir úr búrinum, tá ið hann vil verpa aðru ferð, so lokkar hann teir út, setur seg uttanfyri við maðki í nevinum og kallar blídliga á teir. Summir koma, summir seta bara høvdið út og biðja harðliga. Men tá rýmir hann við maðkinum, og kemur ikki aftur, fyrr enn teir eru so svangir, at teir koma út.
Fyrst teir eru útkomnir úr reiðrinum duga teir lítið at flúgva, og summir eru so ræddir, at teir krøkja seg fastar í eina vindskeið og sita har og neyðhalda sær, bangnir fyri at detta oman. Skjótt fáa teir glið á veingirnar og verða lættfloygdir. So fylgist hvørt hýski eina tíð. Á nýslignum hógvi dámar teimum væl; har er so nógv av møðkum og sniglum, sum teir gomlu taka upp og rætta teimum nýfloygdu ungunum, til teir eru fullmettir; fyrst tá eta hinir gomlu sjálvir. Seinni taka teir seg saman í stórar flokkar.
Innihaldsyvirlit
Útsjónd[rætta | rætta wikitekst]
Starin er eitt sindur minni enn kvørkveggjan, longdin úr nevinum og út á tromina á velinum er 22 cm. Harumframt er hann heilt øðrvísi skaptur, velið er styttri, og tí er hann eisini reystari, tá ið hann gongur, og tá ið hann hoppar, hann hevur eisini annað flog og gongulag. Eitt, sum eyðkennir ungfuglin, er, at hann er javnlittur allur, sum hann er, og myrkari enn teir, sum hoyra til onnur, minni undirsløg. Tá ið staraungarnir skifta til vaksnamannabúna, fáa teir tann eyðkenda málmglógvandi, skyggjandi, purpurlilla búnan, sum um veturin hevur eina hvíta rond uttast á hvørjari fjøður. Hesa rond missa stararnir út á várið, og tá sita teir í glitrandi nøringarbúna sínum og láta við sterkum, gulum nevi.
Útbreiðsla[rætta | rætta wikitekst]
Um Norðuratlantsleiðina er starin støðufuglur. Tí er føroyski starin so við og við vorðin størsti starin í Norðuratlantsøkinum og egin sergrein, Sturnus vulgaris faeroensis, meðan stararnir í Hetlandi, á Fair Isle og á Ytru Suðuroyggjunum eru heldur minni, men eisini egin sergrein, Sturnus vulgaris zetlandicus, og at enda er restin av teimum evropeisku starunum teir minstu og hoyra til grundsergreinina, Sturnus vulgaris vulgaris.
Upprunaliga líktust stararnir í Bretlandi teimum stóru norðuratlantisku, men fyri ár 1800 doyði starin út í Skotlandi og var ein sjáldsamur fuglur í Onglandi. Hundrað ár seinni, um leið ár 1900, flutti tann lítli starin Sturnus v. vulgaris aftur til Onglands og Skotlands úr Evropa, og henda grein er síðani 1941 spjadd til Íslands, og í dag eru munadyggir stovnar har bæði á Eystur- og á Vesturlandinum. Teir smáu Sturnus v. vulgaris eru stundum at síggja her, og sjálvandi eru teir lættir at kenna, tí teir eru minni á stødd, ungfuglarnir harumframt eisini, tí teir eru væl ljósari enn okkara egnu Sturnus vulgaris faeroensis.
Verping[rætta | rætta wikitekst]
Starin verpur 4-7 ljósaturkislitt egg, og oftast fær hann her hjá okkum einar 2 urptir. Starareiður kemur tú fram á allastaðni, uttan um húsini, í bøgørðunum, í grótrúgvum úti í haganum og í fuglabjørgunum. Væl dámar honum at reiðrast millum steinarnar, sum nýttir verða til grótlaðing undir vegunum.
Stari og menniskja[rætta | rætta wikitekst]
Situr starin í ovfarakæti í sólskininum og breiðir teir titrandi veingirnar út og syngur, merkir tað, at várið er komið. Syngur er kanska at gera í so nógv av, hann pjátrar og skoytir onnur ljóð uppí, sum hann nústani hevur hoyrt, og sum hann hermir eftir, uppímillum koma so tey longu, eyðkendu starabríkslini. Lættasti mátin at vita, um teir ymisku flytifuglarnir eru afturkomnir um várið, er at lurta eftir staranum. Hann er sum tikin úr leikum, tá ið um ræður at herma ikki bara eftir fuglaláti sum m.ø. á mortítlingi, tjaldri, lógv, stelki og spógva, men hann hermir eisini eftir lombum og seyði, maskinbátum og bilum, t.e. eftir øllum teimum ljóðunum, sum koma honum fyri oyra har, ið hann er staddur.
Um heystið er vanligt í serligum skýmingarlýsi at síggja stararnar savnast í flokki eitt nú á húsatekjum ella á onkrum ávísum staði úti í haganum ella á bønum, tí teir saman ætla at leita sær til eitt pláss at vera nátt, oftast onkustaðni í teimum brøttu fuglabjørgunum.
Á vetri flykkjast stararnir uttan um tey húsini, sum leggja føði út til teirra. Køksrusk hvørvur skjótt á henda hátt, og leggja vit, tá ið kalt er, eisini ein tálgarbita út, er rættiligur gangur frá fuglunum, sum klandrast um feittið.
Slag[rætta | rætta wikitekst]
- Sturnus roseus (Brandstari)
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- Postverk Føroya
- FaroeNature.net > Stari
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
"Hvшrt skal tъ ripa, ylavur mHn
б lofti hongur brynja tHn
Tъ fer ikki at veipa tap hind
Men tъ fer til tHna leikalind
Hvit er skjъrtan, vжl er hon tvigin
H blypI verpur hon av tжare drigin"
ylavur snъpist sHni mypur frб
"Gud gevi ikki ganga sum mжr er spбad"
Ungir kallar, kбtir kallar, gangip upp б gylv
Dansip lystilig
ylavur rHpur eftir bjшrgunum fram
-kol og smipur vip
Fann hann upp б eitt бlvarann
ъt kom eitt tap бlvafljyp
Flжttap hбare б herpar dry
"Ver vжlkomin ylavur Riddararys
Tъ gakk H dans og kvшp fyri oss"
"Tъ tarvt ikki flжtta tHtt hбare fyri meg
Eg eri ikki komin at bipja teg
Eg kann ikki meira hjб бlvum vera
H morgin lati eg mHtt brъdleyp gera"
"Hvat heldur vilt tъ sjey vetur liggja б strб
Ella vilt tъ H morgin til moldar gб"
Hon skonti honum H drykkjuhorn
Har fyare H tap eiturkorn
ylavur studdist vip sapilboga
-kol og smipur vip
Hann kysti tб moy av lHtlum huga
Ungir kallar, kбtir kallar, gangip upp б gylv
Dansip lystilig
translated from English to English
Tyr – Ólavur Riddararós Lyrics
Translation in progress. Please wait...


