text:
Italian pharmacy online: cialis senza ricetta medica in farmacia.
Microsoft word - Álit um giktaøkið í føroyum 111206
Innihaldsyvirlit:
FORORÐ . 3
1. INNGANGUR . 4
2. LÝSA OG GREINA GIKTASJÚKUR . 6
3. LÝSA NÚVERANDI VIÐGERÐARMØGULEIKAR Í FØROYUM . 10
4. LÝSA VIÐGERÐARTØRVIN . 12
5. UPPSKOT/TILMÆLI UM HVUSSU VIÐGERÐARVIÐURSKIFTINI HJÁ UMRØDDU SJÚKLINGUM
KUNNU BETRAST OG SKIPAST. . 17
6. FYRIMUNIR – VANSAR . 18
7. KOSTNAÐARMETINGAR AV UPPSKOTINUM TIL LOYSN Á VIÐGERÐARVIÐURSKIFTUNUM . 19
HEIMILDIR. 22
SKJØL. . 23
Fororð
Landsstýrismaðurin í almanna- og heilsumálum setti í 2004 ein arbeiðsbólk, hvørs uppgáva var at
orða eitt álit til landsstýrismannin um viðgerðarviðurskiftini hjá giktasjúklingum í Føroyum.
Bólkurin hevði sín fyrsta fund 30. september 2004.
Endamálið við arbeiðinum hjá arbeiðsbólkinum hevur verið at koma við uppskotum, um hvussu
viðgerðarviðurskiftini hjá giktasjúklingum kunnu betrast, so hesum sjúklingum kunnu standa góð
og nøktandi viðgerðartilboð í boði.
Álitið hjá arbeiðsbólkinum um viðgerðarviðuskiftini hjá giktasjúklingum er orðað við støði í
niðanfyristandandi arbeiðssetningi.
Arbeiðssetningur:
• lýsa/greina giktasjúkur
• lýsa núverandi viðgerðarmøguleikarnar hjá giktasjúklingum í Føroyum
• lýsa viðgerðartørvin hjá giktasjúklingum í Føroyum • koma við uppskotum um, hvussu viðgerðarviðurskiftini hjá hesum sjúklingum kunnu betrast og
• lýsa fyrimunir og vansar við uppskotunum til loysn á viðgerðarviðurskiftunum
• gera kostnaðarmetingar av uppskotunum til loysn á viðgerðarviðurskiftunum
Landsstýrismaðurin heitti á sjúkrahúsini, Giktafelag Føroya og Kommunulæknafelag Føroya um at
velja hvør sín lim í arbeiðsbólkin.
Niðanfyristandandi umboð hava mannað arbeiðsbólkin. Limir í arbeiðsbólkinum:
• Elin Mørkøre
, fyrrverandi yvirlækni og vald av Landssjúkrahúsinum
• John Rødgaard,
yvirfysioterapeutur og valdur av Suðuroyar Sjúkrahúsi • Eyðbjørg Joensen
, leiðandi fysioterapeutur og vald av Klaksvíkar Sjúkrahúsi
• Anna Petersen,
ergoterapeutur og vald av Giktafelag Føroya
• Páll Hansen,
kommunulækni og valdur av Kommunulæknafelag Føroya • Jan Simonsen,
ráðgevi og valdur av Almanna- og heilsumálaráðnum
1. Inngangur Gikt hevur plágað mannaættina alla ta tíð, ið vit vita um. Leivdir frá menniskjum, sum livdu fyri 500.000 árum síðan, og frá 8000 ára gomlum mumium í Egyptalandi vísa broytingar, sum týða á gikt. Frá fornøldini í Grikkalandi og Rómararíkinum hava vit leivdir av viðgerðarstøðum til giktasjúk, sum ofta vóru løgd á støðum við heitum keldum. Vit hava onga uppgerð um giktasjúk í Føroyum, men mett verður, at støðan er nakað tann sama sum í grannalondum okkara. Í 1995 kom úrslit av kanningum í Danmark gjørdar av Dike: Center for Sundhedsanalyse um ”Muskel- og skeletsygdom, forekomst og sygdomsadfærd”. Kanningarnar vístu, at í einum ári hava 40% av íbúgvunum havt sjúku í rørslulimunum. 16% hava longri varandi giktasjúkur. Av hesum hava 8% ryggjasjúkur, 4% slitgikt, 2% inflammatoriskar giktasjúkur og 2% aðrar sjúkur í vøddum og beinagrind. Hesar sjúkur eru tær, sum oftast eru orsøk til, at sjúklingar verða sjúkraskrivaðir frá arbeiði teirra. Heili 45% av teimum, sum skifta arbeiði ella gevast at arbeiða orsakað av sjúku, gera tað orsaka av trupulleikum í rørslulimunum. Kanningarnar vístu eina øking av longri varandi giktasjúkum: Í 1987 var talið 13% og í 1991 var tað 15,9%. Líknandi kanningar í Noreg, Svøríki og Finlandi vístu eina samsvarandi øking av longri varandi giktasjúkum. 36% av teimum, sum hava trupulleikar í rørslulimunum, søkja sær hjálp innan heilsuverkið, oftast hjá alment praktiserandi lækna, sum hevur møguleika fyri at ávísa tey til fysioterapeut ella serlækna innan økið, um tørvur er á tí. Sjúklingar kunnu eisini venda sær beinleiðis til kiropraktor. Arbeiðsbólkurin metir, at giktasjúkur eru minst líka vanligar í Føroyum sum í hinum Norðanlondunum. Soleiðis skal roknast við, at umleið 7500 íbúgvar hava longri varandi giktasjúku í Føroyum, harav hava umleið 500 liðagikt. Ásannandi væntandi viðgerðarmøguleikar til giktasjúklingar varð føroyskt giktafelag stovnað í 1948 sum deild av danska giktafelagnum. Innsavnaður peningur á 59.000 kr varð givin til nýbygning á Landssjúkrahúsinum, sum fekk navnið Gikta- og Epidemideild. Bygningurin er síðani broyttur og nýtttur til annað virksemi. Frá 1954 til 1977 var ikki stórvegis virksemi í felagnum. Í 1977 varð nýggj nevnd sett, men gongd kom ikki á felagið aftur, fyrr enn tað varð endurstovnað sum serstakt føroyskt giktafelag í 1988. Eftir tað øktist limatalið til umleið 500, og síðani hava verið regluligir kunnandi fundir í felagnum ymsa staðni í landinum. Giktafelagið skipaði millum annað fyri, at svimjihyljar vóru upphitaðir til 35 hitastig, so giktasjúk kunna gera venjingar í heitum vatni. Felagið fíggjaði eisini trappur og lyftir til hyljar fyri at tryggja atkomu til øll giktasjúk. Felagið hevur samstarv við hini norðurlendsku giktafeløgini. Giktasjúk hava í mong ár kunnað fingið fysioterapi á sjúkrahúsunum og á privatum klinikkum. Seinru árini eru eisini kiropraktorklinikkir settar á stovn ymsa staðni í Føroyum.
Í 1971 byrjaði serlækni í giktasjúkum viðtalu í Tórshavn eftir avtalu við sjúkrakassarnar. Í 1974 varð sami lækni settur sum konsulentur í fysilogi og rehabelitering á Landssjúkrahúsinum 10 tímar um vikuna. Starvið varð broytt til yvirlæknastarv í 1982. Yvirlæknin fekk 10 seingjarpláss at ráða yvir á medisinsku deildini. Tá ið Elin Mørkøre segði seg frá sum yvirlækni í reumatologi í 1999, varð søkt eftir 2 reumatologiskum yvirlæknum. Tá ið eingin søkti, helt Elin Mørkøre áfram sum yvirlækni og við serlæknaviðtalu eftir avtalu við sjúkrakassarnar 2 dagar um vikuna til mai mánaða 2001. Endurtiknar umsøknir eftir reumatologiskum yvirlæknum hava verið úrslitaleysar, hóast søkt hevur verið í øllum Norðanlondum og í Bretlandi. Siðan 2001 hava reumatologiskir serlæknar virkað sum konsulentar á Landssjúkrahúsinum í tíðarbilum. 1. februar 2002 tók fyrrverandi yvirlækni Elin Mørkøre eftir áheitan frá leiðandi yvirlækna á medisinska deplinum við sum reumatologiskur konsulentur 2 dagar um vikuna. Frá í mai 2003 hevur verið reumatologisk konsulentvitjan við 5 ymiskum serlæknum úr Danmark 5-6 hvørja viku – íalt 10 vikur um árið. Elin Mørkøre bjóðaði seg til at halda fram sum konsulentur 1-2 ferðir um vikuna, men leiðslan kendi seg noydda til at minka um ta støguðu tænastuna til 20 tímar um mánaðin, hóast tað við hesum bert vóru brúktir 2/3 av reumatologisku yvirlæknalønini, tí tørvur var á peningi til annað sjúkrahúsvirksemi. Sambært landsstýrismanninum í heilsumálum var tað í lagi at minka um reumatologisku serlæknatænistuna, við tað at peningurin til hesa tænastu ikki er oyramerktur og tí kann brúkast til annað virksemi, sum leiðslan metir hevur størri týdning, og tá mett verður, at tann skerda reumatologiska konsulentskipanin sambært sjúkrahúsleiðsluni er heilsuliga nøktandi í mun til játtanina á fíggjarlógini. Elin Mørkøre gavst við konsulentstarvinum í august 2003, og hildið hevur verið fram við reumatologiskari konsulenttænastu úr Danmark 10 vikur um árið.
2. Lýsa og greina giktasjúkur
Gikt er sjúka í rørslulimunum: beinagrind, liðum, vøddum og bindivevnaði. Tær verða vanligt
býttar upp í 2 høvuðsbólkar: inflammatoriskar
og degenerativar
giktasjúkur.
Innanfyri hesar báðar høvuðsbólkar eru tað nógv sløg av gikt, sum hava ymisk sjúkueyðkenni á
kroppi og í blóði, bleytvevnaði og liðvætu. Inflammatoriskar giktasjúkur
Inflammatoriskar giktasjúkur eru merktar av brunakendum, sokallaðum inflammatoriskum
broytingum, har vevnaður verður hovin, heitur og stundum reyður við øktari blóðrenslu og tarnaðari
rørslu í liðum. Niðanfyri verða nevndar nakrar av teimum vanligastu. Liðagikt
verður mett at raka umleið 1% av íbúgvunum í Norðanlondum. Av ókendum orsøkum ger
kroppurin andevni móti egnum vevnaði, sum elvir til inflammatión. Liðir gerast hovnir og pínandi.
Sum frá líður verða brósk og beinvevnaður niðurbrotin, og liðirnir kunnu avskeplast, um sjúkan ikki
verður steðgað. Sjúkan hevur ofta við sær fepur, møði, tunglyndi og at sjúklingarnir lætna. Stundum
koma eisini broytingar í eygum, hjarta, lungum, nýrum, livur, milt og nervum. Barnaliðagikt
fáa umleið 1 0/00 av børnum. Sjúkan líkist gikt hjá vaksnum. Psoriasisgikt
sæst hjá umleið 10% av teimum, sum hava psoriasis. Psoriasisgikt líkist liðagikt, men
er oftast mildari. Bechterewsjúka
er inflammatorisk giktasjúka í ryggsoyluni, sum hevur pínu og stívleika við sær.
Við urinsýrugikt
gerast urinsýrukrystallir í liðum og bleytvevnaði, sum elva til inflammatión.
Inflammatorisk gikt í ørmum, beinum ella ryggsoylu sæst hjá 10 til 20% av sjúklingum, sum hava
inflammatoriska tarmsjúku, sum Morbus Crohn
og Ulcerøs Colitis.
Løstir í ørmum og beinum elva stundum til inflammatión í liðum. Bakteriur og virus
kunnu vera orsøk til inflammatión í liðum. Bindivevnaðarsjúkur
ávirka mest húð, vøddar, liðir og likamslutir innan í kroppinum. Sum dømir
kunnu nevnast Lupus Erythematosus Dissiminatus og Sklerodermi. Viðgerð av inflammatoriskum liðsjúkum
Heilivágur kann bøta um inflammatión og niðurbrótan av liðavevnaði. Tað er av stórum týdningi,
at viðgerðin verður sett í verk skjótast gjørligt, so minkast kann um vandan fyri niðurbrótan av
vevnaði og harvið varandi skaða í liðum.
Viðgerð av liðagikt er nógv broytt seinastu 20 árini. Nú verða mest brúkt heilivágssløgini
methotrexat ella salazopyrin sum fyrsta viðgerð. Um ikki nóg gott úrslit fæst av hesum, kann
stundum fáast bati við at geva fleiri sløg av heilivági í senn. Ymiskt er sum sjúklingar tola
heilivágir, sum kunnu hava hjáárin við sær. Tað er tí hent, at kunna skifta millum heilivágir, sum
eru kendir gjøgnum nýtslu í mong ár.
Seinastu tíðina hava vit fingið heilivágir, sum eru andevni til inflammmatiónsfremjandi evnir við at
binda seg til teirra. Remikada, Humira og Enbrel binda seg til TNF alfa, sum er
inflammatiónsfremjandi evni við liðagikt, psoriasisgikt, Bechterewsjúku, Ulcerøs Colitis og Morbus
Crohn. Tey tykjast at hjálpa væl til at steðga sjúkuni hjá nógvum. Tey mugu gevast støðugt í langa
tíð helst í fleiri ár. Tey eru kostnarmikil. Remikaduviðgerð kostar millum 80 túsund og 120 túsund
krónur um árið fyri hvønn sjúkling Viðgerð við Humira ella Enbrel kostar millum 125 túsund og
160 túsund krónur um árið. Onnur líknandi evni eru væntandi á heilivágmarknaðinum.
Vanlig mannagongd í dag er, at hesi nýggju evni verða givin, um tað ikki fæst nøktandi bati av
teimum fyrr nýttu heilivágunum. Tó verða tey nýggju evnini ofta nýtt sum fyrsta viðgerð hjá
børnum. Í løtuni verða royndir gjørdar fyri at vita, um tað eru fyrimunir við at nýta tey nýggju
evnini sum fyrsta viðgerð hjá vaksnum. So statt er møguleiki fyri, at tey fara at verða nýtt meira í
framtíðini, enn tey verða í dag. Møguleiki er eisini fyri, at tey gerast minni kostnarmikil sum frá
líður.
Urinsýrugikt verður oftast viðgjørt við apurin.
Stundum verður antibiotika nýtt til sjúklingar, har bakteriur eru atvold til giktasjúku.
Ofta er neyðugt við pínudoývandi heilivági sum til dømis Panodil ella við heilivági, sum umframt at
vera pínudoyvandi eisini minka um inflammatión, sum til dømis Brufen.
Binýrabarkhormonheilivágur bøtir um inflammatión og pínu og kann tí vera hentur í ringum
tíðarbilum. Hann kann gevast sum tablettir ella sum innspræning í sjúkar liðir.
Fysioterapi við venjing og stundum hita ella kulda kann hjálpa til at varðveita liðiligheit og styrki í
útlimum og kroppi. Venjing í heitum vatni er ofta sera gagnlig.
Ergoterapi kann hjálpa til at læra sjúklingarnar at nýta útlimir og kropp á best hóskandi hátt undir
arbeiði og í gerandis yrki. Skinnarar og onnur hjálpartól kunnu ofta vera til stórt gagn.
Kirurgisk viðgerð: Tá ið liðir avskeplast, kann vera neyðugt við skurðviðgerð fyri at bøta um pínu
og førleika. Tað kann vera hent at gera liðir stívar ella at skifta liðir út við eftirgjørdum liðum.
Eisini aðrar skurðviðgerðir, til dømis á sinum, kunnu bøta um førleikan hjá giktasjúklingum.
Tað er av stórum týdningi, at sjúklingarnir fáa holla kunning um giktasjúkuna og um
viðgerðarmøguleikarnar av sjúkuni. Degenerativar giktasjúkur
Degenerativar giktasjúkur eru merktar av, at vevnaður verður niðurbrotin. Niðanfyri verða nevndar
nakrar av teimum vanligastu.
Slitgikt (artrosa) verður mett at vera vanligasta giktasjúkan. Næstan øll fólk yvit 65 ár hava slitgikt
við meir ella minni pínu í onkrum liði. Beinbróskið slítist, tað tynnist og kann stundum heilt hvørva
millum beinendarnar í liðunum. Beinagrindin verður óreglulig í liðendunum við vætufyltum opum
og øktum beinvøkstri um liðrendurnar. Stundum síggjast brunabroytingar í liðkapslinum og økt
liðvæta. Vøddar og spengur rundanum liðirnar kunnu gerast hovnir og eymir.
Slitgikt førir við sær pínu og minkaða liðiligheit. Vanligt er, at slitgikt versnar við árunum og kann
føra við sær avskeplan av liðum og ringar rørslutrupulleikar. Summi fáa slitgikt í nógvum liðum
meðan onnur bert í fáum.
Vit kenna bert lutvíst orsøkirnar til slitgikt, millum annað tykjast arvaligir eginleikar at hava
týdning. Ovurfiti verður mett at vera týðandi orsøk til slitgikt í knøum, mjadnum og lendum orsakað
av stórari tyngd á hesar liðir. Slitgikt kemur ofta í liðir, sum eru skaddir. Giktin kann eisini koma av
leingi varandi einstáttaðum arbeiði. Ovurligiligheit (hypermobilitet) kann stundum føra pínu við sær
og førir ofta við sær slitgikt við árunum
Vøddagikt (myosur og tendinosur) eru slitbroytingar í vøddum og spengrum, sum koma av overvan.
Tær kunnu koma ymsa staðni í kroppinum og føra við sær pínu og stívleikakenslu. Vøddagikt
kemur ofta aftaná longri varandi einstáttað arbeiði, serliga um arbeiðið kennist sálarliga tungt.
Ryggjatrupulleikar orsakað av slitbroytingum eru sera vanligir. Hetta førir við sær pínu og
rørslutrupulleikar, sum stundum gerast arbeiðsforandi.
Beinbroyskni (osteoporosa) rakar nógv eldri fólk. Tað hevur ofta við sær beinbrot og samanfall av
geislum.
Fibromyalgi er kronisk sjúka við pínu nógva staðni í kroppi, ørmum og beinum við nógvum eymum
umráðum í vøddunum, har pína útloysist, tá trýst verður á tey. Sjúkan hevur við sær møði og
minkaðan arbeiðsførleika orsakað av veikleika og øktari pínu undir og aftaná kroppsligt arbeiði.
Viðgerð av degenerativum giktasjúkum
Fysioterapi: Styrki- og liðiligheitsvenjing eru týðandi viðgerðir fyri slitgikt. Viðgerð í heitum vatni
gagnast ofta serliga væl. Hitin bøtur um pínuna, og vatnið ger tað lættari at røra seg. Hita- og
