text:
4. apríl 2014
Sarita V. Vesturtún hevur verið á McKenzie part B skeiði seinastu 4 dagarnar og kemur aftur á klinikkin í komandi viku við massar av insperatión.
1. apríl 2014
Havnar Fysioterapi er frá í dag góðkend sum "Certified McKenzie Clinic" .
Certified McK Clinics.pdf(1,72 MB)
Hetta merkir at Havnar Fysioterapi kemur á altjóða listan hjá MII (McKenzie Institute International) yvir góðkendar McMenzie Klinikkir. Tað eru strong krøv fyri at sleppa á henda lista. Fyri tað fyrsta er krav um at minnst ein av fysioterapeutunum (ella lækni / kiropraktor ) hevur endaligu universitietsútbúgvingina í Mechanical Diagnosis and Therapy, Dip.MDT. Fyri tað næsta skal klinikkin hava ein útbúgvingarpolitikk innan Mechanical Diagnosis and Therapy, McKenzie Klassifikatiónssystemið og annars nýtta MDT sum fyrsta væl tá fólk skulu kannast og viðgerðast fyri muskoloskeletalar trupuleikar.
Hesi krøv nøktar Havnar Fysioterapi til fulnar. Sum ein av teim knapp fimmhundrað fysioterapeutum, kiropraktorum og læknum kring knøttin, og sum tann einasti í Føroyum, hevur Klæmint Isaksen Dip. MDT, tað fullu universitetsútbúgvingina í Mechanical Diagnosis and Therapy. Umframt hetta hava Hjørleif NIclasen Cert.MDT, Beinta B. Laursen Cert.MDT og Brian Fossabrúgv Cert.MDT grundútbúgvingina í McKenzie Klassifikatiónssysteminum, Cert. MDT. Og sum tann nýggjasti fysioterapeuturin á klinikkini er Sarita V. Vesturtún longu gott í gongd við grundútbúgvingina og um alt gongst henni væl, verður hon liðug um 1,5 - 2 ár.
Vit á Havnar Fysioterapi kunnu sostatt tryggja øllum, ið koma á klinikkina, at tey vera kannaði og viðgjørd við best dokumenteraða kanningarháttinum innan muskoloskeletala umráðnum yvirhøvur, nevnliga McKenzie Klassifikatiónssystemið.
Einans fysioterapeutar (ella læknar / kiropraktorar), sum hava klára próvtøkurnar í grundútbúgvingini og bera heitið Cert.MDT, og serliga fysioterapeutar / læknar / kiropraktorar, ið hava endaligu útbúgvingina og bera heitið Dip.MDT kunnu til fulnar veita hesa kanning og viðgerð.
Sí listan yvir "Certified McKenzie Clinics" við at trýsta á leinkina niðanfyri og síðan á Clinics ovast á bjálkanum:
http://mckenziemdt.org/intAbout.cfm
25. mars 2014
21. og 22. mars vóru Hjørleif og Klæmint í Kolding DK til "Jubilæummskonferencu" hjá DSMDT (Dansk Selskab for Mekanisk Diagnostik og Terapi). Høvuðsevnið var Mechanical Diagnosis and Therapy (MDT) og ekstremitetarnir. Fokus var mest á økslini og fyri ikki at stæra seg blindan uppá MDT, var akslaserfrøðingurin Dr. Jeremy Lewis, sum er fysioterapeutur, doctor, Phd., consulting professor, master of science i muskuloskeletal fysioterapi, diplomútbugvin í manipulativ fysioterapi og sportsfysioterapi, boðin við sum ein av keynote speakers'. Serliga hansara teoretiska framløga var sera áhugaverd og tað ið vit sum fysioterapeutar fingu við okkum heim var veruliga at ansa eftir ikki at "loada" spengur og hart undir uppvenjing í tí reaktivu fasuni. Vit tosa um sera lága dosis og sum heild skulu vit nokk ikki brúka útatrotatiónsvenjingar líka nógv sum tað hevur verið gjørt seinastu nógvu árini.
Ein av hinum áhugaverdu keynote speakers' var fysioterapeuturin Scott Hebowy Dip.MDT, sum er ein av mest erfarnu MDT klinikarunum innan akslaøkið. Tað var heilt fantastiskt at síggja hann "in action" og har var nógv gott praktiskt at heinta.
30. januar 2014
Hjørleif Niclasen er á Árskongress hjá Dansk Idrætsfysioterapi. Vit gleða okkum at hoyra um nakað nýtt og spennandi er á tí frontinum.
23. septembur 2013
Sarita V. Vesturtún hevur seinastu dagarnar verið á sínum fyrsta McKenzie-skeiðið, og er sostatt longu komin í gongd við grundútbúgvingina í Mechanical Diagnosis and Therapy. Um alt gongur eftir ætlan hjá Saritu kann hon takað Credential eksamiuna um uml. 2 ár. So hetta er í samsvar við politikkin hjá Havnar Fysioterapi, um at allir fysioterapeutar á klinikkini skulu sum minimum hava útbúgvingina Cert. MDT og annars sum heild javnan ganga til viðkomandi skeiðir og útbúgvingar.
Umframt Saritu, sum nú er í gongd við eftirútbúgvingina, hava Hjørleif Niclasen, Beinta B. Laursen og Brian Fossabrúgv tikið Cert.MDT eksaminuna.
Harafturat hevur Klæmint Isaksen, sum tann einasti í Føroyum, tikið endaligu útbúgvingina Diploma in Mechanical Diagnosis and Therapy.
2. septembur 2013
Opið hús !
Sunnudagin 8. septembur er Altjóða Fysioterapi dagur. Í tí sambandi hava vit opið hús millum kl. 14.00 - 16.00. Verið vælkomin inn á gólvi hjá okkum fyri at hoyra hvat vit kunnu bjóða innan kanningar, viðgerðir, venjingar v.m. Um áhugi er fyri tí, kannst tú royna onkrar av okkara testum.
Vit bjóða kaffi, te, vatn og frukt.
27. mai 2013
Sarita V. Vesturtún byrjar á Havnar Fysioterapi
Mikudagin 29. mai byrjar Sarita V. Vesturtún at arbeiða á Havnar Fysioterapi. .....
15. mai 2013
Robin A. McKenzie deyður.
Ein av teimum pesónunum, sum hevur havt allarstórstan týdning fyri at vit í dag kunnu kannað og viðgerða fólk við muskoloskeletalum (beinagrind, vøddar v.m.) trupuleikum á ein vældokumenteraðan og effektivan hátt, er deyður. Robin Anthony McKenzie andaðist 13. mai 2013 í heimið sínum í New Zealandi, 82 ára gamal, eftir at hava verið sjúkur av krabbameini í longri tíð.
Robin Anthony McKenzie, O.B.E., F.C.S.P., F.N.Z.S.P. (HON), DIP. MT, var ein av teimum heilt stóru visionerunum innan muskoloskeletala umráði, og er sera nógv virdur millum fakfólk og sjúklingum. Hann gjørdist eisini heiðurslimur innan fakliga umráði í fleiri londum, og í 1990 fekk hann heiðurin Officer of the Most Excellent British Empire.
Frá seinast í fimtiárunum útviklaði og menti hann ein kanningar- og viðgerðarhátt, sum í dag er tann best dokumenteraði hátturin at kannað og viðgerða flestu muskoloskeletalar trupuleikar uppá. Systemið verður vanliga kallað McKenzie-metodan ella Mechanical Diagnosis and Therapy, og klassifikatiónssystemið verður meira og meira býtt av læknum, kiripraktorum og fysioterapeutum, sum nema sær hesa serútbúgving. Bert fakpersónar við heitunum Cert. MDT ella Dip. MDT kunnu veruliga nýta hetta klassifikatiónssystemið. Fakpersónar við heitinum Dip. MDT hava hægstu útbúgving inna hetta umráðið.
Meira er at lesa um Robin A. McKenzie og Mechanical Diagnosi and Therapy á ávíkavist http://www.mckenziemdt.org/robin.cfm og http://www.mckenziemdt.org/
18. februar 2013
Vága Fysioterapi stongir 27. februar 2013.
Vegna broyttar umstøður á Vága Fysioterapi og øktum virksemi á Havnar Fysioterapi, hava vit valt at samlað alt okkara virksemi á Havnar Fysioterapi. Sostatt stongir Vága Fysioterapi mikudagin 27. februar 2013.
Fólk í Vágum, ið hava brúk fyri fysioterapi, eru sjálvandi vælkomin at fáa kanningar og viðgerðir gjørdar hjá okkum á Havnar Fysioterapi, tlf. 312131.
Vit vilja nýta høvi at takka øllum fyri gott samstarv øll árini vit hava havt klinikkina og vóna at samstarvið kann halda fram á Havnar Fysioterapi.
5. novembur 2012
Mynd: Dr. Nadine Foster
Í døgunum 5. til 7. oktobur 2012 var Klæmint Isaksen Dip. MDT á altjóða ráðstevnuni hjá McKenzie Institute International, sum var hildin í Austin Texas í USA. Hettar var sera áhugavert, og ikki minnst vísti, at Mechanical Diagnosis and Therapy er heilt í front tá tað kemur til dokumentatión av muskuloskeletalum kanningum og viðgerðum.
Referatir og annað sæst her...Ymiskt Fakligt
1. novembur 2012
Hallgerð Bjartalíð, sum hevur arbeitt á Havnar Fysioterapi síðan 2006, arbeiðir ikki á klinikkin meira. Vit takka Halgerð fyri tíðina hjá okkum og ynskja henni og hennara alt tað besta framyvir.
17. august 2012
Hjørleif Niclasen hevur í dag lokið prógv í "Master in Fitness and Exercise" við Syddansk Universitet í Odense. Heitið á Masterprojektinum var "Compliance in Primary Care". - Tillukku Hjørleif !
19. juli 2012
Klæmint verður á altjóða ráðstevnuni hjá The McKenzie Institute International, sum verður hildin í Austin, Texas, USA, í døgunum 5-7 oktobur 2012. Les meira um ráðstevnuna við at trýsta á myndini niðanfyri.
30. mai 2012:
Brian Fossabrúgv við U-21 landsliðnum
23. mai 2012:
Í dag hevur Klæmint Isaksen fingið prógv í hægstu útbúgvingini innan Mechanical Diagnosis and Therapy og hann ber nú heiti Dip.MDT
20. apríl 2012:
Maria, Beinta og Brian fingið credential prógv í MDT


c: text/html

text:
Papua Nýguinea
Papua Nýguinea ella Papua Ný Guinea (enskt; Independent State of Papua New Guinea, tok pisin; Papua Niugini) er størsta tjóð í Melanesia. Landið var avstralskt hjáland til 1975 og er eystrari partur í oynni Ný Guinea umframt 600 aðrar oyggjar skamt norður, suður og eystur úr Ný Guinea. Port Morresby er bæði høvuðsstaður og størsti býur. Papua Ný Guinea hevur bara mark við Indonesia. Miðallívsævin í landinum er 66 ár. Landið er limur í Bretska Samveldinum. Har er nógv gull og kopar.
Innihaldsyvirlit
Samfelagið[rætta | rætta wikitekst]
Færri enn 6 milliónir fólk búgva í Papua Ný Guinea; flestu teirra búgva í smáum, fjarskotnum bygdum. Í eygum vesturlendinga eru mong fólk har fátæk. Flestu fólk í Papua Ný Guinea liva av landbúnaði. Papua Nýguinea við 5,8 milliónum fólkum og fleiri enn 700 tungumálum tók lysing frá Avstralia í 1975. Síðan hevur stór framgongd verið í landinum, men gamli siðvandi lívshátturin er enn vanligur. Nýtíðar fjølmiðlar, helst sjónvarp og útvarp, geva teimum ungu í Papua Nýguinea innlit í okkara heim, men ikki tøkni ella pening, sum er treyt fyri, at tey kunnu liva sum fólkið í framkomnu ídnaðarlondunum. Vaksandi ónøgd helvur elvt til stóran samfelagsligan spenning. Fyri stuttari tíð síðan vóru fjarskotnastu økini í Papua Nýguinea fullkomiliga avbyrd frá umheimurin. Nú er nýggja tíðin komin við ferð inn í tilveru teirra.
Ættarbólkar[rætta | rætta wikitekst]
Av tí at so illa er framkomandi um høgu fjøllini og ígjøgnum tættu skógirnar, hevur altíð verið lítið samband ímillum mongu ættarbólkarnar, ið búgva her, til dømis sorimi. Hetta ger, at nú á døgum eru fleiri enn 1000 ættarbólkar í landinum, og fleiri enn 700 mál og bygdamál verða talað.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Nógv tilfeingi er í landinum, helst steinsløg til dømis kopar og gull. Koparnámið í Panguna í oynni Bougainville er ímillum tey størstu í heiminum. Á oynni Bougainville, har stór koparnám eru, er meiriluti fyri at loysa frá hinum partinum av landinum. Viður úr stóru regnskógunum er eisini týdningarmikil útflutningur. Tað, sum ræður um her, er at vinna út tilfeingið og ikki skaða viðkvomu náttúruna. Meginparturin av jørðini hoyrir til bygdasamfeløgini, ikki til hvønn einstakan.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Papua Ný Guinea er beint sunnan Miðkring, og tí er veðurlagið heitt og slavið. Høg fjøll eru eystur og vestur alla oynna; fjøllini eru avtakin við tøttum regnskógi langt niðan í líðirnar. Í hesum mest sum ógongdu skógum er satt meingi av dýrum og vøkstrum, og mong dýr og plantur eru ikki nakra aðrastaðni í heiminum. Við strendurnar eru stórar mangrovumýrar. Í landinum er stórur skógur og nógv fjøll, og tað er ótætt bygt.
Landslutir[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Avstralásia : Avstralia · Norfolksoyggj · Jólaoyggj · Kokosoyggjar
Melanesia : Fidjioyggjar · Papua Nýguinea · Nýkaledónia · Sálomonsoyggjar · Vanuatu
Mikronesia : Guam · Kiribati · Marshalloyggjar · Norðaru Marianaoyggjar · Mikronesiasamveldið · Nauru · Palau
Polynesia : Amerikanska Sámoa · Cooksoyggjar · Franska Polynesia · Hawai'i · Nýsæland · Niue · Pitcairnoyggj · Sámoa · Tokelau · Tonga · Tuvalu · Wallis- og Futunaoyggjar