text:
Nigeria
Sambandstjóðveldið Nigeria (enskt og alment: Federal Republic of Nigeria [1]) er stórt land í Vesturafrika. Í vestri hevur Nigeria mark við Benin, í norðri við Niger, í eystri við Kamerun og í suðri við Atlantshav. Høvuðsstaður er Abuja, og londinum hevur umleið 155 millionar íbúgvar (í 2011 sbrt. ST). Umframt almenna málið enskt duga nógvir nigerianar igbo, havsa og joruba.
Her búgva ógvuliga mong fólkasløg, bara í Nigeria eru fleiri enn 250 fólkasløg og ættarbólkar [2].
Innihaldsyvirlit
- 1 Søga
- 2 Politikkur
- 3 Landafrøði
- 4 Búskapur
- 5 Fólkið
- 6 Mentan
- 7 Keldur
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Hendingarøð[rætta | rætta wikitekst]
- 1000 f.Kr.: Jamsrót verður velt til matna í Nigeria.
- 1200 f.Kr.: Nokmentanin tekur seg upp í Nigeria.
- 900 f.Kr.: Nokfolkið í Nigeria ger tarraskottamyndir.
- 600 f.Kr.: Nokfólkið í Nigeria er farið at hørra jarnmálm.
- 500 f.Kr.: Í Nigeria var nokfólkið farið at nýta jarn, eisini fingu leirbúnyttur og aðrir mentagripir nýtt snið og mynstur.
- Um 900: Kasar Hausa (Hausaland), fruktagóðar oyrar við Norðurnigeria, verður múgvandi og ríkar seg upp av vaksandi handilsskapi og ídnaði.
- 1050: Yorubamentanin í Ife blómar í Nigeria. Hon varir til 15. øld.
- 1300: Ifementanin í Nigeria fer viðgitnar lutir úr messingi.
- Um 1530: Portugisar fara at flyta trælir úr Nigeria til Amerika. Summir nigerianskir kongar og keypmenn seldu evropearum trælir.
- Um 1598: Fyrstu niðurlendsku handilsstaðirnir í Nigeria.
- 1720: Yorubaríkið Oyo hevur enn valdið vestan fyri Nigerá.
- 1750: Um 1750 flutti Nigeria helst 200.000 ella kanska fleiri byrsur inn um árið.
- 1800: Evropeiski Dysturin um Afrika byrjar.
- 1805: Mungo Park (1771-1806) rannsakar Nigerá. Hann doyði árið eftir, tá ið hann royndi at fylgja ánni oman at sjónum.
- 1967-1970: Biafrakríggið.
- 1974: Nigeria verður størsta oljuland í Afrika.
- 1. oktober 1960: Nigeria fær fullveldið.
Forna búsetingin[rætta | rætta wikitekst]
Í 1938 fann ein bóndi í bygdini Igbo-Ukwu í Suðurnigeria nakrar bronsubollar í moldini. Tá ið farið varð at grava út har seinni, funnu menn eitt gravkamar við lutum av jarni, kopari, bronsu og mongd av perlum. Bronsulutirnir vóru stoyttir soleiðis - Luturin, sum skuldi verða stoyptur, varð evnaður til úr voksi, fjaldur við leiri og heitaður. Voksið bráðnaði og rann út í gjøgnum eitt hol í leirinum, og brædd bronsa var síðan stoytt í leirformin, sum varð brotin uttan av, tá ið bronsan var stadnað.
Hesir lutir vísa eina hugtakandi mentan í Igbo-Ukwu um 950 e.Kr. Søgufrøðingar vita ikki nógv um hesa mentan, men halda, at fólkið hevði politiskt frælsi, javnrætt og sjálvt valdi ein mann at stýra. Í gravkamarinum var eitt ílatið lík, sum var jarðað sitandi á einum krakki. Hin deyði var tignarligur maður, tí at ein krúna varð eisini funnin. Søgufrøðingar halda, at hann hevur verið valdsharri við sama valdi sum ein eze nri, eitt heiti, ið hevur verið nýtt um oddamenn fólksins á hesum leiðum til fyrst í 20. øld.
Nokfólkið[rætta | rætta wikitekst]
Nokmentanin var á Josháslættanum í Norðurnigeria, einar 160 km norðan fyri ánna Benue. Um 600 f.Kr. fór hetta landbúnaðarfólkið at høgga málm og bræða hann til jarn í lagum ovnum, sum vóru grivnar niður í jørðina. Fólkið er uppkallað eftir bygdini Nok, har nógvar terrakottamyndir vóru funnar. Tey gjørdu øvaroddar, spjótsoddar og øksir og saksingarjørn at rudda og dyrka tropiska skógin við. Tey dugdu væl at gera steinamboð.
Gerandisdagur Nok-fólksins verður endurspeglaður í mongu terrakotamyndum teirra. Til dømis brúktu teir perlubond og høvdu træskaft í øksunum. Nokmentanin endar helst 200 e.Kr., en nógv av tí, sum eyðkendi hana, helst terrakottamyndlistin og aðrir mentalutir, sæst seinni aftur í afrikanskum mentanum, serstakliga í teirri meistarligu natúralistisku høggmyndini í Ife-mentanini. Nógvar terrakottamyndir eru funnar tætt við Jos, tí at teir hava høgt tin har. Mangar teirra høvdu undarligt tilevnað hársnið og eygu við holum í.
Fulanifólkið[rætta | rætta wikitekst]
Fulanifólkið fór við fylgjum sínum um meginpartin av Nigeria. Mangir fulaniar settu seg niður í Hausalondum í Norðurnigeria. Summir fluttu til býirnar og tóku við muslimskari trúgv. Usuman dan Fodio, islamskur prestur av fulanifólkinum í Hausaríkinum Gobir fanst um 1788 harðliga at kongi, tí hann stýrdi ikki eftir strongu muslimsku lógunum. Hann fekk mong viðhaldsfólk, og í 1790-árunum vóru Usuman og viðhaldsmenn hans álvarslig hóttan ímóti Gobiríkinum.
Í 1804 rýmdi Usuman úr Gobir og eggjaði fólki til heilagt kríggj (jihad) ímóti øllum Hausakongum. Í 1812 vóru flestu Hausaríkini limað inn í nýtt stórveldi, sett saman av fulaniríkjum. Usuman fekk sær tignarheitið kaliffur, og tá ið hann doyði, gekk tað í arv til son hansara, Muhammed Bello, sum stýrdi úr nýbygda býnum Sokota. Fulaniar vóru einasta flakkfólkið í Vesturafrika og vóru javnan á ferð við fylgjum sínum. Teir fóru eystureftir úr Senegal til Norðurnigeria.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Bretska Samveldið[rætta | rætta wikitekst]
Í 1995 handtók hernaðarstýrið í Nigeria navnframa rithøvdundin og andstøðingin Ken Saro-Wiwa og átta aðrar umhvørvisstríðsmenn og dømdi teir til deyða. Saro-Wiwa hevði staðið á odda fyri einum átaki ímóti miklu dálkingini á oyrunum í ánni Nigeria, har mong oljufeløg pumpa upp olju. Hóast altjóða mótmæli og áheitanir um at eira teimum deyðadømdu, vóru allir níggju avrættaðir. Sum mótmæli ímóti hesari beistagerð varð Nigeria tveitt út úr Commonwealth of Nations. Sterkastu Commonwealth-londini gjørdu av í 1997 ikki at seta fleiri atgerðir í verk ímóti Nigeria.
Forsetavalið í 2011[rætta | rætta wikitekst]
Tað hevur verið ófriðarligt har norðuri í Nigeria síðani forsetavalið í 2011, har verandi forsetin, Goodluck Jonathan, varð afturvaldur við 57 prosentum av atkvøðunum. Reyði Krossur sigur, at fólk hava sett eld á moskur, kirkjur og sethús. Felagsskapurin sigur eisini, at fleiri fólk hava latið lív, og at minst 2000 fólk eru flýdd frá húsi og heimi. Eygleiðarar hava sagt, at valið var tað best skipaða í Nigeria í fleiri áratíggju, men viðhaldsfólk hjá andstøðuni leggja stjórnarflokkin undir valsvik.
Eygleiðararnir vísa á, at valúrslitið vísir, hvussu Nigeria er býtt sundur í tveir partar. Goodluck, sum er kristin, vann har suðuri í landinum, meðan hitt valevnið, Butheri, vann í teimum muslimsku økjunum har norðuri, har ein stórur partur av fólkinum eru muslimar.
Sharia[rætta | rætta wikitekst]
Sharia-lógin varð sett í gildi í Nigeria í 2001, men tað er ymiskt, hvussu væl hon verður hildin. Norðurnigeria er fyri tað mesta muslimskt, men har suðuri í landinum eru nógv kristin. Tað er tað serliga løgregluliðið Hisbah, sum hevur til uppgávu at syrgja fyri, at lógirnar verða hildnar. Hetta moralpolitiið er mannað við 9000 fólkum, sum arbeiða saman við vanligu løgregluni. Tað sigst, at umframt at handtaka fólk, sum hava brúkt rúsdrekka, hevur Hisbah eisini verið eftir skøkjum og samkyndum. Tað hevur leingi verið stórur spenningur millum kristin og muslimar í Norðurnigeria, og felagsskapurin Boko-Haram, sum vil hava sharia-lóggávu í Nigeria, hevur skipað fyri fleiri blóðugum álopum, sum tey kristnu so hava hevnt.
Ófriður[rætta | rætta wikitekst]
Í minsta lagi 800 fólk hava latið lív í samanbrestum millum etniskar og átrúnaðarligar bólkar í 2010 [3]. Corinne Dufka, sum er talskvinna hjá Human Rights Watch, sigur við tíðindastovurnar, at tey fullkomiliga meiningsleysu drápini kunnu breiða seg. Higartil hava teir flestu samanbrestirnir verið í statinum Plateau, sum er miðskeiðis í landinum. Sambært felagsskapinum hava partarnir verið eirindaleysir, og tað finnast dømi um, at fólk eru brend livandi í 2011 [4].
Sambært talskvinnuni hjá Human Rights Watch hava hvørki teir lokalu ella landsmyndugleikarnir víst tann neyðuga viljan til at steðga harðskapinum. Í 2009 vóru eisini blóðugir samanbrestir millum etniskar og átrúnaðarligar bólkar í Nigera, og tá doyðu umleið 1500 fólk.
Hungursneyð[rætta | rætta wikitekst]
Eingin veit, hvussu mong børn eru deyð í hungursneyð í Nigeria. Sjónvarpssíggjarar um allan heim hava sæð líðingar teirra.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Býurin Lagos er á eini oyggj beint úti fyri strondina í útsynningspartinum í Nigeria. Fyrstu fólk, ið búsettu seg í oynni, vóru yorubar, ið komu higar í 15. øld. Býurin vaks skjótt og gjørdist stórur handilsstaður, tá ið evropearar komu til Afrika. Tá ið Nigeria loysti í 1960, gjørdist Lagos høvuðsstaður í landinum, í 1992 gjørdist Abuja, inni í landinum, høvuðsstaður [5]. Men enn er Lagos størsti býur.
Strondin við Guineaflógvan er útgrunn og tann beri sandur. Har er tí ómøguligt at koma at við skipi, og tá ið havnirnar eru fáar, mugu skipini varpa upp uttan fyri lónna ofta fleiri kilometrar frá landi. Fólk og førningur verður so ført á land við báti. Sandurin liggur inn ímóti brekkunum. Í sandinum vaksa bara einstakir pálmar. Men í brekkunum, sum ganga niðan ímóti háslættunum, vaksa baobabtrø og pálmar. Har er nóg mikið av avfalli, sum vindurin ber uttan av havinum. Uppi á háslættunum regnar dúgliga alt árið, har eru stórar víddar avvaksnar við kakaotrøum. Tað er vatnflóð í Nigeria á hvørjum ári orsakað av teirri árligu regntíðini.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið evropeararnir komu hagar fyri einum 500 árum síðan, fóru teir at handla við høvdingarnar og keyptu frá teimum vørur, sum vóru sjáldsamar í Evropa, mest fílabein, gull og kryddarí, men seinni kom trælahandilin við USA at vera tann berandi.
Nigeráin er 4000 km. long, hon er góð at sigla á og kann, um hon verður byrgd, veita landinum nógva elmegi at virka teir nógvu málmar, sum í jørðini eru, og at edla tær nógvu fruktir, sum í jørðini vaksa. Nigeria kundi verið ríkt, tí at har eru nógv gass, olja og steinsløg, og har er nógv góð landbúnaðarjørð. Knappliga 155 milliónir fólk búgva í Nigeria, meiri enn í nøkrum øðrum landi í Afrika, sum heild er fólkið betur útbúgvið enn nógvastaðni í heimspartinum.
Men Nigeria er spjatt í nógvar ættbólkar við nógvum tungumálum, so tað er stríggið at halda ríkinum saman í einum. Men eitt hernaðarkvett fyri og annað eftir og stríð ímillum fólkasløgini birtu í borgarakríggj í 1967. Nú stríðist Nigeria við at gjalda aftur ovurstóru uttanlandsskuld sína og at menna og nútímansgera ídnaðin og landbúnaðin. Arbeiðsloysi er ein av størstu trupulleikunum í Nigeria í dag; arbeiðsloysið í 2011 var 23.9 % [6]. Arbeiðsloysi er methøgt í oljulandinum Nigeria; meir enn 38 prosent av øllum undir 25 ár hava onki arbeiði í 2014 [7][8].
Ídnaður[rætta | rætta wikitekst]
Olja er tí týdningarmesta stakvøra, handlað verður við nú á døgum. Oljuvinnan í Nigeria tók seg upp í 1956, og 20 ár var oljan høvuðsstuðulin undir øllum búskapinum í landinum. Oljan í Nigeria er rein og góð, og tí er hon væl egnað at gera til brennievni í flogførum. Men tað er ógvuliga svikaligt, at búskapurin í einum landi hevur bara ein rávøra at líta á. Tá ið oljuprísurin fall í 1980-árunum kom Nigeria í svára búskaparkreppu. Nú verður roynt at menna annan ídnað, so at landið hevur fleiri stuðlar at standa á búskaparliga.
Fiskiskapur[rætta | rætta wikitekst]
Nigeráin rennur gjøgnum Niger og Mali, men ósin er í Nigeria. Fleiri enn 100.000 tons í fiski verða á hvørjum ári veidd har uppi millum oyrarnar í Nigeránni. Oyrarnar eru eitt tað mætasta náttúrulendið í Vesturafrika.
Landbúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Í 1990-árunum vóru lagdar inn stórar gróðrarlundir nógvastaðni í Nigeria, har ymisk grøði, mest ætlað til útflutnings, verður dyrkað. Her verður arbeitt við maskinum og dyrkað verða til dømis kaffi, kakao, bummull, sukur og oljupálmar. Kakaotræið hevur uppruna sín í Brasil, men trívist væl við Guineaflógvan. Nigeria er tað land í heiminum, sum ger mestu pálmaoljuna. Pálmaoljan verður nýtt til matolju, sápu, margarin, kertiljós og máling. Oljupálmarnir vaksa villir í regnskógunum, fruktirnareru oljukeldar, og oljan verður eins og jørðnøtaoljan gjørd til bæði margarin og sápu. Umframt hetta hava menn stórar garðar við teplantum, gummi- og kaffitrøum.
Kornsløgini rís og hirsa verða dyrkað víða um í Nigeria. Hirsa er vanlig grøði í turra lendinum fyri norðan, men rís veksur best, har avfallið er nógv, soleiðis er eisini við rótplantum sum til dømis maniok og jamsrót. Jamsrót og maniok verða kókað og etin til dømis aftur við høsnarungum, fiski ella geitakjøti. Gróðurin hevur lagað seg eftir, hvussu nógv avfallið er. Suðuri við strondina regnar illa, men fyri norðan regnar lítið, og har er javnan ringur turkur. Sumstaðni er regntíð einar 4-5 mánaðir. Tað, ið eftir er av árinum, kemur ikki dopi av luftini.
Flestir bøndur í Nigeria eiga smáar ognargarðar. Teir velta jørðina við træplógvi, hakkara og øðrum einføldum amboðum. Til egna nýtslu verða velt maniok, rís, jamsrót og mais. Kakao, pálmaolja, gummi og jarðnøtir verða dyrkað til útflutnings. Hóast myndugleikarnir í Nigeria hava lagt stóran dent á landbúnaðin í lundunum, verður enn mesta grøðin, ið verður flutt út, dyrkað á smáu ognargørðunum.
Flestir nigerianar liva alt lív sítt í heimbygdini, hóast teir fara í býin at arbeiða og læra eitt skifti í lívinum. Fólkið á bygd livir mest av jørðini, men har eru eisini smiðir, snikkarar og fólk, ið duga á at skyna heimaráðum. Bygdarfólkini eru mest sum sjálvbjargin - tey dyrka næstan alt, tey eta, byggja sjálv hús síni, veva og virka klæði og gera leiríløt at matgera í. Tað, tey ikki gera sjálv, verður keypt fyri peningin, tey fáa fyri tær vørur, sum tey selja á bygdarmarknaðinum.
Handilsviðurskifti við útheimin[rætta | rætta wikitekst]
Nú eru 98 % av útflutninginum olja og gass [9].
Føroyar[rætta | rætta wikitekst]
Faroe Marine Product (FMP), sum var ársins virki í 2005, turkar høvd og ryggir av ymsum fiskasløgum og størsti parturin av framleiðsluni verður seldur til Nigeria. Nigerianski marknaðurin er ein bíligur marknaður og tí er sera umráðandi fyri FMP at halda orku-, lønar- og rávørukostnaðinum niðri. Einasti marknaður er Nigeria, og her eru turkað toskarhøvd reint luksus. Eitt toskarhøvd kostar tað sama sum fýra tímalønir.
Svartkjafturin verður skráskorin umborð og síðan seldur til FMP, vanliga kallað Høvavirkið, í Leirvík. Har verður hann turkaður og síðan seldur til Nigeria. Høvdini verða skorin sundur og verða so kókað. Hetta er eisini ein sunn føði, tí 70 % eru proteinir. At bert eitt land er marknaður merkir, at tað er avmarkað, hvussu nógv framleiðslan kann økjast í einum, uttan at hetta gongur útyvir prísin. Men hinvegin er Nigeria fólkaríkasta land í Afrika, og oljuríkidømið har merkir, at tað eru í hvussu er nakað nógv, sum hava ráð til at keypa.
Men so gjørdist borgarakríggj í Nigeria, hvør minnist ikki biafrakríggið. Nigeria var høvuðsmarknaðurin, og hesin útflutningurin fall iður í lítið og einki. Seinastu árini er hann tó øktur eitt lítið sindur og tað er hann vist í Noregi eisini.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Mong ung fólk fara til stórbýirnar at læra ella arbeiða og senda foreldrum og systkjum pening, tá ið landbúnaðurin gevur ov lítið av sær. Peningurin verður ofta nýttur at keypa mat ella skúlabøkur fyri til eitt barn, sum gongur í skúla. Tá ið tey ungu eru liðug at læra, ella tey hava lagt nóg mikið av peningi til síðis, fara tey heim aftur í heimbygdina.
Tað eru nógv sera fátøk fólk í Nigeria.
Fólkasløg[rætta | rætta wikitekst]
Í Nigeria eru fleiri enn 250 fólkasløg [10]. Fjølmentastu fólkasløgini eru hausafulani fyri norðan, yoruba fyri vestan og ibo fyri eystan. Stóra fátækradømið og stríð ímillum fólkasløgini hava verið atvold til drúgvan politiskan ófrið í Nigeria.
Átrúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Í Nigeria eru mangir átrúnaðir. Nigeria kann sigast at vera býtt sundur í ein sunnara og ein norðara part, tá ið talan er um t.d. landslag og veðurlag, sama kann verða sagt um tað átrúnaðarliga. Fyri norðan eru flestu fólk muslimar, fyri sunnan eru mong fólk kristin. Í øllum Nigeria eru eisini gamlir afrikanskir átrúnaðir.
Í norðara parti í landinum eru flestu fólk muslimar, tað vóru arábiskir keypmenn úr Norðurafrika, ið bóru trúnna hagar við sær í 11. øld. Átrúnaðarligar høgtíðir eru vanligar, til dømis sallahskrúðgongan, ið siður er at ganga, tá ið muslimski føstumánaðurin, ramadan, er úti.
Fimm hundrað ár seinni høvdu keypmenn úr Evropa kristindómin við sær, tá ið teir komu til Suðurnigeria. Fyrsti trúboðarin kom til Nigeria í 1913 og í 1916 varð fyrsta kirkjan vígd. Tað var tann lítla St. Johns kirkjan í Numan. Síðani tá hevur Mission Afrika sent nógvar trúboðarar út. Ein teirra er Kaja Nemuel, fødd Lamhauge, sum er ættað úr Rituvík. Lutherska kirkjan í Nigeria er í stórum vøkstri. Afrikanskir átrúnaðir eru eisini vanligir í Nigeria.
Bretska deildin av Aid to the Church in Need, hevur kannað 33 lond, har átrúnaðarlig forfylging er skrásett. Lond sum Nigeria, Irak og Pakistan eru millum tey ringastu [11].
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Tveir heimar møtast ofta í nigerianskari list og í gerandisdegi afrikanaranna, gamli siðbundni heimurin og nýggi. Arbeiðið, hugskot og dreymar, sum nýggja tíðin hevur við sær, gerast alt vanligari, men fornir siðir og gamal lívsháttur hevur enn djúpar røtur í fólkinum. So er eisini, tá um átrúnað er at røða, hóast kristindómur og islam vinna skjótt fram í Nigeria.
Yourubafólkið Útsynningsnigeria dugir væl at lita klæði, ið tey prýða við fjølbroyttum mynstrum. Tey nýta litevni úr náttúruni. Klæðini verða vanliga litað í stórum leirkørum. Hausafólkið í Kano í Norðurnigeria hevur grivið og stoypt stórar litingarbrunnar niður í jørðina at lita í.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.nigeria.gov.ng/
- ↑ http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2836.htm
- ↑ http://dailytimes.com.ng/article/%E2%80%98800-people-killed-post-election-violence%E2%80%99
- ↑ http://www.trust.org/alertnet/news/three-burned-alive-in-attack-in-central-nigeria/
- ↑ http://www.ngex.com/nigeria/places/states/abuja.htm
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ni.html
- ↑ http://www.bellinghamherald.com/2014/03/16/3533260/16-killed-in-stampedes-for-jobs.html
- ↑ http://news.yahoo.com/seven-dead-job-seekers-stampede-nigerian-stadium-133425199.html
- ↑ http://www.nigerianembassy.ru/Nigeria/economy.htm
- ↑ http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2836.htm
- ↑ http://www.washingtontimes.com/news/2010/apr/29/nigeria-among-worst-violators-of-freedom/


