text:
Ynskir tú at hitta okkum andlit til andlit? So er hetta júst til tín. Nú bjóða vit tær nevniliga til eitt prát, har tú kanst fáa svar upp á tínar spurningar viðvíkjandi tínum haldum.
Tað einasta, tú skalt gera, er at bíleggja eina tíð til eitt prát. So bjóða vit tær í Telebúðina, ella vit ringja til tín, tá tað passar tær.
Eitt prát er ein tænasta til tín, sum tørvar hjálp ella vegleiðing. Eitt prát gongur fyri seg í Telebúðini, ella vit avtala eina tíð og ringja til tín. Tú velur, hvat passar tær best. Bílegg eina tíð, so ringja vit teg upp fyri at avtala nærri um hvat og hvussu.
Eitt prát er til tín. Tú gert av, hvørji viðurskifti við Føroya Tele, tú ynskir at tosa um. Til dømis kunnu vit saman gjøgnumganga, um tíni hald nøkta tín tørv og nýtslu, ella um tú umhugsar at gerast kundi hjá Føroya Tele.
Nei, tað kostar einki at spyrja. Eitt prát er sjálvandi ókeypis.
Um tú av eini ella aðrari orsøk ikki kanst møta upp til avtalaðu tíðina, kanst tú geva avboð við at ringja til okkara á 808080 og avtala eina nýggja tíð.


c: text/html

text:
Eiði
Eiði (danskt: Ejde) er ein bygd í Eysturoy. Eiðis kommuna fevnir um bygdirnar Eiði, Ljósá og Svínáir. Í kommununi búgva 666 fólk. Av hesum búgva 607 fólk á Eiði. Í skúlanum á Eiði ganga 98 børn. Í bygdini er gistingarhús, banki og sparikassi. Har er kirkja, prestagarður, samkomuhús og somuleiðis eitt bygdasavn. Kommunulækni er eisini í bygdini.
Í bygdini er eitt fiskiídnaðarvirki og tvey onnur smá ídnaðarvirki umframt fleiri tænastuvirki. Til bygdina hoyra 5 størri fiskifør og fleiri smærri útróðrabátar. Flestu íbúgvarnir í Eiðis kommunu arbeiða í fiskivinnuni, antin umborð á fiskiførunum, ella á fiskavirkinum, sum er á havnaøkinum í bygdini. Nakað av landbrúki er sjálvandi eisini.
Á Eiði eru 198 húski.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tollakur Tórhalsson
Tollakur Tórhalsson (á íslendskum: Þorlákur helgi Þórhallsson), borin í heim á Líðarenda í Íslandi í 1133, andaðist í 1193 hin 23. desember, var ein íslendskur bispur, og eftir hann er Tollaksmessudagur navngivin.
Tollakur var settur í skúla, og longu sum 15 ára gamal varð hann diakonur. Sum 19 ára gamal varð hann prestvígdur, og í tíðarskeiðnum 1153 til 1159 las hann í París í Frankaríki og Lincholn í Onglandi. Í hesari studentatíðini varð Tollakur sterkt ávirkaður av augustinsku kirkjutuktini, sum m.a. umfataði ógiftu fyri kirkjumenn.
Tá ið Tollakur kom heimaftur til Íslands, varð hann settur sum prestur og rektari í kirkjuni í Kirkjubæri, og seinni gjørdist hann abbati í augustinarakleystrinum í Þykkvibæri.
3. februar í 1178 varð Tollakur vígdur til bisps. Stuðlaður av Eyðsteini erkibiskupi í Niðarósa, fór hann beinanvegin í holt við at broyta íslendsku kirkjuna. Hann tok yvir tær privatu kirkjurnar, bannaði prestum at gifta seg og royndi at steðga handlinum við kirkjuligum embætum. Broytingarnar eydnaðust ikki heilt, og Tollakur gjørdist í staðin óvinur við flestu íslendsku høvdingarnar.
Longu stutta tíð eftir at hann var deyður, varð Tollakur mettur sum heilagur, og í 1199 lýsti íslendska altingið hann sum halgimenni. Hann varð ongantíð gjørdur til halgimennis av pávasetrinum, men í 1985 staðfesti Jóhannes Páll II pávi, altingsviðtøkuna og lýsti Tollak sum verndarhalgimenni Íslands. Tollakur er einasta katólska halgimenni, ið er halgaður av einum tingi. Eftir hvat sigst, skulu leivdir av Tollaki liggja í halgiskríninum í Kirkjubømúrinum.


text:
Trygging
Trygging er ein skipan, sum skal skapa eina fíggjarliga trygd móti vandum og óvissum, sum kunnu henda øllum. Eingin kann kenna allar teir vandar, ið raka kunnu hin einstaka. Til ber at tryggja seg móti einum ella øllum.
Trygging er tí í sínum uppruna ein skipan, har fleiri einstaklingar, sum eru útsettir fyri sama vanda, taka seg saman í bólk til tess at tryggja missin, ið ein ella fleiri av hesum einstaklingunum kann vera út fyri.
Trygging er ein elligomul skipan. Handilsmenn í Babylon høvdu tryggingar longu millum ár 4000 og 3000 f. Kr.
Heimsins elsta varðveitta lógsavn "Hammurapis Lóg" frá umleið ár 2000 f. Kr. hevur reglur um trygging av kamelfylgjum um oyðimerkurnar.
Í dag eru tað serliga privat feløg, ið taka sær av at bjóða sínum kundum tryggingar. Í Føroyum er best kendu tryggingarfeløgini Tryggingarfelagið Føroyar, Trygd og Føroya Lívstrygging.
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- Bókin: "Trygging í Føroyum - Tryggingarsambandið Føroyar í fimti ár" útgivin av Tryggingarsambandi Føroya í 1991


