text:
Russiska kollveltingin 1917
Russiska kollveltingin er tann politiska broytingin sum fór fram í Russlandi í 1917, herí februarkollveltingin, sum førdi til at zar stýrið varð koyrt frá og oktoberkollveltingin, sum førdi til at bolsjevikkarnir við Lenin og Trotskij á odda komu til valdið og Sovjetsamveldið varð sett á stovn.
Innihaldsyvirlit
Kapitalisman skal burtur[rætta | rætta wikitekst]
Í 20. øld ráddi Zarin í øllum Russlandi. Konufólk, bóndir og fólk ið ikki áttu nógv, vóru kúgaði niður. Tey høvdu rætt til lítið og einki, lítið var av peningi og mati. Hann lovaði ei heldur fólkinum í skúla. 75 % av fólkinum dugdi hvørki at lesa ella skriva. Hann gjørdi hetta tí hann helt um fólk blivu útbúgvin, so broyttu fólk sína politisku meining, og so var størri kjansur fyri at hann bleiv valdur frá. Teir sum høvdu nógv vald vóru góðseigarnir, kirkjan, aðalin og Zarurin. Góðseigarinir vóru teir sum áttu jørðina og bóndin var lívognarbóndi. Tað meinast við at hann var ein partur av góðsinum júst sum fenaðurin. Tey sloppu ikki at flyta, um ikki góðseigarin segði at tey kundu og hann hevði eisini rætt at revsa bóndan. Aftnaná at bóndirnir fingu frælsi broyttist lítið og einki.
Í 1890 royndi Russland at fáa gong í ídnaðin. Fyritreytirnar vóru góðar tí í jørðini var nógv kol, jarn og olja. Men teir høvdu trupulleikar við at flyta hesar , so tey gjørdu eina jarnbreyt um Sibiria til Kyrrahavs. Hendan jarnbreytin gav Russland nógvir møguleikar. Teir kundi leggja øki í Kina undir seg, grava eftir málmi í Sibiria og fáa fólk at flyta til Sibiria og síðani búseta seg har. Russland lánti pening frá Fraklandi, og eisini fekk Russland íðnaðarvirksemi. Men bøndirnir goldu í roynd og veru mest. Teir fyrstu sum fóru at arbeiða í íðnaðinum, tað var bóndir ið vóru fluttir til Skt. Pætursborg og Moskva. Livikorini har vóru betri, men tey høvdu ikki lov til stovna verkfeløg ella fara í verkfall. Í teimum stóru býinum vóru politiskirflokkar stovnaðir í loyndum. Ein av teimum var ein sosialistiskur flokkur, sum Vladmir Iljitsj Uljanov, sum kallaðist Lenin, hevði stovnað. Hann var ein eldhugaður kollveltingarmaður. Hann helt at tað nyttaði einki at drepa Zarin, men haraftur ímóti stovna ein sterkan flokk, við lærdum og kollveltingahugaðum fólkið, sum kundi kollvelta gomlu skipanina. Flokkurin hjá honum kallaðist Russiski sosialdemokratiski arbeiðaraflokkurin, men bleiv kallaður bolsjevikkaflokkurin, sum merkir meirlutan. Í 1915 gjørdist uppreistur ímóti sarinum, men eingin politiskurflokkur hevði skipað fyri uppreistrinum. Loyniløgreglan hjá Zarinum hevði gjørt tað sodan at politisku oddamenninir vóru noyddir til at rýma til Vesturevropa, ella vóru burtursagdir til Sibira. Lenin var í Sveis.
Tað var blivi ein stórur ruðuleiki í Russlandi. Russland hevði tapt kríggi móti Japan, og grøðin miseydnaðist so nógv fólk hevði lítið og onki at eta. Tað førdi til ein uppreistur og tað gjørdi at 200.000 fólk fóru til kravgongu til borgina hjá Zarinum í Skt. Pætursborg og kravdu mat. Hetta endaði við at hermennirnir skutu gjøgnum mannafjøldina og eini 1000 fólk vóru dripin. Hesin dagurin er kallaður blóðigi sunnudagurin. Og nú var gongd komin á kollveltingina. Fólk fóru í verkfall og valdi sjálvt ráð, sum skuldi taka ræðið í egna hendur. Uppøstir bøndur herjaðu á góðsini, settu eld á og drupu góðseigarnir. Hermennirnir fóru eisini í part við uppreistrarfólkini, og so smátt byrjaði Zarveldið at detta frá hvørjum øðrum.
1917 – Kollveltingin eydnast[rætta | rætta wikitekst]
Tað var skjótt greitt, at sarstýrið helt ikki ímóti trýstinum, ið stóðst av fyrra heimskríggi. Russisku hermenninir vóru illa útgjørdir, herstýrið sveik, og fleiri hundrað túsund hermenn fullu í bardøgnum. Tað bar á, at vápnaleysir hermenn vórðu beindir í álop. Teir fingu at vita at teir skuldu taka vápnini hjá falnu feløgum sínum. Mannfallið var stórt, og Zarurin, sum skipaði kríggið, varð lagdur undir dugnaloysi, og ónøgdin hjá aðalinum og miðstættinum vaks støðugt. Støðan gjørdist verri og verri. Arbeiði við jarnbreytina steðgaði, og hungursneyð var. Veturin í 1917 var ræðuligur har fólk í hópatalið doyðu í hungri. Í mars orkaðu fólk ikki meira, og enn einaferð brast uppreistur á. Og hesuferð var tað konufólki ið vóru á odda. Tey fóru úr arbeiðinum og út á gøturnar og kravdu mat. Bóndirnir herjaðu á góðsini og býttu jørðina millum hvønn annan, og tá ið tíðindi um uppreistin komu til hermennirnir deserteraðu fleiri túsund herðmenn fyri at keypa sær eitt jarðarstykki, og fyri at samfelagið ikki syndraðist vildi aðalin og miðstætturin hava Zarin frá. Zarurin valdi sjálvur at fara frá. Síðani kom ein fyribilsstjórn og ein nýggji grundlógarskipan var gjørd og tað var endin á sarveldinum.
Boljsevikkar taka ræðið[rætta | rætta wikitekst]
Lenin, sum hevði búð í Sveis, kom aftur til Russlands, við vissu um at kollveltingin hevði givi fólkinum ein annan politiskan hugburð, og aftaná fyrsta veraldarbardaga hevði man ein møguleika at kollvelta kapitalismuna í øllum heiminum, eydnaðist hettar var hann vísur í at so fóru hermenn, bóndir og arbeiðarar í øllum heiminum at fylgja teimum. Lenin segði at heimskollveltingin stendur fyri durunum. Ikki øll vóru samd við hesum, men tað eydnaðist honum at sannføra tey mestu í flokkinum hjá sær, og hann kom upp við einum herrópi sum øll skiltu týdningin av ”Friður, jørð og breyð.” Hetta meintist við at fólkið hevði rætt til mat, jørð og valdi í landinum.
Bolsjevikkarnir vóru góðir til at vísa seg fram, og teir áttu meirilutan í teimun týdningarmestu sovjettunum. Fyribilsstjórnin stóð ikki væl, og eftir ein stuttan skotbardaga tóku hermenn og arbeiðarar hermennirni til fanga. Hetta var 7. novembur 1917.
Ein nýggj stjórn við Lenin á odda var tilnevnd. Við í hesari nevndini vóru Trotskji og ein maður við dulnevninum Stalin. Bolsjevikkarnir vóru vísur í at vinna valið til tjóðartingið, men teir fingu bert 25% av atkvøðunum. Men lenin vildi ikki geva valdið frá sær og tók tjóðartingið av í januar 1918, so aðrir politiskir flokkar vóru bannaðir.
Tað nýggja ríkið setti seg fyri at bøta um viðurskiftini í landinum. T.d skuldu kvinnur hava valrætt og skuldu fáa somu løn sum mannfólk fingu og somu rættindi í hjúnalagnum. Ein av teimun sum vóru á odda við hesum var almannaráðharrin Aleksandra Kollontaj, sum var ikki vældámd millum mannfólk hóðast Lenin stuðlaði henni. Kommunistaflokkurin vildi ei heldur góðtaka kirkjuna tí at tey hildu at kirkjan hevði stuðla Zarinum og valdi hansara, og øll jørðin sum kirkjan hevði átt, bankar og ídnaðurin fóru til landið.
Síðani í mars 1918 eydnaðist tað Lenin at taka Sovjetsamveldið burturúr krígnum, tí hann helt at nú mátti friður valda. Men friðurin kom ikki. Góðseigarar, herðovastar og kirkjan eggjaðu fólki til at fara ímoti kommunistaflokkinum, sum vóru kallaðir teir reyðu. Teir kallaðu seg sjálvan teir hvítu. Hesi báðir partarnir gjørdu at innanlandskríggj byrjaði og hetta kríggji vardi í 3 ár og 7 mio. fólk doyðu. Tey hvítu fingu mangt annað hjálp frá USA, Bretlandi og Fraklandi sum ikki dámdu Leninsa kommunistiska stýrið. Endin var at tey reyðu vunnu. Flestu bøndurnir vóru í parti við teimun reyðu, tí teir óttaðust fyri at missa teirra jørð um teir hvítu vunnu.
Sovjetsamveldið aftaná deyða Lenins[rætta | rætta wikitekst]
Lenin hevði vóna at onnur lond fóru at skipa fyri arbeiðiskollveltingum, og síðani koma til Sovjetsamveldinum til hjálpar. Men allar kollveltingar vóru bardar niður aftur beinaveg. Sovjetsamveldinum var nú blóðfátækt, og noyddist einsamalt svara hvørjum sítt. Í 1924 doyði Lenin, hann hevði stutt áðrenn skrivað eitt politiskt testament, har hann ávaraði ímóti at geva Stalin ov nógv vald. Men ávaringin kom forseint fram, og Stalin hevði longu fingið starv sum aðalfloksskrivari, og hevði stóra ávirkan á hvør kundi sleppa at gerast limur í flokkinum. Natúrligi eftirmaður Lenins var trotskij. Hann hevði verið oddamaður hjá reyðaherinum gjøgnum innanlandskríggið, eisini var hann ein góður røðari og fyriskipari. Hann helt fast um, at sovjetsamveldið skuldi arbeiða fyri heimskollvelting, sum hann helt skjótt fór at koma. Stalin helt, at hetta ikki fór at bera til og vildi heldur tryggja sær sosialismu í einum landi. Sovjetsamveldið mátti nú hava sjálvsálit og dúva upp á natúrligu tilfeingi landsins. Í 1925 misti Trotskij øll álitsstørv, og varð koyrdur úr flokkinum. Hann varð ákærdur fyri at spjaða flokkin, og tað eydnaðist Stalin at koyra hann frá. Í 1929 bleiv Trotskij útihýstur úr landinum.


c: text/html

text:
Tindhólmur
Tindhólmur er ein hólmur í Vágunum. Kemur ella fer ein við flogfari umvegis Vága Floghavn, er tað ofta, at ein flýgur framvið Tindhólmi. Tindhólmur er stórsti hólmur í Føroyum, og er hann 65 hektar til støddar[1]. Hólmurin er tvær merkur og hevur nógvan fugl. Í hólminum er ofta grind deyð.
Tann sermerkti hólmurin, sum sæst úr bygdini Bø, hevur fingið navn eftir sínum høgu tindum. Tindarnir eru fimm í tali, og eita teir Ytstitindur, Arnatindur, Lítlitindur, Breiðitindur og Boygditindur. Í skúlanum hevur verið vanligt, at børnini lærdu tindarnar við hesi ramsuni Ytsti, Arni, Lítli, Breiði, Boygdi, og er ramsan eisini nýtt sum niðurlag í einum populerum sangi.
Innihaldsyvirlit
Søgnin um ørnina í Tindhólmi[rætta | rætta wikitekst]
Hóast eingin býr har, hevur tað ikki altíð verið so. Søgn er, at hann skal hava verið bygdur í gomlum døgum. Søgan sigur, at ein familja (maður, kona og barn) búði har einaferð, men meðan maðurin var og fiskaði, kom ein ørn og tók smábarnið, og fleyg tað upp á ein av tindunum. Og hóast mamman megnaði at fara eftir barninum, var ov seint. Eftir hetta flutti familjan av oynni, og síðan tá hevur eingin búsett seg har.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
Keldur til søgnina um ørnina í Tindhólmi[rætta | rætta wikitekst]
- Weihe, A.: Tjóðminni (1938), s. 14
- Tømmeraas, Per J.: Ørnen (1997), s. 120-121
- Kletti, Pól á: Ørnin - ein barnarænari. Grein í Dimmalætting (íleggið Skái) 26. januar 2002

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gulspurvur
First unread post • 1 boð • Síða 1 av 1
Gulspurvur
Hey øll!
Í dag var eg runt og hugdi eitt sindur. Heilt nógvir ferðafuglar eru komnir seinastu dagarnar. Á Viðareiði vóru millum 600 og 700 óðinshanar, ein svanur, fleiri íslandsgæs og ein gulspurvur - ein vakur steggi. Hetta er bert aðru ferð í 25 ár at gulspurvur er skrásettur her á landi. Síðst var tá Karl fann tveir í Syðrugøtu.
Annars sá eg runt á Eysturoynni og Norðoyggjum í alt 7 havgæs, 3 gjørir, 2 súgentur, eini 30 trøllentur, 8 reyðspógvar, lítil valmási, eini 30 krikkentur, 9 ennigular entur, eini 10 steinstólpur, fleiri 100 laír og grannljómara. Og tá eg var komin heim fleyg ein fiskiørn suður móti Borðoyavík.
Vinarliga
Silas
Í dag var eg runt og hugdi eitt sindur. Heilt nógvir ferðafuglar eru komnir seinastu dagarnar. Á Viðareiði vóru millum 600 og 700 óðinshanar, ein svanur, fleiri íslandsgæs og ein gulspurvur - ein vakur steggi. Hetta er bert aðru ferð í 25 ár at gulspurvur er skrásettur her á landi. Síðst var tá Karl fann tveir í Syðrugøtu.
Annars sá eg runt á Eysturoynni og Norðoyggjum í alt 7 havgæs, 3 gjørir, 2 súgentur, eini 30 trøllentur, 8 reyðspógvar, lítil valmási, eini 30 krikkentur, 9 ennigular entur, eini 10 steinstólpur, fleiri 100 laír og grannljómara. Og tá eg var komin heim fleyg ein fiskiørn suður móti Borðoyavík.
Vinarliga
Silas
- Viðheftar fílur
-
- Gulspurvur
- Gulspurv3.jpg (218.78 KiB) Viewed 400 times
-
- Gulspurvur
- Gulspurv4.jpg (213.32 KiB) Viewed 400 times
-
- Grannljómari
- Grannljómari.jpg (169.27 KiB) Viewed 400 times
-
- Reyðspógvi
- Isl st kobber.jpg (224.87 KiB) Viewed 400 times
- Silas
-
- Innlegg: 302
- Skrásett/ur: 01 okt 2005, 18:20
- Stað: Lesandi
1 boð • Síða 1 av 1


