text:
Kaj Leo Holm Johannesen
Kaj Leo Holm Johannesen, eisini kendur sum Kaj Leo Johannesen (føddur 28. august 1964 í Tórshavn) er síðani 26. september 2008 Føroya løgmaður. Hann er útbúgvin sum skipsførari og var sameigari av Farex, ið fekst við fiskaútflutning. Kaj Leo limaði seg inn í Sambandsflokkin í 1988. Hann stillaði upp til løgtingsvalið fyrstu ferð í 1994 og sat sama árið eitt skifti á tingi sum eykamaður. Frá 1996 til 2000 sat hann í Tórshavnar býráði. Hann var á fyrsta sinni valdur inn á Løgting í 2002 og hevur verið afturvaldur síðani. Síðani 2004 hevur Kaj Leo Holm Johannesen verið formaður í Sambandsflokkinum. Tíðarskeiðið 2003-2004 var hann næstformaður í Landsstýrismálanevndini og limur í Vinnunevndini. Frá 2004 til 2008 var hann formaður í Uttanlandsnevndini og limur í fíggjarnevndini. Hann varð valdur til løgmann 26. september í 2008.
Eftir loknan fólkaskúla fór Kaj Leo Holm Johannesen til skips sum 14 ára gamal. Í 1986 tók hann prógv sum skipsførari á Føroya Sjómansskúla. Hann hevur bæði verið við fiski og farmaskipi, umframt starvast sum bilsølumaður. Í 1989 kom hann í starv hjá Føroya Fiskasølu og frá 1995 til 1997 starvaðist hann á Kósini. Síðani 1997 hevur hann verið sjálvstøðugur vinnurekandi.
Innihaldsyvirlit
Politisk lívsleið[rætta | rætta wikitekst]
Kaj Leo var frá 1997-2000 býráðslimur í Tórshavnar Býráð og hevur síðani 2002 verið valdur inn á Føroya Løgting. Hann varð valdur til landstýrismann fyri uttanríkismál í 2004, tá hann eisini varð valdur til floksformann. Í politikki leggur hann leggur millum annað dent á at knýta Føroyar tættari at ES.
26. september 2008 bleiv Kaj Leo Johannesen valdur sum løgmaður fyri ABC-samgonguna. Eftir løgtingsvalið 2011 helt hann fram sum løgmaður í samgongu millum Sambandsflokkin, Fólkaflokkin, Miðflokkin og Sjálvstýrisflokkin. Í oktober 2011 fór Sjálvstýrisflokkurin úr samgonguni, eftir at Kári P. Højgaard var koyrdur frá sum landsstýrismaður, men sangongan var stór nokk til at halda fram við hinum trimum flokkunum.
Tollmálið[rætta | rætta wikitekst]
Í desember 2013, stutt fyri jól, var varpaðu føroyskir fjølmiðlar ljós á fíggjarmálaráðharran, Jørgen Niclasen, úr Fólkaflokkinum frá tíðini frá 1989 og fyrst í 1990-árunum, meðan hann var stjóri í fyritøkuni P/F N. Niclasen. Sambært skjølum, ið miðlarnir løgdu fram, hevði virkið hjá Jøgeni Niclasen tikið vøru út úr einari tollgoymslu sum ikki var tollað og selt hana ótollaða og harvið snýtt landskassan fyri fleiri hundraðtúsund krónur. Fyritøkan hevði havt ein tollkreditt sum varð uppsagdur, men helt tó fram við at selja ótollaðar vørur. Jørgen Niclasen vísti øllum ákærum aftur.[1] Kaj Leo Holm Johannesen stuðlaði tó sínum fíggjarmálaráðharra og segði at hann hevði fult álit á honum.[2][3] Tað gjørdi hann eisini tann 28. mai 2014, tá ið andstøðan setti fram misálit á Jørgen Niclasen. Løgmaður var staddur í Íslandi og hagani gav hann flokkinum boð um at atkvøða ímóti misálitinum. Tá ið avtornaði vóru tað tveir sambandstingmenn, Reimund Langgaard og Helgi Abrahamsen, ið atkvøddu fyri uppskotinum frá andstøðuni, tað sama gjørdi Jenis av Rana, formaður Miðfloksins, ið eisini var við í samgonguni. Løgmaður fekk ein trupulleika og kom undir stórt trýst, tá tveir av hansara floksfeløgunum gjørdu ímóti boðum hansara og í staðin atkvøddu eftir teirra egnu sannføring. Aðrar kritiskar røddir vóru eisini frammi úr Sambandsflokkinum, eitt nú Lisbeth L. Petersen, fyrrverandi forkvinna, løgtingskvinna og fólkatingslimur Sambandsfloksins, sum hin 10. februar 2014 meldaði seg úr Sambandsflokkinum orsakað av at hon var ónøgd við, at Sambandsflokkurin góðtók, at ein landsstýrismaður, ið hevði snýtt í tolli, slapp at vera sitandi sum landsstýrismaður. Hin 28. mai eftir atkvøðugreiðsluna um misálitið á Jørgen Niclasen segði Lisbeth L. Petersen, at hon helt tað var gott fyri Sambandsflokkin, at Helgi Abrahamsen og Reimund Langaard valdu ikki at fylgja boðunum frá løgmanni.[4]
Lívsleið innan ítrótt[rætta | rætta wikitekst]
Kaj Leo Holm Johannesen er fyrrverandi landsliðsleikari í fótbólti. Hann leikti 4 dystir fyri Føroyar í tíðarskeiðnum 1991-92 [5] og so var hann eyka málmaður fyri føroyska A-landsliðið meira enn 20 ferðir í árunum 1988-1994. Kaj Leo var annars HB leikari, hann er ein av mest leikandi HB leikarunum. Hann vann føroyameistaraheitið tríggjar ferðir við HB, tað var árini 1988, 1990 og 1998. Bæði á landsliðnum og á HB liðnum spældi Kaj Leo sum málmaður. Hann hevur ikki heilt slept fótbóltinum enn, men spælir fótbólt við Oldboys hjá HB av og á. Í 2010 vann hann gull við oldboys liðnum hjá HB, tá teir vunnu finaludystirnir Inni í Dal á Sandoynni 25. september 2010.[6] Kaj Leo Johannesen hevur eisini spælt hondbólt. Hann leikti við Kyndli, sum er hondbóltsfelag úr Havn. Hann leikti 163 dystir og skoraði 625 mál.[7]
Sangari[rætta | rætta wikitekst]
Kaj Leo sang saman við føroyska landsliðnum og Jóannes Jacobsen, tá hann var málmaður á føroyska landsliðnum. Vit herja á kom út í 1990, Kaj Leo syngur sangin Vit syngja. Hesin sangurin var eisini útgivin í 1998 á fløguni Tólvti maður.