text:
Álit um stýrisskipanarviðurskifti Føroya
- Karen Simonsen
- 1 år siden
- Visninger:
Transkript
1
2 Álit um stýrisskipanarviðurskifti Føroya
3 Álit um stýrisskipanarviðurskifti Føroya Álit frá nevndini, landsstýrið setti 1. apríl 1993, at kanna stýrisskipanarviðurskifti Føroya. Sjúrður Rasmussen, adv. Annfinn V. Hansen, adv. Bjørn á Heygum, adv. Hans Trygvi Henriksen, adv. ft. Kjartan Hoydal, fiskivinnustjóri Tórshavn 1994
4 Álit um stýrisskipanarviðurskifti Føroya. Álit frá nevndini, landsstýrið setti 1. apríl 1993, at kanna stýrisskipanarviðurskifti Føroya. Í nevndini sótu: Sjúrður Rasmussen, adv., Annfinn V. Hansen, adv., Bjørn á Heygum, adv., Hans Trygvi Henriksen, adv. ft., Kjartan Hoydal, fiskivinnustjóri. 1994, Føroya landsstýri. Umbróting og prentumsiting: Pf. Hestprent. Perma: Pf. Grafisk teknistova. Prent: Pf. Estra Prent. 4
5 Innihaldsyvirlit KAP. 1. Arbeiði nevndarinnar KAP. 2. Samandráttur av álitinum KAP. 3. Stýrisskipanarviðurskifti Føroya fram til Jákup Thorsteinsson: Stýrisskipan Føroya í søguligum ljósi Zakarias Wang: Stýrisskipan Føroya í fólkarættarligum ljósi KAP. 4. Galdandi stýrisskipan í Føroyum I Vald ríkismyndugleikanna A. Gildi grunlógarinnar fyri Føroyar B. Skipan grundlógarinnar Alment Kongur og stjórnin Kongur Danska stjórnin Setan Størv og heimildir Ábyrgd Fólkatingið Val av fólkatingi Um føroysku fólkatingsmenninar Starv fólkatingsins Dómsvaldið Grundlógin Frælsisrættindi og aðrar fyriskipanir C Føroyski ummælisrætturin Reglur, sum bert viðvíkja Føroyum Sum viðvíkja lokalum viðurskiftum Aðrar reglur Alment um ummælisrættin D. Nær hevur ríkislóggáva gildi í Føroyum
6 II Vald í Føroyum A bráðfeingis stýrisskipanin Støðan Støðan B. Heimastýrisskipanin Av hvørjum stýrisskipanarligum slagi er heimastýrislógin Innihaldið í heimastýrislógini Almenna skipanin Málsræði í felagsmálum Hvørji mál eru felagsmál Felagsmál, sum ikki kunnu yvirtakast Felagsmál, sum kunnu yvirtakast, men ikki eru Trætur um málsræði Fyrisitin av dønum Fyrisitin av føroyingum Málsræði í sermálum Hvørji mál eru yvirtikin Hvørjar avmarkingar setur heimastýrislógin fyri lóggávu og fyrisiting heimastýrisins í sermálum Eftir hvørji skipan Forsøgan hjá stýrisskipanarlógini Alment Løgtingið Landsstýrið Ymsar ásetingar um stýrisskipanina í Føroyum innanhýsis III Uppafturprent av lóggávuni A. Lov nr. 169 af : Danmark riges grundlov B. Færø Amts Kundgørelse Nr. 11 af af Lov om Færøernes Hjemmestyre C. Løgtingslóg nr. 1 frá um stýrisskipan Føroya í sermálum, sum seinast broytt við løgtingslóg nr. 2 frá D. Løgtingslóg nr. 2 frá um umboðsvald Føroya KAP. 5. Fíggjarviðurskifti Føroya (1992) I Rakstrarroknskapur landskassans fyri fíggjarárið II Veitingar úr ríkiskassanum til Føroya III Uttanlandsskuld Føroya (ult. árið)
7 KAP. 6. Ummæli av stýrisskipanini I Inngangur II Løgtingið A. Løgtingið sum lóggávuvald B. Løgtingið sum fyrisitingarvald III Landsstýrið A. Valt av løgtinginum B. Ikki politiska ábyrgd mótvegis løgtinginum C. Kollegiuskipan Tá ið heimastýrið var stovnsett Í dag Málsviðgerðin kemur í drag Kann elva til ósakligar avgerðir Førir til, at heildarsjónarmið verða fjónað Ábyrgdin D. Embætismannaskipanin Verkliga útbúgvingin Arbeiðsbýtið millum landsstýrismenn og embætismenn E. Løgtingslógin um ábyrgd landsstýrismanna IV Sorinskrivarin og landfútin A. Sorinskrivarin B. Landfútin V Onnur viðurskifti A. Um nevndir, stýri og ráð B. Uttanríkismál, har føroyingar og danir hava hvør síni áhugamál KAP. 7. Uppskot nevndarinnar I Uppskot til løgtingslóg um stýrisskipan Føroya II Heildarviðmerkingar III Fíggjarligar avleiðingar av uppskotinum IV Viðmerkingar til einstøku greinirnar V Greinir í stýrisskipanarlógini, sum ikki verða endurtiknar í uppskoti nevndarinnar; heldur ikki í broyttum líki KAP. 8. Lýsing av, hvørjar stýrisskipanarreglur neyðugar eru afturat, skulu Føroyar hava fult sjálvstýri I Broyting av donsku grundlógini II Samtykt av eini føroyskari grundlóg
8 III At lóggeva og skipa fyri fyrisiting av írestandi yvirtøkum og taka yvir tey málsøki, sum í dag ikki kunnu yvirtakast sbr. heimastýrislógini IV Avtala við donsku stjórnina (ella aðra stjórn) um aðrar veitingar KAP. 9. Fremmandar stýrisskipanir I Ríki við fullveldi (suverænitet) A. Ísland Constitution and Government Stjórnarskrá Lýðveldisins Íslands B. Noregi C. Svøríki D. Bretland E. USA II Heimastýrisskipanir og stýrisskipanir uttan fullveldi A. Grønland Lov nr. 577 af om Grønlands hjemmestyre Landstingslov nr. 11 af om landstinget og landsstyret sum broytt við landstingslov nr. 10 af B. Áland C. Isle of Man D. Cook Islands (New Zealand) KAP. 10. Bókmentir um stýrisskipanarviðurskifti Føroya Bøkur, próvritgerðir og onnur sjálvstøðug rit Tíðarritsgreinir og brot úr bókum
9 KAP. 1. Arbeiði nevndarinnar 9
10 Á landsstýrisfundi 1. apríl 1993 samtykti landsstýrið 1 at velja limir í eina nevnd at kanna stýrisskipan Føroya. Í nevndina vóru valdir: Kjartan Hoydal, fiskivinnustjóri, Hans Trygvi Henriksen, adv. ft., Sjúrður Rasmussen, adv., Bjørn á Heygum, adv., og Annfinn V. Hansen, adv. Løgmaður boðaði í skrivi 14. apríl 1993 frá, at orsøkin fyri setanini var, at í táverandi samgonguskjali var avtalað, at virkast skuldi fyri nýggjari sjálvstýrislóg, sum skuldi avloysa heimastýrislógina. Ført var fram, at fyri at tryggja, at fortreytir eru fyri slíkari broyting, er neyðugt at fáa greiðu á, hvussu okkara innanhýsis stýrisskipan skal verða, tí núverandi stýrisskipan tykist ikki at virka nóg væl við tí sjálvstýri, vit hava. Arbeiðssetningurin hjá nevndini var settur at vera hesin: 1) at kanna og lýsa lógargrundarlagið undir stýrisskipanini og umboðsvaldinum og gera eina metan av, um henda lóggáva er hóskandi longur, herundir arbeiðsbýti millum lóggevandi og útinnandi valdið, 2) at lýsa munin millum landsstýrið sum kollegium og ráðharrastýri, 3) at gera uppskot til stýrisskipan, sum byggir á eitt ráðharrastýri, og í hesum sambandi meta um, hvørji krøv ein tílík skipan setir til umsitingina og kostnaðin av hesum, 4) at lýsa, hvørjar stýrisskipanarreglugerðir neyðugar eru afturat, um Føroyar skulu hava fult sjálvstýri. Nevndin fekk frá landsstýrinum atgongd til allar upplýsingar málinum viðvíkjandi, og fekk tíðarfrest at lata álit innan 1. oktober Eftir ein kunnandi fund 27. apríl 1993 við Maritu Petersen, løgmann, og landsstýrismenninar Berg Jacobsen og Finnboga Ísakson hevði nevndin sín fyrsta fund og skipaði seg við Sjúrði Rasmussen, adv., sum skrivara, og honum var litið upp í hendi at taka sær av leiðsluni fyri arbeiði nevndarinnar. Nevndin hevur havt 18 fundir. Kap. 2, samandráttin av álitinum hevur Jógvan Jespersen, útvarpsstjóri, gjørt. Kap. 3, stýrisskipanarviðurskifti Føroya fram til 1940 er skrivað av tveimum ymsum høvundum fyri at lýsa tíðina frá einum søguligum sjónarmiði og frá einum fólkarættarligum sjónarmiði. Jákup Thorsteinsson, dr. phil., deildarstjóri í landsstýrinum, hevur skrivað frá einum 1. Landsstýrisins j. nr /90 10
11 søguligum sjónarmiði og Zakarias Wang, stjórnmálafrøðingur, frá einum fólkarættarligum sjónarmiði. Kap. 4, galdandi stýrisskipan í Føroyum, hevur Sjúrður Rasmussen, adv., skrivað. Taltilfarið til 5. kap. landskassanum viðvíkjandi hevur gjaldstovan útvegað. Ríkiskassanum viðvíkjandi hevur ríkisumboðið útvegað nevndini tølini. Tølini um uttanlandsskuld Føroya eru úr frágreiðingini hjá Peder Andersen. At fáa tilvegað tilfar til kap. 9, fremmandar stýrisskipanir, hevur nevndin fingið hjálp frá teim ymsu umboðs- og sendistovunum hjá nevndu londunum. Kap. 10, bókmentalisti yvir stýrisskipanarviðurskifti Føroya, hevur Føroya Landsbókasavn gjørt eftir umbøn frá nevndini. Dánjal J. Bærentsen, frv. landsdjóralækni, hevur verið nevndini til hjálpar við rættlestri av føroyska tekstinum, og Arne Juul Arnskov, frv. skrivstovustjóri ríkisumboðsins, hevur rættlisið danska tekstin og veitt nevndini ráð. Jóhan H. Winther Poulsen, professari, hevur rættlisið lógaruppskotið, Maiken S. Poulsen, skrivari løgmans, hevur havt seinasta rættlestur um hendi. Esther Bech, skrivstovufulltrúi á løgtingsskrivstovuni, hevur veitt nevndini upplýsingar um verkliga arbeiðið løgtingsins. Kjartan Kristiansen, menningarstjóri, Zakarias Wang, stjórnmálafrøðingur, Joen H. Andreassen, sorinskrivari, og Árni Olafsson, føroyskur serkønur í uttanríkisráðnum, hava rættleitt nevndini í ávísum spurningum. Arbeiðið hjá nevndini gjørdist meira umfatandi enn væntað, og av hesi orsøk bar ikki til at halda settu tíðarfrestina 1. oktober 1993, men verður álit nevndarinnar við hesum latið úr hondum. Tórshavn, hin 22. desember Sjúrður Rasmussen, adv. Bjørn á Heygum, adv. Annfinn V. Hansen, adv. Hans Trygvi Henriksen, adv. ft. Kjartan Hoydal, fiskivinnustjóri 11
12 KAP. 2. Samandráttur av álitinum
13 Arbeiði nevndarinnar 1. apríl 1993 samtykti Føroya landsstýri at seta nevnd at kanna stýrisskipan Føroya. Setningur nevndarinnar var: 1) at kanna og lýsa lógargrundarlagið undir stýrisskipanini og umboðsvaldinum og gera eina metan av, um henda lóggáva er hóskandi longur, herundir arbeiðsbýtið millum lóggevandi og útinnandi valdið, 2) at lýsa munin millum landsstýrið sum kollegium og ráðharrastýri, 3) at gera uppskot til stýrisskipan, sum byggir á eitt ráðharrastýri og í hesum sambandi meta um, hvørji krøv ein tílík skipan setir til umsitingina og kostnaðin av hesum, 4) at lýsa, hvørjar stýrisskipanarreglugerðir eru neyðugar afturat, um Føroyar skulu hava fult sjálvstýri. Í álitinum verður gjølla greitt frá stýrisskipanarviðurskiftum Føroya fram til 1940, støðuni undir seinna heimsbardaga og løgfrøðiliga grundarlagnum undir galdandi stýrisskipan frá Nevndin umrøðir fíggjarviðurskifti Føroya og ger ummæli av stýrisskipanini. Í kap. 7. hevur nevndin gjørt uppskot til nýggja lóg um stýrisskipan Føroya. Álitið lýsir eisini stutt, hvørjar stýrisskipanarreglur eru neyðugar afturat, um Føroyar skulu hava fult sjálvstýri. Í arbeiðinum hevur nevndin kannað stýrisskipanirnar í eitt nú Danmark, Noregi, Svøríki og Íslandi, og við uppskotinum mælir nevndin til at laga stýrisskipanarviðurskifti Føroya eftir skipanunum í okkara grannalondum. Galdandi stýrisskipan Stýrisskipanarlógin ásetir innanhýsis valdsbýtið í Føroyum. Nevndin vísir á, at skipanin í okkara grannalondum við tríbýti av valdinum millum lóggevandi, útinnandi og dømandi valdið ikki er galdandi í Føroyum. Dømandi valdið er hjá dómstólum ríkisins. Hetta er felagsmál, sum heimastýrið ikki hevur yvirtikið, og løgting og landsstýri hava onga ávirkan á dømandi valdið. Lóggevandi og útinnandi valdið er hjá løgtinginum. Tó hevur landsstýrið stóran part av fyrisitingini um hendi, men tað má geva seg undir løgtingsins avgerðir og hevur ikki endaligt fyrisitingarligt vald. Fyri 1940 var løgtingið eitt fyrisitandi ráð, og ein landsnevnd virkaði tingsins vegna millum tingseturnar. Í 1948 fekk løgtingið lóggevandi 14
14 myndugleika í yvirtiknum málum, og landsstýrið kom í staðin fyri landsnevndina. Landsstýrið fyrisat eisini, meðan løgtingið var saman, men viðgerðin í 1948 av uppskotinum til stýrisskipanarlóg vísir, at ein meiriluti í løgtinginum var ímóti, at landsstýrið skuldi hava endaligt fyrisitingarligt vald. Niðurstøðan hjá nevndini er, at týdningarmesta brekið í núverandi stýrisskipanini er, at politiska ábyrgdin er forfjónað. Eingin politikari hevur persónliga ábyrgdina av fyrisitingini. Landsstýrið er kollegium. Øll uppskot, sum skulu leggjast fyri løgtingið, skulu viðgerast og samtykkjast á landsstýrisfundi og somuleiðis allar týðandi avgerðir. Teir einstøku landsstýrismenninir hava sera avmarkaðar møguleikar fyri at taka fyrisitingarligar avgerðir. Í nógvum og støðugt fleiri málum fremur landsstýrið fyrisitingina saman við løgtingsnevndum, eitt nú í fíggjar- og fiskivinnumálum. Nevndin heldur, at verandi skipan og væntandi fyrisitingarlig ábyrgd føra til: At kanningar av politiskum avgerðum og eftirlitið aftaná verður forsømt. At politiskar semjur ofta koma í staðin fyri sakliga og rætta málsviðgerð. At formligu krøvini til lógararbeiðið verða førsømd. At fyrisitingin verður veik, tí politiska ábyrgdin av henni er forfjónað. At rættartrygdin hjá borgarunum er tilvildarlig. At eftirlitið við inntøkum og útreiðslum hjá tí almenna hevur verið ov veikt. At almennar politiskar avgerðir av hægri fyriskipaðum slagi verða forsømdar. Út frá hesi niðurstøðu mælir nevndin til, at løgtingið bert skal hava lóggávuvald og ongan fyrisitandi myndugleika í nøkrum líki. Nevndin heldur, at tað altíð má vera soleiðis, at tað fær avleiðingar fyri ein persón, sum setir lóggávuna í Føroyum til viks. Løgtingsmenn standa bert til svars fyri sínum veljarum, og seta teir lóggávuna til viks, fær tað ikki rættarligar avleiðingar. Tí eigur alt fyrisitingarligt vald at verða lagt til landsstýrið, sum mótvegis løgtinginum hevur rættarligu og politisku ábyrgdina av, at lóggávan verður hildin uppi. Teir tríggir stovnarnir, sum býta valdið í landinum lóggevandi, útinnandi og dømandi valdið skulu ansa eftir hvør øðrum og tryggja eina javnvág. 15
15 Nevndin mælir somuleiðis til, landsstýrið verður broytt frá kollegie til ráðharrastýri. Verandi kollegialskipan hevur helst verið hóskandi tey fyrstu árini undir heimastýrinum, tí yvirtiknu málsøkini vóru ikki so arbeiðskrevjandi. Men síðan fyrisitingin av teimum krevjandi skúla-, heilsu- og almannamálunum er yvirtikin eftir grein 9 í heimastýrislógini, og landsstýrið í stóran mun hevur lagt seg út í vinnulívsmál, er talið av málum, sum landsstýrið viðger, sera nógv vaksið. Hjá einum kollegiestýri hevur hetta við sær, at málsviðgerðin gongur sera seint. Fyrst skulu málini viðgerast í fyrisitingini, og síðan skulu tey í flestum førum leggjast fyri landsstýrisfund til avgerðar. Nevndin heldur, at við hesi skipan kunnu mál verða knýtt saman í politiskum semjum, og harvið er vandi fyri, at avgerðirnar ikki fylgja galdandi dómsvenju um, at ein og hvør fyrisitingarlig avgerð fyri at vera lóglig skal verða grundgivin sakliga. Samstundis førir mannagongdin við sær, at heildarsjónarmið verða fjónað. Bæði politiska og rættarliga ábyrgdin er ógreið í einum kollegialum stýri. Landsstýrismenn kunnu koma í ta støðu, at teir skulu fyrisita avgerðir, sum teir ikki taka undir við, og skal hvør einstakur landsstýrismaður hava rættarliga ábyrgd eftir lógini um ábyrgd landsstýrismanna í øllum málum, sum hann atkvøður fyri á landsstýrisfundi, er neyðugt, at hann setir seg gjølla inn í málsøkini hjá øðrum landsstýrismonnum. Tá fyrisitingin skal fremjast saman við eini løgtingsnevnd, er ábyrgdin so ógreið, at ongin veruliga hevur ábyrgd, heldur nevndin. Í einum ráðharrastýri kann hvør einstakur landsstýrismaður taka avgerðir á sínum málsøkjum, og landsstýrisfundirnir hava meira til endamáls at samskipa arbeiðið hjá landsstýrinum. Samstundis hevur landsstýrismaðurin bæði politisku og rættarligu ábyrgdina av málsøkinum og allari fyrisitingini á økinum. At ein landsstýrismaður hevur politiska ábyrgd ber í sær, at fyrisitur hann ikki sítt málsøki, sum ein meiriluti í løgtinginum ynskir, kann meirilutin samtykkja, at hann skal leggja frá sær. At ein landsstýrismaður hevur rættarliga ábyrgd, ber í sær, at hann kann setast til svars fyri einum rætti, um hann brýtur føroyska lóggávu í síni embætisførslu. Nevndin heldur somuleiðis, at neyðugt er, at greiðar reglur verða settar fyri einum býti av arbeiðsøkinum millum fyrisitingina og landsstýrismenninar. Har lóggávan greitt ásetir, hvussu fyrisitingin skal fara fram, er ongin orsøk til, at landsstýrismaðurin tekur støðu. Hann kann í staðin nýta sína orku til at taka sær av prinsipiellum málum og til at 16
16 seta í verk nýggj tiltøk, umframt at hava eftirlit við fyrisitingini, sum hann hevur politisku og rættarligu ábyrgdina av. Nevndin vísir á, at tað unga føroyska heimastýrið ongantíð veruliga hevur tikið støðu til, hvussu fyrisitingarverkið skal skipast. Nevndin mælir til, at sett verður í verk ein føroysk verklig útbúgvingarskipan, sum kann geva nýútbúnum embætismonnum upplæring og endurbúgva eldri embætismenn. Nevndin vísir á, at skipað eru fleiri ráð og nevndir, sum hava fyrisitingarligt vald, og heldur, at ikki er rætt at hava tílíkar nevndir, um tær skulu taka sær av vanligum politiskum áhugamálum. Landsstýrið hevur politisku ábyrgdina, og tí er óheppið, at landsstýrið fyrisitur eitt øki saman við øðrum politiskum valdi, sum ikki hevur politiska og rættarliga ábyrgd. Hinvegin heldur nevndin, at tað eigur at bera til at leggja fyrisitingarliga avgerðarrættin á ávísum nærri ásettum avmarkaðum málsøkjum til nevndir. Hesar nevndir skulu setast við heimild í løgtingslógum, men landsstýrið skal altíð velja umboðini. Nevndin heldur, at verandi mannagongd við skipan av landsstýri ber í sær, at samráðingarnar um samgongu gerast drúgvar og merktar av, at einstakir tingmenn vilja hava seráhugamál við í samgonguskjalið, og hetta førir við sær, at politikkurin, sum landsstýrið setur út í kortið, ikki verður av nóg høgum fyriskipaðum slagi, men í ov stóran mun fer út í smálutirnar. Nevndin vísir á, at tað er ikki heppið, at løgtingið velur landsstýrið, tí við hesum ásetir løgtingið fyrisitingarpolitikkin. Løgtingið eigur ikki at velja fyrisitingarliga valdið, men heldur at kunna seta tað úr starvið. Eftir verandi skipan noyðist landsstýrið ella ein landsstýrismaður ikki at leggja frá sær, um ein meiriluti í løgtinginum er ímóti honum. Alment um uppskotið til nýggja stýrisskipan Høvuðsendamálið við uppskotinum hjá nevndini er at skipa politiskt tríbýti í Føroyum eftir tí mynstri, sum er í øllum fólkaræðisligum londum á okkara leiðum, og at sleppa kollegialu stýrisskipanini í landsstýrinum. Hvør landsstýrismaður skal í staðin sjálvur taka allar avgerðir á sínum málsøki, og við hesum verður ábyrgdarfestingin greiðari og politiska støðutakanin einfaldari. Nevndin ætlar, at uppskotið til nýggja stýrisskipan skal koma í staðin fyri stýrisskipanarlógina og lógina um umboðsvald Føroya frá Lógaruppskotið fevnir ikki bert um stýrisskipanina í sermálum, men ásetir eisini, hvussu innanhýsis skipanin í Føroyum skal virka í málum, 17
17 sum eru yvirtikin eftir grein 9 í heimastýrislógini. Tá sermál verða yvirtikin eftir grein 2 í heimastýrislógini, yvirtekur heimastýrið lóggávuvald og fyrisiting og tekur samstundis á seg tær útreiðslur, sum standast av málsøkinum. Eftir grein 9 í heimastýrislógini kann heimildin at lóggeva og fyrisita verða givin heimastýrinum innan karmar, sum verða ásettir í ríkislógum, uttan at heimastýrið tekur á seg allar útreiðslur. Henda yvirtøkuskipanin er brúkt fyri tey útreiðslukrevjandi skúla-, heilsu- og almannamálini. Grein 1 í uppskotinum staðfestir tríbýtið av valdinum: Í yvirtiknum málum er lóggávuvaldið hjá løgtinginum og løgmanni í felag. Útinnandi valdið er hjá landsstýrinum. Dømandi valdið er hjá dómsvaldinum. Lóggávuvaldið Uppskotið ber í sær, at løgtingsnevndir í framtíðini skulu ikki hava fyrisitingarligt vald. Nevndin mælir til at broyta verandi mannagongd viðvíkjandi útskriving av løgtingsvali. Eftir galdandi skipan kann løgmaður útskriva løgtingsval, tá 4-ára valskeiðið er úti ella eftir, at tingið hevur samtykt at upploysa seg sjálvt. Nevndin mælir til, at í nýggju stýrisskipanini skulu bæði løgtingið og løgmaður hava heimild til at skriva út nýval. Hetta er sama skipan, sum er í okkara grannalondum. Endamálið er tað sama, at løgtingið og landsstýrið alla tíðina skulu ansa eftir hvør øðrum og skapa eina javnvág í valdsbýtinum. Út frá hesum sjónarmiði mælir nevndin eisini til, at reglur verða settar fyri, hvørji størv ein løgtingsmaður kann hava, meðan hann situr á tingi. Løgtingsmenn skulu eftir uppskotinum leggja frá sær øll álitisstørv í nevndum, ráðum o.t., sum eru undir eftirliti landsstýrisins, ella sum landsstýrið hevur valt viðkomandi í. Løgtingsmenn í landsfyrisitingini, sum taka avgerðir undir ábyrgd hjá einum landsstýrismanni, skulu eisini fara úr starvinum, meðan teir sita á tingi, og tað sama er galdandi fyri leiðarar á stovnum undir landsstýrinum. Eftir uppskoti nevndarinnar skal løgtingsformanssessurin ikki longur verða partur í eini samgonguavtalu. Tingið skal koma saman 12 dagar eftir valið at góðkenna valið og at velja løgtingsformann, sum skal sita alt valskeiðið. Nevndin mælir til, at ásett verður í stýrisskipanarlógini, at tingið verður sett ólavsøkudag kl Tá byrjar tingárið, og tingið situr til næstu ólavsøku, so tingið er saman alt árið. Skrúðgongan á ólavsøku verður eisini lógarfest, og løgtingsformaðurin, ið fær hægstu tign, avger raðfylgjuna í skrúðgonguni. Nevndin hugsar sær, at Føroyar kunnu seta 18
18 skrúðgonguna á ólavsøku upp ímóti heiðursmerkjaskipanum hjá øðrum londum. Nevndin mælir til, at minnilutin á løgtingi fær somu verju sum minnilutin á eitt nú fólkatingi. Eftir uppskotinum skal ein triðingur av tingmonnunum kunna krevja, at fólkaatkvøða verður hildin um mál, sum eru samtykt á løgtingi. Lógirnar fella burtur, um ein meiriluti atkvøður ímóti uppskotinum. Týðandi lógir sum fíggjarlógir og lógir um lán, borgan og skatt, kunnu tó ikki fara til fólkaatkvøðu. Nevndin mælir til at sleppa regluni um meirilutaavgerðir í tinginum. Í framtíðini skulu uppskot verða samtykt við vanligum meiriluta, men tó skal meira enn helmingurin av tingmonnum vera á fundi. Eru t.d. 17 tingmenn á fundi, er eitt uppskot samtykt, um tveir atkvøða fyri, ein ímóti og 14 ikki greiða atkvøðu. Nevndin mælir til, at ein minniluti á tingi skal kunna samtykkja, at løgmaður ella landsstýrismenn skulu svara fyrispurningum frá tingmonnum. Ein triðingur av tingmonnunum skal atkvøða fyri, og somuleiðis kann ein triðingur av tingmonnunum samtykkja, at tingið skal hava orðaskifti um almenn mál. Løgtingslógir fáa gildi, tá løgmaður hevur staðfest tær. Løgmaður fær sostatt sum higartil sýtingarrætt at seta løgtingssamtyktir í verk, men í uppskotinum til stýrisskipan skal tingið kunna svara aftur við at samtykkja misálit á løgmann, sum so noyðist at leggja frá sær. Útinnandi valdið Í landsstýrinum skulu vera løgmaður og í minsta lagi tveir landsstýrismenn. Tá løgmaður skal veljast, mælir nevndin til, at mannagongdin verður broytt. Løgtingsformaðurin skal loysa løgmann úr starvi, tá løgmaður biður um tað, ella hann fær tingsins misálit. Løgtingsformaðurin skal síðan biðja allar flokkar á tingi um uppskot til nýggjan løgmann. Út frá hesum ger hann sær eina niðurstøðu og leggur síðan fyri tingið uppskot til løgmann. Hetta skal gerast í seinasta lagi 10 dagar eftir, at løgmaður hevur lagt frá sær, og tingið skal uttan nevndarviðgerð atkvøða um uppskotið í seinasta lagi fýra dagar seinni. Uppskotið til løgmann kann bert vrakast, um í minsta lagi helmingurin av tingmonnunum atkvøðir ímóti. Verður eitt uppskot til løgmann felt, skal løgtingsformaðurin eftir somu reglum gera nýtt uppskot, og fellur tingið fýra ferðir uppskot til løgmann, skal nýval verða. Eftir uppskotinum fer løgmaður sostatt ikki frá eftir eitt løgtingsval, uttan so, at hann biður um tað ella fær løgtingsins misálit. Løgmaður 19
19 skal sjálvur seta landsstýrisenn í starv og loysa teir úr starvi. Fær ein landsstýrismaður misálit frá tinginum, t.v.s at í minsta lagi helmingurin atkvøðir fyri uppskoti um misálit, skal løgmaður loysa viðkomandi landsstýrismann úr starvi. Nevndin mælir til, at tann sonevnda parlamentarisman verður sett í gildi í Føroyum. Landsstýrið skal kunna stýra, hóast tað ikki hevur ein meiriluta av tinginum aftanfyri seg, men atkvøður ein meiriluti av tingmonnunum fyri misáliti á løgmann, skal hann biðja løgtingsformannin loysa seg úr starvi, og tá fara landsstýrismenninir eisini frá. Landsstýrið heldur tó fram sum starvsstýri til nýggjur løgmaður er valdur, men løgmaður kann, eftir at hava fingið misálit frá tinginum, innan eina viku brúka sína heimild til at útskriva nýval. Løgmaður og landsstýrismenn skulu siga tingsessirnar frá sær, meðan teir sita í landsstýrinum. Nevndin mælir til, at landsstýrið verður broytt til ráðharrastýri. Løgmaður skal býta málsøkini millum landsstýrismenninar, og teir taka so sjálvir avgerð á sínum málsøkjum við politiskari og rættarligari ábyrgd. Landsstýrisfundirnir verða eftir hesum eitt samskipandi lið í landsstýrisarbeiðinum. Nevndin mælir til, at mál um landsstýrismenn, sum hava brotið sínar rættarligu skyldur, verða viðgjørd við eitt nevningating. Nevndir, ráð og stýri, sum hava fyrisitingarligt vald, verða niðurløgd, men tó gevur lógin heimild til, at tað í nærri ásettan avmarkaðan mun í løgtingslóg skal bera til at leggja heimildir til nevndir, stýri og ráð at taka endaliga fyrisitingarliga avgerð. Nevndin mælir til, at landsstýrið í framtíðini skal velja øll umboð í nevndir, ráð og stýri, fyri at tryggja býtið millum lóggevandi og útinnandi valdið. Landsstýrið skal hava alla politiska og rættarliga ábyrgd av fyrisitingini. Eftir uppskotinum skal ein 3-manna landstýrismálanevnd hava eftirlit við virksemi landsstýrisins. Hevur nevndin illgruna um, at nakað óregluligt er farið fram, kann nevndin krevja, at løgtingsformaðurin setir ein kanningarstjóra, sum skal vera ein óheftur løgfrøðingur. Hann skal gera eina frágreiðing til tingið. Er niðurstøðan, at nakað óregluligt er farið fram, ger løgtingið av, um málið skal fáa politiska ella rættarliga avleiðing fyri løgmann ella landsstýrismann. Ein triðingur av løgtingsmonnunum kann eisini krevja tílíka kanning. Dømandi valdið Í greinini um dømandi valdið verður stutt sagt: Dømandi valdið er hjá óheftum dómstólum, sum virka smb. rættargangslógini fyri Føroyar. 20
