text:
Frítíðin er 30 dagar fyri fulla starvstíð í tíðarskeiðnum 1. apríl til 31. mars (innvinningarárið). Innvinningarárið kann í staðin vera álmanakkaárið, um hetta er ásett í sáttmála millum avvarðandi partar. Er starvstíðin styttri enn fult innvinningarár, verður frítíðin við løn sett í mun til starvstíðina. Løntakari, ið ikki hevur vunnið rætt til frítíð við løn ella frítíðarløn í 30 dagar, hevur tó rætt til at taka frí uttan løn ella frítíðarløn í upp til 30 dagar í einum frítíðarári. Frítíðin skal verða tikin í tíðarskeiðinum 2. mai til 1. mai (frítíðarárið). Tá ið spurningar verða settir Yrkisdeplinum um løn, frítíð og líknandi, verður víst til frítíðarlógina og lønarsáttmálan hjá viðkomandi yrkisfeløgum.
Áðrenn tú kanst taka lærling, er neyðugt at virkið fær góðkenning sum lærupláss. Góðkenningina ber til at fáa við at søkja til Yrkisdepilin. Góðkenningin verður grundað á eina meting av, um virkið er ført fyri at lúka treytirnar fyri verkligu læruna, sum eru ásettar í reglunum fyri tær einstøku útbúgvingarnar.
Vanligar treytir fyri góðkenning eru:
Lýkur virkið ikki omanfyri nevndu treytir, kann góðkenningin gevast, treytað av, at partur av læruni fer fram á øðrum góðkendum læruplássi - hetta verður nevnt "útisetavirki".
Eisini kann virki, sum á onkran hátt lýkur treytirnar ella partar av treytunum fyri læruplássgóðkenning, fáa fyribils góðkenning at taka lærling í læru.
Ein læruplássgóðkenning er galdandi í 5 ár. Um einhvør broyting hendir, ið kann ávirka upplæringarumstøðurnar, hevur virkið skyldu til at boða Yrkisdeplinum frá hesum.
Allar avgerðir hjá Yrkisdeplinum kunnu leggjast fyri eina kærunevnd.
Oyðublað til umsókn av læruplássgóðkenning kann takast niður her.
Í sambandi við læruna, skulu lærlingar í skúla við ávísum millumbilum. Bæði tá talan er um handverkslærlingar og um lærlingar í handils- ella skrivstovuyrkinum, kann skúlagongdin fara fram á einum føroyskum ella donskum skúla, alt eftir hvørja útbúgving talan er um.
Er talan um útbúgving, har skúlagongdin er í Føroyum, skulu lærlingur og lærumeistari, tá teir undirskriva sáttmálan, eisini krossa av, hvørjum skúla lærlingurin ynskir at taka skúlagongdina. Lærusáttmálin verður síðan sendur til Yrkisdepilin, sum góðkennir og skrásetir hann. Tá sáttmálin er liðugt avgreiddur í Yrkisdepilinum verður hann sendur aftur til lærling og lærupláss, samstundis sum Yrkisdepilin sendir skúlanum boð um nýggja lærlingin.
Er hinvegin talan um útbúgving, har skúlagongdin er í Danmark, skal læruplássið sjálvt innskriva lærlingin til góðkendan yrkisskúla. Tá góðkendi lærusáttmálin verður sendur frá Yrkisdeplinum aftur til læruplássið, er yvirlit hjálagt yvir tann skúla ella teir skúlar, sum lærlingurin kann innskrivast á, saman við einum innskrivingaroyðublaði.
Mannagongdin í sambandi við innskrivingina av lærlingi til skúlagongdina er sostatt:
Læruplássið hevur skyldu til at melda lærlingin til skúla so skjótt sum góðkendi sáttmálin er teimum í hendi. Í seinasta lagi 4 vikur áðrenn nýtt skúlaskeið byrjar, fáa lærlingur og arbeiðspláss boð frá skúlanum um, nær skúlin byrjar og hvussu leingi skeiðið varir. Tað er bert neyðugt hjá læruplássum at innskriva lærling til fyrsta skúlaskeið. Tá lærlingurin er komin í skúlaskipanina, hendir restin sjálvvirkandi.
Tá royndartíðin er farin, ber ikki til at siga lærusáttmálan upp, uttan so at báðir partar skriva undir. Tað kemur fyri, at annar parturin ikki vil skriva undir. Talan er tá um ósemju millum lærling og lærupláss. Kemur hetta fyri, verður mælt til, at tann ið ynskir at uppsiga sáttmálan biður um fund, har greitt verður frá og grundgivið verður fyri, hví man ynskir at uppsiga sáttmálan. Í flestu førum verður málið loyst á hendan hátt.
Førir fundurin millum partarnar ikki til eina semju, kann tann parturin, sum ynskir at uppsiga sáttmálan, kæra málið til Yrkisdepilin, sum tá fær uppgávuna at royna semju. Eydnast tað framvegis ikki, verður ein nevnd sett at finna loysn á málinum.
Ásetingarnar í hesum viðvíkjandi síggjast her.
Aðrar orsøkir kunnu eisini verða fyri, at báðir partar ikki fáa skrivað undir, so sum at annar parturin ikki er til staðar. Ongar reglur eru ásettar, hvussu tá skal farast fram. Yrkisdepilin hevur tí gjørt eina mannagongd. Fyrsta stigið er, at Yrkisdepilin skrivliga boðar partinum frá, at hann hevur 14 dagar at boða Yrkisdeplinum frá, hvørt hann skrivar undir ella um hann/hon ynskir fáa málið lagt fyri nevnd til at gera niðurstøðu.
Um viðkomandi ikki letur frætta frá sær innan 14 dagar, sendir Yrkisdepilin nýtt skriv, har fráboðanin í fyrra skrivinum verður endurtikin, eins og greitt verður frá at letur viðkomandi ikki frætta frá sær næstu 14 dagarnar, verður lærusáttmálin settur úr gildi. Tá 14 dagar eru farnir eftir at seinasta skrivið er sent partinum, og Yrkisdepilin onki hevur frætt aftur, verður lærusáttmálin strikaður úr skipanini og avrit av ógildaða lærusáttmálanum sent báðum sáttmálapørtunum.
Teir fyrstu 6 mánaðirnar kann annar parturin uppsiga lærusáttmálan einsamallur. Eru 6 mánaðir farnir, er útgangsstøði, at báðir partar skriva undir fyri at sáttmálin skal fara úr gildi. Skúlagongd verður ikki roknað sum partur av royndartíðini.
Eftir 6 mánaðir er útgangsstøði, at báðir partar mugu skriva undir hetta skjalið, fyri at lærusáttmálin skal fara úr gildi.
Tað kemur tó fyri, at annar parturin ikki vil skriva undir. Talan er tá um ósemju millum lærling og lærupláss. Tað kann vera at annar parturin ikki metir, at hin heldur sínar skyldur. Í slíkum førum kann eini parturin einsamallur undirskrivað skjalið um broyting í lærusáttmála og tilskilað, at viðkomandi ynskir, at lærusáttmálin verður settur úr gildi. Slík uppsøgn skal tó ikki koma seinni enn ein mánaða eftir, at uppsigandi parturin hevur fingið kunnleika til viðurskiftini uppsøgnin er grundað á.
Hareftir verður málið lagt fyri yrkisnevndina ið skal royna semju millum partarnar. Men um eingin semja fæst í lag, verður málið beint í sáttmálanevnd, ið tekur endaliga støðu til lærusáttmálan.
Aðrar orsøkir til at lærusáttmáli fellur burtur
Lærusáttmáli fellur burtur, um lærlingur av eini hvørji orsøk verður útihýstur frá undirvísingini á skúla, har skúlagongdin er.
Onnur viðurskifti, sum kunnu gera, at sáttmáli verður settur úr gildi eru eitt nú, at virki heldur uppat, og at fyritreytirnar fyri góðkenning av virki sum lærupláss detta burtur.
Í samband við, at lærusáttmáli skal uppsigast, kemur eisini fyri, at annar parturin ikki skrivar undir, orsaka av, at hesin partur ikki finst. Er farin til skips, farin uttanlands ella okkurt tílíkt. Ongar reglur eru ásettar, hvussu tá skal farast fram. Yrkisdepilin hevur tí gjørt hesar fyrisitingarreglur:
1. Yrkisdepilin skal skrivliga boða partinum frá, at neyðugt er at fáa hansara/hennara undirskrift sambært lógini, ella at hann/hon sambært lógini hevur møguleika at fáa málið lagt fyri yrkisnevndina. Hann/hon verður samstundis biðin um at boða Yrkisdeplinum frá hvat hann vil.
2. Um sáttmálaparturin ikki letur frætta frá sær innan 14 dagar, verður nýtt skriv sent honum/henni, har fráboðanin í fyrra skrivinum verður endurtikin.
3. Um sáttmálaparturin ikki letur frætta frá sær innan 14 dagar eftir seinna skrivið, verður nýtt skriv sent honum/henni, har boðað verður frá, at um Yrkisdepilin ikki hevur frætt aftur innan 14 dagar, verður lærusáttmálin settur úr gildi.
4. Tá 14 dagar eru farnir eftir at seinasta skrivið (ad. 3) er sent sáttmálapartinum, og Yrkisdepilin einki hevur frætt aftur, verður lærusáttmálin strikaður úr skipanini og avrit av ógildaða lærusáttmálanum sent báðum sáttmálapørtunum.
Tað kemur við jøvnum millumbilum fyri, at lærlingur, sum er byrjaður í læru í ávísari yrkisútbúgving, seinni ynskir at koma í læru í einari aðrari yrkisútbúgving, áðrenn hann/hon er liðugur við ta fyrru útbúgvingina.
Yrkisdepilin fær í slíkum føri spurningin, um hetta kann lata seg gera og hvussu ein skal bera seg at í slíkum føri.
Fyrst er at siga, at hevur ein frammanundan ein lærusáttmála við fyritøku, eigur hesin fyrst at verða settur úr gildi, áðrenn til ber at gera nýggjan sáttmála. Fyri at kunna seta ein lærusáttmála úr gildi eftir at 6-mánaðar royndartíðin er úti, skulu bæði lærlingurin og læruplássið skriva undir upp á, at sáttmálin verður settur úr gildi. Eru hesar treytir loknar, kann lærlingur gera nýggjan lærusáttmála við somu ella aðra fyritøku og byrja yrkisútbúgvingina í tí útbúgvingini, sum hann ístaðin ynskir at koma í læru í.
Er útbúgvingin, sum ein ístaðin fer undir, nærskyld við ta útbúgvingina, ein áður fór undir, kann lærlingurin søkja um at fáa ein part av lærutíðini í nýggju útbúgvingini stytta. Umsóknin skal sendast til Yrkisdepilin, og tekur yrkisnevndin støðu til umsóknina.
Fyri at taka lærling er neyðugt hjá fyritøku ella stovni at hava eina læruplássgóðkenning. Avgerðandi er, at eitt komandi lærupláss hevur nokk av viðkomandi uppgávum at bjóða einum lærlingi, umframt at læruplássið skal hava útbúgvi fólk, ið kann veita nøktandi upplæring.
Nærri kunning um hvussu farast skal fram fyri at fáa góðkenning, er at finna her.
Ja, til ber at fáa nýtt sveinabræv/lærubræv, um tað gamla er burturmist.
Yrkisdepilin skal hava at vita navn, føðingardag, nær sveinaroyndin/yrkisroyndin er staðin, og hvørja útbúgving tú hevur tikið.
Vegleiðing um hvat gerast skal, um ein við føroyskum sveinabrævi ætlar sær at arbeiða
í Noregi innan eitt yrkið, ið er regulera av norskari lóggávu.
Víst verður í hesum sambandi til barsilsskipanina.
Um lærlingur og lærupláss koma ásamt um at leingja lærutíðina, so skal hetta fráboðast Yrkisdeplinum á oyðublaðnum Umsókn um broyting í lærusáttmála.
Hetta hevur týdning fyri at fyrisitingin og skúli kunnu fáa fráboðan um, at lærutíðin hjá viðkomandi lærlingi er longd, og at lærlingur tessvegna ikki fær møtt upp til skúlagongd vegnað barnsburð.
Frítíðin er 30 dagar fyri fulla starvstíð í tíðarskeiðnum 1. apríl til 31. mars (innvinningarárið). Innvinningarárið kann í staðin vera álmanakkaárið, um hetta er ásett í sáttmála millum avvarðandi partar.
Er starvstíðin styttri enn fult innvinningarár, verður frítíðin við løn sett í mun til starvstíðina.
Løntakari, ið ikki hevur vunnið rætt til frítíð við løn ella frítíðarløn í 30 dagar, hevur tó rætt til at taka frí uttan løn ella frítíðarløn í upp til 30 dagar í einum frítíðarári. Frítíðin skal verða tikin í tíðarskeiðinum 2. mai til 1. mai (frítíðarárið).
Tá ið spurningar eru settir Yrkisdeplinum um løn, frítíð og líknandi verður víst til frítíðarlógina og lønarsáttmálan hjá viðkomandi yrkisfeløgum.
Læruplássinum fær endurrindað part av lønini lønina, sum tað hevur goldið lærlinginum meðan viðkomandi hevur verið í skúla. Endurgjaldið er 75% av ásettu minstulønini sambært sáttmála millum avvarðandi yrkisfeløg.
Fer skúlagongdin ella partar av henni fram í donskum ella øðrum útlendskum skúla, kann læruplássið fáa kr. 2.600,00 í ferðaendurgjaldi fyri hvørt skúlaskeið.
Fyri at fáa hetta, er neyðugt hjá læruplássinum at søkja um tað, oyðibløð eru at finna her fyri lærlingar sum hava gingið á føroyskum skúlum. Lønar- og ferðaendurgjald fyri lærlingar sum hava gingið á donskum skúlum kann heintast her.
Talan kann t.d. vera um, at lærusáttmálin verður longdur, tí at sveinaroyndin enn ikki er hildin. Í slíkum førum fær læruplássið tó ikki hægri enn svarandi til 04. árs lærlingaløn. eisini hóast lærlingurin ferð undir 05. læruárið.
Sambært lógini er skúlagongdin ókeypis fyri lærlingarnar. Hetta vil siga, at lærlingar als ikki rinda fyri sjálva skúlagongdina. Leggur lærlingurin pening út fyri neyðugt keyp av bók/bókum e.l., eigur hann at fáa útreiðslurnar endurgoldnar av læruplássinum.
Hinvegin so rinda fyri útreiðslurnar ið standast av undirvísingartilfari, ið lærlingurin skal ogna sær sambært t.d. lesiætlanum.
Læruplássini rinda tilfarsnýtsluna í sambandi við yrkis- og sveinaroyndir. Tað er ikki í øllum útbúgvingum, at serligt tilfar verður nýtt til royndirnar. Í t.d. træyrkjunum verður ein lutur tilevnaður, so sum partur av einari trappu, modell av einum húsið o.l. Undir viðgerðini av lógarbroytingini av hesi lógargrein varð umrøtt, at tann sum rindar eisini hevur ræðisrættin. Við øðrum orðum eiga læruplássini tað undirvísingartilfarið og tilfarið, sum verður nýtt til royndirnar og sum tey hava rindað fyri.
Møguleikarnir eru nógvir, tá tað snýr seg um at útbúgva seg víðari eftir at hava lokið eina handverks-, handils- ella skrivstovuútbúgving. Tó eru eingir víðari útbúgvingarmøguleikar innan onkrar av yrkisútbúgvingunum. Her eru nøkur fá dømi um, hvørjir møguleikar eru fyri at útbúgva seg víðari eftir loknað yrkisútbúgving:
Viðmerkjast skal, at fyri at verða tikin upp til eina verkfrøðingaútbúgving krevst, at ein tekur ”adgangskursus til ingeniøruddannelserne”, um so er, at ein ikki hevur eina gymnasiala miðnámsútbúgving ella ikki hevur ávísar lærugreinir á einum nóg høgum stigi. Til ber at fáa fleiri upplýsingar um møguleikarnar fyri at útbúgva seg víðari í t.d. Danmark við m.a. at fara inn á heimasíðuna hjá Uddannelsesguiden.
Lógin ásetur at lærlingur og lærupláss kunnu gera avtalu um at leingja útbúgvingartíðina, um lærlingurin:
Lógin ásetir harumframt, at lærutíðin bert kann leingjast meiri enn lærlingurin hevur verið burtur um yrkisnevndin góðkennir avtaluna.
Ósemjur um longdina av lærutíð skal til støðutakan í yrkisnevndini.
Í serligum førum kann yrkisnevndin samtykkja at stytta ella leingja lærutíðina.
Yrkisútbúgvingarlógin ásetur, at sveina- ella yrkisroyndir skulu vera hildnar áðrenn sáttmálatíðin er liðug. Um sveinaroyndin ikki verður hildin fyrr enn eftir sáttmálatíðina, so eigur Yrkisdepilin at taka stig til, at leingja lærutíðina, soleiðis at lærutíðin endar so skjótt sveinaroyndin er hildin. Hetta verður fráboða lærlingi og læruplássi.
Lærusáttmálaskjalið kann takast niður her.
Síðani verður lærusáttmálin útfyltur og undirskrivaður av sáttmálapørtunum. Lærusáttmálin skal undirskrivast áðrenn læran byrjar, t.v.s. at sáttmálin kann í fyrsta lagi taka við, sama dag hann er undirskrivaður.
Lærusáttmálin er tó ikki galdandi, fyrr enn hann er inni í Yrkisdeplinum.
Umsitingargjaldið á 3000 kr. skal rindast áðrenn Yrkisdepilin sendir lærusáttmálan aftur til partarnar.
Yrkisdepilin eftirkannar um sáttmálin er rætt útfyltur og um læruplássið lýkur treytirnar, t.d. um talið av yrkislærdum og talið av lærlingum samsvara, (vanliga skal ein yrkislærdur verða fyri hvønn lærling). Eisini skal framganga hvussu lønin er avtalað millum sáttmálapartarnar, og hvussu nógvar tímar vanliga arbeiðstíðin er um vikuna.
Um lærlingurin hevur lokið prógv aftaná fólkaskúlan, skulu avrit av hesum leggjast við lærusáttmálanum, og um partur av læruni fer fram í øðrum virki (útisetavirki), skal viðmerkjast hvat virki talan er um, v-tal og tíðarskeið.
Báðir sáttmálapartar skulu skriva undir lærusáttmálan, og um lærlingurin er undir foreldramyndugleika, skal verji lærlingsins eisini skriva undir. Um alt er í lagi, letur Yrkisdepilin Mentamálastýrinum lærusáttmálan til góðkenningar. Tá góðkenningin er farin fram, verður sáttmálin skrásettur og sáttmálapartarnir fáa hvør sítt avrit av góðkenda lærusáttmálanum
1) Hjá lærlingum við 9. floks prógvi er lærutíðin 4 ár.
2) Hjá lærlingum við FHS-prógvi er lærutíðin 3 ár.
3) Hjá lærlingum við students-, HF-, HT- ella HIF-prógvi er lærutíðin 2 1/2 ár.
4) Hjá lærlingum við students-, HF-, HT- ella HIF-prógvi og sum harumframt hava FHS-prógv er lærutíðin 2 ár.
5) Hjá lærlingum við HH-prógvi er lærutíðin 2 ár.
Omanfyri nevndu reglur eru galdandi fyri lærlingar, sum fara í læru eftir 1. juli 2006.
Viðv. ad. 1): Lærlingar, sum ikki hava FHS-prógv, skulu taka hesa støðisútbúgvingina í 4 ára lærutíðini. Hetta kann gerast við at fylgja einum FHS flokki ella við at fylgja kvøldundirvísingini á skúlanum. Støðisútbúgvingin skal verða lokin áðrenn farið verður upp til endaligu royndina í yrkisútbúgvingini.
Viðv. ad 3): Lærlingar við students-, HF- ella HT-prógvi skulu í lærutíðini hava tikið hesar lærugreinir við í minsta lagi próvtalinum 6 í miðal: Virkisbúskapur C, Sølubúskapur C, Kunningartøkni C, og eina vallærugrein: Vinnulívsrættur C, Altjóðabúskap B, Sølubúskapur B, Kunningartøkni B ella eina økislærugrein, sum í minsta lagi er 105 tímar. Lærlingar við HIF-prógvi hava í HIF-útbúgvingini tikið nevndu lærugreinir, men skulu taka málsviðgerðapartin í lærugreinini Kunningartøkni C, tó ikki, um lærlingur við HIF-prógvi hevur luttikið í einari EBG-kapping.
Nevndu lærugreinir kunnu takast við at fylgja einum FHS flokki ella við at fylgja kvøldundirvísingini á skúlanum. Lærugeinirnar skulu verða loknar áðrenn farið verður upp til endaligu royndina í yrkisútbúgvingini. Avrit av próvskjølunum skulu latast Yrkisdeplinum, tá ið allar lærugreinirnar eru loknar. Aftaná 1. juli 2006 geva hesar lærugreinir ikki stytting í lærutíðini.
Øll kravd skúlagongd í sáttmálatíðini, bæði tá talan er um støðisútbúgvingina (samanber ad. 1) ella tá talan er um stakar lærugreinir (samanber ad. 3) er partur av lærutíðini. Hetta merkir, at um lærlingur gongur á skúla um dagin, verður hann ikki frádrigin í løn. Fer skúlagongdin fram í frítíðini, hevur lærlingurin rætt til kompensatión í samráð við sín arbeiðsgevara.Lærlingar, sum skulu taka omanfyri nevndu FHS-støðisútbúgving ella lærugreinir, eiga at venda sær til handilsskúlan, sum leggur eitt tímaskema fyri undirvísingina í støðisútbúgvingini ella lærugreinunum í samráð við tann einstaka lærlingin.
Ofta eru spurningar settir Yrkisdeplinum um lønarviðurskifti, yvirtíð, løn tá lærlingur er sjúkrameldaður, tá ið lærlingur skal í farloyvi í sambandi við barnsburð o.s.fr.
Tá lærusáttmáli verður undirskrivaður, skal teigur 5 (lønar- og arbeiðsviðurskifti) í lærusáttmálanum útfyllast. Har er viðmerkt hvør lønarsáttmáli er galdandi (millum hvørji yrkisfeløg), hvussu nógvar tímar vanliga arbeiðstíðin er um vikuna og lønarútgjaldsdagur.
Ofta er eisini ivi um lønina, tá ið lærlingur er sjúkur/sjúkrameldaður. Tá ið spurningar verða settir Yrkisdeplinum um lønarviðuskifti, vísa vit altíð til viðkomandi yrkisfelag.
Viðv. fyrispurningum um løn í sambandi við barnsburðarfarloyvi, verður víst til barsilsskipanina.


