text:
1. Samleiki
Heimkunnleiki er ástøðilig og verklig lærugrein. Trivnaðurin hjá einstaka borgaranum er ein fortreyt fyri trivnaði í øllum samfelagsligum høpum. Matur og máltíðin hevur stóran týdning fyri kropsligu og sálarligu heilsuna og vælveruna hjá einstaklinginum.
Nakrar av fortreytunum fyri trivnaði er góður og rættur kostur, persónligt reinføri, eitt reint umhvørvi og at ein og hvør dugir at fara um tað, hann hevur, eisini búskaparliga.
Ein partur av frálæruni í heimkunnleika er at læra at gera føroyskan mat og at varðveita og menna hetta okkara eyðkenni. Umframt matgerð og annað heimligt starv fevnir lærugreinin um húsarhaldsbúskap.
2. Endamál
Undirvísingin í heimkunnleika hevur til endamáls:
- at næmingurin ognar sær kunnleika um góðan kost og týdningin av góðari heilsu
- at næmingurin ognar sær kunnleika og førleikar, so at hann gerst førur fyri at taka ábyrgd av tí virki, ið er í einum húsarhaldi
- at næmingurin ognar sær innlit í og verður tilvitaður um tær umstøður nátturan, mentanin og samfelagið hava fyri heimið
- at næmingurin ognar sær kunnleika um matvøru og matvøruframleiðslu við serligum denti á føroyska matmentan
- at næmingurin gerst tilvitaður brúkari í einum altjóðagjørdum heimi
- at næmingurin fatar týdningin av reinføri í samband við mat og matframleiðslu
- at næmingurin ognar sær kunnleika um týdningin av at leggja egnu penganýtsluna til rættis.
3. Stig og tímatal
Lærugreinin heimkunnleiki er kravd lærugrein í 6. flokki við 90 klokkutímum. Harumframt er heimkunnleiki valgrein í 7.-10. flokki við 60 klokkutímum á hvørjum stigi. Einstaki skúlin ger av, hvørt undirvíst verður í heimkunnleika bæði í 8. og 9. flokki (60 klokkutímar hvørt árið), ella bert tað eina árið, við íalt 120 klokkutímum.
Í heimkunnleika eru endalig førleikamál fyri 8.-9. flokk, tá ið næmingur hevur møguleika at fara til próvtøku.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjranaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Næmingurin fer til munnliga próvtøku í bæði kjarnaøkjum og ískoytisøki.
Kjarnaøki
Heimkunnleiki er ástøðilig og verklig lærugrein, ið fevnir um fimm ymisk kjarnaøki. Økini umskarast og virka fyri ein stóran part saman í undirvísingini:
Matur, lívsgóðska og mentan
Kjarnaøkið matur, lívsgóðska og mentan fevnir um góðan atburð, siðir og vanar umframt høgtíðir heima við hús. Eisini fevnir økið um sosiala ábyrgd og innliving, javnrættindi og hvussu tíðin saman við familjuni annars verður brúkt. Ein týðandi partur í hesum kjarnaøki snýr seg um at fyrireika, gera og meta um máltíðina, frá hugskoti til matgerð og borðreiðing, umframt serstakar, føroyskar matsiðir, og hvussu matvanar og matsiðir broytast.
Matur og ráðlegging
Kjarnaøkið matur og ráðlegging fevnir um føðslutilmæli og heilsugóða føði, matdygd og vandaloysi, grundleggjandi arbeiðshættir og handfaring í hesum sambandi, amboð, innkeyp og trygd.
Matur og umhvørvi
Kjarnaøkið matur og umhvørvi fevnir um matgerð og nýtslu úr einum náttúru- og umhvørvisligum sjónarhorni. Í hesum kjarnaøki verður umrøtt, hvussu vit verða ávirkaði til at taka ávísar avgerðir í sambandi við matgerð og nýtslu annars. Arbeitt verður miðvíst við at økja um tilvitskuna í sambandi við nýtslu og umhvørvi, t.d. náttúrudálking.
Matur og brúkari
Kjarnaøkið matur og brúkari fevnir um at leggja til rættis egnu peninganýtsluna, teir møguleikar og ta ábyrgd, brúkarin hevur at ávirka, at útvega og at brúka vørur og tænastur, brúkið og ávirkan tess á heilsu og lívsviðurskifti annars. Hetta kjarnaøki fevnir somuleiðis um brúkararættindi.
Matur og reinføri
Kjarnaøkið matur og reinføri fevnir um arbeiðsgongdir í sambandi við handfaring av matvørum, um smáverur og tann týdning, tær hava, og hvussu tær ávirka umhvørvið, matvørur og menniskju. Somuleiðis snýr hetta kjarnaøki seg um persónligt reinføri í sambandi við matgerð, ymisk vaski- og reingerðarevni og tær teknmyndir, ið greiða frá, hvussu fram skal farast í sambandi við at hesi evni verða nýtt. Hetta øki fevnir eisini um nýtslu og viðlíkahald av húsarhaldstólum og útbúnaði, og um, hvussu matvørur verða goymdar, t.d. við at súlta, salta, niðursjóða, turka og frysta.
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum semjast um í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleikar næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
5. Førleikamál
Í lærugreinini føroyskum eru førleikamálini lutað sundur í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni til støðutakan og sjálvirkni. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at kanna
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg harumframt um at virða og menna føroyskt mál sum samskiftismiðil og sum mentanar- og vitanarbera. Undirvísingin leggur dent á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað nátturutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, har ímillum teir sáttmálar, ið Sameindu Tjóðir hava samtykt í sambandi við barnarættindi og mannarættindi annars. Eisini skal næmingurin hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
At samskifta snýr seg um førleikan at bera fram hugsanir sínar munnliga og at lesa og skriva. Lærugreinin føroyskt hevur høvuðsleiklutin í hesi menning. At samskifta snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga verður mentur við miðvíst at arbeiða við munnligum venjingum í ymiskum samskiftisstøðum. Næmingurin skal frá fyrsta degi verða vandur við at tala, skifta orð, lýða á, próvføra og bera fram egnar metingar. At orða seg munnliga í heimkunnleika er at samskifta um verkligar trupulleikar, at seta spurningar, at grundgeva fyri og gera viðmerkingar til hugskot, sum kunnu stinga seg upp í arbeiðinum. Framløgur í samband við verkætlanir eru eisini partar av hesum øki.
Førleikin at lesa og skriva er avgerandi fortreyt fyri øllum samskifti og lærdómi í lívinum. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot, at lesa er at skyna á og tulka. Á 2. floksstigi skal næmingurin duga bæði at lesa og skriva lættari tekstir. At lesa í heimkunnleika er at granska, tulka, og at hugleiða um tekstir, ið knýttir eru at lærugreinini. At søkja, samanbera, skilja og at skipa upplýsingar úr uppskriftum, brúkaravegleiðingum, vørulýsingum, lýsingum og øðrum upplýsandi tilfari. At orða seg skrivliga í heimkunnleika er at gera egnar uppskriftir og mannagongdir. At gera matarlepar, innbjóðingarkort, borðkort og at gera skrivligar uppgávur um ávís evni/øki í lærugreinini.
Førleikin at rokna snýr seg um evnini at lesa hagtøl, fata bygnað, frymlar og úrtøkiligar skipanir. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og loysa vandamál. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mangar gerandistekstir, og tí hevur undirvísingin í føroyskum sín avgerandi lut í hesi menning. At duga at roknaí heimkunnleika er at kunna fata roknihugtøk. At fata mál og vekt er av sera stórum týdningi fyri at kunna fylgja einari uppskrift og vegleiðing. Rokning verður eisini brúkt, tá metast skal um føðslu – og orkubýti, og tá hugt verður at prísdømum.
Førleikin at nýta tøknilig amboð í heimkunnleika ger tað møguligt at finna tilfar og upplýsingar á internetinum. Tað finnast fleiri telduforrit og heimasíður, sum hava tilknýti til lærugreinina. Í sambandi við framløgur og verkætlanararbeiði er nýtsla av talgildum amboðum ein sjálvsagdur lutur.
At kanna
At kanna er ein íborin førleiki. Børn kanna umhvørvið fyri at klára seg í lívinum. At granska er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna snýr seg um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um ymisk viðurskifti í sambandi við heimkunnleika, húsarhald, matgerð,húsarhalsbúskap o.s.fr. Frá 1. floksstigi skal næmingurin læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan á bókasøvnum, í bókmentum, handbókum, á internetinum o.s.fr. Næmingurin skal eggjast til at síggja gagn og gleði í yrkis- og fagurbókmentum og til at fregnast um spurningar, ið eru knýttir at heiminum, og sum bjóða forvitninum av.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísingini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt og at menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læringartilgongd.
Førleikin at skapa snýr seg um at næmingin gerst tilvitaður um egin evni og fæst at líta á tey, so hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, hvussu hann við royndum, verkligum arbeiði og lesnaði ognar sær førleikar at skapa serstakar upplivingar og lívsdygdir í sambandi við matgerð og heimkunnleika annars.
Fakligir førleikar
8.-9. floksstig
Matur, lívsgóðska og mentan
Næmingurin dugir:
- at leggja til rættis, gera og meta um eina máltíð frá hugskoti →matgerð →borðreiðing.
- at meta um ymiskan smakk og seta hann í samband við kryddarí, matvøru, tilgerðarhátt, máltíðir, borðreiðing, huglag og rúm.
- at hagreiða og matgera heilsugóðan mat og duga at greiða frá føðsluvirðinum í matinum.
- at varðveita og menna føroyska matmentan.
- at seta saman máltíðir og gera matskráir við íblástri frá skiftandi árstíðum, ymiskum tíðarskeiðum og ymiskum mentanum.
- at meta um um kosturin er í samsvar við tær heilsutilráðingar, ið eru frammi í tíðini.
- at greina týdningin matur og máltíðir hava fyri heilsu og lívsgóðsku.
- at brúka KT til at meta um orku- og føðsluvirði í mati og at brúka hesa vitan.
Matur og ráðlegging
Næmingurin dugir:
- at ráðleggja um og at gera fjølbroyttar, innbjóðandi og vælsmakkandi máltíðir
- at ráðleggja um arbeiðshátt og innkeyp, sjálvstøðugt og í bólki
- at nýta fakligar orðingar og hugtøk
- at velja matvørur, amboð, arbeiðshátt og røttu tilgerð í einari ávísari uppgávu og grundgeva fyri sínum vali
- at nýta fjøltáttaðar arbeiðshættir og fjøltáttaðar tilgerðir
- at meta um góðsku og dygd, nýtslu og framleiðslu
- at handfara matvørur,amboð og tekniskan útbúnað á hóskandi hátt.
- at meta um, hvat amboð og útbúnaður verður nýttur til, og vita, hvørjir vandar kunnu standast av teimum
- at velja hóskandi arbeiðsstøður og rørslur
- at hugsa um trygdina hjá tí einstaka og hjá bólkinum í øllum arbeiðsgongdum.
Matur og umhvørvi
Næmingurin skal duga:
- at meta um matvørur við atliti at tíðar- og orkunýtslu.
- at samanbera og meta um dygdina á heimagjørdum matvørum í mun til ídnaðarframleiddar matvørur.
- at gerast tilvitaður um hvussu miðlar, lýsingar og lýsingarherferðir ávirka okkara val.
- atl gerast tilvitaður um hvørja ávirkan valið av matvørum og nýtsluvørum hevur á heimliga og alheims umhvørvið.
- at meta um sambandið millum náttúrudálking og matvørudálking og hvørjar avleiðingar hetta kann hava fyri heilsuna.
Matur og brúkari
Næmingurin dugir:
- at gera fíggjarætlan í sambandi við innkeyp til húsarhaldið
- at meta um matvørudygd í mun til prís
- at vera tilvitaður um rættindi í samband við keyp.
Matur og reinføri
Næmingurin dugir:
- at skilja, at hansara egna gongd í køkinum og handfaring av matvørum hevur sera stóran týdning, tá ið um reinførið ræður.
- at geva dømi um hvar vit finna mikroverur, hvønn týdning tær hava og hvørji árin tær kunnu hava á umhvørvið, matvørur og menniskju.
- at fara um matvørur, so føðsluvirðið verður varðveitt.
- at hava í huga týdningin av persónligum reinføri í sambandi við matgerð.
- at skilja týdningin av reinføri í samband við hagreiðing, matgerð, borðreiðing og at enda upprudding , og hvønn týdning hetta hevur fyri heilsu, lívsgóðsku og umhvørvið.
- at nýta ymisk vaski- og reingerðingsevni.
- at skilja hvat tey ymsu vaskisymbolini í klædnavørum merkja.
- at goyma matvørur rætt t.d. at súlta, salta, sjóða, turka og frysta.
- rætta nýtslu og viðlikahald av húsarhaldstólum og útbúnaði.
6. Eftirmeting og próvtøka
8.-9. flokkur
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal ávegis og javnan í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini, so næmingurin fær eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðukanningar, testir, munnlig upplegg og skrivligar royndir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslagið og arbeiðssemið hjá næminginum eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvussu og hvat arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini. Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein munnlig próvtøka.
Próvhoyringin varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Eingin fyrireikingartíð er í sambandi við sjálva próvhoyringina.
Próvtøkan er tvíbýtt. Fyrri partur av próvtøkuni er ein verklig uppgáva, har próvtakarin við støði í einum spurningi einsæris skal loysa eina uppgávu. Próvtakarin hevur 90 minuttir at loysa verkligu uppgávuna. Meðan verkligi parturin fer fram, ganga próvhoyrari og próvdómari millum próvtakararnar og tosa við teir um mannagongd, tilfar o.tíl.
Seinni partur av próvtøkuni er einsæris próvhoyring í einum ástøðiligum spurningi við tilknýti til verkligu uppgávuna.
Próvtøkuspurningarnir verða settir við støði í evnum, økjum o.tíl., bæði úr kjarnaøkjum og ískoytisøki. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av tilfari og próvtøkuspurningi.
Próvtøkutilfar og próvtøkuspurningar verða send próvdómaranum til góðkenningar sambært próvtalskunngerðini.
Dømingargrundarlag
Próvhoyrt verður í ótillagaðum tilfari, og tilfarið skal vera valt soleiðis, at tað í tema ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl. sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini í 8. og 9. flokki. Tilfarið, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skal í sínari heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal við støði í fakligari tilgongd og støðisførleikunum sýna evni sjálvstøðugt at leggja fram og viðgera tilfar við støði í próvtøkuspurningi/um. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, seta teir í samband við tættir í undirvísningini og seta próvtøkutilfarið í frásjón.
Dentur verður í próvdømingini av fyrra parti lagdur á, at próvtakarin dugir
- at nýta eina skrivaða mannagongd
- at arbeiða miðvíst við uppgávuni við støði í vitan um amboð og reinføri og
- at loysa uppgávuna innan ásettu tíðarkarmarnar.
Dentur verður í próvdømingini av seinna parti lagdur á, at próvtakarin
- hevur ástøðiliga vitan um matvørur og um evnini, sum eru í ymiskum vørum,
- hevur vitan um amboð, sum verða brúkt í lærugreini,
- dugir at seta vitanina inn í samfelagsligt eins og persónligt høpi og
- dugir á greiðan hátt at skipa og bera fram svarið.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans. Fyrri partur og seinni partur telja í próvdømingini helvt um helvt.
Próvtalslýsingar
9. flokkur munnlig próvtøka
10. flokkur
Eftirmeting
Einstaki næmingurin skal ávegis og javnan í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini, so næmingurin fær eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðukanningar, testir, munnlig upplegg og skrivligar royndir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslagið og arbeiðssemið hjá næminginum eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvussu og hvat arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini. Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein munnlig próvtøka.
Próvhoyringin varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Eingin fyrireikingartíð er í sambandi við sjálva próvhoyringina.
Próvhoyringin er tvíbýtt. Fyrri partur er í verki at fremja fyrireikaðu verkætlanina, um hon hevur verkligt innihald í sær. Seinni partur er einsæris próvhoyring í verkætlanini við støði í einsæris ella felags framløgu.
Um verkætlanin hevur ein verkligan part í sær (t.d. gera ein rætt ella eina máltíð), hevur bólkurin, sum í mesta lagi kann fevna um 3 persónar, 90 minuttir at fremja verkliga partin. Meðan verkligi parturin verður framdur ganga próvdómari og próvhoyrari millum próvtakararnar og tosa við teir um hugskot, uppskriftir, tilfar o.tíl. Um verkætlanin ikki hevur ein verkligan part í sær er eingin fyrri partur.
Seinni partur er einsæris próvhoyring við støði í bólkaframløgu ella einsæris framløgu av verkætlanini.
Próvtøkuspurningarnir verða settir við støði í evnum, økjum o.tíl., bæði úr kjarnaøkjum og ískoytisøki. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av tilfari og próvtøkuspurningi, sum próvtakarin hevur arbeitt við í fyrireikingartíðini.
Próvtøkutilfar og próvtøkuspurningar verða send próvdómaranum til góðkenningar sambært próvtøkukunngerðini.
Dømingargrundarlag
Próvhoyrt verður í verkætlanini. Tilfarið í verkætlanin skal vera valt soleiðis, at tað tematisk ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl. sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini. Tilfarið, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skal í sínari heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal við støði í fakligari tilgongd og støðisførleikunum sýna evni sjálvstøðugt at leggja fram og viðgera tilfar við støði í próvtøkuspurningi/um. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, seta teir í samband við tættir í undirvísningini og seta próvtøkutilfarið í frásjón.
Í próvdømingini av fyrra parti verður dentur lagdur á, at próvtakarin dugir:
- at nýta eina skrivaða mannagongd sum grundarlag fyri verkliga partinum
- at handfara tilfar og amboð á skilagóðan hátt
- at arbeiða við atliti at góðum skilhaldi og reinføri
- at arbeiða miðvíst við uppgávuni, so hon verður loyst innan ásettu tíðarkarmarnar.
Í próvdømingini av seinna parti verður dentur lagdur á, at próvtakarin:
- dugir at samantvinna ástøðiliga vitan og verkligar mannagongdir
- hevur neyva vitan um føðsluevni í ymiskum grundleggjandi matvørum
- hevur vitan um ymisk amboð og um nýtslu teirra í lærugreinini
- dugir at seta vitan sína inn í samfelagsligt og persónligt høpi
- dugir í framløgu síni at fáa sjónarmiðini greitt fram
- dugir at seta framløguna í frásjón.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvtalslýsingar
10. flokkur munnlig próvtøka
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støðið undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnir at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Í teirri ávísu undirvísingargongdini ber til at leggja høvuðsdent á eitt av kjarnaøkjunum, tað kann vera matur, lívsgóðska og mentan, ella matur og umhvørvi.
Av stórum týdningi er tað, at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til og tá ið tað verður mett at vera hóskandi. Sum dømi kunnu partar úr kjarnaøkinum matur og umhvørvi verða samskipaðir við pørtum úr kjarnaøkinum matur og brúkari. Á tann verður brúkarin sum einstaklingur og partur av samfelagnum settur í víðari høpi, og undirvísingin gerst ein heild.
Munnligi tátturin í lærugreinini skal vera raðfestur høgt, og samrøðan er kjarnin í hesum tátti. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingartilgongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram. Dentur verður lagdur á, at næmingurin sameinir munnligar framløgur við egin skrivlig verk, nýtslu av KT-amboðum, ymiskar samskiftishættir o.s.fr. Á tann hátt verður retoriski førleikin hjá næminginum mentur.
Skrivligi tátturin skal eins og tann munnligi verða skipaður inn í undirvísingina í heimkunnleika. Á henda hátt kann næmingurin ogna sær góðar skriviførleikar og menna teir. Somuleiðis verður arbeitt miðvíst við at menna førleikan at rokna í undirvísingini í heimkunnleika. Umframt at hetta styrkir um tvørfakliga samstarvið, fer næmingurin so hvørt at fáa eina greiðari fatan av týdninginum, hesir førleikar hava fyri alt skrivligt og formligt samskifti, og samstundis mennir hetta evnini hjá næminginum at orða seg bæði munnliga og skrivliga.
Stigvøkstur
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat ið er best at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á egnu læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt. Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram móti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis, so næmingurin veit frammanundan, hvørji áveigsmálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
At læra at læra
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir, og hvat endamálið við læringini er.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgondin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur skal eisini leggjast á heimaarbeiði, og tann týðandi leiklut, hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja týdningin av lærugreinini heimkunnleika. Tá ið arbeitt verður við ymiskum evnum og táttum, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til, eisini uttan fyri skúlans gátt. Undirvísingin í heimkunnleika skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at arbeiða greinandi og kritiskt við teimum ymisku evnunum og táttunum, sum arbeitt verður við. Eisini skal næmingurin verða tilvitaður um, at hann í lærugreinini mennir sær førleikarnar at koma til orðanna í nógvum ymiskum viðurskiftum, ið eru knýtt at náttúru, samfelag og mentan.
Arbeiðshættir
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður. Hetta verður m.a. gjørt við at týðandi evni og viðurskifti verða tikin upp í undirvísingina.
Í heimkunnleika verða ymiskir arbeiðshættir nýttir, so at fjølbroytni í lærugreinini kann verða framt miðvíst. Arbeiðshættir kunnu fevna um lærarafyrilestur, einstaklingsverkevni, næmingaframløgu, samrøður í flokkinum, bólka- og toymisarbeiði, verkætlanarevni o.tíl. Tá ið arbeiðshættir verða valdir og lagdir til rættis, er eyðsæð, at lærarin hugsar um stigvøkstur í undirvísingarhættunum, har byrjað verður við lærarastýrdari undirvísing. So hvørt sum næmingarnir búnast og gerast meira sjálvstøðugir, verður hesin lærarastýrdi undirvísingarformur at minka.
Næmingarnir skulu ikki einans duga at fyrihalda seg til boðskap frá lærara og floksfeløgunum, men í eins stóran mun duga at miðla vitan og boðskap til lærara, floksfelagar og móttakarar uttan fyri flokshølið umframt skúlans gátt.
Arbeiðshættirnir eru tískil neyvt samantvinnaðir við serligum atliti at, hvussu arbeiðsuppgávurnar og venjingarnar hjá næminginum verða útintar.
Endamálið við teimum ymsu arbeiðsháttunum er at menna aðrar førleikar enn teir reint fakligu, tað eru førleikar sum t.d. at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan, at kanna gjølla, at arbeiða sjálvstøðugt, at seta sær mál og at arbeiða evnislagað og miðvíst, at arbeiða tíðaravmarkað, at samstarva, at samhugsa, at brúka og hugsa vitan í nýggjum høpi, at leggja til rættis og evna til eitt avrik, at gera uppgávuorðingar, at brúka ymisk háttaløg, at hugsa nýtt og verkseta, at hugsa djúpari og breiðari um ávíst evni, umframt at taka á seg ábyrgd og hava virðing.
Lærari má altíð gera sær sjálvum og næmingum greitt, hvat endamálið við ávísum arbeiðshátti er.
Samstarv
Heimkunnleiki er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinar. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinar um ymisk evni, eitt nú menning av skapandi evnum og KT-førleikum, undirvísing í evnum, sum spretta úr nærumhvørvinum, knýtt at søguligum og sagnakendum frágreiðingum, ið kunnu stuðla upp undir og geva íblástur til evni at arbeiða við í teimum skapandi lærugreinunum.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinir við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði (lesa parallelt), t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning, sum somu tíð.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinarnar sum partar av størri heild, og tað letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanhangir avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin.
Avrik
Skrivligi og skapandi parturin av lærugreinini letur upp fyri tvørfakligum samstarvi, og við tí øðrvísi skrivligum avrikum. Heldur enn at lata eitt avrik inn, bara í heimkunnleika, kann talan verða um tvørfakligt samstarv, t.d. eina afturlýtandi framsýning, eina leiksýning, eina heimasíðu ella eina standmynd.
Ein grundgeving fyri at skrivligt og skapandi arbeiði kann vera partur av tvørfakligum samstarvi er at næmingurin lærir, at tað at skriva væl (t.e. greitt og uttan stórvegis villur) ikki bara er eitt krav í lærugreinini føroyskum, men eitt alment krav, ið er knýtt at øllum skrivligum samskifti í øllum lærugreinum.
Næmingurin skal hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin mennast til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivlig upprit, sum verða løgd fram, á mennandi hátt. Kunningartøknin letur harumframt upp fyri munagóðum og ítøkiligum møguleikum í sambandi við vegleiðing og umrøðu í sjálvari skrivitilgongdini.
Samrøða
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð, og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri móðurmálinum sum eitt intellektuelt amboð, ið skal víðka sjónarringin hjá næminginum. Umráðandi er, at næmingurin fær venjing í at brúka móðurmáli í lærugreinini, eitt nú við sínamillum tosi og við tí at siga frá.
Skúlin skal vera so rúmur, at til ber at tosa um kenslur, evni, hugtøk og hendingar í gerandisdegnum. Næmingurin skal arbeiða við at lurta og at vera umhugsin øll skúlaárini, samstundis sum orðatilfeingi og talugávur verða ment. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og gjørdar (tilevnaðar) samrøður. Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast so, at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Lesing
Næmingurin skal haldast til at lesa nógv. Eitt gott lesiumhvørvi á skúlanum er ein treyt fyri at menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Hetta verður skapt í flokkinum við nógvum ymiskum lesitilfari og góðum vanum. Skúlabókasavnið er ein sjálvsagdur partur av hesum góðu vanum. Fyri at røkka góðum lesiumhvørvi er av stórum týdningi, at skúlabókasavnið er ein natúrligur partur av skúlagongdini. Í byrjanini kunnu næmingarnir t.d. lesa eina stutta bók um dagin. So hvørt sum bøkurnar gerast longri, má meira tíð setast av til at lesa eina bók í. Umráðandi er, at lesingin verður løgd til rættis samsvarandi tí førleikastigi, næmingurin er á. Allir næmingar skulu lesa eina aldurshóskandi skaldsøgu ella samsvarandi tekstmongd um mánaðin øll skúlaárini.
Lívlong læring
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at umhugsa sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.