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nuuk
Nuuk (Danska navnið er Godthåb. Fyrr eisini skrivað: Nûk) er høvuðsstaður í Grønlandi og hevur umleið 16 túsund íbúgvar (í 2014). Eins og allir grønlendskir býir liggur Nuuk fram við sjónum. Nuuk er størsti býur í Grønlandi og høvuðsstaður landsins. Her eru landsstýrisskrivstovurnar og fyrisitingin, og her kemur Landstingið saman. Nuuk er nútíðarbýur í menning. Nógv fólk flytur av bygd til býin og vónar at fáa lut í vælferðini.
Norski presturin, Hans Egede, grundaði býin í 1728. Bert 50 ár seinni var íbúgvaratalið rokkið upp um 1000. Nuuk hevur bæði flogvøll og tyrlupall. Flogvøllurin liggur bert eitt sindur uttan fyri býin, á einum øki, har heimsins elstu fjøll standa. Hildið verður, at tey ery meira enn 3500 milliónir ára gomul. Tann gamli býarparturin er niðri við sjógvin. Her eru fleiri gomul, vøkur hús, og í einum teirra Forngripasavn Grønlands innivist. Á savninum fæst ein góð mynd av, hvussu tey baldust í forðum í hesum ísbarda landinum. Skamt frá teimum gomlu húsunum stendur standmynd av Hans Egede. Hann lítur oman yvir ta gomlu bygdina, har hann kendi hvørja steinpirru í túnunum. Hann varnast eisini alt tað nýggja, ið bygt verður millum dag og ár.
Her eru bankar, útvarp, skrivstovur, kirkjur, kykmyndahallir, grillbarrir, gistingarhús, steikarhús, sjúkrahús og handlar. Nógvastaðni í býnum síggjast stórir kranar, ið nýttir verða í stórhúsabyggingini. Nuuk er í støðugum vøkstri. Vøksturin er bráðari, enn nakar hevði gjøtlað um fyri einum 20 árum síðani. Tað er drúgført at ganga úr enda í enda á býnum. Ávegis gjøgnum býin síggjast mong sera vøkur sethús og fleiri stór raðhús. Í so mongum er Nuuk líkur einum lítlum stórbýi. Og hann hevur sum allir aðrir stórbýir sínar ringu og góðu síður.
Tey flestu, tú hittir ella sært í býnum, eru grønlendingar. Men har er hópur av dønum og øðrum, ið hagar er komin at leita sær arbeiði.
Vinabýir[rætta | rætta wikitekst]
- Cuxhaven, Týskland
- Aalborg, Danmark
- Vantaa, Finnland
- Barrow, Alaska, USA
- Askim, Noreg
- Changchun, Kina
- Huddinge, Svøríki
- Illoqqortoormiut, Grønland
- Lyngby-Tårbæk, Danmark
- Pangnirtung, Kanada
- Seyðisfjörður, Ísland
- Amasya, Turkaland


text:
6. september
6. september er dagur 249 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 250 um skotár er). 116 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2013 - Fótbóltslandsdystur hjá monnum Kasakstan - Føroyar 2-1 (0-1), Fróði Benjaminsen skoraði fyri Føroyar.
- 1939 Skaldsøgan Barbara eftir Jørgen-Frantz Jacobsen kemur út á donskum á Gyldendals forlagi.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 2007 - Luciano Pavarotti, heimskendur italskur tenorsangari.


text:
KattenKabinet
KattenKabinet er eitt listasavn í Amsterdam, sum vísir fram listaverk sum avmynda kettur. Savnið hevur eitt nú málningar, standmyndir og onnur verk eftir Pablo Picasso, Rembrandt, Henri de Toulouse-Lautrec, Corneille, Sal Meijer, Théophile Steinlen og Jože Ciuha, umframt onnur listafólk.
Savnið liggur í einum bygningi sum liggur við eina kanak á Herengracht 497, í Gouden Bocht ("Golden Bend") av hesi kanalini. Eigarin býr á aðru hædd við familju síni. Savnið lat upp í 1990. Savnið varð brúkt undir filmingini av filminum Ocean's Twelve í 2004.


text:
Vit hava nógvar blekkpatrónir og prenthøvd á goymslu
Levering innan 1-3 gerandisdagar
- Útfyll bíleggingarseðilin
- Gjald við korti ella umvegis netbankan
- Vørurnar verða leveraðar til dyrnar
Tá ið keypt verður fyri meira enn 299,- er leveringin ókeypis. (Blekkpatrónir)
Tá ið keypt verður fyri meira enn 995,- er leveringin ókeypis (Tónarapatrónir og trumlur)
Annars er kostnaðurin 39,- pr. levering
-
Adresse
- Heygsvegur 14
100 Tórshavn
- Heygsvegur 14
- Telefon
Sig okkum og øðrum frá hvat ið tú heldur um BlekkFOSkjul kommentarer
- 2014.02.26 Skrevet af H
- Tit mugu umseta síðuna ordiliga til føroyskt, og tað, ið er umsett, má rættlesast og orðast betur.
Svar frá BlekkFO: Takk fyri viðmerkingina "H" . Vit eru í holt við at gera eina nýggja heimasíðu, ið vónandi verður betri á øllum økjum, eisini viðv. tí sum tú skrivar. Í framtíðini verður tað ein rættiligur nethandil, har ið allar vørurnar kunnu síggjast. Síðan kemur at eita www.blekk.fo .
Tørv á hjálp?
Hevur tú tørv á hjálp ella hevur tú ein spurning ert tú altíd vælkomin at ringja til okkara. Set teg í samband við okkum á tlf. 224645


text:
2. mai
2. mai er dagur 122 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 123 um skotár). Tað eru 243 dagar eftur av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1989 - Tað sonevnda "Blekingegade-málið" byrjar, tá ein 36-ára gamal maður koyrur av vegnum við Birkerød og løgreglan varnast at hann er eftirlýstur.
- 2011 - Osama bin Laden, ið stóð fyri álopinum á USA í 2001, varð myrdur 2. mai.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1519 - Leonardo da Vinci
- 1892 - Peter Alberg Holm, føroyskur prestur í Danmark.


text:
Richard Griffiths
Richard Griffiths, føddur 31. juli 1947, deyður 28. mars 2013, var ein enskur sjónleikari, sum hevur framført á palli, spælt leiklutir í biograffilmum og í sjónvarpsfilmum. Hann hevur vunnið fleiri heiðurslønir, eitt nú Laurence Olivier Award fyri Besta Mannliga Leiklut, Drama Desk Award í bólkinum Outstanding Actor in a Play (framúrskarandi sjónleikarari á palli), Outer Critics Circle Award í bólkinum Best Featured Actor og eina Tony Virðisløn (Tony Award) í bólkinum "Besta framførsla av einum høvuðsleikluti í einum sjónleiki", allar hesar virðislønir vóru latnar fyri hansara leiklut í sjónleikinum The History Boys.
Hann er eisini kendur fyri sín leiklut sum Vernon Dursley í Harry Potter filmunum, Uncle Monty í Withnail and I, Henry Crabbe í Pie in the Sky, og Kong Georg II í Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides. Hann spældi eisini leiklutin sum ein bretskur blaðmaður í Oscar-vinnandi filmin Gandhi hjá Richard Attenborough í 1982.


text:
Ásatrúgv
Ásatrúgvin var trúgvin hjá norðbúgvum í fornøld og víkingaøld. Ásatrúgvin verður eisini nevnd Norrøna gudalæran.
Næstan øll vitan um Ásatrúnna er skrivað av fólki, sum ikki sjálv vóru ásatrúgvandi. Eddukvæðið eldra (Sæmundar edda) og Eddukvæðið yngra (Snorra edda) eru týdningarmestu keldurnar, og eru skrivaðar í Íslandi í kristnari tíð. Ein onnur áhugaverd kelda er frásøgan frá einum muslimskum sendimanni nevndur Achmad Ibn Fadlan, ið fór á ferð til norðurlond í 922.
Ásatrúgvin doyði út tá Kristindómurin kom í staðin. Sagnir eru tó um, at ávísar bygdir hava verið verandi heiðnar, t.e. ásatrúgvandi, langt upp í miðøld. Fólk eru síðani farin at trúgva uppá hesa trúnna aftur. Nakrir hundrað skrásettir ásatrúgvarar eru í norðurlondum í dag.
Ásatrúgvandi, ella blótarar ella heidningar, trúgva uppá guðar nevndir Æsir; eintal ásur. Av hesum er orðið Ásatrúgv avleitt.
Hesir æsir liva í Ásgarði meðan menniskju liva í Miðgarði. Í Útgarði liva jatnir, sum vilja æsum til lívs.
Hægstur av æsum er Óðin. Hann er alfaðir og kongur ása. Hann er einoygdur eftir at hava latið annað eyga sítt í veð fyri at drekka úr mimirs brunni, haðan hann hevur fingið sín vísdóm. Ravnar Óðins, Hugin og Munin, flúgva um heimin allan og boða Óðini frá tí, ið fyri ferst í heiminum.
Mætastur av æsum er Tórur. Hjá sær hevur hann hamaran Mjølnir.
Nornurnar, Urð, Verandi og Skuld, ráða fyri mannalagnu. Tær spinna lagnutráð.
Virðiligasti deyði, ið menn kunnu fáa, er at doyggja á vali, á kríggsvølli. Teir, ið doyggja soleiðis verða av valkyrjunum førdir í Óðins høll, Valhøll, har teir sleppa at halda veitslu og stríðast hvønn dag til Ragnarøkk.
Millum Ásgarð og Miðgarð er brúgvin Bivrøst, ælabogin, har ásin Heimdallur situr á varðhaldi. Tá jatnir koma eftir Bivrøst skal Heimdallur blæsa í Gjallarhornið. Hetta er byrjanin til Ragnarøkk, heimsins undirgang.
Vøluspá[rætta | rætta wikitekst]
- Óðin sendi
- spjótið í flokkin,
- tað var fyrsta
- stríðið í heimi.
- Ásana viðja-
- girðing varð brotin,
- stríðsbúnir vanir
- troddu vøll.
- Óðin og valkyrjurnar


text:
Hyggja vit nærri at hesum einfalda sangi, sum var hin fyrsti, Mick Jagger yrkti, so varnast vit nakað, ið var alment viðkomandi tá, eins og nú. Tað er staðfestingin av, at vit liva í einum støðugt skiftandi heimi:
I’m living a life of constant change
Every day means a turn of the page
Hetta eru korini, fjølmiðlarnir liva undir, og hetta eru korini, vit sum brúkarar mugu læra okkum, skulu vit skilja miðlarnar. Hvør dagur er eitt nýskrivað blað. Og dagin eftir blaða vit upp á eina nýggja síðu. Uttan at fáa Sticky Fingers ella feittutar pedagogfingrar, sum eg plagi at kalla tað, tá tilfarið verður tyngri enn neyðugt, bert tí at tað er skúlatilfar.
Henda bók um fjølmiðlar byggir á bókina ”Samfelagsfrøði 1. Tú og samfelagið”, sum Petur Ove Petersen skrivaði, og Føroya Skúlabókagrunnur gav út í 1996. Støðið er tikið í kapitlinum um fjølmiðlar, bls. 57-64. Við loyvi frá rithøvundanum og ritstjóranum, Niels Petersen, havi eg dagført henda stutta kapittul og skoytt nakað uppí, har sum eg havi hildið tað vera neyðugt. Eitt nú um talgilda útgerð, telduspøl og ávirkan, um pressufrælsi og skiftið frá at skrivajournalistiskt
til at gera skrivingina til list.
Leiðorðini til vinstru á hvørjari síðu í prentaðu bókini eru hugtøk og viðurskifti, ið lærararin eigur at kunna seg viði innan undirvíst verður. Í hvørjum kapitli eru serlig kjakevni at taka upp í flokkinum. At enda eru uppskot um uppgávur, sum lærarin kann fylgja, ella bara brúka sum íblástur til egið arbeiði saman við næmingunum.
Lagt verður upp til at lesa bløðini, lurta eftir útvarpi og hyggja eftir Degi og Viku. Eisini er umráðandi at kunna seg við pressufrælsi, her og úti í heimi, serliga í Russlandi. At enda eru eisini uppgávur, har spælifilmur verður borin saman við staðfestar hendingar og veruligar fjølmiðlar. Hetta eru krevjandi uppgávur, sum nógv kann fáast burturúr á miðlabreyt og miðnámi. Henda bók um fjølmiðlar er fyrst og fremst ætlað at brúka í samfelagsfrøði í elstu flokkum fólkaskúlans og á miðnámsskúlum. Somuleiðis kann bókin brúkast í føroyskum og á miðlabreyt í 10. flokki.
Eg takki 2. L flokki 2006/2007 á FøroyaLæraraskúla, sum royndi talgilda upprunatekstin, LMS-lærugreinaráðgevanum, Paula Hansen, fyri viðmerkingar, Øssuri Winthereig fyri fakligan rættlestur, Borghild Sjúrðaberg og Sonne Smith fyri málsligan rættlestur, Óla P fyri tekningar, sum Jón Einarsson á Sosialinum litprýddi, Emil Jacobsen, ið fann myndir á Dimmalætting, Jónu Dalsgarð, Elsu Thomsen og Benny Brockie fyri myndir úr sjónvarpinum og Ole Wich fyri uppsetingina og góð ráð.
Birgir Kruse, ritstjóri
á Pálsmessu 2008


text:
Can Tho Floghavn
Can Tho Floghavn (vjetnamesiskt: Sân bay Quốc tế Cần Thơ) er ein flogvøllur í Can Tho, Vjetnam. Flogvøllurin varð upprunaliga bygdur í undir Vjetnamkrígnum í 1965 av Unitet States Air Force. Eftir at kríggið var av í 1975, bleiv floghavnin ikki brúkt í nøkur ár, men seinni var hon aftur tikin í nýtslu. Floghavnin hevur verði undir stórum útbyggingum, har vøllurin er blivin longdur til 3000 metrar, hetta varð gjørt frá 2006 til 2008. Seinni hevur verið arbeitt við at byggja ein nýggjan terminal.