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
Familja[rætta | rætta wikitekst]
Foreldrini eru Leo Hans Johannesen (deyður 1991) og Karin Holm Johannesen, bæði ættað úr Mykinesi. Hann er giftur við Jórun fødd Bærentsen, dóttir Jonnu og Ebba Bærentsen. Tey eiga synirnar Heina (føddur í 2000), Jákup (føddur í 2001) og Jónas (føddur í 2006). Hann og familjan búgva í dag á Teigi í vesturbýnum í Havn. Í uppvøkstri hansara búleikaðist familjan í bæði vestur- og eysturbýnum. Soleiðis búði Kaj Leo fyrstu 12 árini í Brøttulíð, og síðani tey næstu 14 í Tjarnarlág. Kaj Leo er einsamallur drongur í einum systkinaflokki upp á fimm, ið eisini telur systrarnar Liss, Marin, Jákubinu og Oddvør.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ jn.fo, "Jørgen Niclasen vísir aftur, at hann hevur snýtt í tolli", Tíðindaskrivið er skrivað av Jørgeni Niclasen
- ↑ aktuelt.fo, Løgmaður fult álit á Jørgeni Niclasen, skrivað hevur Georg L. Petersen hin 20. des. 2013.
- ↑ kvf.fo, Løgmaður hevur fult álit á Jørgeni Niclasen
- ↑ in.fo, "– Fólkið einki álit longur", skrivað hevur Barbara Holm, hin 28. mai 2014.
- ↑ National-football-teams.com
- ↑ B71-sandoy.com
- ↑ Kyndil.fo, Hesi hava leikt yvir 100 dystir fyri Kyndil
- ↑ rateyourmusic.com, Vit herja á
- ↑ rateyourmusic.com, Tólvti Maður
Útvortis ávísingar[rætta | rætta wikitekst]
- Løgtingið 150 - Hátíðarrit. Tórshavn 2002, Bind 2, s. 304 (PDF-Download)
- Heimasíðan hjá Kaj Leo Johannesen
Andrass Samuelsen | Kristian Djurhuus | Peter Mohr Dam | Hákun Djurhuus | Peter Mohr Dam | Kristian Djurhuus | Atli Pætursson Dam | Pauli Ellefsen | Atli Pætursson Dam | Jógvan Sundstein | Atli Pætursson Dam | Marita Petersen | Edmund Joensen | Anfinn Kallsberg | Jóannes Eidesgaard | Kaj Leo Johannesen


c: text/html

text:
Kekkia
Kekkia er lýðveldi í Miðevropa. Í ein landnyrðing hevur Kekkia mark við Pólland, í ein landsynning við Slovakia, í suðri við Eysturríki og í vestri við Týskland. Høvuðsstaðurin er Prag, landið hevur umleið 10,5 mió. íbúgvar og høvuðsmálið er kekkiskt. Kekkia gjørdist limur í ES 1. mai 2004.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Frá 1918 til 1993 vóru Kekkia og Slovakia eitt samveldisríki, nevnt Kekkoslovakia. Í 1950-árunum kom landið undir sovjetiskt eftirlit. Tá ið kommunistastýrið í samveldisríkinum fall, gjørdi fólkið av, at ríkið varð býtt í tvey - Kekkia og Slovakia.
Landalæra[rætta | rætta wikitekst]
Býir[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bartal Hestoy megnaði fyri løtu síðani at vinna sær gullheiðursmerki á íslendsku meistarastevnuni á langgeil, tá ið hann í Laugardalslaug í Reykjavík svam teinin uppá 2:26.46. Harvið tók hann eisini føroyska metið frá sjálvum Páli Joensen, sum var 2:26.59 frá Østdanske Langbane Mesterskaber fyrr í vár. Sí úrslitalistan her
Løtu seinni luttók hann eisini í finaluni í 200 firvald, vælsagtans eitt sindur moyrur men tó í frálíku tíðini 2:13.47, sum rakk til eitt 4. pláss. Pál eigur her føroyska metið 2:12.55, og besta tíð hjá Bartali er 2:12.73 frá Actavis Open í Hafnafirði fyrr í vár. Í innleiðandi riðlunum í morgun svam hann 2:13.15, summi av okkum vildu verið glað fyri yvirhøvur at gjøgnumføra 200 firvald á langgeil :-P
(Bartal og Kristian Martin, Óli, Niels, Morensa og ein rúgva frá Reysta í Reykjavík. Sissal Hestoy eigur myndina)


text:
Filmur
Filmur er livandi myndir. Tøknin var uppfunnin í endanum av 19. øld. Teir fyrstu filmarnir høvdu ikki talu og ikki ljóð, tekstir, sum kundu greiða frá søguni, stóðu á løriftinum. Ein pianoleikari hevði undirspælið við hóskandi tónleiki, til dømis kvikum og harðligum tónleiki, tá ið onkur varð jagstraður. Áskoðarafjøldin fór skjótt at velja sær sínar yndisleikarar, og tær fyrstu filmsstjørnurnar vórðu til dømis Rudolph Valentino. Í 1927 kom tann fyrsti talufilmurin, og síðan vildi áskoðarafjøldin ikki vita av øðrum. Tøknifrøðiliga gjørdust filmarnir støðugt betri. Í Amerika gjørdu Metro-Goldwyn-Mayer Studios (MGM) og nøkur fá onnur stór filmsfeløg 95 % av øllum filmum. Í 1950-árunum fingu fólk áhuga fyri sjónvarpinum, og tað gjekk aftur á hond við filmsídnaðinum. Tey seinastu árini hevur filmurin tó ment seg aftur.
