text:
2017-05-30 10:45
Georg L. Petersen
ORÐ: Heini Hátún og Klæmint Østerø
Kapping køvdi Fiskaaling verður sagt í grein herfyri, og tí verður framleiðsluvirksemið niðurlagt. Greinin grundgevur fyri, hví støðan er, sum hon er, og hví niðurlagingin nú fer fram. Greinin ber brá av trupulleikanum og ”mind settinum” við Fiskaaling. Visiónir hava manglað, málini við virkseminum verið ógreið. Stuttskygt bókhaldarí hevur verið stýrisvølurin heldur enn djúptøkin ætlanargerð.
Heldur er tað vánalig stýring, sum køvdi Fiskaaling og harvið framburðsmøguleikum í Føroyum.
Fiskaaling legði lunnar undir vinnuna, Fiskaaling var fyrimyndin í framburði, men er síðani vorðin eftirbátur og er nú endað í enn einari djúpari kreppu, uttan at eigarin – Løgtingið – visti av gongdini. Tíverri saknast visiónir um, hvussu man loysir avbjóðingina, og eisini hvussu man tryggjar føroysku alitjóðini strategiskar fyrimunir, sum tæna heildini, og sum peika langt fram í tíðina.
Var leiðslukervið í Fiskaaling sunt og vóru aðrar fortreytir til staðar í føroysku skipanini, kundi alitjóðin Føroyar, umframt at vera leiðandi innan sjógvaling, eisini verið leiðandi innan rognaframleiðslu
Grundgevingarnar vit nú hoyra um, hví framleiðslan verður niðurløgd, at tað ikki er lønsamt at framleiða, at vinnan ikki hevur viljað keypt frá Fiskaaling, at Føroyar ikki klára at kappast við onnur um kynsbótaarbeiði, v.m. halda ikki. Jú, Fiskaaling hevur havt tað trupult fíggjarliga, og okkurt má gerast nú. Men loysnirnar, vit nú síggja, eru ikki bygdar á eina neyva lýsing av trupulleikanum og á framskygdar visiónir um, hvat ber til í Føroyum, um rætt og heildarliga verður lagt til rættis.
Fokus verður flutt frá tí serstøðu og teim møguleikum, vit hava sum alitjóð at skapa framúrskarandi føroyskar loysnir, yvir á, hvussu man sum frægast sleppur undan einum fíggjarligum dilemma, sum er íkomið orsakað av einum dysfunktionellum leiðslukervi í Fiskaaling.
Var leiðslukervið í Fiskaaling sunt og vóru aðrar fortreytir til staðar í føroysku skipanini, kundi alitjóðin Føroyar, umframt at vera leiðandi innan sjógvaling, eisini verið leiðandi innan rognaframleiðslu, eins og Føroyar kundu verið ein fyrimynd innan rognkelsisframleiðslu, rognkelsisnýtslu og rognkelsisgransking.
Tað eru samanfallandi umstøður aftanfyri støðuna Fiskaaling er komið í
Umstøðurnar í og kring Fiskaaling eru avgerandi fyri tí støðu felagið nú er í.
- Sveiggj hava verið í alingini. Tvær djúpar kreppur hava verið. Tann seinasta kreppan saman við tí, at vinnan kann innflyta rogn, tók grundarlagið undan kynsbótaarbeiðinum, helt man. Kreppurnar hava í stóran mun stýrt Fiskaaling.
- Kynsbótararbeiðið var føtt við einum innbygdum handikappi. Kynsbótararbeiðið, sum var, og karantenuframleiðslan, sum nú verður niðurløgd, bygdi á vánaligar fortreytir. Framleiðslukervið við Lívfiskastøð í Skopun, men strúking og rognaframleiðslu við Áir, merkti frá byrjan eina spjadda og tunga tilgongd við nógvum arbeiðskrevjandi og belastandi flutningi fyri fisk og fólk. Aðrastaðni er framleiðslugongdin samskipað og ”streymlinjað” sum heild – at tryggja góðsku og munadyggar arbeiðsgongdir.
- Eftir seinastu kreppu hevur alivinnan sjálv hevur verið fyri rívandi menning og professionalisering og hevur yvirhálað Fiskaaling tekniskt. Vinnan hevur brúk fyri øðrum tænastum enn fyrr – vitan um aliumhvørvið, lúsateljing og annað.
- Ein ógvusligur vøkstur og sentralisering er í vinnuni. Góða búskaparliga gongdin kávar yvir forðingar, sum eru fyri tvørgangandi menning millum fyritøkurnar og millum vinnuna sum heild og t.d. Fiskaaling. Potentiell føroysk strategisk menningarátøk kundu verið framd, sum bæði kundu tænt fyritøkunum og samfelagnum í longdini, og har Fiskaaling ella tað almenna kundi verið krumtappur í vitanartunga menningarpartinum, sum vinnan sjálv ikki hevur kjarnuførleikar til. Slík menning krevur vilja at standa saman um føroysk mál – vilja at samstarva við vitan og at finna felags fíggingarleistir, men samstarvsklimaið er ikki til tað í løtuni. Tí hevur Fiskaaling staðið veingjaskorið í menningarstøðum, t.d. tá umræður at tryggja føroyska rognkelsisframleiðslu og at gera munadygg átøk innan aling á opnum havi. Kapasiteturin hjá Fiskaaling hevur verið avmarkaður av vantandi fíggingarvilja frá vinnuni og semjum innanhýsis í vinnuni.
- Politisku og fyrisitingarligu karmarnir hava ikki fylgt við menningini. Vinnan er ovurstór og tykist seta dagsskránna, meðan politiska skipanin fylgir aftaná. Fiskivinnan verður trávend, meðan alingin stórt sæð ”gongur frí”. Alistjórar mynda ”sannleikarnar” um aling. Gjøgnumskygnið er avmarkað og politiska skipanin tykist vera illa upplýst um viðurskiftini. Eingin sokallað almenn ”watch dog” funktión er tøk. Heilsufrøðiliga Starvsstovan fyrisitur sjúkufyribyrgjandi lógarverk, reglugerðir og tilbúgving – men eingin yvirskipað viðgerð er um sjónarmið, sum vera løgd fram, um javnvágir, vandamál og gongdina annars.
Í hesum lendinum liggur almenna partafelagið Fiskaaling sum kastibløka. Eigarin (Løgtingið) veit ikki rættiliga, hvat Fiskaaling ger, og hvussu gongst, annað enn at hyggja at fíggjarúrslitum við ársenda. Fyritøkurnar ivast í, hvat tær vilja við Fiskaaling og fara ikki heilhjartaðar í samstarv, kanska tí at álitið á Fiskaaling er avmarkað, kanska tí at álitið á hvønn annan er avmarkað. Fiskaaling spratt á sinni úr Havstovuni við fremsta máli at skapa fortreytir í Føroyum. Nú er Fiskaaling vorðið til eitt ivamál, kanska ein forlongdur armur hjá vinnuni, umsitið av eini samansettari nevnd, sum liggur millum Vinnumálaráðið og Fiskaaling. Fiskaaling er í øllum førum í løtuni ikki ein nóg dyggur trygdarkarmur fyri samfelagsligu atlitini, sum Føroyar hava tørv á.
Sjálvur virkisbúnaðurin man vera høvuðsorsøkin til, at felagið misti kósina, og at felagið í longri tíð ikki hevur megnað at tillaga, at rætta upp, at fornýggja seg, so hvørt sum umstøðurnar eru broyttar.
Fiskaaling sum alment partafelag riggar ikki
Virkisbúnaðurin hevur í veruleikanum havt við sær dysfunktionalitet í ætlanargerðini og rakstrinum av Fiskaaling í longri tíð – og tí er kreppustøða, og møguleikar eru mistir. Nakrir trupulleikar:
- Tað er ógreitt, hvat Fiskaaling er og ger, og hvat eigarin ynskir. Leikluturin hevur verið ymiskur gjøgnum tíðirnar og ringt er at fylgja við. Fiskaaling var pionerur í 1960- og 1970-árunum. Í 1980-árunum var hon einaframleiðari av smolti til vinnuna umframt matvøruframleiðari og fyrimynd. Frá endanum av 1980-unum og fram til ILA-kreppuna var Fiskaaling kynsbøtari. Eftir avgerð at niðurleggja kynsbótina í 2005 var tíðarskeið við niðurbræðing og iva um, hvat man vildi. Í 2009 var avgjørt, at felagið skuldi granska, veita tænastur og eisini leggja um til sokallaða karantenuframleiðslu, sum bygdi á norsk kynsbøtt rogn.
- Einsæris fokus hevur verið á fíggjarstýring, á fíggjarúrslitini, serliga síðani kreppuna. Man hevur hugt minni at veruligu avrikunum og samfelagsgagnligu funktiónini hjá felagnum og hvørjir møguleikar, sum eru í Føroyum. Hetta smala leiðslufokus hevur í veruleikanum samstundis pínt lívið úr rognaframleiðsluni so líðandi. Man hevur ”spart eftir reyv”.
- Ósamsvar hevur verið millum uppgávu og kapasitet síðani 2009. Strategiin frá 2009 var glæsilig, men framleiðslukervið var í veruleikanum heilt niðurslitið eftir fleiri ár uttan dagføringar. Sjódepilin í Nesvík, ein fyrrverandi kalva- og toskadepil, var ikki klárur til nýggjar avbjóðingar. Lívfiskastøðin í Skopun var vorðin ótíðarhóskandi, og rognaframleiðslukervið við Áir var niðurslitið, meðan farið var í gongd við nýggja genetikkin. Eingin dagføring var tá gjørd í fysiska kervinum, hóast átrokandi tørvur var. Eingin synkronisering av framleiðslumannagongdum við norska veruleikan var framd.
- Tiptar kanalir hava verið í leiðslukervinum – millum partarnar Løgting, Vinnumálaráðið, nevndina, leiðsluna á Fiskaaling og starvsfólkið. Felagið hevur havt stórar trupulleikar leingi, uttan at almenni eigarin ánar um tað. Síðani 2009 hevur fokus verið á gransking, meðan trupulleikarnir í framleiðsluni ikki hava verið sjónligir á nevndarborðinum. Tá kreppa tók seg upp í 2015, kom fokus á framleiðsluna, men Løgtingið visti tó einki. Ávaringar hava verið í sambandi við løggildar góðskuskoðanir, uppskot um ábøtur løgd fram og eisini hevur spurningurin um føroyska fiskin verið reistur. Men skipanin reagerar ikki, fyrr enn ov seint er.
Aliføroyar hava mist møguleikar á bakkastokki
Tað gongur væl í vinnuni, útflutningurin setir met, Føroyar hava besta vøksturin og bestu prísirnar, og nógv gott er hent seinastu árini. Føroyar hava klárað seg væl, og marknaðarviðurskiftini hava verið framúr.
Samstundis hava Føroyar mist og missa á bakkastokki innan strategisk øki, sum kunnu hava stóran týdning í framtíðini, tá vitan og framtíðar vinnumøguleikar umræður. Vit lata onnur menna vitanina og gerast bundin at øðrum, og vit lata upp fyri vandamálum í innflutningi av tilfari.
Her mangla framskygdar ætlanir, vilji og samansjóðan í skipanini rundan um alingina. Kjarnan í hesum er vánaliga stýringin kring Fiskaaling, umframt tað at vinnan ikki stendur saman um føroysk áhugamál, sum í fyrstu atløgu ikki geva stórt avkast her og nú.
Kynsbótararbeiðið var uppgivið í kreppuni
Partarnir trúðu ikki upp á tað, tí vinnan var í kreppu og eftirspurningurin minkaði. Fiskaaling helt, at vinnan fór at keypa aðrastaðni frá, og hugsanin var, at kappingin uttanlands óansæð verður ov sterk, og tað fór at vera ov dýrt í longdini (spesialisering). Tað var ikki kappingin, men kreppan og ótti fyri kapping, sum avgjørdi hetta.
Góvu vit upp ov tíðliga, kann man spyrja? Ja, avgjørt. Føroyar vóru í fremru røð við 400 familjum sum genetiskum grundarlag. Til samanberingar byggir SalmoBreed stamman á 300 familjur.
Aðrir eygleiðarar (t.d. Global Gap skoðanin og Moody’s) hava undrast á, hví vitanartyngsti parturin í framleiðsluketuni ikki eru á føroyskum hondum. Her eru serligir møguleikar, og við visiónum kundu Føroyar verið heimsleiðandi innan laksagenetikk, halda hini. Her eru serligar umstøður í sjónum (javnur hiti, nátúrligt beiti, harðbalið), til ber at granska samanhang millum genetikk og úrslit á sjónum, tað er stutt at fara, fáar fyritøkur eru. Slíkar umstøður eru ikki aðrastaðni, og slík gransking verður heldur ikki framd av tí sama.
Góð, lønsom og munadygg kynsbót vildi kravt størri framleiðslunøgdir og útflutning. Lítil ivi man vera um, at vinnan aðrastaðni eisini hevði verið áhugað í føroyskum rognum, sum aftur kundi styrkt føroyska brandið og umdømið. Rognavinna í sær sjálvum er møguleiki í einari verð, har eftirspurningurin eftir laksi økist.
Er kynsbótaarbeiði ov dýrt og spesialiserað í mun til tað vit í Føroyum megna?
Einki er at ivast í, at kynbótararbeiðið krevur breitt samstarv millum føroyskar og útlendskar genetikarar, men við tíðini vildi ein stórur partur, um ikki alt, kunnað verið gjørt í Føroyum. Starvsstovur og førleikar eru ikki búnir til at loysa allar uppgávur at byrja við.
Við nýggjastu tøkni og GS (Genomisk Selektion) verður kynbótararbeiðið mett at kosta uml. 20-25 mió. árliga.
Kostnaðurin skal sjálvandi setast upp ímóti teimum fyrimunum, ið kunnu væntast av kynbótini. T.d. kann ein laksur, sum er mótstøðuførur móti lúsum, spara alaranum munandi upphæddir í avlúsing, umframt at umhvørvið verður vart.
Skeptisk sjónarmið eru frammi um, at genetikkurin er vánaligur. Men kanningar vísa, at føroyski fiskurin hevur staðið seg væl – hóast hann ikki hevur verið kynsbøttur leingi. Hugvekjandi er eisini, at stórfyritøka í Føroyum hevur havt góð úrslit seinastu árini við føroyska fiskinum sum stórum parti av grundarlagnum. Vit kunnu bert spekulera um, hvussu fiskurin hevði roynst, um hann var miðvíst kynsbøttur í eldhugaðum og framkomnum framleiðslukervi framhaldandi.
Frambrot innan rognkelsi mist orsakað av trilvandi føroyskum innsatsi
Íslendingar, sum ikki hava stóra alivinnu, byggja nú rognkelsivinnu á føroyska marknaðin. Fiskaaling hevur annars stríðst við at fáa eina rognkelsiframleiðslu at rigga. Eisini her hava fortreytirnar verið vánaligar á Sjódeplinum í Nesvík. Tað hevur verið drúgt av tí sama, og av tí at tað hevur verið trupult at fáa vinnuna at standa saman um hetta átak saman við niðurslitna Fiskaaling. Umframt hesar trekleikar, hevur føroyski myndugleikin ikki skapt neyðugu fortreytirnar, soleiðis at til ber hjá føroyskum aktørum at fara í holt við hesa framleiðslu. Undrunarvert er, at myndugleikin vil loyva innflutningi, heldur enn at skapa fortreytir her heima.
Her mangla framskygdar ætlanir, vilji og samansjóðan í skipanini rundan um alingina. Kjarnan í hesum er vánaliga stýringin kring Fiskaaling, umframt tað at vinnan ikki stendur saman um føroysk áhugamál, sum í fyrstu atløgu ikki geva stórt avkast her og nú
Tað eydnaðist at fáa mannagongdirnar at rigga, men nøgdirnar vóru ov smáar. Av somu orsøk innflyta fyritøkurnar nú í staðin. Stórir møguleikar fyri frambrotum eru hervið mistir. Føroyar kundu verið heimsleiðandi í mun til sjálva framleiðsluna at byggja eina føroyska rognkelsi stammu, at fáa røttu nøgdirnar út til alla vinnuna og at gera granskingarframbrot um, hvussu hesi roynast í praksis á stórum skala.
Samstundis eru vandamál knýtt at tí at innflyta henda fisk, sum avmarkað vitan er um.
Karantenuframleiðsla í hálvum gekki
Eftir avgerðina at steðga kynsbótini í 2005 ivaðist man í, hvat Fiskaaling nú skuldi. Hildið var tó fram at framleiða rogn úr lívfiskinum, hóast kynsbótin var steðgað. Eingin dagføring var framd í framleiðslukervinum, sum var undir niðurbræðing, og sum frammanundan hevði innbygd lýti. Man vant sostatt tað seinasta burtur úr skipanini og fiskinum sjálvum.
At vit lata onnur gera vitanartungu uppgávurnar, vit sjálvi áttu at framt, at Føroyar missa vitan og møguleikar til íslendingar og norðmenn, sum kundu styrkja góðu støðuna í longdini, kann ikki vera rætt.
Avgjørt var í 2009 at avtaka lívfiskin. Men so snaraði politiska skipanin. Tað var mett týdningarmikið at hava eina ”føroyska” veitingartrygd, men nú við støði í útlendskari kynsbót. Kynsbøtt rogn vóru fyrstu ferð innflutt í 2010, og hesin fiskurin var búgvin at framleiða í 2014. Alla hesa tíð helt man fram at strúka føroyska fiskin, sum seinast framleiddi í 2014. Tá var seinasti føroyski lívfiskurin avtikin og tað er avkomið av hesum fiski, sum í dag liggur á Skálafjørðinum, og sum kann vera grundarlagið undir nýggjari kynsbót. Hesi ár merkti framleiðslan sviðan av vánaligum umstøðum. Framleiðslan var merkt av vandamálum, fløskuhálsum og vánaligum vatnstýringarskipanum at tryggja góðar veitingar til tíðina. Fylgjan var nógv frávik, beinleiðis missir, inneffektivitetur og vánaligar veitingar, t.e. sjálvt rognið var til tíðir ivasamt, og avtalur um nøgdir og tíðarætlan hildu oftani ikki. Man hevði góðan genetikk, men afturúrsiglt framleiðslukervi. Tá er líka vítt sum sítt.
Vinnan vil ikki keypa frá Fiskaaling – verður sagt
Tað segði man í 2005, og tað sigur man eisini nú í 2017. Í veruleikanum hava fyritøkurnar keypt, summar meira enn aðrar. Yvirhøvur hevur eitt ynskið verið um eitt føroyskt alternativ, og fyritøkurnar hava strekt seg at keypa. Men Fiskaaling hevur ikki verið nóg dugnaligt og álítandi. Fiskaaling hevur ikki framleitt nóg nógv og væl seinastu árini. Hetta er trupulleikin. Burtursæð frá árinum 2014 hevur vinnan keypt meira og meira frá Fiskaaling. Í 2014 hevði onkur bílagt alt frá Fiskaaling, men tá megnaði Fiskaaling slett ikki at levera, nýggi norski fiskurin hevði eina aðra atferð, sum hædd ikki var tikin fyri. Tá misti vinnan álitið og tað er skilligt.
Tað loysir seg ikki at framleiða – verður sagt
Tí má framleiðslan niðurleggjast. Vánaligu fíggjarúrslitini hjá Fiskaaling eru í veruleikanum grundaði á vánaligan rakstur, og ikki á tað, at tað ikki ber til at framleiða í Føroyum. Í 2015 vóru ávísar dagføringar gjørdar, og framleiðslan var betur synkroniserað við norska mátan. Tá eydnaðist at veita 16 mió. rogn og úrslitið javnvigaði, hóast stórar broytingar og ávegis átøk, sum við tíðini vildu gjørt størri og størri mun. Um framleiðslan hevði verið dagførd so hvørt gjøgnum árini, so hevði eitt yvirskot verið við einum framleiðslustigi á 18 mió. Um framleiðslan hevði verið løgd í eitt sambygt framleiðslukervi, var sunt yvirskot.
Eitt alment partafelag tryggjar ikki samfelagsatlitini
Sæð út frá roknskapinum, fíggjarstøðuni og framleiðslukervinum hjá Fiskaaling er skilligt, at almenna partafelagið vil niðurleggja, og at man grundgevur sum frægast fyri at røkka málinum um fíggjarliga javnvág.
Argumentatiónin um, at kappingin er ov sterk, at tað ikki ber til at framleiða o.s.fr., er samstundis beinleiðis ábending um manglandi drívmegina og sjónligu bókhaldsmentanina, sum hevur eyðkent Fiskaaling í mong ár.
At føroyska vinnan ikki vil keypa føroyskt laksatilfar, at útlandið er ov sterkt í mun til føroyska potentialið, er ikki rætt. Men vinnan vil hava dygd, og dygd krevur góða fyriskipan. Í 2016 vildi vinnan binda seg til 12 mió. rogn, hetta er umleið helvtin av føroyska tørvinum. Um vinnan upplivdi góða dygd vildi hon uttan iva við tíðini keypt meira og meira. Vanliga hevur vinnan tá samanumkemur viljað keypt meira, enn hon hevur bílagt frammanundan.
At tað ikki lønar seg at framleiða, er ikki rætt. Men tað krevur góðar umstøður og stýring, sum almenna partafelagið Fiskaaling ikki hevur megnað at skapað.
Føroyar eru alitjóð burturav við serligum náttúrugivnum umstøðum. At vit lata onnur gera vitanartungu uppgávurnar, vit sjálvi áttu at framt, at Føroyar missa vitan og møguleikar til íslendingar og norðmenn, sum kundu styrkja góðu støðuna í longdini, kann ikki vera rætt.
Visiónir mangla í skipanini. Fiskaaling er í eksistens- og identitetskreppu og vinnufyritøkurnar hugsa um egnar fyrimunir. Eingin er at taka sær av visiónunum. Her vanta mekanismur at tryggja føroysk heildaratlit, so at vit fáa enn meira gagn úr potentialinum í framtíðini. Uttan eina miðsavnandi almenna funktión missa Føroyar møguleikar av hendi, sum umframt at kasta vitan av sær, í framtíðini kunnu geva íkast til samfelagsbúskapin eisini. Ein sterk vinna í sær sjálvum tryggjar ikki heildina.
Fiskaaling kundi og átti av verið partur av bulverkinum, sum tryggjar samfelagsatlitini. Men Fiskaaling hevur ikki borið henda leiklut, einamest tí at almenna partafelagsloysnin ikki hevur hóskað til hetta virksemið og umstøðurnar um felagið.
Almenna partafelagið hevur ikki riggað í mun til framleiðslurolluna, og tað kann illani vera rætti formurin, um Fiskaaling í framtíðini einans skal takast við gransking og tænastur.
Spurningurin er nú, hvat politiska skipanin vil við alingini í longdini. Spurningurin er í sama viðfangi, hvørjar almennar funktiónir politiska skipanin ynskir at tryggja samfelagsatlitini og framtíðar støðuna komandi áratíggjuni. Tørvur er á gransking innan mong øki, sum hava við aling at gera. Tørvur er á tænastum til vinnuna. Og tørvur er á einum sterkum óheftum samskipara og watch dog, sum smyr markamót og motiverar til innsatsir, sum í longdini tæna heildini, vinnu og føroysku alitjóðini. Livst so spyrst.


