text:
Útbreiðsla: Ulka er vanligur fiskur undir Føroyum. Er annars úr Biskeiavíkini til Íslands, Eysturgrønlands og Jan Mayen. Hon er í Eystarasalti, Norðsjónum og norður til Norðurnoregs, er eisini í syðra parti av Barentshavinum, við Svalbarð, í Hvítahavinum og Karahavinum. Vestanfyri er hon um alt Vesturgrønland, í Hudsonflógvanum og Davisfirði suður til New Jersey.
Ulka, krutt (ulkuættin)
Myoxocephalus scorpius
(Linné, 1758)
Stødd: Undir Føroyum verða kvennfiskarnir neyvan longri enn 32 cm, kallfiskarnir nakað styttri, vanlig stødd er um 15-25 cm. Undir Íslandi 40 cm, og norðari verða tær upp í 90 cm langar.
Dýpi: Hon er úr fjøruni og út á 250 metrar. Vanligast er ulkan á harðbotninum og í taraskóginum á grunnum vatni. Hon er onkuntíð fingin úti á landgrunninum.
Litur: Ulka er brún, gulbrún við blettum og flekkum um síðurnar og undir búkinum, skiftandi litir, onkuntíð við veikum, grønligum farra. Oman fyri uggafjaðrarnar eru viðhvørt myrkar flekkur og hvítir blettir. Undir búkinum hava kvennfiskar appilsingulan ella gulligan lit, og kallfiskarnir eru reyðari, kirsuberjalittir. Bæði kynini hava hvítligar blettir.
Teinar: R1 VII -XI; R2 14-17; G 10-14; U 14-16; Ry 34-35.
Lýsing: Allar fjaðrarnar á ulku eru stórar uttan búkfjaðrarnar. Hon hevur tvær ryggfjaðrar. Sterturin er nakað rundaður aftan. Tjúkkastur er fiskurin fremst um bulin, síðan smalkar hann javnt aftur til stertin, har hann er rættiliga klænur. Høvdið er stórt og breitt. ‘Kjalir’ eru eftir nakkanum aftur frá eygunum. 3-4 píkar eru á kápuni hvørjumegin, tann ovasti er størstur og vísir upp aftureftir, og ein minni píkur er niðastur. Strikan er sløtt, men bæði undir og yvir er píkarað við smáum píkum. Eyguni eru miðalstór, og framman fyri tey eru tveir píkar, og aftan fyri eru eisini tveir. Kjafturin er stórur.
Eyðkenni: Strikan er sløtt, ryggfjaðrarnar eru tætt saman, og eingir píkar røkka aftur um kápuna.
Týdningur: Ulka hevur ikki vinnuligan týdning.
da: Almindelig ulk, en: Shorthorn sculpin, fr: Scorpion de mer, ís: Marhnútur, no: Ulke, tý: Seeskorpion
Sí myndir og videoklippher.


c: text/html

text:
Virkið á Stongunum hevði upprunaliga navnið Klaksvíkar Hermetikk. Men millum fólk varð tað bara rópt Bollafabrikkin. Hetta var eitt slóðbrótandi virki, sum byrjaði sítt virksemi í fjørutitiárunum og tað helt fram til 1970. Tey seinastu árini var virksemið tó minni.
Í hesari sending hitta vit stjóran á Bollafabrikkini, John Høj, sum nú er 91 ára gamal, og hann greiðir frá hugskotum og arbeiðsgongdum. Virksemið var ógviliga umfatandi og tey løgdu bæði fisk, fugl og grind í blikk og tað mesta varð útflutt. John sigur, at tey høvdu egnar uppskriftir, sum framvegis ikki eru almennar.
Sólva Olsen, Sølva Joensen og Súlberg Klakkstein, sum vóru ung og arbeiddu á Bollafabrikkini, siga frá ymiskum upplivingum frá tíðini á virkinum.
Jógvan við Keldu, fyrrverandi borgarstjóri og løgtingsmaður, arbeiddi sum ungur á Bollafabrikkini. Hann hevur síðani havt serligan áhuga fyri hesum virksemi og hevur skrivað nógvar greinar um Klaksvíkar Hermetikk. Jógvan heitir samstundis á Klaksvíkar Kommunu og fólk um at nevna virkið tað veruliga navnið, Klaksvíkar Hermetikk og ikki Bollafabrikkina.
Í egningarskúri í kjallarahæddini á Bollafabrikkini hitta vit Alfred Eliasen og Jóannes Mikkelsen, ið hava bát og egningarskúr her. Bollafabrikkin er aftur blivin aktuell, tí Klaksvíkar Kommuna og teir, sum eiga egningarskúrarnar, júst hava undirskrivað eina avtalu. Avtalan ber í sær, at teir 15 egningarskúrarnir við frystigoymslu halda fram í kjallarahæddini, og at kommunan fær ræðisrættin yvir teimum ovaru hæddunum og kann brúka hølini til okkurt spennandi endamál. Enn er ikki komið fram um hvat tað er. Eftir avtaluni átekur Klaksvíkar Kommuna sær at seta bygningin í upprunaligan stand.
So við í sendingini eru hesi fólk: John Høj, Jóannes Mikkelsen, Alfred Eliasen, Sólva Olsen, Sølva Joensen, Jógvan við Keldu og Súlberg Klakkstein.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Í gjár skipaðu Nes kommuna og P/F Eysturoy fyri móttøku á Toftagjógv, í samband við at P/F Eysturoy hevur keypt nýtt frystilíniskip, Atlantic, úr Noreg.
Tónleikur frá Nes Sóknar Hornorkestri tónaði, tá skipið kom inn í Tofta havn. Borgarstjórin í Nes kommunu, Jóhannus Danielsen, bjóðaði vælkomin og helt talu, áðrenn mennirnir úr Undirhúsinum á Toftum sungu 3 sangir.
Síðani talaði reiðarin Anfinn Olsen og í endanum á talini segði hann, at hann hevði avgjørt, at skipið skuldi kallaðast upp eftir pápa hansara, og skuldi hava navnið Jógvan I.
Eftir taluna hjá Anfinn bjóðaði Kristmund Johannsen øllum í teltið, sum var sett upp møttøkuna, til suppu og kaku, eins og øll vóru boðin umborð at hyggja at skipinum.


text:
Á hvørjum ári seinasta leygardag í mars kl. 20.30 luttaka fólk , fyritøkur og stovnar í milliónatali í Earth Hour. Hetta verður gjørt fyri at varpa ljós á avbjóðingar, sum Jørðin hevur.
Hóast ljós verða sløkt í ein tíma, so hvørja avbjóðingarnar ikki, men er hetta høvi at fáa hesar avbjóðingar at reiðrast í tilvitskuni hjá øllum menniskjum.
Gøtuljós og onnur ljós verða sløkt henda tíman. Havnalagið er tó undantikið.
Nes kommuna vil hervið heita á borgarar, vinnulív, stovnar og onnur, um at sløkkja ljósini hendan tíman og stuðla viðkomandi átakinum.


text:
Árligi aðalfundurin hjá ÍSF, var í ÍSF húsinum leygarmorgunin kl 10.00. Øll sersambondini møttu á fundinum. Elin Heðinsdóttir Joensen, forseti, setti fundin. Í sínari fyrstu røðu sum ÍSF forseti, umrøddi Elin farna árið hjá nýggju starvsnevndini. Hon segði ma, at hetta var ein nýggj byrjan hjá ÍSF og at hon helt, at nýggja starvsnevndin saman við restini av ÍSF hevði lagt væl frá landi. Elin tosaði um týdningin av at hava ein savnandi felagskap. Í hesum sambandi rósti hon teimum sjálvbodnu, sum gera eitt megnar arbeiði innan føroyskan ítrótt. Uttan hesi, so høvdu vit ikki nakran ítrótt. Eisini frøddist Elin um góðu altjóða úrslitini, sum føroyskur ítróttur hevur havt síðstu tíðina.
Á aðalfundinum varð deildarsambandi DSNÍ umskipað. Feløgini í DSNÍ verða nú menningarsambond undir starvsnevndini og umsitingini hjá ÍSF.
Á aðalfundinum handaði forsetin silvurnál til Gunn Ellefsen, forkvinnu í Hondbóltsamband Føroya, Anniku V. Dalsgarð forkvinnu í Róðrarsambandi Føroya, Sigurð Rasmussen starvsnevndarlimi í ÍSF og Martin N. Simonsen, formanni i Deildarsambandinum fyri nýstovnaðan ítrótt.
Eingin starvsnevndarlimur stóð fyri vali. Nevndin í ÍSF er hendan: Elin Heðinsdóttir Joensen, forseti, Jon Hestoy, varaforseti, nevndarlimir eru Schandorff Vang, John Kjær og Sigurð Rasmussen.
Leinkja til ársfrágreiðingina hjá ÍSF: ÍSF ársfrágreiðing 2017


text:
Potensur
Potensur er tað sama sum at falda við sama tali fleiri ferðir. Hetta eru tveir mátar at skriva tað sama, til dømis er tað sama sum . Tá ið vit falda sama tal fleiri ferðir við sær sjálvum, skriva vit hetta á ein serliga hátt: hetta nevna vit potens. T.d. fimm á triðja (stigi) er 125: . Talið, sum verður falda við sær sjálvum, verður nevnt rótin, t.e. 5. Talið, sum sigur, hvussu nógvar ferðir rótin 5 skal faldast við sær sjálvari, verður nevnt stigvísi (3). Stigvísi og rót verða undir einum nevnd potensur.


text:
Vegleiðing og samrøður
Starvsvenjingarstaði hevur ábyrgd av at skipa starvsvenjingarpartin, herundir:
- at skapa mennandi lestrarumhvørvi
- at leggja eina mennandi starvsvenjing til rættis
- at leggja samlaðu yvirskipaðu upplæringargongdina til rættis fyri tíðarskeiðið á starvsvenjingarstaðnum
Einstaki næmingurin skal hava ein vegleiðara knýttan at sær til dagligt, og skal vegleiðarin tryggja, at næmingurin fær ítøkiliga upplæring í teimum einstøku málunum í útbúgvingini.
Vegleiðarin skal skipa fyri, at hava 3 kravdar samrøður við næmingin. Hetta eru formellar metingarsamrøður.
- væntanarsamrøða, við byrjan
- miðvegissamrøða, næmingurin skal hava kunning um støði higartil
- endalig samrøða, støðismeting, sum verður endaliga útfylt, áðrenn samrøðuna
Harafturat skulu vegleiðandi samrøður vera hvørja viku, og hesar skulu taka støði í dagligu uppgávunum og undranum hjá næminginum. Eisini kann logbókin nýtast sum útgangstøði til hesar samrøður.
Vegleiðarin skal hava viðkomandi fakliga útbúgving, miðað verður ímóti, at allir vegleiðarar skulu hava lokið vegleiðaraskeið.
Vegleiðarin hevur dagliga ábyrgd av næminginum og ábyrgd av skriftligum metingum. Leiðslan á starvsvenjingarstaðnum hevur yvirskipaða ábyrgd av starvsvenjingarpartinum.
Vegleiðarin "eigur" ikki næmingin einsamallur. Eitt arbeiðspláss hevur sum uppgávu at útbúgva starvsfólk til framtíðina, og tí skulu øll starvsfólk taka sær av einum næmingi á staðnum. Tað merkir at "vegleiðarin" hevur høvuðsuppávuna, skipar fyri at næmingurin verður móttikin væl og settur inn í arbeiði og mannagongdir á staðnum, fyllir út kravd pappír, og hevur kravdar samrøður og undrunarsamrøður vikuliga. Dagliga arbeiðið og upplæring annars fyrigongur saman við øllum starvsfólkum á staðnum.
Meira kunning um reglur í Námsskipan og útbúgvingarbók .
Heilsuskúli Føroya kann gera frávík frá kravinum um lokið vegleiðaraskeið við støði í ítøkiligari meting av dagliga vegleiðaranum ella serligum, verkligum viðurskiftum.
Les meir um ábyrgdarøkini í Námsskipanini..... undir starvsvenjing


text: Verkætlanin fevnir um dagføring og innrætting av bygningi ætlað til 6 borgarar við eini játtan á 7,6 mió. kr. Talan er um sjey kømur og eina íbúð. Umbyggingin í 2019 var 1. byggistig og fevndi um kømurini. Húsini eru innrættað soleiðis, at tey kunnu umvælast og tillagast til íbúðir, um tørvur verður á tí. Hetta er byggistig 2, men eingin ætlan fyriliggur, hvørt hetta skal gerast ella ikki. Arbeiðið verður liðugt í 2020. Eftir at gera er at klæða hjallin, skifta tekju og mála húsini. Hesar umvælingar verða ætlandi framdar á vári 2020.


text:
Aftur í ár er Klaksvíkar kommuna farin í hernað ímóti skøruni. Plantan stendur í besta blóma, tí er brúk fyri øllum góðum kreftum í arbeiðnum at burturbeina skøruna. Í tí sambandi heitir kommunan á borgarar um at hjálpa til við hesum átakinum, við at burturbeina skøruna á sínum egna stykki.
HVUSSU SKAL EIN GERA?
Skøran skal takast upp við rót – um hetta ikki letur seg gera, skal hon skerast av niðri við rótina, koyrast í ein posa og burturbeinast. Skøran nørist skjótt og flytur seg um mørk, tí er tað eisini neyðugt at fara útum egið stykkið at skera og royna at fáa alla skøruna burturbeinda. Við at taka blomstrini og burturbeina tey, so eru ongin fræ at nøra seg, og um vit áhaldandi taka plantuna, so fær rótin ikki føði og doyr.
Burturkastið verður borið út í Endurnýtsluna hjá kommununi. IRF brennir einans bløðini, tí verður skøran tyrvd, um ov nógv mold er á rótini.
Veðurlagið er til vildar hesar dagar, og tí skal átakið við at burturbeina hesa plantu raðfestast nú. Við einum felags átaki vóna vit, at tað fer at eydnast. Um einki verður gjørt, so ger skøran skaða á umhvørvið, við at hvørki seyður, neyt ella onnur djór eta hesa plantu.
Kelda: Klaksvík.fo
SáH


text:
Aftur hesaferð er føroyska flaggið millum teirra, sum klára seg best í øllum heiminum. Hetta er greitt nú International Chamber of Shipping (ICS) hevur kunngjørt árliga avrikslistan yvir støðuna hjá aljtóða skipaskrásetinum, skrivar Vinnuhúsið.
-Vit fegnast um, at føroyska flaggið fær góð skotsmál og verður roknað sum eitt kvalitetsflagg. Fyri føroysk handilsskip eru hetta góð tíðindi, tí tað hevur alstóran týdning, at føroyska flaggið verður sett í samband við trygd og góðsku á sjónum, sigur Jens Meinhard Rasmussen, formaður í Reiðarafelagnum fyri Handilsskip.
Avrikslistin gevur ábendingar um, hvussu teir einstøku flaggstatirnir um allan heimin klára seg. Tað greinar viðurskifti sum altjóða havnaeftirlit, ígildissetan av altjóða sáttmálum á maritima økinum, miðalaldur á handilsflotanum og luttøku á IMO fundum. Gongdin seinastu árini er nógv betrað, og ein orsøk er eitt jaligt samstarv millum vinnu og myndugleikar.
Kappingarførið hjá reiðaríum í føroysku altjóða skipaskráini, FAS, er knýtt at metingini av flagginum. Um flaggið ikki verður mett sum góðskuflagg kann hetta ávirka virksemið og raksturin hjá reiðaríum, eitt nú við øktum eftirlitsvitjanum og fleiri krøvum til avtalur.
Jens Meinhard Rasmussen, formaður í Reiðarafelagnum fyri Handilsskip: -Vit fegnast um, at føroyska flaggið fær góð skotsmál og verður roknað sum eitt kvalitetsflagg.


