text:
Um tú vilt hava Televarp ber til at fara inn á eitt av sølustøðunum kring landið og velja tær tað hald, sum hóskar best. Trýst her fyri at koma til sølustøð
Haldið: Fyri at fáa Televarp mást tú hava samleikaprógv við. Koyrikort ella pass eru best. Skrásetingin verður framd á staðnum. Fyri at fáa Televarp skal gjaldsavtala stovnast umvegis GS. Tá skrásetingin á netinum er framd verður sáttmáli skrivaður út í 3 eintøkum. Ein til tín, ein til sølustaðið, og ein til Televarpið.
Móttakarin: Móttakaran kanst tú keypa á sølustaðnum. Við í keypinum er fjarstýring, battarí og 230 v kaðal (streymkaðal).
Televarpið kann bjóða fýra ymisk hald umframt ein ískoytispakka.
Haldini eru:
Gult hald, les meira her
Blátt hald, les meira her
Reytt hald, les meira her
Ælabogi, les meira her
Umframt tey fýra haldini kunnu vit bjóða ein eykapakka:
Viasat Film pakki, les meira her
Umframt mánaðarliga pakkagjaldið er kortleiga upp á kr. 230,- ið verður lagt afturat 1. mánaðargjaldinum og eftir tað 6. hvønn mánað.
Fyri at síggja Televarpið krevst ein vanlig UHF útiantenna, sum kann taka rás 21 til 69. Antennan skal peika so beint sum gjørligt móti Televarpssendaranum í økinum, har tú býr. Sýnið til sendaran skal sjálvsagt eisini vera so frítt sum til ber. Sí yvirlit yvir sendistøðir her
Inniantenna v/forstyrkjara kann í summum førum nýtast, men Televarpið mælir til at nýta útiantennu. Afturat tí, at inniantenna ikki gevur eins sterkt og reint signal til móttakara/sjónvarp, sum útiantenna, so órógvast hon eisini av ymsum signalum í rúminum, t.d. fartelefonsignali.
Um tú ikki sært allar rásirnar á listanum, kann tað vera, tí trupulleikar eru við tínari antennu ella innstillingum. Kanna signalstyrkina. Er hon umleið 80 %, kanst tú lesa rásirnar inn av nýggjum. Kanna fyrst, hvørjar rásir eru burtur.
Rásyvirlitið sæst her. Um rásirnar, sum er burtur, liggja á sama frekvensi, kann ein frekvensur vera óvirkin. Ring tá til Televarpi á 340 340 fyri at fáa nærri kunning.
Tá móttakarin skal innlesast av nýggjum, er framferðahátturin hesin við Force 320T:
Móttakarin skal verða tendraður. Trýst á "MENU"
Vel "Indstil", trýst OK.
Vel "System", trýst OK.
Vel "Nulstil modtager", trýst OK.
Vel "Nulstil", trýst OK.
Bída eitt bil,
Vel "Dansk", trýst OK.
Trýst fyrst OK, vel "Færøerne" og síðani "Anvend".
Móttakarin lesur síðani rásirnar inn sjálvur. Bíða eitt bil og trýst síðani OK.
Móttakarin stillar klokkuna og so er liðugt.
Ein frágreiðing kann verða at tín móttakari ikki hevur nóg gott antennusignal. Sí spurning um antennusignal. Hetta kann hava við sær, at tá rásirnar verða lisnar inn í móttakaran, koma ikki allar rásirnar inn.
Signal styrkin varierar, alt eftir hvat slag av móttakara kundin hevur. Sí hvat er gott antennusignal.
Sí longur niðri, hvussu tú kannar antennusignalið
Sí longur niðri, hvat er gott antennusignal
Orsøkin til hetta kann vera, at hálvárliga kortleigan áljóðandi 230 kr er skuldskrivað henda mánaðin.
Hevur tú Ælaboga pakkan, 349 kr:
349 kr + 230 kr = 579 kr (678 kr við Viasat Film)
Hevur tú Reyða pakkan, 317 kr:
317 kr + 230 kr = 547 kr (646 kr við Viasat Film)
Hevur tú Bláa pakkan, 239 kr:
239 kr + 230 kr = 469 kr (568 kr við Viasat Film)
Hevur tú Gula pakkan, 197 kr:
197 kr + 230 kr = 427 kr (526 kr við Viasat Film)
Um ikki hetta er orsøkin, so ert tú vælkomin at ringja til Televarpið á telefon 340 340.
Orsøkirnar kunnu vera fleiri. Tað kann antin vera at tú hevur skeiva antennu, ella at tú ikki hevur lisið frekvensirnar (týddirnar) inn frá tí sendaranum, sum tú nú skalt móttaka signal frá.
Nulstilla móttakaran sambært brúkaravegleiðing til móttakaran/flatskermin og les rásirnar inn av nýggjum. Um tú býrt í øki, har møguleiki er fyri at fáa signal frá fleiri sendarum, mælir Televarpið til at rásirnar verða lisnar inn manuelt. Tá fært tú brúk fyri yvirlitinum "Rásir og týddir" Trýst her.
Um tú framvegis hevur "Intet signal", vinarliga kanna antennuviðurskiftini á nýggja bústaðnum.
Kanna fyrst at haldarakortið situr í móttakaranum, og um tað situr rætt í. Í flestu móttakarum skal kortið venda við baksíðuni upp (á baksíðuni er strikukota og kortnummar) og endin við flísuni fyrst inn.
Í onkrum føri krevst ávís kortseria til móttakaran, t.d. um móttakarin er av slagnum Digiality T-2001 CX. Ring til Televarpið á tel 340340 fyri at fáa nærri kunning tí viðvíkjandi.
Um kortið situr í einum CA-moduli í flatskíggjanum skal chippið venda ímóti forsíðuni á modulinum, soleiðis at strikukodan á tv-kortinum og modulinum eru á somu síðu. Strikukodan vendir inn ímóti skerminum, og chippið móti veggnum.
Í ávísum førum kunnu vera trupulleikar at fáa uppdaterað kortið í einum CA-moduli ella at fáa tað at virka saman við sjónvarpinum. Um so er ber til at fáa staðfest við t.d. at seta kortið í ein annan mótakara.
Her eru tríggjar møguligar orsøkir:
1. Tað kann vera tí at rásin ikki er við í tí haldinum, sum tú rindar fyri. Rásinnihaldið í hvørjum pakka sær, er at síggja her.
2. Tað kann vera tí at haldarakortið ikki er dagført. Hetta kann standast av, at kortið ikki hevur verið brúkt í eina tíð, t.d. vegna eina ferð í útlandinum. Dagføring av kortinum fer í gongd, so skjótt móttakarin/flatskermurin verður tendraður. Vel eina av rásunum, sum er í tínum ráspakka (ikki galdandi fyri fríu rásirnar Rás 1 og SvF), og lat standa frá í uml. 30 min. Um ikki rásirnar tá síggjast, er 3. orsøkin møguliga uppá tal, ella kortið og móttakarin mugu kannast nærri. Ring til Televarpið á tel 340340 fyri at fáa fleiri upplýsingar.
3. Tað kann vera, at haldið er í eftirstøðu og at haldarakortið tískil er stongt. Ring til Televarpið á tel 340340, um ivamál er um inngjaldingar og eftirstøðu. Er kortið stongt, verður tað latið uppaftur, so skjótt eftirstøða er goldin.
Tá sigur skipanin frá, at kortið ikki er góðkent. Eitt mistak kann vera hend undir skrásetingini. Ring 340 340 og greið frá trupulleikanum.
Hevur tú upprunamóttakaran Force 1144T:
Trýst á 0, trýst OK og blaða niður til Information, trýst OK. Nú sæst signalstyrkin. Um styrkin er niðanfyri 76%, eru sannlíkindi fyri, at myndin er stirvin ella fryst. Kanna antennuviðurskiftini. Tað er eisini møguligt at signalið er ov sterkt. Tá er signalstyrkin heilt lág, um 20-30%. Tá verður dempilið sett í endan á antennukaðalinum og hareftir í antennustykkið í móttakaranum. Dempilið er at fáa í Televarpinum.
Hevur tú móttakara Force 320T:
Trýst á Menu, blaða niður til Indstil, trýst OK/Select. Blaða niður til Lister, trýst OK/select. Blaða niður til Modtagekvalitet, trýst OK/Select. Vel síðani frekvensin, sum tú vilt kanna við at nýta pílaknøttirnar runt OK/Select knøttin, og trýst á OK/Select fyri at síggja signalstyrkina. Gott signal er 98-100%. Minimum signal í hesum móttakara er uml. 80%.
Hevur tú móttakara v/harðdiski Topfield 5100 ella Topfield 5700:
Trýst á I-knøttin (beint undir 9 talinum á fjarstýringini), so sæst navnið á rásini, ið tygum hava valt til vinstru á skerminum. Longur ímóti høgru stendur frekvensurin, sum rásin liggur á, og uttast til høgru eru tvær strikur. Tann ovara strikan er gul og gongur yvir í reytt og tann niðara er gul og gongur yvir í blátt. Hesar báðar strikurnar umboða signalstyrki og signalkvalitet. Best er um hesar báðar fylla hvør sín teig heilt út.
Hevur tú móttakara Digiality T-2001: Trýst á reyða knøttin á fjarstýringini og upplýsingar koma fram, m.a. signalstyrki og hvørji týdd, rásin liggur á. Her eru tveir signal-indikatorar fyri styrki og kvalitet, men signalkvaliteturin er tann umráðandi. Minimum signal í hesum móttakara er 32%, og gott signal er 48-64%.
Hevur tú móttakara Handan 5001: Trýst Menu, vel Installation, síðani Søger kanaler. Markeraða linjan stendur ovast á linjuni Søgningstype, sum skal veljast til Manuelt. Tá kann man flyta niður á næstu linju og velja tað týdd (kanal), sum signalstyrkin skal kannast á. Niðast í rútinum síggjast tvey signaltøl fyri niveau og kvalitet, og bæði tølini eru omanfyri 90%, tá signalstyrkin er góð.
Byrja við at hyggja í yvirlitið: Í hesum bygdum/býum sæst Televarpið
- Trýst her
Vissa tær at møguleiki er at síggja Televarpið í bygdini/býnum, har tú býrt.
Fá til vega eina útiantennu, sum tekur rás 21 til 69 á UHF bandinum.
Eru fleiri móttakarar/sjónvørp, sum skulu taka signal frá somu antennu, er tað møguligt at tú fært brúk fyri einum antennuforstyrkjara.
Televarpið mælir til at brúka útiantennu heldur enn inniantennu.
Hevur tú ein av teim fyrstu móttakarunum. Force 1144T er hetta galdandi:
Kanna antennusignalið við at trýsta á "0",
trýst síðani á "OK",
píla niður á "Information",
og trýst so aftur á "OK".
Um styrkin er omanfyri 84% er signalið nøktandi.
Í summum førum kann signalið verða ov sterkt. Tá vísir signalindikatorin at signalstyrkin er niðanfyri 40%, hóast talan er um ov sterkt signal.
Tað kann hjálpast við at keypa eitt sokallað dempilið, sum verður sett ímillum antennustykkið í móttakaranum og hann-stykkið á kaðalinum. Síðani verður dempiliðið stillað til at dempa signalið júst so mikið, sum er neyðugt í hvørjum føri sær. Dempilið eru at fáa í Televarpinum í Hoyvík.
Ymisku sløgini av móttakarum vísa ymisk prosenttøl í signalstyrki. Her eru nøkur dømir:
Force 320T hevur gott signal á 98-100%.
Digiality T-2001 hevur gott signal á 48-78%.
Handan 5001 hevur gott signal á 96-98%.
At hava ov sterkt signal er einans aktuelt við fyrstnevnda móttakara, Force 1144T. Aðrir móttakarar hava signalstillaran innbygdan frammanundan.
Nakrar broytingar verða gjørdar við sendinetinum í løtuni, men beinleiðis útbyggingar fara ikki fram í løtuni. Sí annars her hvørji øki kunnu móttaka signalið frá Televarpinum.
Nickelodeon og VH1 deila pláss. Nickelodeon sendir frá kl. 05.00 til kl. 17.00 og VH1 sendir restina av tíðini.
Ja, øll sjónvørp kunnu brúkast til Televarpsmóttakararnar. Scart-kaðal at seta ímillum sjónvarp og móttakara fylgir við í eskjuni, tá nýggjur móttakari verður keyptur.
Til tey elstu sjónvørpini, sum ikki hava scart-inngang, er neyðugt við einum antennukaðali (RF-kaðal) at seta ímillum sjónvarp og móttakara ístaðin fyri scart-kaðalin.
Fleiri av teimum nýggjastu sjónvørpunum hava HDMI-inngongd í staðin fyri scart-inngang, her ber til at keypa kaðal við hmdi/scart at seta ímillum.


c: text/html

text: Ríkið (dansk: Riget) er ein danskt-framleidd sjónvarpsrøð í 8 pørtum, skapað í 1994 av Lars von Trier og samframleidd av Lars von Trier og Morten Arnfred. Teir fyrstu fýra partarnir vóru vístir á DR1 frá 25. november til 15. december1994 og hinir partarnir, við heitinum Riget II, vóru vístir frá 24. november til 15. desember 1997. Sjónvarpsrøðin varð eisini víst í Føroyum hjá Kringvarpinum. Leikgongdin gongur fyri seg á Ríkissjúkrahúsinum í Keypmannahavn, sum av mongum verður nevnt Riget, harav kemur eisini heitið á sjónvarpsrøðini.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Antarktisk-Suðurbók
Antarktisk-Suðurbók (frøðiheiti - Nothofagus antarctica) (spanskt Ñire ella Ñirre), er eitt leyvfellandi træ ella runnur, ið er upprunavøkstur í Suður Kili (Chile) og Argentina frá uml. 36°S og heilt suður á Eldlandið (Tierra del Fuego) (56° S). Tann syðsti gróðrarstaðurin er á oynni Hoste Island, sostatt er Antarktisk Suðurbók tað træið ið veksur syðst á jarðarklótini. Tað trívist best í tí nú minkandi tempereraða regnskóginum.
Antarktisk Suðurbók er gróðursett á vesturstrondini av Norðuramerika, í Stóra Bretlandi og í Føroyum her hon trívist sera væl.


