text:
Gunnar Hoydal 70 ár
Tá ið tú ringir til Gunnar og skal tosa við hann, ræður um at viga sær orðini og siga tað, sum sigast skal sum skjótast. Ein long telefonsamrøða við Gunnar varir í tveir minuttir. Ein stutt samrøða í ein hálvan minutt. Ikki kemur nógv annað frá honum enn eitt hissini: “Hm … hmhm … ja … okey … alt í lagi.” Er Gunnar fámæltur, tá ið hann tosar í telefon, so er hann orðkringur orðsnillingur, tá ið hann skrivar sínar yrkingar, stuttsøgur, ritroyndir, skaldsøgur, týðingar, sangtekstir, viðmerkingar, ja, listin við tekstasløgum er langur. Eisini er hann orðkringur, tá ið hann tekur orðið um almenn viðurskifti.
Tá ið eg sum yrkingapungur ætlaði at geva út eitt yrkingasavn, var tann fyrsti, ið eg kom at hugsa um, ið kundi lesa yrkignarnar hjá mær, skyldmaðurin Gunnar Hoydal. Púrasta ósmæðin, sendi eg honum góðar 200 síður av yrkingum. Ein tíð gekk, so fekk eg eitt bræv við postinum, har hann millum annað skrivaði: “Finn tær einar 30-40 yrkingar, sum tú kann grundgeva fyri, hví tær sjálvur dámar tær.” Eg so gjørdi og hesi orðini havi eg borið við mær síðani.
Gunnar er listafólkið, ið hevur havt mest at týða fyri føroyska list í nýggjari tíð. Tað, sum Gunnar hevur fingið frá hondum, kann bólkast í fleiri partar.
Høvundurin, Gunnar Hoydal, hevur ógvuliga stóran týdning fyri føroyskan skaldskap í nýggjari tíð. Hansara bókmentaskrá fevnir um flest øll tekstasløg.
Gunnar hevur verið í bókmentaverðini alt sítt lív. Hann hevur avgjørdar meiningar um bókmentalig viðurskifti og fagurfrøðilig virði, um teir eru av arkitektoniskum ella bókmentaligum slag hevur onki at týða. Skaldsøgurnar Undir Suðurstjørnum og Í havsins hjarta eru arkitektonisk byggiverk í skaldsligum hami. Tær reinu linjurnar og fagurfrøðiliga yvirskotið, sum eru at lesa í bókmentunum, síggjast eisini aftur í hugskotunum, hann hevur havt við býararkitekturi. Hús og søgur, ið flættast inn í hvørt annað við ymiskum litbrigdum og ymiskum tíðarbilum, eru eyðkenni, ið bókmentunum og arkitekturinum hjá Gunnari.
Gunnar hevur ævissøguliggjørt familjuna. Hetta er ein slóð, hann hevur tikið upp eftir pápan, Karsten Hoydal. Sjáldsamt og forkunnugt er at lesa skaldsøgurnar, stuttsøgurnar og ritroyndirnar og har lesa, hvussu mín egna ætt verður lýst.
Sangirnir, hann hevur skrivað til systrina, Anniku Hoydal, eru vorðnir fólkaogn. Ikki fer veitsla afturum, har “Aldan” ikki verður sungin.
Yrkingarnar eru ikki so nógvar. Yrkingasavnið Hús úr ljóði er ein tíðarvarði. Tað er friðarligt og sum heitið sipar til, so eru arkitekturur og býarbygging eisini ein partur av savninum. Ikki eru nógvar tekningar eftir Gunnar, men hann hevur sjálvur teknað tær, sum eru í Hús úr ljóði.
Gunnar hevur skrivað fleiri bøkur um listafólk. Fyrsta bók hansara frá 1972 var ein listabók um Ingolf Jacobsen á Kamarinum. Seinni hevur hann skrivað listabøkur um Ingálv av Reyni, Janus Kamban og Bárð Jákupsson.
Gunnar hevur alt tað, ið eg veit um, staðið fremst, tá ið talan er um mentanarpolitik í Føroyum. Hann hevur verið formaður í Rithøvundafelag Føroya í eitt mannaminni og var við til at stovna LISA í sínari tíð. Gunnar hevur verið við til at fingið listafólkum rættin til skapanarstuðul og harvið frið til í longri tíð at skapa sína list. Hann hevur altíð eitt væl hugsað svar, tá ið talan er um, hvussu mentanarpolitikkur eigur at verað skipaður í landinum. Hann hevur miðlað og vart dygdarlistina, samstundis, sum hann hevur skumpað áhugalistina framá.
Fyri Vencil hevur Gunnar Hoydal havt stóran týdning. Ríkað hevur hann føroyingar við sínum frágera góðu og ríku týðingum av heimsklassikarum. Í fyrsta nummarinum týddi hann “Ýl” eftir Allen Ginsberg til føroyskt. Hesa orðknøppu og bulmiklu yrkingina fekk hann flutt yvir á eitt føroyskt mál, sum íslendingar hava kaga eftir, tá ið teir skuldu týða Allen Ginsberg til íslendskt. Í komandi Vencli fer hann at ríka okkum við enn einari týðing. Hesa ferð er talan um stóru yrkingina “Reglur settar saman nakrar fáar míl oman fyri Tintern Abbey, á ferð vitjandi aftur áarbakkarnar á Wye, 13. juli 1798” eftir William Wordworth.
Vit seta her yrkingina “Heilt øgiliga og ótrúliga órættvísið sum í verðini er” eftir Ron Padgett, sum Gunnar Hoydal týddi til Vencil nummar 3.
Heilt øgiliga og ótrúliga órættvísið sum í verðini er
Hvat er tað sum ger okkum so órein?
Vit eru óreinari enn gorillur,
tær sum vit altíð lasta fyri ringu muruna í okkum.
Tað liggur í okkara lyndi at krógva okkum aftan fyri tað sum Darwin segði um at koma livandi undan,
sum var hetta tað ið mest ræður um í verðini: at koma undan við lívinum.
Tað er tað ikki.
Tú veitst – ivaleyst hevur tú onkuntíð hugsað tað –
at tað fer ikki at bera mannaættini til at liva
eina millión ár aftrat. Vit eru heppin eydnast tað okkum í
onnur fimmhundrað ár. Hví?
Tí at vit eru so órein
at vit heldur drepa alt og øll á jørðini
enn at geva okkum undir nakran annan:
”Gev mær frælsi ella gev mær deyðan!”
Hví siga vit ikki bara ”Grrr, nú drepa vit hvørt annað!”?
Nakrir fáir samkyndir toyggja seg móti okkum í einum vatnglasi
á einum hvítum borðdúki sum skínur í sólini
við sjóvarmálan har børn beistast,
hyggja so uttan um seg og undrast –
um tað sum vit fáa ikki sagt, tí vit royna at ímynda okkum
hvussu vit kundu dripið handan vamlisliga mannin og hasa konuna
við næsta borðið. Í kvøld kundu vit tveitt eina elektriska ódn
í songina hjá teimum. So at tey ongantíð aftur fóru at spýta á flísarnar!
Tey eru í grundini ikki so galin, tað er bara tað
at eg tosi óreint so at eg kann vera meira
sum míni medmenniskju – tað er einsligt at kenna seg sum halgimenni,
so sum eg geri í eitt sekund fimtu hvørja viku,
men tann løtan er so ógvislig at eg fái ikki reist meg
og so haldi eg at tað er onkur eftirgerð, eg kann ikki vera halgimenni,
eg eri einki trúgvandi fólk, eg eri neyvan nakað fólk yvirhøvur
uttan tá ið eg hyggi at tær og hugsi
at hetta lívið saman við tær má halda fram altíð
tí at tað er so fullkomið við øllum tí ófullkomna sum í tí er,
nakað sum tín miðja, har eitt sindur ov nógv er til,
líka sum mín hárgarður, ið ikki er til yvirhøvur!