text:
1990
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1. januar - Mr. Bean verður fyrstu ferð at síggja á ensku sjónvarpskíggjunum.
- 7. januar - Skeiva tornið í Pisa verður latið aftur fyri almenninginum av trygdarávum.
- 11. januar - Kalda kríggið: 300.000 mótmæla og krevja fullveldi í Litava.
- 10. februar - F. W. de Klerk, forseti Suðurafrika, boðar frá at Nelson Mandela verður leyslatin dagin eftir, aftaná 27 ár í fongsli.
- 26. februar - Sovjetsamveldið gongur við til at trekkja 73.500 hermenn aftur úr Kekkoslovakia áðrenn juli 1991.
- 11. mars - Kalda kríggið: Litava fær fullveldi.
- 21. mars - Namibia fær fullveldi.
- 26. mars - Oscars virðislønin verður handað. Driving Miss Daisy vinnur heiðurslønina fyri besta film.
- 1. apríl - USA upplýsir tøl frá manntali 1990, og vísir at 248.709.873 íbúgvar eru í USA.
- 7. apríl - Eldur tekur seg upp umborð á ferjuni Scandinavian Star, sum siglir frá Noregi til Danmarkar. 158 lata lív.
- 17. mai - WHO, World Health Organization, strikar homoseksualitet sum sjúkdóm. Hatta er fyrsta stig til viðurkenning av samkyndum, sum tó og serliga í Føroyum enn hava langt á mál.
- 18. mai - Eystur og Vesturtýskland avtala at frá 1. juli sama ár, nýta bæði londini sama gjaldoyra og fíggjarpolitik.
- 19. mai - USA og Sovjetsamveldið avtala, at gevast við at framleiða kjarnorku vápn, og at oyðileggja ein stóran part av kjarnorkuvápnunum londini eiga frammanundan.
- 22. mai - Microsoft útgevur stýris skipanina Windows 3.0..
- 8. juni - Fyrsta sjónvarpsending verðu send í HDTV (high definition), tá Heimsmeistarakappingin í fótbólti verður send kring heimin. Evropa (miðalhúskið) fær tó ikki HD fyrr enn umleið 2004.
- 13. juni - Kalda kríggið: Farið verðu undir at bróta Berlinmúrin fullkomuliga, 7 mánaðir eftir at hann varð latin upp í november 1989.
- 26. juli - George H. W. Bush, forseti USA, skrivar undir lóg, sum verjir menningartarnaði frá diskriminatión.
- 12. august - Sue, best varda eintak av eintak av einum Tyrannosaurus rex, sum nakrantíð er funnið, verður uppdagað í South Dakota, USA.
- 24. august - Armenia fær fullveldi.
- 3. oktober - Týskland verður sameinað og eitt land, í staðin fyri Vestur og Eysturtýskland. Landið velur at nýta flagg fyrrverandi Vesturtýsklands sum flagg sítt.
- 29. oktober - Norska samgongan við Jan P. Syse, forsætismálaráðharra á odda, fellur. Gro Harlem Brundtland tekur við sum forsætismálaráðharri 5 dagar seinni.
- 13. november - Fyrsta heimasíðan vitað er um verður skrivað á internetinum.
- 17. november - Løgtingsval
- 1. desember - Enskir og franskir arbeiðsmenn møtast mitt undir tí ensku kanalini, og fegnast um at tað er landfast landanna í millum, fyri fyrstu ferð í 8.000 ár.
Ókendar dagsetningar[rætta | rætta wikitekst]
- J. K. Rowling byrjar, á sumri, at skriva bókina Harry Potter og vitramannasteinurin. Bókin verður liðug skrivað í 1995, og útgivin í 1997.
- Satoshi Tajiri byrjar uppá tað fyrsta, av nógvu og vældámdu telduspølunum, pokémonspælið.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
- 8. juni - 8. juli - Heimsmeistarakappingin í fótbólti verður hildin í Italia. Vesturtýskland verður heimsmeistari, Argentina silvurvinnarir, og Italia bronsuvinnari.
- 8. august - Føroyar-Ísland 2-3 (1-1) í Tórshavn (Kurt Mørkøre, 10.; Jan Dam, 63.)
- 12. september - Føroyar-Eysturríki 1-0 (0-0) í Landskrona, Svøríki (Torkil Nielsen, 62.)
- 10. oktober - Danmark-Føroyar 4-1 (2-1) í Keypmannahavn (Allan Mørkøre, 22.)
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 13. januar - Liam Hemsworth, avstralskur sjónleikari (The Hunger Games)
- 9. apríl - Kristen Stewart, amerikanskur sjónleikari (Twilight)
- 15. apríl - Emma Watson, enskur sjónleikari og UN Women Goodwill Ambassador (Harry Potter)
- 11. juli - Caroline Wozniacki, danskur tennis spælari.
- 15. august - Jennifer Lawrence, amerikanskur sjónleikari (The Hunger Games)
- 20. august - Ranomi Kromowidjojo, niðurlenskur svimjari
- 16. oktober - Jóhanna Guðrún Jónsdóttir, íslendsk songkvinna
- 24. november - Sarah Hyland, amerikanskur sjónleikari (Modern Family)
- 10. desember - Pál Joensen, føroyskur svimjari
- 20. desember - JoJo, amerikonsk songkvinna og sjónleikari
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 25. januar - Ava Gardner, amerikanskur sjónleikari (The Night of the Iguana) (f. 1922)
- 4. apríl - Karsten Hoydal, føroyskur rithøvundur (f. 1912)
- 15. apríl - Greta Garbo, svenskur sjónleikari (Anna Karenina) (f. 1905)
- 16. mai
- Sammy Davis Jr., amerikanskur sangari og dansari (f. 1925)
- Jim Henson, skapari The Muppet Show (f. 1936)
- 23. november - Roald Dahl, norsk-enskur rithøvundur (Charlie and the Chocolate Factory) (f. 1916)
- 24. desember - Thorbjørn Egner, norskur rithøvundur, (f. 1912)


text:
15. januar
15. januar er dagur 15 í árinum í gregorianska kalendaranum. 350 dagar eru eftir av árinum (351 dagar um skotár er).
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2001 - Wikipedia varð stovnað
- 2013 - Sif Gunnarsdóttir sett sum stjóri í Norðurlandahúsinum
- 2014 - Mentanarvirðisløn Landsins, Heiðursgáva landsins og Virðisløn til ungt listafólk fyri árið 2013 vóru handaðar í Stóra Pakkhúsi í Vági. Bjørn Kalsø, landsstýrismaður í mentamálum handaði virðislønirnar. Tróndur Patursson fekk Mentanarvirðisløn Landsins á 150.000 krónur, Árni Dahl fekk Heiðursgávu landsins á 75.000 krónur og Trygvi Danielsen fekk Virðisløn til ungt listafólk.
- 2015 - Kavaódn herjaði um alt Føroyar, tó kom ikki so nógvur kavi niður í Suðuroynni og Sandoynni, men í restini av landinum var ikki koyrandi, ringast var á Sandavágshálsi, á Vestmannavegnum, á Kvívíksvegnum og við Norðskálatunnilin. Fleiri bilar stóðu fastir í nógva kavanum. Summi noyddist at soca í bilinum. Nógv vóru veðurføst ymsastaðni. handanin av Mentanarvirðislønum Landsins varð útsett til dagin eftir.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1900 - William Heinesen, rithøvundur og listamaður.
- 1929 - Martin Luther King
- 1936 - Maud Heinesen, rithøvundur, fødd í Klaksvík (fødd Brimheim).


text:
E-grevstur gerð neystagrundir klárar í Nesi
Í vikuni skrivaði Hvalbiar Kommuna undir sáttmála við Sp/f E-grevstur um at grava út til neystagrundir í Nesi vestanfyri spælhúsið.
Fundarskrá til Kommunufundin 9. februar 2015
Við hesum verður boðað frá, at kommunufundur verður mánadagin 09. februar 2015 kl. 17.30.
Starvslýsing: Søkt verður eftir leiðara til Bú- og Heimatænastuna í Suðuroy
Eitt spennandi og fjølbroytt starv sum ovasti leiðari fyri eldraøkið í Suðuroy er leyst at søkja.
Kommunan yvirtekur vatnfeløgini
Hvalbiar Kommuna hevur í longri tíð verið í einari tilgongd at yvirtaka vatnfeløgini í kommununi. Hetta verður gjørt, m.a. tí krøvini til reint vatn er voksið munandi seinastu árini.
Nú er komi so langt at nøkur av vatnfeløgunum kundu yvirtakast.
Myndarøð: Lindin 15 ár
Í dag hevur Lindin sent út Hvalba, í samband við 15 ára dagin hjá Lindini.
Niðanfyri eru nakrar myndir frá sendingini, sum var send úr Kommunuhúsinum í Hvalba.
Kommunufundurin útsettur
Kommunufundurin í kvøld kl 17:30 er útsettur
Fundarskrá fyri kommunufundin 12. januar 2015 kl 17:30
Við hesum verður boðað frá, at kommunufundur verður mánadagin 12. januar 2015 kl. 17.30.
8,94 % inntøkuvøkstur í 2014
Hvalbiar Kommuna hevði í 2014 ein inntøkuvøkstur í 2014 uppá heili 8,94 % í mun til 2013.
Sálarfrøðingur til Suðuroyar Barnaverndartænastu
Søkt verður eftir sálarfrøðingi fulla tíð til Suðuroyar Barnaverndartænastu.
Ynskir tú at gera mun hjá børnum og ungum?
So er tað kanska tær vit leita eftir!
Gleðilig jól og gott nýggjár
Hvalbiar kommuna vil við hesum ynskja øllum sóknarfólkunum eini gleðilig jól og eitt gott og eydnuberðandi nýggjár.


text:
Changeling
Changeling (á føroyskum: Býtisbarn) er ein amerikanskur filmur. Hesin krimi/drama filmurin við Angelina Jolie, John Malkovich og leikstjórnaður av Clint Eastwood, ið var tilnevndur til tveir Academy Award Oscars, er bygdur á eina sanna søgu.
Filmurin byrjar í Los Angeles í Kalifornia, mars 1928, tá Christine Collins (Angelina Jolie), ein einlig mamma, kemur heim og sær, at níggju ára gamli sonur hennara, Walter (Gattlin Griffith), er horvin. Púra frá sær sjálvari ringir hon til politiið og greiðir frá hvat hent er. Fimm mánaðir seinni frættir hon at Walter er funnin í Illinois. Politiið, ið fegnast um at endiliga fáa positivt ummæli, tí teir annars bert verða settir í samband við korruptión og svart samstarv við teir ólóligu. Gleðin hvørvur tú skjótt, tá Christine sigur at drongurin, hon er komin at taka ímóti á tokstøðini, ikki er sonur hennara.
Hvat síðani hendir í filminum er ein rekkja av korruptheitum, hvar politiðið roynir at manipulera Christine til at halda, at "Walter" veruliga er sonur hennara. Hóast hetta er sera torført og sera niðurgerandi fyri Christine, kempar hon sterkt ímóti trýstinum og hevur enn eina vón um at finna son sín.
Leikarar[rætta | rætta wikitekst]
- Angelina Jolie
- Jeffrey Donovan
- John Malkovich
- Jason Butler Harner
- Amy Ryan
- Michael Kelly
- Geoff Pierson
- Colm Feore
- Denis O'Hare
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]


text:
Kalmarsamveldið
Kalmarsamveldið (Danskt/Norskt/Svenskt: Kalmarunionen)
Tann hendingin, sum fór fram í svenska býnum Kalmar um miðjan juni 1397, hevði drúgvar fyritreytir í norðurlendskari søgu og norðurlendskum politikki – í øllum trimum ríkjunum.
Tá ið Hákun 6. Magnusson av Noregi í 1355 gjørdist myndugur, var Noregs ríki ikki tað, tað einaferð hevði verið. Svenskir aðalsmenn, ofta giftir inn í norskar stórættir, og danskir kirkjumenn mannaðu nú ríkisráðið. Noreg og Svøríki komu aftur undir sama kong, beint ímóti einum sáttmála frá 1343. Svenskir stórmenn settu Eirik Magnusson frá sum kong, og í 1362 varð Hákun 6. av Noregi valdur til kong av Svøríki eisini. Tey politisku viðurskiftini í Svøríki vóru ógvuliga ótrygg. Saman við teimum týsku hansastøðunum høvdu sviar verið í kríggi móti danska konginum Valdemar Atterdag, men fóru so knappliga í part við danakongi móti týskarunum.
Kalmar-fundurin hevði eisini eina persónliga bakgrund. Ein partur av friðinum millum Valdemar kong og teir svensku stórmenninar var, at Valdemar í 1363 læt 10 ára gomlu dóttur sína Margretu giftast við Hákuni 6., sum var 23 ára gamal. Við hesum politiska hjúnalag vónaði Valdemar kongur at fáa í lag eina samgongu móti týskarunum, sum, tá ið hann tók við sum kongur, áttu tað mesta av Danmark sum veð. Men stutt eftir var Hákun 6. settur frá sum kongur í Svøríki, og ein týskur maður, Albrecht av Mecklenburg, varð tikin til kong.
Hákun 6. átti ein son í hjúnalagnum við Margretu Valdimarsdóttur. Hann æt Ólavur Hákunarson. Í 1376 bar Margreta so í bandi, at hann arvaði Danmarkar ríki eftir abba sín Valdemar, sum var deyður árið fyri. Tá ið faðir hansara Hákun 6. doyði í Oslo í 1380, 40 ára gamal, arvaði hin 10 ára gamli junkarin Ólavur Noregs ríki aftur-at – við øllum skattlondunum fyri vestan: Orknoyum, Hetlandi, Føroyum, Íslandi og Grønlandi. Móðir hansara sat einkja 27 ára gomul.
Men Ólavur Hákunarson doyði longu í 1387, 17 ára gamal. Eftir arvareglunum skuldi tá sonur Albrecht av Mecklenburg og sonur eldru systur Margretu havt arvað krúnuna. Harvið hevði valdstøða Margretu verið burtur. Men hon stóð nú so sterk, at bæði verðsligir og kirkjuligir harrar, fyrst í Danmark og síðan í Noregi, valdu hana til  >. Til arving eftir seg, sum í grundini ikki var drotning uttan tað, at hon hevði verið gift við einum norskum kongi, setti hon systursonin Eirik av Pommern, sum eftir fornum siði varð tikin til kong á Oyrartingi í Noregi í 1389. Tvey ár seinni fekk Margreta Svøríki afturat, tá ið sviar settu Albrecht frá og buðu henni valdið. Veturin 1395-1396 varð Eirikur valdur til kong á teimum donsku landstingunum, og sama summarið tóku sviar hann til kong á stórmannafundi í Uppsala. Eirikur av Pommern ráddi tá yvir trimum ríkjum.
Tá ið Eirikur varð myndugur í 1397, stevndi Margreta umboðsmonnum fyri ríkisráðini í øllum trimum ríkjunum til fundar í svenska býnum Kalmar til krýningarhátíðarhald. Í tí sambandi varð hitt sonevnda Kalmarsamveldið til.
Tey trý norðurlendsku ríkini skuldu hava felags kong. Eitt pergamentsbræv váttar hesa avgerð. Brævið ber innsiglini hjá 67 norðurlendskum aðalsmonnum. Frá hesum fundi er eisini eitt annað skjal, tað sonevnda samveldisbrævið, skrivað á pappír og við bara 10 stórmannainnsiglum, sum ikki hanga undir skjalinum, sum diplomatariskur siður var, men eru trýst inn á pappírið. Hetta er fyrsta almenna skjal í Norðurlondum, sum er skrivað á pappír. Eftir innihaldinum at døma er tað ein stevnuskrá fyri eitt samveldi: ríkini skuldu hava felags kong, felags uttanríkispolitikk og halda frið sínámillum, men annars stýrast eftir egnum lógum.
Millum søgumenn hevur verið nógv kjak um hetta skjal; men í dag verður yvirhøvur hildið, at talan er um eitt frumrit (og tí er tað skrivað á pappír) til ein samveldissáttmála, soleiðis sum umboðsmennininir fyri ríkisráðini vildu hava hann, og sum gav teimum tað veruliga valdið í ríkjunum, hóast tey høvdu kong í felag, meðan Margreta vildi hava sterkt kongsvald. Men tá ið hon ikki fekk trýst hesa ætlan ígjøgnum, eru hesar samráðingar helst endaðar. Men alla samveldistíðina hómast ein spenningur millum hesar báðar politisku uppfatanir og hesi bæði áhugamál: aðalsvald ella sterkt kongsvald.
Meðan Noreg við Vesturhavsoyggjunum var saman við Danmark til 1814, fór Svøríki longu í 1446 úr samveldinum, og danskar royndir at fáa sviar uppí aftur, t.d. hjá Kristiani 2. árini 1520-1523, miseydnaðust.
Tær einastu slintrurnar, sum eftir eru av hesum stórt ætlaða samveldi, eru Føroyar og Grønland. Eftir sita bara teir, sum ikki vóru hjá.
Kelda[rætta | rætta wikitekst]


text:
Akureyri
Akureyri (ella Akuroyri á føroyskum) er ein býur og kommuna í Íslandi. Har búgva umleið 17.500 fólk. Kommunan er fjórðstørst í Íslandi, næst eftir Reykjavík, Hafnarfirði og Kópavogi). Býurin við upplandi er næststørst í landinum, næst eftir Reykjavíkarøkinum. Akureyri liggur væl fyri inni í einum djúpum firði. Veðurlagið har sigst vera nógv betri enn aðra staðni í Íslandi, og av tí hava bæði trø og blómur nógv betri liviumstøður har. Havnin á Akureyri er sera týdningarmikil, og har koma øll sløg av skipum árið runt.
Útferðarmøguleikar á Akureyri eru stak góðir. Har verður skipað fyri nógvum útferðum fyri ferðafólki, men í býnum eru eisini nógv støð, sum eru verd eina vitjan. Til dømis Matthias Jochumsson kirkja, hon er ógvuliga vøkur, og hevur tvey torn. Sigurhæðir, sum er forn-minnissavn Matthias Jochumssons, sum livdi frá 1835 – 1920, og sum yrkti tann íslendska tjóðsangin. Náttúrufræðistofnum Norðurlands, har allir fuglar og allar plantur, sum eru í Íslandi eru at síggja. Lystigarðurin, sum er vakrasta lund í Íslandi, og sum hevur allan tann íslendska vøksturin at vísa. Hatta vóru bert nøkur, men fleiri onnur merkisverd støð eru eisini.