text:
Aputræ
Aputræ (frøðiheiti - Araucaria araucana) (á donskum/norskum stundum Abernes skræk, enskum stundum The Monkey-puzzle Tree) er eitt veturgrønt nálatræ ið kann gerast 40 metur høgt og 2 metur í diametur. Træið er upprunavøkstur í Suður-Mið Kili (Chile) og Vestur-Mið Argentina.
Aputræ Araucaria araucana er tað harðførasta slagið í nálatrø ættini Araucaria. Av tí at slagið hoyrir til frumtrøini (eitt av heimsins elstu núlivandi), verður tað stundum lýst sum ein "livandi steinrenning" (fossil).
Aputræið er tjóðartræ í Kili (Chile).
Aputrø eru gróðursett i Føroyum í urtagørðum og viðarlundum, og eru harðfør her.


text:
Hjarta
Hjarta (latín: cor, genitiv cordis) er gagn, ið pumpar blóð runt í kroppinum á menniskjum og djórum. Hjarta er ein vøddi, men hevur eisini streymleiðandi vevnað og hjartaklaffar. Uppbygnaðurin á hjartanum sæst á myndini til høgru.
Hjarta á menniskjanum, súgdjóri og fugli er býtt sundur í fýra kømur, sum eru skild sundur við fýra klaffum, hjá skriðdjóri og paddu eru trý kømur og hjá fiski eru tvey kømur. Hjarta á einum menniskja er nøkulunda líka stórt sum ein knýttur nevi og er mitt í bróstkassanum (thorax) eitt sindur til vinstru fyri miðlinjuna á kroppinum. Í hvílu slær hjarta umleið 60-100 sløg um minutti. Iltað blóð verður pumpað út í ringrásina gjøgnum høvuðspulsæðrina (aorta) og ófiltrað blóð gjøgnum lungnaarteriuna út í lungnaringrásina.
Innihaldsyvirlit
Bygnaður[rætta | rætta wikitekst]
Menniskjahjartað vigar umleið 300 gramm og er umleið 12x9x6 cm til støddar. Hjarta er í bringukassanum beint uppi yvir diagphragma
Kanningar av hjartanum[rætta | rætta wikitekst]
Hjartasjúkur[rætta | rætta wikitekst]
Iskemiskar hjartasjúkur[rætta | rætta wikitekst]
Arytmi/rútmuórógv[rætta | rætta wikitekst]
Bruni í hjartanum[rætta | rætta wikitekst]
Aðrar kardiologiskar sjúkur[rætta | rætta wikitekst]


text:
Kuneo (landslutur)
Landsluturin Kuneo (italskt: Cuneo, piemontesiskt: Coni) er ein landslutur í útsynningshorninum av norðuritalsku regiónini Piemonte.
Mót vestri hevur Kuneo mark til fronsku regiónina Provence-Alpes-Côte d'Azur, móti norði er mark til italska landslutin Turino, móti eystri er mark til landslutin Asti og móti suðri er mark til teir liguriansku landslutirnar Savona og Imperia. Kuneo er eisini kendur sum Provincia Granda, sum merkir tann stóri landsluturin, tí hann er triðstørsti landslutur í Italia, næst eftir Suður-Tyrol og Foggia. Kuneo er høvuðsbýur í landslutinum.
Kommunur[rætta | rætta wikitekst]
Landsluturin Kuneo hevur 250 kommunur, tær størstu av teimum eftir fólkatalið eru hesar:


text:
6. juli
6. juli er dagur 187 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 188 um skotár er). 178 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1767 - Jørgen Frantz Hammershaimb
- 1907 - Frida Kahlo
- 1935 - Magnus Dam Jacobsen
- 1946 - George W. Bush
- 1988 - Yohan Borðoy
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1881 - Harald Andreas Christian Krog, prestur i Suðuroy, løgtingslimur.
- 1953 - Christian Sofus Johan Helenius Danielsen, postmeistari í Havn, løgtingslimur.
- 1981 - Fríðrikur Bláhamar, fiskimaður, siglingarmaður, reiðari og stjóri í Vestmanna, løgtingslimur.


text:
Rosa Parks
Rosa Louise McCauley Parks (fødd 4. februar 1913 í Alabama, USA, deyð 24. oktober 2005 í Detroit, Michigan) var seymikona í einum stórum handli í býnum Montgomery, Alabama, einum av suðurstatunum í Amerika, sum gjørdist fyrimynd fyri stíði fyri borgararættindum. Um kvøldið tann 1. desember í 1955 stóð hon og bíðaði eftir bussinum, sum hon skuldi koyra heim frá arbeiði við. Parks var móð aftan á ein strævnan arbeiðsdag og var eym í fótunum. Bussurin kom, og hon fór uppí. Við tað at hon var afroamerikanari, fór hon inn aftast í bussin. Tann fremri parturin var bert fyri hvít. Hon setti seg á tann fremsta bonkin í aftara partinum á bussinum, og sat á bonkinum beint aftan fyri fremra partin á bussinum, har tey hvítu áttu at sita. Nógv fólk kom inn í bussin, og nøkur noyddust at standa, bæði afroamerikanarar og hvít. Beint tá ið hon hevði sett seg, segði tann hvíti bussstjórin, at Parks og tríggir aðrir afroamerikanarar noyddust at reisa seg upp og lata tey hvítu, ið stóðu, fáa sessirnar. Hini trý gjørdu eftir boðunum, men Rosa Parks segði nei. Harvið hevði hon brotið gamla lóg og sið í Alabama, og boð vórðu beinanvegin send eftir løgregluni. Hon varð handtikin og førd burtur. Eftir at hava verið kúgað í fleiri hundrað ár, reistust afroamerikanarar til bardaga. Teir vildu kvetta tey bond, ið bundu teir, so at teir kundu bróta seg út úr tí vanvirðisligu tilveru, teir høvdu livað í. Teir vildu ikki longur verða trælkaðir av teimum hvítu, men hava menniskjanslig kor sum borgarar í Sambandsríki Amerika. Tað var eitt stríð, sum allur heimurin í spenningi fylgdi við í, og sum við eitt gjørdi ein mann kendan víða um: Martin Luther King. Afroamerikanarar mótmæltu viðferðini ið Rosa Parks fekk og noktaðu at brúka bussarnir, men gingu í staðin, og eftirsum tað í størstan mun vóru afroamerikanarar, ið brúktu bussarnir, vóru bussfeløgini við at fara á húsagang. Stjórnin noyddist tí at broyta lógina, soleiðis, at afroamerikanarar ikki longur skuldu sita aftast í bussinum og heldur ikki vóru noydd til at geva sítt sitipláss til tey hvítu.


text:
30.10.2014 - 21:57
Brúkt 200 mió. kr. uppá hølir til almenna fyrisiting?
Tann 18. mai 2013 undirskrivar borgarstjórin í Havn keypið av bygningunum hjá Banknordik í Niels Finsens gøtu umframt høvuðssætið hjá Banknordik í Húsagøtu. Tann 14. August 2014 samtykkir býráðið at samlaða “nútímansgerðin” av Sjóvinnuhúsinum skal kosta 73,9 mió. kr. og við keypsprísið, projektering v.m. hevur Tórshavnar Havn brúkt góðar 94 mió. kr. uppá Saltsølubygningi. Tann 17.10.2014 sigur Heðin Mortensen borgarstjóri í samrøðu við Sosialin at kommunan møguliga sjálv flytur inn í bygning. Býráðið hevur einmælt samtykt keyp og nýgerð fyri næstan 200 mió. kr. til almenna fyrisiting í høvuðstaðnum. Avgerðirnar eru fíggjaðar úr kommunukassanum og kassanum hjá Tórshavnar Havn.
Kaj Leo kemur ikki aftur til Føroyar
Hesir bakkarnir løgdu upp til flest mál
Oddaliðið vitjar í Klaksvík
Landssjúkrahúsið keypt 100 teldur fyri kr. 2.795,40 pr. stk.
Stórt gass skýggj legðist yvir Ísland í morgun


