text:
Dolores O'Riordan úr The Cranberries deyð
Forsangarin úr írska rock-bólkinum The Cranberries, Dolores O'Riordan, andaðist brádliga mánadagin 15. januar. Tað skrivaðu...
Útlendingastovan kunnar í Eysturkommunu
Integratiónssamskiparin og starvsfólk á Útlendingastovuni vitja bygdaráðið í Eysturkommunu og onnur starvsfólk, hósdagin...
Eyðgunn Samuelsen: Ein haldfør nýskipan
Løgtingið fer í dag undir at viðgera pensjónsnýskipanina. 1. viðgerð av teimum seks lógaruppskotunum, sum eru partur av...
Meining: Nýggja løgreglustøðin: Spurvar og kanónir hjá løgregluni
Ljót ella vøkur? Hetta var yvirskriftin á grein um útsjóndina á nýggja løgreglustøðin í Havn. Áhugaverdur spurningur og...


c: text/html

text:
Vandi er fyri mótstøðuførum bakterium á ferðini
Alt fleiri bakteriur gerast mótstøðuførar móti antibiotika. Vandi er millum annað fyri at fáa lungnabruna og blóðeitran. Í summum londum stendur verri til enn aðra staðni. Fleiri av teimum londum, sum føroyingar ferðast til eru millum teirra, har talið av mótstøðuførum bakterium er støðugt vaksandi. Tað er neyðugt at verða ansin við reinføri allastaðni fyri at verja teg móti smittu.
Á forskning.fo siga tey frá støðuni í Noregi í dag, vísa á vandaøki og geva góð ráð til teirra, sum fara uttanlands at ferðast í summar.
"Vaksa hendur, vaksinera teg og nýt hýt og sárreins, um tørvur er á tí," sigur Dag Berild professari á Universitetinum í Oslo.
Um mat ljóða ráðini: "Kóka tað, flys tað ella gloym tað"
Les alla greinina á Forskning.no
Í Føroyum verður eisini granskað í mótstøðuførum bakterium.
Marita Debes Magnussen arbeiðr við ph.d.-verkætlan um evnið og Shahin Gaini, ph.d. og yvirlækni á Landssjúkrahúsinum, arbeiðir eisini við hesum. Sí slóð til greinar um evnið.
Mynd: Matmarknaður í Thailandi - tilvildarliga vald frá Bigstockfoto

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Orð og lag: Martin Joensen
1. Har stendur ein drongur á Ettesabrúgv,
starir spentur í spegilsklárt hav,
har pilkurin treður sín freistandi dans
millum ulku og seið, meðan sól fer í kav.
2. Ein angi av tara, eitt lívgandi lot,
– har fer hann við tráðu og spann.
Fótafet setast í ódrúgvan sand,
so kámast hann burtur og verður til mann.
3. Í hamrinum sært tú hann aftur á ferð,
steðgar á eina løtu og skimast íkring.
Nú veittrar hann til mín, so fer hann um sýn,
á veg upp í lívsins hin æviga ring.
4. Nú brúgvin er burtur og drongurin við
og havið so rísið tað er.
Krabbin hin bondski á botninum býr,
brimið nú brýtur um skultrandi sker.
5. Eg siti við vindeygað, hyggi útum,
síggi dagarnar stetla framvið.
Meðan kvøldroðin fyllir mín døgguta rút
hoyrast bergljóð av brimi við boðum um grið.
6. Eg veit, at hvør tigandi tími meg ber
mót ljósinum skæra, har seti eg búgv.
Á sannleikans sandi skjótt lendir mítt far,
– brátt standi eg aftur á Ettesabrúgv.


text:
Jógvan Petersen var 34 ára gamal, tá hann í 1989 spældi sín fyrsta altjóða skrásetta A-landsdyst, ein venjingardyst móti Kanada. Stutt seinni bleiv hann skaddur.
Fyrireikingarnar hjá føroyska landsliðnum vóru í hæddini, tá Kanada kom til Føroyar at spæla tveir venjingardystir í apríl 1989. Oyggjaleikirnir skuldu vera á heimavølli í Føroyum á sumri hetta árið, og Páll Guðlaugsson, landsliðsvenjari, tók sum altíð fyrireikingarnar í stórum álvara. Í 1988 hevði B68 verið besta liðið í seinnu hálvu av føroysku landskappingini, men kortini var eingin toftamaður við á landsliðnum. Jógvan Petersen, ið var fluttur av veinginum fram í álopið, taldist millum mest eyðsýndu spælararnar undir John Kramer á Svangaskarði, og árið eftir komu landsliðsboðini.
Trý ár frammanundan hevði Kanada tikið lut í HM-endaspælinum í Meksiko, men bert tveir úr tí hópinum vóru við í Føroyum. Føroyska liðið var savnað í Klaksvík og búði á næmingaheiminum. Umframt teir báðar dystirnar móti Kanada, spældi landsliðið eisini venjingardystir móti føroyskum feløgum. Tann 14. apríl var fyrri dysturin móti kanadiumonnunum á skránni í Gundadali, men Jógvan slapp ikki á vøllin. Tveir dagar seinni var returdystur við Djúpumýru í Klaksvík, og hesa ferð kom ágrýtni toftamaðurin, ið júst hevði fylt 34 ár, á vøllin. Umstøðurnar vóru kortini heldur óvanligar. Hann kom nevniliga á vøllin fyri Gunnar Mohr í 32. minutti, men longu eftir 62. minuttum varð hann útskiftur.
– Tað mundi ikki ganga nóg væl hjá mær, tað gangi eg útfrá, men eg fekk ongantíð at vita frá Pálli, hví hann tók meg út, sigur Jógvan, sum eisini var settur á eitt pláss, har hann ikki var vanur at spæla.
Vart tú ónøgdur við at verða skiftur út aftur so skjótt?
– Ja, sjálvandi. Eg var ikki meir enn komin í gongd, áðrenn eg skuldi útaftur, sigur hann, men leggur afturat, at hann ikki gramdi seg kortini.
Beint undan Oyggjaleikunum var Jógvan Petersen óheppin.
– Eg fekk eitt ógvusligt tægraslit, sum tað tók fleiri mánaðir at koma yvir, so eg misti Oyggjaleikirnar. Tað var spell, tí tá var eg veruliga komin við á landsliðið, greiðir hann frá.
Jógvan spældi ikki nógv eftir hetta, og á sumri í 1990 flutti hann til Danmarkar við familjuni, har hann hevur búð mestsum øll árini síðani. Sostatt var landsliðsleiðin komin at enda, áðrenn hon veruliga var byrjað. Tá Føroyar spældi sín fyrsta undankappingardyst í altjóða fótbólti – tit kenna søguna – var Jógvan Petersen við í Landskrona. Hesa ferð kortini bert sum áskoðari, og hann sá føroyska landsliðið taka ein søguligan sigur.
– Hetta var bert hálvt annað ár eftir, at eg hevði spælt á liðnum, so um eg hevði hildið út eitt sindur afturat, hevði eg kanska verið við móti Eysturríki, flennir Jógvan.
---
Um Jónas Tór Næs kemur á vøllin í kvøld, tá Føroyar taka ímóti Sveis á Tórsvølli, fær støðugi bakkurin sín dyst nummar 50 við Merkinum á bringuni, og verður samstundis bert tólvti spælarin í føroysku landsliðssøguni, ið røkkur hesum dystartalinum. Tað eru hesir, ið vit oftast hoyra um og minnast. Spælarar sum Fróði Benjaminsen og Óli Jóhannesen, sum ferð eftir ferð hava bjóðað teimum stóru av.
Tað finnast kortini aðrir. Teir eru ikki so fáir, ið bert fingu ein dyst fyri Føroyar, og hvurvu aftur úr landsliðssøguni líka skjótt sum teir komu. Teirra søgur eru eisini verdar at fortelja, tí tær eru bæði áhugaverdar og stuttligar. Vit hava hitt nakrar av teimum.


text:
10 des. 2017
Nakrar fáar viðmerkingar til kjakið um fosturtøku
"Teir seinastu mánaðirnar hava vit sæð rættiliga umfatandi orðaskifti og kjak eins og víðfevnandi miðlaumrøðu um fosturtøku her í Føroyum... Vit skriva hetta bræv/grein (í trimum pørtum) fyri at taka nakrar vanligar pástandir og viðmerkingar, sum nokkso regluliga eru at hoyra í almenna kjakinum, til umrøðu." - Les meira higar...
6 okt. 2017
Altjóða Sálarheilsudagurin
Altjóða Sálarheilsudagurin er eitt afturvendandi tiltak, sum í ár verður hildin í Öström í Tórshavn 10. oktober 2017. Tónleikur, upplegg og básar við kunning um stovnar, feløg og onnur, sum arbeiða innan økið, eru við á degnum. Rachel´s Vineyard Føroyar verður til staðar so fólk eru endliga vælkomin at práta við Mariu og Hildu um tey vilja læra meira um RV, líðast av fosturtøku ella kennir onkran sum líðast. Meira upplýsing um dagin higar...


text:
Barain
Kongsríkið Barein er eitt lítið oyggjaland í Persaflógvanum. Barein var fyrsta oljulandið á Arábianesinum. Stórar oljukeldur hava gjørt Barein ovurríkt, og oljuídnaður er høvuðsvinna. Oljukeldur og reinsingarstøðir geva nógvum fólki arbeiði, men ferðavinnan kastar eisini nógv av sær. Nú eru oljukeldurnar skjótt tómar. Mesta av Barein er heit, turr og grýtut oyðimørk. Høvuðsstaðurin eitur Manama.
Í 1986 varð koyrandi eftir byrging til Saudiarábia. Nógvir saudar fara til Barein at stuttleika sær, tí á oynni halda tey ikki islamisku lógirnar sum í Saudiarábia. Islamisku lógirnar banna til dømis fólki at drekka alkohol.
Landalæra[rætta | rætta wikitekst]
Barein er lítil oyggj, ikki longri enn 48 km (nakað sum Streymoyggin). Veðurlagið er heitt og turt, og næstan alt landið er oyðimørk. Av tí at har regnar so lítið, ber bara til at dyrka, um vatn verður veitt á markirnar. Fast vegasamband – brýr og byrgingar – er ímillum høvuðsoynna Barein og grannaoyggjarnar Al Muharraq og Sitrah. Fast vegasamband er eisni inn á meginlandið til Saudi-Arabia, ið Barein hevur tætt samband við. Oyggin Barein er bara 48 km long, hinar oyggjarnar eru upp aftur smærri.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Oljuvinnan er høvuðsvinnan. Tey funnu olju og natúrgass í Flógvanum tíðliga. Meira enn helvtin av tí olju, sum er tøk í heiminum nú á døgum, er í Flógvanum. Úr boritornunum í oyðimørkini brennur natúrgassið, sum kemur upp saman við oljuni. Nú ið oljan er um at vera uppi, hevur perluveiða tikið seg upp aftur. Perlutíðin er frá juni til september. Perlukavararnir kava niður á botn við søkki uppi á sær; útgerð teirra er annars bara ein nasaklemma, knivur og kurv at leggja skeljarnar í. Dýrastu perlurnar eru fannhvítar og bera á ljósareytt.


text:
Torradagar
Torradagar 19. - 24. februar 2018
11. árið á rað verður skipað fyri Torradøgum í fiskivinnuhøvuðsstaðnum, og aftur í ár er skráin bæði fjølbroytt og spennandi. Niðanfyri kanst tú kunna teg um nakað av tí, sum er á skránni.
- Fiskivinnutingið tekur samanum nýggju fiskivinnulóggávuna
- "Støðan hjá føroyska sjófuglinum" - fyrilestur við Silas Olofson
- Arnstein Niclasen greiðir frá læknastríðnum við útgangsstøði í bókini "Herskin herðindi"
- "Søgur av Flemish Kap" - Helgi Jacobsen greiðir frá
Skráin til Torradagar er framvegis undir menning, og tey, ið ynskja eitthvørt sett á skrá, kunnu senda ein teldupost til dw@klaksvik.fo.


text:
Fyristillið tykkum at taka eina síðstu anding, og so halda ondina í 4 minuttir og 24 sekund, meðan fyrst ein vekt dregur tykkum 214 metrar niður, og ein ballón síðani hálar tykkum upp aftur. Og enntá skula steðga eina løtu á veg upp aftur, 10 metrar undir vatnskorpuni, til at umganga dykkarasjúku. Kava so djúpt, at blóðplasma setur inn í lunguni… sum er gott, tí at tú so umgongur at tey kollapsa. Og við serligum samankroystiligum dykkarabrillum, so at eyguni ikki verða sogin úr høvdinum. Hetta heimsmet eigur eysturríkarin Herbert Nitsch, frá eini kaving í Grikkalandi í 2007.
Herbert Nitsch 214m (702ft) World Record No-limits Dive 2007 in HD from Dan Burton Photography on Vimeo.


text: Spanski Rafael Muñoz Pérez var sum kunnugt í vanda fyri at fáa 2 ára dopingkarantenu vegna brot á “whereabouts” reglurnar, av tí at hann eftir HM í fjør fór út at ferðast við vinum, uttan at fortelja dopingmyndugleikunum hvar hann var. Nú hevur FINA Doping Panel valt at lata hann sleppa við eini ávaring, tí at tey meta hendingina sum “a personal situation”, og loyva honum tí frítt at luttaka á til dømis EM í Budapest. Men allar súðir eru ikki syftar enn, WADA kann velja at kæra avgerðina, og Craig Lord á SwimNews er í øllum førum ikki glaður um avgerðina.