text:
Honduras
Tjóðveldið Honduras (alment spanskt heiti: República de Honduras) er eitt land í Miðamerika. Honduras er 112,492 km² stórt (uml. 80 ferðir so stórt sum Føroyar), og fólkatalið er 8,598,561 í 2014. Honduras hevur verið heim hjá fleiri ymiskum og týdningarmiklum indiánarastammum, herundir Mayaindiánaranum. Summi av teimum fólkunum, ið nú búgva har, eru ættað úr upprunafólkinum. Men tey flestu (umleið 90 %) hava bæði evropeiskar og amerikanskar forfedrar - mestizar. Landið er kent fyri at framleiða og útflyta mineralir, kaffi, bananir, sukur og seinastu árini eisini klæðir til altjóða klædnavinnuna. Honduras er eitt av teimum fátækastu londunum í Latínamerika. Landið hevur stórar trupulleikar við bandarelateraðum harðskapi, og meira enn helvtin av øllum íbúgvunum liva í fátækradømi. Høvuðstaðurin eitur Tegucigalpa.
Innihaldsyvirlit
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Landbúnaður er týdningarmesti vinnuvegurin í Honduras. Bananútflutningurin er sera týdningarmikil fyri búskapin í Honduras. Bananir úr Honduras verða fluttar um allan heim. Mestu bananirnar verða dyrkaðar í ovurstórum lundum, helst við La Lima í Landnyrðingshonduras. Arbeiðsdagurin er langur og strevin, og fólkið fær lítla løn. Allan dagin bera tey, sum skera, banantyssi. Tyssini viga eini 40 kg. Tá ið bananirnar eru skornar, verða tær vaskaðar, flokkaðar, vigaðar og pakkaðar til útflutnings. Ríkir góðseigarar sita við tí mesta av jørðini, teir leiga so burturav til bøndurnar tað, sum teir ikki dyrka við sínum arbeiðsfólki. Lønin er lág, og korini hjá arbeiðsfólkinum og bóndunum eru trong.
Flestu fólkini í Honduras eru enn fátækir bøndur ella bønarfólk. Mong eru arbeiðsleys (nú á døgum er 27,9 % av fólkinum er arbeiðsleys [1]), og ofta er hungur og hall. Tað nógva av fólkinum dugir hvørki at skriva ella lesa. Veðurlagið í Honduras er lýtt og slavið, og tí verður nógv frukt dyrkað í landinum, og í mong ár hava bananir verið størsti og týdningarmesti vinnuvegur. Men nú er Honduras eisini farið at flyta út sukur, kaffi og kjøt. Mesta fólkið eru fátækir bøndur, sum dyrka bønir, mais og rís til egna nýtslu. Lívið er harðført, og hungur nívir mong fólk. Jørðin er ójavnt býtt, ríkar ættir og fruktfeløg eiga 60 % av jørðini [2].
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Fleiri enn 8,5 mió. fólk búgva í Honduras, tey flestu á bygd ella í smáum býum. Meiri enn helvtin av fólkinum býr á bygd. Flestu tala spanskt ella okkurt indiánskt mál. Fólkið er blandað. Flestu fólk í Honduras eru mestitsar - fólk, ið eru ættað frá indiánum og evropearum, sum komu hagar í 16. øld. Eftirkomarar eftir afrikanarar, ið vórðu fluttir til Karibia sum trælir, eru eisini. Summi er evropear ella indiánar. Sum allastaðni í Latínamerika, har spaniólar komu, er fólkið katolikkar. Nógv tað mesta fólkið livir av landbúnaði.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Interamerikanska Mannarættindanevndin (stytt IACHR) hevur biðið myndugleikarnar í Honduras um at verja limir í MAO (stytting fyri Environmental Movement of Olancho). Myndugleikarnir hava tó ikki enn syrgt fyri hóskandi verju. Arbeiðið hjá MAO er blivið nógv avmarkað, tí limirnir hava verið noyddir at avmarka arbeiði teirra av ótta fyri álopum.
Í hesum árum verður sera nógv skóg feld í Honduras. Í Honduras er 35 % av skógunum blivnar burtur uppá bert 15 ár (1990 til 2005) [3]. Hetta ávirkar langtíðar livikorini hjá fólkinum á negativan hátt og skapar grundarlag fyri enn størri trupulleikum við fátækradømi. Orsøkin er, at nógv av teimum fátækastu eru tengd at, hvat tey kunnu finna í skóginum, bæði til inntøku og føði. Enn ein munandi forðing fyri betran av umhvørvinum er, at umhvørvismyndugleikarnir sum heild eru veikir. Myndugleikunum vanta lutvíst orku at handhevja politikk, ætlanir, lógir og sáttmálar, sum landið hevur samtykt, og lutvíst verður starv teirra gjørt truplari orsakað av vantandi rættartrygd og av mutri.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Veðurlagið er heitt og slavið, plantur, trø og frumskógardjór trívast væl við blotarnar fram við strondini og í teim høgu fjøllunum. Veðurlagið er tropiskt, og tað regnar illa, tó ikki heilt úti við eysturstrondina. Har vaksa regnskógir, og teir dyrka til dømis sukur, kakao og bananir. Tað slavna, heita veðurlagið er ringt fyri heilsuna, og fepursjúkur eru sera vanligar. Inni á háfløtunum er veðurlagið turrari, og har býr mesta fólkið. Har dyrka teir eisini mais, og tað er tað mesta, tey liva við, teir dyrka eisini bummull og kakao, og har vesturi í landinum dyrka teir kaffi.
Landslutir[rætta | rætta wikitekst]
Honduras er býtt sundur í 18 landslutir.
- Atlántida
- Choluteca
- Colón
- Comayagua
- Copán
- Cortés
- El Paraíso
- Francisco Morazán
- Gracias a Dios
- Intibucá
- Islas de la Bahía
- La Paz
- Lempira
- Ocotepeque
- Olancho
- Santa Bárbara
- Valle
- Yoro
Kelduávísingar[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.digoo.info/verden/2010/08/Hva-bor-jeg-vite-om-Honduras.html
- ↑ http://www.mongabay.com/history/honduras/honduras-land_use_agriculture.html
- ↑ http://www.internationalreportingproject.org/stories/detail/509/


text:
Barack Obama
Barack Hussein Obama jr. (føddur 4. august 1961 í Honolulu, Hawaii) er núverandi forseti í Sambandríki Amerika. Hann er 44. í røðini og umboðar demokratarnar. Obama er sonur Stanley Ann Durham úr Kansas og Barack Obama eldra úr Kenja. Klokkan 17:05 føroyska tíð 20. januar 2009 varð Obama tikin í eið sum tann 44. amerikanski forsetin. Stutt áðrenn Barack Obama varð tikin í eið sum forseti, varð Joe Biden tikin í eið sum varaforseti.
Tað var í Kogelo í Vesturkenja, at pápi Barack Obama varð føddur. Hóast Obama ongantíð kendi pápa sín av álvara, so verður hann í Kenja mettur sum ein, ið er haðani. Nógvastaðni í Kenja er andilitið á Obama at síggja á blusum, og fólkið í Kenja setir sítt álit á, at Obama fer at gera sítt til at hjálpa fólkinum í Afrika. Pápi Obama var svartur og mamman hvít, men kanningarnar hjá ættargranskarunum vísa, at tað er í móðurættina, at forsetin er í ætt við tann afroamerikanska trælin John Prunch, sum búði í tí, sum nú er staturin Virginia. Kanningarnar hjá ættargranskarunum hava avdúkað, at hesin John Prunch flýddi úr Virginia, men varð tikin í Maryland og dømdur at liva sum trælur. Hann verður tí mettur sum tann fyrsti trælurin í USA, sum er skrásettur sum trælur í amerikonskum skjølum.
Eingin amerikanskur forseti hevur ferðast so nógv í sínum fyrsta emblætisári sum Barack Obama. Enn hevur hann bara verið forseti í góðar átta mánaðir, og hesa tíðina hevur hann verið í 16 londum ella eitt fleiri enn George Bush eldri, sum vitjaði 15 lond í sínum fyrsta forsetaári.
Innihaldsyvirlit
Trúgv[rætta | rætta wikitekst]
Obama og familja hansara fóru úr Trinity United Church í Chicago í Illinois í 2008, tí at pastorurin, Jeremiah Wright, kom fram við umstríddum útsagnum um millum annað 11. september 2001. Eisini segði hann, at afroamerikanarar áttu heldur sungið "Gud dømi Amerika" enn "Gud signi Amerika". Fyrst tók Obama frástøðu frá útsagnunum, men seinni varð Obama noyddur at slíta bondini [1].
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Guantánamo fangalegan[rætta | rætta wikitekst]
Beinanvegin, Obama fór til arbeiðis sum forseti, gav hann boð um at lata Guantánamofangalegan á Kuba aftur. Obama gav boð um, at øll mál móti fangum í Guantánamoleguni, sum eru undir illgruna fyri yvirgang, skulu steðga fyri fyrst í 120 dagar. Avgerðin ávirkar 21 mál, millum annað eitt mál um deyðadóm yvir fimm fangar, sum eru ákærdir fyri at hava framt yvirgangsálop móti USA 11. september í 2001. Obama lovaðí valstríðnum, at hann fer at steingja fangaleguna í Guantánamo. Hann hevur skotið upp, at fangarnir har skulu koma fyri sivilar dómstólar í USA. Avgerðin vísir, at nýggi forsetin hevur heilt aðra hugsan um Guantánamo enn undanmaður hansara í Hvíta húsinum, George W. Bush. Obama skrivaði undir fráboðanina um Guantánamo í Hvíta húsinum, har varaforsetin, Joe Biden, eisini var hjástaddur.
Marijuana[rætta | rætta wikitekst]
Barack Obama er ein av teimum sum heldur at tað er í hægstu tíð at legalisera stoffið í Sambandsríkinum Amerika. "Framhaldandi gransking er komin til niðurstøðuna at hetta stoffið sammett við til dømis alkohol og tubbak er eitt munandi minni farligt stoff, sigur Obama [2]. Hann var fyrr ímóti eini legalisering, men hevur snarað í spurninginum.
Deyðshóttanir[rætta | rætta wikitekst]
Trygdin rundan um Obama er ómetalig stór og umfatandi. Tá Obama varð tikin í eið sum forseti, vóru heili 5.365 myndatól, ið hildu eygað við økjum, har hátíðarhaldið varð hildið. Ein 20 ára gamal maður úr Colorado er skuldsettur fyri at hava hótt við at drepa Obama.
Talið á deyðshóttanum móti amerikanska forsetanum er vaksið nógv, síðani Barack Obama tók við starvinum í januar 2009. Obama fær umleið 30 deyðshóttanir um dagin. Tað er 400 prosent fleiri, enn fyrrverandi forsetin, George W. Bush [3]. Almenningurin fær ikki innlit í hóttanirnar, sum verða kannaðar av trygdarfólki forsetans, Secret Service. Amerikanskir fjølmiðlar skriva, at nógvar av hóttanir eru rasistiskar, verður sagt.
Friðarheiðursløn Nobels[rætta | rætta wikitekst]
Klokkan 6 um morgin 10. okt í 2009, vesturamerikanska tíð, bleiv Obama vaktur til tíðindini um, at hann hevði fingið friðarheiðursløn Nobels. Obama sjálvur sigur at hann ikki heldur, at hann hevur uppiborið at fáa heiðurin, tá ein hugsar um fólk sum Nelson Mandela og Martin Luther King. Hinvegin er tað hent fyrr, at fólk hava fingið heiðurin fyri tað, sum tey helst fara at gera.
Har er kortini nógv sum talar fyri, at Obama ikki skuldi fingið heiðurin. Fyri tað fyrsta er hann í tveimum kríggjum, brotini á altjóða mannarættindi undir Bush fáa helst ikki avleiðingar og Guantanamo Bay er enn opin. Obama hevur heldur ikki fingið nógv ítøkulig úrslit. Hann er júst farin undir at royna at fáa frið í Miðeystri, tosar við Norðurkorea og USA er betri dámt enn undir Bush.
Eitt tað einasta ítøkuliga úrslitið er, at USA og Russland hava bundið seg til, at minka um atombumbur teirra, soleiðis at tey ikki kunnu spreingja jørðina í luftina so ofta sum annars. Legg afturat, at nomineringarnar til Nobel heiðurslønina lótu aftur 1. februar - 12 dagar eftir at Obama fekk sessin sum forseti - og ein kann veruliga loyva sær at ivast í, hvørt tað ikki er ov tíðliga, at geva Obama heiðurin.
At amerikanski forsetin Obama bleiv kosin vinnari av friðarheiðursløn Nobels, hevur skapt stórt kjak kring allan heimin. Meðan summi halda avgerðina vera eina djarva avgerð av Nobel-nevndini, eru tað nógv, ið ákæra nevndina fyri at hálova vøkur orð og ætlanir heldur enn ítøkiligar atgerðir við tað, at Obama hevur bert sitið í átta mánaðir sum forseti, og hevur ikki gjørt nógv av sínum orðum til veruleika.
Mest atfinningarsomu røddirnar skýra Nobels-friðarheiðuslønina sum beinleiðis meiningsleysa, og her verður víst á, at Obama sum amerikanskur forseti er ovasti leiðari av amerikanska herðinum, og sostatt er leiðari av tveimum kríggum - í Irak og Afghanistan. Júst sama dag, sum Obama skal taka ímóti heiðurslønini, fer hann eftir ætlan at byrja samráðingar at senda fleiri herðmenn til Afghanistan. Eisini verður víst á, at síðan 20. januar, tá Barack Obama bleiv forseti, eru minst 1373 sivil ósek mennisku í Afghanistan og 2458 sivil í Irak sambært ST og Iraq Body Count. Harumframt hava 377 herðfólk latið lív í Operation Enduring Freedom í Afghanistan og Irak.
Barack Obama, kann eftir øllum at døma takka nýggja formanninum í Nobel-nevndini, Thorbjørn Jagland (Ap), fyri, at hann fær friðarheiðursløn Nobels, skrivar norska blaðið, Verdens Gang. Tríggir limir í nevndini mæltu frá at lata Obama heiðurslønina, tí hann bert hevur sitið í forsetasessinum í níggju mánaðir. Keldur vátta fyri VG, at ein meiriluti í Nobel-nevndini tíðliga í viðgerðini vísti aftur, at amerikanski forsetin skuldi fáa heiðurslønina. Serstakliga vóru Inger-Marie Ytterhorn úr Framburðsflokkinum og fyrrverandi forkvinnan í Høgra-flokkinum, Kaci Kullmann Five, ivasamar um Obama. Ågot Valle úr Sosialistiska Vinstraflokkinum var eisini ivasom. Tá avtornaði varð Nobel-nevndin á einum máli um at lata amerikanska forsetanum friðarheiðurslønina í ár. Sambært VG var tað nevndarformaðurin, fyrrverandi norski forsætisráðharrin, Thorbjørn Jagland, sum strongdi á at lata Barack Obama heiðurslønina, og floksfelagi hansara í nevndini, Sissel Rønbeck, tók undir við honum.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.nbcnews.com/id/27775757/
- ↑ http://www.vg.no/nyheter/utenriks/artikkel.php?artid=10120509
- ↑ http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/barackobama/5967942/Barack-Obama-faces-30-death-threats-a-day-stretching-US-Secret-Service.html


text:
Fólkatingið
Fólkatingið er tað lóggevandi tingið í Danmark. Frá 1849 til 1953 var Fólkatingið eitt av tveimum kømrum í Ríkisdegnum; hitt kamarið var Landstingið. Síðan 1953 hevur Fólkatingið havt eina eitt-kamars skipan. Fólkatingið heldur til á Christiansborg í Keypmannahavn og hevur 179 fólkatingslimir, harav tveir limir eru úr Føroyum og tveir eru úr Grønlandi. Fólkatingslimirnir verða valdir í 19 valdømum í Danmark. Føroyar og Grønland velja sínar limir við egnum valum. Valdu fólkatingslimirnir eru valdir fyri eitt fýra-ára tíðarskeið. Arbeiði í Fólkatinginum verður leitt av einum presidium, sum umframt fólkatingsformannin, ið verður valdur av Fólkatinginum við byrjanini av skeiðnum, hevur upp til fýra varaformenn. Eftir eitt fólkatingsval skal ein ella fleiri flokkar skipa samgongu og síðan vera nevndir valdar. Allir fólkatingslimir kunnu koma við lógaruppskotum, sum síðan verða viðgjørt lutvíst í fólkatingssalinum við fyrstu, aðru og triðju viðgerð, og lutvíst í nevndunum.


