text:
St. Pætursborg
St. Pætursborg (russiskt; CaHkT-ПeTepбypr) er býur í Russlandi. Í 1914 varð navnið á býnum broytt til Petrograd (Russiskt: ПeTporpaд; IPA: [pʲɪtrɐˈgrat]), í 1924 varð tað broytt til Leningrad (Russiskt: ЛeHиHrpaд; IPA: [lʲɪnʲɪnˈgrat]) og í 1991 fekk býurin aftur sítt gamla navn St. Pætursborg. Túsundtals russiskir bøndur doyðu í mýrulendinum fram við Neva, tá ið teir bygdu St. Pætursborg. Pætur Mikli kallaði býin "vindeygað vestur ímóti Evropa". Býurin er tann milliónabýurin í heiminum, sum liggur longst norðuri.
Pætur Mikli grundaði býin í 1703.


c: text/html

text:
Vladimir Lenin
Vladimir Iljitj Lenin (russiskt: Bлaди́Mиp Илbи́ч ЛéHиH, upprunaliga Vladimir Iljitj Uljanov, Bлaди́Mиp Илbи́ч yлbяHoB, 22. apríl 1870 – 21. januar 1924) var ein sovjetiskur statsleiðari í tíðarskeiðnum 6. november 1917 – 21. januar 1924 og ein týdningarmikil marxistiskur revolutionerur teoretikari, hvørs íkast til ta marxistisku teoriina verður nevnt leninisma (av hesum: marxistisk-leninisma). Navnið Lenin er tað revolutionera dulnevni, sum Vladimir Uljanov er best kendur undir. Hann brúkti hetta navnið fyrstu ferð í 1901, og tá brúkti hann eisini fornavnið Nikolaj. Seinni undir hansara politisku stórheitstíð bleiv hann nokk mest kendur undir sínum almenna for- og faðirsnavni: Vladimir Iljitj Lenin. Sjálvt navnið Lenin er eftir øllum at døma komið av tí sibirisku ánni, sum nevnist Lena.
Lenin verður sæddur sum høvuðsmaðurin handan russisku kollveltingina og stovnarin av tí sovjettisku tjóðini, sum undir kalda krígnum var ein av tveimum stórveldum heimsins. Hann skrivaði rættiliga nógv, umleið 15 000 normalsíður liggja eftir hann, mest um kollveltingina. Eftir kalda kríggið blivu nógvar standmyndir av Lenin knústar sundur, bæði í Sovjetsamveldinum og í Eysturevropa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Google er ein amerikansk leitisíða á internetinum. Tað er amerikanska fyritøkan Google Inc., ið eigur Google. Google er tað størsta leititólið á internetinum í dag við meira enn 200 milliónum fyrispurningum dagliga. Navnið "Google" kemur frá orðinum Googol, ið vísir til talið 1 við 100 nullum aftanfyri. Sagnorðið "to google" varð tikið við í Oxford English Dictionary í 2007. Nær orðið kemur við í ta føroysku orðabókina, er ilt at siga. Google hevur eina vaktartænastu, ið alla tíðina heldur eyga við, um nøkur tílík síða verður løgd á internetið.
Google hevur forvunnið risa peningaupphæddir, síðan tað varð stovnað í 1999. Peningurin fer tó ikki bert til teir báðar stovnararnar, men eisini til gerandisdagin hjá starvsfólkunum. Tíðarritið Fortune hevur staðið fyri at heiðra Google, ið klárt legði seg á odda av teimum 445 fyritøkunum, ið høvdu tilmeldað seg til kappingina. Google varð valt sum tann besta fyritøkan at arbeiða fyri, tí ágóðarnir og mentanin, ið fyritøkan hevur skapt, hevur skúgvað allar aðrar til viks, sigur Lee Clifford, blaðstjóri á Fortune Magazine.
Tey ónevndu starvsfólkini, ið hava tikið lut í kanningini greiða frá heilt óvanliga góðum arbeiðsumstøðum á Google. Listin er nærum óendaligur, tá talan er um ymiskar ágóðar, ið standa starvsfólkunum í boði. Høvuðsskrivstovan í Mountain View í Kalifornia hevur ikki færri enn 10 gourmet-matstovur, umframt ein hóp av snacks- og kaffibarrum.
Starvsfólkunum verður bjóðað ókeypis bussamband við teimum 5 bussunum, ið koyra á 5 ymsum farleiðum í økinum. Hava tey egnan bil, verður oljan skift og bilurin vaskaður á arbeiðsplássinum. Og skal bilurin skiftast út, rindan Google prísmunin, um tú velur ein umhvørvisvinarligan bil, ið kostar nakað meira enn ein vanligur bilur.
Av øðrum tænastum, ið starvsfólkinum hjá Google standa í boði, kunnu verða nevnd t.d. hárfríðkan, klædnavask, vøddamýking, heilsumiðstøð við 5 læknum o.m.a. Er talan um barsil, syrgir Google fyri, at matur verður borðin út til familjuna, so at øll orkan fer til at hjúkla um tað lítla barnið. Tað er ikki nógv, ið telur niðureftir, men skal nakað nevnast, so halda onkur starvsfólk, at arbeiðsplássið Google hevur í so nógvar "nørdar" í starvi.


text:
Sámar
Sámar er fólkaslag, sum býr í Norðurskandinavia, tvørtur um norðara partin av Noregi, Svøríki, Finnlandi og inn í Russland. Landið kalla sámar sjálvir Sápmi. Einir 30 000 sámar eru í Noregi, og hildið verður, at á øllum tí stóra strekkinum eru einir 50 000 sámar tilsamans. Sámar hava búð í Finnmørkini og kanska eisini nógv eystari og syðri, síðan okkara tíðarrokning byrjaði. Teir vóru friðarlig veiðifólk, ílatin skinnklæði, sum fluttu stað úr stað. Um veturin fóru teir á skíð, og um summarið til gongu við tjøldum sínum. Mest veiddu tey vill reindjór. Men tá ið villu reindjórini fækkaðust, fóru teir at hava tey tom, og so fóru sámar at rógva.
Sunnanífrá komu skattakrevjarar og trúboðar, og seinast í 18. øld fingu skúlin og kirkjan stóra ávirkan í Sámalandi. Alt sámiskt skuldi kúgast. Sámar sluppu ikki at brúka mál sítt, mentan og trúgv sína. Kortini hóraði mangt unnan í tí dulda, og seinastu árini hevur sámisk mentan staðið í besta blóma aftur. Nú vilja fleiri og fleiri vísa, at tey eru sámar. Í 1986 fingu sámar sítt egna flagg, og nú royna teir av øllum alvi at draga undan sum sjálvstøðug tjóð. Í 1990 varð lóg samtykt í Noregi, sum tryggjar sámum rætt at brúka mál sítt.


text:
Rumenia
Rumenia er lýðveldi í Evropa. Í norðri hevur Rumenia mark við Ukraina, í eystri við Moldova og Ukraina, í suðri við Bulgaria, og í vestri við Serbia og Ungarn.
Nicolae Ceauşescu í Rumenia var, til hann varð koyrdur frá í 1989, seinasti kommunistiski einræðisharrin í Evropa.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Landið tók loysing frá Turkalandi í 1878, men kríggj hava havt við sær, at landamørkini fleiri ferðir eru flutt síðan tá.
Frá 1965, til hann varð rendur frá og avrættaður í 1989, stýrdi kommuninstaovastin Nicolae Ceauşescu (26. januar 1918 – 25. desember 1989) Rumenia. Hann var eirindaleysur einaræðisharri. Eitt av málum hansara var, at meiri fólk skuldi vera í landinum, og tí eggjaði hann konum at eiga mong børn, men mong vórðu so niðurundirkomin, at tey kundu ikki hava børnini og sendu tey á barnaheim. Summi børn vórðu ættleidd burtur, men enn eru mong børn á barnaheimi.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Í Rumenia eru mong ymisk fólkasløg; fjølmentastir eru rumenar, men har eru eisini ungarar, týskarar og sigoynarar, og við strondina við Svartahav, har ið nú eru mangir frítíðarstaðir, hava turkar og ukreinar búsett seg. Fyrr búði mesta fólkið á bygd og livdi av landbúnaði, men so hvørt ídnaðurin hevur ment seg, eru alt fleiri og fleiri fólk flutt til býirnar at búgva.
Nú á døgum búgva um 250 000 sigoynarar í Rumenia. Fyrr vóru sigoynarar flakkfólk, ið fóru víða um, men nú búgva teir flestu í útryðjunum í býunum og liva til dømis av at selja ross og gamalt jarn. Sigoynarar hava lívliga mentan, og teimum dámar væl dans og tónleik.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Rumenia er av størstu londum í Evropa. Karpatafjøll eru sum ein ovurstórur bugur suður og eystur ígjøgnum landslutin Transsylvania. Norðan fyri og vestan fyri fjøllini er landsluturin Transsylvania. Lendið sunnan fyri og eystan fyri fjøllini er avbera fruktagott.
Býir[rætta | rætta wikitekst]
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Í kollvelting í 1989 varð fyrilitsleysa kommunistsstýrið, ið hevði vanrøkt landið, felt. Síðan kollveltingina eru viðurskiftini batnað, men enn er Rumenia fátækt land, vinnuloysið er stórt og matur ógvuliga dýrur.


text:
Whisky
Whisky er eitt kornbrennivín, sum verður framleitt í fleiri londum. Men Skotland man vera tað landið, sum er kendast fyri sítt whisky. Er drykkurin úr USA, verður hann nevndur og skrivaður Bourbon, Rye whiskey, Tennessee whiskey ella Blended whiskey, og er drykkurin írskur siga og skriva vit Whiskey, ímeðan í Skotlandi og alla aðrastaðir er navnið Whisky. Nøvnini eru vard og ymiskar lógir og treytir eru ásettar fyri nær, hvørt heiti kann prentast á etikettu. Umframt skotar framleiða eisini írar, amerikmenn, walisarar, kanadiarar, sviar, japanar, fraklendigar, indarar, pakistanar og avstraliarar whisky. Kendastu framleiðararnir eru tó skotar, og fara vit í hesum faldaranum at leggja dent á skotskt whisky.
Vit skilja millum maltwhisky, sum er gjørt av maltaum byggi, og grainwhisky har majs er ráevni. Meginparturin av tí skotska whiskyinum verður lagrað, og er ein blandingur (blend) av maltwhisky og grainwhisky. Skotsk whisky hevur ein eyðkendan royksmakk, sum er treytaður av mongdini av maltaða bygginum, sum er turkað yvir brennandi torvi. Tað írska, kanadiska og amerikanska whiskyið hevur ikki henda royksmakk. Fyri at runda smakkin eitt sindur av, verður alt whisky lagrað í eikiføtum í nøkur ár. Er ikki annað viðmerkt, er styrkin 40 %.
Framleiðsluhátturin[rætta | rætta wikitekst]
Stutt sagt, kann man siga, at whisky verður framleitt av korni, bygg, rug, hveiti ella mais, sum verður gerað og síðan dropadrivið. Malt whisky er gjørt úr bygg.
- Malting: Byggið verður lagt á blot í kalt vatn í 2 til 3 dagar, og síðani verður tað lagt at spíra og turka. Byggið verður eftir hetta nevnt fyri malt.
- Mesking: Her verður maltið malið og blandað við heitum vatni. Við hesum endar søtevni í maltinum í sevjuni. Hetta verður vanliga gjørt 3 ferðir
- Gering: Gerin, sum ger søtevni um til alkohol, verður latin í sevjuna. Tá ein tíð er liðin, uml. 40 – 72 tímar, er sevjan gjørd um til eitt slag av øl á uml. 8-9 prosent.
- Destillering: Eftir geringina verður sevjan kókað, so bert alkoholið verður vunnið úr sevjuni. Hetta verður gjørt 2-3 ferðir.
- Búning: Skotskt whisky skal goymast í min. 3 ár á eikitunnum, og skal hetta fara fram í Skotlandi, um heitið skal verða scotch whisky. Tunnurnar, ið verða mest nýttar eru brúktar sherry og bourbon eikitunnur.


text:
Illinois
Staturin Illinois (alment enskt heiti: State of Illinois) er stakríki í Sambandsríkinum Amerika við umleið 12,8 mió. íbúgvum. Í norðri hevur Illinois mark við Wisconsin, í suðuri við Kentucky, í eystri við Indiana og í vestri við Iowa og Missouri. Springfield er høvuðsstaðurin, og størsti býurin er Chicago. Í desember 1818 bleiv Illinois stakríki í USA.
Fjørutiundi forsetin, Ronald Reagan (1911-2004), Republikanski Flokkurin, var føddur í Illinois.
Eyknevni er Graslendisstaturin (enskt: The Prairie State).
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Indiánarnir[rætta | rætta wikitekst]
Í Illinois vórðu í 1200-1400 bygdir stórir býir og andaligir miðdeplar fram við Mississippiá. Tann týdningarmesti varð bygdur í Cahokia í St. Clair County. Tað, sum eyðkendi búsetningarnar fram við Mississippiá í Suðurillinois, var allir ferhyrntu heyggjarnir, ið vóru flatir omaná og vórðu seinni brúktir sum grundir undir templum og húsum hjá tignarligum monnum. Heyggjarnir stóðu á víðum, innigirdum vøllum ella fram við breiðum vegum. Fjølbygdasta búsetingin var Cahokia í Suðurillinois, har fleiri enn 100 heyggjar vóru. Moldin til heyggjarnar varð borin í kurvum. Gággur og aðrar skeljar vórðu brotnar og eltar upp í leirin, so at hann skuldi verða sterkari.
Samfelagsskipanina í Cahokia vita vit einki um, men helst var tað høvdingadømi, og fólkið dýrkaði høvdingarnar sum gudar. Grivnar eru út nakrar prýðiligar høvdingagravir: ein høvdingur fekk 20.000 perlur við sær í grøvina, og líkini uttan um hann vísa, at alt húskið og tænararnir vórðu grivin við honum.
Flestu fólk í Suðurillinois vóru bøndur. Tey búðu í leirklíndum húsum av flættaðum greinum, sum stóðu uttan um heyggjarnar og í bygdum fram við ánni, har fruktabesta jørðin var. Bøndurnir dyrkaðu mais, bønir og grasker - moldin varð loyst við hakkara. Bøndur veiddu eisini hjørt við ørv og boga.
Við hvørt hús varð djúpt hol grivið í jørðina, har ið meginparturin av matinum varð goymdur. Grøðin, sum leyp, varð borin inn í býin og skift ímillum embætisfólk og handverkarar, ella hon varð latin fremmandum handilsmonnum í býti við mariuglas, kopar og skeljar. Hvørt húski gjørdi sær búnyttur og amboð til egna nýtslu og at selja.
-
Henda pipan er úr Cahokia, Illinois.
-
-
Størsti heyggjurin var Monks Mound (omanfyri), stíviliga 30 m. høgur.