handaviðgerð kann ofta bøta um pínu og stívleika.
Vøddagikt verður viðgjørd við venjing, handaviðgerð og stundum hitaviðgerð, kuldaviðgerð,
blokadir ella nálaviðgerð (”dry needling” ella akupunktur). Við beinbroyskni er áhaldandi venjing
týðandi.
Ergoterapi gagnar sjúklingum við slitgikt á sama hátt sum hjá liðagiktasjúklingum við
ergonomiskari leiðbeining og hjálpartólum. Liðirnir eiga at verjast móti overvan og samstundis
venjast, so liðiligheit og megi verða varðveitt.
Skurðviðgerð: Skiftan av slitnum liðum við eftirgjørdum liðum kann ofta hjálpa væl uppá pínu og
rørsluførleika. Í summum førum kann besta loysnin vera at gera liðir stívar.
Heilivágur: Tað er ofta neyðugt at geva pínudoyvandi heilivág. Við hvørt sæst betur úrslit , tá givið
verður heilivágur, sum eisini doyvir inflammatión.
Beinbroyskni verður viðgjørt við kostískoyti av kálki og D-vitamin og stundum eisini
bisfosfanatum sum til dømis Fosamax ella Didronate, sum kann økja um kálkmongdina í
beinvevnaðinum, tá tað verður givið í langa tíð. Kvinnulig hormonir og líknandi evnir kunnu eisini
økja um kálkmongdina í beinagrindini og soleiðis fyribyrgja beinbroti.
Kunning um giktasjúkur: Tað er av stórum týdningi at giktasjúklingar verða gjølla kunnaðir um
teirra sjúku og um møguleikarnar fyri at bøta um hana.
Fyribyrging:
Fjølbroytt rørsla er týðandi alt lívið. Rørsla bøtir um blóðrenslið, sum er týðandi fyri varðveitslu av
bróski, beinvevnaði og bleytvevnaði í rørslulimunum og er sostatt fyribyrgjandi fyri
slitbroytingum.
Fólk sum røra seg lítið fáa oftari beinbroyskni enn onnur. Børn sum røra seg lítið, hava minni kálk í
beinvevnaðinum longu á ungum árum og kunnu tí lættari fáa beinbrot, serliga seinri í lívinum, tá
beinkálkið fer at minka við árunum. Fólk sum roykja,
fáa oftari beinbroyskni enn onnur.
Fólk, sum sita nógv still í sínum arbeiði og røra seg lítið í frítíðini, fáa, í mun til onnur fólk, oftari
broytingar í liðum og bleytvevnaði, sum elva til pínu.
Hóskandi innrættan av arbeiðsplássum og læring av góðum arbeiðshættum verður mett at kunna
minka um vandan fyri at fáa slitbroytingar í rørslulimunum. Harumframt kann Kostískoyti av kálki
og D-vitamin minka um vandan fyri at fáa beinbroyskni.
3. Lýsa núverandi viðgerðarmøguleikar í Føroyum Tað er, sum nevnt, serlæknaviðtala í reumatologi 5. - 6. hvørja viku á Landssjúkrahúsinum – 10 vikur um árið. Tað eru fimm serlæknar úr Danmark, ið koma hvør 2 vikur um árið. Í eina tíð hevur ein reumatologur verið vikarur fyri medisinskan yvirlækna á Klaksvíkar Sjúkrahúsi í 2 vikur 5-6 ferðir um árið. Hann hevur í hesum tíðarskeiðum átikið sær at veita reumatologiskar serlæknaviðtalur.
Kiropraktor:
Giktsjúk
Kommunulækni:
Fysioterapeut:
Hjálpitólamiðstøð
Sosialráðgevi
Innleggjan á sjúkrahús
,
Reumatologiskan
Ortopedkirurg
konsulent
á Lands-
fysioterapeut ergoterapeut sosialráðgevi psykolog
Mynd 1: Viðgerð av giktasjúklingum
Fysioterapi verður veitt á privatum klinikkum, har sjúkrakassarnir gjalda umleið helmingin av
kostnaðinum og sjúklingurin hin helmingin. Møguleiki er at søkja Almannastovuna um at gjalda hin
helmingin um ein er illa fyri fíggjarliga. Børn, sum eru undir 18 ár, fáa fría fysioterapi.
Fysioterapiklinikkir eru í Klaksvík, Fuglafirði, Runavík, Oyrabakka, Kollafirði, Vestmanna,
Tvøroyri, Vági, Miðvági og Tórshavn.
Heitir hylar at gera venjingar í eru til taks í Vági, Tvøroyri,
Fuglafirði, Leirvík, Gøtu, Toftum, Strondum, Søldarfirði, Kollafirði, Vestmanna, Sørvági, Kvívík og Tórshavn (sí skjal 1). Kiropraktorar hava viðtalur í Kollafirði og Tórshavn. Kvøldskúlatilboð um rørslu finnast í flestu kommunum. Landssjúkrahúsið og Klaksvíkar Sjúkrahús veita fysio- og ergoterapi ambulant, tá viðgerðin ikki kann gevast á privatum fysioterapiklinikkum, og tá tað í serligum førum er neyðugt, verða sjúklingarnir innlagdir til viðgerðar.
Á Klaksvíkar Sjúkrahúsi hava Bechterew sjúklingar møguleika at fáa intensiva fysioterapi dagligt í 2 vikur eina ferð um árið, meðan tey búgva á sjúkrahúsøkinum. Suðuroyar Sjúkrahús veitir ambulanta fysioterapi eftir ávísan frá kommunulæknum umframt viðgerð undir innleggjing. Bandagistur og ortopediskur skósmiður frá SAVA koma regluliga til Føroyar at útvega bandagur og ortopediskar skógvar til giktasjúklingar. Arbeiðseftirlitið hevur ábyrgd av, at arbeiði verður gjørt á heilsugóðan hátt, so tað ikki elvir til sjúku. Ein ergoterapeutur er settur ¾ tíð at leiðbeina um hóskandi arbeiðshættir á føroyskum virkjum Við fólkaheilsuætlanini, ið varð løgd fram í Løgtinginum í apríl 2006, verður varpa ljós á týdningin av at hava eina góða heilsu, og hvat vit kunnu gera fyri at betra um okkara heilsustøðu. Ætlanin við eini tílíkari ætlan er, at ein heilsufremjandi áskoðan eigur at seyra ígjøgnum í øllum lutum í samfelagnum. Eitt vælvirkandi fólkaheilsuarbeiði fevnir bæði um heilsufremjandi og sjúkufyribyrgjandi tiltøk. Í fólkaheilsuætlanini eru orðaðir málsetningar fyri, hvussu bøtast kann um heilsustøðuna, og mál eru sett, sum røkka fleiri ár fram í tíðina. Fólkaheilsuætlanin er ein liður í Visjón 2015 ætlanini. Økisterapeutar eru í Suðurstreymi, á Sandi og í Suðuroy.
4. Lýsa viðgerðartørvin Innleiðing
Tað er sum áður nevnt týdningarmikið, at giktasjúklingar koma skjótt til kanningar, so diagnosa
kann setast og viðgerð setast í verk. Nógvir giktasjúklingar, sum til dømis sjúklingar við
inflammatoriskum sjúkum mugu framhaldandi kannast við jøvnum millumbilum við atliti til at fáa
staðfest tørv á møguligum broytingum í viðgerðini, sum oftast er yvir longri tíðarskeið.
Í fyrstu syftu er tað kommunulæknin hjá viðkomandi sjúklingi, ið ger kanningina, men ofta er
neyðugt at ávísa giktasjúklingar víðari til serlækna í giktasjúkum, t.e. reumatolog. Sum áður nevnt
er serlæknaviðtala í reumatologi er 5.-6. hvørja viku á Landssjúkrahúsinum – 10 vikur um árið. Tað
eru fimm serlæknar úr Danmark, sum koma hvør 2 vikur um árið. Hetta nøktar tó als ikki tørvin og
ber millum annað við sær, at ávísingar verða aftursendar, og at pensiónsmál verða goymd í ov langa
tíð. Reumatologtænasta
Mett verður, at tað er tørvur á 2 reumatologum
í Føroyum. Til dømis verður í Danmark mælt til, at
tað er ein reumatologur til 25.000 fólk sambært ”Dansk Reumatologisk Selskab”. Tað er tó torført
at fáa sett reumatologar í føroyska sjúkrahúsverkið, tí tað er trot á hesum serlæknum í londunum
rundan um okkum. Tí eigur tað at verða roynt at fáa sett ein í fyrstu syftu, og um hetta ikki eydnast,
eigur verandi konslenttænasta at verða útbygd. Eftirútbúgving
Tørvur er á áhaldandi eftirútbúgving
av læknum, sjúkrarøktarfrøðingum og terapeutum, sum ofta
eru felags um viðgerðina av giktasjúklingum. Rehabilitering
Kronisk giktasjúk hava tørv á rehabilitering
, sum oftast kann veitast ambulant, men stundum er
neyðugt við innlegging á sjúkrahús.
Í einari hvítubók um rehabilitering, sum Rehabiliteringsforum Danmark saman við m.ø.
”Marselisborg Centret” og Almannamálaráðnum hava givið út í 2004, verður
rehabiliteringshugtakið lýst nakað soleiðis: Rehabilitering er ein miðvís og tíðaravmarkað samstarvsprosess millum ein borgara, tey
avvarðandi og fakfólk. Endamálið er, at borgarin, sum hevur ella er í vanda fyri at fáa stórar
avmarkingar fyri evnum sínum at virka, tað veri seg likamliga, sálarliga ella sosialt, fær eitt
sjálvstøðugt og innihaldsríkt lív. Rehabilitering er grundað á borgarans samlaðu støðu í tilveruni,
og avgerðir um viðgerð skulu vera samskipaðar og samanhangandi og skulu taka útgangstøðu í
fakligari vitan.
Við øðrum orðum verður rehabiliteringstilgongdin eyðkend við:
- at dentur verður lagdur á gerandisdagin hjá borgaranum (bæði arbeiðslív og frítíð),
- at tiltøkini skulu taka atlit til borgaran sjálvan (t.d. viðgerð og venjing) umframt nærumhvørvið
- at útgangsstøðið er borgarin og hansara tørvur og fatan av tí støðu, hann er í, og at allar avgerðir
verða tiknar í samráð við borgaran út frá hansara fortreytum og um neyðugt í samráð við avvarðandi,
- at avgerðir verða tiknar við atliti til persónin í síni heild, tað veri seg likamliga, sálarliga og
sosialt, og at neyðugir sektorar luttaka (t.d. sjúkrahúsverk, almannaverk og skúlaverk),
- at arbeiðið verður samskipað soleiðis, at rætta hjálpin er til staðar, tá borgarin hevur brúk fyri
- at arbeitt verður í tvørfakligum bólkum, oftani frá fleiri sektorum, har borgarin er í
miðdeplinum, og um neyðugt saman við avvarðandi,
- at ráðlagt verður út frá fastløgdum málum og tíðarkarmum, sum tryggja samband og samstarv
- at arbeiðið er dynamiskt, smidligt og hevur eina menningartilgongd við góðskustýring,
Týdningarmiklasti persónurin í rehabiliteringini er sjúklingurin sjálvur. Hann má royna nýggjar leiðir at liva við brekum og við at taka móti tilboðum, sum kunnu bøta um støðuna, gera venjingar og møguliga broyta dagligar arbeiðshættir. Í samarbeiðinum við sjúklingin kunnu teir ymisku fakbólkarnir hvør á sín hátt stuðla sjúklinginum. Fysioterapeuturin kann læra sjúklingin at gera venjingar, at bøta um og varveita styrki og liðiligheit í kroppinum umframt atgerðir at bøta um pínuna. Ergoterapeuturin lærir tann giktasjúka at nýta væl hóskandi arbeiðshættir, so hann verður mest møguligt sjálvhjálpin og kann varðveita best møguligan arbeiðsførleika. Hjálpartól og broytingar í heimi og á arbeiðsplássi eru ofta neyðug í hesum sambandi. Sjúkrarøktarfrøðingurin hjálpir við at stuðla til sjálvhjálpni og lærur sjúklingin at nýta tann neyðuga heilivágin á rættan hátt. Sosialráðgevin upplýsir um og kannar møguleikar fyri almennum stuðli til kostnaðin av neyðugu viðgerðini og um stuðul, tá arbeiðsførleikin er skerdur. Talan kann vera um sjúkrameldan, endurútbúgving ella um vart arbeiði. Sálarfrøðingurin kann hjálpa sjúklinginum við at finna nýggj lívsvirðir og lívsmøguleikar, ið ofta verða skerdir av giktasjúku, sum kann føra til tunglyndi. Læknin stílar fyri viðgerð við heilivági og samskipar viðgerðina sum heild.
frøðingur
ráðgevi
Sjúklingur
Ergotera-
Sjúkra-
røktar-
frøðingur
Fysiotera-
Mynd 2: Samstarv við rehabilitering
Giktaskúlar
Í londunum rundan um okkum verða giktaskúlar nýttir sum eitt sera týdningarmikið amboð í
rehabiliteringini hjá giktasjúklingum.
Á einum giktaskúla lærir sjuklingurin um sjúkuna, og hvussu ein skal liva við henni. Meginreglan
er hjálp til sjálvhjálp. Á giktaskúlanum verða fleiri evnir tikin upp, sum t.d. vitan um sjúkuna og
hvussu ein kann læra at liva við kronsikari sjúku, hvørjir viðgerðarmøguleikar eru, um pínu og
hvussu ein kann liva við pínu, liðverju, týdningin av at venja, ergonomi, avspenning, matvanar,
heilivág, sálarfrøði og hjálpartól. Ein týdningarmikil partur av skúlanum er, at sjúklingar fáa høvi til
at tosa við onnur, ið hava somu sjúku.
Tað hevur nevniliga stóran týdning, at sjúklingarnir verða gjølla kunnaðir
um giktasjúkurnar og
um viðgerðarmøguleikarnar av teimum. Nógvar giktasjúkur eru kroniskar sjúkur, sum sjúklingurin
má liva við í nógv ár. Royndir vísa, at sjúklingurin fær eitt betri lív, um hann fær vitan um sjúkuna
og tekur ábyrgd av sjúkuni.
Tey, ið luttaka á einum tílíkum skúla, skula á egnum kroppi royna ymiskar venjingar og sum heild
fáa hjálp til sjálvhjálp. Kanningar (gjørdar av Henrik Nielsen KAS Herlev) vísa, at tey, ið hava
fingið undirvísing, náa 20- 30 % pínuminking samanborið við tey, ið ikki hava fingið undirvísing.
Likamlig venjing økir um styrki og rørslur av vøddum og liðum. Harafturat styrkir venjing
beinagrind og brøsk. Hetta lærir sjúklingurin best við at gera venjingarnar saman við undirvísing í,
hvussu hann framhaldandi kann halda á fram alt lívið
Samanumtikið kann sigast, at giktaskúlarnir leggja dent á at læra giktasjúk at nýta egnar ressursir
best møguligt og eggja teimum at vera so aktiv sum gjørligt, tað veri seg likamliga, sálarliga og
sosialt.
Bólkurin metir, at tørvur er á giktaskúlum á øllum 3 sjúkrahúsum, sum kommunulæknar og
sjúkrahúslæknar kunnu vísa til. Tað er torført at meta um, hvussu nógvar bólkar (við 6-12
sjúklingum í hvøjum bólki) tørvur verður á. Tí verður neyðugt at endurskoða skipanina eftir einum
ári. Hvør bólkur fær undirvísing í umleið 20 tímar.
Undirvísarar í giktaskúlunum eru lækni, fysioterapeutur, ergoterapeutur og stundum eisini
sálarfrøðingur, sosialráðgevi, kostráðgevi, sjúkrarøktarfrøðingur og giktasjúklingur. Rahabilitering uttanlands
Í Danmark, Noreg og Svøríki verða kroniskir giktasjúklingar, í summum førum, sendir til
rehabilitering í útlondum, har veðurlagið er heitt, turt og sólríkt. Kanningar hava víst, at hendan
viðgerðin hevur ført til bata hjá nógvum sjúklingum, sum hava inflammatoriskar giktasjúkur við
rørslubreki sum til dømis liðagikt og Bechterew sjúku. Góða veðurlagið verður mett at hava týðandi
ávirkan á tað góða úrslitið. Tað verður tó framvegis granskað í hesum evni. Ymiskt er, hvussu
hendan viðgerðin verður fíggjað í okkara grannalondum.
Í Noreg rindar landið fyri viðgerð á góðkendum stovnum uttanlands fyri áður nevndu sjúklingum.
Nevnast kann, at Noreg hevur tílíka avtalu við “Balkova – Physical Therapi and Rehabilitation
Center” í Turkalandi, har eisini Giktafelag Føroya hevur stílað fyri ferð fyri giktasjúk, sum vóru
sera vælnøgd við viðgerðina har.
Skipaðar venjingar í heitaðum hylum
Kronisk giktasjúk hava gagn av venjing í heitum vatni
. Sum áður nevnt, eru heitir hylar til taks í
Vági, Tvøroyri, Klaksvík, Fuglafirði, Leirvík, Gøtu, Toftum, Strondum, Søldarfirði , Kollafirði,
Vestmanna, Sørvági, Kvívik og Tórshavn. Hylarnir verða lítið og einki brúktir, møguliga tí teir ikki
eru nóg heitir fyri giktasjúk, ið hava tørv á hylum, har vatnið er 35-36 hitastig. Venjingarskrá kann
lærast av fysioterapeutum. Mett verður, at hylarnir høvdu verið betri gagnnýttir, um teir høvdu verið
hitaðir til 35-36 hitastig eina ferð um vikuna, og at tað varð skipað fyri venjing við fysioterapeuti í
hylum ymsa staðni í landinum.
Ókeypis fysioterapi
Fysioterapi verður sum nevnt veitt á privatum klinikkum, har sjúkrakassarnir gjalda umleið
helmingin av kostnaðinum og sjúklingurin hin helmingin. Møguleiki er at søkja Almannastovuna
um at gjalda hin helmingin, um ein er illa fyri fíggjarliga. Í grannalondum okkara fáa øll tey, sum
eru ringast farin av kroniskari sjúku, fysioterapi við almennari hjálp. Bólkurin metir, at slíkir
giktasjúklingar eiga at fáa ókeypis fysioterapi á heimstaðnum.
Almann kunning
Almen kunning um týdningin av rørslu eigur at veitast gjøgnum fjølmiðlar og í skúlum, har
skúlaítrótturin eigur at endurmetast. Kunning um heilsugóðar arbeiðshættir