c: text/html

text:
Seinastu árini eru hagtøl um Gransking og Menning (G&M) ment av Granskingarráðnum í samstarvi við Hagstovuna. Talan er um eina heildarteljing, har endamálið var at skráseta alla G&M, ið framd varð í 2003. Spurnarbløð vórðu send til 56 almennar stovnar, har sannlíkt var, at gransking varð framd og til 198 fyritøkur í vinnuni, har stødd og vinnugrein vórðu nýttar sum úrvalstreyt. Vitanin um hesi viðurskifti skal samlað virka sum grundarlag, soleiðis at Granskingarráðið og/ella onnur betur kunnu:
- veita miðvísa politiska ráðgeving um gransking, og sjálvan politikkin, á økinum
- eftirmeta støðuna á økinum við hóskandi millumbilum
- sammeta støðuna innan gransking í Føroyum við støðuna aðrastaðni
Í høvuðsheitum hava úrslitini víst at:
Samlaða nýtslan í føroyskari gransking í 2003 er uppgjørd til 84 mió. kr.ella 0,87 % av BTÚ. Almenni parturin var 0,66% av BTÚ, meðan parturin hjá vinnuni var 0,21% av BTÚ. Málið í Visión 2015 er, at landið skal granska fyri minst 3% av BTÚ.
Í 2003 arbeiddu í Føroyum 257 starvsfólk innan G&M, sum er 0,95 % av arbeiðsfjøldini. Hjá hesum fólkum fór 51 % av samlaðu granskingarstarvstíðini við øðrum uppgávum enn G&M. Verður hugt eftir vinnuni einsamallari, er sama talið 41 %.
Kvinnuluttøkan í føroyskari gransking er 27%. Í almennari gransking vóru 36% kvinnur, meðan talið einans er 9% í vinnugransking.
Sum heild er almennagransking og vinnugransking í stóran mun tengd at fiskivinnu, havbúnaði og matvøruframleiðslu. Vinnugranskingin snýr seg í stóran mun um KST-tænastur og framleiðslutøkni innan fiskivinnu. Í almennu granskingini var størsti parturin nattúruvísindi, meðan minsti partur var verkfrøði og læknavísindi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sambært mbl.is sóu 2,6 miliónir sviar fyrra hálvleik millum Ísland og Frakland. Tá Svøríki spældi sín dyst í undanumfarinum ímóti Italia, hugdu 2,3 milliónir sviar eftir seinna hálvleiki av hesum dysti (av einhvørjari orsøk sammetir mbl.is fyrra og seinna hálvleik á dystunum báðum).
Tað verður einki nevnt í Morgunblaðnum um, at kanska sviar eisini høvdu ein ávísan áhuga í franska landsliðnum.
Hálvfinalurnar í EM verða mikudagin og hósdagin. Mikudagin klokkan 20 spæla Wales og Portugal, og hósdagin klokkan 20 møtast Frakland og Týskland. Finalan verður sunnudagin 10. juli klokkan 20.
Kelda: Morgunblaðið


text:
Herreglur Frelsunarhersins
- Vit trúgva, at Gamla- og Nýggja Testamenti eru innblást av Gudi, og at bert Bíblian gevur guddómligar reglur fyri kristna trúgv, læru og levnað.
- Vit trúgva á ein fullkoman Gud. Hann hevur skapað alt. Hann uppiheldur og stjórnar øllum og er tann einasti, vit tilbiðja í trúgv.
- Vit trúgva, at tað eru tríggir persónar í guddóminum - Faðir, Sonur og Halgur Andi - teir eru eitt í lyndi og javnir í máttu og tign.
- Vit trúgva, at Jesus Kristus er bæði sannur Gud og satt menniska.
- Vit trúgva, at fyrstu foreldur okkara vóru skapt syndaleys, men av ólýdni mistu tey reinleikan og sæluna. Av syndarfallinum gjørdust øll menniskju glataðir syndarar og komu undir vreiði Guðs.
- Vit trúgva, at Várharra Jesus Kristus við líðing síni og deyða hevur gjørt sáttagerð fyri allan heimin, so at øll, ið vilja kunna verða frelst.
- Vit trúgva, at sonn iðran fyri Gudi, trúgv á Várharra Jesus Kristus og endurføðing av Heilagum Anda er neyðug, skalt tú verða frelstur.
- Vit trúgva, at vit verða rættvísgjørd av náði við trúgv á Harran Jesus Kristus og at hvør tann, ið trýr á Hann, ber vitnisburðin í barmi sínum.
- Vit trúgva, at ein áhaldandi má lýða og trúgva á Kristus fyri at verða verandi frelstur.
- Vit trúgva, at fullkomin halgan er framíhjárættindi hjá Guds børnun, og at "andi tykkara og sál og likam mega verða varðveitt í heilum líki, ólastandi við komu várs Harra Jesus Krists!" ( 1. Tess. 5, 23).
- Vit trúgva, at sálin er ódeyðilig, vit trúgva á upprisn likamans, dóm allra manna við tíðarinna enda, æviga sælu fyri tey rættvísu og æviga glatan fyri tey vantrúnu.


text:
Hóast Tróndur hevði sínar avbjóðingar í byrjanini av ársins Effodeild, so fekk hann smátt um smátt fatur í rætta endanum. Tá samanum kom, gjørdist hann ein sera avgerandi leikari fyri okkara unga besta lið.
Tróndur kann vera okkara seksari, sjeyari og áttari, alt í senn, og við ágrýtni og eldhuga hevur hann í ár vent niðureftir gangandi spiralinum uppeftir. Tí kann hann saktans gerast ein av allar bestu miðvallurum í landinum.
Vit fegnast almikið um, at evnaríki og fryntligi miðvallarin við góða fótbóltsskilinum hevur gørt av at leingja um samstarvið við barndómsfelagið komandi tvey árini.
Mynd: Turið Láadal Sejersdóttir


text:
Lítlifløttur stongdur
Kommunala Arbeiðsgevarafelagið hevur á fundi í dag gjørt av at lýsa verkbann fyri allar námsfrøðingar og hjálparfólk, ið eru limir í Føroya Pedagogfelag
- og sum starvast á kommunalu dagstovnunum og í dagrøktarskipanum kring landið.
Verkbannið er lýst at koma í gildi hósdagin 14. desember 2017, kl. 07:00.
Nevndin í kommunala Arbeiðsgevarafelagnum hevur í dag saman við limakommununum viðgjørt støðuna á dagstovnaøkinum í sambandi við, at Føroya Pedagogfelag leygardagin tann 9. desember gjørdi av at lýsa verkfall fyri allar leiðarar og varaleiðarar á dagstovnum og dagrøktum í kommununum.
Niðurstøðan á fundinum var, at kommunurnar ynsktu at taka samráðingarnar uppaftur. Hetta ynskir Pedagogfelagið tíverri ikki.
Í øðrum lagi varð staðfest, at kommunurnar ikki við vissu kenna tær ítøkiligu avleiðingarnar av, at leiðslurnar fara í verkfall. Av somu orsøk kunnu kommunurnar ikki forsvara, at dagstovnarnir í longri tíð verða riknir uttan nakra leiðslu.
Kommunurnar harmast íkomnu støðuna, og verkbannið verður fyrst og fremst lýst fyri at fáa arbeiðssteðgin so stuttan sum møguligt og fyri at fáa partarnar aftur til samráðingarborðið skjótast gjørligt.
Sum avleiðing av lýsta verkfallinum og verkbanninum, verður sagt frá, at dagstovnurin Lítlifløttur er stongdur frá hósmorgni 14. desember 2017, kl. 07.00.
Sjóvar kommuna