text:
Vinkonudøgurði á gentuvesinum
06-08-2021
P11
Erling Mørkøre og Eyðrið á Fløghamri, sum bæði eru virkin í ungdómspolitikki, eru gestir á Gentuvesinum í dag. Tey tosa millum annað um vinfólk, sum lukta av sveitta
Dagsins gestir eru bæði ungdómspolitikarar. Erling Mørkøre er formaður í Huxa og Eyðrið á Fløghamri er næstforkvinna í Sosialistiskum Ungum.
Tey tosa um sveitta, eina ósemju um ein vinkonudøgurða og mangt annað.
Vertir eru Rannvør Fríða Eyðunsdóttir og Annika Dalsgaard.
Parturin varð sendur beinleiðis í útvarpinum 6. august.


text:
Um tekstsløg
Vanligt er at býta tekstir upp í tveir høvuðsbólkar: fagurbókmentir (eisini nevnt skaldskapur ella fiktión) og yrkisbókmentir (eisini nevnt fakta).
Um tú fert ein túr inn á eitt bókasavn, so sært tú, at hetta uppbýtið av bókmentunum eisini verður gjørt har. Fagurbókmentirnar standa fyri seg, flokkaðar eftir máli og í bókstavarað, og yrkisbókmentirnar standa fyri seg, talmerktar og flokkaðar eftir innihaldi.
Í stuttum kann sigast, at aðalmunurin á fagurbókmentum og yrkisbókmentum er tann, at fagurbókmentir eru tekstir, sum høvundar hava skapað úr egnum huga, og yrkisbókmentir snúgva seg um og lýsa veruleikan.
Fagurbókmentir (skaldskapur, eisini nevnt fiktión)
Fagurbókmentir eru tekstir, sum høvundar hava íspunnið og eru sostatt vorðnir til í huganum á høvundum. Teir eru ikki sannir ella rættir. Ætlanin og endamálið við tekstinum kann vera ymiskt – tað velst um tekstslagið, ið høvundur hevur valt.
Frá eldri tíð hevur verið vanligt at flokka skaldskap í tríggjar høvuðsbólkar. Teir eru epikkur, lýrikkur og drama.
Episkir tekstir (eisini nevnt frásøguskaldskapur) eru tekstir, har ið eitt frásøgufólk sigur ella endurgevur eina søgu sum samanhangandi tekst, nevnt prosa. Hesir tekstir verða lisnir ella fortaldir.
Lýrikkur (eisini nevnt yrkingar ella poesi) eru tekstir, har ið yrkjarin endurgevur tankar, kenslur, upplivingar og huglag. Ofta er eingin søgugongd. Lýrikkur hevur ofta eitt ríkt myndamál og er yrktur í eyðkendum og knøppum stíli við t.d. rími, rytmu og í ørindum. Hesir tekstir verða ofta frambornir ella lisnir í yrkingasøvnum.
Drama (eisini nevnt leikritaskaldskapur) er skaldskapur, ið er ætlaður at vera framførdur á palli. Teksturin er settur saman av samrøðum (replikkum) og leikleiðbeiningum.
Vert er at hava í huga, at hesi heitini eisini verða nýtt í øðrum sambondum og tvørtur um tekstsløg. T.d. verður ofta sagt um eina søgu, at hon er dramatisk. Somuleiðis kann ein prosatekstur saktans vera poetiskur. Og ein yrking kann eisini verða søgd at vera episk og prosakend.
Yvirlit yvir fagurbókmentirnar (fiktión/ íspunnin skaldskapur)
Vanligt er eisini at býta fagurbókmentirnar upp í hesar tríggjar bólkarnar:
1) skaldskapur í óbundnum máli (eisini nevndur prosa)
· Samanhangandi tekstur skrivaður niður, og høvundurin er kendur
2) skaldskapur av mannamunni (prosa ella skipaður í ørindi)
· Munnborin skaldskapur, høvundur og uppruni ókendur. Skrivaður niður seinni í tíðini.
3) skaldskapur í bundnum máli (eisini nevndur poesi ella lýrikkur).
· Tekstur brotin upp í ørindi. Eyðkent av rytmu og stundum rími. Høvundurin kendur.
Dømi um tekstsløg í hesum bólkunum:
1) Skaldskapur í óbundnum máli
Skaldsøgur Stuttsøgur Listaævintýr
2) Skaldskapur av mannamunni
Sagnir Kvæði Ævintýr
3) Skaldskapur í bundnum máli
Yrkingar Rím og ramsur Sálmar Sangir
Yrkisbókmentir (eisini nevnt fakta)
Yrkisbókmentir eru tekstir, ið ikki eru íspunnir í huganum á høvundum. Teir skulu vera sannir, rættir og viðkomandi í mun til teirra endamál. Teir eru gjørdir við eini ætlan, sum kann vera at vilja fortelja (persónligt ella faktuelt), upplýsa, at vilja greiða frá, hvussu okkurt skal gerast, vilja bera eina hugsan fram og geva grundir fyri teimum ella siga, hvat er loyvt, ella hvussu okkurt skal fyriskipast.
Yvirlit við dømum um yrkistekstir
Forteljandi yrkistekstir
1) Persónligur, subjektivur, 1. persónsfrásøgn
Dagbøkur Brøv Ferðafrásagnir Klumma Hugleiðingar
2) Faktuellur, objektivur, 3. persónsfrásøgn
Tíðindi Blaðgreinar Løgreglurapport Frágreiðingar
3) Ímyndaður, subjektivur, 1. persóns- ella 3. persónsfrásøgn
Ein ferð til Mars Ein dagur sum trælur í víkingatíðini
Upplýsandi yrkistekstir
Ævisøgur Alfrøði Fakbløð/-bøkur Kunnandi heimasíður Veðurtíðindi Avísir
Leiðbeinandi yrkistekstir
Uppskriftir Brúkaraleiðbeining Leiðbeiningar Spælireglur
Grundgevandi yrkistekstir
Lesarabrøv Lýsingar Ritgerðir Ummælir Verkætlanir
Fyriskipandi yrkistekstir
Lógir Reglugerðir Kunngerðir Vegskelti


text:
Frítøka fyri uttanlandsinntøku, hækking av bundna inngjaldinum og javnbjóðis kapping millum eftirlønarveitarar
Mælt verður til tríggjar ymiskar broytingar:
1. Eftirlønargjald av uttanlandsinntøku verður sjálvboðið.
Mælt verður til, at inntøka verður frítikin fyri bundna eftirlønargjaldið í teimum førum, har arbeiðsgevarin er útlendskur, og arbeiðið fer fram uttanlands.
2. Bundna inngjaldið hækkar aftur.
Undanfarna samgonga lækkaði bundna inngjaldið úr 15% niður í 12%. Lækkingin var í nógvar mátar óheppin, og mælt verður tí til at hækka inngjaldið aftur.
3. Tryggja javnbjóðis kapping millum eftirlønarveitarar.
Felagið peningastovnar hevur víst á, at peningastovnar – og tey sum spara upp til eftirløn í peningastovnum – sambært galdandi reglum eru fyri mismuni. Mælt verður til somu treytir fyri peningastovnar sum fyri aðrar eftirlønarveitarar.


text:
Nýggj upprunaføroysk barnabók eftir rithøvundan Marjuna Syderbø Kjelnæs.
Flestu kenna Marjuna frá stuttsøguskriving fyri vaksin, men nú roynir hon seg við barnabókmentum, og tað er blivið til eina tankavekjandi bók um gentuna Viktoriu, sum ein dagin hittir ein pingelipong, sum býr í postkassanum á húsunum hjá Viktoriu og teimum. Knappliga hendir so nógv, bæði stuttligt og spennandi og av tí at pingelipongurin er ein sera lítil vera, fær rithøvundurin lýst heimin so, sum hann kann sýnast í barnahædd.
Saman við listamanninum Hanna Bjartalíð hevur hon skapað eina vakra og upplivilsisríka søgu við tekningum í sterkum litum á so at siga hvørjari blaðsíðu.
Søgan er í átjan pørtum við einum lítlum filosofiskum inngangi, har lesarin fær tankarnar á flog og okkurt at hugsa um.
Sjálv søgan er um, hvussu spennandi tað er at hava ein pinkuling búgvandi, sum ongin annar veit nakað um, men hesin sami pinkulingur er eisini við til at loysa ein trupulleika, sum nívir Viktoriu.
Bókin er ætlað teimum 7-10 ára gomlu og egnar seg bæði til at lesa sjálv og til upplesing.
Aftur


text:
Útlendskar ábyrgdir
Hvat er ein útlendsk ábyrgd?Ein útlendsk ábyrgd er eitt skjal, sum skal tryggja virkinum eitt endurgjald, um sáttmálabrot verður framt. Ábyrgdin verður vanliga útflýggjað av einum banka, og kann t.d. útflýggjast sum trygd fyri gjaldi ella veiting av vørum.
Fyrimunir við eini ábyrgdEin ábyrgd kann vera ein fyrimunur bæði fyri keypara og seljara. Sum keypari kann títt virki sleppa undan at gjalda frammanundan, ella tað kann tryggja eitt avtalað forskot, tú kanst fáa møguleika fyri kreditti, og tú kanst fáa trygd fyri at fáa endurgjald, um seljari ikki uppfyllir týdningarmiklar skyldur.
Soleiðis virkar ein ábyrgdFyrst og fremst skulu keypari og seljari semjast um, hvørjar umstøður skulu tryggjast av ábyrgdini. Um ábyrgdin skal tryggja tína skyldu mótvegis mótpartinum, skalt tú biðja BankNordik stilla eina ábyrgd mótpartinum til fyrimunar. Á sama hátt kann mótparturin biðja sín banka stilla eina ábyrgd tær til fyrimunar. Fleiri ábyrgdir kunnu vera partur av sama sáttmála. Fyri at fáa stillað eina ábyrgd skalt tú útfylla eitt oyðublað um áheitan um ábyrgd, sum tú skalt senda til BankNordik. Tað krevur eina kredittjáttan at fáa stillað eina ábyrgd, tí BankNordik veitir trygd fyri gjaldinum til mótpartin.
Útgjald av upphædd fyri ábyrgd
Ein ábyrgd verður stillað sum ein treytaleys ábyrgd (anfordring) ella ein treytað ábyrgd. Tá ein treytaleys ábyrgd verður nýtt, skal upphæddin gjaldast út, um tann, ið hevur framíhjárættindini, setur eitt krav. Tá ein treytað ábyrgd verður nýtt, skal upphæddin harafturímóti bert gjaldast, um ábyrgdarstillarin tekur undir við tí, ella um tann, ið hevur framíhjárættindi, leggur ein dóm fram, um at bankin skal gjalda.


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Tríggjar orsøkir til, at Eivind sigldi á Flesjarnar
Trý viðurskifti gjørdu, at línuskipið Eivind sigldi á Flesjarnar 2.august.
Tað sigur danska skaðanevndin, Den Maritime Havarikommission, sum hevur kannað tilburðin.
Hugsavnaði seg ikki um siglingina
Eina orøkin var fjarstøðumetingin hjá skiparanum. Hann helt, at fjarstøðan til vitan á Flesjunum var størri enn hon veruliga var.
Ein onnur orsøk var tann, at skiparin ikki legði so stóran dent á elektronisku sjókortini, tí hann kendi farleiðina. Hann varnaðist ikki, at sjókortið boðaði frá grunnum vatni framman fyri stavn.
Triðja orsøkin var, sambært skaðanevndini, at skiparin tosaði við maskinmeistaran um blackoutið, teir høvdu í Havn.
Skiparin hugsavnaði seg tí ikki út í æsir um sjálva siglingina.
Hjálparmotorarnir steðgaðu
Sambært frágreiðingini hjá donsku skaðanevndini steðgaðu báðir hjálparmotorarnir, júst sum Eivind hevði loyst í Havn.
Men teir komu skjótt í gongd aftur.
Hvør sær plaga hesar tríggjar orsakirnir ikki at elva til trupulleikar, hóast tær eru óvanligar, men allar tríggjar saman gjørdu tað.
Helt seg vera á aðrari posisjón
Samanumtikið helt skiparin, at skipið var statt á einari aðrari posisjón enn skipið veruliga var.
Eivind var á veg til Kollafjarðar av Havnini, tá óhappið hendi.
Tveir menn, skiparin og maskinmeistarin, vóru við Eivindi, tá hann sigldi á Flesjarnar 2.august.
Sí eisini


text:
Í gjár runnu allir okkara ungu rennarar aftur, og lat tað verða sagt beinanvegin at tað gekk heilt væl. Fyrstur í eldin var Fríði á 200m teininum kl. 11.00. 13 dreingir runnu í fýra riðlum og var Fríði komin í 4.riðil. Í fyrsta riðilin vóru tað tveir vælvaksnir íslendingar í runnu skjótt, meðan hinir báðir riðlarnir runnu nakað seinni. Fríði var í riðili saman Gunnar Inga Harðarson, íð vann 60m og 800m dagin fyri. Gunnar rann rættiliga væl og Fríði bleiv nummar tvey í riðlinum og nummar 4 samanlagt við 28,08 sekund í er persónligt met hjá Fríða. Í sínum trimum kappingum bleiv Fríði nummar 4, 4 og 5.
Kl. 12.30 var tað Elsa í skuldi renna 200m, og her vóru 29 gentur til start í 9 riðlum, har Elsa var komin í riðil 8. Elsa rann væl og vann sín riðil við tíðini 29.03 sekund. Í seinasta riðili vóru tað 3 gentur í runnu skjótari enn Elsa, og bleiv tað sostatt ikki nakað heiðursmerki, men tíðin hjá henni rakk til eitt samlað 6 pláss. Eisini hjá Elsu var talan um persónligt met.
Spennandi var kl. 13.45 tí her vóru fimm føroyingar til start á 400m í bólkinum 15-16. Umframt Hans, Regin, Dánjal Jákup úr Talentbólkinum so vóru Marnar Djurhuus (Treysti) og Tummas N. Arge (Hvirlan) eisini til start. 15 dreingir runnu í fýra riðlum og spennandi bleiv tað. Í triðja riðili vóru tað Marnar og Tummas N. í vóru við. Teir blivu nummar 1 og 2 í riðilinum við tíðunum 57,37 og 62,14 sekund og rakk tað til 5. og 13. pláss. Í fimta riðili vóru tað so Dánjal Jákup, Hans og Regin í skuldu dystast. Teir settu allir persónlig met og bestur av teimum bleiv Dánjal Jákup, í rann serstakliga væl, við tíðini 54,82 sekund, sum rakk til eitt samlað 3. pláss. Næstur honum kom Hans um strikuna við tíðini 57,06 sekund, sum rakk til eitt samlað 4. pláss. Regin rann eisini væl og kom fyri fyrstu ferð undir 60 sekund á teininum, tá hann kom á mál við 59,62 sekund. Tvær tær bestu tíðirnar á 400m teininum í hesum bólkinum vóru 54,54 og 54,68 sekund.
Samanumtikið hevur tað gingið heilt væl hjá okkara ungu rennarunum í Stórmót ÍR 2010, tí øll hava víst framgongd, so spennandi verður at fylgja gongdini hjá teimum framyvir.
Ferðalagið verður aftur í Vágunum í kvøld kl. 20.40.


