text:
Tórshavn
Tórshavn ella Havnin (danskt heiti: Thorshavn) er høvuðsstaður í Føroyum og nógv størsti býurin, hóast hann ivaleyst er ein av heimsins minstu høvuðsstøðum. Í meira enn 1.000 ár hevur Tórshavn verið miðdepil landsins. Men ikki fyrr enn í 1866 varð Tórshavn formliga viðurkendur sum sjálvstýrandi eind, sum veruligur høvuðsstaður. Havnin er ein nútímans, virkin býur við handli, ídnaði og fyrisiting, við skúlum og fjølbroyttum valmøguleikum til víðari útbúgving, við ítrótti og einum blómandi mentanarlívi.
Hon er við tvær smáar vágir: Vestaru vág og Eystaru Vág, sum Tinganes gongur út millum. Havnin er vaksin nógv í seinnu tíðini. Eins og í nógvum øðrum nútímans stórbýum eru nógv av frítíðartilboð, og møguleikarnir at fáa arbeiði ella at nema útbúgving eru betri í Havn enn á bygd. Havnarøkið hevur stóran týdning. Her kemur fiskur upp á land, og mesti farmurin og flestu ferðafólkini koma og fara um Havnina. Árliga koma og fara 3.400 skip um Tórshavnar havn, og 680.000 tons fara um bryggjukantin.
Havnin er sjálvur landsins landafrøðiligi miðdepil, og her er landsins tingstaður, sum hann hevur verið í meira enn 1.000 ár.
Innihaldsyvirlit
[rætta | rætta wikitekst]
Navnið er samansett av Tór, sum er norrønur gudur, og havn.
Vinnuvegir[rætta | rætta wikitekst]
Havnin hevur nógv skip og nógv tann størsta handil í Føroyum. Har er t.d. stór skipasmiðja, sum teir byggja nógv skip á, bæði úr stáli og viði, og har eru stór fiskavirkihús. Havnin er brimpláss, hon liggur opin fyri havalduni, men har er so góður brimgarður gjørdur, at tað er lendandi í næstan øllum veðri. Higar koma eisini ferðafólk úr útheimi til Føroya, og meginparturin av øllum farmi, og vestan fyri er fiskivinnuhavn og hugnalig smábátahavn. Til Havnar kemur nógv fólk ferðandi úr útlondum og úr øllum bygdum í Føroyum. Nógv før sigla í fastari innanoyggja ferðasigling til Havnar - úr Suðuroy og oyggjunum sunnanfyri, úr Vágum og úr Norðoyggjum, av Skálafirði og úr Sundalagnum.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Tórshavn liggur mitt í landinum. Á gamla tingstaðnum, Tinganesi, hevur landsins stjórn, landsstýrið, sæti. Hetta er nesið, sum býtir sjálva havnina sundur. Eystan fyri er havnin fyri ferðafólk og farm. Á Stansatanga, sum fyrr var nevndur Stanganes, bygdi Magnus Heinason ein skansa til at verja Havnina fyri ófriðaskipum. Húsini og virkini hava, serliga aftan á Seinna heimskríggið verið í ringum standi, men nú er bøtt um tey, so skansin er í dag eitt søguligt prýðiligt minni.
Í Havn er alt, sum einum stórbýi hoyrir til. Bæði til arbeiði, frítíð, lærustovnar, studentaskúli, fólkaskúlar og ymiskt til persónliga røkt og menning. Her eru dagstovnar, skúlar, ítróttarøki við fótbóltsvøllum, svimjihøll og rennibreyt, heilsuverk við sjúkrahúsi, og øðrum viðgerðamøguleikum, tilhald til eldri fólk, eins og fleiri ellis- og røktarheim og sambýli eisini eru í býnum. Stór hús eru til dømis tey gomlu amtmanshúsini, Føroya Fólkaháskúli, Landssjúkrahúsið, Hotel Hafnia, Hotel Føroyar, telefonhúsið, Kommunuskúlin, Bacalao, SMS, v.f. Í Tórshavn eru fleiri danskir stovnar: Sorenskrivarin, Ríkisumboðsmaðurin, Landslæknin og Løgreglan. Har er eisini bæði Føroya biskupur, Fornminnissavnið, Landsbókasavnið og Býarbókasavnið. Í Tórshavn er hægstu skúlar í Føroyum - Føroya Handilsskúli, fólkaháskúli, tekniskur skúli, sjómansskúli, Sjúkrasystraskúli og Føroya Læraraskúli. Har eru breiðar beinar gøtur, prúð hús og vakrir urtagarðar, og har er ein stór viðalund mitt í býnum. Í viðalundini stendur ein prýðilig standmynd til minnis um føroyskar sjómenn, sum gingu burtur undir 2. heimskríggi.
Í miðstaðarøkinum eru fleiri kommunusamanleggingar farnar fram seinastu umleið tjúgu árini. Síðan 1974 er kommunan økt munandi við kommunusamanleggingunum við Kaldbak, Hoyvík, Argir, Nólsoy, Hest og Kollafjørð. Hetta hevur givið høvuðsstaðarkommununi størri møguleikar at menna byggimøguleikar og virksemi annars, og við tí alt størri fólkagrundarlagnum, sum nú er umleið 19.300 fólk, eisini størri møguleikar at átaka sær ymiskar uppgávur, sum almennu Føroyar áður hava røkt.
Minsti høvuðsstaður í Norðurlondum er Havnin.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Í Føroyingasøgu kunnu vit lesa, at í Tórshavn hevur líka frá gamlari tíð verið tingstaður hjá føroyingum. Tá komu Føroya bøndur við stórum fylgi til tinga í Tórshavn. Úti í Tinganesi settu teir búðir sínar upp, og har vóru tær standandi, so leingi sum tingið vardi. Longu í landnámstíðini gjørdist Havnin ein savnandi miðdepil, har føroyingar hittust. Eftir tátíðarmáti var tað eitt fátæksligt pláss, við kargari jørð og nógvum mjørka, ongum rekaviði og ongum fuglabjørgum, og haruframt trupult at verja móti álopum. Eisini vóru lendingarviðurskiftini vánalig, sjálvt eftir føroyskum mátistokki, og var Havnin tískil ikki egnað sum niðursetupláss. Men sum miðdepil varð hon vælegnað, og her hittust føroyingar - til avgerð av trætum, til rættargongd og til tingsetur. Og her varð avgerðin tikin ár 999, at føroyingar skuldu taka við kristnari trúgv. Í tilknýti til tær árligu tingseturnar vaks upp ein marknaður og Tórshavn gjørdist eitt fast handilspláss. Saman við tingsetunum kom eisini handilsskapur og Tórshavn gjørdist handilsstaður og miðstøð føroyinga.
Tá Føroyar komu undir Noreg og seinni undir Danmark, kom einahandilin og við honum embætismenninir. Hesir búsettust í Havnini og bygdu teir skansar fyri at verja handilsvørurnar. Tað nógva virksemið í Havnini fekk nógv fátækrafólk av bygd at flyta til Havnar, tí har kundu tey vinna sær til lívsins uppihald við handilin, við at byggja skansa ella sum soldátar.
Longu undir einahandlinum fekk Niels Ryberg loyvi at seta á stovn ein transithandil í Vágsbotni. Við hesum byrjaði nýggj tíð, og eitt nýtt handverk kemur fram. Fólk lærir seg at salta sild og at turka klippfisk. Um somu tíð verða rundan um Havnina stykkjaðar út traðir og latnar Havnafólki til traðarbrúk.
Við nýggju donsku grundlógini í 1849 varð nýggj fyrisiting skipað við amtum og kommunum í danska ríkinum, og tann 16. februar 1866 kom lóg um Thorshavns kommunale Forfatning. Tá gjørdist Tórshavn serstøk kommuna, ið umfataði staðin sjálvan og garðarnar uttanfyri, Húsagarður og Álaker við tí, ið til teir hoyrdu. Til at stýra kommununi skuldu veljast 5 borgarar í borgaraumboðið, Borgerrepræsentationen, sum tað kallaðist. Hesir fimm skuldu stýra saman við landsins fúta, sum varð fastur limur í stýrinum.
Á nesinum og uttan um Eystaruvág var so búsetingin. Fólkatalið fór at vaksa, og var komið upp á 850, tá ið einahandilin var avtikin og fríhandil settur á stovn í 1856. Byrjanin til tann føroyska fiskiflotan varð løgd, tá Trappubrøðurnir úr Havn keypa sluppina Fox. Men orsaka av teimum vánaligu havnaviðurskiftunum í Tórshavn, mentist tann nýggja vinnan skjótari úti á bygdunum. Tað var eyðsæð, at neyðugt var at bøta um havnaviðurskiftini, og í 1927 var Tórshavnar Havn ein veruleiki.
Havnin gjørdist keypstaður tann 1. januar 1909 og býurin er í støðugari menning.
Fólkatalsfrøði[rætta | rætta wikitekst]
Býarvøksturin hevur verið ógvuliga stórur seinastu árini. Í 1801 var íbúgvaratalið í Havn 554, í 1950 10 ferðir so stórt - 5.607. Í 2005 var íbúgvaratalið í nýggju stórkommununi vaksið til 19.268. Umleið 1/3 av fólkinum býr í Havnini, og enn flyta fólk til Havnar.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Fýra fótbóltsvøllir eru í kommununi: Ovari vøllur, Niðari vøllur, Vøllurin á Argjum og Tórsvøllur. Teir tríggjar fyrru umsitur mentamáladeildin hjá Tórshavnar kommunu. Grunnurin Tórsvøllur umsitur Tórsvøll. Ein og hvør kann læna fótbóltsvøllirnar, tá fótbóltsfeløgini ikki nýta teir. Tað er ókeypis at brúka fótbóltsvøllirnar hjá Tórshavnar kommunu.
Svimjing[rætta | rætta wikitekst]
Fimm svimjihyljar eru í kommununi. Tann størsti er Svimjihøllin í Gundadali. Hinir fýra eru í Argja skúla, Eysturskúlanum, Kollafjarðar skúla og úti í Hesti. Svimjihøllin í Gundadali verður í høvuðsheitum brúkt til almenna svimjing, men eisini skúlar, stovnar og feløg brúka hana. Hinir svimjihyljarnir eru fyrst og fremst til skúlabrúks, men tann í Kollafirði er eisini opin fyri almenninginum.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Nú býr Føroya yvirvald úti á Tinganesi, tí har úti hevur Føroya Landsstýri innivist. Enn kemur Føroya Løgting saman í Tórshavn á hvørjum ári, men løgtingshúsið er ikki á Tinganesi, tað stendur longur uppi í býnum.
Býráðið í Tórshavnar kommunu hevur 13 limir, ið verða valdir eftir reglunum í kommunulógini. Býráðið ger av, nær og hvar regluligir býráðsfundir skulu vera. Fyrst í hvørjum álmanakkaári verður hetta kunngjørt á tann hátt, sum vanliga verður nýttur í kommununi. Vanliga hevur býráðið almennan fund eina ferð um mánaðin. Borgarstjórin fyrisitur dagligu leiðsluna av kommununi. Hann ansar eftir, at málini verða býtt út til avvarðandi nevndir og starvsfólk í kommununi. Um tað er neyðugt, ger hann reglur fyri, hvussu málini skulu verða avgreidd.
Býráðslimirnir í Tórshavnar kommunu eru borgaravald umboð, sum eru stillað upp í politiskum flokkum. Limirnir skipa seg í ein meiriluta og ein minniluta, har meirilutin er at líkna við samgonguna í landspolitikki. Siðvenjan við meiriluta og minniluta hevur verið í kommununi í fleiri áratíggju. Tey, sum skipa meiriluta, undirskriva eitt samgonguskjal, har ætlanirnar hjá meirilutanum fyri valskeiðið verða settar út í kortið. Í Tórshavnar kommunu er ikki vanligt at almannakunngera sjálvt samgonguskjalið. Nývalda býráðið velur ein borgarstjóra fyri alt valskeiðið. Starvið sum borgarstjóri er fulltíðarstarv. Eisini velur býráðið ein 1. og ein 2. varaborgarstjóra og mannar síðani tær føstu nevndirnar: Fíggjarnevndina, Sosialu nevnd, Teknisku nevnd, Byggi- og býarskipanarnevndina, Mentamálanevndina, Heilsu- og umhvørvisnevndina og Havnanevndina. Limirnir í føstu nevndunum skulu vera býráðslimir.
Kommunuval er fjórða hvørt ár annan týsdag í november. Til Tórshavnar býráð verða valdir 13 limir. Fyri at kunna velja og stilla upp til kommunuval í Tórshavnar kommunu, skalt tú vera fylt/-ur 18 ár og hava heimarætt í Føroyum. Eisini skalt tú vera tilmeldað/-ur hjá fólkayvirlitinum í kommununi í seinasta lagi 2 vikur fyri valdagin og framvegis vera búsitandi í kommununi sjálvan valdagin. Borgarar úr øðrum londum, ið hava havt fastan bústað í Føroyum seinastu 3 árini undan valinum, hava eisini rætt at velja og stilla upp til kommunuval. Uppstilling fer fram á vallista, har í minsta lagi 15 og í mesta lagi 25 stillarar kunnu stilla millum 1 og 17 valevni upp til býráðið. Í Tórshavnar kommunu er siðvenja at hava politiska uppstilling, t.v.s. at valevnini verða stillað upp í politisku flokkunum, ið vit kenna frá landspolitikki. Ein valnevnd, sum býráðið velur, hevur evstu ábyrgdina av valinum í kommununi. Aftrat henni eru valstýri, sum taka sær av valinum úti í teimum ymsu atkvøðuøkjunum. Nýggja býráðið tekur við 1. januar árið eftir valið og situr í fýra ár.
Býráðið ásetir skattaprosentið í kommununi á hvørjum ári, tá fíggjarætlanin verður viðgjørd. Skattainntøkan verður brúkt til tær tænastur, kommunan veitir sínum borgarum. Toll- og Skattstova Føroya tekur sær av skattaálíkningini, bæði viðvíkjandi kommunuskatti, landsskatti, kirkjuskatti o.ø. Tað er eisini Toll- og Skattstovan, sum krevur skattin inn.
Vitjanarverd støð[rætta | rætta wikitekst]
Viðgitið fólk frá Tórshavn[rætta | rætta wikitekst]
- Niels Ryberg Finsen (1860-1904)
- William Heinesen (1900-1991)
- Jørgen-Frantz Jacobsen (1900-1938)
- Ingálvur av Reyni (1920-2005)
- Janus Djurhuus (1881-1948)
- Janus Kamban (1913)
- Zacharias Heinesen (1936)
- Katrin Ottarsdóttir (1957)
- Teitur (1977)
Systurstaðir[rætta | rætta wikitekst]
Vinabýir[rætta | rætta wikitekst]
Samstarvsbýir[rætta | rætta wikitekst]
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Kort av Føroyum har Tórshavn er merkt.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