20 Greinin broytir ikki ta støðu, at dómsvaldið er hjá dómstólum ríkisins, men nevndin vísir á, at dómsvaldið møguliga kann yvirtakast eftir 9 í heimastýrislógini. Ymisk viðurskifti Nevndin mælir til, at stýrisskipanarlógin bert skal kunna broytast eftir somu skipan sum higartil. Samtykkir løgtingið broytingar í stýrisskipanini, kann løgmaður ikki beinanvegin staðfesta uppskotið. Fyrst skulu samtyktu broytingarnar samtykkjast óbroyttar av einum nýggjum løgtingi eftir eitt val, áðrenn løgmaður staðfestir lógina eftir vanligu reglunum. Nevndin heldur, at trupult er at gera neyva kostnaðarmeting av uppskotinum. Helst verða allar útreiðslurnar hjá løgtinginum á sama støði. Fyrisitingin av eini skipan við ráðharrastýri verður helst eitt sindur dýrari, men nevndin heldur, at við skilagóðari umsiting eigur at bera til at halda kostnaðinum niðri. Nevndin hugsar sær, at fyrisitingarstovnar, sum hoyra til embætið hjá landsstýrismonnunum, verða lagdir til landsstýrisfyrisitingina. Hugsast kann, at Landsskúlafyrisitingin verður løgd til fyrisitingina hjá landsstýrismanninum í skúlamálum og Almannastovan løgd til fyrisitingina hjá landsstýrismanninum í almannamálum. Verður uppskotið hjá nevndini samtykt, er neyðugt at gera broytingar í øðrum lógum, sum verða ávirkaðar av reglunum í stýrisskipanarlógini. Talan er m.a. um tingskipanina, løgtingslógina um ábyrgd landsstýrismanna, løgtingsvallógina og kommunulógina. Fult sjálvstýri Nevndin umrøður eisini stutt, hvørjar stýrisskipanarreglur eru neyðugar afturat, skulu Føroyar hava fult sjálvstýri. Nevndin vísir á, at skulu Føroyar hava fult sjálvstýri, er ikki neyðugt at broyta grundlóg ríkisins. Grundlóg má gerast fyri Føroyar. Uppskot nevndarinnar til stýrisskipanarlóg kann brúkast sum grundarlag fyri eini føroyskari grundlóg. Harumframt er neyðugt at lóggeva og skipa fyrisiting av teimum málsøkjum, sum ikki eru yvirtikin og at taka yvir tey málsøki, sum ikki kunnu yvirtakast eftir heimastýrislógini. Hetta ber í sær, at føroysk fyrisiting má setast á stovn at taka sær av uttanríkismálum, og sendistovur mugu stovnast í teimum londum, har tað er neyðugt. Stovnsetast má ein føroyskur yvirrættur, sum mál hjá sorinskrivara- 21
21 embætinum kunnu skjótast inn fyri, og ein tilnevningarskipan má gerast fyri dómarar og fulltrúar við sorinskrivara- og yvirrættarembætið. Ákæruvaldið má samstundis skipast sum stovnur undir landsstýrinum. Skúla-, heilsu- og almannamál mugu endaliga yvirtakast. Fólkakirkjan má yvirtakast og løgreglan, fongsulsverkið og kriminalforsorgin skal skipast undir landsstýrinum. Loftferðslueftirlit, radiosamferðsla, vitaverk, skipaeftirlit og borgarliga tilbúgvingin má skipast undir landsstýrinum, sum eisini má taka sær av fyrisitingini í persóns-, familju- og arvrættarligum málum. Harumframt má avtala fáast við Danmark ella annað land um tænastur, sum ikki kunnu setast á stovn í Føroyum. Her er talan um eitt nú sjúkrahúsviðgerðir, útbúgvingar, sendistovur og ymisk fyrisitingarøki, sum trupult verður at seta á stovn í einum lítlum landi sum Føroyum. 22
22 KAP. 3. Stýrisskipanarviðurskifti Føroya fram til
23 Jákup Thorsteinsson: Stýrisskipan Føroya í søguligum ljósi Alment um tað gamla tingið Í serritgerð síni skrivar Rólant Høgnesen 2, at elsta føroyska tingið hevur verið eitt alting, har allir frælsir menn kundu hittast fyri at greiða ósemjur og tingast um landsins felagsmál. Í innganginum til Seyðabrævið er ein eldri lógbók umrødd, sum var givin av Magnusi kongi lagarbøtara, og sum menn sampycktu a alpingi, og RH konkluderar, at føroyska tingið fram til endan av 13. øld helst hevur verið eitt alting. Skipan um Tingfarartoll og Hundabrævið eru samtyktar á tingi í sein-miðøld. Í varðveitta forminum eru tær skrivaðar niður uml Her verður tingið nevnt løgting. Miðskeiðis í 1300-árunum tykist tingið at vera broytt frá altingi til løgting. Hundabrævið nevnir løgmann sum fremsta mann tingsins. Hundabrævið vísir, at tingið hevur viðgjørt felags mál fyri alt landið. Harumframt hevur tað verið dómsting (RH, s. 32). Frá og 1600-árunum er meira av tilfari um løgtingið og løgmannin. Nógv av hesum tilfari er viðgjørt og útgivið av A.C. Evensen, A. Degn, L. Zachariasen og N. Andersen og í teimum løgtingsprotokollunum, sum útgivnar eru. Tingið hevur havt 2 høvuðsfunktiónir: 1) dómstólur, 2) tann stovnur, sum viðgjørdi felags mál landsins (Dømi. sí RH s. 33). Í 1597 ásetur kongur, at keypmenn skulu søkja teirra rætt for lagmanden og lagretsmændene og lade dem dømme dennem og deres vederpart imellem efter loven. Meginparturin av innihaldinum í løgtingsprotokollunum frá 1600-árunum er dómar, sagdir av løgtinginum. Eftir 1615 er eingin ivi um, at løgtingið er ein appeldómstólur, sum menn kundu appellera til frá teimum seks undirrættunum. Í størri sakarmálum kundi løgtingið eisini virka sum fyrsti dómstólur (instansur). Á tingi dømdi løgmaður saman við so og so nógvum løgrættumonnum (ikki fast tal). Bæði í løgtingsprotokollunum og fyrr (fyri 1615) eru mong dømi, sum vísa, at tingið hevur virkað sum tann stovnur, sum viðgjørdi felagsmál landsins. Formelt er hetta virkisøki neyvan góðkent av kongi (ikki nevnt í tilnevningarbrøvum løgmanna); men í praksis hevur tað 2. Rólant Høgnesen: Færøernes stilling i det dansk-norske rige indtil 1855, med særligt henblik på de institutionelle ændringer omkring 1800 (1969), s. 31 ff. 24
24 verið so. Hetta sæst av formularinum: bispur, løgmaður, løgrættumenn, bøndur og vanlig almúga. Formelt hevur tað verið so, at tá felags mál landsins vóru viðgjørd á tingi, tóku ikki bert løgmaður, løgrættumenn og teir kgl. donsku embætismenninir lut í viðgerðini, men eisini almúgan, sum var møtt á tingi, men stóð uttan fyri girðingina. Tó er eitt skriv, 3 har kongur beinleiðis viðurkennir, at løgmaður og løgting umboða felags mál landsins. 7. juni 1569 skrivaði kongur til føroyingar, hvussu teir skulu velja føroyskar umboðsmenn at tingast við kong um føroysk viðurskifti: Hvis ydermere besværing fornævnte vore undersåtter på Færø have, hvorom de underdanigst begære besked, dem skulle de alle udi skrift under landsens og lagretsmænds segl og med lagmanden og to eller flere mænd af landet på foråret til os forskikke, da ville vi derom hjælpe dem tilrette og altid være deres nådige herre og konning Nøkur dømi eru um, at føroyskir umboðsmenn hava verið á fundi við kong tríggjar ferðir í Gablatíðini sló Valkendorf fast, at tað var gamalt í Føroyum, at løgmaður leverede såvel købmændene som fogderne, som kom til Færøerne, den rette alen. Løgmaður skuldi altso geva keypmonnum og embætismonnum røttu føroysku málieindirnar. Serliga í 1600-árunum høvdu løgting og løgmaður gott eftirlit við handlinum. Fyrsta tingdag vóru viðurskifti handilsins løgd fyri tingið. Fútin spurdi bæði løgmann, løgrættumenn, sýslumenn, prestar og almúguna, hvussu handilin var rikin tað farna árið og hvussu vøruflutningurin hevði verið. Eftirlitið við handlinum gav tinginum ávirkan á ein týðandi tátt í føroysku samfelagsviðurskiftunum. Føroyska samfelagið var rættiliga isolerað, og vøruflutningurin uttanífrá hevði sera stóran týdning. Dømi eru um, at tingið skuldi svørja kongi trygdareið undirskrivaðu bispur og løgmaður, løgrættumenn og almúgan hyllingarbræv til Fríðrik 1. Og, 3. august 1649, vóru admiralurin Henrik Bielke og Gabriel Akeleye Knudssøn í Føroyum fyri at taka við hylling fyri Fríðrik august 1662 var Henrik Bielke aftur í Tórshavn. Tá skuldu føroyingar svørja konginum trygdareið sum arva- og einaveldiskonungi. Hetta gjørdu løgmaður, løgrættumenn, sorinskrivari, prestar og sýslumenn. Nakað tað sama hendi í 1672 viðvíkjandi Christiani 5. Týdningur tingsins sást eisini, tá nýggjur løgmaður skuldi setast í embæti. Tingið valdi hann. Kongur tilnevndi hann. Men í seinnu helvt 3. A.C.Evensen: Savn til Føroya søgu í 16. øld, s
25 av 1700-árunum er ógreiða um henda rættin hjá tinginum. Langt upp í 1700-talið finnast dømi um lóggávuvald tingsins. Í 1808 skrivaði fyrrverandi varapróstur í Føroyum Joachim Begtrup, at lagmanden er anset som deres (færingernes) beskytter. Sum 18. øld rann, gjørdist ávirkanin hjá løgtinginum og løgmanni støðugt minni. Orsakirnar kunnu vera mangar, og ein teirra er uttan iva, at sorinskrivarin fekk alt størri ávirkan mótvegis løgmanni. Teir gjørdust dómarar í fyrsta instansi. Í Føroyum gjørdist sorinskrivarin eisini skrivari tingsins. Í 1772 segði Lund, handilsforvaltari, frá, at sakarmál sjáldan komu fyri løgtingið. Ein onnur orsøk til, at tingið og løgmaður hava mist týdning kann vera, at tað centralistiska einaveldið ikki vildi hava fólkaumboðandi stovnar. Einaveldiskongarnir royndu at miðsavna valdið í Keypmannahavn. 50 ár eftir at løgtingið var endurreist í broyttum formi, skrivaði táverandi amtmaðurin, Bærentsen, áhugaverda grein í Tingakrossi um avtøkuna av løgmansembætinum í Bærentsen helt, at avtøkan hevði samband við ta umskipan av rættarviðurskiftunum í Danmark- Noregi, sum fór fram um aldarskiftið. Ov lítið er gjørt burtur úr hesum sjónarmiðinum hjá Bærentsen. Um tað, sum hendi lokalt, er at siga, at í 1816 varð seinasta restin av myndugleika tingsins løgd til danska sorinskrivaran í Føroyum. Tveir føroyskir stovnar, løgtings- og løgmansstovnurin vóru ikki til longur. Føroyingar mistu alla ávirkan á stýri samfelagsins úr hondum. Nú vórðu øll felagsføroysk mál, landinum sum heild viðvíkjandi, fyrisitin av donskum embætismonnum í Føroyum bæði verðslig mál og kirkjumál. Men tað er neyvan beint at skilja avtøkuna av tinginum sum ein einvísan órætt gjørdan av dønum bert móti føroyingum, tí at bert fá ár frammanundan hevði danski kongurin avtikið tey gomlu donsku og norsku landstingini, altingið í Íslandi og bornholmska altingið. Í serritgerðini hjá Høgnesen (s. 51 ff) eru nakrar lokalar frágreiðingar um avtøkuna av løgtinginum og løgmansembætinum. Nakað líknandi stendur at lesa í bókini hjá Bjørni Thorsteinssyni ( Island, s. 191 ff, Farvel til middelalderinstitutionerne ) um viðurskiftini, stovnsbroytingarnar, í Íslandi. Um mett verður um hesi fyribrigdi í størri samanhangi, so ber til at síggja avtøkuna av teimum gomlu stovnunum sum fyrsta lið ávegis móti skipan av nýggjum og meira tíðarhóskandi lokalstýri, sum kundi samsvara við eina umhugsaða nýskipan av statsstýrinum, sum tó ikki varð 26
26 sett í verk, áðrenn øll statsskipanin varð broytt í síni heild við grundlógini frá Donsku kommunallógirnar frá 1837 til 1841 (land-, keypstaðar- og amtskommunur) grunda tað tíðarhóskandi lokala stýrið, og stættatingini, sum vóru farin at virka í 1834, gjørdust millumlið millum lokalu stovnarnar og sjálva stjórnina. Í hesum sambandi kann vísast til danska søgufrøðingin, Niels Petersen, sum í innganginum til Betænkninger fra Christian VIIIs tid om styrelsen af det danske monarki (Keypmannahavn 1969) skrivar, at Christian 8. og fremstu menn, sum mestu ávirkan høvdu á stjórnarviðurskiftini í Danmark tá á døgum, ætlaðu at styrkja um einaveldið við at laga tað til krøv tíðarinnar. Líkt er til, at ríkismyndugleikarnir hava ætlað at avmarka fólkavaldu ávirkanina til stættatingini samanskipað við demokrati í kommunalu ráðunum. Í stuttum kann sigast, at kongur og ráðgevarar hansara hava skilt, at tað hevur verið neyðugt at broyta statsskipanina. Við einari evolutionerari gongd hava teir hildið tað verið gjørligt at stýra teimum nýggju politisku hugsjónunum, sum vóru frammi í tíðini, so at einaveldinum skuldi vera lív lagað sum stjórnarskipan. Men, henda ætlan brast orsakað av politisku gongdini í Slesvík og Holstein, so at danir fingu fólkaræði og grundlóg eini ár fyrr, enn teir annars høvdu fingið tað (hetta halda ið hvussu er mangir danskir søgufrøðingar). Altso, tað er neyðugt at hava í huga, at støðan í Føroyum skal skiljast sum partur av politisku menningini í danska ríkinum, um ein vil skilja stjórnarligu støðu Føroya í mun til Danmark fram til 1852 í størri samanhangi. Skjøl eru til á Landsskjalasavninum, sum styðja hetta sjónarmið. Tey eru tó ikki viðgjørd av søgufrøðingum enn. Danska embætismannaveldið Amtmaðurin gjørdist hægsti embætismaður í Føroyum. Við kgl. resolutión, , varð Løbner tilnevndur veruligur amtmaður; tá hevði hann virkað í nøkur ár sum konstitueraður. Eftir hann komu brøðurnir Tillisch, Pløyen og Dahlerup. Hesir fýra menn vóru løgfrøðingar og høvdu sostatt formellan førleika til at røkja amtmansstarvið. Sorinskrivarin var dómari, og fútin hevði sama status sum ein politimeistari í Danmark (kgl. skriv frá 12. juli 1853). Undir fútanum vóru føroyskir sýslumenn. Undir próstinum vóru prestarnir, teir vóru sum oftast danskir. 6. juni 1821 kom kgl. fyriskipan, sum ásetti, hvussu danskar lógir 27
27 skuldu setast í verk í Føroyum. Eftir hesi fyriskipan ber til at skilja Føroyar sum serstakt lógarøki innan danska ríkið. Men samstundis gav hon amtmanninum sera stórt vald, tí hann fekk sambært henni rætt til at siga, um ein donsk lóg var egnað til at galda í føroyska samfelagnum. Statsrættarlig viðurskifti fram til 1830-árini Eftir landnámið hava Føroyar, eins og Ísland, eina tíð verið autonomt øki. Seinri eru bæði londini blivin norsk skattlond. Ósemja er tó um, hvørt londini beinleiðis vóru partar av sjálvum norska ríkinum ella høvdu leysari hjálandasamband við Noreg. Í árinum 1380 varð dansktnorska ríkissambandið sett á stovn. Rættiliga skjótt byrjaðu Føroyar, Ísland og Grønland at nærkast danska partinum av samríkinum. Rættarliga minti støðan hjá londunum í Atlantshavi nógv um støðuna hjá donsku koloniunum í Eystur-. og Vesturindia og Afrika. Í árunum hendi týðandi broyting í politisku støðuni hjá Noregi í mun til Danmark. Í 3 í handfestninginum hjá Christiani 3. stendur m.a.:... da skal det (Norge) herefter være og blive under Danmarks krone ligesom et af de andre lande, Jylland, Fyen, Sjælland eller Skåne ere, og herefter ikke mere være eller hedde noget kongerige for sig, men et ledemod af Danmarks Rige og under Danmarks krone. Tað eru rættarkønir granskarar, ið siga, at støðan hjá gomlu norsku skattlondunum eftir hetta varð nógv broytt. Frá nú av vórðu tey stýrd av kongi og danska ríkisráðnum sum donsk hjálond ella skattlond. Dømi um hetta er trúbótin í Íslandi. Hon varð framd við harraboði úr Danmark ikki Noregi. Tá Jón Arason, seinasti katólski biskupur í Íslandi, sum sjálvur hevði verið limur í norska ríkisráðnum, setti seg upp móti boðunum frá Chr. 3., heitti hann í skrivi til altingið frá 27. juni 1541 á norska ríkisráðið um hjálp. Men norska ríkisráðið var ikki til longur, og trúbótin í Íslandi varð sett í verk við danskari hermegi undir leiðslu av donskum offiserum. Aftanfyri stóð danski kongurin, sum framdi ætlan sína við góðkenning frá danska ríkisráðnum. Í 1572 varð embætið sum statshaldari í Noregi sett á stovn. Hesin embætismaður fekk lokalan myndugleika í Noregi ikki í Føroyum og Íslandi, sum blivu stýrd úr Keypmannahavn. Boð kongs fóru beinleiðis til ovasta embætismann hansara í Íslandi ongantíð um statshaldaran í Noregi. Mestsum tað sama var galdandi viðvíkjandi Føroyum. Eisini á merkantila økinum hendu broytingar. Í 1602 fekk Det islandske Kompagni einarætt til Íslandshandilin og í 1619 til Føroyahandilin. Við hesum vóru eisini búskaparligu bondini millum 28
28 Noreg og gomlu skattlond tess kvett umleið 200 ár áðrenn friðin í Kiel, tá Noreg og Danmark vórðu skild frá hvør øðrum. Grundarlagið fyri danska einaveldinum varð skipað í Suverenitetslógin varð undirskrivað kring Danmark í Í Noregi hendi hetta 7. august Í Føroyum 14. august Stutt frammanundan var tað sama farið fram í Íslandi. Legg til merkis, at talan er um trý ymisk skjøl, partvís í ymiskum formi. Føroyar og Ísland eru serstøk lond ikki bert norsk skattlond. Danski kongurin fekk sostatt einaveldi í ríkjum sínum (Danmark og Noregi) og londum sínum, Føroyum og Íslandi, sum gjørdust arvalond einaveldiskongsins, og sum blivu stýrd úr Keypmannahavn eins og bæði kongaríkini. Dømi um hetta kann vera, at Norska Lóg hjá Chr. 5 varð sett í verk í Føroyum; men at hetta hendi við reskripti frá 12. mai Danski løgfrøðingurin A. S. Ørsted legði dent á júst hetta, tá hann uml greiddi frá statsrættarligu støðu Føroya í danska ríkisdegnum. Hetta hevur so aftur samband við heitini Vort land Færø, Vort land Island og Vore riger Danmark og Norge samt Island og Færøerne, sum nýtt vóru í einaveldistíðini. Eisini symbolskt kom hetta til sjóndar á tann hátt, at føroyska, íslandska og grønlandska vápnamerkið fingu pláss í vápnaskjøldrinum hjá donsku einaveldiskongunum umframt norska vápnamerkið. Altso sum vápnamerki fyri serstøk lond. 14. januar 1814 bleiv friðarsáttmálin í Kiel undirskrivaður. Í 4 er alt upproknað, sum tað norska kongaríkið, sum danski kongurin læt frá sær til Svøríki, fevndi um. Samstundis stendur heilt greitt í nevndu grein: Grønland, Færøerne og Island ikke deri indbegrebne. Í 1932 skrivaði kendur danskur løgfrøðingur, Knud Berlin, at den adskillelse af de gamle norske skatlande fra Norge, som faktisk allerede havde fundet sted fra 1537, nu fik sin endelige stats- og folkeretslige afgørelse, idet de nu for fremtiden kom til at tilhøre Danmark alene. Sami løgfrøðingur heldur fram: Kielerfreden blev følgelig paa fuld folkeretlig gyldig Måde afsluttet mellem de to krigsførende Magter, Kongen af Danmark-Norge og Kongen af Sverige... at det kun var tvunget ved Krig med den af de sejrende Stormagter (eftir Leipzig) støttede Svenske Konge, at Frederik VI afstod Norge og saaledes skilte dette Rige fra dets tidligere gamle Skatlande. 29. mai 1821 samtykti norska stórtingið einmælt: Storthinget vedtager og erkjender paa Norges Vegne at betale 3 mill. rd. hamb. bc. som Andeel i det forrige dansk- norske Monarkies fælles Statsgjæld, og hvorved saaledes alle gjensidige Fordringer i Anledning af 29
29 Foreningen mellem Danmark og Norge skulle være og blive aldeles opog afgjordte. 4 Norski serfrøðingurin Frede Castberg hevur annað sjónarmið hesum viðvíkjandi. 5 Í tíðini fram til 1834, tá ráðgevandi stættatingini vórðu sett á stovn, hendi valla nøkur formilig broyting í støðuni hjá Føroyum og Íslandi. Tey vóru mett sum donsk hjálond, uttan at støða teirra var greitt definerað. Beinleiðis innlimað í sjálvt kongaríkið Danmark blivu tey ikki. Statsrættarliga serstøða teirra kom til sjóndar á tann hátt, at tað bleiv ásett, at danskar lógir ella fyriskipanir ikki skuldu galda í Føroyum ella Íslandi medmindre forordningen af kancelliet var foranstaltet på lovlig måde bekendtgjort dér (sí Kgl. resol. 6. juni 1821). Føroyar og stættatingið í Roskilde Samb. kgl. fyriskipan frá 15. mai 1834 skuldu Føroyar og Ísland umboðast í stættatinginum í Roskilde fyribils av kongavaldum limum. Ein partur av 1 er soleiðis orðaður: Hvilket Antal Medlemmer, der vil blive at udvælge af Islands og Færøernes Indvaanere og efter hvilke Regler de skulle vælges, forbeholde Vi Os nærmere at bestemme, naar Vi have erhvervet de yderligere Oplysninger, som Vi finde fornødne, forsaavidt disse Vore Lande angaar, at ordne Sagen på en til deres lokale Forfatning og Indvaanernes Tarv svarende Maade. Men indtil videre ville Vi Selv med Hensyn til disse Lande udnævne 3 med sammes tilstand bekjendte Mænd til at tage Sæde i Forsamlingen, hvilken dog blot midlertidige Indretning bortfalder, saasnart Omstændighederne tillade at indføre et hensigtsmæssigt Valgsystem i bemeldte Lande, da det er Vor Vilje, at Vore kjære og troe Undersåtter sammesteds, ikke mindre end Vore øvrige Undersåtter, skulle nyde Rettighed til selv at vælge Medlemmer i Stændernes Forsamling.... Stættatingini vóru stovnar, sum skuldu ráðgeva kongi í politiskum málum. Tey eru eitt stig á vegnum fram móti borgaraliga demokratinum, sum bleiv sett á stovn við liberalu grundlógini frá Føroyingar sendu ongantíð sjálvvaldar umboðsmenn í stættatingið. Ein valskipan bleiv gjørd, men ongantíð nýtt í verki. Føroyar og Ísland høvdu felagsumboðan fram til Tá bleiv íslendska altingið endurreist við sama sniði sum eitt stættating. Í hesum sambandi segði danski kongurin, Chr. 8., at tílíkur stovnur kundi ikki 4. Sí Jákup Thorsteinsson: Et Færø som Færø..., s. 33 ff. 5. Sí Norges statsforfatning I, s , Oslo
30 skipast í Føroyum. Í 1843 verður altso gjørdur avgerandi munur á íslendingum og føroyingum. Íslendingar verða av dønum mettir sum so mikið framkomið fólk, at teir kundu fáa eitt stættating av sama slagi sum hini í ríkinum. Føroyingar vórðu knýttir nærri at dønum og danska samfelagnum og danskir politikarar í stættatinginum hildu fram við at ráðgeva kongi í føroyskum lógarmálum. Hesir menn høvdu ikki nóg gott innlit í føroysk viðurskifti, og tann nytta, sum føroyingar høvdu av, at stættatingið viðgjørdi mál teirra, er ivasom; men viðgerðin av nøkrum av teimum mest týðandi málunum vísir, at við at innlima Føroyar í stættatingið, og við at taka stig til avtøkuna av kgl. monopolhandlinum, og við at seta í verk fyribils skúlaskipanina (provisorisk reglement) frá 1845, so hava danir tikið stig til eina neyðuga modernisering av gamla føroyska bóndasamfelagnum, ið skuldi menna føroyingar, materielt og útbúgvingarliga, frá at vera bøndur til at gerast føroyingar: borgarar í einum tíðarhóskandi samfelagi við fríum vinnulívi og fríum stovnum, borgarar við skyldum og rættindum. Men henda menning viðførdi eina danisering av føroyska samfelagnum. Orsakað av innliman í politiskar stovnar í Danmark (stættating, grundlógargevandi ríkisting og ríkisdag) og við danskari skúlaskipan gjørdust Føroyar meira danskar enn frammanundan. Grundlógargevandi ríkistingið Grundlógargevandi ríkistingið virkaði frá til Høvuðsuppgávan var at viðgera uppskotið, sum D.G. Monrad hevði gjørt til eina liberalt-demokratiska grundlóg, sum skuldi geva Danmark eina konstitutionella stýrisskipan við avmarkaðum kongsvaldi og ríkisdegi (fólkatingi og landstingi), har veruliga lóggávuvaldið varð lagt. Einaveldið varð avtikið og borgaraliga demokratiið stovnsett í Danmark. Føroyar og Ísland høvdu umboð á hesum tingi ella ríkisdegi, Slesvík var ikki umboðað. Danir vildu hava nýggju grundlógina at galda í Slesvík, sum var gamalt danskt land; men orsakað av týskari ávirkan í hesum landsluti, stórpolitisku viðurskiftunum við týsku samgonguna, politisku viðurskiftunum í Slesvík-Holstein o.s.frv. læt hetta seg ikki beinleiðis gera. Kongur valdi danska embætismannin Christian Pløyen til at umboða Føroyar í grundlógargevandi ríkistinginum. Til at umboða Ísland valdi hann 5 íslendingar, altingsmenn, embætismenn, vísindamenn; kendastur teirra millum var Jón Sigurðsson. Høvuðsmálið hjá hesum monnum var at forða fyri, at danska grundlógin kom at galda í Íslandi. Sambært ríkisrættarligu áskoðan teirra góðtóku teir kongin í Danmark 31
Sagsøgeren har påstået sagsøgte dømt til at betale 42.400 kr. med procesrente fra den 26. juni 2003, subsidiært procesrente fra den 22. april 2008.
DOM Afsagt af retten på Færøeme den 22. december 2009 IBS-sagnr. 619/2008 Skatteyderi mod TAKS Samandráttur: Málið snýr seg partvís um saksøkjarin, skattagjaldari, skal rinda mvg av skrásetingaravgjaldinumLæs mere
Tryggingartreytir fyri Bólkalívstrygging
Tryggingartreytir fyri Bólkalívstrygging Galdandi frá 1. januar 2016 1. Tryggingaravtalan Stk. 1. Tryggingaravtalan fevnir um bólkalívsavtaluna og niðanfyristandandi tryggingartreytir. Stk. 2. Frávik tilLæs mere
Færøerne for så vidt angår danskerne Kanning um hvat danir vita og halda um Føroyar og føroyingar
Færøerne for så vidt angår danskerne Kanning um hvat danir vita og halda um Føroyar og føroyingar OLE WICH 2013 Javnaðarflokkurin á Fólkatingi Færøerne for så vidt angår danskerne Kanning um hvat danirLæs mere
Bekendtgørelse om arbejdsløshedsforsikring ved arbejde mv.m.v. inden for EØS, Færøerne og i det øvrige udland
Bekendtgørelse om arbejdsløshedsforsikring ved arbejde mv.m.v. inden for EØS, Færøerne og i det øvrige udland I medfør af 41, stk. 6, 53, stk. 8, og 95 i lov om arbejdsløshedsforsikring m.v., jf. lovbekendtgørelseLæs mere
forbindelse med både ansættelse, ændring i ansættelsesforhold og ved afslutning af ansættelsen.
Retningslinie Uppgávu- og ábyrgdarbýtið ímillum og eindir/leiðarar á LS, tá ið byrjar í starvi, broytir starv innanhýsis ella fer úr starvi / Opgave og ansvarsfordeling mellem medarbejdere og afdelingerLæs mere
Gamlar myndir úr Norðuroyggjum
Nr. 289 Hósdagur 20. mars 2003 10,- Síða 20 Símun Johan Wolles 70 ár Løgtingsmál viðvíkjandi fiskivinnu og -monnum Vit greiða frá teimum framløgdu tingmálunum, sum viðvíkja fiskimonnum. Síða 6-9 FF hevurLæs mere
Kanning av Eik Grunninum og grunnaeftirlitinum
Kanning av Eik Grunninum og grunnaeftirlitinum LØGTINGIÐ 19 nevndin Kanning av Eik Grunninum og grunnaeftirlitinum 19 nevndin: Joen Magnus Rasmussen, formaður Kristina Háfoss, næstforkvinna Helgi AbrahamsenLæs mere
- Webundersøgelse, Fólkaskúlaráðið, oktober 2013. Fólkaskúlaráðið. Undersøgelse om læreres og skolelederes syn på
Fólkaskúlaráðið Undersøgelse om læreres og skolelederes syn på og erfaringer med ressourcentre på skolerne 2013 Udarbejdet af Scharling Research for bestyrelsen i Fólkaskúlaráðið, oktober 2013 Scharling.dkLæs mere
Klagan til TV2. Hvat kann gerast. Upplivdi illveðrið í 1932, ið beindi fyri formanni í FF. Livravirkið á Eiði. Frásøgn hjá Andrew Godtfred:
Nr. 323 Hósdagur 5. august 2004 12,- Síða 13 Livravirkið á Eiði Nýggj roynd at gagnnýta livrina og aðrar úrdráttir. Vit hava verið á Eiði og hitt virkisleiðaran Onnu Katrin Matras. Síða 9 Frásøgn hjá AndrewLæs mere
Ársfundur hjá Landsneti
