text:
Brúsandi vín
Brúsandi vín (ella mousserandi vín) er brúsandi við bløðrum av kolsýru. Kolsýran kann koma náttúrliga í framleiðsluni, men hon kann eisini verða latin í seinni, eins og við sodavatni. Mest kenda mousserandi vínið er Champagne, sum er úr økinum við sama navni í Fraklandi. Aðrastaðni í Fraklandi eitur hetta vín "Crémant", í Italia "Spumante", í Týsklandi "Sekt" ella "Schaumwein", í Spania "Cava". Í m.a. USA, Suðurafrika og Avstralia verða tey nevnd "Sparkling wine". Tað var uppfunnið av munkinum Dom Perignon í 1800-talinum. Brúsandi vín eru vanliga hvít, men kunnu eisini vera rosélitt. Smakkurin er oftast turrur, men kann eisini vera hálvturrur ella søtur. Brúsandi vín verða framleidd í flest øllum vínframleiðandi londum.


c: text/html

text:
Yvirgangsálopið 9/11
Yvirgangsálopið 9/11 var eitt yvirgangsálop í New York City, USA í 2001. 2.995 fólk úr meira enn 70 londum doyðu. Islamski yvirgangsbólkurin, Al-Qaeda, stóð aftan fyri yvirgangin [1]. Líka síðan hevur verið leitað eftir Osama bin Laden, fyrrverandi leiðari í bólkinum. Í eini beinleiðis røðu í Hvítu Húsunum greiddi Barack Obama forseti frá hvussu Osama bin Laden 2. mai 2011 varð dripin í Abbottabad, sum liggur norðanfyri Islamabad í Pakistan. Amerikanska fregnartænastan hevði arbeitt við upplýsingum, teir fingu í august, og gav Barack Obama boðini, at eitt lítið amerikanskt herlið skuldi leypa á ein bygning, har Osama bin Laden helt til.
Í 2011 eru tað 10 ár síðan World Trade Center tvíburatornini raplaðu niður í New York í 2001, aftaná at tvey flogfør høvdu rent inn í tornini. Bæði tornini duttu niður upp á minni enn 2 tímar. Tað vóru fýra flogfør, sum vóru rænd tann dagin. Tvey rendu inn í tvíburatornið, tað triðja flogfarið rendi inn í Pentagonbygningin, sum liggur í Virginia, og tað fjórða datt niður á eina mark í Pennsylvania. Enn er mann ikki sikkur í, hvar tað fjórða skuldi renna á, men talan er um, at málið var Hvíta Húsið í Washington DC, har amerikanski forsetin býr.
Yvirgangsatsóknin 11. september í 2001 var byrjanin til eina nýggja tíð. Amerikanar grundaðu Kríggið móti yvirgangi eftir hetta. USA vóru fast avgjørdur um at fara í herna móti yvirgangi og móti teimum, sum vardu yvirgang. Kríggið í Afghanistan og Irak var grundað á hevnd yvir álopini í USA.
Ein familja, nær World Trade Center, filmaði alt yvirgangsálopið, 11. septembur í 2001. Ikki fyrrenn fimm ár seinni (í 2006) almannakunngjørdu tey filmin. Filmurin er sera persónligur, tí viðmerkingar og grátur frá familjuni hoyrist týðiliga. Tað var ein ring avgerð at taka at leysgeva filmin. Men filmurin er søga og sýnir, uttan sensur, hvussu hendingin veruliga fór fram, siga Bob og Bri, sum filmaðu ræðuligu hendingina, frá byrjan til bygningarnir rapaðu [2].

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Svartbakur
Svartbakur (frøðiheiti - Larus marinus), vanliga nevndur bara bakur, er størsti fuglur av másasløgunum. Á kápuni er hann dimmgráur. Hann eigur víða um í norðanlondunum. Reiðrið er stórt, men heldur óvandaliga gjørt. Ofta er tað í homrum ella rókum millum hamrar, men stundum á sløttum haga, helst ikki langt frá fuglabjørgum. Klekingartíðin er 28 dagar. Dúnungin líkist likkuunga. Svartbaksskurin er nógv bleikari enn másaskurin og likkuskurin, og hann hevur ikki fingið sín fullkomna lit fyrr enn 4ða ella 5ta árið — til dømis er hin reyði bletturin á nevinum svartur til 5ta árið. Har, sum bakur eigur, vilja aðrir fuglar ikki fáa sær bústað, tí hann etur bæði egg og ungar teirra, hann drepur eisini smálomb, og tí hava føroyingar roynt at avoyða hann. Nú eru so fáir eftir, at tað sæst lítið ella einki til spellið, teir gera.


text:
Tú ert nú komin á ein danskan nethandil. Síðan 2009 hevur søla av sokkum umvegis alnótina verið okkara sergrein og hava vit millum annað eitt egið merki, ið ber heiti ShopWithSocks.
Okkara úrval av hosum er sera breitt. Vit hava útgávur av hosum bæði í einum liti og eisini við nógvum mynstrum og sniðum. Her á ShopWithSocks.com finnur tú hosur til fólk í øllum aldri, til stór sum smá, umframt menn og kvinnur. Vit hava hosur til børn og vaksin frá stødd 14 og upp til stødd 50.
Umframt hosurnar ið vit sjálvi framleiða, selja vit eitt breitt úrval av hosum frá JBS. Her kanst tú fáa frálíkar hosur í stríputum og prikkutum mynstrum. Tú kanst tó eisini fáa einslittar og vanligar hosur.
Okkara úrval inniheldur einans hosur, ið umboða góðsku og ein kappingarføran prís. Umframt hettar meta vit, at vit kunna veita eina góða kundatænastu við at senda allar bíleggingar út hvønn dag kl.17:00. Hettar ber við sær at alt eftir nær á degnum tú hevur bílagt hosurnar kanst tú móttaka tær dagin eftir at vøran verður send. Hettar er tó einans galdandi í Danmark.
Um tú hevur keypt tínar hosur umvegis ShopWithSocks.com ert tú altíð vælkomin at geva tína meining til kennar um okkara tænastur og vørur. Hettar kanst tú gera við at skriva eitt ummæli á Trustpilot. Har kanst tú eisini lesa hvat onnur hava skrivað um okkum.


text:
Kapitalisma
Kapitalisma, eisini nevndir eyðvald, er politisk hugsjón, har rætturin hjá einstaklinginum til at avgera sítt egna lív er umráðandi. Einskildur ognarrættur, lágur skattur og ein veikur statur eru umráðandi í kapitalistiskum samfeløgum. Sosialisma, anarkisma og kommunisma høvdu upprunaliga tað fyri eyga at avtaka kapitalismu. USA man vera landið í heiminum í dag, sum ber sterkastan dám av kapitalismu. Greiðastu mótsetningar til kapitalismu eru sosialisma og kommunisma.
Evropa, USA og Vesturheimurin hava verið kapitalistisk síðan ídnaðarkollveltingina í 18. øld. Í kapitalistiskum londum er marknaðar búskapur. Útboð og eftirspurningur gera av, hvussu prísirnir eru - eftirspurd vøra er dýrari.


text:
Aleksandar Djordjevic nýggjur hjálparvenjari hjá kvinnulandsliðinum
Skrivað hevur Jákup Ósá 26.08.2013 - 23:19
KÍ venjarin skal framyvir verða hjálparvenjari hjá A-landsliðinum hjá kvinnum í fótbólti.
Tað er Jón Pauli Olsen, ið er landsliðsvenjari hjá kvinnu landsliðinum. Frá nú av og til í desember 2014 verður tað Aleksandar Djordjevic, ið skal vera hjálparvenjari hjá honum. Frammanundan var Ingun Hansen hjálparvenjari.
Aleksandar hevur í nógv ár verið partur av besta kvinnuliðinum hjá KÍ umframt, at hann hevur royndir frá mansfótbólti, har hann m.a. vandi besta liðið hjá KÍ frá 2009-2011.


text:
Mykonos
Mykonos (Grikskt mál: Mύkovoς / Mykonos) er ein oyggj í Grikkalandi. Mykonos liggur í oyggjabólkinum Kykladurnar (Kukλάδeς / Kyklades) millum oyggjarnar Tinos, Syros, Paros og Naxos. Í 2001 búðu 9,320 á oynni. Um summarið fleirfaldast talið av íbúgvum tó, tá nógv fólk koma frá fastlandinum og frá øðrum londum at arbeiða har hjá ymiskum ferðavinnuveitarum. Oyggin hevur eina vídd á 85,5 km2 og er 341 metrar høg á hægsta punkti. Um vit samanbera við eina føroyska oyggj á nøkulunda somu stødd, so er Borðoy 95 km2 og hægsta fjallið á Borðoy er 772 metrar høgt. Mykonos er ein ferðavinnuoyggj.[1][2][3][4] Har koma umleið 750.000 ferðafólk hvørt summar. Har eru góðar stendur og í Mykonos býi eru nógvar barrir, matstovur, kaffistovur og handlar. Niðri í havnini eru kaffistovur. Nógv ferðamannaskip koma til Mykonos, tey leggja sum oftast ikki at sjálvari oynni, men liggja ankraði upp uttanfyri sjálva havnina. Grikkar sjálvir ferðast eisini til oynna, serliga fólk úr høvuðsstaðnum. Hildið verður, at náttarlívið og stendurnar á Mykonos eru millum tær kendastu í Evropa.[5][6][7][8]
Innihaldsyvirlit
Bygdir og hólmar[rætta | rætta wikitekst]
Yvirlit yvir bygdir á Mykonos, fyrst skriva við latínska alfabetinum og síðan á grikskum, fólkatalið stendur eftir bygdanavnið. Longst niðri eru hólmar, sum hoyra til Mykonos, harímillum er lítla oyggin Delos (Aήλoς), har 14 fólk búgva. Á Delos eru sera nógv fornminni at finna.
- Mykonos ella Chora 6.467 fólk
- Ano Mera - Άvw Mepά 1335 (liggur mitt inni í oynni, var høvuðsbýur fyrr)
- Agios Ioannis - ΆYιoς Iwάvvnς 265
- Agios Stefanos - ΆYιoς Etέφavoς 205
- Ftelia
- Kalafati - Kaλaφάtn 56
- Ornos - Opvός 237
- Platys Gialos - Πλatύς Γιaλός 204
- Psarrou - Ψappoύ 107
- Tourlos - Toύpλoς 115
- Kluvas - KλouBάς 180
- Plintri - Πλιvtpί 29
- Faros Armenistis - Φάpoς Apuevισtής 106
- Kalafati - n Kaλaφάtn 56
-
-
- Delos (Dilos) - n Aήλoς (hólmur / vnσίδa) 14
- Ktapodia - ta Ktaπόδιa (hólmur) 0
- Tragonisi - to TpaYovήσι (hólmur) 0
- Rinia - n Pήveιa (hólmur) 0
- Sfontili - to Eφovtήλι (hólmur) 0
- Krommydi - to Kpouuύδι (hólmur) 0
- Marmaronisi - to Mapuapovήσι (hólmur) 0
- Baos - o Mπάoς (á hólminum Agiou Georgiou / AYίou ΓewpYίou) 0
- Kavouras - o KάBoupaς (hólmur) 0
-
Pelekanurin Petros[rætta | rætta wikitekst]
Petros var ein pelikanur, sum búði á oynni Mykonos frá 1958 til hann doyði í ferðsluvannlukku í 1985, tá hann varð yvirkoyrdur av einum bili. Petros kom til oynna, tá ein fiskimaður frá Mykonos fann tann særda pelikanin, tók hann við til oynna og røktaði hann til hann kom fyri seg aftur. Pelikanurin bleiv verandi á oynni líka til hann doyði 27 ár seinni. Hann gjørdist maskotturin hjá Mykonos. Fólk vóru sera hørm um at Petros bleiv yvirkoyrdur, men eftir at hann doyði hevur oyggin fingið ein nýggjan pelikan, sum fekk navið Irini. Tað var Jackie Kennedy-Onassis, sum gav oynni henda pelikanin. Ein djóragarður í Týsklandi hevur eisini givið Mykonos ein pelikan, hesin er uppkallaður eftir tí gamla Petros og eitur eisini Petros. Fyri nøkrum árum síðani hendi tað aftur, at ein fiskimaður fann ein særdan pelikan við strondina á oynni. Hesin bleiv eisini væl passaður og kom fyri seg aftur. Hann fekk síðan navnið Nikolas.[9]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Tom Masters, Europe on a shoestring, 2008
- ↑ Duncan Garwood, Mediterranean Europe, 2009
- ↑ Lloyd E. Hudman, Richard H. Jackson, Geography of travel and tourism, 2003
- ↑ Harry Coccossis, Alexandra Mexa, The challenge of tourism carrying capacity assessment: theory and practice, 2004
- ↑ Tom Masters, Europe on a shoestring, 2008
- ↑ Duncan Garwood, Mediterranean Europe, 2009
- ↑ Lloyd E. Hudman, Richard H. Jackson, Geography of travel and tourism, 2003
- ↑ Harry Coccossis, Alexandra Mexa, The challenge of tourism carrying capacity assessment: theory and practice, 2004
- ↑ Greeka.com, Mykonos Petros the Pelican


text:
1. apríl
1. apríl er dagur 91 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 92 um skotár er). 274 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1939 - Gjaldstovan varð sett á stovn.
- 1948 - Heimastýrislógin sett í gildi.
- 1951 - Nýggjur skúli vígdur í Vági, Vágs Skúli.
- 1970 - Steinbjørn B. Jacobsen settur sum stjóri á Føroya Fólkaháskúla.
- 1976 - Heimastýrið yvirtók postverkið.
- 1980 - Bústovnurin Eirargarður verður tikin í nýtslu
- 1984 - Sjónvarp Føroya (SvF) byrjaði at royndarsenda. Eftir fimm mánaðir var royndartíðin av, og SvF fór at senda alment føroyskt sjónvarp. 21 ár seinni, í 2005 legði stovnurin saman við Útvarpi Føroya og nýggi stovnurin fekk navnið Kringvarp Føroya.
- 2006 - Fasti Gerðarrættur varð settur á stovn.


text:
Akne
Akne (vulgaris) er tann vanligasta húðsjúkan. So at siga øll fáa ringa húð eitt tíðarskeið í lívinum, meira og minni. Sjúkan (ella ilskan) byrjar vanliga um kynbúningaraldur og er sjónligast hjá 14-18 ára gomlum, síðan viknar sjúkan so líðandi. Tó er akne at síggja hjá 1 % av monnum og 5 % av kvinnum í 40 ára aldri.
Á kynbúningaraldri økist framleiðslan av kynshormonum í blóðinum, m.a. tað mannliga kynshormonið, testosteron. Hetta hormonið verður broytt av enzymum í fiti kertlunum til eitt virknari hormon, ið síðan elvir til størri fitikertlar, ið vinda uppá seg. Hetta hevur við sær, at útlátið úr fitikertlunum tippist av deyðum húðkyknum (keratin). Tað er atvoldin til pirrurnar.
Pirrur kunnu vera opnar við svørtum keratintøppi ella afturlatnar og hvítar á at líta. Bakteriugróðurin í fitini broytist, og aknebakterian (proprionbacterium acnes) fer at nørast.
Vanliga kemur bruni í pirrurnar og rundan um tær, og húðin kennist tjúkkari enn vanligt; bløðrur við bruna og kanska eisini størri bløðrur (cystur) koma fram.