text:
Flóðaldur
Flóðaldur eru vanligast í Kyrrahavsøkinum. Tað japanska heiti fyri flóðaldur er tsunami, og er hetta fyribrigdi best kent við japanska heitinum í altjóða lesnaðinum. Gos og jarðskjálvtar á havbotninum kunnu elva til ovurstórar aldur, sonevndar flóðaldur. Tær flyta seg skjótt yvir havið. Alduferðir hava verið máldar til 750 km/t. Úti á havinum eru aldurnar bara hálvan metur høgar, men tá tær koma at landi og verða steðgaðar, vaksa tær og kunnu verða meira enn 20 metrar høgar. Síðani stoyta tær seg við eini øgiligari kraft inn yvir land og kunnu oyðileggja alt, sum fyri er. Ein jarðskjálvti út fyri Sumatra í Indonesia í 2005 elvdi til eina aldu, sum skolaði inn á Indonesisku strondina og eisini ferðaðist tvørtur um Indiska Havið og rakti indisku strendurnar. Skjálvtin máldi 9,0 á Richterstiganum. Hægstu aldurnar vóru helst 25 metrar høgar. Millum 250.000 og 300.000 fólk lótu lív. Teirra millum vóru næstan 900 ferðafólk úr Norðurlondum. Fimm milliónir gjørdust heimleys. Tann 11. mars 2011 var ein ógvusligur jarðskjálvti í havbotninum eystur úr Japan, sum elvdi til eina flóðaldu. Serliga norður Japan varð meint rakt og um 20.000 fólk mistu lívið. Flóðaldur eru sjálvsamar á okkara leiðum, men slíkar hendingar eru av og á her í Føroyum. Tað er tó langt síðani, at flóðaldur, ið kunnu samanberast við oyðileggjandi aldurnar í fjareystri, hava rakt Føroyar.
Flóðaldur við Føroyar[rætta | rætta wikitekst]
Flóðaldur, sum kunnu samanberast við tær í fjareystri, hava vit ikki havt her á leiðunum síðani umleið ár 6000 ár fyri Krist. Tá var eitt omanlop á kantinum av norska landgrunninum, sum elvdi til eina rættuliga stóra tsunamialdu í Norðurhøvum. Henda hendingin er kend sum Storeggaaldan. Model útrokningar hava víst, at aldan var umleið 10 m. høg, tá hon kom inn á føroyska landgrunnin. Kanningar av botnsedimentunum í vøtnunum suðuri í Vági og Niðri á Vatninum á Eiði vísa, at tað breyt inn í hesi vøtnini í hesari hendingini. Ein líknandi, men ikki so ógvuslig hending var í 1969, tá ein harður jarðskjálvti rakti Gorringe Bankan í ein útsynning úr Portugal. Hesin skjálvtin skapti eina flóðaldu, sum rakti strendurnar hjá Portugal, Spania, Marokko og oyggjarnar har um vegir. Á evropeiska meginlandinum gjørdi aldan í hesari hendingini ikki so nógv um seg, men ótti kom tó á fólk, serliga í Portugal, tí í 1755 varð Lissabon so at siga lagdur í oyði av slíkari hending. Vit eru tó ikki vitandi um nakra frásagnir, sum vísa at hesar hendingarnar hava rakt Føroyar.
Í 2008 var ein minni flóðaldu hending, sum serliga gjørdi um seg í Hvannasundi, men eisini merktist í Kollafirði og aðrastaðni í Føroyum. Líknandi fyribrigdir hava verið fyrr, m.a. í bókini "Sørvágur og sørvingar" skrivar Sonni Jacobsen um eina flóðaldu, sum knappliga kom inn á sandin í Sørvági í annars besta veðri bæði á landi og á sjónum. Hetta var tann 14 august í 1916. Eisini eru frásagnir, sum benda á, at sama alda gjørdi um seg á Miðvági. Orsøkina til hesar hendingarnar vita vit ikki enn, men omanlop onkunstaðni á havbotninum ella serlig veðurfyribrigdir úti á opnum havi eru tvey av boðunum. Flóðaldur kunnu eisini koma av omanlopum, og slíkt dømi er hendingin í 1953, tá eitt omanlop á Kalsoynni skapti eina aldu, sum fylti gjónna norðuri við Gjógv. Hesa aldu merktu tey eisini í Leirvík, men tó í nógv minni mun.


text:
Landskjaldbøkur
Landskjaldbøkur (frøðiheiti - Testudinidae) er í 25 ymiskum skjaldbøkusløgum. Trý sløg eru í Suðurevropa: grikska landsskjaldbøkan, mauriska landsskjaldbøkan og breiðrandaða skjaldbøkan. Tær líkjast allar: skjøldurin á vaksnu skjaldbøkuni er 20-30 sentimetrar langur og vigar um eitt kilo. Mauriska skjaldbøkan er tann vanligasta. Eins og rára „grikska systir" hennara er hon í Grikkalandi og londum kring Miðjarðarhavið. Breiðrandaða skjaldbøkan er í Suðurgrikkalandi.
Í nógv ár hava landsskjaldbøkur verið kelidýr. Fyri fáum árum síðan vóru villskjaldbøkur í túsundatali savnaðar saman og seldar um allan heimin. Men tær flestu doyðu, tí tær fingu ikki røttu røktina. Til dømis hevur hitin alstóran týdning fyri sodningina og klekingina, og hitin í Suðurevropa er best hóskandi. Í Norðurevropa eru royndir gjørdar at klekja egg í klekitólum, men tær eydnast sjáldan væl. Villskjaldbøkuhandilin minkaði nógv um skjaldbøkustovnin, og eitt skjaldbøkuslag var um at doyggja út. Men í l977 fór ein altjóða djóraverndarfelagsskapur til verka og fekk í lag at leggja forboð at flyta inn landsskjaldbøkur. Undantaksloyvi verður bert givið undir strongum eftirliti. Vónandi fer villskjaldbøkustovnurin at økjast. Tíverri verða nógvar villskjaldbøkur týndar sum skaðadýr, tí tær oyðileggja grøði í urtagørðum og vakstrarhúsum. Aðrar doyggja av eitraðum plantum og í ferðsluni, sum alsamt økist.


text:
Antarktisk-Suðurbók
Antarktisk-Suðurbók (frøðiheiti - Nothofagus antarctica) (spanskt Ñire ella Ñirre), er eitt leyvfellandi træ ella runnur, ið er upprunavøkstur í Suður Kili (Chile) og Argentina frá uml. 36°S og heilt suður á Eldlandið (Tierra del Fuego) (56° S). Tann syðsti gróðrarstaðurin er á oynni Hoste Island, sostatt er Antarktisk Suðurbók tað træið ið veksur syðst á jarðarklótini. Tað trívist best í tí nú minkandi tempereraða regnskóginum.
Antarktisk Suðurbók er gróðursett á vesturstrondini av Norðuramerika, í Stóra Bretlandi og í Føroyum her hon trívist sera væl.


text:
Vágar
Vágar er oyggj í Føroyum millum Mykines og Streymoy. Vágar er við sínum umleið 178km2 triðstørsta oyggj í Føroyum, og her búgva umleið 3 túsund fólk. Vágar hevur vegasamband við meginøkið gjøgnum Vágatunnlinum, sum var fyrsti undirsjóartunnil í Føroyum. Sambandið út í heim er eisini úr Vágum, har einasti flogvøllur í Føroyum liggur.
Vágar eru eyðkendar við stóru vøtnunum Leitisvatni/Sørvágsvatni og Fjallavatni umframt smærri vøtnum, har væl liggur fyri at fiska. Hetta er størsta óbygda øki í Vágum. Øll strondin norðanfyri, frá Gásadali í vestri til Sandavágs í eystri, liggur sum ein stór nátturupark og gevur ríkar møguleikar fyri upplivingum. Størsti hólmarnir í landinum liggja vestanfyri, Tindhólmur og Mykineshólmur. Gistingartilboð í oynni eru Hotel, Vallaraheim, camping, Ból og Biti og summarhús, møguleiki er at eta á matstovu og kaféteria. Serstakt fyri Vágar er einasti flogvøllur í landinum. Hóast oyggin ikki hevur nógv smá vøtn, so eru tey tvey størstu vøtnini, Fjallavatn og Sørvágsvatn her. Í 2003 fekk oyggin fast samband um undirsjóvartunnil til Streymoynna.
Innihaldsyvirlit
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Norðasti landoddi er Slættanes, sunnasti Trælanípa. Móti landsynningi er Stakkurin og móti útnyrðingi Barðið. Uppi yvir Stakkinum stendur Trøllkonufingur. Vágar eru vøkur oyggj, her kunnu vit síggja stillar firðir, breiðar dalar, fuglaberg, høg fjøll, stór vøtn og stórar slættar. Langvegin gjøgnum oynna gongur ein breiður dalur, sum eitur Klovin, og í honum eru tvey størstu vøtn í Føroyum, Sørvágsvatn, studum kallað Leitisvatn, og Fjallavatn. Úr Sørvágsvatni fellur Bøsdalafossur. Fjøllini eru breið omaná og ikki brøtt uttan tey í útnyrðingshorninum. Tey høgstu eru Árnafjall (722 m.), Eysturtindur (715 m.) og Malinstindur (683 m.). Brøtt berg eru um allar síður á oynni fram móti Vestmannasundi. Størstu áir eru Sjatlá og Repsá. Vestur úr sunnara armi á Sørvágslendinum eru hólmarnir Tindhólmur og Gáshólmur. Millum Vágalandið og Tindhólm standa tveir sjáldsama vakrir drangar. Gáshólmssund millum Tindhólm og Gáshólm og Stórasund millum Tindhólm og drangarnar eru ikki farbar uttanfyri kunnigar menn í góðum veðri. Innanfyri drangarnar er Drangasund.
Bygdir[rætta | rætta wikitekst]
35 % av fólkinum í Vágum búgva í Miðvági, 33 % búði í Sørvági og 27 % búði í Sandavági. Knøpp 5 % búðu samanlagt í hinum trimum bygdunum. Fólkatalið í oynni vaks við 158 fólkum frá 1. jan. 2005 til 1. januar 2011 [1].
- Gásadalur fólkatalið 1. jan. 2011 var 21
- Bøur fólkatalið 1. jan. 2011 var 74
- Sørvágur, fólkatalið 1. jan. 2011 var 1.016
- Vatnsoyrar fólkatalið 1. jan. 2011 var 53
- Miðvágur fólkatalið 1. jan. 2011 var 1.058
- Sandavágur fólkatalið 1. jan. 2011 var 825
- Slættanes †
- Víkar †
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
-
-
-
Bøur og Tindhólmur
-
-
-
Sandavágur, kirkjan
-
-
-


text:
Johnny Cash
John R. "Johnny" Cash (26. februar 1932 í Kingsland, Arkansas - 12. september 2003 í Nashville, Tennessee) telist millum allarstørstu countrysangararnar nakrantíð. Tilsamans hevur sangarin givið meiri enn 200 útgávur út, harav 55 studioútgávur.
Sum smádrongur missir hann beiggja sín í eini vanlukku, og pápin brigdar Johnny fyri vanlukkuna. Hetta fær stóra ávirkan á lív hansara. Longu sum ungur á bummullsfarminum í Arkansas er hann kendur fyri sítt kompromisloysi, sum seinni gerst hansara vørumerki. Eftir at hava verið í flogvápninum roynir hann at koma sær fram sum sangari og tónleikari, og um somu tíð verður hann góður við June Carter, sum longu er kend sum sangari.
Johnny Cash var aktivur frá byrjanini av 1950-unum til hann doyði í 2003. Í byrjanini av 1990-unum fór hann undir tað, sum fekk navnið American Recordings, har hann spældi løg hjá kendum amerikanskum bólkum. Millum tað, sum er vorðið kendast eru Rusty Cage hjá Soundgarden, One hjá U2, Hurt hja NIN og fleiri aðrir. Har komu 5 American Recordings, og eftir deyða hansara kom Unearthed, sum er ein box við eini 6 fløgum.
Johnny hevur eisini vunnið 12 Grammy Awards, havt 9 fløgum nr. 1 á Billboard, og 15 singlir nr. 1 á Billboard. Hann hevur selt tilsamans 90 milliónur fløgir.


text:
Sex and the City
Sex and the City er ein amerikanskur filmur frá 2008 ið varð innspældur í New York City.
Filmsliga útgávan av Sex and the City hevur fingið bæði rís og rós eftir heimspremieruna á Leicester Square í London 12. mai 2008.
Kollektiónin inniheldur ymiskt, sum minnir bæði um Carrie, Charlotte , Miranda og Samantha og stíl teirra í væl umtóktu sjónvarpsrøðini. M.a. er ein svartur pailletkjóli, ein reyður A-formaður kjóli við prikkum, ein høgur svartur niðurdeilur, ein paillet-blazari og eitt catsuit.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Filmurin tekur um endan, har sum væl umtókta sjónvarpsrøðin slepti fyri fýra árum síðan. Steikin Carrie Bradshaw (Sarah Jessica Parker) og hennara vinkonur Samantha Jones (Kim Cattrall), Miranda Hobbes (Cynthia Nixon) og Charlotte York Goldenblatt (Kristin Davis) sum allar búgva í New York City í New York, USA vita alt um móta, matstovur og hvat er inn beint nú, men við kærleikanum gongst ikki so væl. Carrie er kortini saman við stóra kærleikanum John James "Mr. Big" Preston (Chris Noth), og tey eru farin at reika fyri brúdleypi. Hon stákast óført saman við vinkonunum, men knappliga má Carrie sanna, at tað veruliga lívið ikki er sum eitt ævintýr.
Leikarar[rætta | rætta wikitekst]
Nakrir leikarar ið spældu við
Høvuðsleikarar[rætta | rætta wikitekst]
- Sarah Jessica Parker
- Kim Cattrall
- Kristin Davis
- Cynthia Nixon
- Chris Noth
- Jennifer Hudson
- David Eigenberg
- Jason Lewis
Aðrir[rætta | rætta wikitekst]
- Evan Handler
- Willie Garson
- Mario Cantone
- Lynn Cohen
- Candice Bergen
- Annaleigh Ashford
- Andre Leon Talley
- Joseph Pupo
- Alexandra Fong
- Parker Fong
- Gilles Marini
- Monica Mayhem
- Julie Halston
- Daphne Rubin-Vega
Virðirslønir[rætta | rætta wikitekst]
- 2008: Best Summer Movie So Far (Nominerað)
- 2008: Best Costume Design (Nominerað)
- 2008: Best Summer 2008 Blockbuster Poster (Nominerað)
- 2009: Excellence in Costume Design for Film (Nominerað)
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Sex and the City á IMDb (kelda).


text:
Lansing
Lansing er høvuðsstaður í lutstatinum Michigan í USA. Í 2010 var fólkatalið í býnum 114.297, tað ger býin til sættstørsta býin í Michigan. Um forstaðir vera taldir við er fólkatalið í Lansing stórbýarøki 464.036. Í tí kombineraða hagtalsøkinum hjá Michigan (Combined Statistical Area), har Shiawassee County verður talt við, var fólkatalið 534.684 í 2010. Lansing er tann einasti býurin av teimum 47 høvuðsstaðunum sum liggja í landslutum (counties), ið ikki hevur sæti hjá county-umsitingini.