Arbeiðseftirlitið hevur ábyrgd av, at arbeiði verður gjørt á heilsugóðan hátt, so tað ikki elvir til
sjúku. Ein ergoterapeutur er settur ¾ tíð at leiðbeina um hóskandi arbeiðshættir á føroyskum
arbeiðsplássum. Tað er sjálvandi sera avmarkað, hvussu nógv ein terapeutur, ið er settur ¾ tíð, kann
náa av undirvísing. Bólkurin metir, at innsatsurin á økinum eigur at økjast við í minsta lagi einari
normering afturat.
5. Uppskot/tilmæli um hvussu viðgerðarviðurskiftini hjá umrøddu sjúklingum kunnu betrast og skipast. Tilmælini, ið bólkurin hevur til at betra um viðgerðarviðurskiftini hjá giktasjúkum, eru sostatt hesi:
1. Søkt verður eftir yvirlækna í reumatologi. Um ongar umsøknir verða til starvið, verður mælt
til, at konsulenttænastan verður útbygd eftir tørvinum. Í fyrsta umfari verður mælt til, at møguleiki verður fyri, at reumatologiskir konsulentar koma til Landssjúkrahúsið 5. hvørja viku – 12 vikur um árið. Tað eigur at haldast fast um framtíðarætlanina frá 1999 um, at 2 reumatologar verða settir í Føroyum.
2. Rehabiliteringsmøguleikarnir fyri giktasjúk eiga at betrast, við at giktaskúlar verða settir á
3. Áhaldandi eftirútbúgving av læknum, sjúkrasystrum, fysio- og ergoterapeutum,
sosialráðgevum og psykologum um rehabilitering av giktasjúkum verður sett í verk, ið lærir starvsfólkini betri at síggja og nýta møguleikarnar við viðgerð og undirvísing.
4. Venjing í heitum hyli eigur at vera tilboð til allar giktasjúklingar eftir leiðbeining av
fysioterapeuti. Hylarnir eiga at verða hitaðir til 35-36 hitastig eina ferð um vikuna. Mælt verður til, at skipað verður fyri venjing við fysioterapeuti ein tíma um vikuna í hylum í Vágum, Norðurstreymoy, Suðurstreymoy, Eysturoy, Norðoyggjum og Suðuroy.
5. Mælt verður til, at ergoterapeutmanningin í Arbeiðseftirlitinum verður økt til 2 terapeutar. 6. Mælt verður til, at teir harðast raktu giktasjúklingarnir fáa ókeypis fysioterapi á
heimstaðnum. Leiðreglur um hvørji sjúkueyðkenni skulu krevjast fyri, at hetta kann setast í verk, eigur at ásetast av settum reumatologi við Sjúkrahúsverk Føroya í samstarvi við fysio- og ergoterapeutar og í samráð við Almanna- og heilsumálaráðið.
7. Mælt verður til, at Visitasjónsnevndin við Sjúkrahúsverk Føroya tekur málið upp
viðvíkjandi góðkenning og avtalu við rehabiliteringsstovn uttanlands á støðum har giktasjúk kunnu fáa gagn av viðgerð í vælhóskandi veðurlagi. Harumframt skulu leiðreglur ásetast, ið staðfesta hvørji sjúkraeyðkenni skulu vera hjá sjúklingum, sum kunnu fáa hesa viðgerð goldnað av sjúkrahúsverkinum.
6. Fyrimunir – Vansar Fyrimunir:
Giktasjúklingarnir batna og fáa tað munandi betri við skjótari og væl hóskandi viðgerð. Við at minka um inflammatiónina, batnar liðatrotið, og niðurbrótingin av liðavevnaði tarnast soleiðis, at avskeplan av liðum verður minni. Almenna heilsustøðan hjá tí einstaka batnar, og pínan gerst minni. Sjúklingarnir gerast meira sjálvbjargnir, og arbeiðsførleikin betrast soleiðis, at tey kunnu verða longri á arbeiðsmarknaðinum. Mett verður, at giktaskúlarnir fara at minka um tørvin á innlegging til fysio- og ergoterapi á sjúkrahúsunum, tá møguleiki verður fyri, at tílík viðgerð kann veitast ambulant á giktaskúlum. Vansar:
Meirkostnaður fyri viðgerð og giktskúlar, tó lækkar kostnaðurin, sum frá líður, orsakað av minni tørvi á avlamisveitingum.
7. Kostnaðarmetingar av uppskotinum til loysn á
viðgerðarviðurskiftunum
Setan av reumatologi í føroyska sjúkrahúsverkinum
Arbeiðsbólkurin mælir til, at ein fastur reumatologur verður settur í føroyska sjúkrahúsverkinum.
Um ein tílíkur serlækni verður settur, er ikki neyðugt at varðveita verandi konsulentskipan.
Um ongar umsøknir vera til starvið, verður mælt til, at konsulenttænastan verður útbygd eftir
tørvinum. Í fyrsta umfari verður mælt til, at møguleiki verður fyri, at reumatologiskir konsulentar
koma til Landssjúkrahúsið 5. hvørja viku t.e. tilsamans 12 vikur um árið.
Setan av reumatologi
Niðurlegging av konsulenttænastu1 347.700
Meirkostnaður av at seta reumatolog
252.300 kr.
Um ikki eydnast, at fáa sett ein reumatolog, mælir bólkurin til, at konsulenttænastan verður víðka í
minsta lagi til 5. hvørju viku (12 vikur um árið). Hetta merkir, at tænastan tilsamans kemur at kosta
417.240 kr ella 69.540 kr
meira um árið.
Konsulenttænasta 5. hvørja viku (12 vikur árliga)
Konsulenttænasta 6. hvørja viku (10 vikur árliga)
Meirútreiðslur av øktari konsulenttænastu
69.540 kr.
Giktaskúlar
Bólkurin mælir eisini til, at giktaskúlar verða settir á stovn á øllum 3 sjúkrahúsunum, har
sjúklingarnir verða bólkaðir í mun til hvat slag av gikt, teir hava.
Bólkurin mælir til, at bólkarnir í høvuðsheitum verða bólkaðir eftir teimum høvuðsbólkunum, ið eru
fyri giktasjúkur, nevniliga inflammatoriskar
og degenerativar
giktasjúkur. Tá ið tað viðvíkur
inflammatoriskum giktasjúkum, mælir arbeiðsbólkurin til, at tað um árið verða 2 bólkar á
Landssjúkrahúsinum, 1 bólkur á Klaksvíkar Sjúkrahúsi og 1 bólkur á Suðuroyar Sjúkrahúsi.
Tá ið tað viðvíkur degenerativum giktasjúkum, sum t.d. slitgikt, verður samstundis mælt til, at tað
um árið verða 5 bólkar á Landssjúkrahúsinum, 3 bólkar á Klaksvíkar Sjúkrahúsi og 2 bólkar á
Suðuroyar Sjúkrahúsi.
Talan verður um 20 tíma undirvísing fyri hvønn bólk, har hvør tími verður mettur at kosta 300 kr.
Hvør bólkur fer so statt at kosta 6000 kr.
Giktaskúli - Landssjúkrahúsið:
2 bólkar við inflammatoriskum giktasjúkum
5 bólkar við degenerativum giktasjúkum
Tilsamans 42.000
Giktaskúli - Klaksvíkar Sjúkrahús:
1 bólkar við inflammatoriskum giktasjúkum
3 bólkar við degenerativum giktasjúkum
Tilsamans 24.000
Giktaskúli - Suðuroyar Sjúkrahús:
1 bólkur við inflammatoriskum giktasjúkum
2 bólkar við degenerativum giktasjúkum
Tilsamans 18.000
Eftirútbúgving
Bólkurin metir, at tørvur er á, at áhaldandi eftirútbúgving av læknum, sjúkrasystrum, fysio- og
ergoterapeutum, sosialráðgevarum og psykologum um rehabilitering av giktasjúkum verður sett í
verk, ið betri lærir starvsfólkini at síggja og nýta møguleikarnar við viðgerð og undirvísing.
Eftirútbúgving av heilsustarvsfólki
150.000 kr.
Rørsla í heitum hylum
Bólkurin metir, at tørvur er á, at skipaðar venjingar eru í útvaldum hyljum í Suðurstreymoy,
Norðurstreymoy, Eysturoy, Suðuroy og Norðoyggjum við einum fysioterpeuti 1 ferð um vikuna í
ein tíma. Soleiðis er talan í fyrstu syftu um 6 heitir hyljar, ið verða nýttir til skipaða venjing fyri
giktasjúk.
Mett verður, at hvør undirvísingartími í miðal fer at kosta 300,00 kr
Undirvísing/venjing í 6 hyljum árliga
86.400 kr.
Ókeypis fysioterapi á heimstaðnum til meinast raktu giktsjúklingarnar:
Áðrenn avgjørt verður, hvørji eyðkenni skulu vera fyri giktsjúklingar, sum skulu fáa ókeypis
fysioterapi, er torført at spáa um, hvussu nógv tað fer at kosta. Leyslig meting er 300.000 kr. um
árið.
Ókeypis fysioterapi til harðast raktu giktasjúklingar
300.000 kr.
Kunning um heilsugóðar arbeiðshættir
Bólkurin metir, at tað sjálvandi er sera avmarkað, hvussu nógv ein terapeutur, ið er settur ¾ tíð á
Arbeiðseftirlitinum, kann náa av undirvísing. Bólkurin metir, at innsatsurin á økinum eigur økjast
við í minsta lagi einari normering afturat.
Ein eyka normering á Arbeiðseftirlitinum av terapeuti
300.000 kr.
Samlaðar útreiðslur:
Meir útreiðslur við setan av reumatologiskum yvirlækna
Kunning um heilsugóðar arbeiðshættir
Gjald fyri fysioterapi til meinast raktu sjúklingar
Tilsamans
1.172.700.kr.
Mælt verður til, at viðgerðartørvurin verður endurskoðaður eitt ár aftaná, at ætlanin er sett í verk.
Heimildir 1. Reumatologi 2001. Redigeret af Johannes Friis,Peter Junker,Claus Manniche,Jørgen Petersen
og Kristian Steengaard-Petersen.FADL´s Forlag A/S,Copenhagen
2. Leddegigt – medicinsk teknologivurdering af diagnostik og behandling 2002. 3. Muskel – og skeletsygdom i Danmark,forekomst og sygdomsadfærd. Dike 1995 4. Rapport om det færøske sygehusvæsen. Dansk Sygehusinstitut 1988. 5. Rapport om det færøske sundshedsvæsen. Rådgivningsgruppen vedrørende sundsvæsenet på
6. Analyse af ledelses – og organisationsstrukturen på Landssygehuset i Tórshavn: Dios 1996. 7. Handlingsplan for slidgigtområdet: Gigtforeningen 2003. 8. Ondt i ryggen: Forekomst,behandling og forebbyggelse i et MTV – perspektiv: Statens Institut
9. Ideer til forebyggelse af muskel – og skeletsygdomme i Danmark – Dike 1993. 10. General evaluation of norvegian patients in the years 1995 – 1998 :Balcova – Physical Therapi
11. Ondt i ryggen 0g arbejdet: Overlæge Johan Hviid Andersen,overlæge Henrik
A.Kolstad,overlæge Niels E.Ebberød og professor Tom Bendx. Ugeskrift for Læger 31.januar 2005.
12. Samrøður við Evelyn Gaard, ergoterapeut á Arbeiðseftirlitinum og Pál Weihe, yvirlækna á
Deildini fyri Arbeiðs- og Almannaheilsu.
13. Kunnskap og makt i færøsk helsepolitik 1820 – 1970. Beinta í Jákupsstovu. 14. Statens Institut for Folkesundhed. 15. Behandlingsrejser til udlandet. Et offentligt ansvar; Norges offentlige udredninger 200: 2. 16. Klimatvård før reumatiker. Reumatikerforbundet 2002.
Skjøl: Skjal 1:
Núverandi tilboð til giktasjúk í Føroyum
Tórshavn:
4 fysioterapeutiskar viðgerðarstovur.
Eysturskúlin: Her eru serlig tilboð 3 ferðir um vikuna:
Mikukvøld: Kvøldskúli, vatnið er 30 hitastig.
Hóskvøld: eldri fólk og fólk við ryggtrupuleikum, vatnið er 32 hitastig.
Fríggjadag kl. 16: Smábørn, vatnið er 32 hitastig.
Argja Skúli:
Vatnið er altíð 26 –27 hitastig.
Ongin serlig tilboð eru í hylinum á Argja Skúla.
Skúlin á Trøðini:
Vatnið er 34 – 36 hitastig.
Hylurin verður einans brúktur til børnini á skúlanum um ikki serlig viðurskifti gera seg galdandi.
Landssjúkrahúsið:
Hylurin verður ikki nýttur serliga nógv.
Efter at Elin Mørkøre steðgaði, verða bert fáar giktasjúklingar ávístir til viðgerðar.
Hylurin er til nýtslu fyri fólki útifrá mánadag - fríggjadag i tíðarskeiðinum kl. 13-15, men næstan
ongin ger nýtslu av hesum.
Svimjihøllin:
Tað eru 4 hyljar.
Hitin í tí stóra hylinum er 25 – 26 stig. Hitin í teimum minni hyljunum er 29 –30 hitastig.
Talan er ikki um nøkur serlig tilboð.
Norðoyggjar:
Ein fysioterapeutisk viðgerðarstova er í Klaksvík
Kommunala svimjihøllin:
Serligt tilboð við heitum vatni er eina ferð um vikuna
Klaksvíkar Sjúkrahús: Viðgerðarhylur
har vatni er 35 hitastig, sum er opin fyri øll eftir læknaávísing. Bert opin fyrrapartar.
Umleið 150 fólk nýta hylin árliga.
Fysioterapi
og ergoterapi
verður annars givin til: innlagdar sjúklingar (harav eisini giktasjúk), eftirviðgerð aftaná innlegging. Eisini viðgerð sum privatstarvandi fysioterapeutur ikki hevur møguleika at geva. Í nógv ár hevur Klaksvíkar Sjúkrahús havt eitt tilboð um intensiva terapi til Morbus Becterew sjúklingar
. Viðgerðin varðir í 14 dagar og tilboðið er 2 ferðir um árið. Henda møguleika nýta millum 20-30 sjúklingar árliga. Sum nakað nýtt er Leif Knudsen reumatologur
á Klaksvíkar Sjúkrahúsi 5-6 ferðir um árið, 14 dagar hvørja ferð. Hann vikarierar fyri med. yvirlækna og viðgerð sjúklingar í sjúkrakassaregi.
Fimleikur
og onnur rørslutilboð í kvøldskúlaregi. Eysturoyggin:
3 fysioterapeutiskar viðgerðarstovur. Ein í Fuglafirði, ein í Runavík og ein á Oyrabakka.
Kommunalir svimjihyljar:
Í Fuglafirði, Leirvík, Gøtu, á Toftum og á Strondum
er vatnið yvir 30 hitastig ein dag um vikuna og
er tá tað er opið alment.
Í Søldarfirði
er vatnið 35 hitastig og har svimja brekað børn v. stuðlum og skúlabørn.
Á Ellis og Røktarheiminum í Runavík
er heittvatnshylur, men vegna útbygging verður hann ikki
brúktur í løtuni. Tá útbyggingin verður liðug í 2006-2007 er meiningin at fólk kunnu koma og
búgva á heiminum og fáa intensiva viðgerð í nakrar vikur. Fimleikur
og onnur rørslutilboð í kvøldskúlaregi
.
Norðurstreym:
2 fysioterapeutiskar viðgerðarstovur. Ein í Kollafirði og ein í Vestmanna.
Kommunalir svimjihylar:
Í Kollafirði
er vatnið yvir 30 hitastig og er hylurin opin fyri almenninginum fleiri kvøld um
vikuna. Í Vestmanna
er vatnið upp ímóti 30 gradum, og hylurin verður nógv brúktur. Í Kvívík
er
vatnið 28-29 gradir. Opin fyri skúlanum og almenninginum.
Kiropraktor er í Kollafirði: Fimleikur
og onnur rørslutilboð í kvøldskúlaregi. Vágar:
Ein fysioterapeutisk viðgerðarstova.
Kommunalur svimjihylur í Sørvági
. Vatnið er umleið 30 hitastig og hylurin verður
brúktur til kvøldskúlan. Fimleikur
og onnur rørslutilboð í kvøldskúlaregi.
Suðuroy:
2 fysioterapeutiskar viðgerðarstovur. Ein á Tvøroyri og ein í Vági.
Suðuroyar Sjúkrahús:
Vatnið í hylinum er 34 – 35 hitastig. Mánadag – fríggjadag eru tað hvønn dag giktasjúklingar.
Harumframt er ein giktabólkur við 5-6 sjúklingum, ið fær viðgerð í 12 vikur 1-2 ferðir um árið.
Kvøldskúlin hevur tveir giktabólkar hóskvøld.
Tvøroyrar Skúli:
Hitin í vatninum er altíð 26 –28 hitastig. Her eru ongin serlig tilboð.
Vágs Skúli: Leygardag er vatnið 30 –31 hitastig. Kl. 10 -11 er hylurin bert opin fyri eldri fólk og
fólk, ið vilja venja. Sandoy:
Ein fysioterapeutisk viðgerðarstova, men ongin fysioterapeuter í løtuni.
Meginskúlin:
Hylurin er opin frá páskum til heystferiuna. Mikukvøls er vatnið 31 hitastig.
Her er eitt ryggja/gigta bólkur, sum ein lærari undirvísir .
Keldur: Tosa í telefon við avvarðandi fólk í kommununum.
Sahva:
Í sambandi við tilboð til giktasjúklingar skal eisini nevnast avtalan við Sahva. Annan hvønn mánaða
kemur ein bandagistur og ein hondskómakari til Føroya í umleið eina viku. Arbeitt verður við at
broyta hesa skipan soleiðis at hon kemur at virka betur enn hon hevur gjørt.
Skjal 2:
Konsulent avtala 2006. 6. Hvørja viku (10 ferðir tilsamans):
Løn 25.000
25.000 kr
Ferðaseðil 4000
Kost og logi 4270
Aðrar útreiðslur
Tilsamans
34.770 kr
34.770*10
Source: http://www.tinganes.fo/logir/alit/2006.12%20%C3%81lit%20um%20vi%C3%B0ger%C3%B0%20av%20giktasj%C3%BAklingum.pdf
Thailand Continues the Battle for Cheaper Drugs The Thai government may allow generic production of more than a dozen patented medicines unless companies substantially lower the price oftheir brandname products. Three compulsory licenses for domestic production and import have already been issued. Thailand’s Ministry of Public Health has set up a panel to review whether compulsory licenses
AGFIMS: HOUSEHOLD LISTING SCREENER No. Region/ Mkoa __ __________________________________________________________________________________District: Wilaya_ ___________________________________________________________________________________Ward: Kata _ ______________________________________________________________________________________EA: Eneo la utafiti______ _____________________________


