text:
Saudiarabia
Saudi-Arabia (arábiskt: المملكة العربية السعودية, al-Mamlaka al-ʻArabiyya as-Suʻūdiyya), eisini nevnt Saudiarabia ella Saudi-Arábia, er størsta landið á arábisku hálvoynni. Tað er heimsins 13. størsta land. Saudi-Arábia hevur mark við 7 lond: Í eystri hevur Saudi-Arábia mark við Kuveit, Katar og Sameindu Emirríkini, í suðuri við Oman og Jemen, í norðri Irak og Jordan og vesturi er Reyðahav. Landið hevur umleið 25 mió íbúgvar. Høvuðsstaður er Riyadh og høvuðsmálið er arábiskt.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Saudi-Arábia er størsta oljuland í heiminum og vinnur út 25 % av allari olju, nýtt verður í heiminum. Næstan 90 % av landsins útflutningi er olja. Saudi-Arábia er eitt av høvuðsslondunum í OPEC (altjóða oljulandafelagsskapur). OPEC ásetur, hvussu stór oljuútvinningin og oljuútflutningurin skulu vera og verjir áhugamál limalandanna.
Næstan alt Saudi-Arábia er turr oyðimørk og berligt runnalendi, púra ónýtiligt sum dyrkilendi. Eingin landbúnaður fær verið, uttan at vatn verður veitt. Nýgjørdar vatnveitingarskipanir gera, at saudiarábar nú dyrka melónir, tomatir, hveiti og bygg í oyðimørkini.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Tað er lógarkrav í Saudi Arabia, tú skalt vera muslimur. Tað er ólógligt at trúgva nakað annað. Saudi Arabia er eitt hitt strangasta muslimska landið í Miðeystri – nógv strangari enn eitt nú Irak og Afghanistan, og brotini á altjóða mannarættindi eru mong í tali. Saudi Arabia og Abdullah kongur verða tó sjáldan nevnd fyri tað ringa í altjóða politikki, m.a. tí Saudi Arabia er eitt tað ríkasta land í heiminum og situr á einum avgerandi stórum parti av heimsins oljuframleiðslu.
Saudi-Arabia hevur strangar lógir um at menn og kvinnur ikki kunna umgangast alment, uttan so at tey eru gift. Samstundis eru lógir um, at kvinnur heldur ikki sleppa at arbeiða í handlum ella koyra bil. Saudi Arabia hevur tikið undir við sáttmálanum um barnarættindi, sum klárt setir forboð fyri at nýta deyðarevsing móti ungmennum.
Myndugleikarnir í Saudiarabia hava sett fólki forboð fyri at skipa fyri mótmælisgongum ella øðrum mótmælistiltøkum ímóti landsins stýri.
Deyðarevsing[rætta | rætta wikitekst]
Nýtslan av deyðarevsing er hækkað í stóran mun í Saudi Arabia seinastu árini. Landið avrættar nú yvir tvey fólk um vikuna – ofta við almennum hálshøggingum. Í 2008 eru í minsta lagi 71 fólk blivin avrættað í Saudi Arabia. Saudi-Arabia hevur um vikuskiftið 1. mars 2015 avrættað ein drápsdømdan mann. Hann bleiv hálshøgdur. Maðurin er tann 35, ið er avrættaður i landinum higartil í 2015. Narkotikasøla, neyðtøkur, dráp, vápnð rán og fráfall frá Islam er brotsgerðir sum føra til deyðadóm í Saudi-Arabia. Ofta verða tey dømd til deyða við ófullfíggjaðum prógvum og við lutvíst loyniligum rættarmálum, har tey ákærdu sjáldan fáa møguleika at nýta sakførara ella tulk. Dømi eru um deyðadømd, sum ikki hava kent lagnu sína fyrr enn tann morgunin, tá tey verða førd til almennu avrættingina. Saudi Arabia skilir seg út frá øðrum londum, sum nýta deyðarevsing, við eisini at avrætta ung, sum hava framt brotsverk teirra, áðrenn tey eru blivin 18 ár – og hetta er brot á altjóða lóggávu.
Saudi Arabia hevur tikið undir við sáttmálanum um barnarættindi, sum setir forboð fyri nýtslu av píning og deyðarevsing viðvíkjandi persónum undir 18 ár. Við at nýta hesar revsingar móti børnum brýtur Saudi Arabia tí skyldur sínar sambært altjóða lóggávu. Deyðarevsing verður nýtt fyri nógv lógarbrot, harímillum nøkur, sum eins og í hesum máli ikki hava deyða við sær. Rættarmálini eru ofta órættvís og liva ikki upp til altjóða krøv.
Landalæra[rætta | rætta wikitekst]
Um 90% av landinum er heit og turr sandoyðimørk. Størstu oyðimerkurnar eru Nafudoyðimørk fyri norðan og Rub al Kali fyri sunnan. Veruligar áir eru ongar, men bara áarfør, sum sum fyllast við vatni, tá ið regnar, og tað er so sjáldan, at tað kunnu vera gjørt landið ovurríkt og ógvuliga máttmikið og hevur verið við til at ment ídnaðin og landbúnaðin og lívskorini hjá fólkinum munandi.
Mekka, har Muhammed profetur varð borin í heim, og sum er halgasti býur islams, er vestarlaga í Saudi-Arábia.
Lanslutir í Saudi-Arábia[rætta | rætta wikitekst]
1. Al Bahah
2. Al Hudud ash Shamaliyah
3. Al Jawf
4. Al Madinah
5. Al Qasim
6. Ar Riyad
7. Ash Sharqiyah
8. 'Asir
9. Ha'il
10. Jizan
11. Makkah
12. Najran
13. Tabuk
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Í mong túsund ár hava beduinar, ið eru flakkfólk í Saudi-Arábia, farið um oyðimørkina í Saudi-Arábia eftir vatni og beiti til fenað sín. Summir beduinar halda kamelar, aðrir seyð og Geitir. Beduinar búgva í tjøldum, ið eru løtt at seta upp, taka niður og flyta við sær. Nú á døgum fækkast beduinarnir í stórum, tí at myndugleikarnir eggja teimum at búseta seg í bygdum og býum.
Í okkara eygum liva mong muslimsk konufólk í Saudi-Arábia o.ø. arábiskum londum ógvuliga ófræls. Mong ganga í síðum klæðum og við sløri ella burku niður fyri eyguni. Í Saudi-Arábia hava konufólk hvørki loyvi at koyra bil ella at arbeiða saman við mannfólki. Tó hava allar gentur rætt til hægri skúlagongd. Í Saudi-Arábia er eisini púra vanligt, at smágentur verða giftar burtur fyri pengar.
Osama bin Laden sigst vera føddur tann 10. mars í 1957 í Saudi-Arábiska býnum Jeddah, hann varð skotin hin 3. mai 2011.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


c: text/html

text:
10 juli í ár fylti Biggi 72 ár, og í 2014 skrivaði eg niðanfyri grein, sum nú verður løgd fram í oddin aftur við loyvi frá Hans Birgiri.
Biggi er havnarmynd, er glaður persónur, men følir seg mangan happaðan. Hann spennir víða, lesur nógv, gongur túrar og rennur, er hjálparmaður hjá B36 og AB, og í summar rann hann Tórshavn marathon fyri 12. ferð. Hann er einasti rennarin, sum hevur verið við øll árini. Eg hitti Bigga í SMS í januar mánað í 2013, har vit tóku saman um lívið hjá hesum kenda havnarmanni. Biggi hevur uppiborið at koma á forsíðuna á heimasíðuni enn einaferð.
Biggi er sonur Borghild og Hans M. Hansen, róptur Hansimann. Familjan búði fyrst í Stephanssons húsi á Kongabrúnni, síðani fluttu tey niðan í Krókabrekkuna. Tey vóru átta systkin, seks dreingir og tvær systrar: Oddmar, Nick, Ragnar, Eyðbjørn, Snæbjørn, Hans Birgir, Mildrið og Elinborg. Biggi býr í íbúð í Lon.
– Eg eri orginalur, og nógv fólk skilja meg ikki, sigur Biggi. Sjálvandi skal maðurin hava loyvi at vera orginalur, og eitt samfelag gerst fátækari, um pláss ikki er fyri orginalunum. Eg minnist væl Bigga sum ungling í Havn, hann var serligur, men eisini spennandi persónur. Hann var væl fyri kropsliga, gjørdi fimleik í Havnar fimleikafelag, gekk til dans hjá Marnu Nielsen og seinni í Dansifrøi, hann var úlvaungi og seinni skóti, hann fór á fimleikaháskúla í Ollerup og ítróttaskúla í Århus og Vejle, bara til tess at nevna nakað av tí, hann tókst við á ungum árum.
Fólk misskilja meg mangan
-Tú samskiftir nógv við fólk á gøtuni, sigi eg við Bigga. – Frá ungum árum hava fólk mangan misskilt meg, eg havi mínar meiningar og royni at greiða fólki frá ymsum, sum eg haldi, men verði mangan misskiltur. Summi ung royna at taka meg av ræði, og tá gerist eg harður og sigi mína hjartans meining við tey, sigur Biggi.
Nógv er at tríva í um havnarmyndina. Tað má vera fáur, sum hevur skrivað so nógv lesarabrøv sum Biggi, og hann leggur ikki fingrarnar ímillum. Hann hevur skrivað nógv frá heilt ungum árum. Eisini møtir hann upp á ymsum fundum, har hann biður um orðið mest sum hvørja ferð til eina viðmerking. Eg var fyri nógvum árum síðani á einum almennum fundi á Blindastovninum, og eg má siga, at mest beinraktu viðmerkingina hetta kvøldið átti Biggi. Men hvat fær hann annars tíðina at ganga við, nú hann er farin um tey seksti?
-Eg lesi, granski nógv og siti við telduna og leiti eftir áhugaverdum tilfari. Eg renni nakrar ferðir um vikuna, gangi nógv, og nú fyrireiki eg meg til Tórshavnar marathon, sum eg skal renna fyri 10. ferð. Eg eri limur í Bragdinum, og rann eisini á Oyggjaleikunum í Føroyum í 1989.
Havi framvegis samband við fyrirøkur uttanlands, sum stuðla mær við ymsum kosttilskotum, sum betra um mína heilsu, so eg eri klárur at renna Tórshavnar marathon 2. september. Eg arbeiði við fólkaheilsuni hjá fólki og gevi fólki góð ráð. Eg havi mína egnu fyritøku www.faroeinn.fo. Í hesum sambandi kann eg nevna, at eg slóðaði fyri á fundi, tá ið Hjartafelagið og Sinnisbati vórðu stovnað, og eg havi altíð slóðað fyri tí grøna samfelagnum, og at føroyingar skiftu hugburð viðvíkjandi góðum kosti.
Jens Pauli Heinesen gav mær navnið Biggi
Biggi gekk í Tórshavnar kommunuskúla, og ein av lærarunum var Jens Pauli Heinesen. Men hvussu fekk Hans Birgir navnið Biggi. – Í okkara flokki gingu bara sjey næmingar seks dreingir og ein genta. Í einum tíma fortaldi Jens Pauli søgu um Per og stórhvalin, hetta var søgu, sum hann bara fann uppá júst tá, men søguna skrivaði hann seinni, og varð hon lisin í Barnaútvarpinum. Jens Pauli flættaði meg inn í søguna og gav mær navnið Biggi, sum merkir hin stóri, og navnið kom at fylgja mær.
Biggi var raskur arbeiðsmaður og hevði ymisk fyrifallandi arbeiði. Hann arbeiddi hjá Skipafelagnum, DFDS, Landshandlinum og var gøtusópari hjá Tórshavnar kommunu í nógv ár, har hann gavt í 1992. Í nøkur ár koyrdi hann lastbil, hetta var á hansara ungu árum.
Biggi er bæði B36 og AB fjeppari
Biggi er áhugaður í ítrótti, er neistamaður og hevur selt atgongumerki til kappróðurin á ólavsøku fyri Havnar Róðrarfelag. Biggi er B36’ari um ein háls. Pápi hansara var ein av teimum, sum stovnaðu felagið. Biggi hevur ymsar ábyrgdir í B36, men hann er nú eisini vorðin trúgvur AB fjeppari.. Hvussu ber tað til?
-Í nógv Harrans ár havi eg verið í fjepparakórinum hjá B36, eri flaggmaður í felagnum og reingerðismaður. Eg síggi mest sum allar dystirnar hjá B36 bæði á heimavølli og útvølli, ja, og eg eri eisini trummusláari til dystirnar.
Tað nýggja er, at eg eri eisini farin at stuðla AB, og mær dámar væl á Argjum. Og eg slái eisini á trummuna bæði tá ið kvinnur og menn hjá AB spæla, sigur Biggi.
At enda spyrji eg Bigga, hví hann altíð hevur ført fram, at hann er vorðin happaður frá ungum árum. Kanska er hann lætt offur, tí hann dugur ikki tiga, svarar aftur, heldur enn at lata sum einki.
– Eg havi havt mótgang í lívinum, tí eg føli meg mangan verða happaðan. Tað pínur meg, tá ið fólk bæði ung og eldri ákæra meg fyri nakað, sum eg ikki hava framt. Ungfólk fáa at vita frá foreldrum, at tey skulu ikki tosa við Bigga, og summi fólk bryggja ræðumyndir um meg. Fólk sum kenna meg, vita, at eg geri ongum nakað, og at fólk skulu ikki vera bangin fyri mær. Tey skulu ikki ræðast meg, sigur Biggi at enda.
Tað var ógvuliga hugaligt at sita í SMS og práta við Bigga, hann var róligur og fyrikomandi hesa løtuna. Hann veit eina rúgvu, og samrøðan kundi verði gjørd nógv longri, tí havnarmyndin hevur áhuga í so nógvum. Vi numu millum annað slett ikki við tað politiska, sum altíð hevur fylt nógv í Biggasa hugaheimi. (Vagnur)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Evropeiska svimjisambandið LEN hevði í dag sín árliga aðalfund, sum fjórða hvørt ár hartil er val-aðalfundur. Italski svimjiforsetin Paolo Barelli varð afturvaldur sum LEN forseti, meðan norðurlond fingu ein nýggjan vara-forseta umframt tveir nýggjar starvsnevndarlimir.
Hesin aðalfundur skuldi upprunaliga hava verið í sambandi við EM á langgeil í Budapest í mai mánaða, men varð vegna korona fyrst útsettur saman við EM til í august mánaða, fyri síðani at verða útsettur til vera fyri seg í Budapest í november, og so enda við at vera á netinum.
Her í Føroyum høvdu vit í gjár og fyrradagin eina innanhýsis ráðstevnu á Hotel Norð á Viðareiði, og endaði tað tí við at vit fylgdu við haðani, frá kl 9 í morgun til umleið kl 12.
Spenningur var serliga um forsetavalið, har forsetin í franska svimjisambandinum stillaði upp ímóti sitandi forsetanum í evropeiska svimjisambandinum, Paolo Barelli sum hartil er forseti í italska svimisambandinum. Eitt stríð sum Barelli endaði við at vinna ógvuliga greitt, við 86 atkvøðum ímóti 13.
Síðani varð farið víðari til val av aðalskrivara, kassameistara og fimm varaforsetar, har tað tó ikki varð til nakað stríðsval yvirhøvur, av tí at ein valdi at trekkja seg sum uppskot til allar hesar postar, við tí úrsliti at har ikki vóru fleiri enn tey neyðugu at velja ímillum.
Aðalskrivarin David Sparkes varð tí afturvaldur, meðan spanski Fernando Carpena var nývaldur sum kassameistari, og varaforsetanir síðani vóru tey fimm í uppskoti, Dimitris Diathesopoulos úr Grikkalandi, Pia Holmen úr Danmark, Tunde Szabo úr Ungarn, Marius van Zeijtz úr Niðurlondum og Andriy Vlaskov úr Ukraina.
Teir tríggirnir mennirnir vóru afturval, meðan tær báðar Pia Holmen og Tunde Szabo eru nýval, og hartil fyrstu kvinnuligu varaforsetar hjá LEN yvirhøvur.
Aftaná hetta var val av restini av starvsnevndini, har Joe Caruana av Malta, Camelia Potec úr Rumenia, Alexandar Sostar úr Serbia, Marco Stacchiotti úr Luksemburg, Alexei Vlasenko úr Russlandi og Noam Zwi úr Ísrael vórðu afturvaldi, meðan Christer Magnusson úr Svøríki, Predrag Sloboda úr Kroatia og Sami Wahlmann úr Finnlandi vórðu nývaldir.
Síðani var tað val av umboðum til starvsnevnd FINA, har sjálvskrivaða umboðið var afturvaldi LEN-forsetin Barelli, og har aðalfundurin síðani atkvøddu fyri afturvalda aðalskrivaran Sparkes, afturvalda næstformannin Diathesopoulos, og nývalda kassameistaran Carpena.
At enda var tað val av heiðurslimum og grannskoðarum, umframt nakrar reglubroytingar sum mest vóru tillagingar til at fáa lógina hjá LEN at samsvara betri við henni hjá altjóða svimjisambandinum FINA. Til dømis, at tað í LEN-høpi ikki longur skal eita ‘artistic synchronized swimming’, men bara ‘artistic swimming’.
Ein á pappírinum dramatiskur val-aðalfundur, ið tó endaði við at verða rættiliga ódramatiskur – kanska serliga tí at vit eru í hesi serligu tíð við korona.
Rókur