text:
Slovenia
Slovenia er lýðveldi í Miðevropa. Í vestri hevur Slovenia mark við Italia, í norðri við Eysturríki, í eystri við Ungarn og í suðri við Kroatia.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Slovensk søga
Eftir at hava staðið undir Eysturríki og síðan verið samveldisríki í Jugoslavia, gjørdist landið frælst í 1991.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Slovenskur politikkur
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Slovensk mentan
Hóast slovenar vóru undir eysturríkarum í nærum túsund ár, hava teir varðveitt mentan sína og mál sítt, sum hoyrir til slavisku málini. Litføgur klæði við baldýraðum mynstrum og eitt sjáldsamt høvuðklæði eru partur av mentan teirra.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Slovensk landafrøði
Fjallalandið Slovenia er í Útnyrðingspartinum á Balkan. Vakra landslagið við høgum fjøllum, vøtnum og skógum dregur mong ferðafólk. Mesta fólkið býr í smáum býum ella í mongu bygdunum, ið eru um alt landið. Um 300.000 fólk búgva í høvuðsstaðnum Ljubljana - hann er næstminsti høvuðsstaður í Evropa. Alpurnar eru suður í Norðurslovenia. Her eru høg fjøll og djúpir, avbyrgdir dalar. Smáir býir og smáar bygdir við smølum krókutum vegum og timburhúsum eru í dølum og líðum, har ikki er árent fyri skalvi og omanlopi. Av tí at so ringt er at koma fram í hesum kavatakta og bratta lendi, vórðu hesi búpláss mestsum avbyrgd í øldir, men nú á døgum eru tey ímillum best umtóktu ferðamannastøð í Slovenia.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Slovenskur búskapur
Kríggið í gomlu samveldislondunum er farið illa við búskapinum, helst í ferðavinnuni. Stórir skógir eru í Slovenia: haðan fæst viður til saguløð og pappírsverksmiðjur. Seinastu árini hava slovenar fingið nógvar vesturevropeiskar fyritøkur at loyvt slovenum at byggja verksmiðjur, sum gera til dømis bilar, trukkar, mortorsúkklur og køliskáp í verksmiðjum í Slovenia.
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- Slovenia.si. Your gateway to information on Slovenia.
- Government of the Republic of Slovenia
- Slovenia
- Mountaineering in Slovenia


text:
In: Ummæli7 Jun 2013
Samansetingin kundi valla verið meiri fjølbroytt, men kortini gav tað mesta meining, tá tiltakið De forblæste øer varð hildið á Christiania farna vikuskiftið.
Er hann nevndur, er hann kendur. Føroyski høvdingurin í danska náttarlívinum, Edmund S. Jacobsen. Litríkur er hann og tað eru tónleikatiltøkini, hann skipar fyri eisini. De forblæste øer var eitt gott dømi um hetta.
Tiltakið varð hildið á Loppen, ið er fyrsta spælistaðið, tú kemur til á Christiania. Eitt rátt og avlangt høli á 1. hædd, har konsertir eru so at siga hvørt kvøld í vikuni. Fyri júst einum ári síðani spældu 200 har – nú var túrurin komin til fýra onnur føroysk nøvn: Øssur Johannesen, The Dreams, MC-Hár og Hamferð.
At síggja til fýra ógvuliga ymiskir bólkar, sum tó hava fleiri felagsnevnarar. Hjá øllum pørtum var talan um teirra fyrstu framførslu á Christiania. Og fyri allar partar er eisini tað galdandi, at teir hvør í sínum lagi og á hvør sín hátt hava verið slóðbrótarar og undangongu menn á føroyska tónleikapallinum.
Dugnaligi og dámligi tónleikarin Knút Háberg Eysturstein var diskari hetta kvøldið undir navninum DJ Knút. Hann var maðurin, sum byrjaði og endaði tiltakið, og sum annars syrgdi fyri rætta huglagnum inni í Loppen. Og tað krevur sín mann, tí tá tiltakið byrjaði mundu tað valla vera meiri enn 30 fólk. Tá tað vóru mest vóru 300. Alt broyttist allatíðina. Fólk komu og fóru. Tónleikurin á pallinum skifti stíl, so hvørt ein bólkur fór av og annar kom á. Fólk fingu fleiri øl innanbora – og tað veit gud um tað ikki passar, um onkur føroyingur ikki roykti uttanfyri. Altso sigarettir. Og hassjsigarettir. Joints, tey kalla. Massar av teimum. Liðugtrullaðar eins væl og fólk eisini miksaðu sjálvi. Hassj, skunk, pott og so framvegis. Vistfrøðiligt eisini. Eingin nevndur, eingin gloymdur. Og eingin doyði, átti eg at lagt aftrat.
Knút loftaði øllum við sínum tónleiki. Visti allatíðina hvat lag var hóskandi – og tað var Svarti ravnur hjá Kræklingum millum annað. So hava christianittarnir eisini hoyrt tað! Herligt.
Ógvuliga hóskandi var Øssur fyrsti maðurin á pallinum. Uttan mun til hvør listagreinin er, ið Øssur úttrykkir seg í, so krevur hann nógv av tí, ið móttekur. Tíbetur gevur hann eisini eina rúgvu aftur – og soleiðis var eisini leygarkvøldið. Tað er myrkt og tað er óinnpakkað. Hann borðreiðir tað sum tað er, tí hann veit, at tað er gott. Hansara vøra er góð og talar fyri seg. Soleiðis var eisini leygarkvøldið á Christiania, sum fyri Øssursa viðkomandi byrjaði við, at ein yrking varð koyrd frá, áðrenn bassurin blídliga buldraði avstað. Myrkt, men samstundis leikandi lætt. Í ein góðan hálvan tíma. ”Takk”, segði hann so, reistist og fór av pallinum. Einki roks. Júst sum við tónleiki hansara, skaldskapi hansara og málningunum.
Síðani fingu vit eitt stílskifti, ið vildi nakað. The Dreams vóru næstir á pallinum – og tað sást á fjøldini. Nú eru tannáringar í Danmark Beliebers og Directioners, men fyri nøkrum árum síðani átti The Dreams størstu fjepparafjøldina. Dreamers kallaðu tey seg – og tey fylgdu teimum fýra føroyingunum allastaðni. Nú hava flestu fýrarnir í The Dreams eisini aðrar tónleikaverkætlanir at ganga uppí, The Dreams hevur spælt millum lítið og einki tey bæði seinastu árini, so fjepparaskarðin er ikki heilt tann sami, sum hann var, tá The Dreams vóru í hæddini. Hans Edward og hansara menn høvdu eisini gingið stillisliga um dyrnar við hesum tiltakinum, tí hetta ongantíð var ætlað sum ein klassisk The Dreams konsert. Tað var tað heldur ikki. Tað var eitt ball. Eitt føroyskt ball við Sirkus Tinganes og øðrum slagarum frá Tazy-tíðini, umframt fleiri coverløg, ið bólkurin ber væl. Teir hugnaðu sær á pallinum. Hans Edward legði út við at siga, at teir bara ætlaðu at spæla country – hetta sagt við tjúkkari suðuroyar dialekt. Og so var óformelli stílurin líkasum lagdur. Fólkið tók væl í móti – eisini nú vaksnu droymararnir.
Nú vóru vit komin hálvan veg og á skránni var MC-Hár. Í 22 ár hava teir øst og argað í Føroyum, og øll hesi árini hava politiskir myndugleikar, andaligir felagsskapir og privatpersónar roynt at steðga teimum. Við hesum í huga er tað at undrast yvir, at MC-Hár ikki hevur spælt á Christiania áður, tí frístaturin hevur sanniliga havt sínar dystir við júst somu myndugleikar, felagsskapir og fólk í síni 42 ára langu søgu síni. Fyri tey, sum ikki høvdu Hamferð ovast á listanum hetta kvøldið, so var MC-Hár ivaleyst hæddarpunktið. Ikki uttan orsøk, tí tá teir fóru av aftur pallinum, so høvdu teir leverað, fyri nú at vera í MC-Hársligari jargon. Teir eru feitir, sjálvfeitir eisini, men upp á ein fittan máta. Og so eru teir eisini dugnaligir. Tað helt eg eisini, at teir vóru, tá eg sum tannáringur var til mína fyrstu konsert við teimum. Tað er minst tíggju ár síðani nú – og teir eru vorðnir minst tíggju ferðir betri! Rókur fekk Loppen at syngja ”sperm” í kór, Niels Uni stjórnaði yvirkroppaballinum meðan Rani, Heri, Jens og Jónas bóru bólkin trygt og gott gjøgnum framførsluna. Tá Spark Buzz N og restin av manningini takkaðu fyri seg, ferðaðust føroysku tónarnir um sperm víðari út í søtu luftina, sum hevur valdið á stórum parti av frístatinum, meðan gólvið í Loppen fleyt við hítum, sum ivaleyst vóru fyltar seinni. Segði nakar sperm?
Høvuðsnavnið Hamferð settti punktum. Herfyri spældi Hamferð í dómskirkjuni í Havn, men leygarkvøldið var leikpallurin nakað øðrvísi. Tó so er tað altíð okkurt hátíðarligt yvir løtuni, tá Hamferð spælir. Hetta sjálvandi fyrst og fremst tí, at Hamferð er ein framúrskarandi bólkur. Teir taka seg sjálvan og tónleikin í størsta álvara. Og við bara fimm árum á baki er tað eitt imponerandi huglag, teir ferð eftir ferð megna at skapa við sínum tónum. Konsert teirra leygarkvøldið á Christiania var mest líkt eini tungari og tygnarligari jarðarferð. Stórsligið og virðiligt upp á allar mátar.
Eitt hóskandi punktum fyri einum frálíkum føroyskum kvøldi í danska frístatinum. Takk fyri Knút Háberg Eysturstein, Øssur Johannesen, Hans Edward Andreasen, Eirikur Gilstón Corfitz, Heini Corfitz, Heini Mortensen, Niels Uni Dam, Rókur Jákupsson Jacobsen, Rani Hammershaimb Christiansen, Heri Reynheim, Jónas Bloch Danielsen, Jens V. Jacobsen, Jón Hansen, John Egholm, Theodor Kapnas, Remi Johannesen, Esmar Joensen, Jenus í Trøðini og ikki minst Edmund S. Jacobsen, fyri eitt framúr gott kvøld.
De forblæste øer og eitt summarkvøld á Christiania er ein andsøgn í sær sjálvum. Samansetingin av bólkum hetta kvøldið var eisini margháttlig. Men tá høvdingar hittast og undangongumenn savnast, so kann úrslitið vera gott. Tað var tað eisini á Loppen leygarkvøldið.
Hetta var fyrsti gestabloggur nakrantíð á Nudlum, og hvør er meira upplagdur enn sjálvur musketerurin innan føroyska miðlaheimin, møguliga snøggasta blondina, ið nakrantíð hevur arbeitt í Miðlahúsinum, og uttan iva ein tann besti og spískasti klummuskrivarin, ið Føroyar hevur fostra. (eftirnavnið er eisini fínt).
Hetta er heimasíðan hjá Niels Una Dam, her vera ummæli og annar tekstur hjá mær at finna. Hetta er ikki ein tíðindasíða, so dagføringin verður ivaleyst so sum so


text:
28. september
28. september er dagur 271 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 272 um skotár er). 94 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1745 - Í einum leikhúsi í London verður bretski tjóðsangurin God Save The King á fyrsta sinni spældur alment.
- 1865 - Elisabeth Garret Anderson verður fyrsta bretska konufólk sum gerst lækni.
- 1931 - Hetta er seinasti dagur, danir kunnu býta pengar um við gull.
- 1974 - Poul Schlüter verður valdur til formann í Konservativa Fólkaflokkurin eftir Erik Haunstrup Clemmensen.
- 1991 - Mogens Glistrup verður á landsfundi koyrdur úr Framburðsflokkinum, sum hann sjálvur stovnaði.
- 1994 - Ferjan Estonia søkkur í illveðri í Eystursjónum á veg til Stockholm: 852 fólk drukna, og bara 137 verða bjargað.
- 2014 - Valborg Heinesen vann bronsu í DM maraton í Odense við tíðini 2.49.37, sum var nýtt føroyskt met. Gamla metið átti Joan Bláfoss.
- 2014 - KÍ kvinnurnar settu heimsmet við at vinna FM 15. árið á rað.
- 2014 - Føroyska fyritøkan JT electric á Kambsdali fekk eina íslendska virðisløn fyri sína menning av einum trolkamera.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1934 - Brigitte Bardot, franskur sjónleikari
- 1946 - Helen Shapiro, enskur sangari
- 1958 - Peter Gantzler, danskur sjónleikari
- 1987 - Hilary Duff, amerikanskur sjónleikari og sangari
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1675 - Lucas Jacobsøn Debes varð føddur 1623 í Stubbekøbing, Danmark.
- 1970 - Egyptiski forsætisráðharrin Gamal Abd al-Nasser doyr av hjartatilburði, 52 ára gamal.
- 1978 - Í Vatikaninum verður Jóannes Páll 1. funnin deyður, bara 33 dagar eftir at hann gjørdist pávi.


text:
Skerpikjøt
Skerpikjøt er føroyskur matur. Tað er tjógv ella bógvur av seyði, sum verður hongt í ein hjall at turka í fleiri mánaðir. Kjøtið verður fyrst visnað, síðan ræst, og at enda turt. Smakkurin er tengdur at ymiskum faktorum so sum veðurlagi og hvussu góður hjallurin er. Ein trupulleiki ið ansast má eftir, meðan kjøt hongur í hjalli og turkar eru skinnflugurnar. Tær mugu ikki fáa loyvi at koma nær kjøtinum og leggja egg har, tí so kemur maðkur í, og kjøtið verður tá ikki etandi. Tað skal helst vera kalt í veðrinum um heystið, tá slaktið er fyri, tí tá eru ongar flugur. Er tað lýtt í veðrinum eru flugur og so má ansast væl eftir at halda teimum frá kjøtinum. Í Føroyum er ikki vanligt at eta visnað kjøt, man bíðar antin til kjøtið er blivið ræst ella til tað er turt. Ræst kjøt verður kókað ella stokt. Turt kjøt verður etið sum tað er, tað verður ikki kókað ella stokt. Tá talan er um fisk, tvøst og um ávís sløg av fugli, so verða hesi havd til matnað í øllum trimum støðum: visnað, ræst ella turt.[1] Tað er tað turra seyðakjøtið, sum verður nevnt skerpikjøt. Tað verður eisini nevnt turt kjøt. Skerpikjøt verður etið á ymiskan hátt, tað kann verða etið sum viðskeri upp á rugbreyð, drýl ella franskbreyð, tað kann etast afturvið kókaðum eplum, tað er tó ikki so vanligt. Skerpikjøt er eisini ofta at finna í sjálvtøkuborðum, sum eru vanlig at brúka nú á døgum til vælkomst, móttøkur, konfirmatiónir, barnadópar, brúdleyp, føðingardagar og aðrar merkisdagar.