c: text/html

text:
Zarepta 50 ár - minningarhald í heyst
17.07.2017 - 18:33 - Skrivað hevur: Poul Jóhan Djurhuus gjaranes@gmail.com
Tað eru í ár 50 ár síðani Zarepta varð tikið í brúk.
Tað var 06. oktober í 1965, at spakin varð settur í á fyrsta sinni, og eitt ár og nýggju mánaðir seinni, sunnumorgunin 02. juli 1967, varð breyðbróting hildin við fullsettum sali í Zarepta við fólki úr øllum landinum. Harvið var húsið tikið í brúk og halgað Harranum. Longu tveir dagar seinni kom tað fyrsta holdið í Zarepta. Hetta vóru 114 dreingir í aldrinum 10 -14 ár.
Ígjøgnum hesi 50 árini hevur nógv nýhugsan verið at sæð í Zarepta, sum er vaksið við fleiri 100 prosentum bæði við atliti til leguluttakarar, starvsfólk og bygningar, sum í dag telja tríggjar stórar høvuðslonir.
Leiðslan í Zarepta hevur gjørt av, at føroyafólk skal fáa høvið at uppliva Zarepta á 50 ára degnum, og síggja og hoyra hvussu arbeiði byrjaði í smáum við næstan ongum økonomiskum midlum, og hvussu Harrin hevur leitt og signað hesi seinastu 50 árini.
Dagurin er settur at vera leygardagin 14. oktober, sum verður lýstur nærri seinni.
Les eisini: Jubilieumsár - nógv at feira.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Karibia
Sum perlur drignar á 3.200 kilometra langan tráð liggja tropuoyggjarnar millum Meksiko og Venesuela. Hetta eru Karibiaoyggjar ella Vesturindiaoyggjar. Summar oyggjarnar eru bara smáir, óbygdir hólmar, ella korallriv; aðrar eru stórar og tættbygdir. Karibiaoyggjar eru mark millum tað 1.920.000 km2 stóra Karibiahav og Atlantshav. Størsta dýpið í Karibiahavi er næstan 7.000 m. Havið er umgyrt av Norður-, Mið- og Suðuramerika.
Í Karibia eru 25 ymisk lond. Kuba er størsta ríkið, har búgva 11 milliónir fólk. Hóast hvørt landið hevur sína serstøku mentan, so líkjast karibisku londini á nógvum økjum. Fyri 200-300 árum síðan høvdu lond í Evropa leingi ræðið á øllum hesum oyggjunum. Trælir vórðu fluttir úr Afrika til Karibia og noyddir at dyrka sukurrør í lundum hjá evropearunum. Sukurrør vaksa væl og skjótt í tí vátliga, lýggja veðurlagnum. Eisini Danmark hevði stórt gagn av hesum - tríggjar Vesturindiaoyggjar vóru undir donskum valdi heilt til í 1917. Meginparturin av fólkinum á Karibiaoyggjum er ættaður frá afrikonsku trælunum.
Í 1492 kom spanski rannsóknarmaðurin Kristoffur Kolumbus (1451-1505) við monnum sínum sum fyrstu evropearar til Karibia. Á nógvum oyggjum búðu ymisk indiánafólk. Mangir evropearar komu seinni og fóru at trælka indiánarnar. Noktaðu teir at arbeiða, vórðu teir dripnir. Nú eru bara tveir smáir ættbólkar eftir av upprunafólkinum í øllum Karibia.
Karibiaoyggjar eru hugtakandi vakrar og fruktagóðar, har eru nógvir litfagrir fuglar, langir sandar og nógv sól. Økið dregur ferðafólk úr øllum heiminum at sær. Hetta gevur nógvum fólki arbeiði. Ferðafólkavinnan er størsta inntøkan á nógvum oyggjum har. Fólkið á oyggjunum Martinique og Guadeloupe hava nógv samband við Frakland. Tey tosa franskt, nýta franskan frank sum gjaldoyra, nýta franska flaggið og halda franskar hátíðardagar. Aðrar oyggjar eru bundnar at Bretlandi, Hálendi, Russlandi og USA. Haðandi fáa tey bæði politiskan og fíggjarligan stuðul.
Størri helmingurin av karibum er búnaðarfólk. Mong arbeiða hjá góðseigarum, ið dyrka til dømis sukur og kaffi. Nøkur eiga sær ein lítlan teig, so tey kunnu dyrka grønmeti til sín sjálvs ella at selja á torginum. Upprunaligir karibiskir bygningar eru málaðir við glógvandi litum. Eins og byggihættir eru tónleikur, bókmentir, list og matsiðir ein framúr góður blandingur av evropeiskum og afrikonskum stíli.
Stóru oyggjarnar millum Kuba og Puerto Riko (US) nevnast Stóru Antilloyggjar. Eystanfyri liggja Smáu Antilloyggjar, har tær smáu oyggjarnar millum Jomfrúoyggjar og Dominika nevnast Læoyggjar. Og oyggjarnar suður úr Martinique (Frak.) til Grenada eita Guloyggjar. Nógvir oyggjaflokkar eru komnir av gosum.
Karibiaoyggjar[rætta | rætta wikitekst]
- Anguilla (Stóra Bretland)
- Antigua og Barbuda
- Aruba (Niðurlond)
- Bahamasoyggjar
- Barbados
- Bermudaoyggjar (Stóra Bretland)
- Caymanoyggjar (Stóra Bretland)
- Kuba
- Dominika
- Dominikanalýðveldið
- Grenada
- Haiti
- Jamaika
- Jomfrúoyggjar (Sambandsríki Amerika)
- Jomfrúoyggjar (Stóra Bretland)
- Saint-Barthélemy (Frakland)
- Saint Martin (Frakland)
- Martinique (Frakland)
- Montserrat (Stóra Bretland)
- Niðurlendsku Antilloyggjar (Niðurlond)
- Puerto Riko (Sambandsríki Amerika)
- St. Kitts og Nevis
- St. Lusia
- St. Vinsent og Grenadinoyggjar
- Trinidad og Tobago
- Turks- og Caicosoyggjar (Stóra Bretland)