Sum merkir at mín hárleysi skalli kenst so væl
móti tínum bleyta runda búki, sum eisini kenst so væl.
Høvdu bara øll verið vit!
Men viðhvørt eru vit øll, vit øsa okkum upp
um verðina og gera okkum so fanans órein
at vit vilja biðja verðina sleppa sær at fananum til
úr hesari, úr okkara verð. Hvørji eru øll hesi ræðuligu fólkini?
Á, hetta er omma tín, sum altíð var so góð við teg –
tú mistók hana fyri onkra aðra. Hon var í veruleikanum
ein onnur, men tað kundi tú ikki vita,
so sum tú eiheldur kundi vita at hýruvognsførarin
sparir síni oyru saman alt árið
so at hann kann fara til París at hoyra Racine á Cómedie Française.
Nú ber hann fram eina langa røðu á fronskum úr Andromake
og tú kemur fram til gøtuhornið So og So
og hóast Hektor, háborni maður Andromake, er dripin
og ein óvanliga óreinur Akilleus hevur drigið líkið av honum runt um múrarnar í Troja,
sjálvt um hon er noydd inn í trældóm og hjúnalag
at bjarga lívinum í soni sínum og fólk uttan um hana verða dripin, gera sjálvmorð og fara av vitinum, so er bilførarin í himmiríki,
hann hevur sagt tær frá um sín ræðuliga óreina lærara
í tí syndarliga skúlanum í Port-au-Prince og so
til París og aftur til franskt mál úr seytjandu øld
og haðani til Hellas og so til gøtuhornið So og So.
Bara ein órein verð hevði sett hendan mannin at koyrt bil í einum býi
har onkur uttan nakra grund fer at skjóta eina kúlu í nakkan á honumt
Tað var ein vælgerð
tá ið onkur skrivaði bæði tøl og stavir
á ein lepa við telefonina, so at vit kundu snara WAverly,
ATwater, CAnareggio, BLenheim og MAdison,
DUnbar og OCean, smáir heimar hvør sær
sum vit reka inní meðan vit snara, og ein illgerð
at broyta alt til tey beru tøl, ikki bara telefonnummur
sum gerast longri og longri, men hagfrøðiligar lýsingar,
rakstrartøl, óætlaðir krígsskaðar, andlát av jarðnøtaeitran,
lækkað keypsvirði, persónstøl, hækkað postgjøld
og allur tann garvilli Medusaflakin
sum rekur burtur alla hugsan um stuttleika
til tú snarar 1-800-MATTRES og alt fyri eitt fært eina madrassu
við øllum, góð at liggja á, og næstan undir tær
sjálvt um tú ikki ætlaði tær hana! Menninir
koma inn og siga Her er madrassan hvar er
sovikamarið? Og sovikamarið skilir, at tað sleppur ongan veg.
Tað ber ikki til at siga, at tey sum funnu upp á sovikømur eru órein,
bara eitt sovikamar kundi sagt so, hevði tað dugað at tosa.
Tað er gott, at sovikømur einki siga!
Tey høvdu kunnað hildið teg vaknan alla náttina við søgum
tú ikki legði í at hoyra. ”Einaferð langt síðani,
beint her í hesum kamarinum….” Nei, tig við tær! Halt munn,
eg vil ikki hoyra tað, orsaka at eg rópti.
Og veggirnir rapa inn í sínar hálvu ævinleikar.
Oyðingarkúlan trýstir sín skort inn í gips og pengar og huff,
so detta tær sundur, flóðirnar og fláirnar av mannasøgum,
men kúlan er ikki órein og eiheldur maðurin sum hevur um haldið
ið sendir kúluna út á sína sveiggjandi kós, men en annar maður
– og nú kemur ein kona brestandi inn á hansara skrivstovu og gevur honum ein undir vangan –
botnlinjan hjá hesum manni skiftir lit
og hann vil hava hana aftur á beint. So farvæl, hús
har vit elskaðust, flentu, grótu, ótu og hugdu sjónvarp
alt um somu tíð! Har hundurin hjá okkum bíðaði við dyrnar
við eygunum festum á handtakið, har ið eitt áarlop kom fossandi
inn í forstovuna, har eg einaferð blástist upp so at eg fylti alt rúmið
og síðani slepti luftini bara fyri at vita hvussu tað kendist,
har lítli sonurin ein sunnumorgun stóð við songarstokkin
og sang stillisliga: ”Va-a-aknið nú” fyri sínum durvandi foreldrum.
Eg kann ongantíð fara frá øllum tí góða eg havi havt í hesi íbúðini,
men kemur ein stór svørt oyðingarkúla beint ímóti mær,
hey, so fari eg! Tí tað man finnast
blíðskapur onkra aðrastaðni í verðini,
kanska enntá uttan fyri hana, sjálvt um mær dámar lítið
tómleikan í ytru rúmdini. Eg noyðist at verða
her, við mínum avmarkaða lívi og innara rúmi og við
tí ræðuliga huginum at elska alt og verða vónsvikin
soleiðis sum mamma mín varð inntil ta løtuna
tá ið hon rullaði eyguni yvir á meg so frægt sum hon orkaði
og trýsti hondina á mær, tá ið eg spurdi: ”Veitst tú hvør eg eri?”
og læt so lívið fara.
Hin spurningurin var, Visti eg hvør eg var?
Tað er ringt ikki at verða skelkaður av tilveruni.
Høpisloysið í øllum kann umskapa okkum til dýr rikin í tronga,
dýr, sum annars eru sáttlig og líkasæl,
vit físa og vísa tøkutenninar og leypa á.
Men hvussu nógv hava kent ræðsluna í tilveruni?
Var Gengis Kahn ræðslusligin um at hann sjálvur og alt annað var til?
Var Hitler, var Pol Pot?
Ella nakar annar av okkara elskuligu stórmennum í søguni?
Je le doute.
Tað var okkurt annað sum gjørdu tey órein.
Okkurt annað fekk Napoleon at halda tað vera óført
at breiða hundrað túsund blóðugar kroppar út yvir frystu jørðina.
Okkurt annað fekk . . . á, sig navnið á tínum skrímsli
og hansara hugi at oyða.
Nevn tína egnu søguligu tíð, tá ið myrkur legði seg á okkum
og fekk okkum at halda ólív vera tað frægara at velja,
sum var loysnin á hungri at tveita seg sjálvan
í eitt kar við kókandi geislavirknum gularótum!
Lívið er so ræðuligt! Eg hopi at leyvan skræðir meg sundur!
Tað er gott at hasir í svørtum hettum
fara at fletta húðina av mær og fáa meg
at gapa uppi yvir mínum innvølum ið hanga niður á gólv!
Vælsignaðir sláið naglar ikki bara gjøgnum hendurnar og føturnar á mær
men eisini gjøgnum eyguni!
Ti tað ræður um at sleppa sum skjótast úr hesari verð
við at reinsa seg sum blóðvitni.
Hetta kemur frá Honum ið ræður fyri kristna kærleikanum.
Amor sveimar uppi yvir, ørkymlaður.
Tað er langt síðani at Zeus segði seg orka ikki meira
og fór í song: skalt tú ikki vera til
er best at sova.
Kristni gudurin er sum eitt tvørligt tvey túsund ára gamalt smábarn
ið møðin rekur inn í endaleyst grenj.
Hann verður ongantíð vaksin
tí tú kanst ikki blíva vaksin tá ið fólk ikki lurta eftir tær,
og tey fáa ikki lurtað tí tey hava so nógv at gera við at vera órein
og óttast óndskapin hjá øðrum.
Hvussu kann eg lasta tey fyri tað?
Eg ræðist sjálvur. Harðskapurin í onkrum ógvisligum ræðufilmi
kann loypa hvøkk á meg,