text:
Tilfar um Vísindavøkuna 2012 í miðlunum
Góðan Morgn Føroyar 24.09. Marita Debes Magnusen um antibiotika mótstøðuføri
Góðan Morgun Føroyar 25.09. Jan Rasmussen um hvussu gransking fær yngri læknar at støðast í Føroyum
Góðan Morgun Føroyar 26.09 Uni Árting og Jens L. Thomsen um Føroyar 5.2. Hvussu ljóða Føroyar?
Góðan Morgun Føroyar 27.09. Guðrið Andorsdóttir um nyttuna av gransking
Barnaútvarpið 03.10. Vísindavøka. Um gransking og royndir
Barnaútvarpið 04.10 Vísindavøka. Um filmin Forvitin er fegin.
Til ber at hoyra ÚF tíðindainnslag kl 18. og Dag & Viku innslag um Vísindavøku á Netvarpinum fyri 27.09.
Myndir frá Vísindavøkuni 2012 eru á Facebook síðuni hjá Granskingarráðnum


text:
Várbryggj 2018
Føroya Bjór bjóðar várinum vælkomnum
Náttúran er við at vakna aftur, og fyrstu vártekin hómast. Tað merkist eisini á Føroya Bjór.
Hesaferð er várið heilt serstakt, nú 130 ár eru liðin, síðan Símun í Vági fór undir at bryggja á Føroya Bjór.
Aftur í vár heilsar Føroya Bjór várinum vælkomnum við Várbryggj.
Várbryggj er sett saman við serstøkum rávørum. Ein frísk og várlig bjór, sum hóskar seg væl afturvið fiski, ljósum kjøti og føroyska várinum.
Várbryggj fæst í 33 cl. dós í sølubúðunum hjá Føroya Bjór og Rúsdrekkasølu Lamdsins kring landið.


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Skráseta meira um nýføðingar
Barnsburðahagtølini fyri 2020 eru neyvari og meira umfatandi enn undanfarin ár, tí á føðideildini hava tey lagt seg eftir at skráseta nógv meira um føðingar.
Málið er at fáa eina greiðari mynd av tí arbeiði, sum verður gjørt á føðideildini, sigur Rannvá Debess Christiansen, virkandi leiðandi ljósmóðir á Landssjúkrahúsinum.
675 børn vórðu fødd á Landssjúkrahúsinum í fjør, 366 dreingir og 309 gentur.
Hoyr innslag í útvarpstíðindunum.
Tak niður


text:
Av tí at Barnlek 2020 í Svøríki varð avlýst, hava vit verið í samband við felag í Jyllandi, ið hevur boðið okkum til Jyllands til eina barnadansistevnu í juli 2021.
Málbólkurin er 8-16 ár, men ung upp til uml. 20 ár kunnu helst luttaka sum ungdómsleiðarar. Stevnan, sum sjálvandi er rúsfrí, verður í Brønderslev og byrjar týsdagin 6. juli og endar leygardagin 10. juli. Hetta er lagt til rættis, soleiðis at til ber at sigla aftur og fram við Norrönu við fráferð úr Føroyum sunnukvøldið 4. juli og komu til Føroya sunnukvøldið 11. juli. Sláið Ring skipar fyri busssambandi millum Norröna og stevnuna – til ber sjálvandi at leingja sær uppihaldið aðru- ella báðumegin stevnuna og/ella hava egnan bil við.
Á stevnuni verður felagsdansur, spælistovur, verkstovur, útferð til Fårup sommerland og dansiframførslur runt í býnum. Har verða sjálvandi danskur fólkadansur, føroyskur dansur og føroysk dansispæl á skránni.
Í Brønderslev búgva børnini og foreldur/leiðarar í skúlastovum á Hedegårdsskolen. Kostnaður fyri stevnuna er kr. 900 fyri hvønn umframt ferðing (buss og ferð við Norrönu). Sláið Ring, Ung í Dansi og FUR veita eisini munagóðan stuðul til tiltakið.
Fyribils tilmelding er 25. mars 2021, og endalig tilmelding er 25. mai 2021. Tit melda til gjøgnum tykkara egna felag, ið síðani samlað meldar til gjøgnum Sláið Ring.
Tit kunnu seta tykkum í samband við Sunnvu Kjærbo (Sumba), Hendrik Egholm (Sandur), Signhild Johannesen (Havn/Tøkum lætt), Birgir Djurhuus (Havn/Dansifelagið í Havn), Lív Vilhelmsen (Vágar), Jónleif Johannesen (Klaksvík) – eisini kunnu tit sjálvandi venda tykkum til undirritaða.
Niðanfyri er formliga innbjóðingin úr Danmark.
Vinarliga,
Gunnar Restorff, fm.
Sláið Ring
tlf. 292563
teldupostur: sr@sr.fo


text:
Hugnakvøld við føroyskum dansi 29. oktober 2021
29. oktober 2021 skipar Klaksvíkar dansifelag fyri hugnakvøldi við føroyskum dansi. Tiltakið verður kl. 21.00 – 01.00 í Skálanum, Bøgøta 11, 700 Klaksvík.
Hugnakvøldið byrjar við sangløtu og hugleiðingum. Jóanes Johannesen spælir á harmoniku og frásøgufólk verða:
Ásbjørn Lómaklett, uppvaksin á Syðradali,
Jóngerð Midjord, uppvaksin í Haraldssundi
Jónleif Johannesen, uppvaksin í Dali.
Evnið, hugleitt verður um, er: Bygdin, kvæðini og dansurin.
Tey trý frásøgufólkini eru øll sera áhugað í kvæðamentan okkara og royndir skiparar.
Kostnaðurin fyri tiltakið er 150 kr., og tilmeldingarfreistin er 25. oktober 2021.
Tilmeldingin fer fram hjá Jónleifi Johannesen á telefon 742200 ella við at senda teldupost til: jonleif.johannesen@skulin.fo
Klaksvíkar dansifelag


