text:
Tórshavn, 4 oktober 2017
Í seinasta lagi í juni 2017 skuldi landskassin endurfíggja 1 mia. kr. Hetta varð gjørt við at taka eitt 15 ára lánsbrævalán á norska marknaðinum til 1,81 prosent í rentu og eitt seks ára lánsbrævalán á danska marknaðinum til 0,625 prosent í rentu. Býtið var DKK 450 mió. á norska marknaðinum og DKK 550 mió. á danska marknaðinum.
Uppgávan hjá Landsbankanum í sambandi við landskassans lántøku er:
At fáa so lága rentu sum møguligt fyri lánini
At tryggja landskassan móti rentuhækkingum
Rentukostnaðurin er lægst fyri stuttfreistaði lán. Men høvdu landsmyndugleikar havt rentukostað sum einasta málsetning, átti landskassin einans at tikið eitt ára lán og ikki longru lánini. Hetta er tó sera váðið, tí um øll skuldin er í stuttum lánum, og marknaðarrentan knappliga hækkar, so hækkar rentukostnaðurin á allari skuldini í einum.
Rentuberandi skuldin hjá landskassanum er 4,5 mia. kr. Tekur landskassin bara eitt ára lán, fella 4,5 mia. kr. til gjaldingar hvørt ár - og landskassin skal sostatt hvørt ár út á lánsmarknaðin at læna 4,5 mia. kr. Broytist rentan eitt prosentstig í einum ári, hækkar rentuútreiðslan við 45 mió. kr. í einum. Hetta eru ov lítið trygg viðurskifti fyri landskassan. Slík óvissa ger lánsveitararnar og ratingstovnarnar meiri ótryggar, og tað hevði trýst rentuna, ið landskassin kann lána til, uppeftir.
Eitt nú hevur ratingfyritøkan Moody’s í fleiri av sínum frágreiðingum víst á, at endurfíggingarváðin er ov høgur, og at landskassin eigur at minka um váðan við at umleggja ein part av tess lánum til langtíðarlán.
Landskassin eigur ikki at leggja øll eggini í somu kurv, men at spjaða tey í fleiri. Tí eigur lántøkan hjá landskassanum at hava stutt-, miðallang-, og langfreistað lán, fyri á henda hátt at tryggja stabilitet í rentuútreiðslunum.
Hetta er eisini tað, onnur lond gera. Til dømis hevur Danmark lán, ið gongur út í 2027, og eitt við freist í 2039. Soleiðis gera tey eisini í Svøríki, Finnlandi og Íslandi. Týskland fer enn longur og hevur tikið lán, ið skal aftur rindast í 2046, tvs. eitt 30 ára lán. Niðanfyri sæst miðal afturgjaldstíðin á lánunum hjá hesum londum:
Tað er rætt at hava ein part av lánunum hjá landskassanum sum langfreistað. Rætt er tað, at rentukostnaðurin er nakað størri, men hetta er samstundis ein trygging ímóti ógvisligum rentuhækkingum á fíggjarlógini frá ári til árs.
Rentustøðið í heiminum er metlágt, men samstundis vísa at kalla allir greinarar á fíggjarmarknaðunum á, at marknaðarrentan, sum frálíður, fer at hækka. Tað er tá, rentustøðið er lágt, at besta høvi er at fremja umleggingina. Við at leggja um tryggja vit, at rentan verður verandi á einum sera lágum støði í 15 ár fram í tíð.


c: text/html

text:
Sjóvar kommuna ger nýggjan útstykkingarveg
Talan er í fyrstu syftu um ein fyribils veg.
Sjóvar kommuna er farin undir at gera ein veg frá samankomingini har sum vegurin út á Raktanga byrjar, og inn ímóti bygdini.
Artur Johansen, borgarstjóri, sigur við R7, at talan er um ein fyribils veg, sum verður gjørdur í sambandi við at 42 nýggj grundstykki skulu verða har á leiðini.
“Við at binda í vegin har úti, slepst undan at tunga ferðslan í sambandi við útgrevstur og annað fer ígjøgnum bygt øki,” sigur hann.
Men í fyrstu syftu er talan ikki um eina endaliga loysn, tí loyvi skulu fáast frá Landsverki til tað.
Spurdur um tíðarætlan sigur Artur Johansen, at tríggjar útstykkingar við tilsamans 53 grundstykkjum verða gjørdar á Strondum í løtuni. Tann fyrsta skal verða liðug í november, tann næsta í mars 2019 og tann seinasta í desember 2019.
Í sambandi við vegagerðina hevur kommunan skorið nógv fløg av økinum. Artur Johansen sigur, at kommunan hevur vaksið um kirkjugarðin, og ætlanin er at leggja fløgini á har.
Mest lisið í farnu viku
Rák (6) - Mannarættindi verða brotin í Føroyum og í Danmark, tá tað snýr seg um sálarligan harðskap
Video - Vardø er ein óhugnaligur býur
Dreingirnir úr Gøtu sleppa at halda fram í skúlanum við Løkin
Útflutningurin av makreli og sild er nógv minkaður
Aling á landi verður ein avbjóðing fyri føroyska alivinnu
Nýggjur kupil verður reistur á Sornfelli
Skógarmotta funnin á seyði í Føroyum
Bilsølustevna í SALT á Drelnesi
Rák (6) - Urtagott
Løtan er ikki røtt
Gjørd av byggiblokkum
Doyði av e-sigarettini
Hetta kann ikki góðtakast
Hugnaløtan (21) - Gestur: Lasse Klein
Forða fyri at manningarnar koma at bera kostnaðin
Opið hús á Kambsdali í sambandi við at FabLab verður alment tikið í nýtslu
Konsert við Siloakórinum
Reyðmaðkurin hvørvur úr troyttari jørð
So ymisk og tó
Hamas: 50 av teimum sum mánadagin lótu lív í Gaza, vóru okkara limir
Nær var tað?
Leivur Frederiksen tippar
Mikkel skal føða
Naddoddur, eitt virkið bátafelag
Samband
Postboks 226
FO-600 Saltangará

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Góðu løgtingfólk,
Tak mær tað ikki illani upp, men trupulleikin við tykkum er ofta, at tit hugsa um landskassan, sum var talan um eina privata fyritøku. Tí var alt kjakið í Løgtinginum í gjár um spurningin, um verkætlanin Skálafjarðartunnil fer at loysa seg ella ei sum vinnulig íløga: Fer privata felagið at tjena pengar ella ei, og kann landskassin missa pengar ella ei.
Men tað almenna hevur ikki til uppgávu at tjena pengar, men at taka sær av uppgávum, sum tryggja teimum sum virka á marknaðinum fortreytir, so vit fáa ein sterkari búskap.
Samferðsla er ein vigtig uppgáva hjá tí almenna, tí úrtøkan av góðum samferðslumøguleikum er samanlagt nógv størri fyri samfelagið, enn tað sum kann vinnast á einum marknaði við at brúkarar rinda fyri nýtsluna.
So hvørt sum búskapurin veksur, veksur eisini tørvurin á samferðsluútbyggingum, tí úrtøkan av samferðsluútbyggingum hongur neyvt saman við, hvussu búskapurin veksur annars: Ein samferðsluútbygging, sum ikki loysir seg samfelagsbúskaparliga nú, vil gera tað um nøkur ár, tá búskapurin er vaksin meira, og tøknin er betri. Hetta er vitan heilt aftur frá tá modernaða búskaparfrøðin varð grundløgd.
Framtíðar búskaparvøkstur
Saman við produktivitetsvøkstri, sum fer at koma í eini liberaliseraðari fiskivinnu, kann væntast at ein víðkan og størri samansjóðing av miðstaðarøkinum (Suðurstreymur og Eysturoy) verður motorurin í føroyska búskaparvøkstrinum næstu áratíggjuni. Tí hevur tað stóran týdning at fáa framt nýggju farleiðina.
Men nú ætlað tit at privatisera Skálafjarðartunnilin
, ið verður ein høvuðsfarleið mitt í tí øki, sum er motorurin í føroyska búskapinum. Sjálv samferðsluútbyggingin kann verða so týdningarmikil, at tað helst kann síggjast aftur í búskaparvøkstrinum framyvir. Men her halda tit -- av orsøkum eg ikki skilji -- at tað er snilt at seta ein profittmaksimerandi bumm upp, so gjaldið verður sett, ikki so lágt sum gjørligt, men so høgt sum til ber. Mitt í miðjuni á landinum. Tað verður ein pengaslanga úr føroyska búskapinum, sum ikki bara forvinnur støðugt meira, so hvørt búskapurin veksur, men sum eisini verður eitt haft um beinini á føroyska búskapinum, ja í upp til eina hálva øld, ætla tit.
Fleiri óttast váðan, sum er knýttur at íløgu og rakstri. Og tað er rætt, at óvissa altíð er við eini slíkari verkætlan. Men váðin er nógv minni, enn tit tykjast at halda. Tí sjálvt um tunnilin ikki ber seg, merkir tað ikki, at landið hongur uppá alla rokningina (t.d. 1.5 mia kr um hann eisini verður dýrari enn mett), men bara at alt kann ikki fíggjast við bummgjaldi. So sjálvt um landskassin skal rinda ein part av tunlinum, tí bummgjald ikki kann fíggja alt, so er tað framvegis samfelagsbúskaparliga ein skilagóð samferðsluútbygging, men sum eigur at verða framd alment fyri at tryggja, at prísásetingin verður til mest møguligt gagn fyri fólk og vinnu, og harvið verður við til at stimbra búskaparvøksturin næstu mongu árini, í staðin fyri at maksimera profittin hjá einum privatum felag.
Hví halda tit, at sjálvur Adam Smith, faðirin at búskaparligari liberalismu, ávaraði ímóti at privatisera vegirnar? Hann skrivaði í The Wealth of Nations
(1776):
The tolls for the maintenance of a high road cannot with any safety be made the property of private persons. (Bók 5, Kap. 1)
Og hetta er galdandi enn. Sjálvt Fíggjarmálaráðið hevur fangað tað og vísur á
, at:
avtalan minkar MUNANDI um roknaðu samfelagsnyttuna
(mín herðing).
Privata felagið fær 4 milliardir fyri ómakin, men føroyska samfelagið missir fleirfalt tað í mistum búskaparvøkstri í hesa longu framtíð. Hetta er ein dáragerð, tit eru við at fremja.


text:
Stuðul frá Uttanríkisráðnum
Uttanríkisráðið hevur latið ABC barnahjálp 240.000 krónur í menningarstuðli aftrat til fyrsta byggistig av skúlanum, sum ABC barnahjálp í Føroyum letur byggja nær høvuðsstaðnum Monrovia í Liberia. Skúlin verður bygdur í trimum byggistigum.
Landsstýrið læt í fjør 180.000 UDS, sum roknað varð við, at fyrsta byggistig fór at kosta. Peningurin varð játtaður í dollarum og varð goldin ABC barnahjálp í fýra gjøldum, so hvørt byggingin fór fram. Orsakað av fallinum í virðinum av dollaranum og hækkaðum byggikostnaði, restaði peningur í at gera skúlan lidnan.
Matthew Sakeuh, sum stendur fyri arbeiðinum hjá ABC barnahjálp í Liberia, sigur, at fyrsta byggistig verður klárt at taka í nýtslu í februar.
ABC barnahjálp takkar landsstýrinum hjartaliga fyri stuðulin.


text:
Sukursjúka
Diabetes mellitus stavar úr griskum, og merkir: ”Hunangur, sum rennur beinleiðis ígjøgnum.” Navnið hevur sín uppruna í, at sukursjúklingar við høgum blóðsukri, skilja út sukur gjøgnum landið. Diabetes kallast eisini sukursjúka og finst bæði sum týpa 1 og týpa 2.
Insulin er eitt hormon sum verður skapa í brisinum. Insulin er neyðugt, fyri at kyknur í kroppinum kunna upptaka glukosu frá matinum vit eta. Um brisið ikki framleiðir nóg nógv insulin, økist mongdin av glukosu í blóðinum. Hetta ber við sær sjúkueyðkennir og sukur skilist út gjøgnum landið.
Innihaldsyvirlit
Flokking[rætta | rætta wikitekst]
Týpa 1[rætta | rætta wikitekst]
Tá ein hevur týpu 1 sukursjúku, eru tær kyknur sum framleiða insulin (beta-kyknurnar) heilt ella lutvíst oyðilagdar. Oyðileggingin kemst av einari autoimmunari reaktión, tvs. at kroppurin skapar andevnir ímóti sínum egnu kyknum og oyðileggur tær. Orsøkin er, at immunskipanin uppfatar betakyknurnar fremmandar og tessvegna oyðileggur tær. Týpa 1 sukursjúka er tískil ein autoimmun sjúka.
Vanliga metur man, at ein hevur týpu 1 sukursjúku um insulin framleiðslan fer undir 10-20 % av tí vanliga. Av tí at týpa 1 sukursjúklingar ikki framleiða nóg mikið insulin sjálvir, eru teir noyddir at innsproyta insulin fleiri ferðir dagliga. Vanliga fáa týpu 1 sukursjúklingar staðfest sjúkuna sum barn ella tannáringar. Enn vita vit ikki hvat útloysir sjúkuna og hon kann tí ikki fyribyrgjast. Uml. 5-10 % av sukursjúklingum hava týpu 1 sukursjúku.
Týpa 2[rætta | rætta wikitekst]
Tá ein hevur týpu 2 sukursjúku eru kyknurnar minni viðkvæmar fyri insulin. Tað vil siga, at persónurin er insulin-mótstøðuførur. Kyknurnar kunna ikki upptaka glukosu frá blóðinum og fyri at bøta um hetta framleiðir brisið enn meir insulin. Sum tíðin gongur verða kyknurnar eisini mótstøðuførar fyri øktu mongdina. Brisið verður fyrilagst og minkar um insulin framleiðsluna.
Vanliga fáa týpu 2 sukursjúklingar staðfest sjúkuna sum vaksin. Sjúkan verður vanliga útloyst orsaka av ósunnum lívstíli og hon kann tí fyribyrgjast. Uml. 80 % av sukursjúklingum hava týpu 2 sukursjúku.
Týpa 1½[rætta | rætta wikitekst]
Týpa 1½ sukursjúkan verður vanliga staðfest vaksnum og kallast eisini LADA (stytting fyri 'latent autoimmune diabetes of adulthood'). Eins og týpa 1 er hetta ein autoimmun sjúka, har kroppurin oyðileggur sínar egnu insulin-framleiðandi kyknur. Enn vita vit ikki hvat útloysir sjúkuna og hon kann tí ikki fyribyrgjast. Uml. 5-10 % av sukursjúklingum hava týpu 1½ sukursjúku.
Tá ein hevur týpu 1½ sukursjúku niðurbrótast tær insulin-framleiðandi kyknurnar seinni enn við týpu 1. Vanliga yvir fleiri ár. Líðandi byrjar sjúklingurin at uppliva sjúkueyðkennir, t.d. verður tystur, vil ofta á ves og lættnar í vekt. Av tí at sjúkueyðkennini koma líðandi og oftast verða staðfestar eftir 30 ára aldurin, verður týpa 1½ ofta mistikin fyri týpu 2. Týpa 1½ sukursjúkan verður avgjørd gjøgnum eina einfalda blóðroynd, har kannað verður fyri ávís evnir í blóðinum.
Graviditets-sukursjúka[rætta | rætta wikitekst]
Graviditets-sukursjúka er sukursjúka sum íkemur tá kvinna er við barn. Uml. 1500 kvinnur fáa hesa sukursjúku um árið í Danmark. Oftast útloysist hendan sukursjúkan orsaka av yvirvekt, men tó ikki altíð.
Eins og við týpu 2 sukursjúku eru kyknurnar insulin-mótstøðuførar. Sjúkan verður viðgjørd við einum sunnum lívstíli og í summum førum eisini við insulin. Tað er sera umráðandi at blóðsukri liggur so nær tí vanliga sum møguligt, fyri ikki at skaða fostrið. Sjúkan hvørvur vanliga eftir barnsburðin.