c: text/html

text:
Fjepparin hesa ferð dámar best leikarar, ið geva 100%, og er at finna nærhendis kioskini, tá dystur er. Fjepparin er rituvíkingurin Dánjal Jákup Højgaard.
-Navn og aldur?
Dánjal Jákup Højgaard, 63 ár.
-Hevur tú fast pláss, tá tú ert til dyst við Løkin, og um so hvar?
Standi vanliga saman við tí gamla gardanum, báðu megin kioskina.
-Spældi tú sjálvur, og hvar á vøllinum?
Spældi nakrar dystir á 2. liði miðskeiðis í sjeytiárunum.
-Hvussu kom áhugin fyri fótbólti?
Áhugin hevur helst ligið “latentur” leingi, men breyt út, tá eg flutti aftur til Rituvíkar at búgva.
-Yndisleikari hjá NSÍ nú og/ella fyrr?
Yndisleikarar eru fleiri, tað er jú eitt spenni upp á 40 ár. Allir teir, sum geva 100% og eitt sindur afturat, eru mínir yndisleikarar.
-Størsta løtan sum NSÍ-fjeppari?
Størsta løtan má heilt víst vera, tá vit blivu Føroyameistarar.
-Størsta styrkin hjá NSÍ?
Størsta styrkin má vera góður boltførleiki, gott spælskil og sjótt spæl.
-Sunnudagin møta vit AB við Løkin. Hvussu vildi tú lýst AB sum mótstøðulið?
AB vísti ímóti Víkingi, at teir ætla sær meira enn at berjast ímóti niðurflyting, teir hava sryrkt seg væl síðani seinasta ár, harafturat hava teir eitt sera gott venjaratoymi, so teir vera ikki lættir at sifta.
-Hvat væntar tú, úrslitið verður í sunnudagin?
Vænti tó at vit vinna við einum ella tveimum málum.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Stuðul til heilivág
Kunngerð nr. 144 frá 21. desember 2015 um prístalsviðgerð av tilskoti til tilskotsheimilaðan heilivág galdandi frá 1. januar 2016
Sambært Løgtingslóg nr. 178 frá 22. desember 2009 um almenna heilsutrygd, sum seinast broytt við løgtingslóg 117 frá 25. september 2013, avger tilskotsnevndin (sí § 12, stk. 1), hvønn heilivág o.a. Heilsutrygd veitir tilskot til (sí § 13 og 14). Heilsutrygd veitir vanligt tilskot til fleiri sløg av heilivági, men tilskot kann eisini verða veitt í serligum førum. Tað kann vera til heilivág til pensjónist ella til viðgerð fyri ávísa sjúku. Læknin skal tá átekna forskriftina P ella T (sí § 15). Harumframt ber eisini til hjá læknanum at søkja tilskotsnevndina um ávikavist einstaklingstilskot (sí § 16) ella hækkað tilskot (sí § 22). Einstaklingstilskot kann í ávísum førum veitast ávísum sjúklingi til heilivág, sum ikki er lýstur at vera tilskotsheimilaður. Í heilt serligum førum kann tilskotsnevndin játta ávísum sjúklingi tilskot til samheitaheilivag, ið ikki er tann bílagasti, sonevnt hækkað tilskot.
Hvussu stórt tilskotið verður, veldst um, hvussu stórar tínar árligu útreiðslur eru til tilskotsheilivág. Tað merkir, at tilskotsprosentið hækkar í samsvari við tygara heildarútreiðslur, sum árið líður. Jú størri útreiðslur í einum tíðarskeiði í eitt ár, jú størri verður tygara tilskotsprosent. Harumframt er tilskotsprosentið treytað av, um tygum eru yngri enn 18 ár, millum 18 og 67 ella eldri enn 67 ár, tá ið tilskotstíðarskeiðið byrjar. Tilskotstíðarskeiðið er 1 ár (hereftir nevnt tilskotsár). Fyrsta tilskotsárið byrjar fyrstu ferð, ið tygum eftir 1. apríl 2010 keypa tilskotsheilivág. Annað tilskotsárið byrjar fyrstu ferð, ið tygum keypa tilskotsheilivág, eftir at fyrsta tilskotsár er runnið. Síðan halda tilskotsárini fram á sama hátt.
Gevið gætur: Tað er sera umráðandi at fylgja við, nær tilskotsárið rennur út, tí fyrst í nýggjum tilskotsári er tilskotsheilivágurin dýrur, tí egingjaldið er 100% av kostnaðinum upp til 509 kr., og síðan økist tilskotið eftir útreiðslunum, eins og víst verður niðanfyri (sí § 18). Kunning um tilskotsárið sæst á kassaseðlinum, og snýr tað seg um sending, verður tilsvarandi kunning viðløgd.
Reglurnar eru:
- At tygum fáa ikki tilskot, um tygara heildarútreiðslur til keyp av tilskotsheilivági er minni enn 509 kr. eftir einum tíðarskeiði í eitt ár.
- At tygum fáa 40% í tilskoti til tann partin av útreiðslunum, ið er millum 509 og 1.017 kr.
- At tygum fáa 60% í tilskoti av útreiðslunum, ið eru millum 1.017 og 2.000 kr.
- At tygum fáa 75% í tilskoti til útreiðslur millum 2.034 og 2.421 kr., um tygum eru fylt/fyltur 67 ár.
- At tygum fáa 75% í tilskoti til útreiðslur millum 2.034 og 5.391 kr., um tygum eru millum 18 og 67 ár.
- At tygum fáa 100% í tilskoti til útreiðslur oman fyri 2.421 kr., um tygum eru fylt/fyltur 67 ár.
- At tygum fáa 100% í tilskoti til útreiðslu oman fyri 5.391 kr., um tygum eru millum 18 og 67 ár.
Persónar undir 18 ár gjalda ikki egingjald av tilskotsheilivági, legg til merkis at onkur heilivágur ikki hevur tilskot, og tískil skal ein gjalda fyri tann heilivágin, hóast ein er undir 18 ár ella ein hevur goldið alt egingjaldið.
Børn og ung, yngri enn 18 ár, gjalda ikki egingjald av tilskotsheilivági og fáa tískil 100% tilskot
1. dømi (millum 18 og 67 ár):
Viðmerkingar til 1. dømi:
Í hesum aldursbólki koma tygum ongantíð at gjalda meira enn 2.059,85 kr í einum tilskotsári fyri tilskotsheilivág.
2. dømi (67 ár og eldri):
Viðmerkingar til 2. dømi:
Í hesum aldursbólki koma tygum ongantíð at gjalda meira enn 1.317,35 kr. fyri tilskotheilivág í einum tilskotsári.
UMBÝTI AV HEILIVÁGI
Mest sum allur heilivágur verður býttur um við bíligasta heilivág, um tað snýr seg um sama virkna evnið. Um tygum ynskja dýrara heilivágin, mugu tygum sjálv/-ur gjalda munin (sí § 21), sí samheitaheilivágur. Tó ber til hjá lækna at søkja tilskotsnevndina um hækkað tilskot (sí § 22).
Les meira á www.logir.fo ella www.heilsutrygd.fo