text:
Egil Bakka, professari í Norðurlandahúsinum 27.oktobur 2018.
Leygardagin 27.oktobur skipaði Sláið Ring saman við Norðurlandahúsinum fyri sera áhugaverdum kvæðatiltaki við tveimum fyrilestrum og føroyskum dansi. Norski professarin Egil Sigmund Bakka helt báðar fyrilestrarnar. Bæði fyrilestrar og dansur blivu stroymd á netinum. Rasmus Joensen, sum hevur kent Egil Bakka í nógv ár, byrjaði fyri uml. einum ári síðani at fyrireika hetta.
Umleið 100 fólk vóru komin í Norðurlandahúsið at lurta. Eisini fleiri, sum vit vanliga ikki síggja í føroyskum dansi. Aftaná fyrra fyrilesturin kvóðu vit Grettis kvæði, sum Óli á Geilini skipaði og aftaná seinna fyrilesturin skipaði Leivur Jacobsen Ebbe Skamelsøn. Rasmus hevði við vilja valt vísur, sum ikki eru so ofta at hoyra á gólvi.
Egil Bakka, sum er føddur í 1943, er ikki hvør sum helst. Hann fekk prógv sum fólkalívsfrøðingur í Oslo í 1973, og er nú professari við tónleikainstitutti í Tróndheimi. Hann hevur sitið í nevndini fyri NFF – Nordisk Folkdanser Forskning – og eisini í altjóða nevndum, innan UNESCO. 8.oktobur 2008 útnevndi Haraldur V kongur í Noregi hann til kommandør av St.Olavs Orden fyri hansara arbeiði fyri fólkadanstraditiónir. Heiðurin bleiv givin Egil á hátíðarhaldi tann 18.novembur 2008 á Ringve museum í Tróndheimi, sum er barnaheimið hjá Tordenskjold. So tað er onki minni enn eitt kubb, at hann er komin higar at halda fyrilestur. Egil hevur verið í Føroyum nakrar ferðir áður, fyrstu ferð 1965 og síðstu ferð 1977, tá hann savnaði tilfar um føroyskan dans og dansispøl. Ferðin í 1977 kom í lag eftir ynski frá Mortani Nolsøe.
Fyrra fyrilesturin, sum vardi trý korter, kallaði hann “Færøysk dans i historisk perspektiv”. Fyrilesturin viðgjørdi dansin í tveimum – frá ár 1900 og aftureftir og frá ár 1900 til nú. Hann nevndi serliga trý fólk, sum hava havt stóran áhuga fyri vísum, kvæðum og føroyskum dansi og sum hava savnað tilfar – bæði tekst og løg. Hesi eru Svend Grundtvig og Hjalmar Thuren – báðir danir, og Hulda Garborg úr Noregi. Eisini samanbar hann føroyskan dans við dans runt um í Europa, sum minnir um okkara – bæði í orðum og myndum. Tað var heilt týðiligt, at hesin maðurin, var vanur at halda fyrilestur. Dugdi væl at fáa áhoyrararnar við, so nógvar áhugaverdar viðmekingar komu úr salinum. Egil helt, at tað ber til at granska nógv meir um hetta sama evnið.
Svend Grundtvig(1824-1883) var sonur prestin og sálmaskaldið N.F.S. Grundtvig. Hann samlaði fyrst donsku fólkavísurnar, og í 1872 fór hann undir at samla saman tað, sum var niðurskrivað av vísum og kvæðum í Føroyum – m.a. í Sandoyarbók. Hetta var eisini byrjanin til at savna føroyskt orðabókatilfar.
Hóast Hjalmar Thuren(1873-1912) hevði teologiskt embætisprógv, so er hann mest kendur fyri at granska fólkatónleik. Í 1901 kemur bókin “ Dans og kvaddigtning på Færøerne”, og í 1902 betalir Carlsberggrunnurin honum eina ferð til Føroya, har hann samlar kvæðaløg úr øllum Føroyum. Hesi løgini koma út í 1908 í bókini “Folkesangen på Færøerne”.
Egil Bakka segði, at føroyaferðin hjá Thuren var beinleiðis orsøk til, at Hulda Garborg(1862-1934) kom til Føroya 1902. Hon var nøkur ár frammanundan farin í holt við at fáa lív aftur í “folkevisedansen”, og royndi, aftaná at hon hevði verið í Føroyum, at fáa normenn at dansa føroyskan dans. Tað royna tey framvegis – tey kalla tað stordans, har tey hava stev, sum vit. Tað síggja vit, tá vit eru til Nordlek, men kortini er stórur munur á tí og okkara dansi. Tá vit eru til Nordlekstevnur, merkja vit væl, at føroyskur dansur er sera høgt í metum millum hini, sum dansa – tey eru djúpt hugtikin av tí, sum vit duga uttanat. Egil segði, at soleiðis er tað eisini millum granskarar.
Egil vísti okkum eisini eitt landakort, sum vísti, hvar dansur, sum líkist okkara, framvegis bleiv brúktur beint aftaná seinna heimsbardaga: í Pyreneunum, Baskaralandinum, Suðureystureuropa og í Føroyum.
Vit sóu eitt filmsbrot frá einari dansiferð í Oslo 1925. Øll konufólkini eru í kýsa og skjúrtið væl styttri enn nú á døgum.
Hann vísti okkum fleiri filmsbrot av livandi dansi í europeiskum londum, har fólk brúktu okkurt slag av stevi – onkur flutti seg til vinstru, sum vit og onkur til høgru.
Elsta prógvið um dansin er eitt kálkmálarí frá Ørslev kirkju 1325, sum vísir “fransk kjededansfremstilling”. Elsta norska balladumanuskriptið er dagfest 1612, sum er “sang om heltedådar”.
Egil sigur, at tað serliga er í Føroyum, at ordilig kvæðir eru brúkt til dansin og at tað helst eru smáu roykstovurnar – lítið pláss, sum hava gjørt, at dansurin er blivin soleiðis, sum hann er, her hjá okkum. Hann vil vera við, at aðrastaðni hava tey ikki brúkt “ballader”, men onkrar styttri sangir.
Einaferð undir fyrilestrinum nevndi hann “flyttesteg og ventesteg”. Eg skilti sjálvandi væl, hvat hann meinti við, men havi ongantíð hugsað so. Tað er helst munurin á dansara og granskara – leikum og lærdum – sum kemur til sjóndar her. Granskarin brúkar tíð og orku uppá at analysera og seta navn á , meðan vit sum dansa terpa fyri at sleppa at dansa, tí annars verður ongin dansur.
Seinni fyrlesturin, sum eisini vardi uml. trý korter, var frá ferðini hjá Egil Bakka í Føroyum í 1977, har ørindini vóru at taka film upp av dansi í øllum landinum. Á hesi ferðini runt í Føroyum hevði Egil tríggjar menn at hjálpa sær – Eyðun Andreassen, Paula Nielsen og Árna Hansen. Stuttligt at teir allir fýra kundu hittast aftur í Norðurlandahúsinum 27 .oktobur, 41 ár seinni. Vit fingu eisini høvi til at síggja arkið við skránni fyri ferðina runt um í Føroyum, sum vardi frá 25.januar til 2. februar 1977. Gott fyri søguna, at hetta ikki er koyrt burtur. Eisini stuttligt at síggja eitt blað, sum er skrivað við gamlari skrivimaskinu.
Alt bleiv tikið upp á 16 mm smalfilm, sum ikki toldi ljós, so tann, sum tók upp, mátti standa inni undir einum posa. Áhugavert at hoyra Egil fortelja um tær avbjóðingar, sum teknikkurin voldi teimum og sum vit als ikki hugsa um við teimum upptøkumøguleikum, sum vit hava í dag. Tá upptøkurnar vóru lidnar, var Pauli Nielsen í Tróndheimi í eina viku fyri at synkronisera filmin og gera hann lidnan.
Teir fýra tóku dans upp á hesum støðum: í Klaksvík, í Gøtu, í Nósloy, í Havn, á Velbastað, á Sandi og í Sumba. Nógv av teimum, sum vit sóu í filmunum, liggja nú undir grønu torvu, men nøkur vóru eisini við í Norðurlandahúsinum og sóu seg sjálvi 40 ár yngri enn í dag.
Bæði dansispøl og vanligur føroyskur dansur vóru at síggja á filminum. Í onkrum brotið var onki ljóð. Í Klaksvík skipaði Jens Juul Sólbjørg Norsku Løvu. Dansurin var nógv lættari enn tað, sum vit síggja í dag. Í brotinum úr Eysturoynni sóu vit Slippudans. Av Sandi sóu vit tvey dansispøl : Fýra innaní og Spenna uppá spora. Í Sumba sóu vit børn og vaksin dansa hvør fyri seg. Børnini kvóðu Ormin Langa við teirra vakra sermerkta lag og tey vaksnu dansaðu eitt dansispæl, sum eg ongantíð havi sæð – tey kvóðu vísuna um Ribolt. Úr Nólsoy sóu vit eisini eitt dansispæl, sum eg ikki kenni. Tey stillaðu upp í eitt rað – maður og kona aðruhvørja ferð – dansandi frameftir, haldandi niður á akslarnar á tí, sum dansaði frammanfyri. Tá tey vóru komin nakað út á gólvið fóru tey at dansa runt við stevið í ein ring – eitt par úr raðnum fór til vinstru og eitt til høgru aðruhvørja ferð, til tey so fóru aftur í raðið.
Stuttlig at síggja klædnamótan frá 70 árunum aftur, m.a. kassabuksur, u-buksur og rørbuksur.
Egil handaði Tótu Árnadóttir, sum umboð fyri Setrið, upptøkurnar av teimum dansispølum, sum vit sóu í Norðurlandahúsinum – sera stórfingin gáva at fáa og sum vónandi kann vera tøk at brúka hjá øllum, sum hava hug til tað.
Sera viðkomandi og gevandi at hoyra tað, sum Egil hevði at fortelja, og eitt gott punktum fyri formanstíðina hjá Rasmussi aftaná uml. 17 ár sum formaður í Sláið Ring.
Norðskáli 11. novembur 2018, Kathrina, kassameistari hjá Sláið Ring.


text:
Hungursleikirnir fara fram einaferð í framtíðini í landinum Panem, har Norðuramerika einaferð var. Í Panem er glæsuligi býurin Capitol umgyrdur av tólv fátækum sýslum. Stýrið í Capitol er harðrent og miskunnarleyst og heldur sýslunum niðri við at noyða tær allar at senda ein drong og eina gentu ímillum tólv og átjan ár til Hungursleikirnar, sum eru á hvørjum ári. Her skulu tey stríðast, til øll uttan ein liggja eftirá, og alt verður sent beinleiðis í sjónvarpi.
Sekstan ára gamla Katniss Everdeen sær tað sum ein deyðadóm, tá ið hon tekur plássið hjá yngru systrini í leikunum. Men Katniss hevur verið nær deyðanum fyrr – og at stríðast fyri at yvirliva er henni ikki fremmant. Hon mennist í stríðnum, men skal hon vinna, noyðist hon at taka avgerðir, sum viga viljan at liva upp ímóti miskunnsemi og lív upp ímóti kærleika.
Aftur


text:
Um hálvan desembur 2013 fór seinasti lastbilur úr Onglandi við kós ímóti Rumenia. Í lastini vóru tær 5.230 skógvaeskjur, sum vit í Føroyum høvdu pakkað til fátøk børn í Rumenia. - Tað er onki at ivast í, at hesar skógvaeskjur við gávum í eru til gleði fyri tey, sum fáa tær. Allar helst einasta jólagávan tey fáa.
Sum vit síggja á myndunum, so eru gávurnar býttar út á ymiskum støðum. Onkur hevur verið heima og vitjað familjur við nógvum børnum og givið øllum børnunum eina skógvaeskju. Eisini hevur verið vitjað í skúlum, kirkjum og sjúkrahúsum og summa staðni hava tey bara steðga á og býtt gávurnar út, har sum tey hava sæð, at neyðin hevur verið stór.
Myndirnar tala fyri seg - børnini eru sera glað fyri gávurnar, ja so glað, at tey lata tær upp mitt í túninum.


text:
Týsdagin 27.februar 2018 var hátíðarhald á Suðuroyar Ellis- og Røktarheimi fyri Helenu Augustinussen sjúkrarøktarfrøðingi og Mariann Joensen sjúkrahjálpara, ið hava starvast á heiminum í ávikavíst 40- og 25 ár.
Í hesum sambandi blivu blómur og gávur handaðar, og segði Anna Djurhuus, leiðari hjá Bú- og Heimatænastuni nøkur orð, har hon takkaði fyri góða og trúgva tænastu.
Frá vinstru: Hervør Eidesgaard, deildarleiðari á Suðuroyar Ellis- og Røktarheimi, Helena Augustinussen sjúkrarøktarfrøðingur úr Vági, Mariann Joensen heilsurøktari úr Froðba og Daimi Kjærbo eindarleiðari hjá Bú- og Heimatænastuni í Suðuroy


text:
Umsóknarfreistir
Umsóknarfreistirnar at søkja um upptøku á hægri útbúgvingum eru rættiliga ymiskar frá landi til lands og viðhvørt eisini í landinum frá einum útbúgvingarstovni til ein annan.
Her er nakað av kunning um vanligastu londini. Men minst til at altíð kanna freistirnar í góðari tíð, t.v.s. eitt ár áðrenn lestrarbyrjan, og gloym ikki at kanna upptøkukrøvini samstundis!
Føroyar
Freistin fyri kvotu 2 á Fróðskaparsetri Føroya er 15. apríl á midnátt.
Umsóknarbløðini til kvotu 2 eru tøk á leið 1. februar. Søkir tú gjøgnum kvotu 2, er tað samstundis ein umsókn gjøgnum kvotu 1.
Freistin fyri kvotu 1 á Setrinum er 1. juli á midnátt
Danmark
Freistin fyri kvotu 2 er 15. mars kl. 12.00. Søkir tú umvegis kvotu 2, er tað samstundis ein umsókn umvegis kvotu 1. Umsóknarbløðini eru tøk einar 5-6 vikur undan umsóknarfreistini, t.v.s uml. 1. februar.
Freistin fyri kvotu 1 er 5. juli kl. 12.00. Umsóknarblaðið kann útfyllast online á optagelse.dk.
Um tú ikki hevur NemID, skal tú undirskriva og senda eina váttan við posti til hvønn einstaka stovn/útbúgving, ið tú søkir inn á. Henda váttan kemur fram, tá tú endaliga hevur góðkent tíni útbúgvingarval.
Fyri at tín umsókn skal vera viðgjørd, skal váttanin vera frammi innan 15. mars klokkan 12.00, um talan er um kvote 2 og innan 1. juli kl. 12.00, um talan er um kvotu 1
Noreg
Vanliga er freistin 15. apríl. Les meira á Samordna opptak.
Svøriki
Vanliga er freistin 15. apríl. Les meira á antagning.se.
Finnland
Umsóknarfreistirnar eru ymiskar frá stovni til stovns. Vanliga eru umsóknarfreistirnar til hægru útbúgvingarnar (kandidaatti/kandidat) millum januar og mai. Umsóknarbløð fáast á lærustovnunum.
Stóra Bretland
Føroyingar hava síðan 2007 verið roknaðir sum EU-íbúgvar í Stóra Bretlandi. Til ber at søkja gjøgnum UCAS. Tað er møguligt at søkja frá 1. september árið fyri lestrarbyrjan og mann søkir sum einstakur lesandi og IKKI gjøgnum ein skúla.
MINST TIL at umsóknarfreistirnar til Oxford og Cambridge umframt lækna, djóralækna og einstakar aðrar útbúgvingar eru 15. oktober árið fyri, sum tú ætlar tær at byrja. Lesið meira á UCAS. Harafturat krevja fleiri lærustovnar innan læknavísindi í Stóra Bretlandi, at nýggj lesandi hava meldað seg til eina eyka roynd (BMAT ella UKAT) ella at lesandi hava søkt og fingið dispensatión fyri eina tílíka roynd í seinasta lagi september árið fyri lestrarbyrjan.
Vanliga umsóknarfreistin fyri hægri lesnað í Stóra Bretlandi er 15. januar, men fleiri lærustovnar velja at umhugsa umsóknir fram til 30. juni, um pláss eru tøk.
Aftaná hetta er clearance har tað ber til at søkja tóm pláss fram til stutt áðrenn lestrarbyrjan
Onnur lond
Ofta verður umsóknin send beinleiðis til útbúgvingarstovnin og oftani kann tað vera eitt hálvt ár fyri lestrarbyrjan, men tað kunnu vera tøk pláss heilt fram til lestrarbyrjan.
Einstøk universitet, millum annað tey heilt kendu og virdu í USA hava umsóknarfreist eitt heilt ár fyri lestrarbyrjan. Set teg í samband við lestrarvegleiðarar, International Office ella Admissions Service á staðnum, sum tú ætlar at søkja til.
Ella set teg í samband við Altjóða Skrivstovuna, so kunnu vit hjálpa tær at fáa greiði umsóknarfreistum og upptøkukrøvum, um tú ivast í onkrum.