text:
Bakkafrost hevur í dag avtalað við Sp/f Hjallur at keypa 51 partabrøvunum av partabrøvunum í P/F Faroe Farming fyri 75 milliónir krónur. Við keypinum verður Bakkafrost 100 prosent eigari av P/F Faroe Farming við virknaði frá 1. juli 2016
Samstundis við keypinum av partabrøvunum í P/F Faroe Farming, letur Bakkafrost tvey aliloyvi inn. Aliloyvini, sum verða innlatin, eru Svínáir og Hovsfjørður.
Eftir hetta lýkur Bakkafrost framvegis ásetingarnar í alilóggávuni um ikki at eiga meiri enn 50 prosent av loyvunum í Føroyum, sigur Bakkafrost í tíðindaskrivi.
- Bakkafrost roknar við, at alingin í Suðuroy kann optimerast munandi framyvir. Gongdin við størri smolti og styttri tíð í sjónum fer eisini at gagna alingini í Suðuroy. Bakkafrost hevur boðað frá munandi útbyggingarætlanum komandi fimm árini – og ein partur av hesum møguleikum kunnu viðføra størri virðisskapan bæði fyri Suðuroynna og fyri Bakkafrost sum heild, sigur Regin Jacobsen, stjóri á Bakkafrost.
Trý loyvi í Faroe Farming
P/F Faroe Farming er eitt alifelag við trimum aliloyvum í Suðuroynni. Samlaða tøkan av laksi í 2015 hjá Faroe Farming var 4.681 tons. Eitt av aliloyvunum, sum verður latið inn til myndugleikarnar, er Hovsfjørður, og tí fer P/F Faroe Farming at hava tvey aliloyvir.
Nettosølan hjá P/F Faroe Farming í 2015 var 154 milliónir krónur og EBIT 13 milliónir krónur. Úrslitið fyri skatt í 2015 var 10 milliónir krónur. Við árslok 2015 vóru samlaðu ognir felagsins 174 milliónir krónur og eginognin 80 milliónir krónur.
P/F Faroe Farming hevði 59 ársverk í 2015.
Dagligi raksturin hjá P/F Faroe Farming verður óbroyttur, og P/F Faroe Farming verður eitt dóttirfelag hjá P/F Bakkafrost. Frá 1. januar 2017 verður P/F Faroe Farming lagt saman við Bakkafrost Farming.
Handilin er treytaður av góðkenning frá avvarðandi myndugleikum.


text:
Malan Johansen er 50 ár. Hon er útbúgvin Cand merc, MSc í Management og hevur harumframt diplom í journalistikki.
Tá freistin at søkja starvið sum stjóri í Landsbanka Føroya var úti tann 1. mai kl. 12.00, vóru 5 umsóknir. Ein setanarnevnd hevur viðgjørt umsóknirnar og havt samrøður við umsøkjarar. Samanumtikið metti setanarnevndin at Malan Johansen hevði bestu formligu leiðsluførleikarnar og leiðsluevnini, ið skulu til at røkja starvið sum stjóri í landsbankanum.
Malan Johansen hevur bæði drúgvar og breiðar royndir innan fíggjarøkið og leiðsluroyndir frá privatum virki og almennari fyrisiting. Hon hevur verið við í tilgongdini við landsbankanum frá byrjan umframt at hava royndir frá øðrum pørtum av fíggjarfyrisiting landsins. Seinasta hálva árið hevur Malan Johansen verið virkandi stjóri í nýstovnaða Landsbanka Føroya.
Tilsamans eru 5 starvsfólk í Landsbanka Føroya.


text:
Forsætisráðharrin í Australia, Malcolm Turnbull setir nú eina bráfengis kanningarnevnd í verk, eftir at ein sjónvarpssending vísti, fangavørðar gera seg inná dreingir í ungdóms varðhaldi.
Filmsbrotið úr sjónvarpssendingin, The Four Corners vísti myndir av tannáringum, sum blivu úrlatnir, álopnir og táragassaðir. Ein av dreingjunum fekk eina hettu smoygda yvir høvdi og varð bundin til ein stól.
Innslagið setti spurningar við mentanina á rættingarstovnum Don Dale í Northen Territory, ein fyrisitingarlig deild í norðara landspartinum av Australia.
Forsætisráðharrin segði, at viðferðin av ungdóminum á rættingarstovnunum í Northen Territory, kravdi eina umfatandi kanning og sigur seg seta eina kanningarnevnd í verk, sum skal kanna málið út í æsir.
Hann sigur seg eisini fara at kanna málið, um hví fyrrverðandi kanningar ongantíð hava víst á hesar hendingarnar.
Sjónvarpsendingin handlaði mest um viðferðina av einum drongi, sum var illa viðfarin, latin úr og koyrdur í einkliva í tíðarskeiðnum 2010-2012. Tá var drongurin millum 13 og 14 ár.
Í eina tíð varð drongurin fluttur til eitt fongsul fyri vaksin, har hann varð bundin til ein stól í nærum tveir tímar, í meðan hann hevði eina hettu um høvdið.
Hesin drongurin var eisini í einum bólki av seks børnum, sum blivu táragassaði á Don Dale stovninum í 2014.
Les meira um málið her
Kelda: BBC


text:
Grind fyri 20. mill. í ár
Heili 12 ferðir hava vit hildið grindahval til í ár, umframt nakrar hvítskjórutar springarar. Talan er um 979 grindahvalir á 7.096 skinn, sum hevur eitt virði á 20. mill. krónur. Fleiri grindabólkar hava verið at sæð millum oyggjarnar, sjálvt um tað skuldi eitast, at felagsskapurin Greenpeace skuldi hava lagt eitt slag av "forskrekkjara" út á ymiskum hvalvágum.
Sķšani įtakiš hjį Greenpeace kring oyggjarnar at leggja foršingar fyri, at grindahvalurin kom at landi ķ Fųroyum, so mį įsannast, at sjįldan hevur so nógv grind veriš at sęš her um okkara leišir og eftir eitt grindaleyst įr ķ 2008, so eru vit nęrum viš at ganga undir ķ grind ķ dag.
Fyri mong er grindin kęrkomin og ein góšur biti og fyri onnur minni góšur biti. Ķ granskinarhųpi veršur sagt frį, at grindahvalurin er óegnašur sum mannafųši. Tó hava heilsumyndugleikarnir ikki męlt frį at drepa grind ķ Fųroyum.
mynd: Johannes Haraldsen, Mišvįgur


text:
Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur
Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur spyr Eyðgunn Samuelsen um støðuna hjá støkum pensionistum
13. Okt 2017
Skrivligur fyrispurningur til Eyðgunn Samuelsen, landsstýriskvinnu í almannamálum. 1: Nú arbeitt verður við nýskipan á...
les meir
Eiga at byggja akvarium í Klaksvík
13. Jan 2017
Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur hevur sent uppskot til løgtingið um at byggja akvarium í Klaksvík. Les uppskotið niðanfyri: Løgtingsmál nr. xx/2017: Uppskot...
les meir
Avgjaldsstopp Nú, Takk!
05. Jan 2017
Nú er uppá hægstu tíð, at reyða samgongan við Javnaðarflokkinum, Tjóðveldi og Framsókn gevst við at oysa óhugnalig og mergsúgvandi avgjøld á okkum skattaborgarar.Seinastu 14-15...
les meir
Eyka vinnuskatturin hjá Høgna Hoydal er sentralisering sum fer at køva útjaðaran
25. Jul 2016
Eykaskattur og veiðugjøld á vinnuna í útjaðaranum í Føroyum fer beint í landskassan, sum ístaðin fer at brúka henda pening til almennan rakstur í...
les meir
Klaksvíkar kommuna yvirtaka Klaksvíkar Sjúkrahús
08. Jul 2016
Haldi at tíðin er komin hartil, at Klaksvíkar Kommuna yvirtekur Klaksvíkar Sjúkrahús í samstarvi við kommunurnar í nærøkinum. So fáa starvsfólkini á Klaksvíkar Sjúkrahúsið...
les meir
Hildu seg ikki til arbeiðssetningin
06. Jul 2016
Eftir síðsta løgtingsval bleiv arbeiðsbólkur settur, sum skuldi gera menningarætlan fyri alt tað føroyska sjúkrahúsverkið. Í arbeiðsbólkinum vóru eisini vælkvalificeraði umboð fyri Klaksvíkar Sjúkrahús....
les meir
Nú mótmæla arbeiðarafeløgini eisini
31. Mar 2016
Javnaðarflokkurin og Tjóðveldi vunnu valið við at endurtaka uppí saman og uppí saman aftur, at vit skuldu hava eitt rættvísari samfelag. Nú...
les meir
Skulu Øll almenn arbeiðspláss eisini á uppboðssølu?
29. Mar 2016
Um almenn arbeiðspláss skuldu á uppboðssølu, tá høvdu vit hoyrt herróp og mótmælisgongur við karamellueskjum. Tað ber ikki til, tí soleiðis kann...


text:
Lítil samkoma var í Smæruni í Havn í sambandi við at fjórða útbjóðingarumfar til oljuleiting varð sett í gongd klokkan 13.oo í dag. Á samkomuni vóru framløgur frá Jarðfeingi, har greitt var frá kanningum av undirgrundini í Føroyum. Poul Michelsen hevur góðar vónir.
Á samkomu í Smæruni í Havn varð fjórða útbjóðingarumfarið til oljuleiting í Føroyum sett í gongd. Eini 30-40 fólk møttu at síggja framløgu av arbeiðinum hjá Jarðfeingi. Heri Ziska jarðfrøðingur hjá Jarðfeingi greiddi frá kanningum av føroysku undirgrundini, og hann segði í framløguni, at kanningarnar geva góðar vónir um, at olja er í undirgrundini.
Heri Ziska greiddi eisini frá, at ymisk krøv verða sett til oljufyritøkurnar sum bjóða, sum tey skulu lúka, fyri at sleppa at bora. Millum annað skulu feløgini gera kanningararbeiði í øllum økinum, har tey høvdu bjóðað, og jarðfeingi metur eisini um, hvørt feløgini eru fíggjarliga og tøkniliga nóg væl fyri, til at gera arbeiðið, sum tey bjóða seg til at gera.
Barbara B. Hansen frá Jarðfeingi greiddi eisini frá, hvussu jarðfeingi lýsti við útbjóðingini uttanlands. Hon greiddi frá, at umframt at greinar javnan vórðu prentaðar í vísindaligum tíðarritum, luttók Jarðfeingi eisini javnan á ráðstevnum við framløgum og básum. Hon segði, at tað verður nógv gjørt fyri at miðla granskingina av Føroyum út til oljufeløgini, og at stundum vórðu fundir eisini hildnir við einstøk oljufeløg.
Poul Michelsen landsstýrismaður í uttanríkis- og vinnumálum, sum eisini helt røðu á tiltakinum segði í stuttari viðmerking við 14. september, at hann skilti á fakfólki kring seg, at áhugi var frá útlondum at bjóða seg fram at bora eftir olju í Føroyum. Hann helt heldur ikki, at tað var nakar dupultmoralur í, at arbeiða við grønari orku í Føroyum, samstundis sum vit møguliga fóru at selja olju til onnur lond. Hann segði, at í hansara hugaheimi var tað eisini ein sjálvfylgja, at nakað av peninginum, sum fekst frá eini møguligari oljuboring, fór til at gera Føroyar grønar.


text:
Komið og spælið við 3. deild
3. deild menn31-03-2017 - Jónfinn Petursson
Aftur í ár verður ein roynd gjørd at fáa eitt lið í 3. deild, soleiðis at fleri leikarar, ið ikki hava møguleika ella hug at venja fleiri ferðir um vikuna, kunnu spæla fótbólt.
3. deild hevur fingið ein venjingartíma hóskvøld kl. 21.00 til 22.00 á ovara vølli.
Higartil hevur áhugin ikki verið stórur, og í vikuskiftinum var liðið mannað við 4 vaksnum leikarum, ið ikki venja fótbólt, og 8 ungum leikarum.
Umframt at hava tað stuttligt til venjing og kappingar í vikuskiftinum, er tað av týdningi fyri HB sum felagskap at hava lið í øllum deildum hjá teim vaksnu, so at felagið kann fáa ágóðan av teim nógvu leikarunum, ið eru á liðunum í ungdómsdeildini.
Vit eru vitandi um, at tilkomnir leikarar ikki altíð hava tíð og/ella umstøður at spæla ávísar dystir, og tí er ætlanin, at nakrir leikarar frá U18 kunnu hjálpa til.
3. deild hevur ein bólk á Facebook, ið eitur HB 3 Deild 2017, so um tit eru áhugaðir at leika við, so er at koma upp í bólkin og siga frá har.
Til ber eisini at ringja til Eilif Petersen 230836.


text:
10 Tí hesin er sáttmálin sum eg
vil gera við hús Ísraels eftir teir dagarnar,
sigur Harrin; eg vil leggja
lógir mínar inn í huga teirra, og
skriva tær í hjørtu teirra : og eg vil
vera fyri teimum ein Guð, og teir
skulu vera fyri mær eitt fólk :
11 Og teir skulu ikki læra
hvør maður næsta sín, og hvør
maður bróður sín, sigandi, Kenn
Harran : tí allir skulu kenna meg,
frá hinum minsta til hins størsta.
12 Tí eg vil vera miskunnsamur
mót órættvísi teirra, og syndir
teirra og misgerðir teirra vil eg
minnast ei meir.
( Heb. 8:10—12 FKJ )
(Sitat úr fyrstu útgávu av FKJ N.T.)


text:
Skiftið við Gjógv staðfest.
Yvirútskiftingarnevndin hevur viðgjørt útskiftingarmálið Fyri Oman Rætt við Gjógv og hevur staðfest úrskurðin hjá Útskiftingarnevndini at fáa gildi 1. november 2010.
Yvir˙tskiftinarnevndin hevur vi gildi frß 1. november 2010 stafest avgerina hjß ┌tskiftingarnevndini sum var gj°rd 27. mai 2009 Ý mßlinum um břti av 5 marka haganum Fyri oman RŠtt, matr. nr. 229 vi Gjˇgv. Hagin verur břttur Ý 3 marka hagan Ambadal og 2 marka hagan Fjalli.
Kort
vÝsandi břti av haganum
Kort
vÝsandi břti av vetrarbitinum.
kelda: www.us.fo
i er heimasÝan hjß Umhv°rvisstovuni.