text:
Manskt mál
Manskt (Gaelg, Gailck, Manx ella Manx Gaelic), er uppruna málið á oynni Mann. Manskt er eitt Goideliskt (Gæliskt) mál, runnið úr mið-írskum. Seinasti maðurin sum hevði manskt sum móðirmál, Ned Maddrell doyði í 1974. Talumálið á Mann í dag, er enskt.
Seinnu árini hevur málið fingið uppreisn, og fleiri Mann-búgvar læra í dag manskt sum næsta mál (eftir enskt) og í manska tinginum Tynwald verða nýggju lógirnar upplisnar á bæði manskum og enskum máli.
Nær skyldt við Írskt og Skotskt gæliskt.


text:
1952
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- Tíðindablaðið Fróðskaparrit verður útgivið fyrstu ferð.
List[rætta | rætta wikitekst]
Bókmentir[rætta | rætta wikitekst]
Invisible Man hjá Ralph Ellison.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 25. januar - Malan Marnersdóttir er professari í bókmentafrøði (dr.phil).
- 20. apríl - Finnur Helmsdal
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 23. august - Niclas Johannes Djurhuus, lærari og politikari (f. 1865).


text:
HM í fótbólti 2010
HM í fótbólti 2010 fór framm í Suðurafrika frá 11. juni til 11. juli 2010. Spania gjørdist heimsmeistari, tá teir vunnu finaluna móti Niðurlondum.
Innihaldsyvirlit
Bólkarnar til HM 2010 í Suðurafrika[rætta | rætta wikitekst]
Lutakastið av bólkunum til heimsmeistaraskapið fór framm 4. desember 2009 í Cape Town.
Málskjúttar og avleveringar ið førdu til mál[rætta | rætta wikitekst]
Endaliga úrlitið á HM 2010[rætta | rætta wikitekst]
Hesin ranglistin er sambært kriteriunum hjá FIFA.[1]


text:
Rúsir
Rúsir (eintal rúsi) vóru norrønur ættbólkur ið búði eystanfyri í Eystrasalti. Hesir vóru helst eftirkomarar hjá svium, men hetta er óvist. Í hvussu so er høvdu rúsir tætt samband við sviðar og norðbúgvar annars. Orðið rúsir verður brúkt um teir norðbúgvar, ið ferðaðust eystureftir í norrønu útflytingini.
Sjónarváttarfrágreiðing[rætta | rætta wikitekst]
Fyrsta sjónarváttarfrágreiðingin um lívið hjá norðbúgvum, er frá muslimska sendiharranum Ahmad ibn-Fadlan (arábiskt: أحمد ابن فضلان), sum í 922 kom í samband við rúsir við ánna Volgu. Eftir frásøguni metir hann teir sum norðbúgvar.
Skaldsøgan Eaters of the Dead eftir Michael Crichton byggir á frásøgu Ahmadar ibns-Fadlans, sum eisini er gjørd til film við navninum The Thirteenth Warrior.
Kievrúsaríkið[rætta | rætta wikitekst]
Sambært Russisku fyrstu krýniku gjørdu finnar og slavar uppreistur ímóti sviðum. Eftir uppreisturin var ófriður í slaviskum londum. Teir heittu so á Rurik (føroyskt: Rørekur) um at koma at fáa skil aftur á landið. Hann kom og gjørdi sum umbiðið og stovnaði harvið Kievrúsaríkið, sum var fyrsta slaviska ríkið. Í 13. øld flutti Røreksættin til Moskvu, sum tá bleiv høvuðssaður í einum russiskum ríki. Rúsir løgdu við hesum navn til Russland.
Støddin á søguliga Kievrúsaríkinum svarar í stødd rættiliga væl til núverandi Ukrainu.
Summir slavskir sgøufrøðingar eru tó ikki samdir við hesari frágreiðingini uppá fyrsta slaviska ríkið. Teir setar spurnartekin við trúvirðið í Russisku fyrstu krýniku. Teir halda í hvussu so er ikki, at tað er trúligt, at norðbúgvar skulu hava stovnsett fyrsta slaviska ríkið.


text:
Flogbóltur
Flogbóltur, á enskum og fleiri øðrum málum verður volleyball brúkt. Í flogbólti eru tað tvey lið, seks á hvørjum liði, ið skulu royna at sláa bóltin yvir á banan hjá mótstøðuliðinum. Líkasum tennis og badminton er banin deildur av einum neti.
Á enskum og fleiri øðrum málum verður flogbóltur róptur volleyball. Flogbóltur er bóltleikur, har ið bólturin við hondunum verður sendur aftur og fram um net, sum er spent um miðjan vøll. Í flogbólti eru tað tvey lið, seks á hvørjum liði, ið skulu royna at sláa bóltin á banan hjá mótstøðuliðinum, liðini kunnu spæla bóltin trýggjar ferðir sínamillum, áðrenn bólturin verður sendur yvirum til mótstøðuliðið, helst skal bólturin koyrast yvirum soleiðis at mótstøðuliðið missir bóltin ella ikki fær fatur á honum, hetta verður ofta gjørt við at bólturin verður hevaður til ein sum dugir væl at smasja, tað er at sláða bóltin hart við arminum lyftum upp yvir høvdið. Flogbóltur bleiv fyri fyrstu fer spældur í 1864 í Tokyo. Fyrsti dysturin ímillum skipað lið var í Holyoke, Massachusetts í USA í 1895.
Flogbóltur verður spældur ymsa staðni í Føroyum, nevnast kunnu feløgini Fleyr úr Tórshavn, ÍF úr Fuglafirði, Ternan av Toftum, SÍ og Dráttur úr Vágunum, Mjølnir úr Klaksvík, TB av Tvøroyri, KÍF úr Kollafirði og Nøvan av Oyrabakka.[1] Á hvørjum árið verður spælt um Føroymeistaraheiti og Steypakapping. Báðar kappingarnar eru um veturin.
Innihaldsyvirlit
Banin[rætta | rætta wikitekst]
Banin er deildur upp í eitt øki framman og eitt øki aftan av einari álopslinju. Álopslinjan, verður eisini kalla tríggjar metra linjan. Hon er tríggjar metrar frá, og javnt við netið. Álopslinjan er ein partur av økinum framman. Umráðið í fríøkinum aftanfyri baksíðuøkið verður eisini kalla fyri servuøkið.
Reglar[rætta | rætta wikitekst]
Eitt lið hevur seks spælarir úti á bananum, og upp til 6 útskiftarar. Tað liði, sum fyrst vinnur trý sett, hevur vunnið dystin. Fyri at vinna eitt sett, skal ein fáa 25 stig,(5 sett, 15 stig) og samstundis vera 2 stig framman fyri mótsøðuliðið. Tvs, at um støðan er 25-24, verður dysturin ikki avgjørdur fyrrenn annað liðið, er tvey stig frammanfyri. Hvørt lið hevur loyvi til at røra bóltin tríggjar ferðir, men sami spælarin hevur ikki lov at røra bóltin tvær ferðir á rað. Men tað eru nøkur undantøk. Um bólturin verður blokkaður og blokkerandi liðið fær bóltin, so telur blokkurin ikki sum ein røring.
Tá ið ein spælur flogbólt, er tað loyvið at brúka fleiri partar av kroppinum. Tað vanliga er at brúka hendurnar, men tað er eisini loyvi til at brúka høvdið og føturnar.
Tað er ymiskt hvussu, annupá aldur, hvussu høgt uppi netið er:
- Gentur 14 2,14 m
- Dreingir 14 2,24 m
- Gentur 16 2,20 m
- Dreingir 16 2,35 m
- Kvinnuunglingar 2,24 m
- Mansunglingar 2,43 m
Blokering[rætta | rætta wikitekst]
Ein blokering er, um ein spælari hoppar upp framman fyri netið og forðar mótspælarinum at sláa bóltin yvir netið. Tað er loyvt at hava hendurnar framman fyri netið hjá mótspælarinum, tá ein blokerar. Tað er loyvt, at tveir ella tríggir spælarir blokera, um allir eru framsíðuøki spælarir. Hetta kallast ein felags blokering. Ein blokering telur ongantíð, sum ein røring, sum tær tríggjar røringar eitt lið kann hava.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis ávísingar[rætta | rætta wikitekst]


text:
Svimjihøllin er opin aftur sum vanligt.
Søkt verður eftir tveimum røktarstarvsfólkum til Heimatænastuna í Vágum at byrja hin 1. mars 2015 ella skjótast tilber.
Arbeiðstíðin er 32 tímar um vikuna.
Arbeiðið verður fyri tað mesta á Sýnini.
Í samband við at Sørvágs kommuna fyllir 100 ár í ár, fer kommunan at skipa fyri fleiri tiltøkum gjøgnum árið. Eitt av teimum fyrstu tiltøkunum fór av bakkastokki í gjár, tá kommunan bjóðaði øllum skúlabørnunum við foreldrum ella avvarðandi, inn til eitt stórt og spennandi tiltak í Sørvágs skúla.
Treytað av nóg stórari undirtøku verður frálæra í føroyskum máli og mentan fyri fólk, ið ikki hava føroyskt sum móðurmál.
Søkt eftir starvsfólki til Barnaverndartænastuna fyri Sørvágs- og Vága kommunur til setan 01.03.15 ella eftir nærri avtalu.
Talan er um fulltíðarstarv við einari royndartíð uppá 3 mánaðir.
Barnaverndartænastan heldur til á kommunuskrivstovuni í Sandavági, og nakað av ferðing má roknast í starvinum.
Tað gjørdist 6. flokkur í Sørvágs skúla, ið streyk avstað við sigrinum í stóru fetteljarakappingini hjá Fólkaheilsuráðnum.
Frá mánadegnum 10.11.2014 og hvønn mánadag framyvir, verður bókasavnið karmur um lestrarmøguleikar hjá lesandi úr Sørvágs Kommunu. Tankin er at øll lesandi kunnu hittast, samstarva og arbeiða við teirra uppgávum.
Samskipari er Ragnar Sigrunarson. Í hesum sambandi er stovnaður ein facebookbólkur. Linkið er niðanfyri.
Stýrið fyri "Heimatænastuna í Vágum" samtykti á fundi tann 23. oktober 2014 at seta Sonju Klein sum leiðara fyri "Heimatænastuna í Vágum". Starvið er sett frá 1. november 2014 at rokna. Teir fyrstu tveir mánaðirnir verða nýttir til at fyrireika yvirtøkuna av eldraøkinum.
Skipað verður fyri felagsvenjingum á Sýnini, har dentur verður lagdur á fyribyrgjandi-, viðlíkahalds- og styrkivenjingar.
Endamálið við venjingunum er at økja førleikan og vælveruna hjá tí einstaka borgaranum, so at borgarin so leingi sum til ber verður sjálvhjálpin bæði heima og úti.
Økisterapeutarnir
Ein afturvendandi táttur hevur verið tey síðstu árini, at næmingar í framhaldsdeildini fáa nakrar tímar frá kommununi, har fríðkað verður um í bygdunum.
Sørvágs- og Vága kommuna hava undirskrivað samstarvsavtalu, sum fær heitið "Heimatænasta í Vágum".
Endamálið við samstarvinum er, at kommunurnar í samstarvøkinum røkja heimatænastu og eldrarøkt v.m. í felag, soleiðis at borgarin fær boðið eina samskipaða heildartænastu.
Kommunurnar í Vágum hava boðað nýggja samstarvinum V.E.K.S. hinumegin sundið frá, at vit vilja samstarva um økisterapi v.m.
Í samband við at rottangar verða tømdir í Sørvágs Kommunu verður heitt á tey, sum hava bygt innan fyri síðstu fimm árini at kanna, um tit eru skrásett í rottangaskipanini hjá IRF.
Hetta kann gerast við at ringja á tlf. 41 42 43 hjá IRF.
Í góðveðrinum mikudagin tóku vit hesar summarmyndirnar. Ein flokkur úr skúlanum á Løgmannabreyt var komin vestur at hyggja eftir flogvøllinum. Eftir vitjanina har, gingu tey sær ein túr oman til Sørvágs.
Søkt verður eftir 2 vaskifólkum til skúlan at byrja mánadagin 18. august.
Arbeiðstíðin er frá kl. 11 til kl. 16. Meira fæst at vita um atbeiðið við at ringja tlf. 233225.
Løn sambært sáttmála millum Føroya Arbeiðarafelag og Føroya Arbeiðsgevarafelag.
Síðsta freist at søkja er mánadagin 14.07.2014.
Leygardagin 31. mai var arbeiðsdagur í Gásadali. Uppmøtingin var góð, umleið 30 fólk, bæði børn og vaksin.
Á bygdaráðsfundinum mikukvøldið í vikuni var roknskapurin fyri Sørvágs kommunu fyri árið 2013
einmælt samtyktur.
Sjálvt um hitastigini um vikuskiftið bert liggja um tey fimm, og høgættin fær okkum at halda, at summarið má verða langt burtur, so lýgur álmanakkin ikki.
Fiskimálaráðið, ið hevur eina játtan at stuðla viðarvøkstur runt um í landinum, hevur játtað Sørvágs kommunu kr. 30.000,00 til at seta runnar og trø niður á Rossatrøðni í Sørvági.
Elisabeth Thorsteinsson hevur verið kommunulækni í Vágum síðani 1981. Elisabeth er nú farin um tey 75, og mikudagin tann 14. mai, verður so hennara seinasti arbeiðsdagur.
Í tí sambandi, verður skipað fyri almennari móttøku á Heilsumiðstøðini í Miðvági hendan dag, frá kl. 15:30 til 17:30.
Síðsta vikuskifti hátíðarhelt Sørvágs kommuna at útbyggingin av skúlanum í hesum umfarinum var lokin.
Sørvágs Kommuna og Vága Kommuna hava sett Sonju Klein til at fyrireika yvirtøkuna av heima- og eldrarøktini í Vágum.
Í sambandi við broyting av aliøkjunum á Sørvágfirði, skal siglingin á fjørðinum broytast, og tveir nýggir vitar verða settir upp.
Í samband við at út- og umbyggingin av Sørvágs skúla er liðug á hesum sinni, verður skúlin sýndur fram fyri almenninginum leygardagin 3. mai 2014.
Tiltakið byrjar kl. 14 við hornblástri, tónleiki og røðum.
Øll eru hjartaliga vælkomin.
Í skemti er vanligt at siga, at tú kanst bara koyra tað á vestfallið um nakað, sum einki er vert.
Trupuleikin er bara tann, at eftir vestfallið kemur eystfallið, og er tað rusk´, vit hava tveitt burtur, so kunnu vit møta tí aftur, og tað var ikki júst meiningin.
Í langa tíð hevur tað verið eitt ynski hjá teimum, sum húsast á ídnaðarøkinum á Hálsi, at fáa vaksið um trýstið á vatninum.
Fyri at bøta um hetta, hevur kommunan sett ein hydrofor upp, sum økir um trýstið. Og fyri at verja hann móti vætu og vindi, so er eitt hús gjørt, sum vit fara at kalla Pumpuhúsið á Hálsi.
Í vikuni vitjaði 3. flokkur í Sørvágs skúla við lærarum sínum borgarstjóran. Við sær høvdu tey eitt vælorðað skriv, har tey spurdu, um borgarstjórin vildi hjálpa teimum við einum ynski, sum tey øll høvdu.
Í gomlum døgum plagdu menn at stytta sær stundir undir Pollastovu.
Tað, sum var at frætta úr stóru verð, høvdu teir hoyrt hjá norðmanninum, og innanoyggjatíðindini í útvarpinum. Tey lokalu tíðindini vóru at frætta undir Pollastovu.
Síðsta vikuskifti tók óveðrið burtur úr kirkjugarðinum, bæði út móti Kirkjuvegi og niðan móti skúlanum.
Í Sørvági er útsynningur vánalig ætt. Báðir garðarnir hava staðið ímóti óveðri í skjótt fjøruti ár, men hesa ferð var útsynningurin við yvirlutan.
Í síðstu viku var ommu– og abbadagur í Alvalon. Tá er gott at hava eitt stórt parkeringspláss til teirra, sum ikki orka so væl at ganga sum onkuntíð.
Á morgni er ofta trongt á parkeringsøkinum við Alvalon, eins og tá serlig tiltøk er á stovninum.
Tí hjálpir tað væl um, at starvsfólk og onnur eru umhugsin og brúka parkeringsøkið við Bonushyl.
Arbeiðið at dagføra gomlu skúlalonirnar, sum er gjørt síðstu fýra árini, er við at koma undir land.
Í ár eru 100 ár síðan, at altjóða kvinnudagur fyrstu ferð varð hildin 8. mars, og síðan er hann hildin sama dag hvørt ár.
Sambært §6, stk. 3 í kunngerð nr. 72 frá 29. mai 2012 um taðing, hevur Sørvágs kommuna givið undantaksloyvi til at Tróndur Niclasen, Tungugarðar 1, Bøur, taðar í Uttangarðshaga Eystara parti (millum gjáirnar) í viku 8 og 9 í 2014.
Sambært loyvinum skal atlit vera tikið til §7, 8 og 9 í kunngerð nr. 72 frá 29. mai 2012 um taðing.
Skipað verður fyri felagsvenjingum á Sýnini, har dentur verður lagdur á fyribyrgjandi-, viðlíkahalds- og styrkivenjingar.
Endamálið við venjingunum er, at økja førleikan og vælveruna hjá tí einstaka borgaranum, so borgarin so leingi sum til ber verður sjálvhjálpin bæði heima og úti.
Í síðstu viku vóru umboð fyri íslendsku havnirnar á vitjan í Føroyum. Við í ferðalagnum var okkara góði gamli Gísli Gíslason, sum nú er havnarstjóri í Íslandi. Gísli var bæjarstjóri á Akranesi í fleiri ár, og hann og Petur Kruse, sáli, undirskrivaðu í síni tíð vinarbygdarsamstarv millum Akranes og Sørvág.
Ferðalagið vitjaði eisini aðrar havnir í Føroyum, har tosað varð um viðurskifti av felags áhuga.
21. mai 2013 undirskrivaði Sp/f Sørvágs Snikkaravirki sáttmála við Bústaðir um høvuðsarbeiðstøku fyri bygging av íbúðum í Sørvági.
Tær 5 íbúðirnar verða bygdar mitt í býgdini, á Billubønum, við góðum útsýni yvir bygdina og sandin. Tær verða orkuvinaligar, og uppfylla øll krøvini í BR10-byggiásetingini.
Íbúðirnar verða uml. 85 m², og hava harumframt ein lítlan hjall/úthús. Allar eru egnaðar til fólk í koyristóli, og tær verða innrættaðar soleiðis: Køkur og stova, hjúnarkamar, sovikamar, gangur og baðirúm.
Arbeiðið fer í gongd beinanvegin, og eftir ætlan standa íbúðirnar liðnar seinast í mars 2014.


