text:
Tað sum Hans Kári hevur ført fram eru øll tey hugsaðu góðu argumentini fyri at skattalætti til tey háløntu er eitt gott hugskot. Men tað ger tað ikki til eitt gott hugskot. Tí búskaparfrøði umfatar eina ómetaliga stóra rúgvu av teorium og modellum, sum kunnu forklára alt millum himmal og jørð. Kunnu! Búskaparfrøðingar hava ongar trupulleikar at forklára, hví toppskattalætti onki kostar. Tað er faktisk eisini sera lætt at forklára tað øvugta: hví toppskattalætti kostar nógv, og serliga í longdini, um tað er tað man vil. Tað krevur bara eitt model. Men eitt model og ein forkláring uttan tilsvarandi empiriskt grundarlag er lítið vert. (Empiri uttan model og forkláring er akkra líka lítið verd.)
Hví er ikki avgerandi spurningurin. Avgerandi spurningurin er, um toppskattalætti kostar nógv ella lítið. Og um tað er eitt gott hugskot. Tá er neyðugt at kenna veruliga samanhangirnar. Ikki allir økonomar hava ordiliga fanga hetta síðsta stigið.
Eg kann til stuttleikar citera Robert Lucas (fekk Nobelprísin í 1995) frá einum interjúvi við tíðindabrævið EconomicDynamics í hesum mánaðinum, har hann kemur inn á hetta:
We know we can write down internally consistent equilibrium models where people have risk aversion parameters of 200 or where a 20% decrease in the monetary base results in a 20% decline in all prices and has no other effects. The "foundations" of these models don't guarantee empirical success or policy usefulness.
Tú kann hava fín model, ið eru logisk og hanga saman, men tað er eingin vissa fyri at tey samsvara við empiriina og veruleikan og hava nakran relevans fyri politikk.
Og tað sum Hans Kári førir fram í síni framløgu í PowerPoint eru nakrar útvaldar útlendskar kanningar, sum hann so bryggjar víðari uppá. So nógv, at tað helst kemur undir akademisk óerligheit. Hann dekkar seg tó eitt sindur inn við upp í saman at brúka hesar bleytu orðingarnar sum "kann hugsast", "kann potentielt", "kann verða" og tílíkt, sum búskaparfrøðingar hava fyri óvana at brúka tá teir gita, men slík fyrivarni tók hann ikki í útvarpinum.
- Ein serfrøðingabólkur við danska Peter Birch Sørensen á odda hevur mett um svensku skattaskipanina herundir virknað av broytingum og stórum skattalætta fyrst í 1990-unum. Úrslit vóru løgd fram á seminari í mai 2010, og teir koma fram til, at svenskir skattalættar framdir í 1992-93 høvdu 24 pct av sjálvsfígging. Ikki í nærheitini av 80 - 110 pct, sum Hans Kári sigur um føroyska flatskattalættan, tá hann enntá sigur seg ikki taka alt við.
- N. Gregory Mankiw og Matthew Weinzierl (fyrrnevndi er fyrrverandi ráðgevi hjá Bush yngra) sum eru ídnir stuðlar av skattalættum, koma í síni kanning fram til uppaftur lægri sjálvsfígging: skattalætti á arbeiðsinntøku í longdini hevur við sær, at 17 pct av mistu skattaintøkunum koma inn aftur gjøgnum hægri búskaparvøkstur. Hetta er ein grein frá december 2004, sum faktisk roynir at verja skattalættarnar hjá Bush í 2002 og 2003.
Owen M. Zidar frá University of California at Berkeley hevur í grein frá juli í ár gjørt eina samanbering av virknaðinum av skattalætta til ovastu 10 pct av inntøkufordeilingini og hini 90 pct og kemur fram til, at øking í búskaparvøkstri sum skattalætti gevur, kemur stórt sæð einans frá tí skattalætta sum fer til tey niðastu 90 pct av inntøkufordeilingini. Tað sum skattalætti til ovastu 10 pct gevur er forsvinnandi.
- Peter Diamond og Emmanuel Saez koma fram til í grein frá august 2011 (sum eg havi nevnt áður), at skattastigin skal ikki vera flatur: "the optimal profile of transfers and taxes is highly nonlinear and cannot be well approximated by a flat tax". Highly nonlinear skal lesast sum sera progressivur. Tá teir seta tøl á optimala fordeiling, koma teir fram til at hægstu inntøkurnar skulu skattast omanfyri 50 pct marginalt, og helst millum 60 og 70 pct.
- Thomas Piketty, Emmanuel Saez og Stefanie Stantcheva taka í síni grein frá november 2011 eisini onnur atlit við enn inntøkuelasticitet. Tey vísa á, at hægstu inntøkurnar ofta koma frá øðrum enn produktivum arbeiði (t.d. kradding) og at hesi atlit gera, at búskaparliga er optimalt, um hægstu lønirnar verða skattaðar uppaftur harðari enn omanfyri nevnda grein kemur fram til. Við nógvum nátturúrtilfeingi sum hevur ein stóran týdning í búskapinum er kradding ein stórur trupulleiki í Føroyum og tí er hetta eitt úrslit sum er sera relevant fyri Føroyar.
- Høgt virda greiningardeildin hjá Library of Congress (hjá amerikansku kongressini) hevur gjørt eina kanning av hvønn týdning toppskatturin og toppskattatrýstið hevur havt á m.a. produktivitet og vøkstur síðani annað heimskríggj. Kanningin sum kom út í september í ár megnar ikki at finna nakran samanhang. Kanningin brúkar aggregerað tøl og einfalda korrelatión, sum ikki er besti máti at staðfesta um toppskattalætti gevur øktan vøkstur, men tað er áhugavert, at korrelatiónirnar góvu konsekvent ongan virknað ella negativan virknað á vøksturin av toppskattalætta.
Tað margháttliga hendi so, at republikanarar í kongressini fingu deildinga at taka kanningina aftur. Ónøgdin var sjálsagt orsakað av niðurstøðuni, men almenna grundgevingin mátti vera ein onnur, so tað bleiv til orðaval í frágreiðingini, m.a. "skattalættar til tey ríku" og "skattalættar hjá Bush".
Hvat er nýtt?
Tað sum Hans Kári kallar nýtt, er faktisk rættiliga gamalt eftirhondini. Og talan er ikki um nýtt akademiskt fokus á spurningin, nei tað sum ger seg galdandi er heldur, at tá granskingin staðfestir, at skattalætti hevur ikki stóra sjálvfígging, eru høgravendir kreftir sum bara eru farnar at rópa uppaftur harðari.
Hvat týdning hevur stóri og økti ójavnin?
- Michael Kumhof og Romain Rancière vísa í arbeiðsriti hjá IMF á, at 1929 og 2007, tá størstu kreppurnar síðstu meira enn hundrað árini eru byrjaðar, eru komin aftaná fleiri ár við øktum ójavna, og at hetta sannlíkt var viðvirkandi til kollsiglingina av búskapinum. Teir føra fram, at besta loysn at forða fleiri kreppum er at styrkja samráðingarmøguleikarnar á arbeiðsmarknaðinum hjá teimum við lægri inntøkum, so tey kunnu vinna sær størri part av samlaðu virðisskapanini.
Føroyar hava fyri vana ikki at læra av øðrum og taka tað góða til sín. Tvørturímóti plagar man at gera somu mistøk sum onnur, aftaná man hevur ásannað mistøkini aðrastaðni. Og hetta sum hevur kollsiglt búskapirnar og forðar vøkstri hevur núverandi samgonga so valt at seta í verk í Føroyum. Tað er ikki nakað at gera seg til fakligan talsmann fyri.


c: text/html

text:
VB og Stjørnan spældu seinnapartin dyst í steypakappingini í hondbólti hjá kvinnum. Dysturin endaði við javnleiki 19-19, eftir at VB hevði verið á odda 11-10 í hálvleikinum.
VB hevði annars allar møguleikar at tryggja sær pláss í hálvfinaluni í steypakappingini, sum ein sigur hevði ført við sær, men Stjørnan vildi tað annarleiðis.
Eftir ein javnan fyrra hálvleik, har VB endaði omaná við 1 máli, so byrjaðu VB-kvinnurnar seinna hálvleik væl betri enn Stjørnan. Frá støðuni 11-10 fór VB upp á eina leiðslu á 17-11. Klaksvíkskvinnu stríddi seg inn aftur í dystin og minkaðu um munin til 17-14, og síðani 18-15.
VB legði seg á odda 19-15 tá 3 minuttir vóru eftir, men við 4 málum á rað, tvey teirra í seinasta minutti, kom Stjørnan uppá javnleik 19-19, sum eisini var úrslitið av dystinum.
Málskjúttar hjá VB vóru:
Gurið K. Augustinussen 5 mál
Caroline Ladefoged 5 mál
Agnes Fallesen 3 mál
Rúna Jacobsen 2 mál
Bára K. Mortensen 2 mál
Barbara Hjelm 1 mál
Laila Eysturberg 1 mál
Mynd Bjartur Vest.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sjóvinnubankin
Sjóvinnubankin varð stovnaður 6. oktober 1932 fyri at bøta um fíggingarmøguleikarnar í fiskivinnuni. Stigtakari var Føroya Skipara- og Navigatørfelag. Bankin læt fyrstu ferð upp 15. desember 1932, við Thorstein Petersen sum stjóra. Sjóvinnubankin kom í fíggjarliga kreppu í 1951, men varð hann tó endurreistur. Kreppan í 1951 kostaði Thorstein Petersen starvið sum stjóri í bankanum.
6. oktober 1992 - 60 ára stovningardagin - var Sjóvinnubankin aftur um at fara á húsagang, men varð bjargaður við at Fíggingargrunnurin frá 1992 - við fígging frá Føroya Landsstýri við hjálp frá donsku stjórnin - setti nýggjan partapening í bankan. 11. apríl 1994 avgjørdu nevndirnar í Sjóvinnubankanum og Føroya Banka, at bankarnir skuldu leggja saman frá 1. januar 1994 at rokna. Sjóvinnubankin varð framhaldandi partafelag, og samanlagdi bankin tók navnið hjá Føroya Banka og búmerkið hjá Sjóvinnubankanum.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Grein um Føroya Banka.
Keldur:[rætta | rætta wikitekst]
- N.J. Arge og Jógvan Arge: Bankabókin - Sjóvinnubankin 50 ár; Sjóvinnubankin, Tórshavn 1983
- Jørn Astrup Hansen og Jóan Pauli Joensen: Føroyar og bankarnir í 100 ár; Føroya Banki, Tórshavn 2006


text:
Vakurleikin og Ódjórið
Vakurleikin og Ódjórið (Upprunatittul: Beauty and the Beast) er ein Disney animatiónsfilmur, ið byggir á ævintýrið við sama heiti eftir Jeanne-Marie Leprince de Beaumont frá 1756. Filmurin varð framleiddur av Walt Disney Feature Animation og útgivin av Walt Disney Pictures. Filmurin hevði heimsfrumsýning 13. november 1991, varð frumsýndur í USA 22. november 1991 og varð útgivin sum VHS videofilmur tann 30. oktober í 1992. Filmurin var sera væl umtóktur og seldi fyri 425 milliónir dollarar í biografbilettum og seldi 20 milliónir eintøk sum heimavideofilmur og forvann 200 milliónir dollarar í 1992.
Filmurin vann eina Golden Globe virðisløn og varð tann fyrsti animatiónsfilmurin, ið varð tilnevndur Oscar fyri besta film.


text:
Gøtan kring Vatnið í Vági telist millum mest brúktu gøtur í kommununi.
Fundarfrásøgn frá býráðsfundinum 23. september 2013
Fundarfrásøgn frá 8. býráðsfundi í 2013, sum var 23. september, er løgd út á heimasíðuni.
Vágs Kvøldskúli veturin 2013/2014
Lærugreina-ætlanin fyri Vágs kvøldskúla veturin 2013-2014 er nú klár. Tilmeldingarfreist til skeiðini er 6. oktober 2013.
Býarbókasavnið stongt 26. sept. til 6. okt.
Býarbókasavnið í Vágs skúla er stongt 26. sept. til 6. okt.
Trý hús til sølu undir Bústaðir
Á bústaðar-breddanum á heimasíðuni eru nú trý hús til sølu.


text:
Fatanin hjá sjómonnum av trygd á sjónum kannað og lýst
Hvussu er fatanin av trygdini umborð á fiskiskipum og hvat skal til fyri at bøta um trygdina? Tørvurin á batum er eyðsýndur, tí samanborið við aðrar vinnur, so eru skaðatilburðirnir enn nógvir á sjónum.
Annbjørg á Høvdanum hevur saman við øðrum granskarum skrivað grein um evnið í tíðarritinum Marine Policy. Greinin kallast “What works? Results of a Nordic survey on fishers' perceptions of safety measures” og kann lesast her
Hagtøl vísa, at talið á skaðatilburðum í fiskivinnuni á sjónum hevur verið støðugt ella fallandi í norðurlondum seinastu árini. Hóast hetta, so er vitanin um, “hvat virkar” í mun til at fyribyrgja óhappum í hesi vinnuni avmarkað.
Í greinini verður fatanin hjá fiskimonnum av trygdartiltøkum kannað og lýst. Ein kanning varð gjørd í Noregi, Finnlandi, Føroyum, Danmark og Íslandi, har fiskimenn mettu um týdningin á ymsum trygdartiltøkum. Svarini frá 47 fiskimonnum frá ymsum sløgum av skipabólkum eru greinað og samanborin. Teir flestu, sum svaraðu, vóru skiparar við í minsta lagi 10 ára royndum í fiskivinnuni.
Í samanberingini sóust nógvir líkleikar millum londini. Tað eru serliga trý viðurskifti, sum verða mett at hava týdning fyri trygdina: trygdarmentanin umborð, trygdarútgerð og snið og innrætting av skipinum. Ráð frá fakfeløgum og øðrum feløgum og vegleiðingar og kunning frá myndugleikum mettu fiskimenninir úr øllum londum at hava minni týdning.
Nyttan av trygdartiltøkum er tengd, at hvussu tey vera sett í verk, og tí hvussu fiskimenn fata hesi. Vitan um, hvat fiskimenn halda nytta er tí virðismikil í áhaldandi arbeiðinum at minka um vandarnar í fiskivinnuni á sjónum.
Kanningin bendir, á at vegleiðing og at taka fiskimenn við í menning og íverksetan av trygdartiltøkum er ein leið, sum kann viðmælast.
Annbjørg á Høvdanum er ph.d.-lesandi í løtuni. Hon arbeiðir á Deildini fyri Arbeiðs- og Almannaheilsu og er innskrivað sum ph.d.-lesandi á Fróðskaparsetrinum. Ph.d.-verkætlan hennara er stuðlað úr Granskingargrunninum.
Arbeiðið við kanningini, sum greinin byggir á, varð gjørt áðrenn farið varð undir ph.d.-lestur. Tað varð gjørt í samstarvi við manningarfeløgini. Hetta arbeiðið varð stuðlað av Høvuðsøkið 1 hjá Sjúkrakassagrunninum.
Tilvildarlig mund - kelda jn.fo