text:
Washington DC
Washington, D.C. (alment District of Columbia) er samveldishøvuðsstaður í USA, og hevur umleið 632 000 íbúgvar. Hann varð bygdur til høvuðsstað, eftir at landið varð sjálvstøðugt, og stendur beinleiðis undir felagsstjórnini. Hann er vakur býur við prýðiligum bygningum og vakstrargørðum. Vegirnir eru breiðir og beinir. Borgin, sum kongressin kemur saman í, eitur Capitol. Amerikanska kongressin hevur tvey kømur: Umboðsmannatingið og Senatið.
Washington DC varð grundaður 16. juli 1790. Býurin bleiv doyptur Washington 9. septembur 1791 eftir George Washington forseta. Navnið hevur tveir partar: Washington (ein býur) og District of Columbia ella DC. Stjórnin í USA heldur til í Washington DC, har forsetin og húski hansara búgva í Hvítu Húsunum. Her hava teir húsast t.d. George Washington, Thomas Jefferson, Abraham Lincoln, Theodore Roosevelt, John F. Kennedy, Jimmy Carter, Ronald Reagan, Bill Clinton, George W. Bush og Barack H. Obama.
Í 1790-1791 samtykti amerikanska tingið lógirnar at fáa skipað ein høvuðsstað í øllum USA. Men tingið vildi sleppa undan ósemju millum londini um, hvar hann skuldi vera. So tá ið George Washington, forseti, hevði valt økið til høvuðsstaðin, sum varð nevndur eftir honum, fekk býurin og lendið serstøðu í samveldinum; District of Columbia, stytt DC. District of Columbia er tí ikki eitt land í USA.
Fólkið í Washington D.C. hevur valrætt til umboðsmannatingið, men tingmenn teirra hava ikki atkvøðurætt.
Innihaldsyvirlit
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Fólkateljingar[rætta | rætta wikitekst]
Tann fyrsta januar 2011 var fólkatalið í DC 601 657. Hetta er ein vøkstur upp á 29 598 síðani 2000. Meginparturin av fólkinum er afroamerikanarar (50,7 %), og eini 38 % eru hvítar.
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
-
-
Capitol í Washington, har kongressin í USA kemur saman.
-
-
-
-
Vinarbygdir[rætta | rætta wikitekst]
Accra, Gana
Athen, Grikkaland
Bangkok, Teiland
Beijing, Fólkalýðveldið Kina
Brassaville, Kongo
Brussel, Belgia
Chongqing, Fólkalýðveldið Kina
Dakar, Senegal
Paris, Frakland
Pretoria, Suðurafrika
Seoul, Suðurkorea
Sunderland, Stóra Bretland
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


text:
Lionel Messi
Lionel Andrés Messi (føddur 24. juni 1987) er ein argentinskur fótbóltsleikari, sum spælir fyri FC Barcelona og A-landsliðið hjá Argentina. Í 2007 varð hann tilnevndur FIFA World Player of the Year saman við Kaká og Cristiano Ronaldo, Messi gjørdist nummar tvey. Í 2008 gjørdist hann eisini nummar tvey. Í 2009 varð hann fyri triðju ferð tilnevndur FIFA World Player of the Year og hesaferð vann hann og kann tí sigast at vera heimsins besti fótbólts spælari í 2009.
Innihaldsyvirlit
Met[rætta | rætta wikitekst]
Í heiminum[rætta | rætta wikitekst]
- Flestar FIFA Ballon d'Or awards: 4
- Guinness World Records heitið fyri flest skoraði mál í einum ári: 91 mál
- Flest altjóða mál í einum ári (fyri felag og landslið): 25 mál (hetta metið deilir hann við Vivian Woodward)
- Flest mál skoraði í FIFA Club World Cup: 4 mál. (Hetta metið deilir hann við Denilson og Mohamed Aboutrika)
Evropa[rætta | rætta wikitekst]
- Flest mál skoraði í einari sesong (landskapping): 73 mál
- Flest mál skoraði í einum ári (landskapping): 79 mál
- Flest mál skoraði í einum evropeiskum steypakappingarári (sesong): 14 mál (hetta metið deilir hann við José Altafini)
- Flestar heiðurslønir fyri evropeiskar steypakappingar: 4 (hetta metið deilir hann við Gerd Müller)
- Toppskorari í einum evropeiskum steypakappingardysti: 5 mál (hetta metið deilir hann við 10 aðrar leikarar)
Argentina[rætta | rætta wikitekst]
- Flest mál skoraði í einum ári (landsliðið): 12 mál (hetta metið deilir hann við Batistuta)
Spania[rætta | rætta wikitekst]
- Flest mál skoraði í La Liga í einari sesong: 50 mál
- Flest La Liga hat-tricks í einari sesong: 8 hat-tricks
- Flest mál skoraði í Supercopa de España: 10 mál
- Flestir La Liga dystir í rað, har mál varð skorað: 11 dystir
Barcelona[rætta | rætta wikitekst]
Dagført 30. januar 2013
- Toppskorari í almennum kappingum: 297 mál
- Topskorari í La Liga: 202 mál
- Topskorari í UEFA Champions League: 56 mál
- Topskorari í evropeiskum kappingum: 57 mál
- Topskorari í altjóða kappingum: 61 mál
- Flest hat-tricks yvirhøvur í FC Barcelona: 22 hat-tricks]]
- Flest La Liga hat-tricks yvirhøvur: 16 hat-tricks


text:
Leinster
Leinster (Írskt; Laighin / Cúige Laighean [kuːg´ə ˈlaiən], er ein landslutur í Landsynnings-írlandi. Leinster hevur 2.501.208 íbúgvar (2011).
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Navnið er samanset av teimum liðum: Lein-ster. Tann fyrri kemur av írska ættarbólkinum "Laighean" ið livdi í økinum, tann seinni kemur antin av írskum "tír" ella norrønum "staðr", ið bæði merkja "landaøki", tvs. "Landaøki Laighins (-ættar)"
Írska navnið Cúige laighean merkir "fimtingur Laighins (-ættar)"; sí Landspartar í Írlandi


text:
Nýtt frá SMSFleiri tíðindi ›
Navnframi Chili Klaus til Føroyar
Komandi vikuna verður 37 ára føðingardagurin hjá SMS hátíðarhildin. Kom á Torgið mikudagin 5. nov tá Chili Klaus bjóðar tær til felags kilismakking.
Festligir føðingardagar á Torginum í SMS
Kom á Torgið til fjølbroyttar upplivingar 3.-8. november
Burger King søkir starvsfólk
Burger King í SMS søkir starvsfólk til fulltíðarstarv. Hevur hetta tín áhuga - set teg í samband við Kára á kari@hotelforoyar.fo
Minst til P-skivuna
maks 2 tímar
mánadagur 27. oktober 2014
Mexikanskur grýturættur v/ rísi
týsdagur 28. oktober 2014
Hamburgarryggur v/eplum, smelt og grønmeti
mikudagur 29. oktober 2014
Høsnarungi v/rísi og karrysós
hósdagur 30. oktober 2014
Kjøtfrikadellur v/eplum og stúvaðum hvítkáli
fríggjadagur 31. oktober 2014
Flekasteik v/eplum, sós og reyðkáli


text:
Jóhannes Doyparin
Í Nýggja Testamenti er Jóhannes Doyparin (hebraiskt: יוחנן המטביל) undanmaður hjá Jesusi; hann prædikar umvending í oyðimørkini, boðar at Jesus skal koma og doypir mong, eisini Jesus, í ánni Jórdan. Jóhannes var sonur Elisabet, ið var systkinabarn Mariu Moy. Foreldur hansara fingu at vita frá Gabriel høvuðseingil, at hann skuldi gerast profetur. Hann fór út í oyðimørkina í Júdea og livdi av ongsprettum og villum hunangi. Og har fór hann undir at doypa fólk og segði, at hann var boðberi fyri ein, ið er nógv sterkari enn hann sjálvur. Jóhannes meinti við Jesus, sum hann helt vera hin rætta at doypa seg.
Føðing Jóhannesar[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið Heródes var kongur í Júdea, var har ein prestur, sum æt Sakarias. Kona hansara æt Elisabet og var av Árons ætt. Tey vóru bæði gudrøkin og royndu at liva eftir Guds boðum. Sakarias og Elisabet vóru væl til aldurs og áttu eingi børn.
Einaferð, meðan Sakarias var í templinum og bar fram roykilsisoffrið, sá hann ein eingil frá Gudi standa høgrumegin altarið. Sakariasi varð dátt við hesi sjón; men eingilin segði: Óttast ikki, Sakarias, tí at bøn tín er hoyrd, og Elisabet, kona tín, skal føða tær ein son, og tú skalt lata hann eita Jóhannes. Hann skal vera mikil fyri eygum Harrans. Vín og sterkan drykk skal hann ikki drekka, og alt frá moðurlívi skal hann fyllast av heilagum anda. Sjálvur skal hann ganga undan fyri ásjón hansara í anda og kraft Elia, til tess at vinna Harranum eitt vælbúgvið fólk.
Hvussu skal eg vita hetta vist? Tí eg eri ein gamal maður, og kona mín er komin væl til aldurs? Spurdi Sakarias. Eingilin svaraði honum og segði: Eg eri Gabriel, sum standi fyri andliti Guds, og eg eri sendur út at bera tær hesi gleðiboðini. Tú skalt verða málleysur og ikki fáa talað inntil tann dag, tá ið hetta hendir, afturfyri at tú trúði ikki orðum mínum.
Tey, sum sótu uttanfyri og bíðaðu, meðan Sakarias var inni í templinum, ótolnaðust, og tey skiltu ikki, at Sakarias var so leingi í templinum. Tá ið hann kom út aftur, fekk hann ikki talað, men gjørdi tekin í staðin fyri at lýsa signingina. Tá skiltu tey, at hann mundi hava havt eina sjón, og tey undraðust.
Sonurin, sum eingilin hevði boðað Sakarias frá, var nú komin. Grannar og frændur komu at vitja og gleðast saman við teimum. Átta dagir eftir tað, at barnið var føtt, komu teir at umskera barnið og geva tí navn. Teir ætlaðu, at tað skuldi eita Sakarias eftir faðir sínum; men Elisabet segði: “Hann skal eita Jóhannes”.
Hetta hildu teir vera løgið, tí eingin í ættini æt Jóhannes. Teir spurdu Sakarias, hvussu hann vildi barnið skuldi eita. Sakarias gjørdi tekin at fáa eina talvu, og tá ið hann fekk talvuna, skrivaði hann: “Jóhannes er navn hansara”. Í somu stund fekk Sakarias málið aftur, og hann lovaði Gudi. Barnið vaks og varð sterkt í andanum; og hann var í oyðimørkini, til hann steig fram fyri Ísrael.


text:
Lundi
Lundi (í víðkaðari flokking Atlantslundi) (frøðiheiti - Fratercula arctica) er ein sjófuglur av lundaætt, ið heldur til fram við strondini í Norður-Atlantshavi. Lundi er alt árið í Føroyum, men teir eru ikki av sama slagi, tí lundin, ið vit síggja um veturin, kemur úr Skotlandi ella Noregi, og lundin vit síggja um summarið, er tann føroyski lundin, sum er her frá fyrst í apríl til endan á september.
Í Føroyum eru gott 550 000 pør av føroyskum lundum [1]. Føroyski lundin er 26-29 cm. til longdar, og longdin á veingjunum er tilsamans 47-65 cm., og hann vigar o.u. 400 g., hevur eitt sera eyðkent nev reytt, gult og blátt, hann etur fisk (sild, lodnu, smolt o.s.f.), æti og høgguslokk. Eingin veit rættiliga at siga, hvussu gamlir teir verða, men tann elsti sæddi var o.u. 68 ára gamalur.
Lundin verpur um hálvan mai. Hann grevur sær eina holu, so mikið djúpt, at armurin á einum manni ikki røkkur á botn, ella finnur hann eitt hol undir einum steini ella millum klettar. Vildu teir hava lundalandið størri, gróvu teir eitt sindur niður í tann seiga svørðin við einum lundaknavara og lótu so lundan grava tað, ið í restaði. Lundin verpur so 1 egg og liggur á egginum í 39-42 dagar, har ið makarnir skiftast um at verma eggið. Síðan fara pisurnar frá reiðrinum 35-56 dagar aftan á, at tær eru komnar úr egginum.
Lundi er veiddur í meira enn 300 ár, og vit føroyingar fóru at fleyga lunda, tí vit áttu ikki so nógv av mati her í Føroyum, og lundi var so tað, sum vit valdu at eta. Men so varð hann ov nógv veiddur, helst tí at teir tóku ov nógv pør við eggi at passa, so fyri at lundin skuldi ikki doyggja út av hesum, máttu teir seta eitt tíðarskeið, ið var best fyri lundan, og har ið pisan er komin úr egginum. Teir settu so eitt tíðarskeið frá 2. juli til miðjan august, og síðan tá hava vit so veitt lunda í hesum tíðarskeiði.
Lundin verður veiddur á tann hátt, at veiðimaðurin situr á eggjini ella verður hann sigin niður í bergið, har teir síðan bera ta 6 alin (3,6 m.) longu fleygasteingina upp. Fuglarnir flúgva so í netið, men verri er, tá ið nógvur gamal lundi er, tí gamli lundin sleppur meira enn einaferð undan netinum. Tá ið teir hava fingið ein lunda, yppa ella kippa teir hann, so at hann doyr, og stinga hann so niður í ein posa, sum teir hava um miðjuna. Tá fleygað verður, er tað vanligasta at veiddir verða stívliga 100 um dagin, men 200 ella 400 ber eisini til, hóast tað er sera óvanligt. Men tað sigst, at onkur hevur fingið 950 lundar í Mykinesi og heili 1000 í Lítlu Dímun.
Lundarnir verða síðan skornir á tann hátt, at teir skera bein og veingir av, kvista, og teir taka so skinnið av, skera so bringuna upp og taka so invølirnar úr lundanum. So eru teir klárir at gera til. Vanligt er at lata fyllu í, so sum køkudeiggj, men tað er ógvuliga ymiskt, hvussu fólk gera.