text:
Áki Bertholdsen 11.01.2017 (14:55)
Leggur ikki uppskot fyri Løgtingið um bummgjald
– Eg er meiningsleyst at leggja uppskot fyri Løgtingið um, at bummgjaldið í Vágatunlinum skal takast av.
Tað heldur Jørgen Niclasen, tingmaður fyri Fólkaflokkin og vágamaður.
Seinastu tíðina hevur verið eitt eljustríð um bummgjaldið í Vágatunlinum.
Tað stendur í lógini fyri tunnilin, at tá ið útveganarkostnaðurin er goldin, skal tunnilin latast landinum fyri einki.
Men tað er ómøguligt at semjast um, hvat tað merkir. Jørgen Niclasen, og fleiri við honum, tvíhalda um, at útveganarkostnaðurin er sjálvt lánið í tunlinum, og tað er afturgoldið í hesum døgum. Teir siga eisini, at tað var hetta, sum lá í kortunum, tá ið lógin um tunnilin varð samtykt.
Hinvegin hava bæði núverandi løgmaður, Aksel V. Johannesen, og fyrrverandi løgmaður, Kaj Leo Holm Johannesen, staðfest, at partapengarnir frá landinum hoyra eisini upp í útveganarkostnaðin og tí skulu teir eisini rindast aftur, áðrenn landið yvirtekur tunnilin.
Tá ið Jørgen Niclasen bæði var landsstýrismaður í fíggjarmálum, og umsat Vágatunnilin í landsstýrinum, boðaði hann frá, at hann fór at leggja uppskot fyri Løgtingið, har tað varð skorið út í papp, at bummgjaldið skuldi avtakast, tá ið lánið varð goldið.
Hetta var í 2014 men hann legði ongantíð nakað uppskot fram, og hann segði við okkum fyrr í vikuni, at tað var tí, at umsitingin í Fíggjarmálaráðnum kom til ta niðurstøðu, at støðan var so mikið greið, at tað var óneyðugt.
Men støðan er kortini ikki greiðari enn so, enn at eljustríðið heldur fram.
Les eisini: Lyfti um Vágatunnilin skulu haldast
Men nú Jørgen Niclasen situr í andstøðu, sigur hann, at hann fer framvegis ikki at leggja nakað uppskot fyri Løgtingið sum nágreinar, at tá ið lánið er goldið, skal bummgjaldið avtakast.
– Tað er meiningsleyst at leggja uppskot fyri Løgtingið, tá ið øll samgongan atkvøður ímóti tí, sigur hann.
Hann heldur tvørtur ímóti, at tá er betri at lata vera, tí so verður tað so í øllum førum ikki felt.
Hann sigur, at heldur enn at leggja uppskot fyri Løgtingið, væntar og vónar hann framvegis, at tað fer at bera til at finna semju um at avtaka bummgjaldið.
Hann sigur eisini, at hetta er ein spurningur, øll tey politisku lokalfeløgini í Vágum arbeiða við, »og so taka vit tað haðani frá«, sigur Jørgen Niclasen.
Veitst tú eina góða søgu? Skriva til okkara á
red(at)in.fo
Les ella lýs í Lýsingartorginum – trýst her


text:
Jóladag
mentan25-12-2017 - 08:00 - Jóanis Nielsen
Men tað hendi í teimum døgum, at tað komu boð frá Augustusi keisara um, at allur heimurin skuldi verða skrivaður í manntal. (Hetta fyrsta manntalið var, meðan Kvirinius var landshøvdingi í Sýriulandi).
Og øll fóru at verða skrivað, hvør í ættarbygd sína.
Men eisini Jósef fór úr Galileu, úr bygdini Nasaret, niðan til Júdeu, til Dávids bygd, sum eitur Betlahen, tí at hann var slektaður av Dávids húsi og ætt, at verða skrivaður, saman við Mariu, trúlovaðu festarmoy síni, sum var við barn. Men tað hendi, meðan tey vóru har, at tíðin kom, at hon skuldi eiga barn. Og hon átti son sín, hin fyrstafødda, og hon reivaði hann og legði hann í eina krubbu, tí at ikki var rúm fyri teimum í tilhaldshúsinum.
Og tað vóru hirðar har í sama bygdarlaginum, sum lógu úti á markini um náttina og goymdu at seyðafylgjum sínum. Og sí, eingil Harrans stóð hjá teimum, og dýrd Harrans ljómaði rundan um teir, og teir vóru ógvuliga óttafullir. Og eingilin segði við teir: "Óttist ikki, tí sí, eg kunngeri tykkum eini stór gleðiboð, sum skulu verða fyri alt fólkið. Tí at tykkum er í dag ein frelsari føddur, sum er Harrrin Kristus í Dávids staði: Og hetta skulu tit hava til merkis: Tit skulu finna eitt barn reivað og liggjandi í eini krubbu." Og í somu stund var hjá einglinum ein fjøld av himmalskum herskarum, sum lovaðu Guði og søgdu: " Heiður veri Guði í hægsta himli og friður á jørð og í menniskjum góður tokki!"


text:
Munandi færri nýstovnaði partafeløg eru skrásett seinastu árini, samstundis sum fleiri feløg snara lykilin um. Tað vísa tøl hjá Skráseting Føroya.
Tølini vísa eina greiða afturgongd í talinum av nýskrásettum parta- og smápartafeløgum. Færri feløg eru sett á stovn seinnu tvey árini, og fleiri feløg hava snarað lykilin um.
Vinnuspírar eru grundarlagið fyri framtíðar vinnulívi, og fyri at tryggja búskaparvøkstur er tað sera týdningarmikið, at tað alla tíðina koma nýggjar fyritøkur til, sum seta gongd á nýggjar framleiðslur av vørum og tænastum. Somuleiðis sum at hesar eru førar fyri at skapa nýggjan vøkstur og framhaldandi menning.
Tølini frá Skráseting Føroya geva ábendingar um, at vinnuspírar í Føroyum halda seg aftur, nú búskaparstøðan ikki er tann besta. Tøl fyri stovnan av feløgum vísa eina greiða niðurgongd seinastu árini. Meðan tað í 2007 vóru stovnað 478 nýggj feløg, so er hetta talið lækkað støðugt síðani. Í 2008 vóru 254 nýggj feløg sett á stovn, meðan talið í 2009 og 2010 lækkaði til ávikavist 152 og 111.
Eisini vísa tøl frá Skráseting Føroya, at tað seinnu árini hava verið støðugt fleiri fyritøkur, ið hava snarað lykilin um. Í 2008 vóru 25 feløg skrásett sum verandi farin á húsagang, meðan tað í 2009 og 2010 vóru ávikavist 102 og 98.
“Tað er neyðugt, at tilgongdin av nýggjum fyritøkum er støðug fyri framhaldandi at hava búskaparvøkstur. Tað er orsøk til ørkymlan, at tað ikki eru fleiri nýggjar fyritøkur, sum verða stovnaðar”, sigur Marita Rasmussen, stjóri í Vinnuhúsinum við heimasíðuna hjá Vinnuhúsinum.
At so fáar nýggjar fyritøkur síggja dagsins ljós, og at tað alsamt eru fleiri, sum mugu snara lykilin um er helst eitt úttrykk fyri, at feløgini ikki hava megnað at innrættað seg í mun til umstøðurnar og tíðirnar vit eru í nú.
Nýggjar fyritøkur eru ofta meiri útsettar í ringum tíðum, orsaka av, at hesar helst ikki hava fingið eitt nóg stórt kundagrundarlag, umframt møguleikan fyri at “polstrað” seg soleiðis, at tær hava nakað at standa ímóti við í krepputíðum. Størri fyritøkur hava alt annað líka lættari at fáa góðar avtalar við bæði kundar og veitarar. Tað er tí sannlíkt, at tað eru vinnuspírarnir, sum svíða, nú fíggjarvánirnar eru í verra lagi.
Kelda: Dansk Industri, Skráseting Føroya .


text:
Havstovan (Fiskirannsóknarstovan) fór undir at kanna sjófugl seinast í 1960-unum. Lomvigastovnurin hevði tá verið í stórari minking síðani seinast í 1950-unum, og kjakast varð um, hvørt tað var veiðan, sum var orsøkin, ella um tað vóru náttúrligar broytingar í havinum, sum gjørdu, at stovnurin minkaði. Fyrst varð farið undir at ringmerkja lomviga fyri at finna fram til, hvussu hann ferðaðist, og hvar hann var um veturin. Í 1972 vórðu øll lomvigabjørgini skrásett og allur lomvigastovnurin taldur á fyrsta sinni. Síðani tá hevur lomvigin í Høvdanum á Skúvoynni (Mynd 1) verið taldur hvørt summar uttan í 1995 fyri at fylgja við broytingunum í stovninum.
Høvdin í Skúvoynni er eitt fast eftirlitsøki, har fylgt verður við gongdini hjá bæði lomviga, álku, ritu og havhesti. Roynt verður at fáa langar tíðarrøðir, ið kunnu samanberast við aðrar tíðarrøðir á Havstovuni. Samstundis sum hesar kanningar verða gjørdar á hvørjum ári í Skúvoynni, verða lomvigi og rita eisini tald um alt landið umleið 10. hvørt ár. Hesar teljingar verða gjørdar úr báti (Mynd 2).
Mynd 1. Høvdin í Skúvoynni er eftirlitsøki.
Mynd 2. Teljingar av sjófugli verða eisini gjørdar úr báti.


text:
Semja um nýggja stjórn í Norra
Floksleiðararnir í Høgra, Framburðsflokkinum og Vinstra eru vorðnir samdir um at skipa nýggja norska stjórn, skrivar NRK.
Leiðararnir í teimum trimum flokkunum skulu sunnudagin hava fund við flokkar sínar til tess at fáa góðkent stjórnaravtaluna, upplýsir TV2 Norge.
Spurningar um umhvørvi og innflyting skilja framvegis flokkarnar, heldur Svein Erik Taustad á Stavanger Universiteti.
Samráðingarnar halda fram til vikuskiftið, men flokkarnir eru til reiðar at leggja eitt samgonguskjal fram.
Kristiligu vilja ikki vera við
Norra hevur seinastu fýra árini havt eina stjórn við Høgra og Framburðsflokkinum, sum hevur fingið stuðul frá Vinstra og Kristiliga Fólkaflokkinum.
Men Kristiligi Fólkaflokkurin vil ikki vera við í nýggju stjórnini, tí hann vil ikki vera í stjórn saman við Framburðsflokkinum.
Talan verður sostatt um eina minnilutastjórn.
Mest lisið í farnu viku
Heystarfat
Prát við Jørgen Niclasen
Trump heldur fram sína sigursgongd
Argentinski kavbáturin sprongdist eftir 40 millisekundum
Samrøða við Trine Camilla Joensen úr Valkyrjunum
Rúsdrekkaávirkaður og 12 persónar í bilinum
Myndarøð: Væleydnað seymiskeið fyri nýbyrjarar
Trolbátarnir fullfermdir á Leirvík
"Kom á 2069" - Sending 22
Smuglingin av fiskaflaki úr Norra vindur upp á seg
Prát við Svend Højgaard
Ísraelar og palestinar - sum dagur og nátt
55 vilja vera stjóri
Tvístøða kjaksending 24 - Lán til uttanlandaferðir
Lýsa fyri 70 milliónir í Fiskafingrum
Týsk Samherja-skip fingið nøvn
Ein sólskinssøga á vetri
Íslendsk lodnuskip hava rokveiðu - norðmenn á veg
Vandi fyri álvarsomum stríði millum Danmark og Grønland
Eg sakni heildarætlan fyri fiskivinnuna
R7 Premier League 9 - aftaná 24. umfar
Samrøða við Hans Jacob Hjelm, um Dansibandsfestivalin
Klipp fyri at brúka telefon í bilinum - kanska eisini í Føroyum
Messi brendi brotsspark
Samband
Postboks 226
FO-600 Saltangará