text:
Victoria drotning
Victoria (Alexandrina Victoria; 24. mai 1819 – 22. januar 1901) var drotning av tí Sameinda Kongaríki Stórabretland og Írland frá 20. juni 1837 og tann fyrsta keisarinnan av India frá 1. mai 1876 til sín deyðadag. Regeringstíð hennara sum drotning vardi í 63 ár og 7 mánaðir, og er longri enn hjá nøkrum øðrum bretskum monarki. Hon er tann higartil longststrýrandi kvinnuligi monarkurin í søguni. Alt tíðarskeiðið meðan hon stýrdi verður nevnt Victorianska tíðin. Hetta tíðarskeiðið var eyðkent av ídnaðarligum, politiskum, vísundaligum og hernaðarligum framburði í tí Sameinda Kongaríki Stórabretland og Írland.
Tá Victoria tók við trúnuni, var tað Sameinda Kongaríki longu sett á stovn sum eitt konstitutionelt monarki: regenturin hevði avmarkaða poliska ávirkan og framdi hana eftir ráðum frá forsætisráðharranum. Men hon var eitt týdningarmikið súmbol fyri sína tíð. Victoriutíðin er sermerkt við einari stórari øking av tí bretska imperinum; í tíðarskeiðnum náddi tað sítt hæddarpunkt, og gjørdist tann størsta globala stórmaktin yvirhøvur.
Victoria, sum stórt sæð var av týskari ætt, var dóttir Prins Edward Augustus, hertogi av Kent og prinsessu Victoriu av Sachsen-Coburg-Saalfeld, abbadóttir George 3. og bróðirdóttir Vilhelm 4., sum stýrdi áðrenn hana Hon fyriskipaði hjúnalag fyri tey nýggju børn hennara og 42 ommubørn yvir alt kontinentið. Tað bant Evropa saman og gav henni eykanavnið "Omma Evropu".[1] Hon var tann seinasti bretski monarkurin frá Hannover Húsinum; sonur hennara Kong Edvard 7. hoyrdi til Sachsen-Coburg-Gotha Húsið.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Bók: Her Little Majesty: The Life of Queen Victoria, eftir Carolly Erickson, útgevari: Simon & Schuster, isbn=0-7432-3657-2, útgávurár: 1997


text:
Orkestur
Orkestur eru ikki bara hissini ljóðføri, sum savnað eru saman. Neyvt er ætlað, hvussu tey ymsu ljóðførissløgini eru sett saman. Hvør hevur sín lítla ella stóra leiklut, tá ið tónleikur verður spældur. Ongantíð spæla so nógvir tónleikarar saman sum í symfoniorkestri. Í symfoniorkestri eru vanliga 90 tónleikarar. Ljóðførini eru skipað í fýra høvuðsflokkar: Streingjaljóðføri, træblásarar, messingarblásarar og slagtól. Áður vóru orkestrini leysligari skipað. Tá spældu tónleikarar á teimum ljóðførum, teir áttu sjálvir ella høvdu fyri hond. Men tónaskøld í 18. øld vildu hava vissu fyri, at teirra tónleikur varð ikki øðrvísi spældur, enn hann var ætlaður. Tí viðmerktu teir á nótablaðnum tað, sum hvørt ljóðføri sær skuldi spæla. Tíðliga í 20. øld høvdu symfoniorkestrini ment seg til tað, tey nú eru.
Mangir stórbýir í bæði Evropa, Russlandi og USA høvdu - og hava enn - síni egnu symfoniorkestur. Mæt tónaskøld sum Ludwig van Beethoven og Wolfgang Amadeus Mozart skrivaðu mikil orkesturverk, nevnd symfoniir. Symfoniorkestrini eita eftir hesum tónleikinum, men tey spæla eins væl annan klassiskan tónleik og lættari tónleik við. Tann, ið stjórnar orkestrinum, vísir stevið við handarkeipum ella taktstavi, so orkestrið sær, hvussu stevið skal vera. Orkesturleiðarin stjórnar orkestrinum øðrvísi, enn til dømis løgreglan stýrir ferðsluni. Hann setur dám á tónleikin, at hvør framførsla skal vera minnilig. T.d. Arturo Toscanini (1867-1957) dugdi sera væl at gera tónleikin livandi.


text:
Spice Girls
Spice Girls var ein enskur gentutónleikabólkur, sum varð stovnaður í 1994. Síðan tá hevur bólkurin selt yvir 80 milliónir album og stakløg. [1]
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Tað var Chris Herbert, ið fekk tað hugskot at seta saman ein gentubólk, ið kundi fáa eins stóra sukse sum dreingjabólkurin Take That. Chic Murphy fíggjaði verkætlanini, og Herbert fór í gongd við at lýsa eftir gentum til bólkin í blaðnum Stage. Manager hjá gentubólkinum gjørdist Simon Fuller. Fimm ungar gentur vóru valdar út til nýggja tónleikabólkin, ið fekk navnið Spice Girls. Skjótt fingu tær eyknevni, ið øll enda við Spice: Melanie Brown ("Scary Spice"), Melanie Chisholm ("Sporty Spice"), Emma Bunton ("Baby Spice"), Geri Halliwell ("Ginger Spice") og Victoria Beckham, fødd Adams ("Posh Spice"). Tær fingu plátusáttmála við Virgin Records og útgóvu fyrstu stakfløguna "Wannabe" í 1996, sum gjørdist nummar eitt á hittlistum í meira enn 30 londum, og hjálpti við til at etablera bólkin sum eitt altjóða fenomen. Fyrsta album teirra, Spice, seldi meira enn 28 milliónir eintøk kring allan heimin, og gjørdist bestseljandi album hjá einum gentubólki í alheims tónleikasøguni. Tær hava selt yvir 80 milliónir tónleikaútgávur, sum ger tær til mest-seljandi gentutónleikabólk yvirhøvur og ein av best-seljandi popbólkunum gjøgnum tíðirnar.


text:
Oussama Mellouli
Oussama Mellouli (føddur 16. februar 1984) er tunesiskur svimjari, hann svimur frísvimjing og blandað. Hann hevur kelinavnið Ous. Mellouli venur í USA við USC Trojans á lærda háskúlanum í Suður Kalifornia (University of Southern California).
Innihaldsyvirlit
Lívsleiðin í altjóða svimjing[rætta | rætta wikitekst]
Mellouli hevur sett afrikanskt met. Í 2009 gjørdist hann heimsmeistari í 1500 metrum frí á Heimsmeistarastevnuni 2009 í Italia við tíðini 14:37.28.[1] Føroyski Pál Joensen svam eisini í somu kapping, hann gjørdist nummar 17.[2] Mellouli vann tvey silvur heiðursmerki í somu heimsmeistarakapping í 800 metrar frí og 400 metrar frí. Hann vann gull í 1500 frí á summar Olympiaduni í 2008. Mellouli vann heiðursmerki í 2007, men seinni misti hann tey, tí altjóða svimjisambandi fann útav, at roynd varð tikin av Mellouli í 2006, og at henda royndin var positiv, tvs. at Mellouli hevði nýtt eitt ólóligt doping evni. Svimjisambandi í Tunesia valdi tó bert at geva honum ávaring, men FINA vildi hava harðari revsing, so málið fór til CAS dómsstólin (Court of Arbitration for Sport), og soleiðis endaði tað við, at heiðursmerkini, sum Mellouli vann í 2007 vóru tikin frá honum. Sí annars yvirlitið niðanfyri yvir nøkur av týdningarmiklastu úrslitunum hjá Oussama Mellouli.
Heiðursmerki og onnur úrslit á altjóða svimjistevnum[rætta | rætta wikitekst]
- 2010 Heimsmeistara svimjikapping í Dubai á stuttgeil - vann gull í 1500m frí[3], silvur í 400m blandað og bronsu heiðursmerki í 200m og 400m frí[4] og 200m frí.
- 2009 Heimsmeistara svimjistevna - 1 gull (1500 m frí) og 2 silvur heiðursmerki (400m frí, 800m frí)
- 2009 Miðalhavs Meistarastevna í Svimjing (Mediterranian Games) - Mellouli vann 5 gull heiðursmerki, tað var í 200 m og 400 m blandað og í 200 m, 400 m og 1500 m frí.
- 2008 Summar OL - gull (1500 m frí)
- 2007 Heimsmeistara svimjistevna — úrslitini hjá Mellouli eru nullstillaði vegna positiva doping roynd.
- 2005 Heimsmeistara svimjistevna - bronsu heiðursmerki (400m blandað og 400m frí)
- 2004 Summar OL - fimtapláss (400 m blandað)
- 2004 FINA Heimsmeistara svimjistevna á stuttbana - bronsu (200 m blandað)
- 2004 FINA Heimsmeistara svimjistevna á stuttbana - gull (400 m blandað)
- 2003 Heimsmeistara svimjistevna - bronsu heiðursmerki (400 m blandað)
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Omegatiming.com
- ↑ Omegatiming.com
- ↑ Omegatiming.com
- ↑ Omegatiming.com, 10th FINA WORLD SWIMMING CHAMPIONSHIPS (25M) 2010, Men's 400m Freestyle.


text:
PDF (Portable Document Format) er ein "opin standard" fílustødd, sum varð skapað í 1993 av Adobe Systems. PDF eitt skjalasnið, ið m.a. varðveitir uppseting og skrift á einum teldutøkum skjali. T.v.s. at líkamikið hvat fyri eitt tól, ið tú letur skjalið upp við, so sær skjalið eins út. Pdf-skjøl kunnu lesast av øllum sum hava tikið niður (downloada) ein Adobe Reader pdf-lesara, sum er eitt ókeypis forrit. Ein eigur ikki at kunna skriva í pfd skjøl, men tað ber kortini til í ávísum førum. Til hetta krevst serligt forrit t.d. Adobe Acrobat ella Libre Office. Tann sum velur at brúka PDF formatið, ger tað ofta fyri at vera vísur í at fólk ikki fara at broyta nakað í skjalinum.
Tá pdf-skjalið verður gjørt, er møguligt at læsa skjalið á ymiskan hátt, t.d. soleiðis at ikki ber til at viðgera skjalið ella at prenta tað. Brúkarin kann bara gera tað við pdf-skjalið, sum rættindi eru givin til. Sum dømi kann nevnast, at eitt nú Arbeiðsloysisskipanin í Føroyum nýtir pdf-skjal sum umsóknarblað, har fólk kunnu útfylla kravdu teigarnar á internetinum, og síðan skriva tað út og undirskriva tað, fyri síðan at skanna tað inn og senda tað við telduposti. Tað ber ikki til at goyma slík skjøl á telduni. Hesi skjøl verða eisini ofta nýtt til spurnarkanningar á internetinum.
Til tíðir eru pdf-skjalið gjørd við at ljóslesa (skanna) pappír har t.d. tekstur er á. Slík pdf kunnu ikki viðgerast (redigerast), tí teksturin er at skilja sum ein mynd sum skannarin hevur avmynda inn í pdf'in.


text:
Starvsskipan
Starvsskipanin hevur heimild í viðtøkunum § 3(3): "Nevndin í Orðabóka-grunninum ásetir vanligu mannagongdirnar hjá grunninum og ger sær starvsskipan í samsvari við ásetingarnar."
§ 1. Nevndarfundir
(1) Nevndin heldur fund í minsta lagi fýra ferðir árliga, tvær ferðir hvørjumegin summarsteðg, men heldur fleiri fundir eftir tørvi.
(2) Regluligu fundirnir verða avráddir fyri hvørt ár.
(3) Aðrir fundir verða hildnir um nevndin einmælt vil, ella formaðurin umvegis skrivaran boðar til fundar við vikufreist.
§ 2. Fundarskrá
(1) Fyri hvønn nevndarfund verður gjørd fundarskrá.
(2) Fundarskráin skal vera send út tvær vikur fyri fund ella góðkennast einmælt á fundi.
§ 3 Fundarfrásøgn
(1) Fyri hvønn fund verður skrivað fundarfrásøgn.
(2) Nevndarskrivari og formaður gera uppskot, ið verður sent hinum limunum um teldupost.
(3) Nevndin góðkennir og undirskrivar frásøgn á seinni fundi.
§ 4. Nevndarskrivari
(1) Nevndin setur skrivara at vera nevndini til hjálpar.
(2) Skrivarin hevur ábyrgd av at fyrireika fundir og skriva frásøgn, dagføra heimasíðu, standa fyri vanligum samskifti úteftir, umframt annað, ið nevndin áleggur.
§ 5. Bókhaldari nevndarinnar
(1) Nevndin setur bókhaldara at vera nevndini til hjálpar.
(2) Bókhaldarin hevur ábyrgd av at umsita fæ grunsins, gera roknskap, ráðgeva nevndini um kostnað av verkætlanum, samskifta við grannskoðan og eftirlitsmyndugleikar, umframt annað, ið nevndin áleggur.
§ 6. Málsviðgerð
(1) Mál um stuðul verða viðgjørd sambært umsókn, ið skrivari og formaður leggja fyri nevndina.
(2) Nevndin skal samráðast við allar umsøkjarar og miða ímóti at samtykkja einmælt at stuðla verkætlanum ella at vísa á aðrar møguleikar, um fíggjarorka ikki loyvir at stuðla líkinda umsókn.
§ 7. Samsýningar
(1) Nevndarlimir fáa fyri nevndarfund fundarpengar samsvarandi almennum nevndum.
(2) Nevndarlimir fáa somuleiðis fundarpengar fyri aðrar fundir.
(3) Skrivari fær kr. 2.500,-, og bókhaldari fær kr. 2.000,- um mánaðin.
(4) Fyri serligt virki út um vanligu uppgávurnar kann nevndin samtykkja aðrar samsýningar.
§ 8. Gildi
(1) Starvsskipanin fær gildi á ólavsøku 2008 og skal endurskoðast annaðhvørt ár.
Starvsskipanin varð endurskoðað á fundi 26.03.12 uttan viðmerkingar/broytingar.
Seinast dagførd: 09/05-2013


text:
Rita inn við Facebook, fyri at leggja vøru inn.
-
Ynski: Er tað nakar sum vil hava ein fittan frens? Hann elskar uppmerksomheit og er sera góður við børn:)
-
Ynski: Vit leita eftir einum frensi (kettlingi), sum vit fegin vilja geva eitt heim.
-
Ynski: Eg havi tveir reydar frensar og ein kettu, tey eru fødd 30 me I, mitt nr er 583623
-
Ynski: Eg leiti eftir einun reyðum frensi... Skal vera loðin og skal vera klárur at fara í nýtt heim... Hettar er skriva 20.des2013
-
Ynski: er tað nakar sum vil hava ein frens 9.vikur gamal? :)


text:
12. oktober
12. oktober er dagur 285 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 286 um skotár er). 80 dagar eru eftir av árinum.
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1948 - Fyrsti Morris Minor verður framleiddur í Onglandi.
- 1973 - Juan Peron verður forseti í Argentina og konan Isabel varaforseti.
- 1984 - Bretski forsætismálaráðharrin Margaret Thatcher sleppur við livinum frá eini morðroynd, tá ið ein IRA-bumba verður sprongd á Grand Hotel í Brighton, har konservativi flokkurin hevur ráðstevnu. Fimm fólk lata lív.
- 1989 - Christer Pettersson, sum fekk lívlanga fongsulsrevsing fyri at hava dripið Olof Palme, verður nú frífunnin og leyslatin.
- 1998 - Stutt eftir midnátt dettur eitt lítið Cessna flogfar úr Roskilde niður á oynni Stord millum Bergen og Stavanger. Øll tey níggju fólkini, sum vóru við - øll danir - lata lív.
- 2000 - Í Aden, Jemen verður USS Cole álopið av tveimum sjálvmorðsbumbumonnum. 17 missa lívið, meðan í minsta lagi 39 fáa løstir.
- 2002 - Ein bumba verður sprongd á einum náttklubba í Bali, sum mest verður vitjað av ferðandi. Um 200 fólk doyggja, teirra millum fleiri norðurlendingar.
- 2003 - Michael Schumacher verður Formel 1 meistari fyri sættu ferð.
- 2005 - Shenshou 6, ið er onnur mannaða rúmdarferðin hjá Kina, verður skotin út. Umborð eru Fei Junlong og Nie Haisheng, ið skulu vera í ringrás um jørðina í 5 dagar.
- 2012 - Landsdystur í fótbólti Føroyar - Svøríki 1-2 á Tórsvølli, Rógvi Baldvinsson gjørdi málið fyri Føroyar.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1935 - Luciano Pavarotti, italienskur operasangari (deyður 2007)
- 1941 - Peter Abrahamsen, danskur tónleikari
- 1949 - Carlos "Sjakalurin", terroristur
- 1968 - Hugh Jackman, avstralskur sjónleikari og sangari
- 1975 - Marion Jones, amerikansk ítróttakvinna
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 632 - Honorius 1., pávi
- 642 - Jóannes 4., pávi
- 1730 - Fríðrikur 4., kongur í Danmark (f. 1671)
- 1997 - John Denver, amerikanskur sangari og sjónleikari (f. 1943)