text:
Allar greinar
-
Stytt arbeiðsvika førir neyvan til munandi prísvøkstur
Stytt arbeiðsvika førir neyvan til munandi prísvøkstur Røddir hava verið frammi…
-
Álitisfólkaskeið
Álitisfólkaskeið var í húsum felagsins 11. okt. Dánjal Egilstoft frá Gjaldstovuni, hevði…
-
Løn til næmingar
LØN TIL NÆMINGAR Tað er sjálvandi stórt spell, at løn undir útbúgving,…
-
Nógv bíligari at stytta arbeiðsvikuna í 37 tímar
Nettokostnaðurin av at stytta arbeiðsvikuna á almenna arbeiðsmarknaðinum niður í 37 tímar…
-
37 tíma arbeiðsvika – betri trivnaður og familjulív
Tað er ein sera góð íløga fyri føroyska samfelagi at stytta arbeiðsvikuna.…
-
Elisabeth Joensen havt 25 ára starvsdag
Heilsuhjálparafelag Føroya, ynskir Elisabeth hjartaliga til lukku við 25 ára starvsdegnum, og…
-
Styrkið røktina
Styrkið røktina Heilsuhjálparafelag Føroya hevur í dag handað Kommunala Arbeiðsgevarafelagnum krøvini og…
-
Summarfrítíðin
Heilsuhjálparafelag Føroya er stongt frá 26. Juli til og við 13. august…
-
Heilsuhjálparafelag Føroya, hevur sagt sáttmálan við Kommunala Arbeiðsgevarafelagið upp.
Heilsuhjálparafelag Føroya, hevur sagt sáttmálan við Kommunala Arbeiðsgevarafelagið upp. Sáttmálin fer…
-
Álop á okkara vunnu rættindi
36 fakfeløg samdust fyrrapartin fríggjadagin um at seta tiltøk í verk fyri…
-
Berghild Olsen fingið Den Kongelige Belønningsmedalje
Á samkomu í dag, fekk Berghild Olsen handað “Den Kongelige Belønningsmedalje”, fyri…
-
Tjóðveldi á vitjan í Heilsuhjálparafelag Føroya
Við støði í framløguni hjá Búskaparráðnum, vildi Tjóðveldi hoyra okkara sjónarmið, um…


text:
Hvussu er við flyting av fólka- og fyritíðarpensjón? Um tú skalt flyta fólka- og fyritíðarpensjón úr Danmark til Føroya, skalt tú venda tær til bústaðarkommununa og siga frá, at tú flytir heim.
Fólkapensjón
Tey geva tær síðani oyðublaðið “flyttemeddelelse af pension”, og eitt E 115 oyðublað. Samstundis skalt tú hava avrit av pensjónsjáttanini, sum tú allarhelst hevur frammanundan. Hetta skal alt handast Almannaverkinum. Pensjón í Føroyum verður goldin forút.
Fyritíðarpensjón
Um tú hevur fingið tillutað fyritíðarpensjón í Danmark sambært ‘lov om social pension’ og flytur til Føroyar, so fært tú sjálvvirkandi tillutað hægstu fyritíðarpensjón í Føroyum, sambært ‘løgtingslóg um almannapensjónir’.
Mannagongdin er, at tú kunnar kommununa tú býr í Danmark um, at tú flytur. Í Føroyum setur tú teg í samband við Almannaverkið, sum heitir á viðkomandi myndugleikar í Danmark, um at fáa til vega nøktandi upplýsingar.
Løgtingslóg um almannapensjónir
Nærri upplýsingar um reglur, upphæddir, adressur v.m. eru at finna á heimasíðuni hjá Almannaverkinum: http://www.av.fo
Vit mæla til, at tú í landinum tú flytur frá, biður um avrit av týðandi skjølum í málinum, so tú hevur skjølini sjálv/ur.


text:
Pengadagur
Komandi tíðina fara ráðgevar úr BankNordik út á skúlar kring landið at undirvísa 9. flokkum í praktiskari vitan um pengar. Næmingurin lærir millum annað, hvussu ein heldur skil á sínum pengum og sleppur undan fíggjarligum fellum. Les meira um Pengadagin her.
Ert tú í iva um pensjón og lívstryggingar?
Lívið broytist og umstøðurnar broytast - og tað eigur tín pensjón og tín lívstrygging eisini at gera. Hjá okkum fært tú neyðugu ráðgevingina, og saman finna vit røttu loysnina til tín.
Ráðgeving, sum øll skilja
Skalt tú keypa bústað, fara undir útbúgving ella pensjónerast? Sama hvør tín støða er, hava vit eina haldgóða loysn júst til tín. Okkara fyrimunaskipanir, tænastur og ráðgeving verða lagaðar eftir tínum tørvi, og tí gerst tað lætt hjá tær at taka røttu avgerðina.
Tíðindi
NemID verður skift út við Samleikan
Tíðliga í komandi ári fáa viðskiftafólk hjá føroysku peningastovnunum nýggjan Netbanka, og tá fer Samleikin at skula brúkast til innritan.
Eykaaðalfundur í BankNordik
Eykaaðalfundur verður í BankNordik fríggjadagin 22. oktober í høvuðssætinum á Oknarvegi 5 í Havn.
BankNordik bjóðar 9. flokkum til Pengadag
Tað henda nógvar fíggjarligar broytingar hjá børnunum, tá tey gerast tannáringar. Tey gerast alsamt meira sjálvstøðug, hava kanska fingið fyrsta starvið og skulu nú brádliga taka nakrar fíggjarligar avgerðir sjálvi. Tí hevur BankNordik tikið stig til Pengadagin.


text:
Fyrireikingarnar ganga væl, men…
Fyrireikingarnar ganga væl, men enn vanta hjálparfólk og leiðarar.
Nógv verður á skránni á leguni. Serliga eru tað konsertirnar, sum vera í høllini í skúlanum, samanhaldið, og ikki minst persónliga menningin, sum tannáringarnir gleða seg til. Fyrireikararnir hava í mong ár spurt tannáringarnar um hvat er gott og hvat kann gerast betur á legunum. Flestu tannáringar svara, og tað er týðuligt, at persónliga menningin er ovast á listanum yvir góð ting við Teenstreet.
Stóra stuðulsrenningin verður í miðbýnum í Havn seinnapartin, leygardagin 7. august. Meira frættist um hetta ein av komandi døgunum. Men øll kunnu vera við í renningini – eisini tey sum ikki eru á legu. Talan verður um eitt festligt tiltak við tónleiki, vatni, undirhaldið og nógvari orku frá teimum ungu.
Í løtuni sita fyrireikararnir og seta liðini saman, og seinasta hond verður løgd á stuðulsrenningina.
Nógv útgerð kemur úr Týsklandi. Hendan útgerð skal nýtast til at geva leguni ein altjóða dám, og skal gera so at legurnar kring heimin líkjast.
Set kross í kalendaran leygardagin 7. august, og kom oman í býin kl 14.


text:
Grønlandstussi (grønlandstussaættin)
Himantolophus groenlandicus
Reinhardt, 1837
Stødd: Kvennfiskar verða upp í 60 cm langir. Kallfiskar verða ikki longri enn 4 cm. Mátini eru standardmát. Kallfiskar eru ikki sæddir at vera fastgrónir uppi á kvennfiskunum og mugu tí metast at vera fríttsvimjandi.
Dýpi: Grønlandstussi er úr 100 metrum niður á 830 metrar, helst eisini djúpari.
Litur: Hann er grásvartur.
Lýsing: Kropsskapið er flatt og nærum eins høgt og langt. Eina ryggfjøður hevur hann aftast móti klingruni. Eina gotfjøður hevur hann beint undir ryggfjøðurini. Báðar hava fýra grovar teinar og eru eins til støddar. Uggafjaðrarnar eru smáar og eru mitt á síðunum og ongar búkfjaðrar. Táknaopini eru beint aftan fyri uggafjaðrarnar. Sterturin hevur seks grovar teinar. Ein høg og tjúkk mastur stendur upp úr enninum, mitt millum tey smáu eyguni. Masturin er um 50% av standardlongdini. Stórur skúvur er ovast á mastrini. Grønlandstussi hevur stórt høvd og stóran kjaft. Á kroppinum eru nakrir knubbutir vøkstir, líkir gjari. Tveir nakað spískir píkar standa upp úr enninum oman fyri eyguni. Eftir bakinum eru nakrir spískir naddar.
Eyðkenni: Runda skapið. Stongin og skúvurin upp úr enninum.
Týdningur: Hann hevur ikki vinnuligan týdning.
da: Reinhardts fakkelangler, en: Atlantic footballfish, ís: Lúsifer
Útbreiðsla: Grønlandstussi er sjáldsamur fiskur. Hann er fingin sunnanfyri í føroyskum sjógvi. Hann er eisini fingin úti fyri Noregi, Grønlandi og Íslandi, við Asoroyggjarnar, Nova Scotia, Bermuda, Surinam og Vesturafrika. Í Kyrrahavinum er hann úti fyri Japan og Teivan til Nýsælands, og er eisini í Indiahavinum.
Mouritsen, Rógvi: Fiskar undir Føroyum. Føroya Skúlabókagrunnur og Fiskirannsóknarstovan. Tórshavn. 2007.
Tussafiskar Lophiformes
Tussafiskahópurin hevur 18 ættir við umleið 66 slektum og 313 sløgum.
Undir Føroyum eru skrásettar 4 ættir við 5 slektum og 6 sløgum:
Undarlig útsjónd sermerkir tussafiskarnar. Teir flestu fiskarnir tykjast trevsutir, og teir flestu hava stórligt rundbøllut skap.
Á fleiri teirra er fremsti teinur í ryggfjøðurini vorðin til eina stong, ið verður brúkt sum tráða við „agni“ at lokka annan fisk til sín.
Oftast stóran kjaft við stórum tonnum, táknaopini eru smá.
Seinir svimjarar og lítið virknir fiskar. Hjá nøkrum teirra eru kallfiskarnir sera smáir og eru viðhvørt at sýggja grónir fastir uppi á kvennfiskunum.
Tussafiskar eru bæði á grunnum og djúpum vatni.