c: text/html

text:
Farmaskipið Vitin togað leyst aftur
Føroyska farmaskipið Vitin, sum í nátt fór á land við Tonnes í Lurøy í Norra, er nú togað av aftur og á veg suðureftir.
Tá full flóð var klokkan gott trý seinnapartin, eydnaðist sleipibátinum Boa Brage at toga føroyska farmaskipið Vitan úr Fuglafirði leyst aftur, eftir at tað í nátt var farið á land á Tonnes um fýra-tíðina í nátt við fiskamjøli í lastini.
Skiparin á Boa Brage sigur, at teir nú fylgja skipinum suðureftir. Ætlanin er at leggja skipið á Holmen, so sjóvinnumyndugleikarnir kunnu gera eina gjøllari kanning, áðrenn Vitin møguliga fær loyvi at fara víðari.
Hvørki manning ella skip fingu skaða, skrivar Helgelands Blad.
Tó er hol á einum lítlum barlasttanga har frammi á skipinum, men lekin er ikki so álvarsamur, at vandi er á ferð.
Løgreglan, norska sjóvinnustýrið og skaðanevndin fyri sjóferðslu hava fingið fráboðan um hendingina.
Kelda: Helgelands Blad

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ein pápabeiggi mín býr á Tjarnargarði, og av og á skipa tey fyri hugnaløtu, har altíð onkur kemur at spæla og syngja. Magna kenni eg bara frá Kringvarpinum, Rás2 og Lindini, og tí var eg spentur at síggja og hoyra Magna fyrstu ferð “live”. Bergtikin, má eg siga. Magni við gittara og sínu frálíku rødd bergtók okkum øll hesa løtuna. Les meira…
Tá ið tú kemur inn í vøkru katólsku Mariukirkjuni í Havn, hongur vakurt rannróknarskip í kirkjuni. Vinnmaður mín FinnBjørn Guttesen hevur sent mær nakað um rannróknarskipið, sum sakk í Íslandi í 1936. Fjøruti mans vóru við skipinum, bara 3. stýrimaður bjargaðist. Les meira…
Á ungum árum segði navnið Victor Danielsen mær ikki nógv uttan tað, at vit í skúlanum fingu at vita, at hann týddi bíbliuna til føroyskt, hann hoyrdi til Brøðrasamkomuna og var evnaríkur sálmayrkjari og umsetari. Seinni gjørdist mær greitt, at maðurin veruliga slóðaði fyri føroyska málinum í eini tíð, tá ið føroyska málið hevði torført at fóta sær í føroysku kirkjunum. Victor var undangongumaður.
Á fríøkinum vestanfyri samkomuhúsið Siloa í Fuglafirði stendur vøkur standmynd av trúboðaranum Victori Danielsen, sum listamaðurin Hans Pauli Olsen evnaði. Les meira…
Ein verkfrøðingur, sum kennir til málið um brúnna um Sandá, segði mær, at ikki verður koyrandi um brúnna á ólavsøku sum ætlað. Heldur nærkast við jólum, áðrenn arbeiðið er liðugt. Teir stoypa í løtuni stóru stytturnar, og sum myndin sýnir frá vegnum á Argjum, er høgt úr ánni og upp á koyribreytina. Eisini koyra nógvir bilar við gróti og mold til tess at gera vegastubbarnar til brúnna. Stórur er jarðarmunurin. Heilt nógv tilfar skal koyrast. Har á leiðina gerast kollveltandi broytingar, tá brúgvin er liðug, tí tá fær Argir samband við vestara ringveg. (Vagnur)
Stendur tú uppi á Argjahamri og hevur greinina hjá Palla Gregoriussen í huganum um møguliga nýggja havnarlagið við Skansan, so sær hvørt mansbarn, at ikki er rætt at útbyggja havnarlagið soleiðis, sum borgarstjórin Heðin Mortensen og formaðurin í havnarnevndini Sjúrður Olsen vilja. Og hugsar tú so um vegin, sum skal gerast fram við sjóvarmálanum Yviri við Strond, so tunga ferðslan sleppur skjótari frá havnarlagnum, gerst meining tín enn greiðari, at ætlaða útbyggingin við Skansan má broytast. Les meira…
Tá tú hevur fylgt við og eygleitt snarróðrar og ódnartøk eitt sindur, komi eg at hugsa um FM-róðrarnar, sum eru fyri framman. Eg eri ein av teimum, sum er keddur um, at vit kastaðu handklæðið í ringin og valdu frá 1500 og 2000 metrar teinarnar. Og ikki bara eg havi hesa meining. Føroyskur kappróður misti nógv við hesi avgerð. Hesir teinar vóru valdir frá, tí vit ikki longur kundu bjóða rógvarum, áskoðarum, lurtarum og sjónvarpshyggjarum kring landið, at FM-róður tóku tríggjar og í ringasta føri fýra tímar at avgreiða. Kunnu vit læra nakað av snarróðrunum og ódnartøkunum? Ja, tað kunnu vit. Les meira…
Teir báðir Teitur Samuelsen og Fróði Magnussen tóku stig at skipa fyri snarróðri og ódnartøkum til tess at leingja róðrarárið fyri rógvaran. FM-róðrarnir eru bara í juni og juli mánað, og kappingarárið kann gerast í og so stutt í mun til aðrar ítróttagreinar. Ì vár valdu teir so at fara út um Havnina við ódnartøkunum, og teir valdu Runavík og Vestmanna. Nú eru tey trý róðrarátøkini av, og nú stundar til fyrsta FM-róðurin á norðoyastevnu í Klaksvík. Eg havi spurt Teit Samuelsen, hví teir fóru út um Havnina við ódnartøkunum, og hvussu gekst í Runavík og í Vestmanna? Les meira…
Fríggjadagin seinnapart stóðu fólk frá Bragdinum í hurðini hjá okkum við brævi, har tey boðaðu frá, at SMS-boðrenning fór fram í grannalagnum leygardagin 16. mai, og at nakrir vegir vóru stongdur frá klokkan 15.45 til 17.15. – Vit vóna, at hetta ikki órógvar grannarnar ov nógv, søgdu tey í skrivinum. Eg havi altíð havt stóra virðing fyri fólkunum í Bragdunum, sum ótroyttulig skipa fyri ymsum renningum, tað veri seg flaggdagsrenning, ólavsøkurening, Tórshavn maraton og nú boðrening. Bragdið hevur í nógv Harrans ár slóða fyri renning í býnum, eisini fyri at Tórsbreyt gjørdist veruleiki. Les meira…
Tá vit sum unglingar spældu í Rættará við Ellisheimið, góvu vit okkum ikki far um, hví betongbyrging var bygd um ánna. Við lemmum kundi tú byrja av ánna, so fekst stórur djúpur hylur. Vit hildu tá, at hetta vóru leivdir frá enskum hermonnum, sum høvdu búð í barakkum har á leiðini. Ikki fyrr enn eg las í bókini Tórshavnar sløkkilið 50 ár, gekk upp fyri mær, hvat endamálið var at gera byrgingar um Rættará og Havnará. Brandhyljar verða hesir hyljar nevndir. Men hví gera brandhyljar um áirnar seinast í 1930-árunum og fyrst í 1940-árunum? Les meira…
Sum uppískoytið til greinina um svimjukonurnar kann upplýsast, at Havnini fekk fyrsta skipaða svimjihylin í Gundadali í 1930. Fyri 1930 lærdu fólk seg at svimja í áum, á sjónum ella í Sandagerði. Sjálvur lærdi eg at svimja í Sandá við Spinnaríið. Ì bókini Havnin – fólk og yrki er at lesa, at Óli Jacob Hansen, Niels Arge og Jacob Hansen laðaðu byrgingina til nýggja hylin fyri 3.185 krónur. Í 1931 vórðu skiftirúmini og trappan niður í hylin gjørd. Hylurin var úr tveimum og upp í seks metrar djúpur. Hylurin var á leið har, sum tennisvallirnir nú eru við ovara fótbóltsvøll. Les meira…


text:
Kortlegging við dronum
Umhvørvisstovan nýtir dronur at gera nýggj myndakort av øllum býum og bygdum í Føroyum.
Í sunda kommunu verður flogið tíðarskeiðnum 3. juli til 14.juli. Í hesum tíðarskeiðið verða myndir tiknar í Hósvík, Hvalvík, Streymnesi og í Saksun.
Tá kortlagt verður við dronum, flúgva hesar umleið 100 metrar uppi yvir lendinum og taka myndir beint niður. Myndirnar verða nýttar at gera myndakort, hæddarkurvar o.a. Til ber at síggja myndakort frá dronum á www.kortal.fo. Flúgvingin er skjótt avgreidd, tað tekur uml. 45 min. at flúgva 1 km2.
Flogið verður við loyvi frá Trafikstyrelsen. Løgreglan er kunnað um flúgvingina. Dronurnar eru úr løttum og haldførum tilfarið og viga beint undir 1,5 kg.
Eru spurningar til dronuflúgving, eru fólk vælkomin at seta seg í samband við Umhvørvisstovuna á tlf. 342400 ella teldupost us@us.fo.