text:
Føroya Arbeiðsgevarafelag hevur fyrr í ár spurt limafyritøkurnar, hvussu lokalu umstøðurnar eru at reka vinnu, har tær eru staðsettar. Ein stórur partur av lokalu kørmunum eru ábyrgd hjá kommununum, og Føroya Arbeiðsgevarafelag hevur tí bjóðað umboðum fyri øllum kommunum til eitt tiltak, har úrslitini frá kanningini verða løgd fram. Eisini fer Rógvi Róin, stjóri í P/F Petur Larsen, at leggja fram um týdningin av lokalu kørmunum og Jógvan Skorheim, borgarstjóri í Klaksvíkar kommunu, fer at greiða frá hvussu Klaksvíkar kommuna arbeiðir við vinnumenning.
Í grannalondunum Noreg, Svøríki og Danmark verða kanningar av lokalu umstøðunum gjørdar á hvørjum ári, men í Føroyum er tað fyrstu ferð, at ein slík kanning er gjørd.
Tiltakið byrjar mánadagin 24. apríl kl. 9.30 á Hotel Føroyum og er ókeypis. Tó er neyðugt at melda til tiltakið í seinasta lagi fríggjadagin 21. apríl kl. 12.00 við at senda ein teldupost til industry@industry.fo ella við at ringja á 309900. Hvør kommuna kann í mesta lagi melda 3 umboð til tiltakið.
Skráin fyri tiltakið er henda:
9:30 Vælkomin
Høgni Hansen, næstformaður í Føroya Arbeiðsgevarafelagi
9.35 Framløga av úrslitum frá kanningini av lokalu umstøðunum at reka vinnu
Niels Winther, ráðgevi í Vinnuhúsinum
10.05 Steðgur
10.25 Hvussu skapa vit bestu karmarnar fyri fyritøkur í kommununi?
Jógvan Skorheim, borgarstjóri í Klaksvíkar kommunu
10:40 Hvønn týdning hava lokalu karmarnir fyri okkara fyritøku
Rógvi Róin, stjóri í P/F Petur Larsen.
10.55 Samanumtøka
Høgni Hansen, næstformaður í Føroya Arbeiðsgevarafelagi
11.00 Liðugt
Umframt tiltakið fyri kommunurnar t. 24. apríl, fer Føroya Arbeiðsgevarafelag t. 3. mai at skipa fyri heimleiðistiltaki, har úrslitini frá kanningini verða løgd fram fyri limirnar í Føroya Arbeiðsgevarafelagi.


text:
Jógvan settur settur sum tekniskur leiðari
vinna25-05-2018 - 11:50 - Jóanis Nielsen
Jógvan Ósá er settur í fast starv sum tekniskur leiðari í Eysturkommunu. Starvið varð lýst leyst í vár, og 8 umsøkjarar vóru til starvið. Jógvan var settur grundað á sína útbúgving, royndir og persónligu evnini at menna tænastustøðið og tekniska økið framyvir.
Jógvan hevur starvast sum byggimálsviðgeri hjá Eysturkommunu, og í desember varð hann fyribils settur sum tekniskur leiðari til starvið varð lýst leyst. Hann er útbúgvin byggifrøðingur við kandidat innan leiðslu og informatikk.


text:
Seinastu tíðindi
Fakfelagstíðindi
Buldraligt politiskt veður í vetur
Samfelagið stirðnað av ábyrgdarloysi
Føroyska samfelagið hevur verið, og er partvís undir tí størstu hóttanini síðan krígslok í 45. Hóttanini er frá partum, av sitandi samgongu, sum ætla at lata stórkaptalin fara við okkara ogn.
Við føgrum orðum, hava teir roynt at avlaga sannleikan. Fólk í ikki veit betur, letur seg ávirka soleiðis, at tey halda væl standa til. Tá fólk ikki er áhuga í at eftirkanna, um nakað halda er í tí, ið verður ført fram, so er skili sum tað er.
Tað tykist enntá at vera so galið, at tá ið góð prógv vera løgd á borið, so vera tey skúgva til viks, tí tey ikki koma frá tí rætta, ella tí ein møguliga ynskir veruleikan øðrvísi enn hann nú einaferð er. Tað er enn tá so galið, at tey, ið verja mannarættindini vera kallaði vargar.
Hetta varpar ljós á ein kyniskan banda, sum ikki letur sær nakað linda í sínum óunniliga myrka spæli. Ein orm, ið hevur sprænt eitur út, fyri at fáa ilt í tjóðina, við at vísa á viðurskifti í fiskivinnuni, har ein stórur partur er beinleiðis lygn.
Stórur partur av samgonguni hevur ikki fata tað enn, at vera misnýtt í einum spæli, har myrkursins strategar sita og bíða eftir tí søta bitanum. Snildir sum teir eru, vísa teir á, at ávísir reiðarar hava havt góð kor í nøkur ár. Hetta er við til at gjøda landið við øvund, soleiðis, at lættari verður hjá teimum at selja til útlendsk áhugamál.
Samgongan má ikki lata seg draga uppá trá av hesum, tí tað fer at koma føroyinginum aftur um brekku.
Tí eiga samgongufólk, ið er góð við Føroyar, at steðga á, og leingja verðandi skipan í 2 ár.


text:
Árni Gregersen, ting.fo 07.04.2018 (11:35)
Tvey stig fram og eitt aftur
Aksel V. Johannesen, formaður í Javnaðarflokkinum, hevur hildið sína formansfrágreiðing á landsfundinum hjá flokkinum í Skálanum í Klaksvík.
Formaður vísti á, at hendan samgongan hevur fingið loyst fleiri stórmál, hóast tað stundum hevur verið neyðugt at traðka eitt stig aftur.
- Tað er ikki heilt av leið at samanbera okkara tíð í landsstýrinum við føroyska dansin.
-Eins og í tí føroyska dansinum hava vit stundum bakkað eitt fet fyri síðan at traðka tvey fet fram. Og hóast stevið, til tíðir, kann tykjast tungt, so kunnu vit øll fegnast um, at tað gongur rætta vegin.
-Tað gongur framá, segði formaðurin í røðu síni.
Javnaðarformaðurin helt, at serliga avbjóðingin við fólkafráflyting er broytt, tí korini hjá ungum fólki og barnafamiljum eru vorðin betri undir hesi samgonguni.
- Føroyar eru nú eitt land, sum fólk flyta til, heldur enn frá, segði hann.
Formaðurin Aksel V. Johannesen vísti eisini á, at framgongdin hevur verið stór í Føroyum og at ongantíð fyrr hava verið so nógvir løntakarar í landinum.
- Vit hava sera lágt arbeiðsloysi og í dag eru 1.500 fleiri fólk í arbeiði enn, tá vit tóku við landsins leiðslu. Løntakaratalið setur met. Tað fegnist eg um, men samstundis skulu vit hava eitt vakið eiga við, at høga løntakaratalið ikki hevur sosiala dumping við sær. At løntakaratalið setir met er nakað vit, sum Javnaðarflokkur - arbeiðaraflokkurin – skulu vera errin um.
Veitst tú eina góða søgu? Skriva til okkara á
red(at)in.fo
Les ella lýs í Lýsingartorginum – trýst her


text:
Granskingarráðið og Nám skipa fyri kapping við íblástri frá Nysgjerrigper kappingini í Noregi. Vit nevna kappingina Ársins Vitanarfróðu. Kappingin verður neyvari lýst niðanfyri og í viðhefta skrivi.
Kappingin Ársins Vitanarfróðu
Vit bjóða øllum næmingum í miðdeild og hádeild at vera við í granskarakappingini Ársins Vitanarfróðu. Hava tit hug at vera við, mugu tit byrja at granska nú! Freistin at senda tilfar inn til kappingina er 21. september í 2017.
Soleiðis gera tit
Tit mugu arbeiða saman sum flokkur. Tit kunnu granska okkurt, sum undrar tykkum. Nýtið arbeiðsháttin hjá Vitanarfróða og Vitanarfróðu. Skrivið eina frágreiðing um tykkara gransking og sendið okkum hana.
Ársins evni: Tilfeingi
Tit kunnu granska tað, tit hava hug til og í øllum fakum. Halda tit tað verða trupult at velja, so kunnu tit royna at granska okkurt, sum hevur við ársins evni at gera. Tað er tilfeingi.
Lesið meiri um kappingina í viðhefta skrivi og á gransking.fo
Vinningar
Allir flokkar, sum luttaka, fáa prógv fyri, at teir hava verið við.
Flokkurin, sum vinnur kappingina, fær virðisløn á 5000 kr., heiðurin at nevna seg Ársins Vitanarfróðu og ein túr í náttúruna við tveimum granskarum at síggja okkurt forvitnisligt.
Vinnarin verður kunngjørdur á Vísindavøkuni 29. september í 2017 kl.. 13.
Arbeidshattur_Arsins_Vitanarfrodu.pdf


text:
Roynt hevur verið við geitum og kaninum, men til fánýtis.
Fårene på MykinesNógvur seyður gongur í Mykinesi. Gamlar reglur loyva 1200 óm í oynni í teimum fýra hagapørtunum: Heimaragjógv, Líðarhaga, Borgardali og Kálvadali – og so úti í Hólmi.
Flutningur av krýatúrum oyggjana millum hevur ikki verið loyvdur vegna smittuvanda. Nú kann søkjast um loyvið. Seyðurin í Mykinesi hevur tí verið uttan samband við annan seyð, og tað hevur gjørt tað torført at betra um seyðin við aling. Seyðurin í Mykinesi er komin úr Íslandi og Skotlandi. Nakrar óm hava horn.
Tað mesta av seyðinum gongur úti alt árið; nakrir seyðir standa inni um veturin. Nakrir veðrar verða tiknir inn eftir brunding fyri at koma fyri seg aftur móti vetri. Teir sterku veðrar ganga úti í Lamba um veturin, tí í hesum lundalendi er grasið sera gott og sítt.
Myndir av seydur ur Mykinesi
Neytini ur MykinesiFyrr hevur verið eyðkent føroyskt neytaslag, smá kríatúr, tí básarnir vóru bert l,6 m. til longdar. Seinni varð blandað við neytum úr øðrum londum – mest úr Noregi, men eisini úr Íslandi, Svøríki og seinnu árini úr Danmørk.
Í 1930 árunum vóru umleið 40 kýr í Mykinesi. Tær gingu í haganum á sumri, og neytakonur gingu morgun og kvøld út í hagan at mjólka. Tær mjólkaðu ikki so nógv sum í dag. Mjólkanøgdin er frá 1937-1969 vaksin úr 1700 l./ár til 3200 l.
Ivaleyst hevur mjólkin havt stóran føðslutýdning, serliga hjá børnum. Frísk mjólk var leskidrykkur hjá børnum, og úrdráttir vóru ostur, smør, rómastampur. Tá kúgvin varð slaktað, varð nógv kjøt til taks.
Seinni árini varð vanligt, at neytini á sumri fóru út í hagan á morgni og leitaðu sjálv heimaftur á kvøldi, gingu inn á básin og stóðu har til næsta morgun. Á vetri stóðu kýrnar á bási í kjallaranum og kropshiti teirra vermdi loftið og tí eisini gólvið, sum húsfólk gingu á.
Ein tarvur var í bygdini.
Nú er bert kúgv í einum húsi í Mykinesi.
Oksarnir í Hólmi vóru nakað serligt! Nóg mikið av grasi gav kjøt, ið smakkaði framúr væl. Men tað var bæði møðsamt og vandamikið, at oksar gingu har. Tað var ikki óvanligt, at oksi datt oman. Einki vatn, eingin kelda var, so oksarnir fingu vætu frá døggini, sum á kvøldi legðist á gróðurin. Í 1909 varð brúgvin bygd um Hólmsgjógv, og tá skuldu oksarnir ikki longur førast út og inn aftur í róðrarbáti.
Maria Skylv Hansen hevur í 1.bindi í "Gomlum gøtum" sagt frá túri, tá teir fóru eftir oksum í Hólmi, róðu teir til Sørvágs; haðani gekk leiðin um fjøll og fjørð til Havnar. Seinnu árini vórðu oksarnir leiddir til lendingina í bygdini, har teir fingu segldúk um búkin, vórðu skumpaðir á bláman, og bátur sleipaði teir út til SMYRIL , sum lá so nær landi sum møguligt. Oksarnir vórðu síðani hivaðir um borð og loraðir niður í lastina. Fyri framman var ´bert ein 4 tímar´ sigling, áðrenn oksarnir vórðu hivaðir upp á kajuna í Havn.
Í 1930 árunum varð oksakjøt eisini niðursjóa av framskygna Johannesi Joensen, faðir væl kenda listamálaran Sámal Jákup Joensen-Mykines.
Myndir av neyt og kalvar ur Mykinesi
Hestar ur MykinesÍ mong ár hava hestar verið í Mykinesi. Ávísar reglur vóru galdandi um, hvussu nógvir hestar kundu vera á einum hagaparti, og hvør átti rættin at hava hest, tí ávís ognarjørð skuldu vera.
Hestar vórðu brúktir í arbeiði; farið var eftir torvi í haganum, eftir seyði, tá fjallgonga var, t.d. á Kálvadali og Borgardali og eisini, tá fleygað varð á Nesinum og øðrum plássum á Borgardali. Tað lætti um heimferðina hjá manni, tá hestur kundi bera 700-1100 lundar til hús.
Á vári varð tøð breitt á bøin, og klyvjaross við rossleypum lættu munandi um arbeiðið.
Tað var unglingum fragd at sita á rossi, tá tað eftir dagsins arbeiði skuldi aftur út i hagan.
Føroyski hesturin er flokkaður sum eyðkent slag, og ein slíkur gongur í Mykinesi. Føroysku hestarnir vóru lágir, sterkir og harðbalnir, tí vórðu nógvir í gomlum døgum seldir til Skotlands og Onglands; teir vóru so væl egnaðir til at arbeiða í kolanámum.
Hinir hestar í Mykinesi eru blandingur av íslendskum og norskum hestum, serliga fjarðarrossum.
Hestarnir eru harðbalnir og ganga í haganum alt árið. Teir fáa ikki fóður. Um veturin gerast teir lodnari, og so løgið tað kann tykjast, ganga teir høgt í haganum – heilt uppi undir Knúki, sum er 560 m. yvir havinum. Í kava skava teir kavan burtur við hógvunum, so teir koma niður á grasið.
Í dag verða serlig tiltøk gjørd fyri at varðveita føroyska rossið í hinum oyggjum.
Myndir av hestum og eit lomb ur Mykinesi
Hundar ur MykinesiHelst hava hundar verið í Mykinesi, so leingi fólk hevur búð. Teir hava verið nýttir á fjallgongum.
Ymisk hundasløg hava verið í oynni, men nú eru tað mest seyðahundar - colli! Seinnu árini eru góðir seyðahundar aldir í Føroyum, og slagið er góðska við innfluttum hundum úr Skotlandi.
Nakrir menn eru limir í Føroya hundafelagi, sum hevur kappingar og eisini í Mykinesi hevur verið kapping við luttøku úr øðrum oyggjum.
Ein maður hevur havt nógvar hundar í venjing, og úrslitið hevur verið góðir seyðahundar.
Føroyski seyðahundurin er mest colli-slagið, sum er millum klókastu hundar. Tað sæst undir venjing og á fjalli. Góðir, væl vandir hundar hava broytt gomlu reglurnar um, hvussu nógvir fjallmenn skuldu á fjall í hagapørtunum, tí góður hundur ger fleiri mansarbeiði.
Hundarnir eru lættir, smidligir, vanliga við síðum hárum, svartir og flekkutir, góðir í sær, vinarligir, lívligir, dáma væl børn. Teir orka framúr væl, renna skjótt og leingi og klára allar brattar brekkur.
Hundarnir tykjast merkja, at fjallgonga verður, tá menn gera seg út við reipi og stavi. Hundunum dáma væl at reka seyð, lívlilgir og spentir, tá teir skulu í hagan ella til venjing.
Myndir av hundum ur Mykinesi
Kettur ur MykinesÍ gomlum døgum átti hvørt húski kettu, og góðar vóru tær at fanga mýs.
Inntil 1998 var serligt kettuslag við frámerki: fimmta tá, sterkast á frambeini. Hetta minti um norska lundahundin, sum í Lofoten, Norðurnoregi verður sendur inn í lundaholur eftir fugli.
Tá Mykinesketta doyði, hava bert tvær kettur verið eftir í bygdini.
Høsn ur MykinesiÍ gomlum døgum áttu øll hús høsn, sum oftast vóru í tí staði í kjallaranum, sum var so lágur, at neytini kundu ikki standa har. Høsnarhús vóru fá. Tær fóru út um morgnarnar og kundu um summarið finna nóg nógva føði. Tað kom eisini væl við at fáa avlop úr køkinum (eplaflus, aðrar matleivdir og viðhvørt majs)
Myndir av hønum ur Mykinesi
Dunnur ur MykinesiDunnur hava leingi verið í Mykinesi. Tær eru tamar og blandingsslag. Um dagin ganga tær úti, og nógvar stórtrívast í ánni. Um náttina eru tær inni.
Fyri nøkrum árum síðani varð roynt at ala dunnur, men strangar lógir fyri djóraaling forðaði hesum, hóast góð inntøka hevði verið møgulig á hesi einsligu oyggj.
Myndir av dunnum ur Mykinesi
Gæs ur MykinesiGæs hava bert verið í Mykinesi seinastu áratíggju, men nú støðast nakrir flokkar; eitt par fær ungar, og so veksur talið á sumri og heysti.
Eitt serligt gásaslag er í Føroyum, sum líkist grágásini, men er minni og øðrvísi á liti. Í dag eru gæsnar vanliga tamar. Á vetri 2005/2006 sóust villgæs millum gæsnar.
Myndir av gásum ur Mykinesi