text:
Róm
Róm (italskt Roma), eisini kallaður "tann ævigi býurin" er høvuðsstaðurin í Italia. Navnið "tann ævigi" ber hann av sonnum. Longu 700 ár fyri Kr. føðing var hann bygdur; um tað mundið, ta ið okkara tíðarrokning byrjar, var hann høvuðsbýurin í heiminum, og rómarsku keisararnir ráddu fyri tí mesta av tí, sum tá var kent av verðini. Frá hesi søguríku tíð síggjast enn bæði nógvar og stórar toftir. Í Colosseum, tí størsta leikhúsinum, kundu rúmast 50 000 fólk. Romaraveldið víknaði, men Róm kom kortini at verða høvuðsbýurin í Evropa, tí har búðu pávarnir. Um veldi teirra siga tær mongu stóru og stásiligu kirkjurnar frá. Enn ræður pávin fyri einum lítlum parti av býnum, Vatikanríkinum: hetta rikið hevur sína egnu radiostøð, flagg og frímerkir og er i allar mátar at rokna sum eitt egið land, men víddin er lítil. Í Pávaborgini, Vatikaninum, eru fleiri túsund stovur. Stórt tal av fremmandum ferðafólki kemur á hvørjum ári til Róm at síggja tey mongu minnini bæði frá fornari tíð og frá miðøldini, tá ið tær sjáldsama vøkru kirkjurnar vóru bygdar. Summar av hesum kirkjum, har ímillum Pæturskirkjan, størsta kirkja l heiminum, eru prýddar við myndum av bestu málarum og myndahøggarum, ið Iivað hava. Á okkara døgum er Róm stórur ídnaðarbýur og veksur í heilum.


text:
Í blaðnum hesaferð:
-
- Danmark liggur hvørki ovarlaga ella niðarlaga samanborið við onnur lond. Ringast er støðan í Finnlandi, har tað er trupult at fáa eyga á næmingar, sum dámar at ganga í skúla. Um 10 prosent av dreingjunum og 17 prosent av gentunum dámar at ganga í skúla í Finnlandi, sum annars klárar seg sera væl í PISA-kanningum ár eftir ár, sigur Bjørn Holstein, professari, í Skúlablaðnum nr. 6, 2014
- Samstarv í skúlanum er alneyðugt, fyri at næmingurin og lærarin trívast. Ein kensla av at hoyra til og at sleppa at vera tann, ein er, uttan at føla seg skeivan, skal til fyri at støðast. Sjálvsagt er orðaval og málmenning hjá børnum heitt í kjakinum í hesum døgum, og tað er sera viðkomandi. Hvør skal siga, hvat rætt er, og hvussu hetta skal skipast? skrivar Nina Brockie Hansen, lærari, í Skúlablaðnum nr. 6, 2014
- Eg byrjaði við at vera ”frú” og síðan eftirnavnið. Og nú sum skúlastjóri verður ein nevnd ”tú”, so mangt er broytt. Eg byrjaði í eini tið, har lærarin fyrireikaði seg, undirvísti og rættaði. Eitt ávíst samband var komið við heimini í Danmark tá, men ikki nógv her hjá okkum. Í dag hava vit heimini heilt inni í skúlanum, sigur Elsa Birgitta P. Petersen, fyrrverandi skúlastjóri, í Skúlablaðnum nr. 6, 2014


text:
Salvador Dali
Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech, 1. Marqués de Dalí de Pubol (11. mai 1904 - 23. januar 1989), best kendur sum Salvador Dalí, var ein framstandandi spanskur surrealistiskur málari, føddur í Figueres í Katalonia landslutinum í Spania. Hann var best kendur fyri sínar surrealistisku málningar og standmyndir. Tað eru fleiri søvn um hann, eitt nú í Cleveland, Ohio, St. Pætursborg, Florida og í Figueres í Spania. Seinasta verkið ið hann málaði var Head of Europa, sum hann málaði til Kong Karlos av Spania, sum takk fyri at kongurin gav honum heitið Marqués de Dalí de Púbol í 1982. Kongurin vitjaði Dali tá hann lá fyri deyðanum, tá fekk hann handað listaverkið.


text:
Harriet Beecher Stowe
Harriet Beecher Stowe (14. juni 1811 – 1. juli 1896) var amerikanskur rithøvundur og abolitionistur, sum gjørdist kend um allan heim av bókini Tummasarsmáttu (enskt; Uncle Tom´s Cabin).
Harriet vaks upp í einum kristnum heimi, pápin var prestur. Hon fór at arbeiða saman við systur sínari Cathrine sum lærari og giftist í 1836 við Calvin Stowe sum eisini var prestur. Tey fingu sjey børn, men fleiri doyði meðan tey vóru smá. Harriet hjálpti til við at uppihalda familjuni við at skriva.
Skaldsøgan um Tummas byrjaði sum framhaldssøga í anti-træla tíðarritinum National Era. Stowe kendi væl til trælahald, anti-trælahaldsrørsluna og við undargrundarjarnbreytina. Kentucky, sum lá beint yvirav Cincinnati, har Harriet og familjan búði, var ein trælastatur.
Lógin um viðferð av trælum, ið flýddu, sum kom í gildi í 1850, fekk Harriet Beecher Stowe at taka aktivian lut ímóti trælahaldi. Tá ið bróðurkona hennara einaferð skrivaði til hennara: "Harriet, um eg hevði duga at brúkt ein penn so væl sum tú, hevði eg skrivað okkurt, sum fekk alt landið at kenna á sær, hvussu forbannaður trældómur er," gjørdist hon fullviss í at hon skuldi skriva okkurt um trælahald.
Hon fór í holt við at tosa við flýddar trælir og trælaeigarar og las ein hóp av bókum um evnið. Hon lat fyrst søgurnar prenta sum framhaldssøgur, og hildið verður at høvuðspersónurin í mangar mátar er grundaður á Josiah Henson, sum sjálvur hevði verið trælur og hevði skrivað um upplivilsi síni.
Tá ið bókin kom út í 1852 varð hon seld í 10 000 eintøkum eftir einari viku. Longu í 1854 var hon týdd til 60 ymsiks mál.


text:
Grammy Award
Grammy Awards (upprunaliga nevnt Gramophone Awards) er ein røð av amerikonskum tónleikavirðislønum, sum verða handaðar av Recording Academy fyri ársins bestu framleiðslur og framførslur innan tónleikavinnuna. Virðislønin varð stovnað í 1959. Grammy verður mett at vera líka týdningarmikil virðisløn fyri tónleikavinnuna, sum Oscar-virðislønin er tað fyri filmsvinnuna. Handanin verður vanliga hildin í februar og í løtuni eru tað ikki færri enn 108 ymiskir bólkar.
Grammy verður saman við Billboard Music Award, American Music Awards, og Rock and Roll Hall of Fame mett at verða ein av teimum týdningarmestu tónleikavirðislønunum í USA. Tað árliga Grammy show'ið er ein av teimum størstu kommersiellu hendingunum í tí amerikonsku tónleikavinnuni, og veitslan verður víst í sjónvarpi kring allan heimin.
Grammy-virðislønirnar verða handaðar eftir at limirnir í Recording Academy hava atkvøtt fyri teimum tilnevndu.


text:
Othello (sjónleikur)
Othello er ein sjónleikur eftir William Shakespeare. Í 2008 varð hesin leikur framførdur í Føroyum av leikbólkinum HUÐRAR.
Innihaldsyvirlit
Sjónleikurin Othello, sum Huðrar framførdi í Føroyum í 2008[rætta | rætta wikitekst]
Leikarar[rætta | rætta wikitekst]
- Sóley Danielsen: Áhugaleikari, høvuðsábyrgd av leikinum. (Sjónleikarhúsið - Hedvig Westerlund Kapnas).
- Búi Rouch: Áhugaleikari, áhugadansari (Dramaverkstaðið - Hjørdis Johansen)
- Durita Dahl Andreassen: Áhugaleikari (Dramaverkstaðið - Hjørdis Johansen)
- Dávur Djurhuus: Áhugaleikari, áhugayrkjari (Dramaverkstaðið - Hjørdis Johansen)
- Tjóðhild Patursson: Áhugaleikari (Dramaverkstaðið - Hjørdis Johansen)
- Jákup Wardum: Áhugaleikari (Sjónleikarhúsið - Hedvig Westerlund)
- Edvard Skúvadal: Áhugaleikari (Sjónleikarhúsið - Hedvig Westerlund)
- Petur Meinhard Elleby Andersen: Ahugaleikari (Dramaverkstaðið- Hjørdis Johansen)
Tónleikarar og tónasmiðir[rætta | rætta wikitekst]
- Búgvi J. Magnusson: Trummur, høvuðsábyrgd av tónleikinum – (Rógvi á Rógvu, Lars Wagner, Jónleif Jensen, MGK hjá Leivi Thomsen)
- John Ivar Venned: Guitar – (Karl Anton Klein)
- Ísak Petersen: Bass – (Arnold Ludvig, Edvard Nyholm Debes, MGK hjá Leivi Thomsen)
- Mattias Kapnas: Klaver – (Musikkskúlin)
- Kjartan Nolsøe Jespersen: Cello – (Musikkskúlin)
- Jensa Højgaard Dam: Klaver -(Musikkskúlin)
- Leikstjóri: Hans Tórgarð - Sjónleikari.
- Koregrafur/dansari: Jóna Thomsen - Dansari.
Søgugongdin í Othello[rætta | rætta wikitekst]
..."Hart stríð stendur í 1571 millum Venesia og Turkaland, sum bæði kanna sær oynna Kýpros. Herovasti hjá Venesia er hin gløggi og djarvi Othello, ið er nekari ella - sum tá var sagt – móri. Nú hendir tað, at Othello og ein vøkur genta úr Venesia, Desdemona, fáa hug hvørt á øðrum. Men Jago, vinmaður Othello, ger av at beina fyri lukku teirra. Burtur úr hesum hendingum hevur Shakesperare skapt ein tíðarleysan leik um kærleika og óndskap, góðtrúni og øvundsjúku "...
Hví Othello?[rætta | rætta wikitekst]
Orsøkin, til at júst hesin leikur varð valdur, eru berandi evnini í leikinum: øvund, góðtrúni og manipulatión. Evnini øvund, góðtrúni og manipulatión, eru tíðarleys evni, og síggjast aftur í maktstríðnum í flest øllum samfeløgum; eisini í tí føroyska. Til dømis síggja vit sera nógvan líkskap millum tað, sum gongur fyri seg í leikinum Othello, og tað, ið fer fram í politiska stríðnum í Føroyum. Í søguni Othello er persónurin Jago, sum hevur ein avskeplaðan moral, misnýtir sín myndugleika og gongur á odda í maktspælinum um hægsta sessin í herinum á Kýpros. Av tí, at hann sleppur so lætt frá sínum gerðum, og at fólk trúgva honum, sleppur hann mest sum at stýra sínum medmenniskjum. Hetta endar við einari vanlagnu, har fleiri fólk lata lív orsakað av hansara maktspæli og teirra manglandi evni at uppfata tað.
Tulking[rætta | rætta wikitekst]
Av tí, at handritið er sera drúgt og leggur upp til eina 4 tímar langa framførslu, høvdu tey stytt nøkur brot í leikinum munandi, soleiðis at spælitíðin er uml. 90 minuttir; tó verður hildið fast um kjarnuna í søguni. Tey niðurstyttu brotini, verða lýst við øðrvísi miðlum, sum tónleiki, ljósið, rørslum og dansi. Hetta gevur leikinum sera nútímans, frískan og ungdómligan dám. Leikurin rørir á henda háttt eisini eitt sindur við tað surrealistiska. Hesir “alternativu” miðlarnir, vit hava nýtt á pallinum, hava serliga verið uppi at venda í kjakinum kring leikin. Var hetta bara fjas? Ein roynd at gera eitt “show”? Ella var virði í hesum pørtum? Góvu teir leikinum nakað?
Leikbólkurin saman við øllum teimum, ið standa rundan um uppsetingina av leikinum, vóru sera spent uppá, hvussu leikurin fór at verða móttikin uttanfyri Føroyar.
Leikurin framførdur Lettlandi[rætta | rætta wikitekst]
Ungdómsleikbólkurin HUÐRAR var, ígjøgnum Meginfelag áhugaleikara Føroya (MáF), útvaldur til sjónleikafestival í Riga, høvuðsstaðnum í Lettlandi. HUÐRAR, ið er ein sjálvstøðugur ungdómsleikbólkur, var fegin um hendan møguleikan at sýna fram leikin uttanlandands og menna listarligu førleikarnar. Festivalurin, leikbólkurin var útvaldur til, kallast NEATA - festivalurin. NEATA er paraplyfelagsskapurin fyri øll meginfeløg fyri áhugaleik í teimum norðurlendsku og baltisku londunum. Endamál felagsins og endamálið við festivalinum er at menna norðurlendska/baltiska netverkið innan leiklist og skapa eitt forum, ið kann geva íblástur og nýhugsan til menning av áhugaleiki í hesum londum. Hetta er fimmti NEATA – festivalurin, ið skipað var fyri. Festivalurin verður hildin annaðhvørt ár og ferðast millum tey lond, ið eru við í NEATA. Hann hevur higartil verið í Litava, Svøríki, Estlandi og í 2006 í Føroyum.
Teir leikbólkar, ið luttóku, vóru útvaldir av meginfeløgunum fyri áhugaleik í teimum ymsu londunum í NEATA. Hetta gjørdi, at festivalurin hevði høga góðsku, og var tí sera gevandi fyri luttakararnar. Luttakararnir høvdu eisini møguleika at fara á ymiskar verksmiðjur, har arbeitt var við sjónleiki av ymsum slag. Skipað var fyri kjaki eftir hvønn leik, soleiðis at hvør leikbólkur fekk eftirmeting at arbeiða víðari við. Eftirmetingarnar av framførsluni hjá HUÐRUM vóru sera rósandi; dentur var lagdur á framúr gott spæl hjá øllum leikarunum og góðan tónleik á høgnum støði. Danska umboðið í NEATA nevndi leikbólkin HUÐRAR at verða hæddarpunktið á øllum festivalinum.