text:
3. august 2015
Áseting um manna- og barnarættindasáttmála ST sett inn í støðisførleikan "at virða"
Handarbeiði er lærugrein, ið leggur dent á tey handaligu og tey skapandi evnini hjá næminginum. Dentur verður lagdur á at geva næminginum førleika og kunnleika um skapandi tilgongdina í handarbeiði, frá hugskoti, fyrireiking og arbeiðsgongd til eftirmeting. Næmingurin fer at uppliva gleðina við sjálvur at tilvirka vakrar, nýtiligar og samskiftandi lutir. Lærugreinin handarbeiði skal eisini vekja áhuga næmingsins fyri føroyskum siðaarvi á hesum øki.
Undirvísingin skal geva næminginum eina uppliving av arbeiðsgleði og felagsskapi, umframt vekja áhuga og styrkja evnini til sjálvur at taka støðu og virka. Dentur verður lagdur á at varðveita okkara heimliga handarbeiði, og týdningarmiklir tættir av mentanar- og siðaarvi okkara verða viðgjørdir, eins og ljós verður varpað á tað virðið, handarbeiði hevur fyri hvønn einstakan og samfelagið sum heild.
Undirvísingin í lærugreinini handarbeiði hevur til endamáls:
Handarbeiði er kravd lærugrein í 4.-7. flokki og er lutvíst partur og framhald av lærugreinini handaverki og list. Undirvíst verður 60 klokkutímar á hvørjum stigi. Handarbeiði er harumframt valgrein í 8. og 9. flokki, og undirvíst verður 60 klokkutímar á hvørjum stigi, ella 120 klokkutímar á einum stigi.
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Næmingurin fer til munnliga próvtøku í bæði kjarnaøkjum og ískoytisøki.
Lærugreinin handarbeiði hevur 3 ymisk kjarnaøki. Økini umskarast og virka fyri ein stóran part saman í undirvísingin:
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum semjast um í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleikar næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
Í lærugreinini handarbeiði eru førleikamálini lutað sundur í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni næmingsins at taka egnar avgerðir. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg harumframt um at virða og menna áhugan fyri innihaldinum og endamálinum við lærugreinini. Undirvísingin leggur dent á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað náttúrutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, har ímillum teir sáttmálar, ið Sameindu Tjóðir hava samtykt í sambandi við barnarættindi og mannarættindi annars. Eisini skal næmingurin hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta snýr seg um førleikan at bera fram hugsanir sínar munnliga og at lesa og skriva. At samskifta snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga verður mentur við miðvíst at arbeiða við munnligum venjingum í ymiskum samskiftisstøðum. Næmingurin skal frá fyrsta degi verða vandur við at tala, skifta orð, lýða á, próvføra og bera fram egnar metingar. At orða seg munnliga og at samskifta um verkligar trupulleikar, seta spurningar og argumentera og gera viðmerkingar til hugskot, sum kunnu stinga seg upp í arbeiðinum.
Førleikin at lesa og skriva er avgerandi fortreyt fyri øllum samskifti og lærdómi í lívinum. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot, at lesa er at skyna á og tulka. At lesa í handarbeiði er at granska, tulka og at hugleiða um tekstir, sum eru knýttir at lærugreinini. At søkja, samanbera, skilja og at skipa upplýsingar úr tekningum, brúkaravegleiðingum, uppskriftum, vørulýsingum, lýsingum og øðrum upplýsandi tilfari. At orða seg skrivliga í handarbeiði er at gera egnar tekningar og egin mynstur, umframt mannagongdir í sambandi við, at lutir, pløgg og verk verða gjørd. Handarbeiði er eisini samskiftismiðil, har lesi- og skriviførleikin, førleikin at tekna, at rokna og at nýta kunningartøkni eru amboð og ikki eitt krav fyri at kunna tilvirka handaligar lutir. Í lærugreinini ber til at nýta aðrar intelligensir og støðisførleikar.
Førleikin at rokna snýr seg um evnini at lesa tøl. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og loysa vandamál. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mangar gerandisspurningar, umframt spurningar, ið eru av fyrisitingarligum slagi. Førleikin at rokna í handarbeiði er at kunna fata roknihugtøk. Hetta er av stórum týdningi fyri at kunna skilja eina uppskrift og eina vegleiðing, tí í handarbeiði gerast roknihugtøkini viðkomandi og veruleikakend. Rokniførleikin verður nýttur, tá ið næmingurin skal taka mát og gera arbeiðstilgongd, vaksa og minka mynstur (støddarlutfall), og rokna brúk og kostnað av tilfari.
Førleikin at nýta tøknilig amboð er at duga at nýta kunningartøkni, ið er ein fortreyt fyri øllum fjarskifti. At kenna og virða etisku reglurnar, tá ið samskift verður við kunningartøkni. Kunningartøkni er eitt natúrligt amboð at nýta í undirvísingini í handarbeiði og í einari framløgu. Telduforrit eru til flest øll handarbeiðsøki, eins og talgilta myndatólið er eitt hent amboð í hesum viðfangi.
At kanna er ein íborin førleiki. Børn kanna umhvørvið fyri at klára seg í lívinum. At granska er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna snýr seg um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um viðurskifti av týdningi fyri næmingin og hansara umhvørvi og náttúruna. Frá 1. floksstigi skal næmingurin læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan á bókasøvnum, í bókmentum, handbókum, á internetinum o.s.fr. Næmingurin skal eggjast til at síggja gagn og gleði í yrkis- og fagurbókmentum og til at fregnast um mentanarligar og samfelagsligar spurningar, sum bjóða forvitninum av.
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísingini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa og samskifta sjálvstøðugt og at menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læringartilgongd.
Førleikin at skapa snýr seg um, at næmingurin gerst tilvitaður um egin evni og lítir á tey, so hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, at handalig tilevning er ein skapandi tilgongd, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflogið.
Næmingurin dugir:
Næmingurin dugir:
Næmingurin dugir:
Næmingurin dugir:
Næmingurin dugir:
Næmingurin dugir:
Næmingurin dugir:
Næmingurin dugir:
Næmingurin dugir:
Einstaki næmingurin skal ávegis og javnan í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini, so næmingurin fær eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðukanningar, munnligar og skrivligar royndir, munnlig upplegg og testir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslag og arbeiðssemi næmingsins eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvørjum arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini. Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Hildin verður ein munnlig próvtøka.
Próvhoyringin varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Eingin fyrireikingartíð er.
Próvtøkuspurningar verða settir við støði í verkætlanini, evnum, økjum o.t. bæði úr kjarnatilfarinum og ískoytistilfarinum. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av síni verkætlan.
Støðið undir próvtøkuni er ein verkætlan, sum próvtakarin hevur arbeitt við teir seinastu 10 klokkutímarnar í lærugreinini í skúlaárinum, og sum verður lýst í frágreiðing, sum próvtakarin hevur gjørt. Verkætlanin tekur støði í loggbók, har m.a. arbeiðshættir, tilgongd og tilfar verða lýst. Við støði í verkætlanini greiðir próvtakarin frá arbeiðinum at tilevna handaliga lutin, ið verður grundarlag undir próvhoyring.
Til próvhoyringina verður alt tilfarið í sambandi við verkætlanina (loggbók, frágreiðing umframt handaligi luturin) lagt fram, og próvhoyrari og próvdómari umrøða verkætlanina og samlaðu tilgongdina við próvtakaran.
Próvtøkutilfar og próvtøkuspurningar verða send próvdómaranum til góðkenningar sambært próvtøkukunngerðini.
Próvhoyrt verður í verkætlanini. Verkætlanin skal vera vald soleiðis, at hon tematisk ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini. Verkætlanin, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skal í sínari heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal við støði í fakligari tilgongd og støðisførleikum sýna evni sjálvstøðugt at leggja fram og viðgera verkætlanina við støði í próvtøkuspurningi/um. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í verkætlanini, seta verkætlanina í samband við tættir í undirvísingini og síggja verkætlanina í frásjón.
Í dømingini verður dentur lagdur á, at próvtakarin dugir
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
9. flokkur munnlig próvtøka
Einstaki næmingurin skal ávegis og javnan í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini, so næmingurin fær eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðukanningar, munnligar og skrivligar royndir, munnlig upplegg og testir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslag og arbeiðssemi næmingsins eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvørjum arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini. Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Hildin verður ein munnlig próvtøka.
Próvhoyringin varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Eingin fyrireikingartíð er.
Próvvtøkuspurningar verða settir við støði í verkætlanini, evnum, økjum o.tíl., bæði úr kjarnatilfarinum og ískoytistilfarinum. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av síni verkætlan.
Støðið undir próvtøkuni er ein verkætlan, sum próvtakarin hevur arbeitt við teir seinastu 16 klokkutímarnar í lærugreinini í skúlaárinum, og sum verður lýst í einari frágreiðing. Verkætlanin tekur støði í loggbók, har m.a. arbeiðshættir, tilgongd og tilfar verða lýst. Við støði í verkætlanini greiðir próvtakarin frá arbeiðinum at tilevna handaliga lutin, ið verður grundarlag undir próvhoyring.
Til próvhoyringina verður alt tilfarið í sambandi við verkætlanina (loggbók, frágreiðing og handaligi luturin) lagt fram, og próvhoyrari og próvdómari umrøða verkætlanina og samlaðu tilgongdina við próvtakaran.
Próvtøkuspurningar verða settir við støði í evnum, økjum o.tíl. bæði úr kjarnatilfarinum og ískoytistilfarinum. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av tilfari og próvtøkuspurningi, sum próvtakarin hevur arbeitt við teir seinastu 16 klokkutímarnar.
Próvtøkutilfar og próvtøkuspurningar verða send próvdómaranum til góðkenningar sambært próvtøkukunngerðini.
Próvhoyrt verður í kendum, ótillagaðum tilfari, og tilfarið skal vera valt soleiðis, at tað í tema ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini. Tilfarið, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skal í sínari heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal við støði í fakligari tilgongd og støðisførleikum sýna evni sjálvstøðugt at leggja fram og viðgera tilfar við støði í próvtøkuspurningi/um. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, seta teir í samband við tættir í undirvísingini og síggja próvtøkutilfarið í frásjón.
Í dømingini verður dentur lagdur á, at próvtakarin dugir
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
10. flokkur munnlig próvtøka
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støði undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnir at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Í teirri ávísu undirvísingargongdini ber til at leggja høvuðsdent á eitt av kjarnaøkjunum, tað kann vera sniðgeving og verk, handaligu arbeiðsøkini ella samfelagsligt og mentanarligt innihald.
Av stórum týdningi er tað, at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til, og tá ið tað verður mett at vera hóskandi.
Munnligi tátturin skal vera raðfestur høgt, og samrøðan er kjarnin í hesum tátti. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingartilgongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram.
Skrivligi tátturin skal eins og tann munnligi vera skipaður inn í dagligu undirvísingina og í fakligu heildina. Á henda hátt kann næmingurin menna seg í skrivitilgongdini og í stigum ogna sær góðar skriviførleikar. Somuleiðis skal verða borið so í bandi, at skrivlig avrik í øðrum lærugreinum eisini kunnu vera partur av skrivligum avrikum í lærugreinini handarbeiði. Umframt at hetta styrkir um tvørfakliga samstarvið, gevur tað næminginum eina greiðari fatan av tí týdningi, skriviførleiki hevur fyri alt skrivligt samskifti, og samstundis mennir tað evnini hjá næminginum at orða seg bæði munnliga og skrivliga.
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat ið er best at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á egnu læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt. Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt, at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram ímóti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis, so næmingurin veit frammanundan, hvørji ávegismálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra, og hvat endamálið við læringini er. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgongdin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur skal eisini leggjast á heimaarbeiði, og tann týðandi leiklut hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja tann týdning, sum lærugreinin handarbeiði hevur. Tá ið arbeitt verður við ymiskar spurningar í sambandi við handarbeiði, og t.d. tá ið visuell marknaðarføring verður gjørd, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa greiða fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til, serstakliga uttan fyri skúlans gátt. Undirvísingin í handarbeiði skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at arbeiða skapandi og kritiskt við teimum ymisku kjarnaøkjunum, ið lærugreinin byggir á, og at samstarva.
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður. Hetta verður m.a. gjørt við, at týðandi tekstir og tekstsløg verða tikin upp í undirvísingina.
Í handarbeiði skulu ymiskir arbeiðshættir verða nýttir so, at fjølbroytni í lærugreinini kann verða framt miðvíst. Arbeiðshættir kunnu fevna um lærarafyrilestur, einstaklingsverkevni, næmingaframløgu, samrøður í flokkinum, bólka- og toymisarbeiði, verkætlanarevni o.tíl. Tá ið arbeiðshættir verða valdir og lagdir til rættis, er eyðsæð, at lærarin hugsar um stigvøkstur í undirvísingarhættunum, har byrjað verður við lærarastýrdari undirvísing. So hvørt sum førleiki næminganna økist, og teir gerast meira sjálvstøðugir í lærugreinini, verður hesin lærarastýrdi undirvísingarformur at minka.
Endamálið við teimum ymsu arbeiðsháttunum er at menna aðrar førleikar enn teir reint fakligu, tað eru førleikar sum t.d. at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan, at granska, at arbeiða sjálvstøðugt, at seta sær mál og at arbeiða evnislagað og miðvíst, at arbeiða tíðaravmarkað, at samstarva, at samhugsa, at brúka og hugsa vitan í nýggjum høpi, at leggja til rættis og evna til eitt avrik, at gera uppgávuorðingar, at brúka ymisk háttaløg, at hugsa nýtt og verkseta, at hugsa djúpari og breiðari um ávíst evni, umframt at taka á seg ábyrgd og hava virðing.
Lærari má altíð gera sær sjálvum og næmingum greitt, hvat endamálið við ávísum arbeiðshátti er.
Lærugreinin handarbeiði er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinar. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinar um ymisk evni, eitt nú menning av skapandi evnum og KT-førleikum, undirvísing í søgu, tekstframleiðslu, bókmentaligum hugtøkum, málsøgu og samfelag.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinar við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði (lesa parallelt), t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinarnar sum partar av størri heild og letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanhangir avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin.
Skrivligi parturin í handarbeiði fevnir um at duga at seta orð á eina verkætlan, at leggja verkætlanina til rættis og at gera tað møguligt hjá næminginum at fremja verkætlanina. Eisini letur skrivligi parturin upp fyri tvørfakligum samstarvi.
Ein grundgeving fyri, at skrivligt arbeiði kann vera partur av tvørfakligum samstarvi, er, at næmingurin lærir, at tað at skriva væl (t.e. greitt og uttan stórvegis villur) ikki bara er eitt krav í lærugreinini føroyskum, men eitt alment krav, ið er knýtt at øllum skrivligum samskifti.
Í teimum meira bókligu lærugreinunum skal næmingurin hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin mennast til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivligu uppritini, sum verða løgd fram, á mennandi hátt. Kunningartøknin letur upp fyri munagóðum og ítøkiligum møguleikum í sambandi við vegleiðing og umrøðu í sjálvari skrivitilgongdini.
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð, og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri móðurmálinum sum eitt intellektuelt amboð, ið skal víðka sjónarringin hjá næminginum. Allir flokkar skulu tí gera royndir við málinum, eitt nú við sínámillum tosi og við tí at siga frá.
Skúlin skal vera so rúmur, at til ber at tosa um kenslur, evni, hugtøk og hendingar í gerandisdegnum. Næmingurin skal arbeiða við at lurta og at vera umhugsin øll skúlaárini, samstundis sum orðatilfeingi og talugávur verða ment. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og gjørdar samrøður. Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast so, at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Næmingurin skal haldast til at lesa nógv. Eitt gott lesiumhvørvi í skúlanum er ein treyt fyri at menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Hetta verður skapt í flokkinum við nógvum ymiskum lesitilfari og góðum vanum. Skúlabókasavnið er ein sjálvsagdur partur av hesum góðu vanum. Fyri at røkka góðum lesiumhvørvi er av stórum týdningi, at skúlabókasavnið er ein natúrligur partur av skúlagongdini. Í byrjanini kunnu næmingarnir t.d. lesa eina stutta bók um dagin. So hvørt sum bøkurnar gerast longri, má meira tíð setast av til at lesa eina bók. Umráðandi er, at lesingin verður løgd til rættis samsvarandi tí førleikastigi, næmingurin er á. Allir næmingar skulu lesa eina aldurshóskandi skaldsøgu ella samsvarandi tekstmongd um mánaðin øll skúlaárini.
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at hugsa um sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.