c: text/html

text:
Danska krónan
Danska krónan (DKK ella kr.), danskt: dansk krone, grønlendskt: danskinut koruuni er mynteind í Danmark, Føroyum og Grønlandi, tó hava føroyingar egnir pengaseðlar við føroyskum motivi, sum tó ikki er sjálvstøðugt gjaldoyra. Danska krónan hevur sama virði sum føroyska krónan. 1 króna = 100 oyru.
Danskar galdandi myntir eru í hesum útgávum:
Danskir galdandi peningaseðlar eru í hesum útgávum:
Fyrr hava aðrar myntir og seðlar verið galdandi í Danska ríkinum, sum nú bert hava áhuga hjá fólkum ið samla. Talan er um:
1 oyra, 2 oyra, 5 oyra, 10 oyra, 25 oyra og ½ kr. og seðlar í hesum útgávum: 1 kr., 5 kr., 10 kr., 20 kr.
Tann fyrsta danska myntin við kongsins navni og navninum á landinum á var ein mynt hjá Sveini Tvískegg (Svend Tveskæg), sum var gjørd í 995. Í nógv ár hevði virði á myntini samband við ta tilfar, ið myntin varð gjørd av.
Krónur og oyru vóru innførd við lóg í 1873 og tikin í nýtslu 1. januar 1875, har ið hesi komu í staðin fyri Ríkisdálaran. 1 dálari varð settur til virði av 2 krónum, 1 markur til 33 1/3 oyru og 1 skilling til 2 oyru.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Heath Ledger
Heath Ledger (føddur 4. apríl 1979, deyður 22. januar 2008) var ein avstralskur skuespælari úr Perth. Heath Ledger var 28 ára gamal, tá hann doyði. Ledger er kendur frá fleiri filmum, sum til dømis A Knight's Tale, men kanska mest fyri leiklut sín í filminum Brokeback Mountain í 2005, sum hann varð innstillaður til eina Oscar virðisløn fyri, ið hann kortini ikki vann. Seinasti leiklutur hansara varð í filminum I'm Not There, sum er um Bob Dylan. Eisini skuldi hann hava leikutin sum The Joker í Batman filminum, nevndur The Dark Knight. Heath Ledger var ættaður úr Perth í Avstralia, men búsettur í New York. Hann átti eina dóttir saman við fyrrverandi trúlovaðu síni Michelle Williams.
Ledger varð funnin lívleysur í íbúð sínari í Manhattan, New York City í januar 2008, og sovipillarar vórðu eisini funnir, so løgreglan hevur illgruna um ovurtøku av soviheilivági sum deyðsorsøk.


text:
13. januar
13. januar er dagur 13 í árinum í gregorianska kalendaranum. 352 dagar eru eftir av árinum (353 dagar um skotár er). Dagurin verður eisini róptur Tjúgunda halgi, og henda dag verða jólini roknað at enda.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1855 - Dánjal Pauli Michelsen, bóndi í Miðvági, tingmaður hjá Sjálvstýrisflokkinum.
- 1898 - Kaj Munk, danskur prestur.
- 1970 - Marco Pantani, italskur súkklari.
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1929 - Wyatt Earp, amerikanskur revolvaramaður.
- 1941 - James Joyce, írskur rithøvundur.
- 1956 - Thomas Mikael Strøm, skipstimburmeistari í Trongisvági, tingmaður hjá Sjálvstýrisflokkinum.


text:
Jungle Brothers
Jungle Brothers (ella J. Beez) er ein amerikanskur hip hop bólkur úr New York City, og vóru ein av teimum á odda at frambróta jazz-hip hop, og vóru eisini kendir fyri at brúka ein house-tónleik framleiðara til teirra tónleik. Bólkurin fann saman í 1987, og eitt ár seinni lótu teir fyrstu fløgu sína út Straight Out the Jungle. Tað var ikki gjøgnum eitt stórt plátufelag, og fløgan seldi heldur ikki væl, men er seinni blivin sera væl umtøkt.[1] Allíkavæl vóru teir skrivaðir til Warner Bros. Records(plátufelag) og teir framleiddu aðru fløgu teirra, Done by the Forces of Nature, sum var betur umtøkt til ta tíð. Teir vóru nakrir av teimum stovnandi liminum av Native Tongues, ein samling av eins teinkandi hip-hop tónleikarum. Teir gera upplyftandi og positivan tónleik,[2] sum t.d. Feelin' Alright, úr Done By the Forces of Nature, var um ein ideellan dag har alt gekk sum tað skuldi. Men eisini gera teir tankar um álvarsom ting, sum í sanginum Sunshine, har veðrið er myndamál, (t.d. sól lýsir sálina upp, og persónurin er ikki villleiddur) stremba teir eftir at fólk, serliga svørt fólk, ikki skulu berjast ímóti vitan.[3]
Limir eru; Mike Gee, Sammy B og fyrr Afrika Baby Sam.
Tónleikasøga[rætta | rætta wikitekst]
- Straight Out the Jungle (1988), Warlock
- Done by the Forces of Nature (1989), Warner Bros. Records
- J Beez Wit the Remedy (1993), Warner Bros.
- Raw Deluxe (1997), Gee Street Records/V2 Records/Bertelsmann Music Group
- V.I.P. (2000), Gee Street/V2/BMG Records
- All That We Do (2002), Jungle Brothers
- You in My Hut Now (2003), XYZ Records
- This is... (Greatest hits) (2005), Nurture Records/Groove Records
- I Got You (2006), Pinoeer Records[4]


text:
Argja Bóltfelag
Argja Bóltfelag (stytt AB) er eitt føroyskt fótbóltsfelag, sum varð stovnað 15. august 1973.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Tað var danin Johnny Nyby saman við øðrum ítróttaráhugaðum á Argjum, sum breyt slóð fyri AB.
Á vári 1974 fekk AB sína fyrstu nevnd. Í henni sótu: Johnny Nyby, formaður, Fróði Olsen, næstformaður, Sonja á Argjaboða, kassameistari og Kristian Arge, skrivari. Hinir stjórnarlimirnir vóru: Erling Olsen, Sæmundur Mortenen og Jens Hansen. Sama árið luttók felagið í teimum regluligu kappingunum.
Vánaligar venjingarumstøður vóru at byrja við - bert ein trongligur skúlagarður. Seinni fekst eitt stykki niðan fyri skúlan at íðka á, sum var 20 x 40 fermetrar til støddar.
Eingin vøllur var á Argjum tá, men við vælvild frá fótbóltsfeløgunum í Havn og Tórshavnar Býráð, kundi AB læna vøllin í Gundadali at venja og leika dyst á, og soleiðis var gjørligt at halda lív í felagnum.
Í 1983 varð fótbóltsvøllur gjørdur á Argjum. Hetta betraði munandi um umstøðurna hjá felagnumr. Í 1985 bleiv AB húsið bygt. Hetta varð gjørt tí innrættað hølistrupuleikar vóru í skúlanum. Ovara hæddin í húsinum varð gjørt til tvær skúlastovur. AB húsast soleiðis í neðra í húsinum. Nú í nøkur ár hevur frítíðarskúlin húsast í ovaru hæddini.
Í 1998 varð graslíkið lagt á vøllin, og felagið fekk somu umstøður sum flest øll feløg í landinum.
Í 2010 varð aftur nýtt graslíki lagt á fótbóltsvøllin á Argjum og harumframt var eitt áskoðaraskýli bygt. Bæði graslíkisvøllurin og nýggja áskoðaraskýlið vóru tikin í nýtslu á Ólavsøku.[1]