text:
Richard Harris
Richard St. John Harris (* 1 Oktober 1930 í Limerick í Írlandi – † 25 Oktober 2002 í London í Bretlandi) var ein Írskur sjónleikari, sangari, sangskrivari, leikstjóri, filmprodjúsari, og rithøvundur.
Innihaldsyvirlit
Yngru árini[rætta | rætta wikitekst]
Richar Harris var nr. fimm av nýggju systkjum í eini miðalstættar katólskari familju. , pápin Ivan Harris átti eina mjølmyllu. Hann gekk í skúla í Jesuittaskúlanum Crescent College í Limerick. Sum ein talentríkur rugbyspælari, var hann við á fleiri rugbyliðum í býnum har hann m.a. vann eina Munster Senior Cup medalju í 1954 við Garryowen. Richard hevði ambitiónir um at koma á á írska rugbylandsliðið, men tuberklar settu eina forðan fyri hesum, men hann var verðandi ein íðin rugbyfjeppari til sín doyggjandi dag. Eftir at vera komin yvir tuberklasjúkuna avgjørdi Richard Harris at fara á sjónleikaraskúla í London, har hann slapp inn á London Academy of Music and Dramatic Art (LAMDA) at læra sjónleik.
Lívsleið innan film[rætta | rætta wikitekst]
Harris byrjaði sína filmskarrieru í 1958 í filminum Alive and Kicking. Hann hevði eisini ein minniligan leiklut í filminum The Guns of Navarone.
Í 1962 spældi Harris's í filminum Mutiny on the Bounty, saman við Trevor Howard og Marlon Brando.
Fyrsti høvuðsleiklutur hjá Harris var í filminum This Sporting Life í 1963, sum tann beiski ungi kolanámsarbeiðarin, Frank Machin, ið gerst ein kendur rugby spælari. Fyri hendan leiklutin vann Harris prísin best actor í 1963 á Cannes Film Festivalinum. Eftir hetta hevði hann fleiri leiðandi leiklutir ígjøgnum 1960'ini.
I 1970'unum hevði hann hetjuleiklutin í spenningsfilmunum "Golden Rendevous" og "The Cassandra Crossing" og eisini eru filmarnir "A man called Horse" og "A Man called Horse returns" kendir frá hesum tíðarskeiði.
Flestu kenna Richard Harris sum Albus Dumbledore i tveimum teimum fyrstu filmunum í filmsrøðini Harry Potter. Han bleiv seinnu árini útvaldur til nógvar ymsar leiklutir, t.d. Sulla í Julius Cæsar, Dr. Andreas Tork í Frøken Smillas fornemmelse for sne og ikki minst Marcus Aurelius í stórfilminum Gladiator.
Í 1968 hevði hann eitt tónleikahitt við lagnum "MacArthur Park".
Richard Harris doyði av krabbameini stutt áðrenn upptøkurnar til tann triðja Harry Potter-filmin Harry Potter og Fangin frá Azkaban byrjaðu.
Heiðurslønir og tilnevningar[rætta | rætta wikitekst]
Oscar heiðurslønin[rætta | rætta wikitekst]
- 1963 – Tilnevndur – Besti sjónleikari í høvuðsleikluti – This Sporting Life
- 1990 – Tilnevndur – Besti sjónleikari í høvuðsleikluti – The Field
Golden Globe heiðurslønin[rætta | rætta wikitekst]
- 1968 – Vann – Best Motion Picture Actor – Musical/Comedy – Camelot
- 1991 – Tilnevndur – Best Performance by an Actor in a Motion Picture – Drama – The Field
Grammy heiðurslønin[rætta | rætta wikitekst]
- – Vann – Best Spoken Word Recording fyri Jonathan Livingston Seagull – 1973
- – Tilnevndur – Ársins tónleikaútgáva fyri A Tramp Shining – 1968
- – Tilnevndur – Contemporary Pop Male Vocalist fyri MacArthur Park – 1968
- – Tilnevndur – Best Spoken Word, Documentary or Drama Recording fyri The Prophet – 1975
Moscow Film Festival - heiðursløn[rætta | rætta wikitekst]
Minnisvarðar[rætta | rætta wikitekst]
30 September 2006 varð ein bronzu standmynd av einum ungum Richard Harris ið spælir racquetball í Kilkee í Co. Clare avdúkað av sjónleikaranum Russel Crowe ið var persónligur vinur við Richard og spældi saman við honum í filminum Gladiator frá 1999.
Ein onnur standmynd ið avmyndar Richard Harris sum King Arthur í filminum Camelot er reist í Bedford Row í Limerick, hendan standmynd hevur fingið nógva mótstøðu, tí fólk í Limerick meta at hon als ikki líkist Richard Harris.
The Richard Harris Award for Outstanding Contribution by an Actor er ein 'British Independent Film' Prísur ið varð innførdur í 2003 og er uppkallaður eftir Richard Harris.
Við BAFTA handanina í 2009, ognaði Mickey Rourke sín 'Best Actor award' til Harris, ið hann segði var ein "góður vinur og ein framúrskarandi sjónleikari."
Filmografi[rætta | rætta wikitekst]
Discografi[rætta | rætta wikitekst]
Albummir[rætta | rætta wikitekst]
- Camelot (Motion Picture Soundtrack) (1967)
- A Tramp Shining (1968)
- The Yard Went On Forever (1968)
- My Boy (1971)
- The Richard Harris Love Album (1972)
- Slides (1972)
- His Greatest Performances (1973)
- Jonathan Livingston Seagull (1973)
- The Prophet (1974)
- I, in the Membership of My Days (1974)
- Camelot (Original 1982 London Cast recording) (1982)
- Mack The Knife (Original Soundtrack) (1989)
- The Apocalypse (2004) the story of John the Apostle on Island named Patmos
Singles[rætta | rætta wikitekst]
- "Here in My Heart (Theme from This Sporting Life)" (1963)
- "MacArthur Park" (1968)
- "Fill the World With Love" (1969)
- "Ballad of A Man Called Horse" (1970)
- "Morning of the Mourning for Another Kennedy" (1970)
- "Go to the Mirror" (1971)
- "My Boy" (1971)
- "Turning Back the Pages" (1972)
- "Half of Every Dream" (1972)
- "Trilogy (Love, Marriage, Children)" (1974)
- "The Last Castle (Theme from Echoes of a Summer)" (1976)
- "Lilliput (Theme from Gulliver's Travels)" (1977)
Fløguútgávur (CD)[rætta | rætta wikitekst]
- Camelot (Original 1982 London Cast Recording) (1988)
- Mack the Knife (Motion Picture Soundtrack) (1989)
- Tommy (studio recording) (1990)
- Camelot (Motion Picture Soundtrack) (1993)
- A Tramp Shining (1993)
- The Prophet (1995)
- The Webb Sessions 1968–1969 (1996)
- MacArthur Park (1997)
- Slides/My Boy (2 CD Set) (2005)
- My Boy (2006)
- Man of Words Man of Music The Anthology 1968–1974 (2 CD Set) (2008) *
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ "7th Moscow International Film Festival (1971)". MIFF. http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1971. Heintað 2012-12-23.
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Richard Harris IMDb The Internet Movie Database


text:
Eunice Kennedy Shriver
Eunice Kennedy Shriver (10. juli 1921 í Brookline, Massachusetts – 11. august 2009 í Hyannis, Massachusetts) var ein av limunum í kendu Kennedy familjuni í USA. Hon var systir John F. Kennedy, forseta, og virkaði nógv fyri at bøta um korini hjá fólki við likamsbreki. Sipað verður til, at Eunice í 1968 fekk í lag serstakar olympiskar leikir fyri likamsbrekað. Hon byrjaði leikirnir í Maryland á bóndagarði hennara í 1962. Leikirnir vóru tá nevndir Camp Shriver. Seks ár seinni gjørdist hesir leikir til Paralympisku Leikirnir. Eunice Shriver var í miðjum systkinaflokki av teimum tilsamans níggju børnunum hjá Rose og Joseph P. Kennedy. Ein ætt, sum í 20. øld hevði stórt politiskt vald í USA. Umframt John F. Kennedy, sum varð valdur til amerikanskan forseta í 1960, og sum varð skotin í 1963, var Eunice systir til senatorarnar Robert Kennedy og Edward Kennedy. Robert Kennedy royndi í 1968 at gerast forseti, men varð myrdur.
Edward Kennedy, sum fekk krabbasvull á heilan og doyði í 2009, verður roknaður sum ein av leyvunum í Demokratiska Flokkinum. Hann hevur sum politikari virkað nógv fyri at bøta um heilsuumstøðurnar hjá fólki. Við at stovna serstakar olympiskar leikir fyri brekað, var Eunice Shriver somuleiðis virkin á heilsuøkinum. Og hon royndi eisini at bøta um umstøðurnar hjá menningartarnaðum – eitt arbeiði, hon helt á við til hon var farin langt um tey fýrs árini. Eunice Shriver var vermóðir til Arnold Schwarznegger (R), sum var guvernørur í Kalifornia frá 2003 til 2011.
Tað vóru næstingarnir hjá Eunice Shriver Kennedy, sum 11. august 09 góvu boðini um, at hon var deyð, 88 ára gomul. Hon doyði í Hyannis í Massachusetts, sum er tætt knýttur at Kennedy-ættini. Heimurin minnist hana mest fyri ídna virksemið at bøta um korini hjá likamsbrekaðum fólkum. Virksemi hennara broytti korini hjá hundraðtals miljónum fólkum í øllum heiminum. Maður hennara Sargent Shriver doyði í januar 2011. Eunice Kennedy Shriver var 88 ára gomul tá hon doyði.


text:
Wikipedia:Um
Wikipedia er ein verkætlan við tí endamáli at byggja upp eina WikiWiki-alfrøði við opnum innihaldi, sum varð sett á stovn 15. januar 2001 av Jimmy Wales og Larry Sanger. Wikipedia verður útgivin av Wikimedia Foundation, sum hevur bústað í USA. Føroyska útgávan av Wikipediu byrjaði á sumri í 2004 og inniheldur nú 11,029 greinir.
Í byrjanini var ætlanin at Wikipedia skuldi vera ein systurverkætlan til Nupedia, tó uttan so strangt góðskueftirlit. Tað serstaka við Wikipedia er at »hvør sum helst nær sum helst kann rætta eina og hvørja grein« (uttan tær sum eru friðaðar orsakað av ov nógvum herverki).
Innihaldið á Wikipedia kemur undir GNU Free Documentation License, sum er eitt opið innihald.
Tøl um Wikipedia[rætta | rætta wikitekst]
Í alt hevur Wikipedia fleiri enn 37 milliónir greinar (2013) og er hervið heimsins størsta alfrøði. Alfrøðin er í dag á fleiri enn 275 málum. Tey størstu eru Enskt, Týskt, niðurlendkst, svenskt, franskt, italienskt, spanskt og russiskt, sum øll hava yvir 1 millión greinar, tann enska allar størst við meira enn 4 milliónum av greinum.
Síðan Wikipedia varð sett á stovn í 2001, er hon vaksin við nógvari ferð og er blivin til eina av heimsins størstu heimasíðum, sum verða endurgivnar, við umleið 470 milliónum serstøkum vitjanum hvønn mánað, sum var status í februar 2012. Tað eru fleiri enn 77.000 virknir brúkarar sum geva sítt íkast á meira enn 22.000.000 greinir á 285 málum. Í dag (23. november 2013) eru tað tilsamans 7.000 síður á føroysku Wikipediu, 4,384,747 greinar á tí ensku og 183.399 á tí donsku og 1.598.837 greinir á tí svensku, sum er nógv tann størsta av teimum norðurlendsku. Hvønn dag eru tað fleiri hundrað túndavís av vitjandi frá øllum heiminum sum í felag skriva tíggjutúsundavís av rættingum og upprætta í túsundavís av nýggjum greinum fyri at víðka um vitanina, ið Wikipedia alfrøðin inniheldur.
Hagtøl yvir føroysku úgávuna kunnu finnast á Serstakt:Hagtøl.


text:
Paddur
Paddur hava verið til í mong mió ár og eru allastaðni uttan í kuldalondum. Paddur eru t.d. ikki í Føroyum, men í grannalondum sunnanfyri eru tær vanligar. Paddur liva bæði í vatni og á landi, til dømis froskar og ormapaddur. Froskar eru vanligastu paddurnar, og teir halda til í oyðimørkum og frumskógum eins væl á fjallalendi. Flestar paddur verpa í vatni. Ynglið minnir um fiskayngul og andar við táknum, men vaksin froskur hevur lungu, so hann fær andað uppi á landi. Froskdýr hava long afturbein, og tey bæði leypa, svimja og klíva í trøum. Nógvir froskar og aðrar paddur við verpa í vatni, men summar paddur verpa í vætu á bløðum ella í vátum holum undir jørð. Froskaeggjaklunkar í vatni klekjast til halapaddur við ongum útlimum. Sum tær vaksa, fáa tær útlimir og búnast til froskar og fara upp á land. Henda broytingin nevnist metamorfosa. Ormapaddur hava ongar útlimir og eru bara í hitalondum. Tær grava sær gongir í jørðini og svimja sum állur.


text:
Turkiskt mál
Turkiskt mál er høvuðsmálið í Turkalandi, í Norðurkýpros og í Kýpros (saman við grikskum). Harumframt verður turkiskt eisini tosað í fleiri londum kring heimin, har turkiskir minnilutar búgva.
Innihaldsyvirlit
Mállæra[rætta | rætta wikitekst]
[rætta | rætta wikitekst]
Tað er onki bundið kenniorð (definite article) á turkiskum, men tann bundni formurin verður vístur við at hvønnfall ending verður brúkt (sí niðanfyri). Turkisk navnaorð verða bend við at fáa ávísar endingar, eins og í latíni. Tað eru seks føll á turkiskum, har allar endingarnar fylgja sjálvljóðsharmoni við nýtslu av hevja tónatión (superscript notation). Fleirtalsmarkørurin -ler² fylgir beinleiðis navnorðinum áðrenn nakað annað fall ella nakra aðra ending (t.d. köylerin "bygdanna" ella av bygdunum).
Hvønnfalls markørurin verður bert brúktur til bestemta kenniorðið (definite objects); samanber (bir) ağaç gördük "vit sóu eitt træ" við ağacı gördük "vit sóu træ"-ið.[3] Fleirtals markørurin -ler² verður vanliga ikki brúktur tá ein flokkur ella bólkur merkir: ağaç gördük kann eins væl týða "vit sóu trø [meðan vit gingu gjøgnum skógin]"— mótsatt ağaçları gördük "vit sóu trøini [í spurningi]".
Navnorð kunnu taka endingar, sum vísa grammatiska persónin: til dømis -imiz4, "okkara". Harumframt kemur tað turkiska kopula (til dømis -im4, "Eg eri") heilir setningar kunnu formast. Spyrjandi kenniorðið mi4 fylgir beint eftir orðið sum spurt verður um: köye mi? "[fert tú] til bygdina?", ağaç mı? "[er tað eitt] træ?".
Sagnorð[rætta | rætta wikitekst]
Turkisk sagnorð vísa grammatiska persónin]. Tey kunnu gerast negativ, møgulig (kann) ella ómøgulig (kann ikki) negative. Harumframt vísa turkisk sagnorð tíð (nútíð, tátíð, framtíð og aorist), grammatiskar hættir (kondisjónalis]], boðsháttur, inferentialis, nesessitativ og ynskiháttur) og grammatiskt aspekt. Negasjón verður víst við einum innskeyti mitt i orðinum -me²- beint eftir orðastammuna.
Øll turkisk sagnorð verða bend á sama hátt, uttan tey óregluligu sagnorðini og tey defektivu sagnorðini i-. Turkiskt kopula (samsvarandi tað føroyska at vera og enska to be), sum kunnu verða brúkt í samansettum formum (tann stutti formurin verður róptur enklitiskt): Gelememişti = Gelememiş idi = Gelememiş + i- + -di.
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ European Commission (2006). "Special Eurobarometer 243: Europeans and their Languages (Survey)" (PDF). Europa. http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf. Heintað 2010-02-14.
- ↑ "LanguagesOfTheWorld"
- ↑ Orsakað av at tað eisini verður brúkt til óbestemt hvønnfall, brúkar Lewis orðingina "absolute case" tá talan er um "hvønnfall". Lewis (2001):28.