text:
Hoyringsskriv til Mentanar-, Rættar- og Trivnaðarnevndina frá LGBT Føroyum
Góða dag øll somul og vegna nevndina í LGBT Føroyar vil eg fegin siga stóra takk fyri, at vit vóru bjóðaði til hoyringar her í dag í hesum – fyri okkum – sera týðandi og avgerandi máli, sum er alt avgerandi fyri okkara framtíð sum borgarar í Føroyum.
Vit vilja stutt gjøgnumganga tilfari, sum liggur frammanfyri tykkum, og sum tit so hava møguleika at lesa nærri seinni.
Talan er um fakta, upplýsingar og tilfar annars um nakrar ofta settar spurningar, misskilningar og pástandir um LGBTarar og hjúnabandið.
Vit vilja vísa á 14 ymisk øki:
1. Samkynd er eitt nýtt og útlendsk fyribrigdi!?
(Nei, tað er tað sjálvandi ikki. Vit hava altíð verið her, hóast vit ikki altíð hava verið eins sjónlig sum vit eru í dag. Tit eru vælkomin at hyggja nær eftir yvirlit yvir Føroyska LGBT søguna, sum liggur í pakkanum har.)
2. At vera sam-, tví- og tvørkyndur er ikki náturligt!?
(Ein ørgrynna av vísindaligum prógvum staðfesta, at hetta ikki passar. Vit noyðast hvørki at leita leingi ella víða eftir ríkiligum dømum um kynsligt margfeldi í djóraheiminum. Sam-, tví- og tvørkyndur atburður er skjalprógvaður hjá umleið 1.500 djórasløgum, so ásannast má, at ómetaliga stórt kynsligt margfeldi er at síggja í náttúruni. Meira kunning um hetta evnið er at síggja í tilfarinum frá lista- og vísindaframsýningini “Hvat er natúrligt?”, sum var at síggja í Østrøm í 2012)
3. Hjúnabandið er søguliga støðugt og óbroytiligt!?
(Hesin pástandur er aftur langt frá sannur. Tit kunnu lesa meira um hetta í greinarøðini, ið eg havi skrivað við hjálp frá Hans Andrias Sølvará, søgufrøðingi, um veruligu søguna hjá hjúnabandinum ígjøgnum tíðina)
4. Føroyska hjúnabandslógin er óbroytilig!?
(Hetta passar heldur ikki. Um samkyndir føroyingar fáa innivist í hjúnabandslógini í Føroyum, so er tað ikki fyrstu ferð, at hjúnabandslógin verður broytt her á landi. Okkara hjúnabandslógir eru longu broyttar í minsta lagi 12 ferðir. Harumframt eru hópurin av ymiskum kunngerðum, ásetingum og rundskrivum sett í og úr gildi ígjøgnum ár og dag, og hava hesi øll ávirkað hjúnabandið. Vit hava viðheft eina søguliga gjøgnumgongd av hesum 12 broytingunum í pakkanum. Síðst vit broyttu lógin var í 2002, tá galdandi hjúnabandslóg kom í staðin fyri lóg frá 1922. Núverandi lóg er harumframt longu broytt tvær ferðir í samband við fylgibroytingar, so tað er einki slóðbrótandi ella óvanligt við at dagføra hjúnabandslógir í Føroyum.)
5. Hjúnabandslógin hevur altíð verið galdandi fyri øll føroysk hinskynd pør!?
(Hetta er als ikki so. Tað er ein hópur av hinskyndum føroyingum, sum søguliga eisini hava verið útihýst úr føroysku hjúnabandslógunum. Vit kunnu nevna hesi: fráskyld (1380-1922), fólk, sum ikki ynskja at giftast í fólkakirkjuni (1563-1851), fólk uttan ”sin rette fornuft og forstand” (1688-1922), ognarleys (1777-1846), menn, ið móttaka almenna forsorgarhjálp (1923-2002), fólk við kynssjúku (1922-2002), sálarsjúk (1922-2002), psykopatar (1922-2002), menningartarnaði (1922-2002), evnaveik (1922-2002), fólk við epilepsi. “Af hensyn til epilepsiens »art og farlighed for ægteskabets lykke og børnene«” (1922-2002) og kroniskt alkoholikarar (1922-2002).)
6. Samkynd hjúnabond oyðileggja “siðbundin” hinskynd hjúnabond!?
(Henda pástandin hevur Dr. Mariah Schug viðgjørt í ensku greinini “Justices’ Gay Marriage Worries Misplaced”, sum hon skrivaði í samband við eina viðgerð hjá amerikanska hægsta rættindi um arvaskatt og líknandi hjá samkyndum pørum í 2013. Í greinini vísir mannfrøðingurin á, at øll Norðurlond hava innført samkynd hjúnabond uttan Føroyar. Hóast hetta er sama gongdin at síggja í Føroyum. Her eru eisini stórt tal av hjúnaskilnaðum og meirilutin av børnum, vera í dag fødd uttanfyri hjúnabandið, eins og í øllum hinum Norðurlondunum. Tí eru tað onnur viðskifti, ið mugu ávirka samfelagsmynstri í hinkyndum paraløgum og ikki bara tí, at samkynd hava fingið somu rættindi sum hinskynd.
Vit samkyndu eru ikki hóttanin móti siðbundnu hinskyndu kjarnafamiljuni. Hinskynd hava av sínum egnum eintingum megna at broytt týdning av dagins hinskynda hjúnabandinum í Føroyum. Tað eru jú hóast alt hinskynd, sum føða meira enn helvtina av sínum børnum uttanfyri hjúnabandi, og tað er 3. hvør hinskyndur, sum letur seg skilja í dagsins Føroyum. At samkynd eisini sleppa at giftast og skiljast, fer ikki at ávirka hesa gongdina. Ákærandi hinskynd og traditiónistar eru noydd at hyggja í spegilin, og minni at okkum LGBTarar.
7. Hetta er ein ónd glíðibreyt!?
(Ja, tað skal einki ivamál vera í, at talan eru um eina glíðubreyt, tá tað kemur til okkara rættindi. Men tað er ikki tann perversa, kriminella og ofta sera kreativa glíðubreytin, sum okkara mótstøðufólk droyma og spáða um. Okkara glíðubreyt førir hinvegin til full javnrættindi fyri allar okkara limir. Tit kunnu hyggja nærri at viðhefta tilfarinum frá ILGA um tí veruligu glíðubreytina, og hvat skal til fyri, at allir LGBTarar skulu fáa full javnrættidni í einum modernaðum samfelag. Í dag veitir Føroyar bara 17% av hesum javnrættindum til okkara limir. Og partur av hesum prosentum koma umvegis donsk málsøki, eitt nú útlendingamál.
Og nei, LGBT Føroyar fer ikki at berjast fyri rættinum hjá trimum ella fleiri fólkum at giftast. Ei heldur fara vit at arbeiða fyri fólkum, ið skuldu ynskt at gifta seg við djórum ella hvat annað okkara mótstøðufólk nú kundu funnið uppá at lagt okkum undir.)
8. Í einum fólkaræði er tað meirilutin, sum ræður!?
(Hetta er púra rætt. Heili tríggjar kanningar hava víst, at tað er stórur meiriluti millum føroyska veljarar at loyva samkyndum at giftast borgarliga í Føroyum. Kanning, sum Gallup Føroyar gjørdi fyri LGBT Føroyar vísti, at heili 68% av øllum føroyingum eldri enn 15 ár eru fyri hesum uppskotinum. Kanning, ið somuleiðis er gjørd fyri Sosialin, segði 62% ac føroyingum vóru fyri, meðan kanning, ið Framsókn lat gera vísti 63%. Vit hava viðlagt øll úrslitini frá okkara Gallup Føroyar kanningini frá 2013 í pakkanum.)
9. Hví skulu tit giftast? Hví ikki bara fara til advokat, og so er friður?
(Tí vit ynskja at vera javnsettir borgarar her á landi. Vit hava fullan borgaraskap og vit gjalda skatt sum øll onnur her á landi. Vit krevja hvørki meira ella minni enn hvat onnur longu hava. Hví skulu vit brúka nógvar pengar til at fara til advokat, meðan tit onnur sleppa at gifta tykkum ókeypis? Harumframt kanst tú aldrin fáa øll tey somu rættindi, skyldur og ágóðar bara við at fara til advokat. Summar lógir eru jú bara galdandi fyri hjún.
Vit hava viðheft ein listi yvir flestu rættindi og skyldur, sum hjúnabandslógin í dag veitir hjúnum í Føroyum. Eg kann nevna: eftirnavn, fíggjarligur stuðul, uppihaldspeningur, almennar veitingar, frádráttur, skattur, skattskyldur, ognarfeli, serogn, avgerðarrættur, gávuavgjald, avsláttur, óskift búgv, pensjón, tryggingar, arvarættur, innflyting og arvaavgjald.
Harumframt er tað er altso ikki tað, ið tú sum barn gongur runt og droymir um. Tað, at tá eg verið stór ella stórur so fara eg og tann, sum eg elski og sum eg ynski at víða mítt lív til, til avdokat at gera ein sáttmála. Tað er also ikki serliga romantiskt! Dreymin um at giftast við tí, sum vit elska, eiga allir føroyingar at hava møguleika fyri at gera til veruleika – eisini vit LGBTarar.
10. Nær fara tit so at krevja um at sleppa inn í kirkjuna?
(Hetta málið snýr seg um javnrætt, grunleggjandi sosial og borgarlig rættindi, har allir borgarar skulu vera líka fyri lógini. Hetta snýr seg als IKKI um at troðka seg inn á øki hjá trúðnarligum bólkum. LGBT Føroyar fer ikki at arbeiða fyri at sleppa inn um kirkjugátt. Hetta ynski má koma innanífrá fólkakirkjan. Men fyri, at tað tit øll skulu kunnu kenna tykkum heilt trygg um hetta málið og ikki minst henda sokallaðu glíðubreytini, so kunnu vit aftur vísa á yvirlitið hjá ILGA, har átrúnaðarlig mál á ongan hátt vera tikin uppá tungu.
11. Vit kunnu ikki diskriminera samkynd út úr fólkakirkjuni!?
Vit vita øll her inni, at meiriluti er ikki í dag fyri at loyva samkyndum at giftast í føroysku fólkakirkju. Hvørki millum veljaran, fólkakirkjuna ella her inni í løgtinginum. Tí er hetta ein prísur, sum vit eru villig til at gjalda fyri rættin at giftast borgarliga í Føroyum. Tað kann gott vera, at hetta fer at broytast við tíðini, og at einaferð fer kirkjan at geva rúm fyri okkum. Men vit hava ikki hug at bíða eftir fólkakirkjuni og hennara menning fyri at vit kunna liva okkara versliga lív fult út og á jøvnum føtum við aðrar føroyingar. Vit vilja heldur vera útihýst úr kirkjuni enn úr føroyska samfelagnum. Tí taka vit fult undir við hesum uppskotinum.
12. Men tit eru so fá, hví skulu vit hinskynd hugsa um tykkum og ikki bara konsentrera okkum um meirilutan, sum jú er hinskyndur?
(Eingin veit heilt neyvt hvussu nógv fólk eru sam-, tví- ella tvørkynd. Men flestu altjóða kanningar vísa eitt tal millum 5-10% av fólkatalinum, tá vit tosa um allar bókstavarnar í LGBTQIA. Tað vil siga, at í Føroyum er eitt stað millum 2.400 og 4.800 borgarar í øllum aldrum og í øllum støðum kring landið, ið eru antin sam-, tví- ella tvørkynd. Hesi somu fólk hava børn, foreldur, systkin, ommur, abbar, familjulimir, vinir, starvsfelagar, grannar o.s.fr. Hetta síggja vit eisini á okkara Facebook síðu, har vit hava meira enn 9.000 vinir, sum er millum størstu føroysku síðurnar á Facebook.
Tískil er ikki bara talan um nakar heilt fáar einstaklingar, sum eru ávirkað av núverandi støðu og eru fyri grovum mismuni í føroysku lóggávuni. Vit tosa hinvegin um fleiri túsundtals føroyingar, ið eisini eru borgarar, veljarar og skattgjaldarar, ið sjálvandi skulu hava innivist í landins lógum á sama støði sum allir aðrir borgarar.)
13. Samkynd kunnu ikki uppala børn. Tað skaðar børnini!?
(Síðsta yvirliti frá Columbia Law School vísir, at tað eru skrivaðar 77 vísindaligar greinar síðstu tríati árini um hvussu børn, ið vaksa upp hjá samkyndum foreldur, hava tað og eru ávirkaði av hesi uppaling.
73 av hesum vísindaligu greinum koma til ta niðurstøðu, at hesi børn ikki hava tað verri enn tey, sum vaksa upp hjá hinskyndum foreldrum. 4 av hesum greinum vísa tó, at børn hjá samkyndum pørum hava tað verri. Viðmerkjast skal tó, at hesar 4 kanningarnar, granskaðu einans børn, sum komu frá fráskyldum og brotnaðum heimum. Hetta ger úrslitið sjálvandi neiligt, tí fá børn uppliva fráskilna sum eina jalig uppliving. Samanumtikið er stór aljtóða vísindalig semja um, at børn, ið hava samkynd foreldur ella verjar, fáa ikki mein av hesi sannroynd.
Sí yvirlitið her.
14. Hví skulu vit altíð fylgja gongdini í okkara grannlondum? Hví kunnu vit ikki bara steðga menningini?
(Føroya Løgting samtykti 31. mars 1987 at seta “Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women” (CEDAW) sáttmálan í gildi. Sáttmálin er sostatt fólkarættarliga bindandi fyri Føroyar eins og fyri restina av danska kongaríkinum. Síðani hava Føroyar, Grønland og Danmark við jøvnum millumbili verið til próvtøku í CEDAW-nevndini hjá Sameindu Tjóðum (ST), har nevndin kemur við ymiskum tilmælum um, hvat londini kunnu gera fyri at røkka endamálinum í ST sáttmálanum, sum hesi hava bundið seg til at halda.
Í 2015 vóru føroyskar LGBT kvinnur tiknar við í tilmælini frá ST. Tilmælið nr. 35 sigur soleiðis: “The Committee notes the inadequacy of support services, non-discrimination, for lesbian, bisexual and transgender women.” Meðan tilmælið nr. 36 heldur fram: “The Committee recommends that the State party envisage undertaking an assessment of difficulties faced by lesbian, bisexual and transgender women with the aim of ensuring the full fulfilment of their rights.” ST nevndin sigur sostatt, at føroyskir myndugleikar skulu virka fyri, at LGBT kvinnur í Føroyum ikki eru fyri mismuni og fáa full javnrættindi á jøvnum føti við hinkyndar kvinnur og menn. Føroyar skulu aftur til ‘próvtøka’ hjá ST í 2019. Tá skulu Føroyar helst kunna vísa á, at vit hava fylgt tilmælunum, ið vit nú hava fingið frá ST.
ST nevndini fyri kvinnurættindum er ikki fyrsti altjóða felagsskapur, ið tilmælir politisku skipanini í Føroyum at veita javnrættindi til sínar LGBT borgarar. Framanundan hava eitt nú Amnesty International og Norðurlenska ungdómsráðið gjørt tað sama.
Eisini hava ungamannfeløguni hjá Tjóðveldi, Javnaðarflokkinum, Framsókn og Sambandsflokkinum einmælt heitt á tykkum tinglimir um at siga ja til at loyva samkyndum at giftast borgarliga í Føroyum)
_______
Vit vilja móti enda minna á, at talan er um eitt útreiðsluneutralt uppskot.
Javnrættindi eru ikki sum fiskirættindi. Eingin missur nakað um onnur fáa. Hvat fer av tykkum, um tit loyva okkum at fáa pappír uppá hvønn annan?
Hinvegin hevur henda lógarbroytingin sera nógv at siga fyri okkum og okkara limir.
Hetta hevur eisini stórt symbolskt virðið fyri okkara – tíverri alt ov mongu útisetar – og ikki bara LGBTarar í útlegd, men eisini hinkyndar føroyingar, ið bevíst velja Føroyar frá, tí núverandi støða sendir tekin um eitt intolerant og litleyst samfelag, ið ikki verjir sínar veikastu borgarar, og tað er ikki serliga tiltrekkjandi fyri ungar og framsøknar útisetar.
Tað er avgjørt eisini bara ein spurningur um tíð, áðrenn hini Norðurlondini – og ikki minst Norðurlandsráðið – fer at leggja trýst á okkum sum tjóð, fyri at fáa okkum at fara eins við øllum okkara borgarum – serliga um vit ynskja at varðveita ella víðka okkara limaskap í Ráðnum.
At enda vilja vit fortelja tykkum ein lítil søgu…
Í 1967 vóru Mildred Jeter, sum var litt á liti og Richard Loving, ið var hvítur maður, dómd at sita í fongsil í 1 ár fyri at hava gift seg ólógliga í amerikanska statinum Virginina. Hetta var ólógligt, tí fólk av ymiskum rasun høvdu ikki loyvið at giftast hvør við øðrum í 1967.
Málið endaði í amerikanska hægsta rætti, sum avgjørdi, at her var talan um brot á amerikansku grundlógina, og hjúnabandslógin í USA tí skuldi broytast, so fólk av ymiskum rasun kundu giftast hvør við øðrum.
Í dag øtast tey flestu av okkum, at slíkt kundi vera ólógligt líka fram til 1967. At tvey trøllvaksin fólk kundu vera noktaði at ganga saman í hjúnaband, bara tí tey ikki høvdu sama húðalit.
Hesa tíðina var samstundis stór mótstøða móti at gera gjøgnumføra hesa broytingina í amerikansku hjúnabandslógini. Mótmælini vóru bæði ógvuslig og til tíðir beinleiðis harlig.
Tíverri var henda mótstøða ikki so nógv øðrvísi enn tann mótstøðan, sum vit sum LGBTarar kenna á okkara kroppi í Føroyum í dag.
Mín spurningur til tykkum her til síðst, er tí hesin: Hvørja síða av søguni ynskja tit sum politikkarar og sum menniskju at vera á?
Hvussu ynskja tit at svara tykkara børnum og ommu- og abbabørnum, tá tey fara at spyrja tykkum, hvørja síðu tit vóru á í dagsins stóra mannarættindamáli – nú tit høvdu møguleikan at gera lívið lættari og javnrættari fyri okkum sum minnilutabólk?
Vit vita ØLL, at hesi rættindi fara koma uppá pláss fyrr ella seinni.
Spurningurin er bara um tit her inni, vilja vera við til at taka hetta stigið í dag…..ella um tit heldur vilja skrivast inn í søgurbøkurnar eins og hesi mótmælisfólkini í býnum Little Rock, Arkansar í 1967, í dag eru skrivaði?
Valið er tykkara!
Takk fyri, at tit vildu lurta efitir okkum í dag, og vit vilja sjálvandi mæla til at tit tilmæla hetta uppskotið og atkvøða fyri øllum trimum lógarbroytingunum.
Takk fyri!
Vegna LGBT Føroyar,
Eiler Fagraklett, Anja Johansen, Høgni Miné og Margret Nordberg Thomsen (nevndarlimir)