text:
Ella blandar man bara saman tad man hevur hug til í lýsingunum og fær fólkatingsval til at handla um tad sama sum Løgtingsval??
Eitt dømi uppá eina val-reklamu er hendan (tad kundi eins væl verid ein annar flokkur!):
http://www.vagaportal.fo/pages/posts/-- ... -12694.php
Við avgjøldum, skattum, meirvirðisgjøldum, eykagjøldum, tænastugjøldum, og tilfeingisgjøldum, hevur man bundið haft um beinini á bæði fólki og vinnu. Bara Fólkaflokkurin vil broyta hetta.
Nú stendur aftur eitt val fyri framman, og eg havi bjóðað meg fram sum valevni til fólkatingsvalið og løgtingsvalið.
Orsøkin til at eg stilli upp er einføld. Eg ynski broyting í føroysku umboðanini á Danatingi og vit MUGU hava broytingar á Føroya Løgtingi! Okkara núverandi røddir á Christiansborg hava í alt ov stóran mun verið fongdar av klanduri sínámillum, ístaðin fyri á skilagóðan hátt at gera tað Føroysku umboðanina galdandi á Danatingi.
Og nú er valið títt, kæri veljari ! Tað er TÙ, sum situr við avgerðini, hvør ið sleppur inn á Christainsborg at verja borg fyri Føroyingum, og viðrismeta tey Føroysku áhugamálini á rættan og skilagóðan hátt.
Vit mugu burtur frá tí annars hjartaleysa politikkinum og líkagyldigheitini, sum verða førd í dag, og sum í alt ov stóran mun forðar fyri búskaparligari frammgongd, og ikki minst huginum hjá fólki til at verða, og virka í Føroyum.
Við avgjøldum, skattum, meirvirðisgjøldum, eykagjøldum, tænastugjøldum, og tilfeingisgjøldum, hevur man bundi haft um beinini á bæði fólki og vinnu. Um álopini á Føroyingin við gjøldum og skattum skulu steðgast, er Fólkaflokkurin EINASTI garanturin.
Tað er ein stór uppgáva vit hava fyri framman, men hon er avgjørt ikki ómøgulig!
Føroyingurin bløðir, og samfelagið bløðir óneyðuga og nógv vegna skeivan og skilaleysan politikk.
Vinna og privatfólk eru undir óneyðuga hørðum trýsti, serliga fíggjarliga - so at tað ikki loysir seg at skapa vinnulig arbeiðsfremjandi átøk. Tað loysir seg heldur ikki at arbeiða nógv. Vit mugu fáa búskapin aftur á beint. Tí er tað alneyðugt, at tit sum veljarar velja tann borgarliga politikkin, fram um ta reyðu sosialistahugsjónina, sum drenar land og fólk fyri kapital og arbeiðshug.
Fólk má hava rættin til at arbeiða seg upp til tað sum tey ynskja, uttan at landið skal drena tey fyri alt tað sum tey hava arbeitt fyri. Vit skulu hava meiri penging eftir aftaná skatt. Sum er, loysir tað seg ikki at arbeiða nógv og hava stóra inntøku. Her má broyting í.
Um Fólkið í Føroyum hevur tað gott, so hevur landið tað eisini gott. Tí mugu vit bera so í bandi, at poitikarnir eru til fyri fólkið – og ikki umvent!
Í hesum tíðum, nú boykott og álop koma uttan úr heimi í samband við stríðið ímillum Føroyar og ES, er ógvuliga umráðandi, at vit hava eina Fólkafloksrødd á Christiansborg. Eina rødd, sum kann tala fyri seg og seta fokus á rættin hjá Føroyum og Føroyingum. Tí vil eg heita teg sum veljara. Fara á val og ger tína atkvøðu galdandi, fyri at vit í Føroyum kunnu virka frítt eftir egnum galdandi reglum.
Vel rætt – vel Fólkaflokkin – okkara partur skal ikki liggja eftir!
Heini Magnussen, valevni Fólkafloksins
Her blandar man bara alt saman og tosar um alt í senn...
Handlar hendan reklaman um fólkatingsval ella løgtingsval??


text:
Við Nordik360+ fært tú ágóðan av ókeypis tænastum og rentufyrimunum. Niðanfyri sært tú ítøkiligu fyrimunirnar og treytirnar fyri at gerast Nordik360+kundi.
Tínir fyrimunir eru m.a.
- Sera góður rentufyrimunur á útvaldum tænastum - sí prísbók
- Ókeypis Netbanki
- Mastercard Standard ella Gull kredittkort - 50% í avsláttri
- Mastercard Debit Standard - 50% í avsláttri
- Visa/Dankort, eisini við persónligum sniði - 50% í avsláttri
- Taka pening út í øllum sjálvtøkum í Føroyum - 50% í avsláttri (Ikki galdandi fyri Mastercard kreditt)
- Veksla gjaldoyra - 50% í avsláttri
- Einki kontugjald
Tú kanst gerast Nordik360+kundi, tá ið tú hevur:
- Samlað fíggjarviðurskifti við bankan á í minsta lagi 400.000 kr.
- Lønarkontu í BankNordik við tilknýti til Netbankan