text:
John Goodman
Jonathan Stephen "John" Goodman (føddur 20. juni 1952) er amerikanskur sjónleikari, sum hevur spælt á palli, í filmum og sjónvarpsrøðum, og raddaleikari (leikari, sum leggur røddir til teknifilmar, animatiónsfilmar, videospøl og líknandi). Hann er best kendur fyri sín leiklut sum Dan Conner í sjónvarpsrøðini Roseanne (1988–1997) sum hann vann eina Golden Globe Award fyri í bólkinum Golden Globe Award for Best Actor – Television Series Musical or Comedy, tað var í 1993. Í 2001 legði hann rødd til Sulley í Disney/Pixar filminum Monsters, Inc.


text:
Chuck Berry
Charles Edward Anderson "Chuck" Berry (føddur 18. oktober 1926 í St. Louis, Missouri) er ein amerikanskur rock & roll tónleikari, sangari og gittarleikari. Hann er í løtuni búsitandi í Ladue, Missouri. Millum hansara kendastu sangir eru "Maybellene" (1955), "Roll Over Beethoven" (1956), "Rock and Roll Music" (1957) og "Johnny B. Goode" (1958).
Hann stuðlaði Barack Obama (D) í 2008. Berry hevur sagt alment, at tað er stórt, at ein kann velja ein littan mann uttan nakran ampa. Hetta er ein "góð løta, ið allir íbúgvarnir í hesum landi skulu vera ernir av - ikki bara tey svørtu, men allir amerikanarar," segði hann við The Independent [1].


text:
Hannibal
Hannibal (248–183/181 f.kr.) var ein puniskur herførari úr Karthago. Hann er einamest kendur fyri at leiða sín her, við stríðsfílum, upp um Alpurnar í eini roynd at hertaka Rom. Síðani deyða hansara hevur hann verið virdur sum ein av bestu herførarum í søguni.
Innihaldsyvirlit
Uppvøkstur[rætta | rætta wikitekst]
Hannibal var sonur kartaska leiðaran Hamilcar Barca. Hann hevði fleiri systrar og tveir beiggjar, Hasdrubal og Mago. Eftir at Karthago hevði tapt tað 1. puniska kríggið fór Hamilcar í holt við at leggja tað Iberisku hálvoynna undir seg. Tað var á hesum herferðunum, at Hamilcar tók tann unga Hannibal við sær. Tað sigst, at ímeðan Hannibal var í Spania, lovaði hann pápa sínum altíð at hata Rom.
Hamilcar doyði í bardaga um ár 228 f.kr. og Hasdrubal, svágur Hannibals, gjørdist nýggjur herovasti. Tá Hasdrubal varð dripin sjey ár seinni, bleiv Hannibal nýggjur herførari einans 26 ára gamal.
Puniska kríggið[rætta | rætta wikitekst]
Stutt eftir at Hannibal var vorðin herførari, gjørdi Rómverjaríkið eina samansvørjing við spanska býin Saguntum. Hetta sá Hannibal sum brot á eina friðar-avtalu sum Rom og Karthago høvdu um hetta mundi, og legði tí býin í oyði. Eftir hetta kunngjørdu rómverjar kríggj og so byrjaði tað næsta puniska kríggið .
Hannibal førdi um várið 218 f.kr. herdeildir sínar úr Spania, upp um Alpurnar, og kom til Italia í desember. Áðrenn Hannibal fór upp um Alpurnar, hevði hann 52,000 hermenn undir sær. Ferðin var ikki løtt og tá hann var komin til Italia, hevði hann bara 24,000 hermenn og nakrar heilt fáar fílar eftir.
Komin til Italia, fekk hann fleiri uppreistrarsinnaðar italiumenn við í sín part. Ímóti rómverjum vann hann tríggjar stórar sigrar, og at enda var eingin herur ímillum hann og Rom. Hann helt tó ikki, at tað var ráðiligt at gera eina roynd at hertaka býin.
Illa kroystir sendu rómverjar herdeildir til Afrika, og Hannibal varð noyddur at fara heim aftur. Komin heim tapti hann sín fyrsta bardaga og var noyddur at yvirgeva seg.
Harðar treytir vóru givnar Karthago. Hon misti øll økir í Spania og skuldi harumframt gjalda eitt stórt krígsendurgjald.
Eftir kríggið[rætta | rætta wikitekst]
Eftir kríggið gjørdist Hannibal politikari og Karthago fór aftur at blóma. Sjey ár eftir kriggið kravdu rómverjar at Hannibal yvurgav seg, og hetta gjørdi, at hann fór í útlegd, og var tað restina av sínum lívið. Eftir at hann var farin úr heimbýnum stuðlaði hann, millum øðrum, Efesus og Bithynia í teirra stríði við Rómverjaríkið.
Deyði[rætta | rætta wikitekst]
Um ár 183/181 f.kr. fingu rómverjar frænir av at Hannibal goymdi seg í Libyssa. Tá teir vóru um at fáa hendur á honum, eitraði hann seg sjálvan fyri ikki at fella í rómverskar hendur. Áðrenn hann doyði skrivaði hann á eitt papír: "Læt okkum lætta tað byrðuna rómverjar so longi hava borið, síðani teir ikki hava tol at bíða til ein gamal maður doyr".
Hann var eitt stað millum 64-66 ára gamal tá hann doyði.


text:
Æðukongur
Æðukongur (frøðiheiti - Somateria spectabilis) er til støddar sum æða, ella heldur minni. Blikurin er enntá vakrari enn æðublikur. Nevið er fagurt reytt við einum høgum reyðgulum kjøli upp mót pannuni, vangarnir skyggja bjart grønir. Hálsur, herðar og bringa eru hvít; annars er hann mest svartur. Bøgan líkist nógv æðu. Æðukongur eigur einans í norðastu kuldalondum. Um veturin kann hann sløðast longur suður, sum til Suðurgrønlands og Íslands, sera sjaldan til Føroyar.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Skotskt whisky
Skotskt whisky var einaferð næstan bara at finna í Onglandi. Hildið verður, at tað vóru írskir munkar, ið gjørdu whisky av fyrstan tíð. Teir høvdu lært destillatiónskynstrið úr Miðeystri, umleið 6. øld, har tann sterki drykkurin, fyri tað mesta varð nýttur sum heilivágur. Eftir at írarnir høvdu gjørt whisky í umleið 600 ár, frá 6. øld til umleið 12. øld, fóru skotar eisini at gera whisky. Írskt whiskey var tó heilt fram til byrjanina av 1900-talinum, nógv tað mest selda whisky’ið á heimsmarknaðinum. Men av fleiri søguligum hendingum misti Írland sín part á heimsamarknaðinum og í dag er tað Skotland, sum eigur nógv tann størsta partin á heimsmarknaðinum.
Whiskyøkini í Skotlandi[rætta | rætta wikitekst]
- Islay: Whisky úr hesum økinum hava ein mineralskan, royktan, torv- og maltsmakk. Her er tað havið og torvið, ið setur dám á whiskyið, til dømis Ardberg, Lagavulin og Laphroaig. Í dag eru bara 8 destillaríir eftir av umleið 24.
- Islands: Hesi whisky hava ymiskan smakk, men felags fyri tey øll er smakkurin av torvi, royki, salti og tara. Nøkur eru meira mild og elegantari enn onnur. Í økinum eru oyggjarnar Jura, Mull, Skye, Arran og Orknoyggjarnar, sum samanlagt hava 7 destillaríir.
- Highland: Er nógv tað størsta whiskyframleiðandi øki, við umleið 100 destillaríum. Eyðkennið fyri øll, er ein blómukendur angi og turrur smakkur við einum ánilsi av torvi og salti.
- Lowland: Malt whisky úr hesum økinum eru sum heild bleyt, hálvsøt, løtt og hava ein ljósan lit. Teirra manglandi styrki er ein av orsøkunum, at tú ikki leggur so væl merkis til teirra. Tað hava ongantíð verið nógv sløg úr økinum, og tey seinastu árini eru tey bara fækkaði. 3 destillarí eru eftir í Lowland: Bladnoch, Auchentoshan og Glenkinchie.
- Campeltown: Er tað minsta av teimum kendu whiskyøkjunum. Navnið kemst av, at bara ein býur er í økinum. Whisky úr hesum økinum eru kompleks við fyllu, kryddaði við nakað av torvi og salti. Í dag eru bert 3 destillaríir eftir av umleið 30.
- Speyside: Í hesum økinum liggja helvtin av teimum skotsku maltdestillaríunum. Speyside Single Malts eru kend fyri teirra fínleika, blómukenda hunangssmakk og av og á torvkenda anga.


text:
The Beatles
The Beatles var ein enskur tónleikabólkur úr Liverpool í Onglandi. The Beatles eru mettir sum heimsins best umtókti tónleikabólkur nakrantíð. Teir eru eisini tann bólkurin, sum hevur selt flest fløgur/plátur og kassettubond í heiminum. Metingarnar siga, at teir hava selt yvir 1 milliard eintøk síðan fyrsta singulplátan Love Me Do kom út í 1962.
Innihaldsyvirlit
Limir í bólkinum[rætta | rætta wikitekst]
- John Lennon (1940-1980)
- Paul McCartney (1942)
- George Harrison (1943-2001)
- Ringo Starr (Richard Starkey) (1940)
Byrjan[rætta | rætta wikitekst]
"Áðrenn Elvis var einki!" hevur John Lennon sagt og vísti á, at Elvis Presley var tað fyrsta, sum veruliga rein við hjá sær av tónleikí. Tað var ið hvussu er aftaná, at hann hevði hoyrt Heartbreak Hotel, at hin ungi Lennon plágaði mostir sína Mimi at keypa honum ein gittara. Tá segði hon tey so mangan endurtiknu orðini: "Ein gittari kann vera fínur sum ítriv, men tú fert ongantíð at fáa eitt livibreyð burturúr honum!".
Hvussu var og ikki, so byrjaði John Lennon saman við vinmonnum sínum ein tónleikabólk, sum spældi skiffle-tónleik miðskeiðis í 1950'unum. Bólkin kallaðu teir The Quarrymen eftir skúlanum, teir gingu á.
16. juni 1957 spældi bólkurin til ein kirkjubasar í Liverpool. Henda dagin spældu teir millum annað tað tá nýggja lagið hjá Gene Vincent Be Bop A Lula. Millum áhoyrararnar var hin fjúrtan ára gamli Paul McCartney, sum kendi ein av limunum í bólkinum. Aftaná framførsluna heilsa John Lennon og Paul McCartney fyri fyrstu ferð upp á hvør annan, og Paul vísti tá John, hvussu hann skuldi stemma gittaran hjá sær og spældi eisini fyri honum lagið hjá Eddie Cochran Twenty Flight Rock.
John Lennon segði seinni, at hann var serliga hugtikin av, at Paul McCartney dugdi allan tekstin til Twenty Flight Rock; men eisini at tað var eitt trupult val, ið hann stóð yvirfyri, tí skuldi hann gera bólkin sterkari ella gera seg sjálvan sterkari? - Hann valdi at gera bólkin sterkari.
Paul McCartney hevði ein vinmann, George Harrison, sum var rættiliga kringur á gittara. Hóast John Lennon var eitt sindur í iva um at bjóða dreiginum við í bólkin, tað eru jú hálvtriðja ár millum teir, so fekk Paul hann sannførdan eftir at George hevði spælt eina lýtaleysa útgávu av gittarlagnum Raunchy.
Fyrsta upptøkan[rætta | rætta wikitekst]
Tá havt verður í huga, hvussu ótrúliga vælumtóktir Beatlarnir gjørdust, so er áhugvert at vita, at tað finst ein upptøka av framførsluni hjá The Quarrymen gjørd á nett sama kirkjubasari tann dagin, tá ið John møtti Paul. Hesar upptøkur komu undan kavi í 1990'unum, og keypti plátufelagið hjá The Beatles EMI bandið, men enn er hetta tilfar ikki givið út alment.
Lakkplátan hjá The Quarrymen[rætta | rætta wikitekst]
Í 1958 fóru teir komandi Beatlarnir í lítla studioið hjá Percy Philips í Liverpool at spæla inn eina lakkplátu til egið brúk. Á upptøkuni spæla teir tríggir John, Paul og George allir gittara, og við sær hava teir John Lowe, sum spælir klaver, og Colin Hanlon, sum spælir trummur.
Fimm eintøk vórðu gjørd av hesi lakkplátuni, og tá ið arbeitt varð við Anthology røðini miðskeiðis í 90'unum fekk EMI hendur á einasta eintakinum, ið hevði yvirlivað. Henda ráa upptøka við The Quarrymen kom út á Anthology 1 í 1994.
Sangirnir vóru[rætta | rætta wikitekst]
- That'll Be The Day (J.Allison/B.Holly/N.Petty) - Tá nýggja hittið hjá Buddy Holly.
- In Spite Of All The Danger (P.McCartney/G.Harrison)
John Lennon syngur fyri á løgunum báðum, Paul McCartney og George Harrison syngja kór. Paul McCartney hevur sagt, at soleiðis sum hann minnist tað, so varð George Harrison skrivaður sum samhøvundur, tí hann hevði funnið uppá gittarsoloina.
Beatles útgávur[rætta | rætta wikitekst]
Her eru einans nevndar tær bretsku útgávurnar.
- Love Me Do/P.S. I Love You - 5. oktober 1962
- Please Please Me/Ask Me Why - 1963
- Please Please Me - 1963
- From Me To You/Thank You Girl - 1963
- She Loves You/I'll Get You - 1963
- With The Beatles - 22. november 1963
- I Want To Hold Your Hand/This Boy - 29. november 1964
- Can't Buy Me Love/You Can't Do That - 1964
- Long Tall Sally - 1964
- A Hard Day's Night/Things We Said Today - 1964
- A Hard Day's Night - 1964
- I Feel Fine/She's A Woman - 1964
- Beatles For Sale - 1964
- Ticket To Ride/Yes It Is - 1965
- Help!/I'm Down - 1965
- Help! - 1965
- Day Tripper/We Can Work It Out - 3. desember 1965
- Rubber Soul - 3. desember 1965
- Paperback Writer/Rain - 1966
- Yellow Submarine/Eleanor Rigby - 5. august 1966
- Revolver - 5. august 1966
- Penny Lane/Strawberry Fields Forever - 17. februar 1967
- Sgt Pepper's Lonely Hearts Club Band - 1. juni 1967
- All You Need Is Love/Baby Your A Rich Man - 1967
- Hello Goodbye/I Am The Walrus - 1967
- Magical Mystery Tour - 1967
- Lady Madonna/The Inner Light - 1968
- Hey Jude/Revolution - 1968
- The Beatles - 22. november 1968
- Yellow Submarine - 19. januar 1969
- Get Back/Don't Let Me Down - 1969
- The Ballad Of John And Yoko/Old Brown Shoe - 1969
- Abbey Road - 1969
- Something/Come Together - 1969
- Let It Be/You Know My Name (Look Up The Number) - 1970
- Let It Be - 1970
Allir sangirnir Beatlarnir góvu út á singul vóru skrivaðir av Lennon og McCartney uttan The Inner Light; Old Brown Shoe og Something, ið George Harrison skrivaði.
Av øllum sangum Beatlarnir spældu inn fyri EMI og góvu út millum 1962 og 1970 eru einans fýra, sum tú ikki hevur, um tú bert eigur tær upprunaligu bretsku útgávurnar. Teir sangirnir eru hesir:
Týskmæltu útgávurnar blivu innspældar í februar 1964 í Fraklandi um somu tíð, sum Can't Buy Me Love singulin bleiv innspæld. Bad Boy varð innspældur um somu tíð sum sangirnir til Help!-filmin. Across The Universe var innspældur um somu tíð sum Lady Madonna singulin varð innspæld. Henda útgávan, ið byrjar við fuglaláti, var givin út á stuðulsplátu fyri ST stovnin WWF (World Wildlife Foundation) 12. desember 1969. Ein onnur útgáva kom út á Let It Be plátuni árið eftir.
Beatles filmar[rætta | rætta wikitekst]
Tey árini Beatlarnir vóru virknir góvu teir út 5 filmar.