text:
Bloggur
Bloggur ella blogga (blog á enskum) er stytting fyri weblog. Fenomenið kom í einaferð í 1990'unum, men nágreiniliga tíðarfestingin er ring at áseta, av tí at tað eisini er ein definitiónsspurningur, júst hvat ger, at ein blog er ein blog.
Innihaldsyvirlit
Heitið[rætta | rætta wikitekst]
Upprunaliga heitið weblog er samansett av web (fyri internet) og log (eins og í orðinum logbók). Tann sum skrivar ein blog, nevnist ein bloggari. Sagnorðið verður nevnt "at blogga", og hann ella hon bloggar.
Útsjónd og innihald[rætta | rætta wikitekst]
Útsjóndin á eini bloggu er eisini grundleggjandi lík eini logbók; Bloggarin skrivar við jøvnum millumbilum innlegg í blogguna.
Bloggarin velur sjálvur, hvat innihaldið skal vera. Summi velja at skriva persónligar frágreiðingar um dagliga lívið - onnur velja at geva bloggur út í bók, m.a. er ein útgivin, sum nevnist The Baghdad Blog og er ein frásøgn hjá einum persóni, sum upplivir seinasta Irakkríggið innanífrá. Onnur fólk skriva um evni, sum tey hava serligan áhuga í. Soleiðis kunnu onnur, sum hava hendan serliga áhuga, nýta hesar bloggur til at fylgja við á serøkjum.
Eitt, sum ger, at bloggur bróta frá heimasíðum innihaldsliga, er, at lesarin hevur møguleika fyri at skriva viðmerkingar beinleiðis á blogguna. Tó er tað vorðið alt meira vanligt, at heimasíður hava ein innbygdan blog, so ofta munnu heimasíður nú í veruleikanum vera hybridar av gomlu formunum heimasíðu og bloggu.
Tað finnast nógvar internettænastur, har tú kanst leita eftir bloggum eftir evni, og sum eisini bjóða tær at tekna "hald" til ávísar bloggur. Fólk kring allan heim skapa á hendan hátt ein virtuellan umheim, sum tykist nær, hóast landafrøðiliga langt burturi.
Dimmalætting byrjaði fyri nøkrum mánaðum síðani ein fastan tátt, sum kallast Bloggan, har fýra føroyskar kvinnur skiftast um at skriva eina persónliga klummu um okkurt, tær hava áhuga fyri. Navnið Bloggan sigur Dimmalætting vera eina konstrueraða kvennkynsútgávu av blog, og formurin á klummuni er undirhaldandi, samstundis sum innihaldið er tankavekjandi og ofta provokerandi - eins og tað ofta er í teimum bloggum, ið veruliga fáa fastar lesarar á internetinum.
Bloggur útgivnar í bók[rætta | rætta wikitekst]
- Salam Pax: The Baghdad Blog. Guardian Books (2003)
Blogger Templates[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]


text:
Vancouver
Vancouver í British Columbia á vesturstrondini í Kanada er ein væl umtóktur býur. Mong vilja fegin sleppa at búgva har, og stór framgongd er í ídnaðinum. Havnin frystir ikki um veturin og liggur tí væl fyri til handilssamstarv við lond í Asia hinumegin Kyrrahav. Mong kinversk húski, helst úr Hongkong, búsettu seg her, áðrenn Hongkong fór undir kinverskt yvirræði í 1997.
Vinabýir[rætta | rætta wikitekst]
- Odessa, Ukraina (1944)
- Yokohama, Japan (1965)
- Edinburgh, Skotland, Stóra Bretland (1978)
- Guangzhou, Kina (1985)
- Los Angeles, Kalifornia, USA (1986)
- Seoul, Suðurkorea (2007)


text:
Ánirnar
Ánir er ein bygd á Borðoynni millum Klaksvík og Strond. Í Ánunum kom bygd um leið 1840. Í 2009 vóru 15 nýmótans íbúðir bygdar í Ánunum. Fólkatalið var 16 í 2007, men í 2013 var talið komið upp á 55. Bygdin er partur av Klaksvíkar kommunu og liggur 3 km norðanfyri Klaksvík. Norðhavnin er í Ánunum, havnin er alternativ havn hjá Norrønu og talið av ferðamannaskipum úr øðrum londum er vaksandi, tey leggja at við Norðhavnina og síðan kunnu ferðafólkini fara ein túr til Klaksvíkar ella onkra útferð. Tunnil er millum Ánir og Árnafjørð, hann var tikin í nýtslu í 1965 og er 1680 metrar langur. Vegurin sum kemur úr Klaksvík gjøgnum Ánirnar fer víðari norðureftir til byrgingina til Haraldssund á Kunoynni.


text:
Føroyskt ross
Føroyska rossið ella føroyski hesturin er eitt lítið ross, sum helst er ein poni eins og hetlandsrossið. Tað føroyska rossið er ættað undan teimum, landnámsmenn høvdu við sær. Tey vóru smá, og eru seinni blandað við m.a. norsk og íslendsk ross. Hesi vórðu størri og betri før fyri at draga vognar og plógv.
Innihaldsyvirlit
Útsjónd og eginleikar[rætta | rætta wikitekst]
Tey føroysku rossini er smá og kná, hæddin er 120-132 cm. Teir vanligastu litirnir eru brúnt og svartbrúnt, men eisini eru nøkur reyð, svørt og flekkut. Fyrr í tíðini høvdu tey fleiri litir, men av tí at stovnurin minkaði so nógv, hvurvu fleiri litir. Føroyska rossið er vant at ganga úti alt árið, og klárar seg í føroysku náttúruni uttan ískoytisfóður. Er kavi so skava tey seg fram til grasið við hóvnum. Orsakað av nógva føroyska regninum hevur rossið ein tættan fitiríkan feld ið verjur móti regninum. Summarfeldurin er stutter og blankur, vetrarfeldurin er langur við serliga longum broddum.
Klyvjaross[rætta | rætta wikitekst]
Klyvjaross var heitið ið føroyingar nýttu um arbeiðsrossið teir brúktu til flutning o.a. arbeiði. Klyvjaross vórðu m.a. nýtt sum plógdjór, fólkaflutning og til torvflutning; tveir rossaleypar vórðu festir á rossið, ein á hvørji síðu, og síðan fyltir við torvi.
Hóttan og varðveitsla[rætta | rætta wikitekst]
Um ár 1800 vóru uml. 800 føroysk ross í Føroyum, men tíðliga í 20’du øld gjørdist rossið ein útflutningsvøra, bretar sum høvdu flutt ross í hópatali úr skotsku oyggjunum til arbeiðsross í kolanámunum, vendu sær nú til Føroya fyri at innflyta arbeiðsross. Hetta var ein av høvuðsorsøkunum, at rossatalið í Føroyum minkaði so skjótt. Í 1960’unum var farið undir at finna fram til tey fáu føroysku rossini ið eftir vóru. 4 ryssur og 1 greðing funnu tey fram til og eru hesi forfedrar til øll tey núlivandi føroysku rossini, eini 60 í tali. Føroyska rossið varð lýst sum egið slag í 1978, og var hetta aftur staðfest við DNA-kanningum í 2003. Føroyska rossið er framvegis álvarsliga hótt, og talið skal upp á minst 200 áðrenn talan ikki er um álvarsliga hótt djór.


text:
1965
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 14. januar - Forsetismálaráðharrin í Norður Írlandi og forsetismálaráðharrin í Írlandi møtast fyri fyrstu ferði 43 ár.
- 20. januar - Lyndon B. Johnson verður forseti í Amerika.
- 30. januar - Winston Churchill, fyrrverandi forsetismálaráðharri breta, verður jarðaður.
- 15. februar - Kanada fær sítt núverandi flagg. Reytt og hvítt við einum blaði í miðjuni.
- 21. februar - Mannarættindistalarin Malcolm X verður dripin í New York City.
- 20. mars - Luksemborg vinnur Eurovision Song Contest við sanginum Poupée de cire, poupée de son, sungnum av France Gall.
- 25. mars - Martin Luther King og 25.000 mannarættinda aktivistar komu til høvuðstaðin í Montgomory, eftir at hava byrjað gonguna frá Selma í Alabama 4 dagar áðrenn.
- 16. juli - Mount Blanc bergholið opnar. Bergholið liggur 2480 metrar undir jørð, og er tí djúpasta berghol í heiminum.
- 26. juli - Maldivurnar fáa sjálvstýri frá Englandi.
- 1. august - Tubbakslýsingar verða bannaðar í enskum sjónvarpi.
- 9. august - Singapor verður sjálvstøðugt ríki.
- 19. august - Í Auschwitz rættarhøldunum í Frankfurt í Týsklandi, verða 66 fyrrverandi SS starvsfólk dømd í lívstíð í fongsli, og 15 onnur fáa smærri dómar.
- 18. september - Palle Sørensen, danskur avbrotamaður, skjýtur 4 løgreglufólk, ímeðan hann koyrir undan teimum í stolnum bili.
- 25. september - Teknirøðin Tom & Jerry verður víst, fyri fyrstu ferð, á amerikonsku sjónvarpsstøðini CBS.
- 28. september - Fidel Castro, forseti í Kuba, boðar frá at ein og hvør har í landi, er nú fríur at flyta til Amerika.
- 3. oktober - Fidel Castro boðar frá at Che Guevara er farin frá og rýmdur úr landinum.
- 11. oktober - Altjóða Olympiska Nevndin viðurkennir Eysturtýskland sum lim.
- 28. oktober - 190 metra høga stál listaverkið the Gateway Arch stendur liðugt í St. Louis í Missouri í Amerika.
- 27. november - Fleiri tíggju túsundir fólk ganga mótmælisgongu í Washington D.C. har tey mótmæla krígnum í Vjetnam.
- 5. desember - Charles de Gaulle verður endurvaldur forseti í Fraklandi.
Ókendar dagsetningar[rætta | rætta wikitekst]
- Tokyo verður alment viðurkent sum størsti býur í heiminum. [1]
- Aboriginalir (avstralskir frumbúgvar) sleppa at atkvøða fyri fyrstu ferð í Queensland í Avstralia.
- Oyggjarvegurin verður latin upp, so koyrandi er millum Norðurstreymoy og Suðurstreymoy.
- Føroya Fróðskaparsetur verður sett á stovn.
List[rætta | rætta wikitekst]
Bókmentir[rætta | rætta wikitekst]
In his own write hjá John Lennon.
Tónleikur[rætta | rætta wikitekst]
Útgávur hetta árið[rætta | rætta wikitekst]
Highway 61 Revisited (Bob Dylan)
Help! (The Beatles). Rubber Soul (The Beatles).
Filmar[rætta | rætta wikitekst]
- Help! hjá The Beatles.
- Sound of Music (frumsýndur 2. mars 1965)
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Januar[rætta | rætta wikitekst]
- 5. januar - Vinnie Jones, enskur fyrrverandi fótbóltspælari og seinni sjónleikari
- 9. januar - Haddaway, týskur sangari.
Februar[rætta | rætta wikitekst]
- 7. februar - Chris Rock, amerikanskur sjónleikari og komikari.
- 17. februar - Michael Bay, amerikanskur leiks tjóri.
- 18. februar - Dr. Dre, amerikanskur rappari og tónleika framleiðari.
- 23. februar - Michael Dell, amerikanskur stovnari og eigari av Dell Inc. sum framleiðir teldur.
- 23. februar - Kristen Davis, amerikanskur sjónleikari.
Mars[rætta | rætta wikitekst]
- 25. mars - Sarah Jessica Parker, amerikanskur sjónleikari.
Apríl[rætta | rætta wikitekst]
- 4. apríl - Robert Downey Jr., amerikanskur sjónleikari.
- 16. apríl - Martin Lawrence, amerikanskur sjónleikari.
- 16. apríl - Jon Cryer, amerikanskur sjónleikari.
- 26. apríl - Kevin James, amerikanskur sjólnleikari og komikar.
Mai[rætta | rætta wikitekst]
- 10. mai - Linda Evangelista, kanadisk supermodell.
- 12. mai - Renée Toft Simonsen, donsk fyrrverandi modell, nú rithøvundur.
- 24. mai - John C. Reilly, amerikanskur sjónleikari.
- 31. mai - Brooke Sheilds, amerikanskur sjónleikari og supermodell.
Juni[rætta | rætta wikitekst]
- 10. juni - Elizabeth Hurley, enskur sjónleikari og modell.
Juli[rætta | rætta wikitekst]
- 3. juli - Connie Nielsen, danskur sjónleikari.
- 23. juli - Slash (Saul Hudson) amerikanskur gittarspælari úr bólkinum Guns N' Roses.
- 31. juli - J. K. Rowling - enskur rithøvundur.
August[rætta | rætta wikitekst]
- 28. august - Shania Twain, kanadisk songkvinna og tónasmiður
September[rætta | rætta wikitekst]
- 2. september - Lennox Lewis, enskur boksari
- 3. september - Charlie Sheen, amerikanskur sjonleikari.
November[rætta | rætta wikitekst]
- 30. november - Ben Stiller, amerikanskur sjónleikari.
- 21. november - Björk Guðmundsdóttir, íslendsk songkvinna og sjónleikari
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 4. januar - T. S. Elliot, amerikanskur rithøvundur (f. 1888)
- 24. januar - Winston Churchill, Nobel prís vinnari og fyrrverandi forsetismálaráðharri breta. (f. 1874)
- 15. februar - Nat King Cole, amerikanskur sangari og tónleikari. (f. 1919)
- 21. februar - Malcolm X, amerikanskur mannarættinda talari. (f. 1925)
- 23. februar - Stan Laurel, enskur sjónleikari (f. 1890)
-