men tað ræðuligasta er, at onkur hevur viljað gjørt filmin!
Hann er bara eitt lítið fet frá pápanum
sum tók átta ára gomlu dóttur sína og vinkonu hennara við sær
í viðarlundina og bukaði tær og stakk tær til deyðis. Á – á.
”Hann var sum øll onnur,” segði grannin, Thelma,
sum vildi vera ónevnd, tá ið tíðindafólkini spurdu hana.
Hon var sum øll onnur, og tíðindafólkini vóru eisini sum allir aðrir blóðsúgvarar.
Í summum mentanum er tað vanligt at eta veggjalýs ella fólk
ella at smyrja eftirburðin út um andlitið um náttina, at keypa sær
bil fyri prís sum hevði kunnað mettað eina heila bygd í tíggju ár,
at spilla sítt lív og, meðan tú fæst við tað,
at spilla lívið hjá øllum øðrum við!
Halló, Amerika. Nú lýsir fyri degi,
vaknið og luktið at tykkum sjálvum.
Tit lukta normalt.
Pápi mín var ikki normalur,
Hann var brotsmaður, brúkti nevarnar, ein harður hundur,
og sjálvt um hann gjørdi nógv ringt
var hann ongantíð óreinur.
Hann orkaði heldur ikki fyri óreinum fólki.
Viðhvørt smurdi hann tey av
ella kruvdi skógvarnar hjá teimum!
Eg havi ongantíð smurt nakran av,
men kanska hevði tað verið stuttligt at skorið skógvar sundur.
Ger so væl at rætta mær handan kryvjingarknívin, Thelma.
Men Thelma tekur mína áheitan illa upp,
Sjálvt um eg segði ger so væl, tí andlitið á henni líkist einum kryvjingarknívi
sum flýgur gjøgnum luftina beint ímóti og lendir
í pannuni á mær. ”Tak hann sjálvur,
títt pillhøvd!” spýtir hon, og tjúgu ár seinni
broytir hon pillhøvd til snillhøvd.
Eg skifti navn til Dillhøvd
og meldi meg til verkætlanina fyri skaldskaparvernd
so at mínar yrkingar kunnu fara út og liva undir uppfunnum nøvnum
í Utah og Muskogee.
Anna Chukno hyggur upp og sær meg
gjøgnum síni violettu ukrainsku eygu
og sigur Góðan morgun tutlandi av blíðskapi. Á,
at koyra í hestavogni saman við henni mitt um náttina
oman gjøgnum tær breiðu gøturnar í Kiev og strika
grøvina í Babi Yar úr mannasøguni!
Hon hyggur upp og spyr Hvussu vil tú hava teir?
Eg sigi Í tjúgu-dollara seðlum og hon telur teir saman
sum var luftin um hana ikki ørkymlað av hennara vakurleika
og mín kroppur gongur sundur í partar:
hendur har sum metafysikkur er, skinnabein har sum tað beljar,
knotur eru lívikostnaður og so framvegis.
Er tað ræðuligt at eg ikki fái oyst hana undir í kossum?
Nei, tað er bara vakurt at eg ikki fái oyst hana undir í kossum,
eg má heldur fara út í sólina,
vælsignaður av at hava tosað við eina sanna gudinnu
sum gav mær fýra hundrað dollarar!
Eg verði settur saman av nýggjum
nú ið bilurin koyrir eftir vegnum
og inn í mótkoyrandi illsinnisgeislarnar
sum støkka av brillunum og
fara at troka seg inn, og løtu seinni eru eyguni
umskapað til tømd kolanám
har kanariufuglar bresta útúr við ljótum sangi
sum ekkóar akkurát ongastaðni.
Í øllum føri eri eg ikki í Ruanda í 1994 ella í Sudan í 05
ella í Guantanamo ella í Tombs-fongslinum ella í onkrari veit uttan fyri Rio,
bukaður í hel og lamløstaður. Eingin kosakkur
miðar ímóti mær við svørðinum á lofti og við eygunum festum
á mín jødiska háls og við ongari tíð hjá mær
at rópa ”Tað er bara hálsurin sum er jødiskur!
Alt hitt er russiskt rætttrúgvandi!” Eingin brosar og flytir
hattin aftur í nakka og sigur við hinar, ”Latið okkum geva
hesum nekaranum eina læru.” ”Nei, takk, tygum, tað er óneyðugt,
eg eri úr Etiopia, hetta er fyrstu ferð eg eri í tykkara landi!
Tit góðu menn hava hug at skemta …
Gerið mína holu til reiðar og gloymið so, hvar hon var.
Ein breyðskorpa er nóg mikið og ein á í nánd,
Kvøldarkuldin sum sílar inn saman við tí blinda gudinum
sum er kvøldarkuldin og sum nemur við okkum
sjálvt um vit ikki orka at lyfta hondina og strúka hansara támuta skegg
har ið tvey hundrað milliónir stjørnur blunka og blaktra sum nálir.
Eg má heldur fara aftur í bankan, vit hava
bara trý hundrað og fimm og fýrs dollarar eftir.
Hasir fimtan vakurleikarnir vóru skjótt uppi.
Soleiðis sum alt er uppi.
Men óndskapur er skjótur aftur
meðan blíðskapur krevur sína egnu góðu tíð
og samhugi altíð skyggir so íðin eitt lítið sindur uppi yvir okkum og aftanfyri,
stoytir seg niður og gatar okkum tá ið vit ikki vænta tað
og bara eina lítla løtu.
Hvussu kann eg fanga hann?
Lova honum inn og so
gera kroppin til stál? Nei.
Rýmingaropini verða framvegis eftir og annars
nýtist samhuganum ikki at rýma, hann er at rýma –
úr tí fongslinum sum hvør løtan er,
og soleiðis sum hvør løta kemur fyri løtuna ið var beint undan henni
kemur hvør stoytur av óndskapi fyri tann ið var beint undan
og eftir stuttari tíð fer tær at dáma hesar stoytir,
tær og milliónir av øðrum býttlingum sum dámar at verða avrættað
í elektriska stólinum av sínum egnu kenslum. Áarrossið
situr oman á tær og hevur onga gleði av tí, tað
ikki so frægt sum varnast at tú ert undir heldur enn at tað varnast
lítla hvíta fuglin uppi á høvdinum, og tá
hann sær teg liggja flatan á jørðini
hugsar hann ikki Á-á hann bara raggar avstað
við fuglinum sitandi haruppi slotandi uttan um seg.
Halgimennið Augustinus stjól trý súrepli úr trænum hjá grannanum
og umbar seg ikki í tretivu ár, og tá var
grannin ivaleyst deyður og legði einki í
umberingar. Mamma Augustinus gjørdist halgimenni
og seinni ein býur í California – sankta Monica,
har alt er gjørt soleiðis at onnur kunnu koyra framvið,
øll uttan áarrossið sum stendur á motorvegnum
tíðliga um morgunin og geispar aftan fyri teir høgu bummarnar.
”Halló,” tykist hann at rína, ”Vit fáa ikki verið vinir
og vit fáa ikki verið fíggindar, eg eri sum samhugin,
gangi beint hinumegin, og sama ger
hvussu ofta tú so rennur á meg og doyrt tí tú lærdi ongantíð
at renna á meg og liva.” So raggar hann avstað aftur.
Kann sankta Augustinus vera so nógv framfarin?
Eg helt at samhugi gjørdi fólk løtt á sporinum
ella í øllum førum ljós, soleiðis sum hann lýsir
í málningum, nakað sum skrúvublaðið
sum tey funnu beint tá ið skrúvan losnaði
úr veinginum á flogfarinum, sum sankta Monica sat í á veg til himmals,
smílandi sum hevði hon nústani vitað hvussu hon skuldi smíla
fyrsta smílið hjá nøkrum halgimenni, eitt lyfti um tað fullkomna
í øllum sum er og ikki er.
Gunnar Hoydal týddi
OMR