text:
EM silvurvinnarin í 1500 í fjør, russin Vitaly Romanovich, svam spakuligari enn Pál í morgun í 400 frí. Spurningurin er, um Romanovich kann hótta Pál í 1500 finaluni komandi leygardag. Romanovich hevur betri tilmeldingartíð enn Pál, men, sum vit vita, vann Pál á Romanovich, seinast teir møttust í Moskva.
Tað skal viðmerkjast, at Colbertaldo ikki luttók í Moskva. Tíðin har er sett eftir tíðina hjá honum í Stockholm. Romanovich luttók hvørki í Stockholm ella í Berlin. Talan er um innleiðandi tíðir, ið ikki bara vísa dagsform, men eisini taktikk og annað. Og 400 frí er ikki tað sama sum 1500. Men spennandi verður at síggja finaluna leygardagin.


text:
Her fær heimsins størsta seismikkskip nýtt atløgupláss fyri 100 mió. kr.
Í oktober 2018 flytir PGS útgerðarstøð sína fyri seismikkskip úr Bergen til Florø.
PGS eigur 15 skip, sum øll bera navnið Ramform.
Ramform Titan frá 2013, sum millum annað hevur vitjað í Føroyum, er heimsins breiðasta skip - 70 metrar breitt - og minnir ikki sørt um eitt risastórt, flótandi strúkijarn.
Tí verður ein serlig L-skipað bryggja gjørd til hansara í Florø, sum verður 100 metrar long og hevur eina 40 metrar langa útbryggju.
Byggikostnaðurin av nýggju útgerðarstøðini hjá PGS, sum eisini fevnir um goymslu og skrivstovur, er mettur til stívliga 100 miljónir norskar krónur. Øll útbyggingin verður fíggjað við eginpeningi.
Kelda: e24.no


text:
Í 2013 varð heimasíðan Leinkjan.fo stovnað, og hon var virkin í samfeld fimm ár. Endamálið við átakinum leinkjan.fo var at skapa sambond millum føroyskar fyritøkur og føroyingar undir útbúgving, t.d. við uppgávuskriving, lestrarstørvum og eini mentorskipan.
Avgerð er tikin um at steðga við leinkjan.fo í óavmarkað tíðarskeið. Orsøkin til hetta er m.a. ein minkandi áhugi fyri tænastunum á leinkjan.fo frá føroyskum lesandi. Vinnuhúsið heldur tó fram við mentorskipanini fyri føroyingar undir útbúgving.”Les meira um mentorskipanina fyri føroyingar undir útbúgving


text:
Hjartasuff og illsinnisgleps ... til øsing og upplýsing ... um búskap og búskaparfrøði ... og um hvussu politikkur, miðlar og lobbyisma grugga alt.
lørdag den 19. maj 2012
Búskaparfrøði fyri børn og samgonguna
Foreldrini geva gentuni økonomisk incitamentir at gera skúlating, men her eru incitamentini ikki nóg væl gjøgnumhugsað, og gentan sum sambært teknirøðini hevur potentiali at blíva búskaparfrøðingur (onkur vildi heldur sagt potentiali at blíva kapitalist) er snildari enn foreldrini. Hetta dømi lýsir tí ikki einans incitamentir, men eisini tað sum í finansieringsteori verður rópt arbitrage, ið er ein risikofríur ókeypis vinningur.
Arbitrage uppstendur, tá tveir marknaðir hava ymiskar prísir fyri somu vøru. Fungera marknaðirnir nóg væl, vilja útboð og eftirspurningur útjavna prísirnar, so arbitrage ikki er ein møguleiki. Arbitrage er gott at gera sær dælt av, men sum heild og fyri búskapin er tað ikki gagnligt. Tað lýsir teknirøðin sum so eisini rættiliga væl: Gentan lærir ikki at lesa.
Hugsa vit um politisku umsitingina av føroysku fiskivinnuni, so er ókeypis útlutan av fiskiloyvum eitt frálíkt dømi um arbitrage, sum politiska skipanin skapar, tí hon ikki skilir (ella ignorerar) marknaðarmegina. At landið letur fiskiloyvi út til ein prís (ókeypis, t.e. 0 kr) og loyvir, at rættindi verða handlað til marknaðarprís, sum sjáldan er 0 kr, er at skapa arbitrage.
Arbitrage í fiskivinnuni er ikki fyri ein og hvønn, einans tey sum fáa fiskiloyvi ókeypis kunnu gera sær dælt av arbitrage. Sostatt er væl hugsandi, at marknaðurin fyri víðarisølu av fiskidøgum og -loyvum virkar nóg væl, men at politiska skipanin skapar trupulleikar við ikki eisini at brúka marknaðarprís í síni útlutan av rættindum. Trupulleikarnir síggjast aftur á tann hátt, at fiskivinnan ríkar tey upp sum rýma úr fiskivinnuni, meðan fiskivinnan verður meira skuldarbundin.
Politiska skipanin er líka óumhugsað, sum foreldrini hjá hasi gentuni.


text:
Í greinini greiður Baldur frá, við støði í frágreiðing hjá serligu kanningarnevndini hjá Altinginum, hvussu bankarnir hóttu bløð, sum skrivaðu kritiskt um bankarnar. Greinin var forsíðu-søga í Dimmu henda dagin:
Her eru nøkur brot, sum er verd at hava í huga tá vit eygleiða gongdina í Føroyum:
Íslendsku fjølmiðlarnir vóru ikki sína uppgávu vaksnir, tá íslendska samfelagið fyri nøkrum árum síðani hevði beina kós móti eggini. Og um fjølmiðlarnir royndu at tala at bankunum, svaraðu bankarnir aftur við at steðga lýsingum og hótta blaðfólk (mansjett)
Sum heild vóru íslendsku fjølmiðlarnir uttanveltaðir í síni umrøðu av fíggjarsektorinum í tíðini áðrenn bløðran brast. Men ov lítlar royndir og almennur eldhugi fyri útrásini skapti eitt umhvørvi, har atfinningar vórðu antin køvdar ella afturvístar sum øvund ella álop við fíggjarligum baktonkum.
(...)
Mett verður, at tað, at fólkið hevur so nógv til felags, hevur ført til ein hugburð um at ganga í flokki, har meirilutin fylgir verandi rákinum, eitt nú eldhugi fyri skjótum búskaparvøkstri og metstórum vinningum hjá fíggjarstovnunum.
(...)
Í stuttum vísti úrslitið (flóvin: av kanningini av fjølmiðlunum), (...) at har vóru millum 6 og 7 jaligar søgur fyri hvørja neiliga søgu.
(...)
Og tað elvir eisini til stúran, at 15 prosent av søgunum og greinunum í miðlunum vóru einans grundað á tíðindaskriv frá fíggjarstovnunum, og í 37 prosentum av søgunum vórðu tíðindaskriv brúkt sum keldur.
(...)
Mett verður eisini, at fíggjarsektorurin sjálvur royndi at køva slíkar óheftar viðgerðir við at spenna vøddarnar.
Til dømis ákærdi Jafet Ólafsson, leiðari av íløgubankanum VBS, Morgunblaðið fyri at gera ov nógv burturúr neiligum ummælum frá útlendskum ratingfyritøkum um íslendska fíggjarsektorin. Jafet Ólafsson helt uppá, at norðurlendskir kappingarneytar brúktu ratingarnar til at leggja eftir íslendingum.
Í eini røðu í Altinginum í mars 2006 fanst táverandi forsætisráðharrin Halldór Ásgrímsson, sum í dag er aðalskrivari í Norðurlendska Ráðharraráðnum, eisini at fjølmiðlunum fyri teirra viðgerð av frágreiðingini hjá Danske Bank.
Og Birna Einarsdóttir, sølu- og marknaðarstjóri hjá Íslandsbankanum (seinni Glitnir og síðani aftur Íslandsbanki), segði við fyrrverandi blaðstjóran á Morgunblaðnum, Styrmir Gunnarsson, at fjølmiðlarnir ”ikki eiga at kritisera bankarnar”, men ”stuðla teimum”.
Íslandsbankin gjørdi meir enn at hótta Morgunblaðið. Tá blaðið hevði skrivað um útlendskar atfinningar móti íslendska fíggjarsektorinum, helt bankin mestsum uppat við at lýsa í blaðnum, sum hevði tað tungt fíggjarliga um hetta mundið.
Harumframt hótti Guðmundur Hauksson, leiðari í bankanum SPRON, ein tíðindamann hjá Frettablaðnum fyri hansara skriving um bankan. Tíðindamaðurin svaraði við at gera blaðstjóran varugan við hóttanina og helt so fram við at skriva um evnið.
(...) fíggjarfyritøkur royndu at seta journalistar í starv, sum høvdu kunnleika um vinnu og búskap, men teir vórðu meira settir í starv fyri møguliga at kunna ávirka teirra fyrrverandi starvsfelagar, heldur enn fyri teirra fíggjarliga innlit.
(...) frágreiðingin metir, at torskildu og vantandi upplýsingarnar, sum komu út um fíggjartænastur, hevur fingið fólkið til at seta sítt álit á serfrøðingarnar.
(...) orsakað av knappligum broytingum í marknaðinum og torskildu skipanunum við fígging og lánsveiting hevði almenningurin avmarkaðar møguleikar fyri at skilja, hvat veruliga gekk fyri seg í íslendska fíggjarsektorinum um hetta mundið.
myndatekstur: Íslendsku bløðini fingu hóttanir frá peningastovnum, tá tey dittaðu sær at seta spurnartekn við stóru veitsluna fyri nøkrum árum síðani. Og Landsbankinn helt mestsum uppat við at lýsa í Morgunblaðnum, tá blaðið vísti á útlendskar atfinningar móti íslendska fíggjarsektorinum


text:
Tað sum vitast kann um Gud liggur teimum jú opið; Gud hevur gjørt teimum tað opinbert. Ósjónliga vera Hansara, bæði æviga kraft og guddómleiki Hansara, sæst frá skapan heimsins; tað skilst av verkum Hansara; tey hava tí onga avsakan (Rómbrævið 1: 19-20)
Youtube: Faroe Apologetik
Tuesday, June 14, 2011
Kjak millum kristin og muslimar í kvøld-nátt
Kjak millum kristin og muslimar í kvøld-nátt
Evni var 'Hvør var Muhammed'. Millum kristnu kjakarnir vóru Sam Shamoun og David Wood (ex-gudloysingur). Eg kenni persónliga báðar tveir, og havi arbeit við David Wood. Vóni at fáa Wood henda vegin einaferð í nærmastu framtíð, so tit kunnu gleða tykkum. Muslimarnir vóru Omar Bakri, stovnari av Hizb ut-tahrir í Onglandi og felagskapinum Almuhajirum. Anjem Choudry var so ikki við og eg kenni ikki tann sum var í hansara stað.
Kjaki var at síggja á ABN (Aramaic Broadcasting Network), á sendingini 'Jesus or Muhammad' sum hevur verið at síggja, regluliga, í tvey ár. Í sendingini hava David Wood, Sam Shamoun og aðrir kristnir kjakast við muslimar, síðani 'Jesus og Muhammad' byrjaði fyri tveimum árum síðani.
Kjakið er absolut vert at síggja. Eg dugi ikki at siga nær tað kann síggjast non-live. Men hetta er so heimasíðan og har er hópin av øðrum kjakið og líknandi sendingum:
http://www.abnsat.com/abnnew/