text:
Gevast við camping!
Í samband við at okkara virksemi er vaksið nógv tey seinastu árini, hava vit verið noyddur at gera nakrar broytingar í okkara vøruúrvalið.
Fyri at hava tíð og orku til at hava meira fokus á okkara kjarnuvørur, eru vit noydd at frávelja nakrar av teimum vørunum, sum eru uttan fyri okkara fokusumráðið.
Tað er ikki lætt at siga farvæl við ein vørubólk, sum vit hava verið glað fyri at umboða í fleiri ár, men frá 1. januar 2018, fara vit ikki at selja campingvognar og campingútgerð meira - og koma vit tí heldur ikki at umboða Adria.
Sjálvandi koma vit at yvirhalda allar serviceavtalur til teir campingvognar, sum eru seldir.
Nú í januar hava vit útsølu av campingvørum, sum eru á goymslu.


text:
Í 2013 eru hundrað ár síðani sorgarleikin á Skarði. Í mong ár hevur tað verið mín dreymur at endurskapa hesa søguna. Um fiskimannin og tey trongu og beisku kor, hann og hansara máttu liva við. Tað var á mangan hátt tey lívskorð, okkara forfedrar bardust við. Bátsmanningin á Skarði var henda dag á veg heim við fongi til jólar, tá ið ódnin tók teir. Hetta var ikki fyrsti smeitur fyri Skarðsbygd, men bleiv tó tann seinasti.
Hesin leikur skal minna okkum á allar teir, ið hava latið lív á sjónum, og at æra teir og allar tær kvinnur og børn, sum mistu sín kæra forsyrgjara. Ikki bara á Skarði, men um alt landið.
Ætlanin var frá byrjan at siga søguna gjøgnum dans og leik. Saman við Gunnari Hoydal kom dreymurin nærri at málinum. Gunnar hevur skrivað eitt nýtt leikrit, og Jens L. Thomsen hevur gjørt tónleik. Vit hava eisini saman við einum dugnaligum norðurlendskum toymi skapt ein modernaðan dramaleik við dansi, tónleiki og myndlist. Lagnan um eina av kvinnunum á Skarði, sum havið tók pápa, mann, bróður og synir frá, er kjarnin í søguni. Tann seinasti smeiturin, ov tungur at bera, legði bygdina í oyði.
Við tykkara hjálp verður Norðurlandahúsið karmur um henda stórfingna leik, ið er okkara felags søga.
Elsa Maria Bærentsen, framleiðslustjóri
Lítla bygdin og smeitirnir á sjónum. Hon Jóhanna: Tríggjar ferðir misti hon. Fyrstu ferð báðar abbarnar, aðru ferð pápan, triðju ferð mann sín og tveir synir. Jóhanna!
Gunnar Hoydal
Dugnaliga toymið ger verkætlanina til veruleika
Eitt norðurlendskt samstarv undir føroyskari leiðslu. Elsa Maria Bærentsen og Gunnar Hoydal hava savnað fólk úr Føroyum, Íslandi og Danmark. Hetta er ein viðkvom søga, ið krevur nærlagni og virðing.


text:
Hatta er snýt, Fólkaflokkurin!
Fólkaflokkurin er enn eina ferð í ferð við at snýta føroyska veljaran.
Í 2011 kollvelti Fólkaflokkurin føroyska samfelagið við flatskatti og forskatting av pensjónum eftir einans 17 døgum. Grundgevingin var: “Tað skal loysa seg at arbeiða”. Nú sigur Fólkaflokkurin: “Tað var ikki ein skattalætti – tað var fyri at seta ferð á búskapin”. Øll vita, at lágur oljuprísur, lág renta, viðgongd í uppisjóarvinnuni og viðgongd í alivinnuni eiga sín stóra lut í hesum.
Fólkaflokkurin snýtir eisini veljaran við einum skattalætta til tey lágløntu, sum í veruleikanum er ein skattahækking.
Tey siga eisini, at vit hava eitt yvirskot á fíggjarlógini í 2016? Hava vit tað? Nei, tí roknskapurin fyri 2016 fyriliggur ikki fyrr enn eina ferði í 2017! So tað kunnu øll siga.
Tey snýta eisini veljaran tá tey siga, at fleiri og fleiri vinna 400.000 kr. ella meiri. Gongdin hevur verið soleiðis tey seinastu 30 árini burtursæð frá kreppuni í 90-unum og í 2007. So tað hevur heldur einki við flatskattin at gera.
Heldur er tað soleiðis, at fleiri og fleiri í hesum lønarlagnum slakka av. “Hví arbeiða meiri tá vit nú gjalda so lítið í skatti”?
Langfreistaða skuldin var í 2008 niðanfyri 3 milliardir – nú er hon 5 milliardir. Tá er lætt at práta um búskaparvøkstur. Hetta er at snýta veljaran!
Latið tykkum ikki snýta, góði veljari.
Tit sita við atkvøðuni – vel frískt blóð, fríska luft og tignina fyrsta september. Vel rættvísi!
Vel Tjóðveldi!
Blíðar heilsur
Jóannes Guttesen, listi E


text:
Tinganes, Føroyar
Hellan á Tinganesi innan fyri Molan í Havn hevur verið heimstaður hjá føroyska løgtinginum í meir enn túsund ár.
Upprunaliga var tingið á Tinganesi eitt alting, ein almennur fundur, har allir frælsir menn í Føroyum kundu hittast at tingast og taka avgerðir um felags mál. Seinni gjørdist tað løgting við løgmanni sum leiðara og tinglimum úr øllum landinum, sum hvør umboðaði sítt øki.
Ting varð hildið á hvørjum sumri og varð skjótt knýtt at ólavsøku, ið verður hildin 29. juli. Upprunaliga varð tingið hildið úti á Nesinum, men við tíðini varð tað flutt í eitt av smáu húsunum í gomlu Havnini.
Frá 1274 virkaði løgtingið eftir norskum lógum, sum Magnus Lógbøtari hevði skipað fyri, umframt nøkrum serligum føroyskum lógum sum eitt nú tær í Seyðabrævinum frá 1298.
Móti endanum av 17. øld var ávirkanin hjá løgtinginum farin at minka og valdið hjá kongsins embætismonnum farið at vaksa. Í 1816 var tingið avtikið, og Føroyar gjørdust danskt amt, sum vórðu stjórnaðar av amtmanni og hansara embætismonnum. Men í 1852 varð tingið endurstovnað, og nú er tað okkara lóggávuting við 33 tinglimum.
Nú á døgum heldur løgmansskrivstovan til í Skansapakkhúsinum, einum av bygningunum úti í Tinganesi. Elstu húsini í býnum eru á hesum plássi, summi teirra eru heilt frá 14. øld og onnur frá 17. og 18. øld., og fólk býr framvegis í teimum. Nakrar helluristingar eru at síggja á klettunum. Ført hevur verið fram, at summar av hesum ristingum hava samband við tað virksemi, ið fór fram á tingi.
Vártingini, sum vórðu hildin úti um landið
Umframt at høvuðstingið varð hildið í Havn á hásumri, vóru Føroyar eisini skiftar í seks smærri ting: Suðuroy, Sandoy, Vágoy, Streymoy, Eysturoy og Norðuroyar. Á hesum støðum vórðu tingfundir hildnir um várið, men ein heimild er um heystting. Fundarstaðirnir itu mangan okkurt við ting ella dóm sum t.d. Tinghellan and Dómheyggjar.
Økistingini høvdu lægri tign, og mál kundu verða skotin inn fyri hægri rætt á altingið ella løgtingið, men hetta varð ikki altíð gjørt, og fleiri dómar, sum bæði snúðu seg um likamliga revsing og deyðarevsing, vórðu staðfestir og útintir á økistingunum. Avrættingarstaðir eru tí á flestu tingstøðum.
Í summum bygdum varð tingið hildið inni, men søgur siga frá um støð langt úti í haganum, sum fólk halda hava verið tingstaðir í gamlari tíð. Í fýra av teimum gomlu tingøkjunum eru heimildir um gamlar tingstaðir, sum ikki vóru nærhendis nakrari búseting, men nær gøtum, sum knýttu bygdir saman. Í Suðuroy og Norðoyggjum eru tingstaðirnir uppi í fjøllunum, men í Sandoynni og Eysturoynni eru teir í láglendi. Á sama hátt sum høvuðstingið í Havn er mitt í Føroyum, so eru hesir gomlu tingstaðirnir mitt í sínum øki við høgligast farleið hjá øllum at koma á staðin. Tá tingstaðir vórðu fluttir til bygt øki, var tað í flestum førum til næstu bygd.
Nøvn, ið vísa til gálgar eru at finna í fimm av tingøkjunum, og í øllum førum eru nøvnini nærhendis søguliga tingstaðnum heldur enn tí gamla. Gálgar vórðu vanliga settir á eina høvd, so teir sóust væl. Tað var av týdningi, at so mong fólk sum gjørligt sóu teir við sínum egnu eygum, so tey vistu, hvat hendi tí, ið gjørdi álvarslig lógarbrot.
Suðuroy
Tingið varð hildið í bygdini Ørðavík mitt í oynni, og gamli tingstaðurin var í fjøllunum oman fyri bygdina. Tað verður sagt, at limirnir í tinginum settu tjøld síni upp í Tjaldavík, sum er eitt petti sunnan fyri bygdina.
Sandoy
Tingøkið fevndi um oyggjarnar, Sandoy, Skúvoy og Dímun. Tingið kom saman í Trøðum, einum bóndagarði heima á Sandi, har ein steinur við navninum Tingborðið framvegis er at síggja. Longri eystri millum tvey vøtn er gamli tingstaðurin millum Vatna sagdur at vera.
Vágoy
Søguligi tingstaðurin var við Rygsgarð í Miðvági. Á Giljanesi á markinum millum bygdirnar báðar Miðvág og Sandavág er ein stórur steinur, ið eitur Gálgasteinur og bendir á, hvar gálgin einaferð hevur staðið.
Streymoy
Hetta var ivaleyst fólkaríkasta tingøki í landinum og fevndi um Streymoynna, Nólsoy, Hest og Koltur. Tingstaðurin var í Kollafirði, har eitt av húsunum eitur í Tinggarðinum. Nakað burtur frá bygdini var ein gálgi, og søgur eru eisini um, hvussu dømdir kundu bjarga sær sjálvum, um teir kláraðu yvir til hann.
Eysturoy
Eysturoyartingið var á Selatrað. Søgan vísir á ein stóran stein nevndur Tingsteinur, men tingið man ivaleyst hava verið hildið inni. Niðri við fjøruna er staðanavnið á Gálga. Søgulig skjøl vátta, at ein tjóvur varð hongdur á Selatrað í 1626. Gamli tingstaðurin verður hildin at hava verið nakað burturfrá á einum staði nevnt Stevnuválur.
Norðuroyar
Tingið í bygdini Vági, sum seinni gjørdist til Klaksvík, fevndi um norðaru oyggjarnar, Borðoy, Kalsoy og Kunoy og Viðoy, Svínoy og Fugloy eystanfyri. Gamli tingstaðurin í fjøllunum norðan fyri Klaksvík er so nær miðjuni á økinum, sum til ber. Ein stórur steinur, róptur Tingsteinur, stendur har, og kring hann eru smærri steinar.
HVAT ER NÆRHENDIS?
Tórshavn
www.visittorshavn.fo). Býurin hevur eitt bland av gomlum og nýggjum bygningum. Norðurlandahúsið er eitt gott dømi um modernaða byggilist og hýsir eini røð av mentanarligum tiltøkum.Tórshavn er ein skundmikil býur við hópin av hotellum, matstovum, kaffistovum, ølstovum og bókasavni við wi-fi ella interneti umframt eini rúgvu av søvnum, ítróttahentleikum, viðalundum, gongutúrum og handlum. Kunningarstovan, ferðafólkamiðstøðin í miðbýnum, veitir tær hjálp og neyðugar upplýsingar, umframt kort, ferðaætlanir, lýsingabløð og ferðaminni (
Gamla Havnin
Gamli býurin er frá Tinganesi niðan á Vaglið í miðbýnum í Havn, har Føroya løgting og Tórshavnar býráð eru. Fá eina kenslu av gomlu Havnini við at fara til gongu gjøgnum eina túsund ára søgu frá tingstaðnum, har føroyingar hittust seint í 9. øld, og fram við gomlum pakkhúsum, sum kongligi einahandilin átti, eftir krókutum gøtum við smáum tjøraðum húsum við hvítum sprossum og flagtekju og niðan til Løgtingshúsið, bygt 1000 ár seinni í 1856.
Skansin
Magnus Heinason bygdi fyrsta skansan á Skansanum í 1580. Tveir aðrir skansar vóru gjørdir á Tinganesi, fyri at verja handilin móti álopum frá sjónum og av landi. Hesum vórðu tó ikki langt lív lagað, og í staðin fyri tann næst Tinganesi kom eitt pakkhús 1740, og seinni gjørdist tað sethús. Síðan 1957 hevur landsstýrið átt bygningin, sum hýsir løgmansskrivstovuni, og aðrar grannabygningar.
Kirkjubøur
museum og sóknarkirkjan eru opin hvønn dag alt summarið og verða upplatin um veturin, um biðið verður um tað. (busstúrar við ferðaleiðara: www.tora.fo)Kirkjubøur er ein av Føroya best umtóktu ferðamálum. Í miðøld var hesin staður landsins kirkjuligi og mentanarligi miðdepil. Biskupssetur var her til siðaskiftið miðja 16. øld, tá ið føroyska kirkjan varð avtikin. Múrurin, Magnusarkatedralurin og hin eldra sóknarkirkjan, Ólavskirkjan, og flagtakta roykstovan, eitt av elstu timburhúsum í heiminum, verða mett millum týdningarmiklastu arvalutir í Føroyum. Roykstovan er eini 700 ára gomul bóndahús, sum standa á sama stað sum biskupssetrið, og nú býr 17. ættarlið av somu familju her. Eitt lítið savn
Vestmannabjørgini
Ein siglitúrur undir Vestmanna bird cliffs er eitt mást hjá einum og hvørjum ferðafólki. Summarhálvuna eru túrar fleiri ferðir um dagin, um veðrið ikki er til hindurs fyri tí.
Mykines
Hví ikki vitja fjarskotnu oynna Mykines; eitt paradís fyri fuglafjepparar. Einaferð var tað ein stór bygd í blóma, men í dag búgva bara nøkur fá fólk í oynni alt árið, men um summarið kemur lív í, tá ið sjófuglur í túsundavís og ferðandi koma til Mykinesar. Náttúran er framúrskarandi, og tú mást fara tær ein túr millum lunda, ið reiðrast, tá ið tú fert hugnaliga túrin út í Hólmin til vestasta vita í Føroyum. Á hesum stórfingnu klettum eigur einasti súlustovnur í landinum.
Far til Mykinesar við báti úr Sørvági ella við tyrlu av flogvøllinum. Mykines er vestasta oyggj í Føroyum, og umráð í veðrinum og brim elva viðhvørt til broytta ferðaætlan, sum ilt er at siga nakað um frammanundan. Oyggin hevur eisini eitt lítið gistingarhús, eina kaffistovu og vesi.
KUNNING TIL VITJANDI
Vitja Føroyar
Føroyar hava ógvusligt landslag, óspilta náttúru og eitt framúrskarandi djóralív, sum fáa fólk úr øllum heiminum at koma higar. Tú sleppur heilt nær at lunda, súlu og drunnhvíta og tí harðføra seyðinum og teimum smáu rossunum. Njót friðin, kvirruna og róliga lívsháttin og tak til tín av serligu mentanini og søguni.
Føroyar hava í stóran mun líðir eystureftir og brøtt bjørg vestureftir. Landslagið er hugtakandi, fjøllini við grønu brekkunum eru rivin upp við skursli og homrum – risastór løg úr basalti, sum komu orsakað av gosvirksemi fyri 60 mió. árum síðan. Hvør landspartur, norðast úr Ennibergi og suður til vitan í Akrabyrgi, hevur síni eyðkenni og serdrøg.
Ein gonguferð gevur tær eina sanna mynd av Føroyum. Oyggjarnar eru lítlar, hægsta fjall er Slættaratindur og er bara 882 m, men lendi er grýtut og avbjóðandi. Hinvegin ber eisini til at fiska síl og laks í áum og vøtnum ella tú kanst royna teg við tráðuni í fjørðinum ella við djúphavsfiskiskapi. Um tú vilt hava meir ferð á frítíðina, so hví ikki surfa ella rógva kajakk?
Søga og mentan
Føroyska málið er av norrønari rót, og oyggjarnar hava eina sterka kvæðasiðvenju, sum er latin ættarliði eftir ættarlið av mannamunni. Eitt av serstakastu mentanareyðkennum er føroyski dansurin, sum við sínum serliga stevi verður dansaður í ringi, meðan kvøðið verður um kongar og kappar, og summi kvæði eru fleiri hundrað ørindi. Ert tú listafjeppari, so er Listaskálin eitt mást; og til teirra, ið hava serligan áhuga fyri tekning, máling ella myndatøku, verða ferðir gjørdir við tí endamáli, at tú kanst fordjúpa teg í hesi evni.
Ólavsøkudagur er 29. juli og er tjóðarhátíð. Almenna tingsetanin verður hátíðarhildin henda dag við eini røð av siðareglum umframt øðrum skemti og stuttleika í høvuðsstaðnum. Messur og festivalar eru á nærum hvørjari oyggj og í fleiri bygdum, og serliga væl umtóktar eru stevnurnar við kappróðri. Í juli er sandurin í Gøtu karmur um fantastiska G! Festival – ein tónleikafestivalur, sum lokkar føroysk og útlendsk tónleikanøvn til sín, eins og Summarfestivalurin í Klaksvík eisini ger tað.
Ferðast í Føroyum
Til ber at ferðast aftur og fram millum Havnina og flestu støð sama dag. Regluligt ferju- og busssamband er á meginøkinum, og knapt so títt til útjaðaran og smærru oyggjarnar. Eitt gott vegakervi og tunlar knýta bygdir saman, og undirsjóvartunlar og brýr binda stóru oyggjarnar saman.
Eisini er ein rættiliga bílig tyrlutænasta við flúgving tríggjar dagar um vikuna um veturin og fýra dagar um summarið, men fólk á útoyggj hava framíhjárætt, og ikki ber til at bíleggja ferðaseðil aftur og fram.
Ferðaætlan til buss, ferju og tyrlu: www.ssl.fo, tyrluflúgvingin sæst eisini á: www.atlantic.fo
Ferðast til Føroya
Góðir møguleikar eru at ferðast til Føroya. Eftir vikuligu vetrarskránni siglir M/F Norrøna millum Hirtshals (Danmark), Tórshavn (Føroyar) og Seyðisfjørð (Ísland), og siglingin verður títtari í summarhálvuni.
Atlantic Airways koyrir við vetrar- og summarskrá, soleiðis at um veturin verður flogið tvær reisir um dagin til Keypmannahavnar, tvær ferðir um vikuna til Billund (Danmark) og Reykjavíkar (Ísland). Flúgvingin verður títtari um summarið, umframt at flogið verður tvær ferðir um vikuna til Aalborg í Danmark, til Noregs og London.
Location
Contact Info
Kunningarstovan
í Tórshavn
Vaglið 4
P.O.Box 379
FO-110 Tórshavn
tel +298 30 24 25
fax +298 31 68 31
torsinfo@torshavn.fo
Visit Faroe Islands
Bryggjubakki
P.O. Box 118
FO-110 Tórshavn
info@visitfaroeislands.com


