text:
Ezekiel
Ezekiel (hebráiskt יְחֶזְקֵאל) verður nevndur í Bíbliuni, Toraini og Koranini sum ein stórur profetur. Hann var ungur prestur, sum ivaleyst visti um alt tað, ið viðvíkti templi og gudstænastu. Ezekiel var ein av teimum mongu herleiddu, sum í árinum 597 f.Kr. noyddist í útlegd. Í Bábel slapp hann at búseta seg nær Kebaránni. Har varð hann kallaður til profet. Ezekiel fekk ikki sum Jesaja og Jeremia høvi at tala til alt fólkið, heldur ikki til valdsharrar teirra. Virksemi hansara var avmarkað, so at hann starvaði ímillum ísraelsmenn í útlegdini, pínslarfelagar sínar. Hann var teimum talari og sálarhirði av Guds náði. Í fyrstuni var fólkið tvørlynt og líkasælt. Men so við og við rann upp fyri mongum, at profetur var teirra millum. Virðingin fyri honum tók at vaksa. Oyðing Jerúsalems í 586 f.Kr. skilur virksemi hansara í tvey skilti, ið bera ymiskan dám. Fyri ræðuligu vanlukkuna boðaði hann treystliga og inniliga fólkinum, at Jerúsalem fór at verða lagdur í oyði. Harðari enn nakar annar profetur undan honum, dømdi hann fólk sítt. Men tá ið Jerúsalem fall, blíðkaðist boðskapurin. Tá ið alt tókist vónleyst, kunngjørdi hann fólkinum endurreisn Ísraels.


c: text/html

text:
Viggo Mortensen
Viggo Peter Mortensen Jr. (borin í heim tann 20. oktober 1958 á Manhattan, New York City) er ein amerikanskt-danskur oscarnomineraður sjónleikari, tónleikari, yrkjari, málari og fotografur. Hann er m.a. kendur fyri sín leiklut sum Aragorn í filmunum Ringanna Harri í 2001, 2002 og 2003.
Viggo Mortensen varð borin í heim í New York, men búði á barnaárum sínum eisini í bæði Argentina, Venesuela og Danmark. Mamma hansara er amerikanari meðan faðirin er dani. Han hevur tveir beiggjar, Walter og Charles Mortensen.
Hann var í 10 ár giftur við sjónleikarinnuni Exene Cervenka og saman eiga tey sonin Henry Mortensen.
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Viggo Mortensen á IMDb, The Internet Movie Database.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Markus Joensen hevur í morgun megnað at sett nýtt føroyskt met í 200 metra bringusvimjing, á íslendsku meistarastevnuni á langgeil, við tíðini 2:37.87 har metið hjá Jákupi Øssurssyni frá Euro-Meet í Luxembourg í 2006 var 2:38.20. Markus svimur fyri Havnar Svimjifelag, og við tað at hann er árgang 1996, so er tað lættliga eisini nýtt føroyskt juniormet. Hetta var í innleiðandi riðlunum, har hann varð nummar 2 aftanfyri bara Jakob Jóhann Sveinsson, so nú verður spennandi seinnapartin, um hann kann endurtaka metið, og vinna heiðursmerki.
Tað er jú aftur hatta har við, at kravtíðir eru settar til at kunna seta juniormet, og kravtíðin er altso 2:34,36
Ljóðar tað "stuttligt"? Juniorarnar mugu svimja skjótari enn seniorarnar fyri at kunna seta met... :)
Koyr á Markus, fá skil á metlistan!


text:
Javnađarflokkurin og Tjóđveldi í Tórshavnar býráđ hřvdu seinnapartin mánadagin 17. november serstakan fund um, hvussu javnvág verđur tryggjađ í samgonguni í tí dagliga arbeiđnum á Ráđhúsinum og út eftir til almenningin.
Flokkarnir vilja arbeiđa fyri at broyta politiska bygnađin soleiđis, at iđ hvussu so er tveir politikarar aftrat borgarstjóranum eru dagliga til arbeiđis í kommununi hvřr á sínum řki – trivnađarřkinum og tekniska řkinum.
Hetta verđur gjřrt til tess at styrkja um fólkarćđisligu umbođanina í dagligdegnum og til tess at gera politiskar málsgongdir smidligari og skjótari.
Fariđ verđur beinanvegin undir arbeiđiđ at fáa í lag nýggju skipanina og miđađ verđur eftir at seta hana í verk 1. januar 2009.
Tílík nýskipan krevur broytingar og flokkarnir eru tí samdir um, at verđur skipanin ikki klár 1. januar 2009, fer ein politikari úr Tjóđveldi sum bráđfeingis loysn at hava sítt dagliga arbeiđi á Ráđhúsinum frá 1. januar 2009.
Eftir hesa semju eru flokkarnir til reiđar at halda fram at samráđast um samgongugrundarlagiđ sum heild, og kallađ verđur inn til fund at skipa nýggja býráđiđ fríggjadagin 28. november klokkan 17.00.
Tórshavn 17.11.2008
Javnađarflokkurin
Tjóđveldi


text:
10. oktober
10. oktober er dagur 283 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 284 um skotár er). 82 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2006 - Ein flogvanlukka við flogfari hjá Atlantic Airways krevur fýra mannalív í Stord, Noregi.
- 2012 - Ein maður varð funnin deyður í Viðarlundini í Havn. Tað vísti seg at vera 32 ára gamli samkyndi tónleikarin Rasmus Rasumssen úr Havn.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1963 - Édith Piaf
- 2004 - Christopher Reeve, amerikanskur filmsleikari - 52 ár.
- 2012 - Rasmus Rasmussen, tónleikari úr Havn, fyrrverandi limur í rokk tónleikabólkinum Makrel.


text:
Virkisøki formansskapsins er: Formansskapur løgtingsins er hitt hægra fyriskipaða stýrið í løgtinginum og umboðar tingið úteftir. Formansskapurin skal tryggja, at løgtingsumsitingin virkar væl og tíðarhóskandi í allar mátar.Umframt viðger formansskapurin ítøkilig mál, ið sbrt. tingskipanini skulu leggjast fyri formansskapin, mál av grundregluligum týdningi og/ella stórum týdningi og mál, sum annars skulu verða viðgjørd eitt nú:
1) Hægri fyriskipaðar spurningar løgtingsarbeiðinum viðvíkjandi,
2) lønarviðurskifti løgtingsmanna sbrt. stýrisskipanarlógini § 25,
3) spurningar, um tingmaður í valskeiðnum hevur mist valbæri sítt og tí má siga tingsessin frá sær sbrt. stýrisskipanarlógini § 6, stk. 4,
4) spurningar um at taka óárinið frá løgtingsmanni sbr. stýrisskipanarlógini § 24.
Formansskapurin setir løgtingsskrivstovustjóran sbrt. tingskipanini § 20. Formansskapurin tekur støðu til mál, sum skulu verða burturvíst eftir reglunum í tingskipanini § 57, stk. 1.
Formansskapur valdur av nýggjum 8. mars 2011


text:
Deyðsorsøk
Ein deyðsorsøk ella deyðaatvold er tann atvoldin sum førir til at eitt menniskja doyr. Deyðin kann skyldast náttúrligar orsøkir sum t.d. sjúku av ymiskum slag, tað kann eitt nú vera krabbamein ella hjarta-/æðrasjúkur. Deyðin kann eisini skyldast eina vanlukku, morð ella sjálvmorð. Í londum har deyðarevsing er loyvd, kann deyðin eisini skyldast avrætting. Tá ein persónur doyr, eigur ein lækni at kanna líkið og staðfesta deyðsorsøkina. Um læknin ikki kann staðfesta deyðsorsøkina, ella um løgreglan hevur illgruna um ein ónáttúrligan deyða, so kann løgreglan krevja rættarlæknaliga líkskoðan og um, líkskoðanin heldur ikki kann staðfesta orsøkina til deyðan, kann ein líkskurður vera framdur. Í nógvum øðrum londum er tað rættiliga vanligt við líkskurði, eisini sjálvt um tað ikki er illgruni um ikki náttúrligan deyða, tá verður líkskurðurin gjørdur bert fyri at staðfesta júst hvør orsøkin var til deyðan. Í Føroyum er ikki nakar patologur í starvi, og tí má ein slíkur koma úr Danmark. Í flestu førum, tá líkskurður verður framdur í Føroyum, er tað tí at løgreglan ynskir tað, fyri betri at kunna staðfesta, hví ein persónur er deyður.
Deyðsorsøkir í Føroyum[rætta | rætta wikitekst]
Niðanfyri sæst eitt yvirlit yvir deyðsorsøkir hjá føroyingum í Føroyum árini 1996 til 2010. Orsøkirnar eru bólkaðar í høvuðsbólkar, soleiðis at t.d. allar krabbameinssjúlkur eru taldar saman í ein bólk, øll sløg av hjartasjúkum í ein bólk osfr. Kelda til hagtølini er Heilsulýsing Landslæknans 2011-12, sum byggir á deyðsváttanir hjá føroyingum. Føroyingar sum høvdu bústað í Føroyum, men sum eru deyðir í øðrum londum, t.d. á sjúkrahúsum í Danmark, eru taldir við, meðan útlendingar, sum eru deyðir í Føroyum, men ikki høvdu bústað her, ikki eru taldir við. Landslæknin í Føroyum hevur savnað hagtølini.[1]


text:
Kinversk tekn
Kinversk skrifttekn (kinesisk) ella Hanzi (kinverskt mál: 漢字 einkult kinverskt: 汉字, pinyin: Hànzì; Hàn-folksins skrifttekn, eisini rópt sinogramm) er eitt sett á fleiri túsund fonetiskt-piktografiskum teknum, sum verða brúkt fyri at skriva á kinverskum, japonskum og koreanskum, og harumframt eldri sløg av vjetnamesiskum.
Teknsettið er í Teivan, Suðurkorea, Norðurkorea og Japan kent sum ávikavist hancha, hanja, hangul og kanji. Hvørt tekn sær stendur fyri eitt stavilsi. 30% av teknunum sum verða nýtt dagliga eru einstavilsisorð. Restin er fleirstaviliesorð har týdningurin av teknunum avhongur av, hvørjum tekni/teknum tað stendur saman við. Tey flestu orðini krevja tvey tekn fyri at kunna verða søgd.[1]
Umframt teir regionalu variantarnir, verður tað eisini skilt millum tvey sett av teknum, eitt siðbundi og eitt einkult sett, sum ofta hevur færri pennastrok pr. tekn. Tað siðbundnað settið verður í dag brúkt í Teivan og eisini í størri mun í Hongkong, meðan tað einkla settið av teknum alment er standard í meginlands-Kina, og hjá kinverjum, sum búgva í Singapor og Maleisia.
Søgulig menning[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ DeFrancis: The Chinese Language fact and fantasy. "The Monosyllabic Myth"


text:
Lærarin er lyklapersónurin
06-08-2012
Tað, sum hevur størst týdning í einhvørjari skúlaskipan, eru væl útbúnir og motiveraðir lærarar. Maria V. Hansen, nevndarlimur Føroya Lærarafelags, skrivar
Í mars mánaði í ár skipaði amerikanski undirvísingarmálaráðharrin,Arne Duncan, fyri eini stevnu í New York, sum kallast International Summit on the Teaching Profession. Við á stevnuni luttóku limalondini í OECD, m.a. Danmark. Endamálið er at betra um undirvísingarskipanir í teimum ymisku londunum við at geva hvør øðrum íblástur.
Í ár vóru trý høvuðsevni: skúlaleiðsla, at skaffa arbeiðsmegi og lærarar, sum megna at undirvísa við tí vitanini, sum finst í 21. øld.
Tað, sum hevur størst týdning í einhvørjari skúlaskipan, eru væl útbúnir og motiveraðir lærarar, segði Andreas Schleicher, sum er varastjóri og útbúgvingarráðgevi hjá OECD. Dygdin í eini útbúgvingarskipan kann ongantíð gerast betri enn dygdin av lærarunum, sum undirvísa. Ongar broytingar innan skúlabygnaðin nytta nakað, uttan so at tær implementerast í floksstovuni, og tey stýrandi eru noydd at hava læraran við frá byrjanini av, greiddi Andreas Schleicher frá. Andreas Schleicher er sami maður, sum hevur verið við til at gera Pisa-kanningina.
Eg fái sostatt enn einaferð váttan fyri, at dygdin í skúlaskipanini stendur og fellur við dygdini av læraranum.
Tað sigur seg sjálvt, at eru arbeiðsumstøðurnar hjá læraranum vánaligar, her hugsi eg bæði um fysisku- og sálarligu karmarnar, so nyttar lítið, at hann er vælútbúgvin. Tað vísa kanningar, og tað er almenn vitan, at ein strongdur lærari ikki er ein góður lærari.
At økja um uppgávurnar ella at hækka næmingatalið í flokkunum upp um 24 er ikki gott, hvørki fyri næmingin ella læraran. Tað er umráðandi, at arbeiðsuppgávan og tíðin eru hóskandi; um ikki, er tað bara ein spurningur um tíð, áðrenn lærarin fær strongd. Undirvísingin er í øllum førum ikki nøktandi, hóast hon á pappírinum sær út til at vera í lagi.
Hóast tíðirnar ikki eru góðar, og vit mugu hugsa um, hvussu vit fáa sum mest burturúr skattakrónunum, so er tað sera umráðandi, at politikararnir ikki gera skúlaskipanir, í ringum tíðum, fyri at spara pening, so tað á pappírinum sær út til at vera í lagi, men í veruleikanum als ikki riggar. Tí tað er at svíkja tey óseku: børnini. Tey koma at hava strongdar lærarar, sum tessvegna ikki megna at geva dygdargóða frálæru.
Hetta vóni eg, at mentamálaráðharrin Bjørn Kalsø hevur í huga,í hesum tíðum, har øll bara tosa um krónur og oyru, ja ella um makrel og fiskiloyvi.


text:
Flogfar
Flogfar er heitið á øllum flúgvarum, sum eru tyngri enn luftin - tyrlur, sveimflogfør, drekaflogfør og flogfør við føstum veingjum og motori. Helst øll stor ferðamannaflogfør og stríðsflogfør hava jetmotorar, sum gera, at tey kunnu flúgva skjótt og høgt. Tey smáu flogførini hava oftast skrúvur. Tey eru stuttleikaflogfør ella einstaklingsflogfør. Tað eru ikki 100 ár síðan, at tey skjótastu skipini sigldu í meira enn 1 veku tvørtur um Atlantshav. Nú flúgva tey skjótastu ferðamannaflogførini teir 4800 km. í minni enn sjey tímar. Teir stóru motorarnir í stríðsflogførum gera, at tey kunnu flúgva meira enn 3200 km./t., ella tríggjar ferðir skjótari enn ljóðið.