text:
Dugir tú at samskipa, samskifta og fáa tingini at ganga upp í hægri eind? So er hetta rætta starvið fyri teg.
Søkt verður eftir skrivstovufólki/samskipara til marknaðardeildina, har ongin dagur er eins. Tú verður partur av einum kreativum toymi, har arbeiðið millum annað fevnur um at samskipa tiltøk og lýsingar, at arbeiða við hugskotsmenning og annað skrivstovuarbeiði. Á Marknaðardeildini sita býlings- og marknaðarstjórin, ein samskipari og eitt skrivstovufólk/samskipari.
Tað er ein fyrimunur, at tú:
Vit vænta, at tú:
Starvið er sett at byrja skjótast gjørligt.
Arbeiðstíðin er í minsta lagi 30 tímar um vikuna og løn eftir S&K-sáttmálanum.
Umsóknir skulu vera okkum í hendi í seinasta lagi 21. august í 2019.
Send umsóknina til Regin W. Dalsgaard, býlings- og marknaðarstjóra, rwd@sms.fo
Hevur tú spurningar, ert tú vælkomin at seta teg í samband við Regin W. Dalsgaard, tel. 596061 ella t-postur, rwd@sms.fo ella við Siri Sørensen, samskipara, á tel 508408 ella t-postur siri@sms.fo.
SMS P/F er ein av landsins størstu handilsfyritøkum. SMS rekur sølumiðstøðirnar SMS, Burn og Miðlon og handlarnar Bónus, Mylnuna og Miklagarð. SMS gevur SMS-blaðið út fýra ferðir, og tað kemur í hvørt hús í Føroyum. Í SMS P/F starvast umleið 500 fólk.


text:
Tíðindi
Les tað nýggjasta her
TEMAKVØLD:INSTAGRAM 📸
Vilt tú læra at marknaðarføra teg/tína fyritøku á Instagram? Kom til temakvøld, hóskvøldið 04. november kl.19:00...
Íverksetan í fólkaskúlanum stóran týdning
Tað eru tey ungu, sum skulu mynda framtíðarsamfelagið, og tí er umráðandi, at tey í undirvísingini kunnu menna síni...
Temakvøld um bókhald
Kundi tú hugsað tær at fingið grundleggjandi kunnleika um bókhald? So er at koma til áhugavert temakvøld um bókhald í...
Myndir frá Ársins Íverksetaradegi 2021
Myndir frá Ársins Íverksetaradegi 2021, sum varð hildin í Norðurlandahúsinum fríggjadagin 10. september. 📸...
Breyðvirkið fekk heiðurin sum Ársins íverksetari 2021
Fyri løtu síðan bleiv kunngjørt, at fyritøkan Breyðvirkið, sum tær báðar Fríða Hansen og Randi Olsen reka og eiga, er...
Jákup Brúsá á Ársins íverksetaradegi 2021
Jákup er íverkseti og serfrøðingur innan talgilda marknaðarførslu, hann fer at hava eina framløgu, har hann gevur góð...
Runar Reistrup høvuðstalari á Ársins Íverksetaradegi 2021
Rúnar hevur verið stjóri og við í menningini av fyritøkuni Depop, sum fyrr í ár bleiv seld fyri 10 milliardir krónur....
Maibritt Højgaard á Ársins Íverksetaradegi
Maibritt er íverkseti og sálarfrøðingur, hon kemur at hava eina framløgu við heitinum “Atferð, ið ber á mál”. Maibritt...
ÁRSINS ÍVERKSETARADAGUR 2021
Íverksetarahúsið bjóðar fríggjadagin 10.sep. kl.13:00, inn til árliga dagin, har føroysk íverksetan verður heiðrað. Í...