text:
Søgnin sigur, at á einum selatraðtingi var ein búnytta (húgva) til sjóndar, sum var funnin í haganum av einum oyndfirðingi. Hann hevði runnið eftir einum seyðatjóvi. Tjóvurin hevði mist húgvuna, men annars eydnaðist tað ikki at fáa fatur í hann.
Tingmenninir hugdu at hesi búnyttu, men eingin av teimum segði seg at vita, hvør ið átti, ella hví hon var lýst upp.
At enda rópar ein nakað ungur drongur, ið var hjástaddur, at hetta mundi vera búnyttan hjá faðir hansara. Tveir menn vórðu tá sendir eftir honum, ið var faðir henda drong, og hann varð dømdur.
Dómurin var harður; maðurin varð hongdur alt fyri eitt uppi við Gálgastein og jarðaður har.
Andreas Weihe: “Søga og søgn”, 1933


text:
Í Sumba bar tað á, sigur gomul frásøgn, at eina ferð, sum smábørn vóru úti og spældu síðla á degi, hvarv ein genta burtur. Pápi hennara nevndist Mikkjal á Liða. Leitað varð eftir barninum leingi, men alt til einkis; myrkrið kom á, og so var øll leiting givin yvir. Um náttina droymdu bóndin á Liða og kona hansara, at tey skuldu ikki leita eftir gentuni: Nykurin í tjørnini hevði tikið hana, men tey skuldu geva seg væl og ikki vera forharmað; so skuldu tey hava eydnu við sær í øllum lutum uttan við dreingjabørnum; men dyrnar áttu altíð at horva ímóti kirkjugarðinum, sum tær gjørdu nú, og ikki vera vendar; annars skuldi eydnan víkja frá aftur. Tá ið tey høvdu droymt hetta, royndu tey at geva seg til tols. Tey áttu fýra dreingir, sum allir doyðu, men alt annað vignaðist teimum væl. So góða eydnu hevði Mikkjal við korni, at tá ið strúgvin var sópaður út, var hann so nógvur, at heil lombini vóru innaní, og ikki varð ansað eftir slíkum, fyrr enn lombini vóru funnin rotin í køstinum. Ofta varð tí sagt við ein, sum var nakað illgjørdur: »Strúgva so væl burtur úr hálminum! lat vera so reint!« Hinir bøndurnir vóru so avundsjúkir inn á hann, at teir vildu ikki lata hann fáa veðragjóling og vardu fyri, at gjólingur skuldi ikki koma til seyð hansara; men eydna Mikkjals var so góð, at næstan hvør ær hansara var tvílembað. Hálvthundrað ær Mikkjals stóðu eina ferð innikavaðar í ein mánað á niðasta hæli í Brunabergi, áðrenn tær sluppu upp aftur.
Mikkjal átti jørð í Hovi. Tá ið hoyggið var innborið har, og tað leið so mikið út á heystið, at neyt skuldu vera innibundin, tók Mikkjal neytsbandið, bant um hálsin á tveimum kúnum og bað tær fara til Hovs. Tær fóru beinan vegin, og uppsitarin í Hovi tók so og bant tær til hælin. Har stóðu tær um veturin, til hoyggið var uppetið; so varð bandið bundið aftur um hálsin á teimum og báðar sendar suður aftur uttan fólk og uttan fylgi til Sumbiar.
So leingi sum Mikkjal livdi, vóru dyrnar á Liða ikki vendar, og eisini eftir deyða hansara stóðu tær leingi. Men so giftist ein drongur á Liða við einari gentu vestan úr Stovu; hon fekk hug at venda durunum til at stytta um vegin heim til foreldrini, og tá var eydnan burtur alt fyri eitt. So varð við aftur vent, men eydnan kom ikki aftur.
Jakob Jakobsen: ”Færøske folkesagn og æventyr”, 1898-1901
Sagnirnar eru her endurgivnar við Hammershaimbs stavseting eftir útgávuni:
Jakob Jakobsen: "Sagnir og ævintýr" , fororð eftir Mariu Mikkelsen, 1. útg. 1925, 2. útg. 1984-85.


text:
Í dag, mikudag 15. oktober, byrjar árliga filmstevnan í Woodstock, tá Steve Earle fer at syngja og gestalistin telur Darren Aronofsky og tveir føroyingar. Listaligur leiðari í Woodstock er Meira Blaustein, sum sæst omanfyri til høgru. Til vinstru er borgarstjórin í Woodstock, Jeremy Wilber. Í fjør var Meira altjóða dómari í Geytanevndini, ið gav Dáva Djurhuus virðislønina fyri filmin Terminal. Við stuðuli frá Norðurlandahúsinum eru hann og Sakaris Stóra bodnir við til stevnuna, sum í ár verður hildin á fimtanda sinni.
Filmstevnan er høvuðsevnið í blaðnum Woodstock Times, ið er eitt av fimm, sum kemur út í Hudson Valley. Woodstock er kendasti ‘small town’ í USA og í grannabýnum Saugerties eru húsini, har Bob Dylan spældi inn The Basement Tapes, og The Band spældu inn partar av Music From Big Pink, tí húsini vóru ljósareyð.
Undir yvirskriftini Try these, verður skrivað soleiðis í dagsins útgávu av Woodstock Times:
As for films for which one should rush to get tickets, the WFF founder noted two special documentaries and two narrative works…as well as the special ‘Despair’ program of shorts, running at the Mountain View Studio on the afternoons of October 17 and 19, which Blaustein describes as “amazing, imaginative, and haunting works” including one piece she first saw while judging a film festival in the distant Faeroe Islands, who will be sending their leading filmmaker to attend the festival.
Gestalistin í Woodstock fevnir í ár um nøvn sum Oscartilnevnda Darren Aronofsky, Mark Duplass, Oscarvinnararnar Natalie Portman, Jennifer Connelly og Melissa Leo, Emmyvinnaran Courteney Cox, Pauly Shore, Emmy-, Tony-, og Pulitzervinnarin Tony Kushner, Ron Nyswaner, Grammyvinnararnir Steve Earle og jazzlegendan Hugh Masekela og David Broza.