text:
Guptaríkið
Guptaríkið (320-600 [1]) var eitt stórveldið í Norðurindia. Tá ið Kushanríkið syndraðist, varð India skift sundur í mong kongsdømi og tjóðveldi. Í 320 vaks Chandragupta 1. í Magadha um ríkið sítt, tá ið hann legði partar av grannalondunum undir seg og gifti seg við einari kongsdóttir av mætari ætt. Sonur hansara Samudragupta hertók land norðari og skapaði møguleikar fyri nógvum handli. Meðan skilagóði Chandragupta 2. stýrdi frá 376-415 var friðarligt og stór framgongd í ríkinum, og hesa tíðina var India mætasta og størsta ríki í Ásia. Í Guptaríki vóru fleiri heimastýrd kongsdømi, sum høvdu svorið Guptakongum trúskap. Tað fór at ganga aftur á Guptaríki, tá ið tann seinasti guptakongurin doyði í 467 [2][3].
Guptatíðin verður ofta søgd at hava verið ein mentanarlig gulltíð. Byggifrøði, list og bókmentir blómaðu í hesari friðartíð. Mangar fagrar borgir vórðu reistar, og mong prýðilig tempul vórðu bygd, harímillum stupain (hválvskapaður halgidómur) í Sarnath, har Buddha helt sínar fyrstu fyrilestrar. Kalidasa, eitt hitt mætasta skaldið og sjónleikaskaldið í India, yrkti nøkur av sínum kenslubornastu ørindum, meðan Kumaragupta ráddi í 415-455. Dansur og tónleikur mentu seg til klassiska indiska list, og vakrar buddha- og hindumyndir gjørdust fyrimyndir hjá eftirtíðar listafólk [4]. Málfrøðingar granskaðu forna málið sanskrit, og tað varð nýtt sum bókmentamál og trúarmál. Lærda yvirstættin í øllum India skilti sanskrit. Mangir lærdir háskúlar vóru í Guptatíðini. Á buddhistiska háskúlanum í Nalanda lærdu á slíkum lærustovnum málfrøði, átrúnað, skilvísindi, læknavísindi og heimspeki.
Guptakongar[rætta | rætta wikitekst]
- Maharaja Śri Gupta
- Ghatotkacha
- Chandragupta I
- Nishamusgupta
- Samudragupta
- Ramagupta
- Chandragupta II
- Kumara Gupta I
- Skandagupta
- Purugupta
- Kumaragupta II
- Budhagupta
- Narasimhagupta Baladitya
- Kumaragupta III
- Vishnugupta
- Vainyagupta
- Bhanugupta
- Shashankgupta


text:
Hanus G. Johansen
Hanus Gerdum Johansen, best kendur sum Hanus G. ella Hanus G. Johansen, er føddur í Klaksvík 18. juni 1950. Hann er kendur sum vísusangari og hevur millum annað tulkað norska yrkjaran Jakob Sande. Hann framførir onkuntíð við Aldubáruni og hevur eisini sungið saman við Frændum. Í 1998 var hann føroyskt innslag á mentanartiltaki í økinum kring Flekkefjord í Noregi. Hanus er eisini kendur fyri at tulka yrkingarnar hjá kenda føroyska skaldinum Poul F. Joensen. Hanus hevur gjørt lag til fleiri av yrkingunum hjá Poul F. Hann gav út LP og kasettuband í 1988, sum nevndist "Gaman og álvara - Hanus syngur Poul F." Henda útgáva kom út sum fløga (CD) 20 ár seinni í 2008.[1]
Innihaldsyvirlit
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
- Á fold eru túsund gudar - Yrkingar eftir Poul F. Joensen, Hanus hevur gjørt løgini. Útgávudagur 18. november 2012 á føðingardegnum hjá Poul F.
- HØRPUSPÆLARIN 2010 Hanus syngur Poul F. yrkingar og hevur henda fløga fingið bestu ummæli og sigst at vera ein varði í Føroya tónlistasøgu.
- "Eitt blað eg á kann skriva", Juni 2010, EP-fløga við løgum eftir Hanus G. Johansen og tekstum eftir Hans Jákup Glerfoss. Fløgan kom út tann dagin Hanus fylti 60 ár á hátíðarhaldi í Norðurlandahúsinum.
- Hanus G. Johansen & Aldubáran - "frå leddigen - Jakob Sande-dikt i færøysk tonedrakt. CD, útgivin 2006, 100 ár eftir at Jakob Sande varð føddur.[2]
- Bouquet - Hanus G. Johansen & Aldubáran. CD, útgivin 2000, tað árið Hanus fylti 50 ár.[3]
- Nósi - Kristian Blak (Barnafløga)
- Ung um aldarmóti. [4]
- Gaman og álvara - Hanus syngur Poul F. LP og kassetuband í 1988. CD í 2008.[5]
- Syng bara við - Kristian Blak & children. Upprunaliga útgivin sum LP í 1985, seinni útgivin sum CD.
Heiður[rætta | rætta wikitekst]
- 2013 - Listavirðisløn Nólsoyar Páls á 75.000 krónur[6]
- 2012 - Sømdargáva landsins (árlig upphædd á 20.000 kr. restina av lívinum, fyrstu ferð í 2013)[7]
- Tilnevndur til Planet Awards 2012 í bólkinum Ársins einstaklingur[8]
- Tilnevndur til Planet Awards 2010 í bólkinum Ársins einstaklingur/bólkur
- Tilnevndur til Planet Awards 2010 í bólkinum Besta útgáva við fløguni Hørpuspælarin
- Listavirðisløn Miðlahúsins[9]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Rateyourmusic.com
- ↑ Aldubaran.com, frå leddiken
- ↑ Aldubaran.com, Bouquet
- ↑ TUTL.com
- ↑ Rateyourmusic.com
- ↑ in.fo, Heimstaðurin heiðraði Hanusi G. Johansen
- ↑ MMR.fo
- ↑ Planet.fo Hesi eru tilnevnd til Planet Awards 2012
- ↑ Litteraturpriser.dk


text:
Summar
Summar er tann parturin av árinum, har ið tann onnur hálvkúla jarðarinnar vendir móti sólini. Á norðaru hálvkúlu er hetta galdandi frá 21. ella 22. juni til 22. ella 23. september, meðan tað á syðru hálvkúlu er galdandi frá 21. ella 22. desember til 20. ella 21. mars.
Tað er eisini vanligt at siga, at summarið er kalendaramánaðarnar juni, juli og august á norðaru hálvkúlu.
Um summarið eru dagarnir langir og næturnar stuttar. Á norðaru hálvkúlu er tað soleiðis, at jú longri norður ein kemur, jú longri gerast dagarnir um summarið. Norðanfyri polarkringin síggja tey sólina á miðnátt, har fer hon als ikki niður. Av tí at sólin stendur hægri á himmalinum um summarið og er frammi í fleiri tímar enn aðrar árstíðir, so er tað eisini heitari um summarið enn tað er hinar árstíðirnar.
Summarið er árstíðin ið er ímillum vár og heyst.


text:
Antarktis
Antarktis er meginlandið á suðurpólinum og bleiv funnið 1820. Suðurkollur er undir altjóða sáttmála, sum bannar londum at eiga ella gangnnýta landið.
Innihaldsyvirlit
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Suðurkollur er stórt meginland, og uttan um eru stór høv. Suðurkollur er fjarskotnasta og ómildasta land í heiminum. Oman á næstan øllum meginlandinum er tjúkkur ískappi; úti við strendurnar brotnar í heilum burtur av ískappanum - ísurin kálvar - og ovurstór ísfjøll - upp í 200 km reka til havs.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Suðurkollur er einasta meginland, har fólk ongantíð hevur búsett seg - einastu fólk, ið eru har, eru granskarar, ið granska til dømis jarðfrøðina, veðurlagið og lofthavið uppi yvir Suðurkolli.
Bara um 1200 fólk eru á Suðurkolli um veturin; um summarið eru um tríggjar ferðir so nógv fólk. Øll eru vísindafólk og granska, og 46 granskingarstøðir eru spjaddar um alt meginlandið. Øll hús eru ógvuliga væl bjálvað fyri nógva kuldanum, og nøkur eru grivin niður í ísin, har tað lívir betur, serliga í vindi. Dieselmotorar gera ravmagn til húsini, og allar støðir hava nóg mikið niður fyri av olju, mati og aðrari útgerð til í minsta lagi eitt ár, skuldi ikki verið komandi fram til teirra fyri veður.
Granskarar úr øllum heiminum koma til Suðurkoll at granska veðurlagið, jarðfrøðina og sjáldsama dýra- og plantulívið. Av elligomlum grótsløgum fæst vitan um menning jarðarinnar í jarðfrøðiligari fornøld, og mongu torusteinarnir, sum eru dotnir niður á ísin, geva granskarum upplýsingar úr rúmdini.
Vísindafólk bora niður ígjøgnum ískappan og taka kjarnan upp, soleiðis kunnu tey granska broytingar, sum hava verið, í veðurlagnum.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
Bothoyggj og Mount Scott vestur við antarktisku hálvoynni
-
Fotomynd av Antarktis tikin úr einum fylgisveini
-
Pingvinurnar í Antarktis hava higartil fingið frið
-
-
-
-
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- Npolar.no - Norsk polarinstitutt
- Antarctic Place-names Commission of Bulgaria
- Illustrated map of Livingston Island and Greenwich Island


text:
Tunlar í Føroyum
Í Føroyum eru 18 tunlar, harav tveir undirsjóvartunlar. Hvalbiartunnilin var fyrsta berghol í Føroyum. Tað var liðugt í 1963. Hann er millum Trongisvág og Hvalba. Nógvir aðrir tunlar eru eisini í Føroyum, t.d. 13 vatnorkutunlar. Fyrsti vatnorkutunnilin í Føroyum er stívliga 100 m. og gongur ígjøgnum ein heygg millum Ryskivatn og rørini, sum vórðu løgd oman í Botn vestantil á Suðuroynni, har fyrsta ravmagnsverk varð bygt í 1921. Longsti tunnilin í Føroyum er ein vatnorkutunnil í Eysturoynni, hann er 6,6 km. langur úr Norðskála í Eiðisvatn. Longsti vegatunnil í Føroyum er Norðoyatunnilin, hann er 6,3 km. Longsti tunnil í Føroyum er Norðoyatunnilin við 6.300 metrum.
Innihaldsyvirlit
Yvirlit yvir tunlar í Føroyum[rætta | rætta wikitekst]
Koyritunlarnir í Føroyum eru hesir:[1]
Íroknað í hesum lista eru ikki onnur sløg av tunlum enn koyritunlar, til dømis vatnsavningartunlar ísv. vatnorkuverk.
Uppskot um nýggir tunlar[rætta | rætta wikitekst]
Nógv uppskot hava verið um nýggjar tunlar í Føroyum millum ár og dag. Í 2007 gjørdi Landsverk "Heildarætlan 2008-2020", ið m.a. lýsti ymsar nýggjar tunlar, herundir longdir, kostnað og netto samfelagsvirði av ymsum nýggjum tunlum. Niðurstøðurnar í heildarætlan 2008-2020" viðv. nýggjum tunlum vóru:[2]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ landsverk.fo: "Tunlar"
- ↑ Landsverk: Heildarætlan 2008-2020 fylgiskal 2: Kostnyttu rokning og greining av avleiðingum, Landsverk 2007 (PDF-skjal)


text:
Íslandsgás
Íslandsgás ella svalbarðsgás (frøðiheiti - Anser brachyrhynchus) líkist korngás og grágás á liti, men er góðan mun minni. Nevið er stutt, svart í innara helmingi, reytt í ytra. Føturnir eru reyðir. Tær eiga í ómetiligum meingi norðuri á Svalbarði og helst longur norðuri við. Um veturin eru tær í óføra stórum flokkum í Skotlandi og Onglandi, so varnar, at tað er ikki meir enn hending at sleppa teimum nær. Sera sjaldan vitast korngás ella svalbarðsgás at vera sæddar í Føroyum. Ivaleyst eru tær tó ikki so heilt sjaldsamar. Flestallir menn kenna tær ikki frá grágás, sjálvt um teir hava tær í hondini; og sjálvt teir fuglakønu kunna ikki kenna tær, uttan teir koma teimum nøkurlunda nær.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
23-10-2014 | FVG - Tíðindi
Fiskivinnuroyndir er játtan hjá Fiskimálaráðnum, sum stuðlar royndir og kanningar – bæði praktiskar, vinnuligar og vísindaligar, ið menna og økja um f
12-02-2014 | FVG - Tíðindi
Aftur í ár er avgjørt er at hava ein framløgudag fastalávintsmánadagin 3. mars 2014, har verkætlanumsitarar og -leiðarar greiða frá, hvat er komið bur
05-01-2014 | FVG - Tíðindi
Fiskimálaráðið hevur gjørt av at játta pening til 11 nýggjar verkætlanir av játtanini til Fiskivinnuroyndir 2014.
21-11-2013 | FVG - Tíðindi
17 nýggjar og 7 framhaldandi umsóknir hava søkt um stuðul fyri 2014
26-10-2013 | FVG - Tíðindi
Fiskimálaráðið hevur gjørt av at játta pening til 13 nýggjar verkætlanir av játtanini til Fiskivinnuroyndir 2013.
fvg.fo er heimasíða, sum lýsir granskingar- og menningarvirksemið innan fiskivinnu, sum Fiskimálaráðið umsitir.
Fiskimálaráðið hevur gjørt av at játta pening til 11 nýggjar verkætlanir av játtanini til Fiskivinnuroyndir 2014. Harumframt er framhaldandi játtan latin 7 verkætlanum, sum byrjaðu í 2011/12 og 2013 (sí Kunning um FVG 2014)


text:
Jaguarur
Jaguarur (frøðiheiti - Panthera onca) er rándýr av kattarslag. Jaguarurin veiðir einsamallur í Amasonas frumskóginum, bæði á jørðini, uppi í trøunum og í vatninum. Hetta merkir, at hann etur bæði hjørtir, apur og skjaldbøkur. Hesin stóri køtturin hevur ongan, ið hóttir hansara veiðiøki. Skinnið á jaguarinum er soleiðis litt, at hann er ringur at síggja í gróðrarmikla frumskóginum.
Jaguarurin sníkir seg tætt at fonginum á sama hátt sum tikarin. Jaguarin bítur so fast, at tá ið hann drepur sín fong, bítur hann dýrið beinleiðis í høvdið heldur enn at bíta tað í hálsin. Jaguarur tekur nógv ymisk dýr, t.d. tapirar, froskar, fisk, leitidýr, gnagdýr og smáar keimanar, suðuramerikansk krokodilla.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]


text:
Everglades
Everglades í Florida í USA er friðað mýrilendi við mongum sjáldsomum plantum og dýrum. Fyrr var lendið nógv størri, men partar av Everglades eru drenaðir og verða nýttir til sukurlundir. Norðari partur er víðførar sevmýrar við hólmum og grynkum. Sunnan fyri er vaðil (lendið, sum liggur turt á fjøru). Á oyrareingjunum eru saltar mýrar við mangrovugróðri. Tjóðargarðurin Everglades National Park í Suðurflorida varð stovnaður í 1947 og hevur altjóða týdning sum varðveitsla av mýrilendi og granskingarøki við upprunaskógi og áum.