text:
Fosturtøka - tora vit at gera okkara egnu lóg?
Verandi fosturtøkulóg er frá 1956 og varð sett í gildi í Føroyum í 1959. Lógin er sostatt skrivað til eitt annað samfelag, eina aðra tíð og aðrar umstøður, og ein kanning, sum Javnaðarflokkurin á Fólkatingi hevur latið gera vísir, at nærum helvtin av føroyingum vilja dagføra lógina, meðan bert ein av fimm vilja varðveita hana. Um eitt ár yvirtaka Føroyar ábyrgdina av lóggávuni um fosturtøku. Eisini verður frá øllum politiskum síðum ásannað, at lógin má dagførast.
Men hvussu skal
tað gerast?
Fyri at viðgera
hendan spurning skipar Javnaðarflokkurin á Fólkatingi fyri politiskum kjakfundi
mikukvøldið 30. august. Kanningin hjá Javnaðarflokkinum vísir millum annað, at
fleiri føroyingar enn áður eru fyri fríari fosturtøku. Flestu føroyingar halda
tó framvegis, at fosturtøka bert skal loyvast undir ávísum umstøðum. Harumframt
vísir kanningin, at bert ein av fimm føroyingum halda, at lógin verður fylgd,
meðan triði hvør sigur seg vita um fosturtøkur, sum eru framdar av øðrum
orsøkum enn tær, sum lógin loyvir.
Hetta seinasta
vísir ein heilt greiðan tørv á at taka málið upp. Men tað eru ikki allir
spurningar, sum umgangandi skulu gerast til politisk mál. Viðhvørt er tørvur á drúgvari
og djúptøkari viðgerð - eisini uttanfyri Løgtingið. Hetta er ein slíkur
spurningur. Tí er kanningin gjørd – og tí verður skipað fyri hesum fundinum.
Á fundinum verður
fyrst ein framløga, har støðan í dag verður lýst, eins og greitt verður frá
meiningarkanningini.
Síðani verður
stutt kjak millum politisku ungmannafeløgini, og til endans fara umboð fyri Fólkaflokkin,
Javnaðarflokkin, Sambandsflokkin og Tjóðveldi at siga sína hugsan og svara
spurningum.
Fundurin verður í
Miðlahúsinum, mikukvøldið 30. august, kl 19.00. Sólvit Nolsøe verður orðstýrari.
Tað er ókeypis atgond og øll eru vælkomin.
Kanningin og
viðgerðin av kjakinum um fosturtøku kann lesast á netinum her: https://issuu.com/javnadarflokkurinafolkatingi/docs/fosturtokaiforoyum
Til ber at lesa meira og melda seg til tiltakið her.
Javnaðarflokkurin
á Fólkatingi


text:
15/9 - 2017
Vinaflokkar :D
Í Skúlanum við Løgmannabreyt eru ávísir flokkar vinaflokkar. (1. og 5., 2. og 6., 3. og 7. + 4. og 8.) Okkara 5. flokkur var sostatt vinaflokkur við tey, ið nú eru 9. flokkur, men nú eru tað tey, ið skulu vera 'tey stóru'. :D
Hugsanin aftanfyri vinaflokkar er, at tað skapar tryggleika hjá teimum smáu at kenna nakrar stórar næmingar, umframt at tað er mennandi og læruríkt hjá teimum stóru at læra at taka ábyrgd av teimum yngru næmingunum.
Vanligani byrja vit við, at næmingarnir hittast í fimleikarhøllini, og har møta sínum nýggja floks vini á fyrsta sinni. Flokkarnir standa á rað yvir av hvør øðrum og so verður lisið upp, hvør er vinur hjá hvørjum. 1. floks næmingurin fer so yvir til sín 5.floks vin og teir/tær seta seg saman. Bæði eldru og yngru næmingarnir, eru at byrja við eitt sindur smædnir - men halda hetta tó eisini vera stuttligt og spennandi. :)
Skipað verður síðani fyri nøkrum spølum, har floksvinirnir ’fylgjast’ og 5. floks vinurin hevur ábyrgdina av, at 1. floks vinurin hevur tað gott og stuttleikar sær. :)
Skipað verður so fyri, at næmingarnir nakrar ferðir um árið gera ymiskt saman.
Dømi um tiltøk:
- 5.floks næmingurin lesur søgu (ið hann hevur funnið og vant heima) fyri 1. floks næminginum.
- Tey spæla roknispøl saman (yatzy, 10.000 ella annað).
- Spæla saman í høllini.
- Fara túr oman í Hoyvíkina.
- Osfr.
Somuleiðis er tað fast, at vinaflokkarnir kvøða saman í jan. - feb.
Tað eru í ár 32 næmingar í 1. flokki, og verða tí fleiri dreingir tveir og tveir um ein 1. floks næming. Hjá gentunum gongur næstan upp, bert tvær gentur verða saman um eina í 1. flokki.
Vit eru sera spent at byrja. :D
Sjá skjalið niðanfyri at síggja hvør er saman við hvørjum. :)


text:
Nr. 1819-641
Endamįl: At geva lęrarunum eitt amboš at brśka til at lęra nęmingarnar at samstarva, brśka hugflogiš og seta ting ķ verk.
Innihald: Luttakararnir lęra at gera film viš snildfon og teldli og at klippa ķ iMovie og FilmoraGo. Dentur veršur lagdur į at lęra at skriva handrit og samstundis ogna sęr teknisku fųrleikarnar, so luttakararnir eftir stutta tķš duga at gera flottar filmar.
Luttakararnir skulu fyrireika upptųkurnar, gera upptųkur og klippa. Verkstovan endar viš, at vit hyggja at filmunum, har vit leggja upp til, at tey geva hvųrjum ųšrum feedback, og at enda siga vit sjįlvsagt eisini nųkur orš um, hvat er gott, og hvųrjum ein kann arbeiša vķšari viš.
Skeišiš er bżtt upp soleišis:
Dagur 1
VERKSTOVA 1: DOKUMENTARFILMUR
Luttakararnir lęra taš mest grundleggjandi um filmsmįliš, og harumframt skulu tey gera ein lķtlan dokumentarfilm um hvųnn annan. Uppgįvan er einfųld, og luttakararnir lęra at vera bęši framman fyri og aftan fyri myndatóliš, umframt at tey heilt grundleggjandi lęra at nżta snildfon ella teldil at filma og klippa viš. Tey arbeiša tvey og tvey.
Dagur 2
VERKSTOVA 2: LĘRUFILMUR
Verkstovan lżsir, hvussu filmur kann nżtast ķ vķsindaligari lęrugrein. Luttakararnir arbeiša ķ bólkum, har tey fįa til uppgįvu at greiša frį einum evni. Luttakararnir verša meira tilvitaš um sķni evni ķ lęrugreinini og stinnari ķ at nżta snildfon/teldil.
Dagur 3
VERKSTOVA 3: FIKTIÓNSFILMUR
Dentur veršur lagdur į, hvussu filmur kann nżtast ķ mįlsligum lęrugreinum. Luttakararnir skulu greina og tulka eina stuttsųgu, sum sķšan veršur endurskapaš gjųgnum ein stuttfilm.
Skeišssniš: Upplegg, ķtųkiligt filmsarbeiši, framlųgur, kjak.
Mįlbólkur: Fólkaskślalęrarar og mišnįmsskślalęrarar.
Fyrireiking: Luttakararnir verša bidnir um at lesa tilfar, sum veršur sent ķ góšari tķš undan skeišnum.
Tilfar hjį luttakarum at hava viš: Snildfon ella teldil viš atgongd til iMovie ella eitt samsvarandi forrit. Eisini er umrįšandi, at gott plįss er til filmstilfar į telfonini/teldlinum.
Undirvķsing: Eir ķ Ólavsstovu, sjónleikari, samskiftisfólk og dokumnetarist, og Maria Winther Olsen, filmslistakvinna.


text:
Felagshúsið hjá nýstovnaða Bátafelagnum á Skála verður tikið í brúk flaggdagin 25. apríl 2009 kl. 15.00. Felagið bjóðar kaffi og køkur og somuleiðis eisini okkurt gott til børnini.
Fyrireikararnir vóna at síggja nógv fólk til tiltakið.
Til at fíggja rakstur felagsins verða lutaseðlar seldir, har vinningarnir eru:
1. Lamb í heyst
2. Ræstur fiskur uml. 10 kg.
3. Turt tjógv
4. Føroysk gás til jólar
5. 2 føroyskar dunnur til jólar
6-7 Toskaflak uml. 5 kg. (2vinningar)
8-10 Kalvaspragga uml. 4 kg. (3vinningar)
11-12 Ferskur laksur uml. 5 kg.
Seðlarnir kosta kr. 10,- tó soleiðis at 15 seðlar fáast fyri kr. 100,-.
Lutaseðlarnir verða trektir 1. Juni 2009.
Fyrireikararnir vóna at síggja nógv fólk til tiltakið.


text:
Føroyar vunnu í dag 2½-1½ á Montenegro í evropameistarakappingini í talvi á Kreta.
Sigurin var líka óvæntaður, sum hann var kærkomin. Montenegro er styrkismett ovari enn Føroyar, og á trimum borðum høvdu mótstøðumenninir væl hægri styrkitøl enn okkara telvarar.
Helgi Dam Ziska gjørdi bart á 1. borði og vann ógvuliga sannførandi við hvíta fólkinum. Rógvi Egilstoft Nielsen gjørdi honum bragdið eftir á triðja borði við øðrum fínum sigri á triðja stórmeistaranum. Yngri bróðirin Høgni hevði frammanundan telvað javnt á øðrum borði. Á fjórða borði mátti John Arni Nilssen lúta fyri vælleikandi mótstøðumanni.
Sigurin er tann fyrsti hjá Føroyum í hesari EM-kappingini.
Helgi Dam Ziska hevur nú fingið trý stig eftir fimm umfør, og er framvegis ósigraður í kappingini. Brøðurnir úr Sandavági fingið tvey stig hvør, Høgni hevur telvað øll fimm umførini, Rógvi hevur tvey stig fyri fýra dystir. Fáa veteranarnir á liðnum – John Arni Nilssen og John Rødgård – eisini gongd á, kundi tað farið at blivið heilt spennandi seinni í kappingini.
Í morgin er frídagur á Kreta. Sætta umfar verður fríggjadagin. Kappingin endar týsdagin.


text:
Jákup Reinert Hansen
Jákup Reinert Hansen er prestur og rithøvundur.
Hann er føddur í 1955 í Reykjavík og hevur starvast sum prestur í mong ár í Sandoyar sýslu.
Hann er nú lektari í kirkjusøgu við Søgu- og samfelagsdeildina í Fróðskaparsetrinum.
Útgávur:
1971 Eitt bragd undan jólum í Míni jólabók
1977 Eitt Guðs vælsignilsi av seiði í Míni jólabók
1989 Kirkjan og apartheid í Apartheid. Serblað hjá Skúlablaðnum
1994 Mikkjalsbók (ritstj.)
2002 Gleðilig jól í Míni jólabók
Umrøða:
Katrine Barslev: Den færøske præst, fotograf og akademiker. Kristeligt Dagblad 21. mai 2008


text:
Í dag, 5. desember, er altjóða molddagur. Ein dagur ognaður sunnari og fruktagóðari mold. Tað er FAO, matvøru og landbúnaðarfelagsskapurin hjá Sameindu Tjóðum, sum hevur ásett dagin ásannandi, at mold er ikki eitt varandi tilfeingi, um mett verður út frá tíðarkarminum hjá okkum menniskjum. Hetta merkir, at um vit spilla lendið, so gongur so mikið long tíð til at bøta aftur um skaðan, at tað er ikki í okkara tíð at tað verður í lagi aftur. Eitt sjónligt dømi um hetta er at síggja í seinasta Frøði (nr. 2, 2013), har Anna Maria Fosaa vísir á eina roynd við at hegna eitt øki inni, sum er rættiliga illa farið av ov nógvum seyðabiti. Eftir 10 árum uttan bit er bera lendið minkað eini 10% innanfyri inngirðingina í mun til uttanfyri. Tí kann roknast við at long tíð gongur áðrenn svørðurin verður heilur aftur. Mínar egnu – og meira ósjónligu – kanningar vísa, at tá svørðurin hvørvur hvørvur eisini livandi moldin, og eftir er bert sandur og grót. Steindeytt!
Altjóða molddagurin er ætlaður at varpa ljós á týdningin av mold, at hon veitir okkum føði, klæði, býli, verju og mangt annað. Haraftrat hýsir hon stóran part av tí lívfjølbroytninum sum til er. FAO heldur dagin við eini ráðstevnu um mold. Eg fari í øllum stillum at halda molddagin við finna hóskandi samstarvspartar til ta føroysku moldgranskingarfelagið, ið higartil einans telur 1 lim. 2015 hevur ST lýst at vera altjóða moldár. Til ta tíð eru vit vónandi til reiðar at gera ein rimmar vørr eisini í Føroyum. Her er ein filmsstubbi bæði um molddagin og um moldárið. Góðan molddag 2013.


text:
Føroyar vertur fyri Arctic Circle Forum í 2018
Tá Arctic Circle í gjár lat upp kunngjørdi formaðurin, fyrrverandi Íslendski forsetin Ólafur Ragnar Grímsson, at Føroyar næsta ár, í mai mánaða, verða vertir fyri Arctic Circle Forum.
Tað vísir seg, at Føroyar verða mettar at hava ein týdningarmiklan leiklut í Arktis og eru samstundis ein týdningarmikil samstarvsfelagi fyri Ísland.
Hetta høvið fer at savnað 500 politikarar, leiðarar frá vinnulívi, sivilsamfelagi og granskingarheiminum, ið fara at røða um týdningarmikil arktisk evniøki, eitt nú shipping, fiskiskap, granskingarsamstarv, varandi orku og heilsu.
Arctic Circle Forum hevur áður verið hildið í Washington, í Quebec, í Grønlandi, umframt í Singapore og Alaska.
Fróðskaparsetrið sær stórar møguleikar í Arctic Circle Forum 2018, bæði fyri granskarar og lesandi.
-
16.10.2018 Til lesandi SetursskrivstovanÍslendskur lestrarstuðul 2019Umsóknarfreistin til íslendska lestrarstuðulin er 1. desembe...
-
12.10.2018 Setrið Søgu- og samfelagsdeildin Til lesandiSigri M. Gaïni farin undir ph.d.-granskingarætlan á Setrinum um haturstaluSigri M. Gaïni fór í september 2018 undir ph.d.-lestur á Søg...
-
09.10.2018 Føroyamálsdeildin Til lesandiVísindalig grein um orðfeingið hjá føroyskum børnumGrein eftir Sissal Mariu Rasmussen í tíðarritinum First Lang...


text:
Longst til vinstru sæst skemtitekningin, sum Óli Petersen hevði á Vágaportalinum, eftir at uppskotið um at broyta hjúnabandslógina varð samtykt.
Næst við, her til vinstru, sæst skemtitekningin, sum Jens Klæmint hevði í Dimmalætting, eftir at uppskotið um at broyta hjúnabandslógina varð samktykt.
Skemtiportalurin InfoPortalurin hevði samstundis hesi tíðindi, sum at síggja til eru verulig.
Skemtararnir Pipar og Salt hava í teirra framførslum nomið við samkyndleika. Í sjónvarpssendingi E Elski Førjar sæst Sjúrður Skaale við sanginum Tín innari gjeikari.
Niðasta skemtitekning er amerikansk og í fýra pørtum, sum lýsa hvør sítt ár og kjakevni.
Uppgávur:
1. Kenna vit nakran persón aftur á skemtitekningini hjá Óla Petersen?
2. Hvør er myndateksturin, og hvussu skal hann skiljast?
3. Kenna vit nakran persón aftur á skemtitekningini hjá Jens Klæminti?
4. Hvør er glaður, og hvør er keddur?
5. Hvussu kunnu vit vita, at Inforportalurin er skemt, og ikki er ein seriøsur tíðindamiðil?
6. Er skemt óseriøst? Hevur skemt nakran tilverurætt í almenna rúminum, tá vit kjakast um álvarslig mál? Er nakað mark fyri skemti, nær tað hóskar seg og ikki?
7. Kann skemt kennast forloysandi, tá mál sum til dømis samkyndleiki, eru trupul at tosa um?
8. Skriva í einum setningi, hvat amerikanska skemtitekningin, sum er í fýra pørtum, sigur. Er tekningin skemt ella álvari?