Í Hollywood vórðu flestu filmarnir gjørdir. Í syðra parti í Kalifornia var rætta veðurlagið og landslagið til filmsupptøkur. Millum 1907 og 1913 varð ein partur í Los Angeles, Hollywood, miðdepil í amerikanskum filmsídnaði. Eisini Russland, Týskland, Frakland og Japan hava gjørt filmar, sum hava havt stóra ávirkan á filmsídnaðin um allan heim, og filmsídnaðurin er alstórur.
Filmsløg[rætta | rætta wikitekst]
Filmur kann býtast sundur í fleiri bólkar. T.d.:
- Heimildarfilmur (dokumentarfilmur)
- Stuttfilmur
- Lýsingarfilmur
- Leikfilmur
- Animatiónfilmur
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


text:
Justin Fashanu
Justinus Soni "Justin" Fashanu (f. 19. februar 1961 – d. 2. mai 1998) var fyrsti litti fótbóltsleikarin ið var seldur fyri 1 millión pund [1]. Hann var føddur í Hackney í London. Fashanu hevði góð evnir sum boksari, men valdi fótbóltin frammum. Fashanu byrjaði sína fótbóltskarrieru í Norwich í 1978 sum 17 ára gamal, og bleiv fastur maður á besta liðinum, og skoraði í næstu 3 árini 35 mál í 90 dystum fyri felagið. Í 1980 skoraði hann flottasta málið í kappingarárinum ímóti Liverpool.
Nottingham Forest, ið var ein stórmakt í evropeiskum fótbólti við Brian Clough á odda, keypti Justin Fashanu í 1981, og gjørdist hann fyrsti litti leikarin ið bleiv seldur fyri 1 millión pund. Í Forest gekk ikki gott hjá Fashanu. Clough var ikki glaður um, at tað hoyrdist at Fashanu var samkyndur, og bleiv Fashanu enntá biðin um at halda seg vekk frá venjingunum hjá liðinum. Sjálvsálitið hjá Fashanu var lágt og bleiv hann leigaður út til Southampton í august 1982. Í Southampton gekk betri hjá honum, og vildi venjarin Lawrie McMenemy keypa hann, men hevði felagið ikki nóg mikið av pengum.
Í desember 1982 skifti hann til grannarnar í Nottingham, Notts County, fyri 150 000 pund. Í Notts County skoraði hann 20 mál í 64 dystum. Í 1985 var hann seldur til Brighton & Hove Albion fyri 115 000 pund, men har fekk hann ein álvarsaman knæskaða, og var hansara karriera í vanda. Hann fór til USA og eftir skurðviðgerð byrjaði hann aftur at leika við Los Angeles Heat, og síðani fór hann til Kanada, har hann leikti við bæði Hamilton Steelers og Edmonton Brickmen.
Í 1989 gekk leiðin aftur til Bretlands og fekk hann sáttmála við Manchester City, men leikti hann bara 2 dystir í City, og eftir ein mánaða í Manchester fór hann til West Ham. Har leikti hann eisini bara 2 dystir, og síðani eftir eitt stutt uppihald í Leyton Orient endaði hann í Non League felagnum Southall, har hann var leikandi venjari. Í 1990 fartaldi Fashanu alment at hann var samkyndur, og skapti hetta mikla øsing í fótbóltsheiminum [2]. Fleiri fyrrverandi liðfelagar vóru ikki blíðir og søgdu at samkynd høvdu onki at gera í liðítrótti. Bróðurin John, ið eisini var ein kendur fótbóltsleikari, vildi ikki vita av honum [3]. Fashanu var útsettur fyri happing frá liðfelagunum og frá áskoðarum.
Í 1991 var hann til royndarvenjing í Newcastle, men venjarin Ossie Ardiles vildi ikki bjóða honum ein sáttmála. Hann leikti ein dyst fyri Newcastle. Hann fekk sáttmála við Torquay, og var hann har frá 1991 til 1993, og hóast hann skoraði 15 mál í 41 dystum flutti Torquay niður í 3. Deild. Fashanu var eisini hjálparvenjari í felagnum. Í februar 1993 tá Torquay var við í niðurflytingarstríðnum frá 3. Deild, fekk venjarin sekkin og søkti Fashanu starvið sum venjari, men valdi felagið heldur Neil Warnock.
Fashanu fór frá Torquay stutt eftir hetta, og gekk leiðin til Skotlands og Airdrie. Men í Airdrie gekk ikki so gott og flutti felagið niður frá bestu deildini. Hann fór so til Trelleborg í Svøríki men leikti bara 1 dyst við felagnum, áðrenn hann vendi aftur til Skotland, har hann skrivaði sáttmála við Hearts í 1993. Fashanu bleiv koyrdur úr felagnum í februar í 1994, fyri at hava roynt at selt søgur frá privatlívinum til fjølmiðlarnar, um hansara forhold við nakrar politikarar. Hann fór síðani til USA og bleiv ungdómsvenjari og eisini fór hann til Nýsæland.
Í mars mánaða í 1998 bleiv hann handtikin fyri ósømuligan atburð í USA, og eftir at løgreglan hevði tosa við hann, fór hann aftur til Bretlands. 2. mai í 1998 tók hann sítt egna lív. Um morgunin tann 3. mai breyt Justin Fashanu inn í eina garasju í London og hongdi seg sjálvan [4].