text:
Søga og samtíð
Søga 5, eitt land í menning - Læraravegleiðing
Menning er eitt yvirskipað evni í søgubókini. Menningin av føroyska samfelagnum fyllir nógv í flestu pørtunum í bókini
Læraravegleiðingin til Søga 5, eitt land í menning er eins…
Føroysk søga 1 - pBók
pBókin er ein skerd pappírsútgáva av Føroyskari Søgu 1 og fevnir um 138 síður.
Føroysk søga 1 er fyrsta bókin av trimum til lærugreinina søga og samtíð í framhaldsdeildini í fólkaskúlanum.…
Søga 5, eitt land í menning - Næmingabók
Menning er eitt yvirskipað evni í søgubókini. Menningin av føroyska samfelagnum fyllir nógv í flestu pørtunum í bókini
Bókin er í 9 pørtum, og dentur verður lagdur á at fáa samband…
Martin Luther - teknirøð
Martin Luther - munkurin, sum broytti heimin” er teknirøð í kristni og søgu í 6. og 7. flokki.
”Martin Luther - munkurin, sum broytti heimin” er teknirøð, sum Nám gevur út eftir áheitan…
Føroyingasøga hevur eitt heilt serligt pláss í føroyskari mentanarsøgu. Teksturin varð fyrstu ferð týddur til føroyskt í 1832, og síðani eru fleiri týðingar og fleiri útgávur komnar av…
Læraravegleiðingin til Søga 4, ein søguferð, er ætlað sum eykatilfar til læraran.
Faktatekstur er til hvønn kapittul og hugskot um, hvussu arbeiðast kann við næmingabókini. Fremst er…
Hugtakið ferðing er eitt yvirskipað evni í søgubókini. Ferðing og sambandið við útheimin fylla nógv í flestu kapitlunum í bókini, og gevur tað góðar møguleikar at knýta føroyska søgu upp í…
Javnstøðunevndin hevur í samstarvi við Nám givið Javnstøða. Tvey kyn – ymsar støður, sum Kristianna Winther Poulsen, MSc, og Hans Pauli Strøm, sosiologur, hava skrivað og lagt til…
Føroysk søga 1 - sBók
Føroysk søga 1 er ætlað søguundirvísingini í 7. flokki. sBókin viðger tíðarskeiðið 1750-1914 í føroyskari søgu. Millum evnini, ið verða viðgjørd eru Vágsbotnshandilin, Nólsoyar Páll,…
Heimssøga er lærubókatilfar ætlað 7.-9. flokki. Heimssøgan er lutvíst ein týðing og lutvíst ein tillaging av svenska lærubókatilfarinum, sum kallast Impuls. Talan er um tríggjar bøkur: Heimssøga –…
Heimssøga er lærubókatilfar ætlað 7.-9. flokki. Heimssøgan er lutvíst ein týðing og lutvíst ein tillaging av svenska lærubókatilfarinum, sum kallast Impuls. Talan er um tríggjar bøkur: Heimssøga –…
Heimssøga er lærubókatilfar ætlað 7.-9. flokki. Heimssøgan er lutvíst ein týðing og lutvíst ein tillaging av svenska lærubókatilfarinum, sum kallast Impuls. Talan er um tríggjar bøkur: Heimssøga –…
Lundafleyg
Bókin er eitt kærkomið siðsøguligt íkast til tað, sum er skjalfest um aldargamla føroyska veiðimentan. Við dømum úr fleygasiðvenju í Nólsoy lýsir hon føroyskt lundafleyg og tær umstøður. sum hava…
Landnámið
Henda bókin er um landnámið. Hon er ætla at brúka í miðdeild fólkaskúlans í søgu. Eyðun Rannváarson sigur okkum søguna um hvussu Føroyar vórðu til og um tey fyrstu fólkini, ið búsettust her. Vit…
Rætt og rangt
Bókin greiðir frá grundreglunum um mannarættindi. Dentur verður lagdur á at kunna um, hvørji grundleggjandi moralsk hugtøk í veruleikanum hava elvt til, at Heimskunngerðin um mannarættindi kom í…
Í bókini Oyðimørkin veksur verður greitt frá gongdini í Afrika frá fyrstu menniskjuni til okkara tíð. Kanska hevði eingin hungursneyð verið í Afrika í dag, um rættstundis varð byrjað við…
Samfelagsfrøði 1
Bókin viðger evni sum: Einstaklingurin og samfelagið, Familja og uppaling, Fjølmiðlar og ávirkan, Politiska skipanin og fólkaræði, Politiskar lærur og lívsvirði, Vælferðarhugtakið og politiskar…
Samfelagsfrøði 2
Bókin hevur fingið undirheitið Tilfeingi og búskapur, tí ein drúgvur partur av bókini er um náttúrutilfeingið í sjónum. Hesin partur kundi hóskandi verið tikin upp í lærugreinini lívfrøði. Bókin…
Bókin er ætlað at brúka fyrst í miðdeildini. Hon viðger Føroya søgu frá elstu tíðum til út ímóti trúbótini. Aftast í hvørjum petti eru nakrar leiðbeinandi arbeiðsuppgávur, ið kunnu broytast, sum…
Finnland
Heftið vísir, hvat finnlendingar halda um land sítt. Aftast í heftinum er stutt alfrøði um finsku náttúruna, vinnuna og stjórnina.
4 sjónbond við evnum úr Finnlandi kunnu lænast frá…
Grønland, Føroyar og Ísland
Á heftinum um hesi trý londini í Útnorðri eru viðkomandi upplýsingar og nógvar tekningar og myndir av stórslignu náttúruni, vinnulívinum, mentanarlívinum og gerandisdegnum í hesum oyggjum í…
Vit í Norðurlondum
Saman við øðrum tilfari kann Vit í Norðurlondum verða brúkt í tvørfakligum arbeiði um Norðurlond nú. Í arbeiðsbókini eru uppskot til næmingaarbeiði við sjónbondum, kortum, tekstum, hagtølum og…
Danmørk
Á hesum hefti verður sagt frá um Danmørk. Um hvussu tilfeingið í náttúruni verður nýtt, hvussu fólk liva, og um hvussu samfelagið er skipað í trimum plássum í Danmørk. Aftast í heftinum er lítil…
Svøríki
Heftið vísir, hvat sviar halda um land sítt. Aftast í heftinum er skrivað um Svøríki, nú landbúnaður, skógarvinna, fiskiskapur og námsvinna hava ikki so nógv at siga sum áður. Hátøkniligi…
Tú alfagra land mítt
Turið Sigurðardóttir, lektari á Fróðskaparsetri Føroya, skrivar um tjóðsangin í 100 ár. Tilfarið er einans teldutøkt og pdf.-fílan kann takast niður her.
Noreg
Heftið vísir, hvat norðmenn halda um land sítt. Fyrr var fiskiskapurin høvuðsvinna í Svolvær í Lofot. Nú eru ferðavinnan og ferðasambandið so góð, at fólk flytur ikki burtur. Alt gongur so skjótt…
Bardagi gudanna
Onnur bókin í røðini Gamla gudalæra okkara. Á bókini verður sagt frá báðum gudaættunum, ásum og vanum, um bardagan teirra millum, og hvussu æsir at enda vinna fullan sigur. Eisini verður sagt frá,…
Ferðin um havið
Ferðin um havið er um ferðina hjá Christopher Columbusi um Atlantshavið í 1492 við skipunum Santa Mariu, Ninu og Pintu. Søgan byggir á dagbókina hjá Columbusi, men hon er skrivað soleiðis, sum…
Flutningur og samferðsla
Arbeiðshefti til 8. kapittul í Árbók fyri Føroyar. Stutt søguligt yvirlit er yvir flutning fyrr í tíðini, yvir politiska orðaskiftið um samferðslu um miðju 20. øld og um samferðslu og flutning nú.…
Ein roynd at lýsa Føroya kirkjusøgu frá elstu tíðum og fram í 20. øld. Bókin er skipað soleiðis, at tíðarskeiðið undan trúbótini fyrst verður viðgjørt, síðani verður trúbótin og tíðin eftir hana…
Í hesi frágreiðing verða fíggjarviðurskiftini lýst út frá skattaskrásetingum fyri árini 1989 og 1993. 1989 var árið, har allar lønarútgjaldingarnar tilsamans vóru í hæddini. Ein samanbering millum…
Um livikor føroyinga
Jens Petur Gaard og Edvard Olsen hava lagt arbeiðsheftið til framhaldsdeildina til rættis. Víst verður á, at sambært lesiætlan fólkaskúlans er ein tílík livikorskanning gott og viðkomandi tilfar í…
Um livikor føroyinga
Endamálið við at gera arbeiðsspurningar til frágreiðingina Um livikor føroyinga er m.a. hetta: - at næmingar og onnur áhugað fáa eina tilvitan um, hvussu livikorini við støði í inntøkuviðurskiftum…
Heimurin í hagtølum og evnum
Bókin viðger hesi høvuðsevni: Jørðina. Fólkið í heiminum. Fólk og samfelag. Evropeiska Samveldið (ES). Sameindu Tjóðir (ST). Orku. Talvur. Ábúgvafrøði og lívskor. Heimsins trúarlærur. Heimsins…
Heimurin 6
Bóklingurin er knýttur at bókini Heimurin í hagtølum og evnum og viðger evni innan landalæru, søgu og kunning. Ídnaðarlond og menningarlond verða lýst, og londini Belgia, Gana og Føroyar verða…
Stjórnarmál, val og fyrisiting
Arbeiðshefti til kapittul 3 í Árbók fyri Føroyar. Meginparturin av tilfarinum er uppgávur til næmingarnar, men greitt verður eisini í stuttum frá grundlógini, heimastýrislógini,…
Vinnubýti
Arbeiðshefti til kapittul 4 í Árbók fyri Føroyar. Meginparturin av tilfarinum eru uppgávur til næmingarnar, men greitt verður eisini í stuttum frá vinnulívsviðurskiftum og vinnuhagtølum. Heftið…
Fiskivinna
Arbeiðshefti til 5. kapittul í Árbók fyri Føroyar. Meginparturin av tilfarinum er uppávur, men greitt verður eisini í stuttum frá um fiskiveiði, skipan av veiðini, veiðihagtølum, fiskileiðum og…
Hav- og landbúnaður
Arbeiðshefti til 6. kapittul í Árbók fyri Føroyar. Meginparturin av tilfarinum er uppgávur, sum eggja næmingunum sjálvum at eygleiða og kanna ymisk viðurskifti. Stutt søguligt yvirlit er yvir…
Íðnaður, handverks- og byggivinna
Heftið er ætlað sum stuðul hjá næminginum at lesa og skilja Árbók fyri Føroyar, so at hann kann kunna seg um og viðgera ymisk viðurskifti í samfelagnum. Meginparturin av tilfarinum er uppgávur til…
Eitt yvirlit yvir føroyska fólkamentan. Greitt verður frá dagliga lívinum á sjógvi og landi, soleiðis sum tað var upp til fyrst í hesi øld. Greitt verður m.a. frá jarðarbrúki, hoygging og torvskurði,…
Handil, privatar og almennar tænastur
Arbeiðshefti til 10. kapittul í Árbók fyri Føroyar. Greitt verður frá um vinnumentan í søguligum høpi, vinnumenningina í Føroyum og tænastu- og kunningarsamfelagið. Nógvar uppgávur og spurningar eru…
Risin sum røkk um allan heim
Bókin, úr røðini Gamla gudalæra okkara, er um uppruna og skapan heimsins, soleiðis sum forfedrar okkara trúðu. Sagt verður eisini frá, hvussu menniskjan og allar hinar verurnar eru skapaðar, og…
Torugudurin
Bókin er úr røðini Gamla gudalæra okkara. Vit fara langt aftur í tíðina. Ta tíð, tá ið jørðin var áfløt og fleyt sum ein klingra á víðfevndum veraldarhavi. Ta tíð, tá ið menniskjurnar kallaðu verð…
Hvat kostar matur og drekka
Metingin í bóklinginum er gjørd við støði í norðurlendskum kosttilráðingum. Hjá fakfeløgum og samfelagnum sum heild er neyðugt at fáa kannað, hvat heilsugóður kostur er. Ein dagskostur, sum nøktar…
Mentan og umhvørvi
Menniskju eru við til at skapa umhvørvið. Tey byggja hús, gera verksmiðjur og vegir.Tey taka ráevni úr jørðini og dálka. Tey flyta vørur um allan heimin og ávirka soleiðis umhvørvið. Bókin er um,…
Søgualfrøðin lýsir heimssøguna frá byrjan til okkara dagar. Bókin er býtt sundur í fimm øki: Afrika, Ásia, Evropa, Amerika og so Avstralia og Kyrrahavsoyggjar.
Aftast í bókini er…
Søga okkara 2
Søga okkara 2 eftir Christian Høj í broyttari útgávu. Nýggja tilfarið og dagføringarnar hava Jens Christian Carlsson og Jørgin M. Árnason við ÿlvsá, lærarar, skrivað. Søga okkara 2 viðger søgu…
Søga okkara 2 - Arbeiðshefti
ÿtlanin við arbeiðsheftinum er at arbeiða meira við teimum evnum, ið næmingurin hevur verið ígjøgnum í søgubókini. Hvør táttur er skipaður við spurningum og kjak- og verkevnum. Næmingurin finnur…
Lyklatøl um Føroyar
Heftið er ætlað sum stuðul hjá næminginum at lesa og skilja "Árbók fyri Føroyar", so at hann kann kunna seg um og viðgera ymisk viðurskifti í samfelagnum. Meginparturin av tilfarinum er uppgávur,…
Føroyingasøga er skrivað í Íslandi, ið hvussu er ikki seinni enn um ár 1200. Søgan er ikki varðveitt í heilum líki, men í pørtum í ymsum handritum, mesti parturin í Flatoyarbók, men eisini í…
- 1
Søga 5, eitt land í menning - Læraravegleiðingeitt land í menning
Menning er eitt yvirskipað evni í søgubókini. Menningin av føroyska samfelagnum fyllir nógv í flestu pørtunum í bókini
Læraravegleiðingin til Søga 5, eitt land í menning er eins og næmingabókin býtt upp í 9 partar, og hava partarnir sama heitið sum í…
Føroysk søga 1 - pBók1750-1914
pBókin er ein skerd pappírsútgáva av Føroyskari Søgu 1 og fevnir um 138 síður.
Føroysk søga 1 er fyrsta bókin av trimum til lærugreinina søga og samtíð í framhaldsdeildini í fólkaskúlanum. Føroysk søga 1 er ætlað søguundirvísingini í 7. flokki. Bókin viðgerð…
Søga 5, eitt land í menning - Næmingabókeitt land í menning
Menning er eitt yvirskipað evni í søgubókini. Menningin av føroyska samfelagnum fyllir nógv í flestu pørtunum í bókini
Bókin er í 9 pørtum, og dentur verður lagdur á at fáa samband millum tað søguliga og gerðandisdagin hjá næmingum í 5.…
Martin Luther - teknirøðmunkurin, sum broytti heimin
Martin Luther - munkurin, sum broytti heimin” er teknirøð í kristni og søgu í 6. og 7. flokki.
”Martin Luther - munkurin, sum broytti heimin” er teknirøð, sum Nám gevur út eftir áheitan frá fólkakirkjuni í sambandi við, at 500 ár eru liðin siðan reformatiónin tók…
Føroyingasøga hevur eitt heilt serligt pláss í føroyskari mentanarsøgu. Teksturin varð fyrstu ferð týddur til føroyskt í 1832, og síðani eru fleiri týðingar og fleiri útgávur komnar av søguni.
Læraravegleiðingin til Søga 4, ein søguferð, er ætlað sum eykatilfar til læraran.
Faktatekstur er til hvønn kapittul og hugskot um, hvussu arbeiðast kann við næmingabókini. Fremst er vegleiðing um netbókina, pappírsbókina og frámerki, sum eru í Søga 4, ein…
Hugtakið ferðing er eitt yvirskipað evni í søgubókini. Ferðing og sambandið við útheimin fylla nógv í flestu kapitlunum í bókini, og gevur tað góðar møguleikar at knýta føroyska søgu upp í norðurlendska og evropiska søgu.
Eitt av endamálunum við hesum evninum er, at…
Javnstøðunevndin hevur í samstarvi við Nám givið Javnstøða. Tvey kyn – ymsar støður, sum Kristianna Winther Poulsen, MSc, og Hans Pauli Strøm, sosiologur, hava skrivað og lagt til rættis. Bókin er ætlað til undirvísing í samfelagsfrøði á miðnámi, men kann eisini…
Føroysk søga 1 - sBók1750-1914
Føroysk søga 1 er ætlað søguundirvísingini í 7. flokki. sBókin viðger tíðarskeiðið 1750-1914 í føroyskari søgu. Millum evnini, ið verða viðgjørd eru Vágsbotnshandilin, Nólsoyar Páll, gamla bygdasamfelagið í 19. øld, fríhandil, samfelagsbroytingar síðst í 19. øld…
Heimssøga er lærubókatilfar ætlað 7.-9. flokki. Heimssøgan er lutvíst ein týðing og lutvíst ein tillaging av svenska lærubókatilfarinum, sum kallast Impuls. Talan er um tríggjar bøkur: Heimssøga – Fram til 1700 til 7. flokk, Heimssøga – Frá 1700-1900 til 8. flokk og Heimssøga…
Heimssøga er lærubókatilfar ætlað 7.-9. flokki. Heimssøgan er lutvíst ein týðing og lutvíst ein tillaging av svenska lærubókatilfarinum, sum kallast Impuls. Talan er um tríggjar bøkur: Heimssøga – Fram til 1700 til 7. flokk, Heimssøga – Frá 1700-1900 til 8. flokk og Heimssøga…
Heimssøga er lærubókatilfar ætlað 7.-9. flokki. Heimssøgan er lutvíst ein týðing og lutvíst ein tillaging av svenska lærubókatilfarinum, sum kallast Impuls. Talan er um tríggjar bøkur: Heimssøga – Fram til 1700 til 7. flokk, Heimssøga – Frá 1700-1900 til 8. flokk og Heimssøga…
Lundafleygein fleygadagur í Nólsoy
Bókin er eitt kærkomið siðsøguligt íkast til tað, sum er skjalfest um aldargamla føroyska veiðimentan. Við dømum úr fleygasiðvenju í Nólsoy lýsir hon føroyskt lundafleyg og tær umstøður. sum hava valdað í hundraðtals ár. Bókin viðger:
Lundan
Týdningin, sum fuglurin…
LandnámiðKomið og kannið
Henda bókin er um landnámið. Hon er ætla at brúka í miðdeild fólkaskúlans í søgu. Eyðun Rannváarson sigur okkum søguna um hvussu Føroyar vórðu til og um tey fyrstu fólkini, ið búsettust her. Vit fáa eisini innlit í hvør ráddi í Føroyum, hvussu tey búðu og hvat tey trúðu á. At…
Rætt og rangtMannarættindalæra á grundstøði
Bókin greiðir frá grundreglunum um mannarættindi. Dentur verður lagdur á at kunna um, hvørji grundleggjandi moralsk hugtøk í veruleikanum hava elvt til, at Heimskunngerðin um mannarættindi kom í lag, og hvørja ávirkan hon higartil hevur havt. Bókin byrjar við hendingum, sum…
Í bókini Oyðimørkin veksur verður greitt frá gongdini í Afrika frá fyrstu menniskjuni til okkara tíð. Kanska hevði eingin hungursneyð verið í Afrika í dag, um rættstundis varð byrjað við fyribyrgjandi tiltøkum. Á hvørjum ári verður eitt øki av góðari landbúnaðarjørð, 50 ferðir…
Samfelagsfrøði 1Tú og samfelagið
Bókin viðger evni sum: Einstaklingurin og samfelagið, Familja og uppaling, Fjølmiðlar og ávirkan, Politiska skipanin og fólkaræði, Politiskar lærur og lívsvirði, Vælferðarhugtakið og politiskar áskoðanir, Átrúnaður og samfelag, Kriminalitetur og ungdómur og Rættur og skylda.…
Samfelagsfrøði 2Tilfeingi og búskapur
Bókin hevur fingið undirheitið Tilfeingi og búskapur, tí ein drúgvur partur av bókini er um náttúrutilfeingið í sjónum. Hesin partur kundi hóskandi verið tikin upp í lærugreinini lívfrøði. Bókin roynir á lættfatiligan hátt at lýsa allar tættir í búskapinum, og tí er hon væl…
Bókin er ætlað at brúka fyrst í miðdeildini. Hon viðger Føroya søgu frá elstu tíðum til út ímóti trúbótini. Aftast í hvørjum petti eru nakrar leiðbeinandi arbeiðsuppgávur, ið kunnu broytast, sum lærarin sjálvur vil.
FinnlandVit í Norðurlondum
Heftið vísir, hvat finnlendingar halda um land sítt. Aftast í heftinum er stutt alfrøði um finsku náttúruna, vinnuna og stjórnina.
4 sjónbond við evnum úr Finnlandi kunnu lænast frá LMS.
Bóka- og sjónvarpsrøðina Vit í Norðurlondum hevur Føroya Skúlabókagrunnur…
Grønland, Føroyar og ÍslandVit í Norðurlondum
Á heftinum um hesi trý londini í Útnorðri eru viðkomandi upplýsingar og nógvar tekningar og myndir av stórslignu náttúruni, vinnulívinum, mentanarlívinum og gerandisdegnum í hesum oyggjum í Atlantshavi. 5 sjónbond um londini eru til láns í Námi.
Bóka- og…
Vit í NorðurlondumArbeiðsbók - til lærara og næming
Saman við øðrum tilfari kann Vit í Norðurlondum verða brúkt í tvørfakligum arbeiði um Norðurlond nú. Í arbeiðsbókini eru uppskot til næmingaarbeiði við sjónbondum, kortum, tekstum, hagtølum og myndum úr næmingaheftunum. Eisini eru arbeiðsørk við uppskotum til uppgávur, sum…
DanmørkVit í Norðurlondum
Á hesum hefti verður sagt frá um Danmørk. Um hvussu tilfeingið í náttúruni verður nýtt, hvussu fólk liva, og um hvussu samfelagið er skipað í trimum plássum í Danmørk. Aftast í heftinum er lítil alfrøði um danska landbúnaðin, vinnulívið og hátøkniligu menningina. 3 sjónbond…
SvøríkiVit í Norðurlondum
Heftið vísir, hvat sviar halda um land sítt. Aftast í heftinum er skrivað um Svøríki, nú landbúnaður, skógarvinna, fiskiskapur og námsvinna hava ikki so nógv at siga sum áður. Hátøkniligi ídnaðurin flytur vørur um allan heim, alt, ið hugsast kann. 3 sjónbond um Svøríki kunnu…
Tú alfagra land mítt- tjóðsangurin og søga hansara
Turið Sigurðardóttir, lektari á Fróðskaparsetri Føroya, skrivar um tjóðsangin í 100 ár. Tilfarið er einans teldutøkt og pdf.-fílan kann takast niður her.
NoregVit í Norðurlondum
Heftið vísir, hvat norðmenn halda um land sítt. Fyrr var fiskiskapurin høvuðsvinna í Svolvær í Lofot. Nú eru ferðavinnan og ferðasambandið so góð, at fólk flytur ikki burtur. Alt gongur so skjótt í Stavangri, tað hevur oljan gjørt; men hetta kann fara líka so skjótt, sum tað…
Bardagi gudannaGamla gudalæra okkara 2
Onnur bókin í røðini Gamla gudalæra okkara. Á bókini verður sagt frá báðum gudaættunum, ásum og vanum, um bardagan teirra millum, og hvussu æsir at enda vinna fullan sigur. Eisini verður sagt frá, hvussu Óðin vann sær vísdóm úr alheimstrænum Yggdrasili og frá jatnavininum Loka.…
Ferðin um havið- á rannsóknarferð við Columbusi
Ferðin um havið er um ferðina hjá Christopher Columbusi um Atlantshavið í 1492 við skipunum Santa Mariu, Ninu og Pintu. Søgan byggir á dagbókina hjá Columbusi, men hon er skrivað soleiðis, sum skipsdrongurin Fernando upplivir ferðina. Bókin er væl egnað til evnislesnað.
Flutningur og samferðslaÁrbók fyri Føroyar 8
Arbeiðshefti til 8. kapittul í Árbók fyri Føroyar. Stutt søguligt yvirlit er yvir flutning fyrr í tíðini, yvir politiska orðaskiftið um samferðslu um miðju 20. øld og um samferðslu og flutning nú. Heftið kann nýtast í lærugreinunum søgu/samtíð, samfelagsrokning og landalæru.
Ein roynd at lýsa Føroya kirkjusøgu frá elstu tíðum og fram í 20. øld. Bókin er skipað soleiðis, at tíðarskeiðið undan trúbótini fyrst verður viðgjørt, síðani verður trúbótin og tíðin eftir hana viðgjørd.
Greitt verður frá heimalestri, lestri í kirkju, prædiku og…
Í hesi frágreiðing verða fíggjarviðurskiftini lýst út frá skattaskrásetingum fyri árini 1989 og 1993. 1989 var árið, har allar lønarútgjaldingarnar tilsamans vóru í hæddini. Ein samanbering millum 1989 og 1993 kann soleiðis lýsa broytingina frá góðu tíðunum til krepputíðina.…
Um livikor føroyingaArbeiðshefti 1
Jens Petur Gaard og Edvard Olsen hava lagt arbeiðsheftið til framhaldsdeildina til rættis. Víst verður á, at sambært lesiætlan fólkaskúlans er ein tílík livikorskanning gott og viðkomandi tilfar í lærugreinunum søgu/samtíð, landalæru og støddfrøði. Í arbeiðsheftinum verður…
Um livikor føroyingaArbeiðshefti 2
Endamálið við at gera arbeiðsspurningar til frágreiðingina Um livikor føroyinga er m.a. hetta: - at næmingar og onnur áhugað fáa eina tilvitan um, hvussu livikorini við støði í inntøkuviðurskiftum hava verið í okkara samfelag tey seinastu árini, - at gera næmingarnar førar…
Heimurin í hagtølum og evnumHeimurin 5
Bókin viðger hesi høvuðsevni: Jørðina. Fólkið í heiminum. Fólk og samfelag. Evropeiska Samveldið (ES). Sameindu Tjóðir (ST). Orku. Talvur. Ábúgvafrøði og lívskor. Heimsins trúarlærur. Heimsins lond. Vinnur. Landbúnað. Ádnað. Uttanríkishandil. Búskap.
Kunningarnar í…
Heimurin 6Ídnaðarlond og menningarlond
Bóklingurin er knýttur at bókini Heimurin í hagtølum og evnum og viðger evni innan landalæru, søgu og kunning. Ídnaðarlond og menningarlond verða lýst, og londini Belgia, Gana og Føroyar verða viðgjørd í hesum sambandi. Evnini heimsins fólkavøkstur, miðallívsævi, gjaldoyra,…
Stjórnarmál, val og fyrisitingÁrbók fyri Føroyar 3
Arbeiðshefti til kapittul 3 í Árbók fyri Føroyar. Meginparturin av tilfarinum er uppgávur til næmingarnar, men greitt verður eisini í stuttum frá grundlógini, heimastýrislógini, stýrisskipanarlógini og millumtjóðasamskiftinum. Heftið kann nýtast í lærugreinum sum søgu/samtíð…
VinnubýtiÁrbók fyri Føroyar 4
Arbeiðshefti til kapittul 4 í Árbók fyri Føroyar. Meginparturin av tilfarinum eru uppgávur til næmingarnar, men greitt verður eisini í stuttum frá vinnulívsviðurskiftum og vinnuhagtølum. Heftið kann nýtast í lærugreinum sum søgu/samtíð og landalæru, men eisini í evnum sum…
FiskivinnaÁrbók fyri Føroyar 5
Arbeiðshefti til 5. kapittul í Árbók fyri Føroyar. Meginparturin av tilfarinum er uppávur, men greitt verður eisini í stuttum frá um fiskiveiði, skipan av veiðini, veiðihagtølum, fiskileiðum og hýrum. Heftið er ætlað sum stuðul at lesa og skilja Árbók fyri Føroyar, so at…
Hav- og landbúnaðurÁrbók fyri Føroyar 6
Arbeiðshefti til 6. kapittul í Árbók fyri Føroyar. Meginparturin av tilfarinum er uppgávur, sum eggja næmingunum sjálvum at eygleiða og kanna ymisk viðurskifti. Stutt søguligt yvirlit er yvir fiskaaling og landbúnað og teirra búskaparliga týdning og um menningina av ídnaði og…
Íðnaður, handverks- og byggivinnaÁrbók fyri Føroyar 7
Heftið er ætlað sum stuðul hjá næminginum at lesa og skilja Árbók fyri Føroyar, so at hann kann kunna seg um og viðgera ymisk viðurskifti í samfelagnum. Meginparturin av tilfarinum er uppgávur til næmingarnar. Spurningar og uppgávur eggja til, at næmingarnir sjálvir gera…
Eitt yvirlit yvir føroyska fólkamentan. Greitt verður frá dagliga lívinum á sjógvi og landi, soleiðis sum tað var upp til fyrst í hesi øld. Greitt verður m.a. frá jarðarbrúki, hoygging og torvskurði, neyta- og seyðahaldi, fiskiskapi, hvala- og fuglaveiði, byggi- og matsiðum,…
Handil, privatar og almennar tænasturÁrbók fyri Føroyar 10
Arbeiðshefti til 10. kapittul í Árbók fyri Føroyar. Greitt verður frá um vinnumentan í søguligum høpi, vinnumenningina í Føroyum og tænastu- og kunningarsamfelagið. Nógvar uppgávur og spurningar eru eisini í heftinum, og kann tað nýtast í lærugreinunum søgu/samtíð, landalæru og…
Risin sum røkk um allan heimGamla gudalæra okkara 1
Bókin, úr røðini Gamla gudalæra okkara, er um uppruna og skapan heimsins, soleiðis sum forfedrar okkara trúðu. Sagt verður eisini frá, hvussu menniskjan og allar hinar verurnar eru skapaðar, og greitt verður frá bústaði guda og manna. Bókin kann nýtast eins væl í føroyskum…
TorugudurinGamla gudalæra okkara
Bókin er úr røðini Gamla gudalæra okkara. Vit fara langt aftur í tíðina. Ta tíð, tá ið jørðin var áfløt og fleyt sum ein klingra á víðfevndum veraldarhavi. Ta tíð, tá ið menniskjurnar kallaðu verð sína Miðgarð. Hetta er frásøgn um torugudin Tór, ið var sterkastur av gudum og…
Hvat kostar matur og drekkaUm livikor føroyinga
Metingin í bóklinginum er gjørd við støði í norðurlendskum kosttilráðingum. Hjá fakfeløgum og samfelagnum sum heild er neyðugt at fáa kannað, hvat heilsugóður kostur er. Ein dagskostur, sum nøktar tørvin til orku og til føðsluevni, sum mannakroppurin hevur fyri neyðini, er…
Mentan og umhvørviLandafrøði
Menniskju eru við til at skapa umhvørvið. Tey byggja hús, gera verksmiðjur og vegir.Tey taka ráevni úr jørðini og dálka. Tey flyta vørur um allan heimin og ávirka soleiðis umhvørvið. Bókin er um, hvat menniskju framleiða ymsastaðni í heiminum, og um, hvussu náttúruviðurskifti,…
Søgualfrøðin lýsir heimssøguna frá byrjan til okkara dagar. Bókin er býtt sundur í fimm øki: Afrika, Ásia, Evropa, Amerika og so Avstralia og Kyrrahavsoyggjar.
Aftast í bókini er sjálvstøðugt yvirlit yvir søgu Føroya. Kári Jespersen, cand. mag. í søgu, hevur verið…
Søga okkara 2Frá trúbótini til okkara dagar
Søga okkara 2 eftir Christian Høj í broyttari útgávu. Nýggja tilfarið og dagføringarnar hava Jens Christian Carlsson og Jørgin M. Árnason við ÿlvsá, lærarar, skrivað. Søga okkara 2 viðger søgu okkara frá trúbótini til okkara dagar. Edward Fuglø hevur, so søguliga neyvt sum…
Søga okkara 2 - ArbeiðsheftiArbeiðshefti
ÿtlanin við arbeiðsheftinum er at arbeiða meira við teimum evnum, ið næmingurin hevur verið ígjøgnum í søgubókini. Hvør táttur er skipaður við spurningum og kjak- og verkevnum. Næmingurin finnur beinleiðis svar í bókini til spurningarnar. Spurningarnir eru settir soleiðis, at…
Lyklatøl um FøroyarÁrbók fyri Føroyar 1
Heftið er ætlað sum stuðul hjá næminginum at lesa og skilja "Árbók fyri Føroyar", so at hann kann kunna seg um og viðgera ymisk viðurskifti í samfelagnum. Meginparturin av tilfarinum er uppgávur, men greitt verður eisini frá í stuttum um sjálva Árbókina, hvat ið innihaldið…
Føroyingasøga er skrivað í Íslandi, ið hvussu er ikki seinni enn um ár 1200. Søgan er ikki varðveitt í heilum líki, men í pørtum í ymsum handritum, mesti parturin í Flatoyarbók, men eisini í søgunum um Ólav Tryggvason og Ólav Halga. Aftast í hesari útgávu er eftirmæli eftir…
- 1