text:
Immunskipan
Immunskipanin er verjuskipanin hjá kropppinum ímóti smáverum, so sum bakterium og virusum. Immunskipanin er samansett av ymiskum sløgum av hvítum blóðkyknum. Tá kroppurin verður smittaður av til dømis eini bakteriu leypa hvítu blóðkyknurnar á og royna at drepa tær fremmandu kyknurnar.
Immunskipanin hevur minni, sum ger at næstu ferð kroppurin kemur í samband við bakteriuna, er klárt við andevnum sum kunnu merkja júst hesa bakteriuna so hon verður dripin beinanveg.
Immunskipanin er deild upp í ta viðføttu og ta tillagaðu immunskipanina.
Innihaldsyvirlit
Viðfødda immunskipanin[rætta | rætta wikitekst]
Tann viðfødda immunskipanin er ein skipan sum næstan allir lívsformar hava og er tann skipanin sum virkar beinanvegin tá ein fremmand kykna kemur í kroppin. Tað er ein óspesifikk skipan og er uppbygt av eini komplementskipan og ymiskum sløgum av fagosyttum (kyknur ið drepa fremmandar kyknur við at eta tær):
Tað finnast eisini aðrar kyknur[rætta | rætta wikitekst]
Tillagaða immunskipanin[rætta | rætta wikitekst]
Tann tillagaða immunskipanin er ein skipan sum bert geisladjór hava og virkar við, at ymiskar kyknur hava ymisk antigen. Soleiðis ber til at tillaga verjuna ímóti bakteriur og virusum. Hetta elvir til eina sterkari verju, sum eisini hevur møguleika at minnist bakteriur kroppurin hevur møtt fyrr. Skipanin er samansett av tveimum sløgum av lymfosyttum: T-kyknur og B-kyknur
- T-drepara kyknur (TC): Drepa kyknur við fremmandum antigenum á yvirflatuni, t.d. kyknur, ið eru smittaðar við einum virusið.
- T-hjálpara kyknur (TH1): Gera makrofagar meiri virknar.
- T-hjálpara kyknur (TH2): Stimbra B-kyknur til at framleiða andevni.
- B-kyknur: Upprunalig B-kykna sum gerst til plasma- og minnikyknur, tá hon verður stimbra av TH2 kyknum.
- B-plasma kyknur: Stuttlivandi kykna sum framleiðir andevni.
- B-minni kyknur: Minnast antigenir kroppurin hevur møtt upp til fleiri ár. Gerst til plasma kyknu tá hon møtir antigeni aftur.
Komplementskipanin er eisini ein partur av tí tillagaðu immunskipanini.
Andevni[rætta | rætta wikitekst]
Andevni (antistoffir), eisini kallaði immunoglobulin (stytt Ig), eru evni framleidd av B-kyknum sum kenna ávísar partar av fremmandum kyknum aftur, nevnd antigenir. Kroppurin framleiðir B-kyknur við fleiri milliardum av ymiskum andevnum og nøkur av hesum passa so saman við pettum á fremmandum kyknum. Tá ein B-kykna hevur funnið t.d. eina bakteriu við einum antigenið, ið andevni hennara passar saman við, vísur hon antigeni til eina TH2-kyknu, sum stimbrar B-kyknuna so hon deilir seg og gerst til B-plasma kyknur sum framleiða stórar nøgdir av andevni ímóti júst hesi bakteriu.
Tað finnast fimm ymisk sløg av andevni[rætta | rætta wikitekst]
- IgA: Finst mest í slímhindum.
- IgD: Hevur ongan kendan leiklut, men er mest vanligt á B-minni kyknum .
- IgE: Bindur til allergenir og stimbrar mastkyknur at úrskilja histamin og spælir harvið ein leiklut í ovurviðkvæmi.
- IgG: Er tað mest vanliga andevni, men verður mest framleitt seint í verjuni. Kann aktivera komplementskipanina.
- IgM: Er fyrsta verjan ímóti fremmandum kyknum. Kann aktivera komplementskipanina.
Komplement skipanin[rætta | rætta wikitekst]
Komplementskipanin er bæði ein partur av viðføddu og tillagaðu immunskipanini, sum hjálpir kroppinum at drepa fremmandar kyknur við at gera hol á membranin.
Autoimmunar sjúkur[rætta | rætta wikitekst]
Autoimmunar sjúkur koma av at kroppurin framleiðir andevni ímóti sínum egnu kyknum og elvir til at tær verða álopnar av immunskipanini. Dømi um nakrar autoimmunar sjúkur:
- Diabetes mellitus (typa 1): Andevni ímóti insulinframleiðandi kyknum í búkspýttkertlinum.
- Multipel sklerosa: Andevni ímóti meginnervaskipanini.
- Myasthenia gravis: Andevni ímóti ávísum reseptorum í musklunum.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Michael T. Madigan, John M. Martinko, Brock Biology of Microorganisms, 11th Edition, 2006, Pearson Prentice Hall.


text:
2010
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 4. apríl - Senegal í Afrika fekk sjálvstýrið
- 15. november - NATO gavst við eftirlitsvirkseminum á Sornfelli
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
- 1. januar - FC Suðuroy varð stovnað.
- 29. september - KÍ kvinnurnar spældu seinasta dystin, sum var móti EB/Streymi og vunnu 7-1. Tær vunnu føroyameistaraheiti enn einaferð, tær vunnu við 54 stigum, tær vunnu 17 dystir, spældu 3 javnar og taptu ongan dyst.
- 16. oktober - Seinasta umfarð í 1. deild var leikt. 07 Vestur og KÍ vunnu teirra seinastu dystir, 07 Vestur vann deildina við 61 stigum, KÍ flutti upp við 58 stigum.
- 23. oktober - HB spældi seinasta dystin í Vodafonedeildini og gjørdist føroyameistari. FC Suðuroy leikti móti AB á Argjum og skuldi bara fáa 1 stig fyri at varðveita sessin í bestu deildini, men tapti 1-0, samstundis sum B71 tapti 9-1 og álíkavæl varðveitti sessin í Vodafondeildini. Tað var longu greitt áðrenn seinasta umfarð, at AB flutti niður.
Svimjing[rætta | rætta wikitekst]
- 11. august - Pál Joensen vann silvur til EM í Budapest í 1500 m frí við tíðini 14.56.90, sum var hansara besta tíð og nýtt norðurlendskt met. Tað var av ítróttar viðmerkjarum mett at vera størsta altjóða ítróttarbragd av føroyingi til tá.
Frælsur ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
- 6. mars - Bjørk Herup Olsen, 3.000 metra føroyskt innandura met í Renning
Havrógving[rætta | rætta wikitekst]
- 31. juli - Føroyski rógvarin og ævintýrarin Livar Nysted setti nýtt heimsmet saman við trimum øðrum, tá teir róu um Atlantshavið úr New York til Scilly Oyggjarnar á 43 dagar, 21 tímar og 26 minuttir. Gamla metið, ið var 114 ára gamalt, varð sett av tveimum norðmonnum.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 4. mars - Etta Cameron, danskur tónleikari
- 3. apríl - Eugène Terre'Blanche, leiðari Afrikaner Weerstands Beweging
- 10. apríl - Lech Kaczyński, forseti Póllands


text:
Michelangelo
Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni (6. mars 1475 – 18. februar 1564) var ein sera kringur og gávuríkur málari og myndhøggari. Hann varð føddur í Caprese á fjallinum La Verna í Italia. Standmynd hansara, Dávid, er eitt tað vakrasta listaverki úr endurreisnartíðini. Øll vóru hugtikin, so væl og veruliga standmyndin lýsti styrki og vakurleiki. Myndahøggarar í endurreisnartíðini royndu at endurskapa rómverskt snið í myndunum. Nýggja vitanin um mannakroppin fekk Michelangelo at gera standmyndir, har sjálvt minstu smámunir í vøddum og liðum vórðu endurgivnir. Summir listamenn skóru eisini sundur lík, so teir betur skiltu, hvussu mannakroppurin virkaði.


text:
Břrn, sum ganga í 3. flokki í Tórshavnar kommunu, fáa eitt nýtt frítíđartilbođ frá komandi skúlaári.
Mentamálanevndin og fíggjarnevndin hava samtykt at bjóđa hesum břrnum eitt frítíđartilbođ, sum líkist tilbođnum í Margarinfabrikkini.
Frítíđartilbođiđ bjóđar nakađ tađ sama sum ein frítíđarskúli viđ verkstřđum, ítrótti og mřguleika fyri spćli yvirhřvur.
Frítíđartilbođiđ verđur í mesta mun á verandi frítíđarskúlum.
Frítíđarskúlarnir í Havn eru ymiskir. T.d. er ein náttúrufrítíđarskúli í Havnardali viđ djórum og fríari náttúru. Ađrir frítíđarskúlar hava góđar mřguleikar fyri ítrótti.
Ein árgangur er um 300 břrn. Tekur helmingurin av teimum, sum nú fara í 3. flokk, av tilbođnum, verđa rakstrarútreiđslurnar mettar til slakar 0,9 mió kr til starvsfólk og annan rakstur.
Í flestu fřrum rúmast břrnini í verandi frítíđarskúlum, men í ovara parti av býnum verđur neyđugt at útvega hřlir.
Samtykt er í ár at játta rakstrarpeningin av sparingum í sambandi viđ verkfalliđ í vár.
Foreldraráđini fyri frítíđarskúlarnar í Tórshavnar kommunu heittu á kommununa um at víđka frítíartilbođini til eisini at fevna um 3. flokk. Umsitingin hevur skotiđ hesa nýggju skipan upp sum eina royndarskipan fyri fyrst.
---


text:
Premier League
Premier League er tann hægsta deildin, Meistaradeildin, í enskum fótbólti. Av sponsor-ávum er almenna heitið á ensku meistaradeildini "Barclays Premiership" ella "Barclays Premier League". Tjúgu lið spæla í Premier League, hvørt lið møtir hinum liðunum tvær ferðir í einum fótbóltsári: einaferð á heimavølli og einaferð á útivølli, tvs. at liðini spæla 38 dystir hvør. Tá allir dystirnir eru leiktir og fótbóltsárið er komið at enda, er tað liðið sum hevur fingið flest stig vunnið kappingina, og samstundis flyta trý tey niðastu liðini niður í næstbestu deildina, sum nevnist Football League Championship ella bara The Championship.
Deildin varð stovnað 20. februar 1992. Áðrenn tað nevndist besta fótbóltsdeildin hjá monnum í Onglandi Football League First Division, henda varð stovnað í 1888.
Premier League er vælumtókt ikki bara í Onglandi og Stóra Bretlandi sum heild, men kring allan heimin. Premier League er tann fótbóltsdeildin í heiminum, ið hevur flestar sjónvarpshyggjarar. Dystirnir verða vístir í 212 londum til 643 milliónir heim, har umleið 4,7 milliardir hyggjarar hava møguleika at síggja dystirnir í sjónvarpi.
Síðan 1888 hava 23 feløg vunnið enska meistaraheitið. Av teimum 45 feløgunum, ið hava spælt við í Premier League, síðan henda deildin byrjaði í 1992, hava fimm feløg vunnið meistaraheitið: Manchester United (13), Arsenal (3), Chelsea (3), Blackburn Rovers (1) og Manchester City (1). Verandi meistarar eru Manchester United, sum hava vunnið heitið í 2012–13 sesongini.
Innihaldsyvirlit
Toppskorarar[rætta | rætta wikitekst]
Fyri hvørja sesong[rætta | rætta wikitekst]
Í alt[rætta | rætta wikitekst]
Dagført 13. januar 2013:
Kursiv skrift merkir leikarar, sum enn spæla profesjonellan fótbólt.
Feit skrift merkir leikarar, sum enn spæla í Premier League.


text:
Frændafundur 8: Føroysk-íslendsk vísindaráðstevna á Fróðskaparsetrinum 24. – 25. august 2013
Ráðstevnan Frændafundur 8 verður á Fróðskaparsetri Føroya 24. og 25. august 2013 við nógvum áhugaverdum fyrilestrum.
Granskingarbrak
Leygardagin 24. og sunnudagin 25. august ber til at hoyra eina rúgvu av forvitnisligum fyrilestrum á Frændafundi, sum hildin verður á Læraraskúlanum. Tað er ókeypis at koma at lurta eftir fyrilestrunum og øll eru hjartaliga væl komin. Frændafundur, sum er samstarv millum Fróðskaparsetur Føroya og Háskóla Íslands, gevur granskarum høvi til at halda fyrilestrar og skifta orð um sína gransking viðvíkjandi føroyskum og íslendskum evnum og gevur øðrum høvi til at hoyra fyrilestrarnar og orðaskiftið.
Móðurmál, filmur - og ein repil av fjølbroyttum evnum
Tvey høvuðsevnir eru á ráðstevnuni. Annað er móðurmál og námsfrøði, sum verður viðgjørt úr íslendskum og føroyskum sjónarhorni í tveimum høvuðsfyirlestrum og nøkrum stuttum fyrilestrum. Hitt er filmur, sum í høvuðheitum verður viðgjørt í einum íslendskum og einum føroyskum høvuðsfyrilestri. Harumframt er ein fjøld øðrum fyrilestrum: Ein røð av íslendskum fyrilestrum ber saman einstakar tættir í føroyskum og íslendskum máli; nýggjur doktari greiðir frá, hvussu djór bjarga sær við at krógva seg í bólki og ein royndur granskari hyggur at eygleiðingum hjá Chr. Matras av matmentan o.a.m.
Fyrilestrarnir verða hildnir á føroyskum og íslendskum, einstakir á norskum og donskum. Teir verða varpaðir upp á skíggja, samstundis, sum teir verða hildnir. Síggið ta fjølbroyttu ráðstevnuskránna á: www.setur.fo


text:
Gustave Eiffel
Gustave Eiffel (f. 1832 í Dijon, d. 27. desember 1923) var hann, sum bygdi heimskenda Eiffeltornið í París.
Áðrenn hann stóð fyri at byggja Eiffeltornið, hevði hann verið leiðari av byggingini av eini tokbrúgv í Útsynningsfraklandi, og síðani stovnaði hann eitt virki við spesiali innan jarnkonstruktiónir, sum var nakað lutfalsliga nýtt tá í tíðini. Hann var við at gera nógvar stórfingnar konstruktiónir, millum annað bygdi hann í portugisiska býnum Porto eina viadukt yvir ánna Douro, Garabit-viaduktina, Pest-tokstøðina í Ungarn, eitt observatorium í Nice og stálkonstruktiónina innan í Frælsisgudinnuni í New York.
Í 1887 skrivaði hann undir sáttmála um at byggja slúsurnar í Panamaveitini, men tann verkætlanin gekk ikki sum ætlað.
Aftan á Panamagøluna tók Gustave Eiffel seg aftur og starvaðist sum granskari innan veðurfrøði, radiotelegrafi og aerodynamikk.
- 1855 Útbúgvin á Ecole Centrale des Arts et Manufactures
- 1876 Byggir viadukt yvir Douro
- 1884 Garabit-viaduktin
- 1887 Skrivar undir sáttmála um bygging av slúsum í Panamaveitini
- 1889 Eiffeltornið


text:
Dún-Eik
Dún-Eik (frøðiheiti - Quercus pubescens) er eitt miðalstórt, leyvtræ ella stórur runnur, kúput á vøkstri. Trø ið vaksa í skógarumhvørvi fáa nógvar upprættar greinar, meðan trø ið standa einsamøll fáa fleiri bular við útrættum, óregluligum greinum. Rótskipanin er sterk við eini djúptgangandi høvuðsrót og nógvum, víttgangandi síðurótum.
Støddin á fullvaksnum trøum er uml. 20 x 15 m (25 x 20 cm/ár). Trøini kunnu gerast eini 500 ára gomul, og kann bulurin gerast uml. 1,5 m. í diametur.
Upprunaøki: Høvuðsøkið røkkur frá Mið- og Suðureystur Evropa til Lítlaásia, Kaukasus og Krim.
Nýtsla: Viðurin er harður og haldbarur; hann verður brúktur sum timbur í byggi- og møblaídnaðinum. Umframt tað verður hann nýttur sum brenni og til framleiðslu av trækoli. Nøturnar verða brúktar til svínafóður.