text:
KÍ slapp við skrekkinum
EB/Streymur vísti unga og óroynda liðnum AB/B71 onga náði, tá liðini hittust á Sandi sunnudagin. Serliga var Heidi Sevdal í hopla og skoraði heili 10 av teimum 24(!) málunum, men Margun Lindholm gjørdi sanniliga eisini um seg við sínum 7 málum.
Tað er ringt at siga nakað meiningsfult um ein dyst, sum endar 24-0. Hetta er næststørsti ósigur í bestu kvinnudeildini, síðani KÍ vann 26-0 móti FC Suðuroy í Klaksvík 2012 – tá skoraði Ranvá Andreasen 11 mál. FC Suðuroy var seinni koyrt úr kappingini tað árið, tí tær ikki møttu til ein dyst, men spældu dystirnir taldu, tí tær høvdu spælt fleiri enn helvtina av dystunum, áðrenn tær vórðu koyrdar úr.
Nú hevur AB/B71 tapt báðar fyrstu dystirnar 19-0 og 24-0, og næsti dystur er móti KÍ í Klaksvík sunnudagin. Munnu ungu genturnar – tær allarflestu úr Sandoy – ikki longu (væl skillligt) stúra fyri hesum dystinum? Um eitt líknandi úrslit bíðar sum tey bæði fyrstu, er so nøkur verulig meining at vera í bestu deildini? Hevur hetta nakað ítróttarligt virði? Er hetta mennandi fyri nakran?
FaroeSoccer dugur ikki at síggja, hvussu hetta kann menna ungu leikararnar hjá B71 og AB. Áttu feløgini ikki heldur at havt teknað genturnar til 2. deild fyrst, so tær kundu fingið eitt sindur av royndum at leika móti vaksnum og kropsliga sterkari leikarum? Sum skilst fer FSF ikki at blanda seg, so leingi AB/B71 møtir til dystirnar, tað er sostatt púra upp til feløgini bæði sjálvi, um nakað skal henda, ella um nakað skal broytast.
Meðan EBS/Skála streyk til tops við stórsigrinum á Sandi, so hevði KÍ tað óvæntað trupult á Svangaskarði í vindi og kulda móti einum betraðum og uppsettum B68-liði. KÍ hevði tað mesta av spælinum, og serliga í undanvindinum í seinna hálvleiki trýstu tær, men mál kom einki fyrrenn liðskiparin og superveteranurin kom úr verjuni fram at orðna paragraffirnar. Malena Josephsen snittaði eitt innlegg við høvdinum í netið í næstseinasta minutti og bjargaði sostatt teimum trimum “obligatorisku” stigunum. Tað hevur altíð verið vørumerki hjá KÍ-kvinnunum at vinna slíkar dystir sum hesar, og tað er tað, sum hevur gjørt tær so suverenar.
Tepri KÍ-sigurin á Toftum KANN kanska vera eitt tekin um, at broytingartíðir eru á veg, tí EBS/Skála tykist nógv styrkt við tilgongdini av Hedi Sevdal. Hinvegin skal man ikki leggja alt ov nógv í eina heldur laka KÍ-byrjan – sum hóast tað hevur kastað fult stigatal av sær! KÍ hevur ikki spælt við sterkastu manning enn, eitt nú eru Bára Klakstein og Hervør Olsen skjótt væntandi aftur, og Eyðvør Klakstein kemur helst so skjótt, sum kappingin í Spania er liðug tíðliga í mai.
Áleyparin úr Kvívík, Elin Maria Isaksen, er við sínum 22 árum hin næstelsti og ein hin mest royndi leikarin í HB-hópinum við sínum 129 1. deildardystum. Mynd: hb.fo - Rakul Hansen.
B36 hevði gott tak á HB í fjør og endaði eisini væl omanfyri HB í stigatalvuni, og eftir stórsigurin hjá B36 í fyrsta umfarinum, varð ikki roknað við, at unga og nógv broytta HB-liðið fór at gera nakað serligt við grannarnar. Kanska var dysturin longu vunnin í høvdinum á summum av B36-kvinnunum áðrenn fyrsta bríksl. Á pappírinum ER B36 nokk eisini sterkari liðið, men dystirnir skulu jú sum kunnugt leikast á vøllinum, og her hevði HB-venjarin funnið røttu uppskriftina, og við eini væl upplagdari Rebekku Benbakoura í álopinum fekk HB eina dreymabyrjan uppá nýggja kappingarárið við sínum 3-0 sigri. Ein longri dystarfrásøgn frá dystinum er at lesa her á hb.fo.
HB-liðið er sum nevnt nógv broytt í mun til í fjør. Fleiri royndir leikarar eru farnir, eitt nú landsliðsleikararnir, Milja Simonsen (toppskorari í 1. deild í fjør), Lív Arge, veteranurin og liðskiparin, Liljan Petersen, og Valgerð Andreasen. Men tær ungu í felagnum sleppa nú at royna seg (meira), og tilgongdin av roynda málverjanum, Simonu Heinesen, er ein styrkur. Verjuleikarin, Janita Ole-Jacobsen er eisini komin frá EBS/Skála. At báðar sandskvinnurnar og landsliðsleikararnir, Jónvá Hentze og Ása á Reynatúgvu (nýggjur HB-liðskipari) hava valt at halda fram í HB, er eitt pluss fyri liðið.
Hóast góða sigurin í fyrsta dystinum skal HB neyvan vænta at koppa B36 í longdini í kappingini um bronsuna, tær reyð-svørtu skulu nokk fyrst og fremst royna at halda ÍF/Víking, B68 og AB/B71 aftanfyri seg.
Hetta umfarið fingu tríggir leikarar sín fyrsta dyst í bestu deildini:
Sanna Jacobsen (15) KÍ
Nadja Johannesen (18) HB
Jana Thomsen (20) AB/B71
Klikka á eitt lið í støðuni, so kemur tú inn a hópin higartil í ár, og leikarar við feitari skrift hava spælt sín fyrsta dyst á besta liðnum í ár.
Øll hagtølini í 1. deild kvinnur eru her.


text:
Sirið Stenberg, landsstýriskvinna, hevur við kunngerð sett skipum herd krøv til innihaldið av svávuli í brennioljuni. Endamálið er at minka um luftdálkingina frá skipum.
Kunngerðin setur markvirði fyri svávul í brennioljuni til tess, at avmarka svávuldioxid í royki frá skipum.
Fram til 2020 skal innihaldið av svávuli ikki verða omanfyri 3,50 vekt prosent og í 2020 skal svávulútlátið ikki fara uppum 0,50 vekt prosent. Hesi markvirði samsvara við altjóða avtalur í sonevnda MARPOL sáttmálanum.
Frá 1. juli 2018 verða krøvini til skip, sum liggja við bryggju í føroyskari havn ella fyri akker nærri enn tveir fjórðingar úr landi, munandi herd. Tá kann innihaldið í svávuli í mesta lagið vera 0,10 vekt prosent.
“Tað er týðandi, at vit í Føroyum hava somu markvirði sum aðrastaðnis, so tað ikki loysir seg hjá skipum at koma í føroyskt sjóøki at dálka.
Ábyrgdin fyri umhvørvinum og stríðið móti dálking er ein ábyrgd, sum áliggur okkum øllum. Eisini okkum, hóast vit í heimshøpi eru smá. Tað er eitt aðalmál í øllum umhvørvispolitikki”, sigur Sirið Stenberg í viðmerking.
Kunngerðin, sum er lýst í dag, er galdandi fyri føroysk skip í føroyskum og altjóða sjógvi og fyri útlendsk skip í føroyskum sjógvi. Somuleiðis eru havstøðir á føroyska landgrunninum og veitarar, sum veita brenniolju til skip úr landi ella í føroyskum sjógvi.


text:
Vitjanin hjá amerikanska forsetanum er partur av einari ferð í Asia, sum verður frá 21.-28. mai. Á ferðini vitjar Barach Obama eisini í Vietnam, skrivar BBC.
Kjarnorkubumban, sum varð slept yvir Hiroshima tann 6. august í 1945, drap 140.000 fólk. Stutt eftir at seinna bumban varð slept yvir Nagasaki endaði annar veraldarbardagi heimsbardagi.
Amerika hevur ongantíð alment biðið japanska fólkið um umbering fyri hópoyðandi bumburnar, og tað hendir heldur ikki hesaferð. Hvítu húsini boða frá, at talan verður ikki um eina umbering.
Í tíðindaskrivi frá Hvítu húsunum verður sagt, at Obama forseti fer á eina søguliga vitja hjá japanska forsætisráðharranum fyri at kasta ljós á áhaldandi stríði fyri friði í einum heimi uttan kjarnorkuvápn.
Fyrrverandi amerikanska forsetin, Jimmy Carter, hevur áður vitjað Hiroshima, men tá var hann ikki longur forseti.


text:
Uppskot um samsýning til rithøvundar og listafólk
Løgtingsmál nr. 117/2010: Uppskot til samtyktar um samsýning til rithøvundar
og listafólk
Uppskot til samtyktar
Løgtingið heitir á Landsstýrið um at leggja lógaruppskot fyri tingið, har tað verður
skipað soleiðis fyri, at føroyskir rithøvundar og listafólk annars, samsvarandi eini
kvalifiseraðari dygdarmeting fáa samsýningarrætt frá teimum almennu Føroyum.
Viðmerkingar:
Tað er helst eitt undur, at føroysk tunga er til í dag. Treiskni í fólkinum,
tjóðskaparrørslan og rithøvundar okkara eiga stóran heiður fyri, at fólkið í dag kann
tosa sítt egna mál, sum er evsti samleikin í tjóðini.
Leikluturin hjá skrivandi fólkinum er ein áhugaverd søga, um allan heim. Hesi hava
virkað sum varðhundar fyri fólkaræði, verið í broddi fylkingar sum varðveitarar og
mennarnar av tjóðarmálum og ikki minst hevur framleiðslan úr hondum teirra verið
brúkt sum undirvísingartilfar í lægri og hægri skúlum.
Føroyskir rithøvundar hava virkað undir sera trongum korum. Talið av teimum, sum
tosa og skilja málið, er somikið lítið, at marknaðurin ongantíð kann gerast materiella
undirstøðukervið undir teirra virksemi. Hóast hetta, er tað undrunarsamt, at
framleiðslan av føroyskum skaldskapi er lutfalsliga nógv størri enn í londum, vit
annars kunnu samanbera okkum við.
Hesi fólkini, sum skapa bókmentir og aðra list, leggja eina øgiliga orku í sítt verk.
Sum oftast eru hesi tey einastu, sum ongan verðsligan vinning fáa burturúr sínum
verki, og sum frá líður kann tað hava við sær, at talentini torna upp av hesi orsøk. Táið
forløg, bókhandlar, prentsmiðjur o.o. hava fingið sín part av eini bók, er sjáldan nakað
eftir til tað einstaka menniskjað, sum skapti allan møguleikan.
Tær almennu Føroyar hava skipað nakrar møguleikar, m.a. við Mentanargrunninum
og seinri Týðaragrunninum. Hetta er tó ikki nóg mikið. Í politisku skipanini hevur
eisini verið rímilig semja um, at fæið, ið Mentanargrunnurin fær á
fíggjarløgtingslógini, ikki røkkur nóg langt, serstakliga ikki í mun til tað, sum ætlanin
var, táið grunnurin varð umskipaður.
Í øðrum londum er tað fatanin millum manna og í politisku skipanunum, at m.a.
rithøvundar eru mentanararbeiðarar, sum eiga at fáa samfelagsins størstu
viðurkenning og virðing. Tí hevur staturin skipað eitt undirstøðukervi, har
kvalifiseraðar dygdarmetingar avgera, um listafólkini skulu fáa samsýningarrætt úr
ríkis-/landskassanum.
Fleiri føroyingar hava fingið henda rætt á donsku fíggjarlógini, síðani danir skipaðu
henda møguleikan. Tað hevur verið ein generøs viðurkenning til mentanararbeiðarar í
øðrum landi, men hetta gevur samstundis eina greiða ábending á, at vit sjálvi eiga at
fáa skil á hesum viðurskiftum heima hjá okkum sjálvum.
Vit hava brúk fyri at gera eitt alment undirstøðukervi, sum tryggjar hesum partinum
av tjóðarbyggingini lívføri. Landsstýrið eigur at finna útvegir fyri, hvussu hesi
viðurskifti á besta og tryggasta hátt verða skipað.
Fyri tveimum árum síðan varð átøkt uppskot lagt fyri tingið. Landsstýrismaðurin í
mentamálum var ovurhugaður fyri tankanum og ætlaði sær at gera nakað við málið, –
við tí undanførsluni sum jarnbroti varð uppskotið felt. Onki er hent síðani, og í eini
roynd at flyta politisku skipanina rætta vegin í hesum týðandi máli, verður tað lagt
fram av nýggjum.
Vanvirðisligu álopini, sum hava heglað niður yvir okkara mentanararbeiðarar í
miðlarúminum í seinastuni, eru greið ábending um, at samfelagsskipanin eigur at taka
betri partar fyri seg og skipa viðurskiftini hjá hesum fólkum soleiðis, sum tað sømir
seg eini modernaðari og siviliseraðari tjóð í framsøkn.
Á Løgtingi, 1. mars 2011
Tórbjørn Jacobsen


text:
28. august var seinna yvirrlitstroling á sumri á Landgrunninum liðug fyri í ár. Í túrfrágreiðingini til hendan túrin eru bæði úrslit frá sjálvum túrinum umframt samanløgd úrslit fyri úrvald fiskasløg fyri báðar túrar tilsamans.
Í stuttum kann sigast fyri báðar túrar, at nøgdin av toski í ár og í fjør hevur verið nakað størri enn tey 3 árini fyri, men hesi úrslit skulu takast við ávísum fyrivarni, tí fyri bæði ár stavar meginparturin av vøkstrinum frá eini og somu støð vestan fyri Skúvoynna. Fyri hýsu hevur sera lítið verið at fingið í nógv ár, og í 2015 og 2016 var myndin tann sama hóast eitt vet betri enn árini frammanundan; her eru tó glottar at hóma, tí tað eru týðiligar ábendingar um, at 2015-árgangurin er góður, og kanska er 2016-árgangurin eisini á eini leið. Fyri upsa er at siga, at slíkar yvirlitskanningar ikki eru so eftirfarandi, men fyribils sær út til, at nakað meira er til enn seinastu fáu árini, serliga av smátfallandi fiski. Annars er vert at nevna, at tað bragdaði veruliga fyri stóra kongafisk; hetta hevur verið væntandi í fleiri ár, tí stovnsmetingar av stóra kongafiski, ið vit hava felags við Ísland og Eysturgrønland, hava í fleiri ár víst, at hesin stovnur er hampuliga væl fyri. Sama kann sigast um longu, brosmu og reyðsprøku. Fyri hvítingsbróður hevur veiðan yvirhøvur verið í minking í fleiri ár, og í 2016 helt hendan gongdin fram. Her skal verða mint á, at talið á fiski er ikki lítið, og serliga er talið á yngli hampuliga stórt í ár. Svartkjaftur hevur verið í vøkstri í fleiri ár, og gongdin stendur við. Við støði í hesum kanningunum tykist gulllaksur eisini at vera hampuliga væl fyri. Hinvegin eru tunga og serliga trantkongafiskur og kalvi illa fyri.
Fyri uppsjóvar-stovnarnar sild, makrel og rossamakrel eru slíkar kanningar við einum lítlum botnfiskatroli ikki so væl hóskandi til at meta um, hvussu nógv er til. Men makrelur er eftir hesum at døma væl fyri, og er hetta í samsvari við aðrar størri kanningar; sild (heystgýtandi) er í vøkstri, meðan lítið varð fingið av rossamakreli.
Les alla frágreiðingina her.


text:
Í frítíðarlógini er ásett, at allir løntakarar í almennum ella privatum starvi hava rætt til frítíð og frítíðarløn. Hjá tímaløntum verður ein upphædd, sum svarar til 12 prosent av lønini, goldin í frítíðarløn, og hesar pengarnar fær løntakarin tann 1. mai. Fólk, ið fáa fasta løn, fáa ikki hesar pengarnar, men tey hava rætt til frítíð við løn og harumframt fáa tey eitt ískoyti á 1,5% av lønini.
Frítíðin er 30 arbeiðsdagar um árið, sum svarar til 5 arbeiðsvikur. So kann onkur siga, at tað passar ikki, tí vit arbeiða bara 5 dagar um vikuna, og 5 ferðir 5 er ikki 30. Men arbeiðsvikan er í roynd og veru 6 dagar. Innanfyri hesar 6 dagarnar skulu vit arbeiða í 40 tímar, so um vit arbeiða 8 tímar um dagin, so eru vit liðug at arbeiða fulla viku longu áðrenn tann sætta dagin - men leygardagurin er í roynd og veru eisini arbeiðsdagur, og hann telur tí við, tá frítíðin verður roknað.
Frítíðarárið er hjá teimum flestu frá 1. apríl til 31. mars árið eftir. Út frá lønini, ið vit hava tjent í hesum tíðarskeiðinum, verður frítíðarlønin roknað.
Fólk, sum hava verið í arbeiði í minni enn eitt ár, hava eisini rætt til frí í 30 dagar, men tey fáa bara frítíðarløn, sum svarar til tað, sum tey hava arbeitt.
Arbeiðsfólkið og arbeiðsgevarin gera av í felag, nær frítíðin skal vera. Tó er tað eitt krav, at hon skal vera áðrenn 1. mai árið eftir, tá nýtt frítíðarár byrjar. Minst fýra vikur av frítíðini skulu vera út í eitt (samanhangandi), og hesar fýra vikurnar skulu vera í tíðarskeiðinum millum 2. mai og 30. september.