Í 2009 var eitt lið stovna til eitt tiltak í Brighton, og kallaðist liðið "The Justin Fashanu-All Stars". Liðið var stovna av Justin Fashanu átakinum ið stríðist fyri at samkynd verða vird í fótbólti [5].


text:
Vágs Svimjihøll
Vágs Svimjihøll er ein svimjihøll í Vági. Høllin hevur ein svimjihyl, sum er 25 metrar langur og hevur fýra banar. Svimjihøllin í Vági lat upp í 1979 og er bygd saman við Vágs Skúla. Inngongdin er frá Toftavegi. Skúlabørnini í syðru helvt av Suðuroynni brúka svimjihøllina sum partur av teirra undirvísing. Svimjihøllin er opin umleið annan hvønn dag, mánadag, mikudag, fríggjadag og leygardag fyri almennari svimjing. Harumframt brúkar svimjifelagið Susvim svimjihøllina til teirra svimjivenjingar.
Útvortis ávisingar[rætta | rætta wikitekst]
- Vagur.fo, Heimasíðan hjá Vágs kommunu.
- Susvim.mono.net, Heimasíðan hjá Susvim (Suðuroyar Svimjifelag).


text:
Anfinn Kallsberg
Anfinn Kallsberg (19. november 1947) var løgmaður í Føroyum 1998-2004, hann hevur eisini verið fiskimálaráðharri, fíggjarmálaráðharri, løgtingsformaður og formaður í Løgtingsins Fíggjarnevnd. Hann var limur í Danska Fólkatinginum frá 2005 til 2007. Anfinn er útbúgvin innan skrivstovu og handil. Hevur starvast sjálvstøðugur við bókhaldi og annað á Viðareiði í tíðarskeiðinum frá 1974 til 1996. Harumframt hevur hann starvast hjá J.F. Kjølbro í Klaksvik frá 1964 til 1974.[1] Anfinn Kalsberg legði frá sær sum løgtingsmaður í januar 2011, tá Fólkaflokkurin avgørdi at gera ymiskar umrokeringar í flokkinum. Jørgen Niclassen fór frá sum uttanríkisráðharri og fór í staðin í Løgtingið. Annfinn hevði tá verið virkin í føroyskum politikki á Føroya Løgtingi í 30 ár.[2]
Løgtingslimur, landsstýrismaður, løgmaður, nevndarsessir og onnur álitisstørv[rætta | rætta wikitekst]
- 1974 - 1980 Borgarstjóri í Viðareiðis kommunu
- 1980 - 1998 Løgtingslimur
- 1983 - 1985 Landsstýrismaður í fiskivinnu- og handilsmálum
- 1985 - 1986 Varalimur í Norðurlandaráðnum
- 1989 Landsstýrismaður í fiskivinnumálum
- 1989-90 Fíggjarnevndarformaður og aftur frá
- 1991 - 1996 Limur í stýrinum fyri Klaksvíkar Sjúkrahús
- 1991 januar - juli Fastur limur í Norðurlandaráðnum
- 1991 - 1994 Varalimur í Norðurlandaráðnum
- 1991 - 1993 Løgtingsformaður
- Juli 1994 - 1996 Fastur limur í Norðurlandaráðnum
- 1994 - 2007 Formaður í Fólkaflokkinum
- 1996 - 1998 Landsstýrismaður í fíggjarmálum
- 1998 Landstýrismaður
- Mai 1998 - Januar 2004 Løgmaður
- 2004 - Fíggjarnevndarformaður
- 8. februar 2005 - 13. november 2007 Fólkatingsumboð fyri Fólkaflokkin
- 19. januar 2011 - Anfinn Kallsberg legði tingsess sín frá sær[3]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- Folketinget.dk - Anfinn Kallsberg
- Folkaflokkurin.fo - Anfinn Kallsberg
- Løgtingið 150 - Hátíðarrit. Tórshavn 2002, Bind 2, s. 308 (PDF-Download)
Andrass Samuelsen | Kristian Djurhuus | Peter Mohr Dam | Hákun Djurhuus | Peter Mohr Dam | Kristian Djurhuus | Atli Pætursson Dam | Pauli Ellefsen | Atli Pætursson Dam | Jógvan Sundstein | Atli Pætursson Dam | Marita Petersen | Edmund Joensen | Anfinn Kallsberg | Jóannes Eidesgaard | Kaj Leo Johannesen


text:
Precious
Precious (føroyskt heiti: Dýrabarur) er ein amerikanskur dramafilmur. Filmurin sigur eina ræðusøgu úr einum gerandisdegi, sum kortini tykist veruligur. Filmurin byggir á bókina hjá Sapphire (Ramona Lofton) - Push.
Samandráttur[rætta | rætta wikitekst]
16 ára gamla Precious (Gabourey Sidibe), sum býr í Harlem, New York City, er við barn fyri aðru ferð. Hetta er langt frá einasti trupulleikin hjá gentuni; navnið er at kalla tað einasta dýrabara í lívi hennara. Men tá lærari hennara leggur uppí og fær hana at ganga í serskúla, hómast ein glotti fyri framman. Nýggi lærarin og floksfelagarnir geva Precious hug og gleði í lívinum, hóast lívið heima við kropsligum og sálarligum harðskapi einki er broytt.


text:
Guðrið Helmsdal er fødd í 1941 í Havn og vaks upp har, til hon í 1953 við foreldrum og systkjum flutti til Danmarkar, har pápin sigldi sum stýrimaður og skipari í uttanlandasigling. Í Keypmannahavn, har tey høvdu búsett seg, tók hon real- og studentsprógv. Eftir ferðaár í einamest London og Reykjavík fór hon undir útbúgving sum sjúkrasystir í Keypmannahavn, men endaði sína útbúgving sum læknaskrivari í 1965. Síðani heystið 1967 hevur Guðrið búð í Føroyum, har hon eisini hevur tikið hjágrein í føroyskum og norðurlendskum máli og bókmentum á Fróðskaparsetrinum.