text:
Christian Matras var føddur á Viðareiði í 1900. Hann fór ungur til Havnar at ganga í realskúla og haðani til Danmarkar í studentaskúla. Í 1928 gjørdist hann magistari í norrønari málfrøði. Seinni gjørdist hann doktari og professari. Hann flutti aftur til Føroya í 1965og var leiðari á Føroyamálsdeildini á Fróðskaparsetrinum.
Christian Matras var virkin á mongum økjum. Umframt at vera nýskapandi yrkjari og framúr góður týðari, var hann málfrøðingurin, ið legði dygga grund undir føroyskt orðabókaarbeiði. Kristjan á Brekkumørk legði mangar týdningarmiklar vísindaligar útgávur til rættis.
»Skal eg í fáum orðum siga útlendingum frá teirri náttúru, sum er uttan um lítilheimin hjá fólki her úti í havi, so verða orðini: Hon var tað vandamikla, tað ræðiliga, tað magnmikla — og tað, sum var blíðari og friðsælari enn alt tað, sum hugurin fær loftað«.
Soleiðis greiðir Chr. Matras í greinini »Bygdin« frá heimbygd síni Viðareiði, har hann er borin í heim í 1900.
Chr. Matras gekk í barnaskúla í heimbygd síni, men tað var uttan fyri skúlagátt, at hann kom fram á tann lesnað, ið gjørdi honum størstan mun og bendi hann móti tí máli, hann setti sær, at útbúgva seg til starv føroyskum máli at gagni.
Hesin lesnaður var fyrst »Bíbliusøga« Jógvan Poulsens, ið komin var út føðingarár hansara 1900, harnæst barna- og unglingablaðið »Ungu Føroyar«.
Í 1912 fór Chr. Matras til Havnar at ganga í realskúlan.
Hjá føroyskum bygdardreingi, ið nomið hevði forna mentan og kjarngóðan málburð, var tað stórt umskifti at koma til Havnar, har alt var so danskt. Men viðareiðisdrongurin misti ikki seg sjálvan burtur í hesum meldrinum; hann helt stinnur fram móti tí máli, hann hevði sett sær.
Hann tók realprógv í 1917 og fór sama ár niður á Sørø, har hann tók studentsprógv í 1920. Tað var í hesum árum, at fyrstu yrkingar hansara komu á prenti.
Eftir lokið studentsprógv tók hann upp lestur við Lærda háskúlan í Keypmannahavn — norrønt var høvuðslestrargrein hansara. Eina lestrarhálvu var hann í Oslo, og sjálvur hevur hann sagt, at hetta tíðarskeið víðkaði sjónarring hansara og læt upp eygu hansara fyri norskum bundnum skaldskapi, ikki minst landsmálsyrkjaran Olav Aukrust, sum hann var sera hugtikin av.
Í 1928 tók hann magistaraprógv í norrønari málfrøði.
Í 1933 vardi hann ritgerð sína um staðarnøvn í Norðuroyggjum og vann sær við henni doktaraheiti.
Í 1936 varð hann knýttur at Lærda háskúlanum í Keypmannahavn, frá 1952 professari við sama skúla.
Frá 1965 settu føroyingar í verk lærdan lestur í føroyskum við Fróðskaparsetur Føroya. Sama árið flutti Chr. Matras heim til Føroya, og hann var leiðari av Føroyamálsdeild Froðskaparsetursins, til hann í 1971 legði frá sær vegna aldur.
Hann er heiðraður av Lærdum háskúlum og øðrum lærdómssetrum víða um lond.
Hann doyði í 1988.
Bókmentaverk:
Bókmentavirkið hjá Chr. Matras fellur í tveir høvuðspartar, ið vit kundu skírt: Málfrøðingurin og yrkjarin.
Chr. Matras valdi sær longu frá byrjan av norrøna málfrøði til lestrargrein, uttan iva tí at hann longu á heilt ungum árum hevði sett sær fyri at rætta móðurmálinum eina hjálpandi hond. Longu í byrjan av lestrartíðini var hann granskingarferð heima í Føroyum, og sama árið, sum hann tekur magistaraprógv — í 1928 — kemur út »Føroysk-Donsk Orðabók«, ið hann hevði greitt til prentingar saman við M. A. Jacobsen. Árini, hann starvaðist við Lærda háskúlan í Keypmannahavn, bygdi hann upp stóra seðlasavnið, ið liggur til grund fyri føroyskum orðabókaarbeiði. Hetta savn varð flutt heim á klettarnar, tá Chr. Matras tók við starvi í Føroyum, og hevur innivist á Føroyamálsdeild Fróðskaparsetursins.
Í Keypmannahavnarárunum legði Chr. Matras til rættis vísindaligar útgávur av fleiri stórverkum Føroyum viðvíkjandi. Vit nevna: »Svabos Færøske Visehaandskrifter I —III« 1939, »Føroya *Kvæði. Corpus Carminum Færoensium I — VI« (1944 — 1972) saman við Napoleon Djurhuus, »J. H. Schrøters optegnelser af Sjúrðar kvæði« (1951—53) og orðabók Svabos »Dictionarium Færoense« (1966-1970). Harumframt skrivaði hann sjálvur »Bókmentasøgu« 1935 og var uppií, tá føroyskar skúlabøkur komu út í 30-árunum. Hann var ritstjóri Varðans 1931 — 35, ritstjóri á tíðar-ritinum hjá føroyingum í útlegd, »Útiseta«, 1945 — 52. Sum vera man, skrivaði hann í hesum tíðarskeiði og seinni við greinar við bókmentasøguligum innihaldi. Tær vórðu í 1973 savnaðar í bók undir heitinum »Nøkur mentafólk«.
Fyrsta bók, Chr. Matras legði úr hondum, var týðingin »Ferð Gullivers til Pinkulingalands« (1922) eftir J. Swift. Síðan hevur hann — og tá helst hesi seinastu árini — ríkað bókmentir okkara við frálíku týðingum sínum. Vit kunnu nevna yrkingarnar hjá skotanum Robert Burns (1945) og skaldasøgutýðingarnar »Candide« eftir Voltaire (1977). »Pestin« eftir Albert Camus (1978), síðan William Heinesen-týðingarnar »Degningsvindar« (1975), »Himinin brosar« (1976) og Jørgen Fr. Jacobsen-týðingarnar »Barba og Harra Pál« (1972), »Dýrmæta lív« (1976) og «Tíðargreinir« ( 1976).
Sum bæði skald og málfrøðingur evnar Chr. Matras at skapa nýtt skaldaverk, tá hann flytur bók úr útlendskum yvir í føroyskt mál. Her verður tikið fram eitt dømi úr skaldsøguni »Barba og Harra Pál«. Fyrst upprunateksturin, síðan týðingin:
Det var hen ad Middag, da Samuel Mikkelsen med ti Mand lagde fra Land i Sandevaag. Selv sad han agter og styrede, og Præsten sad hos ham. Vinden bar i Kast ud efter Vaagen.Sejlet blev sat, den store Baad pustedes udefter, og alle huse i Sandevaag og Midvaag trak sig hastigt sammen i smaa, uanselige klynger, medens Tinderne foroven begyndte at række deres sorte fingre op over Hamrene, som havde skjult dem. Í Hr. Pouls Hjerte begyndte Knuden saa sagte at løsne sig, han sejlede, han fløj mod sit Maal. Í aften . . . han vidste ikke, om han skulle grue eller juble.
Kort efter var de ved Klovning, et brat Næs, hvis yderste del var kløvet løs fra Land og stod og ludede ud ov-er Havet. De drejede her ud i den aabne Vaagøfjord og roede østpaa langs det høje Land. Vinden kom i ujævne Kast fra oven, Sejlet blev lagt. Vandet var smult og sort, Troldkone-fingeren ragede op som et mørkt Spir Tusinde Fod over deres Hoveder, og bag den var det lodrette Fjeld endnu meget højere.
Tað leið móti hádegi, tá ið Sámal løgmaður sjálvur ellivti legði frá landi í Sandavági. Sjálvur sat hann í rongini og stýrdi, og presturin sat í skutinum hjá honum. Har garðaði úteftir váginum. Teir høvdu seglið á, hesin stóri báturin varð blástur úteftir, og øll húsini í Sandavági og Miðvági runnu knappliga saman í smáar, lítilsverdar bólkar, meðan tindamir í erva fóru at rætta sínar svørtu fingrar upp um hamrarnar, sum høvdu fjalt teir. Í harra Páls hjarta fór knúturin so líðandi at losna, hann sigldi, hann fleyg vegin fram. Í kvøld . . . hann visti ikki, hvørt hann skuldi stúra ella stórgleðast.
Stutt eftir tað komu teir fyri Klovning.
Teir løgdu á Vágafjørð og róðu eystur við bakkanum. Hann blakaði niður úr berginum, teir løgdu seglið. Sjógvurin var slættur og svartur. Trøllkonufingur stóð sum eitt dimt spír upp í loft, og aftan fyri hann var bergið uppaftur hægri.
Fyrstu yrkingasøvnini, Chr. Matras gav út, nevndi hann »Grátt, kátt og hátt« (1926) og »Heimur og heima« (1933).
Í hesum báðum heitum finna vit høvuðsæðrarnar í skaldskapi hansara: Hitt dularfulla, hitt varna kætið, sálmatónan, heimbygdina og alheimin.
»Tað hevur hent meg meir enn eina ferð, at eg, sum livdi meginpartin av ævi míni burturi, fekk av tilvildarhending í huganum náttúruna í heimbygdini borna inn í mín danska gerandisdag. Við hvørt er tað tá ein av teimum ikki so nógvu,
men blíðu og friðsælu løtunum, sum brýtur sær leið inn í sinnið, hugspor, sum eingin skilur, uttan hann hevur í huga, at aftanfyri stendur hin sterki og ræðiligi veruleiki, sum var treytin fyri øllum lívi her: brim og stormur, berg og myrkur. Men sum tær blíðu og friðsælu løturnar vóru sterkar í barndómi mínum, og sum tær eru sterkar enn í dag í sál míni! Eingir turrir tankar, eingin doyvandi ivi fær nakrantíð dripið tær í sinni mínum«.
Soleiðis tekur Chr. Matras sjálvur til í einari av greinum sínum, og hesi orð fingu vit at sanna:
Tá Chr. Matras sum blaðungur yrkjari steig fram á mentanarpallin, kom nýggur tóni inn í føroyska yrking, náttúran fekk mál: fjallið, bergið, kletturin og »hyljastrondin«, og í hesum unga viðoyingi fekk føroyski bókaheimurin fyrsta og uttan iva størsta heimstaðarlýsaran:
VIÐOY
Sigl, oyggj, fram úr mjørka, nú
ert tú eitt skip
og tindarnir siglutrø,
tú stevnir í veldiga heimin út
við høgum og fjallarøð.
Nú brýtur frá stevni við Enniberg,
og við Nánestanga er hvítt.
Enn liggur tú fremst í skipaheri,
har streymurin rennur strítt.
Og líta vit upp at mastrartræ,
har lýsir við tind og røð.
Nú tekur at lætta við helluna
og um brekkur og fjálggrønan bø.
Og fuglaringar um stavn og bógv
teir lívga upp urð og skor.
Og fólk og fæ og spógvamál
er hin dýri farmur um borð.
Umframt at vera evnisendurnýggjari var Chr. Matras eisini endurnýggjari, tá røtt verður um yrkingarhátt og myndamál; málsliga vandnari yrkjari finst neyvan í Føroyum, og man hetta hava samband við lívsstarvið, føroysku málfrøðina.
Aftur at báðum fyrstu søvnunum, ið nevnd eru frammanundan, komu: »Úr leikum og loyndum« (1940), »Yrkingar« (1965), »Á hellu eg stóð« (1972) og »Leikur og loynd« (1975), ið er fullfíggjað útgáva av egnum yrkingum og týddum.
Á ellisárum (í 1978) læt Chr. Matras frá sær merkisvert savn »Úr sjón og úr minni« við 20 sonevndum ørindum, stuttum, beinraknum yrkingum, ið sipa ikki sørt til fornan japanskan skaldskap, tey sonevndu *Haiku-ørindini.
Eitt av hesum ørindum kundi hóskandi endað umrøðuna um eitt av størstu skaldum okkara:
Fundvíst er skald
sum finnur fram á orð
ið eiga aldur
og fagran ungdóm.
Úr: Árni Dahl: Bókmentasøga I-III. Fannir. 1980-83. (GG. Seinast dagført í 1983).
Føroyska orðasavnið á Fróðskaparsetri Føroya telur um 500.000 seðlar. Av teimum hevur Chr. Matras skrivað um helmingin.
Búskaparliga versna tíðirnar stórliga um allan heim, sum 20-árini líða at enda.
Heimskreppan, ið kemur í hæddina í 1929, hevur við sær arbeiðsloysi og lønarniðurskurð.
Byrjanin av 30-árunum er í mangar mátar tronglig tíð í Føroyum. Heimskreppan veldur mangan húsagangin, inntøkurnar eru sera lágar, prísirnir ikki tilsvarandi, og undan íslandi frættist mangur sorgarleikur, ið tekur einstaka húshaldinum og vinnulívinum dygt.
Hetta eru árini, nýstovnaði javnaðarflokkurin fær undirtøku úti millum fólk, hann fær umboð á ting í 1928 og veksur upp gjøgnum 30-og 40-árini. Føroyskur politikkur fær ein annan høvuðsspurning at dragast við enn toganina millum samband og sjálvstýri.
Uttan úr stóru verð frættist um einræðisharrar, ið koma til valdið, sum dubba seg hernaðarliga og leggja fram krøv um yvirvaldsrætt yvir landaøkjum, ið aðrir eiga.
Á bókmentaøkinum leggja bæði yrkjarar og prosafólk frá landi í bókmentatíðarritinum »Varðanum«, ið fyrstu ferð kemur út í 1921, og uttan iva í tráð við politisku gongdina sær *sosialrealistiskur skaldskapur dagsins ljós seinast í 20-árunum.
Hetta verður stóra skaldsøgutíðin í føroyskum skaldskapi.
Menninir, ið hoyra til hetta tíðarskeiðið, skriva einar tjúgu *skaldsøgur — o.u. ein helmingur upprunaliga skrivaður á føroyskum, ein helmingur á donskum.
Á yrkjaraøkinum fáa vit stóran náttúruskaldskap og á fyrsta sinni í yrkingalíki samfelagsrevsandi skaldskap við hvøssum broddi.
*Stuttsøgan eigur góð kor, meðan *sjónleikurin enn tykist tøva á gomlum gøtum.
Í Tingakrossi 23/3-1921 finna vit hendan stubban:
»Fyrsta hefti av nýggja tíðarskriftinum, sum felagið »Varðin« gevur út, er nú útkomið. — Tíðarskriftið er ætlað at koma í 8 heftum um árið. Ritstjóri er Richard Long.
Umslagið er skrýtt við eini vakrari mynd: Varðin, ið hevjar seg móti himli, har sólin roðar yvir sund og fjørð og bygdarlag. Ein rungandi kvøða til Føroya málið av J. H. O. Djurhuus er inngangur, Sverri Patursson hevur langa og frálíka forvitnisliga grein — við myndum — um lomvigan. Símun av Skarði skrivar »Úr ymsum ættum« um »Rusland og Lenin«, Richard Long hevur týtt »Kvæðið um falkin« eftir Maxim Gorki, Christian Matras, Poul F. Joensen og M. A. Jacobsen eiga vakrar yrkingar; henda seinasta, »Heimmynd«er skaldsligur dýrgripur.
Allir limir »Varðans« fáa tíðarskriftið fyri einki. Og tað verður óivað vert at eiga.«
Longu í hesum fyrsta Varðaheftinum stíga tveir ungir yrkjarar fram, hin 22 ára gamli Poul F. Joensen úr Sumba og hin 20 ára gamli Chr. Matras av Viðareiði.
Í 3. bindi 1923 finna vit stuttsøgu og yrkingar eftir 24 ára gamla Hans Dalsgaard úr Skálavík.
Stóru prosameninir koma nakað seinni: 37 ára gamli oyndfirðingurin H. M. Ejdesgaard fær fyrstu søgu sína prentaða í 4. bindi 1924, Heðin Brú stígur fram 28 ára gamal í 9. bindi 1929 og Martin Joensen 31 ára gamal í 13. bindi 1933.
Maurentius Viðstein, kemur ikki við í Varðan fyrr enn í 1940, men kortini hevði hann áðrenn hetta gjørt vart við seg, fyrst í »Føroya Sosialdemokrati«, seinni í »Dagblaðnum«.
Ver góður maður – menniskja, Les 1 s. 227
Hitt blindað liðið, Les 3 s. 250
Móðurmálið, Les 3 s. 196