text:
Mannarættindi
Mannarættindi eiga øll fólk, sama hvørja kyn, átrúnað, seksualitet, tjóðskap, húðarlit, rasu ella politiska áskoðan [1][2]. Grundleggjandi mannarættindi eru rætturin til frælsi, lív og javnlíkindi. At sleppa at liva er týdningarmesti mannarættur.
Frælsi at skriva og tala eru týðandi politisk- og borgarlig rættindi [3]. Tað er sensurur ella ritskoðan, tá ið rithøvundar og blaðfólk ikki sleppa at skriva tað, sum tey vilja. Og tað eitur propaganda, tá ið myndugleikar í sjónvarpi, bløðum, útvarpi og bókum bara greiða frá tí, sum teir sjálvir siga er rætt. Skrivi- og talufrælsið trívst best, har ið fólkaræði er. Propaganda og sensurur eru mest, har ið einaræði er.
Vit hava vant okkum við, at samfelagið verður stýrt eftir lógum og reglum, sum landsins kosnu menn seta í gildi, og at hesar fyriskipanir eru stuðulin undir flestu rættindum okkara. Mannarættindini harafturímóti eru truplari at seta í verk og halda. Tey eru viðtikin í altjóða sáttmálum.
Mong lond og ríkissamgongur hava stovnað egið mannarættindaráð, sum skal síggja til, at myndugleikarnir virða mannarættindini. Og tí kunnu bæði sjálvstøðug lond, tjóðir og einstaklingar klaga um brotin mannarættindi. Mangir felagsskapir, sum eru knýttir at ST, umframt Reyðikrossur, Bjargið Barninum, Heimsráð Kirkjunnar, Amnesty International o.m.a gera eisini sítt at verja mannarættindini. Evroparáðið hevur eisini gjørt sítt á hesum øki. "Evropeiska mannarættindaráðið", ið er stovnað og "Evropeiski mannarættindadómstólurin" er grundfestur á "Evropeisku mannarættindayvirlýsingina", sum varð sett í gildið í 1953.
Sundurbýti[rætta | rætta wikitekst]
Mannarættindi verða býtt sundur í trý:
- Grundleggjandi frælsisrættindi: Siga, at øll eru fødd fræls og eiga at vera viðfarin eins. Øll hava rætt at liva trygg og fræls. Rættur til lívið er týdningarmesti mannarættur.
- Politisku- og borgarligu rættindi: Siga, at øll myndug fólk hava rætt at vera við í samfelagslívinum og at velja á fríum vali. Øll hava rætt at hugsa og siga tað, sum tey vilja, og at vera við í fakfeløgum og í politiskum feløgum.
- Mentanarligu-, búskaparligu- og almennu rættindi: Siga frá teimum skyldum, sum yvirvaldið hevur fyri borgarunum. Øll hava rætt at fáa klæði, heilsurøkt, arbeiði, frítíð, mat, íbúð og undirvísing. Og tey hava rætt at vera við í mentanarlívi samfelagsins og at fáa part í vísindaligum framburði.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Hugtakið mannarættindi sæst langt aftur í søguna. Longu fyri meira enn 2500 árum síðan spratt so líðandi í griksku býarsamfeløgunum krav um, at allir frælsir menn (útlendingar, konufólk og trælir sluppu ikki upp í part at taka avgerðir í samfelagnum) skuldu ráða yvir ella hava ávirkan á og medavgerðarrætt í sínum samfelag. Tað er úr hesum býarsamfelagnum, at fólkaræðiliga siðvenjan í Vesturheiminum er runnin.
Í miðøld hevði kirkjan mikið vald í samfelagnum. Kongur hevði fingið sítt veldi frá Gudi, og tey rættindi, fólkið hevði, hevði Gud eisini givið. Og tað var eftir kirkjunnar læru, at skilt var ímillum rangt og rætt. Í 1215 var í Bretlandi undirritað eitt frælsisbræv kallað Magna Carta [4], sum hevur verið grundarlagið undir mongum lógum, sum eru galdandi í Bretlandi. Í hesum skjali stendur, at rættindi, sum bara hava verið galdandi fyri kong, nú eisini skuldu vera galdandi fyri aðalin. Lítillátað framgongd eftir teimum viðurskiftum, sum nú galda á okkara leiðum, men skjalið eyðkennir stríðið ímóti kúgan og sjálvum støðinum undir mannarættindinum.
Í 16. og 17. øld viknaði kirkjunnar vald og ávirkan hennara á mannahugsanina. Heimspekingar hildu, at markið ímillum rætt og rangt var ein náttúrulóg, sum var alheimslig og galt øll. Í Amerikanska Frælsisbrævinum frá 1776 verður m.a. sagt, at "øll fólk eru skapað líka". Í fronsku kollveltingini í 1789 vóru herrópini "Javnaður, frælsi og brøðralag". Javnrættindi fingu tó ikki øll. Fólk vórðu deyðadømd og avrættað. Enn var eisini trælahald. Fátækrafólk og kvinnur høvdu ikki valrætt.
Danska grundlógin, sum eisini er galdandi í Føroyum, hevur síðan 1849 havt viðtøkur, sum verja borgaranna rættindi. Eftir 2. heimsbardaga samtykti Sameindu Tjóðir heimsyvirlýsing um mannarættindi. Hetta var 10. desember í 1948 [5]. Í yvirlýsingini eru 30 greinir um grundleggjandi rættindi og frælsi manna. Seinni hevur ST eisini samtykt sáttmálar um fíggjarlig, mentanarlig, politisk og almenn rættindi og ein sáttmála móti rasukúgan [6]. Sáttmálarnir binda tey lond, sum skriva undir.
Hesi bæði grundsjónarmiðini (gudagivin- ella náttúrugivin rættindi) høvdu ikki við sær rættvísi, hvørki í ríkjum og ávísum samfelagsbólkum ella fyri einstaklingin. Tað, vit rópa miðalstættina í Vesturheiminum, hevði um hetta mundið fingið so týðandi støðu í samfelagnum, at tíðin var komin til ógvisligar samfelagsbyltingar. Kortini var enn talan um rættindi, sum bara viku at heilt avmarkaðum samfelagsbólkum. Sama endurtók seg eisini í Amerikonsku Frælsisyvirlýsingini í 1776, sum bygdi á somu hugsjónir [7]. Danska grundlógin frá 1849, sum eisini er galdandi í Føroyum, varð eisini ávirkað av hesum báðum skjølum og teirri menning, sum hevði verið í hesum londum.
Um somu tíð mennist ídnaðurin, og tað, sum vanliga verður kallað ídnaðarkollveltingin, gerst veruleiki. Higartil hevði kjakast verið um politisku rættindi einstaklingsins. Men ídnaðarkollveltingin hevði við sær almenna neyð og fíggjarligt órættvísi, sum ikki hevði havt sín líka í heimssøguni. Bardagin at bøta um fólksins almennu og fíggjarligu kor setti dám á menningina frá fyrst í undanfarnu øld og heilt at miðjuni í okkara øld. Nýggj kollvelting, tann russiska í 1917, boðaði frá bylting, har fjøldin í samfelagnum kravdi at vera við til at mynda tað samfelag, tey skuldu liva í. Alla hesa øldina hevur tað sett sín dám á samfelagsmenningina - Stríðið fyri vælferðarsamfelagnum, og fíggjarliga, politiska og almenna tryggleikanum hjá øllum borgarum í samfelagnum.
Hugsa vit um okkara egnu øld, er hon merkt av tveimum heimskríggjum. Í hesum báðum orrustum var mannfallið so stórt sum aldri áður. Ímillum kríggini bæði var álvarslig fíggjarkreppa, hart stríð fyri almennum rættindum og týska jødajagstranin, tá var, bar boð um, at tryggleiki og grundleggjandi rættindi vóru ikki sjálvsøgd. Seinni heimsbardagi endaði við, at kjarnorkubumban var nýtt. Hesi kríggini vóru tey fyrstu, har ið fólkið var nógv meinari rámt enn fyrr og gjørdist tann stóri taparin. Kríggj og vápnað ósemja høvdu nú fingið heimsumfatnadi avleiðingar, og heimssamfelagið viðurkendi, at okkurt mátti gerast.
Í teirri vón at forða fyri, at ósemjur aftur skuldu fáa so ógvisligar avleiðingar sum Annar heimsbardagi, var felagsskapurin Sameindu Tjóðir stovnaður 24. oktober í 1945. Endamálið var friður. Ein treyt fyri hesum máli er, at grundleggjandi mannarættindini verða vird. Hesi rættindi vóru staðfest í Heimsyvirlýsingini um mannarættindi frá 1948. Yvirlýsingin er ikki bindandi løgfrøðiliga, enntá ikki í teimum londum, sum hava undirskrivað hana. Eftir tað er skoytt upp í hana, og tær viðtøkurnar eru nú bindandi fyri tey lond, sum hava skrivað undir. Í 1966 komu tvær av hesum viðtøkum í gildi.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.amnestyusa.org/research/human-rights-basics
- ↑ http://www.regjeringen.no/nb/dep/ud/tema/menneskerettigheter.html?id=1160
- ↑ http://www.un.org/en/documents/udhr/
- ↑ http://www.fn.no/Temaer/Menneskerettigheter/Ideen-om-rettighetene
- ↑ http://www.aktivioslo.no/menneskerettighetene.php
- ↑ http://snl.no/menneskerettigheter
- ↑ http://www.iep.utm.edu/hum-rts/#SH4b


text:
Vetrar-OL 2014
Olympisku vetrarleikirnir 2014 (Vetrar-OL 2014), teir 22. (XXII) olympisku vetrarleikirnir, verða leiktir í døgunum 7. – 23. februar 2014 í Sotsji í Russlandi. (Nakrar kappingar byrjaðu tó longu 6. februar.) Hetta er fyrstu ferð, at Russland er vertur fyri olympisku vetrarleikunum. Klokkan 16 7. februar verða Olympisku vetrarleikirnir 2014 settir á Fisht leikvøllinum í Sotij. Tað hevur tikið eini 10 ár at fyrireika vetrar-OL 2014 og Olympisku leikirnir Sotji eru teir dýrastu nakrantíð. Kostnaðurin fyri leikirna liggur um 280 milliardir krónur. Pengarnir eru millum annað brúktir til at nýggjar leikvallir og skíøki. Eitt annað, sum merkir leikirnar er, at Russlandi hevur staðið fyri skotum á nógvum økjum fram undir OL. Alheims samfelagið hevur lagt ábreiðslu á landið, tí at Russland ikki viðurkennir altjóða mannarættindi. OL verður vanliga sett í samband við kynsligt -, trúðar-, nationalt- og etniskt frælsi, men russiskar lógir eru beinleiðis í stríð við bæði altjóða menniskjarættindi og virði OL.
Innihaldsyvirlit
Leikirnir[rætta | rætta wikitekst]
Ítróttargreinar[rætta | rætta wikitekst]
12 nýggjar kappingar eru góðkendar av IOK og harvið verður tað kappast í 98 heiðursmerkjakappingum innan 15 ítróttargreinar í Sotsji.
Tølini í klombrum vísa talið av heiðursmerkjakappingum innanfyri hvørja grein


text:
Haarlem
Haarlem er ein býur og ein kommuna í Niðurlondum.
Haarlem liggur við Spaarne-ánna. Býurin varð mest sannlíkt stovnaður í 900-talinum og fekk keypstaðsrættindi í 1245.
Í býnum er eitt nú tað elsta almenna forngripasavnið í Niðurlondum, Teylers-savnið. Býurin er eisini kendur fyri Sankta Bavo Kirkjuna (Sint-Bavokerk) og Frans Hals Savnið, sum er eitt savn fyri list frá tí niðurlendska gullaldrinum.
Haarlem jarnbreytastøðin er tann elsti bygningurin av jarnbreytabygningum í Niðurlondum.
Sunnanfyri býin liggur heimsins størsta blómupark, Keukenhof.
Annað[rætta | rætta wikitekst]
Býarparturin Harlem í New York er uppkallaður eftir hesum niðurlendska býnum.