Fundarfrásøgn frá ársfundi hjá Landsneti á Hotel Føroyum, fríggjadagin 14. februar 2014 kl. 12.55 15.45 Ársfundur hjá Landsneti 1 ÁRSFUNDUR 2014 Hilmar Høgenni, formaður: Eg skal sum formaður í brúkararáðnumLæs mere
Søgan um "Vesturhavið Blíða"
Síða 28 Nr. 284 Hósdagur 9. januar 2003 10,- Føroysk kirkjufólk á Filippinunum Grønlandstíðindi frá Kára við Stein Síða 23 Gamlar Havnarmyndir Carolina Heinesen greiðir m.a. frá, tá gamli Rubek, f. 1816,Læs mere
DOM. Under denne sag, der er anlagt den 16. august 2010, har sagsøgerne, A, B, C, D, E, F, H, I, J og K, nedlagt påstand om:
DOM Afsagt den 14. juni 2011 i sag nr. BS 1270/2010: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J og K mod TAKS Under denne sag, der er anlagt den 16. august 2010, har sagsøgerne, A, B, C, D, E, F, H, I, J og K, nedlagtLæs mere
HEILSUMÁLARÁÐIÐ. Til: hoyringspartar
HEILSUMÁLARÁÐIÐ Til: hoyringspartar Tórshavn, 01.06.2011.2011 Mál: 09/00691-6262 Tygara skriv: Viðgjørt: JS Viðvíkjandi uppskoti til ríkislógartilmæli um at seta í gildi fyri Føroyar lov om klage- og erstatningsadgangLæs mere
Skrá. Vælkomin Malan Johansen, orðstýrari. Talgildar Tænastur Durita Tausen, varastjóri á Gjaldstovuni
Skrá Vælkomin Malan Johansen, orðstýrari Um talgilding í Føroyum higartil, tørvin á eini strategi og Talgildu Føroyar Leif Abrahamsen, stjóri á Gjaldstovuni Talgilding og e-governance í einum altjóða høpiLæs mere
Marius smíðar bát í Íslandi. ALS 10 ár. Stór frásøgn frá hátíðarhaldinum. Bjarni Djurholm má steðgast og fiskimonnum má vera tryggjað rættindi.
Síða 13 Nr. 282 Hósdagur 5. desember 2002 10,- Marius smíðar bát í Íslandi Sigurd Simonsen, seinasti partur. Síða 25 Fiskivunnuráðið: Noktað er fiskimanni sjúkraviðbót hóast lógarheimild Rættarstøðan hjáLæs mere
Sigurd fekk medalju fyri sigling í krígstíð í Íslandi
Síða 4 Ættarliðsskifti í Realinum Nr. 344 Hósdagur 9. juni 2005 12,- Mynd: Kristian M. Petersen Síða 9 Sigurd fekk medalju fyri sigling í krígstíð í Íslandi Sigurd Joensen sum umboðar FF við Johannu, fekkLæs mere
Mikudagin TANN 15. apríl verður ráðstevna á Hotel Føroyum um multiresistentar bakteriur og antibiotikaresistens
Mikudagin TANN 15. apríl verður ráðstevna á Hotel Føroyum um multiresistentar bakteriur og antibiotikaresistens Átøkini, ið verða framd til tess at fyribyrgja spjaðing av MRSA (Methicillin resistente StaphylococcusLæs mere
OVERENSKOMST FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ FARMAKONOMFORENINGEN MELLEM
2010 OVERENSKOMST MELLEM FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ og FARMAKONOMFORENINGEN 1 Ansættelse... 3 2 Løn... 3 Farmakonomer og defektricer... 3 Mellemledere... 3 Ledende farmakonom/souschef... 3 Systemansvarlige og undervisere...Læs mere
SÁTTMÁLI MILLUM FARMAKONOMFORENINGEN OG FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ
SÁTTMÁLI MILLUM FARMAKONOMFORENINGEN OG FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ 1 Ansættelse Stk. 1. Denne overenskomst omfatter farmakonomer og defektricer ansat i det færøske apotekervæsen. Stk. 2. Apoteket er forpligtet tilLæs mere
http://www.vagaportal.fo/pages/posts/oli-jacobsen-skrivar-v...
Page 1 of 9 Mikudagur 26 August 2009 Set til startsíðu Lýsingar Um Vágaportalin Forsíða Vágatíðindi Onnur tíðindi Mentan Bøkur Tónleikur Framsýningar Ólavur í Beiti tann 06/06/2009 kl. 18:34 Tiltøk KrutlLæs mere
Út á Fagranes, har 7 fiskimenn mistu lívið í 1927
Nr. 300 Hósdagur 28. august 2003 10,- Síða 10 Umboð fyri Tony Blair á fund við FF Tony Blair hevur sovæl Irak sum føroysku fiskidagaskipanina í huganum. Seinasti partur av Onnu Evensen Út á Fagranes, harLæs mere
Føroyskur saltfiskur væl umtóktur
Nr. 294 Hósdagur 29. mai 2003 10,- Landsstýrið hevur sjálvt gjørt fakfeløg til mótpartar Síða 24 Søgan hjá Onnu Evensen Anna Evensen var dóttir tann fyrsta Lützen í Føroyum og mamma A. C. Evensen, sumLæs mere
OVERENSKOMST 2011 til 2015
OVERENSKOMST 2011 til 2015 MELLEM FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ og FARMAKONOMFORENINGEN 1 Ansættelse... 3 2 Løn... 3 Farmakonomer og defektricer... 3 Mellemledere... 3 Ledende farmakonom/souschef... 3 SystemansvarligeLæs mere
Aftaná eitt misálit Tað hjálpir einki bert at seta nýggjan landsstýrismann. Tað, sum ræður um, er ein fullkomilig umskipan av fiskimálaráðnum.
Nr. 285 Hósdagur 23. januar 2003 10,- Grønlandstíðindi frá Kára við Stein Síða 23 Síða 21 Aftaná eitt misálit Tað hjálpir einki bert at seta nýggjan landsstýrismann. Tað, sum ræður um, er ein fullkomiligLæs mere
Minni um teir, sum sigldu og teir, sum doyðu undir krígnum Ferðin hjá "Johannu" eitt rimmar tiltak.
Nr. 345 Hósdagur 23. juni 2005 12,- Baksíðan Býráðslimurin av Trøllanesi Signhild kann greiða frá hvussu útoyggjapoltikkur kann skipast. Mynd: Kristian M. Petersen Minni um teir, sum sigldu og teir, sumLæs mere
Ein livandi Kristus til ein doyggjandi heim
Ein livandi Kristus til ein doyggjandi heim John Drane prestur segði frá lívssøgu síni í God Channel. Hann kom ikki úr einum kristnum heimi. John var nógv hjá abba sínum, sum heldur ikki var trúgvandi.Læs mere
Kirkjuligt Missiónsblað
Nr. 6 sep. 2011 64. árið Kirkjuligt Missiónsblað BØNARLÍV Í Jóh. 2,1-11 læra vit nógv av Mariu um bøn. Maria fer beina leið til Jesus við síni bøn. Hon sigur Jesusi frá, hvat vertsfamiljuni tørvar. BønLæs mere
VIRKISÆTLAN. Frágreiðing og tilmæli um framtíðar elorkuskipanina í Føroyum
VIRKISÆTLAN Frágreiðing og tilmæli um framtíðar elorkuskipanina í Føroyum Vinnumálaráðið januar 2015 Arbeiðssetningur og arbeiðsbólkur Vinnumálaráðið setti í 2012 ein arbeiðsbólk at gera virkisætlan ogLæs mere
Kirkjuligt Missiónsblað
Nr. 3 mai. 2012 65. árið Kirkjuligt Missiónsblað BÍBLIAN - KELDA TIL LJÓS OG FATAN Tá ið Sun Yat-sen, sum var ein politiskur oddamaður í Kina í 1912, einaferð varð spurdur, nær stóra vekingin í Kina byrjaði,Læs mere
Heilsulýsing Landslæknans 2011-2012
ISSN 0903-7772 Heilsulýsing Landslæknans 2011-2012 Greitt úr hondum hevur Høgni Debes Joensen, landslækni Medical Report 2011-2012 from the Chief Medical Officer in the Faroes 1 2 Heilsulýsing LandslæknansLæs mere
Enok maðurin, sum gekk við Gudi
Enok maðurin, sum gekk við Gudi Les ið: 1. Mós. 5,21-23; Hebr. 11,5-6 og Judas v. 1-1 UMSKIFTIÐ. Bíbliulesarar kenna helst Enok sum mannin, sum gekk saman við Gudi. Eitt umskifti kom í lívi Enoks, tá iðLæs mere
Suðuroyar Sparikassi P/F
il Suðuroyar Sparikassi P/F Skrás.nr. / Reg.no 4122 Ársfrásøgn fyri 2011 / Årsrapport for 2011 Ársfrásøgnn er góðkend á aðalfundi tann / Årsrapporten er godkendt på generalforsamlingen den / - 2012 FundarstjóriLæs mere
Kirkjuligt Missiónsblað
Nr. 3 mai. 2010 63. árið Kirkjuligt Missiónsblað KALLIÐ Legg tú á Harran tínar leiðir, og lít tú á hann, hann man tað útinna. Sálm. 37,5. Kallið, til at arbeiða í Guds ríki, er Guds gáva til hvørt einstaktLæs mere
samstarva At veita eina um skjóta hettar og tilboðið: goða viðgerð til kvinnur við burðartunglyndi.
November 2014 Til allar kommunulæknar í Føroyum November 2014 Til allar kommunulæknar í Føroyum Viðgerðartilboð til kvinnur við burðartunglyndi - Psykiatriski depilin Viðgerðartilboð Hettar brævið er tilLæs mere
ATLANTIC AIRWAYS KAPPINGIN H71 - NEISTIN. Sunnudagin 28. september kl. 16.00 Hoyvíkshøllin
KAPPINGARÁRIÐ 2014-15 HEIMA Í HOYVÍK ATLANTIC AIRWAYS KAPPINGIN H71 - NEISTIN Sunnudagin 28. september kl. 16.00 Hoyvíkshøllin Pensjón Betri at hava gott í væntu 1. januar 2014 kemur nýggja pensjónslóginLæs mere
Kirkjuligt Missiónsblað
Nr. 7 nov. 2012 65. árið Kirkjuligt Missiónsblað VIT MUGU HAVA HEILAGA ANDAN. Uttan halgan skal eingin síggja Harran! (Heb.12,14) Tað er ein sannleiki, sum nógv kenna, men sum fá veruliga hugsa um. HvussuLæs mere
Fylgiskjøl 2-11 til tilmælið
Fylgiskjøl 2-11 til tilmælið 31 Fylgiskjal 2: Listi yvir OCN-gongdir á praktiska / vinnuliga økinum. INDHOLDSFORTEGNELSE 2 Catering 12 Catering Varm mad 12 Catering - Kold mad 13 Catering Maskiner og udstyrLæs mere
Suðuroyar Sparikassi P/F
Fundarstjóri / Dirigent: / Årsrapporten er godkendt på generalforsamlingen den Ársfrásøgnin er góðkend á aðalfundi tann Skrás.nr. / Reg.no 4122 Ársfrásøgn fyri 2014 Innihaldsyvirlit / IndholdsfortegnelseLæs mere
Suðuroyar Sparikassi P/F Skrás.nr. / Reg.no 4122
Skrás.nr. / Reg.no 4122 Ársfrásøgn fyri 2013 Årsrapport for 2013 Avrit / Kopi Ársfrásøgnin er góðkend á aðalfundi tann Årsrapporten er godkendt på generalforsamlingen den Fundarstjóri / Dirigent: / InnihaldsyvirlitLæs mere
Skeiðupplýsingar. Skeiðsnummar 7720.14 ECTS 15.00 Heiti Endamál
Skeiðupplýsingar Skeiðsnummar 7720.14 ECTS 15.00 Heiti Endamál Innihald Starvsfólka leiðsla, leiðsla av námsfrøðiligum arbeiði og strategisk leiðsla Endamálið er, at tey lesandi út frá ástøðiliga tilfarinumLæs mere
Færøernes retshistoriske tilknytning til Danmark
Kári á Rógvi Færøernes retshistoriske tilknytning til Danmark Kári á Rógvi 1 Úrtak. Greinin er partur av størri ritgerð, sum Kári á Rógvi og Bárður Larsen saman skrivaðu Hægstarætti til heiðurs, tá iðLæs mere
Suðuroyar Sparikassi P/F Skrás.nr./Reg.no 4122
Skrás.nr./Reg.no 4122 Ársfrásøgn fyri 2012 Årsrapport for 2012 Avrit / Kopi Ársfrásøgnin er góðkend á aðalfundi tann Årsrapporten er godkendt på generalforsamlingen den Fundarstjóri / Dirigent: / InnihaldsyvirlitLæs mere
Størrelsessortering af rejer med sorteringsrist
Størrelsessortering af rejer med sorteringsrist Projekt med formål at forøge værdien af fangsten ombord på rejetrawlere Tórshavn Februar 21 Kristian Zachariassen Jógvan P. S. Olsen HAVSTOVAN NR.: 1-4 SMÁRITLæs mere
Fulnaður fyri ávísar bráðsjúkur til børn sum ískoyti til bólkalívsavtalur og tryggingartreytir hjá NordikLív
Fulnaður fyri ávísar bráðsjúkur til børn sum ískoyti til bólkalívsavtalur og tryggingartreytir hjá NordikLív Galdandi frá 1. oktober 2015 1. Tryggingin fevnir um tær sjúkur/sjúkuavgerðir, ið eru nevndarLæs mere
Tá møguleiki gerst veruleiki
4 Evropameistarin úr Vági vil umboða Føroyar í OL Summary, page 12 14 900 år gammel kulturskat og verdens bedste lammekølle 22 Føroyingar útflyta grønan sjómsskap Summary, page 28 30 Fjepparar á ævintýrferðLæs mere
Blað Føroysku Sjúkrarøktarfrøðinga nr. 3 2005
Blað Føroysku Sjúkrarøktarfrøðinga nr. 3 2005 Úr innihaldinum: ICN og -ráðstevnan 2005, Altjóða sjúkrarøkt, í Taipei Fá3 havt norðurlendskan fund í Føroyum 2 år på Grønland 1950-1952 Frásøgn frá sálarsjúkumLæs mere
PISA Føroyar 2006. - Førleikar hjá næmingum í 9. flokki í Føroyum á vári í 2006. Niels Egelund. PISA samtakið
PISA Føroyar 2006 - Førleikar hjá næmingum í 9. flokki í Føroyum á vári í 2006 Niels Egelund PISA samtakið 1 Innihald Formæli - Mentamálaráðið Formæli - PISA-samtakið 1. Samandráttur av úrslitunum fráLæs mere
Kirkjuligt Missiónsblað
Nr. 6 sep. 2012 65. árið Kirkjuligt Missiónsblað SAMFELAG VIÐ GUD 1. Jóh.1,6-10: Um vit siga, at vit hava samfelag við hann, og ganga í myrkrinum, tá ljúgva vit og gera ikki sannleikan. Men um vit gangaLæs mere
SAMNORDISK PENSIONÄRSKULTUR Tórshavn, Føroyar 3-10 august 2014
SAMNORDISK PENSIONÄRSKULTUR Tórshavn, Føroyar 3-10 august 2014 Góðu norðurlendsku vinir, Tórshavn hin 10 December 2013 Tað er okkum ein gleði at bjóða tær til Føroya í samband við Samnordisk PensionärskulturLæs mere
færø_omslag.indd 1 05/09/14 13.17
færø_omslag.indd 1 05/09/14 13.17 Den Danske Kvalitetsmodel Akkrediteringsstandarder for de færøske sygehuse 1. version, 1. udgave Juni 2014 Den Danske Kvalitetsmodel Akkrediteringsstandarder for de færøskeLæs mere
KAP. 10. Bókmentir um stýrisskipanarviðurskifti Føroya
KAP. 10. Bókmentir um stýrisskipanarviðurskifti Føroya 397 Í hesum bókalista eru tiknar við føroyskar, danskar og týdningar-miklar útlendskar bøkur, próvritgerðir, tíðarritsgreinir og aðrar greinir, sumLæs mere
Akkrediteringsstandarder for de færøske sygehuse. 1. version, 2. udgave Maj 2015. Institut for Kvalitet og Akkreditering i Sundhedsvæsenet
Akkrediteringsstandarder for de færøske sygehuse 1. version, 2. udgave Maj 2015 Institut for Kvalitet og Akkreditering i Sundhedsvæsenet Formæli Tá ið undirritaði landsstýrismaður fyri skjótt einum áriLæs mere
ARB-Vegleiðing V-A001-1 2003/01. Arbeiðseftirlitið
ARB-Vegleiðing V-A001-1 Innrætting av føstum arbeiðsplássum. Útgivin fyrstuferð: Januar 2003 2003/01 Arbeiðseftirlitið Hvat er ARB-vegleiðing? ARB-vegleiðingar vegleiða um, hvussu reglurnar í arbeiðsumhvørvislóginiLæs mere
Lov om Køb, sum seinast broytt við løgtingslóg nr. 40 frá 6. mai 2015
Nr. 102 6. apríl 1906 Lov om Køb, sum seinast broytt við løgtingslóg nr. 40 frá 6. mai 2015 Almindelige Bestemmelser 1. Denne Lovs Bestemmelser komme kun til Anvendelse, for saa vidt ikke andet er udtrykkeligLæs mere
Loyvisskipan í føroysku fskivinnuni eftir 2018
Loyvisskipan í føroysku fskivinnuni eftir 2018 Frágreiðing latin Jacob Vestergaard, landsstýrismanni í fskivinnumálum Tórshavn, 26. juli 2010 Hjalmar Hansen, vinnuløgfrøðingur Hjalti í Jákupsstovu, fskifrøðingurLæs mere
Ferðaminni frá útróðrarhavnum
Nr. 299 Hósdagur 14. august 2003 10,- Síða 7 Hvar er poststemplið hjá Ruth? Saman við postverkinum eftirlýsa vit poststemplinum hjá "Ruth" og hava samstundis áhugaverda frásøgn frá fyrsta skipinum hjáLæs mere
Fulnaður fyri ávísar bráðsjúkur sum ískoyti til bólkalívsavtalur og tryggingartreytir hjá NordikLív
Fulnaður fyri ávísar bráðsjúkur sum ískoyti til bólkalívsavtalur og tryggingartreytir hjá NordikLív Galdandi frá 1. oktober 2015 1. Tryggingin fevnir um tær sjúkur/sjúkuavgerðir, ið eru nevndar í 7 A-X.Læs mere
Koltursætlan. Dagført 23. september 2014
Koltursætlan Dagført 23. september 2014 1 Innihald Inngangur... 3 Antikvarisk serskipan... 4 Stevnumið... 7 Skipanarlig viðurskifti... 8 Virksemi... 8 Musealt virksemi... 8 Granskingar- og listafólkasetur...Læs mere
LIST KUNST ART NORÐURLANDAHÚSIÐ. www.nlh.fo
LIST KUNST ART NORÐURLANDAHÚSIÐ Nordens hus The Nordic House www.nlh.fo Forord / Preface listaverk / kunstværker / art works For Nordens Hus spiller billedkunsten en central rolle. Igennem skiftende udstillingerLæs mere
ARB-Vegleiðing Vegleiðing í nýtslu av kanningarblaðið Dykkermedisinsk undersøgelse 2010/01 Arbeiðseftirlitið
ARB-Vegleiðing Vegleiðing í nýtslu av kanningarblaðið Dykkermedisinsk undersøgelse 2010/01 Arbeiðseftirlitið Hvat er ein ARB-Vegleiðing? ARB-vegleiðingar vegleiða um hvussu reglurnar í arbeiðsumhvørvislóginiLæs mere
ENDURSKOÐAN AV YRKISÚTBÚGVINGUNUM
ENDURSKOÐAN AV YRKISÚTBÚGVINGUNUM Undirheitið: Tekstur & Tøl (1. útgáva) Vitanarsavn við tekstum og tølum í sambandi við endurskoðanina Januar 2008 Tekstur & Tøl bls. 2 av 212 Fororð Tekstur & Tøl (1.Læs mere
Dansk - føroyskur orðalisti í lógfrøðimáli
Dansk - føroyskur orðalisti í lógfrøðimáli Sigurð Joensen o.o. A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z Æ Ø Å A a conto í avgjøldum a fortiori slutning, so mikið meira ab initio frá byrjan abLæs mere
Årsblad 2010 FOKUS PÅ AUTISME
FOKUS PÅ AUTISME For fuld damp... 2 Landsforeningen Autisme... 4 Sekretariatet... 5 Socialrådgivning... 6 Bogholderi... 7 Projektleder... 8 Hovedbestyrelsens opgaver... 9 Ejendomsfonden... 9 Vejle, enLæs mere
SORINSKRIVARIN Í FØROYUM
SORINSKRIVARIN Í FØROYUM DOM Afsagt den 25. februar 2015 i sag nr. BS 760/2014: Jørgen Niclasen Undir Bólheyga 13 380 Sørvåg mod Hans Andrias Midjord (Dia) Midjord Kristiansgøta 31 188 Højvig og LiljanLæs mere
Lærervejledninger LIVSSTIL. Í þemanu er m.a. unnið með orðaforða: Hugmyndir að kveikju:
Í þemanu er m.a. unnið með orðaforða: tengdan lífsstíl um neyslu ungs fólks á Norðurlöndum um ofnotkun á hreinlætisvörum og orku Hugmyndir að kveikju: Umræður um neyslu ungs fólks í dag. Fjallað um myndinaLæs mere
Innleiðsla til tema 1 og eind I Samrøður. Persónlig menning. Innleiðsla Umsorgan og eginumsorgan Tørvir. Lesihættir Logbók Kap. 42
Ástøði I: Kap. Í Innihald Síða í Tema 1. Leikluturin og arbeiðsumráði (alisti niðast) hjá heilsuhjálparanum. Tema tímar til tema 1 og eind I Persónlig menning Røkt og skjalfestan Kap.1 Kap.2 Umsorgan ogLæs mere
Den færøske befolknings holdning til. natur- og miljøforvaltning
Den færøske befolknings holdning til natur- og miljøforvaltning Kort udgave af Kristina Rørbo December 2004 Forord I slutningen af juni 2004 har Innleidismálaráðið givet penge frem til nytår 2004 til detteLæs mere
Lesiætlan og bókalisti (pensum) Heilsurøktarar, rev sept 13 (Obs! nýtt fak í farmakologi kemur frá mars 2016)
Ástøði I, Tíma- Innihald Síða í bók, Eldraøkið tal (sí bókalista niðast) Innleiðsla til tema 1 og At læra útbúgvingina og hvønn annan at eind I kenna Almanna- og heilsulæra Eldri og samfelagið HeimildLæs mere
Viðm. til Tríggjar Kingomenn: s Símun Rasmussen, sang n Niels Midjord, sang l Petur Jacob Eliasen (Lylli) sang g Niels Midjord, gittar
1. Jeg vil mig Herren love. s 2d. O Menneske! Vil du betænke. 2f. Mansbarn, vilt tú av álvara grunda. lng 3. Herre Jesu Christ. sln 4. Vil Gud vor Herre ei med os stå. sln 5d. Som den gyldne Sol frembryder.Læs mere
Skúlin á Fløtum - Byggiskrá 2. Partur Fylgiskjal 01 - Hølisyvirlit
Fylgiskjal 0 - Hølisyvirlit Virkisbólkur: Rúm: Nøgd: Stødd: Tils.: m2 í alt: Viðmerkingar:. Grunddeild Klædnagoymsla 20 20 m² Kann verða saman við gongd Vátrúm at skola stilvar o.l 20 20 m² Pláss til hitaskápum,Læs mere
INNLENDISMÁLARÁÐIÐ. Ríkisumboðið Postboks 12 110 Tórshavn. Vegleiðandi fólkaatkvøða um kommunusamanlegging
Ríkisumboðið Postboks 12 110 Tórshavn 30. mars 2012 Mál: 11/00654-46 Málsviðgerð: HiH Vegleiðandi fólkaatkvøða um kommunusamanlegging Sambært kunngerð nr. 26 frá 23. mars 2012 um vegleiðandi fólkaatkvøðuLæs mere
Havnar Bridgefelag. Veitsla á Hotel Hafnia. 1. september 2012. Menu: Forrættur:
Havnar Bridgefelag 75 Veitsla á Hotel Hafnia Menu: 1. september 2012 Forrættur: Haddock, steamed in white wine with sugar peas, carrot chips and truffle/ cauliflower foam Høvuðsrættur: Leg of lamb roastedLæs mere
ADHD og svøvntrupulleikar
ADHD og svøvntrupulleikar Rebekka G. Perlick, serlækni í barna- og ungdómspsykiatri, yvirlækni í Barna- og ungdómspsykiatriska toyminum, Psykiatriski Depilin Anna Elisabeth Iversen, sálarfrøðingur í Barna-Læs mere
FOKUS PÅ AUTISME. TEMA-ARTIKEL: Psykisk tilgængelighed Af Aage Sinkbæk... Sådan gør vi... 2 Præsentation af LA s organisation samt tillidsfolk...
FOKUS PÅ AUTISME Sådan gør vi... 2 Præsentation af LA s organisation samt tillidsfolk... 3 Sekretariatet... 5 Informations-afd.... 5 Socialrådgivning... 6 LA s næstformænd... 7 Redaktionen... 7 Journalist...Læs mere
Generellar ásetingar og treytir fyri luttøku í sólorkuferðum
Generellar ásetingar og treytir fyri luttøku í sólorkuferðum Føroyar hava ikki eins og grannalondini nakra lóg, sum regulerar sonevndar pakkaferðir. Sólorka metir tað vera rætt at hava viðskiftatreytir,Læs mere
ARB-Vegleiðing. Kavaravinna og kavaraútgerð 2009/11. Arbeiðseftirlitið
ARB-Vegleiðing Kavaravinna og kavaraútgerð Læknakanning av vinnukavara, sambært kunngerð nr. 102 frá 6/8-09 um læknakanning av kavarum. 2009/11 Arbeiðseftirlitið Síða 1 av 8 Hvat er ein ARB-Vegleiðing?Læs mere
Innihald / Indhold. Suðuroyar Sparikassi P/F Skrás.nr. / Reg.nr. 4122
Innihald / Indhold Suðuroyar Sparikassi P/F Skrás.nr. / Reg.nr. 4122 Hálvársfrásøgn 1. hálvár 2014 / Halvårsrapport 1. halvår 2014 1 Innihald / Indhold Leiðsluátekning / Ledelsespåtegning 3 LeiðslufrágreiðingLæs mere
Undirvísingarskrá fyri eind 2. Patientologi
skrá fyri eind 2. Patientologi Vika 14 31.mars Kl. 9 10 Innleiðsla til skeiðið Innihald Skipan Próvtøka Eindarlýsing fyri 2.eind. Løgd á Stevnuna. skrá. Løgd á Stevnuna. Krøv til próvtøkuna. Løgd á Stevnuna.Læs mere
Udbud. Engangsbleer m.v. og hygiejneprodukter til brugere, pleje- og ældrehjem samt sygehusene på Færøerne
Udbud Engangsbleer m.v. og hygiejneprodukter til brugere, pleje- og ældrehjem samt sygehusene på Færøerne Kommunufelagið, Almannaverkið og Landssjúkrahúsið Indholdsfortegnelse 1. Indledning 3 1.1 GenereltLæs mere
Sådan er jeg. Spil og leg 14 Følelser
Spil og leg 14 Læsebog side 40 41 Opgavebog side 68 Tegund: Samtalsæfing Form: Hópleikur Markmið: Að þjálfa orðaforða sem snýr að tilfinningum, persónueinkennum og útliti. Undirbúningur: Prenta út opgavebladLæs mere
http://ojs.statsbiblioteket.dk/index.php/sin/issue/archive
Sprog i Norden Titel: Forfatter: Kilde: URL: Nogle ord om lovgivning og færøsk sprog Jóhan Hendrik W. Poulsen Sprog i Norden, 1981, s. 29-33 http://ojs.statsbiblioteket.dk/index.php/sin/issue/archive DanskLæs mere
Vikubræv. Tíðindi og viðmerkingar - Vika 28. Innihald. Farna vikan
Vikubræv Tíðindi og viðmerkingar - Vika 28 Innihald Farna vikan... 1 Føroysku partabrøvini... 2 Komandi vikan... 2 Partabrævatilmæli... 3 Marknaðarhagtøl - vísitøl... 4 - toppur og botnur farnu vikuna...Læs mere
Paradise Lost og Slaget ved Slesvig. Oversættelse ved etableringen af færøsk litteratur
Turið Sigurðardóttir Færøernes universitet turids@setur.fo Paradise Lost og Slaget ved Slesvig. Oversættelse ved etableringen af færøsk litteratur Det er velkendt, at oversættelser er vigtige for sentLæs mere
komudagur 21-1- 2 0 f2
7W O s s u e i k (. íé T ) Erindim Þ M /lo O S komudagur 21-1- 2 0 f2 MINNISBLAÐ TIL EFNAHAGS- OG VIÐSKIPTANEFNDAR -tilla g a að nýrri 9. mgr. 100. gr. laga um verðbréfaviðskipti nr. 108/2007, með síðariLæs mere
Sundhedsberetning for Færøerne 2007
ISSN 0903-7772 Sundhedsberetning for Færøerne 2007 Heilsulýsing Landslæknans 2007 Udarbejdet af landslæge Høgni Debes Joensen, Tórshavn Medical Report 2007 from the Chief Medical Officer in the FaroesLæs mere
tjo,t CI"d^, 1^ 6'-**t:,nD SORINSKRIVARIN i F@ROYUM { ronorut z Udskrift af dombogen DOM
SORINSKRIVARIN i F@ROYUM CI"d^, 1^ tjo,t 6'-**t:,nD @. - { ronorut z Udskrift af dombogen DOM Afsagt den 31. oktober 2006 ijustifikationssag nr. BS 143112005: T6rshavnar Kommuna Vagli6 100 T6rshavn modLæs mere
2015 til 2017 OVERENSKOMST FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ FARMAKONOMFORENINGEN MELLEM
2015 til 2017 OVERENSKOMST MELLEM FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ og FARMAKONOMFORENINGEN 2 1 Ansættelse... 4 2 Løn... 4 Farmakonomer og defektricer... 4 Mellemledere... 4 Ledende farmakonom/souschef... 4 SystemansvarligeLæs mere
Forside til hjemmeopgave / synopsis
Forside til hjemmeopgave / synopsis til opgaver ved Det Humanistiske Fakultet Personlige data Navn KU-mail (fx abc123@alumni.ku.dk) Telefonnummer Institut ENGEROM IKK INSS MEF SAXO ToRS StudieoplysningerLæs mere
Suderöe Syssels Forfatning 1830-1900 Indberetninger fra Sysselmanden i Henhold til Amtsordre af 23. November 1830
FO: Stutt Forkláring, Suðuroyar Sýsla Hesin tekstur er reinskrivað eftir fotografiium av upprunaskjølum, sum eru at finna í Amtsarkivinum á Landsskjalasavninum. Tá Amtið fekk sendandi hesar Indberetninger,Læs mere
EFFATA. Nr. 3 August - november 2013 32. årgang
EFFATA Nr. 3 August - november 2013 32. årgang EFFATA Prædiken Kirkeblad for døvemenighederne Udgiver Døvemenighederne i Danmark Ansvarshavende redaktører I samarbejde med de enkelte menighedsråd redigeresLæs mere
Skal jeg tale dansk, som bedstefar gør det, eller
Skal jeg tale dansk, som bedstefar gør det, eller ordentligt? - En undersøgelse af udtale af og holdninger til dansk på Færøerne af Iben Nyholm Debess, Sandra E. Saxov og Sóleyð Thomsen Efterår 2013 1Læs mere
EFFATA. Nr. 2 April - juli 2012 31. årgang
EFFATA Nr. 2 April - juli 2012 31. årgang EFFATA Kirkeblad for døvemenighederne Udgiver Døvemenighederne i Danmark Ansvarshavende redaktører I samarbejde med de enkelte menighedsråd redigeres dette nr.Læs mere
Talæfingar með. Námsefni í dönsku fyrir unglingastig grunnskóla.
Tænk Talæfingar með Námsefni í dönsku fyrir unglingastig grunnskóla. Höfundar: Ásdís Lovísa Grétarsdóttir og Erna Jessen Teikningar: Þórey Mjallhvít Ómarsdóttir Yfirlestur og ráðgjöf: Astrid Juul PoulsenLæs mere
EFFATA. Nr. 1 December 2015 - april 2016 35. årgang
EFFATA Nr. 1 December 2015 - april 2016 35. årgang EFFATA Kirkeblad for døvemenighederne Udgiver Døvemenighederne i Danmark Ansvarshavende redaktører I samarbejde med de enkelte menighedsråd redigeresLæs mere
EKKO NÁMSGAGNASTOFNUN 09850
EKKO NÁMSGAGNASTOFNUN 09850 EKKO MÁLNOTKUNARÆFINGAR Höfundar: Ásdís Lovísa Grétarsdóttir og Erna Jessen Teikningar: Böðvar Leós Ritstjórn: Ellen Klara Eyjólfsdóttir Útlit og umbrot: NÁMSGAGNASTOFNUN NámsgagnastofnunLæs mere
Blåmuslinger som biomarkører
BSc Speciale Blåmuslinger som biomarkører En undersøgelse af blåmuslingens (Mytilus edulis) egenskaber som biomarkør i det marine, kystnære miljø Hugin K Mortensen NVDRit 2007:04 Heiti / Title BlåmuslingerLæs mere
START. Spil og leg. Start Spil og leg Námsgagnastofnun 2011 9942
START Spil og leg 1 Spil og leg 1 Hvem er jeg? Hvad hedder du? Læsebog side 3 Opgavebog side Tegund: Samtals- og hreyfileikur Form: Hópleikur Markmið: Að læra að kynna sig. Undirbúningur: Finna bolta eðaLæs mere
Bekendtgørelse nr. 539 af 30. december 1950 om indretningen og brugen af køleanlæg, sett í gildi við kunngerð nr. 15 frá 24.
Bekendtgørelse nr. 539 af 30. december 1950 om indretningen og brugen af køleanlæg, sett í gildi við kunngerð nr. 15 frá 24. januar 1990 I medfør af 17 og 18 i lov nr. 143 af 29. april 1913 om arbejdeLæs mere
EFFATA. Nr. 2 April - juli 2015 34. årgang
EFFATA Nr. 2 April - juli 2015 34. årgang EFFATA Meddelelse vedr. Kirkeblad for døvemenighederne Udgiver Døvemenighederne i Danmark Ansvarshavende redaktører I samarbejde med de enkelte menighedsråd redigeresLæs mere
EFFATA. Nr. 3 August - november 2015 34. årgang
EFFATA Nr. 3 August - november 2015 34. årgang EFFATA Jeg Kirkeblad for døvemenighederne Udgiver Døvemenighederne i Danmark Ansvarshavende redaktører I samarbejde med de enkelte menighedsråd redigeresLæs mere