text:
Arbeitt hevur verið
við at gera landsfelagnum hjá dansifeløgunum, Sláið Ring, nýggja
heimasíðu.
Hetta arbeiðið er
nú komið so væl áleiðis, at væntað verður, at síðan verður liðug um einar tvær
vikur ella so.
Sigast kann longu
nú, at síðan er brúkaravinarlig. Hon er gjørd í løttum litum og fer at geva eitt
nú limafeløgunum góðar møguleikar at lýsa við tiltøkum og fráboðanum yvirhøvur,
tey fegin vilja hava, at onnur skulu fáa lut í.
Hóast nýggja
heimasíðan enn ikki er heilt liðug, ber tó til at senda nýyrktar brúðarvísur til
Sláið Ring at leggja út á internetið. Vísurnar verða fyrst lagdar á verandi
heimasíðu, og síðan fluttar á ta nýggju, so skjótt hon er tøk. Tíðindaskriv um hetta er lagt út
aðrastaðni her á síðuni.


text:
Evnaríki og tekniskt dugnaligi Teitur Justinussen verður aftur partur av Effodeildini, hesa ferð við TB/FC Suðuroy/Royn. Teitur hevur í alt leikt 168 dystir við TB í sínari tíð sum fótbóltsleikari í vaksnamannadeildini. Av hesum 168 eru 76 leiktir í Effodeildini har hann hevur skotið átta mál.
Teitur Justinussen er 24 ára gamal og kann so at siga brúkast hvar tað skal vera á vøllinum, men hevur millum annað verði brúktur sum bakkur og vongur.
Vit ynskja Teituri hjartaliga vælkomnum heim.
Mynd: Savnsmynd av Teiti í TB troyggjuni.


text:
Floksting Tjóðveldis 2018 verður í Tekniska skúla í Klaksvík fríggjadagin 6. og leygardagin 7. apríl. Skráin kann lesast her:
Fríggjadagur 6.apríl
19.00 Petur í Gong, aðalstjórnarformaður setur flokstingið
19.15 Mentunarlig framførsla – Steintór Rasmussen
19.30 Tingið skipar seg við tingformanni, tingskrivara og yvirlýsingartoymi
19.45 Grannskoðaður roknskapur verður lagdur fram til góðkenningar
20.15 Umrøða av innkomnum uppskotum og atkvøðugreiðsla
21.15 Val av starvsnevnd, grannskoðarum og tiltakslimum
Leygardagin 7. apríl
08.30 Morgunmatur
09.30 Formansfrágreiðing, Høgni Hoydal floksformaður
10.15 Politiskt orðaskifti um formansfrágreiðing og politisku mál floksins
12.00 Matarsteðgur
13.15 Gestarøðari: Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðharri Íslands
13.45 Innlegg: ting og landsstýrisfólk floksins
14.45 Innlegg: Steingrímur J. Sigfússon, forseti Altingsins
15.00 Steðgur
15.30 Politiskt orðaskifti framhald
17.00 Frágreiðing frá Unga Tjóðveldið
17.30 Yvirlýsing
19.30 Tjóðveldisveitsla


text:
Ein søga um Sokrates
Henda søgan um Sokrates er kanska ikki sonn, men tað merkir tó ikki, at Sokrates ikki góðtikið boðskapin, ella at vit ikki kunnu læra nakað av henni. Tí hóast søgan ikki er sonn, so kann hon kanska siga okkum okkurt, sum er satt og gagnligt hóast alt. Lesið søguna um Sokrates niðanfyri.
Hví heldur tú, at nógv fólk siga ymiskt ljótt um onnur menniskju, tá ið tey ikki eru til staðar? Er tað tí at:
Hevur tú nakað annað uppskot?
1. tey halda, at tað er stuttligt?
Hví halda vit tað ikki vera líka stuttligt at fortelja um alt tað góða, sum onnur menniskju gera? Heldur tú, at tað at baktala onnur er nakað, sum kann vera stuttligt í tí løtuni, men sum hóast alt ger lívið trupult? Ella er hetta nakað, sum vit noyðast at gera, tí lívið verður truplari, um vit ikki gera tað?
2. teimum dámar væl at vísa á misgerðirnar hjá øðrum og halda, at hetta dylir yvir teirra egnu misgerðir?
Hvat hendir við okkum, tá ið vit tosa ljótt um onnur menniskju? Verða vit betri menniskju av at fortelja øðrum, at onnur menniskju ikki eru so góð? Kenna vit okkum betur aftaná? Er tað møguligt at gerast betri menniskju og sjálv fáa eitt betri lív, um vit altíð eru upptikin av lívinum hjá øðrum menniskjum?
3. tey vilja verða betur umtókt?
Gerast vit betur umtókt, um vit siga ymiskt ljótt um tey, sum ikki eru so væl umtókt? Hví gerast vit tað? Og millum hvørji fólk? Gerast vit betur umtókt, um vit siga okkurt ljótt um onkran, sum øllum dámar?
Fáa vit fleiri vinir, um vit tosa ljótt um onnur? Fáa vit fleiri góðar vinir, um vit tosa ljótt um onnur?
Kunnu tey, sum ongantíð tosa ljótt um onnur, vera keðilig av fylgjast við? Kann tað vera keðiligt at fylgjast við menniskjum, sum tosa ljótt um onnur alla tíðina?
4. tey eru øvundsjúk?
Hví gerast vit øvundsjúk? Er tað tí, vit halda tað vera órættvíst, at onkur hevur okkurt, sum vit ikki hava? Um ja, lættir tað um hjá okkum, at vit gera teirra lív trupult við at baktala tey? Heldur tú, at tann, sum verður spiltur út, kennir seg rættvíst viðfarnan? Eru onnur ting, sum vit heldur kundu gjørt, um vit halda, at onkur hevur okkurt, sum tey ikki hava uppiborið?
Hví er tað ein trupulleiki fyri okkum, at onnur hava fín ting og góðar vinir, tá ið vit ikki sjálvi hava tað? Høvdu vit kent okkum betur, um eingin hevði nakað, sum vit ikki høvdu?
5. tey kenna seg tættari at hinum í felagsskapinum, tá ið tey baktala onnur?
Gerast vit betri vinir við vinir okkara, tá ið vit spilla onnur út? Kunnu vit líta á hvønn annan, um vit eru von at baktala? Hava vit tað stuttligari saman, um vit kunnu siga ljót ting um tey, sum ikki eru har? Hvat er meira umráðandi, at hava tað stuttligt saman ella at kunna líta á hvønn annan? Ella hava vit tað einans stuttligt, tá ið vit eisini kenna okkum trygg? Er nakað, sum vit kunnu gera, um vit líta á hvønn annan, men sum vit ikki kunnu gera, um vit ikki líta á hvønn annan?
Hvat heldur tú, onnur menniskju halda um ein bólk av vinum, sum tosar ljótt um onnur?
6. tey halda, at tey noyðast at slatra um onnur, tí onnur slatra altíð um tey?
Er tað rætt og satt, at tú bara tosar ljótt um onnur, um tey tosa ljótt um teg? Ella geva vit øðrum eina góða orsøk til at tosa ljótt um okkum sjálvi, tí vit tosa ljótt um onnur? Finnast aðrir og betri hættir at verja seg, enn at tosa ljótt aftur um onnur?
7. tey eru bloytur og tora ikki at siga tað, sum sigast skal, við rætta persónin?
Hví er tað torført at siga ting, sum okkum ikki dámar, beinleiðis til tann, sum vit tosa um?
2. Ert tú samdur við, at sannleiki, góðska og gagn eru tey mest umráðandi tingini at hugsa um, áðrenn vit siga okkurt víðari, ella eru onnur ting, sum tú hevði valt? Hevði tær til dømis dámað, um onnur fólk søgdu vøkur ting um teg, um tey ikki vóru sonn? Ella at tey søgdu ting, sum vóru sonn, men sum ikki vóru so vinalig? Ella um tey søgdu okkurt um teg, sum tey kundu læra okkurt av, og sum tí var gagnligt, men sum ikki var satt?
Um tær ikki dámar eitt ella fleiri av hesum dømunum, merkir tað so, at Sokrates fór skeivur? Ella merkir tað, at trífalda filturroyndin ikki er nóg strong? Ella merkir tað, at tað er ógjørligt hjá okkum ikki at siga okkurt um onnur, sum tey ikki vilja hava okkum at siga?
3. Kann tað onkuntíð vera torført at vita, um okkurt er satt, gott ella gagnligt? Noyðist vit at hugsa okkum fram til hetta við at brúka høvdið, ella kunnu vit eisini føla, um okkurt er satt, gott ella gagnligt?
4. Hvussu hevði verið at livað, um menniskju altíð brúktu filtrini hjá Sokrates?


text:
Trøllini í Mykinesi vóru von hvørja jólanátt at dansa á Skálavøllum í Borgardali eystast á oynni. Tey hoyrdust at kvøða:
“Trum trum tralalei;
kalt er á fjøllum hjá trøllum;
lýggjari er í húsinum á Skálavøllum.”
Og niðurlagið hjá teimum var altíð:
“Mettan liggur á durunum;
trum trum, dansið væl!«
Henda mettan, ið trøllini kvóðu um, var teirra egna og lá altíð uppi á durunum í húsi teirra á Skálavøllum. Einaferð lovaðu mykinesmenn eina kúgv í løn til tann, sum hevði dirvi at fara til trøllini og taka mettuna frá teimum. Ein maður helt seg til, fekk sær eitt útvalt ross og reið yvir á Borgardal. Hann rykti mettuna av durunum á trøllahúsinum og díkti so á hestin heim aftur. Men trøllini lupu aftan á hann; upp um fjøllini fóru tey, og saman gekk í hvørjum ímillum teirra og mannin. Tá ið hann var komin oman á Gerðigarðar, á sýnina, rópaði hann: “Her er gud og kirkjan!” Tá vóru trøllini so nær, at eitt fekk í halan á ryssuni og sleit hann; men maðurin var sloppin.
Jakob Jakobsen: ”Færøske folkesagn og æventyr”, 1898-1901.
Sagnirnar eru her endurgivnar við Hammershaimbs stavseting eftir útgávuni:
Jakob Jakobsen: "Sagnir og ævintýr" , fororð eftir Mariu Mikkelsen, 1. útg. 1925, 2. útg. 1984-85.


text:
Ommu- og abbabørnini hjá Manellu og Johan Hansen í Gerðinum lótu í august 2005 Fornminnisfelagnum á staðnum Gamlagerði fyri eina krónu. Síðani hevur Bygdasavnið staðið fyri at seta húsini í upprunastand og tað arbeiðið er liðugt nú. Haraldur Kjeld hevur staðið fyri tí arbeiðnum og hevur gjørt ein stóran part sjálvur.
Breið semja er um, at Gamlagerði er ein sonn perla og eitt virðiligt minni um okkara forfedrar. Húsini eru frá 1845 og tey hava roykstovu og moldgólv.
Ættartiltakið leygardagin byrjar í Tofta skúla kl. 14. Har verður ein upplýsandi og hugnalig skrá við kaffi, og aftaná kunnu fólk fara í bólkum út í Gamlagerð at uppliva ættarhúsið og síggja hvussu forfedrarnir búleikaðust. Nú luktar væl í Gamlagerði, tí seinasta leygardag vóru tey væl mannað og vaskaðu upp og niður.
Doris Djurhuus og Tórður Mikkelsen, sum skipa fyri ættartiltakinum, siga, at endamálið er at skapa størri áhuga millum ættarfólk fyri hesum serligu húsum, sum hava stóran týdning fyri føroyska mentan og søgu, og tann týdningurin fer bara at vaksa í framtíðini.
Myndin niðanfyri er tikin seinasta leygardag, tá skyldfólkini vóru væl mannað og vaksaðu upp og niður í Gamlagerði.


text:
Appin til uttanlandsferðina
Við appini hjá Trygd kanst tú fáa hjálp og vegleiðing, um tú ert uttanlands og hevur brúk fyri tínari ferðatrygging.
Her kanst tú lesa um, hvat tú skalt gera í ymiskum støðum, um okkurt er hent. Tað kann t.d. vera, at tú gerst sjúk/ur, okkurt verður stolið frá tær ella títt viðføri er seinkað. Appin lýsir ferðatryggingar hjá Trygd, og er tí til viðskiftafólk hjá Trygd, ið hava teknað trygging fyri privatar ferðir uttanlands.
Tak appina niður her:
Vit gera vart við, at appin ikki er ein fullfíggjað lýsing av ferðatryggingini frá Trygd, og tað til ein og hvørja tíð eru galdandi treytir hjá P/F Trygd Tryggingarfelag, ið avgera um endurgjald verður veitt ella ikki veitt. Tí skalt tú eisini altíð goyma tað tryggingarskjalið, ið er galdandi fyri tína ferðatrygging.
Rís og rós
Hevur tú viðmerkingar ella spurningar til appina hjá Trygd, ert tú vælkomin at seta teg í samband við okkum. Tú kanst skriva til okkara á trygd@trygd.fo.