text:
8. mai 2001Nr. 73
Løgtingslóg um viðgerð av persónsupplýsingum, sum broytt við løgtingslóg nr. 24 frá 17. mai 2004
Kapittul 1
Endamál
§ 1. Lógin hevur til endamáls at tryggja persónsvernd hins einstaka, tá persónsupplýsingar verða viðgjørdar, soleiðis at persónsupplýsingar verða viðgjørdar við virðing fyri tí persónliga frælsinum og heimafriðinum og grundað á persónsupplýsingar við høgari góðsku.
Kapittul 2
Orðlýsingar
§ 2. Í lógini skilst við:
1) Persónsupplýsing:
Einhvør upplýsing og meting knýtt at einum ávísum likamligum persóni.
2) Viðgerð:
Øll nýtsla, so sum savnan, skráseting, samkoyring, goyming, víðarigeving, avhending v.m. ella ein sameining av hesum, líkamikið um henda er elektronisk ella ikki.
3) Persónsskrá:
Skipað savn av persónsupplýsingum, sum er atkomandi eftir ávísum eyðkennum, líkamikið um savnið er miðsavnað, miðspjatt ella býtt sundur eftir virki ella staði.
4) Dátuábyrgdara:
Likamligur ella løgfrøðiligur persónur, almennur myndugleiki, stovnur ella einhvør annar, sum einsamallur ella saman við øðrum, ásetir endamálið við viðgerðini av persónsupplýsingunum og ásetir, hvørji hjálparamboð kunnu nýtast.
5) Dátuviðgera:
Likamligur ella løgfrøðiligur persónur, almennur myndugleiki, stovnur ella einhvør annar, sum vegna dátuábyrgdaran viðger persónsupplýsingar.
Einhvør likamligur ella løgfrøðiligur persónur, almennur myndugleiki, stovnur, felagsskapur osv. annar enn tann skrásetti, dátuábyrgdarin ella dátuviðgerin og tann, sum hevur fingið heimilað at viðgera persónsupplýsingar undir beinleiðis myndugleika dátuábyrgdarans ella dátuviðgerans.
7) Móttakara:
Tann likamligi ella løgfrøðiligi persónur, almenni myndugleiki, stovnur ella annar, sum fær persónsupplýsingar, eisini hóast hetta er triðipersónur. Almennir myndugleikar, sum fáa persónsupplýsingar í sambandi við einstakar fyrispurningar, eru ikki móttakarar.
8) Samtykki frá tí skrásetta:
Eitt sjálvboðið, nágreiniligt og kunnað viljaboð frá skrásetta um, at upplýsingar um ein sjálvan kunnu viðgerast.
9) Viðkvom upplýsing:
Upplýsing um lit og ættarslag, um átrúnaðarliga, heimsspekiliga ella politiska sannføring, um revsiverd og kynslig viðurskifti, heilsustøðu, yrkisfelagsligt tilknýti, munandi sosialar trupulleikar og onnur heilt privat viðurskifti.
10) Útland:
Danmark og Grønland eru eisini at rokna sum útland.
Kapittul 3
Málsøki lógarinnar
Sakliga málsøkið
§ 3. Lógin er galdandi fyri viðgerð av persónsupplýsingum fyri privat og fyri tað almenna:
1) um viðgerðin er heilt ella lutvíst elektronisk,
2) um persónsupplýsingarnar eru ella verða settar í eina skrá, sjálvt um viðgerðin ikki er elektronisk.
Stk. 2. Lógin er ikki galdandi fyri ta viðgerð av persónsupplýsingum, sum einstaklingar gera til heilt persónlig endamál.
Stk. 3. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um, at lógin heilt ella fyri ein part skal vera galdandi fyri viðgerð av upplýsingum um vinnuvirkir, stovnar, fyritøkur v.m., framd fyri privat ella fyri tað almenna.
Stk. 4. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um viðgerð av persónsupplýsingum innan ávíst virksemi, innan ávís virkir, innan ávísar starvs- og vinnugreinar og innan serlig málsøki.
Stk. 5. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um, at lógin heilt ella fyri ein part ikki skal vera galdandi fyri ávísar stovnar og ávís málsøki.
Onnur lóggáva
§ 4. Lógin víkir fyri ásetingum um viðgerð av persónsupplýsingum í aðrari lóggávu, sum hava við sær, at tann skrásetti fær eina betri rættarstøðu.
Innlit sambært fyrisitingarlógini
§ 5. Lógin avmarkar ikki innlit sambært fyrisitingarlógini, lógini um alment innlit ella sambært aðrari lóg um innlit í persónsupplýsingar.
Stk. 2. Um onnur lóg heimilar innlit í fleiri upplýsingar enn hendan lóg, er tað skylda dátuábyrgdarans av sínum eintingum at vegleiða um hendan rætt.
Skrivi- og talufrælsið
§ 6. Fyri viðgerð av persónsupplýsingum við einans listaligum, bókmentaligum ella journalistiskum endamáli, eru bert ásetingarnar í § 31 og § 46 galdandi.
Stk. 2. Fyri kunningardátugrunnar, sum hava journalistiskt endamál og sum einans rúma tilfari, sum frammanundan er almannakunngjørt, eru bert ásetingarnar í § 31 og § 46 galdandi.
Hetta er treytað av, at tilfarið í kunningardátugrunninum er óbroytt í mun til almannakunngeringina.
Landafrøðiliga økið
§ 7. Lógin er galdandi fyri viðgerð av persónsupplýsingum fyri dátuábyrgdara, sum rekur virksemi sítt í Føroyum og fyri viðgerð av persónsupplýsingum fyri almennan dátuábyrgdara, um hesin er undir myndugleika heimastýrisins.
Stk. 2. Lógin er herumframt galdandi fyri viðgerð fyri dátuábyrgdara, sum rekur virksemi sítt uttan fyri Føroyar, um
1) hjálparamboð í Føroyum verða nýtt, uttan so at hesi bert verða nýtt at senda upplýsingar um landið, ella
2) upplýsingar verða savnaðar í Føroyum við atliti at viðgerð uttan fyri Føroyar.
Stk. 3. Dátuábyrgdari sbrt. stk. 2 skal tilnevna eitt umboðsfólk, sum hevur virksemi sítt í Føroyum
Stk. 4. Dátuábyrgdarin skal skrivliga boða dátueftirlitinum frá navni og bústaði hjá umboðsfólkinum sbrt. stk. 3. Reglurnar galdandi fyri dátuábyrgdaran eru eins galdandi fyri umboðsfólkið.
Kapittul 4
Viðgerð av persónsupplýsingum
Meginreglur fyri viðgerð av persónsupplýsingum
§ 8. Dátuábyrgdarin skal, tá persónsupplýsingar verða viðgjørdar, veita skrásetta kunning, sbrt. §§ 18-25, geva fráboðan til dátueftirlitið, sbrt. §§ 32-34, og samsvarandi góðum dátuviðgerðarsiði ansa eftir, at persónsupplýsingarnar lúka hesar treytir:
1) Eru loyvdar at viðgera,
2) bert verða savnaðar saman til eitt nágreiniliga tilskilað endamál, sum er sakliga grundað í virksemi dátuábyrgdarans, og at seinni viðgerð samsvarar hesum endamáli,
3) bert verða viðgjørdar, um tær eru viðkomandi og ikki fevna um meira enn krevst fyri at røkja endamálið við innsavnanini og tí víðari nýtsluni av upplýsingunum,
4) ikki verða nýttar til onnur endamál, sum ikki samsvara upprunaliga endamálinum, uttan so at skrásetti hevur givið sítt samtykki,
5) verða varðveittar soleiðis, at ikki er gjørligt at eyðmerkja skrásetta longur enn neyðugt við atliti at endamálinum við viðgerðini, og
6) eru beinar og verða nøktandi dagførdar. Nøktandi eftirlit skal tryggja, at persónsupplýsingar, sum eru rangar ella villandi, skjótast verða rættaðar ella strikaðar.
Stk. 2. Um seinni viðgerð av persónsupplýsingum einans fer fram við søguligum, hagfrøðiligum ella vísindaligum endamáli, er henda viðgerð at rokna sum verandi í samsvari við upprunaendamálið við innsavnanini, um bágin, tann einstaki hevur av hesari, má metast eigur at víkja fyri tí munandi samfelagsliga týdningi, viðgerðin hevur.
Krøv til viðgerð av persónsupplýsingum
§ 9. Persónsupplýsingar kunnu bert viðgerast, um tann skrásetti hevur givið sítt samtykki, um viðgerðin er heimilað í lóg, ella um viðgerðin er neyðug til tess
1) at halda avtalu, sum gjørd er við skrásetta, ella sum skrásetti er partur í, ella fyri at gera tað, sum neyðugt er, fyri at slík avtala eftir áheitan frá skrásetta kann fáast í lag,
2) at halda eina rættarliga skyldu, sum áliggur dátuábyrgdaranum,
3) at verja altumráðandi áhugamál hjá skrásetta,
4) at røkja eitt samfelagsáhugamál,
5) at útinna almennan myndugleika, sum álagdur er dátuábyrgdaranum ella triðjapersóninum, sum hevur fingið persónsupplýsingarnar útflýggjaðar, ella
6) av røttum at kunna fylgja einum sjálvsagt heimilaðum áhugamáli hjá dátuábyrgdaranum ella tí triðjapersóni, sum hevur fingið persónsupplýsingarnar, og fyrilitini fyri skrásetta ikki eru eins stór og hesi áhugamál.
Stk. 2. Viðgerð av persónsupplýsingum um láns- og fíggjarviðurskifti hjá skrásetta fyri at ávara onnur um handilssamband við skrásetta ella um starvsviðurskifti skrásetta krevur samtykki frá skrásetta.
Stk. 3. Fyritøkur, virkir e.o. privat kunnu ikki, uttan at samtykki er fingið frá skrásetta, geva víðari ella vegna annað virki brúka persónsupplýsingar um skrásetta sum lið í marknaðarrøkt.
Serlig krøv til viðgerð av viðkvomum upplýsingum
§ 10. Viðkvæmar persónsupplýsingar sambært § 2, nr. 9, kunnu bert viðgerast, um viðgerðarloyvi er fingið, sbrt. § 35, stk. 1, og viðgerðin lýkur eina av treytunum í § 9, stk. 1, nr. 1-6, og herumframt eina av hesum treytum:
1) Skrásetti hevur givið sítt samtykki,
2) viðgerðin er heimilað í lóg,
3) viðgerðin er neyðug fyri at verja altumráðandi áhugamál hjá skrásetta ella øðrum persónum í førum, har viðkomandi hvørki likamliga ella løgfrøðiliga fær givið sítt samtykki,
4) viðgerðin viðvíkir persónsupplýsingum, sum skrásetti hevur almannakunngjørt,
5) viðgerðin er neyðug, fyri at rættarkrav kann sannast, gerast galdandi ella verjast,
6) viðgerðin er neyðug fyri at útinna almennan myndugleika, sum álagdur er dátuábyrgdaranum ella triðjapersóninum, sum hevur fingið persónsupplýsingarnar útflýggjaðar,
7) viðgerðin er neyðug fyri at fáa haldgóða fyribyrgjandi sjúkuviðgerð, læknafrøðiliga sjúkuavgerð, sjúkrarøkt ella sjúklingaviðgerð ella fyri umsiting av lækna- og heilsutænastum, og persónsupplýsingarnar verða viðgjørdar av starvsfólkum innan heilsuverkið, sum sambært lóggávuni hava fingið álagt tagnaðarskyldu,
8) viðgerðin um yrkisfelagsligt tilknýti er neyðug, til tess at dátuviðgerðin kann halda sína starvsrættarligu skyldu ella tilskilað rættindi, ella
9) viðgerðin er neyðug søguliga, hagfrøðiliga og vísindaliga, og bágin, tann einstaki hevur av hesari, má metast eigur at víkja fyri tí munandi samfelagsliga týdningi, viðgerðin hevur.
Viðgerðin fevnir ikki um víðarigeving, sum krevur loyvi frá dátueftirlitinum.
Stk. 2. Almannagagnlig feløg og grunnar, tað veri seg við t.d. politiskum, heimsspekiligum, átrúnaðarligum ella fakligum endamáli, kunnu hóast treytirnar í stk. 1, nr. 1.- 9. pkt., innan egnar karmar viðgera viðkvæmar persónsupplýsingar um egnar limir ella um persónar, sum við sama endamáli javnan eru í sambandi við hesi, tó bert upplýsingar, sum eru úrslit av sjálvum sambandinum. Viðgerðin fevnir ikki um víðarigeving, sum krevur loyvi frá dátueftirlitinum.
Stk. 3. Dátueftirlitið kann geva loyvi til viðgerð av viðkvomum persónsupplýsingum eisini í øðrum førum, um týðandi samfelagsáhugamál krevja tað, og tiltøk vera gjørd at tryggja áhugamál skrásetta. Dátueftirlitið kann áseta serligar treytir fyri loyvinum.
Persónstalið
§ 11. Almennir myndugleikar kunnu viðgera upplýsingar um persónstalið til eintýdda eyðmerking ella sum skránummar.
Stk. 2. Privat kunnu viðgera upplýsingar um persónstalið um:
1) Viðgerðin er heimilað í lóg,
2) skrásetti nágreiniliga hevur givið sítt samtykki, ella
3) viðgerðin bert fer fram til søgulig, vísindalig ella hagfrøðilig endamál.
Stk. 3. Viðgerðin í stk. 2, nr. 1 og 2 fevnir ikki um víðarigeving, sum bert er loyvd, um:
1) Víðarigevingin er heimilað í lóg,
2) skrásetti nágreiniliga hevur givið sítt samtykki til víðarigevingina,
3) víðarigevingin er kravd av einum almennum myndugleika, ella
4) víðarigevingin er ein nattúrligur liður í regluliga virkseminum hjá virkjum o.ø. av tílíkum slagi og er altýðandi fyri eina eintýdda eyðmerking av skrásetta.
Stk. 4. Ásetingarnar í stk. 1-3 fevna ikki um at gera persónstalið alment kent. Til tað krevst samtykki frá skrásetta.
Revsirættarligir dómsúrskurðir
§ 12. Ein fullfíggjað skrá við revsirættarligum dómsúrskurðum er bert loyvd at gera fyri tað almenna.
Rættarkunningarskipanir
§ 13. Viðkvæmar upplýsingar sambært § 10 kunnu viðgerast í rættarkunningarskipanum, sum hava alstóran samfelagsligan týdning, um viðgerðin er neyðug fyri at røkja skipanirnar.
Stk. 2. Tær í stk. 1. nevndu upplýsingar kunnu ikki seinni viðgerast til annað endamál.
Somuleiðis er við øðrum upplýsingum, sum bert verða viðgjørdar til tess at røkja rættarkunningarskipanir.
Stk. 3. Dátueftirlitið kann seta nærri treytir við tær í stk. 1. nevndu viðgerðir. Somuleiðis er við øðrum persónsupplýsingum, sum bert verða viðgjørdar í sambandi við røkt av rættarkunningarskipanum.
Goymsla av upplýsingum
§ 14. Upplýsingar, fevndar av hesari lóg, kunnu flytast til goymslu í skjalasavni sambært skjalasavnslóggávuni.
Telefonsamskifti
§ 15. Almennum myndugleikum, privatum virkjum o.ø. er ikki loyvt sjálvvirkandi at skráseta, hvønn starvsfólk teirra samskiftir við. Um altýðandi privat ella almenn áhugamál krevja tað, kann dátueftirlitið geva loyvi til slíka skráseting. Dátueftirlitið kann áleggja gjøllari treytir fyri skrásetingini.
Stk. 2. Ásetingin í stk. 1 er ikki galdandi, um annað er ásett í lóg.
Stk. 3. Útbjóðarar av telenetið og teletænastum kunnu tó skráseta alt samskifti til egna nýtslu ella at nýta í sambandi við tøkniliga umsiting.
Kapittul 5
Flutningur av upplýsingum til útlond
Grundleggjandi krøv
§ 16. 1) Persónsupplýsingar kunnu bert flytast til útlond, sum kunnu tryggja eina fullgóða viðgerð av upplýsingunum. Í metingini av hesum skal, umframt at metast um viðgerðina sum heild, dentur leggjast á, hvat endamálið er við viðgerðini, slagið av upplýsingum, viðgerðartíðina, galdandi rættarreglur, siðvenjur og galdandi reglur um trygdartiltøk á staðnum. Loyvi krevst frá dátueftirlitinum, sbr. § 35, stk. 6.
Stk. 2. 1) Hóast stk. 1 kann landsstýrismaðurin eftir ummæli frá Dátueftirlitinum áseta reglur um, til hvørji útlond persónsupplýsingar kunnu flytast uttan loyvi frá Dátueftirlitinum.
Undantøk
§ 17. Persónsupplýsingar kunnu tó eisini við loyvi frá dátueftirlitinum, sbrt. § 35, stk. 6, flytast til útlond, hóast hesi ikki kunnu tryggja eina fullgóða viðgerð um:
1) Skrásetti hevur givið sítt samtykki til flutningin,
2) flutningurin er kravdur sambært altjóðarættarligari semju ella er grundaður í limaskapi í altjóða felagsskapi,
3) flutningurin er neyðugur fyri at halda avtalu, sum gjørd er við skrásetta, ella fyri at
gera tað, sum neyðugt er, fyri at slík avtala eftir áheitan frá skrásetta kann fáast í lag,
4) flutningurin er neyðugur fyri at gera ella halda avtalu, sum gjørd er við triðjapersón í
áhuga skrásetta,
5) flutningurin er neyðugur fyri at røkja altavgerandi áhugamál hjá skrásetta,
6) flutningurin er neyðugur fyri, at rættarkrav kann sannast, gerast galdandi ella verjast,
7) flutningurin er heimilaður í lóg, ella flutningurin er neyðugur fyri at verja umráðandi samfelagslig áhugamál, ella
8) lógarheimild er at krevja upplýsingar frá einari almennari skrá.
Stk. 2. Dátueftirlitið kann loyva flutningi til útlond, hóast treytirnar í stk. 1 ikki eru loknar, um dátuábyrgdarin kann veita fullgóða trygd um verju av rættindunum hjá skrásetta. Dátueftirlitið kann áseta gjøllari treytir fyri flutninginum.
Stk. 3. 1) (strikað)
Kapittul 6
Innlit og kunning um viðgerð av persónsupplýsingum
Alment innlit
§ 18. Ein og hvør kann krevja at fáa at vita, hvørjar persónsupplýsingar ein dátuábyrgdari viðger, og fáa upplýst:
1) Navn og bústað dátuábyrgdarans og umboðsfólkum hjá viðkomandi,
2) hvør hevur dagligu ábyrgdina undir dátuábyrgdaranum,
3) endamálið við viðgerðini og heitið á henni,
4) skrásettu persónsbólkarnar og sløgini av upplýsingum,
5) hvaðani persónsupplýsingarnar eru útvegaðar, og
6) um persónsupplýsingarnar verða víðarigivnar, og tá til hvørjar persónsbólkar ella persónar.
Egið innlit
§ 19. Krevur persónur, sum er skrásettur, innlit, skal dátuábyrgdarin á ein lættskiljandi hátt siga viðkomandi frá:
1) Navni og bústaði dátuábyrgdarans og umboðsfólkum hjá viðkomandi,
2) hvør hevur dagligu ábyrgdina undir dátuábyrgdaranum,
3) endamálinum við viðgerðini og heitinum á henni,
4) hvørjar persónsupplýsingar um viðkomandi, sum verða viðgjørdar,
5) hvaðani persónsupplýsingarnar eru útvegaðar,
6) um persónsupplýsingarnar verða víðarigivnar og tá til hvønn, og
7) trygdartiltøkunum í viðgerðini í tann mun, innlit ikki skaðar trygdina
Stk. 2. Skrásetti kann krevja so nágreiniliga kunning sbrt. stk. 1, sum neyðug er, fyri at skrásetti kann røkja síni áhugamál.
Kunningarskylda tá persónsupplýsingar verða savnaðar frá skrásetta
§ 20. Tá persónsupplýsingar verða savnaðar frá skrásetta, skal dátuábyrgdarin av sínum eintingum siga skrásetta frá:
1) Navni og bústaði dátuábyrgdarans og umboðsfólkum hjá viðkomandi,
2) endamálinum við viðgerðini og heitinum á henni,
3) um persónsupplýsingarnar verða víðarigivnar og tá til hvønn,
4) um skrásetti hevur upplýsingarskyldu, og um møguligar avleiðingar, um upplýsingarnar ikki verða givnar, og
5) um aðrar upplýsingar, sum eru neyðugar, fyri at skrásetti kann røkja áhugamál síni sambært lógini, tað veri seg t.d. upplýsingar um reglurnar um innlit og um rætting av upplýsingum, sum viðvíkja skrásetta.
Stk. 2. Kunningarskylda sambært stk. 1 er ikki, um skrásetti frammanundan kennir hesar í nr. 1-5 nevndu upplýsingar.
Kunningarskylda tá persónsupplýsingar verða savnaðar frá øðrum enn skrásetta
§ 21. Tá persónsupplýsingar verða savnaðar frá øðrum enn skrásetta sjálvum, skal dátuábyrgdarin, sum tekur ímóti upplýsingunum, av sínum eintingum, kunna skrásetta um, hvørjar tær persónsupplýsingar eru, sum verða savnaðar og, beinanvegin persónsupplýsingarnar eru útvegaðar, siga skrásetta frá so, sum ásett í § 20, stk. 1, nr. 1- 5.
Stk. 2. Kunningarskylda sambært stk. 1 er ikki,
1) um skrásetti frammanundan kennir hesar í § 20, stk. 1, nr. 1-5, nevndu upplýsingar,
2) um savnanin er ásett í lóg,
3) um ógjørligt ella órímiliga torført er at veita neyðugu kunningina. Í tílíkum førum skal kunnast í seinasta lagi, tá samband fæst við skrásetta í sambandi við, at fingnu upplýsingarnar verða viðgjørdar.
Undantøk frá rættinum til innlit og kunning
§ 22. Ásetingarnar í §§ 18 og 19 um innlit og § 20, stk. 1, og § 21, stk. 1, um upplýsingarskyldu fevna ikki um persónsupplýsingar, sum,
1) um tær koma í ljósmála, kunnu skaða landsins trygd, verju ella samskifti við útlendskar tjóðir ella felagsskapir,
2) eiga at dyljast við atliti at fyribyrging, eftirkanning, avdúking og rættarsókn í revsimálum,
3) ikki er ráðiligt, at skrásetti fær kunnleika um, umhugsandi heilsuna hjá skrásetta ella tøtt persónssambond við skrásetta,
4) eru fevndar av tagnarskyldu, ásett í lóg,
5) bert eru í innanhýsis arbeiðsskjølum, og sum ikki eru útflýggjaðar øðrum, ella
6) áhugin hjá tí skrásetta at fáa kunning um eigur at víkja fyri, orsakað av altavgerandi almennum ella privatum áhugamálum.
Stk. 2. Um innlit verður noktað, skal grundgevast fyri hesum við ávísing til heimildina.
Stk. 3. Fyri upplýsingar, sum verða fyrisitingarliga málsviðgjørdar fyri almennu umsitingina, kunnu frávik gerast í rættinum til innlit samsvarandi ásetingunum í lógini um alment innlit § 2, §§ 7-11 og § 14.
Stk. 4. Ásetingarnar í § 18 eru ikki galdandi, um persónsupplýsingarnar bert verða viðgjørdar við søguligum, vísindaligum ella hagfrøðiligum endamáli, og um persónsupplýsingarnar bert verða goymdar sum persónsupplýsingar so leingi, sum neyðugt er, við atliti at endamálinum við viðgerðini.
Stk. 5. Landsstýrismaðurin kann áseta nærri reglur um onnur undantøk frá reglunum um innlit og kunningarskyldu og um treytir annars í sambandi við, at innlit verður givið.
Hvussu verður kunningin givin
§ 23. Kunningarfrásøgn sambært kap. 6 skal vera skrivlig, um biðið verður um tað. Í førum har serligt ansni eigur at havast fyri skrásetta, kann frásøgnin um innihaldið í upplýsingunum vera munnlig.
Freist
§ 24. Dátuábyrgdarin eigur at svara áheitanum um innlit ella um onnur rættindi sambært kap. 6 uttan ógrundaðan steðg og í seinasta lagi 4 vikur frá tí degi, áheitanin er framkomin.
Stk. 2. Um serstøk viðurskifti gera, at tað er ógjørligt at svara áheitanini innan 4 vikur, verður hetta at bíða, til svarast kann. Dátuábyrgdarin skal tá í einum fyribilssvari greiða frá orsøkini til seinkanina, og nær roknast kann við endaligum svari.
Endurfrásagnir
§ 25. Ein skrásettur persónur, sum hevur fingið frásøgn sambært § 19, fær ikki frásøgn aftur fyrr enn 6 mánaðir aftan á síðstu frásøgn.
Stk. 2. Um skrásetti kann prógva ein serstakan áhuga í nýggjari frásøgn, kunnu frávik gerast.
Kapittul 7
Onnur rættindi hjá skrásetta
§ 26. Skrásetti kann átala, at persónsupplýsingar um hann/hana verða viðgjørdar.
Stk. 2. Um átalan má metast heimilað, skulu persónsupplýsingarnar ikki viðgerast.
§ 27. Av sínum eintingum ella eftir áheitan frá einum skrásettum persóni skal dátuábyrgdarin rætta, strika ella steingja persónsupplýsingar, sum eru rangar, villeiðandi ella eru viðgjørdar ímóti lóg ella ásetingum, heimilaðum í lóg.
Stk. 2. Dátuábyrgdarin skal somuleiðis av sínum eintingum ella eftir áheitan siga triðjapersóni, sum hevur fingið persónsupplýsingarnar, at hesar eru rættaðar, strikaðar ella stongdar sbrt. stk. 1. Hetta er tó ikki galdandi, um kunning er ógjørlig ella órímiliga torfør.
§ 28. Landsstýrismaðurin kann áseta nærri reglur um, hvussu skeivar ella ófullfíggjaðar upplýsingar skulu rættast.
§ 29. Skrásetti kann taka eitt samtykki aftur.
§ 30. Skrásetti kann klaga til dátueftirlitið um viðgerð, sum viðvíkir honum ella henni.
Kapittul 8
Trygdarskipanir
§ 31. Dátuábyrgdari, sum letur dátuviðgera ella øðrum, tað veri seg persónum ella virkjum, sum gera arbeiði fyri dátuábyrgdaran, atgond til persónsupplýsingar, skal tryggja, at persónsupplýsingarnar bert verða viðgjørdar eftir fyriskipan dátuábyrgdarans, og at viðgerðin er samsvarandi stk. 3-5 uttan so, at lógarheimild er fyri øðrum.
Stk. 2. Áðrenn persónsupplýsingarnar, sum dátuábyrgdarin letur øðrum, kunnu viðgerast, skal skrivlig avtala verða gjørd um, at arbeitt bert verður eftir fyriskipan dátuábyrgdarans, og at reglurnar í hesi grein stk. 3-5 eru eins galdandi fyri tann, sum fær persónsupplýsingarnar og fyri dátuábyrgdaran.
Stk. 3. Við væl skipaðum tiltøkum skulu dátuábyrgdarin og dátuviðgerin tryggja, at viðgerðin av upplýsingunum nøktar tær treytir, henda lóg setir um trúnað, sjálvræðisrætt og innlit eins og við tekniskum og fyriskipanarligum tiltøkum skal tryggjast, at persónsupplýsingar ikki av tilvild ella ólógliga verða burturbeindar, burturmistar ella minka í virði, og at ikki óviðkomandi fáa kunnleika til persónsupplýsingarnar, misbrúka tær ella annars ólógliga viðgera tær. Skjalprógv um skipað tiltøk skulu vera atkomilig fyri starvsfólkum dátuábyrgdarans og dátuviðgerans eins og fyri dátueftirlitinum. Dátuábyrgdarin skal viðlíkahalda tiltøk, sum henda lógin treytar.
Stk. 4. Fyriskipan dátuábyrgdarans eigur ikki at skerja tað journalistiska frælsið ella tarna listarligum og bókmentanarligum avrikum.
Stk. 5. Reglurnar í stk. 3 - 4 eru somuleiðis galdandi, tá persónsupplýsingar verða latnar øðrum enn dátuviðgera, sbr. stk. 1.
Stk. 6. Serlig tiltøk skulu tryggja, at persónsupplýsingar, sum verða viðgjørdar fyri tað almenna, og sum hava serligan áhuga fyri fremmandar tjóðir, vald o.o., kunnu burturbeinast ella týnast, tá kríggj ella líknandi støður eru.
Stk. 7. Landsstýrismaðurin kann áseta nærri reglur um trygdartiltøkini, nevnd í stk. 3 og 5.
Kapittul 9
Fráboðanarskylda til dátueftirlitið og viðgerðarloyvi
Fráboðanarskylda
§ 32. Dátuábyrgdarin ella tann, sum virkar vegna henda, skal fráboða dátueftirlitinum, tá:
1) Persónsupplýsingar verða elektroniskt viðgjørdar, og/ella
2) persónsupplýsingar verða viðgjørdar í manuellari skrá.
Stk. 2. Fráboðanin skal latast í seinasta lagi 30 dagar, áðrenn viðgerðin er ætlað at byrja. Dátueftirlitið váttar skrivliga móttøkuna.
Stk. 3. Nýggj fráboðan skal latast dátueftirlitinum, um viðgerðin broytist og fer út um karmarnar í áður galdandi fráboðan.
Stk. 4. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um frávik frá fráboðanarskylduni, bæði so at fráboðanarskylda ikki verður fyri ávísar viðgerðarhættir ella dátuábyrgdarar, at fráboðanarskyldan verður avmarkað ella so, at viðgerðarloyvi krevst.
Fyri slíkar viðgerðir ella dátuábyrgdarar kunnu ásetast serligar reglur fyri at avmarka bágan fyri skrásetta.
§ 33. Ásetingarnar í § 32, stk. 1-3, og § 34 eru ikki galdandi fyri viðgerð, sum hevur til endamáls at gera ella viðlíkahalda skrá, sum sambært lóg er ætlað at kunna almenningin, um skráin er atkomulig hjá almenninginum.
Fráboðanin
§ 34. Í fráboðanini skal greiðast frá:
1) Navni og bústaði dátuábyrgdarans, dátuviðgerans og møguligum umboðum og hvør, ið hevur dagligu ábyrgdina av viðgerðini,
2) endamálinum við viðgerðini, heitinum og eini lýsing av viðgerðini,
3) nær viðgerðin byrjar,
4) eini lýsing av teimum skrásettu og teimum sløgum av persónsupplýsingum, sum skulu viðgerast,
5) hvaðani persónsupplýsingarnar stava, og hvørjum hesar verða latnar, eisini um tær verða latnar av landinum, sbr. § 35, stk. 6, herundir um tær verða lýstar á alnetinum,
6) hvørji trygdartiltøkini eru og eini lýsing av hesum,
7) rættargrundarlagnum undir viðgerðini, og
8) nær persónsupplýsingarnar verða strikaðar.
Stk. 2. Dátueftirlitið avger, um fráboðanin er fullgóð. Somuleiðis kann dátueftirlitið áseta gjøllari reglur um innihaldið í fráboðanini og um fráboðanarháttin.
Viðgerðarloyvið
§ 35. Viðgerð av viðkvomum persónsupplýsinum, sbr. § 2, nr. 9, krevur viðgerðarloyvi frá dátueftirlitinum.
Stk. 2. Dátueftirlitið kann eisini krevja viðgerðarloyvi til viðgerð av øðrum persónsupplýsingum, um viðgerðin skilliga ger seg inn á týðandi persónsverndaráhugamál. Dátueftirlitið skal í avgerð síni ætla um slagið av persónsupplýsingunum, hvussu nógvar og umfatandi hesar eru og um endamálið við viðgerðini.
Stk. 3. Ein dátuábyrgdari kann krevja, at dátueftirlitið tekur støðu til, um ein viðgerð krevur viðgerðarloyvi.
Stk. 4. Dátueftirlitið kann í viðgerðarloyvinum seta serligar viðgerðartreytir til tess at avmarka bágan, viðgerðin hevur fyri skrásetta.
Stk. 5. Í avgerðini um viðgerðarloyvi skal liggja ein støðutakan grundað á, í hvønn mun viðgerðin av persónsupplýsingunum er tí einstaka til bága, hóast serligar treytir eru settar sbrt. stk. 4 ella hóast galdandi verndarreglur í lógini, kap. 2-7, og um bágin kortini má víkja fyri atlitinum at viðgerðini.
Stk. 6. 1) Til flutning av persónsupplýsingum til útlond krevst loyvi sambært reglunum í §§ 16 og 17.
Stk. 7. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um, at ávísir viðgerðarhættir ikki krevja viðgerðarloyvi eftir stk. 1. Fyri slíkar viðgerðir kunnu ásetast serligar reglur til tess at avmarka bágan, tann skrásetti kann hava av hesum.
Kapittul 10
Eftirlit
Bygnaður
§ 36. Dátueftirlitið er ein óheftur fyrisitingarmyndugleiki. Dátueftirlitið er skipað við ráði og avgreiðsluskrivstovu og hevur eftirlit við allari viðgerð, sum lógin fevnir um.
Stk. 2. Dagliga virksemið hjá dátueftirlitinum verður røkt av avgreiðsluskrivstovuni, sum hevur ein stjóra.
Stk. 3. Ráðið, sum landsstýrismaðurin setir, verður skipað við formanni, sum skal vera løgfrøðingur, og 2 øðrum limum. Tiltaksfólk kunnu verða tilnevnd fyri limirnar. Limir og tiltakslimir verða tilnevndir fyri 4 ár.
Stk. 4. Ráðið ger egna reglugerð og nærri reglur um arbeiðsbýtið millum ráð og avgreiðsluskrivstovu.
Uppgávur
§ 37. Dátueftirlitið skal:
1) Av sínum eintingum ella eftir klagu frá skrásetta ansa eftir, at viðgerð av persónsupplýsingum bert fer fram í samsvari við lógina og tær reglur, sum ásettar eru sambært lógini,
2) viðgera fráboðanir og umsóknir um loyvi og áleggja treytir sambært lógarheimild,
3) hava ein skipaðan almennan lista yvir allar fráboðanir og loyvir sambært lógini,
4) geva ummæli til ætlaða lóggávu, sum viðvíkir persónsupplýsingum,
5) gera kanningar, har persónsupplýsingar verða viðgjørdar,
6) vegleiða privat og tað almenna í ivamálum og virka fyri, at upplýsingar verða viðgjørdar sambært góðum dátuviðgerðarsiði,
7) fylgja við í og kunna um gongdina í viðgerðini av persónsupplýsingum her á landi og uttanlands, og
8) gera árliga ársfrágreiðing.
Myndugleiki/heimild
§ 38. Dátueftirlitið kann krevja, at dátuábyrgdari steðgar viðgerð, sum er brot á lógina, og at hann rættar, strikar ella stongir ávísar upplýsingar, sum eru fevndar av tílíkari viðgerð.
Stk. 2. Dátueftirlitið kann nokta einum dátuábyrgdara at nýta ávísan framferðarhátt í sambandi við viðgerð av persónsupplýsingum, um dátueftirlitið metir, at framferðarhátturin hevur við sær vanda fyri, at persónsupplýsingar verða viðgjørdar ímóti lógini.
Stk. 3. Dátueftirlitið kann áleggja einum dátuábyrgdara at fremja tøknilig og fyrisitingarlig trygdartiltøk soleiðis, at bert viðgerð fer fram, sum hevur heimild í lógini, og soleiðis at persónsupplýsingar ikki ólógliga forkomast, missast ella skerjast, og at tær ikki koma óviðkomandi til kunnleika ella verða misnýttar.
Stk. 4. Dátueftirlitið kann í ávísum førum geva dátuviðgerðum áleggingar sbrt. stk. 1-3.
Avgerðir og ummæli
§ 39. Dátueftirlitið tekur avgerðir í málum viðvíkjandi §§ 9, 10, 11, 13, 15, 16 og 17, §§ 18-25, §§ 26, 27, 34, 35, 38 og 40.
Stk. 2. Í øðrum førum gevur dátueftirlitið leiðbeinandi ummæli.
Stk. 3. Avgerðir hjá dátueftirlitinum sambært lógini eru fyrisitingarliga endaligar.
Atgongd til persónsupplýsingar
§ 40. Dátueftirlitið kann krevja allar upplýsingar útflýggjaðar, sum hava týdning fyri eftirlitið.
Stk. 2. Limirnir og leiðandi starvsfólk hjá dátueftirlitinum hava til eina og hvørja tíð uttan dómsskurð, atgongd til øll høli, haðani upplýsingar verða viðgjørdar og til høli, haðani atgongd er til tær persónsupplýsingarnar, sum verða viðgjørdar. Atgongd er eisini til høli, har persónsupplýsingarnar ella teknisk hjálparamboð verða goymd ella nýtt.
§ 41. Dátueftirlitið skal geva árliga frágreiðing um virksemi sítt. Frágreiðingin skal almannakunngerast.
§ 42. Dátueftirlitið samstarvar við aðrar eftirlitsmyndugleikar í Føroyum og uttanlands í tann mun, neyðugt er til tess at halda lógina.
Gjøld
§ 43. Landsstýrismaðurin kann áseta nærri reglur um gjald fyri fráboðanir og umsóknir um loyvir sambært hesi lóg.
Kapittul 11
Revsing og endurgjald
Revsing
§ 44. Uttan so at harðari revsing er uppiborin eftir lóggávuni annars, verður tann revsaður við bót ella hefti, sum
1) ikki fráboðar viðgerð sbrt. § 32,
2) viðger persónsupplýsingar uttan loyvi sbrt. § 35,
3) ikki aktar treytir, settar av dátueftirlitinum sbrt. § 10, stk. 3, § 13, stk. 3, § 15, stk. 1, § 17, stk. 2, § 34, stk. 2, § 35, stk. 4, § 38.
4) viðger persónsupplýsingar ímóti §§ 8-13, § 15, § 16, § 17, § 32,
5) brýtur, §§ 23-25, § 26, § 27,
6) ikki gevur upplýsingar sbrt. § 7, stk. 4, §§ 18-21, § 40,
Stk. 2. Í reglum, sum verða ásettar við heimild í lógini, kann revsing við bót ella hefti ásetast.
Stk. 3. Fyri brot, sum verða framd av løgfrøðiligum persónum, sum t.d. partafelagi ella lutafelagi, kann tann løgfrøðiligi persónurin verða sektaður sum slíkur.
§ 45. Tann, sum rekur virki sbrt. § 9. stk. 2 og stk. 3, kann við dómi verða frádømdur henda rætt, um vandi er fyri misnýtslu. Ásetingarnar í revsilógini § 79, stk. 3 og 4, eru annars galdandi.
Endurgjald
§ 46. Dátuábyrgdarin skal endurgjalda skaða, sum kemur av, at viðgerð fer fram ímóti ásetingunum í lógini, uttan so at sannað verður, at skaðin ikki kundi verið forðaður við tí eftiransni og umhugsni, sum krevst í sambandi við viðgerð av persónsupplýsingum.
Kapittul 12
Skiftisreglur og gildiskoma
Gildiskoma
§ 47. Henda lóg kemur í gildi 1. januar 2002. Samstundis fara úr gildi løgtingslóg nr. 107 frá 15. november 1984 um privatar skráir og løgtingslóg nr. 62 frá 5. juni 1984 um evnisskráir hjá almennum myndugleikum.
Stk. 2. Limirnir í skrásetingarráðnum verða limir í dáturáðnum, til landsstýrismaðurin hevur tilnevnt limirnar í dáturáðnum.
§ 48. Skráir sambært lógini um evnisskráir hjá almennum myndugleikum og lógini um privatar skráir v.m. skulu í seinasta lagi 6 mánaðir eftir gildiskomu lógarinnar lúka treytirnar í hesi lóg.
Stk. 2. Dátueftirlitið kann í serligum førum loyva ávísum skráábyrgdarum longri tillagingartíð, um hetta verður mett at vera neyðugt.
Tórshavn, 8. mai 2001
Anfinn Kallsberg (sign.)
løgmaður
1) Broytt við løgtingslóg nr. 24 frá 17. mai 2004.