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Vilja samráðast við Boko Haram
Muhammadu Buharis, forseti, sigur, at til tess at sleppa undan, at nakar letur lív, er ikki ætlanin at leggja uppí við hermegi.
- Nigeria vil hava rændu genturnar aftur á lívi, og tí vilja vit heldur samráðast enn brúka vald, verður sagt í eini kunngerð frá skrivstovuni hjá forsetanum.
Amerikanski uttanríkisráðharrin, Rex Tillerson, hevur havt fund við nigerianska forsetan um málið, og hann hevur mælt til at samráðast við Boko Haram um tær 110 skúlagenturnar.
Tær vórðu rændar 19. februar á einum skúla í býnum Dapchi har norðuri í Nigeria.
Buharis, forseti, sigur, at Nigeria samstarvar við altjóða felagsskapir og samráðingarfólk til tess at tryggja, at genturnar verða latnar leysar uttan at tær fáa mein.
Hetta er ikki fyrstu ferð, at Boko Haram rænir skúlagentur.
Í 2014 rændi felagsskapurin meira enn 270 skúlagentur í býnum Chibok í landnyrðingspartinum av Nigeria. Boko Haram hevur framvegis 100 skúlagentur fanga.
Boko Haram hevur dripið í minsta lagi 20.000 fólk síðani 2009.
Sí eisini


text:
Nýggj dagføring til FT001-HD móttakaran
Dagfør móttakaran við geyma
Nýggj dagføring frá 29-11-2012 til FT001-HD móttakaran er tøk her :
Fyri at dagføra móttakaran kanst tú taka hesa fílu niður á ein geyma.
Legg fíluna beinleiðis á rótina á geymanum, tvs. ikki í nakra mappu.
1. Tendra televarpsmóttakaran og set geyman við fíluni í
2. Trýst á [Menu] á fjarstýringini, og far undir [Settings], trýst [OK]
3. Nýt pílarnar at fara undir [Software Upgrade], trýst [OK]
4. Far undir [USB-STB upgrade] og trýst [OK]
5. Trýst píl yvir til [Software] og trýst [OK]
6. Vel [navnið á geymanum] og trýst [OK]
7. Finn [fíluna] á geymanum, vel hana og trýst [OK]
8. Trýst á [Start] og á [OK]
Nú fer dagføringin í gongd. Skuldi tað hent, meðan fílan verður innlisin, at hon er skadd ella ikki hóskar til móttakaran,
so koma boðini “Error reading the USB disk/Brek í USB diski”. Trýst á [OK] og dagføringin steðgar.
Tá dagføringin er liðug endurstartar móttakarin. Møguliga skalt tú aftur velja mál, Danskt ella Enskt.
Download FT001 bin ( Útgáva 1.2.5.7304 )