text:
Í kvøld kl 20:00 sýnir DR2 amerikanska heimildarfilmin The Unbelievers (USA 2013). Leikstjóri er Gus Holwerda (f.1975), sum er føddur í Florida, har hann umframt at gera film, eisini hevur eitt rockorkestur saman við beiggjanum.
The Unbelievers er skipaður sum ein roadmovie har vit fylgja Richard Dawkins (f.1941), sum er bretskur lívfrøðingur, og Lawrence Krauss (f.1954), sum er amerikanskur alisfrøðingur. Sum poppstjørnur halda teir fyrilestrar og show fyri fullsettum hølum um vísundi og tað skilvísa í dagsins samfelag.
Gjøgnum filmin møta teir fjepparum og mótstøðufólki. Í filminum verða samrøður við stjørnur og kendar persónar sum Stephen Hawking, Ayaan Hirsi Ali, Sam Harris, Cameron Diaz, Woody Allen, Penn Jillette, Ian McEwan og David Silverman.
Eg eri spentur at eygleiða, hvussu amerikanski suðurstatsleikstjórin Holwerda fer at lýsa hesar kendu granskarar í einum nútímans heimildarfilmi. Verður tað eitt freak show? Verður tað eitt vitinskapligt ekkó av óforsónligum dómadagspredikantum úr The Everglades? Ella fer hesin undurfulli fólksligi miðil, endurresti heimildarfilmurin, at flyta mørk og geva innlit í nýggjar sannleikar, ið kunnu tæna mannaættini á higartil ósæddar mátar?
Spyrst, so livst.


text:
Heim
Fyrsti venjingardystur verður leygardagin kl 13.00 á Argjum
NSÍ spælir leygardagin kl 13.00 sín fyrsta venjingardyst á Argjum ímóti AB. Hettar er fyrsti dystur í 2018 hjá NSÍ,…
U18: Dávid á Roykheyggi sendi NSÍ í finaluna í yvirtíðini!
Lagt varð upp til eina spennandi hálvfinalu, tá evnaríku U18-liðini hjá NSÍ og B36 brustu saman við Løkin. NSÍ sat…
1. deild: Jann Benjaminsen hat trick!
Næstbesta liðið hjá NSÍ spældi truplan útidyst ímóti Giza Hoyvík í dag. Okkara rasku menn vunnu ikki minni enn 3-0…
Triðbesta liðið skrivar søgu
Fyri fyrstu ferð í nýggjari tíð – møguliga nakrantíð – er triðbesta liðið hjá NSÍ flutt upp. Hetta merkir, at…
U18: Dávid á Roykheyggi sendi NSÍ í finaluna í yvirtíðini!
Lagt varð upp til eina spennandi hálvfinalu, tá evnaríku U18-liðini hjá NSÍ og B36 brustu saman við Løkin. NSÍ sat…
Kvinnur byrja venjingina i morgin
NSÍ hevur teknað tvey kvinnulið á hálvum vølli í ár. Venjingin byrjar vid Løkin í annaðkvøld kl 19.30.
Kappingarskrá: Old Boys + 45
Soleiðis spæla Old Boys +45 hjá NSÍ í ár. Tit síggjar tær fýra innleiðandi kappingarnar niðanfyri.
Djóni Nolsøe Joensen: – Glyvra-plen, okkara paradís á jørð!
Komin í 40’ini er ikki frítt, at tankar mangan leita aftur har til sum alt upprunaliga byrjaði. Har sum ein…
Jannik Mathias Olsen skriva undir nýggjan sáttmála.
Enn ein av okkara ungu evnaríku talentum hevur longt sáttmálan við barndómsfelagið. Jannik hevur skrivað undir nýggjan sáttmála við NSÍ.…
U14 dreingir hjá NSÌ í steypafinaluni!
U14 liði hjá NSÌ megnaði týskvøldið at leika seg í steypafinaluna. Dysturin var ímóti EB-Streymi, og vunnu okkara røsku dreingir…
Smápiltar, Piltar og Gentur 14-17 leygardagin
Leygardagin vóru aftur nógvir dystir á skránni. Adrian Dalsá tók hesar myndirnar av dystum hjá smápiltum, piltum og gentur 14-17.…
U12-Dreingir: NSÍa vann silvur í FM-bólkinum
Endaumfarið hjá U12-dreingjum varð spælt í dag. Bólkur A1 varð spældur við Løkin í Runavík, og her varð spælt um…
U14 dreingir hjá NSÌ í steypafinaluni!
U14 liði hjá NSÌ megnaði týskvøldið at leika seg í steypafinaluna. Dysturin var ímóti EB-Streymi, og vunnu okkara røsku dreingir…
U16a hjá NSÍ liggja á odda
Fyrstu 4 dystirnir í landskappingini eru avgreiddir, og okkara dreingir hava vunnið allar sínar dystir og liggja á odda í…
U12 Gentur vunnu sín bólk
U12- genturnar spældu leygardagin seinasta umfarið í Gøtu. Tær spældu tveir dystir, ið báðir endaðu við javnleiki 1-1. Bjørk Nolsøe…
Gentur U14: Byrja at venja fríggjadagin
Hervið verður heitt á allar gentur (føddar 2001 & 2002), ið hava áhuga fyri fótbólti, um at møta við Løkin…
Smápiltar, Piltar og Gentur 14-17 leygardagin
Leygardagin vóru aftur nógvir dystir á skránni. Adrian Dalsá tók hesar myndirnar av dystum hjá smápiltum, piltum og gentur 14-17.…
Raskar U8-gentur á Eiði
Hvørt vikuskifti spæla fleiri hundrað NSÍ-arar dystir kring landið. Í morgun spældu okkara góðu U8-gentur kapping á Eiði. Tær vóru…
Børn undir skúlaaldur byrja í dag
Í dag, mikudagin 27. apríl, byrjar venjingin fyri børnum undir skúlaaldur. Vant verður á vøllinum við Løkin kl. 16-17. Minnist…


text:
Jamaika
Jamaika ella Jameika (enskt Jamaica) er ein oyggj í Karibiska havinum í Norðuramerika. Høvuðsstaðurin eitur Kingston.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Jameika er vøkur oyggj, men har eru stórir mótsetningar. Har eru fólk, sum taka sær av løttum og av heilum huga íðka krikkit og spæla reggaetónleik. So er tað stóri spenningurin ímillum nakrar fáar máttmiklar ríkmannaættir og tey fátæku í mongu fátækrabýlingunum í Kingston, har eisini nógvur harðskapur valdar. Hesa skuggasíðu síggja fá ferðafólk, sum á hvørjum ári koma at njóta lívið og tropuveðurlagið í hesum fagra landi. Ein annar týðandi vinnuvegur á Jameika er aluminiumsnámsvinnan, men hon fer óvuliga illa við náttúruni, tí at gomlu námsopini standa full av vatni og sýrueitri. Tað drepur allan vøkstur.
Íðnaðurin í Jameika er fjølbroyttur. Har eru oljureinsiverk, telduvirki og klædnavirki. Mong steinsløg verða brotin, av teimum er aluminiumsmálmur tað týdningarmesta. Ein vinnuvegur, ið vindur nógv upp á seg, er teldutilbúnaður, ið til dømis er at forrita og viðgera teldulutir og síðan senda teir til telduvirki í USA, har teldurnar verða gjørdar lidnar. Í Karibia er vanligt, at útlendsk feløg eiga hesar teldufyritøkur, men í Jameika eiga fólk har meginpartin.
Umframt ídnað og ferðavinnu hevur landbúnaðurin eisini stóran búskaparligan týdning í Jameika, og mong fólk arbeiða í banan-, kaffi-, kakao- og sukurlundum. Mangir jameikanar liva eisini av fiskiveiði, ella teir eiga ein jarðarteig og dyrka sær sínar egnu búnaðarvørur.


text:
26. mar 2007, 15:15
Páll Jóanesarson og synir hansara eiga nú tveir línubátar, Sjóstjørnuna og Margit, umframt farmaskipið Sandfelli, sum kom á Havnina í gjár
Í gjár kom farmaskipið Sandfelli á Havnina. Tað er felagið P/F Run í Saltangará, sum eigur skipið, og aftanfyri hetta felag stendur móðurfelagið, Sp/F Lón í Saltangará.
Teir, ið eiga móðirfelagið og felagið, sum nú hevur keypt Sandfelli, eru Páll Jóanesarson og synir hansara. Frammanundan eiga faðir og synir eisini línubátarnar, Sjóstjørnuna, sum er fyrrverandi Báradrangur og Margit, sum er fyrrverandi Hvítabjørn.
Skipari við Sandfelli verður Martin Jóanesarson, sum er tvíburðabróðir, Edvard, ið er við Margit. Uppi á landi at taka sær av tí dagliga verður Andrass Jóanesarson, sum eisini er stjóri í P/F Run.
Sandfelli er keyptur úr Bergen. Skipið er bygt í Týsklandi og hevur verið heimahoyrandi í Noregi síðan 1996. Longdin er 63 metrar, breidddin 11,30 metrar, og Sandfelli lastar 1000 tons.
Høvuðsmotorurin er ein 800 HK. Callesen Diesel, skipið hevur tveir Deutz-ljósmotorar og ein aksilgenerator.
Andrass Jóanesarson sigur, at minsta manningartal umborð er 4, men um summarið er ætlanin, at 5 mans skulu verða við skipinum.
Seljari og keypari hava ikki upplýst keypsprísin, men reiðarin sigur, at teir eru nøgdir við prísin, og at vónirnar um, at raksturin fæst at hanga saman, eru góðar.
- Felagið í Bergen, BSC (Bergen Shipping Chartering), sum syrgdi fyri farminum hjá Sandfelli fyri eigaraskiftið, fer framhaldandi at taka sær av hesum, og tað halda vit vera ein stórur fyrimunur, sigur Andrass Jóanesarson.
Fyrstu tvær lastirnar hjá Sandfelli verða úr Fuglafirði við fiskamjøli yvir til Stavanger-leiðina í Noregi.
© Vilmund Jacobsen - Sosialurin


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Bíleggja fart um Kalsoyarfjørð
Bíleggingarskipanin, sum Strandfaraskip landsins ætla at seta í gildi fyri Teistan, tá hann siglir av Gomlu rætt, kemur eisini í gildi á Kalsoyarleiðini.
Tað sigur Henrik Old, landsstýrismaður, í svari til Jógvan Skorheim, løgtingsmann.
Henrik Old lækkaði prísin fyri bussar við Smyrli fyri at menna ferðavinnuna í Suðuroynni.
Jógvan Skorheim spurdi, um ætlanin er at endurskoða prísin fyri húsvognar og húsbilar.
Slík ætlan er ikki, svarar Henrik Old.
Langir húsvognar
Hann sigur, at dømi eru um bilar við húsvogni, sum eru líka langir sum fýra vanligir persónbilar og viðhvørt eisini breiðari enn ein persónbilur.
Ein persónbilur við húsvogni rindar 320 kr. á styttru farleiðunum hjá Strandferðsluni og 450 kr. á Suðuroyarleiðini, sama hvussu nógv pláss, hann tekur á dekkinum.
Ein húsbilur rindar eftir stødd eins og vørubilar og lastbilar.
Harafturat er umráðandi, at bilrøðirnar, sum pendlarar og oyggjabúgvar ofta noyðast at standa í, ikki gerast longri enn tær viðhvørt eru í dag.
Eisini gera høgir húsvognar og húsbilar, at rampurnar inni á bildekkinum á Smyrli og Teistanum ikki sleppa niður, svarar Henrik Old.
Sí eisini


text:
Hent at vita
Space Star
Meira um bilin
(Prísirnir í tekniske specifikationer eru danskir, og tí ikki eftirfarandi)
EIN LÍTIL BILUR VIÐ NÓGVARI ÚTGERÐ
Space Star fæst í trimum útgávum - Inform, Inlead og Instyle - og við útgerð sum tokulyktir framman, LED lyktir aftan, regnsensorar, el-síðuspegl v/varma og blinkljósi, klimaskipan, lyklafríð atgongd og START/STOP knøtti, leðurróður v/multifunku, hita í setrum framman, radio v/MP3, fløguspælara, Bluetooth, navigatión, Apple CarPlay og Androir Auto v.m. ber til at velja júst ta útgávuna sum hóskar best til tín tørv.
Space Star fekk í 2016 eitt sokallað "Facelift", sum gjørdi bilin meira smartan og tíðarhóskadni, bæði innan og uttan.
Hóðast talan er um ein lítlan bil, er nógv orka løgd í at fáa sum mest burturúr plássinum innan, og tykist bilurin tí vera sera rúmligur. Eisini ber til at leggja setrini aftan niður, soleiðis at viðførisrúmið gerst enn størri.
Mitsubishi hevur eisini lagt nógva orku í trygdina hjá Space Star. Umframt sjálva konstruktiónina, gera Hill Start Assist, nýggjasta tøknin innan bremsuskipanir, startsperra, front, síðu- og gardinu SRS airbags, TPMS dekktrýstskipan, IsoFix v.m. bilin enn tryggari.
Space Star fæst við tveimum ymiskum motorum; 1.0 71 Hk og 1.2 80 Hk, sum koyra ávikavist 25 og 24,4 km pr. liturin. Báir motorar lúka tey Euro-6 krøv, sum ES steur í samband við nitrogenoxider (NOx) og partiklar (PA) útlát.
Mitsubishi veitur 5 ára garanti, tá tú keypur ein nýggjan Space Star.
Hevur tú spurningar um bilin, sum ikki vera svaraðir á hesu síðu, ella kundi tú hugsað tær at roynt bilin, ert tú altíð vælkomin at seta teg í samband við okkum.
Samband
Hevur tú fyrispurningar ert tú vælkomin at seta teg í samband við okkara søluleiðara.
Finn Baldvinson
Søluleiðari
Tel. 36 36 67
Fartel. 28 36 66
Teldupostur. finn@waagbilar.fo


text:
Áðrenn Brexit-fólkaatkvøðuna í Bretlandi fyri kortum, vóru dapursskygdar metingar um avleiðingarnar fyri vinnulívið.
Norski bankin DNB kunngjørdi eina frágreiðing dagarnar undan fólkaatkvøðuni, har bankin metti, at Bakkafrost kundi missa upp til ein triðing av rakstrarinntøkunum um bretar atkvøddu ja til at fara úr ES.
Henda forsøgn hekk tó saman við øðrum fortreytum, men sjálvt um metingarnar eru svartskygdar, tykist tað ikki ordiliga at rýna við herheima.
Hvørki í vinnuni ella hjá politiska myndugleikanum.
Dimmalætting hevur tosað við alararnar, sendimannin í London og landsstýrismannin við uttanríkis- og vinnumálum, og teir siga allir sum við einum munni, at úrslitið av fólkaatkvøðuni í Bretlandi voldir teimum lítið høvuðbrýggj.
Fyri tíggju árum síðan var føroyski útflutningurin til Bretlands eina góða milliard krónur, og tá samlaði útflutningurin var fýra milliardir, var hetta ein rættiliga týðandi marknaðurin.
Bretski marknaðurin er framvegis týðandi í føroyskum høpi, men ikki á sama hátt sum í 2006. Nú er útflutningurin slakar sjey milliardir og av teimum fara vørur fyri slakar 600 milliónir til Bretlands.
Lesið greinarnar um Brexit og føroyskan útflutning í nýggjastu útgávu av Dimmalætting, sum er í sølubúðunum.