text:
Apopleksi
Apopleksi (apoplexia cerebri, eisini kent sum slagtilburður, heilabløðing og blóðtøpp í heilan) er ein brádliga íkomin nevrologiskur skaði eftir antin ein blóðtøpp ella eina bløðing í heilanum. Diagnosan verður sett út frá einari kliniskari kanning, men tað er ikki møguligt at síggja antin talan er um ein blóðpropp ella eina heilabløðing útfrá tí klinisku kanningini.
Sum ískoyti til ta klinisku kanningina, vil læknin næstan altíð velja at senda sjúklingin til eina CT-skanning ella MR-skanning. Endamálið við hesum skanningum er at stuðla diagnosuni, fyri at meta um útlitini og fyri at kunna útiloka aðrar sjúkur, eitt nú svullir, metastasir, subaraknoidal bløðing (SAH) og subduralt hematom (SDH).
Man skilur ímillum apopleksi, har sjúkueyðkennini vara longri enn 24 tímar TCI (Transitorisk Cerebral Iskemi), har sjúkueyðkennini hvørva áðrenn 24 tímar eru farnir.
Sjúkueyðkennini í tí akuttu fasuni hanga saman við hvat ella hvørji øki í heilanum ið eru rakt. Ofta snýr tað seg um niðursett vit, niðursetta kraft og føling í tí einu síðuni av kroppinum og kognitivt órógv, sum ávirkar málið, rúmfatanina og dagligdagsfunksjónir. Psykiskar broytingar og tunglyndi eru eisini vanlig.
Í Danmark eru árliga umleið 10.000-12.000 nýggir tilburðir av apopleksi, sum harvið er ein av teimum størstu fólkasjúkunum í Danmark. Upp til 10 % av sjúklingunum doyggja innanfyri tann fyrsta mánaðin, og hjá teimum sum yvirliva, førir sjúkan ofta til avlamni í størri ella minni mun. Í Føroyum verða umleið 70 fólk um árið innløgd við apopleksi á Apopleksideildini á Landssjúkrahúsinum. Tað eru ikki øll, ið fáa apopleksitilburðir í Føroyum, ið verða innløgd á hesari deildini, og tí er talið eisini nakað hægdi enn 70. Heilafelagið metir, at talið á føroyingum, ið árliga verða rakt av apopleksi er umleið 100.[1]