Guðrið Helmsdal hevur yrkt á bæði føroyskum og donskum, síðani hon var umleið trettan ára gomul og hevur havt yrkingar á prenti í ymsum tíðarritum. Fyrsta yrkingasavnið hjá henni Lýtt lot 1963 er fyrsta modernistiska yrkingasavn á føroyskum og somuleiðis fyrsta yrkingasavn eftir eina kvinnu á føroyskum. Temu eru longsulin eftir heimlandinum og kærleikin til natúruna. Annað savnið hjá henni, Morgun í mars 1971, er bæði á føroyskum og donskum, og tekstirnir ferðast ofta í nánd av haiku. Við yrkingunum hjá Guðrið kom ein nýggjur tóni inn í føroyskan skaldskap, og mong vóru tey, sum bíðaðu spent eftir meira, men hon hevur bara givið hesi bæði søvn út.
Mentunargrunnur Studentafelagsins hevur givið út:
Lýtt lot, 1963.


text:
Smyril (fuglur)
Smyril (frøðiheiti - Falco columbarius subaesalon) er einasti ránsfuglur sum eigur í Føroyum í dag, men hildið verður at havørnin átti í Føroyum í gomlum døgum. Hann er av minstu falkum. Steggin er dimmgráur omaná, gulbrúnur við dimmum strikum í neðra og um hálsin; bøgan er smáflekkut av dimmum og ljósum brúnum. Ungfuglurin líkist bøguni, men dimmari. Smirilin er líka grammur sum veiðifalkurin. Starar, steinstólpur, títlingar og aðrar smáfuglar drepur hann í meingi. Leingi kann hann sita samanhoykin á eini túgvu og skimast — avbara væl skygdur er hann. Nú fær hann eyga á ein grátítling langt burtur. Lágt yvir jørðini flýgur hann — títlingurin støkkur upp, og kvikur sum ein hvirla er smirilin eftir honum. Men hin lítli er knappur í vendini, hvørja ferð hann kennir smirilin tætt at sær, snittar hann til viks, so smirilin verður áhaldsin í takinum. Men títlingurin møðist, og finnur hann ikki eitt friðskjól, so er deyðin vísur. Mót einum garði heldur hann ferðini, smýgur inn í eina holu og er bjargaður. Nipin setur smirilin seg uppiyvir at lúra, men títlingurin kemur ikki út, fyrr enn hann er farin.
Starar tyrpast tætt saman í flokk undan honum, og flúgva so høgt upp í loft — væl vita teir, at uttan hann er uppi yvir teimum, fær hann hvørki nev ella kløur í teir. Og onkursvegna munna teir eisini fáa ørkymlað hann í flognum, tí tá ið teir halda seg væl saman, má hann oftast fara frá við ongum. So ræddur kann stari vera, at hann flýgur undan inn í roykstovuna og ytst undir væðingina; og so morðgírugur er smirilin, at hann eltir; men tá ið hann sær fólkið inni, skundar hann sær út aftur. Eisini størri fuglar, sum lógv og snípa, mugu stundum lata lív fyri honum. Smiril eigur víða í norðanlondum, men einans í Føroyum er hann alt árið. Reiður tímir hann ikki at gera sær, tekur heldur eitt krákureiður; tá verður bardagi millum bæði, men knappur og knáur, sum smirilin er, má krákan oftast dvína, alt hon er nógv størri. Smiril verpur 4 reyðbrún egg, og 3 vikur seinni koma ungarnir út. Kemur tú at reiðrinum, so blaka teir seg á ryggin og høgga upp ímóti tær við klónum — teir eru av tí berginum brotnir — bregða ikki úr ætt. — Ljótt er at síggja, hvussu smiril drepur smáfugl, og ofta illskast vit inn á hann, men annars kann hann ikki liva. Hvat skulu vit tá siga um teir »sportsmenn«, sum mest til stuttleika drepa og særa hundraðtals av fuglum, særa teir so, at teir mangan fáa óreiðiligari deyða, enn tá ið smiril tekur teir.
Ránsfuglar, ið hoyra til falkaættina, kennast á flogi av sera spísku veingjabroddum teirra og heldur langa veli. Tætt hjá sært tú, at smyrilin hevur rættiliga tjúkt nev, ið beint aftan fyri niðurbenda oddin á yvirnevinum hevur eina "tonn", ið nevnist falkatonnin, ið fellur inn í samsvarandi foyru á undirnevinum. Í falkaættini (Falconidae) eru uml. 60 ymisk sløg, ið liva um meginpartin av heiminum. Smyrlarnir eru býttir sundur í 10-11 ymisk sløg, sum eiga norðalaga á norðurhálvu. Tað smyrlaslagið, ið sæst í Føroyum bæði sum búfuglur og sum flytifuglur, eitur á látíni Falco columbarius subaesalon, og eigur eisini í Íslandi og í Skotlandi. Tað eru serliga teir longu veingirnir á hesum slagnum, sum bróta frá slagnum aesalon, ið eigur norðalaga í Norðurlondum, heilt eystur í Siberia.
Innihaldsyvirlit
Útsjónd[rætta | rætta wikitekst]
Smyril er minsti falkur í Evropa. Hann er 25 til 30 cm til longdar og hevur eina veingjabreidd frá 50 til 60 cm. Stórur munur er á steggja og bøgu. Steggin er grábláur omaná og reyðbrúnur um búkin og hevur breiðar álir. Omaná er bøgan morreyð og um búkin er hon heilt ljósagul og hevur breiðar morreyðar álir. Teir ungu fuglarnir líkjast bøguni til fram ímóti vári, tá teir missa gomlu fjaðrarnar og grábláir fjaðrar vaksa fram á bakinum á ungu steggjunum. Bøgan vigar í miðal 210 gr, og er tí heldur størri og tjúkkri enn steggin, sum í miðal vigar 50 g minni.