text:
16. novembur 2017 í Klingruni í Norðurlandahúsinum
Fyrbilsskrá
kl 09:00 – 12:15 Framløgur
kl 12:15 – 13:00 Ábit
kl 13:00 – 14:30 Framløgur
kl 15:00 – 16:00 Framløgur
kl 16:00 – 17:00 Gagnnýtt gransking; nýggjari føroyskur matur og drekkivørur
Keynote speakers / Innbodnir fyrilestrahaldarar eru:
Lise Lotte Hansen, Ph.D. Lektari við Aarhus Universitet.
Hon sigur um sítt virksemi, at hon
“arbejder især med epigenetik og cancer, hvor vi finder biomarkører baseret på epigenetiske ændringer. Desuden har vi fokus på hvordan miljøet kan påvirke vores epigenetiske mønster, både som fostre og i ungdommen og måske være årsag til alvorlig sygdom senere i livet.”
Reid Hole, Dr. Pro-rektor forskning og utvikling við Nord Universitet.
Hann fer at tosa um
“tverrfageleg forsking som ein viktig del av eit moderne samfunn. Det er eit tema som eg er oppteken av.”
Føroya Fróðskaparfelag hevur tikið stig til hesa ráðstevnu, sum er ætlað teimum, sum arbeiða sum granskarar ella við gransking. Endamálið er at geva hesum fólkum ein pall at kunna hvønn annan um sína núverandi gransking, at greiða frá um sítt evni og læra um tað, sum onnur gera.
Hetta verður eitt høvi at menna ta síðuna av tí at vera granskari, sum snýr seg um at kunna um vísindi. Eitt endamál er at slóða fyri framtíðar samstarvi, har sum tað er gagnligt fyri granskingarúrtøkuna. Vit ynskja eisini at styrkja gransking sum starv og við tí stuðla uppundir, at gansking verður sæð sum eitt týðandi og virðismikið íkast til samfelagskervið og menningina av tí.
Ráðstevnan er ætlað granskarum, men eisini lesandi og tey, sum hava áhuga fyri gransking, kunnu luttaka.
Ráðstevnan er ókeypis, so einki gjald er fyri at luttaka.


text:
Fyri páskir varð farið undir at fyrireika varðveitingararbeiðini í Kirkjubø. Í ár verður arbeitt á tveimum mótum – á Múrinum og á Líkhúsi.
Múrurin
Longu 27. mars varð farið undir at fáa ymist tilfar til arbeiðsplássið við Múrin. Av tí at vegurin undir Múrinum fram við fjøruni er so vánaligur, hevur hetta ikki lætt um arbeiðið, tí ikki ber til at fáa tungan kranabil at koyra tilfarið oman um Múrin, so nógva tilfarið mátti berast til staðin. Stóru arbeiðspallarnir vórðu síðan settir upp, fyribilsveðurverjan varð tikin niður og arbeiðsplássið á pallunum varð dekkað við plasti, og ger hetta, at arbeitt kann verða í mest sum øllum veðri.
Arbeiðið í ár er framhald av tí varðveitingarætlan fyri Múrin, sum stungin varð út í kortið í áliti, landsstýriskvinnan við mentamálum góðkendi í januar mánað 2010.
Í ár fer arbeiðið at fevna um at konservera eystasta partin av suðurmúrinum innan og uttan. Nú verður farið um útsynningshornið, eystur um á eysturskjøldurin fram at stóra vindeygaopinum í skjøldrinum.
Arbeiðið fer at fara fram eins og undanfarin ár við konservering av múrverkinum. Tó verða onkrar serligar avbjóðingar í ár, eitt nú í eystasta vindeygaopinum, har ein av profilsteinunum er gliðin nakað út, og er um at detta burtur úr laðingini.
Ein annar liður í varðveitingararbeiðinum er aftur í ár bygningafornfrøðiligu skrásetingarnar. Hesar skrásetingar leggja dent á siðsøgulig og byggilistarlig viðurskifti, sum taka atlit at, hvussu Múrurin er bygdur, hvussu múrverkið er laðað osv. Við kanningini av múrverkinum verður skjalprógvað, hvat er eftir av upprunamúrverki og fugum, og gevur hetta okkum vitan um, hvussu byggiarbeiðini fóru fram í miðøldini.
Varðveitingararbeiðið verður lagt soleiðis til rættis, at bygningafornfrøðiligu kanningarnar verða gjørdar undan og saman við sjálvari múrkonserveringini. Seint í august verða veðurverja og arbeiðspallar tikin niður, har konserveringsarbeiðini eru liðug, og fer tann parturin av múrurin – tvs. øll suðursíðan - nú aftur at standa ber, múrverkið væl og virðiliga konserverað og múrkrúnan løgd við flagi.
Ein stórur trupulleiki serliga seinnu árini hevur verið nógva vætan, ið hevur sett oman úr lendinum í erva – oman fyri akvegin oman fyri Múrin. Hon hevur elvt til, at tað hevur verið stak runut inni í Múrinum.
Heitt varð tí á Teknisku deild hjá Tórshavnar kommunu beint sum fyrireikingararbeiðini vórðu sett í verk í ár. Ábøturnar, kommunan gjørdi alt fyri eitt, tykjast hava haft sína ávirkan, soleiðis, at lendið inni í Múrinum, longu nú er turt og gott at ganga á.
Áhugavert er, at hetta er ein trupulleiki, sum altíð hevur verið. Í einum skrivi frá 1890-árunum verður gjørt vart við júst henda trupulleika. Undir rannsóknunum í 1950-árunum var eisini trupulleikin tikin til viðgerðar, har teir m.a. gróvu og kílaðu seg niður útvendiga fram við kapellinum fyri norðan, tó uttan stórvegis úrslit. Tíbetur, nú batti, og tøkk havið kommunan fyri tað.
Líkhús
Mánadagin, 24. apríl, kom ráðgevi savnsins, konservatorurin Hans Frederiksen, við Norrønu til kavaklæddu Føroyar. Men ikki var verri enn so, at longu seinnapartin bar til at fara undir varðveitingararbeiðini á Líkhúsi.
Hetta er fyrstu ferð at Líkhús gerst ítøkiligur partur av verndararbeiðinum. Tó so, arbeiðið innan verkætlanina fór so smátt undir at fyrireika verjutiltøk í 2015 m.a. við at gera skrásetingar við dronu, eins og at eystari parturin av kirkjutoftini seinasta summar varð dekkaður av veðurverju, ið ætlanin er skal standa í eini 2-3 ár, fyri at múrlívið kann torna. Eisini er skilligt, at ymisk arbeiði við at festa partar av múrverkinum við sementi eru gjørd einaferð í tíðini, men nær er óvist, tí hetta tykist ikki vera skjalprógvað, tað vit vita.
Í ár er farið undir at konservera vestara partin av norðurmúrinum og tað, sum stendur eftir av vesturmúrinum – tað, sum stingur seg nakað upp úr lendinum, og sum er mest sjónligt. Ætlanin er at konservera helmingin av hesum parti í ár, eitt nú at festa aftur okkurt av niðurdotna grótinum – serstakliga ein stóran stein sum upprunaliga hevur staðið í landnyrðingshorninum, og sum nú í fleiri ár hevur ligið har á vøllinum.
Varðveitingararbeiðini, sum nú eru áleiðis, halda á fram til september. Eins og undanfarin ár verður dagliga múraraarbeiðið upp á Múrin gjørt av múraravirkinum Sp/f Krossteig við Birgiri Krossteig úr Havn. Bygningafornfrøðiliga skrásetingin verður framd av Jónhild Johannessen, arkitekti, og serkøna konserveringsleiðbeining veitir Hans Frederiksen, konservator, frá fyritøkuni Nordisk Konservering í Keypmannahavn. Símun V. Arge, fornfrøðiligur ráðgevi og granskari á Søvnum Landsins, skipar og stendur fyri varðveitingarverkætlanini í Kirkjubø.
Símun V. Arge


text:
07 Vestur móti NSÍ í steypakappingini
ítróttur07-03-2017 - 15:28 - Jóanis Nielsen
07Vestur.fo skrivar: Í lutakastinum um 1/8-deilsfinalurnar í kappingini um Løgmanssteypið, sum var í 3-2 í gjárskvøldið, fingu 07 Vestur heimadyst móti NSÍ. Dysturin verður leiktur 2. apríl.
Seinatu árini hevur Løgmanssteypið ikki verði gott mið hjá okkum. Seinastu fimm árini eru vit farnir út við fyrsta umfari, í fjør móti EB/Streymi, og so aftureftir móti ávíkavist AB, KÍ, Skála og B68. Av hesum var serliga AB í 2015 ein minniligur dystur, sum vit skuldu havt vunnið. Hetta var kanska okkara allar besti dystur tað árið.
Vit skulu heilt aftur til 2011 áðrenn vit veruliga gjørdu um okkum í steypakappingini. Vit vunnu tá sannførandi 3-0 á FC Suðuroy, Holgar, Badara og Tamba skoraðu málini. Síðan spældu vit ein sera spennand dyst móti KÍ í Sørvági. Eli skoraði eftir hálvan tíma, men tað helt hart. Tað gjørdist tó einasta málið og vit komu í semifinalu móti ÍF.
Fyrru semifinaluna spældu vit í Fuglafirði. Vit vóru betra liðið og høvdu fleiri møguleikar at vinna dystin. Í yvirtíðini skoraðu vit so sjálvmál, og so varð mótbrekka. Returdystin skuldu vit vinna við tveimum málum, men tað vóru gestirnir, sum løgdu seg á odda fullkomiliga ímóti dystargongdini, tá bert 3 minuttir vóru eftir. Í yvirtíðini skoraði vit so tvey mál, fyrst Tamba og so Clayton, og vit høvdu eisini bóltin í netinum eftir tað, men málið hjá Badara bleiv, rætt, dømt fyri offside. Vit mistu sostatt finaluplássið uppá útimál.
Nú fáa vit so aftur møguleikan at fara á eitt nýtt, minniligt, Løgmanssteypa-ævintýr. Fyrsti dysturin verður sum sagt 2. apríl, og 1/4-finalurnar verða leiktar 13. apríl.


text:
Høgni Reistrup skrivar í lesarabrævi, at stjórnarskipanin er týdningarmesta málið næsta ár. Hann leggur dent á, at føroyingar mugu berjast fyri stjórnarskipanini, sum vit hava barst fyri máli og flaggi.
– Tað er undranarvert at vita sær, at stutt síðan varð hvørki flagg ella mál viðurkent, og at vit í egnum landi tvíhildu um annað enn okkara egna. Nú er Stjórnarskipan Føroya fyri.
Tað sigur Høgni Reistrup millum annað í lesarabrævi um stjórnarskipanina. Høgni hevur áður skrivað um stjórnarskipanina og hvussu týdningarmikil hon er.
Um stjórnarskipanin er týdningarmesta málið komandi árið, er ilt at meta um. Men stjórnarskipanin er ímillum næstu stórmálini hjá samgonguni, nú fiskivinnunýskipanin er samtykt, pensjónsnýskipanin er løgd fram og stóri skattalættin varð avgreiddur fyri nærum tveimum árum síðani.
– Tað er lætt at vísa til alt tað, sum áður er hent á frambursleið, og sum mótstøða hevur verið ímóti. Men heldur enn at gera tað, skal her verða víst á, at Stjórnarskipanin er natúrlig menning og rekur við streyminum av málum, sum hava førkað og flutt okkum fram á so mongum økjum, skrivar Høgni Reistrup víðari í lesarabrævinum.
Høgni Reistrup vísir eisini á, at forsætisráðharrin í Danmark hevur víst vælvild ímóti málinum, og at tað helst verður leingi, áðrenn føroyingar aftur verða í eini eins góðari støðu.
Les alt lesarabrævið her