text:
Filippibrævið
Filippibrævið er eitt av fangilsisbrøvinum. Tað er helst skrivað í Róm í Italia, tá ið hann fyrstu ferð sat fangi har (sambært orðunum lívvaktarliðinum í 1,13, og tey, sum hoyra til hús keisarans, 4,22). Brævið er fyrst og fremst skrivað, tí Paulus hevur tikið ímóti eini gávu frá kirkjuliðinum. Longu á aðru prædikuferðini høvdu filippimenn veitt honum fíggjarliga hjálp. Og nú hevði hann upp aftur fingið gávu frá teimum. Epafroditus hevði fingið gávuna í lag. Epafroditus var eina tíð hjálparmaður Paulusar, meðan hann sat fangi, og hann hevði sett lív sítt í váða. Tí skrivar Paulus brævið. Brævið er skrivað til hini heilagu í Kristi Jesusi í Filippi. Filippi var ein týdningarmikil býur í Makedónia. Var rómverskt hjáland og rómversk hermannaborg. Filippi var eisini fyrsti býur í Evropa, har Paulus setti á stovn kristið kirkjulið, og tað varð stovnsett á aðru prædikuferð hansara. Hann var aftur í hesum býi á triðju prædikuferð síni. Hann hevði framúr góð og hjartalig viðurskifti við kirkjuliðið í Filippi.


text:
Hugmyndafrøði
Hugmyndafrøði (da. ideologi, av. gr. orðunum idea, hugmynd, og logos, frøði; ísl. hugmyndafræði) er ein heild av hugmyndum, hugtøkum og sjónarmiðum sum endurspegla ein ávísan politiskan ella felagsligan hugburð. Orðið merkir "læran um hugmyndir", men verður nýtt í víðari týdning um eitt meira ella minni skilbundið kervi av hugmyndum og virðismetingum, sum ein ávísur samfelagsbólkur í einum ávísum tíðarskeiði er felags um. Til dømis vóru hugsanirnar um frælsi og javnað avgerandi fyri borgarastættina, sum um 1800 trokaði einaveldið burtur í Fraklandi og sjálv tók ræðið. Hesar hugsanir vórðu samanfataðar í hugmyndini um liberalismu, sum gjørdist kjarnin í h. hjá borgarastættini.
Serliga Karl Marx fekst við hugtakið h., og tiltikin eru orð hansara: ”Ráðandi hugmyndir í hvørjum tíðarskeiði eru hugmyndirnar hjá ráðandi stætt” (1846). Marx kallaði átrúnaðin opium fólksins, men segði eisini, at hann var ”neyðarróp teirra kúgaðu”. Hetta tvílyndið í allari h., at goyma í sær bæði staðfesting av ráðandi støðuni og dreymin um eitt betri lív, er trmikið fyri atfinningarnar hjá Marx móti teimum borgraligu vísindunum, sum hann ákærdi fyri at rættvísgera órættvísa samfelagsskipan við hugtøkum sum frælsi og fólkaræði, ið stóðu í rópandi mótsøgn móti tí veruleika, ið tey skuldu lýsa. Sambært teirri fatanini vóru hesi vísindini eitt slag av h. ella ”følskum tilviti” um samfelagið. Fyritreytin hjá Marx var, at tilvit menniskjans var formað av teimum evnisligu lívstreytunum, og rannsókn av sambondunum millum heimsfatan og samfelagsskipan hevur verið ein megintáttur í allari samfelagsfrøði samfelagsfrøði síðan í 19. øld.
Vituliga hevur leingi verið fingist við at kanna hugmyndaheimin í bókmentunum, men ikki fyrr enn í seinu helvt av 20. øld var talan um serligt háttalag tí viðvíkjandi, nevniliga humyndafrøðiliga kanning ella *hugmyndafrøðikritikk (da. ideologikritik). Millum slóðbrótararnar í tílíkum kanningum eru G. Lukács og L. Löwenthal, sum vegaðu fyri marxistiskari bókmentagransking; men royndir tann vegin hava eisini verið knýttar at strukturalismu og kvinnugransking. Hugmyndafrøðilig gransking krevur at hava fyrilit fyri teimum søguligu umstøðunum í viðkomandi bókmentaverki og gera mun á sjónarmiðum hjá søgupersónum, høvundi og lesarum. Tá ið væl verður atborið, kann slík kanning vísa, hvussu heimsmyndin í einum verki myndast í samspæli millum innihald og form tess og ráðandi h. í samfelagnum.


text:
Bíblian
Bíblian, Halgabók, er heimsins viðgitnasta bók [1]. Bíblian er samlaða savnið av heilagu skriftunum hjá kristnum og jødiskum fólki. Hon er týdd til væl fleiri enn 2.400 ymisk mál [2]. Í Bíbliuni eru 66 bøkur. Tær eru býttar upp í kapittul og vers, sum gera tað lættari at finna runt. Orðið, biblia, er grikskt og merkir bókasavn. Í Bíbliu okkara eru Gamla Testamenti, sum eru halgu tekstirnir hjá jødum, og Nýggja Testamenti við halgu skriftunum hjá teimum kristnu. Nógv kristin fólk trúgva, at Bíblian er Guds orð, hóast ósemja er um, hvussu hetta skal skiljast.
Søgurnar í Halgubók hava givið listamonnum góð hugskot. Í kirkjum víða hvar eru málningar, glasbrotamyndir og telgdir lutir við evnum úr Halgubók. Fleiri rithøvundar hava skrivað um evni í Halgubók.
Innihaldsyvirlit
Bíbliutýðingar[rætta | rætta wikitekst]
Í 5. øld varð Bíblian týdd til latín, og í nógv hundrað ár var bíbliumálið latín. Í 1550 kom fyrsta, danska týðingin.
Bíblian á føroyskum[rætta | rætta wikitekst]
Schrøter[rætta | rætta wikitekst]
Fyrsta roynd at umseta Bíbliuna til føroyskt var umsetingin av Evangeliinum eftir Matteus eftir danska prestinum J.H. Schrøter (1771 - 1851). Hendan týðingin kom út í 1823. Schrøter skipaði so fyri, at eitt eintak varð prentað til hvørt hús í Føroyum, íalt eini 1.500 eintøk. Móttøkan var tó misjøvn og sum heild neilig. Vanliga fólkið vildi ikki vita av umsetingini, tí tey vóru von við danskt mál í átrúnaðarligum samanhangi, og teir meira lærdu funnust at vánaliga málinum sum Schrøter brúkti. Einki føroyskt skriftmál var tá, og Schrøter hevði gjørt sítt egna heldur suðuroyakenda og ljóðliga skriftmál. Sum dømi kann vísast á Matteus 24,3-4:
Duvistunar tougu Kolur suinar, men tougu issje Luisi vi seâr. Men teâr vidiu tougu Luisi vi seâr ui Kjærun suinun attureât Kolun taira.
Til samanberingar eru her somu vers í umseting Danielsens:
Tær, ið dárar vóru, tóku víst lampur sínar, men tóku onga olju við sær. Men hinar klóku tóku olju í íløt síni saman við lampunum.Tí at hinar óhygnu tóku lampur sínar, men tóku onga olju við sær; men hinar hygnu tóku olju við í konnum sínum aftrat lompum sínum.
Umsetingin hjá Schrøter er, hóast hon ongantíð varð nýtt, eitt, vegna fonetiska skriftmálið, áhugavert innlit í málsligu støðuna í Føroyum fyrst í 19. øld.
Danielsen, Dahl og Viderø[rætta | rætta wikitekst]
Tað eru tvær fullfíggjaðar, føroyskar umsetingar av Bíbliuni, onnur umsett av Victori Danielsen (1894-1961) og hin av Jákupi Dahl (1878-1944) og Kristiani Osvald Viderø (1906-1991). Umsetingarnar vórðu fullfíggjaðar ávikavist í 1949 og 1961. Tær verða í høvðusheitum brúktar í brøðrasamkomuni og fólkakirkjuni (og hennara undirbólkum, so sum heimamissiónini). Umsetingin hjá Danielsen var ikki úr frummálunum, grikskum og hebraiskum, men úr ymiskum evropeiskum málum (so sum týskum, enskum og teimum norðurlendsku málunum), meðan tann hjá Dahl og Viderø var úr frummálunum. Vanliga verður mett, at umsetingin hjá Danielsen er tann lættara at lesa av báðum umsetingunum. Endaliga arbeiðsbýtið ímillum Dahl og Viderø var, at Viderø umsetti Sálmarnar, Orðtøkini, Prædikaran, Jobsbók 1-23, Esaias 7,10-15; 9,6-7; 11,1-10; 12; 24,1-9; 40,1-8; 53; 55,6-7; 60,1-6. Dahl umsetti Nýggja Testamentið og annars tað, sum ikki er at finna í listanum hjá umsetingum Viderøs omanfyri.
Joensen[rætta | rætta wikitekst]
Hans Jacob Joensen (1938), fyrrverandi bispur, er í løtuni í ferð við at umseta Bíbliuna av nýggjum. Mál hansara er at gera eina økumeniska umseting, sum allir kristnir bólkar í Føroyum kunnu semjast um at brúka. Hetta hugskot hava allar samkomur tikið ímóti uttan brøðrasamkoman.
Bøkurnar í Bíbliuni[rætta | rætta wikitekst]
Hesi eru heitini av bókunum í Bíbliuni, soleiðis sum tær eru nevndar í umseting Victor Danielsens. Bíblian er býtt í tveir høvuðspartar: Gamla Testamenti (heilaga skrift jødanna) og Nýggja Testamenti, skrivað í 1. øld við ápostlunum sum heimildarmonnum. Bíblian er samansett av 66 einstøkum bókum, 39 í Gamla Testamenti og 27 í Nýggja Testamenti.
Gamla Testamentið[rætta | rætta wikitekst]
- Fyrsta Mósebók
- Onnur Mósebók
- Triðja Mósebók
- Fjórða Mósebók
- Fimta Mósebók
- Josva (Dahl og Viderø: Josvabók)
- Dómararnir (Dahl og Viderø: Dómarabókin)
- Rutt (Dahl og Viderø: Rutarbók)
- Fyrra Sámuelsbók
- Seinna Sámuelsbók
- Fyrra Kongabók
- Seinna Kongabók
- Fyrra Krønikubók (Dahl og Viderø: Fyrra Krýnikubók)
- Seinna Krønikubók (Dahl og Viderø: Seinna Krýnikubók)
- Ezra
- Nehemias (Dahl og Viderø: Nehemia)
- Ester (Dahl og Viderø: Esterarbók)
- Job (Dahl og Viderø: Jobsbók)
- Sálmarnir
- Orðtøkini (Dahl og Viderø: Orðtøk Sálomons)
- Prædikarin
- Hásongurin
- Esaias (Dahl og Viderø: Jesaja)
- Jeremias (Dahl og Viderø: Jeremia)
- Sorgarsongirnir (Dahl og Viderø: Harmljóðini)
- Ezekiel
- Dániel
- Hoseas (Dahl og Viderø: Hósea)
- Jóel
- Amos (Dahl og Viderø: Ámos)
- Obadias (Dahl og Viderø: Óbadia)
- Jónas
- Mika
- Nahum (Dahl og Viderø: Náhum)
- Habakkuk (Dahl og Viderø: Hábakkuk)
- Zefanias (Dahl og Viderø: Sefanja)
- Haggai
- Zakarias (Dahl og Viderø: Zakarja)
- Malakias (Dahl og Viderø: Málaki)
Nýggja Testamentið[rætta | rætta wikitekst]
- Evangeliið eftir Matteus
- Evangeliið eftir Markus
- Evangeliið eftir Lukas
- Evangeliið eftir Jóhannes
- Ápostlasøgan
- Bræv Paulusar til samkomuna í Róm
- Fyrra bræv Paulusar til samkomuna í Korint
- Seinna bræv Paulusar til samkomuna í Korint
- Bræv Paulusar til samkomurnar í Galatia
- Bræv Paulusar til samkomuna í Efesus
- Bræv Paulusar til samkomuna í Filippi
- Bræv Paulusar til samkomuna í Kolosse
- Fyrra bræv Paulusar til samkomuna í Tessalonika
- Seinna bræv Paulusar til samkomuna í Tessalonika
- Fyrra bræv Paulusar til Timoteus
- Seinna bræv Paulusar til Timoteus
- Bræv Paulusar til Titus
- Bræv Paulusar til Filemon
- Brævið til Hebrearar
- Bræv Jákups
- Fyrra bræv Pæturs
- Seinna bræv Pæturs
- Fyrsta bræv Jóhannesar
- Annað bræv Jóhannesar
- Triðja bræv Jóhannesar
- Bræv Judasar
- Opinbering Jóhannesar
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Funding, Elsa. Føroyskar bíbliutýðingar og týðingarroyndir. Setursrit nr. 4, 2007. Fróðskapur, Tórshavn 2007.
- Zachariassen, Zacharias. Bíblian á føroyskum í hálva øld. Leirkerið, Gøta 2000.
Referansar[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Bíblian á føroyskum í týðing Dahls og Viderø (Det Danske Bibelselskab, 1961 og seinni)
- Bíblian á føroyskum í týðing Victor Danielsens (Hin føroyski Bíbliugrunnurin, 1949 og seinni)