text:
Melanie Chisholm
Melanie Jayne Chisholm ella bara Melanie C (fødd Melanie Jayne Chisholm) er ein enskur popsangari og tónleikari. Hon er fødd 12. januar 1974 í Widnes, Cheshire í Stóra Bretland. Melanie C er ein av stóru stjørnunum í gentubólkinum Spice Girls. Melanie C telist millum størstu poppstjørnur í Bretlandi seinastu 10 árini. Gjøgnumbrotið kom í mætasta gentubólkinum nakrantíð, Spice Girls, men eftir at Spice Girls góvust at spæla, hevur Melanie C eisini gjørt um seg sum solistur. Hon hevur selt 3 milliónir fløgur, hevur havt seks sangir á topp-10 í Bretlandi, og samanlagt hevur hon verið á bretska hitlistanum í meira enn 200 vikur. Millum hennara kendastu sangir sum solistur eru I Turn To You, Northern Star og Never Be The Same Again. Melanie C hevur verið við til at skriva 11 sangir, sum hava verið nummar 1 í Onglandi, og hon er einasta kvinnan, sum hevur verið ovast á hitlistanum í Bretlandi bæði sum solistur og partur av einum bólki.
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
Ár - Fløgu - UK - S - D
- 1999 - Northern Star - 4 - 1 - 7
- 2003 - Reason - 5 - 38 - 13
- 2005 - Beautiful Intentions - 24 - 31 - 15
- 2007 - This Time - 57 - 48 - 15


text:
Boris Spasskij
Boris Vasiljevitj Spasskij (Бopи́c Bacи́лbeBич Cпácckий), føddur 30. januar 1937, er ein russiskur stórmeistari og fyrrverandi heimsmeistari í talvi. Hann var tann 10. talvheimsmeistarin og vann hann heitið fleiri ár á rað frá 1969 til 1972. Hann er kendur sum ein av teimum størstu telvarunum, og er hann eisini tann elsti talvheimsmeistarin, ið er á lívi.
Spasskij vann Sovjetiska Talvmeistaraskapin tvær ferðir (1961, 1973) og tvær ferðir tapti hann finaluna (1956, 1963). Hann var ein av kandidatunum til Talv Heimsmeistaraskapin sjey ferðir (1956, 1965, 1968, 1974, 1977, 1980 og 1985).
Á Talv-OL í 1984 í Thessaloniki megnaði føroyski telvarin John Rødgaard at spæla javnt móti Spasskij.
Barna- og ungdómsárini[rætta | rætta wikitekst]
Hann varð føddur í Leningrad (nú Sankta Pætursborg) og lærdi at telva sum fimm ára gamal, tá hann og mong onnur vóru evakueraði úr býnum við einum toki undir Seinna heimsbardaga. Hann gjørdist rættiliga kendur í Sovjetsamveldinum, tá hann sum 10 ára gamal vann á táverandi sovjetiska meistaranum Mikhail Botvinnik, sum leikti simultantalv í Leningrad. Fyrsti talvvenjari hansara í barnaárunum var Vladimir Zak. Gjøgnum barna- og ungdómsárini, frá hann var 10-ára gamal, vandi Spasskij ofta talv í fleiri tímar hvønn dag saman við venjarum á meistarastigi. Hann setti fleiri met sum yngsti sovjetiski telvarin ið uppnáddi ymiskar rankingar á ávísum aldri (sum 10, 11 og 15 ára gamal). Í 1952, tá hann var 15 ára gamal, skoraði hann 50% í sovjetiska meistaraskapinum í semifinaluni, og gjørdist nummar tvey í Leningrad Meistaraskapinum sama árið. Hann vann IM heitið í 1953 og stórmeistaraheitið GM í 1955.