text:
Sirið Stenberg vil hava at vita, hvussu landsstýrismaðurin í heilsumálum ætlar at loysa trupulleikan við at Landssjúkrahúsið manglar 4 milliónir í grundrakstrinum.
Fyrispurningur um sparingar á Landssjúkrahúsinum, settur Karsten Hansen, landsstýrismanni (Fyrispurningur eftir Tingskipanini § 52a, at svara skrivliga).
- Hvørja ávirkan ferð manglandi játtanin upp á 4 milliónir í grundrakstrinum at hava fyri tænastustøðið á Landssjúkrahúsinum, og harvið á hvørji viðgerðar og røktartilboð til ber at veita?
- Hvørjar avleiðingar hevur manglandi játtanin fyri starvsfólkini?
- Innan hvørjar starvsbólkar eru tey uml. 25 ársverkini, sum í dag eru burtur á Landssjúkra¬húsinum?
- Hvussu merkist tað á Landssjúkarhúsinum, at tað í dag eru uml. 25 ársverk færri har enn fyri fáum árum síðan?
- Hvussu ætlar landsstýrismaðurin í heilsumálum at loysa trupulleikan við, at Landssjúkrahúsið manglar uml. 4 milliónir í grundrakstrinum?
- Hvussu fer manglandi játtanin at merkjast á ymisku deildunum.T.d verður hetta spjætt yvir allar deildir, ella eru tað ávísar deildir ella starvsøki, sum koma at bera sparingina, og aðrar ikki?
- Hvussu ætlar landsstýrismaðurin at tryggja eina tilgongd av fakfólki til landssjúkrahúsið, um játtanin er ov lág?
Viðmerkingar
Tá ið fíggjarlógin fyri 2015 var til viðgerðar kom fram, at Landssjúkrahúsinum tørvaði meira pening enn tað var í uppskoti. Hóast nakað av peningi kom afturat við 3. viðgerð, so var endaliga støðan tann, at samlaða játtanin var uml. 4 milliónir lægri enn aktuelli tørvurin. Í munnligum fyrispurningi til landsstýrismannin í heilsumálum 21. januar frá undirritaðu var enn einaferð staðfest, at játtanin til Landssjúkrahúsið var áleið 4 milliónir ov lág til grundraksturin. So hóast hækking í krónum, so var játtanin ikki nøktandi. Tá upplýsti landsstýrismaðurin, at nakað av sparingini kundi røkkast við natúrligari fráfaring av starvfólki.
Seinastu árini hevur landssjúkrahúsið ikki fingið játtan fyri prís og lønarvøkstur, og hevur hetta eisini verið viðvirkandi til eina minking í talinum á ársverkum á uml. 25. Tøl sambært sjúkrahússtjóranum, Sigurð Ó Vang, í tíðindasending 22. januar. Spurningurin til landsstýrismannin er tí, hvussu henda vantandi játtan ávirkar tænastuna til sjúklingin, hvussu starvsfólkini merkja tað, og hvussu henda óheppna gongd kann ávirka stóra tørvin á støðugari tilgongd av fakfólki til landssjúkrahúsið. Frammanundan vita vit, at serlæknatørvurin er stórur, og at avbjóðingar eru við, at fleiri og fleiri sjúkrarøktarfrøðingar leita sær størv uttanlands. Somuleiðis hava aðrir týdningarmiklir starvsbólkar eisini færri fólk í starvi. Viðmerkjast kann, at sambært upplýsingum í fíggjarlógini fyri komandi árini, so er ætlanin at fremja munandi størri sparingar komandi árini ínnan heilsuverkið. Samstundis vita vit, at tørvrin á viðgerð hækkar støðugt, at nýggj viðgerðartilboð leggjast til, og at fólk verða eldri og eldri.
Eitt dygdargott heilsuverk er ein av allar týdningarrmiklastu grundsúlunum í einum samfelag – um ikki tað týdningarmiklasta. Tí skapar tað stóran ótryggleika, ta ið vit longu nú frá ársbyrjan eru vitandi um, at játtanin er ov lág, samstundis sum útlit eru fyri stórum skerjingum komandi árini. Støðan á Landssjúkrahúsinum tykiskt tí vera komin at mørkum. Vónandi kann landsstýrismaðurin greina í svarinum, hvussu hann vil loysa hesa avbjóðing, sum hevur týdning fyri hvørt mansbarn í landinum.
Á Løgtingi, 29. januar 2015
Sirið Stenberg