text:
Í samband við at Beinta er í barsilsfarloyvi, er Bjartur Thomsen settur sum avloysari fram til 31. desembur 2014. Bjartur er útbúgvin professionsbachelor í fysioterapi frá Professiónsháskúlanum Metropol í Keypmannahavn í juni í ár. Hann er longu farin í gongd við at eftirútbúgva seg, í fyrsta umfari í Mulligan konceptinum, manuellum teknikkum og kinesio taping.
10. juni 2014
Beinta í farloyvi
Frá í dag 10. juni til 31. desembur er Beinta B. Laursen í barsilsfarloyvi. Vit ynskja henni og familjuni alt tað besta hesa tíðuna og gleða okkum til at síggja Beintu aftur í góðum arbeiðsformi í 2015.
4. apríl 2014
Sarita V. Vesturtún hevur verið á McKenzie part B skeiði seinastu 4 dagarnar og kemur aftur á klinikkin í komandi viku við massar av insperatión.
1. apríl 2014
Havnar Fysioterapi er frá í dag góðkend sum "Certified McKenzie Clinic" .
Certified McK Clinics.pdf(1,72 MB)
Hetta merkir at Havnar Fysioterapi kemur á altjóða listan hjá MII (McKenzie Institute International) yvir góðkendar McMenzie Klinikkir. Tað eru strong krøv fyri at sleppa á henda lista. Fyri tað fyrsta er krav um at minnst ein av fysioterapeutunum (ella lækni / kiropraktor ) hevur endaligu universitietsútbúgvingina í Mechanical Diagnosis and Therapy, Dip.MDT. Fyri tað næsta skal klinikkin hava ein útbúgvingarpolitikk innan Mechanical Diagnosis and Therapy, McKenzie Klassifikatiónssystemið og annars nýtta MDT sum fyrsta væl tá fólk skulu kannast og viðgerðast fyri muskoloskeletalar trupuleikar.
Hesi krøv nøktar Havnar Fysioterapi til fulnar. Sum ein av teim knapp fimmhundrað fysioterapeutum, kiropraktorum og læknum kring knøttin, og sum tann einasti í Føroyum, hevur Klæmint Isaksen Dip. MDT, tað fullu universitetsútbúgvingina í Mechanical Diagnosis and Therapy. Umframt hetta hava Hjørleif NIclasen Cert.MDT, Beinta B. Laursen Cert.MDT og Brian Fossabrúgv Cert.MDT grundútbúgvingina í McKenzie Klassifikatiónssysteminum, Cert. MDT. Og sum tann nýggjasti fysioterapeuturin á klinikkini er Sarita V. Vesturtún longu gott í gongd við grundútbúgvingina og um alt gongst henni væl, verður hon liðug um 1,5 - 2 ár.
Vit á Havnar Fysioterapi kunnu sostatt tryggja øllum, ið koma á klinikkina, at tey vera kannaði og viðgjørd við best dokumenteraða kanningarháttinum innan muskoloskeletala umráðnum yvirhøvur, nevnliga McKenzie Klassifikatiónssystemið.
Einans fysioterapeutar (ella læknar / kiropraktorar), sum hava klára próvtøkurnar í grundútbúgvingini og bera heitið Cert.MDT, og serliga fysioterapeutar / læknar / kiropraktorar, ið hava endaligu útbúgvingina og bera heitið Dip.MDT kunnu til fulnar veita hesa kanning og viðgerð.
Sí listan yvir "Certified McKenzie Clinics" við at trýsta á leinkina niðanfyri og síðan á Clinics ovast á bjálkanum:
http://mckenziemdt.org/intAbout.cfm
25. mars 2014
21. og 22. mars vóru Hjørleif og Klæmint í Kolding DK til "Jubilæummskonferencu" hjá DSMDT (Dansk Selskab for Mekanisk Diagnostik og Terapi). Høvuðsevnið var Mechanical Diagnosis and Therapy (MDT) og ekstremitetarnir. Fokus var mest á økslini og fyri ikki at stæra seg blindan uppá MDT, var akslaserfrøðingurin Dr. Jeremy Lewis, sum er fysioterapeutur, doctor, Phd., consulting professor, master of science i muskuloskeletal fysioterapi, diplomútbugvin í manipulativ fysioterapi og sportsfysioterapi, boðin við sum ein av keynote speakers'. Serliga hansara teoretiska framløga var sera áhugaverd og tað ið vit sum fysioterapeutar fingu við okkum heim var veruliga at ansa eftir ikki at "loada" spengur og hart undir uppvenjing í tí reaktivu fasuni. Vit tosa um sera lága dosis og sum heild skulu vit nokk ikki brúka útatrotatiónsvenjingar líka nógv sum tað hevur verið gjørt seinastu nógvu árini.
Ein av hinum áhugaverdu keynote speakers' var fysioterapeuturin Scott Hebowy Dip.MDT, sum er ein av mest erfarnu MDT klinikarunum innan akslaøkið. Tað var heilt fantastiskt at síggja hann "in action" og har var nógv gott praktiskt at heinta.
30. januar 2014
Hjørleif Niclasen er á Árskongress hjá Dansk Idrætsfysioterapi. Vit gleða okkum at hoyra um nakað nýtt og spennandi er á tí frontinum.
23. septembur 2013
Sarita V. Vesturtún hevur seinastu dagarnar verið á sínum fyrsta McKenzie-skeiðið, og er sostatt longu komin í gongd við grundútbúgvingina í Mechanical Diagnosis and Therapy. Um alt gongur eftir ætlan hjá Saritu kann hon takað Credential eksamiuna um uml. 2 ár. So hetta er í samsvar við politikkin hjá Havnar Fysioterapi, um at allir fysioterapeutar á klinikkini skulu sum minimum hava útbúgvingina Cert. MDT og annars sum heild javnan ganga til viðkomandi skeiðir og útbúgvingar.
Umframt Saritu, sum nú er í gongd við eftirútbúgvingina, hava Hjørleif Niclasen, Beinta B. Laursen og Brian Fossabrúgv tikið Cert.MDT eksaminuna.
Harafturat hevur Klæmint Isaksen, sum tann einasti í Føroyum, tikið endaligu útbúgvingina Diploma in Mechanical Diagnosis and Therapy.
2. septembur 2013
Opið hús !
Sunnudagin 8. septembur er Altjóða Fysioterapi dagur. Í tí sambandi hava vit opið hús millum kl. 14.00 - 16.00. Verið vælkomin inn á gólvi hjá okkum fyri at hoyra hvat vit kunnu bjóða innan kanningar, viðgerðir, venjingar v.m. Um áhugi er fyri tí, kannst tú royna onkrar av okkara testum.
Vit bjóða kaffi, te, vatn og frukt.
27. mai 2013
Sarita V. Vesturtún byrjar á Havnar Fysioterapi
Mikudagin 29. mai byrjar Sarita V. Vesturtún at arbeiða á Havnar Fysioterapi. .....
15. mai 2013
Robin A. McKenzie deyður.
Ein av teimum pesónunum, sum hevur havt allarstórstan týdning fyri at vit í dag kunnu kannað og viðgerða fólk við muskoloskeletalum (beinagrind, vøddar v.m.) trupuleikum á ein vældokumenteraðan og effektivan hátt, er deyður. Robin Anthony McKenzie andaðist 13. mai 2013 í heimið sínum í New Zealandi, 82 ára gamal, eftir at hava verið sjúkur av krabbameini í longri tíð.
Robin Anthony McKenzie, O.B.E., F.C.S.P., F.N.Z.S.P. (HON), DIP. MT, var ein av teimum heilt stóru visionerunum innan muskoloskeletala umráði, og er sera nógv virdur millum fakfólk og sjúklingum. Hann gjørdist eisini heiðurslimur innan fakliga umráði í fleiri londum, og í 1990 fekk hann heiðurin Officer of the Most Excellent British Empire.
Frá seinast í fimtiárunum útviklaði og menti hann ein kanningar- og viðgerðarhátt, sum í dag er tann best dokumenteraði hátturin at kannað og viðgerða flestu muskoloskeletalar trupuleikar uppá. Systemið verður vanliga kallað McKenzie-metodan ella Mechanical Diagnosis and Therapy, og klassifikatiónssystemið verður meira og meira býtt av læknum, kiripraktorum og fysioterapeutum, sum nema sær hesa serútbúgving. Bert fakpersónar við heitunum Cert. MDT ella Dip. MDT kunnu veruliga nýta hetta klassifikatiónssystemið. Fakpersónar við heitinum Dip. MDT hava hægstu útbúgving inna hetta umráðið.
Meira er at lesa um Robin A. McKenzie og Mechanical Diagnosi and Therapy á ávíkavist http://www.mckenziemdt.org/robin.cfm og http://www.mckenziemdt.org/
18. februar 2013
Vága Fysioterapi stongir 27. februar 2013.
Vegna broyttar umstøður á Vága Fysioterapi og øktum virksemi á Havnar Fysioterapi, hava vit valt at samlað alt okkara virksemi á Havnar Fysioterapi. Sostatt stongir Vága Fysioterapi mikudagin 27. februar 2013.
Fólk í Vágum, ið hava brúk fyri fysioterapi, eru sjálvandi vælkomin at fáa kanningar og viðgerðir gjørdar hjá okkum á Havnar Fysioterapi, tlf. 312131.
Vit vilja nýta høvi at takka øllum fyri gott samstarv øll árini vit hava havt klinikkina og vóna at samstarvið kann halda fram á Havnar Fysioterapi.
5. novembur 2012
Mynd: Dr. Nadine Foster
Í døgunum 5. til 7. oktobur 2012 var Klæmint Isaksen Dip. MDT á altjóða ráðstevnuni hjá McKenzie Institute International, sum var hildin í Austin Texas í USA. Hettar var sera áhugavert, og ikki minnst vísti, at Mechanical Diagnosis and Therapy er heilt í front tá tað kemur til dokumentatión av muskuloskeletalum kanningum og viðgerðum.
Referatir og annað sæst her...Ymiskt Fakligt
1. novembur 2012
Hallgerð Bjartalíð, sum hevur arbeitt á Havnar Fysioterapi síðan 2006, arbeiðir ikki á klinikkin meira. Vit takka Halgerð fyri tíðina hjá okkum og ynskja henni og hennara alt tað besta framyvir.
17. august 2012
Hjørleif Niclasen hevur í dag lokið prógv í "Master in Fitness and Exercise" við Syddansk Universitet í Odense. Heitið á Masterprojektinum var "Compliance in Primary Care". - Tillukku Hjørleif !
19. juli 2012
Klæmint verður á altjóða ráðstevnuni hjá The McKenzie Institute International, sum verður hildin í Austin, Texas, USA, í døgunum 5-7 oktobur 2012. Les meira um ráðstevnuna við at trýsta á myndini niðanfyri.
30. mai 2012:
Brian Fossabrúgv við U-21 landsliðnum
23. mai 2012:
Í dag hevur Klæmint Isaksen fingið prógv í hægstu útbúgvingini innan Mechanical Diagnosis and Therapy og hann ber nú heiti Dip.MDT
20. apríl 2012:
Maria, Beinta og Brian fingið credential prógv í MDT