text:
Atlantsflog fer frá juni mánaði komandi ár at flúgva tríggjar ferðir um vikuna til niðurlendska høvuðsstaðin Amsterdam.
- Vit arbeiða við ætlanum við at flúgva til Amsterdam frá summarinum 2019, men loyvini eru ikki fingin enn, sigur Pætur Rasmussen hjá Atlantsflog við danska ferðavinnumiðilin check-in.dk.
Atlantsflog og stóra niðurlendska flogfelagið KLM gjørdu fyrr í ár samstarvsavtalu, og í sama viðfangi upplýsti føroyska flogfelagið, at tað hevði ætlanir um at flúgva fast upp ein annan stórbý við møguleikum at koma víðari við KLM.
Men enn er ikki staðfest, hvønn bý talan er um. Tíðindamiðilin in.fo kundi í vikuni boða frá, at talan verður um Schipol floghavnina við Amsterdam, men fekk ikki hesi tíðindi váttað.
Miðskiðir í november heldur altjóða flogferðslufelagsskapurin IATA ráðstevnu, har komandi altjóða flogrutur, harundir fráfaringar- og lendingarloyvi, verða viðgjørd.
Atlantsflog og KLM hava gjørt eina sokallaða codeshara-avtalu, har tað ætlandi verður møguligt at samskipa prís og ferðir hjá feløgunum.
Í Amsterdam Schiphol Airport er møguleiki at koma víðari til umleið 200 ferðamál kring allan heimin. Úr Keypmannahavn er til samanlíkningar møguligt at koma til 170 ferðamál, harav meira enn helmingurin verður røktur av SAS, sum nú er kappingarneyti hjá Atlantsflog á Føroyaleiðini, skrivar check-in.dk.
Sambært wikipedia.org, er floghavnin í Amsterdam tann triðstørsta í Evropa, máld upp á ferðandi aftaná Heatrow við London og Charles de Gaulle floghavnina nærhendis Paris. Í 2017 ferðaðust 68,5 milliónir ferðafólk umvegis Schiphol. Floghavnin Kastrup liggur á 16. plássi á hesum listanum.


text:
Navn: Johannes Per Steingrund
Aldur: 54 ár
Heimstaður: Runavík
Familja: Giftur við Unn E. Steingrund. Børn: Bogi (31 ár), Julian (20 ár), Christian (19 ár), Jóhan (14 ár).
Útbúgving: Sivilverkfrøðingur frá DTU – speciali í akustikki, HD í uttanríkishandli frá CBS.
Áhugamál: fiska, tónleikur, guitarspæl, fótbóltur og fimleikur.
Hvat ger fyritøkan har tú ert stjóri/eigari?
Vit ráðgeva um ljóðviðurskifti, og projektera og selja loysnir innan ljóð- ljós- mynda- og palltøkni. Vit leiga eisini slíka útgerð út til tiltøk og konsertir.
Hvar heldur fyritøkan til?
Í Runavík
Nær varð hon stovnað?
Steingrund Akustik varð stovnað í 2001.
Hvussu nógv fólk arbeiða í fyritøkuni?
3-4 fólk arbeiða í fyritøkuni.
Vinnuligir karmar í Føroyum:
Hvat er tað besta, tað almenna hevur gjørt fyri tína fyritøku/vinnugrein seinastu 5 árini?
Henda vinnugreinin er so lítil, at tað neyvan er gjørt nakað málrættað fyri hana, men kanska sum partur av onkrum breiðari átaki (kann tó ikki koma í tankar um nakað ávíst, sum hevur gjørt ein stóra mun).
Hvat er tað besta tað almenna kundi gjørt fyri tína fyritøku/vinnugrein?
Krevja dokumentatión fyri hvussu byggiverkætlanir ávirka ljóðviðurskifti, bæði inni og úti.
Hvussu eru almennu vinnukarmarnir sum heild í Føroyum í mun til hjá líknandi fyritøkum í grannalondunum (t.d. umhvørviskrøv og kappingarføri á heimamarknaðinum og uttanlands).
Teir eru í lagi, men tað fakliga umhvørvið her er sera avmarkað, og marknaðurin er lítil. Tí er neyðugt at netverka í útlandinum.
Hvussu eru umstøðurnar at reka vinnu í kommununi, har fyritøkan er?
Tær eru í lagi.
Hvat kundi verið betri?
Fingið øki til smáar virkisbygningar, sum liggja tættari við miðbýin.
Hvussu er atgongdin til fígging av virkseminum hjá fyritøkuni?
Kundi verið betri, peningastovnar vilja heldur hava trygd í mínum privatu føstu ognum heldur enn í ognunum í felagnum.
Eru nakrar serligar forðingar fyri at fyritøkan kann vaksa? (Um ja, nevn so tær týdningarmestu).
Nei, ongar beinleiðis forðingar.
Um tú skalt royna at spáa um framtíðina, hvar sært tú fyritøkuna um 5-10 ár?
Kanska vaksin til tað dupulta.
Persónligt:
Hvat er tað besta við at vera stjóri/eigari í tínari fyritøku?
Tankin um at hava ræði á egnari framtíð, og at kunna gera tað, man hevur hug til. Men ofta kemur tað ikki longur enn til tankan, tí har er altíð onkur verkætlan, sum má vera liðug fyrst.
Hvat er tað mest avbjóðandi?
At fáa stundir til tað fakliga arbeiði. Tá fyritøkan er so lítil, eru ongar deildir, sum kunnu yvirtaka ymsar umsitingarligar uppgávur.
Hvussu nógvar tímar arbeiðir tú um vikuna?
Nógvar, og tað er í lagi. Men eg hugsi eisini um fyritøkuna, tá eg eri heima, og skuldi havt frí.
Spurningar um aktuell mál:
Er atgongd til arbeiðsmegi nøktandi?
Ja.
Merkir tú nakað til, at arbeiðsloysið er lágt?
Nei.
Hvat heldur tú kann verða gjørt fyri at vaksa um fólkatalið í Føroyum?
Roynt at fingið ungdómin at komið aftur eftir loknan lestur og arbeiðsroyndir úr útlandinum. Havi tó ikki hugsað um hvussu tað kann gerast.
Vinnuhúsið varpar ljós á smáar og miðalstórar fyritøkur við at spyrja stjórar innan ymsar vinnugreinar, hvussu tað er at reka fyritøku í Føroyum og teirra gerandisdag.


text:
Ver góð við tjóðina og vís henni veg út í heim.
Vil henni framburð og undanvind.
Gev henni samhaldsfesti og frælsi.
Vís henni brøðralag.
Ómegdin kallar hetta ófrættakent, farligt og nationalistiskt.
Men:
Tað er ikki ófrættakent at vilja frælsi til hin einstaka.
Tað er ikki farligt at vilja klára seg sjálvi.
Tað er ikki nationalistiskt at vilja virka á jøvnum føti við onnur.
Tá eru vit sum øll onnur. Sum allar aðrar heimsins tjóðir.
Og tað er ikki farligt at verða millum hini.
Uttanlanda eru tey akkurát sum onnur fólk.
Tað er als ikki farligt.


text:
NemID
Tú brúkar NemID, tá ið tú skal rita inn í tín Netbanka. Um tú ikki hevur NemID, fær tú hetta, tá ið tú bíleggur Netbankan.
NemID er tín talgilda undirskrift
Við NemID kanst tú ómakaleyst rita inn á ymiskar tænastur í netbankanum. Tá ið tú ritar inn við NemID, brúkar tú títt brúkaranavn, eina kodu sum tú sjálv/ur velur og ein lykil. Lykilin kanst tú antin finna á lyklakortinum, sum tú fær sendandi í postinum ella tú kann velja at downloada NemID lyklaappina – báðir møguleikar eru líka tryggir.
Við lyklaappini kanst tú brúka NemID frá tíni smartfon uttan at brúka lyklakortið. Tá ið tú t.d. skal góðkenna eina inngjalding í tínum Netbanka fer tú at fáa eina áheitan í lyklaappini. Fyri at góðkenna gjaldingina skal tú bert vátta umbøninina á lyklaappini.
Tú kann heinta lyklaappina í App store ella Google Play.
Fakta um NemID
- Tú kann brúka NemID á øllum tínum teldum, smartfon ella tablet.
- Trygdin í samband við NemID er bygd á fleiri ymisk loyniorð. Loyniorðið sum tú sjálvur velur, loyniorðið frá tínum lyklakortið ella tíni lyklaapp. Tí fær tú eina loysn har trygdin er sera góð.
- Tá ið allir lyklar á tínum lyklakorti eru brúktir, fær tú eitt nýtt lyklakort við postinum. Hetta er ikki galdandi í mun til lyklaappina, har ongin avmarking er, hvussu nógv loyniorð tú kann fáa sendandi.
- Harafturat kann tú sum ein eyka møguleika til lyklaappina bíleggja ein elektroniskan lyklavísara, sum vísir loyniorðið við at trýsta á ein knøtt.