text:
Fyrispurningar á tingi
Verða greiðari reglur og javnseting av stuðli til landbúnaðin?
Fyrispurningur eftir Tingskipanini § 52a Fyrispurningur um greiðari reglur og javnseting av stuðli til landbúnaðin, settur Høgna Hoydal, landsstýrismanni í búnaðarmálum (at svara skrivliga eftir TS § 52a) 1. Metir landsstýrismaðurin, at § 4 í kunngerð um stuðul til landbúnaðin, ið snýr seg um mvg-afturbering fyri vinnuliga framleiðslu av seyðakjøti, er nóg greitt orðað? 2. Hvussu stórur kann munurin vera ímillum ár, har stórur partur av mvg-num verður afturborðin, og har lítil partur verður afturborðin? 3. Metir landsstýrismaðurin tað vera nøktandi, at bøndur, sum liva – ella royna at liva – av framleiðslu av seyðakjøti, ikki greitt vita, hvat teir kunnu rokna við í mun til stuðul? 4. Metir landsstýrismaðurin, at stuðulin til vinnuliga framleiðslu av ymiskum búnaðarvørum – til dømis framleiðsla av mjólk og seyðakjøti – í størri mun átti at verið javnsett? 5. Metir landsstýrismaðurin, at stuðulin, í hesum føri afturbering av mvg, eisini eigur at fevna um aðra landbúnaðarframleiðslu, so sum grønmeti? Viðmerkingar: Samgongan hevur sett sær fyri at orða ein framskygnan landbúnaðarpolitikk, at stimbra størri og fjølbroyttari framleiðslu av føroyskum matvørum og at dagføra verandi landbúnaðarlóggávu. Eitt amboð at røkka hesum er at tryggja, at tann stuðul, sum verður latin landbúnaðinum, í størstan mun stuðlar undir tey mál, ætlanin er at seta. Stuðul til landbúnaðin er ásettur í lóg um landbúnaðarstuðul og í kunngerð. Í kunngerðini er millum annað ásett, at stuðul kann veitast til vinnuliga framleiðslu av mjólk, neytakjøti og seyðakjøti. Men, ásetingarnar fyri ymiskar framleiðslur eru ikki eins. Fyri seyðakjøt stendur í § 4 m.a, at: “Studningur til seyðakjøt er ein heilt ella lutvís afturbering av goldnum MVG fyri selt seyðakjøt. (….) Búnaðarstovan ger eina meting av játtanini í mun til væntaðar umsóknir í árinum. Endalig uppgerð verður gjørd, tá seinasti ársfjórðingur er uppgjørdur. (….) “. Við hesi orðing er ógjørligt hjá einum seyðabónda at vita, í hvønn mun roknast kann við afturbering av mvg. Í einihvørjari vinnu er umráðandi at kenna fíggjarliga grundarlagið, sum roknast kann við. Stórur áhugi er fyri at framleiða grønmeti í Føroyum. Men henda framleiðsla er ikki fevnd av omanfyrinevndu lógarásetingum um stuðul til landbúnaðin. Á Løgtingi, 13. oktober 2015 Bjørt...Les meira
Jørgen svarar Kristinu um ES bankalóggávu
8. juni spurdi Kristina Háfoss fyri Tjóðveldi Jørgen Niclasen fíggjarmálaráðharra, um avleiðingarnar fyri Føroyar, tá Danmark flytir bankalóggávu og fíggjareftirlit til ES, at svara skrivliga sambært § 52a. 19. juni svaraði Jørgen Niclasen landsstýrismaður. Her kanst tú lesa spurningarnar frá Kristinu og svar landsstýrismansins (reyður tekstur) 1. Hvørjar eru niðurstøðurnar hjá arbeiðsbólkinum, ið varð settur at greina avleiðingarnar fyri Føroyar og Grønland, av, at Danmark flytir bankalóggávu og fíggjareftirlitið – heilt ella partvíst – til ES? Svar: Endaligu niðurstøðurnar eru ikki tøkar, tá arbeiðsbólkurin enn ikki er liðugur við frágreiðingina. 2. Um endaligar niðurstøður framvegis ikki eru gjørdar, hví dregur arbeiðið út? Svar: Umboðini fyri Danmark, Føroyar og Grønland, sum mynda arbeiðsbólkin, arbeiða framvegis við at greina nakrar av torgreiddu spurningunum, ið hava stungið seg upp, nú Danmark umhugsar at luttaka í styrkta evropeiska bankasamstarvinum. Óvist er framvegis nær endaliga frágreiðingin verður liðug. 3. Um endaligar niðurstøður framvegis ikki er gjørdar, eru nakrar ávegis niðurstøður gjørdar? Um so er, hvørjar eru hesar? Svar: Danska Vinnu- og vakstrarmálaráðið almannakunngjørdi í apríl 2015 frágreiðingina, “Rapport om mulig dansk deltagelse i det styrkede banksamarbejde”. Í kapittul 16 í hesi frágreiðing eru hesar ávegis niðurstøður gjørdar: ES-rætturin loyvir ikki, at Føroyar og Grønland luttaka beinleiðs í styrkta bankasamstarvinum, tá styrkta bankasamstarvið er partur av ES-bygnaðinum, har einans ES-limalond kunnu luttaka. Mett verður, at Føroysku bankarnir heldur ikki kunnu blíva umfataðir av styrkta bankasamstarvinum, við at flyta høvuðssæti til Danmarkar. 4. Ætlar landsstýrismaðurin, at føroyskir bankar eisini – um møguligt – skulu undir eitt ES-fíggjareftirlit? Svar: Nei, tað ætlar landsstýrismaðurin ikki. Og sum svarið uppá spurning 3 vísur, so ber tað heldur ikki til, um onkur vildi tað. 5. Ætlar landsstýrismaðurin at flyta enn meira lóggávuvald úr Løgtinginum, niður til danskan ráðharra og/ella til ES innan fíggjarliga økið frameftir? Svar: Landsstýrismaðurin hevur ikki flutt lóggávuvald úr Løgtinginum. Eg havi gjørt mær ómak fyri at tryggja, at øll lóggáva á bankaøkinum, ið verður sett í gildi í Føroyum, skal ígjøgnum Føroya Løgting og allar kunngerðir, ið lýstar verða fyri Føroyar, skulu góðkennast av Føroya Landsstýrið, áðrenn tær verða settar í gildi. Soleiðis hevur arbeiðsgongdin verið og soleiðis er arbeiðsgongdin framhaldandi. 6. Hvussu nógvir løgfrøðingar starvast í Fíggjarmálaráðnum? Svar: Tá Fíggjarmálaráðið arbeiðir við bankalóggávu, er tað í tøttum samstarvið við løgfrøðingar, bæði í føroysku umsitingini og í danska fíggjareftirlitinum. Hesin leistur hevur riggað væl og eru arbeiðsgongdirnar við tíðini vorðnar alt meira kjølfestar. 7. Hvat ger landsstýrismaðurin fyri at styrkja fyrisitingina við fólki við løgfrøðiligari servitan innan ES-rætt og fíggjarliga lóggávu? Svar: Bankamál er framvegis danskt málsøkið. Um føroyingar ynskja at yvirtaka málsøkið, tá er tíðin at seta føroyskt Fíggjareftirlit á stovn, stovna føroyskan innskjótaragarantifond og gera samstarvsavtalur við ES á bankaøkinum og tá verður tørvur á nógvum fólki við servitan innan ES-rætt og fíggjarliga lóggávu. Viðmerkingarnar, ið fylgdu við upprunaligu spurningunum hjá Kristinu Háfoss Danmark flytir nú og komandi tíðina lóggávu fyri bankarnar og fíggjareftirlitið – heillt ella partvíst – til ES. Samstundis eru bankar í Føroyum undir danskari fíggjarligari lóggávu og undir danska fíggjareftirlitinum. Hartil eru Føroyar uttanfyri ES, og fara tí neyvan at gerast partur av ES fíggjareftirliti. Hetta er eitt av fleiri økjum, har Danmark flytir vald og avgerðar rætt til ES, meðan Føroyar framhaldandi eru hangandi í danskari lóggávu. Hetta ger støðuna sera fløkta, og enn er ógreitt hvørjar avleiðingarnar verða....Les meira
Ung á Rásini uttan bústað – einaferð enn!
§ 52a fyrispurningur til Anniku Olsen, landsstýriskvinnu í almannamálum, um manglandi bústað v.m. til ung á Rásini – einaferð enn! 1. Er tað rætt, at avgerð er tikin um, ikki at taka nýggjar næmingar inn á Rásina komandi ár, tí møguligt er ikki at bjóða verandi næmingum hóskandi bústað v.m.? 2. Hava verandi næmingar á Rásini enn ikki fingið bústað v.m. bjóðaðan eftir, at tíðin á Rásini er liðug nú seinast í juni? 3. Um ikki, hví er hetta ikki komið í rættlag eftir 3 árum? 4. Um ikki, er hetta í samsvari við §6, stk. 4, í lóg um skúlatilboð til ung við breki? 5. Um ikki, er hetta ikki brot á ST-sáttmálan um rættindi teirra brekaðu? 6. Er tað rætt, at ætlanin er, at leingja tíðarskeiðið hjá verandi næmingum á Rásini, eins og gjørt varð fyri 3-4 árum síðan? 7. Hvat ger Almannamálaráðið ítøkiliga fyri at tryggja, at verandi næmingar fáa bústað v.m. í øki eftir egnum vali í summar, og at nýggir næmingar harvið kunnu koma inn á Rásina komandi ár? 8. Nær er varandi bústaðarloysn funnin til øll tey ungu frá Rásini, sum fingu eina fyribils bústaðarloysn fyri 3-4 árum síðan? 9. Heldur landsstýriskvinnan at Almannamálaráðið og Mentamálaráðið hava røkt sína uppgávu í hesum málinum? Viðmerkingar 7 ung fólk við menningartarni eru liðug við 3-ára útbúgving teirra á Rásini nú seinast í juni. Hóast hetta, so er enn ongin loysn fingin á, hvar tey ungu skulu búgva og virka eftir lokið skúlaskeið. Tíverri sær tað út til, at søgan er við at endurtaka seg. Tí fyri 3-4 árum síðan var neyðugt at leingja tíðarskeiðið hjá táverandi næmingum við ½ ári, tí ongin bústaður v.m. var klárur til tey, tá tey vóru liðug við skúlan. Eftir ½ árið fingu tey eina fyribils bústaðarloysn. Tað var tá ein gøla myndugleikarnir ikki høvdu tosað saman og tryggja teimum ungu nøktandi bústaðar- og virksemisloysn eftir lokna skúlagongd. Hetta hóast myndugleikarnir høvdu havt 3 ár at fyrireika hetta. Almannamálaráðið og Mentamálaráðið lovaðu tá, at hetta skuldi ikki endurtaka seg. Nú eru 3-4 ár aftur farin framvið, og 7 næmingar eru nú aftur til reiðar at flyta í egnan bústað og fara undir vart starv ella annað hóskandi virksemi. Men sum skilst er heldur ikki hesuferð nakað klárt til tey ungu frá Rásini. Hetta hendir enntá hóast tað í lóg um skúlatilboð til ung við breki í §6, stk. 4 verður ásett: “Ráðgevandi bólkurin skal saman við foreldrum og øðrum myndugleikum fyrireika bústaðar-, frítíðar- og arbeiðstilboð til tey ungu eftir lokið skúlaskeið”. Eisini hava Føroyar samtykt og sett í verk ST-sáttmálan um rættindi teirra brekaðu. Men einaferð enn standa foreldur, lærarar og tey ungu í eini ótolandi støðu, ið undir ongum umstøðum kann góðtakast. Ein støða sum er óskiljandi, tá myndugleikarnir hava havt meira enn 3 ár at fyrireika eina góða loysn. Fyri at fáa hesi viðurskifti í rættlag sum skjótast, verður hesin spurningur settur landsstýriskvinnuni á almannamálum. Á Løgtingi, 10. juni 2015 Kristina Háfoss Løgtingskvinna fyri...Les meira
Skrivligur fyrispurningur
§ 52a fyrispurningur til Jørgen Niclasen, landsstýrismann í fíggjarmálum, um avleiðingarnar fyri Føroyar, tá Danmark flytir banka-lóggávu og fíggjareftirlit til ES 1. Hvørjar eru niðurstøðurnar hjá arbeiðsbólkinum, ið varð settur at greina avleiðingarnar fyri Føroyar og Grønland av, at Danmark flytir banka-lóggávu og fíggjareftirlitið – heilt ella partvíst – til ES? 2. Um endaligar niðurstøður framvegis ikki eru gjørdar, hví dregur arbeiðið út? 3. Um endaligar niðurstøður framvegis ikki er gjørdar, eru nakrar ávegis niðurstøður gjørdar? Um so er, hvørjar eru hesar? 4. Ætlar landsstýrismaðurin at føroyskir bankar eisini – um møguligt – skulu undir eitt ES-fíggjareftirlit? 5. Ætlar landsstýrismaðurin at flyta enn meira lóggávuvald úr Løgtinginum, niður til danskan ráðharra og/ella til ES innan fíggjarliga økið framyvir? 6. Hvussu nógvir løgfrøðingar starvast í Fíggjarmálaráðnum? 7. Hvat ger landsstýrismaðurin fyri at styrkja fyrisitingina við fólki við løgfrøðiligari servitan innan ES-rætt og fíggjarliga lóggávu? Viðmerkingar Danmark flytir nú og komandi tíðina lóggávu fyri bankarnar og fíggjareftirlitið – heillt ella partvíst – til ES. Samstundis eru bankar í Føroyum undir danskari fíggjarligari lóggávu og undir danska fíggjareftirlitinum. Hartil eru Føroyar uttanfyri ES, og fara tí neyvan at gerast partur av ES fíggjareftirliti. Hetta er eitt av fleiri økjum, har Danmark flytir vald og avgerðar rætt til ES, meðan Føroyar framhaldandi eru hangandi í danskari lóggávu. Hetta ger støðuna sera fløkta, og enn er ógreitt hvørjar avleiðingarnar verða. Arbeiðsbólkur varð tí, fyri langari tíð síðan, settur at greina avleiðingarnar fyri Føroyar og Grønland av, at Danmark væntandi fer at flyta fíggjareftirlit og fíggjarlóggávu til ES í næstum. Enn hevur tó ikki verið nakað at frætta um úrslitið av hesum arbeiði, og ógreitt er, hví so er. Í verandi støðu sær tað út til, at vit verða slúsað inn í ES umvegis danska bakdyr. Hetta sóðu vit m.a. seinast banka-lóggávan varð broytt í Føroyum. Tí samgongan samtykið at seta í verk umfatandi ES-lóggávu í Føroyum á fíggjarliga økinum í vár. Ein partur av hesum var at geva donskum ráðharra heimild til, við kunngerð at seta ES-reglur í verk í Føroyum. Hetta varð gjørt hóast ovasta løgfrøðiliga ráðgevingin hjá landsstýrinum ávaraði staðiliga ímóti hesum – og hóast víst varð til, at í verandi løtu hevði fyrisitingin ikki neyðugu førleikarnar og ikki fingið neyðugu tíðina til, at meta um avleiðingarnar av umfatandi lóggávuni. Síðan lógarpakkin varð samtyktur, hevur onki verið at frætt frá landsstýrinum. Fyri at fáa lýst hetta mál, verða hesir spurningar settir landsstýrismanninum í fíggjarmálum. Á Løgtingi, 8. juni 2015 Kristina Háfoss Løgtingskvinna fyri...Les meira
Mykinesleiðin fyri mismuni
Johan Dahl hevur svarað Høgna Hoydal viðvíkjandi mykinessiglingini Her í mai mánað, tá ið mykinessiglingin byrjar, hevur báturin Jósup, ið varð bygdur til hesa farleið, verið tikin úr siglingini. Ístaðin er Jósup fluttur til at røkja aðra leið fyri Strandferðsluna. Mykinesfólk hava ímeðan havt eitt munandi meira óhøgligt flutningsfar. Høgni spurdi m.a., hvussu tað ber til, at mykinesfólk í tíðarskeið fáa verri tænastu á eini farleið, sum er útboðin til privat at røkja. Tað tykist undrunarvert, um ongar treytir eru settar í sáttmálanum um at halda tænastustøðið við ávísum flutningsfari. Og tað tykist sum mismunur, at farleiðin til Mykinesar skal fáa verri tænastu, tí egnaði báturin verður bjóðaður fram at røkja sigling til aðrar oyggjar fyri strandfaraskip, sum skal í dokk. Frammanundan hevur Mykines bert sjóvegis farleið frá mai til august, og at tann egnaði báturin er tryggjaður til at sigla hetta avmarkaða tíðarskeiðið, átti at verið sjálvsagt. Spurningurin og svarið hjá Johan Dahl kann lesast á hesi leinkju:...Les meira
Verður tað lagaligari fyri lesandi uttanlands at greiða atkvøðu á løgtingsvali ?