text:
Groteskur
Groteskur (it. grottesco, av grotta, "helli"; da. grotesk, fr., en. grotesque). Upprunaliga nýtt um skreytstíl líkan veggmálningum, sum vóru funnir, tá ið fornromversk hús og gravir vóru grivin út; teir høvdu ofta eitt óveruleikakent hugmyndaflog. Um bókmentir var orðið fyrst nýtt í Fraklandi í 16. øld, á týskum og enskum í 18. øld. Í langa tíð var orðið nýtt niðrandi um tað, sum vat høpisleyst, ónatúrligt, ella andskræmiligt og láturligt í senn, og soleiðis var tað nýtt bæði um bókmentir og myndlist. Við romantikkinum broyttist merkingin hjá hugtakinum; ymsir talsmenn hennara, t.d. Victor Hugo, lýstu teir margtýriligu mótsetningarnar í tilveruni, blandingina tí vakra og tí ljóta, tí láturliga og tí andskræmiliga og nýttu hugtakið g. um hana. Groteskir tættir í bókmentunum hava vundið upp á seg í 20. øld, og tað hevur havt við sær ymsar skilmarkingar hjá bókmentafrøðingum. Felags fyri skilmarkingar av hugtakinum er, at tað sipar til samanbrest millum ósambærilig fyribrigdi og hesin mótsetningur verður ikki loystur í verkinum sjálvum; t.d. tá ið yvirnatúrlig og ónatúrlig fyribrigdi eru sett fram realistiskum búna. Lesarin kann taka ímóti slíkum blandingi við ræðslu ella andstygd ella á hin bógvin halda hann vera láturligan.
G. tættir hava leingi verið nýttir í bókmentum, bæði í satirum og alskyns atfinnandi bókmentum. Góð dømi eru t.d Rabelais (1495-1553) og Swift (1667-1745); í 19. øld hjá E.T.A. Hoffmann, Dickens og E.A. Poe. Í rannsóknini hjá russiska granskaranum M. Bakhtin av Rabelais og søgu látursins er tað g. eitt meginhugtak. Sambært honum hevur g. lívsfatan eyrfornar røtur, stóð í hægsta blóma í karnivalsmentanini á miðøldum og fekk størri samfelagsliga vídd, tá ið hon var sett í hásæti í bókmentunum í endurreisnartíðarskeiðinum. Har er verk Rabelais krúnan; tað raktu oddamenn í romantikkinum við og hálovaðu, sambært Bakthin. G. lívsáskoðan eyðkennist av mótstøðu móti øllum, sum er endaligt, móti einum og hvørjum almennum sannleika og gjørdum loysnum viðvíkjandi heimsáskoðan. Tað er tí ikki løgið, at romantikararnir, sum skuldu bróta seg burtur úr klassisistiska formfastleikanum, góvu gætur eftir almúgumentanini í evropeiskari miðøld, sum hevði støði í g. heimsfatan.
Í 20. øld verða g. tættir nógv algongdari bæði í skaldsøgum, frá Kafka til ørgrynni av nútíðarhøvundum, og í leikritum, frá Brecht til absurdan sjónleik. Dømi um g. eyðkenni í føroyskum nútíðarbókmentum finna vit hjá Tóroddi Poulsen.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Michail Bachtin: Rabelais och skrattets historia, 1965.
- Helge Nielsen: Det groteske, Begrebshistorie, Litterær kategori, Groteskteorier, 1976.
- Philip Thomson: The grotesque (en: The Critical Idiom), 1972.


text:
Katar
Katar ella Qatar (alment دولة قطر) er langt nes, sum gongur út í Persaflógva. Veðurlagið er heitt og turt, og næstan alt landið er oyðimørk. Oljuvinnan er høvuðsvinnan. Fyri ikki at hava púra eintáttað vinnulív og gerast ov bundin at oljuni, eru myndugleikarnir farnir at stuðla landbúnaði og fiskivinnu. Í 1940-árunum heittu smá oljulond sum Katar og Kuveit á fólk í øðrum londum í Miðeystri og í Asia at koma til sín at arbeiða í oljuvinnuni, ið vaks skjótt hesa tíðina, tí at teirra egna verkamegi var alt ov lítil. Í Katar eru til dømis fremmand verkafólk fjølmentari enn katarska fólkið.


text:
Eyðkvæmi
Eyðkvæmi ella AIDS er sjúka sum stendst av HIV-ígerð, sum beinir fyri mótstøðuføri likamsins. Fyrstu tilburðirnir skrásettir í 1970-árunum. Eingin heilivágur er enn at fáa ið kan viðgera ein sjúkling fyri eyðkvæmi, men síðani 1995 hevur borið til at fingið heilivág ið ger at sjúkan ikki er eins deyðilig, sokallaður lívsleingjandi heilivágur.
Heims Heilsustovnurin (enskt "World Health Organization") sigur frá, at 14 milliónir afrikanarar eru longu deyðir av AIDS, og at 10 milliónir børn eru blivin foreldraleys. Víðari verður sagt, at HIV/AIDSpestin er so umfatandi, at 1/3 av børnum í Afrika undir 15 ár – koma at doyggja av AIDS. Fyri stuttum frættist eisini, at AIDS ger um seg í Kina við rúkandi ferð.


text:
Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins
Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins (Nordisk Råds Litteraturpris) varð stovnað av norðurlendsku stjórnunum í 1961. Virðislønin verður latin árliga av Norðurlandaráðinum, fyrstu ferð í 1962. Í 1962 var virðislønin 50.000 dkk. Síðan 1995 hevur hon verið 350.000 dkk.
Virðislønin verður latin fyri eitt bókmentaligt verk skrivað á norðurlendskum máli. Endamálið við virðislønini er at økja um áhugan fyri máli og bókmentum í Noðurlondum og fyri norðurlendska mentanarfelagskapinum.
Higartil hava bert tveir føroyingar fingið Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins, William Heinesen fekk hana í 1965 fyri Det gode håb og Rói Patursson fekk hana í 1986 fyri yrkingasavnið Líkasum. Tóroddur Poulsen hevur verið tilnevndur seks ferðir: 1996, 2002, 2005, 2009, 2011 og 2014.[1] Jóanes Nielsen hevur verið tilnevndur fimm ferðir: 1988, 1994, 1999, 2004 og 2013, meðan Carl Jóhan Jensen hevur verið tilnevndur fýra ferðir: 1991, 1998, 2007 og 2008.
Móttakarar[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
- Tilnevningar til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins frá Føroyum
- Barna- og Ungdómsbókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins
- Umhvørvisvirðisløn Norðurlandaráðsins
- Tónleikavirðisløn norðurlandaráðsins
- Filmvirðisløn Norðurlandaráðsins


text:
Skotvápn
Skotvápn er vápn til at skjóta við. Vápnaídnaðurin er ein av heimsins størstu ídnaðum.
Eitt mett miðaltal uppá 42 prosent av morðum um allan heim, verða framd av einkultpersónum og brotsmannaliðum, ið nýta skotvápn [1].
Í USA[rætta | rætta wikitekst]
Skotvápn er ein inngrógvaður partur av borgararættindunim í USA, og stendur í grundlóguni. Í USA verða 11 000 fólk skotin til deyðis árliga. Í einum heimi í USA, har skotvápn er í húsinum, økist vandin fyri, at ein í húsinum verður myrdur við 41 % (sbrt. Amnesty International).
Ein kanning hjá Harvard School Of Public Health staðfestir, at fleiri morð henda í teimum amerikansku statum har fólk eiga lutfalsliga fleiri skotvápn.


text:
Bob de Jong
Bob Johannes Carolus de Jong (føddur 13. november 1976 í Leimuiden) er ein niðurlendskur ítróttamaður, sum íðkar skoyturenning á langteinum. Á 10000 metra-teininum hevur hann vunnið gull, silvur og bronsu á Vetrar-Olymisku leikunum, gull í 2006, silvur í 1998 og bronsu í 2010 og 2014. Í 1998 setti hann trý heimsmet , harav tvey vóru juniormet í 3000 metrum við tíðini 3:53.06 og í 5000 metrum við tíðini 6:37.55. Tíðin á 3000-metra teininum var somikið sakjót, at hon eisini rakk til heimsmet hjá teimum vaksnu. Hann hevur fleiri ferðir vunnið gull, silvur og bronsu heiðursmerki á HM.


text:
Dávur Juul Magnussen
Dávur Juul Magnussen er føroyskur trombonspælari úr Havn. Hann varð í 2008 settur í starv sum 1. trombon leikari í skotska symfoniorkestrinum "The Royal Scottish National Orchestra" (RSNO). Magnussen hevur spælt við tónleikabólkinum Lawetz, sum varð stovnaður í 2002. Lawetz var ein av bólkunum sum spældi til Prix Føroyar í 2003 og 2005. Hann gongur á "Royal Scottish Academy of Music and Drama" í Glasgow kelda. Í 2011 fekk Davur gávugóðs úr Grunni Thorvalds Poulsen av Steinum.[1]


text:
Adam Smith
Adam Smith, (doyptur 5. juni 1723, deyður 17. juli 1790) var moralheimsspekingur og grundleggjari av samfelagsbúskapi sum vísind.
Adam Smith varð føddur í Kirkcaldy í Eysturskotlandi. Føðingardagur hansara er ókendur.
Høvuðsverk hansara "An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations" varð útgivið í 1776 og gjørdist grundarlagið fyri liberalismuni sum búskaparrák.
Tað var Adam Smith sum introduseraði hugtakið "The Invisible Hand", ella "Ósjónligu hondina". Við hugtakinum vil hann millum annað vísa á, at um marknaðarkreftirnar sleppa at ráða uttan uppíblanding frá t.d. tí almenna við studningi ella øðrum.


text:
Ernest Borgnine
Ernest Borgnine (f. 24. januar 1917 í Connecticut – d. 8. juli 2012 í Kalifornia) hevur verið við í nógvum filmum. Ofta sum óndi maðurin ella banditturin. Eisini hevur hann havt leiklut í fleiri sjónvarpsrøðum. Ernest Borgnine varð føddur við navninum Ermes Effron Borgnino 24. januar 1917 í Hamden í Connecticut í USA. Kendi amerikanski filmssjónleikarin andaðist 8. juli 2012. Hann gjørdist 95 ára gamal. Hann vann sær ein Oscar fyri leiklutin sum Marty Piletti í fiminum "Marty" í 1955. Honum er eisini ognað ein stjørna á kenda Walk of Fame í Hollywood, Kalifornia. Í 1973 giftist hann norsku Tova Træsnæs, sum nú situr einkja. Hon er annars fimta kona hansara og er kend fyri kosmetikkfyritøku sína "Beauty of Tova". Borgnine var í mong ár í amerikansku sjóverjuni, áðrenn hann fór á sjónleikaraskúla. Fyrstu ferð á palli var á Broadway, New York í 1947, og fólk løgdu hann til merkis. Á filmi var hann fyrstu ferð at síggja í 1951. Seinni gjørdist hann kendur sum óndi sersjanturin í "From Here To Eternity" í 1953.


text:
23. Feb 2015
Í vindinum og kavanum sunnudagin var líka tætt millum vinnaran og nummar tvey sum tað var millum flykrurnar.Gunnar átti munin og vann á Guðmundi.Rutan bleiv aftur broytt. Eftir ætlan skuldi koyrast um Oyggjarvegin, men TSF metti ikki at tað var ráðiligt. Men tað bar til...
19. Feb 2015
Register and pay onlineIf you would like to join our race the price is 750,- DKK if you register on the 1st of April or before, and if you register from 2nd April to 20th July the price is 1000,- DKK. Click on the links...
19. Feb 2015
Í samband við Oyggjaleikirnar á Jersey komandi summar skal endaliga landsliðið úttakast. Úttøkukappingar verða í døgunum frá 17. til 19. apríl.Soleiðis verður kappast: Fríggjadag 17. apríl kl. 19.00: Einkultstartur. Plantusølan - Kaldbak - PlantusølanLeygardag 18. apríl kl. 15.00: Landavegsúkkling. Plantusølan, Kaldbak, Oyggjarvegur,...
18. Feb 2015
Volvo Kring Føroyar 2015, or VOLVO Tour de Faroes 2015, is a race for all riders. Age groups, juniors, ladies and gentlemen, and the elite group. There are stages for all riders, and we have criterium, time trial and road race stages where some...
18. Feb 2015
So er møguligt at tilmelda seg ársins Volvo Kring Føroyar. Klikka á leinkjur niðanfyri og útfyll skjali.Register now for this years Volvo Kring Føroyar. Click on the links belov and fill in the form. Registration (early bird) til 1. aprílPrísur/price: DKK 750,-http://askur.fo/dforms/form325612.html Registration...
02. Feb 2015
Vælkomin til 17. utgávuna av Volvo Kring Føroyar. Aftur í ár gongur leiðin út yvir 5 ymiskar oyggjar. Kappingin varð fystuferð koyrd í 1997 og hevur verið afturvendandi hæddarpunkt í føroyskari súkkling líka síðan. Kappingin hevur verið væl vitja av fleiri ymiskum tjóðum, millum tær afturvendandi tjóðir eru Íslandi og Danmark. Haraftart hava tað verið luttakarar frá millum annað Polandi, Belgia, Scotlandi, Shetlandi, Orkney og Ynes mon. Endamálið við kappingini er, at vísa tað óbeskriviliga og ófyrigevandi føroyska lendi og geva súkklufjepparum frá allari verðini eitt ógloymandi upplivilsi.
29. Des 2014
Seinastu 14 árini hevur verið skipað fyri kapping nýggjársaftan. So verður eisini í ár, og verða tað Føroya Triathlon Felag, Tórshavnar Súkklu Felag og Fjallasúkklufelagið sum standa fyri. Byrjað verður við Kerjalon kl 10.00. Til ber aftur at velja 3 greinar: ...
23. Des 2014
Lógir felagsins Grein 1: Navn felagsins er: Tórshavnar Súkklufelag - stytt: TSF. Endamál felagsins: at økja um áhugan fyri súkkluítróttinum í Føroyum. Grein 2: Ein og hvør, sum góðtekur felagslógina, og sum...