text:
Nú ber tað til hjá brúkarum her at melda seg til ella frá ein teldupostlista, sum ger tað lættari at senda teldupostar út til øll. Til dømis um man hevur onkur áhugaverd ella átroðkandi tíðindi, sum áhugaði burdu fingið at vitað um beinan veg.
Ein teldupostlisti er ein slags postsentralur sum tekur ímóti og sendir víðari teldupostar. Fólk melda seg til tænastuna; og so er bara at senda teldupostar til news[kurla]svimjing.com, til at øll tilmeldaði fáa boðini. Og øvut er tað lætt at melda seg frá aftur, ífall at tað vísir seg at man allíkavæl ikki er áhugaður í tað sum verður sent ígjøgnum skipanina.
Um tit longu eru á onkrum teldupostlista á alnetinum, so er talan mest sannlíkt um somu Mailman skipan sum her. Hon er eitt sindur gamaldags í sniði, men er robust og fylt við øllum møguligum trygdarfunkum, til at umganga spam og ov stórar teldupostar og so framvegis. Umframt at eg sum ein eyka trygdarfunka havi avgjørt, at einans tilmeldaðir brúkarar kunnu senda inn teldupostar til listan.
So tað er væl bara at royna, um skipanin er nakað fyri tykkum. Annaðhvørt við at brúka funkuna sum er her úti til vinstru hjá skrásettum og innritaðum brúkarum, ella at hyggja á teimum meira nørdutu síðunum her. Nørdasíðurnar og umsitingar-teldupostarnir tosa tíverri danskt enn, av tí at eg ikki havi tikið meg saman til at týða tað til føroyskt. Og tí at eg mátti velja okkurt norðurlendskt, til at fáa 'ð' og tílíkt at rigga.
Forrestin, ikki stressa um at teldupostadressan til tíðir eitir news[kurla]lists.svimjing.com og til tíðir news[kurla]svimjing.com, tí báðar gera tað sama. Og um tit ikki tíma at skráseta tykkum á svimjing.com bara fyri at sleppa á teldupostlistan, so riggar tað útmerkað at gera tað har yviri á donsku nørdasíðunum. Tilmeldaðir brúkarar kunnu eisini kaga í arkivið, sum goymir allar teldupostar sendar til news[kurla]svimjing.com.
Eg havi fyribils samansett skipanina soleiðis, at einans umsitarar kunnu síggja hvørji sum eru tilmeldað listan. Møguleiki er annars at loyva øllum tilmeldaðum at síggja hvør annar sum er tilmeldaður, ella at lata hann vera almennur. Men eg helt at hetta fór at avskrekka minst, ífall man ikki er áhugaður í at enda á øðrum listum eisini. Eitt annað val hjá mær var at lata øll tilmeldaði síggja hvør ið upprunaliga sendi teldupostin inn, heldur enn at skifta hann út við news[kurla]svimjing.com.
Her er enn eingin funka til at fáa teldupostar beint á forsíðuna ella tílíkt, ella at tíðindina fara hinvegin út til teldupostlistan. Men tað kemur vónandi seinni, tá ið eg havi fingið testað tær funkurnar betri.


text:
Tindhólmur
Tindhólmur er ein hólmur í Vágunum. Kemur ella fer ein við flogfari umvegis Vága Floghavn, er tað ofta, at ein flýgur framvið Tindhólmi. Tindhólmur er stórsti hólmur í Føroyum, og er hann 65 hektar til støddar[1]. Hólmurin er tvær merkur og hevur nógvan fugl. Í hólminum er ofta grind deyð.
Tann sermerkti hólmurin, sum sæst úr bygdini Bø, hevur fingið navn eftir sínum høgu tindum. Tindarnir eru fimm í tali, og eita teir Ytstitindur, Arnatindur, Lítlitindur, Breiðitindur og Boygditindur. Í skúlanum hevur verið vanligt, at børnini lærdu tindarnar við hesi ramsuni Ytsti, Arni, Lítli, Breiði, Boygdi, og er ramsan eisini nýtt sum niðurlag í einum populerum sangi.
Innihaldsyvirlit
Søgnin um ørnina í Tindhólmi[rætta | rætta wikitekst]
Hóast eingin býr har, hevur tað ikki altíð verið so. Søgn er, at hann skal hava verið bygdur í gomlum døgum. Søgan sigur, at ein familja (maður, kona og barn) búði har einaferð, men meðan maðurin var og fiskaði, kom ein ørn og tók smábarnið, og fleyg tað upp á ein av tindunum. Og hóast mamman megnaði at fara eftir barninum, var ov seint. Eftir hetta flutti familjan av oynni, og síðan tá hevur eingin búsett seg har.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
Keldur til søgnina um ørnina í Tindhólmi[rætta | rætta wikitekst]
- Weihe, A.: Tjóðminni (1938), s. 14
- Tømmeraas, Per J.: Ørnen (1997), s. 120-121
- Kletti, Pól á: Ørnin - ein barnarænari. Grein í Dimmalætting (íleggið Skái) 26. januar 2002


text:
Sýnagogur
Ein sýnagoga er eitt hús til jødiska gudstænastu og halgigerðir [1]. Har er m.a. bøndarhald og lestur. Har koma fólk saman í brúdleyp, og har verða drongur og genta vígd jødadóminum. Í sýnagoguni bera menn yarmulke ella kipa á høvdinum. Menninir bera eisini biðisjál um herðarnar, tá ið biðið verður. Torarullarnar verða bornar fram fyri guðstænastuna og verða síðan goymdar í skápi. Halgiskriftir jøda eru á aramáiskum ella hebráiskum máli. Gudstænastan hjá jødum er á hebráiskum, sum nú er móðurmálið í føðilandinum, Ísrael.


text:
Napoleon Bonaparte
Napoléon Bonaparte (15. august 1769 – 5. mai 1821)
Franskur generalur og keisari 1805–1815
Nabulione Buonaparte varð føddur í Ajaccio á oynni Korsika, ið nýliga var blivin franskt hjáland. Hann var næstelsti sonur Carlo Buonaparte (1746 – 1785) og Maria Letizia Ramolino (1750 – 1836), sum fingu í alt 8 frísk børn. Hóast bæði foreldrini vóru aðalsfólk, vóru tey ikki rík, tey máttu arbeiða hart fyri at breyðføða børn síni.
Í 1778 bleiv 9 ára gamli Nabullione sendur í ein hernaðarskúla í Norðurfraklandi fyri at læra at tosa rætt franskt, men hann lærdi aldrin rættuliga at tosa og skriva franskt. Hóast hann ikki dugdi so væl franskt, kláraði hann seg væl í skúlanum, hann var serstakliða góður til søgu og støddfrøði. Lærararnir góvu honum franska navnið Napoleón Bonaparte í staðin fyri í teirra eygum bygdasliga italska navnið Nabullione Buonaparte.
Tá Napoléon í 1784 var blivin 15 ár, bleiv hann fluttur til tað kongliga hernaðarakademiið í Paris, har hann hevði avgjørt at blíva offiserur í franska herinum. Napoléon las nógva hernaðarsøgu, og hann sá upp til sínar hetjur, ið vóru Aleksandur Mikli, Karlamagnus, Hannibal og Julius Cæsar. Hesir fýra herførararnir vóru heimsins størstu herførarar, og Napoléon føldi, at hann fór at blíva størri enn hesir nevndu herførarar.
Hann bleiv lærdur á einum hernaðarskúla og fekk skjótt hægri rang, og í 1796 bleiv hann leiðari av tí franska herinum í Italia, har hann fekk Eysturríki og teira sameindu til at gera eina friðaravtalu. Í 1798 hertók Napoleon Ottomansk stýrda Egyptaland í eini roynd í at forða tí bretsku handilsrutuni við India. Hann var strandaður, tá ið skip hansara vóru løgt í oyði av onglendinum í stríðnum um Nilánna.
Harumframt fóru Eysturríki og Russland í samstarv við tær bretsku oyggjarnar. Napolion fór aftur til París har í stjórnin var í neyð. Í einum kvetti varð hann útnevndur til generalkonsul í 1799, og bert tvey á aftan á bleiv hann útnevdur konsul restina av lívstíð hansara. Tvey ár seinni gjørdist hann keisari og stovnaði Banka Fraklands og setti katólsku trúnna sum tjóðartrúgv.
Í 1800 vann hann á Eysturríki við Marengo. Hann fekk sum avtalað eina friðaravtalu, ið førdi til frið í Evropa. Í 1803 fór Bretland í kríggj við Frakland, og aftur seinni vann hann saman við Russlandi og Eysturríki móti Bretland í skipsbardaga við Trafalgar í 1805, so Napoleon avgjørdi ikki at gera landgongd í Bretlandi. Síðan vendi hann sær móti eystur-russisku herdeildunum, og vann móti teimum við Austerlitz seinni sama ár. Hann vann nógv land og eisini innliman í Proysia, ið førdi til at hann eftir øllum at døma fekk valdi á øllum Evropa. Tað heilaga rómverska ríki var deilt, og tað førdi til at Holland og Vesturfalia vóru stovnaði. Tey næstu árini seti Napoleon familiulimir og annað fólk hann hevði álit á at stýra í Hollandi, Vesturfalia, Italia, Spania, Svøríki og Napoli.
Í 1810 gifti hann seg við Josephine de Beauharnais. Tey fingu eingi børn og blivu skild. Hann gifti seg uppaftur við dóttir eysturíkska kongin við tí vón at fáa ein arving. Eitt ár seinni fekk Napoleon ein son.
Í tí penisulara kríginum í byrjaði í 1808, tapti Frakland og teir blivu við í fimm ár. Hetta drenaði tann franska hernaðarliga pengakassan. Og í 1812 tá ið hann invaderaði Russland ið endaði við einari afturtøku. Tað byrjaði at ganga hin vegin og í mars 1814 blev Paris tikin. Napoleon flydi í útlegd á miðjarðarhavs oyggini Elba í mars 1815 rímdi hann og fór at paris aftur. Slagaði við Waterloo stegaði hansara stuttu aðru roynd eftir øllum Evropa tann 18 juni. Bretar tóku hann til fanga á oynni St Helena, har hann doyði 5. mei í 1821.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Lindqvist, Herman: Napoleon. Jyllands-postens forlag 2005
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
Bøkur[rætta | rætta wikitekst]
- Lindqvist, Herman: Napoleon. Jyllands-postens forlag 2005


text:
Stefanie Scott
Stefanie Noelle Scott (fødd 6. desember 1996) er ein amerikonsk sjónleikarinna og songkvinna. Hon er mest kend fyri sín leiklut sum Dana Tressler í spælifilminum Flipped har hon vann ein 2011 Young Artist Award (Heiðursløn til ungt listarfólk) og fyri sín leiklut í No Strings Attached sum unga Emma. Í sjónvarps ídnaðinum spælir hon Lexi Reed í sjónvarpsrøðini A.N.T. Farm á Disney Channel. Føroyska tónleikafyritøkan Baroli Music hevur gjørt lagið til sangin FYI, sum Stefanie Scott syngur.
Innihaldsyvirlit
Tónleikaútgávur[rætta | rætta wikitekst]
Filsleiklutir[rætta | rætta wikitekst]
Heiðurslønir[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ "33rd Annual Young Artist Awards". http://www.youngartistawards.org/noms33.html. Heintað May 7, 2012.


text:
20. Okt 2014
Seinastu mongu árini hevur U15-landsliðið við dreingjum bara havt eina árliga kapping at luttikið í, sum vanliga hevur verið spæld seint í juli mánað.
05. Okt 2014
Sambært siðvenju vóru aftur í ár heiðurslønir latnar á ársveitslunia hjá 07 Vestur. Í ár fingu toppskjúttar hjá gentum 17, 2. liðið og 1. liðið heiðursløn, umframt ársins stjørnuskot og ársins leikara. Eisini var ein serligur heiður latin aftur í ár.
04. Okt 2014
07 Vestur endaðu kappingarárið 2014 á rættiliga sannførandi hátt, við 6-1 sigrið við Margáir. Torstein og Gunleif skutu tvey hvør meðan Sjúrður O. og Høgni skoraðu hini bæði.
28. Sep 2014
Í endaspælinum, sum var á Tvøroyri í gjár, vunnu okkara dreingir c-bólkin og harvið steypið til ognar. Tillukku - vit eru stolt!


text:
11. juni
11. juni er dagur 162 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 163 um skotár). Tað eru 203 dagar eftur av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2014 - Avtað um sildakvotu kom í lag millum Føroyar og ES, og Maria Damanaki fiski- og vinnumálakommiserur kunngjørdi, at ES nú fór at enda handilsboykottið móti Føroyum, sum hevði vart síðan 28. august 2013. Sum partur í nýggju semjuni lovaði Jacob Vestergaard, fiskimálaráðharri Føroya, at Føroyar fóru at taka aftur stevningina í WTO móti ES.