text:
Norröna
Norröna er størsta ferðamannaskip í Føroyum sum siglir millum Tórshavn, Hirtshals[1] og Seyðisfjörður. Hon sigldi ímillum Hanstholm, Tórshavn, Bergen, Seyðisfjörður og Scrabster.
Í 2006 fór Smyril Line at tosa um at skifta út Lerwick við Scrabster, men hetta vakti stóra øsing, ikki minst frá hetlendingum, sum hava fíggjað stóran part av Norrönu. Frá summarinum 2007 er Norröna kortini farin at sigla aðruhvørja viku til Lerwick og aðruhvørja viku til Scrabster.
Frá 2009 siglir Norröna bara ímillum Hanstholm, Esbjerg, Tórshavn og Seyðisfjörður[2].
Seinni gavst Norröna at sigla til Hanstholm og fór í staðin ta sigla til Hirtshals.
Innihaldsyvirlit
Norröna I[rætta | rætta wikitekst]
Tann gamla Norröna var bygd í 1973 í Rendsborg sum Gustav Wasa. Frá 1983 æt hon Norröna og sigldi fyri eigaran Smyril Line millum Danmark, Føroyar, Ísland og Noreg. Hetta skipið hevði pláss fyri 1.050 ferðafólkum og 300 bilum. Avloysarin er tann nýggja Norröna (frá 2003).[3] Men tað gamla skipið er enn undir føroyskum flaggi - sum trúboðanarskipið Logos Hope.
Norröna II[rætta | rætta wikitekst]
Tann nýggja Norröna er eitt luksusskip. Tað var bygt í Lübeck, og 8. apríl fór hon jomfrútúrin úr Týsklandi við kós ímóti Føroyum, har hon varð sett í rutusigling 10. apríl 2003.
Við eini longd upp á 164 m og eini breidd á 30 m hevur hon pláss fyri umleið 1.500 ferðafólkum og eisini 800 bilum. Manningin telur umleið 120 fólk.
Norröna hevur luksuskømur, stór handilsøki, góðar matstovur, barrir, dansihøli, spælipláss til børn, svimjihyl, venjingarhøll o.s.fr.
Norröna II kostaði umleið 100 mió. evrur, sum var rættiliga dýrt fyri Smyril Line, og tað gav reiðarínum fíggjarligar trupulleikar. Men tað kláraði seg, og nú er tað við íslendskari, hetlendskari og almennum stuðli tryggjað, at Norröna verður verandi eitt føroyskt skip.
-
-
Nýggja Norröna fer framvið Koltri
-
Nyggja Norröna á Havnini
-
Nyggja Norröna á Seyðisfirði


text:
Afrikas Renaissance
Afrikas Renaissance varð avdúka á 50 ára degnum síðan Senegal í Afrika fekk sjálvstýrið - 4. apríl í 2010. Standmyndin vísir ein vælbygdan mann, eina kvinnu og eitt barn, ið skoða út yvir Atlantshavið. Hon skal vera eitt tekin um framgongd og samanhald, sigur forsetin í Senegal, Abdoulaye Wade.
Standmyndin, ið hevur fingið navnið Afrikas Renaissance, hevur kosta 113 milliónir krónur at byggja og er størri enn Frælsisgudinnan í New York City. Sambært kritikarum vísir standmyndin onki annað enn persónlig mál og stórheits øði hjá forsetanum.


text:
Warren Buffett
Warren Edward Buffett (føddur 30. august 1930 í Omaha, Nebraska) er heimsins næstríkasti persónur. Buffet hevur mist 25 milliardir dollarar í 2008. Hann eigur kortini 37 milliardir dollarar, og er sostatt heimsins næstríkasti persónur.
Hann hevur gjørt hepnar íløgur seinastu árini, og økti ognina við næstan 50 miljardum í 2007, uppí 62 miljardir dollarar. Kendi amerikanski ríkmaðurin, sum lá ovastur í 2008 við 62 milliardum, liggur nú á øðrum plássi við 37 milliardum dollarum, meðan meksikanski ríkmaðurin Carlos Slim Helú á triðja plássi bert hevur 35 milliardir dollarar eftir.
Til tess at bjarga Harley Davidson hevur Warren Buffet gjørt av at læna fyritøkuni 300 milliónir dollarar. Fyri hann er hetta helst smápengar, men hetta er eftir øllum at døma bjargingin fyri Harley Davidson. Hann ger hetta tó ikki fyri einki. Harley Davidson skal gjalda honum 15 prosent í rentu um árið av hesum láni.


text:
Saksun
Saksun er ein gomul bygd á norðursíðuni á Streymoynni. Landslagið við bygdina er sermerkt. Gamli garðurin Dúvugarður er framvegis virkin, men gomlu íbúðarhúsini eru ídag friðaði og standa sum eitt minni um farnar øldir. Millum Saksun og Vestmanna stendur millum annað Koppenni ið er hægsta fjall á Streymoynni. Við báti slepst inn á víkina uttan fyri bygdina Saksun. Ein smalur ósi rennur millum havið og Pollin, sum annars er avskorin frá havinum av sandgrynnum. Bert heilt smáir og lættir bátar sleppa inn á Pollin og bert á flóð. Úr Saksun gongur vegurin oman gjøgnum Saksunardal, har gróðurin er nógvur. Í bygdini Saksun eru fleiri garðar, sum hava staðið í øldir.
Í Saksun er ikki bara vakurt á hásumri, tá mong ferðafólk vitja.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fyri nøkrum hundrað árum síðani fórst skipið, sum seinni mest er umtalað Saksunarskipið, í Saksun. Í lastini var millum annað viður, og tá farmurin varð seldur á uppboðssølu, varð ein stokkur av pommerskari furu seldur til Nólsoyar, har hann varð nýttur at byggja eina stovu í húsunum við Brunn, og tríggir aðrir stokkar vórðu seldir til Suðuroyar. Maðurin, sum keypti teir tríggjar stokkarnar, bant teir saman til ein flaka, setti segl á og sigldi í hesum líki stokkarnar suður.


text:
Paul McCartney
Paul McCartney (føddur 28. juni 1942 í Liverpool) er ein av heimsins kendastu sangskrivarum. Hann byrjaði yrkisleið sína í The Beatles saman við John Lennon, George Harrison og Ringo Starr. Saman skrivaðu Lennon og McCartney teir flestu sangirnar hjá The Beatles.
The Beatles vóru virknir millum 1962 og 1970. Í 70'unum fekk Paul McCartney sær ein nýggjan bólk, so hann aftur fekk spælt konsertir. Bólkurin nevndist Wings. Einastu tónleikararnir, sum eru við á øllum Wings plátunum eru umframt Paul McCartney, kona hansara Linda McCartney og gittarleikarin Denny Lane, sum eitt skifti hevði spælt í enska tónleikabólkinum The Moody Blues. Wings vórðu upploystir um árskiftið 1980, og síðani tá hevur Paul McCartney virkað sum solistur.
Sambært Guinnes metbókini, so er Paul McCartney ríkasti tónleikari í heiminum.
Paul McCartney pláturnar[rætta | rætta wikitekst]
- The Family Way - 1967
- McCartney - 1970
- Ram - 1971
- Wild Life - 1971
- Red Rose Speedway - 1973
- Band On The Run - 1973
- Venus And Mars - 1975
- Wings At The Speed Of Sound - 1976
- Wings Over America - 1977
- London Town - 1978
- Wings' Greatest - 1978
- Back To The Egg - 1979
- McCartney II - 1980
- Tug Of War - 1982
- Pipes Of Peace - 1983
- Give My Regards To Broad Street - 1984
- Press To Play - 1985
- Flowers In The Dirt - 1987
- All The Best - 1987
- Choba V CCCP - 1987


text:
Tyrlur
Tyrlan er fjølbroyttasta maskinan, ið er á flogi. Hon flýgur frameftir, aftureftir ella eftir lið. Hon kann eisini fara beint oppeftir og niðureftir ella bara hanga í sama stað. Tyrlan kann fara uppfrá ella seta seg og henni nýtist onga flogbreyt. Tí er hon hent, har ið illa er atkomandi og á sjónum. Eisini kann hon seta seg ovast á háhúsum. Tyrlur eru í øllum støddum. Tann minsta er ætlað eittans fólki, og tann størsta kann sum einki lyfta ein lastbil.
Tyrlan hevur ein ella tveir tyrlar, sum fáa hana uppfrá, og sum seta ferð á frameftir. Úr tyrlisbløðunum kemur megin, sum fær tyrluna á flog. Tyrlisbløðini eru úr sterkum plasti. Ukreinski amerikamaðurin, Igor Sikorsky, bygdi VS 300 í Connecticut í 1939. Hetta var fyrsta tyrlan við einum tyrli, og síðan hava tyrlur líkist henni.


text:
Bretska Samveldið
The Commonwealth ella Commonwealth of Nations (føroyskt: Bretska Samveldið) er samgonga ímillum Stóra Bretland og 50 av gomlu hjálondum tess. Onglendingar hava altíð verið eitt siglandi fólk, og væl hevur dámt teimum at leggja lond undir seg. Fólk úr Bretlandi flutti til tey nýggju londini, og enskt kom at verða høvuðsmálið í nógvum av teimum. Um ár 1900 ráddu teir fyri Avstralia, Nýsæland, Kanada, India og einum stórum parti av Afrika, umframt fleiri smærri landspørtum og oyggjum. Tey flestu av hesum londum hava nú fingið sjálvstýri, men eru kortini upp í einum felagsskapi við Bretlandi, soleiðis at Bretlands kongur eisini er kongur í teimum.


text:
Saladin
Saladin (føddur 1137 ella 1138, deyður 4. mars 1193; Kurdiskt: Selahaddîn Eyûbî; arabiskt: Salah ad-Din Yusuf Ibn Ayyub; صلاح الدين يوسف ابن ايوب; Salah ad-Din; fulla navn hansara: al-Malik al-Nasir Salah al-Din Abu al-Muzaffer Yusuf ibn Ayyub ibn Shadi[1]) var ein kurdiskur, muslimskur herleiðari, sum grundlegði Ayyubide-ríkið í Egyptalandi og Sýria. Hann er kendur bæði í tí kristna og muslimska heiminum fyri hansara riddaraliga og umsorganarliga atburð undir krossfaratíðini.
Hann varð føddur í Tikrit, sum liggur í einum øki sum í dag er í Irak, og gjørdist sultanur yvir Egyptalandi og Sýria.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Kurt Villads Jensen: "Politikens bog om korstogene" Politikens Forlag 2005 síða 82


text:
Mál
Eitt mál kann sigast at vera ein kota hjá tjóðum og fólkum til at senda boðskap við. Menniskju brúka málið til at samskifta við hvønn annan, fyrst og fremst við talu men eisini á skrivt ella við teknum. Málið er sett saman av orðum, og hvørt orðið hevur ávísa merking. Í øllum heiminum eru um 6-7000 mál. Føroyskt er eitt av heimsins minstu málum av talaðum málum. Nógv smá mál kring heimin verða ikki talaði longur.
Mál er neyðugt amboð í politiskum, fíggjarligum og mentanarligum virksemi; alt meir sum eitthvørt tjóðmál breiðir seg, alt meir økist sostatt veldið og ávirkanin hjá tjóðini. Nú royna Stóra Bretland og USA at víðka nýtsluna av enskum, og hetta fær ikki verið uttan samband við royndina at víðka teirra megi og ávirkan. Sagt verður, at franskir myndugleikar stúra fyri, hvussu tað gongur aftur á hondina við tí franska málinum. Hetta er, tá ið samanum kemur, ikki bert eitt málsligt vandamál, men rakar eisini franskt vald og franska ávirkan á heimsins leikpalli.
Málvísindini verða nevnd málfrøði. Summir málfrøðingar vilja vera við, at um eini 100 ár eru helmingurin av teimum o.u. 6000 tungumálunum, ið eftir liva í heiminum, deyð. Og tað er ikki bert málini, ið doyggja; eisini øll tann fjølbroytta mentan, ið livir og er treytað av einum máli, doyr við tí. Vandin er tann, at málið hjá teimum, ið politiska og fíggjarliga valdið hava, trokar seg inn á málið hjá teimum minni mentu, ikki tí at tað málsliga er nakað betri, men stutt sagt tí at tað umboðar vald. Í samskifti, har ið luttakararnir hava ymisk móðurmál, men allir bert nýta eitt teirra, er valdið lagt í hendurnar á tí, sum hevur hetta málið til móðurmál; men trupulleikarnir, ið standast av málsligum smámunum og vantandi kunnleika í samskiftismálinum eru latnir teimum, sum ikki hava hetta samskiftismálið til móðurmál. Harafturat verður við "heimsmálum" ikki bert framt málslig, men við lít eisini mentanarlig kúgan.
Málið hevur tvær funksjónir:
- Innihald (tað, mann faktiskt sigur) - samskiftisfunksjón
- Samskiftisháttur (mátin, mann sigur tað uppá) - identitetskapandi funksjón
Hesar báðar funksjónir hava tvær mótstríðandi avleiðingar: Samskiftisfunksjónin hevur við sær at tað verður meiri standardisera og eins, meðan identitetsfunksjónin hevur við sær fjølbroytni og variasjón.
Tá mann sendir boðskap við máli, so er tað grundleggjandi fýra endamál:
- Indikativ Leggja fram. At úttala seg um naka veruligt í heiminum
- Imperativ Geva ordra. At heimurin skal verða, sum eg sigi
- Interrogativ Spurningar. At finna út av, hvussu heimurin í veruleikanum er
- Optativ Ynskir. At ímynda sær nakað óveruligt um heimin
Í málinum er vanligt at skilja í millum týdningin av orðum
- Prototypisk umboð fyri kategoriir. Dømi; at ganga. Annað dømi; ein bók
- Hypernym liggur omanfyri prototypir. Dømi; at flyta seg. Annað dømi; lesitilfar
- Hyponym meiri neyv definisjón. Dømi; at halta. Annað dømi; ein orðabók
Tá mann greiðir mál, býtur mann málið upp í:
- Fonetik verulig lýsing av orðaljóðum. Akustisk ljóð
- Fonologi tað minsta elementið, sum kann broyta týdningin av orðinum
- Morfologi tað minsta elementið í málinum, sum hevur ein týdning. Dømi; maðurin. maður - in (rót - bundið)
- Syntaks reglur fyri hvussu man ger ein setning. Reglur í málinum
- Semantik læran um týdningin av málinum, hvussu mann skipar vitanina um heimin
- Pragmatik hvussu mann nýtir málið. Tulkingar og týdningar, sum mállæran einsmøll ikki kann greiða frá. Dømi; Um mann spyr "Hevur tú ur?" So er tað ófólkaligt at svara "ja", sjálvt um mállæran sigur at tað skal mann. Rætta svarið uppá spurningin er jú at fortelja spyrjaran, hvat klokkan í veruleikanum er.
Málið skal; vera passandi, hava gjøgnumskygni, fella væl og vera rætt. Málið ger, at fólk í felag geva sær far um, tað sum tosað verur um, og at fólk kunnu samskifta um hvat sum helst; bæðið veruligt og óveruligt, í og uttanfyri støðuna, tey sjálvi eru í.
Vit kunnu gera vart við okkum, við tí samma málsliga mynstri men við ymiskum ljóðum - accent. Hvørja dialekt mann nýtir, veldst um hvagani mann er, men eisini hvussu vil vera viðgjørdur av móttakaranum. Harafturat veldst tað um evni, samskiftismiðil, og hvat mann væntar av málinum.
Eitt, sum verður nógv nýtt í málinun uttan at mann ger sær far um tað, er metonymi. Tað er, tá mann nýtir eitt orð, men orðið merkir meiri, enn grundtýdningurin. Dømi: "Hann gongur á Hoydølum." Hoydalar í hesum døminum merkir studentaskúlin, sum liggur í Hoydølum. Annað dømi: "Halldor Laxness liggur á hylluni." Tað er ikki persónurin, sum liggur á hylluni, men ein bók, har hann er rithøvundur til, sum liggur á hylluni.
Innihaldsyvirlit
Sosial dimensjón[rætta | rætta wikitekst]
Mann varierar hvat mál og dialekt mann nýtir, alt eftir hvør tað er, mann tosar við. Her sipast til individualisering og fløktar sosialar identitetir. Sosialur status ger av hvussu rætt orðini mann nýtir eru. Verða orð nýtt, sum vera nýtt av fólkum av høgum sosialum statusi, so verða hesu orð góðtikin og sæð sum at vera røtt. Tað vil siga, í hesum sammanhengi snýr tað seg ikki um at tey røttu orðini vera vald útfrá innlitið, men meiri av tilvild. So sjálvsmyndin ella identiturin, sum mann ger av sær sjálvum gjøgnum málið, ikki kann koma fyri uttan so, at mann samanber og metir um sosialar bólkar.
Útlendsk ávirkan[rætta | rætta wikitekst]
Málið verður eisini ávirka av útlandinum. Hvussu mann sær uppá aðrar tjóðir og mentanir hevur nógv at gera við makt og dominans. Tey mál, sum mann sær upp til, lænir mann orð og hættir frá. Til dømis íslendskt hevur havt eina ávirkan á føroyskt.
Sapir-Whorf hypotesan[rætta | rætta wikitekst]
Í 1929 komu granskarar framm eini hypotesu, sum er uppkallað eftir teimum, sum sigur at fólk eru avmarkaði, tá tað snýr seg um, hvat tey kunnu hugsa, alt eftir hvat mál tey nýta. Tað er ógjørligt at hugsa tankar sum málið ikki loyvir. Málið er sum ein ramma, har hugsaðu tankarnir ikki kunnu fara út um. Vísindin er ikki komin til nakað endaligt svar um hetta.