text:
Filippibrævið
Filippibrævið er eitt av fangilsisbrøvinum. Tað er helst skrivað í Róm í Italia, tá ið hann fyrstu ferð sat fangi har (sambært orðunum lívvaktarliðinum í 1,13, og tey, sum hoyra til hús keisarans, 4,22). Brævið er fyrst og fremst skrivað, tí Paulus hevur tikið ímóti eini gávu frá kirkjuliðinum. Longu á aðru prædikuferðini høvdu filippimenn veitt honum fíggjarliga hjálp. Og nú hevði hann upp aftur fingið gávu frá teimum. Epafroditus hevði fingið gávuna í lag. Epafroditus var eina tíð hjálparmaður Paulusar, meðan hann sat fangi, og hann hevði sett lív sítt í váða. Tí skrivar Paulus brævið. Brævið er skrivað til hini heilagu í Kristi Jesusi í Filippi. Filippi var ein týdningarmikil býur í Makedónia. Var rómverskt hjáland og rómversk hermannaborg. Filippi var eisini fyrsti býur í Evropa, har Paulus setti á stovn kristið kirkjulið, og tað varð stovnsett á aðru prædikuferð hansara. Hann var aftur í hesum býi á triðju prædikuferð síni. Hann hevði framúr góð og hjartalig viðurskifti við kirkjuliðið í Filippi.


text:
Jean-Luc Picard
Jean-Luc Picard er ein persónur í Star Trek, skiparin umborð á USS Enterprise-D og USS Enterprise-E. Hann varð leiktur av bretska sjónleikaranum Patrick Stewart í sjónvarpsrøðini Star Trek: The Next Generation (TNG) og filmunum, ið komu aftaná. Gene Roddenberry gjørdi persónin og uppkallaði hann eftir Jean Piccard, doktara, ein sveisiskur vísindamaður og ballónførari. Eingin almenn kelda finst til navnið Picard, men persónurin hevur ofta sínar 'kendu forfedrar' á orði — allarhelst Jean, Auguste og Jacques Piccard.
Innihaldsyvirlit
Lívið áðrenn tænastuna umborð Enterprise[rætta | rætta wikitekst]
Jean-Luc Picard varð føddur í Labarre, Fraklandi, jørðin 13. juli 2305. Hann er sonur Maurice Picard and Yvette, fødd Gessard. Longu sum drongur longdist honum eftir ævintýrum og kanningarferðum, og hetta førdi nærum til stríð, tá hann fór frá víngarðinum, ið familjan hevði átt í fleiri ættarlið, og søkti inn á Stjørnuflotaakademiið Í 2366 eru bæði foreldrini deyð. Bróðurin, Robert, og bróðursonurin, René, vóru einastu eftirlivandi familjulimir hansara, men teir doyðu í einum eldi í 2371 (Star Trek: Generations). Hann dumpaði fyrstu inntøkuroyndina, men hann kláraði hana seinni og slapp inn. Hann fekk prógvið í 2327 sum besti ella nærum næmingur í árganginum. Hann var fyrsti fyrstaársnæmingur, ið vann akademimaratonrenningina á Delulin II. Stjørnuflotaraðnummar hansara var SP-937-215 (TNG: "Chain of Command, Part 1").
Stutt eftir próvtøkuna var Picard í 2328 eina tíð á Earhartstjørnustøðini og bíðaði eftir skipinum, ið hann skuldi mynstra við. Meðan hann bíðaði, varð hann stungin í hjartað av einum av trimum Nausicaanarum undir einum bardaga í Bonestell Recreation Center. Skaðin kundi ikki gerast aftur, og hjartað varð býtt um við eitt manngjørdum hjarta[1] Hendan hendingin gjørdi unga Picard varugan við, at hugmóð hansara var høvuðsatvoldin til, at hann nærum varð dripin.
Í 2333 gjørdist Picard yvirstýrimaður umborð á USS Stargazer (NCC-2893) og gjørdist skipari, tá skiparin doyði í eini orrustu. They næstu 22 árini var Picard skipari á Stargazer á eini rannsóknarferð.
Meðan hann var skipari á Stargazer vann hann í 2355 Maxiaorrustuna í Maxia Zeta-skipanini ímóti einum ókendum fígginda, ið seinni vísti seg at vera eitt later Ferengi D'Korafloksstjørnuskip, við at finna uppá og nýta eitt herráð, ið varð kallað "Picardhandferðin", og sum gjørdi at ferengiskipið fórst við manni og mús. Eftir at Stargazer gekk burtur, varð hann sendur í krígsrættin í 2356, men ákærurnar um skeiva atferð vórðu sleptar. (Hetta er vanlig stjørnuflotasiðvenja, hvørja ferð eitt skip gongur burtur og fylgir gomlu sjósiði.)
Hvat Picard tókst við tey næstu níggju árini, áðrenn hann gjørdist skipar á Enterprise-D er ikki heilt greitt. Óivað varð hann vandur við kenda Star Trek-diplomatiið og -herráð, men við eini glæsiligari yrkisleið, ið enn ikki var byrjað. Í einum parti nevnir hann eina hending, ið hendi millum Stargazer og Enterprise-D-tíð hansara, tá skip hansara svaraði einum neyðarkalli.
Persónligt lív og persónligir áhugar[rætta | rætta wikitekst]
Bítast má merki í, at franski skiparin verður leiktur av einum bretskum sjónleikara. Ein kundi hugsað sær, at Paramount vildi tekkjast bæði fronskum og bretskum fjepparum samstundis. Tað er meira enn hugsandi, at bretar hyggja burtur frá franskleikanum og meta Picard sum ein av sínum egnu. Fólkini handan røðina gera heldur ikki nógv við, at fáa teir hugsa øðrvísi, tí sjálvt um lívssøga hansara heilt vist er fronsk, so hella atferðin og hugburðurin meira til ta bretsku síðuna. Umborð á Enterprise-D og -E biður Picard altíð um "Tea, Earl grey, hot", ið neyvan hevði verið fyrsta valið hjá einum fransmanni. Og hóast at kærleiki hansara til Shakespeare kann orsakast (ja, sjálvt klingonar dáma Shakespeare), so er tað, at Picard lærir Data at nýta eina sterka Midlandsdialekt, ótrúliga ósannlíkt, óansæð hvussu væl fransmaðurin dugir enskt. Eisini verður upplýst í einum av filmunum, at Picard hevur lært Data at syngja sangin "A British Tar" hjá Gilbert & Sullivan, og í einum parti roynir ein eftirgjørdur Picard, ið tó hevur somu tankamynstur sum hin veruligi, at fáa manningina at syngja "Hearts of Oak", ið er ein fosturlandssongur, ið er ímynd av Royal Navy, í felag.
Picard er mestu sum fjølfrøðingur og hevur áhuga í so ymsum evnum sum klassiskar bókmentir, fornfrøði, alisfrøði, fikting, ríðing og modellmyndirnar av ymsum stjørnuflotaskipum. Honum dámar væl m.a. Berlioz, og áhugi hansara í tónleiki kemur væl til sjóndar, tá hann spælir á sína ressikansku floytu, ið hann lærdi at spæla á, meðan hann var bundin til eitt rúmdarfar, ið hevði minnið hjá einum manni av eini mentan langt eftir, at hon týndist. (TNG: "The Inner Light") Onkuntíð venur hann saman við skipstelduni. Alskur hansara til tónleik og sjónleik verður vístur fram, sum røðini líður. Eisini lærir hann Data at "føla" seg gjøgnum verkini og at fáa røttu mannakensluna fram. Picard er ein privatur persónur, og tað kemur til sjóndar í hansara romantisku ævintýrum, og tá hann skuldi undir skurð á Stjørnustøð 212 í 2365 fyri at fáa eitt nýtt hjarta. ("Samaritan Snare").[1]
Sum yvirmaður er Picard ein ráðgevi ella fyrimynd hjá fleiri øðrum persónum, serligani Data. Picard ansaði eisini væl eftir undurbarninum Wesley Crusher og gav honum tignina sum fenrikkur. Wesley er sonur starvsfelagan Dr. Beverly Crusher, læknayvirfólk á Enterprise-D og besta vin hansara, loytnantkommandørur Jack Crusher og varð føddur, áðrenn Jack varð dripin 2354, meðan varð við Picard umborð á Stargazer.
Picard og Beverly Crusher[rætta | rætta wikitekst]
Eftir at Jack Crusher doyði, vórðu Picard og Beverly Crusher góð vinfólk og altíð vóru onkur tekin um atdrátt teirra millum. Men hesin atdráttur var tó avdúkaður, fyrr enn hann varð noyddur fram av einum tóli, ið ein fremmand rasa, pryttarnir á Kesprytt, hevði koyrt í tey, og sum loyvdi teimum at lesa tankarnar hjá hvørjum øðrum í partinum "Attached". Í einari av tíðarlinjunum hjá Q í síðsta parti "All Good Things..." var Picard giftur og seinni skildur frá Crusher, ið nú var skipari á einum sjúkraskipi. Hon hevði enn hansara navn, og hetta voldi til eina skemtiliga hending, tá bland kom í um, hvør Picard, skipari varð róptur á brúnna.
Dixon Hill[rætta | rætta wikitekst]
Eitt av holodekkforritunum, ið Picard dámar best er detektivurin Dixon Hill, ið allarhelst er skrivaður til heiðurs fyri aðrar bókmentadetektivar sum Philip Marlowe og Sam Spade.
Søgurnar hjá Dixoni Hill ganga fyri seg í 1940-árunum í San Francisco á Jørðini, ein vælkomin broyting frá einum gerandisdegi við millumstjørnaferðum. At byrja við var Picard einsamallur í forritinum, men seinni fingu eisini Data, Beverly Crusher o.o. áhuga í tí og komu uppí sum vinir hjá Dixoni Hill.
Heimurin hjá Dixoni Hill hava nógvar afturvendandi persónar, ið einans finnast á holodekkinum, t.d. brotsharrarnir Cyrus Redblock og Nicky the Nose. Summi halda, at Dixon Hill varð skapaður í eini roynd at endurnýta aðalevnini í ST-TOS partinum "A Piece of the Action." Men her skal leggjast aftur, at tann parturin snúði seg um chicagobrotsmenn í 1930-árunm, meðan Dixon Hill er ein film noir detektivur úr fjørutiárunum.
Star Trek bókin A Hard Rain gongur fyri seg nærum øll í heiminum hjá Dixoni Hill við einans fáum undantøkum, ið ganga fyri seg í "veruliga" Star Trek-heiminum. Tá løgnar hendingar, sum t.d. at fólk livna upp aftur, ikki verða tald uppí, so er bókin júst sum ein vanlig detektivskaldsøga.
Dixon Hillsøgur:
- "The Big Goodbye"
- "The Long Dark Tunnel"
- "The Parrot's Claw"
Í Star Trek: First Contact nýtir Picard holodekkið við eini Dixon Hill-søgu ("The Big Goodbye", kapitlar 12 og 13) at snýta og drepa tveir Borg við at skjóta eina thompsonmaskinbyrsu. (Hetta vápnið kundi einans drepa, tí Picard hevði sløkt trygdarverjuna.)
Skipari á Enterprise[rætta | rætta wikitekst]
Star Trek: The Next Generation[rætta | rætta wikitekst]
Røðin The Next Generation byrjaði, tá Picard gjørdist skipari á nýggja galaxyflokkaða stjørnuskipinum USS Enterprise (NCC-1701-D), nýggja flaggskipið hjá Stjørnuflotanum á stjørnudagfesting 41124 (14. februar 2364). Á umleið stjørnudagfesting 41153,7 (4 dagar seinni) varð Picard útnevndur til at umboða mannaættina í einum rætti stýrdur av Q. Tað eydnaðist Picard at sannføra Q um at geva mannaættini ein møguleika, og so var (TNG: "Encounter at Farpoint"). Umleið stjørnudato 47988 (26 December 2370), hevði Q aftur ein dómstól við eini nýggjari roynd til Picard; Picard kláraði royndina og mannaættin var bjargað (TNG: "All Good Things..."). (Q segði at royndin 'endaði ongantíð' á Farpointstøðini og legði upp til at øll røðin var ein roynd hjá Q-tilveruni at kanna menniskjuni.)
Í samband við Maxiaorrustuna fann Bok, ein ferengiskur DaiMon, seinni vrakið av Stargazeri og gav Picard tað. Bok hevði Picard undir ákæru fyri at hava dripið son sín, ið var umborð á fíggindasinnaða skipinum. Við at nýta vitisstýring gav hann Picard ógvuslig minni um hendingina, og hetta fekk Picard til at leypa á Enterprise-D; manningin hjá Picard kláraði tó at steðga hesum. ("The Battle") Nøkur ár seinni fann Bok ein mann, Jason Vigo, hvørs DNA hann broytti, so tað sá út sum at hann var sonurin hjá Picard. Bok ætlaði, at Picard og Vigo skuldu hittast, og síðani skuldi Bok drepa Vigo, so Picard visti, hvussu tað var at missa ein son, men ætlanin miseydnaðist, tá tað var staðfest, at Jason Vigo ikki var sonurin hjá Picard. ("Bloodlines").
Í 2365 bar Q so í bandi, við at senda Enterprise-D góð 7.000 ljósár út í rúmdina, at Stjørnuflotin fyri fyrstu ferð hevði samband við Borgfólkið í J-25-skipanini. Enterprise-D var við undirlutan og slapp bara undan, tí Picard bønaði Q um at senda seg aftur inn á øki hjá Føderatiónini. ("Q Who?").
Árið eftir bað K'mpec, klingonskur kanslari, Picard um at verða millummaður fyri at finna útav, hvør skuldi koma aftaná K'mpec, ið varð spakuligani eitraður, og at avsløra (collusion?). Stutt eftir skuldi Picard velja ímillum tveir avbjóðarar: Duras og Gowron. Undir tingingunum umborð á Enterprise-D drap Duras klingonska sendimannin K'Ehleyr, makin hjá trygdarovastanum Worf loytnanti, ið hjálpti Picard. Afturfyri drap Worf seinni Duras. ("Reunion").


text:
Tjóðsangur
Ein tjóðsangur er ein sum oftast ein tjóðskaparsinnaður sangur ella tónleikur, sum skal vera eitt symbol fyri eitt ávíst land til almennar hendingar ella stevnur av ymiskum slag, t.d. verða tjóðsangirnir altíð spældur beint áðrenn ein almennur fótbóltslandsdystur byrjar, og tá heiðursmerkjahandan er á t.d. OL, so hoyrist eitt brot av tónleikinum til tjóðsangin hjá tí landi sum vann gullið. Ein tjóðsangur kann vera formliga viðurkendur sum tjóðsangur av myndugleikunum í einum landi, men hann kann eisini vera uttan formliga viðurkenning, men bert verða brúktur sum tjóðsangur.
Við menningini av tjóðum í 19. øld og 20. øld havt mest sum øll lond valt ein tjóðsang. Í summum londum eru eisini regiónalir tjóðsangir, har lutastatir ella aðrar subtjóðar eindir hava teirra egna almenna ella óalmenna tjóðsang. Summar altjóða sambond, hava eisini teirra egna tjóðsang.
Tjóðsangir eru ofta skrivaðir sum ein hymna ella marsjur. Í Miðamerika brúka tey vanliga meira operalíknandi tónleikaverk. Summi lond brúka eina fanfaru.
Um tjóðsangurin hevur meira enn eitt vers, so er tað vanligt bert at syngja fyrsta versið (í Týsklandi er tað tó triðja versið). Ein tjóðsangur varir í meðal eitt minutt. Í londum, har tað er meira enn eitt alment mál, er tað sum oftast ein versjón á hvørjum av teimum almennu málunum, eitt nú í Belgia, Finlandi, Sveis og Suðurafrika. Tað eru fleiri dømi um lond sum hava felags tjóðarlag. Nevnast kann t.d., at Finland og Estland hava sama tjóðlag, men tjóðarsangirnir hava hvør sín tekst. Tað eru eisini fleiri lond, sum brúka sama tjóðlag, sum Stórabretland, men við øðrum teksti.
Í Føroyum hava vit tjóðsangin Tú alfagra land mítt, sum Símun av Skarði hevur yrkt og sum Peter Alberg gjørdi lagið til. Danmark hevur ein tjóðsang: Der er et yndigt land sum Adam Gottlob Oehlenschläger yrkti í 1823 og ein kongaligan tjóðsang Kong Christian stod ved højen mast, sum Johannes Ewald yrkti í 1779. Í Grønlandi brúka tey tjóðsangin Nunarput utoqqarsuanngoravit sum Henrik Lund hevur yrkt og Jonathan Petersen gjørdi lag til.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- szbszig.atw.hu tekstur og sangur av tjóðsangum frá øllum londum
- NationalAnthems.me Tjóðsangir frá øllum londum í heiminum (og søguligar tjóðsangir) við ljóð-streaming, teksti, kunning og slóðum.
- NationalAnthemsong.com Tjóðsangir við video, yrkingum og instrumental tónleiki hjá fleiri tjóðum kring heimin.
- national-anthems.net tekstur og instrumental innspælingar av tjóðsangum frá øllum londum í heiminum.
- Nationalanthems.info, yrkingar og søgan hjá tjóðsangum kring allan heimin.
- Nationalanthems.us, online forum on lyrics, sheet music and links of national anthems
- Upptøkur av tjóðsangum frá londum kring heimin tað er US Navy band, sum spælir løgini.