Grein 52a fyrispurningur til Anniku Olsen, landsstýriskvinnu í almannamálum um broytingar í løgtingsvallógini (lagaligari mannagongdir fyri lesandi uttanlands at greiða atkvøðu á løgtingsvali) 1. Ætlar landsstýriskvinnan at gera nakað fyri at gera mannagongdirnar smidligari hjá lesandi uttanlands at greiða atkvøðu til løgtingsval? 2. Um ja, hvørjar eru ætlanirnar og verður eitt uppskot, ið skal bøta um hesi viðurskifti, lagt fram á Ólavssøku saman við øðrum broytingum í løgtingsvallógini, sum landsstýriskvinnan hevur boðað frá? 3. Ætlar Almannamálaráðið at skipa fyri kunning til lesandi uttanlands um hvussu mannagongdin er til at velja til løgtingsval – td gjøgnum samskifti við MFS, kommunur og við kunning og leinkjum á heimasíðu ráðsins? 4. Er møguligt at tey lesandi kunnu skráseta seg at velja talgilt, td. gjøgnum Studna? 5. Er møguligt at fáa føroysku sendistovurnar skrásettar sum valstað? 6. Kann landsstýriskvinnan tryggja, at tað verður lættari hjá útisetum at velja til komandi løgtingsvali? 7. Ísv við ætlaðu broytingarnar í løgtingsvallógini um at onki valstað kann hava færri enn 100 veljarar, er møguleikin kannaður í hesum sambandi, at gera tað møguligt at atkøða talgilt á teimum smáu valstøðunum? Viðmerkingar: Sum er, eru galdandi mannagongdir hjá lesandi uttanlands fyri at greiða atkvøðu til løgtingsval sera tungar og stirvnar og tað heldur teimum lesandi frá at fara á val. MFS gjørdi eitt stórt arbeiði áðrenn valið í 2011 við at eggja til og kunna um val-mannagongdirnar fyri at fáa so nógv lesandi sum gjørligt at fara á val. Hóast hetta vóru tað bert 40% av teimum lesandi í Danmark, ið brúktu sín valrætt. Eingi hagtøl eru um hvussu nógv lesandi uttanfyri Danmark greiddu atkvøðu. Stórt ynski er frá MFS og millum útisetar at fáa mannagongdirnar í samband við at velja til løgtingsval smidligari, soleiðis at fleiri lesandi fara at brúka sín rætt til at fara á val. Bara í Danmark eru 1400 lesandi, ið hava møguleika at fara á val. Verandi mannagongd er á leið soleiðis: ● Fyrst skal ein verða skrásettur í føroyska fólkayvirlitinum, og tað kann ein bert, um ein hevur havt bústað í Føroyum minst 5 ár, áðrenn ein flytur av landinum. ● Síðani skal ein útfylla eitt umsóknarblað (sum ikki er lætt at finna) fyri at vera skrásettur sum veljari uttanlands, og har skal ein viðleggja eina váttan frá lestrarstaðnum. ● Tá tað so er komið uppá pláss (hetta kann taka vikur), kann tann lesandi fara inn á eina sendistovu ella kommunukontór at greiða atkvøðu. Men her skal ein tryggja sær, at sendistovan/kommunuskrivstovan hevur tey neyðugu skjølini klár til at greiða atkvøðu. (Valevnir, flokkar – sum tey fáa sent stutt áðrenn valið). ● Tey, ið búgva uttanfyri Kongaríkið skulu brúka somu mannagongd, men tey skulu inn á føroyska ella danska sendistovu/konsulat fyri at greiða atkvøðu. Áhugin fyri føroyska samfelagnum millum lesandi er sum heild stórur og føroysk lesandi uttanlands ynskja at brúka sín demokratiska rætt at velja, soleiðis at tey kunnu vera við til at skapa tað samfelag, tey hava hug at koma heim aftur til. At hava lættan møguleika at velja, meðan tú ert lesandi er týðandi liður í at halda fast við tilknýtið til føroyska samfelagið. Tað økir somuleiðis um áhugan fyri at fylgja við í hvat fyriferst í føroyskum politikki og samfelagsviðurskiftum. Ynskið millum tey lesandi er, at skipanin verður talgild, td gjøgnum Studna,...Les meira
Eru broytingar í umbúna hjá Landsverki ?
Páll á Reynatúgvu hevur sett Fyrispurning um møguliga einskiljing av virkseminum hjá Landsverki, settur Jørgen Niclasen, landsstýrismanni í innlendismálum 1. Er ætlanin at umskipa veghaldið og aðrar uppgávur hjá Landsverki í Føroyum? 2. Um so, eftir hvørjum leisti? 3. Er í umbúna at siga fólkunum, sum arbeiða hjá Landsverki í Sandoynni, úr starvi? 4. Er ætlanin at privatisera virksemið hjá Landsverki í Sandoynni? 5. Er ætlanin at útveita uppgávuna? 6. Er ætlanin at bjóða uppgávuna út? Viðmerkingar Í eina tíð hevur ljóðað, at landsstýrismaðurin fyrireikar broytingar hjá Landverki viðvíkjandi veghaldinum. Hettar málið hevur ikki fingið politiska viðgerð yvirhøvur. Tí er ynskiligt, at landsstýrismaðurin váttar, ella avsannar, at broytingar eru í umbúna, og upplýsir Løgtinginum og almenninginum, hvørjar hesar eru, um so er. Á Løgtingi, 15. mai 2015 Páll á...Les meira
Gunvør spyr um møguligar sparingar í heilsuverkinum av at minka um nýtsluna av heilivági
Grein 52a fyrispurningur settur Karsten Hansen, landsstýrismanni í heilsumálum um møguligar sparingar í heilsuverkinum av at minka um nýtsluna av heilivági 1. Hvussu stórar útreiðslur hevði heilsuverkið av heilivági í 2005 – 2010 og 2015? 2. Hvørji sløg av heilivági standa fyri størsta partinum av útreiðsluvøkstrinum? 3. Hvussu stórar útreiðslur hevði heilsuverkið av kolestorol-niðursetandi heilivági í 2005, 2010 og 2015? 4. Hvussu nógvir føroyingar vóru í viðgerð við kolestorol-niðursetandi heilivági í 2005, 2010 og 2015? 5. Hvussu stórar útreiðslur hevði heilsuverkið av diabetesheilivági í 2005, 2010 og 2015? 6. Hvussu nógvir føroyingar vóru viðgjørdir fyri diabetes I í 2005, 2010 og 2015? 7. Hvussu nógvir føroyingar verða viðgjørdir fyri diabetes II í 2005, 2010 og 2015? 8. Veit Heilsumálaráðið hvat diabetes kostar tí føroyska samfelagnum? 9. Hvussu stóran part av kolestorol- og diabetesheilivági rinda sjúklingarnir sjálvir og hvussu stóran part rindar heilsuverkið? 10. Hvussu nógvir kostfrøðingar eru í starvi og hvørjir sjúklingar verða sendir til kostfrøðingar? 11. Hvussu hevur játtanin til Fólkaheilsuráðið verið síðan tað varð sett á stovn? 12. Hvussu nógva orku leggur heilsuverkið (læknar og annað heilsustarvsfólk) í at upplýsa og vegleiða sjúklingar um lívsstíl (kost – rørslu o.a.) sum liður í at spara heilsuverkinum fyri stórar heilivágs-útreiðslur? Viðmerkingar: Nógv umrøða er í hesum døgum av vaksandi útreiðslunum av heilsuverkinum og hvussu samfelagið framhaldandi skal megna at fíggja eitt dygdargott heilsuverk. Landsstýrismaðurin í heilsumálum biðjur í hesum døgum um eykajáttan, m.a. tí heilivágsútreiðslurnar hækkaðu 14% í 2014, og tí roknað verður við, at útreiðslurnar økjast í 2015. Stórur partur av sjúkunum, ið okkara sjúkrahús viðgera, eru sonevndar lívsstílssjúkur. Diabetes (II), hjarta- karsjúkur, fleiri krabbameins- og giktasjúkur eru dømi um sjúkur sum í stóran mun stava frá tí lívsstíli vit hava vant okkum við seinastu 50-80 árini. Her verður hugsað um industrialiseraðan mat, royking, lítla rørslu og eitt javnt støðið av strongd. Tá ið so nógvar sjúkur stava frá lívsstíli, er tað áhugavert, at heilsuverkið ger so lítið við at vísa á okkara egnu ábyrgd og evni at fyribyrgja og møguliga lekja hesar sjúkur. Heilsuverkið sparir allar flest pengar við at færri gerast sjúk. Men ein fatalistiskur hugburður tykist at ráða, og tikið verður fyri givið, at vit skulu halda fram við sama lívsstíli og so heldur hervið verða bundin at dýrum og skaðiligum hjáárinum av heilivági eitt heilt lív fyr at halda sjúkuni so nøkulunda niðri. Óheft gransking, sum eingin fyrr virdi, hevur við treiskni og áhaldni nú sannført mong ivandi um, at fólk í stóran mun sjálv kunnu fyribyrgja – og í summum førum lekja – mangar av vælferðarsjúkunum. Td. verður ofta tjakast um hjáárinini við sonevndum statinum, (eitt slag av kolestorol heilivági.) Eitt annað dømi er (sera dýri) diabetes heilivágurin. Hesin heilivágur (móti høgum kolestoroli og diabetes) verða aloftast útskrivað av vana og uttan at sjúklingurin fær nakra miðvísa upplæring og vegleiðing í hvussu hann kann broyta livihátt, sum í ávísum føri kann føra til lægri kolestorol og steðga byrjandi diabetes sjúku. Hesir spurningar snúgva seg tí um at fáa staðfest, hvussu nógvar pengar heilsuverkið brúkar uppá heilivágin til tvær sera vanligar lívsstílssjúkur/tilstandir – høgt kolestorol (lutvíst lívsstílssjúka) og diabetes (II). Og um talið er vaksið ella minkað millum 2005 og 2015. Og spurningarnir snúgva seg eisini um hvussu høga raðfesting fyribyrging (fólkaheilsuráðið) og lívsstílsvegleiðing (kostur, rørsla og strongd) hevur...Les meira
Bjørt hevur fingið svar uppá spurning um vaksandi vandan við mótstøðuførum bakterium
Svar upp á fyrispurning eftir § 52a í tingskipanini um skjótt vaksandi vandan við mótstøðuførum bakterium frá Bjørt Samuelsen, løgtingskvinnu Spurningurin var soljóðandi: 1. Hvat verður gjørt í Føroyum til tess at fyribyrgja skjótt vaksandi vandanum við bakterium, ið gerast mótstøðuførar og tí ikki longur kunnu viðgerast við antibiotika? 2. Hvat metir landsstýrismaðurin kann og eigur at verða gjørt til tess at fyribyrgja, at mótstøðuførar bakteriur gerast ein munandi trupulleiki á føroysku sjúkrahúsunum? 3. Hvussu nógv antibiotika verður nýtt í Føroyum pr. íbúgva í mun til onnur lond, og hvussu nógv er hetta í mun til tey lond, sum brúka minst? 4. Hvat verður gjørt fyri at fáa vitanina út til fólkið, soleiðis at borgarin hevur røttu vitanina og kann virka eftir hesari? 5. Luttaka Føroyar í norðurlenskum samstarvi um fyribyrging av antibiotikaresistensi, um ja, á hvønn hátt? Svar: Til nr. 1. Sjúklingar, ið verða innlagdir á okkurt útlendskt sjúkrahús og sum síðani verða innlagdir á eitt sjúkrahús í Føroyum, verða kannaðir fyri MRSA (Meticillin resistentir Stafylokokkar). Harumframt verða børn, sum eru ættleitt úr londum, har MRSA er meira vanligt enn á okkara leiðum, eisini kannað fyri MRSA. Um MRSA verður staðfest, verður tann smittaði settur í sonevnda týningarviðgerð. Er talan um persón, ið ikki er innlagdur, verður alt húskið sett í viðgerð. Kontrollkanningar verða gjørdar upp til eitt hálvt ár. Til nr. 2. Tað er tikin avgerð um, at rutinukanningar fyri øðrum sløgum av mótstøðuførum bakterium verður sett í verk. Hetta arbeiðið byrjar í næstu viku. Í hesum føri verður neyðugt at senda tær flestu kanningarroyndirnar til Statens Serum Institut at verða dyrkaðar. Einstakar kanningarroyndir kunnu dyrkast í Føroyum. Til nr. 3. Ein máti, sum verður nýttur til at máta nýtsluna av antibiotika, er at máta dosir um døgnið fyri hvørjar túsund íbúgvar. í Kønberg frágreiðingini, sum spyrjarin eisini vísur til í viðmerkingunum, er eitt yvirlit frá 2011 yvir hesa nýtslu í Evropa, har nýtslan á sjúkrahúsunum ikki eru tikin við. Sambært yvirlitinum er Holland tað landið, sum brúkti minst antibiotika við umleið 11 dosir og Turkaland mest við umleið 42 dosir. Av teimum Norðurlendsku londunum nýtti Svøríki minst við umleið 14 dosir og Ísland og Finland mest við umleið 20-21 dosir hvør. Noreg og Danmark nýttu umleið 16-17 dosir hvør. Føroyar er ikki við í yvirlitinum, men sambært Landsapotekaranum nýtti Føroyar 15,8 dosir í 2011 og liggja tí enn rímiliga væl fyri samanborið við okkara grannalond. Til nr. 4. Tað verða av og á skipað fyri tiltøkum innan økið. Millum annað fyriskipaði Heilsumálaráðið tann 15. apríl 2015 fyri eini MRB ráðstevnu (MRB stendur fyri multiresistentar bakteriur). Ráðstevnan varð løgd til rættis av Smittuverjunevndini á Landssjúkrahúsinum saman við MRB-bólkinum, ið samskipar MRB-virkisætlanina fyri alt landið. Í kjalarvørrinum av MRB ráðstevnuni, er farið undir at samskipa tey tiltøkini, ið eiga at verða sett í verk, bæði fyri at upplýsa leikum og lærdum. Í hesum sambandi verður undirvísing fyri heilsustarvsfólkini ein týðandi partur umframt upplýsing til borgarar um, hvussu antibiotika eigur at verða brúkt. Til nr. 5. Føroyar luttaka í norðurlendskum samstarvi sum partur av MR-S, sum er Norðurlendska Ráðharraráðið fyri almanna- og heilsuøkið. Bo Kønberg handaði MR-S frágreiðingina við 14 tilmælum tann 11. juni 2014. Á fundi í oktober 2014 viðgjørdu ráðharrarnir á MR-S fundi frágreiðingina og tilmælini hjá...Les meira
Kristina fingið svar uppá fyrispurning um Bústaðir
Svar til fyrispurning frá Kristinu Háfoss, løgtingskvinnu um Bústaðir og átøk at fáa til vega bíligar leigubústaðir Øll skulu hava møguleika at útvega sær ein bústað. Hetta er ein grundleggjandi rættur. Men hetta er ikki ein møguleiki fyri øll í Føroyum, tí útboðið av bíligum leigubústøðum er sera avmarkað. Tað var tí eitt stórt framstig, tá tað í 2011 eydnaðist Tjóðveldi at fáa meiriluta – saman við minnilutasamgonguni – fyri, at broyta lóggávuna fyri Húsalánsgrunnin (nú Bústaðir), soleiðis at hesin fekk heimild til, at víðka virksemi sítt til eitt nú eisini at fevna um leigubústaðir. Vónin var, at nú fór verulig ferð at koma á, at fáa bygt bíligar leigubústaðir, bústaðir til fólk við serligum avbjóðingum, lestraríbúðir v.m. Endamálið hjá Bústaðir er eisini í lógini: “at virka fyri at øll í Føroyum skulu hava møguleika fyri at útvega sær ein bústað”. Hesum hava øll ikki møguleika fyri í dag. Síðan lógin fyri Bústaðir varð broytt í 2011, hava ein røð av stórfingnum ætlanum um bústaðarverkætlanir sæð dagsins ljós. Nakrar eru eisini framdar í verki. Tær størru verkætlanirnar eru tó ikki komnar á mál enn, og eru nógvar enn bara á skriviborðinum. Millum nógvu ætlaðu verkætlanirnar eru eisini sokallaðar marglætisíbúðir. Hetta hevur undrað, tí í politisku skipanini hevur ikki verið hugsanin, at Bústaðir skuldi fara inn á tann partin av bústaðarmarknaðinum, ið tann privati marknaðurin eigur at megna at lyfta sjálvur. Hinvegin er stórur mangul uppá bíligar leigubústaðir til tey, ið ikki hava ráð til, at keypa sær hús og/ella leiga til verandi kostnað. Eisini er tørvur á lestraríbúðum og fleiri bústøðum til fólk við serligum avbjóðingum. Vónin var, at Bústaðir kundi gerast eitt amboð at røkka hesum málum,men nú frættist, at tað ikki verður møguligt at fremja ætlaðu bústaðarverkætlanirnar við verandi gjaldføri hjá Bústøðum. Neyðugt verður sostatt at heimila Bústaðir at taka lán fyri at økja gjaldførið, um haldast skal áfram við øllum bústaðarætlanunum. Men hvat ætlar landsstýrismaðurin? Og hví eru ongi stig tikin enn? Kann verandi støða merkja, at Bústaðir als ikki kann arbeiða víðari við teimum bústaðarverkætlanum kring landið, ið hava verið kunngjørdar? Fyri at fáa lýst málið, verða hesir spurningar settir landsstýrismanninum í fíggjarmálum: 1. Hvussu nógvar leiguíbúðir kann Bústaðir útvega afturat við verandi gjaldføri? 2. Hvørjar av ætlaðu bústaðarverkætlanunum hjá Bústøðum kunnu gerast veru-leiki við verandi gjaldføri? 3. Hvørjar av ætlaðu bústaðarverkætlanunum hjá Bústøðum gerast væntandi ikki veruleiki, um Bústaðir ikki fær lántøku og meira gjaldføri? 4. Hví hevur landsstýrismaðurin ikki, eitt nú í kunngerð, málrættað verkætlanir-nar hjá Bústøðum til bíligar leigubústaðir, lestraríbúðir og bústaðir til fólk við serligum avbjóðingum? 5. Fer landsstýrismaðurin at taka stig til, at Bústaðir í størri mun skal leggja seg eftir bíligum leigubústøðum, lestraríbúðum og bústøðum til fólk við serligum avbjóðingum? 6. Fer landsstýrismaðurin at virka fyri, at Bústaðir fær møguleika at taka lán og økja gjaldførið fyri at fremja fleiri bústaðarverkætlanir í verki? 7. Um ja, nær? Um nei, hví? 8. Hvussu leingi hevur landsstýrismaðurin vitað, at Bústaðir hevur tørv á meira gjaldføri fyri at fáa framt allar tær ætlaðu bústaðarverkætlanirnar í verki? Á Løgtingi, 16. apríl 2015 Kristina Háfoss Løgtingskvinna fyri Tjóðveldi Svar: 1. Bústaðir hevur 620 mió. kr. í eginpeningi, harav umleið 300 mió. kr. verða brúktar til annað virksemið enn leigubústaðir. Viðvíkjandi leigubústaðar virkseminum hjá Bústaðum, er støðan soleiðis, at 104 leiguíbúðir eru lidnir...Les meira