text:
Frændur – eigur eitt heilt serligt pláss í føroyskari tónleikasøgu, hinar 4 studioútgávurnar hava sprenfult av hittum. Teir hava rakt føroysku fólkasálina.
Ein av styrkjunum hjá Frændum er, at teir hava tríggjar sangarar og sangskrivarar, ið allir kunnu bera leiklutin sum frontmenn, og sum eru rættiliga ymiskir, Rani og Eyðun líkjast sjálvandi eitt sindur, men Steintór er rættiliga ymiskur frá teimum. Hetta ger útgávurnar hjá teimum rættiliga fjølbroyttar, hóast tær alíkavæl altíð hava ein reyðan trá, sum nokk kann nevnast eitt Frændur ljóð.
Hetta er eisini galdandi fyri hesa útgávuna, men eg haldi alíkavæl ikki, at tann reyði tráurin er líka týðiligur á hesari útgávuni. Frændur ljóðið er ikki so gjøgnumført, sum tað ofta hevur verið. Hetta haldi eg ikki, vera eina styrki fyri fløguna, tí Frændur ljóðið er blivið ein partur av okkara mentan. Eg hevði nokk vænta mær eina meira Frændur-kenda fløgu.
Onkri løg ljóða meira sum sololøg hjá Steintór, Eyðun ella Rana, og eg eri ikki sannførdur um, at tað er ein styrki. Men tað hevur nokk okkurt at gera við, at tað er so langt síðan, at Frændur gav nakað út, og at teir fungera nógv meira sum soloartistar nú, enn teir gjørdu fyrr. Rani er tann einasti av teimum, sum ikki hevur verið aktivur á útgávu síðuni síðan seinastu útgávu, og kanska er hetta ein av orsøkunum til, at hann virkar sum tann, sum hevur allar mest at bjóða á Frændur V.
Húsin:
Eg haldi húsan vera ordiliga flottan, har er silvurbrúðleypstema, og lekkur grafikkur, ordiliga flott arbeiði. Kundi tó hugsa mær, at landslagsmyndirnar vóru føroyskar, virkar nokkso ófrændakent, at brúka danskar myndir.
Røddir – Rani Nolsøe orð og lag
Eitt gott Frændur lag, absolutt eitt av teimum bestu, og verður uttan iva nógv at hoyra í útvarpinum. Eg veit tó ikki, um tað verður ein ordiligur Frændur klassikari. Men hetta er eitt behagiligt lag, sum riggar, og er ein góð byrjan til fløguna. Teksturin er eisini fínur, stuttligt niðurlag, teksturin: “í kroppinum einum kvinna, brosandi og kær…”, eitt sindur øðrvísið.
Eyguni fylla – orð Steintór, lag Eyðun
Fínt lag, men orðini virka eitt sindur løgin til Eyðun, myndamál og rím sum virkar eitt sindur for upplagt. Hetta verður eitt sindur gamaldags og hátíðarligt. Serliga hetta við at brúka skipsmyndir í tekstinum, tað virkar ikki sum Frændur.
Steintór er mentur nógv sum yrkjari seinnu árini, eg haldi serliga á Kularrøtur fløgunum hevur hann gjørt nøkur ordiliga góð ting, men akkurát á hesum lagnum haldi eg ikki, at hann livur upp til tann standardin, sum hann er farin at levera.
Hesar oyggjar – orð og lag Steintór Rasmussen
Hetta er Føroyar 2, samfelagsrevsarin Steintór. Sjálvt hugskotið er í stóran mun nokkso kiksað, tí hesin formurin fyri samfelagsrevsan hoyrdi til 80’ini og er eitt sindut passé. Men akkurát Frændur kunnu gott, tí teir hoyrdu 80’unum til, so tað ger einki, um teir bevega seg innan fyri tær referensurammurnar, sum vóru góðtiknar tá. Tað er heldur eingin ivi um, at Steintór hevur sterkar meiningar um evnini, sum verða tikin upp í hesum sanginum, og um Frændur ikki kunnu gera protestsangir, hvør kann so?
Eg havi alíkavæl hug til at irriterast eitt sindur, um at har eru so nógvar og týðiligar intertekstuellar referensur til “Føroyar”, sum jú er teirra nógv størsta hitt. Tí við hesum blívur sangurin so nógv ein sequal, og tað er sjáldan at tílíkir rigga. Eg ivist tó ikki í, at hetta er ein av teimum sangunum, sum fara at hitta, og sum fer at rigga væl á konsertum.
Lat upp fangi – Lag: Peter LeMarc og Rani Nolsøe, orð: Peter LeMarc
Hetta ljóðar slett ikki sum Frændur, var tað fyrsta eg hugsaði, jú sjálvandi røddin hjá Rana er Frændur, men tað var tað einasta. Tá eg so hugdi á húsan sá eg, at Rani hevur skrivað saman við einum øðrum. Fínt behagiligt lag, og mær dámar ordiliga væl orðini. Eg haldi sum heild, at Rani eigur teir bestu tekstirnar á hesari fløguni, og sum so eisini bestu løgini.
Sig tú elskar – Orð og lag: Eyðun Nolsøe
Hetta er ikki eitt gott lag. Orðini hjá Eyðun er ikki betur enn næst best her, og lagið er heldur ikki super. Og kanska verri, lagið virkar sum tað onkursvegna útstillar teir eitt sindur stakato kendu neyðrímstrupulleikarnar í yrkingini. Eg haldi eisini, at Eyðun syngur henda sangin rættiliga irriterandi. Eyðun hevur eina fína rødd, men akkurát í hasum ræddarlagnum vísir hon seg frá eini ordiliga keðiligari síðu. Hví kann ein av hinum ikki bara syngja hann, um teir veruliga eru ein bólkur, so má tann sum hóskar best til at syngja hvønn sangin, syngja hann.
Tað besta til tín – Orð og lag: Steintór Rasmussen
Eitt ordiligt Frændur lag av Steintór Rasmussen. Steintór hevur eini serlig evni at skriva Frændur hitt, og hetta lagið kann uttan iva gerast til størsta hittið á hesari fløguni. Eg haldi eisini, at í hesari yrkingini vísir Steintór seg frá sínari bestu síðu, og vísir hvussu nógv betur hann dugur at skriva nú, enn hann gjørdi fyrr. Tað talar eisini fyri lagnum, at niðurlagið er ordiliga lætt at minnast og verður endurtikið umaftur og umaftur. Fínt lag.
Gyðja – Orð: Rani Nolsøe og Steintór Rasmussen, lag: Rani Nolsøe
Hetta er rokkarin á fløguni, ordiligur 70-80 ára Klaksvíksrokkur, tað minnir meg um gamalt Hjarnar, Straight Ahead, men eisini Frændur, tá teir vóru ungir og óbrýndir av lívinum og Óla Poulsen. Teksturin virkar eisini, sum hann er skrivaður av onkrum ordiliga ungum, ein “Saman við tær” tekstur, so tað virkar ordiliga autentiskt – tíðliga 80’ara sligt, og eitt sindur farligt í mun til restina av fløguni, sum er nokkso pen. Ordiliga gott, nokk lagið eg velji at hoyra.
Tú tók ímóti mær – Orð og lag: Eyðun Nolsøe
Niðurlagið er eitt sindur for kiksað, tekstmessiga, at endurtaka “mítt lív var fult av fløkjum og mítt álit hekk á høkjum”, tað virkar nokkso komiskt, og eg ivist í, at tað er tilætla, tí teksturin er nokkso álvarsamur. Annars haldi eg versini vera góð í hesum sanginum, og Eyðun syngur hann sannførandi.
Tú skalt fara – Orð og lag: Steintór Rasmussen
Lagið minnir eitt sindur um “Millum Frændur”, niðurlagið er fínt, men versini eru ikki líka sterk lagmessiga, og tey ljóða meira av Steintóri enn Frændum. Annars er teksturin eitt sindur rørandi, snýr seg um tað at lata børnini fara út í heimin, og um kenslurnar hjá pápanum Steintóri, gott og inniligt orða.
Hammershaimb – Orð: Janus Djurhuus, Lag: Rani Nolsøe
Stuttligt, at teir brúka ein ordiligan svervektara til orðini, eg kundi ímynda mær, at hesin sangurin hevði verið vælumboðandi fyri eina soloútgávu hjá Rana, saman við “Lat upp í fangi”, og lukkutíð fyri meg so dámar mær heilt øgiliga væl Rana. Alt í alt eitt flott lag.
Á ferð í hesum heimi – Orð og lag: Eyðun Nolsøe
Her er Eyðun ordiliga komin til sín rætt sum yrkjari, mær dámar ofta væl tað sum Eyðun skrivar, og rættiliga ofta rakar hann rætt, men ikki altíð, og eg haldi hansara størsti veikleiki, er at tá tað kemur til tekstin, dugur hann for illa at lúka frá tað, sum ikki er so gott. Men í hesum sanginum er hann fínur, eg trúgvi uppá hann. Lagið er eisini ordiliga pent og behagiligt. Eg kundi funnið uppá at valt lagið, eg ivist tó eitt sindur í hittpotentialinum, hetta verður neyvan eitt syngið-við-lag, men tað pjøvist alt ikki at vera.
Tann seinasti – Orð og lag: Steintór Rasmussen
Sum so eitt fínt lag, orðini eru heilt ok, nokkso tøtt og uppløgd rím, men saman við lagnum riggar tað. Eg haldi bara lagið er for langt til, at tað berur allan vegin heim. Næstan fimm minuttir, tað hevði ikki gjørt nakað, um tað bleiv skorið við tveimum minuttum.