text:
Fram til síðstu helvt av 18. øld var fólkatalið støðugt í flestu londum á okkara leiðum og í Europa sum heild. Hóast høgan føðitíttleika (fødd pr. 1000 íbúgvar) stóð fólkatalið mest sum í stað, lutvíst av tí at deyðatíttleikin (deyð pr. 1000 íbúgvar) vanliga var nærum líka høgur, og lutvíst av, at tað lítla burðaravlopið, sum var, so dánt vigaði upp móti stóru missunum, sum við millumbilum stóðust av afturvendandi umfarssóttum, misvøkstri við hungursneyð og kríggjum.
Síðani, frá síðst í 18. øld, henda stórar broytingar bæði í føðitíttleika og deyðatíttleika, sum kollvelta demografisku gongdina víða um, við stórum fólkavøkstri og víðfevndum broytingum í fólkasamansetingini og búsetingarháttunum. Tá henda gongdin hæsar av síðst í 20. øld, er fólkatalið fleirfaldað, 5 til 10 ferðir. So kemur stígur í, fólkatalið verður støðugt ella enntá spakuliga minkandi summa staðni. Men nú er orsøkin hvørki kríggj, hungursneyð ella umfarssóttir, men at eins og deyðatíttleikin er fallin, er føðitíttleikin eisini og nógvastaðni niður um deyðatíttleikan.
At fólkatalið í nøkrum av hesum londum kortini heldur sær ella veksur spakuliga, kann koma av øðrum orsøkum, nevnliga stórum fólkaflytingum, ið serliga ganga frá meira fátækum og ófriðarligum londum til tey ríkari londini í vesturheiminum.
Samfelagsskipanarlig og demografisk umbroyting
Av tí at tað er eitt rættiliga reglubundið mynstur í hesi gongdini frá síðst í 18. øld til síðst í 20. øld, hevur hon eitt serligt heiti í demografiini og verður nevnd demografiska transitiónin ella umbroytingin. Hon er sermerkt fyri gongdina í flestu londum í Europa og síðani vesturheiminum sum heild.
Aftanfyri liggur framvøksturin av eini nýggjari samfelagsskipan, har feudalir ognar-, framleiðslu- og siðmenningarhættir dvína fyri ídnaðarligari, tøkniligari, vísindaligari og frælsari menning, sohvørt tær gomlu samfelagsstættirnar av jarðeigarum og lívbundnum ognarleysum verða trokaðir til viks av framfýsnum borgarskapi og eini skjóttveksandi fjøld av fríum verkafólkum.
Hesin ástøðiligi myndil av demografisku umbroytingini varð upprunaliga orðaður av Warren Thompson í 1929, og var tá bara í 4 stigum. Í 1947 legði C.P. Blacker úrslitini av síni gransking av demografisku transitiónini fram í greinini “Stages in Population Growth”, og hevði hann ment myndilin og útbygt hann við einum 5. stigi, fyri at kunna fevna um tær broytingar, sum vóru at síggja í demografisku gongdini í Mið- og Norðureuropa. Hóast myndilin síðani er mentur og fjøltáttaður uppaftur meir, stendur Blacker´s-myndilin enn sum tann klassiska lýsingin av demografisku umbroytingini.
Myndilin frammanfyri lýsir gongdina í demografisku umbroytingini í 5 høvuðsskeiðum:
- 1. Fyrsta stig er eyðkent við høgum føðitíttleika eins og deyðatíttleika. Fólkavøksturin er lítil. Feudal samfelagsskipan. Lívsgrundarlagið er tað sum jørðin gevur av sær. Men úrtøkan er svikalig, og hungursneyð er afturvendandi, eins og umfarssóttir. Tí eru stór lop í deyðatíttleikanum, sum er størstur hjá smábørnum.
- 2. Annað stig er eyðkent við, at føðitíttleikin framvegis er høgur, men deyðatíttleikin er nú fallandi. Gongd kemur á fólkavøksturin. Føðslugrundarlagið verður betri við meira munagóðum framleiðsluháttum í landbúnaðinum, vøkstri í handverki, handli og byrjandi ídnaði. Við øktari upplýsing fylgir útbreiðslan av grundleggjandi kunnleika um reinføri, føðslu og sjúkuelvandi viðurskifti eins og almennar fyriskipanir um fólkaheilsu og fyribyrging. Hetta viðførir serliga minkandi smábarnadeyða og økir um lívslongdina.
- 3. Triðja stig er eyðkent við, at umframt áhaldandi fall í deyðatíttleikanum, er nú eisini føðitíttleikin fallandi. Við minkandi barnadeyðanum er ikki longur sami tørvur at føða eins nógv børn sum áður, til tess at tryggja grundarlagið hjá familjuni. Býargerðin økist við stórari fólkaflyting úr landbúnaðinum til býirnar, har ein ídnaðarlig kollvelting fer fram. Almennur skúlaskapur verður skipaður. Barnaarbeiðið verður bannað. Arbeiðsmarknaðurin verður skipaður. Kvinnurnar fáa størri leiklut í almenna samfelagnum.
- 4. Fjórða stig: bæði fallið í deyðatíttleika og føðitíttleika steðga á, so bæði leggja seg nakað javnt á einum lágum støði. Fólkavøksturin minkar niður móti eini støðugari javnvág. Livikorini eru nógv batnað við góðum heilsu- og almannaviðurskiftum. Familjumynstrið er broytt til smáar kjarnufamiljur. P-pillarin skapar grundarlag fyri neyvari familjuplanlegging. Kvinnurnar eru komnar út á arbeiðsmarknaðin og verða fíggjarliga óheftar.
- 5. Fimta stig: Síðani síðst í 20. øld hava nógv av londunum fingið eina sonevnda gamla fólkafjøld, har parturin av eldri og gomlum er tann mest skjóttveksandi parturin av fólkatalinum. Tað ger av sær sjálvum, at deyðatíttleikin fer at veksa, og tá føðitíttleikin framvegis minkar, hevur deyðatíttleikin lyndi til at fara upp um føðitíttleikan, so at fólkatalið nú verður minkandi. Samstundis hendir ein vinnulig og búskaparlig transitión, har londini flyta seg úr ídnaðarsamfelag til tænastu- og vitanarsamfelag. Hetta ger seg m.a. galdandi fyri tey mest framkomnu londini í vesturheiminum.
Tey 5 stigini í demografisku umbroytingini kunnu lutvíst síggjast sum eitt amboð til at lýsa søguligu demografisku gongdina í okkara parti av heiminum, frá tí feudala bóndasamfelagnum umvegis ídnaðar- og býargerð til tænastu- og vitanarsamfelag og altjóðagerð. Men myndilin kann eisini brúkast at lýsa tað menningarstigið, sum ymisk lond í ymsum heimspørtum eru á, og hvussu tey flyta seg upp gjøgnum hesi stigini.
Ymiskar fólkapyramidur gjøgnum demografisku umbroytingina
Samstundis sum demografiska gongdin broytist við føði- og deyðatíttleikanum, broytist eisini aldurssamansetingin í fólkafjøldini. Hetta sæst aftur í sokallaðu fólkapyramidunum, sum eru eyðkendar fyri ymisku stigini í demografisku umbroytingini.
Grafisku myndirnar niðanfyri vísa, hvussu fólkapyramidan sær út í Føroyum, tvs. hvussu aldurssamansetingin og kynsbýtið er í fólkinum, á fýra ymiskum stigum í demografisku umbroytingini.
Føroyar 1801: Hetta er í byrjanini av demografisku umbroytingini. Lítil munur er á føðitíttleika og deyðatíttleika. Pyramidan er tí rættiliga jøvn uppeftir, sum tekin um heldur støðuga aldurssamanseting og lítlan fólkavøkstur. Tó sæst í bótninum við teim yngstu ættarliðunum, at broytingar eru á veg.
Føroyar 1901: Nú eru vit á øðrum stigi í demografisku umbroytingini, har føðitíttleikin er støðugt hækkandi og deyðatíttleikin fallandi. Tí hevur fólkapyramidan nú eitt heilt annað skap, við sera breiðum botni og smalkar skjótt uppeftir, sum tekin um unga aldurssamanseting og stóran fólkavøkstur.
Føroyar 1977: Á triðja stigið í demografisku umbroytingini hevur nú í Føroyum í eini fimti ár (við undantak av 1940-unum, tvs. undir 2. heimsbardaga og fyrstu árunum aftaná) verið støðugt fall í føðitíttleikanum, so pyramidan sum heild aftur er smalkað. Av tí at eisini deyðatíttleikin eisini framvegis er fallandi, er enn munandi fólkavøkstur. Í botninum, har tann yngsti aldursbólkurin nú ikki er størri enn tann eldri beint omanfyri, eru tó tekin um, at broytingar eru á veg, har fólkasamansetingin aftur fer at gerast eldri.
Fólkapyramidan fyri 1977 avdúkar, at nú hevur ein triðji táttur, umframt føði- og deyðatíttleika, stóra ávirkan á fólkasamansetingina, bæði viðv. aldri og kyni. Í fólkapyramiduni fyri 1977 eru nevnliga sjónsk spor eftir tíðarskeið við stórari fráflyting, bæði kreppuni fyrru helvt í 50-unum (sæst aftur í minkaða aldursbólkinum 41-50 ár), og í 60-unum, har serliga nógvar ungar kvinnur fluttu av landinum (sæst í kvinnuundirskotinum í aldursbólkunum 21-40 ár).
Føroyar 2014: Føroyar eru nú á fjórða stigi men enn ikki á veg inn á fimta stigið í demografisku umbroytingini, har fólkapyramidan nú hevur fingið heilt annað skap, smøl heilt frá botni av og smalkar onki fyrr enn uppi í seksti-sjeyti ára aldri. Nú er talan um heldur gamla fólkasamanseting, sum kemur av, at deyðatíttleikin ikki longur fellur men heldur veksur (av teirri einfaldu grund, at tey gomlu eru lutfalsliga fleiri), og at føðitíttleikin framvegis er fallandi. So nú er ikki so stórur munur longur á føði- og deyðatíttleika og burðaravlopið tí lítið.
Heraftrat kemur so ein ógvislig ávirkan frá kreppuni fyrru helvt í 90-unum við stórari fráflyting. Stóra minkingin av kvinnum í mest burðarføru aldrunum er aftur orsøkin, til at botnurin í fólkapyramiduni nú er smalari enn nakrantíð. Hetta fer so sjálvsagt eisini smalkandi avleiðingar upp gjøgnum pyramiduna tey komandi áratíggjuni, so fólkasamansetingin gerst alsamt eldri.
Ein broyting av hesi gongdini og møguleikin fyri nýggjum fólkavøkstri, er nú meir ein spurningur um til- og fráflyting, enn um gongdina í føði- og deyðatíttleikanum.
Merkisverd demografisk gongd í Føroyum
Tá vit samanbera demografiska gongdina í Føroyum við gongdina í okkara grannalondum eini 200-300 ár aftureftir, er tann mest sjónligi og áhugaverdi munurin tann sera ymiska gongdin í føði- og deyðatíttleikanum.
Á myndini niðanfyri sæst gongdin í Føroyum og øðrum Norðanlondum frá 1720 fram til 1830.
Hóast íslendsku tølini tykist at skilja seg mest burturúr við ógvisligum sveiggjum, so sveiggja tey tó rundan um ella nakað oman fyri skandinaviska miðaltalið. Tað er hinvegin ein sera stórur og avgjørdur munur á gongdini í Føroyum og hinum londunum, bæði tá tað snýr seg um deyðatíttleika og um føðitíttleika í hesum 100-ára tíðarskeiði:
- Tað er merkisvert, at føroyski deyðatíttleikin liggur langt niðanfyri deyðatíttleikan í hinum norðanlondunum, ikki bara eitt sindur niðanfyri, men heili 30-40% niðanfyri.
- Somuleiðis føroyski føðitíttleikin, ið liggur langt niðan fyri føðitíttleikan í hinum norðanlondunum, heili 30-50% niðanfyri.
Taka vit bæði deyða- og føðitíttleikan inn í somu mynd sum niðanfyri, og samanbera Føroyar við tey trý skandinavisku londini, sæst enn týðiligari, hvussu nógv ið gongdin í Føroyum víkir frá. Eitt er, at føroysku tølini liggja langt niðanfyri, men samstundis er so lítil munur á føroyska føði- og deyðatíttleikanum, at lítil og ongin fólkavøkstur er, fyrr enn komið er út í 19. øld. Hinvegin hava skandinavisku londini ein javnan fólkavøkstur hetta tíðarskeiðið, av tí at føðitíttleikin javnt liggur nakað oman fyri deyðatíttleikan.
Lágt føðital við miðaldar familjuplanlegging og avmarkaðum framleiðslugrundarlagi
Munurin í gongdini millum Føroyar og hini Norðanlondini er so stórur og avgjørdur, og fyri eitt so langt tíðarskeið, at serligar samfelagsbygnaðarligar orsøkir mugu vera fyri tí. Hví er føroyski føðitíttleikin so langt niðan fyri norðurlendska miðaltalið? Nakað greitt svar hava vit ikki. Men hóast hetta ikki er viðgjørt sum sjálvstøðugt evni í søguligari kanning, ber kortini til at gera sær nakrar hugsanir um tað.
Tað kann m.a. gerast við støði í lýsingini av gamla føroyska bóndasamfelagnum í greinini, sum er knýtt at hesari, nevnliga “Um lívsgrundarlagið í gamlari tíð”. Heilt fram móti 19. øld var samfelagsliga berievnið avmarkað framleiðsluliga og haraftrat so veikt, at við skiftandi veðurlags- og gróðrarlíkindum var tilverugrundarlagið svikaligt.