c: text/html

text:
Veita Jehova vitni neyðhjálp?
Ja, Jehova vitni veita ofta hjálp eftir stórar vanlukkur. Vit hjálpa bæði Jehova vitnum og øðrum, tí vit vilja fegin fylgja bíbilsku leiðbeiningini í Galatiabrævinum 6:10: „Latið okkum tí, eftir sum okkum ber til, gera øllum gott, og fyrst og fremst teimum, sum hoyra til húshald trúarinnar.“ Vit royna eisini at nøkta kensluliga og andaliga tørvin hjá teimum vanlukkuraktu. – 2 Korintbræv 1:3, 4.
Hvussu verður neyðhjálpin skipað?
Eftir eina stóra vanlukku royna umsjónarmenninir í samkomunum at fáa samband við øll tey, sum hoyra til samkomurnar í vanlukkurakta økinum, fyri at vita, hvussu tað stendur til hjá teimum, og hvørjari hjálp tey møguliga hava tørv á. Síðani boða umsjónarmenninir tí lokalu deildarskrivstovuni hjá Jehova vitnum frá, hvussu støðan er, og hvørja hjálp teir longu hava veitt.
Er tørvur á meiri neyðhjálp, enn samkomurnar eru førar fyri at veita, skipar Stýrandi ráðið hjá Jehova vitnum fyri neyðugu hjálpini. Tey fyrstu kristnu hjálptu eisini hvørjum øðrum á líknandi hátt undir einari hungursneyð. (1 Korintbræv 16:1-4) Lokala deildarskrivstovan setur neyðhjálparnevndir at skipa og leiða arbeiðið. Aðrastaðni frá koma Jehova vitni sjálvboðin at hjálpa til og geva av síni tíð og orku. – Orðtøkini 17:17.
Hvussu verður neyðhjálpin fíggjað?
Stuðulin, sum verður sendur til deildarskrivstovurnar hjá Jehova vitnum, verður millum annað nýttur til at hjálpa teimum, sum verða rakt av vanlukkum. (Ápostlasøgan 11:27-30; 2 Korintbræv 8:13-15) Tey, sum hjálpa til, eru ólønt, og tí verður stuðulin brúktur til neyðhjálp og ikki til fyrisiting. Vit leggja okkum nær at brúka stuðulin á bestan hátt. – 2 Korintbræv 8:20.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Innihald
Willum Peder Trellund: 13 yrkingar
Ragnar M. Egholm: Yrkjarin Willum Peder Trellund (ritroynd)
Gunnar Hoydal: Býirnir, bøkurnar (ritroynd)
Katrin Ottarsdóttir: Fýra yrkingar
Johann Wolfgang Von Goethe: Novelle (stuttsøga)
Virginia Woolf: Eini heimsøkt hús (stuttsøga)
T.S. Eliot: Teir innanholaðu menninir (yrking)
Ezra Pound: Á eini tokstøð í undirgrundini (yrking)
Guðrið Helmsdal Nielsen: Fýra yrkingar
Heðin M. Klein: Skapið tykkum! (yrking)
Oddfríður Marni Rasmussen: Tvær yrkingar
Tina K. Jakobsen: Sjúkt sinni søkir sálarfrið (yrking)
Katrin Reinert: Tvær yrkingar
Annika Skaalum: Opin stjørna (stuttsøga)
Bertolt Brecht: Brúksseðilin (yrking)
Finn Iunker: Summar í Føroyum (stuttsøga)


text:
Føroyski tjóðbúnin
Føroysku klæðini, ella føroyski búnin, sum tey eisini verða nevnd, hava í dag sera góða undirtøku millum fólk. Nógvir føroyingar eiga síni egnu klæði og eru í teimun til alsyns høvi. Til føroyskan dans, eru fólk oftani í føroyskum klæðum, eisini til ávísar hátíðarløtur og ikki minst á ólavsøku. Trupult er at tíðarfesta, nær siðurin við føroyskum búnum hevur tikið seg upp.
Vanligt hevur verið í Føroyum at kvinnur vóru í ullintum, vovnum skjúrti og menn í kvarðabuksum úr vaðmali, ullintum hosum osfr. Ì tilfari og sniði mintu klæðini um tey, sum vit í dag nýta til tjóðbúnan, men upprunaliga vóru tey hvørki nýtt ella fatað sum tjóðbúnar. Í 19. øld kom tó ein skilnaður millum klædnabúnan hjá fólki, klæðini vóru skild ímillum donsk og tey meira siðbundnu klæðini. Donsk klæðir vóru klædningar og kjólar keyptir uttanifrá. Handilssambandið tá var gjøgnum Kongaliga einahandilin og harvið Danmark, klæðini vóru tí rópt donsk klæðir, hóast tey kundu verða allastaðni frá. Svabo fýlist longu síðst í 1700 á, at kvinnurnar í Føroyum alsamt leggja seg eftir øðrum klæðum og lata seg í kjólar úr útlendskum tilfari: Fruentimmeret i Færøe synes mere, end Mandfolkene, at forlade gamle skikke ihenseende til Klædedragten. (Jens Christian Svabo, 1782)
Síðst í 1800 tekur tjóðskaparrørslan seg upp millum føroyingar. Um sama mundið eru ábendingar um, at vanligari verður at nýta føroysk klæðir, tað við siga klæðir, sum mintu um tey gomlu siðbundnu, men nú komi fram í øðrvísi hami og vóru nýtt til ávís høvi.
Føroysku klæðini hava, eins og tjóðbúnar í mongum øðrum evropeiskum londum, uppruna sín í gerandisbúnanum miðskeiðis í 19. øld. Nógv eru tey, ið eiga føroysk klæði og nýta tey í veitslulag, á stevnum og tá dansað verður. Hesi seinastu árini er líkt til, at áhugin hevur verið vaksandi fyri føroyskum klæðum, serstakliga millum ungdómin.
Innihaldsyvirlit
Stakkur[rætta | rætta wikitekst]
Stakkurin hevur verið veitslubúni, serstakliga brúðarkjóli, í øldir. Lucas Debes nevnir hann í 1673. Í gomlum døgum vóru tað tær ríkastu bóndakonurnar, ið áttu stakk. Hann gekk í arv, so gentur í fleiri ættarlið giftust í sama stakki.
Stakkurin, sum er síður heilur kjóli, verður seymaður av himmalbláum, skarlaksreyðum ella grasgrønum klæði, meira sjáldan, sum í hesum føri, av svørtum klæði. Í dag verður mangan silki brúkt til stakk. Skjúrtið er lagt í faldar, lívið verður seymað við flundruryggi. Ermamar eru langar og trongar við lítlum uppslagi og pípaðari blondu framman.
Stakkabróstið og uppsløgini hava annan lit enn kjólin, í hesum føri eru tey reyð. Til stakkin hoyra silkikragi og silvurbelti ella floyalsbelti við áseymaðum silvurplátum. Annar beltisendin, ið kann vera prýddur við silvuri, sproti, hongur nakað niður. Stakkastásið er maljur, stimi og stór ferhyrnt stakkanál við hangandi bløðum, ið verður fest gjøgnum hálsklútin og bróstið. Á høvdinum ber hon vanliga krúnu ella annað ennisprýði. Í mong ár var heldur sjáldsamt at síggja stakk, men nú tykist sum áhugin fyri hesum stásiliga búna er vaksandi.
Sjóstúka[rætta | rætta wikitekst]
Sjóstúkan er kníggjalangur, síður svartur vadmalsfrakki (kjóli), sum hevur uppruna sín í gerandisbúna hjá monnum fyri 150-200 árum síðan. Miðskeiðis í 19. øld varð sjóstúkan stásbúni. Plaggið er seyraað við liðageira, bakið er skorið úr einum stykki, ermarnar eru víðar í erva, sneiddar í neðra við stuttum skarði og einum knappi. Sjóstúkan hevur svartar knappar, stimaknapparnir eru úr silvuri. Saman við sjóstúku er vanligt at nýta hvítar hosur og spenniskógvar.
Stavnhetta[rætta | rætta wikitekst]
Stavnhetta var hildin vera tignarligur høvuðbúni, og tað vóru serliga stórbøndur og aðrir mætir menn, ið gingu í sjóstúku undir stavnhettu. Í 1930-árunum plagdi løgtingsformaðurin, og í 1950-árunum løgmaður, at vera í hesum hábærsliga búna, tá løgtingið varð sett á Ólavsøku. Sigast má, at hetta riggaði sera væl. Sjóstúka og stavnhetta eru oftari at síggja nú enn fyri nøkrum árum síðan, men heldur sjáldsamur má búnin kortini sigast vera.