text:
Seinast broytt:
Námsætlan sum Word-fíla:
1. Samleiki
Vinnulívsrættur er ein løgfrøðilig lærugrein, ið fevnir um tann partin av løgfrøðini, sum er viðkomandi fyri vinnulívið. Vinnulívsrættur gevur eina almenna vitan um tær rættarligu meginreglurnar, umframt um tann partin av lóggávuni, ið vendir sær til vinnulívið og um hvussu hendan lóggáva, bæði skapar møguleikar og setir karmar fyri vinnufyritøkuna. Undirvísingin í lærugreinin tekur støði í teimum rættarkeldum, sum eru galdandi í Føroyum, men leggur samstundis dent á, at síggja føroysku lóggávuna í altjóða høpi. Skrivliga undirvísingartilfarið, og við tí pensum, er tó danskt og byggir tí á danskar rættarkeldur.
2. Endamál
Endamálið við undirvísingin í vinnulívsrætti á C stigi er at menna førleikan hjá næminginum at meta um løgfrøðiligar spurningar, við atlitið at vinnufyritøkuni, bæði innanlands og uttanlands. Eisini skal næmingurin menna førleikan at eyðmerkja vinnurættarligar vandamálsstøður, við at læra at skilja tær løgfrøðiligu meginreglurnar, ið eru galdandi í einum rættarsamfelag. Harumframt skal næmingurin menna førleikan at brúka løgfrøðiligar arbeiðshættir, tá ið hann skal fyribyrgja ella finna loysnir á rættarligum ósemjum.
3. Stig og tímatal
Undirvísingin í vinnulívsrætti á C-stigi fevnir um 75 klokkutímar.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Næmingurin fer til munnliga próvtøku í bæði kjarnaøkjum og ískoytisøki.
Undirvísingin verður skipað við støði í ymiskum evnum, ið verða lýst nærri við stakdømum. Stakdømini skulu lýsa nútímans løgfrøðilig viðurskifti, har viðkomandi løgspekilig (rættarfilosofisk), siðfrøðilig (etisk) og altjóða sjónamið verða tikin við. Hóskandi KT-amboð og teldutøkar keldur verða nýttar, og løgfrøðiligir umrøðuspurningar innan KT verða viðgjørdir.
Partar av kjarnaøkjunum og ískoytistilfarinum skulu veljast og viðgerast, so at tað kann vera við til at styrkja samanrenningina á lestrarbreytini. Vinnulívsrættur rennur saman við aðrar lærugreinar innan t.d. altjóða spurningar og í samanspæli við tær samfelagsvísindaligu lærugreinarnar í sambandi við vinnurættarligar og almennar løgfrøðiligar spurningar.
Kjarnaøki
Næmingurin skal hava innlit í
- rættarkeldur, og hvussu hesar verða til, eins og tey sjónarmið av løgspekiligum og siðfrøðiligum slag, ið eru støði undir rættarreglum innanlands og altjóða
- meginreglur innan KT-rætt og reglur um gjaldskort
Næmingurin skal duga at brúka løgfrøðiligar arbeiðshættir til at greina og meta um privatrættarligar spurningar og ósemjur millum vinnufyritøkuna og kringumhvørvið, og hann skal vera førur fyri sjálvstøðugt at nýta og viðgera reglurnar innan
- endurgjald, sum ikki er knýtt at sáttmála og vøruábyrgd
- avtalurætt og brúkaraavtalur
- keyp og sølu av vørum og tænastuveitingum innanlands og uttanlands
- brúkarakeyp
- marknaðarføring og kapping
- lánsavtalur (kredit) og trygd fyri lánum, herundir pant og kautión
- krøv og heftilsi
- skuldarinnheinting og húsagang
- keyp og sølu av fastari ogn
- tinglýsing
- setanarviðurskifti og arbeiðsmarknaðarviðurskifti
- rættarsókn.
Næmingurin skal verða kunnaður um meginreglurnar í
- altjóða løgfrøðiligum viðurskiftum, harímillum varnating og lógarval
- skaðatrygging.
Endurgjald og vøruábyrgd
Meginreglur fyri endurgjald, tá ið eingin avtala ella vøruábyrgd er, verða viðgjørdar, so næmingurin gerst førur fyri sjálvstøðugt at nýta og viðgera týðandi reglur á vinnurættarliga økinum. Kunnað verður um skaðatrygging.
Avtalur
Lært verður um meginreglurnar fyri avtalur, stovnan, ógildi og fulltrú, so at næmingurin skilir, hvussu hetta fer fram, og dugir at tulka hesar reglur. Reglur viðvíkjandi brúkaraavtalum verða eisini viðgjørdar.
Keyp og søla av vørum og tænastum
Reglurnar fyri keyp og sølu verða viðgjørdar, serliga við atliti at levering, mishaldi og mishaldsheilmildum, so næmingurin er førur fyri sjálvstøðugt at meta um tey løgfrøðisligu viðurskiftini, ið gera seg galdandi, tá keypt og selt verður, innanlands ella uttanlands. Reglur um brúkarakeyp, marknaðarføring og kapping, verða eisini viðgjørdar. Næmingurin fær somuleiðis innlit í meginreglurnar fyri gjaldshættir og gjaldskort.
Keyp og søla av fastari ogn
Reglurnar um keyp og sølu av fastari ogn verða lýstar, serliga við atliti at tinglýsing og veð, so næmingurin dugir at nýta og viðgera reglurnar.
Altjóða viðurskifti
Kunnað verður um:
- ES og um, hvussu ES-avgerðir og altjóða sáttmálar ávirka galdandi reglur í Føroyum og Danmark.
- meginreglurnar í heimastýrislógini og løgfrøðisliga sambandið millum Føroyar og Danmark
- altjóða varnating og lógarval
Kredittrygd og av- og niðurskriving av skuld
Reglurnar um borgan, ognarfyrivarni og um veð í leysafæ og krøvum verða lýstar, umframt um heftilsi hjá likamligum og løgfrøðiligum persónum, so næmingurin dugir at nýta og viðgera reglurnar um kredittrygd. Næmingurin skal í sínum arbeiði ogna sær kunnleika um reglurnar um skuldarinnheinting, niðurskriving av skuld, gjaldssteðg og reglurnar um húsagang.
Setanarviðurskifti og arbeiðsmarknaðarviðurskifti
Lært verður um meginreglurnar um setanar- og sáttmálaviðurskifti á arbeiðsmarknaðinum, herundir um frítíðarlóggávuna.
Valfrítt evni
Í undirvísingarárinum verða umleið 10 pultstímar nýttir í flokkinum til arbeiði við valfríum evni. Næmingar og lærari velja evnið í felag við atliti at áhuga, tørvi og ynski hjá næmingunum. Endamálið er at geva næmingunum høvi at arbeiða meira nágreiniliga við einum evni frá undirvísingini ella at taka upp nýtt evni, eitt nú í tvørfakligum høpi.
Lesipensum
Í sambandi við evnini, sum eru nevnd undir kjarnaøki og ískoytisøki, verða lisnar umleið 250 normalsíður.
Ískoytisøki
Ískoytistilfar skal kunnu nýtast til at seta kjarnuøkini í perspektiv og nágreina tey, fyri at víðka um sjónarringin hjá næmingunum. Nýggj kjarnuøki kunnu ikki takast við sum ískoytisøki.
5. Førleikamál
Førleikamálini í vinnulívsrætti eru býtt sundir í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar
Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í hesum sambandi skal næmingurin læra:
- at skilja og leggja til grund tær løgfrøðuligu meginreglurnar, ið eru galdandi í einum rættarsamfelag (at virða)
- at skilja og at brúka løgfrøðilig hugtøk og málburð (at samskifta)
- at eyðmerkja vinnurættarligar vandamálsstøður (at kanna)
- at brúka løgfrøðiligar arbeiðshættir, tá hann skal fyribyrgja ella finna loysnir á rættarligum ósemjum (at skapa)
Fakligir førleikar
Eftir lokið C-stig í vinnulívsrætti dugir næmingurin:
- at greiða frá sjónarmiðum av løgspekiligum og siðfrøðiligum slag, ið eru støði undir rættarreglum innanlands og altjóða
- at greiða frá ymiskum viðurskiftum viðvíkjandi rættarkeldum innanlands og altjóða
- at nýta løgfrøðiligar arbeiðshættir til at greina og meta um privatrættarligar spurningar og ósemjur millum vinnufyritøkuna og kringumhvørvið
- at kjakast um spurningar viðvíkjandi rættarsókn.
6. Eftirmeting og próvtøka
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal eftirmetast ávegis í undirvísingargongdini við støði í antin skrivligum ella munnligum framløgum. Næmingurin eigur at hava eina greiða fatan av støðu síni í mun til fakligu málini í lærugreinini og eigur at fáa vegleiðing um, hvussu og hvørjum arbeiðast skal við fyri at røkka málunum.
Eftirmetingin verður skjalfest.
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein munnlig próvtøka.
Próvtøkan fer fram sum ein samrøða millum próvtakara og próvhoyrara. Provtøkutilfarið kann í mesta lagi verða brúkt til tríggjar próvtøkur í sama flokki. Sum heild, skal próvtøkutilfarið fevna breitt um fakliga endamálið við lærugreinini.
Próvtøka fevnir um próvhoyring í próvtøkupensum. Próvtakarin fær umleið 20 minuttir til fyrireikingar, og tá er vegleiðing og tilfarsútflýggjan íroknað. 3 próvtakarar verða hoyrdir um tíman, íroknað próvdøming. Sama próvtøkutilfar kann í mesta lagið verða nýtt tríggjar ferðir í sama próvtøkubólki.
Próvtakararnir verða próvhoyrdir í ítøkiligum uppgávum, ið taka støðið í ókendum tilfari.
Næmingar, ið fara til próvtøku eftir vanligum treytum, geva upp til próvtøkuna umleið 150 normalsíður av lesipensum.
Fyri sjálvlesandi og næmingar, ið fara til próvtøku eftir serligum treytum, er próvtøkupensum tað sama sum lesipensum.
Til fyrireikingina skal próvtakarin hava útflýggjað rein eintøk av teimum uppgávunum, sum hann skal arbeiða við. Í fyrireikingarrúminum kann próvtakarin nýta egnar uppskriftir og alt tilfar, sum er tilskilað í lesipensum. Til tess at styðja framløguna kann próvtakarin undir próvhoyringini brúka tær uppskriftir, hann hevur gjørt í fyrireikingartíðini, men eitt beinleiðis handrit til upplestur telur ikki uppeftir í dømingini.
Dømingargrundarlag
Í dømingini verður mett um, í hvønn mun próvtakarin lýkur førleikamálini í lærugreinini. Próvtakarin skal í hesum sambandi duga at greina og lýsa týðandi tættir í próvtøkuspurninginum, harímillum at nýta neyðug og viðkomandi løgfrøðilig hugtøk, og at duga at síggja uppgávuna í mun til dagliga, vinnuliga virksemið, og at samanbera spurningin við hetta. Hann skal í hesum sambandi duga at skipa og bera fram fakligt tilfar, orða eina fakliga meting av uppgávuspurninginum, kjakast og meta um vinnurættarligar spurningar við at nýta løgfrøðiligar arbeiðshættir og hugtøk í einum veruleikanærum samanhangi.
Givið verður eitt próvtal fyri munnliga avrikið. Próvtalið verður givið við støði í einari heildarmeting.
7. At skipa undirvísing
Didaktiskar meginreglur
Í vinnulívsrætti verður arbeitt við løgfrøðiligum spurningum, ið eru uppi í tíðini, har ítøkilig mál verða viðgjørd við støði í einari heildarmeting. Løgfrøðiligt ástøði verður brúkt á ein hátt, ið gevur næmingunum møguleika at greiða frá løgfrøðiligum avgerðum og atburði í einum virki, í einum veruleikakendum samanhangi. Undirvísingin skal so nógv sum til ber vísa atlit at teimum royndum, ið einstaki næmingurin hevur.
Tann induktiva læringsmeginreglan skal hava eitt týðandi pláss, tá undirvísingin verður løgd til rættis. Við einari induktivt grundaðari undirvísing mennist førleikin hjá næminginum at skipa, orða og bera fram tær fakligu metingarnar og niðurstøðurnar.
Arbeiðshættir
Næmingarnir skulu hava møguleika at ávirka undirvísingargongdina sum heild, bæði tá tað snýr seg um val av ískoytistilfari og tvørfakligar spurningar. Undirvísingin skal harumframt leggjast til rættis við atlitið at ymisku førleikunum og fortreytunum hjá næminginum.
Undirvísingin skal leggjast til rættis við ymiskum og alt meira avbjóðandi og mennandi arbeiðshættum. Eisini fevnir undirvísingin um at arbeiða við uppgávur, ið viðgera avmarkaðar løgfrøðiligar spurningar. Undirvísingin skal leggja dent á, at læra næmingin at skilja, greina og meta um løgfrøðilig viðurskifti.
Skúlin avger í hvønn mun lærugreinini verður tillutað tíð til skrivligt virksemi. Í ávísum avmarkaðum spurningum er skrivliga virksemið við til at menna førleikarnar hjá næmingunum til at arbeiða sjálvstøðugt við løgfrøðiligum arbeiðshættum og ástøði, eitt nú í sambandi við innsavnan av upplýsingum og tá ið talan er um at gera frágreiðing, greining, meting og niðurstøðu.


text:
Sjálvandi skal Samhaldsfasti teljast við
Fyrr var Samhaldsfasti eitt ískoyti til pensjónina. Nú er hann sjálv pensjónin. Tí eigur hann at verða taldur við í almenna rakstrinum.
Almennu rakstrarútreiðslurnar hjá landinum eru øktar meira enn 7 prosent síðani fíggjarlógin fyri 2018 var løgd fram fyri einum ári síðani. Tað er ein so stórur vøkstur, at tað fer at skapa álvarsligar trupulleikar, tá inntøkurnar aftur fara at minka.
Stóra kjakið undir viðgerðini av fíggjarlógaruppskotinum hevur verið, um útreiðslurnar í Samhaldsfasta skulu teljast við, tá uppgjørt verður, hvussu nógv almennu útreiðslurnar eru vaksnar, men har kann eingin ivi vera um, at tær eiga at verða taldar við.
Tinglimir hjá samgonguna hava ført fram, at Samhaldsfasti hevur ongantíð verið taldur við í almennu útreiðslunum, so hví skal hann teljast við nú?
Svarið er einfalt: Tá Samhaldsfasti var settur á stovn í 1991 var hann ikki roknaður sum partur av sjálvari fólkapensjónini. Hann skuldi einans vera eitt ískoyti, sum partarnir á arbeiðsmarknaðinum sjálvir rindaðu. Tí var tað natúrligt, at hann ikki varð taldur við á fíggarlógini.
Men við tíðini er gjaldið inn og út úr Samhaldsfasta vaksið, og við nýggju pensjónsskipanini bleiv leikluturin hjá grunninum broyttur. Nú er hann ikki bara eitt ískoyti til pensjónina, men nú er hann sjálv pensjónin. Landskassin sparir harvið eina stóra útreiðslu á fíggjarlógini við at flyta ein part av gjaldinum yvir í Samhaldsfasta, og harafturat skulu bæði tey sum rinda inn í Samhaldsfasta og tey sum fáa út úr honum rinda skatt til landskassan. Landskassin sparir útreiðslur og fær eisini dupultan skatt!
Tí kann eingin ivi vera um, at tá roknað verður út hvussu nógv almennu rakstrarútreiðslurnar eru øktar, so eigur útreiðsluvøksturin hjá Samhaldsfasta at telja við. Annars fáa vit eitt misvísandi tal.
Helgi Abrahamsen
Meiningar og hugleiðingar ið verða bornar fram í hesum lesarabrævið, umboða ikki meiningar, áskoðanir ella sjónarmið hjá leiðsluni í R7 Kringvarp.
Mest lisið í farnu viku
Álvarsom lúgvisjúka stórtrívst millum ávísar journalistar í Føroyum
Norðoyggjar missa nógv orsaka av fiskivinnunýskipanini
Kristin Michelsen: Hetta er brot á lógirnar hjá Javnaðarflokkinum
Kristin Michelsen stillar uppaftur
Ætlar Bjørn at forkoma Sjálvstýrisflokkinum?
Alt hevur sína tíð her á fold
Jenis ætlar sær í landsstýrið
R7 og KvF samsenda
Kanning av kynsligari misnýslu av børnum í Føroyum
Fuglafjarðarsendingin (7) - 18. okt. 2018
Hugnaløtan (38) - Gestur: Karina Højgaard
Óreglusemi á fundarborði í fiskimálaráðnum
Ljóðbrot: Tá dunnan endaði undir sofuni
Líggjas Johannesen: Hvar eru pengarnir brúktir?
Sverri Hansen sagt seg úr búskaparráðnum
Metis - Øll sendingin - 16. oktober 2018
At lata Almannaverkinum fleiri íbúðir loysir sjálvandi nakað
Myndarøð: Café"in á Mølini í Skálavík
Eg gangi út frá, at Poul Michelsen hevur eina góða frágreiðing til vanliga skattgjaldaran
Norðlysið gitar: Tummas Lervig fyri Hendrik Old
Saudi-Arabiski krúnprinsurin kann verða koyrdur frá
Sjálvstýri havt ársfund
Myndarøð úr Føroyingahavnini: Tíðarinnar tonn er farin avstað við tí mesta.
Terje hugleiðir um almennan og privatan kappróður.
Samband
Postboks 226
FO-600 Saltangará


text:
Makrelur (makrelættin)
Scomber scombrus Linné, 1758
Stødd: Makrelur verður upp í umleið 66 cm, vanlig longd 30-40 cm.
Dýpi: Hann er mest uppi í sjónum, gongur oftast í torvum. Um veturin er hann við botnin á 200-250 m dýpi.
Litur: Bláligt yvirbrá um bakið. Umleið 30- 35 myrkt bláligar, næstan svartar, tvørrípur eru allan vegin aftur eftir bakinum. Ljósari bláligt ella grønligt er millum rípurnar. Blankur um síðurnar við einum farra av purpurliti. Undir búkinum er hann hvítur.
Teinar: R1 VI-XII; R2 11-13; G I + 12-13; U 18-21; B 5.
Lýsing: Tjúkkastur er hann um miðjuna, verður spískari út í endarnar. Hann hevur stuttar uggafjaðrar og stuttar búkfjaðrar. Hann hevur tvær rættiligar ryggfjaðrar, tann fremra er tríhyrnt, og fremri endi hennara er fremri enn aftari endi á búkfjaðrunum. Hin aftara er meira ferhyrnt, og fremri endi hennara er beint uppi yvir gotinum. Hann hevur fimm smáfjaðrar aftast á sporlinum, bæði undir og á.
Eyðkenni: Tær smáu fjaðrarnar aftast. Rípurnar á bakinum.
Týdningur: Makrelur verður nógv fiskaður, bæði til matna og ídnað.
da: Makrel, en: Mackerel, fr: Maquereau commun, ís: Makríll, no: Makrell, tý: Makrele
Mouritsen, Rógvi: Fiskar undir Føroyum. Føroya Skúlabókagrunnur og Fiskirannsóknarstovan. Tórshavn. 2007.
Áburrufiskar Perciformes
Hesin hópurin er størstur av fiskahópunum.
Í hópinum eru 160 ættir, 1539 slektir og 10033 sløg.
Av teimum eru 18 ættir við Føroyar, og hesar hava 29 slektir og 41 sløg:
Í hópinum er ein størri blanding av fiskum við mongum ymsum frábrigdum og útsjónd, langir og klænir, smáir og stórir, smalir og høgir.
Her eru fiskar, ið hava bleytar teinar í fjaðrunum, og aðrir, ið hava harðar teinar í fjaðrunum. Nakrir hava eina, aðrir hava tvær ryggfjaðrar.
Í karpaættini eru onkur fiskasløg tvíkynjaði.
Undir Føroyum eru bert saltvatnsfiskar í hesum hópinum, men úti í heimi eru eisini sløg, sum eru í feskum vatni og í blandingsvatni.