text:
St. Lusia
St. Lusia (enskt: Saint Lucia) er ein oyggj og eitt land í Karibiska havinum í Norðuramerika. Høvuðsstaðurin eitur Castries, har búgva 32,4% av øllum íbúgvunum á oynni. Fólkatalið í býnum er 60.263. Størri býir eru eitt nú Gros Islet, Soufrière og Vieux Fort.
Innihaldsyvirlit
Jarðfrøði[rætta | rætta wikitekst]
Vulkanska oyggin St. Lusia hevur meira fjallalendi enn hinar Karibisku oyggjarnar. Hægsta fjallið á oynni er Mount Gimie sum er 950 metrar høgt. Tvey onnur fjøll, Pitonirnar (the Pitons), forma tað kendasta staðið á oynni. Tey eru millum Soufrière og Choiseul á vestursíðuni á oynni. St. Lusia er eisini ein av teimum heilt fáu oyggjunum í heiminum, ið hevur ein hevur eina vulkan, har ið fólk kunnu koyra inn í vulkanina. Veðurlagið er tropiskt, og javnan er vindur av landnyrðingi við turrari árstíð frá umleið 1. desember til 31. mai, og einari vátari árstíð frá 1. juni til 30. november.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Miðalaldurin er 24,1 ár (2002). Málini ið verða tosað á oynni eru enskt og franskt-kreolskt.
Umleið 90% av íbúgvunum eru katolikkar, 3 % eru anglikanarar, meðan 7 % hoyra til ymiskar aðrar átrúnaðir innan protestatismuna.
Saint Lucia hevur tað hægsta talið av nobelprísvinnarum í mun til fólkatalið. Tveir nobelprísvinnarar koma frá oynni, Arthur Lewis sum fekk búskaparprísin í 1979, og Derek Walcott sum fekk bókmentavirðislønina í 1992.
Fyrisitingarligt býti[rætta | rætta wikitekst]
Saint Lucia er býtt sundur í 11 øki, sum til tíðir hava verið umrødd sum sýslur av bretsku hjálandamyndugleikunum.
- Anse la Raye, 31.0 km²
- Castries, 79.5 km²
- Choiseul, 31.3 km²
- Dauphin
- Dennery, 69.7 km²
- Gros Islet
- Laborie, 37.8 km²
- Micoud, 77.7 km²
- Praslin, 16.0 km²
- Soufrière, 50.5 km²
- Vieux Fort, 43.8 km²
Slóðir[rætta | rætta wikitekst]


text:
Tvøroyrar Bóltfelag
Tvøroyrar Bóltfelag ella TB er eitt fótbóltsfelag av Tvøroyri sum varð stovnað 13. mai 1892. TB er elsta bóltfelag í Føroyum. Umframt at TB er eitt fótbóltsfelag er tað eisini eitt flogbóltsfelag. TB fótbóltur og TB flogbóltur hava tó hvør sína nevnd.[1] [2] Onnur ítróttarfeløg á Tvøroyri og økinum kring Trongisvágsfjørð eru Tvøroyrar Borðtennisfelag (TBF), Froðbiar Sóknar Róðrarfelag og Susvim (Susvim er fyri alla oynna).
Innihaldsyvirlit
TB fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Í 2012 spælir TB aftur í bestu fótbóltsdeildini. TB gjørdist nummar tvey í 1. deild í 2011, FC Suðuroy gjørdist nummar eitt. Tað var sera stórur spenningur um 2. plássið millum TB og AB, men TB vann tann dystin. Bæði liðini endaðu við sama stigatali, sum var 61 stig og við sama málmuni sum var 55, tó hevði TB 81 vunnin mál og 26 tapt mál, meðan AB hevði 80 vunnin og 25 tapt mál. Tað at TB hevði skorað eitt mál meira enn AB, gjørdi at TB flutti upp í bestu deildina og AB bleiv verandi í 1. deild. Í 2010 gjørdist TB nummar 3 í 1. deild. TB hevur vunnið FM heitið 7 ferðir, tað var árini 1943, 1949, 1951, 1976, 1977, 1980 og 1987. TB hevur vunnið Løgmanssteypið (fyrr Ísafjarðarsúlan) 5 ferðir, tað var árini 1956, 1958, 1960, 1961 og 1977.
Fótbóltshópurin hjá besta liðnum[rætta | rætta wikitekst]
Gamli vøllurin á Sevmýri og nýggi vøllurin við Stórá[rætta | rætta wikitekst]
Síða TB varð stovnað og til 16. okt. 2010 hevur TB spælt fótbólt á vøllinum á Sevmýri. Vøllurin var blivin skeivur og leyk ikki altjóða krøv. Hann bleiv ikki góðkendur til at spæla fótbólt í vaksnamanna deildum í 2011. Hin 16. oktober 2010 varð seinasti dystur leiktur á Sevmýri, TB, sum tá spældi í 1. deild, spældi ímóti NSÍ og vann dystin 5-2. Í apríl Í 2011 var heimavøllurin hjá TB Á Skørinum í Hvalba. [3] Nýggjur fótbóltsvøllur er gjørdur inni í Trongisvági beint eystanfyri høllina í Trongisvági.[4] Arbeiðið við at gera vøllin í Trongisvági byrjaði í 2011 og væntaðist liðugt áðrenn kappingin byrjaði um mánaðarskiftið mars/apríl 2012 ella í seinasta lagi tá TB fyllir 120 ár 13. mai 2012. Vøllurin bleiv tó ikki klárur til fyrsta landskappingardystin, og teir fyrstu heimadystirnir hjá TB blivu tí spældir á Eiðinum í Vági. Til dystin móti B36 var sjálvur vøllurin liðugur,[5] men hann bleiv ikki góðkendur, m.a. tí at har manglaðu 300 sitipláss, sum er eitt krav til øll feløgini, sum hava lið í bestu fótbóltsdeildini hjá monnum, TB mátti sostatt spæla dystin móti B36 í Vági. Flaggdagin 2012 var arbeiði við at seta 300 setur við at vera liðugt og 27. apríl varð vøllurin so góðkendur til fótbóltdystir í bestu mansdeildini. Fyrsti landskappingardystur í Effodeildini var dysturin millum TB og ÍF, sum varð leiktur sunnudagin 29. apríl 2012.[6] TB vann henda fyrsta dystin 1-0.
Venjarar hjá TB[rætta | rætta wikitekst]
- Benadikt Valdisson (1984)
- Egill SteinÞórsson (1986–1987)
- Svend Petersen (1988)
- Per Henning Jensen (1990)
- Finn Røntved (1991–1992)
- Dánjal Hovgaard (1993)
- Jacek Burkhardt (1994)
- Frank Skytte (1995)
- Sigvald Steinkross (1995)
- Rolf Christensen (1996)
- Zoran Pavlovic (1998)
- Egill Steinþórsson (1998)
- Håkon Winther (2001)
- Milan Cimburovic (2001)
- Zoran Mancic (2002)
- Lynge Nielsen (2002)
- Jón Johannesen (2002)
- Jón Johannesen (2004)
- Milan Milanović (2005)
- Oddbjørn Joensen (2006)
- Jan Nielsen (2007)
- Milan Cimburovic (2007)
- Krzysztof Popczynski (2007–2008)
- Jón Johannesen (2008)
- Pól F. Joensen (2009)
- Jón Johannesen (2010–2011)
- Milan Kuljić 2012
- Hans Fróði Hansen (des. 2012 - juli 2013)
- Bill Mcleod Jacobsen (fyribilssettur 23. juli 2013 - 13. aug. 2013)
- Páll Guðlaugsson (frá 14. aug. 2013 -)
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ TBFlogbóltur.com
- ↑ TB.fo
- ↑ Sudurras.info
- ↑ Portal.fo
- ↑ TB.fo, Hvar vitja føroyameistararnar
- ↑ Sudurras.info, TB-ÍF við Stórá
Slóðir[rætta | rætta wikitekst]
B36 | TB | EB/Streymur | HB | ÍF | KÍ | NSÍ | Víkingur | 07 Vestur | AB |
B68 | FC Suðuroy | B71 | EB/Streymur II | HB II | Skála | Víkingur II KÍ II | TB II | B36 II |
Hoyvík/Giza | NSÍ II | B68 II | AB II | FC Suðuroy II | ÍF II | Undrið FF MB | KÍ III | Skála II |
Royn |


text:
Í seinastuni er spurningur settur við útbúgvingar hjá okkara politikarum. Skulu vit seta krøv, at landsstýrisfólk skulu hava hægri útbúgvingar. Eg rokni við, at hægri útbúgvingar skulu skiljast sum prógv frá hægri læristovni uttanlands og ikki tildømis námsfrøðingar, lærarar, handverkarar ella sjúkrasystar. Í mín politiskum verð snýr politikkur seg ikki um hægri útbúgvingar ella ikki. Politikkur snýr seg fyrst um gott politiskt handverk, og at viðkomandi er reiðiligur og álítandi. So er krøvini uppfylt fyri mítt viðkomandi.… Les meira…
Drúgv áhugaverd grein “Johan visti alt” er at lesa í Sosialinum mikudagin. Eftir at hava lisið greinina og hoyrt løgmann í sama máli í útvarpinum, er mín niðurstøða púra greið. Johan Dahl sleppur alt, alt ov lætt í hesum máli, og løgmaður “bagatelliserar” málið við at siga, at hann kann ikki siga landsstýrisfólki úr starvi, hvørja ferð ein stovnur ikki heldur játtanina. Uppsøgdu starvsfólkini á Strandferðsluni í umstrídda málinum letur løgmaður sigla sín egna sjógv, og hetta er órættvíst.… Les meira…
Fríggjadagin 20. sepember las eg áhugaverda og kensluborna grein í Sosialinum um unga kvinnu, sum doyði í ferðsluni í januar mánað í 2012. Systirin misti tamarhaldið á bilinum, sum fór út av vegnum í hálku. Unga kvinnan, sum doyði, sat ikki í trygdarbelti og varð slongd úr bilinum. Nú hava vit í fjøruti ár tosa um at fáa hálkubreyt í Føroyum, men framvegis doyggja fólk og fáa á skaða í ferðsluni, tí tey ikki hava fingið koyrufrálæru á hálkubreyt. Hetta er ábyrgarleyst.… Les meira…
Sigur tú Mørk, sigur tú eisini B36, tí øll Mørk familjan heldur við B36. Tá eg sá myndina omanfyri á Facebook av Jákupi Mørk, hugsaði eg mítt: Hevði “Gamli Mortan” vita, at abbasonurin seinasta leygardag hevði funnið fram gull tvørsloyfuna til heiðurs fyri B36, so hevði abbin verið errin. Vit róptu abba Jákup fyri “Gamli Mortan”, tí sonur Mortan eitur eisini Mortan. Í B36 og Neistanum var Gamli Mortan serligur, tí hann vann FM-heitið bæði við B36 og Neistanum.… Les meira…
Í 1978 vóru 150 ár liðin, síðani Andrass Motansson keypti Argir á uppboði í Saksun tann 9. mai 1828. Í sambandi við hátíðarárið komu út tvær bøkur. Bókin Argir, sum Hans Jacob Sigvardsen skrivaði, og bókin Argjamenn –ein ættarsøga, sum Niels Juul Arge skrivaði. Havi lisið báðar sera áhugaverdu bøkurnar og havi áður skrivað grein um minnisvarðan á Argjum, sum er til minnist um Andrass Mortansson og hansara húski. Henda greinin snýr seg um, tá Andrass bygdi brúnna um Sandá, sum stóð liðug í 1835.… Les meira…
Altíð er áhugavert at fylgja við, hvussu fyrsta dystirnir í bestu hondbóltsdeildunum fara at laga seg. Liðini spæla í grundspælinum fýra dystir hvør ímóti øðrum. Tað óvanliga er nú hent bæði í kvinnu- og mansdeildini, at øll liðini hava mist tvey ella fleiri stig, nú fyrsta umfar ikki er liðugt spælt. Serliga roknaði eg ikki við, at mansliðini Kyndil og KÍF fingu so slaga byrjan, og at kvinnuliðini VB og VÍF longu hava mist óvikavist trý og fýra stig. Men fyrst nøkur orð um kvinnukappingina.… Les meira…
Hans Mortensen vandi føroyska manslandsliðið í 70-árunum, tá ið millum annað Føroyar í 1976 fingu góð úrslit í HM-kappingini í C bólkinum í Portugal. Føroyar tapti 21-20 fyri Sveits í hesi kapping. Tveir av spælarunum á myndini eru ikki millum okkum longur. Sigmund Reinert, sum doyði ungur, og Finnur Helmsdal, sum doyði av sjúku í 2008. Hans Mortensen legði stóran dent at fáa donsk 1. deildarlið at koma til Føroya at spæla ímóti føroyska landsliðnum. Kolding IF var eitt av liðunum. Í 1980 skipaði Føroyar fyri HM-kappingini í C-bólkinum, og tá spældu Norra, Portugal og Eysturíki eisini í C-bólkinum. Tann 6. februar 1980 tapti Føroyar 17-24 fyri Norra í høllini í Klaksvík. Í 2010 er Norra eitt av bestu liðunum í Europa. Sig so tað. (Vagnur)
Eg havi júst lisið bókina “Forsvaret i Mjørkadal – sum jeg husker det”, som Georg Sylvest Pedersen skrivaði í 2007. Vit ungu í 1960-árunum eru uppvaksin við Natostøðini, sum vit kallaðu virksemið í Mjørkadali. Minnist arbeiðsbarakkirnar, sum eftir lokið arbeiðið í 1962/1963 vórðu seldar føroyingum. Millum annað keypti B36 eina av barakkunum. Eftir at hava lisið bókina, sum telur um hundrað síður, fekst nógv at vita, sum eg ikki visti áður. Áhugaverdur lesnaður.… Les meira…
Summi barna- og ungdómsminni sita fastari enn onnur, og eitt av teimum, sum eg minnist serliga væl, var, tá ið danska “fregattin” Niels Ebbesen í 1961 skeyt eftir skotska trolaranum Red Crusader. Hendingin, sum fór fram norðan fyri Vágoynna, var serlig. Niels Ebbesen tók trolaran Red Crusader, sum fiskaði innanfyri føroyska seks fjóðringa fiskimarkið, sum var fiskimarkið í 1961. Manning frá verjuskipinum varð sett umborð á Red Crusader, men tá ið kósin skuldi setast ímóti Havnini, vórðu donsku vaktarmenninir stongdir inni í rúmi, og Red Crusader setti kós ímóti Skotlandi. … Les meira…
Tá ið eg í vikuni spákaði á sandinum í Sandagerði, kom eg knappliga, tá ið eg sá fossin í ánni, at hugsa um árini á Føroya læraraskúla. Vit høvdu Jeffrei Henriksen í føroyskum, og til próvtøkuna í fyrsta flokki í 1975 kom eg upp í stuttsøguni “Fossurin” eftir Jákup Dahl próst. Nú skjótt fjøruti ár seinni rennur fossurin har framvegis, og søgan er eins góð og viðkomandi, sum tá Jákup Dahl skrivaði søguna, tá vit lósu søguna á Læraraskúlanum, og nú eg í 2014 havi lisið søguna enn einaferð. “Fossurin” nemur við nakað í sálini, er av allar bestu stuttsøgum, og sum tú kanst lesa niðanfyri. … Les meira…