text:
1920
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 9. januar - Túsundir mans fylgja spent við, tá "mannliga flugan" George Polley klatrar upp eftir Woolworth bygninginum í New York. Hann klárar upp á 30. hædd áðrenn hann verður handtikin.
- 13. januar - The New York Times háða rúmdarserfrøðingin Robert H. Goddard, sum tosar um rúmdarferðir. Sama blað noyðist at printa ein almenna umbering 17. juli 1969 tá amerikanarir lenda á mánanum, og tað vísir seg at rúmdarserfrøðingurin hevði rætt.
- 17. februar - Anna Anderson fremur sjálvmorðsroynd í Berlin í Týsklandi. Tá hon verður flutt á Sálarsjúkrahús heldur hon tí fram, at hon er greivynna Anastasia Romanov, sum er hildin at hava latið lív saman við familju síni 2 ár frammanundan.
- 18. mars - Grikkaland skiftir yvir til tann gregorianska kalendarin.
- 15. juni - Avtala kemur í gildi ímillum Danmark og Týskland. Mørk verða drigin av nýggjum, sum geva Danmark rætt til Norður Slesvík.
- 11. juli - Húsa kirkja verður vígd.
- 30. juli - 8. august - Fyrsta alheimsskótalegan Jamboree verður hildin í London, við 8000 skótum frá 34 londum.
- 26. august - Kvinnur fáa atkvøðurætt í USA.
- 16. september - Wall street spreingingin: Ein spreingja, goymd í einum hestavogni, brestur fyri framman J. P. bygningin í New York. 38 lata lív og 400 verða meiðslaði.
- 29. september - Adolf Hitler heldur sín fyrstu politisku røðu í Eysturríki.
- 18. oktober - Fleiri túsund arbeiðsleys mótmæla í London. 50 verða meiðslaði.
- 2. november - Warren G. Harding vinnur amerikanska forsetavalið. Hetta er fyrsta valið har kvinnur hava atkvøðurætt.
- 10. november - Løgtingsval.
- 15. november - Fyrsta ráðstevna League of Nations (Sameindu Tjóðirnar) verður hildin í Geneva í Sveis.
Ókend dagseting[rætta | rætta wikitekst]
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
- 20. apríl - Summar OL verður sett i Antwerpen í Belgia. Eyðkenda búmerkið við teimum 5 ringunum verður nýtt fyri fyrstu ferð.
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- Oskar Hermannsson, yrkjari (d. 1995)
- 18. desember - Ingálvur av Reyni, føroyskur listamaður, (d. 2005.)
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 31. august - Jens Olivur Lisberg, tjóðarhetja (f. 1896)


text:
Fuglafjørður
Fuglafjørður er ein býur og fjørður í Eysturoynni.
Fuglafjørður liggur við fjørðin við sama navni, og hildið verður, at upprunin til navnið er antin kallkynsnavnorðið fuglur ella mansnavnið Fugli. Tað løgna er, at býurin eingi fuglabjørg eigur, men fyrr átti nógvur skrápur í Føroyum, og hann átti uppi á sløttum í urðum og líðum. Kanska hevur serliga nógvur skrápur og heiðafuglur átt í høgunum uttan um Fuglafjørð. Er upprunin hinvegin eitt mansnavn, kann man hugsa sær, at Fugli var ein av niðursetumonnunum í bygdini.
Frá gamlari tíð eru kendir fýra býlingar, við Gjógvará, við Garð, í Toftum og á Áargarði. Fyri 50 árum síðan fór fram fornfrøðiligur útgrevstur á Oyrini við Gjógvará, og har var komið niður á húsatoftir, búnyttur o.a., sum prógvaðu, at býlingurin er frá víkingatíð, um 950-1050. Býurin er nógv vaksin, serliga seinastu 100 árini, og allir býlingarnir eru samanvaksnir. Í 1801 var manntalið 128, og í 2006 var tað um 1 700.
Í fjøruni á syðra armi á Fuglafirði er ein kelda, sum eitur Varmakelda. Vatnið, ið rennur úr henni, er eini 10 stig heitari enn í øðrum keldum. Tað hevur verið siður, at ungdómurin í grannabygdunum hittist her á jóansøku til dans og hugnaliga samveru. Gjøgnum tíðirnar eru mong giftarmál komin burtur úr hesum. Tá bygdastevnan Varmakelda er, hevur eisini verið fast at hava fólkafund og dans á staðnum, men í 2007 varð í staðin fólkafundur hildin uttan fyri Mentanarhúsið í bygdini.
Í 1849 fluttu fólk úr Fuglafirði og settu seg niður á Hellunum, og miðskeiðis í 1980-árunum komu fyrstu húsini á Kambsdali, ið liggur 3 km sunnan fyri býin. Í dag búgva eini 200 fólk á Kambsdali.
Fuglafjarðar, Leirvíkar og Gøtu kommunur eiga og reka í felag Ítróttar- og Samkomuhøllina á Kambsdali.
Eitt fjølbroytt vinnulív er grundarlagið fyri framburði og trivnaði. Fuglafjørður hevur eitt breitt úrval í øllum vinnubólkum.
Fuglafjørður er góð skipahavn, og tí er nógv virksemi har, ið hevur samband við fiskivinnuna, og mong skip hava havt heimstað á fjørðinum. Í 1964 var sildaverksmiðja sett á stovn, sum hevur ment seg nógv gjøgnum árini og er størsta arbeiðsplássið í býnum.
Føroyar eru fiskivinnutjóð og í hesari vinnu fært tú allar tænastur í Fuglafirði.
Fuglafjarðar Bókasavn heldur til í hugnaligu hølunum á gamla skúlanum frá 1882, mitt í bygdini.
Fyri fáum árum síðani var eitt mentanarhús bygt í býnum, sum verður nógv nýtt til konsertir og onnur tiltøk.
Innihaldsyvirlit
Vinarbýir[rætta | rætta wikitekst]
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir[rætta | rætta wikitekst]
Fuglafjørður | Hellurnar | Kambsdalur


text:
Hetta er endurgivið frá heimasíðuni hjá Gudloysi: (Skrivað av mær)
Eg datt um fólkaskúlalógina inni á logir.fo eftir at hava hoyrt enn einaferð um støðuna við kristni í fólkaskúlanum og eisini prát um privatan kristnan fólkaskúla í Kelduni í Skálabotni. Eg havi lisið hesa lóg fyrr, men eg hevði gloymt hvussu heilt langt úti hon er. Eg fari at taka paragraff 6, sum handlar um kristniundirvísing eitt sindur sundur, og skriva nakrar viðmerkingar eg havi til hana. Boldingarnar eru mínar:
- § 6. Undirvísingin í kristnikunnleika í fólkaskúlanum skal samsvara við fólka-kirkjunnar evangelisk-luthersku læru.
Ok, so um títt barn gongur í fólkaskúlanum, og skal hava nakra sum helst undirvísing í átrúnaði/religión, so noyðist tað at vera akkurát tað slagið av kristindómi, sum fólkakirkjan tekur undir við. Trúarfrælsi?
- Stk. 2. Er barnið í fólkakirkjuni, kunnu foreldrini fyrst í einum skúlaári skrivliga til skúlastýrið vátta, at tey sjálv ynskja at hava barnsins undirvísing í kristnikunnleika í hondum. Barnið sleppur tá undan at verða undirvíst í kristnikunnleika í skúlanum, um ein prestur í fólkakirkjuni váttar, at hann hevur umsjónina við undirvísing barnsins í kristnikunnleika. Liva foreldrini saman í hjúnalagi, skal váttanin um, at barnið sleppur undan at verða undirvíst í kristnikunnleika í skúlanum, verða undirritað av báðum í felag. Er barnið 15 ár, kann frítøka tó bert verða framd við samtykki barnsins.
Hetta sigur beinleiðis, at um tú vágar tær at doypa títt barn í fólkakirkjuni, so hevur tú dømt tað til 9 ár (stendur aðrastaðni í lógini at kristniundirvísing skal vera 9 ár í fólkaskúlanum) av kristniundirvísing í skúlanum uttan so at tú kanst yvirbevísa ein prest um at lova at geva barninum undirvísing í kristni. Við øðrum orðum loyvir tú fólkakirkjuni at noyða títt barn at vera undirvíst í kristni í 9 ár, um tú doypir tað. Tú kanst tó melda títt barn úraftur fólkakirkjuni, og síðani taka avleiðingarnar av tí avgerð. (Keðiligt og besverligt um barnið seinni vil konfirmerast, vera faddur og so framvegis)
- Stk. 3. Børn, sum ikki eru í fólkakirkjuni, skulu, tá ið foreldrini krevja tað, sleppa undan at verða undirvíst í kristnikunnleika í skúlanum. Er barnið í øðrum trúarsamfelag uttan fyri fólkakirkjuna, so hevur hetta trúarsamfelag umsjónina við átrúnarligu uppaling barnsins. Foreldur ella verji hava kortini skyldu til at ansa eftir, at barninum ikki vantar upplýsing um vanligu reglurnar fyri lívinum í skipaðum samfelag, antin tað so er í einum trúarsamfelag ella ikki. Verður barnið vanskettað í so máta, skal skúlin geva tí neyðugu undirvísingina. Er barnið 15 ár, kann frítøka tó bert verða framd við samtykki barnsins.
Her stendur at børn í øðrum trúarsamfeløgum skulu sleppa undan kristniundirvísing, og at so hevur viðkomandi trúarsamfelag ábyrgdina av átrúnaðarligu upplæringini (hetta umfatar eisini gudloysingar, ið um teir ikki hava doypt sítt barn, kunnu taka tað úr kristniundirvísingini). Fair nokk, men so kemur ein undarligur setningur, sum virkar at seta samband millum undirvísing í einum ávísum átrúnaði og undirvísing um vanligu reglurnar fyri lívinum í skipaðum samfelag. Hvat?! Síðan nær hava átrúnaður og skipað samfelag verið synonymir? Hví hava foreldur, sum taka sítt barn úr kristniundirvísing skyldu til at upplæra sítt barn í tí, at liva í einum samfelag? Hví hava foreldur, sum lata sítt barn fáa kristniundirvísing, ikki skyldu til at syrgja fyri at barnið dugur at liva í einum samfelag? Blandar hendan lóg ikki fakið “samfelagslæra”við “kristni”?
Eg mundi dotti uppeftir, tá eg læs hatta brotið. Ótrúliga diskriminerandi og fordómsfult at ganga út frá at børn uttan kristindóm hava fyri neyðini at uppá aðrar mátar at læra um at liva í einum samfelag. Eg kann fortelja okkara lóggevandi valdi, at kristindómur uppá ongan máta tryggjar at eitt barn lærir at virka í einum samfelag. Okkara samfelag er sum heild sekulert (tó at lógarverkið tíverri ikki er tað), og tað er ógvuliga syndarligt at ein lóg, sum avgerð hvat okkara børn skulu læra, ikki viðurkennir hetta, men setur ligvið millum átrúnað og samfelag.
Havi eg misskilt hesa lóg? Ber tað veruliga til, at lógin heldur, at undirvísing í átrúnaði lærir barnið at liva í einum samfelag? Ella sipar hatta brotið bara beinleiðis til trúarsamfeløg ella ikki-átrúnaðarsamfeløg, og ikki til okkara samfelag sum heild? Um so er, so skilji eg enn ikki hvat tey vilja við hesum. Hví hevur lívið í einum trúarsamfelag ella ditto fyri ikki-trúgvandi nakað at gera við fólkaskúlan? Eg skilji, at tað burdi verið ein partur av fólkaksúlanum, at læra at liva í einum siviliseraðum samfelag, men fyri alt í verðini dugi eg ikki at síggja hvat hetta hevur við kristni at gera.


text:
Birthe Wilke
Birthe Wilke (fødd 19. mars 1936) er ein donsk songkvinna og sjónleikari. Hon fór undir lívsleið sína innan tónleik í 1950'unum við Bruno Henriksens orkester. Tá Bruno Henriksen stutta tíð seinni stovnaði Philips Grammofonplader í Danmark, gjørdist Birthe Wilke skjótt ein av best umtóktu artistunum har. Best kent frá hesum tíðarskeiðnum er Håndklaver og Charme, og Den Gamle Gartner.
Í 1957 gjørdist hon, saman við Gustav Winckler, nummar trý á Melodi Grand Prix við sanginum Skibet skal sejle i nat, og sjálvt um sangurin fekk kritikk í heimlandi hennara í fyrstuni, so er hann enn, meir enn hálva øld seinni, ein av størstu grand-prix-hittunum, ið Danmark nakrantíð hevur havt. Seinni luttók hon við øðrum grand-prix-løgum.
Filmar[rætta | rætta wikitekst]
- Jeg elsker dig (1957)
- Jetpiloter (1961)
- Reptilicus (1961)


text:
Belgia
Belgia (franskt: Belgique, niðurlendskt: België, týskt: Belgien) er eitt land í Evropa. Høvuðsstaður er Brussel, og landið hevur umleið 11 milliónir íbúgvar. Mót norðri hevur Belgia mark við Niðurlond, í eystri við Týskland og Luksemburg, í surðri við Frakland og móti vestri er Norðsjógvurin, strandarlinjan er bert 65 km. Trý mál verða talað í Belgia. Sunnanfyri, við franska markið, talar fólkið franskt. Norðanfyri Brússel er málið flamskt, ið er nær skylt við niðurlendskt. Eystast í landinum er almenna málið týskt. Í Brússel talar mesta fólkið franskt, men mong tala eisini flamskt. Belgia var fyrst undir sponskum og so undir eysturríkskum ræði. Í 1815 varð landið sameint við Niðurlond. Í 1830 gjørdu belgiamenn uppreistur og tóku loysing, og Belgia gjørdist sjálvstøðugt kongsdømi.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Belgia gjørdist sjálvstøðugt land í 1830, tá tað loysti frá Niðurlondum. Landamørkini, ið nú eru, vórðu sett í 1919.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Belgia var við til at seta ES á stovn, og høvuðssæti hjá ES er í Brussel. NATO hevur eisini sítt høvuðssæti í Belgia.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Franskir og flamskir matsiðir hava ávirkað belgiska matgerð. Súpan er vælumtókt, og mangir landslutir hava sínar egnu uppskriftir. Ein serrættur er skeldýr og kips, sum bæði fæst á dýrum matstovum og úr smáum matsølubúðum á gøtunum.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Meuseá skilur landið í tvíningar. Fyri norðan er fláur, fruktagóður slætti heilt út at strondini. Í landsynningspartinum eru Ardennufjøll; har er jørðin kørg, og garðarnir eru spjaddir.
Landslutir[rætta | rætta wikitekst]
Vlaanderen (Flandre)
Wallonie (Wallonië)
Býir[rætta | rætta wikitekst]
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Longu í 16. øld tók stórur klædnaídnaður seg upp uttan um býir sum til dømis Brúgge, ið er kendur fyri síni knipplingamynstur. Í mong ár hevur tungídnaður, serliga kolavinna og stálídnaður, verið týdningarmikil vinnuvegur, men hann er nú um at hvørva. Í staðin er komin annar ídnaður, til dømis evnafrøðiídnaður og ravmagnsídnaður. Tænastuvinnan, t.d. bankavirksemi og fyrisiting, er so nógv vaksin, at har starvast tveir triðingar av belgisku verkafjøldini.