text:
Bartal Hestoy megnaði fyri løtu síðani at vinna sær gullheiðursmerki á íslendsku meistarastevnuni á langgeil, tá ið hann í Laugardalslaug í Reykjavík svam teinin uppá 2:26.46. Harvið tók hann eisini føroyska metið frá sjálvum Páli Joensen, sum var 2:26.59 frá Østdanske Langbane Mesterskaber fyrr í vár. Sí úrslitalistan her
Løtu seinni luttók hann eisini í finaluni í 200 firvald, vælsagtans eitt sindur moyrur men tó í frálíku tíðini 2:13.47, sum rakk til eitt 4. pláss. Pál eigur her føroyska metið 2:12.55, og besta tíð hjá Bartali er 2:12.73 frá Actavis Open í Hafnafirði fyrr í vár. Í innleiðandi riðlunum í morgun svam hann 2:13.15, summi av okkum vildu verið glað fyri yvirhøvur at gjøgnumføra 200 firvald á langgeil :-P
(Bartal og Kristian Martin, Óli, Niels, Morensa og ein rúgva frá Reysta í Reykjavík. Sissal Hestoy eigur myndina)


text:
Islam
Islam (arábiskt الإسلام, al-ʾIslām) er ein Ábrahamsk trúgv ið umleið 21 % heimsins íbúgvum fylgja. Tey, ið hoyra til hesa trúgv, kallast muslimar. Miðdepilin í trúnni er tær fimm súlurnar: trúarjáttanin, bønin, fastan, olmussan og pílgrímsferðin. Heilaga skriftin hjá muslimum er Koranin, ið er eitt savn við teimum opinberingum, sum Muhammed fekk frá ár 610 til 632 í Mekka og Medina í Saudi-Arabia. Muslimar eru í 2 høvuðsbólkum, Sunni Islam (umleið 90 %) og Shia Islam (uml. 10 %), aðrar smærri rørslur finnast eisini, t.d. sufisma og Ahmadiyya.
Islam er eitt arábiskt navnorð, ið er kemur frá semitisku 'hjáljóðs-rótini' s-l-m ið formar ein bólk av orðum ið sipa (serliga) til "fullkomleika", "tryggleika" og "frið", ("friður" eitur t.d. salam á arábiskum). Í átrúnaðarligum høpi verður islam umsett til at merkja "at leggja seg undir" ella "geva seg til". Islam er ein átrúnaður, ið byggir upp á guðs vilja og er borin fram gjøgnum nógv ár av profetum. Í dag er islam ein ordiliga stórur átrúnaður og er í yvir 50 londum. Tey, ið trúgva á islam, eru muslimar, og teir flestu muslimarnir búgva í beltinum frá Marokko til Pakistan. Eisini eru nógvir muslimar í Vesturafrika og Landsynningsásia. Indonesia er tað landið í heiminum, sum hevur flest muslimar.
Muslimar halda gudstænastu í einari mosku.
-
Arábiska orðið Allāh, ella Guð, skrivað við arabiskari kalligrafi.
-
Pakistanska flaggið - hálvmánin og stjørnan eru súmbol fyri islam.
-
-
Muslimskar kvinnur íklæddar hijab.


text:
Andrasarmessa
Andrasarmessa er 30. november. Tað er minningardagur fyri lærusveininum Andriasi í Nýggja Testamenti, sum sambært frásagnum fór sum ápostul til Grikkalands og Svartahavsleiðirnar. Hann varð krossfestur á krossi, ið varð festur saman á skák, og ein tílíkur krossur kallast Andrasarkrossur. Á Kirkjubøstólunum er Andras avmyndaður við tílíkum krossi. Hann hevur verið høgt mettur sum halgimenni í Russlandi, og minningardagur hansara hevur eftir øllum at døma eisini verið hildin í Føroyum.


text:
Prequel
Ein prequel – (á føroyskum undansøga) er eitt verk, ið lýsir hendingar og persónar úr einum áður gjørdum verki, men sum tíðarmessiga gongur fyri seg áðrenn høvuðsverkið. Orðið stavar frá byrjanini av 1970unum. Orðið varð fyrst brúkt í samband við fjølmiðlaumtaluna av The Godfather Part II, har tað verður brúkt til at lýsa teir partar av filminum, ið ganga fyri seg áðrenn hendingarnar í The Godfather. Leikstjórin Francis Ford Coppola sigur, at George Lucas fann uppá orðið, og Lucas og Steven Spielberg brúktu tað seinni til at lýsa teirra felags film Indiana Jones og banning tempulsins, ein prequel (undannfilmur) til Indiana Jones. Orðið gjørdist vælumtókt av Lucasar Star Wars prequel-trilogi. Orðið kemur av enska orðinum við mótsettum týdningi sequel (eftirfylgjari ella kanska eftirsøga).


text:
Bretska hersetingin í Føroyum
Bretska hersetingin í Føroyum, ella Operation Valentine, vardi frá 12. apríl 1940 til 16. mai 1945 undir seinna heimsbardaga.
Dagarnir eftir 9. apríl 1940, tá ið Danmark og Noreg vórðu hersett av Týsklandi, vóru ørkymlandi fyri føroyingar. Uttan fyrivaring varð alt samband við Danmark kvett. Telegrafsambandið steðgaði longu um morgunin tann 9. apríl og sambandið sjóvegis steðgaði av sær sjálvum. Løgtingið helt fundir við amtmannin um støðuna fyri at avgera, hvørji tiltøk skuldu setast í verk, nú sambandið til Danmark var kvett.
11. apríl frættist, at táverandi enski flotamálaráðharrin, Winston Churchill, hevði hildið røðu í bretska undirhúsinum, har hann viðgjørdi støðuna í Norðurlondum. Í røðuni segði Churchill m.a.:
- Vit eru eisini í hesi løtu í ferð við at herseta Føroyar, sum hoyra til Danmark og sum hermálsliga eru av stórum týdningi, og hvørs fólk hevur hug at taka hjartaliga ímóti okkum. Vit skulu verja Føroyar móti øllum harðskapi, ið stendst av krígnum, og vit fara at brynja okkum væl út til sjós og í luftini, til tann løtan kemur, tá ið vit fara at lata oyggjarnar aftur til eitt frælst Danmark, sum er loyst úr hørðu kúganini, tað er komið í av týska áganginum.
Hesi boðini mundu helst fáa ein og annan upp úr stólinum, og fólk skimaðust íkring og út á hav – men ikki skuggin av nøkrum breta so langt, eygað rakk.
So, um middagsleitið tann 12. apríl, komu tveir enskir oyðarar á Havnina. Tveir yvirmenn komu í land og fyrireikaðu myndugleikarnar upp á ta komandi hersetingina. Oyðararnir fóru avstað aftur, men longu dagin eftir komu teir aftur, hesuferð saman við tveimum vápnaðum trolarum og krússaranum Suffolk. Nú komu tann nýggi enski konsulin, Frederic Mason, og T. B. W. Sandall oberstur í land. Teir hildu stuttan fund við amtmannin og løgtingsformannin, sum handaðu teimum formlig mótmæli í góðsemju, og sostatt var Operation Valentine, bretska hersetingin av Føroyum, veruleiki.
So vórðu teir 250 heldur ørkymlaðu hermennirnir frá Royal Marines settir í land. Marinararnir høvdu ikki fingið at vita, hvar teir skuldu, og fleiri av teimum hildu, at teir vóru í Noregi.
Innihaldsyvirlit
Lovat Scouts[rætta | rætta wikitekst]
Hermennirnir hjá Sandall obersti vóru bara í Føroyum í tveir mánaðar. Tann 25. mai vórðu teir avloystir av Lovat Scouts. Skotska herdeildin var so stór, at teir kundu senda hermenn til so at siga allar oyggjarnar, og sambandið millum ungu hermennirnar og føroyingar varð sera gott. Hermennirnir gjørdust partur av samfelagnum og tóku lut í t.d. grindadrápi, kappróðri á Ólavsøku og sjúkraviðgerð av m. a. særdum sjómonnum av skipum, sum høvdu verið fyri álopi á sjónum.
Sum rímuligt er, kom meir enn so fyri, at ungir hermenn og føroyskar gentur funnu saman. Summir giftust og fingu børn undir útisetuni – og summir vendu aftur til Føroya eftir stríðslok fyri at giftast við føroyskum gentum.
Tað var tí ein sorgardagur tann 10. juni 1942, tá ið føroyingar noyddust at siga farvæl til Lovat Scouts, tá teir vórðu heintaðir av troppaskipinum Lady of Man, og fluttir heim aftur til Skotlands.
Eftir stuttan steðg í Skotlandi, vórðu teir flestu hermenninir í Lovat Scouts sendir til Kanada til stríðsvenjingar á høgum kavakløddum fjøllum. Í 1943 vórðu Lovat Scouts so sendir til Italiu, har teir luttóku í bardøgum til vápnahvíldina í 1945. Mannfallið var stórt í italsku atsóknini, og mangir av teimum ungu skotunum, sum í tvey ár høvdu haft sína dagligu gongd í Føroyum, lótu lív og ella vóru løstaðir í bardøgunum.
The Cameronians[rætta | rætta wikitekst]
Lovat Scouts vórðu avloystir av 12. herdeild av aðrari skotskari herdeild, Cameronians, sum vóru í Føroyum í eitt ár – frá á sumri 1942 til juni mánað í 1943. Eisini hesir hermennirnir vóru vælumtóktir millum føroyingar - eins og aðrar stríðs- og arbeiðseindir, sum komu til oyggjarnar. 12. deild av Cameronians høvdu væntað, at teir skuldu vera við í álopinum á meginlandið. Teir høvdu, sum undangongumennirnir, vant dúgliga meðan teir vóru í Føroyum, og hildu seg vera væl fyri til bardagar. Men soleiðis gekk ikki. Afturkomnir til Skotlands, varð 12. deild niðurløgd, tí at teir ikki høvdu haft møguleika at venja saman við øðrum hereindum, ið skuldu standa fyri álopinum á Evropu. Hermenn og yvirmenn vórðu fluttir til aðrar stríðseindir, og fleiri av teimum hermonnunum, ið høvdu verið í Føroyum, fóru til Norðurafriku, og haðani til Italiu, har teir luttóku í álopinum. Mangir teirra fullu ella særdust á vígvøllum.
Vágar[rætta | rætta wikitekst]
Á várið 1942 hevði bretska stríðsleiðslan gjørt av, at flogvøllur skuldi byggjast í Vágum, sum kundi veita stuðul til tann hermálsliga týdningarmikla flutningin um Atlantshav. Hetta førdi við sær, at talið av hermonnum í Føroyum øktist munandi. Tá harðast leikaði á, vóru upp móti 8000 hermenn í Føroyum, yvir 5000 av teimum í Vágunum.
Flogvøllurin og ein miðstøð fyri sjóflogfør á Leitisvatni vórðu bygd eftir sera stuttari tíð, og meðan byggingin stóð við, yddi tann annars so friðarliga Vágoyggin við hermonnum frá m. a. Royal Engineers, Royal Pioneers, Royal Artillery og Royal Air Force. Upprunaætlanin var at byggja eina flogstøð har vesturi við 50 flogførum, og yvir 1650 starvsfólkum. Men sum kríggið leið í 1943 – 44, broyttist hermálsliga støðan í Norðuratlantshavi, og hetta førdi við sær, at ætlanin við flogstøðini varð frágingin. Og flogvøllurin, sum upprunaliga skuldi hava tvær lendingarbreytir, endaði við teirri eini breytini. Í 1944 fór bretska hersetingarvaldið undir at flyta hermenn úr Føroyum aftur, og tá ið sigursskrúðgongan varð hildin í Havn tann 13. mai 1945, vóru bara 400 bretar við.
16. mai 1945 endaði bretska hersetingin í Føroyum. Men undir hersetingini vórðu bondini millum Føroyar og Bretland styrkt og hava verið góð síðan.
Bøkur[rætta | rætta wikitekst]
- Eric Linklater: The Northern Garrisons: The Army at War. London: His Majesty's Stationery Office, 1941
- John F. West: Faroe. The Emergence of a Nation. New York: 1972.
- Niels Juel Arge: Stríðsárini 1940-45. Tórshavn: Hvessingur, 1985-1990. (6 bd.)
- Jákup Thorsteinsson: „Løgting og amtmaður 1940 –1945“ Í: Løgtingið 150. Tórshavn 2002. (PDF-Download)
- James Miller: North Atlantic Front. The Northern Isles at War, Birlinn Limited 2003 (228 síður)