text:
Á Ólavsøku hevði Karavella Marionett-Teatur 7 sýningar av Skrímslalív á Tjóðpallinum. Væl varð vitjað og tær báðar seinastu sýningarnar vóru meir enn útseldar. Í heyst fer Skrímslalív á ferð og til ber hjá skúlum, barnagørðum og øðrum stovnum ella fyritøkum at bíleggja sýningar. Karavella Marionett-Teatur kemur út til tykkara… les meira…. →
(Ummælið eftir Laufey Brynhildardóttir á Facebook tann 1. mai 17) Bókin er pallurin Var so heppin at síggja leikin Skrímslalív í Norðurlandahúsinum í vikuskiftinum. Talan er um ein sonevndan “pop-up” leik, og er tað nakað sum frøðir meg, so er tað pappír og pop-up. Vit kenna øll til lukku-kortini, sum… les meira…. →
30. apríl var frumsýning av 5. leikinum hjá Karavella Marionett-Teatri: Skrímslalív. Sýningin var í Norðurlandahúsinum í samband við at stóra samvirkna skrímslaframsýningin hjá Áslaug Jónsdóttir: Heima hjá Skrímslunum var í Norðurlandahúsinum. Leikurin er yvir fýra av vældámdu skrímslabókunum eftir Rakel Helmsdal, Áslaug Jónsdóttir og Kalle Güettler, Skrímslavitjan, Klandursskrímsl, Skrímslakiskan og… les meira…. →
10. apríl 2016 var frunsýning av nýskrivaða marionettleikinum Dansa so væl og leingi hjá Karavella Marionett-Teatri. Hedvig Westerlund-Kapnas leikstjórnaði leikinum, sum Rakel Helmsdal skrivaði, spældi og skapti. Søgan er um Eleonoru og Sindra, tvey børn, sum vaksa upp saman, gerast góð og verða atskild vegna ymisk áhugamál. Hægsta ynski… les meira…. →
Tíðindaskriv: Marionettleikurin Dansa so væl og leingi hjá Karavella Marionett-Teatri verður aftur at síggja á Ólavsøku. Seks sýningar verða í kjallaranum hjá Tilhaldinum, gróthúsið í Grasagarði, tann 27., 28. og 29. juli kl. 15 og 17. Dansa so væl og leingi er ein lívssøga um menniskju við eini passión. Ein… les meira…. →
Dansa so væl og leingiNýggjasta uppsetingin er Dansa so væl og leingi.Hetta er ein lívssøga fyri allar aldursbólkar, børn, ung, vaksin og gomul frá 7-97 ár.Hetta er 4. leikverkið hjá Karavella Marionett-Teatri. Frumsýning varð 10. apríl í Norðurlandahúsinum.Les meira um leikin HER.Les ummæli HER.
9. apríl lat framsýningin “Hugurin flýgur” upp í Dansistovuni í Norðurlandahúsinum. Hetta er mín fyrsta framsýning og tað er ein soloframsýning. Alt á framsýningi eru míni verk. Har eru allar marionettirnar, sum eg havi tilevnað síðani 2011 samt leikhúsið hjá Karavella Marionett-Teatri við pallmyndini til Dansa so væl og leingi. Tó… les meira…. →
Leingi er tað, ið væl skal vera, siga tey. Í hvussu so er hevur hesin leikurin verið leingi á veg, tað er næsta tvey ár síðani, at fyrsta hond varð løgd á marionettirnar og ætlandi skuldi leikurin havt frumsýning síðsta summar. Men so skuldi ikki vera. Men í dag, tann… les meira…. →
Frá 9. apríl til 8. mai verður ein øðrvísi listaframsýning í Dansistovuni í Norðurlandahúsinum. Í samband við Barnafestivalin hevur Norðurlandahúsið heitt á meg at hava framsýning av øllum leikarahópinum hjá Karavella Marionett-Teatri, sum nú telur 32 marionettir og eisini leikhúsinum, har nýggi leikurin “Dansa so væl og leingi” fer at… les meira…. →


text:
Ferðin í Letlandi byrjaði í Liepāja, triðjstórsta býnum. Fyrst á skránni var ein túrur við guide til Karosta, eitt frágingið hernaðarøki. Øki var risastórt og nógvir túsund russar høbdu búð har undir hersetingi. Nú stóð stórur partur av tí tómt. Vit vitjaðu m.a. eina russikt ortodoksa kirkju, Sankta Nikolas Sjómans Dómkirkjuna… les meira…. →
Orkesturdagar í Norðurlandahúsinum Mánamorgunin fóru tvey børn av Debesartrøð spent niðan í Norðurlandahúsið til Orkesturdagar hjá Musikkskúlanum. Hjá tí yngra var hetta fyrsta ferð og tí bæði spennandi og eitt sindur ræðandi. Hvat nú, um hini dugdu nógv betur? Hvat um hann ikki fekk fylgt við?…. Men har gingu ikki… les meira…. →


text:
Hvat krevst av pørtunum?
Meklingin er sjálvboðin og merkir tað, at partarnir sjálvir vilja mekling og taka á seg ábyrgdina at finna eina loysn.
Partarnir verða kunnaðir um mannagongdina og geva seg undir reglurnar galdandi fyri meklingina.
Partarnir kunnu altíð velja at taka seg aftur. Partarnir eiga trætuna og loysnina.
Meklingin fer fram í trúnaði, og partarnir binda seg til ikki at bera víðari nakað av tí, sum fram fer undir meklingini, uttan so at annað er avtalað. Sama er galdandi fyri meklaran. Trúnaðarkravið er fortreytin fyri at fáa bygt upp tað álit, sum samskifti undir meklingini krevur.


text:
Orð: Ann Hovland
Lag: Bjartur F. Johannesen
Lítla barn nú limað í Guds ríki er,
lítið frækorn gróðursett í hesi stóru verð,
líka nógv tú verdur ert ja, sum alt jarðargull,
líka nógv sum tægurnar av molum vóru full.
Eins og lítla frækorn spírar moldum í,
millum tornir, titslarnar, tað tekur sína tíð,
andlit blíða brosar, nýggja fræið ávøkst ber,
ger til smábarn, unglings, eitt undurverk tað er.
Lítlar greinar vaksa stórar træi á,
tú eitt pláss nú hevur fingið: ansa nú uppá,
nokk av ljós og vatni mást tú fáa beinanveg,
hetta faðir, móðir skulu taka upp á seg.
Í Guds sterka favni har tú hvílir trygt,
alla lívsleið tína hann skal leiða teg við lykt,
sum eitt reint óskrivað blað er nú tín langa ferð,
træðið fer at blóma altíð, stóran ávøkst ber.
Lítla barn, eitt blómutræ so vakurt er,
nýggjar greinar spretta fram, sum tíðin líður her,
fjala allar tornir, titslar undir tí hvønn dag,
illgrasið tær onki fer at gera, lít á tað.


text:
Tað finnast ikki færri enn eini 5000 ymisk sløg av hvítum. So spurningurin er, hvønn hvítan lit tú skalt velja, tá tú skalt brúka hvítt? Her eru nakrir vælumtóktir hvítir litir og lit-kodur teirra.
S0300N er kanska ein tann best umtókti hvíti liturin. Í mun til kritahvítt, so er hesin litur ikki so harður og bláhvítur sum kritahvítt.
Eggjaskal. Væl dámdur hvítur litur við eitt sindur av gulum tónum. Kodan er S 0502-Y.
S 1002-R hevur eitt sindur av reyðum í sær. Eisini ein vælumtóktur hvítur litur, sum er heitur á at líta.
Blandar tú eitt sindur av svørtum í hvítt, fært tú grátt. Eitt vælumtókt ljóst grátt er S 1002-Y, sum ikki er so kalt., tí har er eisini gult í.
Reint og klárt. Ynskir tú ein hvítan lit, sum er reinur og klárur, kanska eitt sindur kaldur, so kanst tú blanda grønt ella blátt í. Har kann m.a. S 0804-B50G brúkast.
Spyr starvsfólk okkara í málingadeildini í Byggibúðini, um tú hevur nakrar spurningar.


text:
Meðan eg hyggi út av brúnni
Eg havi einaferð staðið við ánna Seine í París,
beint við har, sum gráu restirnar av Jeanne D’Arc vórðu
stroyddar, eftir at hon varð brend á báli,
ella stóð eg har Paul Celan eina svarta nátt leyp út í mjólkaskúmaðu ánna,
kanska var tað ikki har. Kanska var tað í nánd,
men ikki heilt.
Nei, lat meg byrja umaftur.
Eg havi einaferð staðið við ánna Tyne, havi staðið
á Bridge Street og hugt eftir bátinum, sum skuldi sigla meg
oman móti munnanum.
Viðhvørt krevur tað sín mann at standa á eini brúgv.
Tað krevur ein vanligan mann, sum letur seg í arbeiðsklæði,
sum letur seg í handskar og stivlar,
og fer út á ánna,
at seta lív sítt í vága,
meðan fuglar láta og fiskurin svimur,
og Gud altíð er tann sami vitin,
sum blunkar gjøgnum sorgina og tárini.
Lívið, tað yðjandi lívið, sum fer frá einum áarbakka til hin
tvørtur um brýr, menniskju so tøtt,
at tey hoyra hjartaslátturin
hvør hjá øðrum ekkóa
ígjøgnum stál, ígjøgnum skipslastir
og inni í hvørjum hjartakamari
anir ein lítil logi,
ein logi, sum einaferð varð tendraður fyri at snýta náttuni.
Og skrúvurnar sum grøva seg niðan eftir ánni,
sum vildu tær bora seg upp á mánan og aftur,
skrúvurnar, sum fáa jørðina at mala og mala,
har hon hongur sum ein bóltur í alheims sortanum.
Tá ið dagurin er av,
tá ið møðin dundrar út í hvønn krók,
og orðini hita kjálkarnar
og alt tað vanliga frá degnum, sum er farin,
byggir brýr millum dreymarnar og andadráttin,
tá síggi eg,
at ein vilstur láturkópur stingur høvdið upp undan vatnskorpuni,
og eg leni meg út yvir rekkverkið,
meðan eyguni drukna í takksemi.


text:
Agnar Frederiksen
17.12.2017 - 14:15
Ítróttur > Ítróttur > Hondbóltur
Heimsmeistaraheitið í hondbólti hjá kvinnum verður avgjørt seinnapartin. Tað er ímillum Norra og Frakland, at slagið skal standa í Hamburg.
Tað er eingin ivi um, at favorittleikluturin liggur hjá norsku kvinnunum. Tað mesta av heari øldini hevur Norra verið heilt í toppinum av altjóða kvinnuhondbólti, og Norra hevur vunnið tvey tey seinastu EM-heitini, og verja í dag heimsmeistaraheitið frá 2015.
Eftir fýra sigrar útav fýra møguligum, tapti Norra ímóit Svøríki í seinasta dystinum í bólkaspælinum. Men síðani hevur norska liðið trumla alla mótstøðu niður. Tað er gingið útyvir Spania, Russland og seinast Holland. Sigranir hjá Norra hava verið við ávíkavist 8, 17 og 9 málum, so tað kann róliga sigast, at Norra er í einum góðum stima og kemur inn til finaluna við sjálvsálitið.
Meðan Norra hevur verið flúgvandi í knock-out dystunum hevur Frakland vunnið teprar sigrar allan vegin. Eftir eitt 2.pláss í bólkinum, vunnu fronku kvinnurnar við trimum málum á Ungarn og síðani Montenegro, áðrenn Frakland vann 24-22 í einari spennandi hálvfinalu á Svøríki fríggjakvøldið. Nú bíðar so stóra uppgávan í finaluni. Frakland fekk bronsu til EM fyri einum árum síðani, og silvur til OL í Rio í 2016. Einasta gullið í stórar kapping hjá liðnum kom í 2003, tá Frakland vann heimsmeistaraheitið.
Norra hevur toppskjúttan í kappingini: Høgra bakkin Noru Mørk, ið hevur skotið 59 mál í Týsklandi. Norra hevur eisini tann málverjan í kappingini, ið hevur best bjargingarprosent: Veteranin Katrine Lunde, ið hevur tikið 45 % av skotunum ímóti sær. Tað er generelt nógv sum talar fyri, at Norra aftur kann lyfta eitt steyp seinni í dag, og tað er sambært viðmerkjarum, veddingarfyritøkum o.ø. Men tað er tó lagt upp til eina spennadi finalu, har ein av høvuðsspurningunum er: Megnar Frakland at fylgja við leikferðini hjá norska liðnum.
Finalan byrjar kl.16.30, og kann síggjast á danska TV2.
Í løtuni verður bronsudysturin leiktur. Har er Holland á odda 14-8 ímóti Svøríki í hálvleikinum.


text:
Í morgun løgdu umboð fyri samgonguna og Sjálvstýri uppskot um pensjónsnýskipan fram. Uppskotið gevur pensjónistum 1000 krónur meira um mánaðin at liva fyri.
– Eg eri ómetaliga fegin um, at pensjónistar nú fáa meira at liva fyri, og at tað fer at gerast meira lønandi at arbeiða eftir pensjónsaldur, samstundis sum vit styrkja fíggjarliga haldførið hjá vælferðarsamfelagnum frameftir. Bæði verandi og komandi pensjónistar fáa við pensjónsnýskipanini eina munandi betri og tryggari pensjónsskipan, segði Kristina Háfoss millum annað á tíðindafundi í morgun.
Tíðindafundur var í morgun, har greitt var frá pensjónsnýskipanini, sum samgongan hevur gjørt saman við Sjálvstýri. Í samgonguskjalinum var pensjónsnýskipanin raðfest, eins og fleiri samgongur undan hesari hava arbeitt við skipanini.
Uppskotið hjá samgonguni um pensjónsnýskipan byggir á trý stavnhald:
- Hægri pensjón til pensjónistar við lágari og miðal inntøku
- Meira lønandi at arbeiða eftir pensjónsaldur
- Styrkir haldførið og framtíðartryggjar vælferðarsamfelagið
Tað stendur at lesa á heimasíðuni hjá fíggjarmálaráðnum.
Í uppskotinum til pensjónsnýskipan veður lagt upp til, at pensjónistar í framtíðini skulu arbeiða longur, men at hendan broytingin skal gerast yvir langa tíð. Tí verða pensjónistar, ið arbeiða eftir pensjónsaldur, í framtíðini ikki skattaðir eins hart, og teir hava verið. Pensjónsaldurin hækkar eftir skipanini við einum hálvum ári í 2025 og einum hálvum ári meira í 2030.
Pensjónsskatturin hevur verið flatur, síðan fyrrverandi samgongan setti forsskattingin av pensjónini í verk . Nú verður skatturin aftur í stigum, soleiðis at pensjónsskatturin einans verður 30 prosent hjá teimum lægst løntu.