text:
Steinstólpa
Steinstólpa (frøðiheiti Oenanthe oenanthe) kemur á summarmála, søgdu tey gomlu; men ikki er tað á hvørjum ári, hon vinnur fram í rættari tíð. Ei undur í. Um veturin er hon suðuri í heita Afrika, og vegurin haðani er bæði langur og torførur. Fyrsta strekkið gongur lætt, men brátt møtir Miðjarðarhavið. Tó at hon als ikki. sær yvir um tað, kennir hon á sær, hvar ið smalast er, og heldur so á har. Síðani gongur leiðin norður gjøgnum Spania ella Italia, men har er fólkið so illa vant, at tey skjóta smáfuglar, so hon má vara seg væl. Hevur hon bjargað sær norður móti markinum, so møtir annar vandin — hon má upp um fjøllini, og tey eru mangar ferðir hægri og breiðari enn størstu fjøll í Føroyum. Haruppi liggur altíð kavi; ofta slær hann í rok, og tá er ikki tespiligt hjá lítlum fugli — summar stirðna í hel. Er hon vunnin niður hinumegin, so hevur hon makliga ferð eina tíð — slætt land og hampiligt fólk, sum letur smáfugl hava frið. Men so kemur seinasta ódnartakið — hitt breiða havið við sínum misjavna veðurlag. Fáa tær høgættarstorm, so reka mangar burtur av leið og lata lív. Men tær nógvu koma fram — móðar og útstrevaðar, so fyrstu dagarnar er lítið um tær. Tá ið tær eru hvíldar, láta tær so lystiliga, hjartansglaðar um at vera komnar aftur til heimland sítt, tær grýtutu Føroyar.
Grót dámar steinstólpu væl; mest setur hon seg á garðar og varðar ella stórar steinar — og altíð ovast á, tí vítt útsýni vil hon hava. Lætt er at kenna makarnar at. Steggin er blágráur omaná, bøgan morgrá; í neðra eru bæði reydlig, men steggin er bleikari; steggin er svartur um vangan, bøgan bleik. Hon eigur í gørðum og veggjaholum og millum urðagrót. Reiðrið er av grasi, ofta við broddaull, faksi ella fjøður innaní. Eggini eru blá, 6—8 í tali. Eftir 14 døgum eru ungarnir útkomnir. Mest er tað mamman, ið føðir teir; pápin situr stutt frá og kvøður fyri teimum: tsjipp tsjipp jü, sigur hann. Floygdir ungar líkjast mest bøguni, men eru meir illlittir.
Um mikkjalsmessu rýma tey, steggjarnir fyrr, ungar og bøgur seinni.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Innbúgv
Innbúgv er eitt felagsheiti fyri ting, ið eru gjørd til at stuðla menniskjakroppin, t.d. innbúgv til at sita í ella sengur til at sova í og hvíla seg í. Innbúgv kann eisini hava til endamál at goyma ting ella mat í. Innbúgv kann t.d. vera: borð, stólur, lenistólur, sofa, song, skáp, kommoda, reól osfr.
Innihaldsyvirlit
Føroyskt innbúgv[rætta | rætta wikitekst]
Hóast tað kann vera ringt at ímynda sær í dag, hava møblar verið framleiddir í Føroyum. Nógvir av møblunum frá 1940-árunum, sum framvegis standa í føroyskum heimum, eru framleiddir av føroyskum møblasnikkarum.
Modul OK[rætta | rætta wikitekst]
Seinni hevur eisini meira skipað møblaframleiðsla verið í Føroyum. Miðskeiðis í 1970-árunum fekk Annfinnur Zachariassen, sum átti Nýggja Bókhandil, á egnum føroyskum virki skapað og framleitt Modul OK-møblarnar. Tað vóru borð, stólar, sofur, hillar og annað, sum keyparin sjálvur setti saman og síðani kundi mála.


text:
Gävleborgs län
Gävleborgs län er ein sýsla í Svøríki. Í vestri hevur Gävleborgs län mark við Dalarnas län og Jämtlands län, í norðri við Västernorrlands län og í suðri víð Uppsala län og Västmanlands län. Gävleborgs län varð stovnað í 1762. Høvuðsstaðurin í Gävleborgs län er Gävle.
Gävleborgs län hevði 276 698 íbúgvar (2013) og eina vídd á 19 629,3 km².
Kommunur[rætta | rætta wikitekst]
- Bollnäs kommuna
- Gävle kommuna
- Hofors kommuna
- Hudiksvalls kommuna
- Ljusdals kommuna
- Nordanstigs kommuna
- Ockelbo kommuna
- Ovanåkers kommuna
- Sandvikens kommuna
- Söderhamns kommuna


text:
Indonesia
Indonesia (Lýðveldið Indonesia) er eitt av fólkaríkastu londum í heiminum. Indonesia liggur í landsynningshorninum av Asia, tað er eitt oyggjaland, har eru umleið 17.508 oyggjar. Har eru 33 provinsar og fólkatalið er meir enn 238 milliónir, sum er fjórð størsta fólkatal í heiminum. Indonesia er eitt lýðveldi við forseta. Høvuðsstaðurin eitur Jakarta. Indonesar tosa nógv ymisk mál, tey tosa 742 ymisk mál og dialektir.
Innihaldsyvirlit
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Badminton og fótbóltur er best dámdi ítróttur í Indonesia. Lokalar ítróttargreinar eru eisini. Í Indonesia búgva umleið 300 ymiskir etniskir bólkar, sum hvør hevur síni mentanarligu serligu eyðkenni. Indonesia hevur ríkt mentanarlív, sum er ávirkað av indiskari, arabiskari, kinesiskari og europeiskari mentan. Indonesiskur matur er ymiskar, an uppá hvar í Indonesia ein er staddur. Tey brúka nógv rís afturvið matinum. Fiskur og høsnarungi verður nógv brúktur til høvuðsrættir. Tey brúka nógv kokosmjólk og kryddurtir sum kili er nógv brúkt. Indonesiskur siðbundin tónleikurer m.a. gamelan og keronkong. Dangdut er eitt vælumtókt nýmótans slag av pop tónleiki, sum hevur fingið íblástur frá arabiskum, indiskum og malaysiskum tónleiki. Tær elstu skriftirnar ið man hevur funnið í Indonesia er Sanskrit frá 5. øld. Nógv fólk í Indonesia hava sterkar munnligar siðvenjur, sum hevur hjálpt teimum at varðveita teirra egna mentunarliga samleika. Tá Suharto varð forseti vóru strangar reglar sum settu mørk fyri útlendskum fjølmiðlum at gera seg galdandi í Indonesia, og sum hevði strangt eftirlit við egnum miðlum eisini, men nú er tað nógv fríðari. Tað eru umleið 10 lokalar, privatar sjónvarpsrásir, sum kappast móti tí almennu rásini TVRI. Í september 2009 var mett, at internet nýtslan var 12,5% í Indonesia. Yvir 30 milliónir fartelefonir verða seldar hvørt ár í Indonesia, og harav eru 27% av teimum lokal merki.
Myndarøð[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
Stjórnin[rætta | rætta wikitekst]
- Stjórnin í Indonesia
- Minister of The State Secretary
- Antara.co.id.en Tjóðar tíðinda portalur
- Hagstova
- Chief of State and Cabinet Members


text:
3-lag Vanligur termorútur U-1,9 W/m2, hevur 3 ferðir 4 mm glas, vanliga við 12 mm luftrúmi millum gløsini. Tjúgdin á vanligum 3-glas termurúti við 12 mm luft er 36 mm í alt.
3-Lag Orkusparandi termorútur U-1,0 W/m² Við einum orkusparandi glasi
3-Lag Orkusparandi termorútur U-0,7 W/m² Við tveimun orkusparandi gløsum.
Aktivt glas vit framleiða eisini sjálvreinsandi termorúrar.
Termorútar við hitakanti Vit framleiða eisini termorútar við hitakanti. Hitakanturin minkar um kuldabrúnna og harvið minkar døggið á rútinum, sum er niðri við vindeyga kantin.