text:
Keypti tvey kjøtbein um dagarnar. Ikki tí, eg havi ikki fingið mær hund. Nei, kjøtbeinið er til bilin. Soleiðis kalla tey eina stabiliserandi stong, sum í øllum lendi skal halda skil á stýrandi framhjólunum. Halda tey í water.
Sigst, at tað eru lastbilamekanikarar, ið hava funnið uppá navnið kjøtbein.
Men her stendur so svart uppá hvítt, at navnið eisini verður brúkt í bókhaldinum hjá Føroya stórsta handli við eykalutum til persónbilar.
Stuttligt navn. Kanska er tað tí, at stabilisatorstongin í veruleikanum líkist einum kjøtbeini at kasta fyri hundin. Og serliga stuttligt at síggja at málið er ikki tað, tú helt tað vera. Málið er livandi og livir eisini á hondgrípiliga verkstaðnum street level.
Í teldutøku orðabókini http://www.obg.fo/ stendur: kjøtbein [ʧœb-] h 3 bein av dripnum dýri við kjøt(slintrum) á (rátt el. kókað)


text:
• Tilmeldingin til Emblu 2017 letur upp 14. mars 2017 kl. 12.00 á www.emblafoodaward.com
• Tú kanst melda teg, títt felag ella virkið, tú arbeiðir fyri, til kappingina. Eisini ber til at melda onnur fólk, feløg ella virki til kappingina. Tilmeldingin endar 17. apríl 2017 klokkan 12.00
• Tá ið tú meldar onkran til, eigur tú at kunna viðkomandi um tilmeldingina í góðari tíð
• Fylg leiðbeiningini á tilmeldingaroyðubløðunum. Halt teg til kravda talið av reglum
• Ansa eftir, at at lýsingin er so neyv sum gjørligt, so dómararnir hava bestu fortreytir at meta um tilmeldingina • Allar tilmeldingar verða sendar heimligu dómsnevndini, og tær, sum verða valdar, verða sendar Norðurlendsku Dómsnevndini
• Allir luttakarar fáa boð um, hvørt tey eru vald, fyri 9. mai 2017. Ongin grundgeving verður givin í hesum sambandi
• Tað er ókeypis at melda til Emblu. Veitslan, sum verður hildin í Danmark í sambandi við kappingina, er eisini ókeypis
• Hvørt land sær ger av, hvussu kostnaðurin í sambandi við ferð og uppihald í Danmark 24. august 2017 verður fíggjaður
• Heimliga dómsnevndin velur luttakarar úr hvørjum bólki – fýra úr Føroyum. Dómsnevndarlimir kunnu ikki atkvøða fyri luttakarum úr egnum landi
• Treytin fyri at verða valdur er, at luttakarin hevur støði í einum Norðurlandi
• Føroyar luttaka í hesum bólkum: Norðurlendski mathandverkarin, Norðurlendski rávøruframleiðarin, Norðurlendski matsamskiftarin og Norðurlendska matferðamálið
• Í Norðurlendsku Dómsnevndini eru 3 limir úr hvørjum landi. Dómsnevndin kemur saman í Keypmannahavn 23. august 2017, har vinnararnir í ymsu bólkunum verða funnir
• Kappingin er í Danmark í døgunum 24. august 2017 • Norðurlendska Dómsnevndin, luttakararnir og umboðini fyri Norðurlondini verða boðin til døgurða um kvøldið 23. august.
• Í tíðindaskrivi 9. mai 2017 verður almannakunngjørt, hvørjir luttakararnir eru
• Vinnararnir vera kunngjørdir í sambandi við fundin Better food for more people 24. august í Keypmannahavn. Roknað verður við, at luttakararnir taka lut í virðislønarhandanini 24. august á fundinum Better food for more people


text:
Jógvan: Vit eiga at leggja almenn arbeiðspláss kring landið
Politikkur17-01-2018 - 19:00 - Jóanis Albert Nielsen
Borgarstjórin í Klaksvík, Jógvan Skorheim skrivar á Facebook: Almenn arbeiðspláss geva stabilitet, krevja hægri útbúgvingar, økja um fjølbroytnið og styrkja okkara land.
Sera áhugaverd tíðindasending á DR í gjár. Tað er eingin ivi um, at vit í Føroyum høvdu kunnað styrkt um okkara fjølbroytni og styrkt um okkara land, um almenn arbeiðspláss vóru løgd kring landið.
Tí hevur Sjálvstýri lagt stóran dent á, at almennar íløgur skulu gerast kring alt landið, og hetta fara vit sjálvandi at arbeiða hart fyri eisini í framtíðini.
Sendingin hjá DR sæst her:
https://www.dr.dk/…/tv-avisen/tv…/tv-avisen-2018-01-16-21-29


text:
Tíðindi: Føroyska Bíbliufelagið
Føroyska Bíbliufelagið hevur nú útgivið nýggja bíbliulesiætlan 2016/17. Lesiætlanin er at finna um alt landið í kirkjum, nógvum fríkirkjum og samkomum. Bíbliulesiætlanin byrjar í dag fyrsta sunnudag í advent og varðir eitt á fram.
Hví brúka lesiætlan?
Í einum skundmiklum gerandisdegi kann tað vera trupult at fáa lisið í Bíbliuni. Men við eini bíbliulesiætlan, kann tað falla lættari. So um tær tørvar eitt amboð til at skipa tín bíbliulestur, er Bíbliulesiætlanin nakað fyri teg.
Hvat er Bíbliulesiætlanin?
Bíbliulesiætlanin er ein kalendari við útvaldum skriftstøðum til hvønn dag í árinum. Endamálið við lesiætlanini er at geva fólki amboð til skipaðan lestnað av bíbliuni og hervið at læra hana betur at kenna.
Hvussu dámar tær best at lesa Bíbliuna?
Tað stendur øllum frítt at lesa sum teimum hóskar best og tað er rúm fyri øllum. Summi lesa einsamøll, onnur saman. Summi lesa frá byrjan til enda, onnur lesa i samband við kirkjugongd/møti. Og so eru tað tey, ið lesa meira um Bíbliuna enn í henni. Í øllum førum kann bíbliulestur seta tankar í gongd og upp á pláss og hon er ein kelda til íblástur bæði í tungum og góðum døgum.
Einstaklingar kunnu bíleggja eina ókeypis Bíbliulesiætlan frá Bíbliufelagnum á tlf. 787826 ella t-posti: gunnar@biblia.fo


text:
Í dag er 1. sunnudagur í advent, og dagsins sangur er við mæta sangtónaskaldinum og multi-instrumentalistinum Sufjan Stevens. Stevens hevur sjáldsom evni at nerta hjartastreingir. Pláturnar við egnum løgum eru ofta bergtakandi góðar. Sum eg segði í mínum skoðsmáli av Carrie & Lowell í Ársins Plátur 2015:
"Kanska ársins mest lívsjáttandi pláta, og hon er fødd úr sorg og deyða. Ótrúligt. Sufjan er ein knassi, og tá hann setur øll segl til, er ikki at standa fyri. Eldru pláturnar hava onkuntíð verið nokkso konseptuellar, og alt gott um tað. Hendan er tó djúpt persónlig og rakar teg so lúkst í "the feels", so segði hann. Væl avmáld javnvág millum akkustiskt fingraspæl og sigandi synthesizerleik. Gekk nógvar túrar í vár við hesi útgávuni í oyrabúffunum. Her er ikki nakar veikur liður í ketuni."
Á hesum útgávunum megnar Sufjan at sameina hitt siðbundna og hitt nýhugsandi, og tað verður framt við integriteti og dýpd. Hetta er jólatónleikur sum á grundleggjandi hátt kennist feskur uttan at veitra farvæl til siðvenjuna. Eg havi her valt hin avbera vakra sálmin 'Come Thou Fount of Every Blessing', upprunaliga eftir prestin og sálmaskaldið Robert Robertson, ið festi orðini á blað í 1757.
Eg veit ikki um hetta er ein jólasálmur burturav, men í hondum Sufjans verður hann tað. Eg veit heldur ikki um nógvar aðrar sálmar, har sipað verður til "Ebenezer" í tekstinum:
Here I raise my Ebenezer
Hither by thy help I come
Í Føroyum er Ebenezer ein samkoma í miðbýnum í Havn. Um sjálvt orðið "Ebenezer" er at siga, at tað kemur fyri tvinnar ferðir í 1. Samuelsbók í Gamla Testamenti. 'Come Thou Fount of Every Blessing' sipar til hendingina í 7. kapitli vers 12: Nú tók Sámuel ein stein og setti hann millum Mizpa og Sen; hesum steini gav hann navnið Eben-Ezer og segði: "Higartil hevur HARRIN hjálpt okkum!" Eben-Ezer merkir "hjálparsteinur" á hebraiskum. Also ein steinur, ið verður reistur, tá komið er hálva leið, ella har á leið.
Stikk den.


text:
Mánadagin 3. apríl høvdu ein praktfullan dag í Norðurlandahúsinum.
Barnafestivalur er hesa vikuna, og nógv er gjørt burturúr. Nærum alt Norðurlandahúsið var gjørt til eitt stórt spælipláss.
Beint sum vit komu inn vóru húsini og túnið hjá skrímslunum báðum Stóra Skrímsl og lítla skríms, skrímslini vóru tíverri ikki heima.
Næmingarnir lógu í skrímslasong, bundu skrímslaturriklæði, lósu skrímslabøkur og spældu skrímslatalv. í túninum var fiskibrunnur og trø at klatra í, men ikki bara tað - har var eisini ein skrímslahola, við vemmiligum djórum og sjálvlýsandi eiturkoppaspinni. Alt hetta var sera stuttligt og vit høvdu góða tíð.
Endiliga sluppu vit inn í konserthøllina - ein kona vísti okkum upp á pláss. Spennandi var at bíða eftir Føroya Symfoniorkestur. Tað er ótrúligt, at vit kunnu eiga eitt so gott orkestur í Føroyum. Heilt fantastiskt.
So byrjaði søgan um skrímslið, lítlasystria, ein fitt og góð søga um ein drong, sum fær eina lítlasystur, eitt skrímsl sum bara grenjar og ger fortreð. Eivør Pálsdóttir sang fyri okkum, og tað gjørdi hon væl, saman við henni var eitt gott gentukór.
Vit gleða okkum longu til næsta barnafestival :)
Og eg skal heilsa frá fleiri av næmingunum: Tey vilja fegin ein túr afturat í Norðurlandahúsið - soooo foreldur, ommur og abbar, nú er bara at fara ein túr til Havnar og leggja leiðina framvið Norðurlandahúsinum, og gloymi ikki at hava eitt barn ella tvey við - kanska síggja tit annað av skrímslunum?


text:
Framførðsla fyri ommun og abbun hjá barnagarðsbørnunum
10. Des 2012
Góðu ommir og abbar hjá barnagarðsbørnunum Tit eru vælkomin at síggja børnini spæla jólaleik og ganga Lucia Mánadagin kl.14.30- 16.30 ....eisini bjóða vit ein...
les meir
Felags jólahald
01. Des 2012
Felags Jólahald verður fyri børnum,systkjum,foreldrum og starvsfólkum við børnum.. Leygardagin 08.desember kl.15 -17 Aftur í...
les meir
í menniskjans góður tokki
26. Nov 2012
Vit stuðla tiltakinum " í menniskjans góður tokki " Vit baka jólakøkur saman við børnunum :) sum vit so selja til...
les meir
Jólahald 08.des.
26. Nov 2012
Felags jólahald verður fyri foreldur,børn og systkin Leygardagin 08.des. kl 15- ...
les meir
Foreldrafundir
16. Nov 2012
Foreldrafundir.. Barnagarðsstovan Glaðan hevur foreldrafund týsdagin 20.nov.kl.19 Barnagarðsstovan Aldan hevur foreldrafund hósdagin 22. nov. kl.19 Gleða...
les meir
5.barnasjúka
03. Okt 2012
fleiri tilburðir av fimtu barnasjúkuni ( eisini kalla lúsingasjúka ) eru nú á stovninum.. Sí nærri: www.sygeboern.dk/ lussingesyge Lussingesyge, den 5. børnesygdom (Parvovirus infektion)...
les meir
Ráðleggingardagur 09.nov.
30. Aug 2012
Ráðleggingardagurin fríggjadagin 09. novembur er avlýstur ! ...
les meir
Vælkomin
16. Aug 2012
Vælkomin aftur úr summarfrí og Vælkomin til tey nýggju børnini og foreldur:) Nýggjar myndir eru nú at síggja, sum lýsa okkara gerandisdag :))...