Samfelagsbygnaðurin læsti stættir og einstaklingar fastar í tí gamla bóndasamfelagnum. Dømi um hetta er sonevnda “trælalógin”, sum gekk heilt aftur til ásetingar í Seyðabrævinum frá 1298, sum skuldi forða ognarleysum at seta búgv, og sum enntá varð herd so seint sum í 1777. Endamálið var at tryggja bóndagørðunum bíliga arbeiðsmegi, og forða teimum at stovna familju og egið húsarhald. Bátsbandið var ein skipan av sama slag, sum bant tey ognarleysu at gørðunum.
Hesin miðaldarligi familjuplanleggingarpolitikkurin hjá ráðandi bóndastættini, ið hevur sítt støði í einum avmarkaðum og svikaligum framleiðslugrundarlagi, kann síggjast sum ein miðvísur barna¬avmarkingarpolitikkur og er óivað ein høvuðsorsøk til, at føðitíttleikin í Føroyum var so merkisvert lágur, heilt fram til byrjanina av 1800-talinum. Tá eru rembingar komnar í stirnaða bóndasamfelagið, og nýtt vinnugrundarlag og nýggir samfelagsstættir skapa grundarlag fyri framleiðslu av avlopi til vøkstur í fólkatalinum og samfelagsliga menning.
Lágt deyðatal við patriarkalskari sosialskipan og spjaddari búseting
Eitt er føðitíttleikin. Men hvussu ber tað til, at eisini føroyski deyðatíttleikin hetta langa tíðarskeiðið hevur ligið so langt niðan fyri deyðatíttleikan í øðrum norðanlondum?
Heldur ikki hetta hevur verið sjálvstøðugt søguligt kanningarevnið, og tí er ongin frágreiðing at vísa til. Men her ber eisini til at gera sær nakrar hugsanir, m.a. við støði í somu samfelagslýsing, sum víst varð til, í greinini “Um lívsgrundarlagið í gamlari tíð” og haraftrat í hini greinini, sum eisini er knýtt at hesari, nevnliga: “Heilsuviðurskifti fyrr í tíðini - av týdningi fyri demografisku umbroytingina í Føroyum”.
Ein partur av frágreiðingini kann møguliga finnast í sama samfelagsbygnaði, sum frammanfyri er lýstur sum tað gamla, fastlæsta bóndasamfelagið, ið helt føðitalinum niðri – men sum hinumegin eisini var ein samfelagsskipan, ið veitti trygd fyri lívsuppihaldinum, ikki bara hjá bóndastættini men eisini teim ognarleysu, ið vóru bundin at gørðunum. Á sama hátt sum henda patriarkalska sosiala skipanin forðaði ognarleysum at seta búgv og skapa sær eitt lív, var hon tó eisini ein trygd fyri teirra lívsuppihaldi á gørðunum. Bøndurnir høvdu brúk fyri fríu nýtluni av teirra arbeiðsmegi, og tí eisini fyri, at hava tey búgvandi á gørðunum, og at teirra arbeiðsevni vórðu hildin viðlíka við tí, sum kravdist. At tey ognarleysu á henda hátt høvdu tak yvir høvdið, mat og klæðir, hevur helst gjørt at livikorini hava verið so fræg, at tað hevur hildið deyðatíttleikanum niðri.
Harumframt hevur fjarstadda og avbyrgda støða Føroya, eins og serstaka búsetingarmynstrið við smáum, spjaddum bygdum og avmarkaðum sínámillum sambandi, vart fólkið ímóti nógvum farsóttum, sum meira regluliga herjaðu í øðrum býargjørdum samfeløgum. Hetta høvdu fleiri av landslæknunum víst á (sum nevnt í greinini um heilsusøguna), og eisini tann seinni so viðgitni Panum. Hann helt, at hetta var ein høvuðsgrund til, at deyðatíttleikin var munandi lægri og miðallivialdurin munandi hægri enn í Danmark, vísandi til “Færøernes fuldstændige eller partielle fritagelse for en mængde især smitsomme sygdomme, som decimere andre landes befolkninger” (cit. í Guttesen 1996, 17). Tað sera avmarkaða sambandið við útheimin verður nevnt sum ein orsøk til, at smittandi farsóttir vóru sjáldnari her enn aðrastaðni langt inn í 19. øld. Hetta verður sagt, hóast pokurnar gingu mitt í 17. og tíðliga í 18. øld, krímsjúkur og landfarsótt (tyfus) av innlendskum uppruna vóru afturvendandi, og meslingar herjaðu serliga í 1781 og 1846. Men longri var ímillum farsóttirnar og tær fingu ikki somu ávirkan á deyðatalið sum í grannalondunum.
Demografiska umbroytingin í Føroyum víkir frá
Við upplýsingunum um gongdina í føði- og deyðatíttleika frá 1720 til okkara dagar kunnu vit síggja, hvussu demografiska umbroytingin er farin fram í Føroyum. Henda umbroytingin í Føroyum er øðrvísi enn so, sum vit hava lýst tað í tí ástøðiliga myndlinum við teim fimm stigunum í demografisku transitiónini fremst í hesi grein, og sum lýsir almennu demografisku gongdina í flestu londum í okkara parti av heiminum.
Avgjørdi høvuðsmunurin er í 1. stigi í demografiski umbroytingini, har Føroyar hvørki hava tann høga føðitíttleikan ella deyðatíttleikan, sum annars eyðkennir støðuna á hesum stigi. Í øðrum londum var føðitalið sera høgt, tí undir kørgum samfelagsligum umstøðum við sera høgum deyðatíttleika, var neyðugt at seta nógv børn í verðina, so at nóg nógv kundu koma undan, bæði til at tryggja neyðuga tilgongd av arbeiðsmegi og til at tryggja lívsuppihaldið hjá einstøku familjunum. Í Føroyum var í patriarkalsku sosialu skipanini í gamla bóndasamfelagnum hvørki møguligt (av barnaavmarkingarpolitikkinum) ella neyðugt (av lága deyðatíttleikanum) at seta nógv børn í verðina. Við avmarkaða framleiðslugrundarlagnum var ikki rúm fyri vøkstri, men heldur neyðugt at tryggja eina støðuga javnvág.
Munurin sæst best, um vit við báðum myndunum niðanfyri samanbera gongdina í Føroyum við gongdina í Danmark í sama tíðarskeiði, heilt frá fyrst í 18. øld til okkara dagar.
Demografiska umbroytingin í Danmark fylgir tí klassiska mynstrinum, sum er samanfatað í teim fimm stigunum í ástøðiliga myndlinum.
- Á 1. stigi fram til 1770´ini liggur deyðatíttleikin javnt upp móti 30 ‰ (pr. 1.000 íbúgvar) og føðitítleikin eitt lítið sindur hægri, um 32-33 ‰.
- So byrjar 2. stigið í 1770-unum við stórum áhaldandi fallið í deyðatíttleikanum, meðan føðitíttleikin verður liggjandi javnt um 32‰ eitt langt tíðarskeið, heilt fram til síðst í 19. øld. Tað er í hesum tíðarskeiði at størsti fólkavøksturin er.
- Frá byrjanini av 20. øld byrjar 3. stigið, við at nú fer eisini føðitíttleikin at falla í stórum gjøgnum alla øldina.
- Mitt í 20. øld fer Danmark inn í 4. stigið, við at nú steðgar fallið í deyðatíttleikanum, men av tí at føðitíttleikin framvegis er fallandi, steðgar fólkavøksturin upp.
- Frá 1980’unum er komið inn í 5. stigið, har deyðatíttleikin nú er ájavnt og stundum oman fyri føðitíttleikan, so náttúrligi fólkavøksturin nú vendir til fólkaminking. Fólkatalið veksur nú bert við tilflyting uttanífrá.
Føroyska gongdin er ein onnur:
- Her gongur 1. stig fram til byrjanina av 19. øld, og bæði føði- og deyðatíttleiki liggja lágt. At sveiggini eru størri enn í Danmark, kemur av tí sera lítla fólkatalinum (niðan fyri 5.000 fólk).
- Annað stig byrjar við 1810-unum, tá rættiligur vøkstur verður í føðitíttleikanum – og fólkatalinum. Deyðatíttleikin, sum vanliga fer at minka á 2. stigi, minkar ikki í Føroyum, tí hann longu frammanundan liggur so lágt. Sum sæst á myndunum liggur føroyski deyðatíttleikin um 15‰ gjøgnum alla 18. og 19. øld, meðan deyðatíttleikin í Danmark ikki kemur so langt niður fyrr enn í byrjanini av 20. øld.
- Føroyar fara líðandi inn í 3. stigið í demografiski umbroytingini, tá deyðatíttleikin fer at falla við aldarskiftið til 20. øld, og føðitíttleikin fer at minka, tó ikki fyrr enn eini 20 ár seinni. Her í 3. stigi frá 1890-unum til 1960-ini er fólkavøksturin tann størsti nakrantíð.
- Føroyar fara inn í 4. stigið mitt í 20. øld, um somu tíð sum Danmark, tá deyðatíttleikin ikki minkar longur. Sum eitt lítið frávik í vanligu gongdini við fallandi føðitíttleika gjøgnum 20. øld bæði í Føroyum og í Danmark, sæst ein lítil “fjallatoppur” í føðitíttleikanum í 1940’unum, tá føðitalið veksur aftur undir heimskrígnum og nøkur ár eftir tað. Tað er merkisvert, hvussu nógv myndin líkist í báðum londum frá 1940 til 1960.
- Men mótvegis Danmark eru Føroyar enn á 4. stigið, tí hóast føðitíttleikin framvegis er fallandi, so liggur hann tó enn munandi oman fyri deyðatíttleikan, so at vit enn nú fyrst í 21. øld hava ein náttúrligan fólkavøkstur, um enn hann er minkandi.
Hvat eru útlitini fyri demografisku gongdini?
Spurningurin er, um Føroyar koma at fylgja somu gongd sum í londunum kring okkum, við at demografiska umbroytingin eisini hjá okkum fer inn í eitt 5. stig, har føðitíttleikin fer at falla uppaftur meir, til hann liggur ájavnt ella enntá fer niðurum deyðatíttleikan, so støðug minking verður í fólkatalinum.
Fyri at útgreina spurningin, er neyðugt at skilja millum tann føðitíttleika og deyðatíttleika, vit hava tosað um í allari greinini higartil. Hetta er sonevndur summariskur títtleiki, tvs. roknað sum tal av føddum ella tal av deyðum pr. 1.000 íbúgvar.
Føðitíttleiki kann eisini roknast sum tal av føddum pr. kvinnu í burðarførum aldri. Tvs. hvussu nógv børn føðir ein kvinna í meðal, frá tí hon er 15 ár, til hon verður 45. Tað talið hevur ligið rættiliga javnt um 2,3 – 2,5 í fleiri ár, og er eitt tað hægsta í øllum Europa. Orsøkin til, at tann summariski føðitíttleikin, kortini fellur javnt og samt, er at tað ættarliðið av kvinnum, sum er millum 15 og 45 ár, er ein lutfalsliga minkandi partur av fólkatalinum. Hetta kemur bæði av, at fólkasamansetingin spakuliga verður eldri, og tí at ungu ættarliðini, serliga ungu kvinnuættarliðini, eru minkað av fráflyting. So sjálvt um tær einstøku kvinnurnar eru raskar at eiga børn, so eru tær ein minkandi partur av fólkatalinum. Av øllum hesum fer tí tann summariski føðitíttleikin framvegis at falla.
Somuleiðis er við deyðatíttleikanum. Vit vita, at deyðiligheitin er støðugt minkandi. Sum heild verða fólk eldri og eldri, áðrenn tey doyggja, tvs. at livialdurin longist í hvørjum. Um enn tað er spakuliga, so er tað gongdin, takkað verið betri fólkaheilsu og støðugari framgongd innan læknavísindina. Men hóast hesa gongdina, so hækkar kortini summariski deyðatíttleikin, rætt og slætt tí tey gomlu verða ein støðugt størri partur av fólkatalinum.
Tí er væntandi, at summariski føðitíttleikin framhaldandi fer at minka, eins og summariski deyðatíttleikin fer at hækka. Og tí er væntandi, at eisini Føroyar fara at koma inn í 5. stigið í demografiski umbroytingini, har føðitíttleikin og deyðatíttleiki koma at liggja ájavnt ella enntá umskarast, so burðaravlopið verður negativt, tvs. at náttúrligi fólkavøksturin í staðin verður ein minking.
Tað er í høvuðsheitum bara eitt, sum kann venda gongdini. Tað er spurningurin um, hvussu tað verður við fráflytingini úr Føroyum, tað vil m.a. siga, hvussu tað eydnast at fáa fólk at støðast í Føroyum. Og enn týdningarmiklari er spurningurin um tilflytingina til Føroya. Lutvíst kann hetta snúgva seg um tilflyting av borgarum úr fremmandum londum. Men størsta týdningin hevur afturflytingin av teim ungu, og kanska serliga kvinnunum, sum á hvørjum ári fara úr Føroyum í útbúgvingar- ella øðrum ørindum.
Hvat fer at henda við demografisku gongdini komandi árini, er tí í minni mun ein spurningur um føðitíttleika og deyðatíttleika, men í størstan mun ein spurningurin um, hvussu tað fer at gangast við fráflyting og tilflyting.
Keldur:
C. P. Blacker: Stages in population growth, í Eugenics Review 1947. PubMed Central, U.S. National Institutes of Health: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles
U.S. Census Bureau: Global Population Composition, Global Population Profile 2002, mars 2004. http://www.census.gov/prod/2004pubs/wp-02.pdf
Danmarks Statistik: Fólkateljingar 1801, 1901, 1977.
Bergur í Garði: En historisk demografisk undersøgelse af udviklingen på Færøerne
1720-1831, Københavns Universitet 1984.
Rolf Guttesen: Historisk Befolkningsgeografi, í Topografisk Atlas Færøerne,
Det Kgl. Danske Geografiske Selskab, 1996.
Hagstova Føroya: Hagtalsgrunnur, www.hagstova.fo
Warren S. Thompson: Population, í American Journal of Sociology 34(6): 959-975, 1929