text:
at hava viðtalu á Strondum
Heilsutrygd søkir nú eftir kommunulækna til viðtalu 3, sum fyribils skal hava viðtalu á Strondum.
Í Skálafjarðar læknadømi eru trý leys størv at søkja. Umleið 6.200 borgarar eru í læknadøminum, og hava hesir verið røktir av trimum læknum, harav einum fastsettum lækna seinastu árini.
Avgerð er tikin um at økja talið á kommunulæknum í læknadøminum við einum lækna, soleiðis, at tað nú verða fýra læknar. Tey trý størvini, sum eru leys at søkja, eru staðsett soleiðis:
•Tvey størv eru leys í Heilsudeplinum (á Skálafjørðinum) í Runavík, viðtala 2 og viðtala 3.
Triðja starvið er fyribils staðsett í viðtaluni á Strondum, inntil koyrandi er um Skálafjørðin, tá allir læknarnir verða at starvast í Heilsudeplinum.
Roknað verður við, at samstarv verður millum viðtalurnar. Í løtuni arbeiða tað, sum svarar til 2,8 sjúkrarøktarfrøðingar í viðtalu 2 og 3.


text:
Terna
Terna (frøðiheiti - Sternidae) eigur á lágum og nesjum og á hólmum í sjógvi ella vøtnum. Summi ár eigur hon eitt sindur oman fyri bøgarðarnar; men annað ár sæst hon ikki har. Tú finnur ternureiður líka frá strondini og upp undir fjøllini út móti havinum. Ternuni dámar best nærindis sjónum. Ikki er vítt um, har ternurnar eiga. Reiðrini liggja so tøtt, at tú mást ansa tær, at tú ikki traðkar í tey.
Ternan er ikki nógv størri enn smáfuglur. Teir longu, smølu veingirnir og tað langa sýlda velið gera, at ternan býður sær meira út. Hon er svørt um nakkan og skallan og hevur reytt nev; beinini eru kløn or reyð. Ternan kemur til Føroya um hálvarðsøku, ið er 3. mai. Seinast í mai og fyrst í juni verpur ternan 2 egg, viðhvørt 3. Klekingartíðin er um 3 vikur. Ternan verjir væl reiður sítt. Kemur onkur nær, skjýtur hon seg við nógvari ferð niður úr luftini, men kemur ránsfuglur, flykkjast nógvar ternur uttan um hann og reka hann harðliga burtur. Liturin verjir ternuna væl um onkur kemur nær, og hon skal krógva seg í grasinum.
Slag[rætta | rætta wikitekst]
- Chlidonias hybridus (Kinnhvít terna)
- Chlidonias leucopterus (Vonghvít svartterna)
- Chlidonias niger (Svartterna)
- Hydroprogne caspia (Brituterna)
- Onychoprion anaethetus (Ennihvít terna)
- Sterna dougallii (Roðaterna)
- Sterna forsteri (Floghvít terna)
- Sterna hirundo (Kriterna)
- Sternula albifrons (Fruntaterna)
- Thalasseus sandvicensis (Faksaterna)
- Chroicocephalus ridibundus (Fransaterna)
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Rithøvundafelagið, Norðurlandahúsið og Nám skipa fyri skrivikapping millum allar 9. floks næmingar í landinum.
Flokkar melda til kveikingardagin í seinasta lagi fríggjadagin 16. januar 2015.
Kveikingardagur verður í Norðurlandahúsinum mánadagin 26. januar 2015 kl. 9 - 15, har fýra rithøvundar hava verkstovur. Hvør rithøvundur hevur eina verkstovu, har nomið verður við eitt evni innan skaldskap, t.d. hvussu ein persónur verður bygdur upp og lýstur. Hvør verkstova verður um 45 minuttir, og øll fara til allar verkstovurnar.
Møguliga fer flokkurin at seta kreativa skriving á skránna nakrar tímar eftir kveikingardagin, har lærarin kann vegleiða og geva ráð. Men tað er næmingurin, sum skrivar tekstin!
Næmingar lata tekstir inn í seinasta lagi kl. 08.00 tann 2. mars 2015. Teksturin verður sendur talgilt til skrivikapping2015@. Tit kunnu senda fleiri tekstir inn til kappingina, men teir skulu sendast hvør sær. skulin.fo
Allir næmingar í 9. flokki fáa eina stevnu á FirstClass-skriviborðið, sum eitur Skrivikapping 2015. Stevnan verður klár eftir 26. januar 2015, og hon verður latin aftur 2. mars kl. 08.00.
Einhvør næmingur í 9. flokki kann senda tekst inn! Tað er eingin treyt, at næmingurin hevur verið við í Norðurlandahúsinum ella havt kreativa skriving á skránni í skúlanum.
Ein dómsnevnd finnur fimm vinnaratekstir umframt 10-15 tekstir til ein bókling, sum Nám og Bókadeild Føroya Lærarafelags geva út.
Í dómsnevndini verða umboð úr Rithøvundafelagnum, Móðurmálslærarafelagnum, Bókadeild Føroya Lærarafelags og Námi. Nám hevur talurætt/eygleiðarastatus í hesum sambandi.
‘Bókaframløga’ og handan av vinningum verður á altjóða bókadegi, 23. apríl, á Býarbókasavninum í Havn. Nærri verður lýst seinni.
1., 2. og 3. vinningur er skriviskeið á Biskops Arnö í Svøríki summarið 2015 við 1250 kr. í lummapengum.
4. og 5. vinningur er eitt árshald í Bókaklubbanum UNG.
Sí annars faldaran og www.snar.fo/skrivikapping2015.
Ivamál og spurningar kunnu sendast til Rakel Helmsdal, rakel@ ella Solveig Debess, helmsdal.fosolveig@. nam.fo


text:
(2008/9)
Hvat er hetta fyri nakað, sum hevur sníkt seg inn í christnu rekkjurnar síðstu fimm árini? Tey christnu bjóðandi fíggindanum til panelfundar um dittin og um dattin at diskutera OKKARA viðurskiftir? Og allar meiningar skulu luftast, – eisini tær hjá Satan, meðan áhoyrararnir væntast at sita og mynda sær sína egnu meining útfrá hvør av panellimunum er best talandi og mest sjarmerandi. Var hetta tað, Harrin Jesus Christus kallaði okkum at gera? Eiga vit ikki heldur at sita við eini opnari Bíbliu og hoyra hvat GUÐ meinar um tingini, og ikki at diskutera hvussu vit (og Satan) vilja hava tey??
Harrin Jesus Christus kallaði okkum ikki til at diskutera okkara kristnu trúgv, men at BOÐA, at menniskju allar staðir skulu venda um, tí at Guð brátt fer at døma heimin við rættvísi av manninum Jesusi Christi!
Í seinasta Blákrossblaði stóð at lesa, at Blái Krossur í Svøríki helt panelfund herfyri, undir heitinum “Hvat siga heimsreligiónirnar um alkoholdrykkju?” Lat meg spyrja eitt: Hvat í allari víðastu verð kemur tað okkum christnu við, hvat heimsreligiónirnar siga um nakað sum helst? Altso, hatta er einki annað enn at stilla seg fram sum ein av mongum vegum til Guðs. Tað er bert EIN vegur til GUÐS, JESUS CHRISTUS, allir hinir leiða til HELVITIS!!!. Vit eru altso tey EINASTU sum hava SANNLEIKAN. Mohammed, Buddha, Bahaiullah og allir hinir falsararnir hava ikki eitt einasta orð at skula hava sagt, tí Christus segði, at ALLIR teir, sum vóru komnir undan honum vóru lygnarar og tjóvar. Eigur tað at flyta okkum eitt einasta vet hvat trúgvir heimsins meina? Eiga vit at taka tað við í nakra meting av tingunum yvirhøvur? Eg haldi ikki. Okkara EINASTI grundvøllur er GUÐS ORÐ. Okkara uppgáva er at boða tað, tí tað ER sannleikin. Bíblian (KJV) er GUÐS MEINING UM TINGINI. Lat Guð vera sannorðaðan og hvønn mann ein lygnari, ikki minst teir, sum hava faðirin at lygnini sum sín faðir. Guð orð, og EINKI ANNAÐ, er okkara einasti og evsti avgerðarmyndugleiki. Alt annað er møsn!
Vit eiga ikki at stilla okkum at DISKUTERA sannleikan, men at boða hann, TÍ HANN ER EINASTI SANNLEIKIN, hann, JESUS CHRISTUS. Alt allað er humanistisk lygn, og má boyggja seg fyri honum, um ikki her, so við ta stóru hvítu trónu FOR SURE!!
Sig mær, – er saltið vorðið totalt dovið hjá teimum trúgvandi í Føroyum??
Verður tað næsta ein panelfundur í Vaticaninum um hvussu allar trúgvir skulu sameinast í eina tolsemis-pulju? Eg verði ikki skakkur, tá ið tað hendir.
( Tá verði eg so avhøvdaður. Hvussu við tær? )
Eg meini við, – panelfundir í Norðurlandahúsinum av sokallaðum “trúgvandi”, sum vilja spýggja sítt darwinseitur inn í sanntrúgvandi sálir, ja sum enntá sleppa at skríða inn um teir elstu, beint inn í meinigheitirnar!!. Seti alvorligan spurning við ta meinigheit, sum opnar fyri sovorðnum, tað má eg siga. Har standurin so er vorðin, har skipar triðja ættarlið fyri sodomittafestini G!. Eg rokni so ikki slíkar menn sum mínar brøður í Harranum, men so beint hitt øvugta. Innsníktir tænarar, langt síðan frammanundan innskrivaðir til dóms. Mátti Guð givið slíkum monnum náði til umvendingar!! Sokallað kristin trúgv, sum ikki er rein Bíbliu-grundað trúgv, er ikki nøkur kristin trúgv yvirhøvur, heldur ikki í 2009. Slíkir eru teimum minstu sum trúgva á Jesus Christ til alvorligan meinboga, og heldur enn at skula verða tað, hevði tað verið teimum betri, at ein mylnusteinur var hongdur um hálsin á teimum og teir kastaðir niður í havsins djúp. (Og har tosaði Jesus altso um HELVITI). Og jú, HELVITI er til enn, sama hvat hvør falsboðari hevur sagt tykkum!!!
Hetta panelfundar tolsemis molapykkið er skriðið inn í meinigheitina úr heiminum, fyri ikki at siga helviti, og eigur at verða sparkað út úr heinigheitini per fluks útaftur út í heimin, sum allur liggur í hinum illa, og sum IKKI EIGUR AT HAVA EITT ORÐ AT SIGA OKKUM UM, HVUSSU VIÐURSKIFTINI VERÐA RIKIN Í GUÐS ANDALIGA HÚSI. Lat so heimin diskutera síni viðurskiftir á sín sleiska, falska, jaliga, tolsemis vís við riiiisastórum tannpastasmíli, og latum okkum trúgvandi BOÐA GUÐS ORÐ, og einki annað!!!
At evangeliið ikki kann verða boðað ígjøgnum hatta Kringvarpið, eigur ikki at undra ein trúgvandi nakað vet. Altso høvdu tit veruliga væntað, at Satan fór at lova okkum at boða evangeliið ígjøgnum síni talurør?
Latum okkum nú gjalda prísin og fara út á gøturnar at boða evangeliið á nýtestamentligum vís, við lívinum sum innsats. Bað eingilin Pætur og teir bjóða hinum elstu av jødunum til panelfundar, tá ið hann opnaði hurðarnar í fongslinum? Nei! Hann bað teir stíga fram í templinum og boða øll hesi lívsins orð fyri fólkinum. Teir diskuteraðu ikki við fíggindan um tað, sum Harri teirra og Frelsari hevði boðið teimum at gera. So býttir vóru teir ikki. Vit høvdu gjørt væl í at lært av teimum.
Einaferð var eg púra svakur úti í missiónshúsinum á Toftum um at handan útvatnaða heimamissiónin nú brúkar gyklarar til at undirhalda børnunum við gandaspæli, gandahatti og gandastavi. Jamen, tað er ikki rættur gandur, siga teir. TAÐ KANN GERA TAÐ SAMA; TAÐ HOYRIR IKKI HEIMA Í GUÐS HÚSI!!!!!!!! Har er onki at diskutera!!! Kortini var einasta afturmelding eg fekk tann sama: tú burdi havt boðið til panelfundar um evnið, so hevði alt komið fram. Sovorið heimsins tíðaranda-ríðandi sataniskt tvætl!!! GYKLARAR HOYRA IKKI HEIMA Í GUÐS HÚSI, tí GUÐ sigur, at hann hatar gand, manarar og gandakallar. Har er onki at diskutera; tí GUÐ hevur longu talað.
Eg í øllum førum eri blivin deyðatroyttur av at síggja og hoyra hatta tvætlið.
Hetta skal verða ein áheitan til øll tey í Føroyum, sum kalla seg endurfødd frelst trúgvandi fólk um at BOÐA EVANGELIIÐ, og gevast við at DISKUTERA TAÐ Á HEIMSINS TOLSEMIS, HUMANISTISKA, SLEISKA VÍS.
Vendið um, mínir oyrnakitlandi, mannsleikjandi brøður. Vit tæna Harranum JESUSI, ikki heiminum.
Sjúrður Højgaard.