text:
Okkum tørvar listaskúla í Føroyum/
Glasgow School of Art, har sum føroyska listakvinnan Silja Strøm hevur gingið.
Í mong ár hava ungir myndlistaáhugaðir føroyingar verið sleptir upp á fjall og hava ikki havt nakran skipaðan møguleika heima í Føroyum fyri at fyrireika seg til listaskúla. Tað tykist valda ein løgin hugburður um, at hjá føroyingum er listin íborin, okkum tørvar onga skúling. Tá so talan er um at skipa ein listaskúla her á landi, endar tað ofta við ósemju um hvar hann skal vera.
Óvanliga nógv ung fólk tóku lut á ársins Várframsýning í Listasavni Føroya og teirra íløga bendir á tvær sannroyndir - onnur er jalig og hin tað øvugta - at góðska og gróður framhaldandi er at síggja í føroysku listini og at okkum í ógvuliga stóran mun tørvar listarligar útbúgvingarmøguleikar í Føroyum. Eg dugi ikki at síggja nakra orsøk til at fara at sóknast eftir argumentum fyri hví ein listaskúli er týdningarmikil, vit kenna øll góða árinið av Musikkskúlanum. Øll, sum ganga á Musikkskúlanum verða ikki virtuosir, heimskendir tónleikararar, men tey flestu fáa so mikið nógv burtur úr, at tey um ikki annað gerast betri lurtarar og hetta er alt við til at hækka samlaða støðið innan tónleikan.
Tørvur á fyrireikandi listaskúling
Musikkskúlaskipanin er við til at menna tað heimliga tónleikastøðið og fyrireikar áhugað ung, so at tey kunnu søkja á listaskúlar í útlondum. Okkum tørvar ein tílíkan fyrireikandi instans innan fyri myndlistina eisini, so at ung listafólk kunnu fyrireika seg áðrenn tey søkja inn á akademi ella á aðrar listaskúlar. Tað hevur ikki líka stóran týdning hvussu flottan listaskúla vit byggja sum tað, sum verður undirvíst í honum og á hvørjum stigi hetta verður gjørt. Umframt listaskúlan er tørvur á listaskeiðum frá barnagarðsstigi og upp, á fróðskaparsetrinum skuldi borið til at lisið t.d. estetikk og stílsøgu.
Onnur fyrilit enn tey listarligu
Fleiri framtøk hava verið í sambandi við at stovna ein listaskúla í Føroyum og typiskt fyri júst listaøkið, verða øll møgulig fyrilit tikin, sum einki hava við list at gera. Eitt nú hava fleiri uppskot verið tengd at krøvum um miðspjaðing, at listaskúlin skal til Sandoyar ella til Suðuroyar. Hatta tosið er fullkomiliga óseriøst, sjálvandi skal ein føroyskur listaskúli vera staðsettur í Havn í høvuðstaði føroyinga sama stað sum Listasavnið, Norðurlandahúsið, Tjóðpallurin, Musikkskúlin, Steinprent og aðrir týdningarmiklir mentanarstovnar, sum listaskúlin kann samstarva við, eru staddir, og so verða ekskursiónir gjørdar til m.a. Ruth Smith Savnið í Vági, til Listasavnið á Sandi umframt námsferðir uttanlands. Vit hava spurt nøkur ung listafólk um hvat tey gera og hvør teirra støðu er í mun til ein føroyskan listaskúla.
JÓN SONNI JENSEN er úr Vestmanna, hann er útbúgvin í Onglandi og luttekur á Várframsýningini.
1.Kanst tú í stuttum greiða frá tær sjálvum og tínari list?
Eg eiti Jón Sonni Jensen. Eg eri 26 ára gamal og tó, at eg so gott sum altíð havi verið kreativt virkin, var tað ikki fyrr enn 18 ára aldurin, at eg av álvara setti mær fyri, at eg vildi finna mína rødd sum listamaður. Áðrenn hetta, var mítt virksemi sera spjatt, óskipað og leitandi. Í fleiri ár kann man gott siga, at eg var málari burtur av. Eg málaði í høvuðsheitum grafiskar myndir av menniskjakroppinum. Eg minnist, at eg um hetta mundið helt meg hava funnið mína hill. Tað, sum eg var mest upptikin av tá, var at koma á listaskúla, bæði fyri at menna meg sum listamann og byggja uppá tað, sum eg visti. Men endamálið var fyri meg mest at fáa prógvið, og soleiðis fáa heitið ‘yrkislistamaður’. Lítið visti eg um, at skúlin fór at vera so grundleggjandi týdningarmikil fyri mína menning, sum hann varð. Eg byrjaði at lesa BA (Hons) Fine Art í Norwich, Onglandi, í 2009. Nú eru knapt trý ár liðin síðan eg var liðugur og flutti aftur til Føroyar. Enn snýr mín list seg um menniskjakroppin, men í dag er mítt myndamál heilt øðrvísi. Mín avmyndan av mannakroppinum tekur støði í altjóða læknavísund og mikrolívfrøði. Í hesum sambandi leggi eg serligan dent á ymisk ástøði og framgongdir innan læknavísundaligari tøkni. Tøkni, sum alsamt tykist at broyta hvussu menniskjan verður ímyndað og hvussu vitanin um samleika hennara broytist í heilum. Eg eri farin at arbeiða nógv við skulptur, myndatøku og sjónbandalist síðan eg byrjaði at lesa myndlist í Onglandi, og míni yndistilfør eru gummi og latex, hesi tí tey, eftir mínum tykki, eru best í til at bera fram tað, sum eg vil siga við list míni. Umframt myndlist, takist eg eisini við at myndprýða barnabøkur, fløguhúsar, mótamyndatøku, innandura sniðgeving o.a.
2. Hvat heldur tú um at vit ikki hava listaskúla í Føroyum?
Tá eg hugsi um mínar royndir, og tær hjá vinum, sum eisini hava gingið á listaskúla, er eyðsæð at tað, sum sermerkir hvønn skúla, eru ymisleikarnir sum hoyra til hvønn einstakan. Hvør skúli leggur dent á ymisk høvuðsmál, og tað ber við sær at ‘vøran’, sum kemur úr skúlunum er ógvuliga ymisk, og hetta er áhugavert. Eg kann bert tosa út frá egnum royndum, og har er mín heilt greiða áskoðan tann, at hesir ymsu skúlarnir skapa ein sum listafólk í ein ávísan mun, um ein vil tað ella ei. Skilt á tann hátt, at eg neyvan hevði verið sami listmaður, um eg hevði gingið á øðrum skúla. Tað er harmiligt, at vit ikki hava atgongd til listaskúla í Føoyrum. Hetta kann hava við sær keðiligar avleiðingar sum t.d. at fleiri av okkara evnaríku einstaklingum kring landið sita einsamallir og framleiða sína list. Og er tað nakað eg havi lært frá mínum upphaldi uttanlanda so er tað, at afturboðanir og kritikkur uttanífrá kann hava alt at siga í menningini í listarligu tilgongdini. Trot av hesum kritikkinum, sum m.a. skúlar veita, kann halda listarliga støðinum og listarligu fatanini niðri og gera tað at hon lættliga gerst einstáttað og snævur. Hetta sæst tíverri eisini í onkrari list, sum hevur verið frammi í seinastuni. Eftir mínum tykki, er tann grundleggjandi saknurin tann atfinningarsami og spyrjandi liðurin, sum er so eyðsýndur, nærverandi og neyðugur, í skúlum. Uttan atfinningar ella ‘konstruktivan kritik’, kann listin gerast ov grunn og ókryddað.
3. Hvønn týdning kundi ein listaskúli havt?
Ein tann mest umráandi liðurin í førleikanum til framgongd er ástøði. Tess meira ein veit, tess størri gerst tilvitanin um hvat ein er førur fyri og serliga eisini hvat ein helst ikki skuldi gjørt. Vitanin er við til at fáa ein til at tora at spæla, og týdningarmiklast av øllum, at tora at miseydna. Vitan førur til menning, førleikar og hugskot sum eru egin og spennandi, tí við vitanini kemur tilvitanin um hvat longu finst, og tí hvat ein ikki skal gera eftir, av tí sum longu finst. Tí tað er ‘originaliteturin’, sum er so avbjóðandi, men eisini so stimbrandi fyri bæði áskoðarar og listafólkið sjálvt. Uttan hendan frumleikan er ongin famgongd. Vit verða bara avrit ella endurrit av tí, sum longu hevur verið. Og her er tað at ‘google’ mentanin kemur inn í leikin, har skapari gerst kopi og kopi gerst enn eitt kopi og so framvegis. Og her er tað eg fegin vil venda aftur til grundleggjandi spurningin: Hvar er samleikin, og hvat er hann fyri nakað?
Mangan tosa vit um sokallaða ‘føroyska list’. List, sum aloftast verður knýtt at føroyskari náttúru ella mentan. Hetta meini eg ikki noyðist at vera soleiðis. Tí bert at venda eygunum móti Føroyum, førir kanska ongantíð til nakað. Tað sum vit sum føroyingar mugu vita er, at hóast listin kann sýnast altjóðagjørd, og alt gott um tað, so hevði listin ikki vera tann hon var, uttan at fólkið var føroyskt. Ergo merkir hetta, at alt verður sætt frá einum føroyskum sjónarmiði. Og tað er júst hetta sjónarmiðið sum kann vera so spennandi. Høvdu vit megna at savna okkara dugnaligastu og mest lovandi listafólkum á einum listaskúla, hevði hetta ført við sær at vit høvdu skapt ein sterkari og breiðari samleika. Eina betri fatan av, hvat tað merkir at vera eitt føroyskt listafólk, og hvussu føroyski listarligi samleikin er so ymiskur. Hetta hevði eisini ment seg, um vit kundu skipað ein skúla, sum aðrar listaskúlar. Við sterkum og fjølbroyttum ástøði, fyrstahonds frálæru frá viðurkendum listafólkum og serfrøðingum her heima og úr útlandinum, kundi hetta opnað eina verð fyri nógv, sum annars var duldur í teirra kjallarum heima við hús. Við at miðsavna listarligu fjøldina, og fingið hana at samstarva sum eina størri eind, hevði ein betri lært seg at kenna sín basa í mun til altjóða støðið sum finst runt um okkum. Ein hevði havt betri hølismøguleikar, betri atgongd til neyðugar hentleikar, ið ein annars ikki hevði havt, og verið kringsettur av støðugum kritikki, sum hevur alt at siga fyri menningina hjá einum sjálvum. Við at sleppa til hesi amboðini og hesa vitanina, hevði ein lært hvussu man kundi vera í støðugari framgongd, sjálv eftir lokna skúlagongd. Vit høvdu lært um tilgongdirnar hjá øðrum, og lært av teimum. Vit høvdu savnað vitan inn undir okkum, sum vit annars ikki kundu fingið, og soleiðis skapt eina stinna og fasta framgongd.
Fáa vit ein listaskúla, fáa vit at síggja hvussu tað er møguligt at ala ein sterkan her av listafólkum við einum felags samleika, sum tó hevði verið so ymiskur. Fáa vit ein listaskúla, so fer okkara mentanarpallur av álvarar at blóma.
HEIDI ANDREASEN er av Eiði, hon býr og arbeiðir í London, har hon eisini er útbúgvin.
1.Kanst tú í stuttum greiða frá tær sjálvari og tínari list?
List og sniðgeving havi eg altíð havt áhuga fyri, men eg byrjaði ikki av álvara at arbeiða við hesum fyrr enn í 2008, eftir at ein álvarsligur skaði gjørdi at eg noyddist at gevast við ítróttinum. Hetta førdi til, at eg í tíðarskeiðnum 2009 til 2012, tók mær útbúgvingina “BA Graphic Design” á Central Saint Martins University of the Arts í London. Eftir lokna útbúgving, havi eg luttikið á fleiri framsýningum í London og Føroyum og havi samstundis arbeitt fyri ymiskar fyritøkur innan miðlaheimin, so sum Interview Magazine, Saatchi & Saatchi og íslendsku listakvinnuna Kristjana S. Williams. Í løtuni arbeiði eg freelance við kundum úr Berlin, Hamburg, London og annars Norðalondum. Arbeiðið fevnir mest um illustratión/samklipp og grafiska sniðgeving. Tað er serliga evnið organiskt vs. tøknifrøði, sum hugtekur meg nógv. At sameina talgilda tøkni og hondgjørda list, er eitt afturvendandi evni í mínum arbeiði.
2. Hvat heldur tú um at vit ikki hava listaskúla í Føroyum?
Eg haldi ikki, at tað hevur verið ein forðing beinleiðis, serliga tá hugsað verður um hvussu góðar umstøður vit føroyingar hava, tá ið tað kemur til útbúgvingarmøguleikar uttanlands. Men hetta merkir tó ikki, at føroyska samfelagið ikki hevur tørv á einum listaskúla. Sjálvandi er tað gott fyri ung at leita sær uttanlands at útbúgva seg og samstundis uppliva aðrar mentanir, fáa nýggjan íblástur og taka allar upplivingar heimaftur til tað føroyska samfelagið. Hetta er tó upp til hvønn einstakling, tí tað eru fleiri føroyingar runt í landinum, sum ikki eru áhugað í at fara uttanlands at lesa og er tað tí sera óheppið, at fleiri dugnalig listafólk í Føroyum, ongantíð ordiliga fáa møguleikan at arbeiða við tí, tey brenna fyri, men velja tí eina aðra leið og útbúgving enn hana, tey veruliga ynskja at arbeiða við. Ein listaskúli hevur yvirhøvur sera góða ávirkan á samfelagið, bæði mentanarliga og vinnuliga.. Hann kann skapa nýggjar møguleikar seta gongd á ymiskt samstarv millum listafólk og ikki minst, kann ein listaskúli skapa eina grundleggjandi nýggja áskoðan í mun til list, at listin kann koma til at hava ein størri vinnuligan leiklut í føroyska samfelagnum og taka alt á eitt enn hægri støði.
3. Hvønn týdning kundi ein listaskúli havt?
Umframt at stimbra list og lestrarlív í Føroyum, kundi ein listaskúli eisini opnað nógvar dyr við t.d. at drigið lesandi og lærarar frá øðrum londum til Føroya. Eins og Ísland hevur Føroyar nakað heilt serligt at bjóða, tá tað kemur til okkara vøkru og sermerktu náttúru og tað er eitt upplagt “selling point” fyri eini listarligari útbúgving fyri útlendingar. Ein listaskúli skapar nýggjar tankar, nýggjar vinnur, altjóða samstarv, osfr. Hetta er alt við til at menna okkara samfelag og búskap - og ger eisini Føroyar sjónligar millum aðrar tjóðir í heiminum. Hetta er alt nakað, sum vit hava brúk fyri í Føroyum. Taka vit Ísland sum dømi, so hava tey tann sera vælumtókta skúlan “Listaháskóli Íslands”, sum bjóðar fulltíðar undirvísing á universitetsstøði í listagreinum so sum: design, arkitektur, fine arts, tónleik, leiklist og dans. Hetta er fantastiskt og eg vildi ynskt, vit høvdu ein tílíkan skúla í Føroyum, men eg haldi, at tað krevur eina hugburðsbroyting, at føroyingar duga at síggja ein listaskúla sum eina íløgu heldur enn eina útreiðslu.
ANNA MALAN JÓGVANSDÓTTIR er úr Nólsoy, hon er við á Várframsýningini í ár og hevur somuleiðis latið sítt fyrsta yrkingarsavn úr hondum í hesari vikuni.
1. Greið í stuttum frá tær sjálvari og tínari list?
Eg eiti Anna Malan Jógvansdóttir, eg eri 20 ár og gangi í 3.S í student. Mær dámar ógviliga væl at mála, oftast er tað sjálvsmyndir ella kvinnumyndir, sum eg máli í vatnlitum, akryl ella oljumáling. Eg havi verið við á felagsframsýningum í Listasavninum og eg umhugsi at fara at nema mær listarliga útbúgving.
2. Hvat heldur tú um at vit ikki hava listaskúla í Føroyum?
Eg haldi, at vit sjálvsagt áttu at havt ein listaskúla í Føroyum, tí tað hevur ein og hvør tjóð tørv á. Mentan er tað, ið eyðkennir eitt land, og listin er týdningarmikil partur av mentanini. Í listini verða samfelagið, og menniskjuni ið búleikast har lýst, hetta er við til at skapa okkum eina sterkari sjálvsfatan.
3. Hvønn týdning kundi ein listaskúli havt?
Ein listaskúli kundi skapt eitt kreativt umhvørvi, har ung kundu nomið sær bæði teoretiska og praktiska vitan, ið er hent at hava, um ein ætlar sær at arbeiða innan list. Kanska serliga er tað tann teoretiski parturin sum manglar, har hugsi eg um fak sum listasøga, kompositión, rúmlæra, litlæra og hvussu man setir eina framsýning upp og líkanandi. Skúlin skal tó ikki púra køva einstaklingin í tungari og keðiligari undirvísing. Har skal eisini vera møguleiki fyri at eksperimentera við ymiskum medium, so listarfólkið kann leita seg fram og finna sítt rætta element. Hetta meti eg ofta manglar í dag, tí hvørki fíggjarligir ella praktiskir karmar eru til staðar til hetta. Eitt annað, ið manglar, er ein skipað listaframsýning til tey ungu listafólkini, so at ein hóming kann skapast av hvat nýtt rørist innan listina í Føroyum. Tískil er tað upplagt, at ein árlig framsýning var partur av útbúgvingini. Útbúgvingin hevði sostatt givið komandi ættarliðinum innan føroyska list eina rødd í samfelagnum.
BJØRK JÓNHEÐINSDÓTTIR TRÓNDHEIM er av Argjum og hon er við á Várframsýningini í ár.
1. Greið í stuttum frá tær sjálvari
Eg eiti Bjørk Jónheðinsdóttir Tróndheim, og eg eri ein 18 ára gomul kreativ genta, sum dámar heilt øgiliga væl at tekna og skapa. Eg gangi í student og eri liðug nú í summar. Eftir hetta ætli eg mær inn á The Animation Workshop í Viborg í Danmark, har eg ætli mær at lesa Computer Graphic Arts (CGA). Mær hevur altíð dámt væl at tekna. Serliga dámar mær at gera myndir, sum onkursvegna siga eina søgu ella lýsa ein persón o.s.fr.. Mær dámar eisini væl at spæla teldu- og playstationspøl, hyggja eftir filmum og lesa bøkur. Eg haldi, at hetta sæst nokkso væl aftur í myndunum, sum eg máli og tekni.
2.Hvat heldur tú um at vit ikki hava listaskúla í Føroyum?
Eg haldi tað vera ómetaliga harmiligt. List er ein so mikið umráðandi partur av lívinum, og at vit ikki hava nakran skúla til at eggja og harvið menna hesi evnini, er púra ørt eftir mínum tykki. Tað er kanska vanligt hjá nógvum at halda, at tað at fáast við list einans er eitt frítíðarítriv. Í roynd og veru skapar listin nógvar arbeiðsmøguleikar. Tað, at vit ikki hava ein listaskúla, stuðlar onkursvegna undir hugsanarháttin, at list einans er eitt frítíðarítriv, ið ikki hevur uppiborið egnan skúla. Fyri meg er tað heilt upplagt, at vit skulu hava ein listaskúla. Vit hava ein tónleikaraskúla, so hví ikki eisini gera ein listaskúla eftir sama leisti?
3.Hvønn týdning kundi ein listaskúli havt?
Eins stóran týdning sum musikkskúlin hevur havt fyri tónleikarar. Vit hava heilt ótrúliga dugnaligar tónleikarar í Føroyum, og eg ivist ikki í, at musikkskúlin er orsøkin til tað. Um vit høvdu havt ein listaskúla, høvdu listafólk og listaspírar havt eitt umhvørvi til at menna evnir og eginleikar teirra á ein effektivan hátt. T.v.s. høvi til at menna evnini á einum og hvørjum aldri hevði verið heilt fantastiskur. Eisini hevði tað verið lættari at koma í samband við onnur listafólki við ymiskum og líkum áhugamálum. Møguleikarnir at læra øll tey fjølbroytni fakini innan listina høvdu verið lættari at fingið atgongd til. Ístaðin fyri at rýma av landinum at lesa, hevði møguleikin verið tøkur heima. Vissuliga høvdu vit fingið fleiri listafólk , og listin hevði verið meira fjølbroytt. Eg klári at hugsa mær, at list hevði fingið hægri tign í samfelagnum, og at fleiri høvdu skilt, at list ikki neyðturviliga bara er eitt frítíðarítriv. Um vit høvdu havt ein listaskúla, sum hevði stuðlað undir list eins og musikskúlin ger fyri tónleik, hevði listin kunnað blómað eins og tónleikurin í Føroyum longu ger. Sum áður nevnt haldi eg, at hugburðurin til list átti at verið eins og hugburðurin til tónleik.
ANNÝ DJURHUUS er úr Søldarfirði og hon er við í Várframsýningini í ár.
1. Greið í stuttum frá tær sjálvari
Eg eri 17 ár og beint í løtuni hjálpi eg til í Steinprenti, har eg skal vera í praktikk fram til summarfrítíðina. Eg flyti til Keypmannahavn aftan á summarfrítíðina, har eg skal byrja mítt fyrsta hálvár á Spektrum, sum er ein fyrireikingarskúli til kunstakademi. Eg eri enn í einari spennandi menningarfasu, har eg royni at finna út av hvat mær dámar best at fáast við. Installatiónir er tað eg miðsavni meg mest um beint í løtuni.
2. Hvat heldur tú um at vit ikki hava listaskúla í Føroyum?
Eg haldi tað er sera spell, at vit føroyingar ikki hava møguleika at lesa list í okkara heimlandi. Eg fái meg ikki at trúgva at áhugin fyri list er so langt niðri á botn sum hetta kundi týtt uppá. Eg haldi nevniliga, at áhugin fyri list millum ung er voksin nógv aftan á øll hava fingið sær instagram og tumblr, alt vegna alnótini, túsundatals myndir og referensur verða tveittar eftir okkum hvønn dag og hetta gevur unga ættarliðinum hug at skapa nakað.
3. Hvønn týdning kundi ein listaskúli havt?
Tað hevði havt stóran týdning at fingið ein listaskúla í Føroyum, eg vænti heilt sikkurt at tað hevði fingið fleiri ung at hugsa um eina listarliga útbúgving, av tí at tað kanska er eitt nakað stórt stig at skulu flyta niður og ikki bara brúka pengar uppá skúlan, men eisini íbúð, mat og busskort. Eisini er tað nakað lort at man ikki kann vera bæði heimalamb og listafólk í senn, tú ert tvungin til at flyta niður ella longur burt. Eg eri eisini vís í at fleiri útlendsk fólk høvdu komið at lisið í føroyum, vit hava tær perfektu umstøðunar og flottasta landslagið her.