text:
13. okt. 2014
Drongur fingið bræv frá Rumenia
8 ára gamla Hanus O. Høj úr Saltangará, sum
í fjør fekk eitt bræv
aftur frá tí dreinginum
í Rumenia, sum hann sendi gávu til.
Umseting av brævinum:
Hey, eg vil fegin siga eitt sindur um meg sjálvan. Eg eiti Daniel Chis og eg eri sera glaður fyri at hoyra frá tær. Eg eri 4 ár. Eg búgvi í Rumenia, í einum býi og um tú hyggur á heimskortið so finnur tú mítt land.
Mær dámar best litin blátt og at drekka appilsin saft.. Mær dámar allan mat og mær dámar væl at spæla við leikur og viðhvørt við systir og beiggja mín. Í mínari familju eru 2 beiggjar og 1 systir. Vit eru 3.
P.s. Eg eri keddur um at eg ikki dugi enskt. Ein vinur hjá mammu míni skrivar hetta brævið. Eg hopi ikki tað ger nakað. Eg sigi túsund takk fyri pakkan, sum tú sendi til mín, eg var sera glaður. Gud signi teg og tína familju.
Eg gevi tær mína adressu......
Eg vil aftur takka tær fyri gávuna. Eg bíði til tú skrivar til mín.
Eg búgvi her. Í býnum er ein íbúðarblokkur við nógvum íbúðum. Orsaka eg dugi ikki so væl at tekna blokkar.
P.s. Mín býur er vakur, vinur mín.


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Munandi dýrari at gista á Ibisa um summarið
Í fjør varð sett í gildi serligt ferðavinnuavgjald á Balear-oyggjunum í Miðjarahavinum, - eitt nú Mallorka, Menorka og Ibiza.
Avgjaldið er nú um 2 evrur (uml. 15 krónur) um dagin fyri hvønn vaksnan útlending fyri náttina, og metta varð, at inntøkan av tí fór at gerast væl omanfyri 600 miljónir krónur.
Men nú hækkar miðalavgjaldið upp í tríggjar evrur um dagin (góðar 22 krónur), og tey, sum gista á góðu gistingarhúsunum skulu rinda fýra evrur um dagin (30 kr.) í avgjaldi fyri hvønn vaksnan persón, skrivar Daily Mail.
Øll skulu rinda
Nýggju avgjøldini fevna eisini um ferðafólk, sum vitja oyggjarnar við ferðamannaskipi. Tey skulu nú rinda tvær evrur fyri hvønn persón.
Kampistar skulu rinda eina evru, og gestir á gistingarhúsum uttanfyri býirnar rinda tvær evrur í avgjaldi fyri náttina.
Hækkingin av ferðaavgjaldinum kemur í gildi í 2018 og fevnir um øll ferðafólk, sum eru 16 ár og eldri, og sum vitja í oyggjunum summarmánaðirnar, - mai til oktober.
Dýrari fyri barnafamiljur
Tað merkir, at ein persónur, sum næsta summar gistir á góðum gistingarhúsi í tvær vikur, skal rinda tilsamans 420 krónur í avgjaldi. Fyri barnafamiljur við vaksnum børnum kann talan sostatt verða um nakrar túsund krónur í avgjaldi.
Myndugleikarnir rokna við næsta ár at fáa 860 miljónir krónur í inntøku.
Næst eftir Katalonia eru Balear-oyggjarnar, Mallorka, Menorka og Ibiza, mest vitjað í Spania.
Sí eisini