text:
5 skjótar spurningar til Tráin
Unga Tjóðveldið hevur tvey valevnir til býráðsvalið 8. november. Rasmus Steintórsson Biskopstø stillar upp í Klaksvíkar kommunu og...
5 skjótar spurningar til Rasmus
Unga Tjóðveldið hevur tvey valevnir til býráðsvalið 8. november. Rasmus Steintórsson Bisko...
Ung velja Føroyar, men velja Føroyar ung?
Tíðindini um, at fleiri ung velja Føroyar sum lestrarland, eru frálík. At fleiri ung velja...
Tráin stillar upp fyri Tjóðveldi
20 ára gamli Tráin Petursson Nónklett er valevni hjá Unga Tjóðveldinum til býráðsvalið í T...


text:
Lag: A kjøra vatten…
Væl siti gestir og veitslufólk
á hesum mínum minnisdegi.
Eg eri ungt enn, bert tjúgu fimm
og sinnið mítt er lætt og fegið.
Teir góðu fittu menn meg minnist væl,
ið settu meg á stovn alt viå sítt spæl,
stuttligt var har
tað tykist mær,
ja, sjálvt nú ár eru liðin.
Eg sá og hoyrdi í fjórðingsøld
alt tað sum finst í kortaspæli,
og so alt prátið um stórt og smátt –
eg haldi ei tað var so galið;
um fjandan sagt at tað var sera rárt
sum aðrir menn hann dugdi spæla kort,
aldri á gátt
dag ella nátt,
mót mínum monnum tordi spæla.
Um illa gekst teim eitt spælikvøld
teir fingu vána bløð um hendi,
og um enn alt sýntist høpileyst
ja, eins og eydnan frá teim vendi,
so fóru teir so spakuliga fram
og fingu sær ein pinkulítlan dramm
søgdu tað skal
muna so væl
at fáa betur kort í hendi.
Var lukkan við teim og gekst teim væl,
teir vóru ikki alt ov tryggir,
tí ástareydnan er honum best
sum alt í stórum tapi liggur,
teir hildu bara fram við sama lag,
so spakuliga fóru teir avstað,
stigu so fram,
tóku ein dramm,
ið góður er í øllum førum.
Í øðrum londum teir hava spælt
har eru ymsir leikir farnir,
væl kann tað sigast har vóru teir
í vunnum leikum heldur sparnir.
Teir ferðaðust um Íslands jøkulsstrond
og suðurá til Danmarks fløtu lond
suður og norð
løtt vóru spor,
teir komu heim í heilum skinni.
Men lat oss skemta á hesi nátt
sum monnum sømir sær til gaman,
tí væl teir tekkja eitt hægri mið
sum kvøld um kvøld her koma saman.
Eins og nú ta næstu fjórðingsøld
so fjølmentir at samlast her hvørt kvøld.
Ynskið er mítt,
leingi og frítt
má eg sum felag tykkar liva.


text:
Jóannes Lamhauge
Jóannes Brynolfsson Lamhauge (føddur 25. desember 1985 í Tórshavn) er Føroyskur fjøllistamaður, greinahøvundur, sjónleikari, tónleikari og filmsleikstjóri. Jóannes er serliga kendur sum virkin sangleikari bæði í Føroyum og í Suðuronglandi, har hann búði frá September 2008 til Juni 2011. Hann er limur í føroyska dreingjabólkinum All in.[1]
Meðan Jóannes var búsitandi í Canterbury í Onglandi, nam hann sær hægri útbúgving (BA Hons.) innan Religiónsvísindi og Metaetik við University of Kent.
Í 2015 vann hann Áskoðaravirðislønina, ið varð handað á Geyta-Filmskvøldið í Norðurlandahúsinum, hann vann saman við Jónfinn Stenberg fyri filmin Tunnan.
Jóannes er búsitandi í Tórshavn.


text:
2010
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 4. apríl - Senegal í Afrika fekk sjálvstýrið
- 15. november - NATO gavst við eftirlitsvirkseminum á Sornfelli
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
- 1. januar - FC Suðuroy varð stovnað.
- 29. september - KÍ kvinnurnar spældu seinasta dystin, sum var móti EB/Streymi og vunnu 7-1. Tær vunnu føroyameistaraheiti enn einaferð, tær vunnu við 54 stigum, tær vunnu 17 dystir, spældu 3 javnar og taptu ongan dyst.
- 16. oktober - Seinasta umfarð í 1. deild var leikt. 07 Vestur og KÍ vunnu teirra seinastu dystir, 07 Vestur vann deildina við 61 stigum, KÍ flutti upp við 58 stigum.
- 23. oktober - HB spældi seinasta dystin í Vodafonedeildini og gjørdist føroyameistari. FC Suðuroy leikti móti AB á Argjum og skuldi bara fáa 1 stig fyri at varðveita sessin í bestu deildini, men tapti 1-0, samstundis sum B71 tapti 9-1 og álíkavæl varðveitti sessin í Vodafondeildini. Tað var longu greitt áðrenn seinasta umfarð, at AB flutti niður.
Svimjing[rætta | rætta wikitekst]
- 11. august - Pál Joensen vann silvur til EM í Budapest í 1500 m frí við tíðini 14.56.90, sum var hansara besta tíð og nýtt norðurlendskt met. Tað var av ítróttar viðmerkjarum mett at vera størsta altjóða ítróttarbragd av føroyingi til tá.
Frælsur ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
- 6. mars - Bjørk Herup Olsen, 3.000 metra føroyskt innandura met í Renning
Havrógving[rætta | rætta wikitekst]
- 31. juli - Føroyski rógvarin og ævintýrarin Livar Nysted setti nýtt heimsmet saman við trimum øðrum, tá teir róu um Atlantshavið úr New York til Scilly Oyggjarnar á 43 dagar, 21 tímar og 26 minuttir. Gamla metið, ið var 114 ára gamalt, varð sett av tveimum norðmonnum.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 4. mars - Etta Cameron, danskur tónleikari
- 3. apríl - Eugène Terre'Blanche, leiðari Afrikaner Weerstands Beweging
- 10. apríl - Lech Kaczyński, forseti Póllands


text:
Brigitte Bardot
Brigitte Anne-Marie Bardot (fødd 28. september 1934 í Paris) er ein fronsk sjónleikarinna, songkvinna, modell og djóraverndaraktivistur. Hon var ein av kendastu sex-symbolunum í 1950-árunum og 1960-árunum. Í 1969 gjørdist útsjónd hennara tað almenna andlitið á Marianne, sum er eitt franskt tjóðareyðkenni, ið umboðar frælsi. Áður hevði tað bert verið ókendar kvinnur, ið vóru avmyndaðar sum Marianne, Bardot var tann fyrsta kvinnan ið legði andlit til hana. Hon byrjaði sína lívsleið sum sjónleikarinna í 1952, og eftir at hon hevði spælt við í 16 vanligum skemtifilmum við avmarkaðari útbreiðslu uttanlands, gjørdist hon heimskend í 1957, tá hon spældi høvuðsleiklutin sum tann 18-ára gamla Juliette í filminum Og Gud skapaði kvinnuna (Et Dieu… créa la femme).