text:
Eg eiti Elisabeth. Til eftirnavn eiti eg Hurley. Eg eri seks og tretivu ára gomul. Eg havi tvær systrar. Tær eitu JoAnn og Katrin. Tær eru úr Føroyar men eg eri úr USA. Mamma mín er føroyinur og flýta til USA nær hon var pá vegin viđ meg. Pápi mín er úr USA. Tey møtast í Føroyum í 1964. Mađur mín eitur George og er úr USA eisini. Foreldrini hja hann var úr Kolumbia. Hann er fløruti ára gamal. Hann hevur ein bróđur sum eitur Pierre. George og eg hevu tvey børn. Stórur beiggjan er sjey ára gamal og Lítli beiggjan er fýra ára gamal. Vit búgva í Denver, men vit eru í Føroyum nú at vitja.
Share:


text:
Sink
Sink (Zink) er tað 30. frumevni í tí skeiðbundnu skipanini og hevur tað evnafrøðiliga súmbolið Zn. Undir vanligum hita- og trýstviðurskiftum sær hetta yvirgangsmetallið út sum eitt ljóst blá/gráligt metal.
Týdningur av Sink fyri kroppin[rætta | rætta wikitekst]
Zink er partur av fleiri enn 200 enzymprosessum í kroppinum og er tískil eitt sera týðandi evni fyri kroppin. Eisini er Zink ein týðandi antioxidantur, ið styrkir um immunverjuna, húðina, neglirnar og beinagrindina. Um tú hevur hvítar plettir á neglunum ella hevur veikan smakk- og luktisans, kann hetta skyldast zinkmangul. Fólk hava eisini størri tørv á zink í stressaðum tíðum og tá sukurnýtslan er stór.


text:
Eugène Terre'Blanche
Eugène Ney Terre'Blanche (f. 31. januar 1941 í Ventersdorp - 3. apríl 2010) var leiðari av víðgongda felagsskapinum Afrikaner Weerstands Beweging (Afrikaner Resistance Movement), vanliga kendur sum AWB, ið varð stovnaður sum ein politiskur flokkur tann 7. juli í 1973. Felagsskapurin arbeiðir millum annað fyri einum hvítum stýri í Suðurafrika, og var stuðul hjá hvíta stýrinum, ið sat øll árini undir apartheid í Suðurafrika.
Limirnir í AWB savnast saman um eitt hagekross (eitt slag av flaggi, ið minnir nógv um flaggið, Adolf Hitler og menn hansara nýttu). Í 1994 royndi felagsskapurin at steðga fyrsta demokratiska valinum í Suðurafrika við at fremja fleiri bumbuálop. Felagsskapurin sigur seg í dag hava 70.000 limir. Leygardagin 3. apríl varð Terre'Blanche funnin myrdur í heimi sínum í Ventersdorp í norðara partinum av Suðurafrika.


text:
Alfrøði
Alfrøði er ikki ein ávís vísindagrein, sum so nógvar aðrar. Orðið alfrøði merkir "frøði um alt". Vanliga inniheldur ein alfrøði ikki serliga nógva vitan um nakað serstakt, men eitt sindur um næstan alt. Ein alfrøði er ofta ein endurspeglan av teirri vitan, sum er til; eitt savn av stuttum upplýsandi greinum um mestsum alt, so fólk lætt kunnu leita sær fram upplýsingar. Franski heimspekingurin Diderot tók stig til fyrstu alfrøðina, har hann fekk fremstu heimspekingar, rithøvundar og granskarar í tíðini at skriva greinar um øll hugsandi evni. Henda fyrsta alfrøðin taldi heili 37 tjúkk bind. Tað eru túsundatals greinar um ymisk evni í Alfrøðini. Í hvørji grein eru tilvísingar til myndir, og í hvørjari mynd eru talmerktir smálutir. Greinin um skurðviðgerðaramboð hevur ikki færri enn tólv slíkar smálutir.
Einhvør alfrøði er skipað sum eitt uppslagsverk, t.e. eitt verk, ið lætt er at sláa upp og finna upplýsingar í um eitthvørt.
Sum Encyclopædia Brittanica, ein stór og kend enskmælt alfrøði, tekur til; "As knowledge grows, so do we"; ella á føroyskum; "So hvørt sum vitanin veksur, vaksa vit við".


text:
Carl Johan Jensen var føddur í Havn í 1957 og har vaks hann upp. Í 1973 fór hann til Danmarkar at ganga á studentaskúla. Hann flutti afur til Føroya í 1976. Eftir at hava arbeitt ymiskt fyrifallandi arbeiði fór hann undir hægri lestur á Fróðskaparsetri Føroya í 1979. Eitt skifti las hann íslendskt í Íslandi.
Carl Johan hevur m.a. givið yrkingarsøvn og skaldsøgur út. Eisini hevur hann týtt nógvar bøkur og nógvar leikir til føroyskt. Hann er kendur ummælari.
Í 1990 og aftur í 2006 fekk hann bókmentavirðisløn M. A. Jacobsens fyri fagrar bókmentir.
Hann er føddur 1957 í Havn. Aftan á lokið realprógv fór hann niður á Sorø Akademis Skole og tók gamal/málsligt studentsprógv har í 1976. Í 1981 leyk hann exam. art. prógv í norðurlendskum serliga føroyskum máli og bókmentum á Fróðskaparsetri Føroya.
Carl Johan hevur greitt úr hondum tvey yrkingasøvn: »Yrkingar«, 1977, og »Skríggj«, 1982. Millum yrkjarar í 70-unum líkist hann burturúr, bæði í sniði og evnisvali. Hann er orðaríkari og fram um alt myndaríkari enn aðrir, og tá hann helst leitar sær myndir úr norrønari og grikskari gudalæru, úr gamla og nýggja Testamenti, og úr íslendskum og føroyskum sagnaheimi, setur hann stór krøv til lesara sín. Eisini málsliga líkist hann burturúr; medvitað nýtir hann fornan málburð, har fleiri samtíðar yrkjarar hansara kappast at seta hurðar á víðan vegg fyri tí fjøgguta málburði, ið uttaneftir berst inn á okkum.
Í 1979 kom »Seinnapartur«, ein stutt *skaldsøga ella ein long *stuttsøga, har høvundurin lýsir ungdómin í sjeytiárunum, ein ungdóm, merktan av mistreysti, angist, ørkymlan og andligari leti.
Úr: Árni Dahl: Bókmentasøga I-III. Fannir. 1980-83. (GG. Seinast dagført í 1983).


text:
Skotland
Skotland (enskt og skotskt Scotland),(skotskt gæliskt: Alba) er eitt av teim fýra londunum ið mynda Kongsríki Stóra Bretlands og Norðurírlands. Skotland fevnir formliga um norðasta partin av oynni Bretlandi umframt oyggjabólkarnar norðanfyri Suðuroyar, Orknoyar og Hetland umframt aðrar oyggjar har á leið. Orknoyggjar og Hetland gjørdust partur av Skotlandi í 1468, tá tær gjørdust heimafylgja hjá eini danskari prinsessu, sum giftist James 3 kongi.
Skotska kongsríkið Alba varð savnað í 843 undir Kenneth I skotakong. Kenneth gjørdi Scone í Piktaríkinum til høvuðsstað í ríkinum. Við sær tók hann Lagnusteinin, dalriadiska krýningarsteinin. Í 1296 varð steinurin fluttur í Westminister Abbey, men í 1996 var hann fluttur aftur til Skotlands. Skotska flaggið, The Saltire, er mett at vera elsta tjóðarflaggið enn í nýtslu.
Skotland hevur verið undir bretskum harradømi síðan 1707.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Skotlands søga.
Seinast í 830-árunum var Skotland fleiri kongsríki, ímillum vóru teirra piktaríkini fyri eystan og norðan og Dalriada fyri vestan. Kongurin í Dalriada æt Kenneth Mac Alpin. Hann setti sær fyri at savna Skotland í eitt ríki, so at teir betur kundu verja seg fyri víkingum. Í 841 rak hann víkingarnar úr Dalariada, síðan gjørdi hann innrás í piktaríkini og rak víkingarnar burtur hiðan. Í 843 gjørdist hann kongur yvir piktum. Fyri vestan bardust Rhoderi Mikli, prinsur av Gwynedd við víkingar og enskar herdeildir, sigraði á teimum og fekk valdið í meginpartinum av Wales. Tá ið Kenneth Mac Alpin doyði í 85, var hann einavaldsharri í nýggja kongsríkinum Skotia norðan fyri ánna Forth.
Alt frá tíðliga í 11. øld høvdu enskir kongar verið grammir eftir at leggja Skotland undir seg. Í 1296 sigraði Edward 1. (1239-1307) á skotska herinum og tók ræðið í Skotlandi. Tá ið Edward 1. doyði í 1307, legði Robert Bruce (1274-1329), sum var ein av teimum, ið kravdi skotsku krúnuna, til brots at reka onglendingar úr Skotlandi. Hann tók nógvar borgir og gjørdi slyálop á enskar herdeildir, og í 1314 møtti hann umsíðir enska herinum við Edwardi 2. (1284-1327)) á odda við Bannockburn mitt í Skotlandi. Skotski herurin vann, og Skotland varð frælst í meira enn 300 ár, hóast tað liðu nøkur ár, áðrenn Ongland formliga viðurkendi tað.
1. mai 1707 varð skotskt fullveldi avtikið við Sameiningarsáttmálanum 1707, tá ið Ongland og Skotland vórðu løgd saman í Kongsríki stóra Bretlands.
Í 1997 gjørdi fólkaatkvøða av, at skotska tjóðartingið skuldi endurreisast, og at Skotland skuldi fáa heimastýri. Við sonevndu Skotlandslógini varð hetta sett í verk, og skotar sluppu fyrstu ferð síðani sameiningina í 1707 at velja tjóðarting í 1999.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Skotskur politikkur.
Skotland hevur minni sjálvræði enn Føroyar, sum støðan er nú. Hin 18. september 2014 var fólkaatkvøða um loysing í Skotlandi. Úrslitið gjørdist nei til loysing, 55% atkvøddu nei og 45% atkvøddu ja.
Samkynt hjúnarlag[rætta | rætta wikitekst]
Myndugleikarnir í Skotlandi kunngjørdu í juli 2012, at Skotland fer nú at loyva samkyndum at verða vígd, og Skotland er sostatt tann fyrsti parturin av Stóra Bretlandi, sum tekur hetta stigið. Tann katólska kirkjan í Skotlandi er ímóti avgerðini og sigur, at talan er um eitt hættislig stig. Ætlanin hjá stjórnini er so, at lógin skal koma nýggjársdag í 2015. Meiningakanningar hava víst, at meirilutin av tí skotska fólkinum tekur undir við ætlanini hjá stjórnini [1].
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Skotsk mentan.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Skotsk landafrøði.
At kalla allur norðari partur av Skotlandi er fjallalendi, høgar eggjar við djúpum døum ímillum; ofta renna stríðar áir í dølunum. Uppi í fjøllunum kunnu ofta vera heilt slættar heiðar og mýrar. Loðið er í grasi, og bøndurnir, sum ofta búgva langt frá hvørjum øðrum, hava nógvan seyð, og summir hava eisini ein hóp av neytum. Vøtn eru nógv millum fjøllini, og í summum er væl av sílum. Onglendingum dámar væl at fiska sil, og tl kemur nógv fólk niðan í fjøllini á hvørjum ári at royna eftir sílum. Við summar av teimum størstu áunum hava teir nú bygt elverk. Skógi er heilt lítið til av, men tey seinnu árini eru menn farnir at seta trø niður í stórum. Vesturstrondin í Skotlandi er meinlík teirri norsku; skergarður er allan vegin uttanfyri. Nakað sunnarlaga er tann djúpi Clyde-fjørðurin. Í sunnara parti av Skotlandi er nógv slættlendi, og landið har er væl dyrkað. Á eystursíðuni er fyri tað mesta slættlendi, og har eru fleiri góðar skipahavnir.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Skotskur búskapur.
Skotskt whisky er størsta útflutningsvøran hjá landinum aftaná gass og olju.