text:
1. Samleiki
Í strembanini at lívbjarga sær undir ymiskum og skiftandi korum hevur menniskjað til allar tíðir útvegað sær vitan og kunnleika um ymisk náttúrufyribrigdi. Á økjum sum t.d. snúgva seg um gróður, umhvørvi, biotøkni, heilivág og heilsu økist henda vitan í dag við miklari ferð. Undirvísingin í lívfrøði snýr seg tískil um alt livandi, heilt frá lívfrøðiligum tilgongdum á mýlastøði í kyknuni til lívfrøðiliga samanspælið í lívhválvinum øllum. Førleiki í lívfrøði snýr seg um at duga at brúka hesa fakligu vitan at lýsa og skilja nýggj fyribrigdi, fáa nýggja vitan til vega og samskifta á fakligum stigi um ymisk samfelagslig viðurskifti. Vitan og fatan í lívfrøði eru grundað á náttúruvísindaligar arbeiðshættir.
Lívfrøði er lærugrein, ið byggir á royndir, har kanningar og royndir, bæði í starvsstovu og úti í náttúrini leggja støði undir innlit í tað fjølbroytnið, sum er í lívfrøðiligum skipanum. Í sambandi við greining av lívfrøðiligum spurningum og úrslitum verður dentur lagdur á at finna fram til, hvussu viðurskiftini eru skipað, og at gera uppskot til myndlar.
Í samstarvi við aðrar lærugreinar gevur lívfrøðin sítt íkast til fatan av bæði okkum sjálvum, sum ein livandi vera av fleiri, og samspælinum millum menniskjað og náttúruna rundan um okkum. Samstundis veitir lívfrøðin næminginum eitt fakligt grundarlag at menna sína lívfrøðiligu vitan, ið er ein grundleggjandi fyritreyt fyri burðardyggari umsiting av náttúrutilfeinginum og umhvørvinum, og sum ger hann føran fyri at taka støðu og ábyrgd, umframt at skapa ein hugburð í sambandi við siðalagsligar, heilsuligar og samfelagsligar spurningar, ið eru uppi í tíðini.
2. Endamál
Undirvísingin í lívfrøði hevur til endmáls
- at birta uppundir, at hugur næmingsins at leita og rannsaka í náttúruviðurskiftum verður mentur við verkligum royndum og við ástøði
- at menna evni næmingsins at eygleiða neyvt, og at nýta mátitól og aðra royndarútgerð, har ímillum teldu og kt-útbúnað
- at vekja áhuga og forvitni næmingsins fyri lívfrøði og øðrum náttúruvísindum, so hann fær hug at læra meira
- at geva næminginum kunnleika um arbeiðs- og hugsanarhættir í lærugreinini og innlit og holla vitan í lívfrøðiligu kjarnaøkjunum
- at vísa næminginum fyrimyndir, ið siga frá, hvussu menniskju hugsa um og fata náttúruna í vísindaligum høpi
- at geva næminginum møguleika til sjálvur at kanna og fáa skil á ymiskum lívfrøðiligum fyribrigdum og at kenna gleðina við hesum
- at næmingurin umhugsin mennir ábyrgdarkenslu fyri sær sjálvum, øðrum livandi verum og burðardyggari menning
- at geva næminginum førleika at brúka lívfrøðiliga vitan í sambandi við samfelagslig, tøknilig, heilsulig og vinnulig viðurskifti
- at geva næminginum førleikar, so hann virkin og á fakligum stigi kann taka lut í samfelagskjakinum um ymisk lívfrøðilig evni, ið gera seg galdandi bæði staðbundið og á alheims stigi
- at vísa næminginum, at lívfrøðin er partur av mentan og fatan okkara av umheiminum
- at vísa næminginum týdningin av, at náttúran og náttúruríkidømið verða umsitin á skynsaman og burðardyggan hátt, bæði staðbundið og á alheims stigi
- at geva næminginum grundleggjandi førleika til at fara undir lívfrøðilesnað á miðnámsstigi.
3. Stig og tímatal
Undirvísingin í lívfrøði fevnir um 7.-9. floksstig. Klokkutímatalið í 7., 8. og 9. flokki er 60 á hvørjum floksstigi.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi.
Kjarnaøki
Í lívfrøði verður arbeitt við øllum tættum av náttúruni. Dentur verður lagdur á royndir og venjingar, og at hesi verða lýst við lívfrøðiligum ástøði og frágreiðingum.
Lívfrøði verður býtt sundur í fýra kjarnaøki náttúran, kyknan, mannakroppurin og ílegurnar.
Hesi 4 kjarnaøki eru tey somu frá lægsta til hægsta stig í skúlaskipanini. Økini umskarast og virka fyri ein stóran part saman í undirvísingini:
Náttúran
Kjarnaøkið náttúran fevnir um djóra- og plantulæru, smáverulæru, vistfrøði og dálking.
Djóra- og plantulæra er at kenna djór og plantur, og hvussu hesi verða bólkað, hvussu tey liva, og hvar tey liva. Stórir soppar, tarar og onkrar algur verða eisini viðgjørd her.
Smáverulæra er um bakteriur og einkyknudýr, umframt ávísar soppar og algur. Virus og prionir hoyra eisini undir henda bólk.
Vistfrøði er læran um samspælið millum livandi verur og teirra umhvørvi. Livandi verurnar umfata plantur, djór, soppar og smáverur, meðan umhvørvi í høvuðsheitinum fatar um veðurlag, mold og vatn. Vistfrøði er eisini um lívfrøðiligt margfeldi, búøki, lívøki, og undirvíst verður í, hvussu livandi verur ávirka umhvørvið, og hvussu umhvørvið ávirkar livandi verurnar.
Nomið verður við mannaávirkan á umhvørvið, og um burðardygga nýtslu av tilfeingi. Dálking av umhvørvinum er eisini fevnd av hesum kjarnaøki.
Kyknan
Kjarnaøkið kyknan fevnir um kyknulæru og lívevnafrøði. Undirvíst verður í einstøku kyknuni, hennara kyknugøgnum og teimum tilgongdum, sum fara fram inni í kyknuni.
Í kyknulæru verður fyrst og fremst lært um bygnað og virki hjá kyknuni, bæði hjá einkyknuverum og hjá fleirkyknuverum, har ymisk kyknusløg eru í teimum ymisku lívgøgnunum.
Í lívevnafrøði verður lært um evnafrøðiligar tilgongdir, so sum evnabroyting (metabolisma), og hvussu evnini verða flutt inn í og út úr kyknuni.
Kyknan er sett saman av ymiskum lívrunnum evnum, so sum proteini, kolhydrati, feitti og nukleotidum. Ein týdningarmikil partur av lívevnafrøðini snýr seg um proteinframleiðslu og um virknaðin hjá proteini, serliga kveikum.
Mannakroppurin
Kjarnaøkið mannakroppurin fevnir um lívvirkisfrøði (fysiologi), men er samstundis knýtt at fakunum kropsbygnaði (anatomi) og lívevnafrøði. Undirvíst verður í, hvussu livandi skipanir virka, og um bygnaðin á ymisku lívgøgnunum.
Ílegurnar
Kjarnaøkið ílegurnar fevnir um arvalæru og um menningarlæru (genetikk og evolutión).
Í arvalæru verður lært um ílegur, og um hvørjar tilgongdir gera av, hvussu ávísir eginleikar arvast frá einum ættarliði til annað, og hvussu hesir eginleikar koma til sjóndar. Harumframt verður lært um ymisk snið av ílegum, sonevndu samsætini (allel), og um mutatiónir og tær arvaligu sjúkur, hesar mutatiónir kunnu hava við sær.
Í menningarlæru verður lært um, hvussu sløgini broytast, og hvussu nýggj sløg koma fram orsakað av arvi, mutatión og útveljing.
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum semjast um í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleikar næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
5. Førleikamál
Førleikamálini í lívfrøði eru býtt sundur í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni næmingsins at taka egnar avgerðir. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at kanna
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg í lívfrøði um at virða náttúru og umhvørvi, umframt tað mentanarliga tilfeingið og tey sermerki, ið koma til sjóndar í nærumhvørvinum. Í undirvísingini verður dentur lagdur á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og virðir tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin virðir eisini sín egna tørv og tað náttúrutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann virðir tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, eins og hann hevur virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
At samskifta snýr seg um førleikan at bera fram hugsanir sínar munnliga og at lesa og skriva. Lærugreinin lívfrøði er við til at fremja hesa menning. At samskifta snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga verður mentur við miðvíst at arbeiða við munnligum venjingum í ymiskum samskiftisstøðum. Næmingurin verður frá fyrsta degi vandur við at tala, skifta orð, lurta, próvføra og bera fram egnar metingar.
Førleikin at lesa og skriva er avgerandi fortreyt fyri øllum samskifti og lærdómi í lívinum. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot, at lesa er at skyna á og tulka. Í lívfrøði merkir hetta m.a. at lesa tekstir á ávísum torleikastigi, at lesa myndlar og ritmyndir, ið sýna støður og einfaldar broytingar í tíð og í rúmd. Harumframt fevnir førleikin at lesa um at duga at lesa kort, talvur og skema. Førleikin at skriva í lívfrøði snýr seg um at duga at orða seg á einum rímiliga fjøltáttaðum, samanhangandi máli, ið evnar at knýta saman einfaldar samanhangir.
Førleikin at rokna snýr seg í lívfrøði eins og í náttúrulærugreinum um førleikan at lesa hagtøl, fata bygnað, frymlar og úrtøkiligar skipanir. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og at loysa vandamál. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mong og ymisk gerandismál, og tí hevur undirvísingin í lívfrøði ein týðandi lut í hesi menning.
Førleikin at nýta tøknilig amboð er í lívfrøði at duga at nýta kunningartøkni, ið er ein fortreyt fyri øllum fjarskifti. Við venjingum ognar næmingurin sær vitan og mennir síni evni at skriva tekstir. Hesin førleiki snýr seg í stóran mun um at duga at finna viðkomandi upplýsingar á internetinum og at taka niður tilfar ella avrita tilfar inn í eitt tekstskjal ella rokniark, og at goyma sítt tilfar í skipaðum skjáttubygnaði, so at til ber at handfara eina ávísa mongd av ymiskum tilfari.
At kanna
At kanna er íborin førleiki. Børn rannsaka umhvørvið fyri at klára seg í lívinum. At kanna er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna snýr seg í lívfrøði um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara til at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um náttúru, umhvørvi, heilsu og lívfrøðilig viðurskifti. Í lívfrøði styrkir næmingurin síni evni at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan á bókasøvnum, í bókmentum, handbókum, á internetinum o.s.fr. Næmingurin verður eggjaður til at síggja gagn og gleði í náttúrufrøðiligum og lívfrøðiligum viðurskiftum og til at fregnast um spurningar av nevnda slag, sum bjóða forvitninum av. Við dømum og venjingum lærir næmingurin at nýta vísindaliga framferðarháttin og at handfara keldutilfar á ein sakligan og siðiligan hátt.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísingini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin mennir síni evni at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt, eins og hann mennir síni hugskot. Hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læring.
Førleikin at skapa snýr seg í lívfrøði um, at næmingurin gerst tilvitaður um og lítur á egin evni, so hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin lærir, hvussu náttúruvísindalig, tøknilig og lívfrøðilig nýbrot hava broytt náttúru, umhvørvi, samfeløg og mentan. Næmingurin lærir, at eygleiðing og ítøkiligar royndir eru ein skapandi tilgongd, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflog. Við at gera sær fyrimyndir skal næmingurin læra at meta um dygdina í avrikum hjá sær sjálvum og øðrum.
Fakligir førleikar
Lívfrøði hevur ávegismál fyri 8. floksstig, umframt endalig mál fyri 9. Floksstig. Ávegismálini eru vegleiðandi, tó soleiðis at skilja, at um munandi frávik koma fyri, skal hetta fráboðast leiðslu skúlans, sum við støði í lýsta tørvinum hevur skyldu til at seta neyðug tiltøk í verk. Um endaligu málini verða eftirmett við próvtøku, eru tey bindandi.
8. flokkur – ávegismál
Náttúran
Næmingurin dugir
- at skilja millum liðdjór, lindjór og ryggdjór
- at skilja millum fræplantur og gróplantur
- at lýsa nakrar føroyskar verur og at bólka tær í lívfrøðiligu skipanini
- í høvuðsheitum at lýsa eina vistskipan
- at smáverur eru til í hópatali og kunnu vera til gagns og til skaða
- at summar smáverur bróta niður lívrunnið tilfar
- at summar smáverur eru sjúkuelvandi
- at lýsa samspælið í náttúruni millum livandi verur og teirra umhvørvi
- at greiða frá føðiketum og føðinetum
- at meta um, hvørt menniskjan brúkar náttúruna á burðardyggan hátt
- at leggja til rættis, fremja og og eftirmeta einfaldar kanningar og royndir í ymiskum búøkjum og í starvsstovu
- at brúka einfalda útgerð til kanningar og royndir í náttúruni og í starvsstovuni, har ímillum mikroskop, stereolup umframt útgerð at máta fysisk og kemisk viðurskifti
- at greiða frá hugburði og nýtslu av framleiðsludýrum, kelidýrum og dýrum í fangilsi.
Kyknan
Næmingurin dugir
- grundleggjandi munin á kyknum uttan kjarna og kyknum við kjarna
- at greiða frá høvuðsmununum á plantu-, djóra-, soppa- og bakteriukyknum
- yvirskipað at greiða frá nøkrum av kyknugøgnunum
- yvirskipað at greiða frá fotosyntesu og respiratión
- at greiða frá smáverum sum sjúkuelvarar við serligum atliti at kynssjúkum
- at greiða frá lívfrøðiligum tilgongdum í mun til matvørur, har ímillum gering og framleiðslu av mjólkarúrdráttum.
Mannakroppurin
Næmingurin dugir
- at geva eitt yvirskipað yvirlit yvir lívgøgnini í mannakroppinum
- at greiða frá bygnaðinum á nøkrum lívgøgnum í mannakroppinum
- at greiða frá sodningini
- at lýsa munin millum ókynjaða og kynjaða nøring
- at greiða frá, hví og hvussu vit menna tvey kyn
- at greiða frá, hvussu kynsgøgnini hjá ávikavist kvinnum og monnum eru bygd og virka
- at meta um, nær tað er mest sannlíkt, at ein kvinna kann gerast við barn
- at greiða frá, hvussu ymiskir fyribyrgingarhættir virka
- í stuttum at greiða frá graviditeti, fosturmenning og bróstageving
- at greiða frá fosturkanningum
- at greiða frá, hvussu ymisk rúsevni ávirka mannakroppin.
Ílegurnar
Næmingurin dugir
- at kenna mun á arvi og umhvørvi
- menningarlæruna í høvuðsheitum, herundir fyribrigdi so sum kapping, tillaging, úrbregði, frábrigdi, avbyrging og úrveljing
- ymisk sløg av biotøkni
- týdningarmiklar arbeiðshættir innan ílegutøkni, millum annað íleguskoyting og kloning og dugir at meta um hesar hættir í mun til natúrligar tilgongdir.
9. flokkur
Náttúran
Næmingurin dugir
- í lívfrøðiligu skipanini at bólka ryggdýr sundur í fiskar, fuglar, súgdjór, skriðdjór
- at skilja liðdjór sundur í høvuðsbólkar
- at greiða frá smáverum í sambandi við niðurbróting av lívrunnum evnum
- at greiða frá evnisringræsum
- at greiða frá upphópan av eiturevnum í livandi vevnaði í sambandi við dálking
- at greiða frá natúrligum og mannagjørdum broytingum í vistskipanum og avleiddu ávirkanunum á lívfrøðiliga fjølbroytnið
- at geva dømi um, hvussu nýtsla av djórum kann verða ávirkað av lívfrøðiligari vitan og av kenslum (t.d. at djórahald verður broytt av nýggjari vitan)
- at greiða frá, hvussu ávísar vinnur, t.d. fiskivinnan og landbúnaður, eru tengdar at náttúrutilfeinginum
- at geva dømi um, hvussu smáverur kunnu verða nýttar
- at nýta kunningartøkni at leita eftir upplýsingum at finna lívfrøðiligar loysnir
- at geva dømi um nýggjari lívfrøðiliga gransking, sum hevur havt týdning fyri viðurskiftini hjá menniskjum.
Kyknan
Næmingurin dugir
- at greiða frá líkheitum og munum millum mitosu og meiosu
- at greiða frá smáverum sum amboð í sambandi við biotøkni við atliti at matvørum.
Mannakroppurin
Næmingurin dugir
- at greina dagliga kostin hjá einum næmingi úr ein heilsudyggum sjónarhorni
- at lýsa, hvussu ein fær eina góða konditión
- at greiða frá, hví rørsla hevur týdning fyri menniskju
- at meta um, hvørjir faktorar hava týdning fyri lívsgóðskuna hjá menniskjum
- at greiða frá virki og samvirki hjá nøkrum lívgøgnum sæð frá einum heilsuligum sjónarhorni
- at greiða frá, hvussu órinsverjan svarar aftur, um smáverur koma inn í kroppin
- at meta um lívfrøðiliga týdningin av proteini, kolhydrati og feitti í sambandi við heilsudyggan kost
- at greiða frá ávirkanini av geislavirkni á mannakroppin
- at greiða frá, hvussu koppseting virkar,
- at greiða frá, hvussu viðgerð við penisillini virkar, og um vandan fyri órini.
Ílegurnar
Næmingurin dugir
- at lýsa grundliggjandi bygnaðin av kromosomum og ílegum
- at greiða frá muninum millum dominerandi og víkjandi ílegur
- at greiða frá hugtøkunum genotypa og fenotypa
- at greiða frá týdninginum av samanspælinum millum arv og umhvørvi
- at greina arvagongdir, m.a. við dømum um arvaligar sjúkur hjá menniskjanum
- at greiða frá um yvirskipaða bygnaðin av DNA
- yvirskipað at greiða frá kynbótararbeiði
- at greiða frá fyrimunum og vansum við nútímans ílegutøkni.
6. Eftirmeting og próvtøka
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal ávegis og javnan í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini, so næmingurin fær eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðumetingar, testir, munnlig upplegg og skrivligar royndir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslag og arbeiðssemi næmingsins eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvat arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini. Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
9. flokkur
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein munnlig próvtøka.
Próvhoyringin varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Fyrireikingartíðin er 20 minuttir íroknað útflýggjan av tilfari og vegleiðing.
Uppgávuspurningarnir verða settir við støði í evnum, økjum o.tíl., bæði úr kjarnatilfarinum og ískoytistilfarinum. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av tilfari og próvtøkuspurningi, sum próvtakarin hevur arbeitt við í fyrireikingartíðini.
Próvtøkuuppgávurnar skulu innihalda uppgávuheiti og neyvlýsandi undirspurningar umframt fylgiskjøl. Hvør próvtøkuuppgáva hevur vanliga bæði kend og ókend fylgiskjøl. Royndararbeiði skal vera partur av so nógvum uppgávum sum gjørligt.
Próvtøkutilfar og próvtøkuspurningar verða send próvdómaranum til góðkenningar sambært próvtøkukunngerðini.
Dømingargrundarlag
Próvtøkutilfarið skal vera valt soleiðis, at tað í tema ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini. Tilfarið, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skal í sínari heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal við støði í fakligari tilgongd og støðisførleikum sýna evni sjálvstøðugt at leggja fram og viðgera tilfar við støði í próvtøkuspurningi/um. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, seta teir í samband við tættir í undirvísingini og seta próvtøkutilfarið í frásjón.
Dentur verður lagdur á evni próvtakarans at skipa lívfrøðiligt tilfar við støði í útflýggjaða próvtøkuspurningunum, at próvtakarin skilir og tulkar lívfrøðiligar upplýsingar, nýtir háttaløg og úrslit frá royndararbeiði, setir ókent tilfar í samband við lívfrøðilig greiðsluevni, sær sína lívfrøðiligu vitan í frásjón og evnar at meta um lívfrøðilig greiðsluevni.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvtalslýsingar
9-flokkur munnlig próvtøka
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støði undir tí at skipa undirvísingina. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnir at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Í teirri ávísu undirvísingargongdini ber til at leggja høvuðsdent á eitt av kjarnaøkjunum. Tað kann t.d. vera Náttúran.
Av stórum týdningi er tað, at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til, og tá ið tað verður mett at vera hóskandi. Sum dømi kunnu partar úr kjarnaøkinum Náttúran verða samskipaðir við pørtum úr kjarnaøkinum Kyknan. Vitan um hesi øki eru við til at gera fatanina av lívfrøðini fjøltáttaða.
Munnligi tátturin í lærugreinini, ið er umrøða og viðgerð, skal vera raðfestur høgt, og samrøðan er kjarnin í hesum tátti. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingargongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram. Dentur verður lagdur á, at næmingurin sameinir munnligar framløgur við egin skrivlig verk, nýtslu av KT-amboðum, ymiskar samskiftishættir o.s.fr. Á tann hátt verður retoriski førleikin hjá næminginum mentur.
Skrivligi tátturin skal eins og tann munnligi vera skipaður inn í undirvísingina í lívfrøði. Á henda hátt kann næmingurin ogna sær góðar skriviførleikar og menna teir. Somuleiðis verður arbeitt miðvíst við at menna førleikan at rokna í undirvísingini í lívfrøði. Umframt at hetta styrkir um tvørfakliga samstarvið, fer næmingurin so hvørt at fáa eina greiðari fatan av týdninginum, hesir førleikar hava fyri alt skrivligt og formligt samskifti, og samstundis mennir hetta evnini hjá næminginum at orða seg bæði munnliga og skrivliga.
Stigvøkstur
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat ið er best at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á egnu læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt. Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt, at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram móti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis, so næmingurin veit frammanundan, hvørji ávegsmálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
At læra at læra
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir, og hvat endamálið við læringini er.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgongdin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur skal eisini leggjast á heimaarbeiði, og tann týðandi leiklut, hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja týdningin av lærugreinini lívfrøði. Tá ið arbeitt verður við ymiskum evnum og táttum, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til, eisini uttan fyri skúlans gátt. Undirvísingin í lívfrøði skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at arbeiða greinandi og kritiskt við teimum ymisku evnunum og táttunum, sum arbeitt verður við. Eisini skal næmingurin verða tilvitaður um, at hann í lærugreinini mennir sær førleikarnar at koma til orðanna í nógvum ymiskum viðurskiftum, ið so ella so eru knýtt at lívfrøðiligum spurningum.
Arbeiðshættir
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður. Hetta verður m.a. gjørt við, at viðkomandi og tíðarbær evni og viðurskifti verða tikin upp í undirvísingina.
Í lívfrøði verða ymiskir arbeiðshættir nýttir so, at fjølbroytni í lærugreinini kann verða framt miðvíst. Arbeiðshættir kunnu fevna um lærarafyrilestur, einstaklingsverkevni, næmingaframløgu, samrøður í flokkinum, bólka- og toymisarbeiði, verkætlanarevni o.tíl. Tá ið arbeiðshættir verða valdir og lagdir til rættis, er eyðsæð, at lærarin hugsar um stigvøkstur í undirvísingarhættunum, har byrjað verður við lærarastýrdari undirvísing. So hvørt sum næmingarnir búnast og gerast meira sjálvstøðugir, verður hesin lærarastýrdi undirvísingarformur at minka.
Næmingarnir skulu ikki einans duga at fyrihalda seg til boðskap frá lærara og floksfeløgunum, men í eins stóran mun duga at miðla vitan og boðskap til lærara, floksfelagar og móttakarar uttan fyri flokshølið og skúlans gátt.
Arbeiðshættirnir eru tískil neyvt samantvinnaðir við serligum atliti at, hvussu arbeiðsuppgávurnar og venjingarnar hjá næminginum verða útintar.
Endamálið við teimum ymisku arbeiðsháttunum er at menna aðrar førleikar enn teir reint fakligu, tað eru førleikar sum t.d. at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan, at kanna gjølla, at arbeiða sjálvstøðugt, at seta sær mál, at arbeiða evnislagað og miðvíst, at arbeiða tíðaravmarkað, at samstarva, at samhugsa, at brúka og hugsa vitan í nýggjum høpi, at leggja til rættis og evna til eitt avrik, at gera uppgávuorðingar, at brúka ymisk háttaløg, at hugsa nýtt og íverkseta, at hugsa djúpari og breiðari um ávíst evni, umframt at taka á seg ábyrgd og hava virðing.
Lærari skal altíð gera sær sjálvum og næmingum greitt, hvat endamálið við ávísum arbeiðshátti er.
Samstarv
Lívfrøði er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinar. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinar um ymisk evni, eitt nú burðardygga menning, at menna skapandi evnini og KT-førleikarnar hjá næminginum, undirvísing í evnum, sum spretta úr nærumhvørvinum, knýtt at náttúrufrøðiligum fyribrigdum, ið kunnu stuðla upp undir og geva íblástur til evni at arbeiða við í øðrum lærugreinum.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinar við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði, t.d. við at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning, um somu tíð.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfaklig samanheingi.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinarnar sum part av størri heild, og tað letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanheingi avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin. Tí er umráðandi, at undirvísingin í lívfrøði verður sjónliga skipað so, at næmingurin veit, at lærugreinin er natúrligt framhald av lærugreinini náttúru og tøkni í 6. flokki.
Avrik
Skrivligi og skapandi parturin av lærugreinini letur upp fyri tvørfakligum samstarvi, og við tí øðrvísi skrivligum avrikum. Heldur enn at lata eitt avrik inn, bara í lívfrøði, kann talan verða um tvørfakligt samstarv, t.d. eina staðbundna framsýning, eina røð av fyrilestrum ella framløgum, eina heimasíðu, eitt blað ella eina ritgerð.
Ein grundgeving fyri, at skrivligt og skapandi arbeiði kann vera partur av tvørfakligum samstarvi, er, at næmingurin lærir, at tað at skriva væl – t.e. greitt og uttan stórvegis villur – ikki bara er eitt krav í lærugreinini føroyskum, men eitt alment krav, ið er knýtt at øllum skrivligum samskifti í øllum lærugreinum.
Næmingurin skal hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin mennast til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivlig upprit, sum verða løgd fram, á mennandi hátt. Kunningartøknin letur harumframt upp fyri munagóðum og ítøkiligum møguleikum í sambandi við vegleiðing og umrøðu í sjálvari skrivitilgongdini.
Samrøða
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð, og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri føroyskum máli sum intellektuellum amboði, ið skal víðka sjónarringin hjá næminginum. Umráðandi er, at næmingurin fær venjing í at brúka móðurmálið í lærugreinini, eitt nú við sínámillum tosi og við tí at siga frá.
Skúlin skal vera so rúmur, at til ber at tosa um kenslur, evni, hugtøk og hendingar í gerandisdegnum. Næmingurin skal arbeiða við at lurta og at vera umhugsin øll skúlaárini, samstundis sum orðaval og talugávur verða ment. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og tilevnaðar samrøður. Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast so, at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Lesing
Næmingurin skal haldast til at lesa nógv. Eitt gott lesiumhvørvi í skúlanum er ein treyt fyri at menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Hetta verður skapt í flokkinum við nógvum ymiskum lesitilfari og góðum vanum. Skúlabókasavnið er ein sjálvsagdur partur av hesum góðu vanum. Fyri at røkka góðum lesiumhvørvi er av stórum týdningi, at skúlabókasavnið er ein natúrligur partur av skúlagongdini. Umráðandi er, at lesingin verður løgd til rættis samsvarandi tí førleikastigi, næmingurin er á. Allir næmingar eiga at lesa í minsta lagi eina aldurshóskandi skaldsøgu ella samsvarandi tekstmongd um mánaðin øll skúlaárini.
Lívlong læring
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at umhugsa sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.