text:
Í gjaldoyrahandli við gildistíð verður handlað við einum gjaldoyra ímóti einum øðrum gjaldoyra. Ein handil við gildistíð er ein bindandi avtala millum fyritøkuna og BankNordik um keyp/sølu av einari upphædd í einum gjaldoyra móti gjaldi í einum øðrum gjaldoyra ein ávisan dag frammi í tíðini ella tíðarskeiði.
Handil við gildistíð gevur tær:
- Ein smidligan gjaldoyradekning
- Møguleika fyri at betra títt gjaldføri
- Kendan avrokningarkurs
Tað merkir fyri teg, at:
- Tær ikki nýtist at kenna nágreiniliga tíðspunktið fyri tínar inn- og útgjaldingar fyri at fremja handil við gildistíð.
- Tú bindur ikki pening í gjaldoyra, áðrenn tað er neyðugt
- Kostnaðurin fyri at dekka tín gjaldoyraváða verður avmarkaður mest møguligt


text:
Hví brúka Jehova vitni ikki krossin í síni gudsdyrkan?
Nógv fólk meta krossin sum eina ímynd um kristindómin. Hóast vit sum Jehova vitni eru kristin, brúka vit ikki krossin í okkara gudsdyrkan. Hví ikki?
Ein orsøk er, at Bíblian ger vart við, at Jesus ikki doyði á einum krossi, men á einum steyra. Grikska orðið, sum í Bíbliuni vanliga verður umsett „krossur“, hevur grundtýdningin „upprættur steyri ella stólpi“. (Ápostlasøgan 10:39) Haraftrat stendur týðiliga í Bíbliuni, at kristin skulu flýggja undan avgudadyrkan, og tað vil siga, at tey ikki skulu brúka krossin í gudsdyrkanini. – 1 Korintbræv 10:14; 1 Jóhannes 5:21.
Legg eisini til merkis, at Jesus segði: „Av tí skulu øll sanna, at tit eru lærisveinar Mínir – at tit hava kærleika hvør til annan.“ (Jóhannes 13:34, 35) Soleiðis vísti Jesus, at tað var ósjálvsøkin kærleiki, sum skuldi eyðkenna hansara sonnu lærisveinar – ikki krossurin ella nøkur onnur halgimynd.


text:
Tá tú ferðast uttanlands og fert á internetið við tíni fartelefon nýtir tú datareiking.
Norðurlond: Danmark, Finnland, ísland, Noreg, Svøríki, Áland og Grønland
EU/EFTA:
Asorurnar, Belgia, Bulgaria, Eysturríki, Estland, Frankaríki, Gibraltar, Guernsey, Grikkaland, Holland, Isle of Wight, Italia, Írland, Isle of Man, Jersey, Kekkia, Kroatia, Kypros, Lettland, Liktenstein, Litava, Luksemborg, Malta, Monako, Pólland, Portugal, Rumenia, Slovakia, Slovenia, Spania, Stórabretland, Sveis, Týskland, Ungarn.
Evropa restin 109 kr. fyri hvørt MB
Andorra, Makedonia, Moldava, Montenegro, Turkaland, Serbia, Ukraina
Norðuramerika 145 kr. fyri hvørt MB
USA, Hawai, Kanada
Onnur lond 149 kr. fyri hvørt MB
Afganistan, Albania, Algeria, Angola, Anguilla, Antigua og Barbuda, Argentina, Armenia, Aruba, Avstralia, Azerbaijan, Bahrein, Barbados, Benin, Bermudaoyggjar, Bonaire, Botsvana, Brasilia, Bretsku Jomfrúoyggjarnar, Burkina Faso, Cape Verde, Caymanoyggjarnar, Curacua, Dominica, Egyptaland, El Salvador, Ethiopia, Fiji, Filipsoyggjar, Fransk Gujana, Georgia, Ghana, Grenada, Guadeloup, Guatemala, Guinea Bissau, Guyana, Haiti, Honduras, Hong Kong, Hvítarussland, India, Indonesia, Iran, Ísreael, Jamaika, Japan, Jordan, Kamboida, Kasakstan, Kili, Kina, Kongo, Kosta Rika, Kuwait, Laos, Libanon, Liberia, Madagaskar, Makao, Malaisia, Malawi, Maldivoyggjar, Maruitius, Martinique, Meksiko, Marokko, Mosambique, Mongolia, Nýsæland, Nikaragua, Oman, Paktistan, Panama, Papua Nýguinea, Paraguay, Peru, Puerto Riko, Qatar, Russland, St. Barthelemy, Sameindu Arabisku Emiratini, Samoa, Singapor, Sri Lanka, St. Kitts og Nevis, St. Lucia, St. Martin, St. Vincent, Suðurafrika, Suður Korea, Suriname, Thailand, Tadsjikistan, Tonga, Trinidad og Tobago, Turkusoyggjarnar, Uganda, Uruguai, Usbekistan, Vietnam, Virgin Islands (US).
Fermannaskip 109 kr. fyri hvør MB
Vit senda tær eina sms-fráboðan fyri hvørjar 300 kr. tá tú reikar.
Allir prísir eru við MVG


text:
Setrið viðurkent av Sameindu Tjóðum
Í 2014 bjóðaði Fróðskaparsetur Føroya á fyrsta sinni út landgrunsskeiðið “Summer Academy on the Continental Shelf” (SACS). Innihaldsliga fevndi skeiðið um teknisk viðurskifti og almennar altjóðarættarligar reglur í sambandi við landgrunsmarknaáseting.
Síðani tá hava um 90 fólk úr 50 ymiskum londum tikið hetta skeið. Fleiri luttakarar á SACS hava verið úr menningarlondum, heruppií Fiji, Vietnam, Bangladesh, Sri Lanka, India, Madagaskar og Iran.
Nú hevur Fróðskaparsetur Føroya fingið altjóða viðurkenning fyri hetta arbeiðið. Mikudagin 23. november 2016 varð semja um havrættarviðtøku Aðalfundar Sameindu Tjóða fyri 2016. Hon er nú í endaligum líki og verður formliga samtykt seinni. Nýggja greinin sigur, at aðalfundurin
“Takes note of the holding of three sessions of the Summer Academy on the Continental Shelf (SACS) in 2014, 2015 and 2016 in the Faroe Islands, organized by the University of the Faroe Islands“.
Hetta verður sett inn í Part II, ið nevnist “Capacity Building”, ið snýr seg uppbygging av vitan í menningarlondum.
Nærri upplýsingar um SACS og umrødda mál fáast á heimasíðu Setursins, undir www.setur.fo/sacs, og við at venda sær til útbúgvingarleiðaran í løgfrøði, Bárð Larsen, á bardurl@setur.fo.