text:
LGBT fegnast um einar javnrættari Føroyar
Mentan30-05-2017 - 21:02 - Jóanis Albert Nielsen
Hósdagin, 1. juni, hevði Róland Samuelsen, sáli, havt føðingardag eins
og 6 ár eru liðin, síðani LGBT Føroyar rørslan varð sett á stovn. LGBT
Føroyar hevði ynskt, at føroyska lóggávan langt síðani hevði givið
samkyndum borgarum innivist. Men um fyrilit verður tikið fyri, hvussu
leingi føroysk samkynd hava verið noydd at liva á skuggasíðuni av
føroyska samfelagnum, so fegnast rørslan um, at tað “einans” tók 6 ár
at røkka einum av høvuðsmálunum, ið rørslan setti sær fyri at røkka, á
stovningardegnum í Posthúskjallarinum. Nevniliga at loyva samkyndum at
gifta seg borgarliga í Føroyum.
Týðandi dagur fyri alt samfelagið
Ferðin hjá rørsluni hevur verið lang, hørð og tíverri ofta sera
pínufull, men í síðsta enda, var hon tað verd. Tí 1. juli 2017 fara
fyrstu samkyndu pørini væntandi at kunnu gifta seg borgarliga í
Føroyum, og verða tey sostatt umsíðir javnsett við hinskynd pør í
egnum heimlandi. Hetta er stórt. Hetta er søguligt. Hetta er týðandi.
Ikki bara fyri okkum LGBTarar, sum nú sleppa at gifta okkum við tí,
vit elska, men eisini fyri okkara avvarðandi, komandi ættarlið og ikki
minst fyri eitt enn rúmligari og litríkari føroyskt samfelag.
LGBT hevur mongum at takka
LGBT Føroyar vil fegin nýta høvið at takka fyrstu samkyndu
føroyingunum, ið gingu á odda og tordu at koma út úr skápinum og
traðka fram í almenna ljósið. Síðani vilja vit takka gamla
Friðarboðanum og teimum, ið stovnaðu LGBT Føroyar á sinni og síðani
hava bartst uttan íhald fyri okkara javnrættindum.
Takk til tey progressivu ungmannafeløgini og Amnesty International
Føroyar, sum frá fyrsta degi hava gingið á odda og víst eldra
ættarliðnum, hvussu tey ynskja at framtíðar Føroyar skulu myndast.
Stóra takk til teir politikkarar, ið tordu at stuðla okkum alment,
áðrenn tað gjørdist “vanligt”. Stóra takk til teir politikkarar, sum
við reistari pannu hava tosað okkara søk allar tær 9 ferðirnar
hjúnabandslógin hevur verið viðgjørd á løgtingsrøðarapalli. Takk til
tykkum, sum atkvøddu fyri málinum, ta ferðina tað fall, eins og tær
ferðirnar tað varð viðtikið. Serlig tøkk til uppskotsstillarnar, og
ikki minst Sonju J. Jógvansdóttir, sum saman við øðrum rættvísum
fólki, hevur verið okkara verndareingil á Føroya Løgtingið.
Takk til okkara limir, stuðlar, fyrrverandi nevndarlimir og túsundtals
hinskynd viðhaldsfólk. Til øll, sum hava lutttikið á Faroe Pride, og
teir mongu tónleikarnar, sum púra ókeypis hava sungið og spælt okkum á
mál. Stóra takk fyri øll somul. Dagurin í dag, hevði aldrin upprunnið
uttan tykkum øll.
Rørslan er ikki komin á mál enn
Hóast vit í dag kunnu fegnast um, at hjúnabandslógin endaliga er
broytt, so er enn langt á mál hjá LGBT rørsluni. Størri heilsukanning
hjá rørsluni vísir eisini, at LGBTarar hava í miðal munandi verri
sálarliga heilsu enn aðrir samfelagsbólkar. Hetta fer nevndin at gera
nakað við. Sálarlig heilsa og -trivnaður hjá føroyskum LGBTarum verða
tí sett í miðdepilin komandi tíðina.
Hátíðarhalda søguligan sigur í Sirkus við Teiti
Í samband við, at hjúnabandslógin endaliga er broytt og viðtikin,
skipar Sirkus Føroyar fyri serligum hugnakvøldi í kvøld. Tað byrjar
kl. 20.00 við, at Sonja J. Jógvansdóttir, løgtingskvinna, heldur røðu.
Síðani spælir Teitur nøkur løg, og eftir tað diskar Abac House1 vinyl
fyri rest. Øll eru hjartaliga vælkomin í Sirkus at feira kærleikan og
vunnin javnrættindi.


text:
Hagarnir Sydriseydur og og Reyn í Sandavági eru útskiftir í semju av øllum eigarunum.
06-07-2011 | Útskifting í semju í Sandavági
Hagarnir Syðriseyður og Reyn í Sandavági eru útskiftir í semju av øllum eigarunum
Í útskiftingarlógini § 76 er givin heimild til at býta haga í semju, um allir eigararnir í haganum taka undir við tí.
Slík útskifting í semju er framd av høgunum Syðriseyður og Reyn í Sandavági sambært sáttmála undirskrivaður av øllum eigarunum í mai 2011, og eru matrikul og matrikulkort broytt samsvarandi.
Eftir sáttmálanum verður ½ mørk flutt frá Syðraseyði, matr. nr. 28-373c, til Reyn, matr. nr. 28-373f.
Nærri fæst at vita við at ringja til Jógvan Frýdal, landm. teknikara á Umhvørvisstovuni, á tlf 342400 ella umvegis teldupost jogvanf@us.fo


text:
FaroeSoccer á einum vegamóti
FaroeSoccer kann sigast at vera á einum vegamóti í løtuni. Hetta er fyri ein part tí, at FSF nú fer at koma við síni egnu elektronisku skrásetingarskipan. Í løtuni ógreitt, um nakað formelt samstarv verður millum FaroeSoccer og FSF, sum tað annars hevur verið síðani FaroeSoccer kom á netið fyrstu ferð í 2010.
Sum skilst ætlar FSF nú at sleppa sær av við fysisku dómaraseðlarnar - í fyrstu atløgu í teimum deildunum, sum FSF setur dómarar til, tvs. meira ella minni tær kappingar sum FaroeSoccer skrásetur í løtuni. Spurningurin er so, hvussu FaroeSoccer kann fáa fakta um hesar dystirnar - og ikki minni hvussu skjótt.
Nógvu seinastu árini hevur FSF í ársfrágreiðing síni sagt seg vera sera væl nøgt við samstarvið við FaroeSoccer og avrik okkara. Í seinastu ársfrágreiðingini fyri 2016 standa hesi jaligu orð um FaroeSoccer:
“Heimasíðan FaroeSoccer hevur aftur í 2015 (2016, red.) verið ein týðandi viðleikari í føroyskum fótbólti. Feløg, fjølmiðlar, fjepparar o.o. hava notið stóra gleði av arbeiðinum, sum Marni Mortensen (og Eyðun Lamhauge, red.) vegna FaroeSoccer hevur framt. Seinasta árið hevur FaroeSoccer eisini verið úti í feløgunum og vitjað.
Enn er ikki avgjørt, hvussu framtíðarsamstarvið kemur at síggja út, nú nýggja FMS-skipanin verður tikin í brúk. FMS-skipanin hevur verið leingi ávegis, men nú verður hon royndarkoyrd við Stórsteypadystinum, og síðani verður hon gjøgnumførd í fleiri deildum, har FSF ásetur dómararnar.”
FaroeSoccer hevur sent FSF eitt skriv við uppskoti um samstarv og einum fyrispurningi um fíggjarligan stuðul fyri 2017, men enn hava vit ikki frætt aftur. Uttan stuðul frá FSF (ella onkrum øðrum) gerst raksturin av FaroeSoccer munandi tyngri. Hendan stóra verkætlanin er tíverri ikki er ókeypis at reka, og verður sum kunnugt bert gjørd í ofta avmarkaðu frítíðini. Nýggja skipanin hjá FSF fer ið hvussu so er í fyrstu atløgu bara at vísa hagtøl frá 2017, og tískil má metast, at brúk er fyri FaroeSoccer framvegis.
Hóast ivasomu útlitini beint nú, so hava vit framvegis stórar ætlanir við FaroeSoccer. Ein av hesum er at flyta allar dáturnar til ein nýggjan pall, og síðani forrita alt umaftur til eina spildurnýggja heimasíðu. FaroeSoccer skal vera munandi betri og brúkaravinarligari, ikki minst í sambandi við fartelefonir, har vit tíverri hava verið eftirbátar, her er ein nýggj app uppløgd. Um HEILT væl gongst í hond, so kann nýggja FaroeSoccer verða klárt seinni í ár, men annars (vónandi) til kappingarárið 2018. Inntil tá verður dagført sum vanligt á núverandi FaroeSoccer.
Vit spæla saman!


text:
Føroysk Myndlistafólk (MYND) er felag fyri føroysk yrkismyndlistafólk.
Felagið varð sett á stovn 16. september 1981 í Listaskálanum.
Endamál felagsins er at virka fyri áhugamálum hjá føroyskum myndlistafólkum og at verja rættindi teirra. Harumframt virkar felagið fyri, at føroysk myndlist fær góðar umstøður at mennast og trívast.
Rætt til at gerast limur hava øll myndlistafólk, sum lúka treytirnar, ið felagið hevur sett fyri upptøku.
Limatalið er um 40 og umfatar flest allar myndlistaligar yrkisgreinar.
Felagið hevur, síðan tað varð sett á stovn, virkað fyri at bøta um korini hjá myndlistafólkum.
Felagið hevur m.a. saman við LISA (Listafólkasamband Føroya) o.o. virkað fyri at listafólk kunnu søkja starvslønir og íverksetanarstuðul úr Mentanargrunni Landsins, at peningur er settur av á fíggjarlógini, so listafólk kunnu søkja um ferðastuðul og at Heiðursgáva Landsins verður latin listafólki á hvørjum ári.
Felagið hevur lagt uppskot fyri mentamálaráðharran um, at lógarfest verður, at 1,5% av byggikostnaðinum av almennum um- og nýbyggingum verður nýttur til myndprýðing. Hetta hevur Tórshavnar kommuna júst sett í verk.
Felagið skipar javnan fyri fyrilestrum og seminarum, sum eru viðkomandi fyri limir okkara og onnur listaáhugað.
Síðan 1990 hevur felagið á hvørjum ári skipað fyri "sensureraðari" Várframsýning.
Felagið hevur sæti í umboðsráðunum í LISA og í Fjølrit, og er limur í NKF (Nordisk Kunstforbund) og í BIN (Billedkunstnere i Norden). Umframt hetta hevur felagið eitt umboð í stýrinum fyri Listasavn Føroya.
Felagið stendur á jøvnum føti við feløg fyri yrkismyndlistafólk í øðrum Norðurlondum.
Nevnast kunnu
BKF (Billedkunstnernes Forbund) Danmark, har onkrir limir hjá okkum eisini eru limir.
NBK (Norske Billedkunstnere) Noreg
KRO (Konstnärernas Riksorganisation) Svøríki
AAF (Artists' Association of Finland) og
MUU (Finnish Artists' Association) Finland,
SÍM (Samband Íslenskra Myndlistarmanna) Ísland
SDS (Samiske Kunstneres Forbund) Sámaland.
Bústaður felagsins
Føroysk Myndlistafólk
Postboks 120
110 Tórshavn
Faroe Islands
Samband
Postboks 120 • FO-110 Tórshavn • fomyndlist@gmail.com
Copyright © 2017 • Føroysk Myndlistafólk • All rights reserved
Postboks 120 • FO-110 Tórshavn fomyndlist@gmail.com
Copyright © 2017 • Føroysk Myndlistafólk • All rights reserved