text:
1. Samleiki
Alis- og evnafrøði er vísindaliga grundað lærugrein, ið snýr seg um, hvussu náttúran er skipað.
Alis- og evnafrøði byggir á forvitni og undran menniskjunnar upp ígjøgnum tíðirnar og er lagað til tær sannroyndir, menniskjan er komin til.
Vitan og fatan í náttúruvísindum eru sprottin úr samspælinum ímillum ástøði og ítøkiligar royndir.
Eitt aðalmerkið fyri náttúruvísindini er, at ástøðiseindirnar gerast støðugt meira almennar, og at gransking og dagførdur kunnleiki um náttúruvísindi og tøkni hava stóran týdning fyri samfelagsmenningina og fyri alt okkara umhvørvið.
2. Endamál
Undirvísingin í alis- og evnafrøði hevur til endmáls
- at birta uppundir, at leitanar- og rannsóknarhugur næmingsins verður mentur við verkligum royndum
- at næmingurin mennir síni evni at eygleiða neyvt og at nýta mátitól og aðra royndarútgerð, har ímillum eisini teldu
- at vekja áhuga og forvitni næmingsins fyri alisfrøði, evnafrøði, náttúruvísindum og tøknifrøði, so at hann fær hug at læra meira
- at næmingurin ognar sær kunnleika um arbeiðs- og hugsanarhættir í lærugreinini
- at vísa næminginum fyrimyndir, ið vísa, hvussu menniskju hugsa og fata náttúruna uttan um seg í vísindaligum høpi
- at næmingurin ognar sær førleikar til sjálvur at kanna og fáa skil á ymiskum alis-og evnafrøðiligum fyribrigdum og at kenna gleðina við tí
- at næmingurin kann uppliva og síggja, at nógvir spurningar í alis- og evnafrøði kunnu verða kannaðir og lýstir, ofta við einføldum verkligum royndum
- at næmingurin finnur høvi at samansjóða verkligt og ástøðiligt arbeiði
- at næmingurin sær, at náttúruvísindi og tøknifrøði eru partar av mentan og fatan okkara av heiminum
- at næmingurin sær týdningin av, at náttúran og náttúruríkidømið verður umsitið á skynsaman og burðardyggan hátt, bæði staðbundið og á alheims stigi.
3. Stig og tímatal
Lærugreinin Alis- og evnafrøði fevnir um 7.-9. flokk í fólkaskúlanum. Lærugreinin er kravd í 7. flokki og vallærugrein í 8. og 9. flokki. Undirvísingin fevnir um 60 klokkutímar á hvørjum floksstigi, tó 90 klokkutímar á 9. floksstigi.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi.
Kjarnaøki
Í lærugreinini Alis- og evnafrøði eru kjarnaøkini lutað sundur í tvinnar høvuðsbólkar: alisfrøðilig kjarnaøki og evnafrøðilig kjarnaøki.
Alisfrøðilig kjarnaøki
- El-læra: 1) spenningur, streymstyrki, mótstøða, 2) raðbinding, tvørbinding, stuttbinding, 3) Ohm'sa lóg, 4) effekt, 5) elektromagnetisma, 6) elektroniskar stýringar, 7) induktión, 8) transformatión, 9) streymflutningur.
- Magnetir: natúrligar og gjørdar. Økið er vælegnað til smáar verkstaðir, har arbeitt verður við motorum, hátalarum, ringiklokkum og smáum elektroniskum stýriskipanum.
- Luft og vatn: 1) fasubroytingar hjá vatni, 2) trýst
- Rørsla og kraft: 2) ferð, acceleratión, 2) lógir Newtons
- Orka: 1) varmi og orka, 2) varmaleiðing og bjálving, 3) ymsar orkukeldur
- Sveiggj: 1) mekaniskar aldur, 2) ljós
- Ljós og ljóð: 1) sjónsansurin, 2) oyrnasansurin
- Atom-alisfrøði:
Evnafrøðilig kjarnaøki
- Evnabygnaður:1) grundevnaskipanin, 2) atombygnaður, 3) mýlfyrimyndir, 4) sýrur, basur, sølt, 5) jon, 6) kolvetni, 7) evnafrøðilig navngeving
- Reaktiónssløg: 1) sýru- og basureaktiónir, 2) brenning
- Kunnleiki til evni: 1) streymleiðandi/hitaleiðandi evni, 2) sterkar sýrur og sterkar basur, 3) evnafrøðiligar ringrásir í náttúruni, 4) evnafrøðiligur ídnaður, t.d. tøð, 5) katalýsatorar og emulgatorar.
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum semjast um í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleikar næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
5. Førleikamál
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni næmingsins at taka egnar avgerðir. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at granska
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg í alis- og evnafrøði um at virða tær grundleggjandi reglur, ið náttúran og tað náttúruskapta umhvørvi hava at laga seg eftir. Undirvísingin leggur dent á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað nátturutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, har ímillum teir sáttmálar, ið Sameindu Tjóðir hava samtykt í sambandi við barnarættindi og mannarættindi annars. Eisini skal næmingurin hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
Førleikin at samskifta snýr seg í alis- og evnafrøði um førleikan at bera fram sína hugsan og sína vitan munnliga og skrivliga og at lesa. Lærugreinin alis- og evnafrøði hevur ein týðandi leiklut í at menna førleika næmingsins at samskifta um náttúruvísindi. At samskifta um náttúruvísindi snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna sum heild.
Næmingurin dugir at orða seg bæði munnliga og skrivliga, tá ið tað snýr seg um at nýta faklig hugtøk í sambandi við alis- og evnafrøðilig viðurskifti, t.d. egnar eygleiðingar í royndarstovuni. Næmingurin evnar at orða spurningar og at seta fram tilhugsanir, sum kunnu verða kannaðar, próvføra og skifta orð um hetta. Næmingurin skal tí vera við í samrøðum, samskifta um hugskot og tosa um spurningar og hugsandi loysnir við onnur.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga og skrivliga verður mentur við miðvíst at arbeiða við og venja í ymiskum samskiftisstøðum. Í lærugreinini skal næmingurin frá fyrsta degi verða vandur við at tala, skifta orð, lýða á, próvføra og bera fram egnar metingar.
Førleikin at lesa og skriva er avgerandi fortreyt fyri øllum samskifti og lærdómi í lívinum. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot; at lesa er at skyna á og tulka. Í lærugreinini skal næmingurin tí frá fyrsta degi verða vandur við at lesa náttúrufrøðiligar tekstir og at gera grein fyri sínum eygleiðingum og viðrakingum á skrift.
Næmingurin dugir at lesa og skilur vegleiðingar, talvur, farmyndir, farstrikur og ímyndir. Ein annar partur av støðisførleikanum er at kunna seta seg inn í nýggj øki í lærugreinini m.a. við hjálp úr øðrum bókum, tíðarritum og av internetinum.
Førleikin at rokna snýr seg í alis- og evnafrøði um førleikan at lesa hagtøl, fata bygnað, frymlar og úrtøkiligar skipanir. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og loysa greiðsluevni. Í hesum sambandi evnar næmingurin at brúka tøl og útrokningar, at skráseta, viðgera og leggja fram úrslit av egnum eygleiðingum, eitt nú við talvum og ritmyndum. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mangar gerandistekstir, og tí hevur undirvísingin í síni heild, bæði í føroyskum og náttúrulærugreinunum, ein avgerandi leiklut í hesi menning.
Førleikin at nýta tøknilig amboð er í alis- og evnafrøði at duga at nýta kunningartøkni, ið er ein fortreyt fyri øllum fjarskifti. Ein vandalig meting av upplýsingum av internetinum er eisini partur av støðisforleikunum.
Næmingurin dugir at nýta KT í alis- og evnafrøði, eitt nú at fáa til vega, viðgera og leggja fram tilfar sum sína egnu eygleiðing, og fara í dýpdina við fakinum. Ein kritisk og sjálvstøðug meting av upplýsingum av internetinum er partur av støðisførleikunum
At kanna
Førleikin at kanna er ein íborin førleiki. Vit kanna umhvørvið fyri at klára okkum í lívinum. At kanna er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna er av alstórum týdningi í alis- og evnafrøði og snýr seg um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara til at seta spurningar og royna, umframt at leita sær ráð og vitan um alis-/evnafrøðilig viðurskifti. Næmingurin skal gera verkligar royndir í starvsstovu og úti í náttúruni, umframt at læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan og kunnleika í bókmentum, handbókum, tíðarritum, á bókasavni og á internetinum. Við dømum og venjingum skal næmingurin læra at nýta vísindaliga framferðarháttin, og at handfara keldutilfar á sakligan, siðiligan og munadyggan hátt.
Førleikin at kanna í alis- og evnafrøði snýr seg um at duga at nýta starvsstovuútgerð, ið er ætlað hesum floksstigum og tí øki, arbeitt verður við. Við dømum og venjingum skal næmingurin læra at nýta útgerðina rætt og trygt.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísingini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt og at menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læring.
Førleikin at skapa snýr seg í alis- og evnafrøði um at gera næmingin tilvitaðan um og líta á egin evni, so hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, hvussu náttúruvísindini hava verið við til at broytt náttúru, lívsáskoðan, mentan og samfeløg. Næmingurin skal læra, at verkligar royndir og frágreiðingar um alis- og evnafrøðilig viðurskifti eru ein partur av skapandi tilgongdini, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflogið. Við at arbeiða við myndlum lærir næmingurin at meta um dygdina í avrikum hjá sær sjálvum og øðrum.
Fakligir førleikar
Lærugreinin alis- og evnafrøði hevur ávegismál fyri 7. og 8. floksstig og endalig mál fyri 9. floksstig. Ávegismálini eru vegleiðandi, tó soleiðis at skilja, at um munandi frávik koma fyri, skal hetta fráboðast leiðslu skúlans, sum við støði í lýsta tørvinum hevur skyldu til at seta neyðug tiltøk í verk. Verða endaligu málini eftirmett við próvtøku, eru tey bindandi.
7. floksstig
Ellæra
Næmingurin dugir
- at síggja mun á leiðarum og isolatorum (ikki-leiðarum)
- at máta spenning og streymstyrki
- at greiða frá, hvat mótstøða er og duga at brúka Ohmsa lóg
- at greiða frá, hvat effekt er
- at seta saman einfaldar ringrásir (rað- og tvørbindingar) og eisini vita, hvat stuttbinding er.
Hetta evni kann eisini verða roynt sum verkætlan, har streymur verður lagdur inn í eini hús.
Luft og vatn
Næmingurin dugir
- at greiða frá trýsti og at nýta barometur
- at greiða frá fasubroytingum hjá vatni (fast, flótandi og dampur)
- at greiða frá ringrásum hjá vatni.
Evnisbygnaður
Næmingurin dugir
- at greiða frá grundevnunum oxygen, hydrogen og nitrogen
- at greiða frá atomsamansetingum so sum vatni og carbondioxid
- at greiða frá einføldum evnafrøðiligum tilgongdum (t.d hvat hendir, tá ið kol ella hydrogen verða brend)
- at arbeiða við atom- og mýlfyrimyndir.
8. floksstig
Magnetir
Næmingurin dugir
- at greiða frá bygnaðinum í magnetiskum evnum
- at greiða frá, hvar magnetir verða nýttar
- at magneta
- at greiða frá um jarðarmagnetismuna og kumpass.
Elektromagnetisma
Næmingurin dugir
- at gera eina elektromagnet
- at finna pólarnar í einari elektromagnet
- at greiða frá týdninginum, amperuvindingar hava fyri styrkina
- at greiða frá, hvar elektromagnetir verða brúktar.
Rørsla
Næmingurin dugir
- at rokna við javnari rørslu
- at greiða frá ferðøking og lógum Newtons
- at siga frá um rakettir og fylgisveinar.
Orka
Næmingurin dugir
- at kenna munin á hita (temperaturi) og varma
- at greiða frá sambandinum millum hita og mýlarørslur
- at greiða frá eindini fyri varmaorku.
Evnisbygnaður
Næmingurin dugir
- við grundevnaskipanini sum grundarlag at greiða frá um atombygnað og jonir
- at skyna mun á sýrum og basum, og eisini vita, hvørjum jonum tey eru sett saman av
- at greiða frá nøkrum søltum, og hvussu tey eru sett saman.
Reaktiónssløg
Næmingurin dugir
- at nevtralsera sýru og basu hvør við aðrari.
Kunnleiki til evnafrøðilig evni
Næmingurin dugir
- at greiða frá nøkrum metallum og eginleikum teirra
- at greiða frá pH-stiganum og finna pH-virði í ymiskum evnum
- at greiða frá sterkum sýrum og sterkum basum.
9. floksstig
Ellæra
Næmingurin dugir
- at gera streym við induktión
- at greiða frá, hvussu induseraði streymurin kann verða gjørdur størri
- at greiða frá, hvussu ein vendistreymsgeneratorur virkar
- at greina vendistreymsrás
- at greiða frá, hvørjar orkuumgerðir fara fram í sambandi við at streymur verður gjørdur (støðuorka – rørsluorka o.a.)
- at greiða frá, hvussu ein transformatorur virkar
- at greiða frá transformatorformlinum
- at rokna effekt
- at rokna orkunýtslu og orkugjald.
Sveiggj
Næmingurin dugir
- at finna sveiggitíð og frekvens, og kenna sambandið teirra millum
- at greiða frá støðuorku og rørsluorku í sambandi við sveiggj
- at greiða frá ymiskum sløgum av aldum
- at greiða frá aldulongd, frekvensi og ferð
- at greiða frá ljósbroti og afturkasting
- at greiða frá ljósi, liti og ælaboga.
Atom-alisfrøði
Næmingurin dugir
- at greiða frá atominum og vita, at tað er bygt av protonum, nevtronum og elektronum
- at greiða frá a-, B-, Y-geislingum.
Evnisbygnaður
Næmingurin dugir
- at greiða frá grundevnaskipanini, og sum grundarlag kenna til atombygnað og jonir
- at greiða frá, hvussu jonirnar hjá ávísum evnum eita
- at greiða frá teimum vanligastu carbonhydridunum og duga at skriva striku- og prikkfrymil av teimum
- at greiða frá heitunum á reforming og cracking.
Reaktiónssløg
Næmingurin dugir
- at greiða frá teimum evnum, ið koma burturúr, tá ið kolvetni verður brent.
Kunnleiki til evnafrøðilig evni
Næmingurin dugir
- at vísa á ávís jon t.d. sýrurestjon, og vita, hvussu tey eita
- at greiða frá, hvat ein katalysatorur er, og hvussu teir kunnu verða brúktir í gerandisdegnum
- at greiða frá um poler/ópoler evni og emulgatorar
- at greiða frá positivlistanum.
6. Eftirmeting og próvtøka
9. floksstig
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal ávegis í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini. Næmingurin skal hava eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðukanningar, testir, munnligar framløgur og skrivligar royndir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslag og arbeiðssemi næmingsins eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvat arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini.
Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein munnlig próvtøka.
Lærarin tekur støðu til, hvønn av hesum báðum próvtøkuháttum, hann ynskir at nýta, og tann próvtøkuháttur, ið valdur er, er felags fyri allar næmingar í sama bólki:
Próvtøkuháttur A
Próvhoyringin varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Fyrireikingartíðin er 20 minuttir íroknað útflýggjan av tilfari og vegleiðing.
Próvtøkuspurningarnir verða settir við støði í evnum, økjum o.tíl., bæði úr kjarnaøkjum og ískoytisøkjum. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av tilfari og próvtøkuspurningi, sum próvtakarin hevur arbeitt við í fyrireikingartíðini.
Undir samrøðuni kann próvtakarin gera royndir úr uppgávuni, eins og aðrir partar av tí uppgivna setninginum kunnu verða tiknir við. Undir royndini skal próvtakarin fáa høvi at sýna vitan sína og heildarfatan av teim uppgivnu evnunum, og í hvønn mun hann er førur fyri at gera eina fakliga niðurstøðu av einum alis-/evnafrøðiligum evni.
Próvtøkuháttur B
Próvtakarin ella bólkurin av próvtakarum fær umleið 1 tíma at loysa eina alisfrøðiliga ella eina evnafrøðiliga próvtøkuuppgávu, ið bæði kann vera einstaklingsuppgáva ella bólkuppgáva hjá 2-3 próvtakarum. Hvør einstakur próvtakari skal við samrøðu greiða frá, so hvørt sum arbeitt verður við uppgávuni. Til endans verður sjálvt uppgávuevnið gjøllari viðgjørt, og í hesi samrøðu kunnu eisini aðrir partar av tí uppgivna setninginum verða tiknir við. Undir próvtøkuni skal próvtakarin fáa høvi at sýna vitan sína og heildarfatan av teim uppgivnu evnunum, og í hvønn mun hann er førur fyri at gera eina fakliga niðurstøðu av einum alis-/evnafrøðiligum evni.
Dømingargrundarlag
Grundarlagið undir próvtøkuni er alt tilfar, sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini í 8. og 9. flokki. Talan er sostatt bæði um royndir og ástøði. Saman við próvtøkuspurninginum kunnu verða útflýggjað fylgiskjøl, sum kunnu seta spruningin í frásjón. Í fyrireikingartíðini skal próvtakarin hava atgongd til viðkomandi tól.
Próvtøkutilfar og próvtøkuspurningar verða send próvdómaranum til góðkenningar sambært próvtøkukunngerðini.
Próvhoyrt verður í kendum, ótillagaðum tilfari, og tilfarið skal vera valt soleiðis, at tað í tema ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini. Tilfarið, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skal í sínari heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal við støði í fakligari tilgongd og støðisførleikunum sýna evni sjálvstøðugt at leggja fram og viðgera tilfar við støði í próvtøkuspurningi/um. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, seta teir í samband við tættir í undirvísningini og seta próvtøkutilfarið í frásjón.
Dentur verður í dømingini lagdur á, at próvtakarin dugir
- at lýsa og greiða frá próvtøkuspurninginum og at nýta alisføðilig hugtøk
- at nýta viðkomandi frymlar og háttaløg í sínari viðgerð av próvtøkuspurningin
- at taka uppí viðkomandi og týðandi alis-/evnafrøðiligar luteindir
- at taka ymisk faklig sjónarmið uppí og soleiðis seta próvtøkutilfarið í frásjón.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari fakligari og einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvtalslýsingar
Munnligt 9. floksstig
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støði undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnir at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Í teirri ávísu undirvísingargongdini ber til at leggja høvuðsdent á eitt av kjarnaøkjunum. Tað kann t.d. vera el-læra, ljós og ljóð, rørsla og kraft ella evnisbygnaður.
Av stórum týdningi er tað at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til, og tá ið tað verður mett at vera hóskandi. Sum dømi kundu partar úr kjarnaøkinum el-læra verið samskipaðir við pørtum úr kjarnaøkinum ljós og ljóð. Vitan á hesum øki kundi verið við til at gjørt fatanina av náttúrutøkni og náttúrufrøði meira fjøltáttaða.
Munnligi tátturin í lærugreinini skal vera raðfestur høgt, og samrøðan er kjarnin í hesum tátti. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingargongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram. Dentur verður lagdur á, at næmingurin sameinir munnligar framløgur við egin skrivlig verk, nýtslu av KT-amboðum, ymiskar samskiftishættir o.s.fr. Á tann hátt verður retoriski førleikin hjá næminginum mentur.
Skrivligi tátturin skal eins og tann munnligi vera skipaður inn í undirvísingina í Alis- og evnafrøði. Á henda hátt kann næmingurin ogna sær góðar skriviførleikar og menna teir. Somuleiðis verður arbeitt miðvíst við at menna førleikan at rokna í undirvísingini í Alis- og evnafrøði. Umframt at hetta styrkir um tvørfakliga samstarvið, fer næmingurin so hvørt at fáa eina greiðari fatan av týdninginum, hesir førleikar hava fyri alt skrivligt og formligt samskifti, og samstundis mennir hetta evnini hjá næminginum at orða seg bæði munnliga og skrivliga.
Stigvøkstur
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat best er at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á egnu læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt.
Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt, at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram ímóti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis, so næmingurin veit frammanundan, hvørji áveigsmálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
At læra at læra
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir, og hvat endamálið við læringini er.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgondin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur skal eisini leggjast á heimaarbeiði, og tann týðandi leiklut, hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja týdningin av lærugreinini alis- og evnafrøði. Tá ið arbeitt verður við ymiskum evnum og táttum, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til, eisini uttan fyri skúlans gátt. Undirvísingin í alis- og evnafrøði skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at arbeiða greinandi og kritiskt við teimum ymisku evnunum og táttunum, sum arbeitt verður við. Eisini skal næmingurin verða tilvitaður um, at hann í lærugreinini mennir sær førleikarnar at koma til orðanna í nógvum ymiskum viðurskiftum, ið so ella so eru knýtt at alis- og evnafrøðiligum spurningum.
Arbeiðshættir
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður. Hetta verður m.a. gjørt við, at týðandi evni og viðurskifti verða tikin upp í undirvísingina.
Í alis- og evnafrøði verða ymiskir arbeiðshættir nýttir so, at fjølbroytni í lærugreinini kann verða framt miðvíst. Arbeiðshættir kunnu fevna um lærarafyrilestur, einstaklingsverkevni, næmingaframløgu, samrøður í flokkinum, bólka- og toymisarbeiði, verkætlanarevni o.tíl. Arbeiðshættir skulu harumframt fevna um alisfrøðiligar og evnafrøðiligar royndir. Tá ið arbeiðshættir verða valdir og lagdir til rættis, er eyðsæð, at lærarin hugsar um stigvøkstur í undirvísingarhættunum, har byrjað verður við lærarastýrdari undirvísing. So hvørt sum næmingarnir búnast og gerast meira sjálvstøðugir, verður hesin lærarastýrdi undirvísingarformur at minka.
Næmingarnir skulu ikki einans duga at fyrihalda seg til boðskap frá lærara og floksfeløgunum, men í eins stóran mun duga at miðla vitan og boðskap til lærara, floksfelagar og móttakarar uttan fyri flokshølið umframt skúlans gátt.
Arbeiðshættirnir eru tískil neyvt samantvinnaðir við serligum atliti at, hvussu arbeiðsuppgávurnar og venjingarnar hjá næminginum verða útintar.
Týdningarmikið er, at hvør næmingur lærir seg gott arbeiðslag, umframt at hann ognar sær fimi í at gera lýsandi tilfar, sum hann kann viðgera og bera fram, antin sjálvur ella í bólki. Í undirvísingini skal tí stórur dentur verða lagdur á tað sjálvstøðuga arbeiðið, næmingarnir gera, bæði tá ið talan er um verkligt og ástøðiligt arbeiði.
Endamálið við teimum ymsu arbeiðsháttunum er at menna aðrar førleikar enn teir reint fakligu, tað eru førleikar sum t.d. at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan, at kanna gjølla, at arbeiða sjálvstøðugt, at seta sær mál og at arbeiða evnislagað og miðvíst, at arbeiða tíðaravmarkað, at samstarva, at samhugsa, at brúka og hugsa vitan í nýggjum høpi, at leggja til rættis og evna til eitt avrik, at gera uppgávuorðingar, at brúka ymisk háttaløg, at hugsa nýtt og verkseta, at hugsa djúpari og breiðari um ávíst evni, umframt at taka á seg ábyrgd og hava virðing.
Lærari skal altíð gera sær sjálvum og næmingum greitt, hvat endamálið við ávísum arbeiðshátti er.
Samstarv
Alis- og evnafrøði er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinar. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinar um ymisk evni, eitt nú menning av skapandi evnum og KT-førleikum, undirvísing í evnum, sum spretta úr nærumhvørvinum, knýtt at náttúrufrøðiligum fyribrigdum, ið kunnu stuðla upp undir og geva íblástur til evni at arbeiða við í øðrum lærugreinum.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinar við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði (lesa parallelt), t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning um somu tíð.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinarnar sum partar av størri heild, og tað letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanhangir avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin. Tí er umráðandi, at undirvísingin í alis- og evnafrøði verður sjónliga skipað, so at næmingurin veit, at lærugreinin er framhald av lærugreinini Náttúru og tøkni og grundarlag undir lærugreinunum alisfrøði og evnafrøði í 10. flokki umframt á miðnámsskúlastigi.
Avrik
Skrivligi og skapandi parturin av lærugreinini letur upp fyri tvørfakligum samstarvi og við tí øðrvísi skrivligum avrikum. Heldur enn at lata eitt avrik inn, bara í alis- og evnafrøði, kann talan verða um tvørfakligt samstarv, t.d. eina afturlítandi framsýning, eina røð av fyrilestrum, eina heimasíðu ella eina ritgerð.
Ein grundgeving fyri, at skrivligt og skapandi arbeiði kann vera partur av tvørfakligum samstarvi, er, at næmingurin lærir, at tað at skriva væl (t.e. greitt og uttan stórvegis villur) ikki bara er eitt krav í lærugreinini føroyskum, men eitt alment krav, ið er knýtt at øllum skrivligum samskifti í øllum lærugreinum.
Næmingurin skal hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin mennast til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivlig upprit, sum verða løgd fram, á mennandi hátt. Kunningartøknin letur har umframt upp fyri munagóðum og ítøkiligum møguleikum í sambandi við vegleiðing og umrøðu í sjálvari skrivitilgongdini.
Samrøða
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð, og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri føroyskum máli sum intellektuellum amboði, ið skal víðka sjónarringin hjá næminginum. Umráðandi er, at næmingurin fær venjing í at brúka móðurmáli í lærugreinini, eitt nú við sínámillum tosi og við tí at siga frá.
Skúlin skal vera so rúmur, at til ber at tosa um kenslur, evni, hugtøk og hendingar í gerandisdegnum. Næmingurin skal arbeiða við at lurta og at vera umhugsin øll skúlaárini, samstundis sum orðaval og talugávur mennast. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og gjørdar (tilevnaðar) samrøður. Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast so, at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Lesing
Næmingurin skal haldast til at lesa nógv. Eitt gott lesiumhvørvi í skúlanum er ein treyt fyri at menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Hetta verður skapt í flokkinum við nógvum ymiskum lesitilfari og góðum vanum. Skúlabókasavnið er ein sjálvsagdur partur av hesum góðu vanum. Fyri at røkka góðum lesiumhvørvi er av stórum týdningi, at skúlabókasavnið er ein natúrligur partur av skúlagongdini. Umráðandi er, at lesingin verður løgd til rættis samsvarandi tí førleikastigi, næmingurin er á. Allir næmingar skulu lesa eina aldurshóskandi skaldsøgu ella samsvarandi tekstmongd um mánaðin øll skúlaárini.
Lívlong læring
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at umhugsa sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.