text:
Steinstólpa
Steinstólpa (frøðiheiti Oenanthe oenanthe) kemur á summarmála, søgdu tey gomlu; men ikki er tað á hvørjum ári, hon vinnur fram í rættari tíð. Ei undur í. Um veturin er hon suðuri í heita Afrika, og vegurin haðani er bæði langur og torførur. Fyrsta strekkið gongur lætt, men brátt møtir Miðjarðarhavið. Tó at hon als ikki. sær yvir um tað, kennir hon á sær, hvar ið smalast er, og heldur so á har. Síðani gongur leiðin norður gjøgnum Spania ella Italia, men har er fólkið so illa vant, at tey skjóta smáfuglar, so hon má vara seg væl. Hevur hon bjargað sær norður móti markinum, so møtir annar vandin — hon má upp um fjøllini, og tey eru mangar ferðir hægri og breiðari enn størstu fjøll í Føroyum. Haruppi liggur altíð kavi; ofta slær hann í rok, og tá er ikki tespiligt hjá lítlum fugli — summar stirðna í hel. Er hon vunnin niður hinumegin, so hevur hon makliga ferð eina tíð — slætt land og hampiligt fólk, sum letur smáfugl hava frið. Men so kemur seinasta ódnartakið — hitt breiða havið við sínum misjavna veðurlag. Fáa tær høgættarstorm, so reka mangar burtur av leið og lata lív. Men tær nógvu koma fram — móðar og útstrevaðar, so fyrstu dagarnar er lítið um tær. Tá ið tær eru hvíldar, láta tær so lystiliga, hjartansglaðar um at vera komnar aftur til heimland sítt, tær grýtutu Føroyar.
Grót dámar steinstólpu væl; mest setur hon seg á garðar og varðar ella stórar steinar — og altíð ovast á, tí vítt útsýni vil hon hava. Lætt er at kenna makarnar at. Steggin er blágráur omaná, bøgan morgrá; í neðra eru bæði reydlig, men steggin er bleikari; steggin er svartur um vangan, bøgan bleik. Hon eigur í gørðum og veggjaholum og millum urðagrót. Reiðrið er av grasi, ofta við broddaull, faksi ella fjøður innaní. Eggini eru blá, 6—8 í tali. Eftir 14 døgum eru ungarnir útkomnir. Mest er tað mamman, ið føðir teir; pápin situr stutt frá og kvøður fyri teimum: tsjipp tsjipp jü, sigur hann. Floygdir ungar líkjast mest bøguni, men eru meir illlittir.
Um mikkjalsmessu rýma tey, steggjarnir fyrr, ungar og bøgur seinni.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Afrikanska Samveldið
Afrikanska Samveldið (AS) er ein samstarvsfelagsskapur millum 54 sjálvstøðugar tjóðir í Afrika sum varð settur á stovn í 2002. AS (á øðrum norðurlendskum málum AU fyri Afrikanske Union) skal fremja demokrati, mannarættindi og menning í hesum heimspartinum. Tað var statsleiðarin í Libia, Muammar al-Gaddafi, sum tók stig til at seta Afrikanska Samveldið á stovn hin 9. juli 2002 í Durban í Suðurafrika, og eftir ætlan skal samstarvið gerast meira umfatandi enn felagsskapurin ið var áðrenn, Felagsskapur fyri afrikanska eind. Fyrsti leiðarin fyri Afrikanska Samveldið var Thabo Mbeki, sum var forseti í Suðurafrika tá.
Marokko er hevur valt at vera uttanfyri og er tí ikki limur. Landið meldaði seg úr tí fyrra felagsskapinum í 1984 fyri at mótmæla at Vestursahara gjørdist limur. Egyptaland varð útihýst í 2013, Guinea-Bissau varð útihýst í 2012 og Miðafrikanska Lýðveldið var útihýst eftir at stríð tók seg upp har í 2012.
AS er farið burtur frá prinsippinum ið OAU hevði um ikki at blanda seg í innlendis stíð, og hava gjørt ein friðarvarveitandi felagsskap. Hesin broytti politikkurin hevur eitt nú ført við sær, at AS hevur havt friðarvarveitandi herdeildir í Darfur í Sudan og í Komorunum.
AS varð sett á stovn við ES sum fyrimynd, men samstarvið er tó ikki so umfatandi sum hjá Evropeiska Samveldinum.
Ætlanin er at seta á stovn eina felags myndeind fyri Afrikanska Samveldið, hon kemur at eita Afro og verður eftir ætlan tikin í nýtslu í 2028.
AS hevur ein felags tjóðsang: Let Us All Unite And Celebrate Together.
Leiðarar[rætta | rætta wikitekst]
Formaðurin fyri Afrikanska Samveldið verður valdur millum statsleiðararnar í limalondunum og embætið er eitt ár.


text:
Amin
Ein amin er felagsheiti fyri ein funktionellan bólk og eitt lívrunnið mýl ið hevur hendan bólkin í sær. Aminir eru uppbygtar sum eitt ammoniakmýl við einum ella fleiri av teimum trimum hydrogen atomunum skiftum út við aðrar bólkar. Aminir verða nevndar við endingini -amin um talan er um einfald, smá mýl. Aminbólkurin kann eisini nevnast í heitinum við amino-.
Aminir verða deildar í tríggjar bólkar:
- Primer amin: Nitrogenatomið hevur tvey hydrogenatomir til nábúgvar.
- Sekunder amin: Nitrogenatomið hevur eitt hydrogenatom til nábúgva.
- Tertier amin: Nitrogenatomið hevur onki hydrogen til nábúgva.
Dømi um nakrar aminir:
Nýtsla[rætta | rætta wikitekst]
Aminir eru sera útbreiddar. Dømi um nøkur evni ið innihalda aminbólkar:
- Í kroppinum: Dopamin, serotonin, adrenalin
- Heilivágur: Morfin, kodein, chlorpromazin
- Rúsevni: Kokain, amfetamin, heroin
- Í natúruni: Nikotin
Framleiðsla[rætta | rætta wikitekst]
Aminir kunnu framleiðast soleiðis:
- Reduktión av nitril gevur eina primera amin
- Reduktión av amid gevur eina primera, sekundera ella tertiera amin
- Reduktiv amination av aldehyd ella keton gevur eina primera, sekundera ella tertiera amin
- Reduktion av nitrobólki gevur eina primera amin
- Reduktion av imin gevur eina primera ella sekundera amin
- Reduktion av azid gevur eina primera amin
Reaktiónir[rætta | rætta wikitekst]
Tvey tey týdningarmiklastu sløgini av reaktiónum aminir luttaka í eru:
- Nukleofil substitutión av sýruhalogenidið ella sýruanhydridið gevur eina amid
- Nukleofil substitutión av halogenidið gevur ein útbygta amin


text:
Purisma
Purisma ella málreinsing er ein hugsjón, sum hevur til endamáls, at ein - í staðin fyri at nýta fremmandorð og lánorð - ger nýggj orð. Purisman er sostatt eitt verjuátak til tess at avmarka fremmanda málsliga ávirkan á málið. Purisma er ein partur av málrøktini, og hon hevur havt stóran týdning viðvíkjandi orðaúrvali til føroyskar orðabøkur. Kanadiski málgranskarin George Thomas vísir í ástøðiliga verki sínum Linguistic purism á, hvussu purisma kann virka ymisliga í málsskipanini, og tað kann lýsa orsøkina til, at orð við fremmandum atskoytum vanliga verða lúkað burtur í góðum skrivligum stíli og í orðabókum. Sambært Thomas ber til at býta purismu ella málreinsing í seks bólkar:
- Fonologisk purisma. T.e. tað at byrgja upp fyri fremmandum ljóðum og ljóðsambondum.
- Morfologisk purisma. T.e. tað at royna at sleppa undan fremmandum atskoytum og fremmandari bending.
- Syntaktisk purisma. T.e. tað at royna at sleppa undan fremmandum orðalag.
- Leksikalsk purisma. T.e. at royna at sleppa undan fremmandum orðum, og í staðin gera orð á heimligum botni.
- Semantisk purisma. T.e. at royna at sleppa undan beinleiðis tøkutýðingum ella neyðtýðingum.
- Ortografisk purisma. T.e. ikki at nýta fremmand tekn, men í staðin fáa orðið at hóska til ljóðmyndina hjá heimamálinum.


text:
Bonaire
Bonaire er ein niðurlendsk oyggj í Karibiska havinum. Oyggin er ein av teimum trimum ABC-oyggjunum og liggur 20 km eystan fyri Curaçao. Høvuðstaðurin eitur Kralendijk.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Í 2001 var fólkatalið 10 791, í 2004 var tað minkað til 10 185, 2010 13 389. Mesta fólkið er afrikanarar, men eisini er ein hvítur minniluti. Almenna málið er niðurlendskt, men enskt, papiamento og spanskt eru eisini vanlig mál. Bonaire merkir "góð luft".
Landalæra[rætta | rætta wikitekst]
Oyggin er 288 km² stór. Hóast strandarlinjan er fruktagóð, er miðjan á oynni at rokna sum oyðimarkarlendi. Ein stórur partur av økinum er lagt út sum náttúrupark, sum tað kostar at sleppa at vitja. Ein strond á oynni kallast Pink Beach; har er sandurin ljósareyður og mjúkur, og gerst sjáldan heitur.
Av tí at oyggin hevur sera góð viðurskifti til surfing, marknaðarførir Bonaire seg sum "Surfers' paradise", sum eisini er tekstur á nummarspjøldrunum á bilunum.
Óbygda grannaoyggin Klein Bonaire vestan fyri Bonaire er 6 km² til støddar.


text:
UNICEF
UNICEF-grunnurin (alment United Nations Children's Fund, føroyskt Barnagrunnur Sameindu Tjóða) varð settur á stovn í 1946 at hjálpa børnunum í krígslamda Evropa. Nú arbeiðir UNICEF við at geva børnum sømilig kor í fátækum og tilafturskomnum londum í til dømis Latínamerika, Afrika og Ásia. UNICEF-grunnurin arbeiðir serliga við heilsuviðurskiftum, undirvísing og at útvega reint vatn. UNICEF ger eisini megnararbeiði at útvega børnum heilivág fyri teim verstu barnasjúkunum.
Dótturfelagsskapir : Altjóða verkamannafelagsskapur Sameindu Tjóða (ILO) | Undirvísingar-, Vísinda- og Mentanarstovnur Sameindu Tjóða (UNESCO)
Barnagrunnur Sameindu Tjóða (UNICEF) | Matvørufelagsskapur Sameindu Tjóða (WFP) | Heilsufelagsskapur Sameindu Tjóða (WHO)
Høvuðsstovnar: Aðalsfundurin • Trygdarráðið • Búskapar- og Almannamálaráðið • Altjóða Dómstólurin • Aðalskrivstovan • Tilsjónarráðið


text:
Høgni Lisberg
Høgni Lisberg ella HOGNI (føddur 7. juni 1982 í Tórshavn, uppvaksin í Leirvík, búsitandi í Danmark) er ein føroyskur tónleikari. Sum fyrrverandi trummusláari í bólkinum Clickhaze, skifti Høgni kós og fór innan singer/songwriter at royna nýggjar leiðir. Sum sangari, guitarleikari og sangskrivari hevði hann nógv løg uppá hjarta, ið skuldu út. Hetta endaði so við einari fløguútgávu, ið kom út í 2003 og nevndist "Most Beautiful Things", ið fekk sera góð ummæli. Høgni hevur síðani verið virkin við framførslum heima í Føroyum og uttanlanda. Hann skrivar og spælir egnan tónleik, sum hittar bæði í Føroyum og í útlandinum.
Innihaldsyvirlit
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
Egnar útgávur[rætta | rætta wikitekst]
- 2003 - "Most Beautiful Things"
- 2005 - "Morning Dew"
- 2008 - "hare! hare!"
- 2012 - "Under Streetlights" (staklag)
- 2012 - "Con Man"
- 2013 - Fólkið í Sprekkunum (staklag)
- 2013 - Drukni (staklag)
- 2014 - Call for a Revolution
Við Clickhaze[rætta | rætta wikitekst]
- 2002 "EP"
Heiður[rætta | rætta wikitekst]
- Tilnevndur FMA 2014 sum Ársins sangari í Rock/Málm, Jazz, Blues og Folk bólkurin


text:
Brint
Hydrogen ella Brint (vatnevni) (grikskt hydōr "vatn" og genos "slag") er eitt frumevni, ið hevur atomnummar 1 í skeiðbundnu skipanini.
Hydrogen er loftvorði við atmosferiskt trýst. Frítt hydrogen finst sum hydrogenmýl, H2. Hydrogen er eldført. Vatn er H2O.
Hydrogen H finst í trimum isotopum:
- Stabilt protium ("vanligt hydrogen") (1H) med einari nukleon; einari proton.
- Stabilt deuterium D (2H) við tveimum nukleonum; einari proton og einari neutron. Verður eisini nevnt tungt hydrogen.
- Radioaktivt tritium T (3H) við trimum nukleonum; einari proton og tveimum neutronum. Verður eisini nevnt supertungt hydrogen.


text:
Fair Isle
Fair Isle (norrønt: Frjóey, skotskt gæliskt Fara, nevnd Færøy í einum dokumenti frá 14'du øld), er ein oyggj, sum liggur einsamøll miðskeiðis millum Orknoyggjar og Hetland. Hon liggur í ein næstan beinan sunnan úr Sumburgh Head og hoyrir fyrisitingarliga til Hetland, hóast hon í veruleikanum liggur nærri Orknoyum.
Hægsta fjallið er Ward Hill (før. Varðhald) 217 m.
Innihaldsyvirlit
Hondverk og hondarbeiði[rætta | rætta wikitekst]
Ein serligur bindistílur stavar frá Fair Isle og kallast Fair Isle bindistílur.
Fuglafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Oyggin er fuglareservat, og nógvir ornitologar ynskja sær einaferð í sínum lívi at koma til Fair Isle.


text:
3-lag Vanligur termorútur U-1,9 W/m2, hevur 3 ferðir 4 mm glas, vanliga við 12 mm luftrúmi millum gløsini. Tjúgdin á vanligum 3-glas termurúti við 12 mm luft er 36 mm í alt.
3-Lag Orkusparandi termorútur U-1,0 W/m² Við einum orkusparandi glasi
3-Lag Orkusparandi termorútur U-0,7 W/m² Við tveimun orkusparandi gløsum.
Aktivt glas vit framleiða eisini sjálvreinsandi termorúrar.
Termorútar við hitakanti Vit framleiða eisini termorútar við hitakanti. Hitakanturin minkar um kuldabrúnna og harvið minkar døggið á rútinum, sum er niðri við vindeyga kantin.