text:
Leikarin: Magnus H. Olsen
Navn: Magnus H. Olsen
Føddur: 26.10.86
Hagtøl hjá Magnus á faroesoccer.com
Stað á vøllinum: Havi faktisk spælt á øllum plássum á vøllinum enntá verið málmaður, men mest sum hangandi áleypari ella á miðvøllinum.
Høgra ella vinstra bein? Kann brúka bæði.
Starv? Elektrikari hjá KEW
Frítíðarítriv? At fiska
Yndis matur? Brasa riv og ræst kjøt
Yndis tónleikur? Simon and Garfunkel, Bee Gees og The Beatles
Yndis sjónvarpssending? Criminal Minds
Títt fyrsta fótbóltsminni? Eg minnist fyrstu venjing sum seks ára gamal. Karl Hvidtfeldt og Bergleif Sólsker vóru venjarar.
Føroya besti leikari? Beint nú má tað vera Klæmint H. Olsen.
Heimsins besti leikari? Messi
Yndislið í Premier League? Newcastle United
Hvør er stuttligasti leikarin, tú hevur spælt saman við? Johan Ellingsgaard og Jákup á Borg eru altíð góðir fyri undirhaldið.
Harðast undir venjing? Pól Jóhannus
Hevur tú nakra damu? Ja, Elly Lind Joanesarson
Seinasti filmurin tú sá? The Change-Up
Yndis teknifilmur? Madagaskar
Yndis grønsak? Jarðber
Hvar dámar tær at ferðast? Helst har, sum tað er heitt.
Hvat er tín yndis keks/kaka? Ommukaka – brún formakaka
Yndis sodavatn? Glas Jolly Cola
Te ella kaffi? Kaffi, men bara te heima
Dugir tú at binda slipsaknút? Ja
Hvør vinnur EM? Týskland
[nggallery id=214]


text:
Alt, sum telur
Bókaklubbin
- Síður: 200
- Útgávuár: 2017
- Upprunamál: norskt
- Innbinding: heft
- Rithøvundur: Ingrid Ovedie Volden
- Týðari: Juli Fagerland
Petru dámar væl makað tøl, tí tey skapa javnvág í alheiminum, men hon verður í ørviti av pi. Steffan á Námsfrøðiligu og Sálarligu Ráðgevingini sigur, at Petra hevur gandakendar tankar, og at hon skal bjóða óttanum av.
Vinkonan Melika er flóttafólk og saknar beiggja sín, sum kanska er heimsborgari. Petra – ella loyniumboð Pi – setur sær fyri at brúka gandakendar tankar til at fáa hann heim til Noregs.
Men so møtir Petra propelldronginum, sum er eitt óeydnutal og íðkar frumtalsítrótt.
Og knappliga broytist alt.
Alt sum telur er ein skaldsøga um vinalag, forelskilsi og tøl.


text:
Dagligi leiðarin
Ingun Christensen er dagligur leiðari á skrivstovuni hjá MáF.
Ingun hevur eitt nú arbeiðsroyndir innan ferðavinnu, oljuvinnu, fjarsamskifti, skrivstovuyrkið og sum týðari, har hon hevur arbeitt við eitt nú innan skrivligt/málsligt samskifti, samskipan, fyrisiting og roknskap. Umframt hetta hevur hon hollan málkunnleika og er útbúgvin korrespondentur í týskum og enskum, BA (Bacherlor of modern Languages and Business Studies) í enskum og hevur ED (Den Erhvervssproglige Diplomuddannelse) í enskum.
Ingun arbeiðir eisini sum rithøvundur og hevur skrivað fleiri bøkur til bæði børn, ung og vaksin, sum Bókadeild Føroya Lærarafelags hevur givið út. Eisini hevur hon luttikið á fleiri skriviskeiðum, sum m.a. MáF hevur skipað fyri.


text:
Náttúruheilivágur inniheldur natúrlig evni í mongdum, sum ikki eru nógv øðrvísi enn tær mongdir, ið eru í náttúruni.
Náttúruheilivágur er vanliga framleiddur úr plantuúrdráttum ella mjølvaðum plantupørtum, og náttúruheilivágur er bara til inntøku gjøgnum munnin, til nýtslu á húðina ella til staðbundna nýtslu á slímhinnurnar, eitt nú sum munnskolivæta.
Í náttúruheilivági kunnu eisini verða latin fyllievni, sum ikki nýtast at koma frá náttúruni, og sum skulu til fyri at kunna framleiða eina tablett, eitt hylki ella annan heilivágsform.
Allur náttúruheilivágur skal góðkennast av heilsumyndugleikunum. Tá ið tað er góðkent, fær náttúruheilivágurin eitt nummar, sum skal standa á etikettini. Á etikettini stendur eisini altíð, at talan er um náttúruheilivág. Harafturat eru upplýsingar um skamt og endamál, og á stendur altíð: ”bør ikke anvendes til børn under 2 år uden lægens anvisning”. Kunningarlepi fylgir eisini við.
Krøv verða stillað til framleiðslu, góðsku, trygd og virknað. Krøvini til trygd og virknað eru grundað á ta vitan, ið finst í yrkisbókum um plantuna, og ikki er neyðugt við ávísum kliniskum kanningum av tí einstøku vøruni. Støðugt eftirlit er við framleiðarunum.
Náttúruheilivágur verður bara góðkendur til viðgerð av mildum sjúkum og sjúkueyðkennum. Neyðugt er at seta seg í samband við læknan, um illgruni er um, at sjúkueyðkennini kunnu benda á eina álvarsama sjúku.
Øll evni, sum hava árin á likamið, kunnu eisini hava hjáárin, sama um tey koma úr náttúruni, ella um tey eru framleidd. Tey kendu hjáárinini fyri náttúruheilivág standa á kunningarlepanum í pakkanum. Les meira um hjáarin her.
Náttúruheilivágur finst, sum kann skapa trupulleikar, um hann verður tikin saman við øðrum heilivági. Hetta kallast samvirkan og merkir, at virknaðurin av øðrum heiliváginum minkar um ella økir virknaðin á hinum heiliváginum. Les meira um samvirkan her.
Dømi um náttúruheilivág við nógvum samvirkni við annan heilivág er náttúruheilivágur við perikum, ginkgo biloba, hvítleyki og fiskaolju.
Tú kanst spyrja á apotekinum, um tú ert í iva um hjáárin og samvirkan.