text:
Álit viðvíkjandi klagu um vantandi innlit í fundarfrágreiðingar frá fullveldissamráðingunum
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um avgerðina hjá Løgmansskrivstovuni at nokta klagaranum innlit í fundarfrágreiðingarnar frá fundunum millum føroyska landsstýrið og donsku stjórnina um føroyskt fullveldi árini 1999 og 2000. Løgmansskrivstovan grundaði m.a. avgerðina á, at talan var um einsíðugar frágreiðingar, ið lýstu føroysku fatanina av samráðingarfundunum, og at ongar upplýsingar um veruligar umstøður av týdningi fyri málið vóru í frágreiðingunum. Løgmansskrivstovan metti tí, at talan var um innanhýsis arbeiðsskjøl, sum vóru gjørd til egna nýtslu hjá avvarðandi landsstýrisfólkum og tí ikki fevnd av rættinum til innlit sambært innlitslógini. Umboðsmaðurin var samdur við Løgmansskrivstovuni í, at frágreiðingarnar vóru av tílíkum slag, at tær ikki vóru fevndar av rættinum til innlit, men viðmerkti tó, at tað ikki var viðkomandi at vísa til § 10, nr. 1 í innlitslógini fyri at nokta innlit í frágreiðingarnar. (j.nr. 201000094)
Álitið kann lesast her


text:
Henda útgávan av skaldsøguni Fiskimonnum er í fyrstu syftu ein skúlaútgáva. Men samstundis er skaldsøgan við inngangi sínum, sínum viðmerkingum, tekningum og sínum ávísingum ein fongur hjá øllum bókmentaáhugaðum fólki í landinum.
Skaldsøgan Fiskimenn er realistisk og sálarfrøðilig lýsing av føroyska fiskimanninum í sluppfiskitíðini, tá ið fiskað varð við snøri í sjálvdrátti við smáum seglskipum undir Íslandi, haðani fiskurin var fingin til Føroya sum saltfiskur og síðani turkaður av fiskagentum og øðrum fiskafólkum á fiskastykkjunum og útfluttur sum klippfiskur til Suðurevropa.
Martin Joensen lýsir á sannførandi hátt tað serstaka rúmið, sum tátíðar sluppfiskimaðurin í Føroyum er staddur í, bæði materielt og immaterielt, í orðum og atferð, hansara sjónarring, hansara trúgv og pátrúgv, hansara tráan og vón, hansara mangan dýrgoldnu royndir á sjógvi og landi, alt litað av umstøðunum og fortíðini hjá hvørjum einstøkum – og skrivað við slíkum sálarfrøðiligum innliti og kynstri, at persónarnir rísa upp av blaðsíðunum og standa livandi fyri lesarunum.
Men tó at fiskimaðurin og hansara útvortis og innvortis heimur eru umsnúningsásurin í allari skaldsøguni, verður komið víða um í føroyska samfelagnum í sluppfiskitíðini, bæði á bygd og í keypstaði. Tað er ikki ov mikið sagt, at skaldsøgan á so mongum økjum er ein eftirfarandi tíðarmynd úr føroyska samfelagnum í síni heild í hesum tíðarskeiðinum, kanska onkustaðni í árunum 1925-35 ella har í námd.
Hesa útgávuna av Fiskimonnum hava Ann Ellefsen og Kristinbjørg Høgnesen ritstjórnað. Tær báðar hava skrivað drúgvan og fródligan bókmentaligan og søguligan inngang, í trimum pørtum: Martin Joensen og skaldskapur hansara, Fiskimenn í søguligum høpi og Fiskimenn í bókmentaligum høpi. Til tess at lætta um hjá skúlaungdómi og øllum teimum lesarunum, sum ikki kenna sluppfiskitíðina øðrvísi enn av umrøðu, standa einstakar orðafrágreiðingar ávegis úti á breddanum á blaðsíðunum. Við somu ætlan hevur Bárður Jákupsson gjørt nakrar frálíkar tekningar til hesa útgávuna. At gera skaldsøguna hentari, sum skúlaútgávu, hava Ann Ellefsen og Kristinbjørg Høgnesen eisini gjørt bæði arbeiðsspurningar og fríar uppgávur til lærara og næmingar at nýta í undirvísingarligum samanhangi, eina helst í miðnámsskúlunum.
Hetta er ein skúlaútgáva av skaldsøguni Men lívið lær eftir Heðin Brú. Skaldsøgan er ein virðismikil lýsing av...


text:
9. november
9. november er dagur 313 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 314 um skotár er). 52 eru dagar eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1989 Berlinmúrurin, sum hevur byrgt Vesturberlin av frá Eysturtýsklandi, fellur.
- 2002 Pia Kjærsgaard, leiðari í Dansk Folkeparti, verður ákærd fyri at hava brotið vápnalógina. Dagin fyri hevur hon hótt eina kvinnu við piparsprayi, sum skeldaði hana út.
- 2013 - 9. november letur nýtt røktarheim upp í Klaksvík, Heimið við Vágna.
- 2013 - Skúlin á Viðareiði hátíðarheldur, at ein útbygging á 1100 fermetrar nú er liðug og kann takast í brúk. Hin eldri parturin av skúlanum var bygdur í 1986.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1934 - Ingvar Carlsson, svenskur forsætisráðharri 1986-91 og 1994-96
- 1936 - Mary Travers, amerikanskur fólkasangari
- 1948 - Billie August, danskur filmleikstjóri
- 1966 - Stefen Edberg, svenskur tennisleikari


text:
Veiðifalkur
Veiðifalkurin (frøðiheiti: Falco rusticolus) er eina størstur av falkum. Hann eigur einans norðuri í kuldalondum. Liturin er ymissur, broyttur eftir landinum. Í Grønlandi er hann hvítur við nøkrum dimmum smáblettum á bakinum. Í Íslandi er hann hvítur um høvd og bringu, annars ljóst grásprøklutur. Í Noregi og aðrastaðni er hann høvuðsvartur og dimt sprøklutur. Hann eigur í homrum høgt til fjalls. Ofta sæst hann sita har og stara eftir fongi - eyguni hevur hann avbara góð - so strýkur hann avstað eftir einum fugli, slær hann niður við vongknúgvanum, ella skræðir hann við nevi og klóm. Í fuglabjørgunum ger hann ræðuligt herverk. Morgun og kvøld er hann á ferð, tekur ein lomviga ella lunda, tægar hann sundur og etur so tað besta burtur úr honum. Um veturin heldur hann seg helst fram við sjónum, tí har er mest at veiða. Í gomlum døgum høvdu kongar og ríkir høvdingar tamar falkar, sum vóru vandir til at taka flúgvandi fugl og bera teimum. Nú er tað avlagt í Evropa, men summstaðni í Asia veiða menn enn við falkum. Áður kom veiðifalkur ofta til Føroyar, nú sæst hann sera sjaldan, orsakin er tann, at hann hevur fækkað nógv á Íslandi.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II, 1951.


text:
Nýggjastu tíðindini
Melda til tíðindabræv
Tíðindi - 6. mars 2013
Jón Pauli Olsen og Ingun Hansen hava úttikið føroyska kvinnulandsliðið, sum frá 2. til 10. apríl skal luttaka í HM-undankapping í Litava
Landsliðsvenjararnir hjá føroyska A-landsiðnum við kvinnum, Jón Pauli Olsen og Ingun Hansen, hava úttikið hópin, sum í døgunum 2. til 10. apríl skal lutaka í HM-undankapping í Litava.
Tær 18 kvinnurnar, ið hava fingið landsliðsboð, eru:
Randi S. Wardum, Malena Josephsen, Rannvá B. Andreasen, Maria K. Thomsen, Bára S. Klakstein og Eyðvør Klakstein, KÍ
Fríðrún Danielsen, Anna Sofía (Ansy) Sevdal, Íðunn Magnussen og Oddrún Danielsen, EB/Streymur/Skála
Doris í Garði Olafsdóttir, Lív Arge, Heidi Sevdal og Liljan av Fløtum Petersen, HB
Bjarta O. Johansen og Rakul Maria Johannesen, B36
Laila Pætursdóttir, Víkingur
Olga Kristina Hansen, Østerbro IF (DK)
Í Litava skal føroyska liðið spæla tríggjar dystir. 4. apríl hittast Føroyar og Montenegro, og leygardagin 6. apríl skulu føroysku kvinnurnar royna seg ímóti Litava. Triðji dysturin verður spældur týsdagin 9. apríl, tá føroyska liðið skal spæla ímóti Georgia.
Allir dystirnir verða spældir á LFF Stadium í Vilnius.
Tvey lond fara víðari úr bólkinum, sum seinni í ár fara undir enn eina undankapping, ið verður spæld eftir sama leisti sum hjá monnunum.
Úttøkubrævið


text:
Tíðindi
Rokna tína løn
19 Sep 2014
Vit vilja gera vart við, at á heimasíðu okkara, er komin ein nýggjur møguleiki. Vit hava lagt eina skipan á heimasíðuna, ið ger ...
Álitsfólkatúrur hjá S&K umborð á Norrønu
17 May 2014
S&K felagið hevur haft ein góðan og upplýsandi túr við Norrønu, á veg yvir til Ísland, har vit hava haft eitt álitisfólkaskeið fyri okkara limir. Skeiðshaldari ...
Aðalfundrin hjá S&K felagnum var hildin leygardagin 22.02.2014
25 Feb 2014
Leygardagin 22.02.2014 var aðalfundurin hjá S&K felagnum hildin. Fitt av fólki var møtt upp. Sigast kann, at uppmøtu aðalfundarfólki vóru nøgd við hvat tey fingu kunning ...
Tað verður kampval á aðalfundinum hjá S&K 22 februar 2014
20 Feb 2014
Eyðgerð og Poula standa fyri vali á komandi aðalfundið hjá S&K felagnum, ið verður 22 februar kl. 19:00. Tær stilla báðar uppaftur til nevndina í ...
S&K skrivstovan heldur fyribils fram til og við umleið apríl 2014 í hesum húsinum
14 Feb 2014
Vegna vatnskaða í S&K húsinum, halda vit fyribils til í hesum húsinum í R.C. Effersøesgøtu 22Telefon nr., fax nr og teldupostaadd eru tær somu, sum ...
Samband
- S & K Felagið
- Postsmoga 1378
- Traðavegur 20
- FO-110 Tórshavn
- Tlf. 66 60 60
- Fax 66 60 61
- skfelag@skfelag.fo