text:
1960
1960 var eitt skotár, ið byrjaði á einum fríggjadegi eftir tí gregorianska kalendaranum. Árið er eisini kallað "Ár Afrika" (Year of Africa), vegna teir nógvu stóru atburðir, ið hendu í heimspartinum. Millum annað fingu 17 afrikanskar tjóðir fullveldi hetta árið.
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2. januar - John F. Kennedy, senatorur, boðar frá at hann stillar upp til amerikanska forsetavalið.
- 9. januar - Farið verið undir at byggja Aswan High byrgingina í Egyptalandi.
- 21. januar - Ein mina fellur saman í Suðurafrika, og hevur við sær at 500 lata lív.
- 22. januar - Jacques Piccard og Don Walsh síga 10.911 metrar niður í Marianagrøvina, og verða fyrstir manna at røkka lægsta punkt á jørðini.
- 1. februar - Fýra afroamerikanskir studentar seta seg niður í eina matstovu í mótmælisørindum. Teimum verður noktað tænasta útfrá húðarlit teirra, men sleppa at verða sitandi. Hetta hevur við sær at fleiri líknandi mótmælistiltøk fyri javnrættindi afroamerikanara verða runt suðurstatirnar í USA. 6 mánaðir seinni fáa afroamerikanarir tænastu á jøvnum fóti við hvítum fólkum í somu matstovu sum mótmælið hevði átt stað.
- 10. februar - Ráðstevna verður hildin í Brussel í Belgia um eftirspurt fulvelldi Belgiska Kongo.
- 13. februar - Fraklendingar avprøva teirra fyrstu atombumbu í Sahara oyðimørkini.
- 29. februar - Ein jarðskjálvti í Marokko, oyðileggur býin Agadir.
- 3. mars
- Elvis Presley vendir aftur til USA, eftir at hava tænt hertænastu í Týsklandi í tvey ár.
- Lucille Ball verður skild frá manni sínum Desi Arnaz, eftir 19 ára hjúnarband. Hetta hevur við sær at umtókta amerikanska sendirøðin I Love Lucy endar gongu sína.
- 5. mars - Alberto Korda tekur tí heimskendu og ikonisku myndina Guerrillero Heroico av Che Guevara í Havanna í Kuba.
- 6. mars
- Vjetnamkríggið: USA boðar frá teir fara at sendaat 3.500 hermeverðverðverðverðn vrð enir til Vjetn
- Kvinnur fáa valrætt í Sveis.
- 29. mars - Frakland vinnur Eurovision Song Contest, sum verður hildin í London hetta árið, við sanginum Tom Pillibi sungnum av Jacqueline Boyer.
- 1. apríl
- USA sendir upp tann fyrsta veðurfylgisveinin (weather satellite).
- Fólkateljing byrjar í USA. 179.323.175 íbúgvar eru skrásettir at búgva í USA hendan dag.[1] Fólk frá Latínamerika eru skrásett sum hvít. Tað sama verður gjørt við fólk frá Dominikanalýðveldinum, evropeisk hvít frá Argentinu og meksikanarar, ið líkjast indiánarum.
- 4. apríl
- 32. Oscar-virðislønin verður handað í Hollywood. Filmurin Ben-Hur vinnur met í flestu Oscar vinningum hetta kvøldið. Hann vinnur eisini Oscarin fyri besta film.
- Elvis Presley sangurin "Are You Lonesome Tonight?" verður upptikin fyri fyrstu ferð.
- 12. apríl - Eric Peugeot, yngsti sonur stovnaran av Peugeot bilverksmiðjuni, verður rændur í París. Hann verður leyslatin 15. apríl afturfyri 300.000 dollarar í loysigjaldi.
- 19. apríl - Suðurkoreanskir studentar mótmæla kring landið, forsetanum Syngman Rhee. Mótmælistiltøkini hava við sær at forsetin til síðst leggur frá sær.
- 21. apríl - Høvuðstaður Brasil skiftir frá Rio de Janeiro til Brasília.
- 27. apríl - Togo fær fullveldi.
- 9. mai - Amerikanarir góðkenna P-bollan, sum verður heimsin fyrsta góðkenda, orala, gitnaðarforðandi fyribyrging.
- 15. mai - Sovjetsamveldið sendir upp fylgisveinin Sputnik 4.
- 22. mai - Heimsins kraftigasti jarðskjálvti, ið er máldur (9.5 á richter-skalanum) rakar Kili. Talið av deyðum er óvist, men liggur ímillum 2.300 og 6.000 mans.
- 1. juni - Fyrsta sjónvarpstøðin í Nýsælandi tekur til starva í býnum Auckland.
- 9. juni - Ódnin "Mary" rakar Kina, og hevur við sær at 1.600 lata lív.
- 10. juni - Domino's Pizza verður sett á stovn í Michigan, USA.
- 15. juni - Ógvislig mótmæli við háskúlan í Tokyo (Tokyo University), hava við sær at 182 verða handtikin og 589 meiðslast.
- 26. juni - Malagsi Lýðveldið, ið nú kallast Madagaskar fær fullveldi.
- 30. juni - Belgiska Kongo fær fullveldi, og før navnið Lýðveldið Kongo (Republic of the Congo (Léopoldville)).
- 1. juli
- 4. juli - USA vísir, fyri fyrstu ferð, eitt nýtt flagg við 50 stjørnum, eftir at Hawaii varð góðkendur sum 50indi statur ríkisins í august 1959.
- 20. juli - Í Ceylon verður Sirimavo Bandaranaike vald til forsætisráðharra. Hon verður samstundis heimsins fyrsti kvinnuligi ríkisstjórnarleiðari.
- 1. august - Dahomey, ið nú kallast Benin fær fullveldi frá Fraklandi.
- 3. august - Niger fær fullveldi frá Fraklandi.
- 4. august - Upper Volta, ið nú kallast Burkina Faso, fær fullveldi frá Fraklandi.
- 7. august - Fílabeinsstrondin fær fullveldi frá Fraklandi.
- 11. august - Tjad fær fullveldi frá Fraklandi.
- 13. august - Ubangi-Shari, ið nú kallast Miðafrikanska lýðveldið, fær fullveldi frá Fraklandi.
- 17. august - Gabon fær fullveldi frá Fraklandi.
- 20. august - Senegal fær fullveldi.
- 22. september - Mali verður til "Lýðveldið Mali", eftir at Senegal tók seg burturúr ríkisfelagskapi teirra ein mánað áðrenn.
- 26. september - Richard Nixon og John F. Kennedy, leiðandi forsetavalevnir, kjakast í amerikanskum sjónvarpi.
- 1. oktober
- 7. oktober - Nigeria verður 99inda limatjóð í Sameindu Tjóðunum.
- 29. oktober - Muhammad Ali vinnur sín fyrsta boksing kamp sum yrkisleikari.
- 30. oktober - Fyrsti væleydnaði nýraflutningurin (transplantatión) verður í Englandi.
- 8. november - John F. Kennedy vinnur tað amerikanska forsetavalið.
- 28. november - Móritania fær fullveldi frá Fraklandi.
- 4. desember - Sovjetsamveldið sýtir Móritania atgongd til limaskap í Sameindu Tjóðunum.
List[rætta | rætta wikitekst]
Bókmentir[rætta | rætta wikitekst]
- 11. juli - How to Kill a Mockingbird hjá Harper Lee verður útgivin. Bókin vinnur seinni eina Pulitzer-virðisløn fyri bestu amerikansku skaldsøgu í 1960.
Sjónvarp[rætta | rætta wikitekst]
- 30. september - Teknifilmsrøðin The Flintstones verður víst fyri fyrstu ferð á amerikonsku sjónvarpsrásini ABC.
- 9. desember - Enska dramarøðin Coronation Street verður víst fyri fyrstu ferð. Røðin skuldi upprunaliga bert vera 13 partar, men koyrir enn í dag (2015) 5 ferðir um vikuna í enskum sjónvarpi.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
- 18. - 28. februar - Vetrar-OL í Kalifornia, USA.
- 25. august - 11. september - Summar-OL í Róm, Italia. Muhammad Ali, tá nevndur Cassius Clay, vinnur gull fyri USA í boksing í light-heavyweight flokki.
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
- 18. mai - UEFA-Cup finala: Real Madrid - Eintracht Frankfurt 7-3 (3-1) í Glasgow, Skotlandi. Hetta verður fimti UEFA-Cup sigur Real Madrid á rað.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 22. januar - Michael Hutchence, avstralskur rokktónleikari (INXS) (d. 1997)
- 24. mars - Nena, týsk songkvinna
- 4. apríl - Hugo Weaving, avstralskur sjónleikari (The Matrix)
- 11. apríl - Jeremy Clarkson, enskur tíðinda- og sjónvarpsmaður (Top Gear)
- 15. apríl - Susanne Bier, danskur filmsleikstjóri
- 28. apríl - Jón Páll Sigmarsson, íslendskur kraftamaður (d. 1993)
- 10. mai - Bono, írskur rokksangari (U2)
- 21. mai - Jeffrey Dahmer, amerikanskur raðmordari (d. 1994)
- 14. juli - Jane Lynch, amerikanskur sjónleikari (Glee)
- 7. august - David Duchovny, amerikanskur sjónleikari (X-files)
- 10. august - Antonio Banderas, spanskur sjónleikari (The Mask of Zorro)
- 17. august - Sean Penn, amerikanskur sjónleikari (I am Sam)
- 9. september - Hugh Grant, enskur sjónleikari (Notting Hill)
- 10. september - Colin Firth, enskur sjónleikari (The King's Speech)
- 18. oktober - Jean-Claude Van Damme, belgiskur sjónleikari (Universial Soldier)
- 30. oktober - Diego Maradona, argentinskur fótbóltsleikari
- 5. november - Tilda Swinton, enskur sjónleikari (The Chronicles of Narnia)
- 11. november - Stanley Tucci, amerikanskur sjónleikari og filmsleikstjóri
- 18. november - Kim Wilde, ensk songkvinna
- 25. november - John F. Kennedy Jr., amerikanskur blaðútgevi (d. 1999)
- 3. desember
- Daryl Hannah, amerikanskur sjónleikari (Steel Magnolias)
- Julianne Moore, amerikanskur sjónleikari (The Hours)
- 10. desember - Kenneth Branagh, norðurírskur sjónleikari og filmsleikstjóri
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 17. apríl - Eddie Cochran, amerikanskur rokksangari (f. 1938)
- 4. mai - Thorstein Petersen, føroyskur politikari (f. 1899)
- 10. november - Sverre Patursson, føroyskur rithøvundur og yrkjari (f. 1871)
- 16. november - Clark Gable, amerikanskur sjónleikari (Gone with the Wind) (f. 1901)