text:
Mentatamálaráðið boðar nú frá, at tað bakkar í sambandi við tað trýst, sum hevur verið í mun til setanina av einum kunningarfólki. Trupulleikin var, at starvið ikki bleiv lýst leyst, og nú hevur Mentamálaráið so sent út hetta skriv:
"Mentamálaráðið hevur verið fyri stórum atfinningum í fjølmiðlunum og hjá fleiri fakfeløgum fyri at bróta almenna setanarpolitikkin, tá ið eitt starvsfólk er sett tíðaravmarkað at styrkja og menna samskiftisøkið í ráðnum.
Mentamálaráðið hevur tikið atfinningarnar til sín og hevur gjørt av at endurskoða tíðaravmakaðu setanina, soleiðis at hon heldur seg innan fyri karmin, sum er ásettur í sáttmálanum. Starvið verður síðani lýst leyst til øll at søkja.
Mentamálaráðið harmast um óneyðuga rumblið, sum setanin av kunningarfólki hevur havt við sær."
Kelda. mmr


text:
Vit hava ofta lyndi at samanlíkna okkum við íslendingar. Rætt, tí vit hava hvør sítt nørrøna tungumál, og tveir tjóðararvar hvør.
Íslendingar hava sagairnar og rossið, kanska besta fjallarossið, sum nú tíverri alt ov ofta einans verður nýtt sum “sirkushestar” og bert renna á ríðibreytum.
Vit hava kvæðini og bátasmíðið. At tjóðararvar eru ymiskar, hevur sína náttúruligu frágreiðing.
Íslendingar vóru skriftkønir kanska longu í 1200-talinum. Rossið varð brúkt til at ferðast við, og ment hareftir, meðan vit høvdu bátin at ferðast um oyggjarnar ímillum, og vit mentu bátin til uppgávuna. Kanska besti og tryggasti bátur í heiminum. Kvæðini yvirlivdu á mannamunni – haldi, at íslendingar eisini høvdu ein fólkadans, sum æt Vikivaka. Tá Ísland fyri nøkrum hundrað árum síðani eisini var undir donsku/norsku krúnuni, varð Vikivaka bannað. Um tað var tilvitað ella bert gloymska, so varð føroyski dansurin ikki forboðin. Veit tað ikki, men tað eru óivað professarar, ið kunnu siga meira um tað enn undirritaði.
Hóast føroyskt bátasmíð er okkara tjóðararvur, stavar hann neyvan frá víkingatíðini, men er kanska 5-600 ára gamalt, men fyri tað er bátasmíðið okkara tjóðararvur, sum vit hava skyldu at varðveita. Her meini eg ikki við kappróðrarbátarnar, men teir havgangandi bátarnir, tað vil siga uppruna bátasmíðið.
Bátasmiðirnir, sum kunnu hetta handverkið, fækkast í stórum, men tað eru tó enn nakrir, ið kunnu hetta handverk, so hóast tað siðbundna bátasmíðið nærkast gravarbakka, er enn tíð at bjarga tí, men tað má gerast nú.
Politiskt hevur onkur tosað um mvg-frítøku, meðan onkur hevur tosað um bátaportal, har tveir-tríggir bátasmiðir skulu byggja hvør sín bát í sama rúmi.
Gloym tað. Órealistiskt, tí mvg-frítøka bjargar ongum báti, og bátasmiðurin er einsamallur listamaður, sum vil arbeiða fyri seg sjálvan; kanska við einum lærlingi.
Vit í Víkingagarðinum í Kvívík verða lidnir við stóra neystið, har teinæringurin Brandur Sigmundarsson skal vera um veturin. Hann verður flotaður á vári, og vit hava á fundi bæði við Mentamálaráðið og Fíggjarnevnd Løgtingsins sagt, at vit biðja ikki um studning, men at um tey lata byggja nakrar bátar gjøgnum summarið, skulu vit semjast um, hvussu nógvir skúlanæmingar koma ókeypis inn á garðin. Einki meir. Havi eisini spurt hví bátasmiðir, sum smíða á upprunaligan hátt, ikki kunnu fáa starvsløn eitt til trý ár, og sama við grótlagarum, ið laga uppá gamlan hátt – í staðin fyri bert at geva starvslønir til fólk, sum í høvuðsheitum skriva tað, tey fægstu tíma at lesa. Einki svar.
Ferðavinnan
Ferðavinnan sýnist at økjast, og tey flestu fegnast um økta ferðafólkatalið. Alt í lagi við tí, men vit hava enn møguleikan ikki at lata hana taka okkum av fótum, eins og íslendingar, Barcelona, Venedig, Rom, Mallorca og Kroatia hava gjørt. Vit mugu stýra henni, og hon ikki okkum. Hava m.a. hoyrt, at VisitTórshavn reklamerar fyri, at ferðafólk kunnu ferðast ókeypis við býarbussunum, sum vit skattgjaldarar rinda fyri. Álvaratos, hvussu býtt kunnu vit vera. Tað skuldu sjálvandi bert verið skattgjaldarar í Tórshavnar Kommunu, sum koyrdu ókeypis. Sama er við útoyggjastuðulinum, har bert tey ið búgva á útoynni sigla/flúgva uppá stuðulin. Sum er, gjalda vit skattaborgarar fyri, at útlendingar koma til Mykines og aðrar útoyggjar, sum eru yvirrendar av alt ov nógvum ferðafólki.
Heilaga landið
Nógv nevna Ísrael tað heilaga landið, men fyri okkum, sum eru fødd, uppvaksin og hava ferðast her í føroysku náttúruni frá barnsbeini av, er tað Heilaga landið Føroyar. Sum skaldið sigur, “Signaða landið Gud okkum gav”. Í mun til at ganga í sandalum, fáa sand ímillum tærnar og síggja gamlar konservativar hettuklæddar menn, sum hvørki virða kvinnurættindi ella demokrati, standa við ein gamlan múr og gráta, kann ikki á nakran hátt metast við upplivingar í føroysku náttúruni. Tí sært tú ikki Várharra í óspiltu føroysku náttúruni, sært tú hann ikki við Grátimúrin.
Her kemur skylda okkara mótvegis eftirkomarunum inn, at náttúran verður so rein og óspilt sum gjørligt.
The Mountain Men
The Mountain Men. Soleiðis vóru teir nevndir í USA, sum førdu nýbyggjararnar vesturum fjallarøðina Appalakkirnar. Kendastur av fjallamonnunum mundi vera Daniel Boone frá Pennsylvania, f. 2/11-1734 og koloniseraði Kentucky, deyður tann 26/9-1820, og Kit Carson f. jólaaftan 1809 í Kentucky. Var minstur av vøkstri, men kanska tann djarvasti og gløggasti av fjallamonnum. Var m.a. førari av mongum preriuvognum við nýbyggjarum vestureftir, enntá heilt til California í mai 1868.
Hann fór longu 59 ára gamal á ferðina, har ongin kemur aftur. Á evstu stund skuldi hann siga, at lívsverk hansara var at opna vegin vestureftir fyri nýbyggjarunum, men samstundis “oyðilegði” hann tað lív og náttúru, sum hann elskaði.
Vit mugu ikki koma í ta støðu, at vit oyðileggja “Signaða landið Gud okkum gav”, fyri ein løtuvinning, har ferðafólk vassa uttan fyrilit um alla óspiltu náttúruna.


text:
Kiran Jóanesarson
09.01.2018 - 21:34
Fiskur > Tíðindi > Føroyar
Grønlendski trolarin Polar Nanoq kom í gjár á Kollafjørð, har teir skuldu hava ein part av manningini umborð.
Polar Nanoq hevur verið á beding í Frederikshavn í Danmark í allan desember mánaða, og arbeiði hevur gingið væl.
Nú teir eru lidnir í við arbeiðið í Frederikshavn, fara teir aftur til fiskiskap. Polar Nanoq loysti stutt eftir klokkan 13 í dag, og kósin er sett móti Íslandi, har restin av manningini skal umborð.
Tá ið tað er gjørt. verður fari til Eystur Grønlands, har teir skulu fiska kongafisk.
Við Polar Nanoq eru 27 mans, harav 9 eru føroyingar.


text:
Samgongan á vandakós á pensjónsøkinum
17. desember 2015
Flyta útreiðslur av fíggjarlógini
Politisku inntrivini á pensjónsøkinum hava til endamáls at flyta útreiðslur av fíggjarlógini 2016 yvir í eina aðra almenna skipan - hetta fyri at pynta um úrslitið. Við uppskotinum á pensjónsøkinum verða 42 mió.kr. fluttar av fíggjarlógini, og inngjaldið í AMEG verður hækkað við 85 mió.kr., ið borgarar og vinna skulu gjalda, umframt vanliga skattin og avgjøldini.
Útrokningar vísa, at ein stakur pensjónistur við ætlaðu broytingunum á pensjónsøkinum hjá samgonguni bara fær 87 kr. meir um mánaðin at liva fyri, og eini hjún fáa bara 100 kr. meir.
Til samanberingar kann nevnast, at undanfarna samgonga hækkaði pensjónsviðbótina pr. 1. juli 2015 við 350 kr., og gav hetta einum stakum pensjónisti 224 kr. meir um mánaðin at liva fyri, og eini hjún fingu 448 kr. meir um mánaðin at liva fyri. Hetta gav einum stakum pensjónisti 2½ ferð so nógv og einum hjúnum 4½ ferð so nógv.
Saman við hesum ætlaðu umleggingum hevur samgongan eisini lagt aðrar lógarbroytingar fyri Tingið, ið broyta munandi uppá samansetingina av samlaðu pensjónini hjá Føroya fólki. Hesar broytingar hava við sær, at nakrir bólkar av pensjónistum fáa munandi minni enn áður.
Latið grundupphæddina í fólkapensjónini fáa frið
Tað er ásett við lóg 315/1995, at fólkapensjónin er ein rættur, ið vit hava sum ein útjavning av vælferðini í Ríkinum, fyri at tryggja sosiala javnvág í samfelagnum.
Grundupphæddin er og hevur verið bulurin í pensjónini í meir enn hálva øld, tí er tað óskiljandi, at samgongan við Javnaðarflokkinum á oddað, ger seg inn á hesa skipanina, ið hevur verið politiskt friðhalga.
Hóast áhaldandi royndir, at fáa eina skilagóða umskipan av pensjónsøkinum, hevur samgongan valt at trýsta málið ígjøgnum uttan fyrilit fyri teimum bólkum av pensjónistum, ið verða hart raktir av hesi umlegging. Tað fer einki av Javnaðarflokkinum og samgonguni, um steðgað verður á í hesum álvarsmáli.
Um samgongan tvíheldur um at umleggja skattafíggjaðu pensjónina til arbeiðstakara og arbeiðsgevara at gjalda, so er kortini møguligt at varðveita grundupphæddina. Tí verður við hesum enn einaferð heitt á samgongulimir, um at velja samstarv í einum so týðandi málið sum hesum, og vil Sambandsflokkurin arbeiða aktivt við at gera eina virðiliga langtíðarsemju um pensjónsøkið í Føroyum.
Skatta- og avgjaldsøði samgongunnar
Samgongan fremur í óðum verkum á mongum økjum grundleggjandi broytingar í føroyska samfelagnum uttan nakra veruliga viðgerð og vantandi lýsing av avleiðingum.
Harafturat hava so at siga ongi uppskot hjá nýggju samgonguni verið til hoyringar hjá viðkomandi áhugabólkum í samfelagnum. Tá grundleggjandi broytingar verða framdar í skipanum, sum hava verið galdandi í mong ár, eigur almenningurin at hava hóskandi tíð at siga sína hugsan og meta um avleiðingar.
Góðar orsøkir hava sum oftast ligið aftanfyri galdandi skipanir, og tí eiga stórar broytingar at viðgerast gjølla. Sitandi samgonga hevur, meðan hon var í andstøðu, upp í saman víst á týdningin av fólkaræði, gjøgnumskygni og nærlagni í lógarsmíði. Nú valdið er í teirra hondum, tykjast tey at hava gloymt, hvat tey sjálvi hildu um slík viðurskifti.
Í eini skatta- og avgjaldsøði, sum áður ikki er sædd í Føroyum, hevur samgongan lagt eina røð av uppskotum fram, sum koma at tyngja um gerandisdagin hjá føroyingum. Hóast skattalættin skuldi vera gylta málið, verða lættarnir so dyggiliga tiknir burtur í avgjaldsøðini hjá sitandi samgongu.
Skatta- og avgjaldsppskotini, sum framyvir koma at tyngja gerandisdagin hjá føroyingum, og sum andstøðan í fíggjarnevndini ikki tekur undir við, eru:
Samhaldsfasti Arbeiðsmarknaðareftirlønargrunnurin hækkar ½% - kr. 90.000.000
Barnsburðargrunnurin hækkar við 0,09% - kr. 16.000.000
Samdøgursfrádrátturin hjá fiskimonnum uttanlands verður avtikin - kr. 3.000.000
Bensin og dieselavgjaldið á bilar hækkar - kr. 11.200.000
Vektgjaldið á bilar hækkar - kr. 10.000.000
Grundarupphæddin í fólkapensjónini lækkar - kr. 42.000.000
Heilsutrygdargjaldið hækkar - kr. 4.300.000
Tinglýsingaravgjaldið hækkar - kr. 23.000.000
Umhvørvisavgjald - kr. 500.000
Meirskattur og –avgjøld beinleiðis á borgaran - íalt kr. 200.000.000
Umframt hesar skattir og avgjøld, har farið verður beinleiðis niður í lumman hjá øllum føroyingum, hevur samgongan valt at leggjast á vinnuna. Við munandi hækkingum í tilfeingisskatti og avgjøldum á fiski- og alivinnuna, skal vinnan í 2016 gjalda omanfyri 350 mió.kr.
Vandin við hesum skatta- og avgjaldsbroytingum og óstøðuga politiska umhvørvinum er, at tað kann steðga búskaparvøkstrinum í samfelagnum. Vandi er eisini fyri, at vinnan minkar um, útsetir ella steðgar møguligum íløgum og útbyggingum, sum aftur hevur við sær, at tað ikki verða skapt fleiri arbeiðspláss.
Tørvur á breiðum politiskum semjum
Sum heild er vælferðarsamfelagið Føroyar í góðum standi og vælferðarskipanirnar eru vorðnar alsamt sterkari og tryggari. Við verandi gongd verður almenni búskapurin haldførur, har vøksturin í samfelagnum kastar av sær pening til almennar kassar, sum aftur hevur við sær avlop á fíggjarlógini komandi árini.
Pensjónsmálið er alt ov álvarsligt at gerast ein partapolitisk kastibløka. Lat okkum tí seta okkum saman at finna eina góða nýggja pensjónsskipan, ið kann vera við til tryggja haldførið í búskapinum, og sum fer at tæna øllum, bæði núverandi og komandi pensjónistum.
Bárður S. Nielsen
Formaður Sambandsfloksins og løgtingsmaður
RN
Aftur