text:
Bládúgva
Bládúgvan (frøðiheiti - Columba livia) og tama dúgvan eru sama slagið. Vanliga bládúgvan er ljósablágrá á bakinum og um veingirnar, dimmari um høvdið, bringuna og hálsin. Mánadúgva er størri enn bládúgva, holudúgva minni. Tann eyðkenda bládúgvan er hvít niður á drunnin og upp undir veingirnar. Tað sæst væl, tá ið hon t.d. flýgur. Torført kann vera at greina bládúgvu, tí tann tama dúgvan kann vera ógvuliga ymislitt. Bládúgvan kurrar eisini sum tama dúgvan. Torført er nú á døgum at greiða náttúrufrøðiliga, hvussu víða hetta dúgvuslagið er farið. Í Norðuratlantshavi, úr Vesturbretlandi um skotsku oyggjarnar til Føroya er eitt av teimum fáu økjunum, har tamar dúgvur eri ikki blandaðar við bládúgvur.
Bládúgvan eigur við sjógvin, helst á rókum, í urðum og í holum. Føðina vinnur hon sær við mannabústaðir, tekur helst korn og fræ. Bládúgvan er støðufuglur, men fer tó oyggjaflokkanna millum um várið og eisini um heystið, sum menn vita um til dømis í Fair Isle. Enskar brævdúgvur eru fleiri ferðir sæddar so norðarlaga sum í Føroyum.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


text:
Kirkjubøkur
Ein kirkjubók ella ministerialbók inniheldur upplýsingar um tær kirkjuligu hendingarnar í einum prestagjaldi – upplýsingar um føðing/dóp, konfirmatión, vígslu og deyða/jarðarferð.
Elstu ásetingarnar fyri Føroyar, um at prestar skulu føra kirkjubók, eru í § 2-8-7 í norsku lóg hjá Christian V frá 1687. Elsta kirkjubókin í Føroyum er fyri Eysturoyar prestagjald, og hon er eisini frá 1687. Um hetta er av tilvild ella ikki, vita vit ikki, men í øllum førum komu kirkjubøkur fyri hini prestagjøldini nógv seinni - Sandoy 1719, Suðuroy 1745, Suðurstreymoy 1757, Norðoyggjar 1760, Vágoy 1797 og Norðstreymoy 1816.
Til 1913 vóru Føroyar býttar upp í 7 prestagjøld:
1) Norðoya Prestagjald
2) Eysturoya Prestagjald
3) Norðurstreymoyar Prestagjald
4) Suðurstreymoyar Prestagjald
5) Vága Prestagjald
6) Sandoyar Prestagjald
7) Suðuroyar Prestagjald
Í dag eru 14 prestagjøld í Føroyum við 60 kirkjum og 60 kirkjuráðum.[1]
Eldru kirkjubøkurnar[rætta | rætta wikitekst]
Elstu kirkjubøkurnar eru ikki skipaðar einsháttað. Summir prestar førdu kirkjubókina kronologiskt, og aðrir býttu bókina upp eftir kirkjuligum hendingum. Ymiskt er eisini hvussu nógv stendur í bókunum. Summir prestar skrivaðu eisini m.a. trúloving, kirkjugangskonur og skriftarmál í kirkjubókina. Í 1814 komu nýggjar reglur fyri kirkjubóksføring, men hesar reglur vórðu ikki allar fylgdar í Føroyum og síggjast ikki aftur fyrr enn í 1816.
Nýggju bøkurnar eru forprentaðar og hava eina fasta raðfylgju:
1) Fødd dreingjabørn
2) Fødd gentubørn
3) Konfirmeraðir dreingir
4) Konfirmeraðar gentur
5) Vígd
6) Deyðir menn
7) Deyðar kvinnur
Í kirkjubókunum var nú eisini pláss sett av til "tilgangsliste" og "afgangsliste" og "jævnførelsesregister". "Til- og afgangsliste" er yvirlit yvir tey, sum fluttu úr og í prestagjaldið, og "jævnførelsesregister" er navnaskrá, sum vísir til, hvar persónarnir eru skrásettir í kirkjubókini. Allir prestar hava tó ikki dagført hesar teigar eins væl.
Í 1814 kom eisini krav um, at kirkjubøkurnar skuldu førast í tveimum eintøkum - ein høvuðsministrerialbók, sum presturin skuldi føra og ein kontra- ella duplikatministerialbók, sum deknurin skuldi føra. Við tí grundgeving, at deknarnir flestu staðni í Føroyum dugdu so illa at skriva og annars fingu lítla og onga samsýning fyri arbeiðið sítt, vórðu hesi boðini bert fylgd í Tórshavn. Í 1844 fóru tó øll prestagjøld í Føroyum at føra kontraministrerialbøkur.
Nýggjaru kirkjubøkurnar[rætta | rætta wikitekst]
1. januar í 1893 vórðu kirkjubøkurnar í øllum prestagjøldum býttar um við nýggjar. Tær innhalda fleiri upplýsingar enn tær gomlu. Tá kom t.d. krav um, at starv og føðistaður hjá deyðum skuldi førast í kirkjubókina. Eisini vórðu kirkjubøkurnar tá býttar í tvey, soleiðis at ein bók er fyri føðingar og ein fyri konfirmerað, vígd og deyð.


text:
Toskur
Toskur (frøðiheiti - Gadus) Toskur er báðumegin Atlantshav. Í Barentshavinum frá Novaja Semlja og Svalbarði til Jan Mayen og suður til Biskeiavíkina. Í Eystarasalti, donskum sjógvi, í Norðsjónum, undir Føroyum, Íslandi og Grønlandi. Frá Nýfundland og Labrador til Norðurcarolina. Toskur verður upp í 180-200 cm, valgrønur um bakið og síðurnar, settur við tøttum, dimmum, gráligum ella brúnligumblettum. Undir búkinum er hann ljósur, hvítur ella gráhvítur. Men eisini aðrar litir hevur hann, t.d. dimmbrúnur (flotfiskur), reyðbrúnur (í taranum). Strikan er hvít/ gráhvít. Toskur hevur tríggjar ryggfjaðrar og tvær gotfjaðrar, ið allar eru nakað avrundaðar í skapi. Strikan er nakað bogin yvir uggafjøðurini. Hann er klænur um klingruna, og sterturin er beinur aftan. Hann hevur yvirbit. Finnan er líka long sum eygnatvørmátið. Gotið er undir fremra enda á mittastu ryggfjøðurini. Kjaftklovin kemur aftur undir fremru trom á eygnasteininum. Toskur er virðismikil fiskur og verður nógv veiddur.


text:
Paul McCartney
Paul McCartney (føddur 28. juni 1942 í Liverpool) er ein av heimsins kendastu sangskrivarum. Hann byrjaði yrkisleið sína í The Beatles saman við John Lennon, George Harrison og Ringo Starr. Saman skrivaðu Lennon og McCartney teir flestu sangirnar hjá The Beatles.
The Beatles vóru virknir millum 1962 og 1970. Í 70'unum fekk Paul McCartney sær ein nýggjan bólk, so hann aftur fekk spælt konsertir. Bólkurin nevndist Wings. Einastu tónleikararnir, sum eru við á øllum Wings plátunum eru umframt Paul McCartney, kona hansara Linda McCartney og gittarleikarin Denny Lane, sum eitt skifti hevði spælt í enska tónleikabólkinum The Moody Blues. Wings vórðu upploystir um árskiftið 1980, og síðani tá hevur Paul McCartney virkað sum solistur.
Sambært Guinnes metbókini, so er Paul McCartney ríkasti tónleikari í heiminum.
Paul McCartney pláturnar[rætta | rætta wikitekst]
- The Family Way - 1967
- McCartney - 1970
- Ram - 1971
- Wild Life - 1971
- Red Rose Speedway - 1973
- Band On The Run - 1973
- Venus And Mars - 1975
- Wings At The Speed Of Sound - 1976
- Wings Over America - 1977
- London Town - 1978
- Wings' Greatest - 1978
- Back To The Egg - 1979
- McCartney II - 1980
- Tug Of War - 1982
- Pipes Of Peace - 1983
- Give My Regards To Broad Street - 1984
- Press To Play - 1985
- Flowers In The Dirt - 1987
- All The Best - 1987
- Choba V CCCP - 1987


text:
Hongkong
Hongkong, Hong-Kong ella Hong Kong (enskt heiti: Hong Kong Special Administrative Region of the People's Republic of China, kinverskt heiti: 中華人民共和國香港特別行政區) er ein av týdningarmestu fíggjarmiðdeplum í heiminum og ógvuliga ríkt. Tað er ein týðandi ídnaðar- og handilsbýur, haðani teir selja nógvar ídnaðarvørur til Evropa. Hongkong er í dag ein vesturlendskur býur í einum kommunistiskum landi, og nógvir kinverjar droyma um at sleppa at búgva í Hongkong.
Í Hongkong búgva umleið 7,0 milliónir fólk. Miðallívsævin í landinum er 82,04 og 6,5 % av fólkinum eru ikki lesifør [1].
Innihaldsyvirlit
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Í 1898 samdust Fólkalýðveldið Kina og Stóra Bretland um, at Stóra Bretland skuldi leiga Hong Kong í 99 ár. 1. juli 1997 kom Hong Kong aftur undir Kina, men fyrrverandi bretska hjálandið skal hava egna stýrisskipan í 50 ár. Hongkong er tí ikki sjálvstøðugt ríki, stendur undir Kina, men hevur egna stýrisskipan til 2047 [2].
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Uttan fyri Guangdong er býurin Hongkong, sum nú hoyrir til kinverska ríkið. Hongkong er 1,104 km2.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Í Hongkong, sum er handilsmiðstaður við moskusi, verður goldið upp í 500 000 kr fyri eitt kilo. Tað mesta verður haðani selt til Japans.
Mong háhús eru í Hong Kong, og á handilsgøtuni mitt í miðbýnum stendur stórsligna háhúsið hjá Hong Kong Shanghai Banka. Bygt verður uppeftir, tí at so lítið lendi er at byggja á. Húsið varð liðugt bygt í 1985 og er eitt verkfrøðiligt meistaraverk. Tá ið húsið varð bygt, ráðførdu byggifrøðingarnir seg alla tíðina við serfrøðingar í feng shui, aldagomlu kinesisku trúnni um vindsins og vatnsins megi. Hetta varð gjørt til tess at vissa øllum teimum mongu fólkunum, ið skuldu vera í húsinum, góða heilsu, hepni og ljósa framtíð [3].
Ídnaður[rætta | rætta wikitekst]
Fyrr var nógvur ídnaður í Hong Kong. Nógv varð gjørt av leikum, klæðum og elektróniskum vørum. Nú er næstan allur ídnaður fluttur norður um markið til Guangdong og Kina, har lønarlagið er nógv lægri. Allarflestu fólk í Hong Kong starva í tænastuvinnuni.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Hóast Hong Kong bara er heilt lítið landøki, eitt nes við fjøllum og útifyri 230 grýtutar oyggjar í Landsynningsasia, búgva 7,0 milliónir fólk har.
Mong fólk í Hong Kong búgva ikki uppi á landi, men í báti. Heil húski búgva samanstúgvað í djunkum og sampanum, tey liva av fiskiskapi. Har eru eisnini flótandi handlar, matstovur, skúlar; tannlæknar og háfríðkanarfólk fara eisini til arbeiðis við báti. Túsundtals fólk búgva enn soleiðis, men hesin lívsháttur er nú í vanda fyri at fara í søguna. Atvoldin er, at stór nýmótans fiskiskip koma í staðin fyri gomlu bátarnar, og útróðrarmenninir verða noyddir at fáa sær arbeiði uppi á landi.
Mong kinesisk húski, helst úr Hong Kong, búsettu seg í USA og Kanada, áðrenn Hong Kong fór undir kinesiskt yvirræði í juli 1997 [4].
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hk.html
- ↑ http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2747.htm
- ↑ http://isites.harvard.edu/fs/docs/icb.topic32894.files/7-4_Hongkong.pdf
- ↑ http://calgary.hkcba.com/forum/_Library/example_logos/Doreen_Steidle_Compatibility_Mode_.pdf


text:
Ice Cube
O'Shea Jackson (føddur 15. juni 1969) betri kendur við sínum kunstnaranavni Ice Cube er ein amerikanskur rappari, sjónleikari, tónleikaframleiðari, filmframleiðari, leikrithøvundur og leikstjóri. Hann byrjaði lívleiðina sum ein limur í hip-hop bólkinum C.I.A. og seinni gjørdist hann partur av N.W.A (Niggaz Wit Attitudes). Eftir at hann var givin í N.W.A í desember 1989 bygdi hann við hepni upp eina solokarrieru innan tónleik og eisini sum rithøvundur, leikstjóri, sjónleikari og framleiðari í biografum. Harafturat hevur hann verið ein av framleiðarunum av Showtime sjónvarpsrøðunum Barbershop og TBS røðunum Are We There Yet?, ið báðar eru grundaðar á filmarnar, har ið hann spældi høvuðsleiklutin. Í juli 2014 hevur Ice Cube selt yvir 38 milliónir plátur í USA.


text:
Haarlem
Haarlem er ein býur og ein kommuna í Niðurlondum.
Haarlem liggur við Spaarne-ánna. Býurin varð mest sannlíkt stovnaður í 900-talinum og fekk keypstaðsrættindi í 1245.
Í býnum er eitt nú tað elsta almenna forngripasavnið í Niðurlondum, Teylers-savnið. Býurin er eisini kendur fyri Sankta Bavo Kirkjuna (Sint-Bavokerk) og Frans Hals Savnið, sum er eitt savn fyri list frá tí niðurlendska gullaldrinum.
Haarlem jarnbreytastøðin er tann elsti bygningurin av jarnbreytabygningum í Niðurlondum.
Sunnanfyri býin liggur heimsins størsta blómupark, Keukenhof.
Annað[rætta | rætta wikitekst]
Býarparturin Harlem í New York er uppkallaður eftir hesum niðurlendska býnum.


text:
ið valdu Tjóðveldi á løgtingsvalinum leygardagin, og ein serstøk takk til tykkum, sum valdu meg persónliga.
Somuleiðis takk til øll tykkara, sum eg havi samstarvað við áður, men sum antin eru givin ella ikki vunnu inn aftur. Tykkum nývaldu og afturvaldu ynski eg eisini til lukku við ábyrgdini.
Eg haldi, at prógvað er aftur, at fuglurin altíð fer á flog móti lotinum. So verður eisini við flokkinum.
Við vónum fyri oyggj og land!
Vælkomin á mína persónligu heimasíðu
Føddur: 26. juli 1967 í Havn.
Foreldur: Niels og Ada á Reynatúgvu.
Kona: Kristina J. á Reynatúgvu, dóttir Óla F. og Ásleyg Johannesen.
Børn: Ása á Reynatúgvu, Ida á Reynatúgvu, Nils á Reynatúgvu og Óli á Reynatúgvu.
Útbúgving: Fysioterapeutur og diplomfysioterapeutur í leiðslu.
Fyrrverandi yrki: Fysioterapeutur.
Politisk søga: Valdur inn á ting í 1998, 2002 og afturvaldur á løgtingsvalinum 20. januar 2004. Formaður í Trivnaðarnevndini 1998-2002. Landsstýrismaður í almannamálum 2002-2004. Valdur í kommunustýrið á Sandi við kommunuvalið 2000, varð valdur til borgarstjóra og afturvaldur á kommunuvalinum 2004.
Heimstaður: 210 Sandur.
Eri í dag nevndarformaður í SEV.


text:
Jürgen Habermas
Jürgen Habermas (føddur 18. juni 1929) er ein týskur sosiologur og filosofur. Hann er kendur fyri sítt sjónarhorn á fólkaræðið.
Fólkaræðið[rætta | rætta wikitekst]
Avgerðir skulu takast í einum konsensus. Semjan verður rokkin gjøgnum argumentatión, og við at finna ta bestu loysnina. Sambært Habermas er Social Choice teoriin skeiv, tí gjøgnum konsensus sær mann burtur frá síni egnu áhugamál. Mann hyggur bert uppá tað, sum tænir tí felags besta. Broytingar í áhugmálunum hjá fólki, kann síggjast gjøgnum eitt longri tíðarskeið. Javnstøðumál, rasisma, homoseksualitetur og hvussu mann sær uppá umhvørvið. Sambært Habermas, so eru hesar broytingar ein avleiðing av tí almenna kjakinum, sum hevur gingið fyri seg, og sum er byrjað av fjølmiðlunum. Hetta sjónarhornið verður mett sum deliberativt fólkaræðið.