text:
Karlskrona
Karlskrona er ein býur í Karlskrona kommunu, Blekinge län í Svøríki. Býurin liggur á fleiri oyggjum og hólmum í svenska skergarðinum við eysturstrondina í landsynningspartinum av Svøríki.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Trossö, tann oyggin, har Karlskrona seinni varð bygd, var í 16. øld ogn hjá bóndanum Offe Månsson. Á meginlandinum, nakrar fáar kilometrar hagani, var tað í danskaratíðini ein býur, sum nevndist Lyckeby, í dag er hann ein býarpartur í Karlskrona, og umleið 20 kilometrar hagani fóru danir í holt við at byggja Kristianopel, áðrenn Blekinge bleiv svenskt í 1658. I 1679 var oyggin og hólmarnir ið hoyrdu til hana, ogn hjá bóndanum Vittus Andersson, ið varð tvungin til at selja ognina til svenska statin. Sama ár var ein partur av flotanum lagdur við Karlskrona. Býurin lá strategiskt væl fyri á einari oyggj við sambandi til meginlandi, sum var undir eftirliti, og var vard av øðrum oyggjum kring Trossö, har hernaðarskansar vóru bygdir fyri at verja flotan.
10. august 1680 fekk býurin síni býarfyrimunir (stadsprivilegier). Ronneby varð avtikin sum býur og fólkið ið búði har, varð tvungið til at flyta til Karlskrona. Býurin hevði í fleiri ár fyrimunir framm um aðrar býir, við tollfrælsi. Í 1682 vóru brúgvar bygdar, sum bundu býin saman við meginlandinum. Skjótt gjørdist býurin triðstørstur í Svøríki, næst eftir Riga, sum í dag liggur í Letlandi og Stokkhólm. Býurin helt tó uppat við at vaksa, men hann bleiv við at vera ein hernaðarstøð fyri svenska flotan. Umleið ár 1700 hevði býurin umleið 10.000 íbúgvar samanborið við 1,3 milliónum í øllum Svøríki. Í 2010 hevði býurin 35.212 íbúgvar[1] og í øllum Svøríki búgva 9.555.893 (2012).
Jarðfrøði[rætta | rætta wikitekst]
Miðbýurin (Skergarðsbýurin) liggur á oynni Trossö og á nøkrum holmum, sum liggja kring oynna, eitt nú Saltö, Dragsö, Björkholmen, Ekholmen, Pantarholmen og Stumholmen. Til býarøkið hoyrir eisini ein størri oyggj sum liggur norðanfyri Trossö, Vämö, og oyggjarnar, sum liggja tætt við hana (Mellanstaden). Í hesum økinum liggja fleiri stór bústaðarøki, eitt nú Hästö, Gräsvik, Pantarholmen, Annebo, Galgamarken, Kungsmarken, Marieberg, Långö og Bergåsa. Tann upprunaligi býurin, tvs. Trossö, er umleið 185 hektar til støddar og hevur fjallalendi.