text:
Ítróttasamband Føroya, sum varðar av føroyskum ítrótti, er skipað í 16 sersambond við tilsamans 115 ítróttafeløgum. Í ítróttafeløgum eru nógvir limir. Hvussu nógvir, hvussu kynsbýtið og aldursbýtið er, og hvørt teir eru virknir ella ikki tað vita vit ikki.
Hetta eru áhugaverdir upplýsingar, ið ítrótturin ynskir at skráseta í eina felags elektróniska skrásetingarskipan.
Ein bólkur úr ítróttaumhvørvinum, umboðandi ítróttafeløg, sersambond og Ítróttasamband Føroya hevur arbeitt við at menna og testa skipanina.
Skipanin er um at vera liðug. Feløg eru nú byrjað at skráseta sínar limir og er tað okkara fatan at hon er løtt at umsita. Hetta fer at lætta um hjá øllum og gevur møguleika fyri, at limagjald og onnur viðkomandi viðurskifti fara umvegis eina og somu skipan. Eisini verður møguleiki at fáa neyðug hagtøl úr skipanini, hagtøl ið kunnu verða góð til ymiskar raðfestingar hjá ítróttinum.
ÍSF er nú farið í gongd við at kunna feløg um skipanina. Ítróttasamband Føroya vónar, at ítróttafeløgini taka væl ímóti skipanini og gera sítt besta fyri at vit røkka málinum.
Eru spurningar, ber til at seta seg í samband við skrivstovuna hjá ÍSF á tlf. 312606 ella á telduposti isf@isf.fo


text:
28. apríl
28. apríl er dagur 118 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 119 um skotár er). 247 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1611 - Universitetið Sankta Tummasar í Manila var stovnað.
- 1945 - Italski einræðisharrin Benito Mussolini og elskarinna hansara verða avrætta av limun av mótstøðurørsluni.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1908 - Oskar Schindler (d. 1974), týskur handilsmaður og hetja (Schindlers Liste)
- 1937 - Saddam Hussein irakskur forseti
- 1948 - Andrias Petur Jacobsen, lærari, skógarøkt landsins
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1772 - Johann Friedrich Struensee danskur lækni og politikari, halshøgdur
- 1945 - Benito Mussolini italskur forseti (Il Duce)


text:
13. juni
13. juni er dagur 164 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 165 um skotár). Tað eru 201 dagar eftur av árinum.
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1813 - Andreas Christian Lützen í Suðurjútlandi (d. 1874), lærari og keypmaður í Tórshavn, løgtingsmaður
- 1856 - Sørin Emil Müller í Tórshavn (d. 1922), fulltrúi hjá amtmanninum, seinni fútanum, reiðari og jarðarbrúkari
- 1888 - Fernando Pessoa, portugisiskt skald og rithøvundur
- 1901 - Tage Erlander, svenskur ríkisráðharri
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1986 - Benny Goodman (f. 1909), amerikanskur jazztónleikari


text:
Stórhvalagildið
Í Noregi eru tiltøk farin í gongd at minnast, at tað í ár eru 100 ár síðani, at kendi rithøvundurin Thorbjørn Egner varð borin í heim.
Tað er ikki so løgið, at nógv verður gjørt burturúr, tí saman við Alf Prøysen og Anne-Cath. Vestly var hann eksponentur fyri einum heilt nýggjum slagi av barnabókmentum, sum gjørdust fólkaogn í norska útvarpinum í fimmti- og sekstiárunum og harumframt sum tónleikur og søgur í bók.
Thorbjørn Egner kann sigast at hava verið eitt slag av túsundkunstnara, hann var rithøvundur, vísuyrkjari, tónasmiður, teknari og grafikari. Hann hevði útbúgving frá Statens Kunst og Håndverksskole í Oslo.
Í Føroyum kenna vit best Thorbjørn Egner frá teimum trimum bókunum Karius og Baktus (1949), Klintrimús og hini dýrini í Valbakkaskógi (1953) og Fólk og dólgar í Kardamummubýi (1955).
Karius og Baktus varð týdd til føroyskt og givin út í 1961 (endurútgivin í 1987, 1991, 1994, 2002 og 2009), Klintrimús í 1979 (endurútgivin í 1994 og 2008) og Fólk og dólgar í Kardamummubýi í 1980 (endurútgivin í 2002). Thorbjørn Egner endursegði og teknaði eisini klassiskar søgur hjá øðrum høvundum, á føroyskum eiga vit søguna Tummas og fílurin eftir H. G. Wells, sum Hitt føroyska studentafelagið gav út í 1968 og Djóragóða eftir Hugh Lofting, sum Føroya Lærarafelag gav út í 1983.
Í Føroyum gjørdust vit sera hugtikin av søgunum hjá Thorbjørn Egner. Tey, ið eru farin um tey 50, munnu flest øll minnast útvarpsleikin um fólk og dólgar í Kardamummubýnum, har Eyðun Johannessen so meistarliga skipaði fyri og las. Og hvør minnist ikki Jóruna Simonsen og Rigmor Restorff spæla Karius og Baktus, og hetta væl at merkja í einari tíð, har tað ikki var vanligt hjá øllum at busta tenn og halda tær við líka við at lata tannlæknan hyggja at teimum við jøvnum millumbilum. Ættarliðið aftan á okkum 50+ minnast kanska betur Elina Mouritsen sum ta sorgleysu Klintrimúsina, sum viðhvørt noyddist at taka ábyrgd!
Í Kardamummubýi er tað Bastian politimeistari, sum leggur út við at gera greitt, at í Kardamummubýi er ein lóg galdandi: Tú skalt ikki plága onnur ella gera nakað ilt, annars kanst tú liva, sum tú sjálvur vilt.
Bastian politimeistari hevur nógv vald í Kardamummu, hann hevur ákærandi, dømandi og lóggevandi valdið í býnum. Tíbetur er Bastian eitt hjartagott menniskja, so hann gevur øllum ein kjans, ja sjálvt dólgar sleppa at prógva, at tað ber til at broyta seg og gerast eitt væl fungerandi menniskja í einum borgarligum samfelag, tú skalt bara kemba tær hárið og ganga í reinum klæðum.
Í sjeytiárunum vóru tað ikki allir námsfrøðingar, sum hildu nógv um Kardamummulógina, hon var søgd at vera bæði fordummandi og afturhaldssinnað, men ikki gongur altíð sum prestur prædikar, kardamummulógin og bøkurnar hjá Egner eru framvegis høgt í metum millum bæði børn og vaksin, eisini í Føroyum.
Í søguni um Klintrimús er hin so væl kendi føðingardagssangurin fyri Bamsapóli, og munnu ikki teir báðir Oskar Hermannsen og Poul Arni Joensen hava fingið íblástur av júst hesum sanginum, tá ið teir gjørdu vísuna um Stórhvalagildið; vit høvdu ikki bamsur aðra staðni enn í songini at sova við, men fiskar og hvalir kundu øll børn í Føroyum fyrihalda seg til. Tónin í sanginum hjá teimum báðum Oskari og Poul Arna er tó ein heilt annar enn í vísuni hjá Egner. Tá ið stóra elsdýrið í Valbakkaskógi brettir sær á og heldur talu fyri Bamsapóli, so gongur hetta hóvliga fyri seg, og øll gleðast og rópa hurrá. Tá ið tindaskøtan á Grynnini harafturímóti reisist og ætlar at siga nøkur orð fyri stórhvalinum, noyðast teir allir upp at blása, og ímeðan er eitt øgiligt rokilsi á Grynnini: kalvin slær stertin í talvborðið, sum fer í knús, og har verður ein hurlivasi, sum endar við, at kalvin verður flongdur, og skilið verður ikki betri, tá ið hvalirnir koma aftur, teir smoyggja upp um bøkslini og geva øllum ein dyggan brest. Hetta er laaangt undan, at tað gjørdist ólógligt at sláa børn, so vit hildu tað vera ordiliga stuttligt, bæði vit, sum fingu ein brest í reyvina viðhvørt og vit, sum ikki vóru von við at fáa brest í reyvina. Hvalirnir eru eisini so forrendir, at teir flenna upp á háð eftir einum buksuvátum reyðfiski, tað er væl at merkja eisini langt undan, at átøk fóru í gongd á skúlum ímóti happing. Men nýsan, kvennkyni so líkt, roynir enn einaferð at fáa skil á hurlivasan og beróliga gemyttirnar so at siga, og áðrenn øll á Grynnini fara hvør til sítt, minnir hvalurin á, at tað valda aðrar lógir á Grynnini enn bæði í Kardamummu og í Valbakkaskóginum: her má hvør ansa sær, tí hvør av øðrum liva má. Ein moralur, sum vegetarar og aðrir umhvørvisfelagsskapir als ikki eru samd í.
Soleiðis broytist alt, sum tíðir líða, men bøkurnar hjá Egner vilja vit sleppa at lesa og hoyra í minst túsund ár aftrat …


text:
Paddur
Paddur hava verið til í mong mió ár og eru allastaðni uttan í kuldalondum. Paddur eru t.d. ikki í Føroyum, men í grannalondum sunnanfyri eru tær vanligar. Paddur liva bæði í vatni og á landi, til dømis froskar og ormapaddur. Froskar eru vanligastu paddurnar, og teir halda til í oyðimørkum og frumskógum eins væl á fjallalendi. Flestar paddur verpa í vatni. Ynglið minnir um fiskayngul og andar við táknum, men vaksin froskur hevur lungu, so hann fær andað uppi á landi. Froskdýr hava long afturbein, og tey bæði leypa, svimja og klíva í trøum. Nógvir froskar og aðrar paddur við verpa í vatni, men summar paddur verpa í vætu á bløðum ella í vátum holum undir jørð. Froskaeggjaklunkar í vatni klekjast til halapaddur við ongum útlimum. Sum tær vaksa, fáa tær útlimir og búnast til froskar og fara upp á land. Henda broytingin nevnist metamorfosa. Ormapaddur hava ongar útlimir og eru bara í hitalondum. Tær grava sær gongir í jørðini og svimja sum állur.