text:
Leo Tolstoj
Greivi Lev Nikolajevitsj Tolstoj (russiskt: ЛeB HиkoлaeBич ToлcToй, føddur 9. september 1828 í Tula, deyður 20. november 1910 í Astapovo í núverandi Lipetsk oblast), í Norðurlondum vanliga nevndur Leo Tolstoj, var ein russiskur rithøvundur, hann skrivaði skaldsøgur og essays, hann var dramatikari og heimspekingur – eins væl og pasifist, kristin anarkistur og útbúgvingarreformator. Hann er kanska tann persónurin í tí aristokratisku Tolstoj familjuni, sum hevur havt stórstu ávirkan.
Sum rithøvundur er Tolstoj viðurkendur kring allan heimin sum ein av týdningarmiklastu skaldsøguhøvundum í heimsbókmentunum, seinni í lívinum skrivaði hann eisini sjónleikir og essay. Hann er serliga kendur fyri síni meistarverk Kríggj og friður (Krig og fred) (1865–69) og Anna Karenina (1875–77). Hesar báðar skaldsøgurnar vera mettar at vera tær bestu innan realistiska fiksjón bæði tá hugsa verður um vævi, breidd og realistiskan framburð av tí russiska lívinum í 19. øld.
Finnbogi Ísakson hevur týtt eina skaldsøgu hjá Tolstoj, sum ber heitið Kreutzer sonatan.
Skaldsøgur og stuttsøgur[rætta | rætta wikitekst]
Heitini eru á norskum:
- Barndom (1852)
- Gutteår (1854)
- Ungdom (1856)
- Sevastopolfortellingene (1-3, 1855-56)
- Kosakkene (1863)
- Polikusjka (1863)
- Krig og fred (1-4, 1867-69)
- Anna Karenina (1873–77)
- En bekjennelse (1879–82)
- Historien om en hest (1885)
- Ivan Iljitsj' død (1886)
- Mørkets makt (1886)
- Kreutzer sonatan (1890), útgivin á føroyskum í týðing eftir Finnboga Ísakson.
- Hva er kunsten? (1897–98)
- Oppstandelse (1899)
- Det levende liket (1900)
- Hadji Murat (útgivið eftir deyða hansara í 1910)
- Guds rike finnes hos deg (fyrst útgivin á týskum í 1894)


text:
Miðjarðarhavslondini
Tey lond, sum liggja fram við Miðjarðarhavi, kalla vit Miðjarðarhavslondini. Tey eru: Portugal, Spania, Italia, Slovenia, Kroatia, Bosnia-Hersegovina, Montenegro, Albania, Grikkaland, Turkaland, Kýpros, Sýria, Libanon, Ísrael, Egyptaland, Libya, Marokko, Algeria og Tunesia.
Miðjarðarhavið hevur í mangar túsund øldir verið felags ogn hjá øllum teimum fólkum, sum búðu í Miðjarðarhavslondunum. Hesi fólk róðu út á hesum havi, tey sigldu land úr landi á havinum við farmi og til stuttleika, og tey funnu sær vinir og settu búgv hvør hjá øðrum. Tað var havið, sum knýtti tey saman. Hesi fólk hava frá fyrndartíðum havt so nógv felags áhugamál, at tey mangan hava kent seg sum eitt fólk. Og í langa tíð vóru tey eisini í einum ríki, sum hevði høvuðssæti í Róm. Ríkið var tí kalla Rómverska ríkið. Tað er tí ikki so løgið, at fólkið í hesum londum mettu síni lond at vera øll jørðin, og kallaðu havið, sum lá í miðjuni, Miðjarðarhavið.


text:
Ludwig van Beethoven
Ludwig van Beethoven (doyptur 17. desember 1770, deyður 26. mars 1827) var ein týskur komponistur og pianistur. Hann er ein av teimum mest týðandi týsku tónasmiðjunum og tann tónasmiðurin, ið hevur havt størstu ávirkan á menningina av týskum kompositiónstónleiki eftir 1800. Hansara best kendu komposisjónir eru nýggju symfoniir, fimm klaverkonsertir, 32 klaversonatir og 16 strúkikvartettir. Harumframt komponeraði hann kamartónleik, kórverk og sangir.
Beethoven varð føddur i Bonn, sum var høvuðsstaður í Kurfúrstadøminum Köln í tí Týsk-rómverska Ríkinum. Beethoven vísti at hann hevði góðar tónleikagávur longu sum smádrongur og fekk undirvísing av pápa sínum, Johann van Beethoven, og av Christian Gottlob Neefe. Hann búði tey fyrstu 22 árini í Bonn, síðan flutti hann til Wien, har hann byrjaði tónleikastudiir hjá Joseph Haydn. Í Wien uppnáddi hann skjótt at fáa viðurkenning sum opnåede klavervirtuos. Hann búði í Wien til sín deyða. Umleið ár 1800 versnaði hoyrn hansara, og tey seinastu tíggju árini av lívinum var hann nærum heilt deyvur. Hann gavst við at stjórna orkestrum og við at geva almennar konsertir, men bleiv tó við at komponera tónleik, nógv av hansara best umtóktu verkum eru frá hesi tíðini.
Verk[rætta | rætta wikitekst]
Meðan verk Beethovens frá hansara ungdómstíð hoyra til wienklassicismuna og hava felagstrekk við verkini hjá Mozarts og Haydn, so kunnu hansara seinnu verk sigast at vera ein yvirgangur millum wienklassicismuna og romantikkin. Hansara yvirlit yvir verk inniheldur eitt nýggju symfoniir, fleiri orkesturuvertyrir, 5 pianokonsertir, 1 violinkonsert, 32 pianosonatir, 10 violinisonatir, fleiri kamartónleikaverk (eitt nú 16 strúkikvartettir, pianotrioir og operaina Fidelio.
Størsti týdningur Beethovens liggur í hansara symfonisku verkum, sum longu í Eroica'ini umdefinerar tónleikaformin, lat upp fyri ríkari instrumentering og fyri tað tíðarskeiðið, ógvusliga dynamikkin, harumframt stakk hansara tónleikur út í kortið hvønn veg ið komandi ættarlið út skuldu fara í framtíðar symfonium. Hareftir noyddust øll symfonisk verk finna seg í at verða samanborin við verk Beethovens:
- Symfoni nr 1 C-dur op.21 (1799-1800, fyrstu ferð framført 1800)
- Symfoni nr 2 D-dur op.36 (1801-1802, fyrstu ferð framført 1803)
- Symfoni nr 3 Ess-dur "Eroica" op.55 (1803, fyrstu ferð framført 1805)
- Symfoni nr 4 B-dur op.60 (1806, första uppförande 1807)
- Symfoni nr 5 c-moll "Lagnusymfoniin" op.67 (1807–08, fyrstu ferð framført 1808)
- Symfoni nr 6 F-dur "Pastoralsymfonin" op.68 (1808, fyrstu ferð framført 1808)
- Symfoni nr 7 A-dur op.92 (1811-12, fyrstu ferð framført 1813)
- Symfoni nr 8 F-dur op.93 (1812, fyrstu ferð framført 1814)
- Symfoni nr 9 d-moll op.125 til Schillers ode An die Freude (1823–24, fyrstu ferð framført 1824)
- Wellingtons Sieg op.91 (Slagsymfoniin)