text:
Nýggjasta frá Husogheim.fo
-
Norðurlendskur & franskur...
Í einum gomlum, lítlum, svørtum húsum við hvítum vindeygum frá 1927 búgva Lykke og 13 ára gamla dóttir hennara Dina. Lykke keypti húsini í 2014 og tá […]
-
Romantiskur og gamaldags stílur
Eg havi ein hvítan beige farvaðan romantiskan gamlan stíl, við nógvum nipstingum, og tað kann næstan ikki vera ov fult heima hjá okkum og elski tað fjálga í tí. Elski nipsting og […]
-
Umvældu og fingu teirra dreymaheim
"Eitt gott ráð til ein ið skal annað hvørt keypa ella umvæla eini hús ..... FLYT IKKI INN FYRR ENN LIÐUGT ER!!!" - Silvia Láberg The post Umvældu og fingu teirra dreymaheim appeared first on […]
Brúðarkalendarin – Komandi brúdleyp
Staðið, har øll tey komandi brúdleypini í Føroyum verða samlaði á einum stað!
Skrivið tykkum endiliga á brúðarkalendaran! Tit nýtast einans at upplýsa brúdleypsdato og nøvn at byrja við. Tit fáa tykkara egnu síðu og lýsing, sum kann dagførast so hvørt tit vita nærri viðv. tíð, stað o.s.fr. – alt uttan kostna. Og so er tað sera lætt og ómakaleyst.


text:
DÝRGRIPIR ÚR GUDS ORÐI | JEREMIAS 22-24
Hevur tú „hjarta til at kenna“ Jehova?
Jehova samanbar fólk við fikur
24:5
Trúfastir jødar, sum vóru í útlegd í Bábylon, vóru sum góðar fikur
24:8
Trúleysi Zedekias kongur og onnur, sum gjørdu tað, ið ónt var, vóru sum ringar fikur
Hvussu fáa vit „hjarta til at kenna“ Jehova?
24:7
Jehova gevur okkum „hjarta til at kenna“ seg, um vit kanna hansara orð og liva eftir tí
Vit mugu kanna okkara hjarta og beina fyri hugburði og lystum, sum seta okkara samband við Jehova í váða


text:
Guittarduo í Ribarhúsi
Guittarduo í Ribarhúsi sunnudagin 30. okt. kl 16:00. Tað eru Bo Isholm og Ragnar Olsen, ið spæla.
Pia Andersen í Ribarhúsi
Pia Andersen hevur framsýning í Ribarhúsi 1. - 31. oktobur 2016.
Else Husted Kjær, listakvinna og skald í Ribarhúsi
Else Husted Kjær býr í Nees við fjørðin Nissum í Vesturjútlandi - 4 km frá Norðsjónum. Hon er útbúgvin frá fróðskaparsetrinum í Aarhus í skaldskaparsøgu, har hon las í 5 ár. Hon hevur so valt listina fra um hesa grein. Hevði sínar fyrstu sýningar í Lemvig og í Tórshavn 1970, og nú er hon aftur komin á klettarnar við síni list.


text:
Pólland
Pólland er lýðveldi í Miðevropa. Pólland hevur mark við Eystrasalt, Russland (Kaliningrad) og Litava í norðri, Týskland í vestri, Kekkia og Slovakia í suðri og Hvítarussland og Ukraina í eystri. Pólsku mørkini eru, kanska meiri enn onnur evropeisk, broytt óteljandi ferðir í søguni. Dagsins Pólland varð stovnað eftir 2. veraldarbardaga. Pólland er ein blandingur av spjøddum landbúnaðarbygdum og vøkrum miðaldarbýum. Næstan alt landið er fláur slætti, og tilsamans er tað størri í vídd enn hini trý londini í Miðevropa.
Innihaldsyvirlit
[rætta | rætta wikitekst]
Gamla norrøna navnið var Pulinaland.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Pólsk søga
Stórslignu miðaldarhúsini í Kraków eru sjónlig dømi um, at Pólland var stórveldi í 15. og 16. øld, áðrenn landið var skift sundur ímillum onnur ríki. Gomlu kirkjurnar, borgirnar og almennu fyrisitingarhúsini í Póllandi eru ímillum tað vakrasta, sum bygt er í Evropa. Mangir bygningar fóru illa ella vórðu oyðilagdir í Seinna heimsbardaga, men í Kraków varð ikki so nógv oyðilagt. Jødarnir í Norður- og Miðevropa flýggjaðu til Pólland og stovna har eina blómandi jødiska mentan í stóru býunum og á bygd. Jødarnir fullu so væl inn í pólska samfelagið, at teir tóku yvir klædnabúnarnar hjá pólska aðalinum, sum enn tann dag í dag er búnin hjá ortodoksu hassidimjødunum.
Fyrst í 1980-árunum settu póllendingar seg meiri og meiri upp ímóti kommunistastýri landsins, sum varð stuðlað úr Sovjetsamveldinum. Fakfelagsformaðurin Lech Walesa stóð á odda í stríðnum, tá ið póllendingar sluppu undan kommunistastýrinum. Hann gjørdist forseti í nýggja fólkaræðisstýrda Póllandi í 1990. Tíggju ár frammanundan høvdu ónøgdir verkamenn á Lenin-skipasmiðjuni í Gdansk mótmælt vánaligu viðurskiftum sínum. Fakfelagið Solidaritet, við Lech Walesa á odda, gekk undan í stríðnum. Skiftið til fólkaræði hevði við sær ótrygg politisk viðurskifti. So leingi Pólland stóð undir Sovjetsamveldinum, var landið við í einari stórari, miðstýrdari búskaparskipan. Til dømis varð stál flutt úr Sovjetsamveldinum til Póllands, har tað m.a. varð nýtt til traktorar, ið síðan vórðu fluttir út til okkurt Sovjetlýðveldi.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Fyrr búðu mong fólkasløg í Póllandi, men kríggj, jødatyning nasistanna, burturflyting og marknabroytingarnar í 1945 hava havt við sær, at mesta fólkið nú eru póllendingar, ið hoyra til katólsku kirkjuna.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Pólskur politikkur.
Frá 1945 til 1989 var Pólland kommunistiskt. Eftir kollvelting í 1989 varð Lech Wałęsa valdur til forseta. Eftir at fólkaræði aftur varð sett í gildi í 1990, hevur Pólland roynt at lagt stóran dent á at lagt um til marknaðarbúskap og at selt privatum fyritøkum tær stóru, ótíðarhóskandi, ríkisriknu verksmiðjurnar.
Pólska fosturtøkulógin er millum tær strangastu í Evropa. Hon er frá 1993 og sigur, at fosturtøkur bara eru lógligar, um lív ella heilsa hjá kvinnuni er í vanda, um fostrið ber álvarslig brek, ella um kvinnan er blivin upp á vegin eftir neyðtøku ella blóðskemd. Sambært pólska heilsumálaráðnum verða einar 1000 lógligar fosturtøkur framdar í Póllandi árliga.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Pólsk mentan
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Pólsk landafrøði
Pólland er mest eitt slættlendi, alt sum tað er; á markinum til Slovakia er kortini ein høgur fjallaryggur, sum eitur Karpatarfjøllini. Fram við Eysturhavinum eru sandbakkar, og summastaðni byrgja langir sandtangar stórar firðir av frá havinum. Í áarmunnunum er heldur grunt, men kortini er siglandi eftir bæði Oder og Wisla, so tær hava almiklan týdning fyri samferðsluna. Fyri kríggið átti Poland bert eina smala geil norður móti havinum. men tá ið kríggið hæsaði av, varð pólska markið vesturflutt, og landið fekk harvið stórt strekki av Týsklandi, soleiðis at teir nú eiga mikla vídd fram við sjónum. Samstundis sum markið varð flutt vestur á Týskland, varð eisini russiska markið flutt vestur. Nakað suður frá strondini verður landslagið heldur heyggjut við nógvum tjarnum, men moldin er góð. Sunnari koma stórar slættar fløtur við sandmold; sunnan fyri tær hækkar landið so líðandi, men jørðin er av tí besta. og alt er undanvelt. Heilt suðuri ígjøgnum koma so Karpatarfjøllini. Tey eru ikki hægri enn so, at eingin kavi liggur á teimum um summarið, og har vaksa stórir skógir.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Pólskur búskapur
Stórur partur av póllendingum er smábøndur, og pólska fólkið legði sær eina við at goyma gamlar siðir øll árini, Sovjetsamveldið hevði so stóran ávirkan í landinum. Tí vórðu bóndagarðarnir ikki lagdir saman í ovurstórar felagsgarðar, sum annars var vanligt í londunum, ið vóru undir kommunistiska sovjetstýrinum. Sumstaðni í Póllandi pløga bøndurnir enn við rossi. Enn er eisini vanligt at virka vørur og gera listhandverk heima. Innbúgvið er litfagurt málað, og vanligt er at prýða húsini innan við baldýringum og útskornum lutum. Um fjórðingur av fólkinum arbeiðir í landbúnaðinum. Mesta grøðin er epli, korn og sukurrøtur; nógv verður eisini gjørt burtur úr neytahaldi. Einstakir bøndur hava marknaðarbrúk burturav, men teir flestu dyrka eitt sindur at selja og hava tað, ið eftir er, til sín sjálvs. Landbúnaðurin er soleiðis, tí at flestu garðarnir eru smáir óðalsgarðar og framíhjávinna. Tey, ið sita við gørðunum, eru eldri fólk í eftirlønaraldri.
Býir[rætta | rætta wikitekst]
- Warszawa, Kraków, Łódź, Wrocław, Poznań, Gdańsk, Szczecin, Bydgoszcz, Lublin, Katowice, Białystok, Gdynia, Częstochowa, Radom, Sosnowiec, Toruń, Kielce, Gliwice, Rzeszów, Zabrze
- Gniezno, Kruszwica, Racibórz, Świdnica, Wałbrzych, Opole, Wieluń, Wieliczka, Krzeszowice, Chrzanów, Piotrków Trybunalski, Łowicz, Konstancin-Jeziorna, Malbork, Sopot, Zakopane, Olsztyn, Iława, Suwałki, Międzyrzec Podlaski, Przemyśl, Zamość, Puławy, Tarnobrzeg, Zielona Góra, Gorzów Wielkopolski, Świnoujście, Kołobrzeg, Koszalin, Słupsk, Police, Goleniów, Nowe Warpno
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Szczecin, PAZIM
-
-
-
-
-


text:
Kostur
Vit ynskja, at hava hesar meginreglar fyri kostin á stovninum:
- At maturin sum stovnurin bjóðar er heilsugóður og styrkjandi.
- At matpakkin er heilsugóður tvs. sunnur og varierandi kostur.
- At verða við til at geva børnunum góðar kostsvanar.
- At læra børnini vanligan borðsið.
- At stuðla undir at børnini gerast sjálvbjargin, og sjálvi læra seg at fáa sær at eta og drekka.
- At skapa góðar karmar rundan um máltíðirnar, so tað verður hugnaligt at eta saman.
Matpakkar:
Børnini hava matpakka við hvønn dag.
Av og á hava vit kalt borð, tá hanga vit ein lista upp, har vit skriva hvat viðskera tit taka við.
Vit heita á foreldur um ikki at geva børnunum tyggigummi, bomm o.l. við á stovnin.
Mjólk:
Børnini fáa mjólk til fruktina og millummálan frá stovninum. Tey fáa vatn saman við matpakkanum.
Millummáli og frukt:
Børnini fáa frukt hvønn morgun og eina góða og sunna millummáltíð uml. kl. 14.00 hvønn dag.
Føðingardagar:
Stovnurin hevur valt, at vit bert fara heim í føðingardag hjá børnunum tað seinasta árið hjá barninum á stovninum. Tá barnið hevur føðingardag, eru tit vælkomin at bjóða eitt hvørt á stovuni barnið gongur á . Vit hava hesi trý hugskot at velja í:
- Bollar og kakao
- Ís
- Frugt og/ella grønt


text:
Onnur lond skilja ikki ríkisfelagsskapin, og tey skilja heldur ikki, at Danmark stuðlar Føroyum og Grønlandi at fáa størri sjálvræði.
Tað greiddi Martin Lidegaard, framsøgumaður í føroyamálum fyri Radikala Vinstra, frá undir aðalorðaskiftinum um ríkisfelagsskapin í fólkatinginum ígjár.
Sum uttanríkisráðharri í undanfarnu stjórn fekk hann ofta spurningin frá útlendskum starsvfeløgum, hvønn áhuga Danmark hevur í at stuðla Føroyum og Grønlandi í hesum ætlanum.
- Eg haldi, at ynski um størri sjálvræði er drívmegin í ríkisfelagsskapinum. Tess størri sjálvræði londini hava, minni er fíggjarligi stuðulin, men so eru londini eisini meira áhugaverdir samstarvsfelagar hjá Danmark, sigur Martin Lidegaard.
Hann heldur ikki, at tað er ein mótsetningur at geva Føroyum og Grønlandi størri sjálvræði, men kortini ynskja at tey blíva verandi í einum felagsskapi.
- Um ein ynskir eitt samstarv millum javnverdar partar, so er tað ein fyrimunur, um øll trý londini eru væl fyri, sigur Martin Lidegaard.
Mugu nútímansgera ríkisfelagsskapin
Martin Lidegaard heldur, at londini hava dugað ov illa at fingið nóg mikið burturúr ríkisfelagsskapinum. Hann nevndi ítøkilig dømir um, har eitt nú Danmark kundi hjálpt Grønlandi og Føroyum við betri handilssambondum og fígging av virksemi.
Fyrrverandi uttanríkisráðharrin heldur eisini, at politikarar hava tora ov illa at viðgjørt ríkisfelagsskapin. Danskir politikarar hava tora ov illa at sagt, hvønn áhuga Danmark hevur í ríkisfelagsskapinum, og støðan er tann sama í Grønlandi og Føroyum, heldur hann.
Martin Lidegaard ásannar, at grundlógin setur nakrar avmarkingar fyri, hvussu víðar heimilidir Grønland og Føroyar kunnu fáa. Men hann heldur kortini, at eigur at hugsa øðrvísi innan fyri teir karmar, sum eru í grundlógini og kanna eftir, um ikki onkrir møguleikar eru at nútímansgera ríkisfelagsskapin.
- Tað er fyritreytin fyri, at vit kunnu varðveita hann, sigur Martin Lidegaard.
Undir orðaskiftinum bleiv nakrar ferðir sagt, at ein møgleiki er at skipa ein felagsskap við trimum sjálvstøðugum londum. Hesum ivast Martin Lideggard tó í.
- Tað er kanska ein møguleiki einaferð í framtíðini. Men eg vænti ikki, at tað hendir, tí londini hava ein fyrimun av at samstarva. Tað er eitt nú á útbúgvingarøkinum og í sambandi við altjóða samráðingar, sigur Martin Lidegaard.