text:
1985
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 10. januar - Atli P. Dam verður løgmaður í Føroyum, og fer Pauli Ellefsen úr løgmansstarvinum.
- Leirvíkartunnilin verður latin upp.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Kappróður[rætta | rætta wikitekst]
- 28. februar - Róðrarfelagið Knørrur í Tórshavn verður stovnað.
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2. mai - Nanna Øland Fabricius
- 24. oktober - Wayne Rooney, enskur fótbóltsleikari
- 18. desember - Heidi Andreasen av Eiði (fødd í Havn), føroyskur svimjari.


text:
Danielsen
Danielsen er eitt norðurlendskt eftirnavn, tað er 14. vanligasta eftirnavnið í Føroyum. Eftirnavnið merkir Sonur Daniel.
Innihaldsyvirlit
Kend fólk sum eita Danielsen:[rætta | rætta wikitekst]
Føroyingar[rætta | rætta wikitekst]
- Arnbjørn Danielsen, rithøvundur.
- Atli Danielsen, fótbóltsleikari.
- Dánjal Pauli Danielsen, rithøvundur og politikari.
- Dánjal Pauli Danielsen, kongsbóndi og politikari.
- Joen Danielsen (Kvívíks Jógvan), yrkjari.
- Kristina Háfoss (fødd Danielsen), økonomur og politikari.
- Páll Danielsen, sjónleikari og raddaleikari.
- Steffan Danielsen, listamaður.
- Trygvi Danielsen, rithøvundur og tónleikari.
- Victor Danielsen, trúðboðari, rithøvundur og bíbliutýðari.
Danir[rætta | rætta wikitekst]
- John Danielsen, fótbóltsleikari
Norðmenn[rætta | rætta wikitekst]
- André Danielsen, fótbóltsleikari.


text:
7th Heaven
7th Heaven er ein amerikonsk sjónvarpsrøð í 11 pørtum, sum Brenda Hampton hevur framleitt 1996-2007. 7th Heaven var ein sera væl umtókt sjónvarpsrøð. Sunnudagin 13. mai 2007 var síðsti parturin av heimskendu sjónvarpsrøðini vístur á CW Television Network í USA.
Sjónvarpsrøðin hevur fingið fleiri virðislønir [1], og við eru kendir sjónleikarar sum Haylie Duff, Ashlee Simpson og Mary-Kate Olsen.
Familjan[rætta | rætta wikitekst]
Familjan Camden er ein forstaðarfamilja í Glen Oak, Kalifornia. Eric Camden (spældur av Stephen Collins) er prestur í eini kirkju í Kalifornia - Glen Oak Community Church. Hann er giftur við Annie Camden (Catherine Hicks). Tey eiga saman børnini Matt, Mary, Lucy, Simon, Ruthie, Sam og David. Tey hava eisini ein hund sum eitur Happy.


text:
Ídnaðarland
Ídnaðarlondini eru í høvuðsheitinum tey ríku londini í Vesturheiminum. Í teimum londum, vit kalla ídnaðarlond, er ídnaðurin týdningarmesti vinnuvegurin. Í menningarlondum eru serstakliga landbúnaður ella fiskivinna týdningarmest, ikki tí, fólk í ídnaðarlondum liva eisini av fiskivinnu og landbúnaði, men úrtøkan til hvørt fólk ella hvønn arbeiðstíma er munandi betri enn í menningarlondunum. Ídnaðarlondini hava hægri úrtøku, tí maskinur gera ein part av arbeiðinum, betur verður dyrkað, funnið verður fram til nýggj kornsløg, handilsstøð nýtt og ikki mykja, nýggj amboð, sum arbeiða jørðina betur, og ofta eru garðarnir størri.
Lond í Vesturheiminum bygdu upp sín ídnað í 19. og fyrra helmingi í 20. øld, í hjálandaveldistíðini. Flestu av hesum hjálondum eru nú sjálvstøðug lond, men kortini eru tey heft búskaparliga at Vesturheiminum. Tey noyðast at læna pening í ídnaðarlondunum til høgu rentu, og skulu tey gjalda aftur lánini, noyðast tey at selja ídnaðarlondunum tilfar fyri tað, ídnaðarlondini leggja á. Og skuldi tað eydnast onkrum mennigarlandi at gjørt ídnaðarvøru, so er næstan ógjørligt at sleppa inn á marknaðin í ídnaðarlondunum.


text:
Emil Lisberg Jacobsen
26.02.2014 - 09:59
Ítróttur > Ítróttur > Fótbóltur
Sunnudagin 9. mars møtast HB og Víkingur í stórsteypadystinum, sum er vorðin eitt afturvendandi tiltak hjá Lions Club í Føroyum og Fótbóltssambandinum.
Hetta er dysturin millum føroyameistararnar og steypavinnararnar frá árinum fyri, og hetta er áttanda árið á rað, at skipað verður fyri dystinum, ið verður á Ovara vølli í Gundadali.
Endamálið er at fáa ein góðan dyst, sum samstundis savnar pengar inn til eitt gott og vælgerandi endamál.
Í ár fara pengarnir frá stórsteypadystinum til eitt altjóða Lions-átak, sum er at stuðla bygging av eini lyftu á einum heimi fyri brekað í Dusheti í Georgia. Saman við Lions Club International eru føroysku Lions-klubbarnir við til at fíggja hesa íløgu, ið skal gera tilveruna munandi lættari hjá teimum brekaðu, sum búgva á heiminum í Dusheti.
Hetta verður fimtu ferð, at HB spælir stórsteypadyst, og triðju ferð, at Víkingur er við. HB hevur vunnið tvær ferðir og Víkingur hevur enn sín fyrsta sigur til góðar.
Atgongumerkini til stórsteypadystin kosta tað sama sum til ein vanligan landskappingardyst í Føroyum.


text:
Íslendskt Manskór syngur Rokktónleik
Norðurlandahúsið bjóðar leygardagin 2. juni til eina forkunnuga rokk konsert, har íslendska manskórið Karlakór Dalvíkur stendur fyri tónleikinum. Solistur er Matti Matt frá bólkinum Dúndefrettir, sum eisini hevur verið í Føroyum fleiri ferðir. Sýningin hevur fingið stak góða undirtøku í Íslandi.
33 mans eru í stóra manskórinum, sum hevur framført 13 ferðir í Reykjavík, Dalvík og á Akureyri – hvørja ferð fyri fullum húsi. Tað eru besti sangirnir hjá The Beatles og
Queen, sum menninir syngja. Kórleiðari er Guðmyndir Óli Gunnarsson, ið eisini stjórnar Symfoniorkestrinum í Norðurlandahúsinum. Solistur er Matti Matt frá Dúndufrettir.
Fylgispæl er við bólki mannaður av Daniel Torsteinsson, klaver. Gunnlager Helgason, bass. Tórður Árnason, guitar. Og Halli Gulli á trummum.
Tú kanst lesa meira um tiltakið á heimasíðuni hjá Norðurlandahúsinum. www.nlh.fo


text:
Martin Luther King
Martin Luther King (15. januar 1929 - 4. apríl 1968) var føddur í Atlanta, Georgia í USA. Hann var prestur og gjørdist gitin fyri javnstøðu ímillum hvít og svørt. King var ávirkaður av Gandhi og fekk svartar amerikanarar at mótmæla friðarliga og virðiliga. Sjálvur var hann uppi í mongum mótmælisgongum og gjørdist tann navngitnasti og virðiligasti í borgararættindastríðnum. Hann varð myrdur í 1968, tað elvdi til harm og míkla vreiði, og órfriður brast á í 125 býum í USA.
King helt, at "the Founding Fathers" høvdu Bíbliuna, tann kristna moralin sum grundvøll, tá USA varð sett á stovn. Tí var tað, at hann vildi integrera sítt fólk í tað kapitalistiska Amerika. Hann sá tað góða við tí politisku skipanini í USA, sum hann segði bygdi á javnaðarhugsjónina í liberalismuni; hann sá møguleikar í at broyta skipanina innanfyri normarnar í tí amerikanska dreyminum.
King fekk Friðarheiðursløn Nobels í 1964, eftir at borgararættindarørslan hevði fingið "The Civil Rights Act 15" samtykt. Hendan talan hevur, av fleiri orsøkum, ógvuliga stóran týdning. Fyri tað fyrsta leggur hon stóran dent á búskapartrupulleikan, ikki bara í USA, men finst eisini at valdsbýtinum í heiminum sum heild. Fyri tað annað verður røðan hildin í Oslo, og verður tí send worldwide, og ikki einans í landsdekkandi amerikanskum sjónvarpi. Tað triðja, sum ger hana sera týdningarmikla í hesum høpi er, at hon verður av talsmonnum fyri brotástøði mett sum umskiftið í arbeiði Kings. Eftir hesa røðu halda teir, at hann skiftir fokus frá rasujavnað til fátækdømi. Vincent Gordon Harding, ein vinmaður Kings sigur, at King í 1966 hevði halgað teimum fátæku arbeiði sítt.


text:
OpenOffice
OpenOffice er telduforrit, ið er givið út undir sonevnda open source license. Hetta forrit byggir á somu grundhugsjón sum wikipedia, at serkøn á ymsum økjum um allan heim samstarva um eina felags vøru, sum fjøldin kann brúka ókeypis ella sera bíliga.
Forritið, ið er ókeypis og væl egnað til skúlabrúk, hevur á leið somu møguleikar sum forritapakkin Microsoft Office. OpenOffice fæst bæði til Windows, Linux og Mac. Føroyskur stavari fæst eisini ókeypis til OpenOffice.
Til Mac / Apple teldur fæst sama forritið í eitt sindur broyttari útgávu, ið kallast NeoOffice.


text:
Norðurlond
Norðurlond eru norðasti parturin av Evropa. Tey eru eystanífrá Finnland, Áland, Svøríki, Danmark, Noreg, Føroyar, Ísland og Grønland.
3 av hesum londum hoyra tó til onnur lond, tó við ávísum heimastýri. Soleiðis hoyrir Áland til Finnland, og Føroyar og Grønland hoyra til Danmark. Svalbarð, Bjarnoyggin og Jan Mayen er norskar oyggjar uttan sjálvstyri.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Norðurlond eru millum heimsins bestu lond at búgva í. Ikki bert fyri ríkfólk, men eisini fyri vanlig fólk, sum ikki flóta í pengum. Eisini fyri tey, sum í longri ella stryttri tíðarbil av einhvørji orsøk ikki hava nokk til dagin og vegin. Ein fyritreyt fyri hesum er, at ein óskrivaður sáttmáli er millum ættarliðini, har tey yngru gjalda, so eldri kunnu leggja frá sær uttan at sita við ongum.


text:
Eirikur Lindenskov 24.11.2013 (06:34)
Nýggj krimi frá Jógvani Isaksen
Hósdagin kom út onnur krimiskaldsøgan hjá Jógvani Iskasen um William Hammer, sum samstundis er tann 14. krimisøgan frá høvundanum. Nýgga skaldsøgan ber ber heitið »Prædikarin«.
Undan hesum krimisøgunum skrivaði Jógvan Isaksen eitt nú átta krimiskaldsøgur í røðini um Hannis Martinsson, sum loystir nógvar morðgátur. Tann fyrsta av teimum var Blíð er summarnátt á Føroya landi, sum kom út í 1990.
Um nýggjastu skaldsøguna skrivar forlagið, sum er Mentunargrunnur Studentafelagsins, soleðis:
»Ruskposin var ein av teimum vanligu gráu, og tað var bundið um kjaftin. Í hesum var einki løgið. Tann grøni teksturin á posanum og búmerkið hjá kommununi var eisini, sum tað plagdi. Tað óvanliga var tann dimmholdaði fóturin við reyum lakki á neglunum, sum stakk út úr posanum.
Ruskposin lá í vørurúminum á einum hvítum arbeiðsbili, sum lagghallur stóð mitt í draslinum uppi á brennistøini á Hjalla.
Ein kvinna verður funnin deyð í einum vørubili, og skjótt vísir tað seg, at drápið hevur samband við kvinnur, sum doyði fyri tjúgu árum síðani. Tá blivur skriftstøð úr Prædikaranum funnin í nánd av teimum deyðu, og soleiðis er eisini nú. Skansadeildin við Williami Hammer á odda verður biðin um at kanna tey gomlu andlátini.«
Rithøvudnurin Jógvan Isaksen er úr Havn. Hann er føddur í 1950, er lektari í føroyskum máli og bókmentum á universitetinum í Keypmannahavn. Hann hevur skrivað bøur um bókmentir og list og somuleiðis krimisøgur fyri børn og vaksin. Bøkurnar hjá honum er týddar til fleiri mál.
Krimisøgurnar hjá Jógvani Isaksen eru:
1. Blíð er summarnátt á Føroya landi. Hannis Martinsson, 1990
2. Brennivargurin. Tey fýra úr 6. D, 1991
3. Gráur oktober. Hannis Martinsson, 1994
4. Teir horvnu kirkjubøstólarnir. Tey rýar úr 6. D, 1996
5. Á ólavsøku. Ein summarkrimi í 9 pørtum, 1996
6. Barbara og tann horvna bamsan.Ein barnakrimi, 1999
7. Krossmessa. Hannis Martinsson, 2005
8. Adventus Domini. Hannis Martinsson, 2007
9. Metusalem. Hannis Martinsson, 2008
10. Norðlýsi. Hannis Martinsson, 2009
11. Norska Løva. Hannis Martinsson, 2010
12. Deydningar dansa á sandi. Hannis Martinsson, 2011
13. Tann fimti maðurin. William Hammer, 2012
14. Prædikarin. William Hammer, 2013


text:
Hav
Hav er sjógvur landa millum, sjógvurin uttansyndis. Hav fjalir 71 % av jarðarknøttinum, og alt tað, vit rokna sum hav, hongur meira ella minni saman. Í veruleikanum er alt eitt stórt hav; men vanliga býta vit tað sundur. Vit tosa um trý heimshøv: Atlantshavið, Indiahavið og Kyrrahavið. Øll onnur høv kunnu roknast sum partar av hesum trimum; men ofta verða smærri havøki býtt frá.
Vert at vita[rætta | rætta wikitekst]
- Djúpasta hav í heiminum: Marian djúpálur (enskt: Mariana Trench, danskt: Marianergraven) í Kyrrahavinum (10 924 m).