Útbreiðsla og flyting[rætta | rætta wikitekst]
Í dag eiga uml. 25 – 50 pør av smyrlum í Føroyum. Stovnurin er í framgongd, eftir eina stóra minking miðskeiðis í farnu øld. Ein orsøk til framgongdina í dag eru teir rættiliga veðurgóðu vetrarnir, har starar og gráspurvar hava klárað seg væl, og tí eru eitt gott føðslugrundarlag hjá smyrlunum. Hildið verður, at ein partur av føroyska stovninum er búfastur. Íslendski stovnurin telir ímillum 1000 og 2000 pør, harav teir flestu eru flytifuglar. Nógvir av teimum eru í Føroyum á vári og heysti, á veg til vetrarbýli á bretsku oyggjunum og í Fraklandi. Nakrir av smyrlunum, sum eru í Føroyum um veturin, eru helst íslendskir. Bert teir norðastu smyrlarnir eru flytifuglar av teirri einfaldu orsøk, at smáfuglarnir, teir liva av, flyta suðureftir um heystið.
Føði[rætta | rætta wikitekst]
Smyril veiðir ofta har frítt og opið er, og ger ofta óvæntað snarálop. Flestu fuglar verða tiknir á jørðini ella nær við jørðina. Serliga er tað sjónin, ið ger smyril til ein framúr góðan ránsfugl. Sjónarkyknurnar í eygunum eru 1 mill. fyri hvønn mm². Til samanberingar hevur menniskjan bert 100 túsund. Í Føroyum er fongurin vanliga stari, títlingur, steinstólpa og spurvur, ja sjálvt vaðfuglur sum t.d. lógv og snípa má lúta. Tað er ótrúligt, at smyrilin er førur fyri at taka ein so stóran fugl sum lógvin, ið vigar uml. tað sama sum hann sjálvur.
Verping[rætta | rætta wikitekst]
Smyril velur sær øki, sum er nóg stórt til at føða ungarnar. Í Íslandi kann eitt tílíkt øki vera uml. 35 km² til støddar. Smyril eigur ofta í brøttum líðum, men hann byggir tó ikki reiður sítt sjálvur. Finnur hann eitt gamalt kráku- ella ravnareiður á hóskandi staði, er tað nóg gott. Viðhvørt verpir hann beint á bera hellu uttan nakað reiður. Verpingin byrjar í mai og eggini eru millum trý og seks í tali, men vanliga fýra. Eggini eru uml. 40 mm til longdar og rættiliga rund, tey eru morreyð við tøttum døkkum deplum. Klekingin tekur uml. fýra vikur og ungarnir eru floygdir eftir øðrum fýra vikum. Tá ungarnir eru klaktir, er tað steggin sum veiðir, og hann roytir ofta fongin, áðrenn hann verður givin bøguni á einum ávísum staði tætt við reiðrið við ungum. Bøgan skræðir fongin sundur í hóskandi bitar, sum hon gevur ungum sínum.
Slag[rætta | rætta wikitekst]
- Falco naumanni (Reyðsmyril)
- Falco tinnunculus (Grýtissmyril)
- Falco vespertinus (Kvøldsmyril)
- Falco subbuteo (Vákasmyril)
Ymiskt[rætta | rætta wikitekst]
Smyrilsnavnið er grógvið inn í føroyska gerandisdagin. Suðuroyarleiðin verður røkt av Smyrli og eitt skipafelag Smyril Line ber eisini smyrilsnavnið. Smyrilin er nevndur í Fuglakvæðinum, ið Nólsoyar Páll yrkti fyrst í nítjandu øld. Ein máliska, sum enn hoyrist, t.d. tá børn spæla væl saman og ein ótangi kemur og spillir spælið og friðin, er: "Nú kom smyril í staraflokk!".
111. ørindi í Fuglakvæðinum ljóðar soleiðis:
- Tutlaði tað við fuglarnar,
- sum vóru í míni trá:
- “Nú kemur smyril í staraflokk,
- pakkið tykkum herfrá”.
Myndarøð[rætta | rætta wikitekst]
-
-
-
Smyril, Porkeri.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- Stamps.fo - Smyril (kelda, almenn ogn).
- FaroeNature.net > Smyril.


text:
2011
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- januar, februar - kollvelting í Egyptalandi
- 18. mars - Messenger missión til Merkur
- 22. juli - Yvirgangsálop í Noregi, hópmorð á ung fólk á Utøya og bumbuatsókn í Oslo. Tað var Anders Behring Breivik ið framdi bæði hópdrápini á Utøya og bumbuatsóknina í Oslo.
- 29. oktober - Løgtingsval í Føroyum
- november - Dánjal Petur Hansen (Piddi) úr Saltangará varð eftirlýstur av løgregluni, og síðan varð staðfest, at hann var blivin myrdur. Líkið varð tó ikki funnið tá. Ein kroati varð varðhaldsfongslaður og seinni dømdur sekur. Næstan trý ár seinni, hin 31. august 2014, fann ein frítíðarkavari eina beinagrind av einum mennskja niðri á havbotninum útfyri Ljósá á 22 metra dýpi og 150 metrar úr landi. Nýggju dagar seinni, eftir at tekniskar kanningar vóru gjørdar varð kunngjørt, at talan varð um líkið av Dánjal Petur Hansen.
- 24. november - Ódnin Berit herjaði í Føroyum og í øðrum londum. Ódnin førdi til stórar skaðar kring alt landið, serliga í Suðuroynni. Trý hús á Tvøroyri mistu alla yvirtromina, eitt av teimum var eldrasambýlið. Tey gomlu vóru førd úr húsinum stutt áðrenn yvirtromin varð skrødd omanav av ódnini.