text:
Tjóðardagur Noregs
Tjóðardagur Noregs er 17. mai. Norski tjóðardagurin minnir um ólavsøkuna við nógvum fólki, tjóðarbúnum, skrúðgongum, hornblástri, ballónum og glaðum fólkum. Børnini hava tó ein størri leiklut har enn á ólavsøku.
17. mai 1814 bleiv Noreg leyst frá Danmark og fekk egna grundlóg. Noreg kom tó at hoyra til Svøríki líka til 7. juni 1905. Her eru tveir týdningarmiklir dagar í søgu Noregs, men hjá norðmonnum er eingin ivi um, at 17. mai er tann dagurin, sum hevur størst týdning, tí tá bleiv grundin til sjálvstýri løgd.
Í mun til ólavsøkuna, sum vit bert halda í høvusðstaðnum, verður norski tjóðardagurin hildin kring alt Noreg.
Børn úr øllum barnagørðum og skúlum ganga skrúgongu 17. mai.
Norðmenn eru stoltir av sínum tjóðardegi.


text:
Hans Jákupsson Debes
Hans Jákupsson Debes (1723-1769) var løgmaður í Føroyum 1752-1769.
Hann var bóndasonur, ættaður av Oyri, borin í heim í 1723. Hann las í ungdómsárum við lærda háskúlan í Keypmannahavn og gjørdist løgmaður Føroya í 1752. Hann var giftur við dóttir Sámal Pætursson Lamhauge, undanfarna løgmanni. Hann var fyrst varaløgmaður, og gjørdist løgmaður tá verfaðirin doyði.
Eftir hann eru tvey rit um føroysk viðurskifti: "Beskrivelse over Agerdyrkningen paa Færøerne" (1763) og "Kort underretning om Indbyggernes Handelsmaade paa Færøe" (1766). Aftast í hesi bók finna vit eina lítla yrking, "En enkemands Nattetanker ved sin Hustrues Grav", yrkt, tá kona hansara var deyð í barsilssong.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Løgtingið 150 – Hátíðarrit. Tórshavn 2002, Bind 2, s. 366. (brotið Føroya løgmenn fram til 1816) (PDF-Download)
Gilli | Sjúrður | Símun | Dagfinnur Halvdanarson | Haraldur Kálvsson | Roald | Jørundur Skógdrívsson | Tórmóður Sigurðsson | Andras Guttormsson | Guttormur Andrasson | Jógvan Heinason | Ísak Guttormsson | Pætur Jákupsson | Tummas Símunarson | Zakarias Tormóðsson | Jógvan Justinusson | Jógvan Poulsen | Balzer Jacobsen | Jógvan Poulsen | Jákup Jógvansson | Jóhan Hendrik Weyhe | Sámal Pætursson Lamhauge | Hans Jákupsson Debes | Thorkild Fjeldsted | Jacob Hveding | Johan Michael Lund | Jørgen Frantz Hammershaimb