text:
Huldufólk
Huldufólk eru yvirnáttúrligar verur, sum eru kendar í Føroyum, Íslandi, Noregi og fyrr eisini í Danmark, tey eru eisini kend undir navninum álvar.[1], á donskum vórðu tey rópt 'huldrefolk' og navnið gongur aftur í staðarnøvnum, t.d. Huldremose á Djursland. Í øðrum Norðanlondum og í Stórabretlandi eru líknandi verur kendar undir øðrum nøvnum, sum líkjast føroyska orðinum "Álvur, álvagenta, álvar", á donskum nevnast tey elvefolk.
Huldufólk í føroyskum kvæðum og sangum[rætta | rætta wikitekst]
Huldufólk eru nevnd í fleiri av føroysku kvæðunum. Frá nýggjari tíð er t.d. Huldugentan, sum Johan Djurhuus, nevndur Johan á Høggeil, úr Sumba,(1885-1960) yrtki tá hann arbeiddi Í Botni, sum er í ein útnyrðing av Vági. Har var vatnverk bygt í 1921, og nakrir menn máttu búgva í Botni fyri at passa elektrisitetsverkið har. Nú á døgum býr ongin har. Har var myrkt og einsligt, og Johan yrkti kvæði um Huldugentuna, meðan hann búði har. Robert Mc'Birnie hevur útgivið hetta kvæði/sangin, har hann syngur hann sum vanligan sang, í styttri útgávu, ikki øll ørindini eru við. Kvæðið um Huldugentuna er 27 ørindi langt. Tað er best kent í Suðuroynni, serliga í Vági. [2] Annika Hoydal hevur gjørt lag til yrkingina Hulduríma hjá Steingrím Weihe.[3] Annika syngur sjálv sangin á fløvu við føroyskum tónleiki til børn, sum hon útgav í 1999. Húsakórið í Keypmannahavn hevur eisini sungið og útgivið sama sangin Hulduríma. Seyðamaðurin á Sondum er eitt annað kvæði, sum eisini snýr seg um huldufólk. Kvæði fer fram í Vágum. Seyðamaðurin á Sondum stjól stakkin, sum huldukona átti, hon rann eftir honum líka til Sandavágs. Kvæði er 51 ørindi langt.[4]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Heimskringla.no, Um Huldufólk
- ↑ Eystdans.dk, Huldugentan (pdf-fíla)
- ↑ Skulasangbokin.fo, Uppskotslistin
- ↑ Fotatradk.com


text:
23-01-2015 | FVG - Tíðindi
Aftur í ár er avgjørt er at hava ein framløgudag fastalávintsmánadagin 16. februar 2015, har verkætlanumsitarar og -leiðarar greiða frá, hvat er komið
30-12-2014 | FVG - Tíðindi
Fiskimálaráðið hevur gjørt av at játta pening til 6 nýggjar verkætlanir av játtanini til Fiskivinnuroyndir 2015.
05-01-2014 | FVG - Tíðindi
Fiskimálaráðið hevur gjørt av at játta pening til 11 nýggjar verkætlanir av játtanini til Fiskivinnuroyndir 2014.
26-10-2013 | FVG - Tíðindi
Fiskimálaráðið hevur gjørt av at játta pening til 13 nýggjar verkætlanir av játtanini til Fiskivinnuroyndir 2013.
17-02-2012 | FVG - Tíðindi
Aftur í ár er avgjørt er at hava ein framløgudag fastalávintsmánadagin 20. februar 2012, har verkætlanumsitarar og -leiðarar greiða frá, hvat er komið
fvg.fo er heimasíða, sum lýsir granskingar- og menningar-virksemið innan fiskivinnu, sum Fiskimálaráðið umsitir.
Fiskivinnurroyndir hevur játtað 6 nýggjar og 5 framhaldandi verk-ætlanir fyri 2015 (sí kunning um FVG 2015)
Í fjør fingu 11 nýggjar verkætl-anir og 7 framhaldandi verkætl-anir játtan (sí Kunning um FVG 2014)
Stevnan fyri fiskivinnuroyndir er at fremja royndir og kanningar – bæði praktiskar, vinnuligar og vísindaligar, ið menna og økja um framleidni í føroyskari fiskivinnu við atliti at lívfrøðiligari, búskap-arligari og samfelagsligari burðar-dyggari gagnnýtslu av havtilfanginum.


text:
Jákup Mikkelsen (fótbóltsmálmaður)
Jákup Nolsøe Mikkelsen (føddur 14. august 1970 í Klaksvík) er ein føroyskur fótbóltsleikari, málmaður. Hann er landsliðsleikari og hevur spælt meira enn 70 dystir fyri Føroyar. Hann hevur sett heimsmet fyri at vera tann elsti fótbóltsálmaður í heiminum, sum hevur vart málið fyri sítt land í altjóða dysti.[1] Hetta hendi, tá hann vardi málið hjá Føroyum móti Íslandi í vinardysti hin 16. august 2012 á Laugardalsvøllinum, tá var Jákup 42 ár og ein dag gamal.[2] Hann er tann landsliðsleikarin hjá Føroyum, sum hevur spælt næst flestar A-landsdystir. Bara Óli Johannesen hevur spælt fleiri dystir enn Jákup.
Lívsleiðin í fótbóltsfeløgum[rætta | rætta wikitekst]
Jákup Mikkelsen byrjaði sum málmaður og miðvallaleikari hjá KÍ, har hann spældi vaknamannafótbólt frá 1988 til 1992. Hann spældi eisini 14 dystir fyri KÍ í 1993 og 15 dystir í 1994. Í 1990-árunum spældi spældi hann mest í Danmark og Noregi. Eitt stutt skiftið spældi hann eisini við skotska felagnum Partick Thistle[3] Síðan flutti hann heimaftur til Føroya, har hann fyrst spældi við KÍ í 2004, síðan við B36 frá 2005 til 2007. Í 2008 og 09 spældi hann aftur við barndómsfelagnum KÍ, og síðan 2010 hevur hann spælt við ÍF.[4] Tá Jákup spældi í Danmark spældi hann við Herfølge BK í fleiri ár. Í 1999/2000 tá Herfølge vann meistaraheitið spældi Jákup við allar dystir uttan tveir. Hann gjørdist tann fyrsti føroyingurin sum vann steypakapping uttanfyri Føroyar. Jákup spældi báðir dystirnir við Herfølge móti Rangers í 2000/2001 Champions League innleiðandi umfar og fýra dystir afturat í UEFA Cup tað kappingarárið. Hann spældi 136 dystir fyri Herfølge BK. Eftir at hava spælt við Herfølge í 5 ár vunnu hann og felag hansara danska meistaraheitið.[5]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Kringvarp.fo, Jákup Mikkelsen eigur metið
- ↑ Sportal.fo, IFFHS forsetin: Jákup er tann elsti
- ↑ News.BBC.co.uk
- ↑ Faroesoccer.com, Jákup Mikkelsen
- ↑ Sportal.fo, 15 ár siðani fyrsta Herfølge-dystin


text:
Her eru 4 smá spøl:
Abc spælið er ein nýggjur unikur máti at læra bókstavirnar uppá. Til hvønn bókstav er ein tekning, sum stular undir skapið á bókstavinum. Á tann hátt fær barnið hjálp til at minnast í myndum. Við Abc spælinum gerst tað lætt hjá øllum at læra tað, ið áður tóktist ógvuliga torført. Tað einstaka barnið lærir, hvussu bókstavirnir eita, hvussu teir síggja út og hvussu teir verða úttalaðir. Abc-spælið inniheldur fýra aktiviterir innan trý torleikastig: Skapið á bókstavinum, ljóðið á bókstavinum, navnið á bókstavinum og skap og ljóð á bókstavinum. Ein amboðskassa har mann kann seta abc-spælið upp so, at tað stuðlar undir stið og tørv hjá tí einkulta barninum.
Lærugrein: Danskt
Kjarnaøki: Skrivaða málið


text:
Tórur
Tórur, ið rópast eisini Ása-Tórur ella Øku-Tórur, er tann sterkasti ásagudurin í norrønu gudalæruni. Hann er sonur Óðins og Jarðarinar. Kona hansara eitur Siv og børnini hjá honum eru Magni, Móði og Trúður. Hann eigur hamaran Mjølnir og við honum berjist hann mót tussum og risum. Kerran sum hann ekur í verður drivin av tveimum geitarbukkum. Við ragnarøk man Tórur berjast við Miðgarðsorm og teir verða hvørjum øðrum at bana.
Tórur umtalast í mongum av Eddukvæðunum, t.d. í Hárbarðsljóðum har hann reypar av avrikum sínum.
- Eg var á eysturleið,
- bardist við jatnir,
- illar gívrar
- ið gingu á fjalli.
- Fjølment hevði jatnaætt verið
- um allir enn livdu,
- so varð ongin
- eftir í Miðgarði.
Tórshavn er nevnd eftir Tóri.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Hárbarðsljóð (týtt hevur Anker Eli Petersen) (2005).
- Gylvaginning (týtt hevur Anker Eli Petersen) (2005).
- Tór & Rán Postverk Føroya


text:
Venceslaus Ulricus Hammershaimb
Venceslaus Ulricus Hammershaimb (25. mars 1819 í Sandavági - 9. apríl 1909 í Keypmannahavn). Hann er kendur sum faðirin at skriftmáli føroyinga. Foreldur: Jørgen Frantz Hammershaimb og Armgarð Maria Egholm. Gav í 1854 fyrstu føroysku mállæruna út og gjørdi ta nýggju rættskrivingina. Gjørdist í 1855 prestur í Kvívík. Gjørdist í 1862 prestur á Nesi í Eysturoy, próstur frá 1867. Her lat hann í 1863 nýggjan prestagarð byggja, sum konan hevði tekna. Sat á løgtingi 3 skeið. Flutti í 1878 við konuni til Danmarkar at búgva. Í Sandavági varð minnisvarði reistur í 1919, V.U. Hammershaimb til heiðurs.
V. U. Hammershaimb var prestur og próstur í Føroyum. Hann flutti í 1878 til Danmarkar, har hann doyði 8. apríl í 1909, júst fyltur 90 ár.
Tað var hann, sum skapti okkum skriftmálið so at siga í sama líki, sum vit kenna tað í dag, og hann eigur soleiðis stóra æru fyri, at føroyingar varðveittu skriftmálið. Vit hoyra ofta sagt, at tað var V. U. Hammershaimb, sum gav okkum bókstavin Ð, og rætt er tað. Við íblástri frá vinmanni sínum, Jóni Sigurðssyni, professara og málfrøðingi úr Íslandi, kom hann við hugskotinum um etymologiska stavsetingarháttin, har vit fara aftur til frummálið, heldur enn at skriva málið soleiðis, sum tað verður framborið.
Hammershaimbsættin er gomul í Føroyum. Fyrstur í Føroyum av hesi ætt var langabbi V. U. Hammershaimb, Jørgen Frants de Hammershaimb, sum var føddur í Keypmannahavn 31. oktober í 1688. Hann starvaðist hjá Gablunum og kom soleiðis til Føroya at verða fúti í 1723. Hann giftist sama ár við danskari konu, og fingu tey tvey børn.
Konan doyði tíðliga, og tá giftist Jørgen Frants de Hammershaimb uppaftur við Elisabeth Christine Samuelsdatter, dóttir Samuel Pedersen Lamhauge, løgmann, í Nýggjustovu í Havn. Tey fingu 13 børn – og eitt teirra var V. U. Hammershaimb, sum eisini var fúti. Hann fekk sonin Jørgen Frants Hammershaimb, sum var Føroya síðsti løgmaður, áðrenn Løgtingið varð niðurlagt í 1816. Jørgen Frants giftist eisini í Nýggjustovu í Havn, eins og abbin – við Armgard Mariu Egholm, og fingu tey bæði sonin Venselslaus Ulricus Hammershaimb, og dótrina Marie Louise Hammershaimb, sum var ógift.[1]
Føroyska tíðarritið Vencil, sum er komið út tvær ferðir um árið síðan 2006, er uppkallað eftir Vencil Ulricus Hammershaimb.[2]
Útgivið[rætta | rætta wikitekst]
- 1848 - Meddelelser fra en Rejse paa Færøerne 1847 — 48
- 1848 - Óluvu kvæði med Melodi optegnet af H. Rung
- 1848 - Færøiske kvæder henhørende til Hervarar Saga
- 1850 - »Færøiske folkesagn» (16 í tali), »Færøske ordsprog« (527 í tali), »Færøske talemaader« (78 orðafelli) og »Færøske skikke og lege« (7 dømi).[3]
- 1850 - »Barneviser og Ramser« (15 í tali)
- 1850 - »Færøske Gaader« (72 í tali)
- 1850 - »Færøske Folkesagn« (6 í tali).
- 1852 - Færøske Kvæder, København; 2. útgáva, Føroyar 1969
- 1891 - Færøsk Anthologi I. Tekst samt historisk og grammatisk Indledning, København; 2. útgáva, Tórshavn 1969
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Eirikur Lindenskov, Sosialurin, 8. apríl 2009
- ↑ Vencil.wordpress.com Hvar er rák? - Ummæli í Dimmalætting/Skáanum 27. oktober 2006. Kinna Poulsen hevur skrivað.
- ↑ Snar.fo


text:
Ortodoksa kirkjan
Ortodoksa kirkjan er næststørsta kristna kirkjan. Gudstænasturnar hjá teimum eru ikki eins, men hóast tær eru ymiskar, trúgva allar tí, sum Jesus lærdi. Nógv kristin í Eysturevropa, Eysturafrika og Ásia eru ortodoks. Í ortudoksu kirkjunum eru nógvar halgimyndir, sum nevndar verða íkonar.
Í fyrstuni var kristindómurin katólskur, t.e. hann var um allan heim, men í 1054 klovnaði kirkjan. Pávin í Róm og erkibispurin (patriarkurin) í Konstantinopel gjørdust ósamdir um leiðsluna. Úrslitið varð, at kirkjan í Róm og kirkjan eystanfyri tóku sundur. Rómversku katolikkarnir og ortodoksa kirkjan í bæði Grikkalandi og Russlandi hava tó nógv átrúnaðarligt í felag. Tey ortodoksu góðtaka ikki pávans myndugleika.
Orientalska ortodoksa kirkjan er ein grein ið loysti frá høvuðskirkjuni vegna ósemju á kirkjufundinum í Khalkedonum í árinum 451, hon gjørdist høvuðskirkjan í Egyptalandi, Sýria, Armenia, Eritrea og Etiopia.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Eftir Kristi deyða og uppreisn ferðaðust apostlarnir víða og boðaðu kristnu læruna og grundløgdu kirkjur í mongum londum. Tey fyrstu fimm patriarkatini vórðu stovnaði í Alexandria, Antiokia, Jerusalem, Rom og Konstantinopel. Seinni blivu kirkjurnar í Sinai, Russlandi, Grikkalandi, Serbia, Bulgaria, Rumenia og nógva aðrastaðni grundlagdar.
Í ár 320 flutti keisarin Konstantin I rómverska høvuðstaðin frá Rom til Konstantinopelar. Sum fylgja av hesum, komu týdningarmestu hendingarnar í kirkjuni at ganga fyri seg í hesum øki. Allir kirkjufundir vórðu hildnir í ella nærhendis av hesum býi. Trúboðarar frá Konstantinopel umvendu slavisku fólkasløgini og onnur í Eystureuropa og umsettu bíbliuna og liturgisku tekstirnar til lokalu tungumálini.
Orientalska ortodoksa kirkjan kvetti sambandið við høvuðskirkjuna á kirkjufundinum í Khalkedonum í árinum 451, vegna ósemju um Kristi náttúru. Rómversk-katólska kirkjan í Rom kvetti við hini patriarkatini eftir stóra klovningin í 1054.
Í rómverska patriarkatinum varð biskuppurin av Rom pávin, sum eftirfylgjari Pætur apostuls, uppfataður sum høvur alheimskirkjunnar við guddómligum vilja, men eystanfyri sá man einans pávan sum fyrsta millum javnlíkar (patriarkarnar). Hesin munur vaks seg til avgerandi ósemju, sum fyrst og fremst kom til sjóndar í trúarjáttanini. Vestanfyri bleiv tað vanligt at leggja eitt element (kallað Filioque) aftrat, nakað sum bleiv avvíst eystanfyri. Hetta endaði við at báðir partar fordømdu hvønannan í 1054. Oyðileggingin av Konstantinopel vegna 4 krossferðina í 1204 økti um fíggindakensluna, og royndir um semju í fylgjandi øldunum miseydnaðust. Ikki fyrr enn aftaná annan vatikanfundin í 1962-65 er orðaskiftið tikið uppaftur.