text:
Um FaroeSoccer
Hjartaliga vælkomin
Tú ert nú komin á gátt hjá heimasíðuni við størsta dátugrunninum um føroyskan fótbólt, og vit fegnast um, at tú legði leiðina framvið.
Sum navnið ber boð um, so er hetta ein heimasíða um føroyskan fótbólt burturav við serligum denti løgdum á hagtalsskráseting, og soleiðis ætla vit eisini, at tað skal vera framyvir – men vit hava eyðvita nógvar spennandi ætlanir við FaroeSoccer.
Vit vóna og vænta, at FaroeSoccer fer at vera ein hjálp og ein miðstøð fyri álítandi hagtøl hjá øllum við áhuga fyri føroyskum fótbólti – ikki minst feløgunum, Fótbóltssambandinum, fjølmiðlunum og okkum fjepparum! Tað er eitt av høvuðsendamálunum við FaroeSoccer.
Enska heitið FaroeSoccer er valt, tí tað sigur frá virksemi okkara, og tí vit vilja fevna breitt. Útlandið hevur størri áhuga fyri føroyskum fótbólti, enn vit kanska ganga og halda, og tískil er ein ensk útgáva í umbúna. FaroeSoccer vil fegið kunna breitt um føroyskan fótbólt og kennir hetta eisini sum eina hálvgum skyldu.
Grundarlagið undir dátugrunninum hjá FaroeSoccer er í mestan mun dómaraseðlarnir, sum eru til skjals hjá Fótbóltssambandinum, men eisini aðrar keldur eru troyttar.
FaroeSoccer hevur alla tíðina havt gott samstarv við feløgini, Fótbóltssambandið, fjølmiðlarnar og einstaklingar, hetta takka vit fyri og vóna, at soleiðis fer eisini at verða framyvir - okkara partur skal so ikki liggja eftir.
Vit vóna, at tú fert at fáa nakað burturúr hesi vitjan tínari – og øllum teimum komandi – takk fyri hesuferð og kom skjótt aftur!
Við bestu fótbóltskvøðum
FaroeSoccer
Vit spæla saman


text:
Amin
Ein amin er felagsheiti fyri ein funktionellan bólk og eitt lívrunnið mýl ið hevur hendan bólkin í sær. Aminir eru uppbygtar sum eitt ammoniakmýl við einum ella fleiri av teimum trimum hydrogen atomunum skiftum út við aðrar bólkar. Aminir verða nevndar við endingini -amin um talan er um einfald, smá mýl. Aminbólkurin kann eisini nevnast í heitinum við amino-.
Aminir verða deildar í tríggjar bólkar:
- Primer amin: Nitrogenatomið hevur tvey hydrogenatomir til nábúgvar.
- Sekunder amin: Nitrogenatomið hevur eitt hydrogenatom til nábúgva.
- Tertier amin: Nitrogenatomið hevur onki hydrogen til nábúgva.
Dømi um nakrar aminir:
Nýtsla[rætta | rætta wikitekst]
Aminir eru sera útbreiddar. Dømi um nøkur evni ið innihalda aminbólkar:
- Í kroppinum: Dopamin, serotonin, adrenalin
- Heilivágur: Morfin, kodein, chlorpromazin
- Rúsevni: Kokain, amfetamin, heroin
- Í natúruni: Nikotin
Framleiðsla[rætta | rætta wikitekst]
Aminir kunnu framleiðast soleiðis:
- Reduktión av nitril gevur eina primera amin
- Reduktión av amid gevur eina primera, sekundera ella tertiera amin
- Reduktiv amination av aldehyd ella keton gevur eina primera, sekundera ella tertiera amin
- Reduktion av nitrobólki gevur eina primera amin
- Reduktion av imin gevur eina primera ella sekundera amin
- Reduktion av azid gevur eina primera amin
Reaktiónir[rætta | rætta wikitekst]
Tvey tey týdningarmiklastu sløgini av reaktiónum aminir luttaka í eru:
- Nukleofil substitutión av sýruhalogenidið ella sýruanhydridið gevur eina amid
- Nukleofil substitutión av halogenidið gevur ein útbygta amin


text:
Við tínari hjálp kunnu vit hjálpa
Barnahjálpin hevur nú virkað í góð 9 ár og hava vit hesi árini stuðlað foreldraleysum og fátøkum børnum við skúlagongd. Fleiri av hesum eru nú vaksin og megna nú at fóta sær í lívinum.
Continue Reading | Comments Off on Við tínari hjálp kunnu vit hjálpa
Nýtt navn og búmerki
Tíðindaskriv
ABC barnahjálp fer framyvir at virka undir hjánavninum Føroyska barnahjálpin og er nú sjálvstøðugur føroyskur hjálparfelagsskapur. Hjálparbeiðið er óbroytt og heldur fram á sama hátt, sum frammanundan
Continue Reading | Comments Off on Nýtt navn og búmerki
Ferian tú ongantíð fert at gloyma!
Á páskum 2016 skipar Føroyska barnahjálpin eina ferð til Filispoyggjarnar. Á ferðini fara vit at vitja skúlar og áhugaverd støð.
Continue Reading | Comments Off on Ferian tú ongantíð fert at gloyma!
Útbúgving sum lærari við stuðli av Viðareiði
Í desember 2015, fekk Martin Tutu prógv sum lærari. Hann er fyrsti unglingi í Barnahjálpini, sum hevur fingið hægri útbúgving. Vit eru errin av honum og gleðast um, at tað hevur eydnast honum at koma so langt.
Continue Reading | Comments Off on Útbúgving sum lærari við stuðli av Viðareiði
Nú ber eisini til at stuðla børnum á Filipsoyggjunum
Continue Reading | Comments Off on Nú ber eisini til at stuðla børnum á Filipsoyggjunum
Stuðla nú børnum í India
Í samstarvi við Maranatha Social Organisation stuðlar ABC barnahjálp nú børnum í India. Fólkið har livir í stórum fátækradømi og 95 prosent av fólkinum liva undir fátækramarkinum.
Continue Reading | Comments Off on Stuðla nú børnum í India
Hesir eru rættir sjómenn
Fiskimenn í Monrovia hjálpa til við útbering av rísi til ebolaraktu familjurnar niðri við strondina. Teir hava føroyska merkið á bátinum, blusunum og hava eisini vundið føroyska merkið á stong.
Continue Reading | Comments Off on Hesir eru rættir sjómenn
Hesi hava tørv á hjálp
Annie 3 ár, Zebede 5 ár, Yeahbylin 6 ár, Blessing 7 ár, Carlos 9 ár og Cyntia 16 ár hava brúk fyri hjálp. Foreldrini hjá teimum doyðu av Ebola. Fólk eru bangin at hjálpa, tí tey halda, at tey blíva smittað av ebola. Vit í ABC vilja gjarna hjálpa hesari familjuni og vit hava brúk fyri tær.
Continue Reading | Comments Off on Hesi hava tørv á hjálp
Tøkk úr Liberia
Takkarbræv fyri tykkara hjálp!
Góðu sponsorar og leiðarar í ABC barnahjálp Føroyar.
Eg beri hesa heilsan vegna børnini og starvsfólkini í ABC Liberia. Vit eru Harranum ógvuliga takksom fyri, at vit eru á lívi í hesi ræðuligu ebolakreppu. Júst nú er framgongd, grundað á úrslitini hjá Ebola Taskforce. Deyðiligheitin er lækkandi, og færri sjúklingar eru á sjúkrahúsunum kring landið.
20. desember var stjórnarval, sum er ein ábending um, at støðan við ebola er batnandi.
Continue Reading | Comments Off on Tøkk úr Liberia
Stuðla nú eisini børnum í Pakistan
Seinastu seks árini hava føroysk stuðulsforeldur í gjøgnum ABC barnahjálp stuðla børnum í Senegal og Liberia, og nú er eisini møguleiki at stuðla børnum í Pakistan.
Continue Reading | Comments Off on Stuðla nú eisini børnum í Pakistan


text:
Nøtrisøga
Nøtrisøga, nøtrari. (en.: Gothic novel, thriller, da.: gyser). Skaldsøga, sum strembar eftir at hugtaka lesaran við at fáa hann at nøtra av óhugna og spenningi. N. umskarast við aðrar spenningssøgur, t.d. krimi. Byrjanin til n. verður ofta sagdur at vera skaldsøgan The Castle of Otranto (1764) eftir onglendingin Horace Walpole. N. var ein sterk hevd í Onglandi gjøgnum 18. og 19. øld við kendum høvundum sum Mary Shelley (Frankenstein 1818) og B. Stoker (Dracula 1897) og í Amerika E.A. Poe (1809-49). N. vaks fram í upplýsingartíðini, tá ið tá ið skynsemi og vísindalig hugsan settust í hásæti. Móti hesum ráðandi rákinum gjørdust n. ein andgerð, sum gav lesarunum høvi til at válka seær í "óvísindaligum" kenslum og óskynsemi. N. er staðsett á markinum millum tað veruleikakenda, realistiska og tað fantastiska. Persónarnir eru í høvuðsheitum staddir í einum veruligum heimi, men knappliga stingur tann yvirnatúrliga hóttanin, skrímslið, seg upp, veruleikin upploysist og kann henda. Í eldri n. vóru harðskapur og kynslív høvuðsevni, ítøkiliggjørd í skrímslinum. Í dag eru nógvir undirbókar av n., tað sum skapar nøtranina, óhugnan kann vera eitt skrímsl ættað frá fólkatrúnni, t.d. varúlvur, vampýrur ella spøkilsi; tað kann eisini vera eitt skrímsl av vísindaligum og tøkniligum slag í n., sum viðhvørt eru framtíðarsøgur við tólmennum við (ó)menniskjansligum eginleikum ella menniskjum við tólmenniseginleikum. Í dag hevur seksualitetur ikki eins stóran týdning í n., tí tey kynsiligu forboðini eru nógv linkað; nú er harafturímóti kynsligur samleiki eitt stórt evni og somuleiðis kroppurin og tær hóttanir, sum hann og harvið persónurin kann vera fyri. N. er eitt stórt øki innan film, víðagitnir filmar eru gjørdir av n. Sostatt gjørdi Hitchcock "Fuglarnar", stuttsøgu eftir Daphne du Mauriers, til film við sama navni (1963). Nøtribókmentir er eitt blómandi tekstslag í okkara tíð, bæði sum dygdarbókmentir og lætisoppar ella dagdvøljubókmentir. Ein nýggjari undirbólkur er n. fyri tanáringar; hesin aldursbólkurin er fyri er fyri bráðum likamligum og sálarligum broytingum, sum elva til óvissu og óskilvísan ótta og skapa gróðrarbotn fyri søgum serstakari handfaring av óhugna og spenningi. Ræðusøgur fyri børn hava langar røtur í skaldskapi av manna munni. Eitt føroyskt savn við n. fyri ungfólk er Svartideyði og aðrar spøkilsissøgur 2006.


text:
1985
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 10. januar - Atli P. Dam verður løgmaður í Føroyum, og fer Pauli Ellefsen úr løgmansstarvinum.
- 17. januar - British Telecom boðar frá, at fyritøkan fer at minka um tær væl dámdu, reyðu telefonboksirnar.
- 4. februar - Markið ímillum Spania og Gibraltar opnar aftur, fyri fyrstu ferð síðani Francisco Franco læt tað aftur í 1969.
- 10. februar - Nelson Mandela avgerð, ikki at taka av einum tilboði um at sleppa leysur úr fongsli, frá í Suðurafrikonsku stjórnini.
- 11. mars - Mikhail Gorbachev verður leiðari av Sovjetsamveldinum.
- 16. mars - 5 leyvur í Singaporska djóragarðinum verða settar av fyribyrgjandi tablett, tá leyvunum fjølgar frá 2 til 16 á stuttari tíð.
- 25. mars - Oscars virðislønin verður handað í Hollywood. Amadeus vinnur fyri besta film.
- 15. apríl - Suður Afrika upploysir eina lóg, ið bannar hvítum og svørtum at giftast.
- 4. mai - Eurovision Song Contest 1985 verður hildin í Gøteborg, Noreg vinnur við sanginum La det swinge.
- 14. juni - Schengen sáttmálin verður undirskrivaður.
- 17. juni - Discovery Channel verður sett á stovn.
- 3. juli - Back to the furture verður frumsýndur í amerikanskum filmhúsum, og verður hægst tjenandi filmur í 1985.
- 13. juli - Live Aid konsertir runt um í heiminum, savna heilar 50 milliónir pund. Peningurin verður nýttur til at berjast í mótir hungursneyð í Etiopia.
- 28. august - Heimsins fyrsta roykibann kemur í gildi, tá ein matstova í Colorado, USA, bannar royking innandura.
- 1. september - Vrakið av skipinum Titanic verður funnið á botninum á Atlantshavinum. Fleiri høvdu leitað eftir vrakinum uttan eydnu, síðani skipið sakk í 1912.
- 13. september - Super Mario Bros. verður útgivið á spælistøðina Nintendo Entertainment System (NES).
- 19. september - Ein stórur jarðskjálvti rakar Meksiko, og hevur við sær at 10.000 lata lív, 30.000 verða meiðslaði, og 95.000 verða heimleys.
- 20. november - Microsoft útgevur fyrstu útgávu av Windows, og kallar hana Windows 1.0.
Ókendar dagsetningar[rætta | rætta wikitekst]
- Leirvíkartunnilin verður latin upp.
- Tommi Hilfiger merkið verður stovnað.
- DNA verður, fyri fyrstu ferð, nýtt til at loysa brotsmál.
Tónleikur[rætta | rætta wikitekst]
Útgávur hetta árið[rætta | rætta wikitekst]
- We are the World (USA for Africa)
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Kappróður[rætta | rætta wikitekst]
- 28. februar - Róðrarfelagið Knørrur í Tórshavn verður stovnað.
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 7. januar - Lewis Hamilton, enskur Formula 1 bilførari.
- 5. februar - Cristiano Ronaldo, portogisiskur fótbóltspælari.
- 19. februar - Haylie Duff, amerikanskur sjónleikari (Lizzie McGuire)
- 26. mars - Keira Knightly, enskur sjónleikari (Pirates of the Caribbean)
- 3. apríl - Leona Lewis, ensk songkvinna.
- 2. mai
- Lili Allen, ensk songkvinna
- Nanna Øland Fabricius, donsk songkvinna
- 28. mai - Carey Mulligan, enskur sjónleikari (An Education)
- 30. juni - Michael Phelps, amerikanskur OL svimjari.
- 24. oktober - Wayne Rooney, enskur fótbóltsleikari
- 8. november - Jack Osbourne, enskur sjónvarpsmaður (The Osbournes)
- 21. november - Carly Rae Jepsen, kanadisk songkvinna
- 30. november - Kaley Cuoco, amerikanskur sjónleikari (The Big Bang Theory)
- 3. desember - Amanda Seyfried, amerikanskur sjónleikur (Mamma Mia!)
- 5. desember - Frankie Muniz, amerikanskur sjónleikari (Malcolm in the Middle)
- 10. desember - Raven Symoné, amerikonsk songkvinna og sjónleikari (The Cheetah Girls)
- 18. desember - Heidi Andreasen, føroyskur svimjari.