text:
Västerbottens län
Västerbottens län er ein sýsla í Svøríki. Í norðri hevur Västerbottens län mark við Norrbottens län og í suðri við Västernorrlands län og Jämtlands län. Høvuðsstaðurin í Västerbottens län er Umeå.
Västerbottens län hevur umleið 261 112 íbúgvar (2013)[1] og eina vídd við 58 872,2 km².
Kommunur[rætta | rætta wikitekst]
- Bjurholms kommuna
- Dorotea kommuna
- Lycksele kommuna
- Malå kommuna
- Nordmalings kommuna
- Norsjö kommuna
- Robertsfors kommuna
- Skellefteå kommuna
- Sorsele kommuna
- Storumans kommuna
- Umeå kommuna
- Vilhelmina kommuna
- Vindelns kommuna
- Vännäs kommuna
- Åsele kommuna
Keldur[rætta | rætta wikitekst]


text:
16. juni
16. juni er dagur 167 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 168 um skotár). Tað eru 198 dagar eftur av árinum.
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1976 - Blóðbað í Soweto.
- 2014 - Jørgen Niclasen, landsstýrismaður í fíggjarmálum, hevur í dag, umvegis Christian F. Andreasen, stevnt Dia Midjord, stjóra fyri Kringvarpi Føroya, Liljuni Weihe, tíðindaleiðara fyri Kringvarp Føroya, Jan Lamhauge, tíðindamanni hjá Kringvarpi Føroya og Sveini Tróndarson, tíðindamanni, fyri ærumeiðing.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
- 1993 - Føroyar-Tjekkoslovakia 0-3 (0-3) á Toftum – HM-undankapping


text:
1948
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1. januar - Funnings sóknar kommuna verður alment tikin av, og nýggju kommunurnar Funnings kommuna og Gjáar kommuna koma í hennara stað.
- Tíðindablaðið Føroya kunngerðasavn A og B verður útgivið fyrstu ferð.
- 1. apríl - Heimastýrislógin kom í gildi eftir at Danmark og Føroyar høvdu verið hersett av Týsklandi og Bretlandi ávíkavist.
- 14. mai - Ísrelska ríkið verður stovnað; arábiska-ísraelska kríggið brestur á.
- 22. mai og 23. mai - Tjóðveldisflokkurin varð stovnaður.
- 12 mai - Andrass Samuelsen verður fyrsti Løgmaður undir Heimastýrislóguni.
- Merkið verður viðurkent av donskum myndugleikum sum tjóðarflagg føroyinga.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 30. mars - Óli Breckmann, føroyskur politikari og løgtingslimur.
- 28. apríl - Sir Terry Pratcher, enskur fantasi rithøvundur (d. 2015)
- 3. desember - Ove Joensen, føroyskur rógvari. (d. 1987)
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 30. januar - Mahatma Gandhi, indiskur sjálvstýrisleiðari (f. 1869)
- 1. september - Janus Djurhuus, føroyskur yrkjari og Áarstovubróðir. (f. 1881)


text:
Askersund
Askersund er ein býur í Askersunds kommunu í Örebro län í Svøríki. Askersund hevur umleið 3.887 íbúgvar (2010).[1] Í 14. øld var býurin nevndur Eskersund, í 15. øld var hann nevndur Askasund. Hin 6. juni 1776 herjaði ein stórur eldur í býnum og um kvøldið var allur býurin brendur í grund uttan eini 8-9 hús. Trý fólk lótu lív undir eldinum. Tíggju ár seinni varð býurin bygdur upp aftur við hjálp frá statinum og offurgávum. Í 1812 varð gentuskúlin Askersunds flickskola stovnaður. Hesin var tann næsti av sínum slag í Svøríki, ið bjóðaði hægri útbúgving til gentur/kvinnur.