- 3. desember - leingingin av flogbreytini á Vága Floghavn frá 1.200 m til 1.799 m er liðug.
- 25. desember - Ódnin Dagmar, eisini nevnd Jólaódnin 2011, herjaði í Føroyum, Noregi og øðrum londum. Skaðarnir vóru stórir í Føroyum, tó ikki so ógvusligir sum 24. november sama árið.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Svimjing[rætta | rætta wikitekst]
- 26. juli - Pál Joensen svam seg í finaluna í 800 metrum frí í HM í svimjing 2011 í Shanghai við næstbestu tíðini av øllum, tíðin var 7:45,55, sum eisini var nýtt norðurlendskt met.
- 27. juli - Pál Joensen svam finaluna í 800 metrum frí í HM í svimjing 2011 í Shanghai, hann gjørdist nummar fimm.
- 30. juli - Pál Joensen svam seg í finaluna í 1500 metrum frí í HM í svimjing 2011 í Shanghai, við tíðini 14:56,66 svam hann sætt bestu tíðina, kvalifiseraði seg til Summar-OL 2012 í London og setti nýtt norðurlendskt met.
- 31. juli - Pál Joensen svam finaluna í 1500 m frí í HM í svimjing 2011 í Shanghai og gjørdist nummar fýra við tíðini 14:46,33, bert 0,67 sekund frá bronsu heiðursmerki. Hann betraði harvið norðurlendska metið frá degnum fyri við 10 sekundum og betraði eisini um kvalifikatiónstíðina til Summar-OL 2012.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 9. januar - Peter Yates, bretskur leikstjóri (føddur 24. juli 1929)
- 18. januar - Robert Sargent Shriver, amerikanskur politikari (føddur 9. november 1915)
- 23. mars - Elizabeth Taylor, amerikonsk sjónleikarinna (føddur 27. februar 1932)
- 24. mars - Axel Tórgarð, stjóri í Útvarpi Føroya og føroyskur rithøvundur og týðari
- 3. mai - Osama bin Laden, leiðari fyri Al-Qaeda
- 19. juli - Jens Pauli Heinesen, føroyskur rithøvundur (føddur 12. november 1932)


text:
Skapanarlæran
Skapanarlæran, eisini nevndir kreatiónisma, er trúgvin, at Gud skapti heimin. Teir halda, at alt í Bíbliuni kann prógvast reint vísundaliga. Skapanarlæran sum vit kenna hana í dag (ungjørðs-kreatiónisma) er sprottin frá adventistunum í USA í 1800-talinum og síðan gjørd populer og kom so út til aðrar evangeliskar kirkjur eftir 1960. Kristin kreationisma kom veruliga á politisku dagsskránna í USA í sjeytiárunum, tá konservativur kristindómur fekk vind í politisku seglini. Í dag siga umleið 40 prosent av amerikumonnum seg trúgva, at jørðin er 6.000 ára gomul og skapa eftir seks døgum.
Í nýggjari hami verður kreationisma eisini rópt fyri "intelligent design".


text:
Urtapílur
Urtapílur (Salix herbacea) er ein lágvaksin runnur av pílafamiljuni, sum sjáldan gerst hægri enn 5 cm. Greinarnar eru langar, krúpandi og veksa fyri tað mesta undir jørð. Einans greinarendarnir eru yvir jørð. Hann blómar í juni-juli og blómurnar hava gulgrøn lívdarbløð. Blómurnar eru evarska lítlar og eru á blómuskipan, sum kallast rekil, kallreklarnir eru gullittir, meðan kvennreklarnir eru reyðir.
Útbreiðsla: Urtapílur er ein fjallaplanta, lagað til harðført veðurlag og veksur víða um í fjøllum og subarktiskum økjum báðumegin Atlantshavið, í Útnyrðingsasia, Norðurevropa, Grønlandi og Eysturkanada, og longur suðuri á háfjøllum, suður til Pyreneurnar, Alpurnar og Rila í Europa og norðaru Appalachiafjøll í USA. Hann veksur á tundra og mýrulendi, vanliga omanfyri 1.500 m hædd sunnafyri, men niður til sjóvarmálan í arktiskum øki.
Urtapílur í Føroyum: Urtapílur er sera vanligur í Føroyum og veksur víða í haga og á fjallalendi, oftast í mosa.


text:
Skógspurvur
Skógspurvur (frøðiheiti - Passer montanus) er til støddar nakað sum grátítlingur. Omaná er hann flekkutur av brúnum og svørtum, uppi á høvdinum reyðbrúnur, vangarnir eru hvítir við svørtum bletti í; tvørtur um veingin ganga tvær hvítar rendur. Velið er grátt. Í 1866 komu tveir til Skúvoyar. Teir klaktu tvær ferðir um árið, og við tíðini nørdust teir so, at fleiri stórir flokkar vóru altíð at síggja í bønum; aðrar oyggjar komu teir ikki í. Teir ótu kornið av veltunum, og Skúvoyingar vistu sær eingi ráð til at sleppa av við teir. Men so hvurvu teir líka brádliga, sum teir vóru komnir. Síðan tá hava teir lítið sæst í Føroyum.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Iran
Iran er eitt land í Miðeystri og Asia. Høvuðsstaður er Teheran, og landið hevur umleið 75 milliónir íbúgvar.