text:
Sankta Pátrikur
Sankta Pátrikur (írskt Naomh Pádraig, enskt Saint Patrick) - († uml. 386 - * (ætlandi) 17. mars 493 (møguliga 463), hesin dagur er nevndur Pátriksmessa eftir honum. Hann var breti, ið ungur varð rændur av írum, har hann var trælur í eini 6 ár, til honum eydnaðist at flýggja. Hann gjørdist prestur og biskupur, og seinni fór hann sum trúboðari aftur til Írlands, har hann átti týðandi lut í at kristna norðara og vestara partin av Írlandi. Hann virkaði í írlandi frá á 433. Í 7. øld var hann kanoniseraður (roknaður) sum verndarhalgimenni Ìrlands. Dagurin er írskur tjóðardagur og verður hátíðarhildin við stórum skrúðgongum. Í 2006 vóru umleið 1/2 mió fólk í skrúðgonguni í Dublin í Írlandi. Dagurin er halgidagur í Írlandi, og handlar, bankar o.a. hava vanliga stongt.
Umframt Írland er Sankta Pátrikur er eisini verndarhalgimenni fyri landið Nigeria, har serliga nógvir írskir trúboðarar hava virkað, oyggjalandið Montserrat, býirnar Boston, Loíza, Murcia(Spania), Rómversk-Katólska Erkapbispadømið New York, Rómversk-Katólska Erkapbispadømið Melbourne, verkfrøðingar, advokathjálparfólk og tey útstoyttu.


text:
Pól gjøgnumførdi Spartathlon
27. Sep 2014
Fyri løtu síðani kom Pól á mál í Sparta eftir at hava runnið teir 246 km kilometrarnar frá Athen uppá 35 tímar og 21 minuttir....
les meir
Stórfundur um frælsan ítrótt - ÚTSETTUR !
26. Sep 2014
Frá FÍF:Hóskvøldið 2. oktober frá klokkan 19.00 til 21.00 skipar FÍF fyri Stórfundi um frælsan ítrótt. Stórfundurin verður fyrst og fremst hildin, so at øll...
les meir
STUÐLAÐ BRÓSTUNUM OG RENN VIÐ!
26. Sep 2014
Stuðla bróstunum og renn við! tað er heiti á tiltaki, sum verður fyriskipað í Klaksvík leygardagin 25. oktober í Klaksvík av Bót til Bata...
les meir
Í morgun byrjaði Pól uppá Spartathlon 245,3 km
26. Sep 2014
Klokkan 7.00 í morgun grikska tíð (kl. 5.00 føroyska tíð) byrjaði 32. Spartathlon renningin, sum verður runnin frá Athen til Sparta í Grikkalandi. Teinurin er...
les meir
Kalsoyar Renningin 2014 gekk væl
23. Sep 2014
Eins og undanfarin ár, so gekk Kalsoyar Renningin í ár, sum var tann áttanda síðani 2007, sera væl. Nærum 80 luttakarar vóru við. Man freistast...
les meir
Aftur bólkamet á Svangaskarði í dag
17. Sep 2014
Í góðveðrinum í dag skipaði Treysti fyri seinastu kapping á Svangaskarði í ár. Greinarnar vóru 3.000m og kúlustoyt. Aftur hesuferð vóru úrslini avbera góð. Úrtøkan...
les meir
Fyrilestur við Per Øllgaard
16. Sep 2014
Hóskvøldið 18. septembur kl. 19.15 kemur Per Øllgaard til Klaksvíkar at halda ein fyrilestur. Per er fysioterapeutur og hevur egna klinik í Viborg. Hann hevur...
les meir
3.000m og kúlustoyt á Svangaskarði
15. Sep 2014
Mikukvøldið skipar Treysti fyri seinastu ferð í ár fyri kapping á Svangaskarði. Kappast verður í 3.000m renning og kúlustoyti fyri bólkarnar 12-13 og 14-15. Tilmelding...
les meir


text:
Sápmi
Sápmi (sámiskt: Sápmi, Sámieatnan) er sámiska heitið fyri Sámaland, sum er ein partur av Noregi, Svøríki, Finnlandi og Russlandi. Sámarnir hava búð í Sápmi í túsundtals ár, og teir hava leingi einki stórvegis samband havt við umheimin. Sámarnir hava egið mál og serstaka mentan og royna at vinna sær størri sjálvræði í landøki sínum. Hjá mongum sámum er reinsdjórahald enn høvuðsvinna, men gongdin er, at teir meir og meir liva sum øll hini fólkini í hesum londum.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Í 18. øld royndi danska-norska ríkið at fáa betri eftirlit við sámunum. Roynt varð at fáa teir at taka við kristnari trúgv.
Sámarnir hava ongantíð sjálvir átt kong ella høvding. Teir flestu hava upp ígjøgnum tíðirnar livað av reinsdjóraveiði, fiskiskapi og landbúnaði. Ein partur flytur úr einum staði í annan. Teir fara við reinsdjórafylgjunum, sum á sumri halda til í fjøllum og á graslendi, og um veturin leita inn í skógin ella oman at strondini.
Norski presturin Thomas von Westen (13. september 1682 - 9. apríl 1727) fór við loyvi frá stjórnini í Keypmannahavn at boða kristindómin fyri sámunum. Hann var strangur ímóti teimum, sum ikki vildu taka við kristnari trúgv. Fleiri túsund rúnatrummur vórðu brendar, og tey, sum ikki vildu sleppa gomlu trúnni, vórðu dømd til deyða. Thomasi von Westen dámdi ikki, at konufólk og mannfólk høvdu sama rætt at taka samfelagsligar avgerðir. Men hann lærdi seg sámiska málið, tí hann helt tað vera rímiligt, at kristindómurin varð boðaður teimum á teirra egna máli. Í 18. øld tóku fleiri og fleiri sámar við kristnari trúgv bæði í Noregi, Svøríki og Finnlandi.
Í 1751 fingu Danmørk, Noreg, Svøríki og Finnland sett fast mark norðanfyri. Sámaland varð býtt eftir landamørkunum. Men henda samtykt galt ikki teir sámar, sum fluttu úr einum staði í annan. Teir sluppu um mørkini við reinsdjórum sínum, og fingu veiði- og fiskirættindi har, teir komu. Teir sluppu eisini undan hertænastu.
Men seinast í 18. øld var nýggjur vandi á ferð. Av vatnflóð, felli og ov stórum fólkavøkstri fluttu bøndur í hundraðtali úr Eysturdali og Gudbrandsdali til Norðurlandið, Troms og Finnmørkina. Myndugleikarnir eggjaðu fólki at flyta. Tørvur var á bóndum norðanfyri. Niðursetufólkið fekk fastan bústað og eisini ognarætt til jørðina. Hetta kom sámunum dátt við. Teir vórðu riknir burtur og mistu bæði fiskirættindi og veiðirættindi. Meira enn so, at niðursetufólkini tóku burtur av reinsdjórafylgjunum og góvu sámum einki afturfyri.
Hvør?[rætta | rætta wikitekst]
Sámiska búøkið, Sápmi, røkkur frá eysturstrondini á Kolahálvoynni í (Russlandi), um alt Norðurnoreg, inn í Norðurfinnland og Norðursvøríki suður til Jämtlands og Idre. Tað eru um leið 60 000 sámar í Sápmi. Av teimum búgva umleið 35–40.000 í Noregi, 6000 í Finnlandi, 15–20.000 í Svøríki og 2000 í Russlandi. Tølini eru tó óneyv og byggja á metingar. Til eru kanningar, sum benda á, at talið er lágt sett, og at nógv fleiri hava røtur í sámiska fólkinum, men mong vita tað kanska ikki ella vilja ikki kennast við tað.
Samiskt mál[rætta | rætta wikitekst]
Sámiska málið verður vanliga býtt í trý máløki: eystursámiskt, miðsámiskt og suðursámiskt. Mett verður, at harumframt eru um leið 20 000 sámar, sum duga nakað av sámiskum. Kanska eini 85–90 % av øllum, ið tala sámiskt, tala norðursámiskt. Tað eru orð í sámiskum, sum tað ber til at fylgja fleiri enn 6000 ár aftur í tíðina, t.d. njuolla (pílur), juoksa (bogi), suotna (sina), guolli (fiskur), njoammil (hara) - Dømini eru á norðursámiskum.
Joyk[rætta | rætta wikitekst]
Vit føroyingar siga ikki, at vit syngja, tá vit kvøða. Sámar siga ikki, at teir syngja, tá teir joyka. Tá ein sámi joykar, verður hann tað, hann joykar, og ger sjálvur bæði ljóð og orð.
Joykið kann vera eitt ávíst dýr, fólk ella landslag, og við sínum serligu ljóðum og fáum orðum joykar hann tað, sum hann hevur at bera fram.
Bókmentir og tónleikur[rætta | rætta wikitekst]
Sjálvt um tann fyrsta bókin varð prentað á sámiskum í 1619, so leið heilt út í byrjanina á 1900 talinum, áðrenn sámiskir rithøvundar fóru at skriva á sámiskum. Í Noregi skrivaði Anders Larsen skaldsøguna Beaivvi Álgu (Sólarrenningin), sum varð givin út í 1912. Í Finnlandi kom yrkinga- og stuttsøgusavn Peter Jalvits Muohtačalmmit (Kavaflykrur) út í 1915. Upp aftur størri týdning hevði bók Jóhan Turkis Muitalus Sámiid Birra (Søgan Um Sámarnar), sum varð givin út á fyrsta sinni í 1910. Nevndu bøkur eru allar givnar út av nýggjum og verða nýttar eitt nú í undirvísing á fróðskaparsetrum.
Søgn úr Sámalandi[rætta | rætta wikitekst]
Einaferð var tað ein sámi, sum gekk einsamallur úti á heiðini. Tá fingu nakrir tsjudar eyga á hann og hildu eftir honum. Maðurin, neyðardýrið, visti sær eingi onnur ráð enn at
renna undan. Hann helt til beins og slapp sær til rýmingar. Hann rann og rann, men hvagar skuldi hann fara? Í tí hann leyp upp um ein heygg, fekk hann eyga á eina holu.
Maðurin var kvikur og kreyp sær inn í holuna.
Ein eiturkoppur sat uttan fyri holuna, og tá maðurin var kropin innum, spann hann eitt lokkanet fyri allan holumunnan. Tsjudarnir undraðust á,
hvar maðurin kundi hava fjalt seg. Teir leitaðu og leitaðu. Ein teirra kom fram við holuni, men tá hann sá lokkanetið, fór hann framvið og vendi
aftur til hinar tsjudarnar.
- Gamlir sámar hava enn ta trúgv, at tú ikki skalt drepa ein eiturkopp, tí hann hevur bjargað mannalívi.
Faðir vár á sámiskum[rætta | rætta wikitekst]
Áhčči min,
don guhte leat almmis.
Basuhuvvos du namma.
Bohtos du riika.
Šaddos du dáhtu, mo almmis nu maiddái eatnama alde.
Atte midjiide odne min beaivválaš láibámet.
Ja atte midjiide min suttuideamet ándagassii
nu go maiddái mii ándagassii addit min velggolaččaidasamet;
ja ale doalvvo min geahččalusa sisa,
muhto beastte min bahás eret.
Dasgo du lea riika ja fápmu ja gudni agálasvuhtii! Amen.
Annað[rætta | rætta wikitekst]
- Dunnaldur Dunna á sámiskum; Vulle Vuojaš
- Í 1980 vann "Samii Ædnan" frá Sámalandi (Sápmi) norska Melodi Grand Prixið.


text:
Mentamálaráðharra á vitjan
Íslendski mentamálaráðharrin, Katrin Jakobsdóttir, var á vitjan í Mentamálaráðnum mikudagin 8. september 2010, har hon hitti landsstýriskvinnuna í mentamálum, Helenu Dam á Neystabø. Tær umrøddu samstarvsmøguleikar millum londini innan mentan, útbúgving og gransking.
Íslendski mentamálaráðharrin vitjaði eisini Listasavn Føroya, har hon m.a. varð kunnað um arbeiðið at leggja øll søvnini saman. Síðani varð vitjað á Fróðskaparsetri Føroya, har kunnað varð um broytingar á universitetsøkinum og um málundirvísing á Føroyamálsdeildini.
Eisini varð vitjað í Gásadali og í Bø, áðrenn farið varð úr Føroyum seinnapartin mikudagin 8.sept.