text:
Bíblian
Bíblian, Halgabók, er heimsins viðgitnasta bók [1]. Bíblian er samlaða savnið av heilagu skriftunum hjá kristnum og jødiskum fólki. Hon er týdd til væl fleiri enn 2.400 ymisk mál [2]. Í Bíbliuni eru 66 bøkur. Tær eru býttar upp í kapittul og vers, sum gera tað lættari at finna runt. Orðið, biblia, er grikskt og merkir bókasavn. Í Bíbliu okkara eru Gamla Testamenti, sum eru halgu tekstirnir hjá jødum, og Nýggja Testamenti við halgu skriftunum hjá teimum kristnu. Nógv kristin fólk trúgva, at Bíblian er Guds orð, hóast ósemja er um, hvussu hetta skal skiljast.
Søgurnar í Halgubók hava givið listamonnum góð hugskot. Í kirkjum víða hvar eru málningar, glasbrotamyndir og telgdir lutir við evnum úr Halgubók. Fleiri rithøvundar hava skrivað um evni í Halgubók.
Innihaldsyvirlit
Bíbliutýðingar[rætta | rætta wikitekst]
Í 5. øld varð Bíblian týdd til latín, og í nógv hundrað ár var bíbliumálið latín. Í 1550 kom fyrsta, danska týðingin.
Bíblian á føroyskum[rætta | rætta wikitekst]
Schrøter[rætta | rætta wikitekst]
Fyrsta roynd at umseta Bíbliuna til føroyskt var umsetingin av Evangeliinum eftir Matteus eftir danska prestinum J.H. Schrøter (1771 - 1851). Hendan týðingin kom út í 1823. Schrøter skipaði so fyri, at eitt eintak varð prentað til hvørt hús í Føroyum, íalt eini 1.500 eintøk. Móttøkan var tó misjøvn og sum heild neilig. Vanliga fólkið vildi ikki vita av umsetingini, tí tey vóru von við danskt mál í átrúnaðarligum samanhangi, og teir meira lærdu funnust at vánaliga málinum sum Schrøter brúkti. Einki føroyskt skriftmál var tá, og Schrøter hevði gjørt sítt egna heldur suðuroyakenda og ljóðliga skriftmál. Sum dømi kann vísast á Matteus 24,3-4:
Duvistunar tougu Kolur suinar, men tougu issje Luisi vi seâr. Men teâr vidiu tougu Luisi vi seâr ui Kjærun suinun attureât Kolun taira.
Til samanberingar eru her somu vers í umseting Danielsens:
Tær, ið dárar vóru, tóku víst lampur sínar, men tóku onga olju við sær. Men hinar klóku tóku olju í íløt síni saman við lampunum.Tí at hinar óhygnu tóku lampur sínar, men tóku onga olju við sær; men hinar hygnu tóku olju við í konnum sínum aftrat lompum sínum.
Umsetingin hjá Schrøter er, hóast hon ongantíð varð nýtt, eitt, vegna fonetiska skriftmálið, áhugavert innlit í málsligu støðuna í Føroyum fyrst í 19. øld.
Danielsen, Dahl og Viderø[rætta | rætta wikitekst]
Tað eru tvær fullfíggjaðar, føroyskar umsetingar av Bíbliuni, onnur umsett av Victori Danielsen (1894-1961) og hin av Jákupi Dahl (1878-1944) og Kristiani Osvald Viderø (1906-1991). Umsetingarnar vórðu fullfíggjaðar ávikavist í 1949 og 1961. Tær verða í høvðusheitum brúktar í brøðrasamkomuni og fólkakirkjuni (og hennara undirbólkum, so sum heimamissiónini). Umsetingin hjá Danielsen var ikki úr frummálunum, grikskum og hebraiskum, men úr ymiskum evropeiskum málum (so sum týskum, enskum og teimum norðurlendsku málunum), meðan tann hjá Dahl og Viderø var úr frummálunum. Vanliga verður mett, at umsetingin hjá Danielsen er tann lættara at lesa av báðum umsetingunum. Endaliga arbeiðsbýtið ímillum Dahl og Viderø var, at Viderø umsetti Sálmarnar, Orðtøkini, Prædikaran, Jobsbók 1-23, Esaias 7,10-15; 9,6-7; 11,1-10; 12; 24,1-9; 40,1-8; 53; 55,6-7; 60,1-6. Dahl umsetti Nýggja Testamentið og annars tað, sum ikki er at finna í listanum hjá umsetingum Viderøs omanfyri.
Joensen[rætta | rætta wikitekst]
Hans Jacob Joensen (1938), fyrrverandi bispur, er í løtuni í ferð við at umseta Bíbliuna av nýggjum. Mál hansara er at gera eina økumeniska umseting, sum allir kristnir bólkar í Føroyum kunnu semjast um at brúka. Hetta hugskot hava allar samkomur tikið ímóti uttan brøðrasamkoman.
Bøkurnar í Bíbliuni[rætta | rætta wikitekst]
Hesi eru heitini av bókunum í Bíbliuni, soleiðis sum tær eru nevndar í umseting Victor Danielsens. Bíblian er býtt í tveir høvuðspartar: Gamla Testamenti (heilaga skrift jødanna) og Nýggja Testamenti, skrivað í 1. øld við ápostlunum sum heimildarmonnum. Bíblian er samansett av 66 einstøkum bókum, 39 í Gamla Testamenti og 27 í Nýggja Testamenti.
Gamla Testamentið[rætta | rætta wikitekst]
- Fyrsta Mósebók
- Onnur Mósebók
- Triðja Mósebók
- Fjórða Mósebók
- Fimta Mósebók
- Josva (Dahl og Viderø: Josvabók)
- Dómararnir (Dahl og Viderø: Dómarabókin)
- Rutt (Dahl og Viderø: Rutarbók)
- Fyrra Sámuelsbók
- Seinna Sámuelsbók
- Fyrra Kongabók
- Seinna Kongabók
- Fyrra Krønikubók (Dahl og Viderø: Fyrra Krýnikubók)
- Seinna Krønikubók (Dahl og Viderø: Seinna Krýnikubók)
- Ezra
- Nehemias (Dahl og Viderø: Nehemia)
- Ester (Dahl og Viderø: Esterarbók)
- Job (Dahl og Viderø: Jobsbók)
- Sálmarnir
- Orðtøkini (Dahl og Viderø: Orðtøk Sálomons)
- Prædikarin
- Hásongurin
- Esaias (Dahl og Viderø: Jesaja)
- Jeremias (Dahl og Viderø: Jeremia)
- Sorgarsongirnir (Dahl og Viderø: Harmljóðini)
- Ezekiel
- Dániel
- Hoseas (Dahl og Viderø: Hósea)
- Jóel
- Amos (Dahl og Viderø: Ámos)
- Obadias (Dahl og Viderø: Óbadia)
- Jónas
- Mika
- Nahum (Dahl og Viderø: Náhum)
- Habakkuk (Dahl og Viderø: Hábakkuk)
- Zefanias (Dahl og Viderø: Sefanja)
- Haggai
- Zakarias (Dahl og Viderø: Zakarja)
- Malakias (Dahl og Viderø: Málaki)
Nýggja Testamentið[rætta | rætta wikitekst]
- Evangeliið eftir Matteus
- Evangeliið eftir Markus
- Evangeliið eftir Lukas
- Evangeliið eftir Jóhannes
- Ápostlasøgan
- Bræv Paulusar til samkomuna í Róm
- Fyrra bræv Paulusar til samkomuna í Korint
- Seinna bræv Paulusar til samkomuna í Korint
- Bræv Paulusar til samkomurnar í Galatia
- Bræv Paulusar til samkomuna í Efesus
- Bræv Paulusar til samkomuna í Filippi
- Bræv Paulusar til samkomuna í Kolosse
- Fyrra bræv Paulusar til samkomuna í Tessalonika
- Seinna bræv Paulusar til samkomuna í Tessalonika
- Fyrra bræv Paulusar til Timoteus
- Seinna bræv Paulusar til Timoteus
- Bræv Paulusar til Titus
- Bræv Paulusar til Filemon
- Brævið til Hebrearar
- Bræv Jákups
- Fyrra bræv Pæturs
- Seinna bræv Pæturs
- Fyrsta bræv Jóhannesar
- Annað bræv Jóhannesar
- Triðja bræv Jóhannesar
- Bræv Judasar
- Opinbering Jóhannesar
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Funding, Elsa. Føroyskar bíbliutýðingar og týðingarroyndir. Setursrit nr. 4, 2007. Fróðskapur, Tórshavn 2007.
- Zachariassen, Zacharias. Bíblian á føroyskum í hálva øld. Leirkerið, Gøta 2000.
Referansar[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Bíblian á føroyskum í týðing Dahls og Viderø (Det Danske Bibelselskab, 1961 og seinni)
- Bíblian á føroyskum í týðing Victor Danielsens (Hin føroyski Bíbliugrunnurin, 1949 og seinni)


text:
Brigitte Bardot
Brigitte Anne-Marie Bardot (fødd 28. september 1934 í Paris) er ein fronsk sjónleikarinna, songkvinna, modell og djóraverndaraktivistur. Hon var ein av kendastu sex-symbolunum í 1950-árunum og 1960-árunum. Í 1969 gjørdist útsjónd hennara tað almenna andlitið á Marianne, sum er eitt franskt tjóðareyðkenni, ið umboðar frælsi. Áður hevði tað bert verið ókendar kvinnur, ið vóru avmyndaðar sum Marianne, Bardot var tann fyrsta kvinnan ið legði andlit til hana. Hon byrjaði sína lísleið sum sjónleikarinna í 1952, og eftir at hon hevði spælt við í 16 vanligum skemtifilmum við avmarkaðari útbreiðslu uttanlanda, o gjørdist hon heimskend í 1957, tá hon spældi høvuðsleiklutin sum tann 18-ára gamla Juliette í filminum Og Gud skapaði kvinnuna (Et Dieu… créa la femme).


text:
Meksiko
Sameindu Meksikonsku Statirnir (spanskt; Estados Unidos Mexicanos) er eitt land í Norðuramerika við umleið 109 mió íbúgvum. Meksiko hevur mark við USA, Guatemala og Belis. Í Meksiko talar fólkið spanskt, av tí at Meksiko fyrr var spanskt hjáland. Hóast nógv olja og gass eru í Meksiko, er landið fátækt.
Harðskapurin og lógloysið í Meksiko versna støðugt, og støðan hevur ongantíð verið so ring sum nú, hóast myndugleikarnir hava sett bæði løgregluna og herin inn í bardagan ímóti lógloysinum. 13. januar 2009 bleiv kunngjørt, at næstan 5.400 meksikanskir løgreglumenn lótu lív í tænastu í 2008, og at tað var meiri enn tvær ferðir so nógv sum í 2007.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Landið hevur eina ríka søgu við t.d. Maya- og Inkamentanini. Tá ið spaniamenn komu hagar í fyrru helvt í 16. øld, týndu teir hesi gomlu ríki og ráddu í landinum, til tað tók loysing frá Spania í 1821. Í 1840-árunum legði USA stór øki undir seg í Meksiko, og tá ið av tornaði, høvðu meksikanar mist helmingin av egnum landi. USA legði undir seg londini, sum nú á døgum eita New Mexico, Arizona, Utah, Nevada, Texas og Kalifornia.
Í 1858 brast borgarakríggj á ímillum afturhaldssinnað og frílynt í Meksiko. Oddamaðurin fyri teimum frílyntu, Benito Juarez (21. mars 1806 – 18. juli 1872), løgfrøðingur av indiánskari ætt, gjørdist forseti. Herdeildir hansara sigraðu á teimum afturhaldssinnaðu í 1860, tí at hann hevði lánt pening til hernaðarútgerð úr útlondum. Frakland, Spania og Stóra Bretland gjørdu innrás í Meksiko at noyða landið at gjalda teimum lánini aftur. Spania og Bretland tóku seg burtur úr stríðnum; men í 1863 tóku franskar herdeildir Meksikobý. Franski kerisarin Napoleon 3. (20. apríl 1808 – 9. januar 1873) setti eysturríkska erkihertugan Maximillian (6. juli 1832 – 19. juni 1867) sum keisara í Meksiko. Herdeildirnar hjá Juarezi vunnu á fraklendingum í 1867, og Maximillian varð avrættaður. Juarez varð aftur forseti og sat til hann doyði í 1872.
Eftir fyrra heimsbardaga fóru stjórnirnar í londum í Latínamerika at kvíða fyri vaksandi megi USA, og at peningavaldið og ídnaðurin har skuldu fáa fastatøkur á londum teirra. Í Meksiko høvdu oljufeløg úr Sambandsríki Amerika gjørt so stórar íløgur í oljuvinnu, at tey stýrdu meksikonsku stjórnini og fingu møguleika at hótta við at leggja seg upp í innanlandsviðurskifti við hermegi. Í 1934 tók nýggjur forseti Lázaro Cárdenas við í Meksiko. Hann gjørdi víðtøknar nýskipanir í landbúnaðinum og ognartók og læt til dømis 18 milliónir hektarar av jørð til felagsnýtslu í bygdunum. Í 1938 tjóðartók Cárdenas amerikonsku og bretsku oljufeløgini í Meksiko, og um alt landið fegnaðust fólk um hesa gerð. Cárdenas gav ikki eftir fyri endurgjaldskravi og hóttanum úr Sambandsríki Amerika og Stóra Bretlandi, men fór í staðin at samráðast við onnur lond um oljusølu, til dømis Italia og Týskland.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Kríggj hevur ikki verið ímillum londini í Norðuramerika í yvir 150 ár. Stutt síðan samdust Meksiko við USA og Kanada um at taka av allar handilsforðingar og lata marknaðin upp fyri útflutningi hvør frá øðrum. Enn er tíðliga at siga, hvørja ávirkan avtalan hevur havt á búskapin í londunum. Men hon er komin illa við hjá meksikonskum bóndum, tí at bíligar búnaðarvørur úr USA floyma inn á marknaðin í Meksiko. Fyrimunurin er, at matur verður bíligari at keypa hjá fátæka fólkinum.
Ferðamannavinnan er ein av størstu inntøkukeldunum í Meksiko. Fólk koma úr øllum heiminum at síggja Chichén Itzá, Tenochtitlán, Palenque og aðrar býir úr gomlum døgum, sum blómaðu í Mayaríkinum og Astekaríkinum. Heiti sjógvurin og stóru sandstrendurnar í frítíðarbýunum Acapulco og Cancun draga eisini mong ferðafólk til sín.
Í 1976 varð nógv olja funnin fram við strondini í Meksikoflógva, og nú á døgum er Meksiko fimtstørsta oljuland í heiminum. Um 3000 oljuboripallar eru nú í flógvanum. Tætt sunnan fyri markið móti USA eru einar 2000 verksmiðjur, kallaðar maquiladoras. Her verða bilar, teldur, skógvar og aðrar hálvlidnar vørur savnaðar og gjørdar lidnar, næstan alt verður flutt út. Útlendingar eiga flestu verksmiðjurnar, og tað er bíliga arbeiðsmegin í Meksiko, sum lokkar. Maquiladoras geva væl av inntøku hjá Meksiko og gera sítt til, at búskapurin í landinum ikki bara byggir á oljuna.
Í Meksiko eru eisini mong metal, til dømis jarn, sink, kopar, og einki annað land í heiminum vinnur so nógv silvur sum Meksiko.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Matur[rætta | rætta wikitekst]
Maturin, meksikanar eta, er sterkt kryddaður, helst við reyðpipari ella chili. Grønmetið og fruktina dyrka teir mest sjálvir, til dømis avokado, bønir, tomatir og mais. Tortilla er pannukøka, ið verður bakað av maismjøli og fylt við kjøti ella grønmeti og osti. Aftur við høsnarunga hava meksikanar sterka sós, mole, gjørd av reyðpipari og sjokulátu.
Listhandverk[rætta | rætta wikitekst]
Indiánsku fólkasløgini í Meksiko eru gitin fyri at duga væl at veva og baldýra. Blátt, reytt og svart eru vanligastu litirnir í gomlu meksikonsku mynstrunum.
Listafólk[rætta | rætta wikitekst]
Ein av kendastu listafólkunum úr Meksiko er listakvinnan Frida Kahlo (1907 - 1954). Hon málaði surrealistiskt og var serliga kend fyri tær mongu sjálvsmyndirnar, ið hon málaði. Maður hennara, Diego Rivera (1886 - 1957) var eisini ein kendur listamaður.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Enn liva indiánsk fólkasløg í Meksiko, men mesta fólkið er mestitsar - Fólk ættað frá sponsku niðursetufólkunum og indiánum. Um helvtin av fólkinum er undir 19 ár, og fólkið fjølgast ógvuliga skjótt. Tað hevur við sær, at ov nógv fólk verður í býunum. Avmarkað dyrkilendi er í Meksiko, og landið er ikki ført fyri at útvega nóg mikið av mati til alt fólkið. Tó at flestu meksikanar eru katolikkar, hava teir enn siðir úr gomlum indiánskum átrúnaðum, og á mongum stevnum vera kristnir og indiánskir siðir brúktir hvør um annan.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Landið er umleið 2 mill. ferkilometrar, ella 1.500 ferðir so stórt sum Føroyar. Landslagið í Meksiko er fjølbroytt. Fyri norðan eru víðar oyðimerkur, í miðjum landi fjøll við kava á og stórur háslætti og tropiskur regnskógur fyri sunnan.
Landslutir[rætta | rætta wikitekst]
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]