text:
Vikublaðið vil í morgun vera við at í Alabama broyta tey støddfrøðiliga virði á Pi til 3 og í Keypmannahavn sigur FCK, at tey hava keypt poppsangaran Erann DD. Umframt at verða framherji, skal hann draga kvinnur til keðiligu dystirnar.
Einaferð, tá Útvarpið var nýtt, fortaldi útvarpsstjórin um eina ísbjørn, sum varð rikin á Havnina. Sjálvandi skuldu øll síggja hana. Og einaferðina fortaldi Útvarpið, at kanónirnar á Skansanum skuldu roynast. Tí máttu øll koyra vindeyguni upp, tí undirtrykkið kundi elva til at vindeyguni vórðu sogin út. Serliga í nánda av Skansanum. Samanumtikið hevur Útvarpið verið framúr at lokka fólk apríl á ein stuttligan hátt.
Ein hin besta aprílsøgan uttan úr heimi, var tá Burger King í 1998 lýsti í blaðnum USA Today við einum serligum Whopper-burgara til tey, sum eru vinstrhent. Sagt varð í fullsíðulýsingini, at burgarin var eitt tilboð til tær 32 milliónirnar í Amerika, ið eru lámar. Sagt varð eisini at alt tað sama var latið í nýggja burgaranum. Tó var innihaldið snarað 180 stig, so hin vinstrhenti lættari kundi eta.
Kanska bendir henda søga á at brúkarin kennir ikki mun á veruleika og fiktión. Hann verður lokkaður apríl hvønn dag :-)
Millum aðrar góðar aprílsøgur uttan úr heimi, er floytandi gularótin, sum Tesco lýsti við í Sun 2002. Genmodifiseraða gularótin floytaði, tá hon var kókað, segði Tesco 1. apríl hetta árið.


text:
Helgi hevur fingið svar um Brexit-fyrireikingar
Altóða politikkur -
Helgi Abrahamsen, løgtingsmaður fyri Sambandsflokkin, hevur nú fingið svar frá Poul Michelsen, landsstýrismanni í uttanríkismálum viðvíkjandi fyrireikingum í sambandi við Brexit
Í svarinum, dagfest 6. apríl 2018, frá Poul Michelsen, stendur:
1. Hvussu nógv fólk í Uttanríkis- og Vinnumálaráðnum (umroknað til heil ársverk) arbeiða burturav við at fyrireika Føroyar til Brexit?
Svar: Beinanvegin tað gjørdist greitt, at ein meiriluti av bretska fólkinum ynskti, at Bretland skuldi úr ES, fór landsstýrið undir at fyrireika seg til nýggju støðuna og setti ein bólk, ið m.a. skuldi fylgja gongdini og virka fyri føroyskum áhugamálum í sambandi við Brexit.
Uttanríkis- og vinnumálaráðið leiðir arbeiðið, og umboð úr Fiskimálaráðnum, Løgmansskrivstovuni, Fíggjarmálaráðum og sendifólkini í London og Brússel eru partur av Brexit-bólkinum. Arbeiðið verður gjørt sum partur av starvinum hjá umboðunum. Sendistovurnar í London og Brússel nýta harafturat nógva orku at greina støðuna, at kunna føroysku skipanina um gongdina og at vísa viðkomandi myndugleikum á føroysk áhugamál. Hóast sera torført er at siga nágreiniliga, hvussu nógv ársverk talan er um, verður mett, at tað kann vera umleið hálvtannað ársverk.
Afturat arbeiðinum hjá Brexit-bólkinum og sendistovunum viðger Fiskimálaráðið eisini tær broyttu umstøðurnar, sum Brexit fer at hava við sær fyri fiskiveiðisamstarvið í Norðuratlantshavinum.
2. Hevur landsstýrið fingið tilboð frá donsku stjórnini um at vera partur av teirra fyrireikingararbeiði í sambandi við Brexit?
Svar: Stutt eftir bretsku fólkaatkvøðuna setti danska uttanríkisráðið seg í samband við Uttanríkis- og vinnumálaráðið og kunnaði um, at danska stjórnin hevði sett ein Brexit-bólk, sum var mannaður við umboðum fyri øll stjórnarráðini. Víst var á, at so hvørt sum arbeiðið í bólkinum fráleið, skuldu Føroyar verða kunnaðar um gongdina. Eisini varð heitt á føroyskar myndugleikar um at gera vart við, hvørt tað vóru øki, ið høvdu serligan týdning fyri føroysk áhugamál.
3. Um landsstýrið hevur fingið eitt tílíkt tilboð, hvat hevur landsstýrið so svarað?
Svar: Síðani fráboðanin kom frá danska uttanríkisráðnum, hevur samband javnan verið millum Brexit- bólkarnar báðar. M.a. hevur forkvinnan í føroyska Brexit-bólkinum luttikið á fundi saman við umboðunum í danska bólkinum og greitt frá, hvørjar avleiðingar bretska útlimanin úr ES kann fáa fyri føroysk áhugamál. Í hesum sambandi varð heitt á donsku umboðini um at hava í huga føroysk áhugamál, tá talan er um málsøki, sum Føroyar ikki hava yvirtikið ella har Føroyar eru fevndar av ES-skipanum.
Tað er vert at hava í huga, at fyrireikingarnar hjá danska bólkinum snúgva seg um at greina, hvørjar avleiðingarnar verða fyri Danmark sum ES-limaland og at virka fyri, at samráðingarstøðan hjá ES mótvegis Bretlandi er í samsvari við donsk áhugamál.
Av tí at Føroyar eru uttanfyri ES, eru fyrireikingarnar hjá Føroyum av einum øðrum slag. Tað snýr seg fyrst og fremst um at samskifta við bretskar myndugleikar og leggja lunnar undir eitt gott samstarv við Bretland eftir Brexit, ikki minst okkara áhugamál í at fáa góð og trygg viðurskifti á handilsøkinum.
Harumframt hava vit áhuga í at tryggja okkara fiskiveiðiflota nøktandi atgongd á fiskivinnuøkinum. Her kunnu danir hava mótstríðandi áhugamál, og tí er mett at føroyskir myndugleikar best taka sær av hesum arbeiðinum sjálvir.
4. Um landsstýrið hevur fingið eitt tílíkt tilboð og hevur svarað, hvør var so grundgevingin fyri svarinum?
Svar: Sí svarini til pkt. 2 og 3.
Sambandsflokkurin
RN


text:
2. september 2016
Bíbliu Forum
"Třskv°ldi 6 september kl. 21.00, byrjar BÝbliu Forum aftur. BÝbliu Forum er serliga Štla ungum monnum, i eru umlei 25-55 ßra gamlir, tˇ verur ongin vendur Ý hurini! Endamßli er at skapa eitt sta, har menn m°tast fyri at tala saman um BÝbliuna, hava uppbyggjandi samfelag, og at bija saman.
Vit byrja, vi at fara Ýgj°gnum Efesus brŠvi. Ta fyrsta kv°ldi hevur Sßmal Mikkelsen eina innleislu til brŠvi, sÝani verur fari Ýgj°ggnum ein kapittul fyri hv°rt kv°ld.
Kaffi og okkurt s°tt verur sjßlvandi afturvi!
Allir ungir menn eru vŠlkomnir.
Vegna BÝbliu Forum
Sßmal Mikkelsenö


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Eik-málið: Stevningin fyllir 512 síður
Stevningin í sakarmálinum móti leiðsluni og grannskoðanini hjá gamla Eik banka fyllir 512 síður Og advokatarnir, sum eru við, hava nógv meira enn tað at lesa, áðrenn dómsviðgerðin verður í Føroya rætti.
Skjølini fylla fimm stórar flytikassar. Sakførarin hjá Fíggjarligum støðufesti, Carsten Fode, hevur biðið rættin um 30 dagar til dómsviðgerðina. Óvist er, nær dómsviðgerðin verður.
Málið er ongan veg komið enn. Stevningin er komin, og nú skulu advokatarnir hjá teimum saksøktu svara stevningini.
150 mió. kr.
Fíggjarligt støðufesti hevur stevnt eftir 150 mió. kr. í endurgjaldi frá nevndarformanninum í Eik, Frithleif Olsen, næstformanninum Odd Bjellvåg, forstjóranum Marner Jacobsen, stjóranum Bjarna Olsen, grannskoðarafyritøkuni Nota og Hans Jóhan Laksá, grannskoðara.
Í hvussu so er ein av teimum stevndu hevur stevnt Tryggingarfelagnum Føroyar, tí tað vil ikki gjalda tryggingina fyri kravið hjá Fíggjarligum støðufesti, um Fíggjarligt støðufesti vinnur sakarmálið.
Sambært upplýsingum hjá Útvarpinum heldur Tryggingarfelagið uppá, at tað fekk skeivar upplýsingar um roknskapirnar hjá Eik, tá tryggingin fyri 2010, tá Eik fór, varð teknað.
Visti ikki hvør støðan var
Víst verður til, at Fíggjarligt støðufesti sigur, at roknskapirnar hjá Eik søgdu ikki, hvør veruliga støðan hjá bankanum var. Hevði Tryggingarfelagið Føroyar vitað, hvør veruliga støðan var, varð eingin trygging teknað fyri Eik menninar.
Tryggingarfelagið er stevnt eftir 150 mió. kr. Tryggingarfelagið Føroyar hevur endurtryggjað tryggingina hjá Eik uttanlands.
Sí eisini


text:
Lestrarársbyrjan 2011
Malan Marnersdóttir helt hesa røðu fyri teimum nýggju lesandi á Føroyamálsdeildini, fyrsta dagin tey møttu á Setrinum.
Hjartaliga vælkomin á Føroyamálsdeildina og hjartaliga til lukku við lestrarplássinum, sum tit hava ognað tykkum. Nú byrjar tað!
Tit koma á Setrið fyri at... ja, hví koma tit á Setrið at lesa? Tí at Fróðskaparsetrið hevur dugað so væl at lýsa fyri útbúgvingum, at tað hevur sannført tykkum um, at her skal tað vera, tit skulu lesa og læra fyri at røkka lívsmáli tykkara? Ella hava tit valt Fróðskaparsetrið fyri at sleppa undan at flyta av landinum at fáa eina hægri útbúgving? Eg rokni við, at tit eru her í dag, tí at tit vilja lesa føroyskt. Tí tað ber bara til á Setrinum og her á Føroyamálsdeildini.
Eg veit tað sjálvandi ikki, men eg royni altíð at gita, hvat hevur verið tað avgerandi fyri lestrarvalið hjá nýggjum studentum. Eg havi lisið mær til, at nútímans ungdómur fer at lesa tað ávísa fakið og fáa sær júst ta útbúgvingina, tí tey halda tað fremja sjálvsmenning sína. Lesturin skal ikki fyrst av øllum geva ein fakligan og professionellan førleika, útbúgvingin verður ikki vald eftir, hvat gagnar samfelagnum, ella fyri at gerast limur í einum ávísum samfelagsbólki - eitt nú at verða akademikari.
Nei, tað, sum um ræður, siga útbúgvingarfrøðingar (Birgitte Simonsen & Lars Ulriksen Universitetsstudier i krise), er sjálsvrealisering og sjálvsmenning: Útbúgvingin, lesturin er ein máti at arbeiða við samleikanum og at menna hann. Og lýkur lesturin so ikki hesi krøv um at menna sjálvkensluna og samleikan, so verður fakið slept, og okkurt annað roynt í staðin.
Eg sigi ikki, at hetta er galdandi fyri tykkum – hetta er galdandi sumstaðni fyri nokk so nógv. Men eg kann vissa tykkum um, at hetta, sum tit nú fara undir, krevur sítt. Tað er eingin hóttan, men ein staðfesting: lestur er arbeiði! Tit sleppa ikki at liggja á løtu síðu, tit fáa nógv at lesa – stundum ov nógv, fara tit ivaleyst at halda.
Og fyri alt tað, einki galið er í, at tit hava valt, sum tit hava valt. Fyrr kallaðist tað at velja eftir hugi, vel ta útbúgving og tann lestur, sum tú hevur hug til. Tað haldi eg, er í fínasta lagi, tí besti rakstrarmátturin er hugurin. Eg vóni, at hugurin er góður, ja, at hann er av besta slag.
Tit hava valt at lesa føroyskt. Tað vil siga at fáa innlit í, hvussu málið er skipað, og hvussu tað ber fyribrigdi fyri bókmentalig og málslig viðurskifti. Tað ger tykkum før fyri at lýsa og greina málburð – antin hann er munnligur, skrivligur ella skaldsligur.
Føroyamálsdeildin er tann deildin á Fróðskaparsetrinum, har vit granska føroyskar bókmentir og føroyskt mál. Føroyamálsdeildin eigur alt tað føroyska málið, skilt á tann hátt, at øll orðini eru skrásett her – ein stórur partur á pappírskortum, kartotekskortum, og restin er skrásett talgilt. Deildin hevur eisini eitt umfatandi bandasavn við kvæðum, søgum, sagnum og ævintýrum.
Tá ið Setrið varð stovnað í 1965, var tað Føroyamálsdeildin, sum varð stovnað. Inni á deildini hevur eisini Málstovan bústað – hon leiðbeinir fólki og stovnum um føroyskan málburð, men er ein stovnur fyri seg – hoyrir tískil ikki til Setrið.
Undirvísingin fer ikki bert fram her á Føroyamálsdeildini. Til nakrar tímar eru tit ov nógv og rúmast ikki inni. Í staðin undirvísa vit á Náttúruvísindadeildini.
Umframt undirvísingina á deildini kunnu tit – og eg vóni inniliga at tit – fara uttanlands at lesa og taka prógv í skeiðum ella pørtum, sum kunnu skipast inn í lesturin her á setrinum. Tit fáa alla ta hjálp og leiðbeining, tit vilja hava. Lesið fyrst námsskipanina væl og virðiliga og sláið upp í henni, tá ið tit sóknast eftir onkrum. Finna tit ikki svar til spurningar tykkara í námsskipanini ella í øðrum tilfari, sum tit hava fingið ella finna á heimasíðuni, so kunnu tit venda tykkum til Odu Mørkøre í avgreiðsluni.
Eg vil at enda fegin leggja tykkum eina við, at vit eru sera errin av, at tit eru komin á Føroya-málsdeildina at lesa. Vit vilja eisini fegin hava tykkum at fara burtur at kunna tykkum við lestur aðrastaðni og síðani koma aftur við úrslitum og royndum. Tí samstundis sum tit menna tykkum sjálv og samleika tykkara, fer tann góði fakligi og akademiski førleiki og dugnaskapur at frøa tykkum sjálv, landið, arbeiðsmarknaðin og okkum, sum útbúgva tykkum. Vit gleða okkum longu til at útskriva tykkum aftur við prógvi í hondini.
Hjartaliga vælkomin og góðan lestrarhug!
-
16.10.2018 Til lesandi SetursskrivstovanÍslendskur lestrarstuðul 2019Umsóknarfreistin til íslendska lestrarstuðulin er 1. desembe...
-
12.10.2018 Setrið Søgu- og samfelagsdeildin Til lesandiSigri M. Gaïni farin undir ph.d.-granskingarætlan á Setrinum um haturstaluSigri M. Gaïni fór í september 2018 undir ph.d.-lestur á Søg...
-
09.10.2018 Føroyamálsdeildin Til lesandiVísindalig grein um orðfeingið hjá føroyskum børnumGrein eftir Sissal Mariu Rasmussen í tíðarritinum First Lang...