text:
Talspeki
Talspeki (numerology) eru eini vísindi innan stjørnufrøðina. Hon er partur av upprunanum til sálarfrøðina, soleiðis sum vit kenna hesa í dag. Talspekin tekur støði í ótilvitaða sambandinum, sum vit øll hava við nøvn okkara. Uttan vit vita av tí, liggja nøvn okkara, og teir bókstavar, sum tey eru gjørd úr, á tí, sum fyrr varð nevnt "sálarbotninum" hjá okkum øllum.
Til tess at skilja og koma til sættis við ta gátuføru ávirkan, sum nøvn okkara hava á okkum og okkara persónsmenskur, hava talspekingar ment eina skipan. Nøvnini verða síðani sett inn í hesa skipan. Skipanin sær soleiðis út:
1 2 3 4 5 6 7 8 9 A Á B D Ð E F G H I Í J K L M N O Ó P R S T U Ú V Y Ý Æ Ø EI EY OY
Sum skilst av hesi talvu, verða tølini 1-9 skrivað, og síðani verður alfabetið skrivað niðriundir, soleiðis at hvør bókstavur stendur undir hvør sínum tali. Síðani verða tølini skrivað soleiðis:
3 6 9 2 5 8 1 4 7
Tølini í ávísum navni verða síðani sett sum rundingar rundan um tølini í skipanini, og harvið fæst eitt mynstur. Talið 1 stendur fyri persónsmenskuna, og nógvir rundingar rundan um 1-talið kunnu benda á eina sterka persónsmensku, tó hetta sjálvandi veldst um, hvussu nógvar rundingar hini tølini hava. Hevur 1 tríggjar rundingar, 2 tveir, og 3 ein, so hava vit ein "ørv", sum peikar uppeftir. Hetta bendir á eina persónsmensku, sum strembar uppeftir, eftir "nøkrum hægri", umvegis listina, av tí at 2 stendur fyri list. 3 stendur fyri kreativitet og tað at "realisera" seg sjálvan. 4 stendur fyri tað materiella. 5 stendur fyri tað at víðka um, og rættvísi. 6 stendur fyri íblástur. 7 stendur fyri fullkomileikan. 8 stendur fyri brot og tað at fara yvir um mørk. 9 stendur fyri byrjan og enda.
Tá nøvn verða talspekisliga granskað, er nógv, sum má havast í huga - hvussu tølini ávirka hvørt annað, hvat tal hevur mest rundingar og tílíkt.
Talspeki kann nýtast til at kanna semantikkin í einumhvørjum orði. Verður tað umsett og sett í talspekisskipan, kann orðsins sanna merking finnast. Føroysk og ensk orð, sum t.d. "kærleiki" og "love" vísa, at orð í ymsum málum ongantíð líkjast Tá ið vit skulu finna út av øllum um talspekisskipanina, gjørdu vit nakað stuttligt. Eg fann orð fyri lutir, hugtøk, osfr, gjørdi tey til tøl og fekk Norman at tulka talmynstrini, og hann visti ikki, hvat orð tað var. Úrslitini tóku meg av bóli og vístu, at skipanin riggaði. Tískil fekk eg tá eg skuldi allýsa orðið "talspeki" tað hugskot, at hví kundi ikki orðið allýsa seg sjálvt? Tí bað eg Norman um at tulka hetta hugtak. Heldur ikki hesa ferð visti hann, hvat orð tað var. Frágreiðingina sum eg fekk, fari eg at nýta til at allýsa talspeki - kanska verður tað ikki so stutt og neyvt, sum tað kundi verið. Orkuresursirnar eru í skapandi linjuni (3-6-9) og í sonsunum (5). Hetta er áhugaverd samanseting. Hugtakið fer at enda materielt, men ópersónligt, av tí at orkan fer oman móti 4 og 7 (men einki eitttal er). Hugtakið fevnir um allar skapandi kreftir, sum verða gjørdar materiellar og ítøkiligar. Tað verða sansirnir, sum umskapa, og skapandi kreftirnar eru tætt knýttar sonsunum, av tí at javnur streymur er millum 3-6-9 og 5 (orkustreymir báðar vegir sínámillum hesi tøl) 5-talið er kanska lykilin til hugtakið At øll 4-5-6-linjan er merkir, at tey virði, ið eru í 3-6-9-linjuni, fara ígjøgnum eina intellektuella roynd, sum endar við onkrum praktiskum (orkustreymurin gongur ímóti 4). Hugtakið er upprunaliga teoretiskari enn praktiskt; tað er í so sveimandi, men søkir tó mótvegis tí materiella heiminum, og tað má sigast at vera eitt praktiskt, ið umskapar (hvørki kenslur ella sansur fyri ævinleika er við). Úrslitið av hesum kann væl verða okkurt ópersónligt og eitt sindur hart. Hóast ein umskapan kann verða umvegis menniskjansligar sansir, hevur úrslitið einki við menniskjur at gera. Tá eg spurdi, hvat tað kundi brúkast til, fekk eg hetta svar: "Eg dugi ikki at síggja, hvat eg kann brúka hetta til. Kanska kunnu fólk brúka tað til at gera seg sjálvi fremmand við. Eg havi ilt við at brúka hetta, men kanska kann eg læra tað. Kanska kunnu fólk læra okkur av hesum (hetta sipar 7-talið til). Kanska er tað okkurt, sum fólk skulu ígjøgnum fyri at uppala seg sjálvi. Tað liggur nær við tað guddómsliga. Men tað er ikki guddómsligt! Tað kann vera eitt sindur vandamikið, tí hyggur ein burtur frá 7-talinum, er ein innbygdur t-krossur, og tað er sinnið, sum stýrir øllum" Eg haldi, tulkingin av orðinum "numerologi" eigur at sleppa við. Orðið avdúkar seg sjálvt. Talspeki kann brúkast, men eigur at brúkast varisliga og umhyggisliga. Orðið hevur egin innbygd mørk í 7-talinum. Brúkarin verður mældur til ikki at brúka skipanina uttan kritikk og sum svar á alt, tí einans Gud veit alt Gitte Shine
Foroð týðarans
Skal eg koma við onkrum, sum skal verða íkast til fororðini hjá Gittu Shine, so noyðist eg sjálvandi at granska orðið "talspeki" við støði í tí føroyska alfabetinum. Sambært skipanini sigur tríkanturin 1-4-5, at resursirnar eru í sonsunum. Einasta, ið manglar, eru kenslurnar. Eingin møguleiki at velja. Tríkanturin 3-5-6 er sera sansaligur. Persónligur eldhugi, hóast resursirnar ikki eru. Tessvegna kann vreiði verða. Linjan 4-5-6 vísur, at intellektið, tankin og sinnið fara frá tí skilvísa og praktiska til tað abstrakta, sum ávirkar intellektið, tankan og sinnið. Soleiðis kundi talan verið um eina skipan, sum kennir seg innibyrgda millum tað skilvísa og tað abstrakta, hvørs vísdómur er at leiðbeina øðrum í lívsins sera truplu gongd. Hetta samsvarar sjálvandi sera væl við tað, ið talspekin verður nýtt til Agnar Artúvertin
Bókin er skrivað og týdd úr donskum. Eg havi loyvt mær at skift nøkur dømi um við føroysk
Innihaldsyvirlit
Talspeki og uppruni[rætta | rætta wikitekst]
Áhugin fyri talspeki veksur í hesum døgum. Men tað er einki nýtt, at hesin áhugin er. Tvørturímóti. Gamaní hevur stórur áhugi í 20. øld verið fyri stjørnufrøði í vesturheiminum, men talspeki hevur verið stongd fyri nógvum fólkum, sum annars hava verið áhugað í øðrum okkultum vísindum, sum td tarott, dreymatýðing osfr Men tað er heldur ikki so løgið, tí hóast gomlu sivilisatiónirnar í India, Kina, Egyptalandi og Grikkalandi høvdu felags trúgv á fjaldu merkingina handan tølini, er eingin greið skipan komin frá teimum, eins og við stjørnufrøði. Tískil kunnu talspekingar keglast eitt sindur um, hvør skipan er tann rættasta. Eyðsæð er, at í øllum talspekisskipanum, sum verða nýttar, er okkurt støðugt, umleið á sama hátt, sum húsini í stjørnufrøði hava skilvísa bakgrund, hóast tær mongu húsaskipanirnar Talspeki er eftirhondini blivin ein trupul vísind. Tað er komið so langt, at einans professionellir mystikarar kenna seg heima har
Ymsar talfrøðisligar skipanir[rætta | rætta wikitekst]
Skipanin, sum gomlu hebreararnir brúktu, hevur støði í hebreska alfabetinum:
aleph A 1 Beth B 2 Gimel C 3 Daleth D 4
osfr
Kabbalistar nýta hesa skipan og serliga verður hon nýtt tá tarottkort skulu týðast. Viðmerkjast skal, at hebrear nýttu vikudagarnar/gongustjørnurnar/talskipanina á sama hátt sum hinduar. Tó er hetta einans sjey teir fyrstu dagarnir (sjey dagarnir í vikuni). Eisini í forngriksku talspekisskipanini verður farið fram eftir alfabetinum:
Alfa A 1 Beta B 2 Gamma C 3 Delta D 4
osfr
Í kinversku piktogrammskipanini, har ið tekn standa fyri lutir, ber ikki til at nýta sambæri millum tøl og bókstavir, sum hjá hebreum og grikkum. Kinverska talspekin er sanniliga ein loynilig og okkult vísind. Skal bert eitt lítið innlit fáa í kinverska talspeki, er neyðugt at granska skipanina í stjørnufrøðini hjá teimum. T.d. eru fimm element (sum er talið hjá Jupiter) og 60-ára sýklussurin, sum er støðið undir kinverskari stjørnufrøði, er býttur sundur í 5x12, sum er talið hjá Jupiter, pluss so nógv ár, sum tað tekur honum at ferðast kring sólina Hieroglyffaskipanin hjá egyptum ger tað á sama hátt ógjørligt at finna út av, hvaðani og nær hon er komin. Roynt hevur verið at sporað symbolikkin hjá tarottkortum aftur til gamla Egyptaland, men líkt er til, at tarott byrjaði fyrst í miðøldini (uml. ár 1200), hóast nógv eldri symbolikkur er við. Hyggur ein nærri at elsta slagnum av indiskari stjørnufrøði, ber til at finna ta, sum sær út til at vera felags fyri allar skipanir innan talspeki. Vit mugu hyggja gjøllari at øllum hjá hinduum, sum hevur við gongustjørnurnar at gera. Stjørnufrøðin hjá hinduum hevur tær sjey gongustjørnurnar til og við Saturn (t.v.s. sólina, mána, Merkur, Venus, Mars, Jupiter og Saturn) og norðara og sunnara mánaknút. Tað blívur til níggju "gongustjørnur". Og faktiskt eru eisini bara níggju tøl til. Null er ikki eitt tal, og øll tøl, sum eru hægri enn níggju, kunnu minkast og blíva til eitt tal millum 1 og 9. 14 kann plussast 1+4, so tað blívur til 5 osfr Hesar "gongustjørnur" nýta vit eisini í vesturheiminum, og í somu raðfylgju; og í øllum heiminum - tær síggjast aftur í døgunum í vikuni:
1 sunnudagur sólin 2 mánadagur mánin 3 týsdagur Mars (Mardi á fronskum) 4 mikudagur Merkur (Mercredi á fronskum) 5 hósdagur Jupiter (Jeudi á fronskum) 6 fríggjadagur Venus (Vendredi á fronskum) 7 leygardagur Saturn (Saturday á enskum)
Haraftrat skoyta vit uppí tølini fyri norðara og sunnara mánaknút:
8 norðari mánaknútur (Raku á sanskritti, ímynd á lagnuna (darma)) 9 sunnari mánaknútur (Ketu á sanskritti, mynd á "karma")
Hyggja vit at indiskum tabellum yvir, hvussu gongustjørnurnar ferðast síggja vit, at indarar hava gongustjørnurnar í somu raðfylgju, sum eg havi nevnt. Hyggja vit at vesturlendskum tabellum, finna vit eina heilt aðra raðfylgju, sum hevur sítt støði í, hvussu langt frá sólini gongustjørnurnar eru. Vit í vesturheiminum hava lyndi til at vera sera nágreinilig og støddfrøðislig og gera minni av við tí okkulta, sum tó enn kemur eitt sindur til sjóndar í vikudøgunum og raðfylgjuni hjá teimum Tað mest umráðandi skal ein skilja talspeki, og kanska eisini stjørnufrøði, er at gáa um allar raðfylgjur. Grundin til, at ascendanturin (tað teknið, sum fer uppeftir tá ein verður føddur) er so týdningarmikil, er tí at hann er byrjanin til eina raðfylgju, sum skal síggjast í mun til djórakringin Tann talspekisskipan, sum her verður greidd frá, hevur sítt støði í tí núverandi føroyska alfabetinum. Vil ein granska okkurt orð úr einum øðrum máli, má alfabetið hjá tí málinum havast í huga. Framferðarhátturin er hin sami: bókstavarnir skulu setast í samband við tølini, og alt í røttu raðfylgju.
Virðið á tølunum[rætta | rætta wikitekst]
Talspeki snýr seg um gátuføra viðið hjá øllum tølum. Talspekingar meta tøl sum dygd og ikki nøgd Síðan tíðarinnar morgun hava heimspekingar vitað, at teknini, sum fólk brúka, broyttust eftir hvørja merking ymiskt fólk løgdu í tey, men tølini merktu nakað fast. Sigast kann, at praktiska virðið hjá tølum sum ikki broytast í tíð og rúmi, tykist vera ímynd á støðufest og óbroytiligleika. Nú síggja vt niður í sjálvan mergin í tungumálinum, niður ígjøgnum skilvísu og siviliseraðu skipanir tess, niður til sjálvt symbolska grundarlagið Hetta merkir, at vit kunnu granska orð og nøvn og finna út av, hvat tey merkja symbolskt, alt eftir hvørjum tey eru gjørd av. Upp ígjøgnum tíðirnar hava talspekingar kannað hetta á nógvar ymsar hættir. Fyrst verða nøvn gjørd til nøkur tøl, t.d. hesi:
1357612
Vanliga verða hesi tøl gjørd til eitt tal. Hetta dømið verður til 25=7 Tann talspekisskipan, sum verður frágreidd í hesi bók, hevur lítið til felags við aðrar tílíkar skipanir. Men allar hava talsymbolikkin til felags. Eg havi varnast, at talspeki skjótt kann gerast sera torskild, og eg havi tí stig fyri stig greitt frá eini skipan, sum kann læra øll, sum duga alfabetið og at telja upp í níggju, at finna tey evni og tað lyndið, sum liggur í einum og hvørjum navni. Eg komi bara við einari tulking, sum einans hevur støði í talsymbolikkinum. Yvirhøvur verða tulkingarnar axiomatiskari enn dogmatiskar. Hin einstaki eigur sjálvur at vera førur fyri at meta um, hvør styrki og hvørjir veikleikar eru í einum navni. Tá saman um kemur, stendur tað til tann, sum tulkar sjálvan
Alfabetið og talvirði tess[rætta | rætta wikitekst]
Raðfylgjan hjá bókstøvunum er als ikki tilvildarlig, men greiðar reglur hava verið. Vil ein vita meir um hetta, stendur nógv í bókum um kabbala o.t. Men vil ein bert læra at brúka metodikkin, sum hendan bók greiðir frá, er óneyðugt at granska klassisku verkini. Tað er bara neyðugt at kenna talraðið og vita, at tað hevur fasta raðfylgju. A stendur altíð áðrenn Á, so kemur B osfr Haraftrat skal ein vita, at í talspeki eru bara níggju tøl, nevniliga tølini frá 1 til 9. Null er ikki eitt tal. Øll onnur tøl, staktøl og samanløgd, eru gjørd úr tølunum frá 1 til 9 og kunnu aftur gerast til eitt teirra. Her koma bókstavarnir og tølini saman:
A = 1, Á = 2, B =3 osfr. Talvan sær soleiðis út:
1 2 3 4 5 6 7 8 9
A Á B D Ð E F G H
I Í J K L M N O Ó
P R S T U Ú V Y Ý
Æ Ø EI EY OY
Her síggja vit, at bókstavirnir A, I, P og Æ allir hava talvirðið 1, o.s.fr.. Við hesari skipan kunnu nøvn "lesast" á talspekishátt. T.d.:
J A N U S D J U R H U U S
3 1 7 5 3 4 3 5 2 9 5 5 3
Vit síggja, at talið 1 stendur eina ferð, 2 eina ferð, 3 fýra ferðir, 5 eisini fýra ferðir, 7 eina ferð og 9 eina ferð Flestar talspekisskipanir leggja hesi tøl saman í eitt millum 1 og 9. (Hetta dømið hjá okkum verður til 55=10=1.) Á henda hátt fæst ein eind. Symbolsku virðini hjá einum navni (sum eru tølini) skulu eisini tulkast saman og ikki hvørt sær. Tey skulu tulkast sum ein eind, har staklutirnir enn eru staklutir. Hetta verður gjørt við at seta tey inn í eina talvu, sum sær soleiðis út:
3 6 9
2 5 8
1 4 7
Bókstavirnir verða settir inn í talvuna við at tekna ein runding rundan um tað tal, sum stendur fyri ávísu bókstavarnar. Ein rundingur verður teknaður fyri hvørja ferð, bókstavurin er í viðkomandi navni. Á henda hátt fæst eitt vælskilligt yvirlit, sum vísir styrki og veikleikar í ymsum stigum, og hvussu hesi ávirka hvørt annað. Tølini á loddrøttu linjuni (1-2-3) hava symbolskt samband við einstaklingin persónliga. 1 stendur fyri fólkið sum heild, 2 fyri evnini til at velja og fyri kenslurnar, og 3 stendur fyri avleiðingarnar av valinum (gerð). Tølini 4-5-6 hava symbolskt samband við intellektið. 4 stendur fyri jarðarbundið skilvísi ella jarðarsambandið, 5 sansirnar og 6 evnini til tað abstrakta og hægri skilvísi. Tølini 7-8-9 hava symbolskt samband við sálina. 7 stendur fyri tíðina og alt tað, har hon avmarkar, 8 stendur fyri sambandið, sum sálin hevur við jørð og tískil hvussu væl fólkið skilir ævinleikan, og hvussu væl tað dugir at sannkenna, at sálin er til, og 9 stendur fy ri alt tað, sum er handan ævinleika og tessvegna hvussu væl fólkið skilir kærleika og pláss. Tann niðasta, vatnrætta linjan (1-4-7) sigur nakað um jørðina ella tað ítøkiliga. Mittasta linjan (2-5-8) sigur okkurt um, hvussu farið verður fram, tá ovasta linjan (3-6-9), sum sigur okkurt um endamál, ideal, himmalin og annað, skal náast. Yvirhøvur er tað einfalt at tulka nøvn, tí lítið er, sum skal havast í huga, tá hugt verður at talvuni. Fyrst verður hugt at hvørji tøl rundingar standa um og hvørji eingir. Síðani verður spurt, hvat tað man merkja, og havast má samstundis í huga, hvat tølini, linjurnar og alt hitt stendur fyri. Hevur eitt tal nógvar rundingar, vísir tað, at evnini hjá fólkinum eru í tí talinum og í tí, sum talið stendur fyri. Evnini verða nýtt. Í talvuni. Í talvuni streyma tey ímóti tølum, sum hava fáar rundingar ella ongar. Á henda hátt kunnu fólk stremba at náa tí, sum tey longu hava (nevniliga einum tali við fáum rundingum), sum fólkið kanska ikki so væl dugir, men hevur hug at royna (tal, sum ikki er í navninum). Evnini fara til tey tøl, sum sjáldan koma fyri í navninum. Tískil streymar nógv orka til tey tøl, sum ikki eru við í einum navni. Viðmerkjast skal, at tað kann vera ein hjálp at vita, hvussu nógvir rundingar eru, fyri at vita, um nøkur tøl hava nógv ávirkan á hvørt annað. Í døminum omanfyri ávirka tølini 1 og 2, og 3 og 5, hvørt annað nógv Tað síðsta, ið skal viðmerkjast er, at ein navnaskipan altíð er ein eind. Við øðrum orðum má ein altíð hava tað holistiska í huga
Tølini og hvat tey standa fyri[rætta | rætta wikitekst]
Í symbolikkinum siga tøl ikki bara um nøgd, men eisini dygd, hugskot. Øll hava tey egna náttúru. Hvussu tey síggja út grafiskt, er bara klædningurin og vísur ikki tað, sum goymir seg aftanfyri. Handan uttara formin hjá tølunum eru tey hugtøk, eginleikar o.a., sum tølini standa fyri. 1 er upprunin til øll tøl. Innan talspeki standa tølini 1 til 7 fyri materiella orku; markið millum materiella heimin og andans heim er tískil í 7-talinum
1
stendur fyri eind og tað at vera til. Grundarlagið undir øllum. Sjálvið. Hin fyrsta virkna keldan og verður tí borin saman við sólina Í talspekini symboliserar 1 eisini persónlig evni hjá fólki
2
stendur fyri djúphugsan, konflikt og mótvekt. Løtuna, tá kreftir stilna í javnstøðu. Ímynd á tvísíðuna í øllum. Animus/anima. Dualismu. Bindingarliðið millum deyðiligt og ódeyðiligt. Ambivalens. Val. Mynd á mánan. Í talspekini hevur 2 tætt samband við tað kensluliga (tað kvinnuliga)
3
Ein andalig eind. Harmoniska úrslitið av, hvussu heildin ávirkar dualitetin (1+2). Frymilin fyri skapan. Loysnin á trætuna, sum er í dualismuni, umvegis gerð. Vøkstur. Sett í samband við hugmyndina av himni og heilagu tríeindina. Planetina Mars. Í talspekini er tað mest umráðandi við 3-talinum myndin á, hvussu fólk nýta síni evnir til at mennast við
4
Heimstalið. Stendur fyri jørð og hvørji støðu menniskjan er í. Tað konkreta. Rationellan atburð. Verður samanborið við fýrakant ella terning. Tað er kjarnin. Krossurin. Stendur fyri árstíðirnar og heimshornini. Talið verður eisini sett í samband við ítøkiligu úrslitini av einhvørjari skapan og elementini (jørð, vatn, eld og luft). Samband við planetina Merkur. Í talspekini hevur 4 samband við sans fyri tí konkreta og praktiska (tí jarðiska)
5
Mynd á menniskjuna, heilsuna og teir fimm sansirnar, fimm fingrarnar. Samband við planetina Jupiter. Í talspekini stendur 5 fyri sameiningina millum persónligt skapanarlyndi (3) og ambivalens/kenslur (2), eins væl og fyri, hvussu fólk uppliva heimin umvegis sansirnar (1+4)
6
Skapandi evni lyft upp á eitt hægri stig (3+3). Hætri intellekt. Íblásturin av, at val og tað materiella renna saman (2+4). Tað, at menniskjan tilvitað brúkar sansirnar til okkurt hægri (1+5). Og tað, at rørslur stilna (verðin bleiv skapt upp á 6 dagar; tí sipar 6 eisini til fullgjørda skapan). Hægsta slag av abstraktari hugsan. Evni til tað abstrakta. Materielle heimurin í javnstøðu. Samband við planetina Venus. Í talspekini stendur 6-talið fyri sansi fyri tí abstrakta og ástøðiliga (í mun til 4, sum hevur við tað konkreta at gera).
7
er mynd á tað, at skil er í. Fullkomna skipan. Samanrenning millum tríeindina (3) og heimstalið (4). Talið, sum stendur fyri grundleggjandi tónaskalan (sjeytónaskalan), ælabogalitirnar. 7 hevur samband við planetina Saturn og leiðir tískil hugin víðari til Kronos - tíðina (vikan hevur sjey dagar. Mánafasurnar). Eisini samband við Saturn sum mynd á moralin (sjey deyðssyndirnar, sjey dygdirnar). Tíðarinna avmarkingar, avmarkingarnar hjá materiella heiminum, har tað materiella verður sett í samband við tað andaliga. Pína, ið gevur lívsroyndir. At lær at liva í heiminum. Í talspekini stendur 7-talið fyri sansin, sum fólk hava fyri mørkum
8
Dupulti fýrakanturin ella áttahyrningurin. Bindiliðið millum fýrakantin (jarðisku skipanina) og rundingin (ævinleikans skipan). Úrslitið verður, at 8 gerst mynd á endurføðing (deyða/endurføðing). 8 er fyrsta kubiska talið og kemur tí við einari nýggjar dimensión. Av formi sínum er 8-talið eisini sætt í sambandi við tær tvær slangurnar í merkurstavinum, sum fevnast (caduceus) og stendur fyri javnvág millum andaligar kreftir og náttúrunnar kreftir. Tað er eisini mynd á tað óendaliga (eisini av forminum). Í miðøld stóð tað fyri støðustjørnurnar á himinhválvinum. Saturn varð hildin vera sjeynda og fjarasta gongustjørna, og 8 var tá mynd á, at vunnið var á gongustjørnunum og ta ávirkan, tær høvdu. Í talspekini er 8 eisini tað dupulta av fýrakantinum (sum er tað dupulta av dualitetinum) - 23 - ambivalensur umvegis tað materiella til tað andaliga. Verður sett í samband við Rahu, teknið fyri norðara mánaknút í hindustjørnufrøðini. Í talspekini stendur 8-talið fyri sansin hjá fólkið fyri ævinleika, t.v.s. at farið verður yvir um mørkini hjá tí materiella
9
Tað trídupulta av 3. Ein fullkomin mynd av teimum trimum heimunum: tí likamliga, tí intellektuella og tí andaliga. Síðsta tekn í talraðnum, áðrenn hendan aftur verður til eina eind. Hjá hebreum er 9 mynd á sannleikan - hægsta endamálið. Eins og 8-talið stendur 9 fyri makt, rúm og tað at skapa tíðarloysi í ævinleikanum og handan ævinleikan. Verður sett í samband við Ketu, teknið fyri sunnara mánaknút í hindustjørnufrøðini. Í talspekini stendur 9-talið fyri evnini hjá fólki at uppfata rúm. At duga at vera millum onnur fólk
Nøkur dømi um linjur og hvat tær merkja[rætta | rætta wikitekst]
Á sama hátt sum eitt tal stendur fyri okkurt, so siga tvey tøl, sum ein linja er ímillum, at samband er millum tey, sum bæði tølini standa fyri. Tað kann antin javnstreymur ella orka, sum fer frá øðrum tali til hitt. Javnstreymur millum 1 og 2 sigur, at javnvágur er millum fólkið og ambivalens tess ella evni til at velja. Fer orkan frá 1 til 2 (fleiri rundingar um 1-talið) sigur tað, at fólkið hevur persónligar resursir, sum kunnu elva til kenslur og ambivalens. Fer orkan frá 2 til 1 sigur tað, at fólkið hevur ambivalens viðvíkjandi, hvat tað skal velja, eins væl og kenslur, sum tað hevur við sær í leitan síni eftir persónligum samleika. Fer orkan frá 1 til 2 og víðari til 3 er tað mynd á fólkið og tess persónligu menning. Sterkar persónligar kreftir, sum eru beindar móti hægri endamálum uttan fyri fólkið sjálvt. Endamálið er persónligt. Okkurt slag av ambitión er ella fer at verða í menningini. Mestur er talan um ein persón, sum er tilvitaður um sjálvið og sum hevur okkurt at stremba eftir. Fer orkan til dømis frá 3 til 2 og víðari til 1, er tað mynd á, at kreftir uttan fyri persónin (hesar kunnu vera kreativ orka, ambitión ella endamál) streyma til hendan. Av tí at streymurin gongur inneftir móti persónsmenskuni (1-talinum), er talan um egocentrisitet. Listargávur, tónleikagávur o.t. koma ofta til sjóndar á hendan hátt. Soleiðis kann verða tulkað í eina óendaligheit. Ein ørgrynna av møguleikum og samansetingum eru. Tá eitt navn manglar okkurt tal, merkir tað ikki, at viðkomandi manglar tey evni, sum hetta tal stendur fyri. Heldur merkir tað, at hesi evni eru latent, ella at persónurin roynir at fáa tey. Eitt er tó vist: at manglar linjan 3-6-9 í einum navni, er viðkomandi ein persónur, sum við lív og sál leitar eftir sínum kreativu evnum. Manglar eitt navn 3-talið, merkir tað heldur ikki, at viðkomandi ongan vilja hevur til at útinna nakað. Tað kann t.d. merkja, at viðkomandi hevur eina stóra trongd til at útinna okkurt. Tó fer hann neyvan at duga at stýra ella tálma hesum lyndi. Soleiðis er tað við øllum tølunum. Tølini standa fyri tey sterku og sjónsku evnini, gávurnar osfr. Tey tøl, sum mangla, tey standa fyri, at persónurin ótilvitað søkir móti tí, sum ikki er. Hetta er orsøkin til, at støk tøl eru so sterk: orkan, sum talið stendur fyri, streymar hart í leitan síni eftir teimum latentu tølunum rundanum
Viðmerkingar[rætta | rætta wikitekst]
Ofta verðar talspekingar spurdir um, hvat navn fólk skulu eita. Ofta skifta kvinnur navn, tá tær giftast - tó kunnu menn eisini. Teir, sum nýta hjúnarlagið til at umskifta talorkuna í navni sínum, eru tilvitaðir um ta broyting, sum teimum hevur verið fyri. Skifta fólk nøvn, er tað altíð eitt tekin um, at tey eru broytt ella persónliga ment.
Tá nøvn verða granskað, eiga millumnøvn ikki at verða tikin við, uttan so er, at fólkið altíð tekur millumnavnið við, tá tað nevnir seg fyri øðrum ella sigur, hvussu tað eitur. Kelinøvn eru eitt heilt kapittul fyri seg.
Talspekin kann nýtast til at kana sambandið, sum vit hava við onnur fólk. Í stjørnufrøðini eitur hetta synastri. Sigast kann, at fornavnið er mynd á náttúruna í okkum sjálvum. Eftirnavnið er eitt sindur "leysari" Í sambandinum við onnur, ávirkast vit av eftirnøvnunum hjá teimum. Vit skifta eftirnøvn eftir øðrum menniskjum. Eita vit millumnøvn, mugu vit gera av, um tey skulu verða partur av okkum sjálvum (knýtast aftrat fornavninum) ella um tey skulu vera eitt sindur "leysari í tí". Gáast má um, at teirri orkuni, sum er í okkara fornøvnum, sleppa vit ikki undan
(Týtt úr Lær at forstå og praktisere numerologi, eftir Normal Shine Norman Shine er ein av heimsins fremstu talspekingum. Hann hevur egið institutt í India og heldur ofta fyrilestrar í Danmark. Tann serliga skipanin hjá honum hevur staðið sína roynd og verður í dag nýtt um allan heimin)
Slóðir[rætta | rætta wikitekst]
- 2006 article about juror being removed from trial after using numerology
- Aesthetic views of numbers on human history
- Comparative Numerology: Fundamental Powers: The Numbers One to Ten
- Personal Year Numerology: How to calculate and breakdown of each number
- Numerology and Recurring Numbers
- House Numbers and Numerology