text:
17. januar 2017
Annika Olsen úr
løgtinginum í dag
Annika Olsen hevur boðað Páll á Reynatúgvu, løgtingsformanni, frá, at hon fer í farloyvi úr løgtinginum frá í dag at rokna.
Í brævinum, sum er stílað løgtingsformanninum, skrivar Annika Olsen soleiðis:
- "Undirritaða skal hervið boða frá, at eg fari í farloyvi úr Tinginum frá týsdegnum 17. januar at rokna.
Tann 1 jan. 2017 tók undirritaða við starvinum sum borgarstjóri í Tórshavnar kommunu, og eftir míni sannføring er tað ikki politiskt skynsamt at sita sum fulltíðarsettur borgarstjóri og samstundis sita í Løgtinginum.
Eg vil nýta høvið at takka øllum tingfólkum og umsitingini í Løgtinginum fyri eitt gott og gevandi samstarv og takka fyri tíðina mær var unt at sita á Føroya Løgtingi.
Somuleiðis ein tøkk fyri at hava havt tann framíhjárætt at tæna Løgtinginum í tveimum umførum í landsstýrinum.
Við ynski um gott og konstruktivt samstarv millum land og kommunur okkara borgarum at frama."
Annika Olsen
borgarstjóri í Tórshavnar kommunu


text:
Katarina Mikla
Katarina Mikla (2. mai 1729 – 17. november 1796) gjørdist zarinna í Russlandi í 1762, tá ið hon hevði sett mann sín Pætur 3. frá. Hon var gløggur og ágrýtin valdsharri, og skal hava verið ávirkað av fronsku upplýsingarheimspekingunum Montesquieu og Voltaire. Tað, sum var henni fremst í huga, var at vaksa um Russland, menna tað handil og ídnað, at bøta um stýrisskipanarviðurskiftini í landslutunum og skúlaverkið, serliga so at konufólk kundu ganga í skúla. Katarina Mikla var eisini rithøvundur, og hon stuðlaði bókmentum, blaðútgávu, list og evropeiskari mentan sum heild. Atfinningarnar ímóti henni eru mest, at hon læt lívognarskipanina standa við og tók undir við at býta Pólland sundur. Størsta bragd hennara var, at hon helt fram við aðalsetningi Pæturs Mikla at menna Russland til máttmikið ríki.


text:
At keypa bil er ein lutfalsliga stór íløga. Umframt prísin á sjálvum bilinum, skalt tú eisini hava útreiðslur til trygging, veggjald, brennievni, viðlíkahald og tílíkt í huga. Tá vit ráðgeva tær um billán, hyggja vit saman at tínum fíggjarviðurskiftum og gera eina meting av, hvussu nógvan pening tú kanst læna, og hvussu tú skalt rinda lánið aftur.
- Hevur tú ein ítøkiligan spurning um bilfígging, trýst her.
Rentan á billáninum er skiftandi. Afturgjaldstíðin er í mesta lagi 7 ár fyri nýggjar bilar, og tá tú keypir brúktan bil, verður hon ásett eftir aldrinum á bilinum.
Bíligari bilfígging við Nordik360
Tá tú savnar tíni fíggjarviðurskifti í BankNordik og gerst Nordik360-kundi, fært tú lagaligari rentur og nógvar ókeypis tænastur. Les meira um bilfígging við Nordik360 her
.
Brúktir bilar
Vit bjóða tær lagaliga fígging til keyp av brúktum bili, har rentan verður ásett eftir aldrinum á bilinum.
Ein brúktur bilur kann vera rætta loysnin, um tú ynskir ein bíligari bil. Ein brúktur bilur missir vanliga ikki virði eins skjótt og ein nýggjur bilur, og tryggingin er eisini bíligari. Harafturímóti er ilt at siga, hvussu nógvar útreiðslur kunnu væntast til viðlíkahald og umvælingar av einum brúktum bili.
Biltrygging
Vel biltrygging frá Trygd
og fá ágóðan av at avgreiða fígging og trygging hjá okkum. Vit bjóða tær rentufyrimun í bilfíggingini, um tú velur samlaðu loysnina.
Tað er lógarkrav at hava eina ábyrgdartrygging til bilin. Ábyrgdartryggingin fevnir um skaðar, sum bilførarin ger á fólk, bilar ella lutir. Um tú hevur lán í bilinum, krevur lánsveitarin oftast, at tú umframt ábyrgdartryggingina teknar eina skrokktrygging, sum gevur endurgjald fyri skaðar á bilin. Umframt hesar tryggingarnar eru ymsar ískoytistryggingar, sum eru hentar at hava, um óhapp henda.
Fá meira at vita um biltrygging á heimasíðuni hjá Trygd
.


text:
Debrecen
Debrecen (IPA: /'dɛbrɛtsɛn/) er næstørsti býur í Ungarn og hevur umleið 207.270 íbúgvar (2010). Debrecen er høvuðsbýur í landslutinum Hajdú-Bihar og liggur umleið 35 kilometrar frá markinum til Rumenia og umleið 220 kilometrar eystanfyri høvuðsstaðin Budapest. Býurin er ein stórur universitetsbýur við lesandi úr øllum heiminum.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Býurin varð fyrstu ferð nevndur í 1235 sum "Debrezun".
Jødiskt samfelag[rætta | rætta wikitekst]
Jødar fingu fyri fyrstu ferð loyvi til at búseta seg í Debrecen í 1814. Við fólkateljing vóru 118 jødiskir menn taldir eftir fýra árum. Tjúgu ár seinni fingu jødar loyvi til at keypa jørð og bústaðarhús. Í 1919 var 10% av íbúgvunum í býnum jødar, tá vóru yvir 10.000 skrásett í jødiska samfelagnum í býnum, og tey áttu nærum helmingin av størri ognum í og kring býin.[1]
Tær ungarsku antisemitisku lógirnar frá 1938 førdu til at nógvar fyritøkur noyddust at lata aftur, og í 1939 vóru nógvir jødar senir til arbeiðsleir í Ukraina, har ið mong teirra doyðu í minuøkjum.[1]


text:
Gorillur
Gorillur (frøðiheiti - Gorilla gorilla) verður um 2 m høgar og eru tær størstu mannapurnar. Tær eru seinførar og - fáa tær frið - vinaligir skapningar, og tær gera lítið annað enn hvíla seg og eta bløð, leggir og sprotar. Gorillur liva í smáum flokkum, ið fara spakuliga gjøgnum skógin, meðan tær eta ein part, men ikki alla føðina, ið er har um leiðir, og so leita tær eftir nýggjum matkova. Gorillur liva í ættbólkum og eru saman um at verja lendi sítt og ungar sínar. Apur og gorillur eru tey djór, ið líkjast okkum mest.
Láglendis gorillan er eitt friðarligt súgdjór, og tað, sum ljóðar sum eitt ræðandi ýl, er í veruleikanum bara eitt fjáltrandi geisp. Verður ein gorilluflokkur hóttur, royna gorillurnar at sleppa undan vandanum, tær flýggja inn í tjúkka skógin. Hetta verður nevnt "tigandi afturtøka". Kalldýrið verjir bólkin. Verjutekini eru til dømis ýl og at sláa seg fyri bringuna.
Gorillur eru plantuátarar og blíva normalt uml. 30 ára gamla. Gorillur liva í skógunum í Afrika: Londinum Gabon, Kongo, Ekvatorguinea, Kamerun, Nigeria, Miðafrikalýðveldið, Fólkaræðiliga Lýðveldið Kongo, Ruanda og Uganda.
Vert at vita[rætta | rætta wikitekst]
- Gorillur fara spakuliga um. Tær sova 13 tímar hvørja nátt, og tær sita og hvíla seg stóran part av degnum.
- Gorillur eru intelligentar dýr. Men ikki nakað nar so intelligentar sum menniskja. Sjalvt eitt 3 ára gamalt barn er meira intelligent.