text:
Í morgun hevur Vágasteinur landað á Toftum 90.996 pund. Veiðan varð boðin út fyri 586.559,50 krónur. Vágasteinur byrjaði túr 3. september.
Nærum øll línuskipini royna uttanfyri føroyskan sjógv. Nógv eru undir Íslandi og á rygginum. Og tað er eitt tekin um at onki er at fáa undir Føroyum.
Fleiri greinar
18. Jun 2014 - 10:40
Trolararnir eru seldir fyri 12 mió. kr hvør. Vesturvarði og Vesturskin hava 120 óbrúktar fiskidagar, tað sum er eftir av fiskiárinum.Nýggja partafelagið Baglhólmur í...
09. Jun 2014 - 15:14
Teir fimm føroyski flakatrolararnir Akraberg, Enniberg, Gadus, Ran og Sjúrðaberg sigla mest sum pendulfart fyri tíðina. Enniberg fór aftur til fiskiskap i síðstu viku og...
08. Jun 2014 - 23:53
Chr.Høy, sum hevur ligið í Hvalvík seinastu tíðina, hevur nú set kósina ímóti Grønlandi har skipið millum annað skjal virka sum mótøkuskip.Skipið er leiðga til...
05. Jun 2014 - 15:07
Eysturbúgvin og Vesturbúgvin landa á Toftum, teir hava uml. 220.tons, tað er Tavan í Leirvík, sum keypir gulllaksin frá Eysturbúgvanum og Vesturbúgvanum. Í Kollafirði...
29. Mai 2014 - 17:46
Reiðaríði, ið eigur danska nótaskipið Beinur úr Hirtshals hevur bílagt nýtt nótaskip, ið skal byggjast á Karstensens Skibsvæft í Skagen.Nýggi Beinur verður sera nútímans og...
25. Mai 2014 - 23:29
Fleiri skip liggja í løtuni í Ánunum og Norðlýsið hevur fingið nakrar myndir av skipunum.Á einari mynd sær tveir fyrrverandi Høgaberg, ið vóru heimahoyrandi...


text:
Íslendskur tónleikari/býráðslimur vendir plátum í Sirkus
Einar Örn er kendastur frá søguliga samstarvinum við Björk. Tey vóru fyrst saman í bólkinum KUKL og seinni í Sykurmolunum, The Sugarcubes, sum skjótt vann altjóða viðurkenning.
Einar Örn hevur síðani lisið miðlafrøði, arbeitt fyri plátu- og listafelagið Smekkleysu við altjóða navninum Bad Taste, og stovnaði í 1995 fyrstu netkaféina í Reykjavík.
Fyrsta soloverk hansara, Ghostigital, bleiv til í 2003. Undir hesum navni hevur Einar Örn arbeitt saman við eitt nú Gorillaz.
Einar Örn er umframt hetta politikari fyri Besta Flokkin í Reykjavíkar býráði, har hann er næsti maður Jón Gnarrs, borgarstjóra. Eisini er hann formaður í menta- og ferðavinnunevndini í Reykjavíkar býi.
Einar Örn er í Havn í sambandi við norðurlendsku mentanarráðstevnuna hjá Tórshavnar kommunu, sum bleiv avlýst vegna trupuleikar við flogferðsluni.
Meðan hann vitjar klettarnar, leggur hann leiðina oman í Sirkus, har hann hevur havt orðið á eigararnar um at venda plátum eina løtu. Einar Örn hevur nevniliga eisini eina tætta fortíð at Sirkus í Reykjavík, og var saman við millum onnur Björk, Sigur Rós, Gus Gus og hinum garpunum við til at fylla staðið út, tá tað lat upp har síðst í 90unum.
Sum so mong onnur harmast hann um, at Sirkus í Reykjavík noyddist at lata aftur í 2007, men fegnast nú um at sleppa at vitja føroysku útgávuna av tí fyri fyrstu ferð. Og tað komandi hóskvøld frá klokkan 21-24.
Ókeypis atgongd.


text:
Erotiskar bókmentir
Erotiskar bókmentir. Opinskáraðar lýsingar av ástarlívi, t.e. kynsligum sambandi millum einstaklingar, antin av sama ella av mótsettum kyni. Skilmarkingin av hugtakinum er ógreið; øðrumegin eru ástarbókmentir av ymsum slag, hinumegin eru pornografiskar bókmentir; tað veldst um ytri umstøður, hvat metist sum e.b. í hvørjum føri: siðalag, átrúnað, hugburðin hjá myndugleikum, siðvenjur í samfelagnum; og harumframt ta bókmentahevd, sum bygt verður á. E.b. hava fornar røtur; tær hava helst verið týðandi táttur í forngrikskum bókmentum; ein orsøk til tað kann hava verið, at tær vóru ikki í andstøðu til grikskan átrúnað, tvørturímóti var ymiskt, sum stuðlaði upp undir tær, sbr. dionýsosardyrkan. Lítið er varðveitt í óbundnum máli, men hin vegin í bundnum máli. Grikskar bókmentir høvdu stóra ávirkan á tær rómversku. Yrkingar eftir summi romversk skald í 1. øld f.Kr. kunnu teljast millum e.b., t.d. yrkingar eftir Catullus og Ovidius, men serliga Ars Amoris eftir hin seinna. Hesin skaldskapur hevði drúgva ávirkan á evropeiskan miðaldarskaldskap.
E.b. stóðu í miklum blóma í endurreisnini: skaldini leitaðu sær evni í eldri skaldskapi: í romverskum bókmentum, skemtisøgum og ymsum ferðaskaldskapi. Stór søgusøvn komu fram í 14. øld: Decamerone (1353) eftir italska skaldið Giovanni Boccaccio (1313-1375), og eitt sindur seinni Canterbury Tales (skrivað frá 1380’unum til seinast í 1390’unum) eftir enska skaldið Geoffrey Chaucer (um 1343-1400). Í Onglandi stóðu e.b. í blóma í seinna parti av 17. øld og fyrra parti av 18.; men vegna harðnandi mótstøðu frá kirkjuni flutti miðstøð teirra seg til Fraklands, og har eiga tær fastan sess fram í hesa øldina. Navnfrom fronsk skald, sum hava skrivað e.b., eru t.d. Denis Diderot (1713-1784), Pierre Choderlos de Laclos (1741-1803), ið skrivaði Les Liaisons dangereuses (1782, gjørd til film 1959, 1988 og 1989) og Marquis de Sade (1740-1814), sum sadisman eitur eftir. Masokisman er hinvegin yngri og hevur navn av eysturríkaranum Leopold von Sacher-Masoch (1836-1895), sum skrivaði Venus im Pelz (1870) og sum Lou Reed (f. 1942) sipar til í sanginum Venus in Furs (1967). Í sjálvsævisøguformi eru endurminningarnar hjá Giacomo Casanova (1725-1798), sum ikki vórðu givnar út í fullari longd fyrr enn í 1960.
Í 19. øld fordømdi borgaraligt siðalag, serliga í germansku londunum, e.b.; hinvegin trivust tær framvegis sum eitt slag av undirgrundarbókmentum, vórðu prentaðar í loynd ella uttanlands. Í 20. øld vinda e.b. upp á seg. Millum undangongumenn í Bretlandi eru D.H.Lawrence (1885-1930) (Sons and Lovers 1913, Lady Chatterley's Lover 1928), men verk hansara vóru leingi bannað í heimlandinum. Eftir seinna stríð hava e.b. vunnið fram víða um lond, lógarbann móti teimum eru eisini linkað nógvastaðni. Nevndir kunnu verðu høvundar sum Henry Miller (1891-1980), Vladimir Nabokov (1899-1977), Norman Mailer (f. 1923) í Amerika; í Norðurlondum Agnar Mykle (1915-1994) og Chr. Kampmann (1939-1988). Nógvir yngri føroyskir høvundar ganga nú eisini nógv longri hesum viðvíkjandi, enn vanligt hevur verið. Nevnast kunnu Høgni av Heiði (f.1962) Tað heita summarið (1987), savnið Ein varligur dráttur í tara og aðrar stuttsøgur (1996) og Jóanes Nielsen (f.1953) Glansbílætasamlararnir (2005). Gongdin tey seinastu áratíggjuni hevur yvirhøvur verið, at alskyns tabu viðvíkjandi lýsingum av kynslívi eru upployst, og tískil er minkandi orsøk til at skilja e.b. frá øðrum fagurbókmentum.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Kate Millet: Sexual Politics, 1969.


text:
Kalda kríggið
Síðan 16. øld og fram til Seinna heimsbardaga var Evropa maktmiðdepilin í heiminum. Mong evropeisk lond framdu hjálandsstjórnamál og tað gjørdi at Evropa í stóran mun gjørdi at tað grundarlagið undir búskaparligu menningini í Evropa treivst væl.
Heimurin var býttir ímillum Vesturheim og Eysturheim. Og tað vóru tvey lond ið bardust um oddasessin, megi og tað var USA og Sovjetsamveldið.
USA hevði stóra frammgongd við rúmdartøkni, men Sovjet sendu tann fyrsta fylgisvein í rúmdini, stutt aftaná tað kundi Sovjet ikki hava ráð at reka teirra rúmdartøkni, men nøkur ár aftaná tað vildu amerikanarar vera fyrstur at vera á mánanum og tað eydnaðist í árinum 1969.
Sambandsríki Amerika og Sovjetsamveldið hevði størsta herin í heiminum, tað kalda kríggið var ikki nakað beinleiðis kríggj við hvønn annan, men meira politist, hernaðaætlanir, kjarnorkubombur og við rúmdaratøknum. Sovjet megnaði at senda ein fylgisvein í rúmdina, fylgisveinurin kallaðist “Sputnik”, og seinni var tann fyrsti maðurin sendur í rúmdina, og hann var eisini ein russari.
Aftaná seinna heimsbardaga byrjaði tað Kalda kríggið at byggja seg upp við at tann berlinski múrurin bleiv bygdur, harvið bleiv vestur og eystur deilt upp. Vesturheimurin var í helium betri fíggjarligt enn Eysturheimurin, men í Vesturheiminum kundi fólk verða gjørd sek fyri at verða kommunist, meðan í Eysturheiminum kundi fólk verða gjørd sek fyri at verða kapitalistar ella heimsveldisligur (imperialistur).
Løgtingið hevði samtykt at Føroyar skuldi haldast uttanfyri allar hernaðarsamgongur, men Føroyar vóru lýstar sum limur í NATO í 1952. Í 1958 gav Landsstýrið NATO loyvi at byggja á Sornfelli og eina Loran C støð á Eiði.