text:
Góðar 6,2 milliónir krónur.
Á leið so nógv er grindin, sum legði beinini norðuri í Sundi í gjár, verd, um alt var selt í smásølu.
Dimmalætting hevur við støði í drápstølunum í hesi øldini roknað seg fram til eina miðalstødd á hvalunum, og vit hava, við støði í eldri metingum, sjussað okkum fram til ein kiloprís í dag.
Útrokningarnar byggja á upplýsingarnar, sum eru at finna á heimasíðuni Heimabeiti.fo. Har er yvirlit yvir allar grindir, sum hava lagt beinini í Føroyum, men vit hava avmarkað okkum til tað sum er dripið síðan 2000.
8.409 hvalir hava lagt beinini síðan 2000, og samanlagt hava 65.254 skinn verið at býta. Tað merkir, at hvør hvalur í miðal var 7,8 skinn.
Grindin í Hvannasundi var uppá umleið 150 hval, og brúka vit roknaða miðaltalið gevur tað 1.170 skinn at býta.
Vanliga verður sagt, at eitt skinn vigar 75 kilo, 50 kilo av tvøsti og 25 av spiki. Men sambært heimasíðuni, Heimabeiti.fo, máldi Dorete Bloch, granskari, seg til, at eitt skinn svarar til 38 kilo av tvøsti og 34 kilo av spiki, ella 72 kilo.
Brúka vit talið hjá granskaranum sum grundarlag "vigaði" grindin norðuri í Sundi í gjár góð 84 tons, ella 84.240 kilo.
Vit hava sett kiloprísin til 74 krónur. Henda meting er gjørd við støði í einari útrokning sum Andras Joensen, bóndi og grindaformaður í Klaksvík, gjørdi grundað á eina grind sum legði beinini í Klaksvík 2. august 1999. Útrokningin hjá Andras Joensen, bónda, er eisini at finna á heimasíðuni www.heimabeiti.fo, og har kemur hann fram til ein smásøluprís á 37 krónur fyri kilo.
Hetta meta vit vera ov lágt. Samanbera vit við prísin á lambskjøti, so hevur Búnaðarstovan á síni heimasíðu roknað seg fram til, at miðalprísurin á feskum lambskjøti er 93 krónur fyri kilo, men heilt har upp vilja vit ikki fara. Tí hava vit tvífaldað talið hjá Andras Joensen.
Roknistykkið sær tí soleiðis út:
150 hvalir á 7,8 skinn í miðal, har hvørt skinnið vigar 72 kilo. Tað gevur 84.240 kilo. Og við einum - mettum - kiloprísi á 74 krónur fyri kilo gevur tað eitt handilsvirði á 6.233.760 krónur.
Høvdu vit brúkt prísin á lambskjøti sum grundarlag, hevði grindin í Hvannasundi í gjár verið slakar átta milliónir krónur verd...
Dagføring: Tað er nú greitt, at grindin var uppá 135 hval og 835 skinn, sum gevur eitt miðal uppá 6,1 skinn. Brúka vit kiloprísin, sum vit roknaðu okkum fram til, 74 krónur, merkir tað, at grindin í gjár var verd slakar 4,5 milliónir krónur.


text:
Í dag fer ein nýggj heimasíða av bakkastokki, ið gevur eitt gott íkast til kjakið um ung og rús, og um týdningin av, hvussu foreldur fyrihalda seg til hetta.
Gransking vísir, at besta rúsdrekka- og rúsevnisfyribyrgingin hjá ungum eru foreldrini.
Heimasíðan er tí rættað eftir foreldrum og gevur góð ráð til, hvussu tey kunnu práta við síni børn um rúsdrekka/-evnir. Harafturat kann ein lesa um gransking viðvíkjandi ungum og rúsi.
Heimasíðan er partur av Liv Lívið verkætlanini, sum Blái Krossur Føroya stendur fyri. Liv Lívið er ein fyribyrgjandi verkætlan, sum seinastu tvey árini hevur havt fokus á at broyta hugburðin hjá ungum til rús og fyri at minka um trýstið at smakka sær á ungum aldri.
- Vit hava ein vaksandi trupulleika í Føroyum við rúsevnum, og ov nógvir tannáringar nýta rúsdrekka, sigur Lív Justinussen, samskipari av Liv Lívið verkætlanini. Hetta síggja vit m.a. á tørvinum á viðgerð. Tá so gransking vísur, at foreldrini eru besta fyribyrgingin valdu vit at gera eina heimasíðu til foreldur, har tey kunnu kunna seg meira um hetta evnið.
Heimasíðan kann vitjast á www.livlivid.fo/foreldur.


text:
Aromaterapi við anga av leygarurt. Ein góður og avslappandi angi av leygarurt, sum kann nýtast til bæði spa og vanlig baðikør.
Aromaterapi við anga av mandarin. Ein góður og avslappandi angi av mandarin, sum kann nýtast til bæði spa og vanlig baðikør.
Aromaterapi við anga av rosa. Ein góður og avslappandi angi av rosa, sum kann nýtast til bæði spa og vanlig baðikør.
Aromaterapi við anga av kamillu. Ein góður og avslappandi angi av kamillu, sum kann nýtast til bæði spa og vanlig baðikør.
Húðreinsingarsalt við anga av sitrónmelissu at nýta eftir at hava verið í sauna ella spa. Gníggja saltið í rundum rørslum á tína avdampaða húð.
Húðreinsingarsalt við einum anga av Aloe Vera, at nýta eftir at hava verið í sauna ella spa. Gníggja saltið í rundum rørslum á tína avdampaða húð.
Húðreinsingarsalt við einum anga av melón, at nýta eftir at hava verið í sauna ella spa. Gníggja saltið í rundum rørslum á tína avdampaða húð.


text:
TEPPIR, LEIR OG KRYDDARÍ
Vit vóru tríggjar ferðir til søluframsýning. Í eini teppisølu fingu vit at kenna søluhegni teppiseljaranna. Fyrst bjóða inn við stórum handakeipum, síðani bjóða sess og mintute. Nú byrjar framsýningin: teir eru fleiri um hetta, ein stendur og greiðir frá á enskum, yngri menn draga fram og rulla eftir gólvinum eitt teppi fyri og annað eftir.
Teir duga sera væl at síggja, um onkur er, sum hevur áhuga, í hesum føri Anne Lisa, nú verður hon so skild frá bóilkinum inn í rúmið við síðuna av, tíbetur var Mads við sum mótvekt. Nei hatta er for reytt, hatta er for blátt, for stórt, for lítið, segði hon
Men soleiðis segði henda madamman ikki, og hygg bara, hvussu fínt tað er á Suðuroyaveg nú! Hatta grøna í kurvini er tógv úr Marokko, gud viti, hvørjum tað er litað í. Teir pakkaðu teppið sera væl inn í sterkt plasthessian við honk í.
Næsta søluframsýning var á einum leir/mosaikkvirki. Vit blivu leidd ígjøgnum virkið, har menn sótu og arbeiddu við hond. Vit hugsa, tað er bara show, tí alt hetta fína, tonsavís av skálum og krukkum kann jú ikki vera hondgjørt. Onkur keypti eina tajine, tað er ein serlig steikigrýta við pyramiduformaðum loki.
Taksteinar í rúgvuvís.
Ein gamal ovnur, hann greiddi frá, at fyrr brúktu tey avlopið av olivenframleiðslu sum brenni.
Hann leggur mosaikk, tað serliga er, at verkið vendir ranguna upp, so eingin veit, hvussu tað sær út. Hann má minnast mynstrið í høvdinum, meðan hann leggur. Aftaná verður sementavatn stoytt niður yvir, og tá ið tað er tornað, verður verkið vent.
Í tajinuni er kjøt og grønmeti, tey brúka nógv epli í Marokku. Maturin verður laðaður upp sum ein pyramida við kjøtinum innast.
Triðja framsýningin var á einum apoteki, har vóru kryddarí, olja, luktilsi og okkurt móti krími, og okkurt ímóti hørðum og bleytum búki, eitt ímóti óynsktum posum bæði í neðra og undir eygunum, og síðst men ikki minst okkurt, sum brúkast sum viagra. Hann legði stóran dent á, at arganolju máttu vit keypa hjá honum, tí at øll onnur olja er blandað við øðrum og tí ikki ektað.


text:
Felags foreldramyndugleiki
07.07.2009
Krevur gott samskifti millum foreldrini.
Spurningurin um foreldramyndugleika gerst ofta ikki aktuellur, fyrrenn
trupulleikar stinga seg upp í samskiftinum millum foreldrini í samband
við hjúnabandsslit. Hvør skal hava foreldramyndugleikan á børnunum,
hava børnini búgvandi hjá sær, og annars endaligu avgerðina um
dagligdagin hjá børnunum, skúlagond osv.
Spurningurin um felags foreldramyndugleika kemur oftast upp í samband við hjúnarbandsslit, tá foreldrini skulu taka støðu til framtíðartilveruna hjá børnunum og um, hvør nú skal hava foreldramynduleikan. Men júst í samband við hjúnabandsslit eru foreldrini ofta í kreppu, samskifti ikki gott, og grundarlagið fyri at tosa um framtíðina vánaligt. Foreldrini tosa ikki nógv saman - og ofta negativt, og kortini krevur lógin, sum treyt fyri separatiónini, at tey taka støðu til foreldramyndugleikan. Ein nærliggjandi útvegur tá er, at annað av foreldrunum fær foreldramyndugleikan og hitt samverurætt.
Til eina og hvørja separatión/skilsmissu eigur at vera heft eitt tilboð - evt. eitt lógarfest krav um, at foreldrini møta til konfliktmekling at tosa um framtíðarstøðu teirra í samskiftinum um børnini, líkamikið um kravið er felags foreldrarættur ella ikki. Felags foreldramyndugleiki setir stór krøv til samstarvsevnini og ábyrgdarkensluna hjá foreldrunum, men eisini tá annað fær foreldramyndugleikan og hitt samverurætt, er framtíðar samskifti av stórum týdningi. Meklingin gevur foreldrunum innlit í, hvør loysn tey halda er tann besta fyri tey. Eitt forum fyri samrøðum fyri hjún finst í dag hjá ríkisumboðnum við tí barnaserkønu ráðgevingini, sum tó ikki heilt er tað sama sum konfliktmekling.
Møguleiki er eisini at leita sær sjálvstøðuga konfliktmekling hjá konfliktmeklara. Fleiri eru sum í dag kunnu veita hesa tænasta.
Konfliktmeklingin, hevur ikki til endamáls at fáa foreldrini at finna saman aftur, men at gera tað lættari hjá teimum at avgera, hvussu tey framyvir samskifta best møgulig. Hetta forðar sjálvandi ikki fyri, at tey avgera at royna enn einaferð, og kann eisini gerast úrslitið av einum slíkum fundi, har tey kanska fyri fyrstu ferð hava havt høvi at sett seg inn í støðuna hjá hvør øðrum og skilt, at meiri enn ein sannleiki er um samlív teirra.
Konfliktmeklingin setur fokus á barni, soleiðis at tað sum er best fyri barnið eisini kann gerast besta loysnin fyri foreldrini. Stóra sorgin og trupulleikin hjá foreldrunum nú tey fara hvør til sítt er, at tey nú ikki longur kunnu vænta ella krevja at vera saman við barninum á sama hátt sum áður. Tíðin saman við barninum skal nú býtast millum tvey foreldur, sum ikki longur hava sama bústað. Hetta mugu foreldrini ásanna og ansa eftir ikki at seta henda sín egna miss fram um tørvin hjá barninum - sum er at varveita og eiga tvey foreldru - tó nú undir øðrum umstøðum enn áður.
Felags foreldramyndugleiki byggir uppá samstarv millum foreldrini og er ikki nakað loysunarorð fyri foreldur, sum kríggjast og enn ikki kunnu fáa samverurættin at virka, sum hann skal. Virkar tann avtalaði felags foreldramyndugleikin ikki, so kann hesin avtakast aftur eftir ynski frá øðrum av foreldrunum, men neyðugt er tá við rættarmálum um semja ikki er.
Nakað annað er, at millumloysnir áttu eisini at verið frá galdandi skipan og til felags foreldramyndugleika, so at tann, sum ikki hevur foreldrarættin, tó hevur størri rættindi enn lógin í Føroyum dag heimilar. Viðkomandi er jú framvegis foreldur og missir við núgaldandi lóggávu øll síni rættindi yvir barninum uttan samverurættin. Tað vil siga, hevur ikki møguleika at kunna seg um heilsustøðuna hjá barninum, um avgerðir sum myndugleikar taka um barnið, at samskifta við skúlar og stovnar osv. - um so er, at tann sum hevur foreldrarættin, ikki gevur sítt samtykki.
Seinasta suffið er, at orðið foreldramyndugleiki er eitt ógvuliga kensluborið orð, og at missa foreldramyndugleikan vekjur nógvar kenslur. Annað orðaval átti at verið, tí foreldur er tú framvegis, um tú hevur henda myndugleika ella ikki.
Samband
Turið Debes Hentze
Djúpagilsvegur 14
FO-188 Hoyvík
tlf. 519700
tdh@hentze.fo


text:
Uttanríkis- og vinnumálaráðið fer at lata 1.4 míó. kr. (200,000 dollarar) í neyðhjálp til Suðursudan. Tað upplýsir ráðið á heimasíðu síni.
Suðursudan er rakt av herviligari hungursneyð, og hjálpin verður latin átøkunum hjá World Food Programme, ið er stovnur hjá ST. World Food Programme er størsti hjálparfelagsskapur í heiminum.
Í síðstu viku lýstu stjórnin í Suðursudan og ST hungursneyð í Unity landslutinum, har norðuri í landinum. Umleið 5 milliónir fólk hava í løtuni bráðfeingistørv á mati. Tað svarar til eina slaka helvt av fólkatalinum í landinum – 11 milliónir. Borgarakríggj og turkur eru høvuðsatvoldirnar til álvarsomu støðuna, sum er støðugt versnað seinastu árini. Sambært myndugleikum í landinum og altjóða stovnum er vandi fyri, at hungursneyðin fer at spjaða seg til restina av Suðursudan, ið er millum fátækastu lond í heiminum.
- Hungursneyðin í Suðursudan er hin ringasta í heiminum seinastu árini. ST hevur heit á heimsins lond um at hjálpa, og sum partur av altjóða samfelagnum hava vit føroyingar skyldu at lata okkara íkast, sigur Poul Michelsen, landsstýrismaður.
- Føroyar eiga at taka á seg ein virknari leiklut úti í heimi. Vit hava hækkað játtanina til neyðhjálp, og landsstýrið ætlar í størri mun at taka upp sjálvstøðug samstørv við altjóða hjálparfelagsskapir. Hjálparveitingin til Suðursudan er størsta einstaka upphædd landsstýrið hevur latið í neyðhjálp higartil.