text:
Frakland
Frakland ella Frankaríki er størsta land í Vesturevropa. Í norðri hevur Frakland mark við Belgia, Luksemburg, í eystri við Týskland, Sveis og Italia, og í suðri við Spania og Andorra. Paris er høvuðstaður Fraklands og aðrir stórir býir er Marseille, Lyon, Nice og Toulouse. Tað var í mai í 2007, at Nicolas Sarkozy tók við sum franskur forseti.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Í øldir var Frakland kongsveldi. Kongarnir lótu nógvar vakrar borgir byggja, sum til dømis Chenonceaux við ánna Loire. Alt hetta fekk bráðan enda í kollveltingini í 1789. Kongsveldið varð tikið av, og Ludvík 16. kongur og Maria Antoinette drotning vórðu hálshøgd alment. Í 1792 varð Frakland lýst tjóðveldi.
Franska Kollveltingin[rætta | rætta wikitekst]
Franska Kollveltingin var ein fullkomilig uppgerð við feudalu samfelagsskipanina. Síðan 1740 hevði Frakland verið í trimum stórum kríggjum og var avmergjað, og nú, ið grøðin sveik, ruku matvøruprísirnir upp. Kongur hevði einaveldi, og bannað var at finnast at stýrinum. Aðalin, ið enn stýrdi sum skattafrælsir feudalharrar, kroysti enn hægri avgjøld úr fátæku og alsamt ónøgdaru bóndunum, ið oman á alt guldu meginpartin av landsskattinum. Eisini miðalstætturin var ónøgdur. Ímillum teirra, sum tóku undir við kollveltingini, vóru keypmenn, arbeiðarar, hermenn og bøndur. Øll vóru tey samd um, at valdsharrarnir vóru farnir illa við teimum. Vaktur av upplýsingarheimspekini kravdi hann rætt og vald í samfelagnum. Í 1789 stevndi Ludvík 16. kongur stættatinginum saman fyri fyrstu ferð í 150 ár at greiða búskaparstøðuna í landinum. Í stættatinginum var prestastætturin hægst, so aðalstætturin og lægst triðistætturin, har øll hini vóru. Triðistætturin kravdi stættatingið tikið av og tjóðarting sett í staðin. Tá ið kongur og hinir báðir stættirnir noktaðu fyri hesum, kunngjørdi triðistættur, at hann var tjóðarting Fraklands. Stór mannamúgva herjaði á fangahúsið í París, Bastilluna, 14. juli, ið síðan hevur verið tjóðardagur Fraklands. Tjóðartingið gjørdi í skjótari vending nógvar broytingar, ið tóku av feudalskipanina. M.a. viðgitnu yvirlýsingina um mannarættindi og fólkaræðiliga grundlóg, sum var grundað á javnað, frælsi og brøðralag.
So hvørt sum teir víðgongdu kollveltingarmenninir fingu meiri vald, vórðu alt fleiri og fleiri fólk avrættað í falløksini. Tað galt eisini tey, sum høvdu staðið á odda fyri kollveltingini. Víðgongda kvinnurættindastríðskonan Maria Olymp de Gouges, varð avrættað í 1793. Tveir kendir kollveltingarmenn, løgfrøðingurin Georges Jacques Danton og ritstjórin Jacques René Hébert, vórðu avrættaðir eftir boðum frá hægsta kollveltingarmanninum, Maximilien Robespierre, sum sjálvur fekk somu lagnu í 1794. Falløksin, sum læknin J.I. Guillotin gjørdi, gjørdist ímyndin um fronsku kollveltingini. Hon stóð á tí, sum nú er Place de la Concorde í miðbýnum í París. Undir ræðslustýrinum vóru avrættingarnar ein blóðig sjón, sum dró stóra áskoðarafjøld. Hvassa blaðið á falløksini gjørdi, at tann deyðadømdi varð skjótt og menniskjaliga avrættaður. Blaðið fell niður á hálsin á tí deyðadømda, tá ið bøðilin slepti tognum. Høvd og kroppur á tí avrættaða vórðu borin burtur í kurvum og grivin í ómerktum hópgrøvum.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Landið verður stýrt úr høvuðsstaðnum Paris av forseta og fólkavaldari stjórn.
Samkynd[rætta | rætta wikitekst]
Áðrenn kristna kirkjan fór at umsita hjúnabandið, vóru parløg og hjúnabond millum tvey av sama kyndi ikki óvanlig; hjúnabond millum fólk av sama kyndi vóru vanlig í gamla Fraklandi. Í miðøldini í Fraklandi kundu menn lógliga undirskriva ein almennan “affrérement” sáttmála sína millum [1]. Hesin sáttmáli kravdi, at teir livdu saman og deildu ”un pain, un vin, et une bourse” (eitt breyð, eitt vín og eina pengamappu). Hesin sáttmáli verður mettur at vera eitt tað fyrsta dømið um eitt alment góðkent skrásett parlag. Í 1791 verður Frakland fyrsta landið í heimin, sum aftur ger samkyndleika lógligan.
Í sínum valstríði lovaði sosialistiski forsetin François Hollande at fáa lógina samtykta um hjúnabond, og tað lyfti er uppfylt í 2013; fronsk samkynd kunnu giftast frá 2013 [2]. Sambært nýggjum hagtølum eru samkynd 6,5 prosent av veljaraskaranum í Fraklandi.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Fronsk mentan, t.d. franskur matur og klædnamóti, hevur havt ávirkan um allan heim. Frakland er framkomið og ríkt ídnaðarland, hevur stóran leiklut í altjóða viðurskiftum og var eitt av teimun 6 londum, ið tóku stig til at stovna ES. Seinastu fimti árini er landið vorðið størsta landbúnaðarland í Evropa. Høvuðsgrøðin er hveiti, sukurrøtur, sólblómufræ, súrepli og vínber.
Fraklendingar kunnu erpa sær av at eiga heimsins skjótasta tok, TGV-tokið, sum kann koyra 515 km/t.
Paris, ið er báðumegin Seineá, er høvuðsstaður Fraklands og mentanarligur og polotiskur miðdepil í landinum. Hann er ein tann býurin í heiminum, har flest ferðafólk koma, t.d. at síggja Eiffeltornið, Louvre-savnið og Notre Dame-kirkjuna. Har eru eisini mong onnur kend søvn og stórir handlar og fínar matstovur. Á hvørjum vári sýna gitnastu mótaskaparar í heiminum fram nýggjastu klæði síni.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Frakland er størsta landið í Vesturevropa. Norðureftir og eystureftir hevur Frakland langt mark ímóti bæði Belgia, Týsklandi, Italia, Sveis og Luksemburg. Andorra, Spania og Miðjarðarhav eru sunnanfyri, og vestanfyri er markið Ermarsund og Atlantshav.
Í landinum eru víðar, grønar fløtur og litfargir smáir og stórir býir og bygdir um alt landið. Tær vøkru, nógvu borgirnar minna um ta spennandi og longu søguna. Í Norðurfraklandi er veðurlagið bæði vátligt og kaldligt. Syðri, fram við Miðjarðarhavi, er heitari og nógv turrari. Um summarið kemur hitin í Suðurfraklandi ofta upp um 25 °C (77 °F). Í býunum skugga trøini fyri sólini, og gosvøtn køla luftina. Høgar brekkur eru fram við strondini, og í dølunum eru umstøðurnar góðar til landbúnað. Inni í landinum er nógv fjallalendi, Miðfjøllini, har útkólnað gosfjøll síggjast har og her. Eystanfyri eru Alpurnar við hægsta fjallinum í Evropa, Mont Blanc, og á markinum ímóti Spania eru Pyrineafjøll.
Frakland eigur eisini Miðjarðarhavsoynna Korsika umframt nakrar oyggjar í Kyrrahavi og í Karibia.
Býir[rætta | rætta wikitekst]
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Landbúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsvinnuvegurin i Fraklandi er landbúnaður. Í norðara og vestara parti av fronsku fløtuni velta teir mest hveiti og sukurrøtun. Neytum hava teir nógv av, og fronsku neytini bera orð fyri at vera góð. Nógv av mjólkini verður gjørt til ost, og nógvastaðni er tann franski osturin væl umtóktur. Garðarnir eru nú oftast ikki størri enn so, at maður og kona við børnum fáa gjørt tað sum er at gera. Á franska hálendinum og upp móti Pyrenearljøllunum hava teir stór fylgir av seyði og nakað av geitum eisini. Summastaðni í Fraklandi, t. d. rundan um Bordeaux og í landspartinum Champagne eru stórar fløtur avplantaðar við víni. Tað lýggja veðurlagið og tann góði sólargangurin ger, at vinviðjurnar trívast væl, og einki annað land í verðini framleiðir so nógv vín sum Frakland. Teir flyta vín út í stórum. men nógv verður eisini drukkið í landinum, tí teir brúka tað aftur við mati. Í Normandinum ber ikki til at dyrka vin, tí veturin er ov kaldur, men so hava teir stórar súreplagarðar i staðin fyri. Í Rhonedalinum er fult av morberjatrøum á gørðunum, og fólk ala upp nøgd av silkiormum. Suðuri við Miðjarðarhavið dyrka teir nakað av risi og suðurí móti Pyreneunum mais.
Ídnaður[rætta | rætta wikitekst]
Í eystara parti av Fraklandi er bæði nógv kol og nógv jam, mesta jarnið er vestan fyri Vogesurnar og mesta kolið eystur móti belgiska markinum. Teir stoyta so nógv jarn í Fraklandi, at teir mugu flyta hópin av koli inn úr Týsklandi og Belgia. I teimum stóru verksmiðjunum gera teir m. a. bilar, maskinur, brúgvar, vápn og ymisk amboð. Harafturat flyta teir eisini út ein hóp av jarnbjálkum og skinnarum. Stálskípum smíða teir eisini nógv av. Tó at tað eru nógvar ídnaðarvirkir í Fraklandi, so er ikki so stórt svarðloysi rundan um tey sum í Bretlandi. Summastaðni í Alpunum eru tjúkkar fláir av einum leirslagi, sum teir kalla bauxit; úr hesum gera teir aluminium, og verður tað gjørt við elmegi. Einamest eru fraklendingar gitnir fyri klædnavarur sínar. Teir hava gløgt eyga fyri vakurleika, og sum mótakongamir i París skipa fyri, fara konufólkini um tað mesta av Evropa at ganga klødd. Nógv av tilfarinum er silki, og tó at væl av silki verður framleitt í Fraklandi, so flyta teir nógv inn eisini, og tað mesta av lf er kunstsilkí. Umframt konufólkatoy flyta teir eisini út nógv luktilsi, sum verður gjørt úr blómum.
Fiskiskapur[rætta | rætta wikitekst]
Fiskiveiðan í Fraklandi er hópin stór. Flestu fiskiførini eru úr Bretagne og Normandinum. Summi skipini eru heilt stór, og teir royna bæði undir Grønlandi, Íslandi og Nýfundlandi í Kanada.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-08/uocp-acu082307.php
- ↑ http://www.nytimes.com/2013/05/19/world/europe/hollande-signs-french-gay-marriage-law.html?_r=1&
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]


text:
Alcazar
Alcazar er ein svenskur tónleikabólkur, sum varð stovnaður í 1998. Bólkurin var ein av kendastu tónleikabólkum úr Svøríki, við eini røð av hittum, síðan teirra fyrstu tónleikaútgávu (single) í 1999. Alcazar hevur selt fyri meira enn 12 milliónir tónleikaútgávur frá 2001 til 2004. Alcazar hevur eisini havt altjóða sukse við sanginum "Crying at the Discoteque", sum hevur verið á hittlistum í londum sum USA, Brasil, Avstralia, Japan og í flestu londum í Evropa. Alcazar gavst sum orkestur í august 2011 eftir eina konsert á Stockholm Pride.[1] Alcazar hevur fleiri ferðir luttikið í Melodifestivalen, sum er svenska Melodi Grand Prix, har vinnarin sleppur at umboða Svøríki á Eurovision Song Contest. Teir hava tó ikki vunnið kappingina. Hin 23. februar 2013, komu teir heilt stutt saman aftur fyri at spæla eina potpourri av Melodifestivalinum.
Tónleikaútgávur[rætta | rætta wikitekst]
- 2000- Casino
- 2003- Alcazarized
- 2004- A tribute to ABBA
- 2004 - Dancefloor Deluxe
- 2009 - Disco Defenders
- 2009 - Disco Defenders (Special edition)
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Joni Nykänen. "Här tar Alcazar farväl av fansen", Aftonbladet, 7 August 2011. Retrieved 13 August 2011. (á svenskum)


text:
Vælkomin á Ljóðbókasíðuna
Vælkomin á heimasíðuna hjá Ljóðbókanevndini.
Ljóðbøkurnar kunnu lænast á flestu bókasøvnunum og fáast til keyps í bókahandlunum.
Ljóðbókanevndin
Í Ljóðbókanevndini sita fólk, ið eru sett til - hvørt á sínum øki - at umboða bólkar av borgarum, sum vegna sjónsbrek ella onnur brek hava tørv á ljóðbókum, og eftir førimuni at síggja til, at hesi fólk fáa tørvin nøktaðan.
Í Ljóðbókanevndini sita:
- Vegna MBF og umsitari: Margreta Næss
- Vegna Landsbókasavnið: Laura Vinther
- Vegna Býrabókasavnið: Malan Hilmarsdóttir
- Vegna Sjóndepilin: Anna Maria Seloy
- Vegna Føroya Blindafelag: Anna Nesá
- Vegna Nám: Oyvør Dam Lassen
- Vegna Felagið fyri lesi- og skriviveik og Orðblindaskúlan: Annika Marr Poulsen


text:
Magn
Magn er føroyskt fyritøka, eitt orkufelag, sum selur bensin, olju og aðrar oljuúrdráttir til privat og vinnukundar í Føroyum. Høvuðsskrivstovan hjá Magn er á Viðarnesi í Havn og deildarskrivstovur í Klaksvík og á Tvøroyri. Í 2011 starvaðust 140 fólk hjá Magn, tað svaraði til 84 ársverk. Magn hevði tá 11 støðir kring landið og 14 tangabilar sum koyra olju til skip, virkir og húsarhald í Føroyum.
Innihaldsyvirlit
Søgan[rætta | rætta wikitekst]
Søgan hjá Magn byrjaði í 1925, tá Christian Holm Jacobsen byrjaði sítt virksemi sum Shell umboð í Føroyum. Hann tók kappingina upp við Det Danske Petroleums Aktieselskab, DDPA, sum frammanundan var umboðað í Føroyum, og sum seinni bleiv til Esso. Fyrstu árini vóru tunnur við olju skipaðar upp á Shellbrúnna, sum nú liggur undir Vestaru Bryggjua. Fyrst í 1930-árunum varð útbygt við oljutangum á Viðarnesi og aðrastaðnis í landinum. Krígsárini var Føroyar sum kunnugt avskorið frá Danmark, sum varð hersett av týskarum, og tí gjørdist Shell einasti veitari av olju í Føroyum, teir veittu eisini olju til kundarnar hjá DDPA hetta tíðarskeiði. Tað var Ministry of Fuel í London, sum tryggjaði føroyingum olju. Christian Holm Jacobsen gavst sum umboð fyri Shell í 1953, og tá bleiv felagið umskipað og fór undir Dansk Shell A/S. Nýggjur stjóri gjørdist Conrad Joensen, sum sat í stjórasessinum til Hjarnar Djurhuus tók yvir í 1969. Haakon Djurhuus tók við stjórastarvinum í 1997. 29. mai 2007 bleiv Shell Føroyar selt úr Shell Group til P/F Fonns. Felagið skifti navn til P/F Føroya Hedda, men helt annars fram við virkseminum sum Shell umboð í Føroyum. 1. oktobur 2007 var aftur stjóraskifti, tá Hendrik Egholm tók við starvinum.
1. apríl 2009 skifti felagið navn frá P/F Føroya Hedda til P/F Magn, men eins og áður var felagið framhaldandi einaumboð av Shell vørum í Føroyum. Í mai 2009 varð Magn enn eina ferð selt. Hesa ferð til Hedda Eigarhaldsfelag.[1]
Magn støðir[rætta | rætta wikitekst]
Fyrsta støðin hjá Magn, sum tá nevndist Shell, lat upp á Frælsinum í Havn Ólavsøkuaftan 1970. Magn hevur bensin støðir við handlum á hesum støðum: Saltangará, Tórshavn, Ringvegurin og Tórshavn, Frælsið, Gøtudalur, Klaksvík, við Streymin, Vestmanna, Miðvágur, Trongisvágur, Vágur og Sandur.