text:
17. desember 2012Nr. 135
Kunngerð um rætt til veitingar frá Heilsutrygd fyri persónar, sum fyribils uppihalda sær í Føroyum, sum broytt við kunngerð nr. 25 frá 4. apríl 2016
1) Við heimild í § 1, stk. 2 í løgtingslóg nr. 178 frá 22. desember 2009 um almenna heilsutrygd, sum broytt við løgtingslóg nr. 52 frá 14. mai 2013 og løgtingslóg nr. 117 frá 25. september 2013, verður ásett:
§ 1. Persónar, sum í útbúgvingarørindum ella í sambandi við almannagagnligt arbeiði eru búsitandi uttanlands, men sum frammanundan fráflyting úr Føroyum hava verið skrásettir í fólkayvirlitinum í minsta lagi 5 ár tilsamans, hava í sambandi við brádliga íkomna sjúku ella skaða ella versnandi varandi sjúku rætt til hesar veitingar eftir heilsutrygdarlógini:
1) viðgerð hjá kommunulækna sambært § 3, stk. 1,
2) endurgjald fyri ferðing sambært § 5, stk. 1,
3) veitingar sambært § 8, stk. 1 og 2,
4) stuðul til gjald fyri hjálparráð sambært § 10, og
5) tilskot til keyp av heilivági sambært kap. 3 í lógini.
Stk. 2. Persónar, sum eru fevndir av stk. 1, hava somuleiðis rætt til veiting í sambandi við árligt eftirlit hjá tannlækna.
Stk. 3. Ásetingin í stk. 1 er eisini galdandi fyri persónar, sum eru búsitandi í Grønlandi ella Danmark, og sum fyribils uppihalda sær í Føroyum.
Stk. 4. Persónar úr øðrum londum, sum fyribils uppihalda sær í Føroyum, hava rætt til veitingar eftir heilsutrygdarlógini í tann mun, hetta er ásett í millumtjóða sáttmála við hesi lond.
§ 2. Veitingar sambært § 1, stk. 1 verða latnar eftir somu treytum, sum eru galdandi fyri fólk, sum eru búsitandi í Føroyum.
§ 3. Rætturin til veitingar sambært § 1, stk. 1 er galdandi fyri tað tíðarskeið, sum viðkomandi eftir ætlan skuldi uppihalda sær fyribils í Føroyum.
Stk. 2. Rætturin til veitingar sambært § 1, stk. 3 er ikki galdandi longur, enn tá íkomna støðan loyvir, at tað er ráðiligt hjá viðkomandi at ferðast aftur til Grønlands ella Danmarkar. Veitingar eiga kortini ikki at verða sýttar, um tað eftir umstøðunum ikki verður mett at vera rímiligt at vísa viðkomandi til viðgerð í Danmark ella Grønlandi.
Stk. 3. Ásetingin í stk. 2 er ikki galdandi fyri fólk, sum eru í Føroyum í lestrar- ella útbúgvingarørindum.
§ 4. Avgerðir tiknar sambært hesari kunngerð, kunnu kærast til Kærunevndina í almanna- og heilsumálum innan 4 vikur eftir, at viðkomandi hevur fingið fráboðan um avgerðina.
§ 5. Hendan kunngerð kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd.
Heilsumálaráðið, 17. desember 2012
Karsten Hansen (sign.)
landsstýrismaður
/ Jóanis Erik Køtlum (sign.)
1) Broytt við løgtingslóg nr. 25 frá 4. apríl 2016.


text:
Danskt-føroyskt-grønlendskt granskingarsamstarv
Danska stjórnin hevur játtað 10 milliónir kr. til eitt 3-ára danskt-føroyskt-grønlendskt granskingarsamstarv innan havfrøði, veðurlagsbroytingar og vistfrøði. Hetta er eitt framhald av havgranskingarsamstarvi, ið byrjaði í 2007, men er nú víðkað til eisini at umfata Grønland. Samstarvið verður samskipað av Havstovuni.
Á heimasíðuni hjá Havstovuni verður nú lýst eftir umsøkjarum til granskingarsamstarvið. Søkjast kann um verkætlanir, ið kanna gróðurin við Føroyar, umframt vistskipanir, æti og uppsjóvarfisk í havøkjunum millum Føroyar og Eysturgrønland. Talan er um tvær ph.d. verkætlanir og tvær post.doc. verkætlanir.
Eilif Gaard, stjóri á Havstovuni er sera fegin um at granskingarsamstarvið millum Danmark og Føroyar innan havfrøði, veðurlagsbroytingar og vistfrøði heldur fram og at tað nú eisini fevnir um Grønland.
- Av teimum fýra verkætlanunum, sum nú lýst verða eftir,hava tríggjar støði í havøkinum við Føroyar, tó at tað eisini verður hugt eftir størri havøkjum. Tann fjórða verkætlanin tekur støði í økinum við Eysturgrønland.Seinni verður lýst eftir eini ph.d. verkætlan afturat við Eysturgrønland, sigur Eilif Gaard.
Samstundis, sum øktur dentur verður lagdur á samstarvið millum londini, verður í Grønlandi lýst eftir umsøkjarum til fýra ph.d. og eitt post.doc á Grønlendska Natúrinstituttinum.
Lýsingin eftir umsóknum er tøk her


text:
Vælkendir leikarir skriva undir
5 leikarir hava sikrva undir til komandi kappingarár, og talan er um 5 vælkendar leikarir.
Jóan Dávur Højgaard, Jan Ingi Petersen, Emil Ronaldson sum allir leiktu við okkum í fjør, hava longt, og afturat teimum hava Niklas Joensen og Petur Meinhard Magnussen eisini skriva undir.
Baði Niklas og Petur Meinhard sum leiktu við Giza Hoyvík í fjør, eru sum sagt vælkendir her á Toftum, og hava teir 296 dystir millum sín í B68.
Bestu eydnu til allar 5 komandi kappingarár!
Koyr á B68!