text:
Kaldbak
Kaldbak er ein bygd í Streymoy. Umleið 218 fólk búgva í Kaldbak. Kaldbak lá leingi avbyrgd frá øðrum bygdum. Skuldi ikki gangast inn í Fjørð, var bert sjóvegis samband, til 1980, tá ið vegasamband fekst við Havnina. Hetta var trý ár eftir tað, at Kaldbak gjørdist partur av høvuðsstaðarkommununi. Við góða sambandinum við umheimin mentist bygdin. Fleiri grundstykki vórðu fingin til vega í nýggjum býlingi. Gamli skúlin er umvældur og útbygdur, og somuleiðis hava kaldbaksfólk fingið dagstovn. Nýggj útstykking er í løtuni ávegis í Kaldbkak.
Kaldbaksmenn vóru millum teir fyrstu í Føroyum, sum fóru at ala síl og laks, og síðani hevur alivirksemið, alt eftir hvussu alivinnan hevur verið fyri, verið stórt á firðinum. Fiskasølufyritøkan Farex rekur eitt fiskavirki í Kaldbak. À virkinum arbeiða dagliga eini 10 - 12 fólk, sum framleiða gourmetvørur til matstovur. Nógv tann størsti parturin fer til útflutnings, men føroyskar matstovur keypa eisini nakað av framleisluni. Saman við Kaldbak kom Sund upp í Tórshavnar kommunu í 1977.
Innihaldsyvirlit
Kaldbaksvegurin[rætta | rætta wikitekst]
5. apríl 1977 var vegurin úr Kaldbak til Kaldbaksbotn liðugur. Vegurin til Havnar var fyrst liðugur í 1980.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Greinir[rætta | rætta wikitekst]
- Kaldbaksvegurin. Í: Eygað, nr. 11, 1975
- Vegurin komin inn í Kaldbaksbotn. Í: Myndablaðið NÚ, nr. 5, 1977
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Kaldbaksbotnur á Tórshavn.fo.


text:
Hvat bjóðar Hugskotið?
Hugskotið bjóðar eitt kveikjandi umhvørvi, har møguleiki er at fáa ókeypis vegleiðing og innivist, og har møguleiki er at netverka við aðrar íverksetarar. Hevur tú ikki tørv á innivist, kanst tú í staðin fáa vegleiðing og hjálp at koma víðari við tínum hugskoti. Hevur tú tørv á serkønari hjálp, hava vit í fleiri førum møguleika at bjóða tær eina mentorskipan.
Ókeypis vegleiðing og ráðgeving til íverksetarar ogfyritøkur
360° gjøgnumlýsing av hugskoti/fyritøku
Vegleiðing út frá góðkendum
viðurkendum amboði
Vakstrarørk, sum kunnu hjálpa tær
at koma víðari
Møguleiki fyri mentorskipan
100% tagnarskyldu
Pláss til 8-9 íverksetarar
Allir vanligir skrivstovuhentleikar
Internet
Kopimaskina og prentari
Streymur og hiti
Reingerð
Ráðgeving/vegleiðing
Kveikjandi umhvørvi, netverk og
sparring
Kveikjandi fyrilestrar og skeið
Sámiligur kostnaður


text:
Dópur
Í kristna dópinum ímyndar vatnið, at sálin í tí, sum trýr, verður reinsað. Orðið dópur er úr fornsaksiska orðinum dopi, sum merkir at dyppa niður. Upprunaliga er tað ikki ein kristin siður at dyppa barnið í vatn, tá ið tað fær navn, men ein norrøn forkristilig siðvenja, sum er knýtt at Óðinstrúnni. Áðrenn trúbótina var vanligt at dyppa barnið heilt undir í vatni. Í dag er vanligt at lata vatn í høvdið á barninum. Aðrar trúarrørslur til dømis Brøðrasamkoman hevur ikki barnadóp, men vaksnamannadóp.


text:
TB Fótbóltsskúlin 2016 28. juni 2016 | TB
Status eftir fyrru hálvu 26. juni 2016 | TB
Meinhardt verður við aftur 18. juni 2016 | TB
Suðuroyar Sparikassi stuðlar SB 16. juni 2016 | TB
TB gjørt sáttmála við Sigfríð Clementsen... 6. juni 2016 | TB
Búmerki til Ítróttardepilin við Stórá... 31. mai 2016 | TB
Adrian og Gilli heiðraðir17. mai 2016 | TB
Í samband við fyrimyndarligu luttøkuna hjá “TB’arunum” Adrian og Gilla í Orrustuni, bjóðaði ungdómsdeildin Adrian og Gilla saman við øllum U14 dreingjunum til pizza, í ítróttarhúsinum eftir venjingina í dag.
Lagið var gott á dreingjunum, og sum rættir TB’arir, sungu … Les meira
Fyrsti triðingur farin2. mai 2016 | TB
Níggju dystir eru farnir av Effodeildini og har við man tað vera passandi við einari samanbering við undanfarnu árum í Effodeildini. Útgangstøðið eru tey ár vit hava verið í Effodeildini frá og við 2012. Hyggja vit reint eftir tal av … Les meira
TB – og Adu – fingu uppreisn28. apríl 2016 | TB
Sunnudagin var tætt millum himmal og helviti. Seinasta skot, Albert Adu skuldi skjóta straffi, og hevði harvið gyltan møguleika at geva TB longda leiktíð móti einum skerdum NSÍ-liði, sum hevði fingið málverjan riknan av vølli. Men Klæmint Olsen vildi tað … Les meira
Eykaaðalfundurin útsettur18. apríl 2016 | TB
Lýsti eykaaðalfundurin, ið Tvøroyrar Bóltfelag kallaði inn til herfyri, er útsettur.
Eykaaðalfundurin verður í staðin týskvøldið 26. apríl klokkan 19:00.
Skráin:
- Framløga av grannskoðaðum ársroknskapið fyri 2015
Tvøroyrar Bóltfelag
Eitt stig í Gundadali11. apríl 2016 | TB
Í gjár stóð slagið millum Tvøroyri og Havnina enn eina ferð, hesu ferð var stríðsvøllurin Gundadalur og mótstøðuliðið var B36. Dysturin var sum heild javnur, serliga í fyrsta hálvleiki var talan um javnan dyst. B36 leikararirnir tóktist eisini at gerast … Les meira
Til Gundadals ímóti føroyameistarunum9. apríl 2016 | TB
Sunnudagin verður uppgerð millum tey bæði svørthvítu liðunum í Effodeildini – TB og B36. Í hesum sambandi verður TB tó ílati eykabúnarnar.
B36 eru verandi føroyameistarar og liggja í verandi løtu nummar trý. Teir eru nummar trý í millum tað, … Les meira
Klassikari við Stórá í dag3. apríl 2016 | Jan Smedemark
Havnar Bóltfelag og Tvøroyrar Bóltfelag hava havt mangar minniligar samanbrestir gjøgnum ár og dag – vónandi verður dagsins dystur onki undantak. HB hevur fingið eina góða byrjan uppá kappingarárið, har millum annað fyrrverandi TB leikarin Poul Ingason hevur verið eyðsýndur … Les meira
Limagjald hvílandi limir 20161. apríl 2016 | TB
Sjálvt um TB hevur nógvar limir, bæði íðkandi og hvílandi, er altíð gott at fáa enn fleiri.
Gjaldið fyri hvílandi limur er: Kr. 200 ,- fyri eitt ár. Tað ber tó til at flyta aðra upphædd um onkur ynskir at … Les meira


text:
Norðurlandaráðið
Norðurlandaráðið er eitt samstarv millum fólkavaldu tingini í norðurlondum, og harvið ein týdningarmikil brikkur í almenna partinum av norðurlendska samstarvinum. Norðurlandaráðið er ein pendantur til Norðurlendska ráðharraráðið, sum er samstarv millum norðurlendsku stjórnarleiðararnar.
Norðurlandaráðið varð stovnað í 1952 og fevnir um tey fimm norðurlendsku londini Danmark, Finland, Ísland, Noreg og Svøríki, umframt tey trý sjálvstýrandi økini Føroyar, Grønland og Áland. Karmarnir fyri Norðurlandaráðið eru settir í Helsingforssáttmálanum frá 1962. Endamálið hjá ráðnum er at varðveita og menna norðurlendska samstarvið, tá tað kemur til rættarviðurskifti, mentan, samferðslu, umhvørvi, sosial og fíggjarlig viðurskifti.
Norðurlandaráðið handar hvørt ár hesar virðislønir:
- Barna- og Ungdómsbókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins
- Bókmentavirðislønina
- Filmvirðislønina
- Tónleikavirðislønina
- Umhvørvisvirðislønina
Virðislønirnar eru áljóðandi 350.000 DKK. og verða handaðar í sambandi við árliga fundin hjá ráðnum.


text:
WHO
Altjóða Heilsustovnurin (heilsustovnurin undir ST) (á enskum World Health Organization, ofta stytt WHO) er ein altjóða felagsskapur, sum hevur til endamáls, at tryggja eina altjóða heilsu. Felagskapurin varð settur á stovn tann 7. apríl 1948. Hann hevur høvuðssæti í Genève, Sveis.
Altjóða felagsskapurin roynir á mangan hátt at betra um lívskorini, serliga í teimum londum, ið eru mest tilafturskomin, t.e menningarlond. Felagskapurnin roynir og hevur til endamáls, m.a. at stríðast móti sjúkum og smittukeldum, og í samstarvi við aðrar undirstovnar, til dømis UNICEF og FAO, at skapa betri reinføri, útvega reint vatn og arbeiða fyri matvørumenning.
Í 1981 verður samkyndleiki alment strikað, sum ein sjúka í Danmark og somuleiðis í Føroyum. WHO tekur somu avgerð í 1992 [1].
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Dótturfelagsskapir : Altjóða verkamannafelagsskapur Sameindu Tjóða (ILO) | Undirvísingar-, Vísinda- og Mentanarstovnur Sameindu Tjóða (UNESCO)
Barnagrunnur Sameindu Tjóða (UNICEF) | Matvørufelagsskapur Sameindu Tjóða (WFP) | Heilsufelagsskapur Sameindu Tjóða (WHO)
Høvuðsstovnar: Aðalsfundurin • Trygdarráðið • Búskapar- og Almannamálaráðið • Altjóða Dómstólurin • Aðalskrivstovan • Tilsjónarráðið


text:
Uttanfyri Breiðáósan á Válinum stendur Heygaverkið.
Ein rørleiðing er løgd 305 metrar niðan og fer inn í fjallið, haðani ein tunnil er sprongdur góðar 1000 metrar inn í Heygadal, har byrging er, ið rúmar 2.100.000 m ³.
Um Heljareyga er gjørd ein 23 metrar høg betongbyrging.
Tunnil og veitir eru gjørdar suður til Gassadals fyri at økja um vatnnøgdina, sum rennur til Heljareygagoymsluna.
Mýruverkið
Innalaga í Heygadali stendur Mýruverkið.
Rørleiðing er løgd frá Mýruverkinum 490 metrar upp gjøgnum hamrarnar omanfyri verkið. Har fer leiðingin inn bergið, og síðani er tunnil 1.120 metrar til longdar sprongdur til byrgingina á Mýrunum, ið rúmar 4.100.000 m³.
Vatnið frá turbinuni á Mýruverkinum verður endurnýtt í turbinuni á Heygaverkinum.
Byrgingin á Mýrunum er 12 metrar høg og gjørd úr grótfyllu við einum betongveggi í miðjuni at tetta við.
Avfalsøkið er 8 km².
Eiðisverkið
Við sjóvarmálan millum Eiðisbygd og Ljósáir, við Brimnes, stendur Eiðisverkið.
Skamt frá verkinum er tunnil sprongdir inn í bergið. Úr honum er rørleiðing løgd 100 metrar oman til verkið. Tunnilin fer niðan í Eiðisvatn, sum rúmar 17.000.000 m³.
Tvær byrgingar úr gróti eru gjørdar við Eiðisvatn og tettar við asfalti á innsíðuni.
Vestursíðan um Breiðá er 22 metrar til hæddar og hin á suðursíðuni, 13 metrar til hæddar.
Vatnstøðan á Eiðisvatni er við hesum hækkað úr 129,5 metrum omanfyri sjóvarmálan upp í hægstu vatnstøðu, sum er 149,5 metrar, og rúmar við hesum 16.000.000 m³ afturat.
Fyri at leiða sum mest av vatni í Eiðisvatn, vórðu í fyrstu atløgu boraðir tveir tunlar. Annar Norður á Dal – fýra kilometrar til longdar við 8 áarinntøkum – og hin suður til Norðskála - 6,5 kilometrar til longdar við 31 áarinntøkum.
Annað byggistig, sum varð tikið alment í nýtslu hin 4. november 2000, leiðir vatnið frá Skarðánni norðanfyri Funning og frá Vesturdalsá vesturum í Eiðisvatn.
Í hesum sambandinum eru boraðir 14,3 kilometrar av tunli við 48 áarinntøkum.
Hetta seinna byggistigið fer væntandi at økja framleiðsluna á Eiðisverkinum við uml. 18 GWt/ár.
Avfalsøkið tilsamans er 42,6 km² til víddar.
Strond
Vatnorkustøðin á Strond var næsta elverk, sum framleiddi streym úr vatnorku í Føroyum.
Hetta verkið var tikið í brúk í 1931, og var tað Klaksvíkar Kommuna, sum stóð fyri hesum.
Afturat vatnorkuverkinum var diselverk útbygt. Í fyrsta umfari var tað bert Klaksvík, sum fekk streym frá elverkinum. Seinni var hetta útbygt til at lata streym til aðrar bygdir í Norðoyggjum.
Í 1960 yvirtók SEV elverkið.
Í 1998 vórðu turbinur og rør skift út. Ein peltonturbina á 1,4 MW varð sett upp í staðin fyri 0,6 MW turbinuna, ið fekk so stóran skaða undir einum rørbrotskaða, at hon ikki gjørdist aftur.
Turbinan framleiðir orku frá vatngoymsluni í Strandadali, ið rúmar um 40.000 m³.
Byrgingin er ein 20 sentimetrar betongkjarni fylt innan við gróti og uttan við moldfyllu. Vatnið verður veitt hiðani í tunli og rørum oman til orkustøðina.
Avfalsøkið er 3,7 km².
Í 2002 varð rørleiðing løgd úr Svartadali til byrgingina í Strandadali.
Henda økta vatntilrenning hevur økt árligu framleiðsluna við stívliga 1.000 MWh.
Økta avfalsøkið er ein km².
Botnur
Vatnorkustøðin í Botni var fyrsta elverk, sum framleiddi streym úr vatnorku í Føroyum.
Hetta verkið var tikið í brúk í 1921, og var tað Vágs Kommuna, sum stóð fyri hesum. Í fyrsta umfari var tað bert Vágur, sum fekk streym, men seinni var hetta útbygt til at lata streym til Tvøroyri og aðrar bygdir í oynni.
Í 1960 yvirtók SEV elverkið, sum tá hoyrdi til Suðuroyar Elverk.
Á vatnorkustøðini í Botni eru tvær turbinur – onnur ein 1,1 MW Pelton turbina, sum framleiðir orku úr Ryskivatni og hin ein 2,2 MW Fransisturbina, sum fær vatni úr Vatnsnesvatni.
Til Peltonturbinuna hoyra trý vøtn. Tað ovasta vatnið eitur Tindaliðvatn og goymir uml. 50.000 m³ vatn. Vatnið haðani rennur oman í Mittvatn, sum goymir o.u. 300.000 m³. Haðani rennur vatnið einar 100 metrar niður í Ryskivatn, sum tekur o.u. 400.000 m³.
Byrgingarnar eru gjørdar úr laðaðum gróti báðumegin við einum tetningskjarna í miðjuni úr leiri. Í 1994 fekk byrgingin um Ryskivatn ein 15 sentimetrar betongvegg móti vatnsíðuni. Vatnið úr Ryskivatni verður veitt í ein lítlan tunnil, sum er 1,5 metrar í tvørmáti – tann fyrsti, ið gjørdur er í Føroyum – síðan gjøgnum stálrør, sum vóru løgd í 2000, áðrenn tað fer inn í turbinuna.
Avfalsøkið er 2,4 km².
Tá ið Suðuroyggin var komin upp í SEV, varð elverkið víðkað til at taka vatn eystanfyri.
Ein nýggj orkustøð varð gjørd við sjóvarmálan við tveimum turbinum.
Ein byrging varð gjørd við Vatnsnesvatn í 180 metra hædd, hon tekur o.u. 1 mió m³. Byrgingin er úr betongi - betongvegg og -platu - móti vatnsíðuni og laða við gróti móti luftsíðuni.
Avfalsøkið er 4,7 km².