text:
Black Sheep (bólkur)
Black Sheep er ein amerikanskur alternative hip hop bólkur, og er bygdur av tveimum tónleikarum, Dres og William McLean (Mista Lawnge). Teir eru limir í Native Tongues, og eru kendir fyri at vera tann fyrsti hip hop bólkurin sum gjørdi eftirlíknaði gangsta rap fyri eina komiska effekt (U Mean I'm Not). Ivaleyst eru Black Sheep best kendir fyri sangin The Choice Is Yours, sum Kia (bil felag) seinni brúktu í eini sjónvarpsreklamu.
Tónleikasøga[rætta | rætta wikitekst]
- A Wolf in Sheep's Clothing (1991)
- Non-Fiction (1994)
- 8WM/Novakane (2006)
- From the Black Pool of Genius (2010)


text:
Tangspógvi
Tangspógvi (frøðiheiti - Numenius arquata) er góður at kenna frá spógvanum, av tí at hann er nógv størri. Nevið er óføra langt, og tjúkt hareftir. Í Føroyum og Íslandi eigur hann ikki, men annars um alt Norðurevropa, í Noregi líka norður til Norðkapp. Haðani kemur han til Føroyar um heystið, tá ið hin spógvin er farin, og rýmir so frá okkum, tá ið hin spógvin er afturkomin. Mest heldur hann seg í fjøruni, ella lágt á bø og haga. Hann vaðar nógv á sjónum og dugir eisini at svimja. Harðmæltur er hann; eitt snjalt "hújid" hoyrist stundum frá honum, bæði tá ið hann flýgur, og tá ið hann situr. Styggur er hann, og so varin, at tað er sjaldan at koma honum í skotmála. Aðrir fuglar, sum eru um vegir, duga væl at skyna á, tá ið hann varnast vanda, og skunda sær eisini burtur.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Fløgg
Flagg umboðar tjóð ella fólk. Eitt flagg er flaggdúkur, har ávíst mynstur og ávísir litir eru. Altíð hava fløgg í øllum møguligum litum havt serstakan týdning. Fleiri millumtjóða samgongur hava eisini egið flagg, til dømis Reyði Krossur ella ST.
Fløgg hava stóran týdning í ófriðartíðum. Heryvirmaðurin fyri hvørjari herdeild hevði altíð ein merkismann sær við lið, so hermenninir kundu síggja hvørja leið, teir skuldu halda. At taka flagg fíggindans merkti næstan altíð at vinna sigur. Teir vundu altíð egið flagg á stong uppi yvir fíggindans flaggi, tá ið teir høvdu tikið skip ella skansa hansara. At flagga við hvítum flaggi í kríggi merkir, at tú gevur teg undir, at flagga lágt merkir, at tú heiðrar tann, ið deyður er.
Føroyska flaggið[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Merkið
Okkara flagg, Merkið, er millum heimsins yngstu. Tað fekk gildi 25. apríl í 1940, tá ið enska stjórnin viðurkendi tað.
Til 1940 var Dannebrog almenna flagg føroyinga. Men tá ið týskarar høvdu hersett Danmark, og onglendingar Føroyar, var einki samband millum londini, og teir sameindu vildu ikki, at vit skuldu brúka danska flaggið, men tað føroyska, sum Jens Oliver Lisberg hevði teknað í 1919. I bæði 1920- og 1930-árunum var mangan hart stríð í Føroyum millum sjálvstýrissinnaðar føroyingar og danskar myndugleikar um Merkið.
Flaggað verður ymiskar hátíðardagar, til dømis ólavsøkudag, 1. jóladag, nýggjársdag, 1. páskadag, flaggdagin, arbeiðaradagin o.a. langafríggjadag og minningardag teirra sjólatnu verður flaggað lágt. Í álmanakkanum er yvirlit yvir almennar flaggdagar.


text:
Blóð
Blóð er flótandi vevnaður[1], sum fyllir blóðrenslið og flýtur gjøgnum kroppin. Blóðrenslið er hjarta, sum pumpar tað gjøgnum pulsæðrarnar (arteriur), tær hártunnu blóðæårarnar (kapillerini) og blóðæðrar (venur). Tann týdningarmiklasta uppgávan hjá blóðinum er at føra ilt og føðsluevni runt um allan kroppin til sellurnar og at fáa affalsevni burtur úr sellunum aftur. Eitt vaksið menniskja inniheldur 4-5 litrar av blóði.
Við stórum skurðviðgerðum, har roknað verður við at sjúklingurin missur nógv blóð, ella til heilivág, sum hjálpir móti ávísum sjúkum, letur man sjúklingin fáa frískt blóð við blóðyvirføring. Til hetta endamálið verða blóðdonorar tappaðir fyri blóð við jøvnum tíðarbilum, har umleið ein hálvur litur verður tikin. Blóðið verður tó ikki givið í síni heild við blóðyvirføring, men verður býtt sundur í ymiskar komponentar (erythrosyttar, frískt fryst plasma, thrombosyttar), sum hvør í sínum lagi kann gevast til sjúklingar eftir teirra serstaka tørvi.
Blóð hevur 25 billiónir reyð blóðlikam (erythrosyttar), 1,5 billiónir blóðplátir (thrombosyttar), 35 milliardir hvít blóðlikam (leukosyttar) og umleið 2½ litir plasma, sum inniheldur eina røð av ymiskum eggjahvítaevni (proteinir).
Tað finst ein long røð av blóðtýpuskipanum, sum eru grundaðar á í hvussu stóran mun yvirflatuantigenini á erythrosyttunum fyrikoma. Millum tær týdningarmestu skipaninar er AB0 (har man býtir upp í fýra blóðflokkar: A, B, AB og 0 (null)) og Rhesus (har man skilur ímillum Rhesus-positiv og Rhesus-negativ).
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ L. Hansen, V. Lieth, M. Looft, I. Olsen, H. Andersen: “Medicinske fag”, 1. útgáva, ISBN 87-628-04677, s. 135


text:
Kos
Kos (grikskt: Kwς) er ein oyggj í grikska oyggjabólkinum Dodekanes, sum er partur at Suðuregearaoyggjunum, eisini nevndar Suðursporadisku Oyggjar. Oyggin er 40 km long og 8 km breið og liggur bert 4 km frá Turkisku strondini við Bodrum og tí forna Karia økinum. Fólkatalið á oynni er 33.388. Oyggin er í dag ein kommuna, eftir at tær tríggjar kommunurnar Kos, Dikaios og Irakleides løgdu saman til eina kommunu í 2011. Høvuðsbýurin á oynni eitur Kos eins og oyggin.
Asklepieion er tað kenda læknatemplið, sum Hippokrates lat byggja, tað liggur beint uttanfyri Kos bý.
Umleið 27 km sunnan fyri býin Kos við býin Antimakia, liggur altjóða flogvøllurin á oynni, sum eitur Kos International Airport Hippocrates.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Í tí rómversku gudalæruni vitjaði Herkules oynna.[1] Oyggin varð bygd av kariarum. Tað forna ríkið Karia var til frá umleið 11. øld á.Kr. til umleið 6. øld á.Kr.
Eitt herlið frá Kos luttók í Troyanska krígnum.[2]
Paulus apostul legði leiðina framvið Kos og Rodos á einari av sínum ferðum.[3]
Kos varð seinni hertikin av lýðveldinum Venesia, sum síðan seldi oynna til Johannitarordanina (Ordanin av Sankta Jóhannes á Rodos, seinni kent sum Maltesarordanin) í 1315. 200 ár seinni stóð Maltesaraordanin yvirfyri eini hóttan av einari muslimskari innvasjón, og noyddist at lata oynna upp í hendurnar á tí Osmanniska Ríkinum í 1523. Osmanarnir (turkarnir) høvdu ræði á Kos í 400 ár, til oyggin kom undir italsk yvirvald í 1912.
Undir seinna heimsbardaga bleiv oyggin hersett av aksemaktunum og var hersett av italskum hermonnum til Italia yvirgav seg í 1943. Britisk og týsk herlið stríddust um oynna í Stríðnum um Kos, har Nazi-Týskland siðraði. Týsk herlið hersettu oynna til kríggið endaði í 1945, tá gjørdist Kos eitt protektorat undir Stórabretlandi og varð síðan handað Grikkalandi í 1947.
Kend fólk úr Kos[rætta | rætta wikitekst]
- Hippocrates (5. øld á.Kr.), "faðir at læknavísindini".
- Apelles (4. øld á.Kr.), málari.
- Michael Kefalianos, prof. bodybuildari.
- Marika Papagika, songkvinna í byrjanini av 20. øld.
- Al Campanis, (20. øld) Baseball leikari.
- Stergos Marinos, altjóða fótbóltsleikari, sum spælir við Panathinaikos.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Hercules in Kos. Kosinfo.gr.
- ↑ Ilionskvæði ii.676, frá (her endurgivið á enskum: "Kos, the city of Eurypylus, and the Calydnae isles", under the leaders Phidippos and Antiphos, "sons of the Thessalian king". It is unclear whether Homer is describing cultural affiliations of his own time or remembered traditions of Mycenaean times.
- ↑ Biblegateway.com


text:
Lansing
Lansing er høvuðsstaður í lutstatinum Michigan í USA. Í 2010 var fólkatalið í býnum 114.297, tað ger býin til sættstørsta býin í Michigan. Um forstaðir vera taldir við er fólkatalið í Lansing stórbýarøki 464.036. Í tí kombineraða hagtalsøkinum hjá Michigan (Combined Statistical Area), har Shiawassee County verður talt við, var fólkatalið 534.684 í 2010. Lansing er tann einasti býurin av teimum 47 høvuðsstaðunum sum liggja í landslutum (counties), ið ikki hevur sæti hjá county-umsitingini.


text:
Trælur
Trælur er ófrælsur persónur, hertikin ella keyptur, sum eigarin hevði fult ræði á, at nýta til arbeiðis ella sølu. Alt síðan fornøld hava fólk verið keypt og seld sum trælir. Trælir hava eingi rættindi, einki frælsi og eru ogn harra síns. Arábar vóru teir fyrstu, sum av álvara fóru at selja afrikanarar sum trælir, tá teir høvdu ræðið í stórum pørtum í Afrika fyri um 1000 árum síðan. Eftirspurningurin eftir trælum vaks nógv, tá ið evropearar skuldu brúka bíliga arbeiðsmegi á stórgørðum og í námum í Amerika. Afrikanar vóru vanir við landbúnaðararbeiði og námsvinnu í tropiskum veðurlagi. Trælahandilsmenninir fluttu afrikanar úr heimlandi sínum og sendu teir um allan heim - til Amerika, Karibia, Ásia og Evropa, har einki bíðaði teimum uttan strev, saknur og ósigiligar líðingar. Portugisar vóru fyrstir á nýggja trælamarknaðinum, men aðrir evropearar vóru ikki seinir at gera sum teir.


text:
Søga Týsklands
Ríkið Karlamagnusar fór sundur í mong smá fúrstadømi, tá ið hann doyði í 814. Miðevropa og Vesturevropa vóru illa plágað av víkingum, sum herjaðu og rændu, og um somu tíð floymdu ungarnar eisini inn yvir Evropa. Tað tóktist, sum kundi eingin steðga teimum. Otto Mikli (23. november 912 – 7. mai 973) gjørdist kongur í Týsklandi í 936. Í 955 sigraði hann á ungarum í bardaganum við ánna Lech í Suðurtýsklandi. Teir flýddu og hóttu ikki longur Vesturevropa. Sigurin gav honum so stóran myndugleika, at pávin krýndi hann til keisara í 962. Tá varð týska-rómverska keisaraveldið stovnað. Hetta ríkið varir til 1806, tá Napoléon 1. (15. august 1769 – 5. mai 1821), keisari í Fraklandi, vinnur á ríkinum.
Tá ið napoleonskríggini vóru av í 1815, vóru mangir týskarar, sum vildu hava eitt sameint Týskland. At sissa teir var ein leyslig ríkjasamgonga stovnað. Royndirnar at savna Týskland í 1848 miseydnaðust. Í 1861 gjørdist Wilhelm 1. (22. mars 1797 – 9. mars 1888) kongur í Proyslandi, størsta týska ríkinum. Fremsti politikari hansara, Otto von Bismarck (1. apríl 1815 – 30. juli 1898), var sannførdur um, at skuldi Týskland verða savnað við proysum á odda, slapst ikki undan kríggi. Í 1864 leyp hann á Danmark og í 1866 Eysturríki og vann á báðum, og Proysland fekk stór landøki. Síðan royndi hann at vinna norðurtýskarar í sín part við eini frílyntari stjórnarskipanarlóg. Í 1870 eggjaði hann franska keisaranum Napoleoni 3. (20. apríl 1808 – 9. januar 1873) at bjóða Proyslandi av í kríggi. Týsku herdeildirnar vunnu lættliga á fraklendingum. Teir tóku Napoleon fanga og løgdu landslutir í Eysturfraklandi undir seg. Í 1871 útnevndi Bismarck Wilhelm kong til týskan keisara.
Týskland byrjaði annað verðins kríggi (1939-1945) - seinni heimsbardagi kom í av ætlanum Hitlers at leggja onnur lond undir Týskland. Týskland gav seg treytaleyst undir teir sameindu 8. mai 1945. Eitt eftirlitsráð undir herovastunum hjá teimum trimum sterkastu sigursveldunum Eisenhower (USA), Montgomery (Bretland) og Sjukov (Sovjetsamveldið) tók valdið í Týsklandi. Týskland varð síðan býtt í fýra hersetingarøki, og USA, Bretland, Frakland og Sovjetsamveldið stýrdu hvør sínum øki. Eftir at teir fýra sigursharrarnir, Stóra Bretland, Frakland, USA og Sovjetsamveldið ikki kundu sameinast um framtíðina hjá Týsklandi, vórðu Lýðveldini Vesturtýskland og Eysturtýskland stovnað. Dagsins Týskland varð til, tá londini Vesturtýskland og Eysturtýskland vórðu sameind 3. oktober 1990.
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]


text:
Søgan
Tað fyrsta sum fólk hoyrdu um nýggja felagið var 11. oktober 2007, tá ið nevndirnar í SÍ og FS Vágum bjóðaðu fólki á fund á Hotel Vágum. Nevndirnar greiddu frá ætlan um samanlegging og um orsøkir til tess. Nevndirnar í SÍ og FS Vágum sóu stórar møguleikar í eini samanlegging. Tær vístu á, at fólkagrundarlagið í vesturøkinum gjørdi, at vit áttu at kunna klára at hava eitt lið í oddinum í bestu fótbóltsdeildini. Eisini fór ein samanlegging at hava við sær, at fleiri fólk vóru um umsitingina av felagnum.
Nevndirnar gjørdu skjótt av. 25.oktober var aðalfundur í bæði Sí og FS Vágum um samanleggingina. Greiður meiriluti var á báðum fundunum fyri uppskotinum, og sostatt bleiv kallað inn til stovnandi aðalfund.
Stovnandi aðalfundurin var 6.november á Hotel Vágum. Endamál felagsins skuldi verða at menna fótbóltin í vesturøkinum. Uppskot um viðtøkur var lagt fram, og vóru hesar góðkendar av teimum 41 limunum, ið møttir vóru . Ein 10 mannanevnd varð vald og í hana komu: Atli Gregersen, Ari Thomassen, Eivin Jacobsen, Jóhan F. á Ørg, Heðin Jørgensen, Djóni Joensen, Fróði Poulsen, Ingi Joensen, Jana Jacobsen og Jim Sonni Guttesen. Hendan fyrsta nevndin skipaði seg við Eivin Jacobsen sum formanni.
Eitt tað fyrsta nevndin samtykti, var at skipa fyri navnakapping. Millum innsendu uppskotini, gjørdi nevndin av og boðaði, 11 desember frá, at navnið á felagnum skuldi verða 07 Vestur. Jim Sonni Guttesen úr Sørvági og Magna Thomassen úr Sandavági vunnu navnakappingina. Jim Sonny fyri uppskotið "7 Vest", og Magna fyri "7V".
Tá støða var tikin til navnið varð skipa fyri búmerkja-kapping. Eisini til hesa kapping vórðu hópin av góðum uppskotum send inn. Vinnari gjørdist Páll Joensen, úr Miðvági.
Fyrsti venjari felagsins gjørdist pólendingurin, Piotr Krakowski, sum í eini 20 ár hevur myndað toppin í føroyskum fótbólt, baði sum leikari og venjari. Hjálparvenjari varð Hegga Samuelsen, sum seinni tók við sum venjari eftir Piotr.
Longu undir fyrireikingunum varð avgjørt, at felagið fekk heimavøll har bestu umstøðurnar vóru. Og tá nýtt græslíki fyri kortum var lagt á vøllin í Sørvági, samstundis sum húsið stóð nýggja felagnum til taks, gjørdist Dungasandur í Sørvági fyrsti heimavøllur felagsins. Men ætlanin er, at nýggja felagið í framtíðini skal hava ein nýggjan vøll onkustaðni í Vágum.
Fyrsta árið royndist 07 Vestur væl, og stevndi, tá yngsta felagið í Føroyum, beint uppí fremstu deildina, sum tá kallaðist "Formuladeildin", men sum fekk navnabroyting til "Vodafonedeildin" Í fremstu deildini hilnaðist tó so illa, at sjálvt um liðið fekk rós fyri frálíkt álopsspæl, vóru úrslitini ikki betur enn til eitt 10. pláss, so at byrjast mátti av nýggjum í næstbestu deildini triðja ár felagsins.
Í 2010 høvdu Djóni Joensen, Ingi Joensen, Jana Jacobsen og Atli Gregersen tikið seg burturúr nevndararbeiðinum, og ístaðin fyri tey, eru Jóhan Mikkelsen og Napolion Magnusen komin í nevndina. Formaður er framvegis Eivin Jacobsen.