text:
1. Samleiki
Í nútíðarsamfelagnum er nýtslan av ymiskum motorsløgum sjálvsagdur partur av okkara gerandisdegi.
Tí er umráðandi, at væl verður farið um motorarnar, so at teir arbeiða eftir ætlan, veita sum mest og nýta sum minst av brennievni, og at teir larma og dálka sum minst.
2. Endamál
Undirvísingin í motorlæru hevur til endamáls
- at næmingurin ognar sær royndir og førleikar at handfara, passa og halda við líka motorar og motorrúm
- at næmingurin ognar sær innlit í, hvussu motorarnir eru bygdir, og hvønn týdning teir hava.
3. Stig og tímatal
Motorlæra er vallærugrein í 8.-10. flokki har undirvíst verður í 60 klokkutímar á hvørjum stigi ella 120 klokkutímar tað eina árið.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi.
Kjarnaøki
Kjarnaøkini í motorlæru eru 8 í tali:
Verklig motorlæra
Kjarnaøkið verklig motorlæra fevnir um 2- og 4-taktsmotorar, nøvn og heiti á motorlutum, brennievni, tendring, smyrjing, køling, orkuúrtak úr motorum (kopling, gervi o.a.), vanligastu brekini á motorum, og umvælingar. Harumframt fevnir hetta kjarnaøki seg um akfør, har greitt verður frá ferðmátara, kilometurteljara, bensinmátara, floytu, bremsum og ljósum.
Ástøðilig evni
Kjarnaøkið ástøðilig evni snýr seg um brenning, herundir brenning í opnum og lokaðum rúmi, ífestingarmark og luftblandað brennievni, bensinpumpuna, membranpumpur, karburatorin og ymisk sløg av karburatorum, ravmagn, akkumulatorar, tendring, magnettendring, magnetiska felttendrispola, elstreym, mótstøðu, induktiónsstreym, spenningsstreym og transformatión.
Eisini fevnir hetta kjarnaøki um smyrjing, kondensator, smyrjioljur, smyrjioljupumpu, oljutrýst og manometur.
Eisini er køling, kølievni, kølipumpa, sentrifugalpumpa, luftkøling, sentrifugalblásari, termostatur og evni móti frysting partur av hesum kjarnaøki.
Harumframt verður hugt eftir startmotorum, dynamo, vendistreymsdynamo og einsrættari dynamo, koplingum, mótstøðu, gearing, differentiali, bremsum, mekaniskum og hydrauliskum, blokkeringsfríum bremsum, stýring og ljósum.
Amboðsnýtsla
Kjarnaøkið amboðsnýtsla snýr seg um rætta amboðsnýtslu, at læra at nýta mátitól, slípievni, slípimaskinu, borimaskinu, gevindskerara, loddiamboð, sjóðing og stoyping.
Tilfarslæra
Kjarnaøkið tilfarslæra fevnir um metal, evnistyngd, at herða, um styrki, bræðslumerki, tæring, góðir og ringir el- og hitaleiðarar, brennievni, bensin, olju, gass, brint og tílíkt, smyrjioljur, ymisk sløg av smyrjioljum, og hvussu tær eru merktar o.a., umframt gummi og plast.
Dálking og eitran
Kjarnaøkið dálking og eitran fevnir um koliltueitran, blýeitran, larm, ljóðdoyvan, motorávirkan á útvarps- og sjónvarpstól, blýfrítt bensin o.a.tíl.
Arbeiði og orka
Kjarnaøkið arbeiði og orka fevnir um støðuorku, rørsluorku, hitaorku, ravmagnsorku, evnaorku, hestakraft, snúningsmegi, ferð og ferðbroyting.
Onnur motorsløg
Kjarnaøkið onnur motorsløg fevnir um dieselmotorar, turbinumotorar, wankelmotorar, reaktiónsmotorar, rakettmotorar og elmotorar.
At taka motorin sundur
Kjarnaøkið at taka motorin sundur snýr seg um tað verkliga í at taka motorin sundur og at kenna teir lutir, ið motorurin er settur saman av: karburatorur, bensinpumpa, streymbýtari, reim, dynamo, startmotorur, toppstykki og topppakningur, ventilar, manifold, botnker, stempul og stempulstong, motorketa og høvuðslegur.
Harumframt verða kopling og gervi kannað.
Samansetingin av motorinum: Motorurin verður settur saman aftur, amboð, lutir og onnur útgerð verða sett aftur á pláss, motorrúmið verður ruddað og gjørt klárt at nýta aftur.
5. Førleikamál
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni næmingsins at taka egnar avgerðir. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at kanna
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg um at virða náttúru og umhvørvi, umframt tað mentanarliga tilfeingið og tey sermerki, ið koma til sjóndar í nærumhvørvinum. Í undirvísingini verður dentur lagdur á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og virðir tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin virðir eisini sín egna tørv og tað náttúrutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann virðir tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, eins og hann hevur virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
At samskifta snýr seg um førleikan at bera fram hugsanir sínar munnliga og at lesa og skriva. Lærugreinin motorlæra er við til at fremja hesa menning. At samskifta snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga verður mentur við miðvíst at arbeiða við munnligum venjingum í ymiskum samskiftisstøðum. Næmingurin verður frá fyrsta degi vandur við at tala, skifta orð, lurta, próvføra og bera fram egnar metingar.
Førleikin at lesa og skriva er avgerandi fortreyt fyri øllum samskifti og lærdómi í lívinum. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot, at lesa er at skyna á og tulka. Í motorlæru merkir hetta m.a. at lesa tekstir á ávísum torleikastigi, at lesa myndlar og ritmyndir, ið sýna støður og einfaldar broytingar í tíð og í rúmd. Førleikin at skriva snýr seg um at duga at orða seg á einum rímiliga fjøltáttaðum, samanhangandi máli, ið evnar at knýta saman einfaldar samanhangir.
Førleikin at rokna snýr seg um førleikan at lesa hagtøl, fata bygnað, frymlar og úrtøkiligar skipanir. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og at loysa greiðsluspurningar. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mong og ymisk gerandismál, og tí hevur undirvísingin í motorlæru ein týðandi lut í hesi menning.
Førleikin at nýta tøknilig amboð er at duga at nýta kunningartøkni, ið er ein fortreyt fyri øllum fjarskifti. Við venjingum ognar næmingurin sær vitan og mennir síni evni at skriva tekstir. Hesin førleiki snýr seg í stóran mun um at duga at finna viðkomandi upplýsingar á internetinum og at taka niður tilfar ella avrita tilfar inn í eitt tekstskjal ella rokniark og at goyma sítt tilfar í skipaðum skjáttubygnaði, so at til ber at handfara eina ávísa mongd av ymiskum tilfari.
At kanna
At kanna er íborin førleiki. Børn rannsaka umhvørvið fyri at klára seg í lívinum. At kanna er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna snýr seg um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara til at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um náttúru, umhvørvi og mentanarlig viðurskifti. Í lærugreinini styrkir næmingurin síni evni at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan í bókmentum, handbókum, á internetinum o.s.fr. Næmingurin verður eggjaður til at síggja gagn og gleði í náttúrufrøðiligum og mentanarligum viðurskiftum og til at fregnast um spurningar av nevnda slag, sum bjóða forvitninum av. Við dømum og venjingum lærir næmingurin at nýta vísindaliga framferðarháttin og at handfara keldutilfar á ein sakligan og siðiligan hátt.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísingini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin mennir síni evni at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt, eins og hann mennir síni hugskot. Hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læring.
Førleikin at skapa snýr seg um, at næmingurin gerst tilvitaður um og lítur á egin evni, so hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin lærir, hvussu náttúruvísindalig, tøknilig og vinnulig nýbrot hava broytt náttúru, umhvørvi, samfeløg og mentan. Næmingurin lærir, at eygleiðing og ítøkiligar royndir eru ein skapandi tilgongd, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflog. Við at gera sær fyrimyndir skal næmingurin læra at meta um dygdina í avrikum hjá sær sjálvum og øðrum.
Fakligir førleikar
8.-10. flokkur
Verklig motorlæra
Næmingurin dugir
- at greiða frá teimum lutum, ið motorurin er settur saman av, og at kenna nøvnini á hesum lutum
- at greiða frá teimum fráboðanar- og ávaringarteknum, motorurin ella akfarið er útgjørt við
- at vísa á, hvørji tey vanligastu brekini, ið motorinum kann vera fyri, eru
- at greiða frá ymiskum trygdarviðurskiftum í sambandi við motorar og akfør.
Ástøðilig evni
Næmingurin dugir
- at greiða frá, hvussu teir ymsu lutirnir á motorinum virka í mun til hvønn annan, við atliti at tí, ið nevnt verður í kjarnaøkinum
- at greiða frá teimum hendingum, ið fara fram, tá ið motorurin verður settur í gongd og heldur fram at vera í gongd og virka, við atliti at tí, ið nevnt verður í kjarnaøkinum.
Amboðsnýtsla
Næmingurin dugir
- at handfara amboð og útgerð rætt
- at nýta mátitól, slípimaskinu, gevindskerara, loddiamboð o.s.fr.
Tilfarslæra
Næmingurin dugir
- greiða frá um metal og evnistyngd
- at herða, meta um styrki, tæring o.tíl.
- at greiða frá brennievnum í sambandi við motorar
- at greiða frá ymiskum sløgum av smyrjiolju og hvussu tey eru merkt
- at greiða frá eginleikunum hjá gummi og plasti.
Dálking og eitran
Næmingurin dugir
- at greiða frá ymiskum sløgum av dálking
- at greiða frá blýeitran
- at lýsa, hvussu motorar kunnu ávirka útvarps- og sjónvarpstól
- at greiða frá um blýfrítt bensin.
Arbeiði og orka
Næmingurin dugir
- at greiða frá ymiskum sløgum av orku: støðuorku, rørsluorku, hitaorku, ravmagnsorku, evnaorku, hestakraft og snúningsmegi
- at greiða frá ferð og ferðbroyting.
Onnur motorsløg
Næmingurin dugir
- at lýsa ymisk sløg av motorum so sum dieselmotorum, turbinumotorum, wankelmotorum, reaktiónsmotorum, rakettmotorum og elmotorum.
Taka motorin sundur
Næmingurin dugir
- at leggja til rættis og fyrireika, hvussu ein motorur verður tikin sundur
- at taka motorin sundur og seta hann saman aftur
- at rigga av og gera motorrúmið klárt at verða tikið í nýtslu aftur.
6. Eftirmeting og próvtøka
8.-10. flokk
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal ávegis og javnan í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini, so næmingurin fær eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðukanning, testir og royndir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslagið og arbeiðssemið hjá næminginum eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvat arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini.
Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Eingin próvtøka er í mortorlæru.
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støðið undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnar at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Av stórum týdningi er tað eisini, at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til og tá ið tað verður mett at vera hóskandi.
Munnligi og skrivligi tættirnir í lærugreinini vera raðfestir eins væl og tann verkligi. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingartilgongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram og at greiða frá. Endamálið er at styrkja um tvørfakliga samstarvið, og tað gevur næminginum eina greiðari fatan av týdninginum, skriviførleiki hevur fyri alt skrivligt samskifti, og samstundis mennir tað evnini hjá næminginum at orða seg bæði munnliga og skrivliga.
Stigvøkstur
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat ið er best at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á egnu læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt.
Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram ímóti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis, so næmingurin veit frammanundan, hvørji ávegismálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
At læra at læra
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir, og hvat endamálið við læringini er.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgondin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur skal eisini leggjast á heimaarbeiði, og tann týðandi leiklut hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja týdningin av lærugreinini motorlæru. Tá ið arbeitt verður við ymiskum táttum í lærugreinini, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til, eisini uttan fyri skúlans gátt. Undirvísingin í motorlæru skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at loysa trupulleikar og spurningar, ið hava samband við motorar.
Arbeiðshættir
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður. Hetta verður m.a. gjørt við, at týðandi evni og viðurskifti verða tikin upp í undirvísingina.
Næmingarnir arbeiða við tøkniligum trupulleikum, og dentur verður lagdur á ástøði og verkligt arbeiði. Tann verkliga undirvísingin fer fram á einum stigi, sum sýnir dygdir skúlans innan ávísu økini í lærugreinini motorlæru. Vitjan á verkstøðum eigur at vera partur av undirvísingini.
Samstarv
Lærugreinin motorlæra er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinir. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinir um ymisk evni, eitt nú menning av skapandi evnum og KT-førleikum.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinir við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði (lesa parallelt), t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinirnar sum partar av størri heild og letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanhangir avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin.
Skrivlig avrik
Skrivligi parturin letur upp fyri tvørfakligum samstarvi og við tí øðrvísi skrivligum avrikum. Heldur enn at lata eitt avrik inn, bara í samskiftistøkni, kann talan verða um tvørfakligt samstarv.
Næmingurin skal hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin mennast til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivligu uppritini, sum verða løgd fram, á mennandi hátt.
Samrøða
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð, og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri móðurmálinum sum eitt intellektuelt amboð, ið skal víðka sjónarringin hjá næminginum. Allir flokkar skulu tí gera royndir við málinum, eitt nú við sínamillum tosi og við tí at siga frá.
Skúlin skal vera so rúmur, at til ber at tosa um kenslur, evni, hugtøk og hendingar í gerandisdegnum. Arbeiðast skal við tí at lurta og tí at vera umhugsin øll skúlaárini, samstundis sum orðaval og talugávur mennast. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og gjørdar samrøður. Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast so, at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Lesing
Næmingurin skal haldast til at lesa nógv. Eitt gott lesiumhvørvi á skúlanum er ein treyt fyri at menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Hetta verður skapt í flokkinum við nógvum ymiskum lesitilfari og góðum vanum. Skúlabókasavnið er ein sjálvsagdur partur av hesum góðu vanum. Fyri at røkka góðum lesiumhvørvi er av stórum týdningi, at skúlabókasavnið er ein natúrligur partur av skúlagongdini.
Lívlong læring
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at umhugsa sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.


text:
Stripklubbar í Íslandi stongja 1. Juli 2010
Ìslenska Altingið hevur samtykt at forbjóða strippklubbum. Trafficing (Keyp og søla av kvinnum og børnum um landamørk) hevur gjøgnum seinastu mongu árini verið ein stórur trupulleiki í Ìslandi. Kvinnur úr m.a. Asia og Baltisku londunum hava, gjøgnum millummenn, fingið bjóða størv í Ìslandi sum m.a. dansarinnur ella tænarar. Tá tær koma til Íslands verða tær innilæstar og skullu framføra striptease show í klubbum og eru tvungnar at prostituera seg. Kvinnurnar fáa eitt uppihaldsvisa í 3 mánar og verða síðan sendar heimaftur. Nærum øll teirra inntøka fer til ferðaútreiðslur, uppihald og bakmenn.