text:
Bókin er til børn í barnagarðsaldri.
Í bókini eru tvær søgur. Tær snúgva seg um ein drong og eina gentu, sum ein morgunin vakna og eru hitt kynið.
Vit fylgja børnunum ein dag bæði heima og í barnagarðinum og hoyra um, hvat vit vænta og krevja av teimum í mun til, um tey eru genta ella drongur.
Javnstøðunevndin hevur tikið stig til útgávuna fyri at skapa orðaskifti um kynsleiklut og javnstøðu.
Stundum hava gentur og dreingir fastlæstar fatanir av, hvussu tey hvør sær skulu bera seg at, fyri at vera ’rættar’ gentur og ’rættir’ dreingir. Hetta kann vera avmarkandi fyri teirra spæl.
Bókin er blivin til í einum samstarvi millum Bókadeild Føroya Lærarafelags og Javnstøðunevndina.
Aftur


text:
Samandráttur:
Línuskip: Fimm ísfiskalínuskip eru ið Ísland. Tey fiska mest av toski, hýsu, longu og brosmu. Eitt landar mánadagin og so kemur helst okkurt at landað seinni í vikuni. Eisini eru fýra frystilínuskip við Ísland. Undir Føroum eru trý línuskip. Eitt landar væntandi fyrst í vikuni og so landar eitt møguliga síðst í vikuni. Tey fiska mest av toski, hýsu, longu og brosmu.
Útróður: Streymurin verður harður, men veðrið verður gott, serliga fyrst í vikuni, so vit vantað nakað av útróðrafiski.
Djúpvatnstrolarar: Tveir eru til fiskarí, annar er á royndarveiðu eftir stinglaksi, meðan ger royndir eftir toski og hýsu. Vit vantað at onkur fer út um vikuskiftið.
Partrolarar: Tey flestu pørini eru til fiskarí og koma at landa sum vikan líður. Fiskiskapurin er brúkiligur. Stórt sæð bara upsi skipini fáa.
Trolbátar: Bara ein er til fiskarí, men væntandi fara fleiri út um vikuskiftið. Tann, sum er úti, kemur at landað mánadagin. Hann hevur ein blanding av toski, hýsu og havtasku og so nakað av flatfiski.
Garnaskip: Vit væntað at allir tríggir koma at landað síðst í vikuni. Fiskaríið er brúkiligt eftir svartkalva.
Heinta alla metingina her


text:
Ove gjørdist kendur víða um tá hann kysti lítlu havfrúnna hin 11 august 1986 á Langelinje í Keypmannahavn, eftir einsamallur at hava ró í 41 samdøgur úr Nólsoy.
Árini 1984 og 85 eydnaðist honum at rógva allan vegin til Hetlands í royndina at sleppa til Danmarkar.
Ove er føddur 3. Dec. 1948 í Havn og doyði 26 nov. 1987.
Og Ove var so nógv annað enn “bara” maðurin sum róði til Danmarkar. Hann var ævintýrari og vitjaði í nógvum londum kring knøttin. M.a. var hann eitt tíðarskeið vinmaður við navnframa Forbes, sum vit m.a. kenna frá Forbes Magazine.
Í Nólsoy er Ovastevna hvørt ár í august, fyri at heiðra um Ova Joensen.
Í Nólsoy ber til at vitja Ovasavnið har báturin hjá Ova er. Fá onkran at siga tær alla søguna um Ova og vitja savnið, við at seta teg í samband við Kunningarstovuna anja@visitnolsoy.fo ella tlf. +298 527060
Tú kanst eisini ognað tær bókina um Ova.


text:
Vágs Litbúð, hevur skrivað stuðilsavtalu við Susvim tey komandi kappingarárini. Tað er av sera stórum týdningi, at vit í Susvim fáa lokalar stuðlar, og eru vit í Susvim sera takksom fyri, at Vágs Litbúð sær týdningin av arbeiðinum, ið Susvim ger fyri ungdómin í allari oynni. Uttan hesar stuðlar er ómøguligt at menna hesi ungu dugnaligu svimjarar, ið vónandi kunnu seta Suðuroynna og Føroyar á heimskortið einaferð í framtíðini.
Susvim takkar hjartaliga Vágs Litbúð við Erhard og Harriet Joensen, fyri stuðilin.


text:
Sangarinnan Georgette Jones úr USA kom í kvøld klokkan 20 við flogfarinum.
Hon er fødd 5/10 1970 og er dóttir navnframu countrylegendirnar George Jones og Tammy Wynette. Hon byrjaði sum 3 ára gomul at syngja og framføra saman við foreldur sínum, og til konsertir í dag syngur hon fleiri kend løg hjá teimum.
Hon hevur útgivið tríggjar fløgur saman við plátufelaginum Hart of Texas Records. ”A Slighty Used Woman”, ”Strong Enough to Cry” og eina serliga fløgu, “Till I Can Make it on my Own”, sum er til minnins og heiður til móðir sína.
Síðani hevur hon eisini útgivið tríggjar fløgur út við plátufelaginum Lennon Records, “When Tractors Fly”, “This Christmas” og “I Believe”. Tað nýggjasta hon hevur arbeitt við, er ein duet við Sammy Kershaw, á hansara fløgu til æru fyri George Jones. Tey bæði valdu ein av yndis duet løgunum hjá George og Tammy, nevnliga ”Near You”.
Georgette Jones skal framføra á C & B festivalinum fríggjakvøldið klokkan 23.
Um tú veitst okkurt, sum VP ikki veit - skriva so til vp@vp.fo


text:
Hyggja vit eftir vunnum nærdystum í álopspartinum, so vann KÍ lutfalsliga fleiri nærdystir móti Dinamo Tbilisi enn í nærum øllum skrásettu dystunum í føroysku kappingini.
Tølini hjá InStat siga, at í nærdystunum í álopspartinum hjá KÍ, so vann KÍ heili 58 % av teimum 97 nærdystunum í dystunum. Hetta er óvanliga høgt tal, tí mest vanligt er, at verjandi liðið vinnur yvir 50 %. Av teimum 140 skrásettu dystunum hjá KÍ á InStat (nærum allir síðani 2016), so er tað bara tvær ferðir komið fyri, at KÍ hevur vunnið lutfalsliga so nógvar nærdystir. Tað var í 3-2 sigrinum á ÍF í 2019 (59 %) og í 1-0 sigrinum á TB/FCS/Royn í 2018 (63 %).
Stuðlað 3. umfari í Europa League hevur Klaksvíkar kommuna


text:
Føroyskur radari – Sofylgjandi kann hetta lata seg gera
2021-07-23 13:38
Lat meg staðfesta tað við sjey tumma seymi;
Í Føroyum skulu føroyingar ráða, og
tað eru bert vit, sum hava ábyrgdina av hesum landi!
Vit eiga hetta landi, um vit vilja tað ella ei, tískil eru tað bert vit føroyingar, sum kunnu skapa munagóða framgongd í Føroyum.
Og til tess at gera hetta, tørvar okkum; áræði, styrki og framsýntar ætlanir!
Byrðan liggur á okkum; at taka ábyrgd og byggja Føroya land.
Vilja vit verða tikin í álvara sum land og tjóð, mugu vit byrja at taka okkum sjálvi í álvari. Vit eru fullveldisríki, áðrenn vit fáa tað formella heiti sum Lýðveldi Føroyar. Fullveldi og føroyskur sjálvsavgerðarrættur byrjar við, at vit síggja okkum sjálvi sum fullveldisríki, og at vit at føra okkum fram sum fullveldistjóð.
Ongin kemur at geva okkum nakað her í verðini, bert við at taka okkum sjálvi í álvara og taka ábyrgd, kunnu vit seta okkara dám á, hvussu framtíðin skal síggja út her í Føroyum.
Hendan kravgongan snýr seg tískil um tvey sera umráðandi mál:
- At, Føroya Løgting eigur allar týðandi avgerðir viðvíkjandi Føroya Landi.
- At, føroyingar sjálvandi kunnu eiga og reka ein radara, sum skal brúkast til sivilt eftirlit.
Tískil verður tað við hesari kravgonguni staðfest, at:
- At, føroyskur politikkur verður stýrdur í Føroyum
- At, avgerðarrætturin er hjá Føroya Fólki
- At, Føroya Løgting eigur allar týðandi avgerðir her á Føroya Landi.
Vit eiga avgerðina um, at bert vit eiga og reka ein sivilan eftirlitsradara í Føroyum.
Sigast skal, at um vit føroyingar eiga og reka radaran, so kunnu vit eisini ávirka politisku avgerðirnar, um at vit skulu hava betri handilssømdir við Vesturheimin.
Støðan er tann, at ES kemur ikki at geva okkum betri handilssømdir, tí sum fleiri løgtingslimir hava verið inni á, so hava vit ikki nakað meira at geva ES, fyri at fáa betri handilssømdir, tí vit hava givið ES alt, sum gevast kann. Nú hava vit høvi at gera okkum galdandi, og latum okkum brúka tað høvi.
Støðan er eisini tann, at um vit føroyingar eiga og reka radaran, so koma vit eisini varðveita okkara handilsviðurskifti við Russland.
Eitt er 100% sikkurt, og tað er, at kemur radarin fyrst upp at standa, so kunnu vit vinka farvæl til yvirhøvur at fáa nakrar avtalur í lag, um nakað sum helst.
Tá er alt for seint, mjólkin er langtsíðani súrnað.
Vit fáa onga virðing, um vit bara leggja okkum fløt niður, bíða til radarin er komin upp at koyra, og síðani bidda um at fáa nakrar molar afturfyri, tí at onkur onkrastaðni einaferð lovaði okkurt um okkurt.
Tískil ber tað væl til at hava ein føroyskan radara, har Vørn er rætti eftirlitsmyndugleiki, við møguligum samstarvi við Føroya Tele, viðvíkjandi tekniska partinum av radaranum.
Hetta ber væl til, og hetta duga føroyingar sera væl at finna útav.
Nógvir innantómir flosklar um radaran
Nógv hevur verið skriva og sagt um hendan eftirlitsradaran.
Til dømis hevur danski verjumálaráðharrin hevur verið úti og sagt, at radarin ikki verður føroyskur, men NATO-góðkendur.
Ein NATO-góðkendur radari, er ongi minni enn ein retorisk snilda, sum merkir, at ræðisrætturin er hjá dønum, meðan fyrisitingin av loftrúminum er hjá íslendingum;
Føroyingar hava við hetta lag onki at skula sagt.
Um ein vælsaktans góðtekur hesa tankagongdina. Tað geri eg ikki!
Tað er ein innantómur floskul, at brúka hugtakið NATO-góðkendur.
Altso ein radari er ein radari. Hann eygleiðir loftrúmið. Tað er tað ein radari ger. Hvørki meira ella minni.
Tískil eru hesar retorisku snildurnar humbukk!
Radarin skal verða føroyskur, brúktur til sivilt eftirlit, men møguligt eisini at samstarva við NATO um. Við hetta lag hava vit ávirkan á, hvat hendir her í landinum.
Nógv flogferðsla
Um radarin verður settur upp ella ikki, broytir ikki uppá tað fakta, at har er nógv flogferðsla í okkara loftrúmið. Allir pengarnir frá hesari flogferðsluni enda aldrin hjá føroyska landskassanum, tí vit enn ikki hava yvirtikið loftrúmið.
Ein av fortreytunum fyri, at radarin er og verður føroyskur er, at vit yvirtaka loftrúmið. Hetta er ein stór fortreyt fyri, at vit kunnu brúka radaran til fulnar.
At yvirtaka loftrúmið ber saktans til, tí at sum støðan er í dag, so er ræðisrætturin hjá dønum, meðan loftrúmið verður fyrisitið av íslendingum. Har er onki til hindurs fyri, at tá vit yvirtaka loftrúmið, at vit gera eina avtalu við íslendingar um, at teir fyribils umsita øki, til vit endiliga bæði umsita og ráða yvir loftrúminum.
Ætlanir um at avbyrgja Sornfelli við píkatráði – hetta hendir, um vit ikki eiga og reka radaran
Tosað hevur verið gjøgnum óoffisiellar keldur, at ætlanir eru í umbúna, at Sornfelli verður sperrað av við píkatráði. Ongin inn, ongin út.
Aftaná at Sornfelli er avbyrgt, verður nýggi radarin settur upp.
Vit hetta lag missa vit ikki bara ein part av føroyskum sjálvsavgerðarrætti, men vit missa eisini ein part av Føroyum. Hetta skulu og mugu vit ikki lata okkum lynda.
Sannleikin er tann, at amerikumenn trýsta nógv á at fáa radaran upp at koyra á Sornfelli.
Sannleikin er eisini tann, at skal Danmark enn verða ein umráðandi partur í NATO, so mugu teir koyra radaran upp. Kosta, hvat tað kosta vil. Teir ætla at koyra radaran upp við píkatráði, um mótstøðan ímóti radaranum úr Føroyum gert alt ov hørð.
Vit hava sum so ikki brúk fyri radaranum, men her er nógvar inntøkur at heinta, at vit umsita radaran og loftrúmið sjálvi, og tískil er tað bert natúrligt,
- at vit eiga og reka radaran sjálvi, soleiðis at vit enn hava ræði á føroyskum landøki (Sornfelli);
- at tann føroyski sjálvsavgerðarrætturin verður vardur;
- at vit eisini verja føroyska útflutningsvinnuna og føroysk arbeiðspláss,
- og harvið varðveita handilsviðurskiftini við Russland.
Eitt annað er 200% sikkurt. Radarin kemur. Spurningurin er bara, um tað verður við ella uttan píkatráði.
Radarin er okkara - Soleiðis fíggja vit radaran
Næsti spurningur er so; hvussu fíggja vit radaran?
Jú, tað gera vit á hendan hátt.
Sambært teimum, sum hava sera gott skil á loftradarum, so hevði stovningarútreiðslurnar til radaran verið umleið 30-40 millionir. Harafturat kemur rakstur. Varliga mett verður raksturin umleið 30 millionir.
Alt í alt kostar radarin okkum einar 60-70 millionir.
Radarin verður fíggjaður við lán frá landinum, landsbankanum, og øðrum pørtum (sum hava áhuga at hava radaran á Sornfelli).
Lánið sjálvt verður fíggjað við, at vit selja upplýsingarnar frá radaranum til Ísland, Stórabretland og Isavia (Isavia er felagið, sum tekur sær av øllum flogupplýsingum í Íslandi).
Harafturat kunnu hølini á Sornfelli verða leigaði til Nato móti gjaldi, um brúk verður fyri tí.
Tey, sum hava sera nógv skil á loftrúmi og radarum, siga eisini, at tað er misinformation, tá sagt verður, at radarin kemur at kosta 400 millionir krónur.
Tann veruligi kostnaðurin á radaranum liggur sikkurt á umleið eini 60-70 millionir.
Hetta kunnu vit avgjørt fíggja sjálvi.
Meira pengar at heinta, um vit yvirtaka loftrúmið
Um vit yvirtaka loftrúmið, so verður tað mett, at tað eru umleið 100 milliónir at heinta hvørt ár.
Hesar inntøkur kunnu brúkast til nógv. At vit skerja blokkin við 100 milliónum hvørt ár, soleiðis at blokkurin er vekk á umleið 4-6 árum.
Aftaná, at blokkurin er vekk, kunnu pengarnir brúkast til at fíggja eina føroyska veðurstovu. Ella onnur átroðkandi mál sum heilsuverkið og fyribyrgjandi arbeiði innan heilsu.
Harafturat kunnu pengarnir brúkast til at reka vita- og navigationstænastu í Føroyum, til umsitingarligan rakstur av føroyska loftrúminum, og til gransking fyri tryggari og grønari flogvinnu.
Á hendan hátt fáa vit fleiri vitannartung arbeiðspláss her í Føroyum.
Leggjast skal afturat, at sambært óheftum keldum, so vóru umleið 92.000 flogfør í heusm loftrúminum í 2020. Í 2019 var flogferðslan í hesum loftrúminum langt omanfyri 200.000 flogfør.
Ja, tú hoyrdi hasi tølini fullkomiliga rætt.
Vit kunnu fáa stórar inntøkur, við at vit eiga og reka radaran sjálvi, umframt at vit yvirtaka loftrúmið.
Við at broyta hugburð – verða avbjóðingar til møguleikar!
Alt hetta ljóðar gott á pappírinum, men hvussu er við hugburðinum?
Latum okkum kanna okkara hugburð mótvegis fullveldi. Alt for nógv halda hetta verða ómøguligt.
For nógv halda hetta er óveruligt.
Men hetta er ein vandamikil sannføring, sum er fylt við veiklyndi.
Hetta førir okkum til ta niðurstøðu, at undirbrotligheitin er óumberlig, at vit sum føroyingar ikki standa til at bjarga, og at vit eru fangaði av onkrum mátti ella megi, sum vit ikki hava tamarhald á.
MEN, og tað er eisini eitt stórt MEN, okkum tørvar ikki at góðtaka hendan hugburðin!
Vit avgerða sjálvi, hvør hugburður okkara er!
Okkara trupulleikar og avbjóðingar eru skaptar av menniskjum, og kunnu tískil eisini loysast av menniskjum!
Ongin trupulleiki ella avbjóðing, sum menniskjan sjálv er atvoldin til, og sum er partur av lagnu menniskjunnar, er størri enn menniskjan sjálv!
Við viti og skili og dirvi, hava vit føroyingar ofta loyst trupulleikar, sum hava verið hildnir at verið óloysiligir – vit hava megna avbjóðingina - og endurtekur hetta tankamynstrið seg til tíðir umaftur og umaftur.
Føroya søga vísir okkum, at øll framgongd í Føroyum er komin, tí at føroyingar hava vilja tikið ábyrgd av egnum landi. Hetta merkir eisini, at tá vit taka ábyrgd av egnum landi, so skapar tað framgongd. Bæði fyri okkum sjálvi, og komandi ættarliðum.
Eitt mál, ið sigur, at vit eiga avgerðina, er eitt mál, sum eisini í roynd og veru kann náast.
Hetta málið er millum annað, at føroyskur politikkur verður stýrdur í Føroyum, at vit millum annað hava ein føroyskan sivilan eftirlitsradara, sum føroyingar stýra, og sum Føroya Løgting veitir fígging til.
Hetta mál er ikki grundað á nakra kollvelting, men er ein áhaldandi menning í stovnanini av føroyska fullveldinum, og okkara sjálvsmenning sum Fullveldisríki.
Hendan menning er grundað á eina røð av gerðum og semjum, sum øll hava áhugamálini hjá Føroyum í sínum miðdepli.
Tað er ongin einstøk, einfald loysn, ella magiskur formul, til støðuga og áhaldandi menning av landinum, men heldur er tað ein samandráttur av fleiri gerðum, ið bera við sær menning og framgongd.
Hesin vegur má altíð verða dynamiskur, ikki statiskur, skiftandi at møta øllum avbjóðingum, sum hvørt ættarlið møtir.
Ábyrgd og fullveldi er ein tilgongd – ein háttur at loysa nýggjar avbjóðingar.
Latum okkum tískil taka ábyrgd av egnum landi, og skapa framgongd!
Bert vit eiga avgerðina, ongin annar!
Við tjóðarskaparkvøðu
Øssur Patursson