text:
PDF (Portable Document Format) er ein "opin standard" fílustødd, sum varð skapað í 1993 av Adobe Systems. PDF eitt skjalasnið, ið m.a. varðveitir uppseting og skrift á einum teldutøkum skjali. T.v.s. at líkamikið hvat fyri eitt tól, ið tú letur skjalið upp við, so sær skjalið eins út. Pdf-skjøl kunnu lesast av øllum sum hava tikið niður (downloada) ein Adobe Reader pdf-lesara, sum er eitt ókeypis forrit. Ein eigur ikki at kunna skriva í pfd skjøl, men tað ber kortini til í ávísum førum. Til hetta krevst serligt forrit t.d. Adobe Acrobat ella Libre Office. Tann sum velur at brúka PDF formatið, ger tað ofta fyri at vera vísur í at fólk ikki fara at broyta nakað í skjalinum.
Tá pdf-skjalið verður gjørt, er møguligt at læsa skjalið á ymiskan hátt, t.d. soleiðis at ikki ber til at viðgera skjalið ella at prenta tað. Brúkarin kann bara gera tað við pdf-skjalið, sum rættindi eru givin til. Sum dømi kann nevnast, at eitt nú Arbeiðsloysisskipanin í Føroyum nýtir pdf-skjal sum umsóknarblað, har fólk kunnu útfylla kravdu teigarnar á internetinum, og síðan skriva tað út og undirskriva tað, fyri síðan at skanna tað inn og senda tað við telduposti. Tað ber ikki til at goyma slík skjøl á telduni. Hesi skjøl verða eisini ofta nýtt til spurnarkanningar á internetinum.
Til tíðir eru pdf-skjalið gjørd við at ljóslesa (skanna) pappír har t.d. tekstur er á. Slík pdf kunnu ikki viðgerast (redigerast), tí teksturin er at skilja sum ein mynd sum skannarin hevur avmynda inn í pdf'in.


text:
Jorge Luis Borges
Jorge Luis Borges (24. august 1899 – 14. juni 1986) var argentinskur rithøvundur. Í 1914 flutti familja hansara til Evropa og var har til 1921, tá ið tey vendu aftur til Buenos Aires. Frá 1956 til 1970 starvaðist hann sum professari í bókmentum á lærda háskúlanum í Buenos Aires. Lív hansara var nógv ávirkað av hernaðarstjórnini í Argentina. Mong hava eisini undrast á, hví Borges ikki fekk Nobel heiðurslønina í bókmentum og hava gitt, at tað kanska var orsakað av, at hann serliga í áttatiárunum ikki mótmælti hernaðarstýrunum í Argentina, Kíli, Uruguei og aðrastaðni. Hann misti so við og við sjónina; av tí at hann ongantíð lærdi seg blindaskrift, gjørdist mamma hansara skrivari hjá honum, til hon doyði. Hann var serliga kendur fyri sínar stuttsøgur og yrkingar, men tókst við mangar aðrar greinir av bókmentum, umframt at týða.
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
- 2002 Líknilsið um slottið í Tað nýggja Atlantis
Heiðurslønir[rætta | rætta wikitekst]
- 1956 National Prize fyri bókmentir. Universitetið í Cuyo
- 1961 Prix Formentor. Altjóða útgevaraheiðursløn.
- 1965 Order of the British Empire
- 1971 The Jerusalem Prize
- 1976 Special Edgars
- 1979 Cervantes prize
- 1980 Prix Mondial Cino del Duca


text:
Muhammed
Muhammad ibn ‘Abdullāh (eisini stavað Muhammed ella Mohammed) (uml. 570/571 Mekka – 8. juni 632) er tann mest týðandi profeturin í Islam.
Bakgrund[rætta | rætta wikitekst]
Í umleið ár 500 e.Kr. ár var tað øgiligur ófriður í Evropa, fólk gjørdu innrás í Rómverjaríkið, og tað fór so spakuliga í sundur. Meðan alt hetta hendi runt í Evropa, var alt sera friðaligt í Arabianesi, sum er nesið, har Saudiarabia, Katar, Sameindu Emirríkini, Oman og Jemen liggja. Handilsbýurin Mekka í Saudiarabia hevði stóran týdning fyri fólkið á Arabianesinum. Býurin var tó ikki so nógv at reypa av. Tey ríku útnyttaðu tey fátøku, kvinnur og børn vóru sera illa viðfarin, átrúnaðurin í býnum hevði eiheldur so stóra ávirkan á fólkið, og tey bóðu bara til nógvar ymiskar gudar.
Í ár 570 e. Kr. varð Muhammed føddur í Mekka. Longu sum 6 ára gamal misti hann bæði foreldrini og mátti tí liva ógvuliga fátæksliga í býnum. Muhammed var altíð eitt sindur ørkymlaður um korini í býnum og helt eisini, at tað var skeivt, at fólk bóðu til allar hesar smágudarnar. Ein dagin kom eingilin Gabriel fram fyri Muhammed. Muhammed segði fólkinum í Mekka frá hesum, og at tann einasti eini gudurin var Allah, og at tað var hann, tey øll skuldu biðja til. Muhammed kom við átrúnaðinum islam.
Tekningar[rætta | rætta wikitekst]
Islamska trúgvin forbjóðar myndum av Muhammed, og tað vóru 12 keiputekningar av profetinum, sum hin 30. september 2005 vóru prentaðar í Jyllands Postinum sum í 2006 høvdu við sær ógvislig mótmæli móti Danmark, og eitt nú vóru ambassadurnar í Damaskus og Beirut brendar. Í februar 2006 vóru í minsta lagi 139 fólk deyð í mótmælisgongum í muslimskum londum. Kurt Westergaard var ein av teimum 12 teknarunum, hann teknaði eina mynd av Muhammed sum ein terroristur við eini bumbu í turbanini á høvdinum, eins og Aladdin hevði eina appelsin í turbanini, og tað fekk muslimska heimin upp at koyra. Morðroynd varð eisini framd ímóti teknaranum, sum varð noyddur at liva á ókendum bústaði í fleiri ár.
Fólk vóru eisini í øðini um, at ein bólkur á Facebook mælti fólki til at tekna profetin Muhammed. Amerikanska flaggið bleiv m.a. brent í Pakistan, eins og donsk og norsk fløgg eisini vóru brend.