text:
Havgird
Sjónleikurin Havgird verður framførdur í Íslandi í Grafarleikhúsinu í Hafnafirði 16. og 17. apríl.
Leikurin er vorðin til í einum samstarvi við kenda íslendska leikstjóran, Águstu Skúladóttir, sum saman við føroyskum sjónleikarum hevur gjørt leikin.
Í stuttum viðgerð leikurin lívið hjá fimm verum á havsins botni, vit fáa innlit í, hvussu tær komu niður har, og hvussu teirra gerandisdagur er.
Leikurin er eitt væl samansett spæl í ljóði og ljósi, bæði við sínum álvarsomu senum eins og skemtibrot eru við.


text:
18. januar
18. januar er dagur 18 í árinum í gregorianska kalendaranum. 347 dagar eru eftir av árinum (348 dagar um skotár er). Gomlu jól - tað er jólini sum tey lógu eftir julianska kalendaranum - vóru roknað at enda henda dagin.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1993 - Marita Petersen verður sum fyrsta kvinna nakrantíð vald til Føroya løgmann
- 2006 - Undrið FF varð stovnað.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1589 - Magnus Heinason varð hálshøgdur í Keypmannahavn.


text:
Región Suðurdanmark
Región Suðurdanmark (á donskum máli: Region Syddanmark) fevnir um kommunurnar ið vóru í fyrrverandi amtunum: Fyns, Ribe og Sønderjyllands amtum, umframt tær nú fyrrverandi kommunurnar: Børkop, Egtved, Fredericia, Give, Jelling, Kolding, Lunderskov, Vamdrup og Vejle, ið hoyrdu til Vejle Amt. Miðfyrisitingin hjá Regiónini liggur í Vejle.
Í regiónini eru 22 kommunur, harav 3 tær fólkaríkastu eru Odense, Esbjerg og Vejle við ávikavist uml. 187.000, 114.000 og 105.000 íbúgvum. Fanø kommuna hevur lægsta fólkatal í regiónini við umleið 3.000 íbúgvum. 3 av teimum 22 kommununum í regiónini vórðu ikki lagdar saman við øðrum kommunum á tí seinasta kommunalreforminum: Odense, Fredericia og Fanø.
Við einum fólkatali á umleið 1,2 mio. er Región Suðurdanmark Danmarks triðstørsta región næst eftir Høvuðsstaðin (1,7 mio.) og Miðjútland (1,27 mio.). Eftir vídd er regiónen Danmarks næststørsta við 12.191 km², bara Región Miðjútland er størri við 13.142 km².
Statsligar uppgávur í Región Suðurdanmark vera viðgjørdar í Statsforvaltning Suðurdanmark.


text:
11. februar
11. februar er dagur 42 í árinum í gregorianska kalendaranum. 323 dagar eru eftir av árinum (324 dagar um skotár er).
Dagurin kallast eisini kongadagur.
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1928 - Í St. Moritz í Sveis byrjar 2. Vetrar Olympiadan.
- 1929 - Í Italia undirskriva Mussolini og pávin ein sáttmála, ið tryggjar fullveldið hjá Vatikaninum. Vatikanið fekk fullveldi.
- 1984 - Irak bumbar ikki-hernaðarlig mál í Iran.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Hondbóltur[rætta | rætta wikitekst]
- 2012 - Steypafinalur í hondbólti vóru leiktar í Høllini á Hálsi í Havn. Hjá kvinnum gjørdist Stjørnan vinnari eftir at hava vunnið finaluna móti VB 27-23. Hjá monnum gjørdist Neistin steypavinnari eftir at teir vunnu finaluna móti H71 30-27.
Svimjing[rætta | rætta wikitekst]
- 2012 - Kristina Elin Thomsen setti nýtt føroyskt met í 200 m firvald á Ægir Stevnu í Klaksvík við tíðini 2:25.36. Kristina Elin var bert 13 ára gomul tá hon tók 7-ára gamla metið hjá Nataliu Reinhardt á 2:27.62 frá FM í 2005.
- 2012 - Óli Mortensen úr Havnar Svimjifelag vann gullnál, tá hann sum annar føroyingur yvirhøvur, svam 1500 m frí undir 16 minuttir. Hann svam við tíðini 15:53.39. Hin føroyingurin sum hevur svomið teinin undir 16 minuttir er Pál Joensen.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1946 - Anna Kirstin Thomsen
- 1964 - Sarah Palin, amerikanskur politikari.
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1650 - René Descartes
- 1948 - Sovjettiski filmsleikstjórin Sergej Eisenstein doyr.


text:
Arktis
Norðasta stjørnumyndin undir norðurhválvi, Arktos (úr grikskum) ella Stórabjørn (frá latín), er upprunin at navninum á Arktis, sum á okkara málið eitur Norðurkollur og er havið - Íshavið - kring Norðurpólin. Íshavið er suður at norðastu pørtunum í Evropa, Asia, Norðuramerika og Grønlandi. Meginparturin av Norðuríshavinum er fryst, hóast heitir havstreymar ganga norður higar úr Atlantshavi og Kyrrahavi og gera, at luftin hitnar, og ísurin tiðnar við strendurnar við Íshavið. Lítið fólk býr á Norðurkolli, hóast har er nógv tilfeingi og stórt dýrameingi.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Í 16. øld fóru evropeiskir sjófarar at gera rannsóknarferðir til Norðurkoll til tess at finna eina aðra siglingarleið til Asia. Bretar fóru at kortleggja útnyrðingsleiðina ímillum Kanada og pólísin, og niðurlendskir sjófarar granskaðu landnyrðingsleiðina ímillum Siberia og pólísin. Men ikki fyrr enn í 1906 vórðu báðar leiðirnar sigldar. Trý ár seinni kunngjørdi amerikanski pólfarin Robert Peary (6. mai 1856 – 20. februar 1920), at hann hevði verið á Norðurpólinum. Summi ivast í, um Peary nakrantíð var á Norðurpólinum, tí ferðin vardi so stutt.
Leingi hildu summir pólfarar, at pólísurin lá oman á einum stórum meginlandi. Í 1958 prógvaði amerikanski kjarnorkurikni kavbáturin Nautilus, at tað ikki var so, tá ið hann sigldi undir ísinum úr Alaska til Svalbarð. Seinni hava havrannsóknir kortlagt havbotnin.
Dýr og vøkstur[rætta | rætta wikitekst]
Satt dýrameingi er í Íshavinum. Kópur, roysningur og mong hvalasløg tola væl glerkalda sjógvin, tí undir húðini og undir hvøljuni er tjúkt spik, sum lívir væl fyri kulda. Uppi á landi eru reinsdýr, moskusneyt, hara, pólrevur og úlvur; alsamt á ferð eftir mati. Um veturin leita hesi dýr suður eftir undan ringasta vetrarkuldanum. Stutta summarið blóma nógvar harðførar plantur og veita øllum skordýrameinginum á frostmýrunum føðslu. Her eigur eisini nógvur fuglur um summarið, til dømis helsigás, terna, entur og ymisk másasløg.
Fólkið og samfelagið[rætta | rætta wikitekst]
Lítið fólk býr í køldu, harðføru londunum við Íshavið. Sámar í Sámalandi, jakutar og nenetsar í Siberia og inuittar í Kanada, Alaska og Grønlandi livdu fyrr av at veiða. Nógv reindýr halda til á hesum leiðum og av teimum fekk fólkið til dømis mat, klæði, amboð og lutir til býtishandil. Nøkur fólk liva enn soleiðis, men tey flestu hava nú búsett seg í bygdum og hava fast arbeiði.
Um veturin liggur lendið undir í djúpum kava, og um summarið, tá ið kavin tiðnar, gerast stór lendi bleytar mýrar. Fólk eru í kavaskóm ella á skíðum, at tey skulu ikki søkka niður í kavan. Á gleri og hørðum kava ganga fólk í skóm við tjúkkum, grovum botni, ella tey hava píkar undir skónum, at tey ikki glíða. Fyrr varð hundasleta álitið til allan flutning langvegis; men nú nýta tey flestu kavaskutara. Hann er lættur at handafara, ekur skjótt og orkar væl at draga.
Ísurin í Íshavi er vanliga 2 metrar tjúkkur. Skal verða siglt har norðuri, má ísbrótari verða nýttur, ella hann má sigla undan øðrum skipum og bróta teimum eina rennu at sigla ígjøgnum. Ísbrótarar hava ógvuliga sterka maskinu og ísstyrktan skrokk. Bógvur og stevni eru sergjørd. Ísbrótarin setur ferð á, siglir framskipið upp á ísin, ið so brotnar undan skipinum.
Landalæra[rætta | rætta wikitekst]
Lond og oyggjar í Arktis[rætta | rætta wikitekst]
- Alaska
- Aleutoyggjar
- Siberia
- Novaja Semlja
- Frans Jósefsland
- Nýsibiriaoyggjar
- Finnmark
- Troms
- Nordland
- Svalbarð
- Jan Mayen
- Sápmi
- Yukon
- Nunavut
- Northwest Territories
- Grønland
- Lappland
- Norrbotten
- Lappland


text:
Ungarn
Ungarn (ungarskt: Magyarország) er lýðveldi í Miðevropa. Í vestri hevur Ungarn mark við Eysturríki, í norðri við Slovakia, í eystri við Ukreina og Rumenia og í suðri við Serbia, Kroatia og Slovenia. Høvuðstaðurin er Budapest. Kommunistarnir tóku ræðið eftir annan heimsbardaga, og teir bardu eirindaleyst niður ein uppreistur í 1956. Nú er fólkaræði.
Í 895 var ungarskt landnám. Í 10. øld taka ungarar við kristindóminum. Frá 1945 til 1989 var Ungarn kommunistiskt. 1. mai 2004 gjørdist Ungarn limur í ES.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Annar veraldarbardagi fór illa við Sovjetsamveldinum, tað misti ógvuliga nógv fólk, og allur vestari partur lá í sorli. Sovjetisku ríkisovastarnir vórðu altráðir eftir at fáa ræðið yvir Eysturevropa, tí at teir óttaðust fyri nýggjum álopum vestaneftir, og tí at ríkinum tørvaði at endurreisa ídnaðin. Við ávikavist politiskum trýsti og hermegi grundaðu teir fólkalýðveldi og settu fólk at stýra, sum tóku undir við sovjetiska stýrinum í Moskva. Í 1956 kravdu bæði Ungarn og Pólland sjálvræði. Í Póllandi eydnaðist at fáa tamarhald á viðurskiftunum við hernaðarhóttanum og lyftum um størri frælsi, men í Ungarn setti fólkið seg upp ímóti kommunismuni. 4. november 1956 tóku sovjetiskar herdeildir seg inn í Budapest og bardu uppreisturin niður við harðari hond. USA og NATO-londini fordømdu atgerðina, men løgdu ikki uppí.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Meginparturin av Ungarn er stórur, fláur og fruktagóður slætti, nevndur puszta, men í vestara og norðara parti í landinum eru heyggjalendi og lág fjøll. Ungarn er syðsta landið í Miðevropa. Vestan fyri Donau ganga kortini høgir ryggir gjøgnum landið, men eystan fyri ánna er heilt slætt. Av tí landið er so slætt, renna áirnar ógvuliga makar og krókutar. Í móruni fram við áarbakkunum vaksa heilir skógir av sevi, og har er eitt útvalt tilhaldspláss hjá ymsum fuglasløgum. Tisza, sum kemur úr Karpatarfjøllunum, førir nógv vatn við sær um várarnar, tá ið kavin tiðnar har norðuri, og ikki var tað sjáldan, at hon leyp; nú hava teir gjørt byrgingar til at forða fyri hesum. Summastaðni hava teir eisini grivið gryvjur frá henni, so teir fáa veitt vatn á bøin um summarið. Landið er langt frá stórhøvunum, og summarið verður tí heitt og turt, men veturin kaldur. Fyrr var at kalla alt landið ein grasfløta - pusztain - men nú er fløtan undanvelt, og har er eitt tað besta kornlendið í Evropa. Eystasti parturin av fløtuni liggur kortini enn, sum hann lá, og har ganga stór neyta- og seyðafylgir. Vestast í landinum eru einstakir skógir, og nú eru teir farnir at seta nøgd av trøum niður í eystara parti eisini, mest fyri at hava tey sum skjólgarðar.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Ungarskur matur[rætta | rætta wikitekst]
Tjóðarrættur í Ungarn er gulasj, ein kendur grýturættur við neytakjøti og grønmeti, sum eisini verður sopin sum tjúkk súpan. Sterk, reyð piparfrukt, nevnd paprika, gevur rættinum sín sterka, eyðkenda smakk. Aðrar máltíðir, sum liggja leingi á, eru karpa í paprikasós, livurpostei lagt í deiggi og glóðsteikt kjøtsneis við paprika.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Sum í hinum londunum í Miðevropa verður nógv korn velt. Bøndurnir dyrka eisini sólblómur, frukt, grønmeti og oljuber, fikur og vínber - ungarar gera nógv vín. Skiftið frá kommunistiskum búskapi til kapitalistiskan hevur verið trupult. Ídnaðurin í Ungarn er fjølbroyttur, og teir gera metal, evnafrøðievni, akfør, klæði, amboð og ravmagnslutir. Eftir stjórnarskiftið í 1990 legði landið búskapin um til marknaðarbúskap. Mangar fyritøkur eru komnar á privatar hendur, og á summum økjum í ídnaðinum hevur verið afturgongd. Ungarska fólkið er væl útbúgvið, helst í gransking, tøkni og maskinframleiðslu, og tað hevur við sær, at útlendingar seta meiri pening í vinnulív í Ungarn enn í nøkrum øðrum landi í Miðevropa.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsmálið er ungarskt.
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- hungary.com (Enskt, Týskt, Franskt, Ungarskt)