text:
Orð: Mikkjal á Ryggi
1. Guð, títt er ríkið, fast í forðum grundað,
blítt tað seg breiðir kring um knøttin runda,
avbærar hetjur bera orð títt víða,
tolgóðar stríða.
2. Keisarar, kongar royndu tað at sora,
almikil mannfjøld kann ei Guði forða,
sloknar enn sól, og heimur verður brendur,
Guðs ríki stendur.
3. Javnt við ein stuttan andadrátt vit tiva,
metast má løtan, vit á fold her liva;
sælastu gleði ríki Guðs oss býður,
lív allar tíðir.
4. Óttast so ikki, hvat á oss man herja,
valdandi Guð er mentur oss at verja.
Í hvørjum vanda, tá vit á hann heita,
hjálp vil hann veita.


text:
Nú styttist til Vísindavøkuna 2013
Granskingarráðið hevur í dag sent kunnandi skriv út til allar fólkaskúlar í Føroyum um Vísindavøkuna 2013 og teknikappingina, sum vit skipa fyri í sambandi við Vísindavøkuna.
Evnið til teknikappingina er matur og gransking og tekningarnar skulu á onkran hátt spegla hetta evnið.
Endamálið við kappingini er at kveikja áhugan millum børn og ung fyri gransking og útbúgving innan vísindi.
Granskingarráðið ynskir at fáa børn og ung at seta orð og myndir á evnið mat og gransking. Hvat vita tey um evnið, hvørjar myndir síggja tey fyri sær. Hava tey nøkur góð hugskot til granskingarevni, t.d. í føroyskum rávørum.
Freistin at lata tekningar inn er mánadagin 9. september. Ein dómsnevnd velur tríggjar tær bestu tekningarnar í hvørjum bólki. Í dómsnevndini verða eitt listafólk, ein lærari og eitt umboð fyri Granskingarráðið.
Vinnarin í hvørjum bólki fær 1.500 kr., meðan nr. 2 og 3 fáa 500 kr. hvør. Harumframt fáa øll eina góða bók frá Bókadeild Føroya Lærarafelags.
Framsýning av tekningum og nógv annað á Vísindavøkuni
Vit bjóða øllum at koma á Vísindavøkuna at síggja allar innkomnu tekningarnar umframt allar tær spennandi og stuttligu framsýningarnar og tiltøkini, ið verða á skránni.
Á Vísindavøkuni er mangt og hvat at síggja og hoyra um, hvat gransking er og hvat verður granskað í Føroyum. Í ár verður ljóskastarin serliga settur á mat og gransking, men har verður eisini annað á skránni.
Vit í Granskingarráðnum meta avgjørt,, at Vísindavøkan 2013 er verd eina vitjan hjá skúlanæmingum saman við lærarum. Vísindavøkan kann stuðla frálæruni í fleiri lærugreinum og soleiðis verða sera viðkomandi fyri næmingar og lærarar.
Granskingarráðið vónar, at skúlarnir taka undir við tiltakinum og vit gleða okkum at bjóða teimum vælkomnum á Vísindavøkuna 2013.
Kundi tú hugsa tær at hongt eina plakat upp um Vísindavøkuna 2013 ella um teknikappingina, so kanst tú taka plakatina niður við at trýsta á leinkjuna niðanfyri. Plakatin er í litum, so best er um hon verður prentað út við litprintara.
Plakat til teknikappingina
Plakat - Vísindavøkan 2013


text:
Uppskot um eftirmeting og endurskipan av miðfyrisiting landsins
Uppskot til samtyktar
Løgtingið heitir á landsstýrið um at seta í verk eina óhefta og uttanveltaða eftirmeting av
miðfyrisiting landsins. Verður niðurstøðan í eftirmetingini, at ov lítið fæst burtur úr
fyrisitingini í mun til kostnaðin, og at hon heldur ikki til fulnar tænir teimum endamálum,
ætlað varð útinnandi valdinum viðvíkjandi, heitir Løgtingið á landsstýrið um at seta eina
skikkaða nevnd at skriva eina frágreiðing við tilmæli um, hvørjar neyðugar broytingar ella
umskipingar landsins miðfyrisiting krevur, soleiðis at vit fáa eina effektiva og vælkoyrandi
miðfyrisiting.
Viðmerkingar:
Nakað eftir stóru búskaparkreppuna fyrst í nítiárunum, varð nýggj stýrisskipanarlóg samtykt
at vera galdandi í Føroyum. Um somu tí avgjørdi táverandi landsstýrið, við Edmundi Joensen,
løgmanni, á odda, at umskipa alla miðfyrisitingina úr enda í annan. Farið varð frá kollegialum
stýri til ministeriel stýrir ella ráð, sum tey nú vera rópt. Síðani hava hesi elt á seg hópin av
starvsfólki við alskins serfrøði.
Mikið stríð var um hesa umskiping frá byrjan, og tað er neyvan ov nógv sagt, at í hvussu er
tvær samgongur eru farnar fyri bakka av hesum síðani. Dag og dagliga verða orð skift um
miðfyrisitingina, og yvirhøvur liggja skoðsmálini í tí lakara endanum. M.a. eru meiningarnar
ymiskar um, hvussu stór áneyðin er fyri so mongum ráðum í einum evarska lítlum landi við
hálvthundrað túsund íbúgvum, sum hartil ikki hevur ræði á øllum politikk-økjum,
samsvarandi tí hjálandastøðu, vit framvegis eru í.
Nýggja miðfyrisitingin, sum Finn Normann Christensen fekk í lag eftir donskum mynstri, er
ongantíð eftirmett. Í góð fimtan ár er hon sloppin at virka og vaksa, uttan at nakar veruliga
hevur sett spurnartekin við, um hetta nú var rætta loysnin. Ein loysn, sum hóskar í landi við 5
mió. íbúgvum kann hava onkrar íbygdar vansar í landi við hundrað ferðir færri íbúgvum. Allir
flokkar á tingi hava stjórnað heimastýrinum við verandi skipan, og ongin teirra hevur gjørt
royndina at broyta mynstrið, sum var knæsett miðskeiðis í nítiárunum.
Líkamikið hvørja hugsan, vit hava um skipanina, eigur hon at vera eftirmett og møguliga
broytt, um áneyðir verða hildnar at vera fyri hesum, og um semja fæst um hetta. Fíggjarligi
kostnaðurin av miðfyrisitingini er støðugt vaksandi, og her er eitt yvirlit, sum
Løgtingsskrivstovan hevur greitt úr hondum, um gongdina síðani 1997. Sambært hesum
yvirliti er miðfyristingin dýrkað við áleið 100 mió. krónum hesi árini, og spurningurin, tey
flestu seta sær, er ivaleyst, hvussu nógv samfelagið og borgarin hevur fingið burtur úr hesum
mikla vøkstri í útreiðslum landshúsarhaldsins:
2
Kelda: leiðslukunnningarskipanin, ár søgulig
Í fylgiskjali, sum liggur við uppskotinum, eru tølini, sum eru savnað í grafini omanfyri, greina
sundur fyri hvørt ráði sær hesi árini frá 1997 fram til 2010.
Á Løgtingi, 27. februar 2010
Tórbjørn Jacobsen
Miðfyrisiting
40.000
60.000
80.000
100.000
120.000
140.000
160.000
R1997
R1998
R1999
R2000
R2001
R2002
R2003
R2004
R2005
R2006
R2007
R2008
J2009
J2010
AR
tús. KR


text:
Pætur Albinus 08.02.2018 (23:21)
Gongur illa hjá Ødegaard
Hann var mettur at vera eitt av størstu fótbóltstalentunum í heiminum, tá ið hann fyri trimum árum síðani varð seldur úr norska Strømsgodset til Real Madrid, men síðani skiftið hevur tann nú 19 ára gamli Martin Ødegaard ikki livað upp til stóru vónirnar.
Real Madrid rindaði 35 milliónir krónur fyri vongspælaran, og hendan upphæddin kann – alt eftir avrikunum – vaksa til upp ímóti 75 milliónum krónum. Tað verður tó neyvan støðan, tí hann gjørdi lítið og einki um seg á eykaliðnum hjá Real Madrid.
Spanska stórfelagið hevur síðani januar í fjør leigað Ødegaard út til hollendska Heerenveen, men har hevur hann heldur ikki gjørt nógvar skreytir. Eitt mál bleiv tað til fyrsta kappingarárið, og í núverandi kappingarári er tað blivið til eitt afturat.
Tað hevur elvt til atfinningar, at Ødegaard, sum hevur lagt upp til fimm mál hetta kappngarárið, ikki skjýtur nóg nógv mál sjálvur. Ein av teimum, sum hevur funnist at tí, er fyrrverandi fótbóltsspælarin og núverandi serfrøðingurin á FOX Sports, Arnold Bruggink.
Martin Ødegaard spældi annars í novembur í fjør fyrsta landsdystin fyri Noreg eftir at hann annars ikki hevði verið úttikin í hálvtannað ár. Hann hevur nú spælt tilsamans 10 dystir fyri Noreg. Hann hevur sáttmála við Real Madrid fram til á sumri 2021.
Veitst tú eina góða søgu? Skriva til okkara á
red(at)in.fo
Les ella lýs í Lýsingartorginum – trýst her


text:
Blits 12.02.2018 (10:11)
Toast við creme eggi
Ivaleyst eru tey mong, sum dáma væl at fáa Cadburys creme egg um hesa ársins tíð. Ein føroysk síða á Facebook við heitinum Cadbury-Føroyar hevur lagt eina uppskrift út upp á cream egg í toast. Síðan skrivar soleiðis:
Soleiðis gera vit okkara væl dámda Cadbury Creme Egg-toast
1. Fá tær toastara, 2 breyðflísar, eitt sindur av smøri og 1 Cadbury Creme-egg.
2. Mikrobylgja eggið, áðrenn tú brýtir tað, ella tú brýtir tað uttan.
3. Smyr smør á breyðflísarnar, legg tær í toastaran við smørinum niðureftir, legg tað brotna eggið ímillum og lat toastaran aftur.
4. So er bara efitir ar njóta Creme Egg-toastin.
Veitst tú eina góða søgu? Skriva til okkara á
red(at)in.fo
Les ella lýs í Lýsingartorginum – trýst her


text:
Hevur tú kalt blóð og nervar av stáli? ...
Hevur tú kalt blóð og nervar av stáli? So les bøkurnar í røðini Kalt blóð. Deyðin í sjónum er hei...
Føst í eldinum snýr seg um, tá ið ein l...
Føst í eldinum snýr seg um, tá ið ein løgin maður setur eld í hús fyri at drepa ella at bara hyggja at.
Teitur trýstir seg inn ímóti trænum. Ha...
Teitur trýstir seg inn ímóti trænum. Hann sær, at maðurin grevur. Helst skal eitt træ setast niður, men hví er holið so s...
Hevur tú kalt blóð og nervar av stáli? ...
Hevur tú kalt blóð og nervar av stáli? So les bøkurnar í røðini Kalt blóð.
Steðga bumbumanninum er sjeynda bókin í...
Steðga bumbumanninum er sjeynda bókin í røðini Kalt blóð.
Hevur tú kalt blóð og nervar av stáli? ...
Hevur tú kalt blóð og nervar av stáli? So les bøkurnar í røðini Kalt blóð.