text:
Í summar verður forvitnisligt borgaratiltak í Perluni. Verkælanin ‘Ein livandi mentanararvur’ hevur við tí fyri eyga at fáa borgarar í Havn at seta sín dám á býin.
Tað er arbeiðsbólkurin ByggTAÐ, sum arbeiðir við borgaraluttøku og býarmennandi verkætlanum, ið stendur aftan fyri verkætlanina. Bólkurin er mannaður av av trimum útisetum - Maritu Svartá, Sissal Fosaa, Hans Óla Højgaard.
Hetta er onnur verkælanin, sum ByggTAÐ skipar fyri í miðbýnum, fyrra verkætlanin ‘Komið og litið býin ríkan’ varð í august í fjør, tá bólkurin bjóðaði borgarum at prýða eitt listarverk, sum var bygt til endamálið.
‘Ein livandi mentanararvur’ fer at taka støði í serføroyskum mentanarlutum, sum árabátum, ullpløggum og líknandi, har lutakarin fær høvi at nýhugsa, endurnýta og seta í verk hvussu lutirnir kunnu gerast ein partur av miðbýnum í Havn.
Verkætlanin arbeiðir fyr at skapa betri viðuskifti millum bý og borgarar í Føroyum og saman við borgarunum at vísa á og ávirka, hvussu býurin kann síggja út og nýtast.
Enn liggur tað opið, hvussu endaliga úrslitið fer at síggja út, men sambært fyriskiparunum er møguleiki fyri klintrilandi úr seyðahornum, hoppilandi úr boyum ella okkurt heilt triðja.
Møguleiki er at taka lut í verkætlanini við at annahvørt verða við í verkstovuni í Perluni, lata ráð til bólkin á Facebook síðuni ella við at stuðla við lutum, ið hóska til verkætlanina. Givnir lutir kunnu latast inn á Snarskivuni.
Verkætlanin er eitt samstarv millum borgarar, Tórshavnar Kommunu og útvald listafólk og verður í Perluni 14 - 20 august.
Meira um verkætlanina sæst her


text:
Sambært samgonguni skulu Føroyar gerast grønar. Fleiri valevni, tingfólk og flokkar vístu á hetta í og undan valstríðnum. Lyftini eru góð, men samsvara ikki við tað samgongan vísir í verki. Tí hvussu kann tað vera grønt, at leita eftir olju í Føroyum?
Eg skilji væl, at tað kann vera freistandi, at leita eftir olju. Hvat nú um vit finna eitt gullnám undir havinum? Bara ímynda tær alt vit kunnu byggja, gera og njóta við teimum pengunum. Bara ímynda tær allar tær torføru avgerðirnar, vit slett ikki noyðast at taka – øll fáa alt, og øll eru glað.
Men prísurin er hægri enn vit eiga at vilja rinda. Herfyri vísti heimsheilsustovnurin, WHO, á, at 1,7 milliónir børn doyggja vegna dálking. Tað er ein fjórðingur av barnadeyðum kring heimin. Øll dálkingin stavar ikki frá olju, men olja er ein ómetaliga stórur partur av tí. Astma, krabbamein og niðursett immunverja eru aðrar avleiðingar av, at vit brúka olju sum brennievni. Og harafturat koma eitt nú tær ovurhondsstóru umhvørvisbroytingarnar, vit longu síggja í heimshøvunum vegna dálking.
Tað er lætt at siga at vit ongan mun gera – men sannleikin er, at tað passar so slett ikki, um vit gera eitt stórt oljufund í Føroyum. Tá eru grønu tiltøkini vit kunnu finna uppá at gera í Føroyum, einki afturímóti teirri dálkingini vit fara at vera beinleiðis orsøkin til.
Vandarnir her í Føroyum eru eisini stórir. Deepwater Horizon vanlukkan í 2010 vísti vandarnar við, at bora eftir olju á djúpum vatni. 780.000 rúmmetrar av olju komu út í havið, og spjaddu seg í eitt 180.000 ferkilometra øki – ið svarar til 2/3 av føroyska sjóøkinum. Hetta var í USA, við allari teirri tilbúgvingini og verjuni á havinum, ið heimsins ríkasta og sterkasta land hevur. Metingarnar siga, at oljan verður verandi í føðiketuni í fleiri ættarlið afturat.
Og hví taka á okkum ringu samvitskuna og vandarnar, tá tað er óneyðugt? Framtíðar tilfeingið er ikki olja – oljan er á veg út, og vit hava so nógvar aðrar møguleikar.
Tí vit í Føroyum kunnu. Vit kunnu verða undangonguland fyri grønari orku og fyri burðardyggum loysnum. Vit hava fantastiskar umstøður, tað krevst bara at vit veruliga vilja tað. Politikarar siga aftur og aftur at teir vilja, men so er tað bara at vísa tað í verki.
Um vit veruliga skulu hava eina tjóð, ið er grøn, har vit varðveita teirri flottu náttúruna og okkara størstu vinnur - fiskivinnuna, alivinnuna og ferðavinnuna - so er tað ov vandamikið, umframt moralskt skeivt, at leita eftir olju. Bara ein vanlukka kann vera nóg nógv til, at oyðileggja stóran part av sjóøkinum, og sjálvt ein lítil vanlukka oyðileggur reinu og mystisku myndina av Føroyum, ið alivinnan og ferðavinnan brúka at selja og fáa betri prís. Ein oljuvinna kann altso lættliga skaða tær størstu vinnurnar vit hava – vinnur, sum mótsett oljuvinnuna, kunnu vera burðardyggar og varandi, um vit vilja tað.
Tora politikarar ikki at siga, at av og á, so er løtuvinningur ikki tað vert, so eru orðini um einar grønari Føroyar bara orð og einki annað. Tað er kanska lætt hjá okkum, at lata okkum í ein grønan ham, og billa fólki inn, at vit eru fantastisk og hugsa um náttúruna. Ókritiska tráðanin eftir løtuvinningi, fær okkum tó skjótt at síggja meira út sum ein olju-svørt tjóð, ið roynir at goyma seg í einum grønum hami.
Við ynski um, at politikararnir hugsa longri enn stutta tíð fram,


text:
Øll eru meir ella minni fjáltrað, tá farið verður til próvtøku. Hagtøl vísa, at fólk flest eru sera bangin fyri at leggja fram fyri øðrum.
Men ber til at fyribyrgja ella gera nakað við henda óttan fyri próvtøkuni og at bøta um próvtøkuúrslitið?
Tá ið tú kemur inn í próvtøkuhølið, er tað ein fyrimunur, at tú ert rólig/ur og vísir, at tú hevur sjálvsálit. Brett tær á og anda djúpt, áðrenn tú fert inn. Heilsa upp á læraran og próvdómaran. Best er um tað liggur fyri at taka í hondina á próvdómaranum og siga róliga og týðiliga, hvør tú ert.
Skilir tú ikki spurningin, spyr so endiliga "Eg veit ikki, um eg havi skilt spurningin - kanst tú útgreina?"
Minst til, at lærarin vil fegin, at tú skalt klára teg væl, tí so hevur undirvísingin helst verið á góðari leið. At spyrja soleiðis ger, at lærarin helst brúkar onnur og fleiri orð um spurningin og tú fært betri møguleika at skilja hvat endamálið er við spurninginum. Harumframt fært tú betri stundir at hugsa teg um og fyrireika svarið.
Nei, tað er ikki at svika til próvtøkuna, tað er bert ein máti at fyrireika teg uppaftur betur. Til munnliga próvtøku ber til at spyrja onnur, sum hava verið til próvtøku, hvørjir spurningar vóru, og hvat tey svaraðu, og viðmerkingar frá lærara og próvdómara. Minst til at hjálpa øðrum eisini. Steðga eina løtu, aftaná tú hevur verið til próvtøku, so tú eisini kanst geva vitan og góð ráð víðari.
Legg tær fyrireikingartíðina soleiðis til rættis, at tú í minsta lagi hevur ein dag ella 1/2 dag frí undan próvtøkudegnum. Tak tær av løttum og ger okkurt, sum gevur tær hvíld. T.d. kanst tú hugna tær saman við familju og vinfólki, hygg at filmi, spáka ein túr ella ger okkurt annað. Tú veitst, hvat tær dámar best at gera.
Gert tú eitt mistak, ver rólig/ur. Rætta villuna, um neyðugt, og halt fram. Øll mistaka seg. Er tað mesta, tú sigur rætt, so gongur tað.
Lærarin vil, at tú stendur teg væl, gev læraranum og próvdómaranum møguleikan at gloyma villurnar og legg ikki dent á tær.
Áðrenn tú fert til munnliga próvtøku et tá góðan mat. Til skrivliga próvtøku tørvar tær meiri mat og drekka. Gott er at hava grovt rugbreyð við góðum viðskera, og drekkur tú te ella kaffi, tak eina termokannu við. Tak eisini nakrar munnbitar við sum t.d. nøtir, sjokuláta og rosinur ella annað. Svøvnur hevur somuleiðis stóran týdning, legg tær fyrireikingina so væl til rættis at tú fært stundir til at fáa góðan svøvn.
Tað hevur serliga stóran týdning til skrivligar próvtøkur, men eisini til munnligar próvtøkur. Les spurningarnar fleiri ferðir og tryggja tær, at tú skilir spurningin. Ein góður máti er at skriva spurningin fyrst ovast og so svara honum. Á hendan hátt kanst tú støðugt lesa spurningarnar og tryggja tær at tú svarar teimum.
Til munnliga próvtøku hevur tú rætt at spyrja læraran, hvussu spurningurin skal skiljast. So les spurningin væl, áðrenn tú fert inn í fyrireikingarhølið, spyr endiliga læraran, um tí ivast í hvussu spurningurin skal skiljast.
Ger tær eina lestrarætlan, so tú fært tíð at lesa tað, tú hevur sett tær fyri. Gleð teg um framgongdina og steðga av og á.
Hvat hevur lærarin lagt dent á? Skriva viðmerkingar til tað, ið dentur verður lagdur á, og legg tær tað í geyma.
Tað er eingin vegur uttanum. Einasti máti at kunna tryggja sær eitt gott próvtøkuúrslit er við at fyrireika seg. Lærutilgongdin er vanliga undirvísing, bólkaarbeiði, uppgávuloysn- og skriving, at lesa og at skriva notatir, at finna sær vitan á netinum, í ymsum miðlum v.m. Ymiskt er, hvussu arbeitt verður. Summi skriva sær viðmerkingar til tað, tey lesa við hond ella á teldu, sum samandráttir av tí, sum hevur størstan týdning og/ella til tað, sum er torskilt.
Tosa við lestrarfelagarnar um, hvussu tey fyrireika seg, og spyr eisini tey, sum fáa góð próvtøkuúrslit. Kanska fært tú nøkur góð og gagnlig ráð.
Kelda: www.ug.dk og www.les.fo.


text:
Fínt skeið á Biskops-Arnø, nógv gávurík fólk. Vit vóru biðin um at hava 3 karakterir ella figurar við okkum, eg hevði eina veru, sum líkist akkurát einum steini, og makkarin hevði eina smágentu við rísnum hári og eitt pinkubarn. So fingu vit ein tekst í part hjá Italo Calvino (Invisible Cities). Uppgávan var so at gera søgu(r), sum ganga fyri seg í umhvørvinum hjá Calvino við karakterunum, sum vit høvdu heimanífrá.
Saman við Katrinu Clante.
1. Vit prátaðu eitt sindur um figurarnar, sum vit høvdu við.
2. Fóru hvør sær, eg skrivaði eina søgu, um rulkin Runiets, sum fór at leita eftir einum skatti. Katrina teknaði eina søgu um eina smágentu, sum finnur ein stein á sandinum (myndir av tí søguni eru á seinasta bloggi).
3. Vit skiftu um, eg setti talubløðrur á Katrinusa søgu, og Katrina teknaði eina teknirøð við talibløðrum, til mína søgu. Hjálparin er tað ljósreyða snarljósið í flúgvaradrakt við vøttum. og alt endar væl, og umhvørvið er úr Italo Calvino.
Bjargaður í síðstu løtu.
Funnið skattin!
Katrinusa mynd av Calvino býnum, sum er bygdur á eini heingibrúgv yvir um eina gjógv.


text:
- Tey koma fyrr á árinum, og málbólkurin er eisini blivin nakað yngri, sigur Guðrið Højgaard, stjóri á Visit Faroe Islands. Hetta er nakað, sum føroyska ferðavinnan hevur arbeitt miðvíst ímóti, sigur hon, men leggur afturat, at enn er langt á mál.
- Vit arbeiða nógv við útlendskum fjølmiðlum við at vísa á til dømis hvørji tiltøk eru í Føroyum um veturin. Veturin hevur eisini nakað heilt annað at bjóða uppá enn summarið, og tað er ein heilt annar kundaskari, sum velur at koma higar.
Hugtakandi vetrarfilmurin, sum Visit Faroe Islands gav út fyri tveimum árum síðani hevur eisini gjørt sítt. Tó eru enn eingi náðgreinilig tøl yvir vøksturin, tí at hetta rákið er reiðiliga nýtt og bert tvey ár eru at sammeta við. Harafturat var árið 2015 var eitt serstakt ár orsakað av sólarmyrkingini.
Føroyar raka plett
Sosialu miðlanir hava eisini verið ein góð hjálp hjá ferðavinnuni, og við umleið 200.000 fylgjarum tilsamans ber til at røkka bæði nýggjum og yngri málbólkum. Høvuðsbólkurin hevur leingi verið eldri, kanska serliga tey, sum koma við ferðamannaskipum um summarið, men við sosialum miðlum sum Facebook og Instagram ber til at fáa fatur í tí yngra endanum.
- Tað hevur leingi verið eitt hjartamál hjá Visit Faroe Islands at fáa yngru málbólkarnar higar og at víðka um sesongina.
Tað eru serliga heimsfjakkarar, sum velja at koma til Føroyar uttanfyri háárstíðina. Nógv av teimum hava longu verið nærum allastaðni í heiminum og leita eftir meira ókendum ferðamálum, greiðir Guðrið Højgaard frá og leggur afturat, at umleið 75 prosent av teimum, sum koma hendavegin kenna ongan, sum hevur verið her fyrr.
- Føroyar raka plett í eftirspurninginum, sum er í ferðavinnuni í løtuni. Globaliseringin ger at heimurin er tættari uppá, og tað er bíligt at ferðast runt um heimin, og tí leita tey eftir meira ókendum ferðamálum.
Ferðavinnutíðin er víðka til næstan alt árið, og sjálvt um tað eru reiðuliga smá tøl enn, sæst tað aftur.
- So tað gongur rætta vegin, eisini sjálvt um man ofta heldur, at tað gongur kanska í so seint, heldur hon.


text:
Í nýggjari hugburðskanning, sum Gallup hevur gjørt fyri Ráðið fyri Ferðslutrygd í november, siga 92% av teimum spurdu, at tað er langt frá í lagi at seta seg við róðrið við eini alkoholpromillu omanfyri 0,2.
Hesi 92% siga, at rúsdrekkakoyring kann "ikki" ella "als ikki" góðtakast. Og 6% svara, at rúsdrekkakoyring skal helst ikki koma fyri.
- Vit eru ikki bilsin um hetta úrslitið. Hugburðurin ímóti rúsrekkakoyring er óvikiligur millum tey flestu. Men hjá summum kann vera langt frá hugburði til atferð. Tí rúsdrekkakoyring er framvegis orsøk til álvarsligar ferðsluvanlukkur, sigur Brynhild Høgnadóttir frá Ráðnum fyri Ferðslutrygd, í tíðindaskrivi.
Ráðið fyri Ferðslutrygd og Trygd minna tí føroyingar á at steðga rúsdrekkakoyring. Ein skeiv avgerð kann broyta nógv, og øll kunnu vit gera mun. Umframt sjálvandi bilførarar, kunnu tey, sum eru rundan um, eisini gera sítt til at forða øðrum at seta seg við róðrið við promillum. Politiið ger rúskanningar, meðan átakið er.