text:
Liktinstein vann stórt á Írlandi
Írland - Liktinstein 0-3 (14-25, 7-25, 10-25)
Írska liðið hevur havt tað strævið hesar dagar í føroyska høvuðsstaðnum.
Tað byrjaði við einum greiðum ósigri móti vertunum mánadagin, í gjár taptu tær móti Kýpros og í dag taptu tær á triðja sinni, hesaferð móti Liktinstein, sum undan dystinum í dag eisini hevði tapt báðar sínar dystir.
Var brekkan hjá írunum tung hinar dagarnar, so tóktiskt hon vera steyrrøtt í dag. Liðið formáddi sær slett einki og undistrikaði tí, at talan er um eina menningarætlan hjá írska flogbóltssambandinum.
Við sigrinum í dag fekk Liktinstein bjargað eitt sindur av æruni, áðrenn farið verður heimaftur. Liktinstein hevur fyrr staðið seg rættiliga væl í smálandakappingunum, men hesaferð hevur liðið ikki megnað at vunnið teir avgerandi dystirnar. Til tað hevur munurin upp til Kýpros og Føroyar verið ov stórur.
Í dag vísti liðið tó, at tað til tíðir kann spæla væl, og sigurin móti Írlandi var eisini fult uppiborðin.
Úrslitið í dag hevur við sær, at Liktinstein endar á triðja plássi við einum sigri og tveimum ósigrum. Írland endar á fjórða plássi.


text:
Viðareiði
Viðareiði er norðasta bygd í Føroyum og liggur á Viðoynni. Tað er vøkur bygd við nógvum býlingum. Býlingurin Við Garð á Viðareiði er norðasti býlingur í Føroyum, hann er tætt uppi undir Villingadalsfjalli. Hinir býlingarnir eru spjaddir á tí slætta eiðinum, sum er millum Malinsfjall og Villingadalsfjall. Tvær lendingar eru, ein vestanfyri á Helluni og ein eystanfyri við eina vík, sum eitur Eiðsvík, báðar eru brimstøðir, men okkurt um tveir fjórðingar sunnan fyri bygdina er triðja lendingin, undir Leiti, har er altíð lendandi.
Á Viðareiði síggjast allar seks Norðoyggjar. 354 fólk búgva á Viðareiði. Miðalaldurin er millum teir lægstu í landinum. 111 fólk eru undir 18 ár; 203 eru ímillum 18 og 67, og 40 fólk eru eldri enn 67 ár.
Viðareiði er liðið til tað stórsligna forbergið Enniberg, sum við sínum 750 metrum rísur steyrrætt upp úr Norðuratlantshavi og er eitt av heimsins hægstu forbergum.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Viðareiði var nýggjársbygd. Hagar komu fólk úr grannabygdunum at dansa á nýggjárinum.
Kend fólk av Viðareiði[rætta | rætta wikitekst]
Bøkur[rætta | rætta wikitekst]
- Christian Matras: Av Viðareiði : fólk í huganum / myndir: Fridtjof Joensen. - Tórsh. : Egið prent, 1975. - 14 s.


text:
Eg og Árni Vang tippaðu ikki serliga væl seinast. Okur fingu onki plettskot, og einans nøkur røtt boð, men tí seinasta umfar var eisini svikafult. Árni fekk fong í Vági og í Klaksvík og eg fekk fong í Vági, Klaksvík og í Gøtu. Mortan 3, Árni 2
Samlaða støðan
Gestir, 19 stig
Mortan, 24 stig
Gesturin hesaferð er Heini Festirstein. Hann er sum tikin úr leikum, tá hittinorðaðar viðmerkingar eru til taks um polititisku støðuna í landinum á teimum sosialu miðlunum. Umframt at verða EB/Streymari um ein háls er Heini eisini ein rossioneri og hann verður rørdur og fellir eitt tár á kinn, tá ein tosar um Maldini, Baresi og Costacurta. Hvør vakrari og betri enn annar.
9 umfar
B36 – AB
Heini
Her fer B36 avstað við øllum, tí teir eru komnir í gott í gongd og fara at liggja í topp 3 í oktobur mánaði, tá alt skal avgerast.
Teir hava fingið ein tann besta leikaran í Føroyum at leggja upp til mál, nemliga Hans Paula í EB/Streymi. Hann er komin væl inn á liðið og matchar væl saman við Lukasi og Jákupi. Og teir koma at vinna nógv stig á heimavølli og tað gera teir eisini á grannunum av Argjum, sum slet ikki eru komnir í gongd. Eg haldi teir hava skuffað higartil, tí teir hava gott fólk á papírinum, men teir eru meira eitt mittararlið í oktober. B36 – AB, 3-1
Mortan
AB er komið í niðurflytingarváða. Teirra framsøkna ætlan um at enda í oddinum í føroyskum fótbólti, er eins og tilætlað og sannlík, sum at Jóna Mortensen, tingkvinna, fer at bera flaggið fremst í ólavsøkuskrúgonguni. B36 fer at fáa ein lættan leikdag og Jákup á Borg fer at hugna sær á síðuni, og harvið smíða seinasta seymin í kistuna hjá Oddbjørn Joensen, AB venjara; fyrsta uppsøgnin. B36-AB, 3-0
HB – Víkingur
Heini
HB er nokk tað liðið, sum hevur skuffað mest, teir hava fingið for fá stig, og Heðin hongur í einum klønum tráði, sum eg skilji tað. Um teir skulu fáa nakra sum helst vón um eitt FM, skulu teir vinna á sterka Víkingi, sum hevur ein tann besta hópin í Føroyum – teir hava so tann dýrasta hópin við fleri landsliðsleikarum, sum Sigfríður nokk skal fáa at dansa í takt. Eg vænti, at Víkingur fer at vinna dystin, tí teir eru betur fyri mann til mann.
Mortan
Everlasting, yndislgi og fagurligi darling hjá Víkingi, Suni Olsen, fer at rekja skammblettin úr HB. Heðin Askam er bebbaræddur fyri Sigfríði Clementsen, sum er ein gløggur venjari og kennir HB sum sín egna lumma, og eg vænti, HB fer at tapa dystin. Sigast skal tó, at hóast um Víkingur vinnur bardagan sunnudagin, fer HB at koma sterkt aftur seirri. Tað er HB! HB-Víkingur 0-2
NSÍ – KÍ
Heini
Runavíksingar hava fingið eina góða byrjan, teir komu gott nokk í víkingamaskinum seinasta sunnudag, tí teir hava fleiri leikrar við lítlum royndum í bestu deildini. Skilji teir hava 3-4 tannáringar í liðuppstillingini, og tað er flott, at teir hava fingið samlað so nógv stig, og so hava teir Klæmint, sum rakar málið 9 av 10 ferðum, hann er tann mest umráðandi persónurin á liðnum, spælir hann væl, fær NSÌ stig. KÍ hevur fingið nógvar góðar leikarar og ein harðan fana sum venjara. Um teir fáa gongd í maskinaríið, so verða teir ringir at steðga, men teir hava ikki fingið bestu byrjanina. Men eg vænti, at teir kunnu taka stig í Runavík, um teir spæla upp til sítt besta. NSÌ – KÍ, 2-2
Mortan
Torførasti dysturin at tippa hetta vikuskiftið, tí nógvir pengar standa uppá spæl fyri at fáa fjórða plassið, ið fer vinna liðunum rættindi til blokkstuðulin frá FSF, fyri síðan at fáa horfiknu spælararnar úr Eysturoynni í egnan hóp. Nervapirrandi, men KÍ fer at vinna tepurt. NSÍ-KÍ, 1-2.
ÍF – FC Suðuroy
Heini
ÍF hevur eitt gott lið, sum ikki hevur fingið bestu byrjan á kappingarárið, har er gott fólk komið til, millum annað besti áloyparin í fjør í gongd, Laval. Men hava teir ikki fingið í gongd enn. Men nú hava teir vunnið á Føroyameistarum og KÍ á heimavølli so á heimavølli koma teir at fáa nógv stig og tað gera teir esini á FC Suðuroy, sum eg ikki kenni so nógv til, men vænti fer at liggja og kappast við EB/Streym um plássini niðast. Teir fara suður við ongum.ÍF – FC Suðuroy, 3-0
Mortan
ÍF eru sterkir í Fuglafirði og FCS eru ikki so sterkir á útivølli. Hóast FCS hevur spælt 3 góðar dystir í seinastuni, so fara ÍF-arirnir at verða ov góðir at matcha defensiva spælistílinum hjá Jóan Paula Olsen. Tað er á Eiðinum at FCS fer at vinna stigini, og tað er ongin katasfrofa um teir tapa móti ÍF.
ÍF-FC Suðuroy, 3-0
EB/Streymur – TB
Heini
EB/Streymur er eitt lið, sum bara kann yvirraska í ár, teir eru ungir og raskir, men hava fingið oyrini í maskinaríið nakrar ferðir í ár. Skulu teir hava hasi 20-25 stig í oktober, skulu teir byrja nú, og tey skulu koma á heimavølli móti liðum sum TB, AB og FCS. Men eg dugi illa at síggja teir vinna TB sunnudagin, tí TB sær út til at hava fingið stabiliserað seg, og hava fingið stig seinastu dystirnar, og Páll hevur fingið okkurt at rigga har suðuri. Páll er annars ein gamal kenningur, tí hann hevur verið venjari í tveimun umførðum hjá EB, millum annað hjá mær.
EB/Streymur hevur mist eitt heilt lið seinastu 2 árini, tað er einki lið, sum kann tola at missa leikarar sum Arnbjørn, Hans Paula, Marna, Sorin, Levi, Pætur, Gert, Egil og René, fleiri landsliðsleikarar. So hatta unga liðið við ongum royndum skal standa sína roynd í ár, og tað verður ringt. Eg vóni, at teir klára at hanga í deildini, men so skulu teir fáa nøkur stig á kontuna. Men teir fáa bara tað eina stigið móti TB, sjávt um eg vóni teir fáa øll 3.
EB/Streymur – TB 1-1
Góðan dyst, Tvørafólk og vælkomin
Mortan
TB hevur ongan málmann. Teir vita, at okur ikki hava ein málmann, og okur vita, at okur ongan málmann hava, tað fer at seta sín dám á dystin. Við allari óeydnuni, sum er fallin okkum í lut í seinastuni, og tí væntandi dómaratekki til TB, fer EB/Streymur tíðanverri at vinna. EB/Streymur – TB, 3-1


text:
Ragnar Olsen og Bo Isholm, sum mynda Stauffer Guitar Duo, hava júst útgivið fløguna 19th Century Italian Music for two Guitars. Týskvøldið 15.des. kl 20 spæla teir nýggja tónleikin í Spaniastovu. Tá verður eisini møguleiki at ogna sær fløguna fyri serprís.
Ragnar Olsen og Bo Isholm hava spælt saman síðan 2014, og sigast kann, at hendan fløgan endurspeglar fruktirnar, hetta góða samstarvið hevur kastað av sær.
Stauffer Guitar Duo spæla klassiskan tónleik frá 1800-talinum á nútímans ljóðføri eftirgjørd ljóðførunum tá á døgum.
Gleð teg til eina góða uppliving við vælljóðandi tónleiki, og har fleiri av verkunum nú eru spæld inn fyri fyrstu ferð.
Atg.m. á kr 100 kunnu keypast í Leikalund frá kl 1930. Korona tilmælini vera fylgd.


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Perspektiv
Savnssending
Við samrøðum og frásagnum verður miðað eftir at lýsa ymisk evni á ein fjølbroyttan og fólksligan hátt, soleiðis at hesi verða latin lurtaranum á ein góðan og vælskilligan hátt.
Gunnar Nolsøe eigur sjálvur hugskotið til sendingina. Endamálið við sendingini er at lýsa/perspektivera evni, ið ikki altíð fáa ta umrøðu, tey helst eiga at fáa, og sum kortini eru viðkomandi fyri føroyska samfelagið.
Fyrsta sendingin varð send 1. oktobur 2009 og millum evnini, ið higartil eru viðgjørd, eru Grani, ið er samstarvsavtala millum SEV og DONG Energy, arkitekturur í Føroyum, føroyska samfelagið úr demografiska horninum og Føroyar sum íløguland fyri útlendskar íleggjarar og føroyskur landbúnaður.