text:
Mongolia
Mongolia (mongolskt: MoHroл yлc), eisini nevndur Ytra-Mongolia [1], er eitt stórt land í Miðasia. Í norðri hevur Mongolia mark við Russland og í eystri, vestri og suðri við Kina. Ulan Bator er høvuðsstaðurin og størsti býurin. Høvuðsstaðurin í Mongolia er miðdepil í landsins vega- og jarnbreytakervi. Fyri hundrað árum síðan var Ulan Bator lítil landsbýur, men kommunistastyrið gjørdi býin til stórbý.
Fjarskotna og strálbygda landið Mongolia var einaferð miðdepil í einum stórum heimsríki. Í 13. øld legði mongolhøvdingin Djengis Kan undir seg ovurstórt heimsríki, ið fevndi um meginpartin av Miðasia og Kina. Tá ið hann doyði, var sagt, at tað var næstan eitt ár at ríða úr øðrum enda í annan í ríki hansara. Sonarsonur hansara Kublai Khan tók við eftir hann, men í 14. øld legði Kina stórar partar av ríkinum undir seg aftur.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Hendingarøð[rætta | rætta wikitekst]
- 1163: Djengis Kan, sum stovnaði mongolska heimsríkið, verður føddur í Mongolia.
- 1206-1400: Ein maður og ætt hansara ráddu í bæði Asia og Eysturevropa hesa tíðina, Djengis Kan, sum bygdi mongolska ríkið. Úr Korea fyri eystan til Ukraina fyri vestan slapp eingin undan hansara ágangandi mongolsku hermonnum.
- 1206: Temudjin vinnur Mongolia. Mongolskir ættbólkar velja Djengis til kan (valdsharra).
- 1206: Djengis Kan stovnar Mongolríki. Mongolar hertaka Asia.
- 1211: Mongolar gera innrás í Kina.
- 1215: Djengis Kan kringsetur og tekur Beijing í Kina.
- 1218: Mongolar gera innrás í Iran.
- 1221: Mongolar gera innrás í Russland.
- 25. august 1227: Djengis Kan doyr. Sonurin Ogotay tekur við.
- 1237: Abbasonur Djengis Kan, Batu, ger innrás í Norðursiberia.
- 1240: Batu ger innrás í Póllandi og Ungarn í Evropa.
- 1260: Kublai Kan, abbasonur Djengis Kan, verður stórkanur yvir øllum mongolum.
- 1260: Stríðsmenn úr Egyptalandi, mamelukkar, vinna á mongolum.
- 1279: Kublai viðurkendur valdsharri í Kina. Kublai Kan vinnur á Kina.
- 1281: Mongolar leypa á Japan við stórum herflota, men ganga burtur í einari melduródn. Japanar halda tað vera storm sendan oman av himni.
- 1294: Kublai doyr.
- 1368: Mongolarnir verða riknir úr Kina. Mingherdeildir reka mongolar úr Kina.
- 1370: Timur Lenk savnar tey trý vestaru kanatini.
- 1395: Timur Lenk, eftirkomari Djengis Kan, tekur stórar partar av Suðurrusslandi.
- 1398: Timur Lenk tekur Delhi í India.
- 1402: Temur Lenk sigrar á osmannum við Ankýra.
- 1405: Timur Lenk doyr.
Mongolar[rætta | rætta wikitekst]
Mongolar vóru fólkasløg, sum livdi á skógarleysu víddunum í Landnyrðingsasia. Mongolar búðu í rundum tjøldum, jurtum. Konurnar fluttu tey stað úr stað í vognum. Ættbólkarnir flakkaðu um mongolsku grasfløturnar við alidjórum. Tey høvdu t.d. ross, geit, neyt og seyð. Teir livdu mest á rossabaki, og við teimum fekk Djengis Kan gjørt tátíðar sterkasta her. Teir brúktu nýggjastu vápnini, til dømis bæði krút og roykbumbur, so at eigin sá teir í álopi. Mongolar gjørdu avbera góðar bogar úr horni, viði og djórasinum. Tí vóru bogarnir ótrúliga sterkir.
Mongolar vóru tiknir úr leikum sum bogaskjótarar, og teir dugdu at spenna bogan, medda og skjóta, meðan rossið tvísporaði. Teir funnu upp oddar, sum fóru ígjøgnum herklæði, hvínandi ørvar at bákna við og ørvar við smáum spreingiknøttum á oddinum. Allar hernaðaratgerðir vóru lagdar væl til rættis, og á rossabaki fóru teir ótrúliga skjótt víða. Altíð megnaðu teir at savna megina, tá ið mest á stóð, og teir herjaðu og brendu allastaðni. Teir loyptu ræðslu á fólk, hagar teir komu.
Seinast í 12. øld savnaði máttmikil høvingi, Djengis Kan, flakkandi ættbólkarnar í Suðursiberia. Ættbólkarnir vóru mongolar, og honum eydnaðist at skipa fólkið í stóran og máttmiklan her. Herur Djengis Kans var mannaður við reiðmonnum, ið vóru tiknir úr leikum við boganum. Mongolsku reiðmenninir høvdu ein boga, tveir ørvahúsar og einar 30 ørvar. Teir dúgligastu riðu til tey fjarskotnastu mongolsku hjálondini og komu heimaftur við tíðindum um bardagar og um viðurskiftini í fjarskotnu londunum. Reiðmenninir stýrdu rossunum við beinunum bara og høvdu stríðsvápn í hendi.
Tey búðu í rundum tjøldum, sum tey tóku við sær, so hvørt tey fluttu. Konurnar koyrdu tjødini á vagnum, og menninir veiddu, røktaðu djórini og seldu tey fyri metal og korn.
Veldi Djengis Kans[rætta | rætta wikitekst]
Mongolar vóru flakkfólk í Miðasia. Í 1206 var máttmesti høvdingur teirra, 39 ára gamli Temudjin, valdur til kan (valdsharra), og nevndi seg Djengis (prinsur av øllum, sum millum heimshøv er). Hann setti sær sum mál at leggja allan heimin undir seg. Í 1211 gjørdi herur hansara innrás í Kina, og í 1215 tók hann Zhongdu, seinni kallaður Peking, nú Beijing. So herjaðu teir í Miðasia, Afganistan og stórum pørtum í Iran. Tá ið Djengis Kan doyði í 1227, var tað, sum hann sjálvur tók til, eitt ár at ríða úr enda í annan í ríki hansara. Eftirkomarar hansara tóku stutt eftir Suðursiberia og herjaðu eitt stutt skifti í Eysturevropa. Teir vunnu sær valdið yvir syndraðu ríkjunum í Norðurrusslandi og gjørdu tey til skattlond síni.
Ættfólk Djengisar helt fram at leggja lond undir seg. Tey tóku Irak og tað, sum eftir var av Iran. Abbasonurin Kublai varð valdur til stórkan í 1260. Hann flutti til Beijing, týndi Songríki fyri sunnan og varð viðurkendur keisari yvir øllum Kina í 1279. Kublai var bæði krígsmaður og politikari. Hann gav boð um, at gera vegir, so samband var við fjarskotnastu landslutirnar í ríkinum, læt vælgerðarstovnar gera til sjúk og gjørdi matgoymslur, skuldi hungursneyð komið. Ymsu partarnir í ríkinum gjørdust, sum tíðin leið, sjálvstøðugir. Kublai Kan hevði ikki ræðið yvir iranska kanatinum ella Gylta fylgis-kantinum í Suðurrusslandi.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Meginpartin av 20. øld hevur landið verið kommunistiskt, og tað hevði gott samband við Sovjetsamveldið, til fólkavalt stýrið tók við í 1990 [2]. Ávirkanin úr Sovjetsamveldinum sæst týðiliga á mongum almennum húsum í Ulan Bator.
Mannarættindi[rætta | rætta wikitekst]
Samkynd[rætta | rætta wikitekst]
Tað er ikki longur ólógligt at vera samkyndur í Mongolia. Tað bleiv lógligt í 2002 [3].
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
M.a. Mongolia, Siberia, Kina, Korea, Japan og Landsynningsasia eru lond í Fjareystri [4].
Bæði Manchuria og Innara-Mongolia hava síðan 1950 hoyrt til kinesiska samveldið [5]. Mongolia er tann parturin av Mongolia, sum liggur næstur Kina. Hin parturin av Mongolia gongur undir navninum Tjóðveldið Mongolia ella Ytra-Mongolia.
Fyri norðan og vestan er Mongolia umgirt av høgum fjøllum, og fyri sunnan er Gobioyðimørk.
Veðurlag[rætta | rætta wikitekst]
Veðurlagið er harðført, summarið stutt og veturin kaldur og langur. Veðurlagið í Mongolia er temprað landveður og turrligt bæði summar og vetur. Serliga har suðuri ber av. Og har er eisini ein stór oyðimørk, sum eitur Gobi. Nakað av landinum er tó steppa ella vaksið við gras. Har ganga hirðar við kamelum og seyðafylgjum. Nakað av fólkinum har er fastbúgvandi og dyrkar jørðina.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Stórt náttúrutilfeingi er í landinum, helst olja og kol, men tað var ikki fyrr enn í 1990-árunum, at farið var at vinna út hetta tilfeingið.
Landbúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Flakkbøndurnir í Mongolia fara víða um við fenaði sínum, vanligastu djórini eru jakkneyt og onnur neytasløg, geit, seyður og kamelar. Um summarið verður fenaðurin rikin langt niðan í fjøllini, har hann gongur á biti, til veturin kemur, og farið verður oman aftur á slættlendið. Jakkneytið hevur lagað seg til harðføra veðurlagið í Mongolia, og tað veitir bóndunum mjólk, kjøt, smør og ull. Tey nýta serlig, strýtuskapað tjøld, nevnd jurt. Enn á okkara døgum búgva summir mongolar í jurtum.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Fólkið í Eysturasia er runnið av tí mongolættindi, sum mong fólk í Landsynningsásia, indiánararnir í USA og "skrælingararnir" í bæði Grønlandi og Kanada eisini eru sprotnir av. Mesta fólkið býr miðskeiðis í landinum, har tey liva av at halda fenað á víðu grasfløtunum.
Mangir mongolar eru framúr kringir á rossabaki. Alt frá tí barnið dugir at sita, lærir tað at ríða, og longu trý ára gamalt hevur tað tamarhald á rossi. 11. juli á hvørjum ári kunnu tey vísa, hvat tey duga, tí tá er Nadamstevnan, ið verður hildin um alt landið. Tá verður m.a. kappast í kappríðing, glíming og bogaskjóting.
Í tey seinastu 100 árini eru millióntals kinesarar fluttir úr Kina til Mongolia at búgva, so nú er upprunafólkið við minniluta.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.infoplease.com/ipa/A0107796.html
- ↑ http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6252741.stm
- ↑ http://publichealthcareoption.net/gay-tour-travel-to-mongolia/
- ↑ http://www.thewanderers.co.in/country/mongolia
- ↑ http://www.chinatoday.com/city/inner_mongolia.htm


text:
Læknafrøði
Læknafrøði er læran um menniskjakroppin og greining, forðing og leking av sjúkum og eisini ymiskum skaðum, sum menniskjað kann koma út fyri. Granskarar kanna sjúkuárin og royna nýggjar viðgerðarhættir. Sjúka verður viðgjørd við til dømis geisling, uppvenjing, heilivági og skurðviðgerð. Fyribyrgjandi viðgerð, til dømis at koppseta, er týðandi partur í nýmótans læknavísindum. Fyri tveimum øldum síðan kundu fólk ikki vænta sær at gerast stórt eldri enn 40 ár. Nú verða mong fólk í ídnaðarlondum 80 ára gomul ella eldri. Betri matur og serstakliga betri heilsurøkt gera tað, at fólk liva longri, men menningin í læknavísindum hevur eisini nógv at siga. Stórur læknatørvur er enn í menningarlondum. Heilsufólk verða útbúgvin at hjálpa hesum fólkum. Heilsufólk koppseta og duga at veita lætta sjúkraviðgerð. Tey leiðbeina eisini í reinføri, í mati og í smábarnarøkt. Miðallívsævin kann eisini vera 40 ár styttri í menningarlondum enn í ídnaðarlondum. Miðallívsævin í Angola er t.d. bara 38 ár.
Høvuðsøki innan læknafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Læknafrøði fatar um so nógv, at læknar mugu eftir próvtøku útbúgva seg meiri og fáa sær serútbúgving. Greinir í læknavísindum :
- Kropsbygnaðarfrøði.
- Nervafrøði er um heilasjúkur og nervasjúkur.
- Eygnasjúkrafrøði er um eygu og eygnasjúkur.
- Ortopedar viðgera sjúkur í beinum, ryggi og vøddum.
- Sinnissjúkrafrøði kannar sinnissjúkur.
- Sálarsjúkufrøði.
- Barnasjúkufrøði er læran um barnasjúkur.
- Húðarsjúkrafrøði er um húðarsjúkur.
- Skurðfrøði: Sjúkraviðgerð við skurðlæknaknívi verður nevnd skurðfrøði.
- Heiliráðsfrøði.