text:
Kap. 1.
Matrikulering.
§ 1. Įlagt veršur matrikulstovuni at gera fullfķggjaša matrikulering av ųllum fųstum eigindómum ķ Fųroyum.
Til sama fasta eigindóm veršur roknaš ųll jųrš innan- og uttangaršs viš lutum og lunnindum hjį sama eigara ķ somu markatalsbygd, um jųršin ikki skilliga hoyrir til ymisk brśk.
Serstakur matrikul veršur gjųrdur fyri hvųrt matrikuleringsumrįši. Eitt matrikuleringsumrįši fatar um eina ella fleiri markatalsbygdir.
§ 2. Ķ matriklinum veršur hvųr fastur eigindómur settur undir sķtt matrikulnummar.
Eisini kann undir egiš matr. nr. setast hvųr felagseigindómur. Felagseigindómur er ķ hesi lóg eigindómur, sum hoyrir til įvķsar fastar eigindómar.
Ķ matriklinum veršur fyri hvųrt matr. nr. upplżst navn eigarans, hvųrjir lutir innangaršs og uttangaršs hoyra til eigindómin og eigindómsins partar ķ felagseigindómum. Somuleišis kann ķ matriklinum fųrast markatal, skattamarkatal og vķddin į teimum einstųku lutum viš upplżsing um, hvašani vķddin er fingin. Undir hvųrjum matr. nr., sum er fyri felagseigindóm, veršur upplżst, hvųrjir eigindómar eiga part ķ felagseigindóminum og partstųdd teirra ķ markatali ella lķknandi.
Til matrikulin fyri hvųrt matrikuleringsumrįši veršur gjųrt matrikulkort, sum stašarfestir hvųnn fastan eigindóm viš at vķsa, hvussu teir einstųku lutir og felagslutir liggja hvųr til annan ķ markini.
§ 3. Viš lżsing ķ tķ blaši, sum er góškent at taka almennar kunngeršir ķ Fųroyum, og ķ kunngeršartalvunum bošar matrikulstovan viš 14 daga fyrivarningi eigarum og teimum, iš eiga brśksrętt, servituttir og lķkn., til at koma og vķsa į eigindóm sķn ella geva upp ręttindi sķni. Lżsingin skal vķsa til ta mannagongd, iš fyriskipaš er ķ § 7, stk. 1.
Kommunustżriš ķ viškomandi kommunu skal eftir įheitan frį matrikulstovuni uppnevna tveir menn, iš eru fųrir fyri at hjįlpa matrikulstovuni at fįa til vegar upplżsingar um eigindómsvišurskiftini.
§ 4. Taš, sum fer fram undir matrikuleringini, veršur fųrt ķ geršabók, lųggild av landsstżrinum. Ķ geršabókini verša serliga fųrd ųll krųv, og allar vištųkur og semjur.
Fęst ikki semja um, hvųr iš eigur lut ella ręttindi, ella hvųnn eigindóm lutur ella ręttindi hoyra til, veršur višmerking gjųrd ķ geršabókina um hetta. Matrikulin veršur fųrdur, so sum matrikulstovan heldur eigndómsvišurskiftini vera, men undir viškomandi matr. nr. veršur stutt višmerking fųrd um ósemjuna.
§ 5. Tį iš matrikuleringin er lišug, sendir matrikulstovan landsstżrinum og viškomandi kommunustżri eintųk av tķ gjųrda matrikli og matrikulkorti og śtskrift śr geršabókini.
Kap. 2.
Eigindómsdómur.
§ 6. So skjótt sum matrikul viš tilhoyrandi skjųlum er sendur landsstżrinum, leggur landsstżriš viš almennari stevning, iš lżst veršur trķggjar feršir ķ tķ blaši, sum er góškent at taka almennar kunngeršir ķ Fųroyum, viš tveimum mįnaša freist sak viš Fųroya rętt móti einum og hvųrjum, iš hevur mótmęli móti tķ gjųrda matrikli og at ķ honum lżstir eigarar verša skrivašir ķ tingbókina sum eigarar av óheftum eigindómum. Frį tķ at lżst veršur til eigindómsįvķsing eftir § 3, og til stevnufreistin er farin, skulu ķ minsta lagi ganga 6 mįnašir.
Ķ stevningini skal standa, at hon er til ein og hvųnn, iš hevur mótmęli móti matriklinum, ella sum heldur seg hava pantirętt ella onnur ręttindi ķ fųstum eigindómi ķ viškomandi umrįši, og skal ķ stevningini verša įlagt teimum, tį iš teir mųta ķ ręttinum, at hava viš sęr mųgulig heimildarskjųl, pantibrųv og onnur skjųl, iš upplżsa mįliš, og eisini makaskjųl av teimum, gjųrd eftir reglunum ķ kunngerš nr. 63 frį 11. december 1962 um tinglżsing. Skjųlini skulu um gjųrligt hava įtekning frį matrikulstovuni um, hvat matr. nr. tann ķ skjalinum nevndi eigindómur hevur ķ matriklinum. Višmerking um hetta skal vera ķ stevningini. Ķ stevningini skal eisini vera sagt frį, at matrikul og matrikulkort liggja frammi til sżningar į sorinskrivaraskrivstovuni, į matrikulstovnuni og hjį kommunustżrinum.
§ 7. Taš ķ § 6 nevnda ręttarmįl veršur havt ķ rętti allar vanligar tingdagar, frį tķ stevningin fyrstu ferš er lżst, og til stevnufreistin er farin, bįšar dagar višroknašar, og kann sorinskrivarin eisini višgera mįliš į serligum ręttarfundum.
Fyrsta ręttardag veršur matrikulin viš tilhoyrandi skjųlum framlagdur.
Mótmęli verša gjųrd į ręttarfundum og verša višgjųrd av sorinskrivaranum į ręttarfundum, tį ųll viškomandi hava fingiš tilsųgn. Matrikulstovan, Fųroya Jaršarrįš og viškomandi sżslumašur og kommunustżri hava rętt til at leggja fyri ręttin mįl um servituttir av almennum tżdningi.
§ 8. Ķ seinasta lagi 4 vikur eftir, at stevnufreistin er farin, veršur ręttarmįliš tikiš til dóms. Ķ dóminum veršur įsett, at matrikulin viš teimum broytingum, sum verša tilskilašar ķ dóminum, skal verša grundarlagiš undir tingbókini.
§ 9. Innihaldiš ķ dóminum er avgerandi fyri, hvųr iš er eigari, pantihavari ella hevur onnur ręttindi ķ viškomandi eigindómi.
Tó kann hann, sum sigur seg at hava eigindómsrętt, pantirętt ella onnur ręttindi ķ eigindómi, ella parti av honum, įšrenn 5 įr eftir, at dómurin er sagdur, fyri egnu rokning leggja sak móti honum, sum eftir dóminum er eigari, pantihavari ella hevur onnur ręttindi, til višurkenning av sķnum rętti, um hann kann prógva, at taš ikki er hansara skyld, at hann ikki hevur mótmęlt undir višgeršini av tķ vanliga ręttarmįlinum.
Sorinskrivarin kann skila honum, sum hevur gjųrt mótmęli, rętt til at fįa mótmęli sķtt višgjųrt av nżggjum viš Fųroya rętt, um hann įšrenn 5 mįnašir eftir, dómurin er sagdur, leggur sak móti honum, sum eftir dóminum er eigari ella hevur onnur ręttindi. Hesi tilskilašu ręttindi verša fųrd ķ tingbókina, og oršiš _fyribils" veršur sett ķ višmerkingarteigin. Veršur sakin ikki lųgd, įšrenn įsettu freist, ella verša ręttindini ikki višurkend ķ endaligum dómi, sum ikki kann verša kęrdur, verša ręttindini strikaš ķ tingbókini. Verša ręttindini višurkend viš slķkum dómi, veršur tingbókin ręttaš samsvarandi dóminum.
§ 10. Skjųl, sum hava veriš framlųgd ķ teimum ķ hesum kapitli nevndu ręttarmįlum, mugu ikki verša afturflżggjaš, fyrrenn kęrufreistin er śti. Įšrenn afturflżggjaš veršur, skal hvųrt skjal fįa įtekning frį sorinskrivaranum um, hvussu nógv av innihaldinum er góškent fyri viškomandi eigindóm.
§ 11. Fyri tey ķ hesum kapitli nevndu ręttarmįl verša ikki tikin gjųld viš undirręttin.
§ 12. Tęr reglur, sum įsettar eru ķ §§ 1-11, verša nżttar samsvarandi, tį matrikulering veršur fullfķggjaš fyri umrįši, sum eru partvķs matrikuleraš eftir lóg nr. 85 frį 31. mars 1928 og lógskipan nr. 198 frį 15. juli 1831, og ręttarmįliš eftir § 6 veršur tį havt fyri allar eigindómar ķ viškomandi umrįši.
Veršur śtskifting framd ķ bygd, sum ikki er matrikuleraš eftir teim ķ kap. 1 įsettu reglum, skulu hesar reglur verša nżttar, tį eigindómsskrįin, iš er śrslitiš av śtskiftingini, veršur gjųrd. Tį eigindómsskrįin er fullfķggjaš fyri eitt matrikuleringsumrįši, veršur ręttarmįl havt eftir reglunum ķ hesum kapitli.
Kap. 3.
Broytingar ķ matriklinum.
§ 13. Matrikul, sum er gjųrdur eftir hesi lóg, skal umsitast av matrikulstovuni og kann bert verša broyttur viš dómi, śrognin, śtskifting ella eftir nišanfyri įsettu reglum um sundurbżti og samanlegging v.m.
Matrikulstovan sigur eigara ella umbošsmanni hansara, sorinskrivara og viškomandi sżslumanni og kommunustżri frį gjųrdum broytingum ķ matriklinum.
Sorinskrivarin fųrir ķ tingbókina tųrvandi višmerking um ta broyting, iš er gjųrd. Veršur sorinskrivarin varur viš avvik millum tingbók og matrikul, sigur hann matrikulstovuni frį.
A. Śtskifting.
§ 14. Matrikul og tingbók verša grundarlag undir śtskifting ķ matrikulerašari bygd. Śtskiftingarnevndin kann fremja sundurbżti og samanlegging av eigindómum eftir teimum reglum, sum įsettar eru nišanfyri.
Eru munalig avvik millum matrikul og tingbók og tey veruligu eigindómsvišurskifti ķ parti av śtskiftingarumrįši, kann śtskiftingarnevndin, um hon ikki heldur taš vera hent at fara fram eftir omanfyrinevndu reglum, taka stig til at matrikul og tingbók verša ręttaš samsvarandi reglunum ķ §§ 3-11. Tó skal stevnufreistin, iš nevnd er ķ § 6, altķš vera 2 mįnašir.
Tį śtskifting er endalig, sendir śtskiftingarnevndin sakarskjųlini til matrikulstovuna saman viš yvirliti yvir tęr broytingar, iš śtskiftingin ger ķ matrikul og tingbók.
Saman viš tķ ķ § 13, stk. 2 nevndu frįsųgn sendir matrikulstovan sorinskrivaranum ein lista yvir tęr broytingar ķ brśksręttindum, servituttum og lķkn. tyngslum, sum standast av śtskiftingini.
Um tey ķ stk. 2 nevndu avvik eru ķ munaligum pųrtum av śtskiftingarumrįšinum, er śtskiftingarnevndin ikki bundin av frammanfyristandandi reglum, men kann fremja śtskiftingina eftir reglum fyri ómatrikuleraša bygd sbr. § 12, stk. 2.
B. Sundurbżti.
§ 15. Ķ matrikulerašum umrįši kann samlašur fastur eigindómur ikki bżtast sundur, og partur av slķkum eigindómi ella ómatrikulerašum luti kann ikki avhendast ella pantsetast fyri seg ella verša latin ųšrum til brśks longur enn 10 įr, uttan so at matrikulstovan góškennir sundurbżtiš, so hesin partur veršur frįbżttur viš egnum matr. nr.
Ein samlašur fastur eigindómur er ķ hesi lóg tęr jaršir innan- og uttangaršs viš lutum og lunnindum, sum antin
§ 16. Matrikulstovan kann geva ta ķ § 15 nevndu sundurbżtisgóškenning ķ hesum fųrum:
§ 17. Viš sundurbżti mį lutur ikki verša lagdur ķ sovoršnum skapi, at hann er óhentur til endamįliš.
Veršur taš ķ kommunustżrisins ummęli eftir § 20 ella į annan hįtt upplżst, at taš viš sundurbżtinum koma fram višurskifti, sum ikki samsvara reglunum ķ
Ųki, iš hoyrir til fornminni, sum er frišaš eftir lųgtingslóg nr. 19, frį 16. september 1948, kann ikki bżtast sundur, uttan forminnisnevndin góškennir bżtiš.
Ķ umrįšum, har góškend kommunusamtykt ella bżarskipan ikki hevur įsett minstustųdd fyri byggigrundir ella urtagaršar, mugu hesi ikki leggjast viš minni vķdd enn 500 m2, uttan so kommunustżriš hevur góškent taš, og eigindómar, sum longu eru byggigrundir ella urtagaršar, mugu viš sundurbżti ikki verša gjųrdir minni enn 500 m2, uttan so kommunustżriš hevur góškent taš.
Lutur, sum ikki veršur lagdur saman viš grannalut, mį ikki bżtast frį uttan viš atgongd til almennan veg. Feršslurętturin skal ikki vera tķšaravmarkašur ella treytašur. Tó kann verša vikiš frį reglunum ķ hesum stk., tį frįbżtt veršur til bśnašarendamįl ķ bygdum, sum ikki eru śskiftar, treytaš av, at tann feršsluręttur, sum er, veršur verandi.
§ 18. Tann, iš ynskir at bżta eigindóm sķn sundur, skal venda sęr til matrikulstovuna, sum ger tęr neyšugu kanningar fyri at sanna, um taš ętlaša sundurbżti er lógligt.
Um sundurbżti veršur hildiš ikki at samsvara reglunum ķ hesi lóg ella lóggįvuni annars, veršur umsóknin avvķst skrivliga og orsųkin lżst.
Bęši matrikulstovunnar avvķsing av sundurbżtisumsókn vķsandi til, at treytirnar ķ § 17, stk. 1-2, ikki eru loknar, og avvaršandi myndugleika avgerš sambart § 17, stk. 3-5, kunnu av viškomandi verša kęraš til landsstżriš.
Heldur matrikulstovan, at treytirnar fyri sundurbżti eru loknar, stķlar hon fyri, at tey nżggju markini verša merkt viš skilligum og haldgóšum marknamerkjum, ger ta tųrvandi uppmįling fyri at rętta matrikulsins skjųl og ger tey neyšugu sundurbżtisskjųl.
§ 19. Veršur eigindómur, sum allur ella fyri ein part er settur ķ skattamerkur, bżttur ķ fleiri, skiftir matrikulstovan eftir besta ętli skattamarkatališ teirra millum eftir grundviršinum av teimum nżggju eigindómunum eftir reglum, sum landsstżriš įsetur.
§ 20. Ųll sundurbżtismįl skulu sendast viškomandi kommunustżri til ummęlis. Kommunustżriš skal greiniliga skila til, um nųkur regla ķ § 17 er til hindurs fyri sundurbżtinum.
§ 21. Skjųti ella annaš heimildarskjal uppį part av samlašum fųstum eigindómi ella av ómatrikulerašum luti mį ikki fųrast ķ tingbókina, fyrrenn skjališ hevur fingiš įtekning frį matrikulstovuni um, at sundurbżtiš er góškent og um tęr serligu treytir, sum góškenningin mųguliga er gjųrd viš.
Um skjališ ikki hevur ta ķ stk. 1 nevndu įtekning, ella nųkur ķ góškenningini įsett serlig treyt fyri at lśka sundurbżtiš ikki er lokin, veršur taš avvķst frį tingbókini.
§ 22. Pantibręv višvķkjandi parti av samlašum fųstum eigindómi ella av ómatrikulerašum luti og sįttmįli, har partur av samlašum fųstum eigindómi ella av ómatrikulerašum luti veršur latin ųšrum manni til brśks longur enn 10 įr, mį ikki endaligt fųrast ķ tingbókina, fyrrenn sundurbżtiš er góškent, ella hesin lutur er serstakt matrikulerašur. Henda regla veršur ikki nżtt višvķkjandi sįttmįlanum um hald, torvskurš, eyr- og sandtųku, kolagrefstur, fugla-, fiski- og ašra veišu, bit ella annaš avmarkaš brśk av parti av eigindómi.
C. Samanlegging.
§ 23. Tį iš jaršir, innan- og uttangaršs viš lutum og lunnindum, sum higartil ķ matriklinum hava veriš fųrdar undir fleiri matr. nr.um, skulu leggjast saman, so tęr ikki kunnu leggjast sundur aftur uttan viš sundurbżtisgóškenning, kann hetta antin verša gjųrt viš
Įšrenn tann ķ stk. 1 nevnda samanlegging veršur framd, skal vįttan vera frį sorinskrivaranum um, at eigara- og pantivišurskifti eru ikki til hindurs fyri samanleggingini, sbr. lųgtingslóg nr. 55 frį 16. august 1962 um tinglżsing § 21.
§ 24. Tann, iš ynskir at leggja jaršir sķnar, sum higartil ķ matriklinum hava veriš fųrdar undir fleiri matr. nr., saman, so tęr ikki kunnu leggjast sundur aftur uttan viš sundurbżtisgóškenning, skal venda sęr til matrikulstovuna, sum ger tęr neyšugu kanningar fyri at sanna, um tann ętlaša samanlegging er mųgulig eftir reglunum ķ § 23.
Um samanleggingin ikki kann verša framd eftir reglunum ķ § 23, veršur umsóknin avvķst skrivliga og orsųkin lżst.
Um samanleggingin kann verša framd eftir reglunum ķ § 23, verša tęr neyšugu broytingar gjųrdar ķ skjųlum matrikulsins og samanleggingargóškenning givin umsųkjaranum.
Sorinskrivarin fųrir ķ tingbókina tųrvandi višmerking um ta pantvķškan, sum stendst av samanleggingini ķ fųrum, har eigindómurin framvegis er fleiri matr. nr., sbr. lųgtingslóg nr. 55 frį 16. august 1962 um tinglżsing § 24.
D. Umbżti og smįmunaligar broytingar av matr. nr. v. m.
§ 25. Um partur av eigindómi skal bżtast frį fyri at verša lagdur saman viš grannaeigindómi hjį sama eigara, kann matrikulstovan hóast regluna ķ § 15, stk. 1, eftir umsókn loyva, at slķkt umbżti uttan mun til stųdd og virši av tķ, sum veršur flutt, veršur gjųrt viš bóking ķ skjųlum matrikulsins soleišis, at parturin veršur fluttur frį einum matr. nr. til annaš uttan fyrst at fįa egiš matr. nr. Sama regla er galdandi, um partur ķ felagseigindómi skal bżtast frį fyri at verša lagdur saman viš parti hjį sama eigara ķ sama felagseigindómi. Umbżtiš kann tó bert verša framt, um hesi matr. nr. eru ķ sama matrikuleringsumrįši, og vįttan er frį sorinskrivaranum um, at reglurnar um panti- og servituttvišurskifti ķ lųgtingslóg nr. 55 frį 16. august um tinglżsing § 23 eru fylgdar.
Um taš, sum skal flytast, er latiš ųšrum manni til brśks, mį taš sannast, at hann ikki mótmęlir umbżtinum.
§ 26. Um smįmunaligt ųki ella smįmunaligur partur ķ felagseigindómi skal bżtast frį eigindómi fyri at leggjast saman viš grannaeigindómi ella saman viš parti hjį ųšrum eigindómi ķ sama felagseigindómi, kann matrikulstovan loyva slķka broyting undir teimum ķ § 25 settu treytum, tį viršiš av tķ, sum veršur flutt, ikki fer upp um 500 kr.
§ 27. Veršur partur av fųstum eigindómi latin til almennan veg, og lendiš er ikki tikiš viš śrogning, skal, įšrenn hetta veršur bókaš ķ matrikulsins skjųlum, antin vera
Veršur alt lendiš, sum hoyurir til ein fastan eigindóm, latiš til almennan veg, sum ikki er skrįsettur undir einum matr. nr., skal taš ķ vįttan frį sorinskrivaranum verša sannaš, at taš ikki eru heftingar į eigindóminum til hindurs fyri, at hetta matr. nr. veršur strikaš.
Tį pantihavarar samtykkja, at lendi veršur latiš til almennan veg, kann įtekning teirra į pantibrųvini tinglżsast uttan gjald.
§ 28. Fyri mįl um loyvi til tęr ķ §§ 25-27 nevndu broytingar verša annars reglurnar ķ §§ 15-24 samsvarandi nżttar.
E. Marknasetingarmįl.
§ 29. Tann, iš ynskir at fįa markiš móti grannaeigindóminum avgjųrt og merkt, skal venda sęr til matrikulstovuna um hetta.
Um markiš ikki skilur seg frį viš tżšuligari giršing ella viš eyškendum marknamerkjum, ella um giršing og marknamerki verša funnin skeivt sett, kann taš verša įlagt grannanum at taka lut ķ kostnašinum av marknasetingarmįli eftir reglunum ķ §§ 30-35.
§ 30. Skal mark avgerast ķ marknasetingarmįli, bošar landmįlari frį matrikulstovuni viš minst viku fyrivarningi eigarunum av teimum eigindómum, mįliš višvķkir, at mųta til mįlsvišgeršina til įvķsa tķš į įvķsum staš til at siga meining sķna um markiš millum eigindómarnar. Bošanin skal vera viš innskrivašum bręvi ella į slķkan hįtt, at hon kann prógvast.
Um landmįlarin heldur, at umstųšurnar krevja taš, ella um ein av viškomandi eigarum bišur landmįlaran um taš ķ seinasta lagi fjórša dagin aftanį, at bošanin er send, skulu 2 av fųstu hegnsżnsmonnum ķ kommununi, uppnevndir av hegnsżnsformanninum, - ella um mįliš višvķkir markinum millum tvęr kommunur, so ein hegnsżnsmašur frį hvųrjari - hjįlpa landmįlaranum at upplżsa mįliš undir įstašarvišgeršini, tó ikki višvķkjandi spurningum, sum mugu haldast vera bert tekniskir. Hin bošaša įstašarvišgeršin veršur tį av ongum, og landmįlarin bošar av nżggjum viš minst viku fyrivarningi viškomandi eigarum at mųta til įvķsa tķš į įvķsum staš, įsett av honum ķ samrįš viš hegnsżnsmenninar. Um bošanina verša reglurnar ķ 1. stk., sķšsta punktum, samsvarandi nżttar.
§ 31. Reglurnar ķ lóg nr. 171 frį 18. mai 1937 (hegnlógin) § 44, stk. 2, verša samsvarandi nżttar um habilitet hjį landmįlara og hegnsżnsmonnum. Um landmįlarin er inhabilur, uppnevnir matrikulstovan annan ķ hansara staš.
§ 32. Undir įstašarvišgerini verša višurskiftini ķ markini kannaš, og tį teir, sum eru mųttir, hava giviš frįgreišing, setur landmįlarin markiš. Góškenna viškomandi eigarar, at markiš er rętt sett, merkir landmįlarin taš viš skilligum og haldgóšum marknamerkjum og letur partarnar skrivliga góškenna markiš ķ vįttan, oršaš eftir fyrimynd, sum er gjųrd av landsstżrinum.
Fęst ikki semja partanna millum um markiš, tķ annar parturin er ikki mųttur ella tķ partarnir eru ósamdir, veršur eitt fyribilsmark sett śt frį teimum upplżsingum, sum fram eru komnar, og skrivar landmįlarin eitt įlit um višgeršina av marknasetingarmįlinum, oršaš eftir fyrimynd, sum er gjųrd av landsstżrinum. Ķ įlitinum skal vera beinleišis upplżsing um, at reglurnar ķ §§ 30-31 ķ hesi lóg eru fylgdar, og ein stutt lżsing av, hvussu fyribilsmarkiš gongur, og av teimum settu marknamerkjum. Um įstašarvišgeršin er farin fram viš hjįlp frį hegnsżnsmonnum, skal hetta upplżsast ķ įlitinum og eisini navn og bśstašur teirra. So skjótt sum įstašarvišgeršin er lokin, sendir landmįlarin ķ innskrivašum bręvi ella į slķkan hįtt, at móttųkan kann prógvast, hvųrjum av pųrtunum makaskjal av įlitinum viš įriti um reglurnar ķ § 33 ķ hesi lóg.
§ 33. Um ikki eigari įšrenn 4 vikur eftir, honum er sent įlit um seting av fyribilsmarki, gjųrt samsvarandi § 32, sķšsta stk., stevnir grannaeigaranum fyri ręttin til at višurkenna eitt annaš mark, fęr fyribilsmarkiš sama ręttsliga tżdning sum mark, semja er gjųrd um.
§ 34. Tį mark er endaligt avgjųrt eftir reglunum ķ frammanfyristandandi greinum, skal matrikulstovan gera taš, sum tųrvar, fyri at marknasetingarmįliš kann verša bókaš ķ matrikli og tingbók. Ķ teimum fųrum, semja ikki er fingin, skal fyrst śtvegast vįttan frį sorinskrivaranum um, at ikki er stevnt, įšrenn freistin, sum § 33 įsetur, er farin.
Um taš, aftanį at marknasetingarmįl er lokiš og bókaš, koma fram upplżsingar, sum sanna, at marknasetingarmįliš er avgjųrt į skeivum grundarlagi, kann landsstżriš loyva, at mįliš fęr nżggja višgerš.
§ 35. Ķ sambandi viš uppmįling til endurnżgging av matrikulkortinum kann umframt jaršaeigarar eisini matrikulstovan krevja marknasetingarmįl framd. Kostnašurin av hesum veršur borin av landskassanum, ella av kommununi eftir avtalu, sum veršur gjųrd frammanundan. Tó skulu jaršaeigarar sjįlvir bera kostnašin av marknasetingarmįli, teir sjįlvir krevja. Śtreišslurnar til marknamerki skulu vanliga įlķknast jaršaeigarunum.
§ 36. Avtalur, sum avgera ella broyta mark millum eigindómar, mugu ikki verša tinglżstar, uttan viš góškenning frį matrikulstovuni.
Įšrenn eigindómshevd kann tinglżsast, skal lendiš, sum er fingiš viš hevd, antin vera serstakt matrikuleraš ella ķ matriklinum sett undir tann eigindóm, sum taš av rųttum hoyrir til.
Trętumįl um mark mį ikki havast fyri ręttin, fyrrenn avgerš er roynd eftir reglunum ķ §§ 30-35.
F. Ašrar broytingar.
§ 37. Matrikulstovan kann bóka nżggj matr. nr., iš fata um eigindómar, sum ikki eru serstakt matrikulerašir ķ samband viš śtskifting ella matrikulering sambęrt kap. 1-2, undir teimum ķ lųgtingslóg nr. 55 frį 16. august 1962 um tinglżsing § 53 įsettu treytum.
Somuleišis kann eitt matr. nr. verša strikaš, tį ta ķ vįttan frį sorinskrivaranum veršur sannaš, at taš ikki eru heftingar į eigindóminum til hindurs fyri hesum.
§ 38. Eru munalig avvik millum matrikul og tingbók og tey veruligu eigindómsvišurskifti ķ įvķsum ųki, kann landsstżriš, tį taš veršur hildiš neyšugt, taka stig til, at matrikul og tingbók verša ręttaš. Til slķka rętting verša reglurnar ķ §§ 3-11 samsvarandi nżttar.
§ 39. Um eigindómslżsing ķ matriklinum veršur hildin at vera ófullfķggjaš, kann matrikulstovan gera tųrvandi rętting. Ķ samband viš hetta kann verša gjųrd fullfķggjaš uppmįling av eigindóminum ella parti av honum.
§ 39a. Landsstżrismašurin kann leggja kęrumyndugleikan ķ avgeršum, sum sambęrt hesi lóg kunnu kęrast til landsstżrismannin, til kęrunevndina ķ lendismįlum, hvųrs avgeršir eru endaligar innan fyrisitingina.
Kap. 4.
Fullfķggjandi fyriskipanir.
§ 40. Landsstżriš įsetur greiniligar reglur um, hvat fyri kort, vįttanir, ummęli og ašrar upplżsingar skulu višleggjast sųkum, višgjųrdar eftir hesi lóg, og gevur greiniligar forskriftir um form og innihald av hesum skjųlum.
Somuleišis įsetur landsstżriš greiniligar reglur um, hvussu marknamerki skulu vera og setast, į hvųnn hįtt tey arbeiši, sum henda lóg fatar um, skulu verša gjųrd, og įsetur gjaldiš fyri tey.
Matrikulstovan hevur skyldu til at lata śtskriftir og eftirmyndir av matrikulsins skjųlum fyri įvķs įsett gjųld, og įsetur landsstżriš greiniligar reglur hesum višvķkjandi.
§ 41. Um góškenningin ella loyviš til avtalaš sundurbżti, umbżti ella marknaumskipan, iš krevst eftir § 15, stk. 1, sbr. § 28, ķ hesi lóg, ikki er umbišiš įrsdagin eftir avtaludagin, ella um avtalan, tį góškenningin ella loyviš veršur sżtt, ikki er sųgd śr gildi, og višurskiftini, framd eftir avtaluni, afturfųrd įrsdagin eftir sżtingardagin, kunnu teir, sum gjųrdu avtaluna, hvųr sęr verša sektašir.
§ 42. Eigari ella brśkari av fųstum eigindómi mį ikki seta seg ķmóti ella forša arbeišum, sum henda lóg fatar um. Tann, sum flytur, tekur burtur, skašar ella oyšileggur markna- ella uppmįlingarmerki, iš eru eyškend, ella sum hann įtti at havt kunnleika um, skal gjalda kostnašin av at seta tey afturaftur, sjįlvt um mįliš ikki kemur undir reglurnar ķ borgarligu revsilóg, §§ 179 og 291.
§ 43. Kap. 1-2 og §§ 40 og 42 ķ hesi lóg fįa gildi beinanvegin. Samstundis fara śr gildi lóg nr. 85 frį 31. mars 1928 og lógskipan nr. 198 frį 15. juli 1931 §§ 7-14.
Landsstżriš setur, aftanį at hava fingiš ummęli frį sorinskrivara og matrikulstovu, viš kunngerš lógina sum heild ķ gildi fyri hvųrt matrikuleringsumrįši sęr, so hvųrt sum matrikulering er fullfķggjaš fyri hvųrt umrįši, soleišis at henda lóg fęr gildi sum heild samstundis sum lųgtingslóg nr. 55 frį 16. august 1962 um tinglżsing sum heild fęr gildi ķ viškomandi umrįši, sbr. § 54, stk. 3, ķ nevndu lóg.
Frį tķ ķ stk. 2 nevnda degi fer śr gildi fyri viškomandi umrįši:
4. lóg nr. 85 frį 31. mars 1928 §§ 1-6 og 15-17.
Harafturat fer śr gildi taš, iš annars ķ lóggįvuni ikki samsvarar hesi lóg.
Tann skylda at fųra jaršabųkur, sum er įlųgd fśtanum og sżslumonnunum viš lóg nr. 70 frį 23. aprķl 1897 § 6, veršur avtikin.
1) Lųgtingslógin er sett ķ gildi ķ ųllum bygdum ķ Fųroyum; undantiknar eru tó Stóra Dķmun, Koltur, Syšradalur S., Noršradalur, Skęlingur, Saksun, Haldórsvķk og Strendur. Gildiskunngerširnar eru tęr somu sum fyri tinglżsingarlųgtingslógina sķ višm. 4) į bls. 749, tó er lógin sett ķ gildi fyri Tórshavn viš K. nr. 7 frį 13.02.1967.
Endanotur
1) Broytt viš lųgtingslóg nr. 111 frį 13. desember 2006.