text:
Atlantic Rhapsody - 52 scener fra Tórshavn
Atlantic Rhapsody er heimsins fyrsti føroyskt framleiddi spælifilmur, ein sonevndur no-budget filmur og kostaði bert 1,7 milliónir at gera. Úti við 200 leikarar og onnur arbeiddu ólønt til tess at filmurin kundi gerast veruleiki. Tað er Katrin Ottarsdóttir, sum hevur leikstjórnað filmin og skrivað leikhandritið, Blue Bird Film framleiddi filmin.[1] Filmurin varð frumframsýndur í 1989 og útgivin í 1990. Tá filmurin var sýndur í Leikhús Bio, sló hann øll áskoðaramet og yvirhálaði bæði Rambo og Karen Blixen-filmin "Out of Africa". Tey leikandi vóru: Páll Danielsen, Erling Eysturoy, Elin K. Mouritsen og Katrin Ottarsdóttir. Tónleikin gjørdi Heðin Meitil. Filmurin varar í 75 minuttir.
Heiður[rætta | rætta wikitekst]
- 1989 - 1. heiðursløn á Nordische Filmtage í Lübeck.


text:
Eiturkoppur
Eiturkoppur (frøðiheiti: Araneae) er lítið áttaføtt kykt. Nógvir gera sær nót at veiða flugur. Eiturkoppur eru liðadýr; men ikki skordýr - teir hava átta bein og eru spunarar. Leivdir av dýrum, sum líkjast eiturkoppum, eru funnar úr devontíðini, tá ið fyrstu skordýrini krupu upp á land. Fyrstu veruligu eiturkopparnir eru úr koltíðini (300-290 m.á.s.), til dømis Grephorus. Eiturkopparnir eru lítið broyttir, síðan teir vórðu til. Sum eiturkoppasløgini nú á døgum hevði Grephorus spunavørtir, og úr teimum kemur silkievni, ið storknar til tráð. Av hesum tráði verður spunnið lokkanetið, sum flugur og onnur skordýr renna seg í. Næstan allir eiturkoppar eru etrandi. Kanska er tað tí, at so nógv ræðast teir. Av teimum 35 000 sløgunum, sum eru til, eru bert umleið 30 vandamikil fyri okkum – og tey sløgini eru ikki í Føroyum. Teir vandamiklastu eru brasiliansku fuglaeiturkopparnir. Teir sníkja seg ofta inn í hús og krógva seg í myrkum krókum. Kanska í einum skógvi ella í einum skápi. Teir eru skild í nógvum ólukkum á hvørjum ári.
Purluthærda tarantellan er stór sum manshond.


text:
Er spæliloyvið í lagi?
Tær koma á hvørjum ári líka so sikkurt sum amen í kirkjuni: kærurnar um leikarar, sum ikki eru skrásettir hjá FSF og tískil mangla spæliloyvi. Hóast FSF leingi hevur gjørt nógv fyri at stramma upp á hesum økinum, hendir tað framvegis ov ofta, at kærur koma um ólógligar leikarar.
Aloftast skal orsøkin sikkurt finnast í skiftandi ábyrgdarfólkum í ymsu feløgunum, og tað er væl skiljandi viðhvørt, men umberingar nytta bara einki longur, tí lóg er lóg – og allir dómarnir hjá Aganevndini seinastu árini staðfesta, at nú er ongin góða mamma longur: Ert tú ikki á FSF-leikaralistanum, tvs. tilmeldaður hjá FSF, so ert tú at meta sum ólógligur leikari!
Og so kann vera líkamikið um tú ert 10 ella 30 ára gamal, maður ella smágenta, og um tú altíð hevur leikað við sama felag, og at hetta kann prógvast á 200 dómaraseðlum aftur í tíðina. Tú SKALT bara standa á leikaralistanum hjá FSF! Kemur ein kæra um hetta, so er STEINsikkurt, at hon fær viðhald og trý vunnin stig skifta eigara (tað grettir ikki, at tað er tapandi liðið, sum kærir!).
At ein leikari er skrásettur á FaroeSoccer er ikki nøkur trygd fyri, at hann er tilmeldaður FSF, og at spæliloyvið er í lagið, hóast tað er ein góð ábending. FaroeSoccer hevur EINKI við spæliloyvi at gera!
Tað er eitt sindur ymiskt, hvussu feløg skráseta sínar leikarar, ella hvør hevur ábyrgdina av at gera tað. Ein tummilfingraregul ella ein standardprosedura kundi verið, at allir venjarar (eisini fyri sína egnu skuld) kekka sínar leikarar á leikaralistanum hjá FSF á fsf.fo áðrenn kappingarbyrjan, og ikki minst tá nýggir leikarar koma upp í hópin sum frálíður.
Tær flestu kærurnar koma um leikarar í lægru deildunum og í ungdómsdeildunum. Í sambandi við tær kappingarnar, sum FaroeSoccer skrásetur, so hendir hetta typiskt, tá ungir leikarar leika sínar fyrstu vaksnamannadystir (í 1. ella 2. deild og í kvinnudeildini) ella flyta felag. Tá verða teir brádliga “til” í systeminum, og borðið fangar!
Á aðalfundinum hjá FSF seinasta leygardag, boðaði forsetin frá í formansfrágreiðing síni, at FSF hevur keypt eina nýggja FMS skipan (Football Management System), eina fótbóltskipan at halda stýr á m.a. dystum (elektroniskum dómaraseðlum) og leikarum, og vónin er, at hendan verður tøk til 2014. Hetta verður væntandi ein stór hjálp og ein góð trygd hjá feløgunum í sambandi við leikaraskráseting.
Men inntil tá: vælsignaðu tit, latið ikki Aganevndina gera av, hvør vinnur og tapur, tit kunnu avgera hetta sjálvi á vøllinum!
Gott kappingarár øll somul – eisini tit mongu, sum FaroeSoccer (tíverri) ikki skrásetur... enn.


text:
Bajkalvatn
Bajkalvatn, nevnt Bláa eygað í Siberia er í Landsynningssiberia og er 31.468 km2 í vídd og 1940 metrar djúpt. Tað er djúpasta vatn í heiminum og størsta vatn, har vatnið er púra fekst; her eru 27.000 km3 av vatni, sum eru 20 % av øllum feskum vatni í heiminum. Størsta dýpið er 1940 metrar. Av tí, at vatnið er so djúpt, er ómetaliga nógv feskt vatn har. Bajkalvatn verður eisini hildið at vera heimsins elsta vatn; aldurin á tí verður mettur til 70 milliónir ár. Har liva nógv ymisk dýrasløg, sum ikki eru at finna nakra aðrastaðni á jørðini, m.a. tann eyðkendi bajkalkópurin. Hetta kemur av, at vatnið er so gamalt og liggur soleiðis í lendinum, sum tað ger. Bajkalvatn er á listanum hjá ST yvir støð, sum eiga at verða varðveitt, men bæði vatnið og umhvørvið rundanum eru hótt. Har er m.a. nógvur timbur ídnaður, sum dálkar vatnið illa við sínum útláti. Seinastu árini hava skógarídnaður og evnafrøðiídnaður dálkað vatnið illa; hetta hevur fingið fólk at gera eitt stórt átak at sleppa hesi sjáldsomu náttúru undan at verða týnd.


text:
Síðst í mai fekk Gibraltar limaskap í UEFA. Nú heldur Grønland seg eisini hava rætt til at blíva viðurkent sum sjálvstøðug fótbóltstjóð.
Tað sigur formaðurin í grønlendska fótbóltssambandinum, Lars Lundblad við Politikken.
-Vit vænta, at vit eisini skjótt fáa limaskap. Tað hevur stóran týdning fyri okkum. Fótbóltur er størsta ítróttargreinin í Grønlandi, okkurt um 5000 fólk spæla fótbólt. Limaskapur í UEFA og FIFA er einasti møguleiki fyri, at vit sleppa at luttaka í stórum altjóða kappingum, sigur Lars Lundblad við Politikken.
Politikken hevur tosað við formannin fyri Danska fótbóltssambandið, Allan Hansen, sum eisini situr í UEFA-nevnd, og hann sigur stutt og greitt, at hann væntar ikki, at Grønland fær limaskap í UEFA.
Tíðindi
Jonhard Klettheyggj tekur við sum stjóri á Løgtingsskrivstovuni 1. januar


text:
Fable 2
Fable 2 er eitt telduspæl sum kemur út til Xbox 360 í oktober 2008. Fable 2 er eftirfylgjarin til Fable sum kom út á Xbox í 2004. Sum í tí fyrsta spælinum, so vera spælarar ein hetja sum broytist alt eftir hvat spælarin ger. Mann kan vera ein góð hetja, ein óndur brotsmaður, ella okkurt mitt ímillum. Nøkur nýggj ting koma til hesa útgávuna, so sum ein hundur, møguleikin at spæla sum maður ella kvinna, og ymiskt annað.
Fable 2 verður at fáa sum Limited útgáva, har mann fær ymisk eyka ting. Í henni er ein serligur diskil við eyka materiali, ein Hobbe-figurur, eitt eyka svørð og dungeon í spælinum og fimm "Fate Cards".
Tann 13. august kemur Fable 2 Pub Games. Hetta er eitt kasino spæl á Xbox Live Arcade sum kostar umleið $10 (50 kr). Peningur sum verður vunnin í hesum spælinum kann brúkast í Fable 2.
Fable 2 kemur út til Xbox 360 tann 21. oktobur. Tað kemur at kosta $60 (300 kr) fyri tað vanliga spælið, og $80 (400 kr) fyri Limited útgávuna.


text:
4. januar
4. januar er dagur 4 í árinum í gregorianska kalendaranum. 361 dagar eru eftir av árinum (362 dagar um skotár er).
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1896 - Utah varð innlima í USA.
- 2014 - Stór leiting varð sett í verk á sjónum við eystaru síðu av Eysturoynni og aðrar staðir har um leiðir, fyri at finna líkið av 20 ára gamla Rana í Billustovu úr Oyndarfirði, sum hvarv eftir eina ferðsluvanlukku hin 28. desember 2013. Tað vóru sjálvboðin, ið tóku stig til leitingina. Roknað var við, at Rani var við í bilinum sum fór útav vegnum og koyrdi í Rættargjógv við Oyndarfjørð. Almennu bjargingarmyndugleikar úr Føroyum luttóku eisini í stóru leitingini. Leitingin gav eisini úrslit. Eitt lík varð funnið í Rættargjógv og leitingin helt tí uppat. Umleið 100 bátar luttóku og umleið 400 fólk.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1977 - Teitur Lassen
- 1785 - Jacob Grimm (annar av Grimm brøðrunum)