text:
Mítt Etiopia
Trúboðan – sjúkrarøkt – forfylging
Elsa Jacobsen var trúboðari í Ethopia í samfull 32 ár. Hetta var í tíðarskeiðnum 1960-1992.
Í hesum tíðarskeiðnum kom hon eisini at virka sum sjúkrasystur og trúboðari undir tí kommunistiska ræðustýrinum í Ethiopia, sum ikki gav valdið frá sær, fyrr enn í 1991.
Elsa Jacobsen var trúboðari í Ethopia í samfull 32 ár. Hetta var í tíðarskeiðnum 1960-1992. Í hesum tíðarskeiðnum kom hon eisini at virka sum sjúkrasystur og trúboðari undir tí
kommunistiska ræðustýrinum í Ethiopia, sum ikki gav valdið frá sær, fyrr enn í 1991.
________________________________________________________________________________
Dollin
Havnarmaðurin, sum broytti heimssøguna
Um næstseinasta aldarskifti var í Congo eitt satt raðustýri undirleiðslu av belgiska konginum Leopold II. Ì 1903 varð gjørd ein bresk kanning av viðurskiftunum. Hon førdi í 1904 til eina fólkarørslu, sum í 1908 noyddi Leopold kong at lata Congo frá sær sum sína persónligu ogn. Hetta er tann dramatiska søgan um havnarmannin Daniel Jacob Danielsen, Dollin, sum var í fremstu røð í hesi tilgongd, sum av røttum kann sigast at hava broytt heimssøguna. Bókin er eisini um hansara virki sum trúboðari í Føroyum 1904-1916.
________________________________________________________________________________
Petur Alberg
Maðurin, sum hav okkum lagið til tjóðsangin
Øll hava hoyrt navnið Petur Alberg, tá ið vit hoyra tjóðsangin og fáa at vita, at Petur Alberg gjørdi lagið.
Men tey eru fá, sum vita nakað um mannin. Tann 15. desember eru 125 ár liðin, síðan hann var føddur. Tað er í hesum sambandi, at henda bókin verður útgivin fyri at reisa honum ein varða.
Petur Alberg var eitt beskeðið menniskja, sum ikki gjørdi nakran háva burtur úr sær sjálvum. Men hann skrivaði nógv, og henda bók er bygd á tilfar í hansara skjalagoymslu og er stórt sæð endurgivið, sum hann skrivaði tað. Hann byrjaði longu sum 12 ára gamal í 1898 at skriva dagbók, sum á ein hugtakandi hátt lýsir lívið serliga í Havn.
Um hesa dagbók sigur Erling Olsen, fyrrverandi formaður í Fólkatinginum:
jeg er vildt imponeret af … Peturs dagbog. Han har både været en ualmindelig opmærksom dreng, som har suget en masse til sig, og så har han været i stand til at gengive sine indtryk på en sådan måde, så man tror, at det er en professionel skribent, der har lavet dagbogsoptegnelserne
Umframt eru í bókini fleiri áhugaverdar frásagnir. Ein teirra er júst søgan um, tá ið Petur sum bert 22 ára gamal gjørdi lagið til „Tú alfagra land mítt“. Eisini er søgan um onnur løg, hann hevur gjørt.
Afturat hesum er millum annað frásøgn um Ungmannafelagið í Havn, um politisku kreppuna í 1918, tá ið donsku embætismenninir søgdu upp og um Hotel Djurhuus (Vertshúsið).
Bókin er eitt rættiligt íkast til Havnar- og Føroya søgu.
________________________________________________________________________________
Havið tók teir
Søgan um teir, sum ikki bóru boð í bý
Hetta er søgan um 20 av hesum vanlukkum og um lagnuna hjá umleið 300 av okkara landsmonnum, sum ikki bóru boð í bý. Tí kann hetta kanska eisini sigast at vera ein partur av okkara lagnusøgu.
Tær umrøddu vanlukkurnar eru hvør eftir aðra hesar:
1919: Skaðadagurin í Hesti.
1920: „Helena“, „Kristina“, „Karin“ og „Puritan“.
1924: „Anna“, „General Gordon“ og „Sjóriddarin“.
1927: „Florens“ og „Riddarin“.
1928: „Acorn“.
1930: „Ernestine“.
1931: „Queen Victoria“ og „Dora“.
1932: „Immanuel“ og „Laura“.
1934: „Nólsoy“ og „Neptun“.
1944: „Verdandi“.
1957: „Stella Argus“.
Bókin er útseld, men kann lesast í talgildari útgávu her.
________________________________________________________________________________
Dagligdagur í 19. øld
Um Lützen og Evensenættirnar
Andreas Christian Lützen varð føddur í Danmark 13. juni 1813. Í 1838 kom hann 24 ára gamal til Havnar at vera lærari og organistur.
Hann gjørdist av fremstu álitismonnum í Havn. Hann gjørdist løgtingsmaður, ríkisdagsmaður og kommunustýrisformaður í Havn, og hann fekk ein minniligan deyða í 1874, tá ið hann small niður deyður, meðan hann talaði fyri kongi, sum var komin á vitjan.
A.C. Lützen giftist við Evu Mariu í Baianstovu. Tey fingu fleiri børn, sum á ymiskum økjum komu at hava stóran týdning í Føroyum.
Ein dóttir var Anna, sum giftist við prestinum og próstinum Jens Christian Evensen.
Í 1925 varð ein bók skrivað við hennara endurminningum. Henda hondskrivaða bókin er høvuðsinnihaldið í hesi bók.
Men umframt er tilfar um A.C. Lützen sjálvan, um hansara børn og serliga um Onnu og hennara børn.
Her er talan um eitt fittligt ískoyti til søgu føroyinga.
________________________________________________________________________________
Daniel J. Danielsen and the Congo:
Missionary Campaigns and Atrocity Photographs
Óli Jacobsen makes three bold new claims for Daniel J. Danielsen (1871–1916):
* He took some of the most famous photographs of the atrocities in the Congo under the rule of King Leopold II of Belgium that were used by writers such as Mark Twain.
* He was the first to hold public meetings in the campaign which would stir the conscience of the public and force a change of regime in the Congo.
* As the first Faroese-speaking, full-time Brethren evangelist, he had a crucial role at a critical juncture in the spread of the movement within the Faroes.
A forgotten tombstone in an old island cemetery started Óli Jacobsen on his quest. Through painstaking original research, he persuasively makes a convincing case for each of the book’s central claims. It rescues Daniel J. Danielsen from the obscurity into which he had fallen and restores him to his rightful place in history. The book also paints a fascinating portrait of a man and his times, and how this ‘fearless soldier of the Lord’ campaigned tirelessly to change them.
Dr Neil Dickson, Editor of Brethren Historical Review
Bókin kann lesast her.
________________________________________________________________________________
Kjølbro
Lív og virki
J. F. Kjølbro var ikki bara fremsti føroyski vinnulívsmaður í 20. øld við virksemi bæði á sjógvi og landi; hann var eisini kommunalpolitikari, landspolitikari, virkin í brøðrasamkomuni og við til at stovna Norðoya Sparikassa og Sjóvinnubankan, og hann átti eisini ein virknan leiklut, tá ið Sjóvinnubankin skuldi endurreistast fyrst í fimmtiárunum.
Í bókini kanst tú lesa um, tá ið vinnuliga virksemi hansara byrjaði, um skip, trolarar og útróðrarbátar, um stríðið um havnarlagið, ið fekk stórar avleiðingar fyri virksemið alt, um fiskiskap og fiskaútflutning, farmasigling, handlar og onnur virki, virksemið á Skála, leiklutin hjá Kjølbro í fíggjarheiminum, undir læknastríðnum og í brøðrasamkomuni, um ættina hjá Kjølbro, um Kjølbro sum politikara og privatpersón og mangt annað. Mong teirra, ið høvdu ein týðandi leiklut í fyritøku hansara, verða eisini umrødd. Søgan um vinnulívsmannin J. F. Kjølbro endar í 1967, men søgan um virkini, hann setti á stovn, helt fram og sæst aftur í vinnulívinum enn tann dag í dag.
________________________________________________________________________________
Tær bygdu land
20 kvinnusøgur um gerandislívið í 20.øld
Meðan menninir syrgdu fyri smørinum upp á breyðið, stóðu kvinnurnar við smørknívinum. Soleiðis hevur føroyska arbeiðsbýtið vanliga verið í 20. øld. Menninir vóru á arbeiðsmarknaðinum, og kvinnurnar fingu við stríði og strevi gerandisdagin at hanga saman. Gerandisdagurin hjá kvinnum er sera nógv broyttur síðstu 100 árini,
og slíkt, sum í dag tekur eitt lítið bil, kundi fyrr taka upp í ein heilan dag – ella dagar. Flestu av hesum kvinnum hava ikki fingið lut í søgubókunum, men teirra leiklutur kann ikki undirmetast. Uttan hesar ótaldugerandishetjur hevði føroyska samfelagið ikki verið tað sama í dag.
Nøkur dømi í bókini eru:
• Mathilda í Kaldbak rak eitt danskt barnaheim fyri 100 árum
síðani
• Anna fór til gongu við rossi úr Norðradali til Havnar til handils
• Mathilda á Eiði misti tveir brøður í sama skipbroti og kundi tí ikki konfirmerast í hvítum kjóla
• Johanna Mathea seymaði kjóla til drotning Ingrid
• Johanna hoyrdi ikki frá dronginum í fimm ár, eftir at hann var tikin í Russlandi
• Brynhild sá jólaskipið søkka í Fugloyarfirði
• Marin ferðaðist til gongu og við báti at koppseta føroyingar móti tuberklum
Í hesi bók verður gerandislívið í Føroyum í 20. øld lýst frá einum kvinnusjónarhorni. 20 kvinnur greiða frá sínum gerandisdegi og lívi. Hesar kvinnur eru úr stórt sæð øllum pørtum av landinum við ymiskum bakgrundum, royndum og lagnum. Kvinnurnar eru føddar frá 1890 til 1932, og hava tær allar livað í einari tíð og einum samfelagi,
sum nú er farið í søguna.
Bókin er útseld, men kann lesast í talgildari útgávu her.
________________________________________________________________________________
Njál
Ljós í skugga
Njál Djurhuus hevur havt eitt serstakt lív, heilt frá byrjan sum eingilskmannabarn undir krígnum, og til nú hann 78 ára gamal framvegis er virkin í Frelsumarherinum at hjálpa teimum, sum eru verri fyri enn tey flestu.
Í bókini, ið hevur heitið ”Njál – ljós í skugga”, verður greitt frá hansara ætt og lív í Føroyum, inntil Petur Háberg skundaði undir hann at fara í evangeliskt virksemi. Hann fór 20 ára gamal til Noregs saman við konuni, Ernu, sum eisini eigur sín stóra part av teirra avriki, stendur í tíðindaskrivi um bókina.
Lívsuppgávan gjørdist at hjálpa teimum, sum eru komin illa fyri í lívinum, serliga av rúsandi evnum, og at fáa tey uppundan aftur. Her eru nógvar áhugaverdar og spennandi frásagnir, hvussu tað ber til at fáa fólk aftur á beint. Eitt er fótbóltur, og ein partur av bókini kallast ”Fótbóltur ger undurverk”.
Í sínum virksemi komu hjúnini bæði í samband við ”høg og lág”. Men Njál hevur tann framúr eginleika, at fyri hann eru øll líka verd, um tað er kongur ella tann, sum býr á gøtuni. Tey bæði fingu eisini hægstu viðurkenning. Eisini vóru tey fyrstu hjún sum í Noregi fingu ”kongsins gull”.
Tískil hava tey eisini verið framúr góð umboð fyri Føroyar úti í heimi.


text:
Kann eg læna tínar dreymar? Hevur tú hug at vera partur av eini skaldsøgu? So læn mær tínar dreymar. Tú verður ikki nevnd/ur í skaldsøguni, men partar av tínum dreymum kunnu verða nýttir í tekstinum. Tú ert tann einasti/a, sum fer at kenna teir aftur. Eg leiti eftir dreymum av… les meira…. →
Birgir Kruuse skrivar á blogginum BIRK, 29. aug. 16 Í dag fekk Rakel Helmsdal virðisløn Útnorðurráðsins fyri barna- og ungdómsbókmentir á Býarbókasavninum í Havn. Formaðurin í Útnorðurráðnum, Kári P. Højgaard, bjóðaði vælkomin og hugleiddi um bestu bøkur, hann mintist, og um týdningin, at stuðla bókagerð í Føroyum, og at týða… les meira…. →
Einaferð var tað….. Í 1995 ella so skrivaði MFS út eina stuttsøgukapping, evnið var erotiskar stuttsøgur. Eg búði um hetta mundi í Fraklandi, og arbeiddi burturav við at skriva. Sjálvandi vildi eg vera við til eina føroyska stuttsøgukapping og sendi inn søguna “Argantael”. Hon vann ikki kappingina, men kom við… les meira…. →
Nú nærkast….. Um stutta tíð kemur nýggja skaldsøgan “Hon, sum róði eftir ælaboganum” út. Her er eitt lítið brot av vøkru permuni, sum íslendska listakvinnan Áslaug Jónsdóttir hevur gjørt. Í gjárskvøldið las høvundurin brot úr bókini á Poesi-kvøldið í Sirkus og okkurt verður at hoyra um hetta í Røddini… les meira…. →


text:
Horizon 2020 er granskingarskráin hjá ES fyri tíðarskeiðið 2014-2020
Stórur dentur verður lagdur á samstarv millum granskarar og vinnulívsfólk. Brýr skulu byggjast millum gransking, nýskapan og framleiðslu. Málið er at skapa vøkstur og nýggj arbeiðspláss, umframt at loysa tær avbjóðingar, sum eru fyri framman.
Horizon 2020 fevnir um stuðul til gransking, menning av nýggjari tøkni og nýskapan.
Horizon 2020 skráin byggir á tríggjar súlur:
• Samfelagsligar avbjóðingar – fevnir m.a. um íløgur í verkætlanir innan økini heilsu, orku, flutning, veðurlagsátøk, frælsi og trygd
• Vísindi í heimsflokki – fevnir m.a. um stuðul til framúrskarandi granskarar og íløgur í framtíðar tøkni og venjing fyri granskarar
• Íðnaðarlig leiðsla – fevnir m.a. um íløgur í biotøkni og rúmdartøkni, atgongd til váðafúsa fígging og stuðul til nýskapan í smáum fyritøkum
Í Horizon 2020 er eisini skipan, har smáar og miðalstórar fyritøkur kunnu leita upplýsing og ráðgeving um ymisk granskingar- og nýskapanarøki. Til ber m.a. at fáa stuðul í tilgongdini, tá ið framleiðsla/úrtøka verður gjørd búgvin til marknaðin.
Reglur og mannagongdir fyri viðgerð av stuðulsumsóknum eru nú einfaldari og skuldi hetta givið skjótari og smidligari avgreiðslu. Øll kunning um útboð, mannagongdir, treytir v.m. er at finna á Funding & Tenders Portal.
National Contact Points (NCPs) eru skipað í øllum londunum í Horizon 2020 fyri at veita umsøkjarum ráðgeving og persónliga tænastu á egnum máli. Umboðini, sum eru knýtt at føroysku NCP tænastuni, eru at finna her.
Sáttmálin millum Føroyar og ES sæst her


text:
B68 skipar í dag fyri B68 degi á Svangaskarði. Byrjað verður við rennibreytina kl. 17.30 og mett verður at tað verður liðugt uml. 20.30
Frá Tofta Ítróttarfelag verður sagt, at B68 dagurin er fyri øll, ung sum gomul.
B68 dagurin verður settur av Jóhannus Danielsen, borgarstjóra, á rennibreytini við nýggja útifitness, sum í sambandi við B68 dagin verður tikið alment brúk. Robin Jønsson læknalesandi og fitnessserfrøðingur, kemur at hava eina gjøgnumgongd, av møguleikunum við nýggja útifitness.
Síðani verður heilsuganging/renning á 1/2 tíma á skránni. Áðrenn byrja verður, hevur Arnfinn Johannesen úr Roysni eina felags upphiting. Øll luttakandi eru við í lutakasti um nakrar vinningar.
Tiltakið heldur fram í B68 húsinum, har møguleiki verður at máta blóðtryst, feittprosent, vøddamassa, blóðsukur og lungnaorku. Lokalir sjúkrarøktafrøðingar standa fyri mátingunum.
Betri samtakið hevur kunning um heilsutryggingar o.a. Motussport kemur eisini at hava sølu.
Á vøllinum koma at vera fótbóltsvenjingar fyri øllum ungdóminum, spennandi venjingar bæði til yngri og eldri børn.
Somuleiðis koma teir tiltiknu sjórænarðir á Toftum at vitja, har teir fara at undirhalda teimum minstu børninum.
Tiltakið endar við góðum tónleiki. Fyrst frá Danny, úr Danny and the Veetos, og síðan frá Hervør og Kára á Torkilsheyggi.
Í meðan tiltøkini á vøllinum og framførslurnar eru, verður pylsur grillaðar.
Tofta Ítróttarfelag vónar at at tað koma nógv fólk til B68 dagin.


text:
Virksemi
Aðalfundur felagsins verður hildin eina ferð um árið á Sjóndeplinum.
Fyrst í desember hava vit tað vælumtókta jólaborðið.
Hetta kvøldið er altíð sera hugnaligt. Tá hava allir limir felagsins møguleika at koma í veitslu við fylgjara.
Vit hava ein góðan døgurða og so verður sjálvandi nógv sungið undir borðhaldinum. Tá borðhaldið er liðugt, hava vit eitt gott orkestur, sum spælir til góðan dans. Í tveir vetrar hevur felagið havt dansiskeið á stovninum, og hevur hetta verið sera væleydnað.
Fyri nøkrum árum síðani løgdu vit stóra orku í at gera okkum meira sjónlig í samfelagnum við at gera lýsingar til sjónvarpið, har vit lýstu ymiskar støður, har tað er trupult hjá blindum/sjónveikum og hvussu síggjandi kunnu gera hesar støður lættari.
Eisini fingu vit gjørt eina sera snotiliga plakat, sum hongur nógva staðni kring landið, heitið á plakatini er "Tá ið tú møtir einum blindum".