text:
Suðuroyar Svimjifelag skipar nú í vikuskiftinum fyri svimjistevnu í Páls Høll í Vági, sum millum annað verður avgerandi fyri hvør sum verður úttikin til Danish Open 2020 í Taastrup í mars, og til EM á langgeil í Budapest í mai.
Her er luttakaralistin, sum eisini finst her á LiveTiming.se
Danish Open 2020 er sum kunnugt danska úttøkustevnan til Olympisku Leikir í Tokyo í summar, og tí alneyðug at luttaka á, um ein sum føroyskur svimjari hevur vónir um at kvalifisera seg til OL. Tí sendir SSF lið hagar, og tí er hendan stevnan í Vági nú tað meira avgerandi.


text:
Húsarhaldsposarnir á Toftum, Nesi og Saltnesi, sum vanliga verða tiknir týsdag, verða tiknir mikudagin 31. mars.
- Hugnaløta á Vesturskin mikudagin kl. 16.00
- Nes kommuna søkir eftir kommunuskrivara
- Broyting í innsavningini hesa vikuna
- Nú ber til at lesa samtyktirnar frá bygdaráðsfundinum 26.04.2021
- Nýggjur føroyskur 3D animatiónsfilmur um sálarliga heilsu
- Hjartaliga vælkomin
- Várdagarnir halda fram
- Katrin Poulsen gevst eftir 35 ár
- Gongutúrurin avlýstur!
- Stór felagsvenjing á Svangaskarði hósdagin kl. 17:00
- Morguncafé í Tabor hósmorgunin kl. 10.00
- Røða til fernisering hjá Jens Christian Olsen í Gráasteinshúsinum
- Várdagarnir í Nes kommunu halda fram
- Almenni bygdaráðsfundurin fluttur til kl. 20
- 10. fl. framføra leik
- Konsert í Fríðrikskirkjuni sunnudagin 25. apríl kl. 19.00
- Leygardagin rudda vit
- Ruddingaradagur, Várdagar og Bátafestivalur 2021
- Súni í Hjøllum, borgarstjóri, setti Bilafestivalin á Svangaskarði seinnapartin
- JHR fer at gera Ólavsveg
- Saman basa vit einsemi
- Grundstykki til íbúðir/raðhús undir Nesinum
- Eldrafelagið á Toftum hevur aðalfund 22. apríl
- Endurnýtsluvirkið er stongt í morgin 10. apríl
- Ætlanin um listaverk á Høganesi slept


text:
Nes sóknar hornorkestur luttekur og jólamenn koma á vitjan.
Aftaná, at jólatrøini eru tendrað, bjóðar Nes kommuna til kakao og bollar í kirkjukjallaranum í Fríðrikskirkjuni.
Eins og 3 tey seinasta árini, skipar Nes kommuna fyri jólakonsert í sambandi við, at jólatrøini verða tendrað. Hesar konsertirnar hava verið sera vælumtóktar og kommunan vónar, at tað eisini í ár koma nógv fólk á konsert. Øll eru hjartaliga vælkomin.
Jólakonsertin verður í Fríðrikskirkjuni kl. 17.30. Talan verður um lokala luttøku, hesi koma at luttaka:
Hallgerð Brim, Kirkjukórið í Fríðrikskirkjuni, Taborkórið, Nebokórið og Undirhúskórið. Eisini er felagssangur á skránni


text:
Jallarnir Sveinur og Eirikur taka við valdinum í Noregi eftir, at Ólavur Trygvason er deyður í ár 1000, og í kap. 35 í Føroyingasøgu fáa vit at vita, at Sigmundur Brestisson nú gerst hirðmaður hjá banamonnum Ólavs kongs, eins og hann hevði verið tað hjá faðir teirra Hákuni jalli . “Jallarnir Sveinur og Eirikur sendu boð út til Føroya til Sigmund Brestisson, at hann skuldi koma á teirra fund. Sigmundur legst ikki á boðini og fer til Noregs og hittir jallarnar norðuri á Løðum í Tróndheimi. Teir taka væl ímóti honum og sera hjartaliga; minnast nú aftur á gamalt vinarlag. Sigmundur gjørdist nú hirðmaður teirra. Teir geva honum Føroyar í len, og teir skiljast í mesta blídni og vinskapi. Sigmundur fer út til Føroyar um heystið.” Hetta við, at Sigmundur fær Føroyar í len, man ikki vera heilt rætt, tí hvørgin teirra man hava havt nakað vald í Føroyum, og orðið len (lánorð úr týskum - Lehn) var ikki komið inn í norrønt mál so tíðliga.
Eirikur jallur Hákunarson var leysingabarn hjá Hákuni Løðujalli. Eirikur var jallur á Løðum í Tróndheimi (uml. 995-1012), har hann ráddi saman við bróðir sínum Sveini jalli Hákunarson. Føroyingasøga sigur, at “teir sótu fyri tað mesta á Løðum í Tróndheimi á faðirleivd síni; mesti styrkur teirra var eisini har, ið teir høvdu ættarbond síni. Tó var Eirikur fremri av brøðrunum í øllum lutum.”
Eirikur jallur var saman við Sveini Tjúguskegg danakongi og svenska konginum Ólavi Skotkonung í badaginum í Svoldur í Oyrarsundi í ár 1000, tá ið Ólavur Trygvason fall. Eftir bardagan í Svoldur gjørdist hann undirkongur hjá Sveini Tjúguskegg í Noregi fram til 1012, tá ið sonurin, Hákun Eiriksson, tók við fram til 1015. Í 1014 fór Eirikur við Knúti Mikla danakongi at taka Ongland. Eirikur var jallur í Northumbria í Onglandi til hann doyði.
Flestu søgur siga, at Eirikur og Sveinur Løðujallar tóku við kristnari trúgv, í øllum førum formelt. Hetta var taktiskt gott, tí teir høvdu tørv á stuðli frá kristnu kongunum í Danmark og Svøríki. Eirikur var ikki sterkari í trúnni enn, at hann lat tað vera trúðarfrælsi í Noreg meðan hann ráddi, hetta var eisini politiskt taktiskt fyri at tekkjast stórmonnunum, sum vóru ógvuliga ónøgdir við kristna harraðið hjá Ólavi Trygvasyni.
Í 1016 mistu Løðujallarnir valdi í Noregi, og Ólavur Heilagi Haraldsson gjørdist kongur.
Keldur:
Føroyingasøga
Hans J. Debes: Føroya Søga 1
Hans J. Debes: Ólavur Haraldsson og Noregs ríki - ein søgu lýsing
Wikipedia


text:
Nánd
Orð: Th. Michael Smith lag: K. Foss & R. Bøe
So rótleyst er sinnið títt, altíð á ferð,
Tað tykist sum gloymir tú virðini her.
Hví droymir tú heldur um fjarskotin lond
enn síggja tað vakra, sum er í nánd
Tær tykir, at lívið er keðiligt, grátt
hvønn er tað tú saknar – hví falla í fátt?
Tá aldri tú unnir tær hvíld ella frið,
fæst einki at grógva við tína lið.
Far innar í stovuna, um hon er trong
og lurta – hon syngur ein stillan song;
Hon rúmar tó nakað, sum tú leggur í
har væntar bert tað, at tú varnast tí.
Tann eydnan, tú hómar um blánandi fjøll,
hvør sigur, hon finnst ei í heimahøll?
Tú átti ei friðleysur leita so fjart,
men lært teg at elska tað, sum tú sært.