text:
- Hetta skal ikki koma fyri. Vit vóru á fyrireikingarfundi her mikukvøldið og fóru gjøgnum allar staklutir. Tá vístu vit eisini á nøkur viðurskifti, sum skuldu fáast upp á pláss. Líkt er til, at hetta ikki er gjørt. Fyrireikingarnar hava ikki verið nóg góðar, sigur Karlot Hergeirsson, kappingarleiðari í Róðrarsambandi Føroya í samrøðu við Kringvarp Føroya.
Kappróðurin í dag í Hvalvík var útsettur í fleiri tímar, og barnaróðurin avlýstur, tí einki var klárt, tá farast skuldi undir kappróðurin á Sundalagsstevnuni.
Og hetta hevur fingið Vagn Michelsen at tríva í hvassa pennin, og hann gevur fyrireikaraunum av grovfýlini.
- Eg keypi ikki grundgevingina, at nýggj fólk eru í Róðrarsambandinum, og nýggj fólk skipa fyri róðrinum í Hvalvík. Triðja hvørt ár er kappróður í Hvalvík, og letur man alt upp í hendurnar á nýggjum fólkum triðja hvørt ár, ja so hendir slíkt ferð eftir ferð. Tað átti eisini at verið eitt krav, at feløg skulu luttaka við fleiri manningum, um tey skulu skipa fyri FM-róðrum. Kappróðurin er bumbaður nógv ár aftur í tíðina við hendingini í dag, skrivar Vagnur Michelsen á Hvannrok.fo.
Lesið alla viðmerkingina HER