text:
á lofti hongur brynja tín
Tú fer ikki at veiða tað hind
men tú fer til tína leikalind
Hvit er skjúrtan, væl er hon tvigin
í blóði verður hon av tær drigin"
Ólavur snúðist síni móður frá
"Gud gevi ikki ganga sum mær er spáad"
Ungir kallar, kátir kallar, gangið upp á gólv
dansið lystilig
Ólavur ríður eftir bjørgunum fram
-kol og smiður við
fann hann upp á eitt álvarann
Út kom eitt tað álvafljóð
flættað hár á herðar dró
"Ver vælkomin Ólavur Riddararós
tú gakk í dans og kvøð fyri oss"
"Tú tarvt ikki flætta títt hár fyri meg
eg eri ikki komin at biðja teg
Eg kann ikki meira hjá álvum vera
í morgin lati eg mítt brúdleyp gera"
"Hvat heldur vilt tú sjey vetur liggja á strá
ella vilt tú í morgin til moldar gá"
Hon skonti honum í drykkjuhorn
har fór í tað eiturkorn
Ólavur studdist við saðilboga
-kol og smiður við
hann kysti tá moy av lítlum huga
Ungir kallar, kátir kallar, gangið upp á gólv
dansið lystilig


text:
Suleiman mikli
Suleiman 1. (samtidigt á turkiskum: سليمان Sulaymān, á nýtíðar turkiskum: Süleyman, men oftast nevndur Kanuni Sultan Süleyman) (føddur 6. november 1494 (1495) í Trabzon – fall í bardaga 5. ella 6. september 1566 við Szigetvár í Ungarn). Suleiman var tann tíggjundi og longsstýrandi sultanur í tí Osmanska ríkinum (frá 1520 til 1566). Hann er kendur í Vesturheiminum sum Suleiman tann Herligi og í Miðeystri sum Lóggevarin, Kanuni; arábiskt: القانونى, al‐Qānūnī orsakað av hansara fullkomiligu endurskapan av tí osmannsiku rættarskipanini. Fyrst og fremst innanfyri fíggjar-, skatta- og jørðlóggeving og grundað á verandi siðvenjurætt og við tí í máli á fylla holini í avgerðum hjá Sharia. Undir hansara leiðslu byrjaði stórheitstíðin hjá tí Osmanska ríkinum og tað gjørdist eitt heimsveldi. Suleiman varð roknaður sum ein av teimum fremstu valdsharrunum í Evropa í 16. øld, eins og Karl V, týsk-rómverskur keisari, Frans I av Frankaríki, Henrik VIII av Onglandi og Sigismund II av Póllandi.
Sjeyára gamal lærdi Suleiman longu vísund, søgu, bókmentir, gudfrøði og hernaðarligan taktikk.
.
Sum herskari yvir Konstantinopel (tað núverandi Istanbul) sá hann seg sjálvan sum tann rætti til at taka yvir eftir teimum rómversku keisarunum.
Undir stjórnartíðini hjá Suleiman 1. víðkaðist osmannisk lóg til tað størstu geografisku útbreiðsluna.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]


text:
George Harrison
George Harrison (føddur 25. februar 1943 í Liverpool og deyður 29. november 2001 í Los Angeles, Kalifornia). Hann byrjaði yrkisleið sína í The Beatles saman við John Lennon, Paul McCartney og Ringo Starr. Í fyrstuni skrivaði George Harrison ikki nógvar sangir fyri The Beatles, men sum árini gingu og løgini gjørdust betri troyttaðist hann av at standa í skugganum av Lennon/McCartney.
The Beatles vóru virknir millum 1962 og 1970. Aftaná at The Beatles vóru upploystir virkaði George Harrison bert sum solistur. Yrkisleiðin hjá George Harrison hevði sínar hæddir og lægdir. Tað byrjaði sera væl við trídupult plátuni All Things Must Pass og risahittinum "My Sweet Lord" í 1970; men sum árini liðu fall George Harrison mestsum í gloymskuna hjá øllum øðrum enn sínum mest trúføstu fjepparum. Í seinu helvt av 1980'unum kom George Harrison tó afturíaftur við plátuni Cloud Nine og ikki minst í samstarvinum við Jeff Lynne, Tom Petty, Roy Orbison og Bob Dylan í Travelling Wilburys.
Innihaldsyvirlit
George Harrison sangir við The Beatles[rætta | rætta wikitekst]
Tað fall ikki George Harrison líka lætt at skriva sangir sum hjá John Lennon og Paul McCartney. Í samband við upptøkurnar hjá Beatlunum saman við Tony Sheridan á sumri 1961, varð tó innspældur eitt instrumental lag, ið George hevði skrivað samaan við John - "Cry For A Shadow". Lagið var ein parodi uppá tónleikin hjá The Shadows.
Men fyrstu árini Beatlarnir vóru virknir sang George løg hjá øðrum so sum Chains og "Do You Want To Know A Secret" (av Please Please Me); "Roll Over Beethoven" og "Devil In Her Heart" (av With The Beatles); "I'm Happy Just To Dance With You" (av A Hard Day's Night) og "Everybody's Trying To Be My Baby" (av Beatles For Sale). Serliga John Lennon royndi at hjálpa George við sangum - "Do You Want To Know A Secret" og "I'm Happy Just To Dance With You" eru báðir skrivaðir beinleiðis til George Harrison at syngja, og í hesum høpi er tí eisini vert at nevna "You Really Got A Hold On Me" (av With The Beatles), ið teir báðir syngja saman.
Fyrsti George Harrison sangurin, sum kom á eina Beatles plátu, var "Don't Bother Me", ið slapp á With The Beatles í 1963. George skrivaði sangin, tá ið hann lá sjúkur nakrar dagar sum eina roynd at vita, um tað bar til hjá sær at skriva yvirhøvur. Á Help! plátuni frá 1965 átti George 2 sangir: "I Need You", sum eisini varð við í filminum, og "You Like Me Too Much", og á Rubber Soul átti "hin stilli" tveir sangir aftrat: "Think For Yourself" og "If I Needed Someone", ið gjørdist eitt stórt hitt hjá bólkinum The Hollies.
Í 1966 komu einans út 16 nýggir Beatles sangir, og George átti tríggjar av teimum 14, ið komu á Revolver plátuna: "Taxman", ið hevði eitt riff, sum er vorðið kopierað av mongum bólkum síðani tá; "Love You To", ið var fyrsta indiska lagið hjá The Beatles og so rocksangurin "I Want To Tell You". Á Sgt Pepper's Lonely Hearts Club Band, sum kom á sumri í 1967, átti George Harrison tann droymandi og filosofiska "Within You Without You", ið aftur var indiskur í arrangementinum. George Harrison lat eisini tveir sangir hetta árið til komandi teknifilmin Yellow Submarine, ið tó ikki kom alment út fyrr enn tíðliga í 1969. Sangirnir vóru "Only A Nothern Song" og "It's All Too Much". Harumframt lat hann eisini sangin "Blue Jay Way" til filmin Magical Mystery Tour, ið varð frumsýndur á BBC 2. jóladag 1967.
Á vári í 1968 kom so fyrsti sangurin hjá George á eina Beatles singul. Tað var tann vakri og indiski "The Inner Light", sum slapp á B-síðuna á Lady Madonna. "The Inner Light" varð innspældur um sama mundi, sum upptøkurnar til Wonderwall Music filmsplátuna hjá George Harrison fóru fram. Á White Album átti George Harrison 4 sangir, og tann víðagitni "While My Guitar Gently Weeps" við Eric Clapton á gittara verður roknaður sum ein av heilt stóru rock-klassikarunum. Millum hinar sangirnar hjá George á plátuni er "Piggies", ið var ein av sangunum Charles Manson og hansara harkalið brúktu sum prógv fyri sínum dómadagsætlanum, tí tey sóu tað sum tekin um komandi rasu-kríggið, ið Charles Manson væntaði sær. Serliga Helter Skelter verður settur í samband við hesa skemdargerð hjá Manson. "Long Long Long" og "Savoy Truffle" eru hinir báðir sangirnir hjá George á Hvítu Plátuni.
Í januar 1969 vóru upptøkur gjørdar til Get Back verkætlanina, har Beatlarnir ætlaðu sær at venda aftur til sínar røtur og spæla inn uttan ov nógvar yvir-dubbingar í studio, sum teir annars vóru vorðnir kendir fyri. Verkætlanin skuldi føra til ein film og enda við eini konsert.
Hóast George hevði fleiri sangir við til verkætlanina, gramdi hann seg seinni um, at John og Paul bert sýndu tveimum av teimum áhuga. Teirra millum var tann blues inspireraði "For You Blue", og lagið George umrøddi sum ein tungur-valtsur "I Me Mine". Um summarið kom so singulplátan The Ballad Of John And Yoko, og á B-síðuni var George Harrison lagið "Old Brown Shoe", ið vísti at eisini hann dugdi at skriva rútmiskt svingandi rock-sangir.
The Beatles vildu ikki, at síðsta minni um teir sum bólkur skuldi vera misjavna Get Back verkætlanin, ið teir høvdu ilt við at fáa sett saman til eina plátu við hóskandi Beatles góðsku, so teir fóru á sumri 1969 aftur í studio at spæla inn eina seinastu plátu. Tann plátan kom at eita Abbey Road eftir gøtuni har London-studioið hjá EMI liggur. Tá ið Beatlarnir vóru givnir tók studioið navnabroyting og kallaðist síðani Abbey Road Studios at heiðra The Beatles, sum spældi næstan allan sín tónleik inn har.
Á Abbey Road plátuni eigur George tveir av allarstørstu Beatles klassikarunum yvirhøvur. Tann yndisliga "Here Comes The Sun" og vakra "Something", sum varð mettur at vera so góður, at sangurin slapp á singulplátu saman við "Come Together". Hetta var so síðsta dupulta A-síðu singulin hjá The Beatles, tvs. at teir løgdu upp til, at báðir sangirnir skuldu metast sum hitt. Hetta høvdu teir m.a. eisini gjørt við singlurnar "Day Tripper"/"We Can Work It Out" (1965) og "Yellow Submarine"/"Eleanor Rigby" (1966).
Í januar 1970 varð klippingin liðug av mongu filmsupptøkunum í samband við Get Back, ið nú hevði fingið heitið Let It Be; men tá varnaðust Beatlarnir, at eingin líkinda upptøka var av lagnum "I Me Mine" hjá George, ið var við í filminum. Hetta gjørdi, at teir fóru saman í studio at spæla inn "I Me Mine" av nýggjum. John Lennon var ikki við á hesum upptøkunum, tí hann og Yoko Ono vóru stødd í Danmark í royndini at fáa samband við dóttir Yoko, ið hon átti í fyrru giftu síni við amerikumanninum Tony Cox.
Phil Spector fekk litið upp í hendur at produsera Let It Be, so tryggjast kundi, at upptøkurnar frá januar mánaði 1969, kom út í nøktandi líki.
Fyrstu verkætlanirnar[rætta | rætta wikitekst]
Wonderwall var ein filmur um ein mann í bestum árum, sum fær ein nýggjan ungdóm, tá ið hann varnast, at hinumegin garðin heldur vakra grannakvinnan til. Løgini á filmsplátuni Wonderwall Music hjá George Harrison, ið var fyrsta útgávan, sum kom á plátufelagnum hjá The Beatles Apple Records, kunnu býtast í tvey. Tey løgini, sum eru innspæld í India við indiskum instrumentum, og so tey løgini, sum eru innspæld í London við vesturlendskum instrumentun. Plátan seldi tó einki serliga væl. Electronic Sound æt næsta plátan, ið George Harrison gav út. Á hesi plátu eru tvey løg, sum bæði eru gjørd við syntheseisara. Heldur ikki henda plátan seldi nakað serligt.
Stóra gjøgnumbrotið[rætta | rætta wikitekst]
Í 1970 kom so stóra gjøgnumbrotið hjá George Harrison. Hann hevði gjøgnum árini skrivað eina rúgvu av sangum, og nú George ikki longur hevði bindingarnar The Beatles góvu honum, liggjandi á sær, var lagamanni at spæla inn. Úrslitið gjørdist tann trýdupulta plátan All Things Must Pass, og av henni fekk George eisini risa-hittið My Sweet Lord. My Sweet Lord skuldi tó volda George Harrison mikið høvuðbrýggj, tí hann bleiv stevndur fyri at hava plagierað lagið He's So Fine. George endaði við at tapa sakina.
Stuðulskonsertin[rætta | rætta wikitekst]
Ravi Shankar, sum á sinni lærdi George Harrison at spæla sitar, gjørdi Beatlan varugan við trupulleikarnar í Bangladesj, sum var hart rakt av hungri. Tvær stórar konsertir har m.a. Bob Dylan, Billy Preston og Ringo Starr framførdu vórðu upptiknar og filmaðar, og ætlanin var, at alt yvirskotið skuldi fara óskert til hjálpararbeiði í plágaða landinum. Í 1972 komu so upptøkurna út á enn einari trýdupultari plátu.
Lívið í materialla heiminum[rætta | rætta wikitekst]
Tað kendist næstan sum um George Harrison hevði brent krútið ov skjótt av, soleiðis sum 70'ini gingu, tí komandi pláturnar vóru misjavnar og fingu lakari og lakari móttøku sum árini gingu. Í 1973 kom plátan Living In The Material World, ið var seinasta stóra hittið hjá Harrison í 70'unum. Singulin Give Me Love (Give Me Peace On Earth) kom rímiliga høgt upp á hittlistarnar.
Í 1974 kom plátan Dark Horse, ið var merkt av at George um tað mundi plátan var innspæld var sjúkur í hálsinum, og tí er sangurin hjá honum heldur misjavnur á útgávuni, sum hann enntá royndi at fylgja upp við eini konsertferð í USA, sum beinleiðis kann kallast ein fiasko. Í 1975 kom plátan Extra Texture (Read All About It), sum hóast hon hevði sínar løtur, doyði burtur rættiliga skjótt á sølulistunum.
Í 1976 var sáttmálin The Beatles høvdu havt við EMI útgingin, og plátufelagið gjørdi tí av at geva út eina savnsplátu við tí besta hjá George Harrison - The Best Of George Harrison. Tað sum er sermerkt við plátuni, ið George onga ávirkan hevði á, var at á síðu a vóru løg við The Beatles, og á síðu B vóru solo løg við George Harrison. Ein líknandi pláta kom eisini á marknaðin við Ringo Starr - Blast From Your Past, men hóast hon ikki varir meir enn ein hálvan tíma, so eru bert løg frá solokarrieruni hjá Ringo á plátuni.
Paul McCartney hevði skrivað nýggjan sáttmála við EMI og var eitt somikið stórt navn um hetta mundið, at plátufelagið ikki gav út líkandi plátu við hansara bestu løgum. John Lennon, sum var farin í sjálvboðið sáttmálaloysi at vera heima hjá nýfødda soni sínum, slapp eisini undan hesi viðferðini, tí hann hevði sjálvur staðið fyri at skipa eina savnsplátu beint áðrenn sáttmálaskeiðið var runnið - Shaved Fish (Collectable Lennon). George Harrison hevði tó fingið nýggjan sáttmála við WarnerBrothers, ið var plátufelagið hann helt seg til næstu nógvu árini. Tær næstu pláturnar hjá George komu so út á hansara egna merki Dark Horse Records, ið fekk eina góða samstarvsavtalu við Warner.
Í 1981 gav George út plátuna Somewhere In England, har stóra hittið gjørdist minnissangurin All Those Years Ago, sum var skrivaður til John Lennon, ið bleiv myrdur 8. desember í 1980. Í 1987 kom út plátan Cloud Nine, ið Jeff Lynne úr ELO hevði produserað. Av hesi plátu fekk George Harrison sítt størsta hitt síðan My Sweet Lord - Got My Mind Set On You. Í 1988 byrjaði samstarvið í Traveling Wilburys. George Harrison doyði av krabbameini.
George Harrison pláturnar[rætta | rætta wikitekst]
- Wonderwall Music - 1968
- Electronic Sound - 1969
- All Things Must Pass - 1970
- Concerts For Bangla Desh - 1972
- Living In The Material World - 1973
- Dark Horse - 1974
- Extra Texture (Read All About It) - 1975
- Best Of George Harrison - 1976
- 33 & 1/3 - 1976
- George Harrison - 1979
- Some Time In England - 1981
- Gone Troppo - 1982
- Cloud Nine - 1987
- Traveling Wilburys Vol 1 - 1988
- Traveling Wilburys Vol 3 - 1990
- Live In Japan - 1992
- Brainwashed - 2002