text:
Rólandskvæði
Rólandskvæði (franskt La Chanson de Roland) er ein episk yrking, ella kappakvæði, ið byggir á Runsivalsstríðið í ár 778, undir stjórnaskeiði Karlamagnusar. Hon er elsti varðveitti teksturin í fronskum bókmentum, og finst í fleiri útgávum, og sýnir hetta hvussu vælumtóktur hesin tekstur var frá 12'tu til 14. øld.
Ætlandi varð yrkingin skrivað í tíðarskeiðnum millum 1040 og 1115; elsta útgávan frá 1040, við seinni ískoytum og broytingum gjørdar fram til uml. 1115. Endaligi teksturin fevnir uml. 4.000 reglur. Yrkingin er, saman við spanska Cantar de Mio Cid, eitt framúr dømi um kappakvæði (chanson de geste), ið var ein bókmentagrein sum blomstraði frá 11'du til 15. øld, og fagnaði kappabrøgdum.
Persónar (karakterir)[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðspersónar[rætta | rætta wikitekst]
- Baligant, emirur í Bábylon; Marsilúur útvegar sær hjálp frá honum móti Karlamangusi.
- Blancandrin, vísur heidningur; skjýtur upp at mutra Karlamangnus úr Spania við gíslum og gávum, og skjýtur síðan upp at vanæra eitt lyfti um at loyva Marsilúi at doypast.
- Bramimonde, drotningin í Saragossa, kona kong Marsilú; verður fangað og umvend av Karlamagnusi eftir at býurin er fallin.
- Karlamagnus (Charlemagne), Halgi rómverski keisari; hansara herur berjist móti sarasenum í Spania.
- Gýðin jall (Ganelon), vondi svíkjarin, aðalsmaður og stjúkfaðir Rólants, hann eggjar Marsilúi at leypa á franska herin.
- Kongurin Marsilúur (King Marsilla), saraseni, kongur í Spania; Rólant særir hann og hann doyr seinni av sárinum.
- Nemus hertugin (Naimon), tólvjavningur, trúfasti ráðgevin hjá Karlamagnusi keisara.
- Ólivar (Oliver), tólvjavningur, vinur Rólants; verður deyðiliga særdur av Margarice. Hann ímyndar vísdóm.
- Rólant (Roland), tólvjavningur, hetjan í kvæðnum; systursonur Karlamagnusar; leiðir aftasta verjuliðið av franska herinum; hann brestir tinningin av at blása so hart í hornið Ólivant og doyr seinni av hesum.
- Turpin erkibisp (Turpin archbishop of Rheims), umboðar herliðið hjá Katólsku kirkjuni.
Aðrir persónar[rætta | rætta wikitekst]
- Aude, trúlovað við Rólanti, og systir Ólivar.
- Basan, franskur barónur, myrdur meðan hann er sendimaður hjá Marsilúi.
- Bernhardur (Bérengier), ein av tólvjavningunum ið varð dripin av herinum hjá Marsilúi; hann drepur Estramarin; verður sjálvur dripin av Grandoyne.
- Besgun, høvuðskokkur í heri Karlamagnusar; hann verjir Gýðin jall eftir at svík Gýðin jals er avdúkað.
- Geboin, verjir yvir deyðu frankunum; verður leiðari í øðrum raði Karlamagnusar.
- Godefroy, merkisberi hjá Karlagnusi; bróður Thiery, verji Karlamagnusar móti Pinabel.
- Grandoyne, krígsmaður í partinum hjá Marsilúi; sonur kong Capuel í Kappadokia; drepur Gerin, Gerier, Berenger, Guy S. Antoine, og Astorge hertugin; verður dripin av Rólanti.
- Hamon, samhersleiðari í áttandu herdeild Karlamagnusar.
- Lorant, franskur hersleiðari av eina fyrstu herdeildunum móti Baligan; dripin av Baligant.
- Milon, verjir deyðu frankarnar meðan Karlamagnus eltir sarasenherin.
- Olgar Danski (Ogier the Dane), ein dani ið leiðir triðja raðið í heri Karlamagnusar móti herinum hjá Baligant.
- Othon, verjir deyðu frankarnar meðan Karlamagnus eltir sarasenherin.
- Pinabel, berjist fyri Gýðin jall í hólmgonguni (einvígginum).
- Thierry, berjist fyri Karlamagnus í hólmgonguni (einvígginum).


text:
Nýfundland og Labrador
Nýfundland og Labrador (enskt: Newfoundland and Labrador) er ein landslutur í Kanada við umleið 514.000 íbúgvar. Á grunnunum við Nýfundland eru stak góðar fiskileiðar, men í mong á var veiðitrýstið alt ov stórt, og miðini vórðu trároynd. Tí hevur verið neyðugt at minka fiskiskapin nógv seinastu árini. Tað er komið labrador- og nýfundlendingum illa við, tí at fiskivinnan er høvuðsvinna teirra.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Leivur Eiriksson kemur til Kanada[rætta | rætta wikitekst]
Leivur Eiriksson var sonur Eirik Reyða, sum var fyrsti norðbúgvi, ið kom til Grønlands. Um 1000 sigldi Leivur av Nuukfirði og vestur í hav eftir ókunnugum landi, sum ein annar norðbúgvi hevði sæð á eini ferð frammanundan. At enda kom hann til Amerika. Eftir at hava granskað landið, helt Leivur leiðina heimaftur til Grønlands.
Í íslendingasøgum verður sagt, at Leivur Eiriksson og manning hansara bygdu nakrar smáttur at vera í fyribils. Í 1960-árunum vórðu leivdir av norrønum búsetningum funnar í Nýfundlandi. Tær eru tíðfestar at vera frá um 1000. Í L'Anse aux Meadows í Nýfundlandi eru funnar átta húsatoftir, sum hava norrønt snið.
Leivur Eiriksson kallaði londini "Helluland", "Markland" og "Vínland". Vínland kann hava verið Nýfundland.


text:
Tá ið bríkslað varð til hálvleiks var støðan sum við byrjan, og rættuligt lív kom ikki í málskjótingina fyrr enn móti endanum.
Milja var rættuliga í essinum og tiltuskaði sær eitt flott hatrikk. Fyrsta málið kom tá 73 minuttir vóru leiktir.
Tíggju minuttir fyri leiklok, var Liljan Jacobsen so óheppin at beina bóltin í egið mál og so vóru vit framman fyri við tveimum.
Í tíðini sum dómarin hevði lagt afturat skoraði Milja tvær ferði og tí gjørdist útslitið av dystinum ein knúsandi 4-0 sigur til okkara unga kvinnulið.
Eitt super flott úrslit ið vísir at okkara pílurin hjá okkara kvinnum peikar beint uppeftir. Flott klárað og hjartaliga til lukku til okkum øll.
Koyr á, HB !!!!
HAGTØLINI
Kvinnur, 19. umfar: sunnudagin 1. oktober 2017 kl. 13.00 við Djúpumýrar
KÍ – HB 0-4 (0-0)
0-1 Milja R. Simonsen 73’
0-2 Liljan Jacobsen 79’ (sj.)
0-3 Milja R. Simonsen 92’
0-4 Milja R. Simonsen 94’
Liðið: Simona Heinsen – Nadja Johannensen, Janita Ole-Jacobsen, Milja R. Simonsen, Ninna Hansen, Ása á Reynatúgvu (liðsk.), Jónvá Hentze, Lea Hansen, Sara Lamhauge, Rebekka Benbakoura og Sólrun Thomsen (Julia Naomi Mortensen 60)
Óbrúktir eykaleikarar: Maria Elsudóttir – Alda av Skarði og Poula Andreasen
Venjari: Allan Dybczak
Hjálparvenjari: Gisli Sveinbjørnsson
Dómari: Petur Páll Hentze
Hjálpardómarar: Bogi E. Hansen og Tóki Høghamar


text:
Kongsbóndi Niels Peter Egholm í Hvalvík, tann nú langabbi kongsbónda Thomas Egholm, vaks upp á Eiði og var ein, ið var við í tí ferð, sum her skal vera umrødd, eftir sum hann sjálvur segði frá henni:
Tað var seint um várið, vit vóru á Norðurhavinum. Mjørkaflókar komu av og á eftir sjónum, so ikki kundi ein síggja væl frá sær. Meðan vit fiskaðu, rakar ein við, at eitt skip kemur siglandi ímóti okkum.
Allir á bátinum vóru á einum máli, at best var at draga upp og rógva til lands. Tað bleiv tá, so sum sigst í grindavísuni: “Snørerne ind og Aarerne ud”, og rógvið varð inn ímóti landi.
Skjótt eftir gjørdist logn, so skipið ikki kundi sigla okkum aftur. Men so varð stórbáturin settur út; nógvir mans fóru í hann, og tveir stóðu og skundaðu undir - av og á slógu teir - fyri at fáa teir, ið sótu við árunum, til at rógva dúgligari.
Vit komu inn til lands vestan fyri Lambastaksfles. Lambastaksfles var ein stórur steinur nær landi vestan fyri Lambastakk. Einaferð í seinni tíð er flesin farin út á djúpari vatn av brimi og horvin. Tá varð nakað dragnað millum bátarnar. - Hóast streymurin var harður ímóti, róðu vit innan fyri flesina. Tað var ikki vanligur siður at rógva innan fyri hana, men tað stytti eitt sindur um vegin.
Tá ið manningin á skipsbátinum sá, hvar vit róðu, komu teir aftan á okkum; men av tí, at teir ikki kundu halda ímóti streyminum, fóru teir dansandi vestur við land. Tað gjørdist ov langt ímillum bátarnar, og tann fremmandi báturin mátti halda útaftur til skipið.
Jákup, bróðir Páls á Látrinum, var ein, ið var við á eiðisbátinum. Hann hevði ovtikið seg av rógvingini, so hann fekk mein í ryggin, og gjørdist rættiligur krypil. Tá ið hann eftirsíðani skuldi koma sær um stovugólvið, mátti hann styðja seg niður á ein lítlan fótaskammil, sum seinni var brúktur at seta niður á vevstól til vevkonuna at sita á. Harav fekk hann navnið: „Vevskammilin". Tað hevur eydnast mær at fáa hann til Forngripagoymsluna.
Andreas Weihe: “Søga og søgn”, 1933


text:
Vælkomin í Lívdina!
Vit vilja bjóða tær hjartaliga vælkomnum í Lívdina. Ynski okkara er, at øll skulu kenna seg vælkomin uttan mun til, hvør hann ella hon er. Vónandi fert tú at finna eitt umhvørvi, har tú saman við okkum kanst læra kynstrið at liva frælst, ábyrgdarfult og viðkomandi og møta Gudi á ein hátt, sum ger okkum skilagóð, fyrikomandi, umsorgarfull og framfús í samfelagi og heimi okkara.
Lívdin er ein samkoma, sum telur um 500 fólk frá nógvum ymiskum bakgrundum og umstøðum og við ógvuliga ymiskum meiningum. Tað, sum ger Lívdina serstaka, er, at fólkið er sera ymiskt. Men tað er júst ymiskleikin, sum hjálpir okkum at stevna eftir at liva í einleika.
So um tú leitar eftir eini samkomu, har nógv ymisk fólk koma, sum hava tað í felag, at Jesus er fyrimynd teirra, so ert tú á rættari leið!
Á heimasíðuni finnur tú nógvar upplýsingar um Lívdina, og um tú hevur spurningar, so skalt tú vera hjartaliga vælkomin at seta teg í samband við okkum á This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. ella við at ringja til Jógvan á +298 522212.
Vinarliga
Unn og Jógvan Zachariassen


text:
Leikirnir í Varsjava eru settir
Leygarkvøldið vórðu evropeisku leikirnir settir á Legia Stadium í Varsjava. Eini 20.000 áskoðarar og uml 1.500 ítróttafólk, umframt venjarar og leiðarar, settu sín dám á hátíðarhaldið.
Skráin var fjølbroytt, har vóru m.a. røður, ymisk tónleikainnsløg og aðrar framførslur. Millum røðararnar vóru forsetin í Póllandi, Bronislaw Komorowski, og forsetin í Special Olympics, Timothy Shriver.
Tiltakið endaði við einum stórum og litføgrum fýrverki.
Myndir kunnu síggjast HER
Kalendari
Slóðir
Innanlanda
- Ítróttafelagið Smæran
- Ítróttafelagið Svanur
- Ítróttasamband Føroya
- Meginfelag teirra brekaðu
- Javni
- Sjóndepilin
- Deyvafelagið
Nlsk. sambondini fyri brekað
Altjóða sambond