text:
PAME
PAME' (stytting fyri Protection of the Arctic Marine Environment) er arbeiðsbólkur undir Arktiska Ráðnum. Arbeiðsbólkurin fyri vernd av arktiska havumhvørvinum, PAME, varð stovnaður í 1991. PAME hevur skrivstovu í Akureyri í Íslandi. Arbeiðið í PAME snýr seg um vernd av arktiska havumhvørvinum. PAME hevur sum arbeiðssetning at meta um, hvørt millumtjóða sáttmálar og aðrar reguleringar eru nøktandi fyri at verja arktiska havumhvørvið og at gera tilmæli um, hvat kann verða gjørt fyri, at betra um umsitingina av arktiska havumhvørvinum. Hetta er eisini endamálið við t.d. verkætlanini "Arctic Ocean Review", sum PAME fór undir í 2009. Málið er at gera eitt yvirlit yvir, hvørjir sáttmálar og umsitingaravtalur eru galdandi fyri havið í Arktis. Við støði í hesum verður tilmæli gjørt um, hvat skal gerast fyri at styrkja verndina av arktiska havumhvørvinum.
Ein onnur verkætlan undir PAME samstarvinum er "Arctic Marine Shipping Assessment" (AMSA). Hendan frágreiðing varð góðkend og almannakunngjørd á ráðharrafundinum í 2009 í Tromsø. AMSA frágreiðingin lýsir verandi skipaferðslu og metir um væntaðu skipaferðsluna í arktiska økinum. Við støði í hesum eru gjørd seytjan tilmæli um, hvat eigur at vera gjørt fyri at tryggja, at økta skipaferðslan í arktiska økinum verður so burðardygg og trygg sum gjørligt. PAME hevur, í samstarvi við limalondini og hinar arbeiðsbólkarnar í Arktiska Ráðnum, sett skjøtul á eina tilgongd, sum skal tryggja, at tilmælini verða sett í verk.
Umboð fyri Umhvørvisstovuna hava luttikið á fundum og virkseminum í PAME. Hendan luttøkan hevur tó verið rættuliga óstøðug seinastu árini, orsakað vantandi fígging. Umhvørvisstovan fylgir kortini, í tann mun orkan loyvir tí , við í virkseminum hjá PAME.


text:
Italskt mál
Italskt (italiano) er eitt romanskt mál, sum hoyrir til bólkinum av indo-evropeiskum málum. Málið verður tosað av umleið 70 milliónum. Tað verður fyrst og fremst talað í Italia, men harumframt eisini í 29 øðrum londum. Italskt er alment mál í Italia, Sveis, San Marino, Slovenia, Vatikanstatinum, Istria (Kroatia) og í ES.
Mállæra[rætta | rætta wikitekst]
Italska málið hevur tvey kyn: kallkyn og kvennkyn. Navnorð ið enda við -o eru sum oftast kallkynsorð, meðan navnorð ið enda við -a, sum oftast eru kvennkynsorð. Navnorð ið enda við -e kunnu antin vera kallkynsorð (umleið 70 %) ella kvennkynsorð (umleið 30 %). Navnorð ið enda við -o og -e enda við -i í fleirtali, meðan kvennkynsnavnorð ið enda við -a fáa endingina -e.
Sagnorð[rætta | rætta wikitekst]
Italiensk sagnorð hava ikki so einklar bendingar, og tað er vanligt at lata vera við at brúka tað persónliga fornavnið, eftirsum sagnorðið vísir hvønn grammatiskan persón ið talan er um. Persónlig fornøvn verða nýtt fyri at leggja dent á hvønn ið ein meinar við, ella fyri at vísa ein mótsetning.
Dømi um sagnorð:
Nútíð av essere, "at vera":
eintal
- (io) sono - eg eri (1 pers.)
- (tu) sei - tú ert (2 pers.)
- (lui, lei, lei) è - hann/hon/tað er, Tygum eru (3 pers.)
fleirtal
- (noi) siamo - vit eru (1 pers.)
- (voi) siete - tit eru (2 pers.)
- (loro) sono - tey eru (3 pers.)
Nútíð av avere, "at hava":
eintal
- (io) ho - eg havi (1 pers.)
- (tu) hai - tú hevur (2 pers.)
- (lui, lei, lei) ha - hann/hon/tað hevur, Tygum hava (3 pers.)
fleirtal
- (noi) abbiamo - vit hava (1 pers.)
- (voi) avete - tit hava (2 pers.)
- (loro) hanno - tey hava (3 pers.)


text:
Kristina Elin Thomsen úr Suðuroyar Svimjifelag setti fyri løtu síðani risastórt nýtt føroyskt met í 50 metra firvaldasvimjing, við tíðini 27.67 har føroyska metið hjá Astrið Foldarskarð frá í morgun var 28.44. Tíðin er samstundis nýtt føroyskt juniormet, og undir kravtíð til EJM í Antwerpen í summar, sum tó ikki hevur so stóran týdning við tað at Kristina Elin er ov ung til at kunna luttaka. Astrið Foldarskarð var eisini væl og virðiliga undir metið frá í morgun, við tíðini 27.98 og Kristina Eliasen nær tí nú fyrrverandi við 28.74.
Tær, Kristina Elin og Astrid svomu undir gullnálatíðina sum er 0:28,17
Til lukku gentur.


text:
Las Vegas
Las Vegas er ein amerikanskur stórbýur, sum liggur í statinum Nevada. Las Vegas er eisini tann størsti býurin í Nevada. Býurin er kendur fyri tær mongu kasino'ini, og sum tann býurin sum ongantíð svevur. Hann er eisini ein av teimun førandi býunum fyri ráðstevnum og messum. Býurin hevði í 2004, 37 mió. vitjandi.
Las Vegas er eisini kent fyri teirra nógvu brúdleypskapellir.
Las Vegas City hevði í 2009 567.641 íbúgvar. Alt Las Vegas økið hevði í 2010 ca. 2.000.000 íbúgvar. Las Vegas er ein av teimum skjótt vaksandi býunum í USA. Í 2005 fluttu umleið 5.000 fólk til býðin hvønn mánað.
Býurin hevur eitt øðiligt elektrisitet brúk, og hervið kann man siga, at Las Vegas er býurin sum ongantíð svevur.
Oscar B. Goodman hevur verið borgarstjóri síðan 2003.


text:
Ruth Smith
Ruth Smith, fødd 5. apríl 1913 í Vági, deyð 26. mai 1958, var ein føroyskur málari og teknari.
Ruth Smith telist sum ein tann týdningarmesti koloristurin í føroyskari myndlist. Hóast hennara skeið sum listakvinna varð stutt – hon doyði av einari syndarligari druknivanlukku í 1958, bert 45 ára gomul – kom hon at seta sín dám á málningalistina.
Innihaldsyvirlit
Útbúgving[rætta | rætta wikitekst]
Ruth Smith varð borin í heim í Vági í 1913. Faðir hennara, Johan Smith, doyði, tá Ruth var níggju ára gomul, og sum so mong í somu støðu, noyddust Ruth og systkin hennara longu frá barnsbeini av at taka fyrifallandi arbeiði fyri at hjálpa til heima. Í 1930 fór Ruth Smith til Danmarkar, har hon ætlaði at læra til sjúkrasystir. Hon fekk arbeiði í vaskarínum á Diakonissestiftelsen í Keypmannahavn, men tá ein av sjúklingunum á staðnum sá hennara skitsur, setti hann hana í samband við listakonuna Bizzie Høyer. Ruth gjørdist næmingur á Høyers tegneskole í 1933-34, og í 1936 varð hon upptikin á Kunstakademiets Malerskole, sum næmingur hjá Aksel Jørgensen professara. Hesin Aksel Jørgensen helt nógv um gávurnar hjá Ruth Smith, og skal hava sagt, at hennara sjálvsmyndir vóru millum tær bestu í norðurlendska listarheiminum. Í 1943 varð Ruth Smith liðugt útbúgvin.
Í 1945 giftist Ruth Smith við arkitektinum Poul Morell Nielsen og tey fingu tvey børn, Leif í 1947 og Louis í 1952. Tey búðu í Keypmannahavn og Lemvig í Jútlandi. Tey árini málaði Ruth býarmyndir úr Keypmannahavn og landslagsmyndir av vesturjútsku strondini. Hon var limur í listafelagskøpunum Se og Ringen. Eitt skifti, í 1947-48, málaði Ruth glas á kendu donsku glasverksmiðjuni Holmegaards Glasværk.
Aftur í Føroyum[rætta | rætta wikitekst]
Í 1948 kendi Ruth Smith seg fastkoyrda, og vildi broyta umhvørvi. Árið eftir, fluttu hon og Poul Morell Nielsen við børnunum til Føroya og búsettist í heimbygd hennara, Vági.
Upp gjøgnum fimtiárini málaði og teknaði Ruth fólk og umhvørvið í Vági, og tað er frá hesari tíðini at hon skapti síni høvuðsverk. Serliga sjálvsmyndirnar frá hesum skeiðinum eru framúrskarandi, her tvey dømi, fyrra frá 1955, og seinna – sum kom út á frímerki í 1985 – er frá 1956.
Sum málari var Ruth Smith realistur, sum strembaði eftir at lýsa tað ið eyguni og sinnið sóu. Hennara hond er eirindaleys, stuttar óróligar strikur, sum saman við skugga, ljósið og einum óvanliga góðum eyga fyri litbragdi, skapa livandi myndafløtur. Myndamálið sýnir stundum impressionistiska ávirkan, og litspælið avdúkar ørgrynni av smálutum, sum geva myndunum lív, stundum tungt og ekspressivt, stundum lætt og flákrandi.
Ein pínd listasál[rætta | rætta wikitekst]
Tað liggja ikki nógvar lidnar myndir eftir Ruth Smith. Hon var ikki útvend av sinnið, og bríggjaði seg ikki um at sýna fram. Men eftir hana lógu eitt ørgrynni av skitsum, tekningum og ólidnum málningum ið bera boð um eitt pínt listafólk, altíð ivandi, altíð leitandi eftir tí fullkomna. Lítil ivi man vera um, at hennara innvenda sinnalag gjørdi, at hon í lívinum var heldur ókend – og hon er eitt av teimum fáu føroysku listafólkunum, ið gjørdist kend og umhildin eftir sín deyða.
Í 1957 flutti Ruth Smith út á Nes, uttanfyri Vágsbygd, har hon bygdi eitt atelier. Veturin 1957-58 arbeiddi hon hart við málningunum, eftir hvat sigst, tí at hon óttaðist at missa sjónina, og ávirka av eykandi tunglyndi.
Í mai 1958 endaði lívsskeiðið hjá Ruth Smith orsaka av einari syndarligari druknivanlukku á Vágsfirði. Eftirmæli hennara í føroyskari listasøgu ber boð um ein framúrskarandi kolorist og listafólk, sum ongantíð vann framm á mál, men sum á leiðini skaraði framúr teimum flestu.
Ruth Smith fagnaður í Vági á 100-ára føðingardegnum[rætta | rætta wikitekst]
5. apríl 2013 vóru hundrað ár liðin, síðan Ruth Smith varð borin í heim. Tað varð hátíðarhildið í 6 dagar við "Ruth Smith fagnaði". Bróður hennara William Smith varð eisini fagnaður samstundis.
Myndir frá Ruth Smith fagnaðinum 5. apríl 2013[rætta | rætta wikitekst]
-
-
Sirið Stenberg avdúkaði minnisplátu yvir systkini Ruth og William Smith, sum liggja grivin lið um lið.
-
-
-
Jóannes Nolsøe heldur røðu inni á Ruth Smith Savninum
-
Bringumynd av Ruth Smith, gáva til savnið frá Lions Club Suðuroy. Gianfranco Nonne hevur gjørt hana.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- FaroeArtStamps.fo (grein hjá Anker Eli Petersen)
Bókmentir[rætta | rætta wikitekst]
- Dagmar Warming: Ruth Smith : Lív og verk. Tórshavn: Listasavn Føroya, 2007 - ISBN 978-99918-987-0-4 (294 s., 480 Kr.)


text:
Hans Egede
Hans Egede (1686-1758) eisini kendur sum hin grønlendski trúðboðarin, var prestur og missionerur í tí danska og norska ríkinum. Hann varð føddur og uppvaksin í norður Noregi. Foreldur hansara vóru danski embætismaðurin Povel Hansen Egede og norska Kirsten Jensdatter Hind. Hann giftist í ár 1707 við Gertrud Rasch sum hann møtti í Grønlandi, og í 1737 við donsku Mettea Dau.
Hans Egede var prestur í Lofoten í Noreg tá hann hoyrdi um Norðbúgvarnir ið høvdu sett seg niður í Grønlandi og sum man síðani ikki hevði hoyrt nakað fra í fleiri ár. Í 1721, bað hann Frederik IV um loyvið til at fara til Grønlands og byrja missionsarbeiði har, tí hann roknaði við at norðbúgvarnir enn vóru katolikkar. Frederik kongur gav honum partvíst loyvið til at endurseta hjálanda rættindir í oynni. Hann leitaði eftir víkingum í Grønlandi í 1721, men fann teir ikki. Hann fann tó inuitarnir og byrjaði at missionera teirra millum. Hann grundleðgi Godthåb, tað sum nú er Nuuk, sum í dag er høvuðsstaðurin í Grønlandi. Í 1724 fingu allir Evropearir boð um at fara úr Grønlandi men Hans Egede og kone hansara valdu at verða verðandi. Í 1733 doyði kona hansara av sótt. Hans Egede varð verðandi í Grønlandi til 1736 og tá hann fór lat hann son sín Paul Egede verða eftir. Við sær til Danmarkar tók hann sínar døtrar og sín son Niels Rasch Egede sum seinni grundleðgi koloniðina Egedesminde. Í 1740 varð hann valdur til biskup yvir Grønland. Hann fekk útgivið eina katekismus til brúks í Grønlandi í 1747. Uttanfyri Nuuk stendur í dag ein stór standmynd av Hans Egede ið lítur útyvur havið.


text:
Bókasavn
Innihaldsyvirlit
Bókasøvn í Føroyum[rætta | rætta wikitekst]
Í dag eru 15 fólkabókasøvn og 11 skúlabókasøvn í Føroyum. 13 av fólkabókasøvnunum eru smá og hava bara opið nakrar tímar um vikuna. Landsbókasavnið keypir og skrásetir bøkur fyri tey flestu av hesum bókasøvnunum.
Bókasavnslógin frá 2002 er eisini galdandi fyri fólka- og skúlabókasøvn landsins, haraftrat er hon eisini galdandi fyri meginbókasøvn og bókasøvnini á vinnu- og miðnámsskúlunum og í hægri undirvísingarstovnum.
Tjóðbókasøvn[rætta | rætta wikitekst]
Granskingarbókasøvn[rætta | rætta wikitekst]
Fólkabókasøvn[rætta | rætta wikitekst]
- Býarbókasavnið í Havn
- Fuglafjarðar Bókasavn
- Klaksvíkar bókasavn
- Bókasavnið við Løkin í Runavík
- Kollafjarðar bókasavn