text:
Hildesheim
Hildesheim er ein gamal býur í Norðurtýsklandi við ánna Innerste og hevur 101 516 íbúgvar (1. januar 2009). Býurin er 92,17 km² til víddar.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fólk hevur búð har síðan um ár 700. Í meira enn 1100 ár hevur Hildesheim verið biskupssetur. Biskupssetrið hevur verið stovnað í 815. Tann fyrsta dómkirkjan varð bygd i 9. øld. Fram til 2009 eru nevndir 72 katólskir biskupar í Hildesheim. Hildesheim fekk keypstaðurrættindi í 1249 og gjørðist ein sera rík handilsstaður í miðøld. Um ár 1300 hevði Hildesheim umleið 5 000 íbúgvar, meira enn Berlin ella München. Í 1542 hendi siðaskifti í Hildesheim. Háskúlinn varð stovnaður í 1971.
Átrúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Meira enn 38 prosent av fólkinum hoyrir til ta evangelisku-luthersku kirkjuna og umleið 28 prosent hoyrir til ta katólsku kirkjuna. Hildesheim er katólskt biskupssetur.
Áhugaverð støð[rætta | rætta wikitekst]
- Dómkirkjan varð bygd í 9. øld. Ein størri umbygging og víðkan varð gjørd í 10. og 12. øld. Síðan 1985 er dómkirkjan UNESCO heimsarvur.
- Michaeliskirkjan varð bygd í árunum 1001-1033. Siðan 1985 er kirkjan UNESCO heimsarvur.
- Ráðhúsið varð bygt í 1268. Ráðhúsið stendur við Torginu (Marktplatz).
- Knochenhauer-Amtshaus, eitt stórt bindingsværkshús frá 1527, stendur eisini við Torgið.
- Kehrwiedertornið (30 metrar), bygt í 13. øld, stendur við gøtuna Lappenberg.
- Andreaskirkjan, bygd í 14. øld. Tornið (114,3 metrar) er tað hægsta kirkjutornið í Niedersachsen og varð ikki liðugt fyrr enn 1883.
- Borgarmúrurin frá miðøld.
- Krosskirkjan varð stovnað í 9. øld og heilt umbygd í 11. øld.
- Viðarlundin Magdalenengarten er ein gomul viðarlund frá 1720-25 og liggur í miðbýnum. Viðarlundin hevur eisini eina vínbrekku. Tann gamli borgarmúrurin sæst.
- Godehardskirkjan varð bygd í árunum 1133-1172.
- Gomul hús frá miðøld, t.d. í gøtunum Lappenberg, Brühl, Hinterer Brühl, Gelber Stern, Keßlerstraße, Knollenstraße, Am Kehrwieder, Godehardsplatz. Við Godehardsplatz stendur t.d. Wernerhús frá 1616.
- Borgin Steuerwald: Biskuppur Heinrich II (1310-1318) læt borgina býggja í árunum 1310-13. Ein størri umbygging og víðkan varð gjørð í árunum 1319-31 og í 16. øld. Tornið (26 metrar) varð bygt í 1325. Bønhúsið (Magdalenenkapelle), vígd í 1310, er eisini sera áhugavert.
- Mauritiuskirkjan varð vígd í 1068 og umbygd í 18. øld. Tornið varð bygt í 1765.
- Borgin Marienburg: Biskup Heinrich III (1319-1331) læt borgin byggja í 1346 við ánna Innerste. Borgin stóð liðug í 1349. Millum annað er tornið (31 metrar) áhugavert.
- Viðarlundin Ernst-Ehrlicher-Park er ein gomul viðarlund frá 19. øld og liggur í miðbýnum.
- Lambertikirkjan varð bygd í árunum 1474-88.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
-
-
-
Gøtan Hinterer Brühl. Í baksýni sæst Godehardikirkjan.
-
-
Michaeliskirkjan, UNESCO mentanararvur
-
-
-
-
-
-


text:
Huxa hevði ein góðan SjómannadagHUXA-NORÐ stílaði fyri einum tiltakið á Sjómannadegnum. Høvi var hjá fólki at koma innar í skúr til ein fjálgan kaffimunn...
Fupp & FaktaHuxa skipar fyri spennandi fyrilestri um fiskivinnupolitik og skattaskipan í løkshøll í Runavík
Fólkafloksungdómur setur á stovn lokalfelag í NorðoyggjumFólkafloksungdómur hevur nú tikið stig til at seta á stovn eitt lokalfelag í Norðoyggjum. Tískil bjóðar Huxa Fólkafloksungdómur til stovnandi aðalfund....
LandsfundurÁrligi landsfundurin verður 30 Januar
TíðindaskrivDimmalætting skrivar soleiðis greinini " Stríðið móti forkvinnuni " í Dimmalætting (24. nov 2011): “Eisini hjá teimum ungu fólkafloksfólkunum er broyting komin í. Tað hevur ljóðað, at Huxa....
Rói B. Poulsen nýggjur formaðurHuxa hevði eykaaðalfund 14. Nov 2011, av tí at Hanus Samró er farin í Løgtingið, skuldi nýggj nevnd og formaður veljast
EykaaðalfundurEykaaðalfundur hjá Huxa verður Mánadagin 14 November kl 20:00
MFS køvir arbeiðshuginMeginfelag Føroyskra Studenta (MFS), ið hevur til endamáls at arbeiða fyri umstøðunum hjá føroyskum lesandi kring heimin, mælir í nýggju yvirlýsingini til, "at lesandi, sum ikki fáa starv eftir loknan lesnað, fáa pening úr ALS".
Rannvá Isaksen stillar upp vegna HUXATað er umráðandi, at vit ikki taka politisku ósemjurnar við niður til Danmarkar, men at vit umboða føroyska fólkið á ein skilagóðan og virðiligan hátt.
HUXA seturskafé í hvonn.Fíggjadagin 15. apríl kl 15.30 fer HUXA at práta við MFS, har eisini tú kanst seta spurningar. Lesandi fáa avsláttur á seturskafé.


text:
El Dorado
El Dorado (spanskt Tann gylti býurin) merkir tann gylti og er navnið á einum gull-landi í Latínamerika, sum segðist vera so ovurfylt við gulli, silvuri og kopari, at alt innbúgv var evnað úr tí, og allar standmyndir í ríkinum vóru gjørdar úr reinum gulli. Leitanin eftir El Dorado byrjaði longu 40 ár eftir, at Kristoffur Kolumbus fann Latínamerika í 1492. Tá byrjaðu evropearar av sonnum at taka lond undir seg og fór hetta so harðliga fram, at ríkini hjá bæði astekum og inka-indiánum vóru útslettað longu í byrjanini av 1500-talinum.
Søgur úr El Dorado[rætta | rætta wikitekst]
Slaturin hevði leingi gingið um goymd ríki langt inni í suðuramerikanska frumskóginum. Ambrosius Ehinger, sum spanski kongurin hevði sent til Latínamerika at leita sær eftir gulli, var tann fyrsti, ið hoyrdi søgnina um "El hombre dorado" - tann gylti maðurin. Hetta var ein søga um ein ótrúliga ríkan høvdinga á fjallinum Kundinamarca, sum hvørt ár smurdi seg inn í eina klebruta evju og rullaði seg í gullstøvi. So baðaði hann sær í einari heilagari á, til alt gullið var runnið av honum. Nú áttu gudarnir tað. Ambrosius Ehinger gjørdist bergtikin av hesi gomlu indiansku søgnini og setti sær fyri at finna El Dorado og taka gullið til sín sjálvs.
Hundraðtals rannsóknarlið fóru næstu árini til Suðuramerika. Allir leitaðu teir eftir tí gylta landinum. Teir royndu alt fyri at fáa tey innføddu at siga sær sínar loynidómar. Teir píndu hesi villu og fóru við teimum sum dýr. Ræðuligar søgur gingu um, hvussu indiánararnir hevndu seg móti hesum sponsku rannsóknarfólkunum. Teir fangaðu rannsóknarliðini og stoyttu brennandi gull niður í hálsin á teimum, fyri at sløkkja teirra gulltosta. Aðrir blivu sundurlimaðir meðan teir enn vóru livandi og steiktir.
Ein heiðurligur riddari, sum æt Gozalo Jiminez de Quesada, royndi ein annan framferðarhátt. Ístaðin fyri at noyða tey inføddu við valdi at geva honum gull og upplýsingar, gjørdist hann vinur við tey. Hetta gav úrslit - ein stamma lovaði at vísa honum leiðina til fjallið Kundinamarca.
Alt gekk sum tað skuldi, men tá Quesada kom til staðið og møtti innbúgvunum, Chibcha-fólkið, gjørdist hann skuffaður. Tað vísti seg, at søgnin um høvdingin, sum ofraði gull til gudarnar, var sonn, men at tey langt síðani vóru givin við hesum siði, serliga tí tey einki gull høvdu. Vónsvikin gjørdi Quesada av at taka staðið við vald og soleiðis taka tað ríkidømið, ið var at fáa.
Sir Walter Raleigh[rætta | rætta wikitekst]
Hóast hetta, forðaði tað ikki øðrum í at halda á at leita eftir El Dorado. Ein tann kendasti rannsóknarleiðarin var Sir Walter Raleigh. Hann var enskur aðalsmaður og skald. Men Raleigh var eisini sjórænari og ævintýrari, sum bara var sloppin undan geglinum, tí hann hevði gott samband við drotningina.
Á einari av sínum sjóferðum til Suðuramerika, tók Raleigh ein gídsla. Maðurin var ein av teimum, sum leitaði eftir El Dorado. Raleigh setti mannin á eina oydna oyggj at doyggja, men áðrenn hevði hann fingið hendur á einum brævi, sum neyðars maðurin hevði skrivað um gulllandið. Og soleiðis byrjaði endaleysa reikan hjá Raleigh gjøgnum Suðuramerika. Heima í Onglandi gingu søgurnar um Raleigh. Fólk høvdu hoyrt um ránsferðir hansara og folk byrjaðu at hata hann. Hetta hevði við sær at Drotning Elizabeth fór at ivast í dygdumnum hjá Raleigh, men kortini helt hon á at fíggja rannsóknarferðir hansara.
Men tá hann enn einaferð kom tómhentur heim til Onglands, var óviljin móti honum so stórur, at hann varð dømdur 20 ára fongsul fyri landasvik og tá hann hevði siti hesi árini skuldi hann avrættast. Raleigh hevði, hóast sín deyðadóm, tað sera gott í fonglsinum, har hann fekk tíðina at ganga við at skriva eina bók um upplivingar sínar í Suðuramerika – bókin bleiv sera væl móttikin. Hann hevði enntá tveir persónligar tænarar at ganga sær til handa. Hetta vísir bara, hvussu væl dámdur hann framvegis var í kongshúsinum.
Í 1616 gjørdist James 1. kongur. Hann gav Raleigh loyvi at fara til Latínamerika eina síðstu ferð, at prógva at El Dorado var til. Tó stóð deyðadómurin við. Raleigh fór eldhugaður avstað, men tað gekk ikki long tíð so byrjaði hann aftur at ræna sponsk skip. Tá ið kongurin, sum stríddist fyri friði og rættvísi, hoyrdi um hesar syndir, gjørdist hann í øðini, og Raleigh bleiv avrættaður beinanvegin hann setti fótin aftur á enska jørð í 1618.


text:
Värmlands län
Värmlands län er ein sýsla í Svøríki. Í vestri hevur Värmlands län mark við Noreg, í norðri við Dalarnas län, í eystri við Örebro län og í suðri við Västra Götalands län. Värmlands län varð stovnaður á 1779. Høvuðsstaðurin í Värmlands län er Karlstad.
Värmlands län hevur umleið 273 132 íbúgvar (2013) og en vídd við 19 296.5 km².
Kommunur[rætta | rætta wikitekst]
- Arvika kommuna
- Eda kommuna
- Filipstads kommuna
- Forshaga kommuna
- Grums kommuna
- Hagfors kommuna
- Hammarö kommuna
- Karlstads kommuna
- Kils kommuna
- Kristinehamns kommuna
- Munkfors kommuna
- Storfors kommuna
- Sunne kommuna
- Säffle kommuna
- Torsby kommuna
- Årjängs kommuna


text:
Svimjing
Svimjing er fjøltáttaður ítróttur. Tá talan er um innandura kappingarsvimjing, verður antin svomið á stuttgeil ella á langgeil. Stuttgeil er svimjihylur sum er 25 metrar langur. Langgeil er svimjihylur sum er 50 metrar langur. Tað eru fleiri sløg av svimjing, eitt nú kunnu nevnast:
- Blandað (á enskum verður tað rópt Medley)
- Bringusvimjing
- Firvald
- Frísvimjing
- Ryggsvimjing
Umframt innandura svimjing er eisini eitt annað slag av svimjing, sum á føroyskum nevnist Havsvimjing. Á enskum eitur hetta slag av svimjing "Open Water Swimming", her verður svomið uttandura antin í sjónum ella í vøtnum ella áum.
Svimjarir hittast til ymiskar svimjikappingar, sum eisini verða róptar svimjistevnur. Í Føroyum eru fleiri ymiskar svimjistevnur. Føroyskir svimjarir luttaka eisini á svimjistevnum uttanlanda, eitt nú til World Cup stevnur, Oyggjaleikir (sum er blandað ítróttarstevna), EM og HM.


text:
Lady Gaga
Stefani Joanne Angelina Germanotta (Lady Gaga) (fødd 28. mars 1986 í New York City, New York) er ein amerikanskur popp-sangari. 25 ára gamla Stefani Joanne, betri kend sum Lady Gaga, er blivin kosin til at vera tann kvinnuligi sangarin, ið hevur fingið mest pengar í 2011 [1]. Gaga er endað frammanfyri Taylor Swift, Katy Perry, Beyoncé og Rihanna. Seldar fløgur, kunngjørdar avtalur og 7,5 milliónir krónur í miðal fyri hvørja framførslu hevur givið tað úrslit, at Gaga fekk 515 milliónir í tíðarskeiðinum frá mai 2010 til mai 2011.