text:
Lars von Trier
Lars von Trier, f. 30. apríl 1956 í Kongens Lyngby, er ein danskur filmsleikstjóri og leikrithøvundur.[1] Hann gekk á Den Danske Filmsskole 1979-83. Hann er kendur fyri at vera eksperimenterandi, tá hann ger filmar, og saman við Thomas Vinterberg, Kristian Levring og Søren Kragh-Jacobsen hevur hann skapt dogmurørsluna (Dogme95). Fleiri av filmum hansara hava vunnið danskar, norðurlendkar og altjóða heiðurslønir. Í 2009 vann hann Filmvirðisløn Norðurlandaráðsins fyri filmin Antichrist. Teir flestu av filmum hansara hava verið tilnevndir ein ella fleiri virðislønir á Cannes Filmsfestivalinum. Filmurin Breaking the Waves vann 1. virðisløn dómarans í Cannes, og í 2000 vann filmurin Dancer in the Dark tann Gylta Pálman í Cannes. Trier gjørdi um seg í Cannes hin 19. mai 2011, tá hann segði segði seg hava eitt ávíst forstáilsi fyri Adolf Hitler, og í skemti segði hann seg vera nazist. Leiðslan á Filmsfestivalinum í Cannes avgjørdi at nevna Trier sum Persona non grata. Tað var fyrstu ferð at tað er hent á filmsfestivalinum. Lars von Trier hevur av og á tunglyndi og so hevur hann eisini trupulleikar við fobium, eitt nú torir hann ikki at flúgva, og tað hevur onkuntíð gjørt, at hann ikki er møttur á filmsfestivalum, har filmar hansara hava verið tilnevndir. Lars von Trier er tann mest vinnandi danski filmsleikstjórin tá talan er um Bodil virðislønina fyri besta danska filmin, hann hevur vunnið hesa virðislønina 7 ferðir (1985, 1992, 1995, 1997, 2004, 2010 og 2012).
Filmar[rætta | rætta wikitekst]
- Befrielsesbilleder (1982)
- Forbrydelsens element (1984)
- Epidemic (1987)
- Medea (1988)
- Europa (1991)
- Riget (1994) sjónvarpsrøð
- Breaking the Waves (1996)
- Riget II (1997)
- Idioterne (1998)
- D-dag (2000)
- Dancer in the Dark (2000)
- Dogville (2003)
- De fem benspænd (2003)
- Manderlay (2005)
- Direktøren for det hele (2006)
- Antichrist (2009)
- Melancholia (2011)
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Lars von Trier (danskt). Nationalfilmografien. Det Danske Filminstitut.


text:
Kaspiska havið
Kaspiska havið er 26 m. lægri enn Atlantshavið og dýpist ikki, hóast Volga og aðrar stórar áir renna út í tað. Hetta kemur av, at eins nógv vatn guvar úr tí og tað, sum rennur í tað, tí hitin er so mikil har á leiðini. Vatnið verður kallað hav, tí tað er salt. Saltið kemur við áunum og guvar ikki burtur saman við vatninum. Fleiri vøtn eru eins sølt og saltari enn Kaspiska havið. Tey eru bert har, sum veðurlagið er sera turt. Á hvørjum vetri liggur tjúkkur ísur á norðara parti av havinum. Tá dámar t.d. kópunum at bólta sær á ísinum. Har er ov mikið at liva av hjá teimum, tí havið er eitt tað fiskaríkasta í heiminum. Fleiri túsund bátar liggja við Volgaósan og fiska laks, sild, stør og annan fisk, sum har er ørgrynni av. Í januar mánað stendur størurin á høvdinum undir ísinum og svevur. Hann kann verða 9 m. langur og vigar tá 1400 kg. Hann verður dúgliga veiddur, um veturin við króki og um summarið við garni. Fiskurin er vælsmakkandi, rognið verður kallað kaviar.


text:
Helli
Hellini eru nógvastaðni íkomin av vatni, sum hevur seyrað niður úr erva og loyst kálkgrýtið. Tey eru fleiri túsund ára gomul. Tey ganga inn í fjøllini ella niður í undirgrundina. Eisini fram við sjóvarmálanum eru helli, og eru tey íkomin av brimi. Í Føroyum eru mong tílík helli, og í summum eru kópalátur. Helli kunnu eisini vera í jøklum og í storknaða gosgrýtinum uttan um eldgos.
Í flestum hellum er bæði myrkt og slavið. Summi helli eru ikki hægri, enn at fólk fær staðið. Onnur, sum til dømis stóru hellisskipanirnar í Pyrineafjøllum, ganga nógvar km. inn í fjøllini. Í Lascaux í Fraklandi eru tey 1,5 km. undir jørð. Har eru funnin veiðiamboð og hellismyndir, sum forsøgulig fólk fyri einum 20 000 árum síðan hava gjørt [1]. Sumstaðni í t.d. Ásia og Afrika búgva fólk enn á okkara døgum í hellum [2].
Stórur hellisskipanir eru, har ið undirlendið er kálkgrýti. Vatn er seyrað ígjøgnum kálkgrýtið í nógv túsund ár. Í regni er natúrlig sýra, og hon loysir kálkgrýtið. Smáar poknur eru so við og við vorðnar stórar holur. Soleiðis eru eisini áir, ið renna undir heilum, komnar í. Vatnið hevur so skarvað av fjallinum. At granska helli er starvið. Neyðugt er við útgerð at kunna lesa seg niður í slavnar og myrkar gongir. Umráðandi er at vera væl ílatin, at vera í hjálmi við lykt og at hava góða og nógva línu. At granska helli er hættisligt, fer brádliga at regna, kann flóta yvir, ella omanlop kann byrgja fyri, so at ikki slepst úr hellinum aftur.


text:
Tann 22. september fyri seks árum síðani, var Tjóðpallur Føroya karmur um eitt nýtt tíðarrit – eitt skaldskaparrit við góðum skaldskapi á føroyskum máli. Tað kvøldið føddist Vencil.
Síðani tá eru komnir 11 Venclar, sum tilsamans fylla 1039 síður. Á hesum síðum eru nærum øll tekstasløg umboðað. Har eru yrkingar, ritroyndir, stuttsøgur, stutt-stuttsøgur, leikir og onnur.
Vit báðir ritstjórarnir gjørdu av, at vit ikki vildu hava nakran inngang og ikki nakrar greinar, ið viðgera bókmentir. Vencil skuldi bara hava skaldskap, týddan og uppruna. Í staðin fyri ein inngang, so endaði fororðið við at verða ein yrking. Yrkingin eitur “Føðing”.
Hon er her:
VENCIL


text:
Tjernobyl vanlukkan
Ólukkan á kjarnorkuverkinum í Tjernobyl hendi leygardagin 26. apríl í 1986. Býurin er í Norðurukreina, tætt at markinum til Hvítarusslands og í nánd av býnum Prypiat. Ukreina var tá lýðveldi í táverandi Sovjetsamveldinum. Ólukkan, ið verður roknað sum heimsins versta kjarnorkuólukka, hevði við sær, at Reaktorur IV sprongdist, og tá hann ikki var bjálvaður - við tjúkkum betongi ella øðrum geislatálmandi tilfari, um ólag skuldi hent - hevði sprongingin við sær, at skýggj við geislavirknum avfalli fóru út í rúmdina.
Við vindi og avfalli spjaddist hetta útlátið yvir partar av Vestursovjetsamveldi, Evropa, Norðurlond og heilt til eystara part av Amerika. Stórir partar av Hvítarusslandi, Russlandi og Ukreina vórðu illa dálkaðir og 336 000 fólk máttu flytast burtur og hýsast aðrar staðir. Mongdina og um hvussu stórt øki, geislavirkið avfall spjaddist, valdar ivi um. Sambært eini sveisiskari frágreiðing, endaði 60 % av avfallinum í Hvítarusslandi, meðan grønir flokkar og umhvørvisfelagsskapir í Evropa vilja vera við, at helmingurin av avfallinum endaði uttan fyri tey trý fyrrverandi Sovjetlýðveldini.


text:
Kuba
Kuba er eitt land í Karibiska havinum. Høvuðsstaðurin á Kuba er Havanna. Flestu kubanar eru ættaðir frá sponskum niðursetufólkum ella afrikonskum trælum úr Afrika, ið vórðu førdir hagar at arbeiða í búnaðarlundunum. Í góð fimmti ár hevur Fidel Castro styrt Kuba, men kommunistiska stýri hansara hevur elvt til, at landið hevur verið avbyrgt frá stórum pørtum av umheiminum.
Fleiri enn 200 áir renna ígjøgnum grønu dalarnar í størstu oynni í Karibia, Kuba. Annars eyðkenna fjøll, heyggjar og víðar fløtur landslagið, og allastaðni er jørðin ógvuliga fruktagóð og hóskar væl til at dyrka sukur, tubbak og alskyns tropiskar fruktir og grønmeti.
Innihaldsyvirlit
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Sukur - gjørt úr sukurrørum, sum er stórvaksið grasslag, sum skal hava bæði nógv regn og nógva sól - hevur leingi verið týdningarmikið fyri Kuba og stendur enn fyri 75 % av øllum innflutningsinntøkunum. Longu tíðliga í 19. øld var sukurvinnan óføra góð inntøkukelda, mest at takka afrikonskum trælum, sum gjørdu alt arbeiðið í stóru sukurlundunum við hond. Nú eru arbeiðsviðurskiftini øðrvísi og nútímansgjørd, og sukurrørini verða mest skorin við maskinu. Men síðan fyrst í 1990-árunum er sukurgrøðin minkað, tí veðrið hevur ikki verið til vildar, og trupult hevur verið at fingið brennievni úr gamla Sovjetsamveldinum. Tí eru nógvar sukurverksmiðjur farnar at brúka ein sukurhjáúrdrátt, nevndur "bagasse", sum brennievni til maskinriknu vinnutól síni. Av øðrum sukurhjáúrdráttum kunnu nevnast putursukur, myrkur siropur, nevndur mellasi og brennivínsslagið romm, ið verður dropadrivið úr sukurrótasevju.
Heita veðrið um dagin og kaldar nætur eru bestu vakstrarumstøður hjá tí tubbaki, sum verður nýtt til havanasigarir. Tubbaksbløðini verða tikin, meðan tey eru ljósagrøn, og hanga so til turkingar í einar 6-7 vikur. Síðan verða tey skild og pakkað og sett at gera, so at tey verða mildari í smakkinum; eftir tað verða tey send til sigarverksmiðjurnar, har konufólk og mannfólk standa við long borð og rulla sigarir við hond. Ein góð sigar er gjørd úr í minsta lagi fimm tubbakssløgum. Sigarirnar verða pakkaðar í eskjur av setrisviði, at tær skulu ikki torna upp.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Kommunisma[rætta | rætta wikitekst]
Í 1959 feldu Fidel Castro og uppreistrarbólkur hansara einaræðisharran Batista. Síðan hevur Kuba verið kommunistiskt land og fekk stóran stuðul úr Sovjetsamveldinum, til tað syndraðist í 1991. Mangar samfelagsligar ábøtur og nýskipanir hjá Castro hava eydnast væl. Íbúðarviðurskiftini og heilsuverkið eru munandi batnað, og næstan alt fólkið dugir at lesa og skriva. Men USA kann framvegis ikki torga kommunistiska styrið í Havanna. Síðani Fidel Castro fór frá sum leiðari í apríl 2011, og bróðurin Raúl Castro tók við, hava myndugleikarnir framt fleiri nýskipanir. Eitt nú hava fólk fingið loyvi til at selja fasta ogn og bilar, bankarnir hava fingið størri rásarrúm, og reglurnar um at ferðast uttanlands eru linkaðar.
Fosturtøka[rætta | rætta wikitekst]
Umframt Uruguei er Kuba tað einasta latínamerikanska landið, sum loyvir kvinnum fosturtøku. Harumframt hava nakrir landspartar í Meksiko loyvt fosturtøku.
Kvinnurættindi[rætta | rætta wikitekst]
Eftir kollveltingina á Kuba bleiv javnstøða millum kynini ein partur av nýggja lógarverkinum í landinum, og stór framstig eru gjørd. Men enn síggjast ikki nógvar kubanskar kvinnur í týðandi politiskum og vinnuligum størvum á Kuba.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Amerikanarar taka Kuba, eftir at uppreistur hevur verið har í 1906. Fyri 1955 vóru tað ríkir góðseigarar og feløg í USA, sum áttu ta mestu jørðina á Kuba. Bøndurnir og arbeiðsfólkið vóru fátæk, og skúlagangur var lítil, so tað nógva av fólkinum dugdi hvørki at lesa ella skriva. Í 1959 var kollvelting í landinum, einaræðisharrin varð frákoyrdur, og oyggin fekk nýtt stýrislag, sum í mongum líktist í kommunistalondum. Fidel Castro kom til valdið á nýggjárinum 1959 og gjørdi Kuba til ein komunistiskan stat.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Tónleikur[rætta | rætta wikitekst]
Lívligi tónleikurin í Kuba er sprottin úr sponskum og afrikonskum tónleiki. Spaniamenn høvdu síni sermerktu løg við sær og ljóðføri, sum gitara og violin; afrikanar høvdu ein heilt annan tónleik við sær og trummu og onnur rútmuljóðføri. Tónleikurin er lutvíst runnin saman og vorðin til rútmiskar tónleikagreinir sum mambo og salsa. Ein onnur væl umtókt tónleikagrein er afro-kubanski jazzstílurin.


text:
Jarðskjálvtin í Sendai 2011
Jarðskjálvtin í Japan var 11. mars í 2011 kl 05:46 UTC. Skjálvtin máldi 9,0 á Richter-stiganum. Jarðskjálvtin, sum var tætt við Tōhoku, hevði miðdepil einar 10 kilometrar undir havbotninum. Jarðskjálvtin kom bæði við eini stórari tsunami, ið skolaði túsundtals heim vekk og drap fleiri túsund fólk, og eisini eini stórari kjarnorkuvanlukku. Hann var fríggjadagin tann 11. mars 2011 kl 14:46 (føroyska tíð).
Túsundtals fólk hava mist heimið, túsundtals fólk hava mist síni kæru, túsundtals fólk eru vekk í øllum rokanum, og túsundtals fólk eru deyð. Myndugleikarnir í Japan siga, at jarðskjálvtin og flóðaldan hava kravt í minsta lagi 15 554 mannalív [1]. Men myndugleikarnir stúra fyri, at nógv fleiri eru deyð. Tað vátta japansku myndugleikarnir í mars 2011. 22 598 fólk eru annaðhvørt staðfest deyð, ella eru ikki komin afturíaftur, eftir jarðskjálvtin og flóðalduna. Borgarstjórin í havnabýnum, Ishinomaki, sigur við tíðindastovuna Kyodo, at bara í Ishinomaki eru út við 10 000 fólk ikki komin afturíaftur [2].
Reyði Krossur Føroya hevði í mars 2011 fund, har tosað varð um, hvat kann gerast fyri at hjálpa Japan eftir jarðskjálvtan og flóðalduna fríggjadagin.