text:
Tórur flýddi av Strond í Noregi, tá ið hann ikki longur var væl í øgn við Harald hárfagra, kong. Hann flýddi við øllum, sum hann fekk tikið við sær, til Føroya og setti búgv í Tórsvík, sum varð nevnd eftir honum, av tí at hann var fyrsti norðmaður, ið bygdi staðið.
Fyrst bygdi Tórur egna garð sín í Toftum (navnið Toftum kom ikki í fyrr enn seinni) og eitt friðskjól. Hetta seinna varð bygt á einum heyggi norðan fyri garðin og girt við sterkum verjugørðum og einari djúpari vatngrøv rundanum, soleiðis at tað kundi vera skansi ella friðstaður, um tað gjørdist neyðugt.
Áður enn Tórur fór úr Hósvík og grundaði Tórshavn – søgnin vil vera við, at Tórur bygdi garð sín har, ið húsabóndin síðani tá hevur búð – læt hann sunnara partin av friðskjólsverjugarðinum ríva niður og vatngrøvina teirrumegin leggja til.
Tá ið Tórur var deyður, býttu fimm synir hansara Skálafjørð-Sundalagið ímillum sín. Tveir teirra, Ragni og Kólbi, vórðu víkingar. Triði æt Strond eftir staðnum, haðani pápin var komin. Nøkur vilja vera við, at hann skal hava sett búgv á Toftum, onnur at tað var á Strondum. Ein av sonunum setti búgv á Selatrað, ið hoyrdi upp í Tórsvík. Tá ið Tórur var deyður, vildi tann maðurin (bóndi ella leigulendingur), ið hevði havt ognina í Tórsvík í hondum, ikki longur rinda bóndanum (syni Tórs) á Selatrað avgjald fyri hana.
Eina náttina í hoygging fór bóndin á Selatrað við húskøllum sínum yvir á Hósvíksleitið, fór á land sjálvur fjórði, meðan restin av manningini varð eftir á bátinum, og til gongu til bygdar, har ið teir fyri fyrst fjaldu seg. Leigulendingurin í Hósvík fór tíðliga upp at sláa næsta morgun. Tá sníkti selatraðbóndin seg inn á hann og høgdi hann í økslina við øks síni. Leigulendingurin fekk mein og flýddi inn í friðskjólið, har hann kendi seg tryggan, men har varð søkt at honum og gjørt av við hann. Síðani setti selatraðsbóndin tveir av monnum sínum at røkja ognina.
Haldbóndin Hans Poulsen, í Toftum, fann fyri nøkrum árum síðani ein stein við rúnaristingum í einari lægd við øskumold á hesum heyggi, men eftirsum hann ikki tá helt, at steinurin mundi hava nakað serligt upp á seg, varð hann lagdur við ein áarbakka, har vatn, ísur og veður v.m. nú hava kámað rúnarstavirnar illa. Nú er hann bjargaður og goymdur.
Søgnin vil vera við, at hósvíksbóndin varð jarðaður á heygnum. Um steinurin, ið er nevndur omanfyri, kann hava nakað við tað at gera, er ikki gott at vita.
Tá á døgum vórðu tílíkir steinar mangan lagdir oman á grøvina hjá merkismonnum. Sostatt eru tveir búmerkissteinar funnir í kirkjugarðinum í Fuglafirði.
Andreas Weihe: “Søga og søgn”, 1933
Marianna Debes Dahl týddi úr donskum


text:
Nú er rættilig gongd á í langhylinum. Sunnudagin koma arbeiðs fólk frá Myrtha Pool at gera hylarnar báðar lidnar. Av somu orsøk verður farið at rudda í langhylinum tórsdagin 5. feb. kl. 14.
Alt sum er í botnunum á hylunum báðum, langhylinum og barnahylinum, skal ruddast burtur og botnurin skal feiðast.
So at siga alt sum stendur í langhylinum er á plattun. Talan er um eini 15 plattar. Nakað er tungt, so frægast er, um vaksi fólk er við, tá farið verður at rudda. Ein partur av tí, sum skal flytast, er ikki tungt. Harumframt skal botnurin eisini feiðast, so klárt er at leggja ein dúk í botnin.
Farið verður at rudda tórsdagin 5. februar kl. 14.