text:
Ortodoksa kirkjan
Ortodoksa kirkjan er næststørsta kristna kirkjan. Gudstænasturnar hjá teimum eru ikki eins, men hóast tær eru ymiskar, trúgva allar tí, sum Jesus lærdi. Nógv kristin í Eysturevropa, Eysturafrika og Ásia eru ortodoks. Í ortudoksu kirkjunum eru nógvar halgimyndir, sum nevndar verða íkonar.
Í fyrstuni var kristindómurin katólskur, t.e. hann var um allan heim, men í 1054 klovnaði kirkjan. Pávin í Róm og erkibispurin (patriarkurin) í Konstantinopel gjørdust ósamdir um leiðsluna. Úrslitið varð, at kirkjan í Róm og kirkjan eystanfyri tóku sundur. Rómversku katolikkarnir og ortodoksa kirkjan í bæði Grikkalandi og Russlandi hava tó nógv átrúnaðarligt í felag. Tey ortodoksu góðtaka ikki pávans myndugleika.
Orientalska ortodoksa kirkjan er ein grein ið loysti frá høvuðskirkjuni vegna ósemju á kirkjufundinum í Khalkedonum í árinum 451, hon gjørdist høvuðskirkjan í Egyptalandi, Sýria, Armenia, Eritrea og Etiopia.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Eftir Kristi deyða og uppreisn ferðaðust apostlarnir víða og boðaðu kristnu læruna og grundløgdu kirkjur í mongum londum. Tey fyrstu fimm patriarkatini vórðu stovnaði í Alexandria, Antiokia, Jerusalem, Rom og Konstantinopel. Seinni blivu kirkjurnar í Sinai, Russlandi, Grikkalandi, Serbia, Bulgaria, Rumenia og nógva aðrastaðni grundlagdar.
Í ár 320 flutti keisarin Konstantin I rómverska høvuðstaðin frá Rom til Konstantinopelar. Sum fylgja av hesum, komu týdningarmestu hendingarnar í kirkjuni at ganga fyri seg í hesum øki. Allir kirkjufundir vórðu hildnir í ella nærhendis av hesum býi. Trúboðarar frá Konstantinopel umvendu slavisku fólkasløgini og onnur í Eystureuropa og umsettu bíbliuna og liturgisku tekstirnar til lokalu tungumálini.
Orientalska ortodoksa kirkjan kvetti sambandið við høvuðskirkjuna á kirkjufundinum í Khalkedonum í árinum 451, vegna ósemju um Kristi náttúru. Rómversk-katólska kirkjan í Rom kvetti við hini patriarkatini eftir stóra klovningin í 1054.
Í rómverska patriarkatinum varð biskuppurin av Rom pávin, sum eftirfylgjari Pætur apostuls, uppfataður sum høvur alheimskirkjunnar við guddómligum vilja, men eystanfyri sá man einans pávan sum fyrsta millum javnlíkar (patriarkarnar). Hesin munur vaks seg til avgerandi ósemju, sum fyrst og fremst kom til sjóndar í trúarjáttanini. Vestanfyri bleiv tað vanligt at leggja eitt element (kallað Filioque) aftrat, nakað sum bleiv avvíst eystanfyri. Hetta endaði við at báðir partar fordømdu hvønannan í 1054. Oyðileggingin av Konstantinopel vegna 4 krossferðina í 1204 økti um fíggindakensluna, og royndir um semju í fylgjandi øldunum miseydnaðust. Ikki fyrr enn aftaná annan vatikanfundin í 1962-65 er orðaskiftið tikið uppaftur.


text:
Thessalia
Thessalia (grikskt): Θeσσaλίa, á eolisk grikskum ella thessaliskum: Πetθaλίa / Petthalia) er eitt landafrøðilig øki og fyrisitingar eind í Grikkalandi, sum fevnir um tað mesta av tí forna Thessalia. Áðrenn ta Griksku Myrku Øldina, sum var umleið 1200 á.Kr. – 750 á.Kr., varð økið kent sum Aeolia, og verður eisini nevnt soleiðis í Odysseini hjá Homer. Thessalia gjørdist partur av tí nýggja grikska statinum í 1881, eftir at hava verið undir ottomanskum stýri í hálva fimtu øld. Síðan 1987 hevur Thessalia verið ein av teimum 13 regiónunum í Grikkalandi, og hevur síðan Kallikratis reformin í 2010 verið býtt sundur í 5 regionalar eindir og 25 kommunur. Høvuðsbýurin í regiónini er Larissa. Thessalia liggur í miðgrikkalandi og hevur mark við regiónirnar Makedónia í norði, Epirus mót vestri, Miðgrikkaland móti suðri og Egearahavið móti eystri. Thessalia regiónin fevnir eisini um also Sporaduoyggjarnar.


text:
Kvørkveggja
Kvørkveggjan (frøðiheiti - Turdus merula) er fuglur.
Innihaldsyvirlit
Útsjónd[rætta | rætta wikitekst]
Ein av mest skiftandi og ljómvakrastu songunum stavar frá kvørkveggjuni, bert klingandi trøstalát hennara kemur stundum uppímillum. Krunkasvarti steggin við tí bjartgula nevinum situr ovast uppi í einum træ, á einari flaggstong ella á einari rygg-ás, og við songi sínum frøir hann maka sín, ið liggur og bølir, og okkum eisini, tá ið hann sigur hinum kvørkveggjusteggjunum í grannalagnum frá, at øki hansara ikki er tøkt.
Útbreiðsla[rætta | rætta wikitekst]
Og í dag kunnu ikki bert tey, ið búgva í Havn, frøast um hesa ljómandi gleði, men eisini tey, ið búgva í øðrum býum; eisini í fleiri bygdum er hann at hoyra, tí javnt og savnt hevur kvørkveggjan víðkað um øki sítt, síðani hon fór at eiga her á landi í 1940-árunum. Tá kom hon fyrst til Sandoyar, Kunoyar og Havnar. Ógvisliga ódnin í 1988 fór illa við flestu viðarlundunum í landinum og forkom verpingarmøguleikunum hjá teimum fuglum, ið halda til í trøum. Men áðrenn tann ódnin herjaði, var kvørkveggjan farin víðari um, so stovnur hennara var nógv betur fyri enn ein annar trøstur, óðinshanin, ið eftir ódnina nærum hvarv sum búfuglur. Kvørkveggjan er ein av teimum fuglunum, sum fullkomiliga hevur broytt vanar eftir góðari øld. Fyrr var hon styggur skógarfuglur, men so hvørt sum sethúsaurtagarðsmentanin breiddi seg, flutti hon inn, og í dag er hon munandi spakari og ein tann vanligasti fuglurin í Evropa. Hon hevur førkað seg norðureftir og eigur í dag í øllum oyggjabólkunum í Norðuratlantshavi, og enntá í Íslandi hevur hon átt nakrar ferðir. Kavaveturin í Skandinavia ger, at hjá kvørkveggjuni ber ikki til at finna føði og soleiðis hóra undan; um heystið flyta fuglarnir suðureftir og í ein útsynning. Tá hendir seg, at teir koma higar, og onkuntíð um heystið ýður hagin av ymiskum trastum, tí vanliga ferðast kvørkveggjan saman við øðrum trastum, oftast saman við fjallatrastum og óðinshanum. Tá hoyrist eitt annað lát frá kvørkveggjuni, nevniliga ferðalátið, ið ljóðar eins og eitt høgt, glintandi ljóð tjiiiip, og sum líkist ferðalátinum hjá øðrum trastum. Er veturin lýggjur, kunnu trastarnir steðga her í fleiri mánaðir, og tá kunnu teir fara at amast uppi í okkara egnu kvørkveggjum. Tí sjáldan liggur kavi so mikið leingi her, at kvørkveggjan ikki finnur sær føði, og hetta hevur havt við sær, at hon fær verið her alt árið, hon eru vorðin støðufuglar hjá okkum. Kvørkveggjan er løtt at kenna, steggin er svartur, allur sum hann er, við gulum nevi, meðan bøgan er veikari á liti, morreyð, bringan heldur ljósari við deplum, nevið brúnt. Kvørkveggjan er eyðkent trøstaslag, hon hevur hoppandi gongulag og er tung á flognum. Úr nevinum og út á tromina á velinum er hon 24 cm long. Hon byggir sær reiður húsanna millum, t.d. í einum bilhúsi, undir einum takskeggi ella í einum runni. Hon verpur 4 ljós, brúnblettut egg, og góð ár megnar hon at fáa 2 urptir undan. Nærkast ketta ella hundur reiðrinum ella teimum stóru ungunum, hoyrist ávaringarlátið á kvørkveggjuni, eitt máttmikið, hvølt, stutt lát sum tjiokk. Kvørkveggjan livir av reyðmaðki og smákyktum, og vanligt er at síggja kvørkveggju leggja høvdið á skák, so at hon sær reyðmaðkin betur, meðan hon dregur hann upp úr moldini.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis slóðir[rætta | rætta wikitekst]
Kelda[rætta | rætta wikitekst]


text:
Karsten Hoydal
Karsten Hoydal (28. mars 1912 í Hoydølum - 4. apríl 1990) var føroyskur rithøvundur.
Hann fór ungur til Danmarkar at útbúgva seg innan landbúnað og fiskivinnu og starvaðist innan hetta arbeiðsøkið. Eitt skiftið var hann í Ekvador sum ráðgevi hjá Sameindum Tjóðum. Hann var løgtingsmaður og landsstýrismaður umboðandi Tjóðveldisflokkin. Karsten var fjøltáttaður høvundur og skald. Hann skrivaði yrkingar, stuttsøgur, týddi, ummælti, skrivaði yrkisgreinar og barnasøgur. Í sínum skaldskapi lýsti hann m.a. náttúruna, lívskorini, barnalyndið og vandan við kríggi og hernaðardubbing. Karsten Hoydal var nýskapandi høvundur, bæði málsliga og innihaldsliga.
Fyrsta útgáva hansara var yrkingasavnið Myrkrið reyða í 1946.
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
Karsten Hoydal gav út 4 yrkingasøvn: »Myrkrið reyða« 1946, »Syngjandi grót« 1951, »Vatnið og ljósið« 1960 og heildarsavnið »Teinur og tal« 1972.[1]
- 1946 - Myrkrið reyða
- 1951 - Svimjingarbeltið í Míni jólabók
- 1951 – Syngjandi grót
- 1960 – Vatnið og ljósið
- 1971 – Leikapettið
- 1972 – Teinur og tal (3 yrkingasøvn í einari bók)
- 1979 – Frændarøddir
- 1980 - Heðin, Marjun og tjøldrini
- 1986 – Suð í grasi
- 1999 - Lív heldur á
Heiðurslønir[rætta | rætta wikitekst]
- 1961 M.A.Jacobsen
- 1973 Heiðurslimur í brasilianskum rithøvundafelag
- 1988 M.A.Jacobsen - Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens fyri annað mentanaravrik.


text:
Facebook er ein heimasíða sum er eitt sosialt netverk, sum minnir nógv um Myspace.com, ið var nógv brúkt áðrenn Facebook. Facebook stendur í stórum vøkstri. Facebook er eitt sosialt netverk, har fólk lætt kunnu koma í samband við hvønn annan. Tað var tann tá 20-ára gamli Mark Zuckerberg (føddur 14. mai 1984 í New York, USA), sum fann uppá Facebook í 2004. Í mai 2013 hevði tænastan meira enn 1,1 milliardir aktivar brúkarar um mánaðin um allan heim.[1] Tað eru umleið ein hálv millión danskir brúkarar á Facebook.
Í 2008 og 2009 fingu nógvir føroyingar sín egna Facebook profil, og skjótt var tað eisini møguligt at nýta tað føroyska máli í skipanini sum brúkaramál, og hetta hevur veruliga sett gongd á hugin hjá føroyingum at brúka Facebook. Samstundis er talið á teimum, sum hava skift frá øðrum brúkaramáli sum td. danskt, enskt, svenskt v.fl. til at nýta sítt egna mál, alsamt vaksandi. Føroyingar hava eisini víst seg at vera skjótir at taka møguleikarnar á Facebook til sín og ikki minst, møguleikan at deila tíðindi frá ymiskum tíðindaportalum á Facebook.
Spælfyritøkan Zynga eigur fleiri av best dámdu spølunum, ið eru at finna á Facebook. Teirra millum eru FarmVille, Mafia Wars og FishVille.
Hollywood manuskripthøvundurin Aaron Sorkin (føddur 9. juni 1961 í New York, USA) hevur gjørt ein film um stovnanina av Facebook, sum ber heiti "The Social Network."
Facebook verður nógv brúkt til at deila tíðindi við onnur við at leggja leinkjur til tíðindastubba á Facebook. Hetta kann ofta gerast við at trýsta á ein "Dámar" knøtt á tíðindasíðuni ella um tíðindasíðan hevur møguleikan fyri at deila leinkjuna, so er tað ein sera lættur máti hjá fólki at deila ein tíðindastubba, sum tey halda vera áhugaverdan. Facebook verður eisini nógv brúkt til at deila tónleikafilmar, skemtifilmar, ítróttarfilmar og aðrir filmar sum liggja á YouTube. Fólk leggja eisini myndir og filmsbrot á Facebook og deila soleiðis við onnur. Til ber at velja, um bert vinir kunnu síggja myndirnar ella um øll kunnu síggja tær. Til ber at skriva í síni status linju, hvat ið ein hugsar, at bera onkur boð ella bara at siga góðan dagin o.s.fr. Onnur kunnu so gera viðmerkingar til boðini ella koyra tummilin upp, og soleiðis kunnu vinir hjá vinum fáa boðini eisini. Fleiri dømir eru um t.d. politikkarar sum hava skrivað okkurt óheppið antin á sín egna status ella sum viðmerking til status hjá onkrum øðrum, og eftirsum nógv fjølmiðlafólk eisini eru á Facebook, so fáa tey skjótt frænir av hesum og bera hetta sum tíðindi í útvarpi, sjónvarpi, bløðum ella á tíðinda heimasíðum.


text:
Læsesal Vest
Læsesal Vest ella granskingarlesistovan á Kongliga Bókasavninum (danskt: Det Kongelige Bibliotek) er partur av Danska Tjóðbókasavninum (danskt: Danmarks Nationalbibliotek), sum heldur til í Den Sorte Diamant á Slotsholmen í Keypmannahavn, Danmark. Lesistovan er frá tíðini, tá Fríðrikur III kongur stovnaði Kongliga Bókasavnið, og hevur hildið til ymsastaðni.
Endamálið við lesistovuni er[rætta | rætta wikitekst]
- at gera tað gjørligt at granska tilfar, ið bert kann nýtast á lesistovuni
- at veita brúkarum atgongd til eitt stórt handbókasavn
- at veita brúkarum fast granskingarpláss
Lesistovan er ætlað[rætta | rætta wikitekst]
- lærda háskúlanum í Keypmannahavn
- granskarum innan- og uttanlands
- øðrum, ið leita sær vitan á hægri støði
Handbókasavnið á lesistovuni er í tveimum hæddum og telur um 65.000 bind. Tað fevnir um fleiri yrkisgreinir hjá Kongliga Bókasavninum, tó serliga hugvísindi og gudfrøði.


text:
Bob de Jong
Bob Johannes Carolus de Jong (føddur 13. november 1976 í Leimuiden) er ein niðurlendskur ítróttamaður, sum íðkar skoyturenning á langteinum. Á 10000 metra-teininum hevur hann vunnið gull, silvur og bronsu á Vetrar-Olymisku leikunum, gull í 2006, silvur í 1998 og bronsu í 2010 og 2014. Í 1998 setti hann trý heimsmet , harav tvey vóru juniormet í 3000 metrum við tíðini 3:53.06 og í 5000 metrum við tíðini 6:37.55. Tíðin á 3000-metra teininum var somikið sakjót, at hon eisini rakk til heimsmet hjá teimum vaksnu. Hann hevur fleiri ferðir vunnið gull, silvur og bronsu heiðursmerki á HM.