text:
Koppseting.
Í londunum rundan um okkum, er vanligt at koppseta hundar
fyri ymiskar smittandi sjúkur, hundasjúkuvirus, hepatitisvirus,
parvovirus, parainfluenzavirus, leptospira canicola og leptospira icterohaemorrhagia.
Hettar hevur ikki higartil verið neyðugt í Føroyum.
Omanfyristandandi er ikki longur
galdandi. Vit hava nú staðfest Hepatitis Contagiosa Canis, HCC,
hjá hundi í Føroyum, og sjúkan tykist at breiða
seg. Vit ráða tí øllum til at fáa sínar
hundar koppsettar.
Nú flutningur av dýrum millum Føroyar og útlond
er vorðin so vanligur verður rátt til, at kettur og kanska
ross við, verða koppsett fyri ávísar smittandi sjúkur.
Spolormur. Toxocara canis, Toxascaris.
Spolormurin er vanligasti ormurin hjá hundi. Hann verður
upp til 10 cm langur. Orsøkirnar til at hesin ormur er so vanligur,
eru fyrst og fremst fylgjandi:
Um tík á illum
Tíkar ganga á illum 1 til 2
ferðir um árið. Eitt rið verður býtt upp
í fleiri partur:
Tík fyri illum.
Tá ein tík er búgvin, gongur hon á
illum fyrstu ferð. Tað er tó ymiskt hvussu gamlar tíkarnar
eru, fyrstu ferð tær ganga á illum. Úr 7 mánaðum
upp í 12 mánaðar. Vanligt er, at tíkar av
smærri slagi, ganga fyrri á illum fyrstu ferð, enn tey
størru hundasløgini. Tíkar kunnu viðgerast, so
tær ikki ganga á illum. Tíkin verður sprænd
undir skinnið á herðunum við einum hormoni - til dømis
medroxyprogesteronacetat. Verður tíkin viðgjørd við
hesum heilivági 5. hvønn mánaða, ger hettar, at
tíkin als ikki gongur á illum, og so statt at hon heldur
ikki verður kviðin. Tað er tó umráðandi,
at tíkin verður viðgjørd til røttu tíð.
Tað vil siga, at tíkin skal hava gingið á illum minst
eina ferð, áðrenn hon verður viðgjørd fyrstu
ferð. Tað er umráðandi, at hon verður viðgjørd
tá hon er í hvíld - sí oman fyri - umleið
1-2 mánaðar fyri, at hon gongur á illum og síðani
5. hvønn mánaða. Tíkar ganga á illum, so
leingi tær liva. Tó sær tað út til, at tíðarbilið,
millum at tær ganga á illum, verður longri, sum tíkarnar
eldast og møguleikin fyri, at tær kvidnast, verður eisini
heldur minni við aldrinum.


text:
Tað var eitt sindur torført hjá okkum at seta dato á, nær okkara brúdleyp skuldi vera. Tá vit giftu okkum á ráðhúsinum í januar 2016, var ætlanin fyrst at halda brúdleyp summarið árið eftir, t.v.s. summarið 2017. Men eftirsum at vit gjarna vildu savna eitt sindur av peningi saman áðrenn, og eftirsum at vit hildu tað vera frægari at lítla dóttirin var eitt sindur størri, valdu vit heldur at halda tað seinni. Ein onnur treyt hjá okkum var eisini, at vit hildu brúdleyp í einum tíðarskeiði, har vinfólk og familja, ið búgva uttanlands høvdu møguleika fyri at luttaka. So tað kundi sjálvsagt best vera antin um summarið ella á jólum, og vit valdu so jólini 2017, sum er heilt skjótt.
Eg má siga, at tað eru bæði fyrimunir og vansar við at halda um jólini. Vansarnir eru, at veðrið kann vera sera ringt hesa ársins tíð. Veðrið kann bæði vera flott og stilt, sum tað ofta er á einum góðum vetrardegi í Føroyum við ísakaldari luft og samstundis skínandi sól, men eisini kann tað vera av allar ringasta stormi, sum vit jú upplivdu síðstu jól í 2016, har streymslit eisini var ein stórur trupulleiki. Eisini er tað eitt sindur rokaligt at halda brúdleyp á jólum, tí at útyvir at keypa jólagávur, ganga til jólaveitslur og stákast til jóla annars, er eisini eitt brúdleyp at planleggja og fyrireika.
Ein fyrimunur er, at tað er ein sera hugnalig tíð, og tað er eisini ein tíð, ið hóskar seg sera væl til at savna familju og vinfólk saman og hittast.
Hóast hetta so eru tað eisini nógvir fyrimunir við at halda eitt brúdleyp um jólini. Ein fyrimunur er, at tað er ein sera hugnalig tíð, og tað er eisini ein tíð, ið hóskar seg sera væl til at savna familju og vinfólk saman og hittast. Og hví ikki bara hittast til eitt brúdleyp og góða veitslu? Ein annar fyrimunur er, at ístaðin fyri at halda brúdleyp um summarið, tá fólk ofta skulu til fleiri festivalar, stevnur, veitslur og á Ólavsøku v.m., so skulu tey bara halda jól, halda nýggjár og taka sær av løttum og hugna sær, og tískil hóskar tað seg eisini væl at halda eitt brúdleyp millum jólini og nýggjárið. Eisini kann veðrið vera so ótrúligt flott á jólum, so tað gevur eisini ein góðan møguleika fyri góðum myndum, og har eri eg so heldig at hava eina góða vinkonu, ið er professionellur fotografur.
Óansæð so hevur tað ikki so stóran týdning fyri meg ella fyri Brian, nær vit halda brúdleypið ella hvørja ársins tíð, vit velja. Tað týdningarmikla fyri okkum var og er, at vit fáa tað brúdleypið, ið vit ynskja okkum, sum í síðsta enda er at hava ein góðan dag saman sum hjún við okkara børnum og familju og vinfólki.
Vit búgva jú í Føroyum har stormarnir og regnið valda, so best er at vera fyrivarin við at planleggja eftir veðrinum, og ístaðin hava eina plan b, um nú ein stormur fer at herja á.
So at halda brúdleyp um jólini hóskar seg sera væl. Tað hóskar seg eins væl sum at halda brúdleyp allar aðrar ársins tíðir, tí í grundini er tað ikki árstíðin, ið avgerð, um tað verður eitt gott brúdleyp. Hóast veðrið hevur nógv at siga hjá okkum í Føroyum, og hóast veðrið eisini ofta er væl frægari, um summarið ella várið, so er einki garanti fyri, at tað verður gott. Vit búgva jú í Føroyum har stormarnir og regnið valda, so best er at vera fyrivarin við at planleggja eftir veðrinum, og ístaðin hava eina plan b, um nú ein stormur fer at herja á.
So ja tað ber væl til at halda brúdleyp um jólini, og eg ivist ikki í, at tað fer at rigga eins væl, sum vit hava ímyndað okkum.
Deil hesa grein


text:
Seyður á vegum okkara er framvegis ein trupulleiki, bæði fyri seyðin, seyðaeigarar, bilførarar og ferðslutrygdina sum heild.
Alt ov ofta kemur fyri, at yvirkoyrdur seyšur liggur framviš vegum okkara og meiri enn so kemur eisini fyri, at hetta als ikki veršur frįbošaš.
Bóndafelagiš hevši į sķni heimasķšu hesa grein um yvirkoyrdan seyš. Greinin er framvegis viškomandi og veršur tķ tikin uppaftur her.
Seyšur yvirkoyrdur
Hava tygum veriš so óheppin at koyra į seyš er besta loysnin fyri allar partar, at melda tilburšin til lųgregluna og/ella tygara trygginarfelag. Eingin orsųk er til ikki at melda tilburšin...
Tryggingarfelagiš rindar endurgjaldiš fyri seyšin, men kemur skaši į bilin eisini, missir bileigarin tó bonus. Tó so at flestu bileigarar ķ dag hava eina skipan viš fųstum gjaldi og tį įvirkar taš als einki.
Taš vil siga: koyra tygum į ein seyš, sum doyr, įvirkar taš ikki bonusi um taš veršur melda til tryggingina. Fyrimunurin viš at melda tilburšin til tryggingina er at so fęr seyšaeigarin endurgjald fyri seyšin. Tryggingin rindar eigaranum eitt įsett endurgjald fyri seyšin.
Fęr bilurin skaša eisini, betalur tryggingin fyri seyšin og skašan, men skašin į bilin įvirkar bonusi og man mį eisini betala sjįlvsįbyrgd, um man hevur taš. Ein bileigari įvgerš sjįlvur um skašin į bilin skal rindast av tryggingini ella ikki. Stutt sagt so er taš altķš ein fyrimunur at melda tilburšin til tryggingina.


text:
Fróði Magnussen 03.10.2017 (08:23)
Almennur fyrispurningur til Finnboga Midjord Sýslumann
Sambært Løgtingslóg um grind og annan smáhval, so hava vit rætt til at halda hesum til. Tað áliggur sýslumanninum, saman við grindaformonnum, at skipa fyri hesum og hann kann bert undir heilt ávísum førum steðga einum drápi. Tá fráboðanarskyldan bleiv feld inní lógina, so tilskila viðmerkingarnar, millum annað, at orsøkin til hesa skyldu er, at hvalur hevur stóran búskaparligan týdning fyri tað privata húsarhaldið.
Almennir spurningar til Finnboga Midjord sýslumann:
1) Tá nú avgerð varð tikin um IKKI at halda til 25/9, hvør var við at taka hesa avgerð tann dagin?
2) Leysasøgur siga, at onnur enn tey nevndu í § 3, stk 5 - tvs. grindaformenninir og sýslumaðurin - hava verið við til at taka avgerð um, um drápið skuldi fara fram ella ikki. Sýslumaðurin nevndi hetta eisini sjálvur í samrøðu við KVF. Um tað er soleiðis, at sýslumaðurin hevur tikið onnur enn tey sambært § 3 stk 5 við í avgerðina, hevur sýslumaðurin so ikki brotið galdandi lóg, sum í § 2 tilskilar okkum rættin at halda hvali til?
Sýslumaðurin kann bert steðga einum drápi eftir heimild í § 4 stk 3 og hesi sakligu atlit vóru ikki tilstaðar 25/9, men vit koma aftur til hettar seinri.
Meira nágreinilig løgfrøðilig atlit, sum fyrispurningurin byggir á:
Sambært Løgtingslóg um grind og annan smáhval, sum seinast broytt við løgtingslóg nr. 44 frá 6. mai 2016, so hava vit rættin at drepa grind og smáhval (líka væl, sum vit í aðrari lóg hava loyvi at veiða fugl osfv.).
Sambært nevndu lóg so er fylgjandi galdandi:
“§ 2. 1) Sambært hesi løgtingslóg er loyvt at taka ella veiða grind og hesi smáhvalasløg:
1) Langbøkslutan grindahval, Globicephala melas.
2) Skjórutan springara, Lagenorhynchus acutus.
3) Kjafthvítan springara, Lagenorhynchus albirostris.
4) Hvessing, Tursiops truncatus.
Stk. 2. 1) Tað er loyvt at skjóta nísu, Phocoena phocoena.”
(loyvt er eisini at skjóta nísu - stendur longur niðri í greinini)
Sambært § 3 stk 1 so er skal ein bera grindaboð. Orsøkin er júst hon at hvalur hevur stóran búskaparligan týdning fyri tað einstaka privata húsarhaldið.
Og sambært § 3 stk. 5 er mannagongdin, tá avgerðir verða tiknar um at halda til hesar:
“Sýslumaðurin tekur, í samráð við grindaformenninar, avgerð um, til hvørja góðkenda hvalvág grindin skal rekast.”
Har stendur einki um, at sýslumaðurin kann forða einum drápi at byrja, tvørturímóti hann skal fyriskipa drápið eftir einum ávísum leisti!
Sýslumaðurin kann bert steðga einum drápi eftir heimild í §4 stk 3 har stendur:
“Ber ikki til at halda grindini ella grindabólkunum til, kann sýslumaðurin taka avgerð um at reka eina grind ella bólkar av henni útaftur. Sýslumaðurin kann somuleiðis taka avgerð um at steðga einum drápi, tá tað gerst ov trongligt á hvalvágni, ella drápið steðgar upp.”
Hesi sakligu atlitini vóru ikki tilstaðar, tann 25/9 og kann sýslumaðurin soleiðis ikki hava yvirhildið lógina, sum hann er settur at umsita.
Vónandi kann ein fáa greiðu á hesum ivamáli.
Veitst tú eina góða søgu? Skriva til okkara á
red(at)in.fo
Les ella lýs í Lýsingartorginum – trýst her


text:
Deyð í mun til bilatal
Á myndini síggjast tal á deyðum við bláum og tal á bilum við reyðum. Tak talvu niður sum PDF. Ger leinki til.
Skrásetingarnar av bilatali byrjaðu í 1950'unum. Í 1969 vóru 3001 bilar í Føroyum. Frammanundan doyðu árliga 2-3 fólk í meðal. Tá sjeytiárini komu, broyttist samfelagið nógv. Samferðslukervið varð útbygt við nýggjum vegum og tunlum, fólk fingu fleiri pengar um hendi, og bilatalið øktist. Hámarksferðin varð hækkað úr 60 upp í 80 km/t í óbygdum øki og upp í 60 km/t í bygdum øki. Í 1974 vóru 6.825 bilar í landinum og í 1981 fleiri enn 12.000.
Vóru vanlukkutølini í sjeytiárunum ein fyriboðan um, hvat henda kundi, tá bilatalið øktist, og vegirnir gjørdust betri, so staðfestu áttatiárini, at tað var deyðans álvari at stuttleika sær í bili. Ferð eftir ferð doyðu ungfólk í ferðsluni hesi árini. Níggju fólk vóru deyð. Rúsdrekka og ov nógv ferð vóru í flestu førum orsøkin. Í 1986 var ásett í ferðslulógini, at fólk skuldu sita íbundin trygdarbelti.
Í nítiárunum minkaði talið á deyðsvanlukkum, hóast bilatalið var høgt. Orsakirnar vóru helst, at ferðslulógin varð herd, herundir, at kravt varð, at fólk skuldu sita íbundin trygdarbelti, og at vegirnir vórðu tryggari. Í 1988 varð ásett, at bilførarar mistu koyrikortið, høvdu teir meira enn 0,8 promillu í blóðinum. Áðrenn tað var promillumarkið 1,0. Eisini varð ásett, at bilførarar mistu koyrikortið, fóru teir meira enn 30 km/t upp um mest loyvdu ferð. Í 2009 var promillumarkið fyri rúsdrekka lækkað niður í 0,2, sum í roynd og veru merkir, at hevur tú drukkið, kanst ikki koyra bil.
Seinastu 10 árini (pr. 2015) hevur talið á deyðum í ferðsluni í meðal verið knappliga fýra um árið. Hetta eru munandi fleiri enn í Noregi, Svørík og Danmark, verður uppgjørt pr. 100.000 íbúgvar, sí talvu her.