text:
Vesturevropa
Vesturevropa er vestasti partur av Evropa. Londini í Vesturevropa eru Bretsku Oyggjarnar, Frakland, Týskland, Belgia, Luksemburg, Niðurlond, Eysturríki, Sveis, Liktinstein og Monako. Hesi lond eru átøk hvørjum øðrum í landslagi, veðurlagi og livilíkindum. Ígjøgnum londini renna stórar og makar áir, har skip sigla í hópatali, og ímillum áirnar og út um landið er hópur av siglirennum. Meginparturin av Vesturevropa er láglendi. Suðuri í Fraklandi og Týsklandi er tó nakað av fjøllum og háslættum, men tey eru sjáldan hægri enn 1500 m. Láglendið er mest sum alt velt við tíðarhóskandi amboðum. Tann óvelti parturin av lágfjøllunum og láglendinum er vaksin við lyngi, grasi og skógi. Men fram um alt eru hesi lond av heimsins mætastu ídnaðarlondum, tí í jørðini er fullt av jarni, koli og alskyns metalum og ikki sørt av olju, vatn trýtur ikki at framleiða elmegi við, fólkið dugir eisini væl at handfara maskinur og er vant til allan ídnað.


text:
Asiatiskur fílur
Asiatiskur fílur ella asiatiskur elefantur (latín: Elephas maximus) er eitt súgdjór, ið eisini ofta verður rópt indiskur fílur.
Innihaldsyvirlit
Útsjónd[rætta | rætta wikitekst]
Asiatiskur fílur er nakað minni enn Afrikanskur fílur, vigar upp til 5 tons, og er eyðkendur við at hava væl smærri oyru enn Afrikanski fílurin. Tað eru bert kallfílarnir ið hava stórar høggtenn (vígtenn) men hjá summum vanta tær. Kvennfílarnir hava so smáar høggtenn at tær valla síggjast.
Útbreiðsla[rætta | rætta wikitekst]
Einaferð strekti útbreiðsluøkið seg so langt vestur sum til Irak og Sýria og heilt eystur til Ta gulu ánna í Kina. Í dag er útbreiðslan avmarkað til 13 lond frá India í vestri til Borneo í eystri: Bangladesj, India, Sri Lanka, Indo-Kina, partar av Nepal og Indonesia (serliga Borneo), Vjetnam, Teiland, Kambodia, Laos, Burma, Kina, Butan og Sumatra.
Árin av mannaávum[rætta | rætta wikitekst]
Samlaði stovnurin verður mettur til millum 35 000 og 50 000 kríatúr. Eldri metingar vísa, at stovnurin fyrst í 20. øld taldi uml. 100 000 villini fílar. Asiatiski fílurin er í dag hart kroystur av fólkavøkstri ið hevur við sær økt krav um landbúnaðarjørð. Ferðavinnan elvir eisini til trýst á fílastovnin. Í Tailandi roknar man við at uml. 100 fílakálvar verða tiknir ólógliga um árið, við tí endamáli at vísa teir fram fyri ferðafólki ið sleppa at fóðra teir. Hetta verður gjørd móti einum stovni ið einans telur uml. 5 000 fílar. Ofta verður mamman, og stundum alt fílafylgið sum tað er, dripið undir rakstrinum eftir hesum eina fílakálvi.
Undirsløg[rætta | rætta wikitekst]
Fýra undirsløg finnast:
(Elephas maximus indicus Cuvier, 1798)
(E. m. maximus Linnaeus, 1758)
(E. m. sumatranus Temminck, 1847)
(E. m. borneensis Deraniyagala, 1950)


text:
Ringanna Harri (filmstriologi)
Ringanna Harri (á enskum: Lord of the Rings) er ein filmstriologi, ið er gjørd eftir skaldsøguni eftir J. R. R. Tolkien av sama navni. Søgan gongur fyri seg í ævintýrheiminum Miðgarði.
Filmarnir vórðu produseraðir undir leiðslu av Peter Jackson og útgivnir av New Line Cinema. Hetta er ein av dýrastu filmframleiðslum í søguni, við eini fíggjaætlan uppá 270 milliónir amerikanskar dollar, projektið vardi meir enn átta ár og filmingin fór fram í Nýsælandi, heimlandi Peter Jacksons.
Ringanna Harri var ein stór fíggjarlig suksess og filmarnir liggja sum nr. 11, 5 og 2 á listanum yvir filmar við flest inntøkum. Filmarnir hava tilsamans vunnið 17 Oscars.
Filmarnir[rætta | rætta wikitekst]
Filmarnir komu út í tíðarskeiðinum 2001-2003.
- 2001: Ringliðið ("The Fellowship of the Ring")
- 2002: Tey bæði tornini ("The Two Towers")
- 2003: Kongurin kemur aftur ("The Return of the King")


text:
Turkiskt mál
Turkiskt mál er høvuðsmálið í Turkalandi, í Norðurkýpros og í Kýpros (saman við grikskum). Harumframt verður turkiskt eisini tosað í fleiri londum kring heimin, har turkiskir minnilutar búgva.
Innihaldsyvirlit
Mállæra[rætta | rætta wikitekst]
[rætta | rætta wikitekst]
Tað er onki bundið kenniorð (definite article) á turkiskum, men tann bundni formurin verður vístur við at hvønnfall ending verður brúkt (sí niðanfyri). Turkisk navnaorð verða bend við at fáa ávísar endingar, eins og í latíni. Tað eru seks føll á turkiskum, har allar endingarnar fylgja sjálvljóðsharmoni við nýtslu av hevja tónatión (superscript notation). Fleirtalsmarkørurin -ler² fylgir beinleiðis navnorðinum áðrenn nakað annað fall ella nakra aðra ending (t.d. köylerin "bygdanna" ella av bygdunum).
Hvønnfalls markørurin verður bert brúktur til bestemta kenniorðið (definite objects); samanber (bir) ağaç gördük "vit sóu eitt træ" við ağacı gördük "vit sóu træ"-ið.[3] Fleirtals markørurin -ler² verður vanliga ikki brúktur tá ein flokkur ella bólkur merkir: ağaç gördük kann eins væl týða "vit sóu trø [meðan vit gingu gjøgnum skógin]"— mótsatt ağaçları gördük "vit sóu trøini [í spurningi]".
Navnorð kunnu taka endingar, sum vísa grammatiska persónin: til dømis -imiz4, "okkara". Harumframt kemur tað turkiska kopula (til dømis -im4, "Eg eri") heilir setningar kunnu formast. Spyrjandi kenniorðið mi4 fylgir beint eftir orðið sum spurt verður um: köye mi? "[fert tú] til bygdina?", ağaç mı? "[er tað eitt] træ?".
Sagnorð[rætta | rætta wikitekst]
Turkisk sagnorð vísa grammatiska persónin]. Tey kunnu gerast negativ, møgulig (kann) ella ómøgulig (kann ikki) negative. Harumframt vísa turkisk sagnorð tíð (nútíð, tátíð, framtíð og aorist), grammatiskar hættir (kondisjónalis]], boðsháttur, inferentialis, nesessitativ og ynskiháttur) og grammatiskt aspekt. Negasjón verður víst við einum innskeyti mitt i orðinum -me²- beint eftir orðastammuna.
Øll turkisk sagnorð verða bend á sama hátt, uttan tey óregluligu sagnorðini og tey defektivu sagnorðini i-. Turkiskt kopula (samsvarandi tað føroyska at vera og enska to be), sum kunnu verða brúkt í samansettum formum (tann stutti formurin verður róptur enklitiskt): Gelememişti = Gelememiş idi = Gelememiş + i- + -di.
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ European Commission (2006). "Special Eurobarometer 243: Europeans and their Languages (Survey)" (PDF). Europa. http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf. Heintað 2010-02-14.
- ↑ "LanguagesOfTheWorld"
- ↑ Orsakað av at tað eisini verður brúkt til óbestemt hvønnfall, brúkar Lewis orðingina "absolute case" tá talan er um "hvønnfall". Lewis (2001):28.


text:
Teitur Hugsa Positivt Lyrics
Last updated: 07/02/2012 12:00:00 PM
tað var við blandaðum kenslum at elefanturin fór
ein fÃlur kom à staðin og undranin var stór
sÃðan komu nógv onnur djór
tað var rok à djóragarðinum
men eg kalli ein spaka fyri ein spaka
ein apa fer altÃð at vera ein apa à mÃnari frumskóg
tað nýggjasta orð à bókini er "jaligt"
tey flestu royna longu øll at brúka tað
men at fara "jaligt" til verka merkir ikki nakað
at vera "jaligur" er jú bara at siga "já!"
eg havi valt at hugsa positivt
halda eyga við hvørjum tað endar við
Ãmillum fólk eg møti
tað eru ikki nógv fólkasløg sum
fegin læra sÃtt móðurmál av nýggjum
mitt à hesum hurlivasanum
vita ikki øll hvat ið tey tosa um
eg havi valt at hugsa positivt
halda eyga við hvørjum tað endar við
Ãmillum fólk á gøtuni
Click here to submit the Corrections of Hugsa Positivt Lyrics


text:
Forsætisráðharri á almennari vitjan
Forsætisráðharri Íslands, Jóhanna Sigurðardóttir og maki hennara, Jónína Leósdóttir við fylgi komu til Føroyar á almenna vitjan 6.-8.sept.
Vitjað varð í Norðurlandahúsinum, á Listasavni Føroya og á Føroya Fornminnissavni. Týskvøldið var løgmaður vertur við einum døgurða í Kirkjubø.
Mikumorgunin hevði løgmaður bjóðað Jóhonnu Sigurðardóttir til morgunmat í Tinganesi saman við landsstýrisfólkunum. Aftaná var fundur millum løgmann og íslendska forsætisráðharran. Víst varð til grein 7 í Hoyvíks-sáttmálanum, ið varð undirritaður landanna millum hin 31. august 2005, har víst verður á viljan hjá báðum pørtum at stimbra og breiðka samstarvið landanna millum á øllum viðkomandi økjum, ið hava felags áhuga. Sipað verður serstakliga til menning av menniskjatilfeingi í almenna geiranum.
Felags endamálsyvirlýsing
Forsætisráðharri Íslands og Føroya løgmaður vilja hervið vísa til grein 7 í Hoyvíks-sáttmálanum, ið varð undirritaður landanna millum hin 31. august 2005, har víst verður á viljan hjá báðum pørtum at stimbra og breiðka samstarvið landanna millum á øllum viðkomandi økjum, ið hava felags áhuga. Sipað verður serstakliga til menning av menniskjatilfeingi í almenna geiranum.
Við støði í ynskinum at styrkja vinabond og samstarv landanna millum í samsvari við Hoyvíkssáttmálan, ynskja forsætisráðharri Íslands og Føroya løgmaður at víðka samstarvið millum viðkomandi stjórnarráð á hesum økjum:
- Fyrisiting, leiðslu og løgfrøðiliga siðvenju í landsfyrisitingini
- Javnstøðu, rættargrundarlag, mannagongdir, kunningar- og útbúgvingarátøk.
Viðvíkjandi teimum geirum, ið eru nevndir í grein 2, skal viðmerkjast, at eitt tílíkt samstarv kann vera umbýti av starvsfólki og upplýsingum, vitjanir, ráðstevnur, skeið ella felags granskingarverkætlanir.
Nærri útgreining um ætlanir og átøk eiga at verða tikin upp í felagsnevndini, sum er sett sambært grein 8 í Hoyvíkssáttmálanum.
Forsætisráðharri Íslands og Føroya løgmaður eru samd um at stimbra og styrkja vinabandið og samstarvið millum Ísland og Føroya og vátta teirra felags áhuga í góðum samstarvi í komandi tíðum og styrkjan av Hoyvíkssáttmálanum.
Undirritað hin 8. september 2010 í Tórshavn í trimum frumskjølum á íslendskum, føroyskum og enskum.
_______________________ _____________________________ Forsætisráðharri Íslands Føroya løgmaður Jóhanna Sigurðardóttir Kaj Leo Johannessen
Kl. 11.00 var tíðindafundur í Tinganesi.
Jóhanna Sigurðardóttir og fylgi fóru av landinum seinnapartin mikudagin.