text:
Tað er ikki eiti á jaligum afturmeldingum sum Svimjisambandið fær, nú aftaná fyrstu roynd at senda landsliðshóp til Bergen Swim Festival. Éitt er, at okkara bestu vunnu 9 heiðursmerki og settu 3 føroysk met og 5 juniormet; men hartil vóru tey 77% sum settu persónlig met, og 83% sum svumu sína bestu tíð í ár. Umframt at stemningurin var uppá tað besta, nú luttøkan eisini var partur av ítróttarsálarfrøðiligu verkætlanini til at byggja upp góðan liðanda.
Eitt lýsandi prógv um góða avrikið, er at Føroyar endaðu allarovast á heiðursmerkjalistanum á SwimRankings, við 7 gullheiðursmerkjum og 2 úr silvuri, frammanfyri til dømis Jönköpings Simsällskap sum eigur úrmælingin Victor Johansson, og Södertörns Simsällskap sum hevði heimsins besta kvinnuliga svimjara á liðnum, Sarah Sjöström.
Vár Erlingsdóttir Eidesgaard úr Havnar Svimjifelag var saman við Robin Hansson úr Svøríki teir mest vinnandi svimjararnir, Vár við sínum 5 gullheiðursmerkjum í 50, 100, 200 og 400 frí, umframt 50 firvald. Í juniorbólkinum gott nokk, men við tíðum sum lova frá góðum eisini komandi ár, tá ið Vár flytir upp í seniorbólkin.
Signhild Joensen úr Ægir vann 2 gull í 50 og 200 rygg, umframt silvur í 100 rygg, og her tosa vit um heiðursmerki í seniorbólkinum.
Og Rókur Trygvason úr Ægir vann silvur í 200 bringu, í juniorbólkinum.
14 av 18 svimjarum settu persónlig met, og ein av teimum írestandi fýra hartil bestu tíð í ár, sum gevur nevndu prosent, at 77% av svimjarunum høvdu í øllum førum éitt persónlig met heimvið í skjáttuni, og 83% í øllum førum eina bestu tíð í ár. Sum er sera gott úrslit fyri einhvønn hóp.
Metini vóru í raðfylgju sum tey vórðu sett:
- Rókur Trygvason (2000), Ægir 1:06.14 og juniormet í 100 bringu
- Vár E. Eidesgaard (2001), HS 28.44 og juniormet í 50 firvald
- Signhild Joensen (2000), Ægir 1:03.01 og føroyskt met í 100 rygg
- Vár E. Eidesgaard (2001), HS 27.09 og juniormet í 50 frí
- Vár E. Eidegaard (2001), HS 26.84 og føroyskt met og juniormet í 50 frí
- Vár E. Eidegaard (2001), HS 26.52 og føroyskt met og juniormet í 50 frí
Tilsamans 3 føroysk met og 5 føroysk juniormet, sett á hesi stevnu.
Ein rúgva av svimjarum sluppu hartil at royna seg í altjóða finalum, annaðhvørt sum senior ella junior, við teimum royndum og upplivilsum sum harav fylgja.
Niels í 400 blandað, Vár í 100 frí, Birita og Signhild í 50 rygg útskiljing, Rókur í 100 bringu, Johan í 1500 frí, Eyðrið í 800 frí, Sára í 200 blandað, Vár í 50 firvald útskiljing, Rókur og Róland í 200 bringu, Rebekka og Beinta í 200 bringu, Signhild í 100 rygg, Vár í 200 frí, Rókur og Róland í 50 frí hálvfinalum, Vár og Barbara í 50 frí hálvfinalum, Johan í 400 frí, Vár í 400 frí, Rani og Rókur í 50 bringu útskiljing, Signhild í 200 rygg, Rókur í 50 frí, Vár í 50 frí
Høvuðsvenjarin Juan Jaime Arroyo Toledo sigur soleiðis um luttøkuna á Bergen Swim Festival 2018:
“Summary: The global final report of a Bergen´s participation show; 77% of the Faroes participation (18 swimmers) reach a best personal mark. At the same and parallel, more than 80% attain at least best personal time of the year. Fantastic and exceptional cases where the participation of Vár E. Eidesgaard, the most awarded Faroese swimmer at this meeting who reached several junior records and even absolute Faroese records (in the 50 and 100 free), and who was basically the Junior Queen of freestyle. Signhild Joensen ends also with fantastic results, with domination in the senior backstroke and absolute Faroese record in the 100 backstroke. Many finalist also, as Eyðrið, Sára, Johan, Rókur and Róland.
This result supports the progression set out as goal at the concentration camp in Pál´s swimming center, the 16th to 18th of March.
In the near future we want to begin the monitoring and progress program of the younger swimmers, with the intention to offer support, strength and to develop all competitive ages of our Faroese national swim team.”
Út yvir at vera ein altjóða svimjistevna, so var luttøkan nú á Bergen Swim Festival eisini ein roynd at byggja upp ein enn sterkari liðanda, har svimjararnir til dømis vórðu blandaðir uppá tvørs av feløgum og aldrum á kømrunum, og høvdu fingið til uppgávu at yvirhøvur stuðla hvørjum øðrum. Umframt at liðið var lutfalsliga stórt. Og sum skilst gekk hetta væl, har ein eftirmeting til dømis var, at tey høvdu tosað við fleiri og onnur enn tey plagdu at gera.
Bergen Swim Festival var ein neyðloysn, nú ein støðug hóttan um verkfall ella verkbann er um alt Danmark, og Danish Open tí var heldur risikerligt. Men Bergen Swim Festival er ikki nøkur løtt kapping fyri tað, og stóra luttøkan gjørdi hartil tað, at stevnudagarnir vóru bæði langir og strævnir. Onkrir svimjarar vóru ikki heilt á toppinum vegna sjúku, so eisini tann partur spældi væl av, at liðið kundi avrika so væl hóast avbjóðingar.
Sum sagt, ein stór succés, sum allarhelst verður endurtikin næsta ár. Tað er ikki avgjørt um tað tá verður Bergen ella Keypmannahavn, men Bergen smæðist so ikki burtur í millum.
Til lukku tit 18 føroysku úrmælingar, og liðið rundan um!
Vegna Svimjisamband Føroya
Rókur
PS. Video frá stevnuni sæst her, í sera góðari góðsku


text:
Suðurstreymoyar Tjóðveldisfelag hevur ein sterkan, javnan og umboðandi lista til býráðsvalið í Tórshavnar kommunu.
Suðurstreymoyar Tjóðveldisfelag er liðugt við uppstillingina til býráðsvalið í Havn. Felagið hevði triðja og seinasta uppstillingarfund mánakvøldið 29. august. Tá góðkendi uppstillingarfundurin ein sterkan og javnan lista við 8 kvinnum og 9 monnum, sterkari økisumboðan og breiðari aldurs- og yrkissamanseting.
Sambært kommunuvallógini kunnu í mesta lagi 17 valevni vera á listanum til býráðsvalið í Tórshavnar kommunu. Tá avtornaði vóru 19 nøvn komin á listan hjá Suðurstreymoyar Tjóðveldisfelag til triðja uppstillingarfund, og tí var neyðugt við atkvøðugreiðslu, har møtta fundarfólkið mannaði listan við 17 av teimum 19 nøvnunum í uppskoti. Eftir endaligu atkvøðugreiðsluna sær valevnislistin hjá Tjóðveldi til býráðsvalið soleiðis út:
Jógvan Arge, varaborgarstjóri, Tórshavn
Gunvør Balle, fulltrúi og fyrrv. løgtingslimur, Argir
Brandur í Dali, sjálvstøðugur vinnurekandi, Argir
Jákup Dam, lærari og býráðslimur, Kollafjørður
Malan Eyðunsdóttir, lærari, Tórshavn
Annita á Fríðriksmørk, løgtingslimur, Hoyvík
Marin Katrina Frýdal, fulltrúi og býráðslimur, Hoyvík
Jóannes Guttesen, umhvørvisleiðari, Hoyvík
Leivur Hansen, journalistur og fyrrv. borgarstjóri, Hoyvík
Boði Haraldson, verkfrøðingur, Tórshavn
Emil Hermansen, lesandi MA í Løgfrøði, Tórshavn
Turið Horn, námsfrøðingur, Tórshavn
Vigdis Johannesen, fakfelagsleiðari, Tórshavn
Tráin Petursson Nónklett, lesandi, Tórshavn
Jákup Av Skarði, fyrstilærari, Nólsoy
Edith Vang, sjúkrarøktarfrøðingur, Kaldbak
Sigrun Wardum, sjúkrarøktarfrøðingur, Hoyvík
Tjóðveldi fer til val við tí fyri eyga, at Tórshavnar kommuna aftur setur borgaran fram um turt betong og tómar bygningar. Tí verða høvuðsmálini ein eldrapolitikkur, sum tryggjar virðiligan aldurdóm og betri loysnir til tey gomlu, ein bústaðarpolitikkur, sum skal loysa og framtíðartryggja akutta bústaðartørvin í kommununi og ein greiður skattapolitikkur, har kommunan ikki tekur meira enn neyðugt av tí, sum borgarans er. Skilagóð fíggjarstýring, langtíðarætlanir og afturhaldni við íløgum í dýrastu tíð geva ríkiligt rásarúm til at raðfesta eldraøkið hægri og fremja átrokandi útbyggingar.


text:
Limabræv frá Steinbrá:
Góði felagslimur í Steinbrá.
Á ólavsøku er Steinprent opið frá klokkan níggju á morgni til átta á kvøld. Báðar dagarnar, tað er ólavsøkuaftan 28. juli og ólavsøkudag 29. juli, er ólavsøkuframsýningin opin í Steinprenti á Skálatrøð frá kl. 09:00 – 20:00, har hesi listafólk sýna fram:
Tóroddur Poulsen
Tróndur Patursson
Poul Janus Ipsen
Fríða Matras Brekku
Morten Skovmand
John Kørner
Torbjørn Olsen
Marius Olsen
Jonas Hvid Søndergaard
Anker Mortensen
PernilleKløvedal Helweg
Prent, sum eru gjørd í Steinprenti, eru eisini við á ólavsøkuframsýningini, sum letur upp í Listasavninum ólavsøkuaftan 28. juli kl 15:00. Teirra millum eru Hansina Iversen, Jóhan Martin Christiansen og Claus Carstensen, ið hava tulkað sangir av plátuni Vendetta hjá bólkinum 200 í gulum og svørtum, eins og upprunaligi húsin, so sum sæst omanfyri.
Steinbrá er áhugafelag, ið stuðlar Steinprenti. Vit eru í løtuni 175 limir. Vit takka fyri tygara stuðul, men loyva okkum at minna á, at onkur hevur enn ikki goldið limagjaldið, sum er 500 kr um árið. Afturat árliga gávuprentinum fáa limir í Steinbrá avsláttur, sum er 500 krónur, tá list verður keypt í Steinprenti.
Nýggir limir eru vælkomnir Steinbrá. Konta felagsins er í Norðoya sparikassa: 9865 – 1042496.
Vit ynskja øllum limum í Steinbrá eina góða ólavsøku!
Nevndin í
STEINBRÁ


text:
Tíðindaskriv frá Unga Tjóðveldinum Týsdagin hin 8.mars var háfagnaðardagur javnrættinda – Altjóða kvinnudagur. At øll menniskju eru jøvn, er aðaltáttur í frælsishugsjón tjóðveldsins. Í samband við Altjóða kvinnudagin skipar Unga Tjóðveldið fyri almennum fundi dagin eftir kvinnudagin, mikudagin 9. mars. Evnið á fundinum er “kvinnur og vald”. Tiltakið er býtt í tveir partar – kunnandi…
KVINNUDAGSTILTØK KRING LANDIÐ Kvinnufelagið í Havn skipar fyri tiltaki í Norðurlandahúsinum kl. 18.30. Ókeypis atgongd. Marna Jacobsen heldur røðu og Hanna Jensen syngur Edith Piaf. Røðan snýr seg um, at tað í ár eru 100 ár síðan kvinnur og ognarleys fingu valrætt og valbæri í Føroyum. SCUM-manifestet í Norðurlandahúsinum kl. 20. Atongumerki kunnu keypast á www.nlh.fo. Kvinnubólkurin í…
Nýggjársnátt blivu út móti 600 kvinnum seksuelt álopnar í miðbýnum í Køln. Hóast so nógvar meldingar, er ongin blivin handtikin fyri hesi misbrot. 31 menn eru handtiknir, men fyri stuldur og annað. Síðani hendingina eru fleiri líknandi hendingar komnar fram. Um enn ikki so umfatandi, so er somu nátt tað sama hent í millum annað…
Javnstøðunevndin hevur í samstarvi við Nám givið út nýggja bók Tvey kyn – ymsar støður, sum Kristianna Winther Poulsen, MSc, og Hans Pauli Strøm, sosiologur, hava skrivað og lagt til rættis. Bókin er ætlað til undirvísing í samfelagsfrøði á miðnámi, men kann eisini brúkast til eldru flokkarnar í fólkaskúlanum. Bókin er skipað í sjey ymisk…
Kvinnufelagið stillar upp til sjálvbodna spanking hin 19. mai kl. 20, tá ið Eydna Skaale kemur í Mettustovu við einum tiltrongdum, og helst eisini uppibornum, uppercut. Nú alt færri kvinnur gerast virknar í kvinnukampinum, mugu vit skifta orð um, hvussu Kvinnufelagið verður viðkomandi fyri yngri ættarliðið av kvinnum.Í kjakupplegginum frá Eydnu Skaale verður millum annað sagt…


text:
TÆNASTA Í MEINIGHEIT Í NORÐURÍSRAEL
Í umleið tvær vikur tænir toymið við ymiskum praktiskum uppgávum í meinigheit. Talan er bæði um barnaarbeiði, barnaansing, at mála, rudda, vaska; gera ymiskt havaarbeiði og nógv annað.
SÍGGJ LANDIÐ
Umframt at tæna í meinigheit verður eisini vitjað í nøkrum av teimum kendu støðunum í heilaga landinum.
TÍÐSPUNKT:
Væntandi verður farið avstað umleið 10. juli.
FYRI HVØNN:
Trúgvandi 18 ár og eldri.
FERÐALEIÐARAR:
Magnus Pauli Juul Johannesen og Jonleif Danielsen
Vilja tit hava meira at vita, so spyrja tit bara teir báđar 😉
Sí video frá Toymisferðini 2017.
Video: Emmy Ingibjørg Sjúrðardóttir Kass og Egin Tollaksson
ÍSRAELSTOYMIĐ 2018Hevur tú hug at verđa viđ í toyminum í summar, so kunnu tit kontakta Magnus Pauli Juul Johannesen ella Jonleif Danielsen 😉Treytirnar eru, at man er trúgvandi og 18ár ella eldri 😉 Vilja tit hava meira at vita, so spyrja tit bara teir báđar 😉Video: Emmy Ingibjørg Sjúrðardóttir Kass og Egin Tollaksson
Opslået af Kartin Høgnesen på 8. januar 2018


text:
ShopInvent
ShopInvent handilsinnbúgv, nøktar allan tørv innan ný- og ístandgerð av handilshølum. ShopInvent, ið áður kallaist Planova, veitir kenda og sera væl umtókta innbúgv seriuna, System 45, ið er eitt skinnara system v/hillum úr stálið.
Við at klikkja á faldaran niðanfyri kanst tú lesa meir um System 45 frá ShopInvent. Eisini ber til at vitja heimasíðu teirra við at klikkja her: www.shopinvent.dk
Prísir kunnu upplýsast við at seta teg í samband við Inventar Tænastuna.
Myndirnar ið vístar eru niðanfyri, vísa ein part av úrvalinum hjá ShopInvent, og vísa tær eisini nakrar av loysnunum ið teir hava veitt.
[Fyrivarni verður tikið fyri villum]
Trýst á mynd fyri fulla stødd.