Innihaldsyvirlit
[rætta | rætta wikitekst]
Navnið Iran er ein avleiðsla av Aryana Vaejo, sum merkir upprunin hjá ariarunum. Persar og medar vóru eftirkomarar eftir indoeuropeiska niðursetufólkinum (ariarunum). Medarnir grundaðu uml. 700 f.Kr. iransku tjóðina, sum uml. 600 f.Kr. varð lagt í oyði av Kyrosi Mikla, sum í staðin grundaði persiska ríkið, Persia. Landið kallaðis Persia heilt til 1935, tá Reza Shah endurinnførdi navnið Iran.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Aleksandur Mikli (356 f.Kr.-323 f.Kr.) gjørdi innrás í Iran (Persia) í 334 f.Kr., og tá ið hann doyði, stýrdi ein av herovastum hansara, Selevkos (358 f.Kr.–281 f.Kr.), landinum. Um 250 f.Kr. grundaði ein herovasti í Miðásia, Arsakes (?-211 f.Kr.), kongsveldið Partia í Eysturiran. Ein skyldmaður hansara, Mithridates 1. (195 f.Kr.-138 f.Kr.), tók við trúnuni í 171 f.Kr. og stýrdi í 33 ár. Hann tók nógv lond, sum Darius 1. persakongur (550 f.Kr.–486 f.Kr.) hevði tikið fyri meira enn 300 árum frammanundan. Í eini herferð fyri og aðrari eftir tók Mithradates londini ímillum Kaspiskahav og Persaflógva og heilt eystur at indiamarkinum. Hann bygdi eina hernaðarlegu við ánna Tigris tætt við býin Selevkeia, og tey vórðu løgd saman í ein bý, Ktesifon, sum gjørdist høvuðsstaður í Partia. Mithradates doyði í 138 f.Kr., men arsakiska kongsættin ráddi í stívliga 300 ár. Partia varð verandi stórveldi upp aftur longur. Grikska mentanin, sum hevði breitt seg í Iran, tá ið Aleksandur legði ríkið undir seg, doyði út, og persisk mentan, sum kyknaði upp aftur, kom í staðin.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Handilstiltøk mótvegis Iran[rætta | rætta wikitekst]
Handilstiltøkini ímóti Iran eru farin at virka av álvara í 2012, og í oktober 2012 var ófriður í miðbýnum í Teheran, har fólk mótmæltu teimum versnaðu búskaparviðurskiftunum. Tey vóru serliga misnøgd við, at virðið á landsins gjaldoyra er minkað sera nógv. Løgreglan legði uppí við táragassi, og nógv fólk vórðu tilin. Amerikanski uttanríkisráðharrin, Hillary Clinton, sigur í einari viðmerking, at tað er stýrið í Iran, sum hevur skyldina av, at landsins búskaparstøða er versnað. Hon sigur, at vil stýrið sleppa sínum kjarnorkuætlanum og samstarva við onnur lond og altjóða stovnar, verða tiltøkini ímóti landinum sett úr gildi. Iranska gjaldoyrað, rialurin, er minkaður umleið 40 prosent í virði í seinastuni, men sambært USA kemst tað ikki av handilstiltøkunum, men av skeivum búskaparpolitikki hjá stjórnini í Iran [2].
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Iranar elska fótbólt og teir forguda stjørnuspælararnar. Fótbóltur er eitt av teimu fáu økjunum í iranska samfelagnum, har bæði menn og kvinnur kunnu vísa stórar kenslur. Síðan Ayatollah Khomeini tók valdið í Iran í 1979, hava fótbóltsvøllir verið bannað økið hjá konufólki, men genturnar sníkja seg inn ílætnar sum menn, og tær venja fótbólt á tekjunum og renna aftaná fótbóltsstjørnunum, tá teir venja.
Olja og politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Tá oljukeldurnar fóru at spríkja í 1900-árunum, gjørdist Iran tætt knýtt at Vesturheiminum, serliga Bretlandi, sum fekk stóra ávirkan á iranskan búskap. Undir seinna heimsbardaga eggjaðu tey allieraðu Iran til at koma í teirra part móti Týsklandi, men av tí at Reza Shah tók undir við týskarunum, avgjørdi hann, at Iran skuldi vera uttanveltað. Tey allieraðu hersettu Iran, og Reza Shah varð sendur í eksil. Sonur hansara, Muhammad Reza Pahlavi (vanliga umrøddur Shahurin), kom í hansara stað.
Inntil 1979 var Iran eitt rættiliga frítt samfelag, har sangur og dansur vóru loyvd, og kvinnur ikki vórðu noyddar at ganga við høvuðturriklæði. Men islamiska kollveltingin hetta árið, leidd av Ayatollah Khomeini, sum millum annað gjørdi, at Shahurin varð noyddur at flýggja, viðførdi eisini, at kvinnur og gentur nú skuldu ganga við turriklæði.
Hoyrir tú tíðindi um Iran, so er tað altíð forsetin Mahmoud Ahmadinejad, ið tosar ella verður nevndur. Men veruligi leiðarin í Iran er muslimski leiðarin Seyed Ali Khamenei. Islamisk lóggáva í Iran brúkar enn almenna avrætting, steining og tú kanst fáa deyðadóm fyri ótrúskap ella homoseksualitet í Iran. Seyed Ali Khamenei er Ayatollah (ovasti) í islamiska ráðnum í Iran. Í Iran er deyðadómur fyri manndráð, ótrúskap, neyðtøku, vápnað rán, narkotikasmugling og at konvertera frá islam til aðra trúgv. Sambært Amnesty International er Iran tað landið, sum tekur lívið av flestu fólkum í heiminum, eftir Kina.
Iran hevur praktiserað sokallaðu Sharia-lóg síðani kollveltingina í 1979.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Satrapi, Marjane: Min Iranske Barndom, Forlaget Carlsen, 2005.
- Fimm hongdir eftir neyðtøku - Vikublad.fo
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


text:
Sláið Ring
Sláið Ring er landsdansifelag í Føroyum føroyskum dansi at frama. Felagið varð stovnað í 1978 í Havn.
Innihaldsyvirlit
- 1 Søga
- 2 Nevndin
- 3 Limafeløg í Sláið Ring
- 3.1 Klaksvíkar Dansifelag
- 3.2 Eysturoyar Dansifelag
- 3.3 Norðstreymoyar Dansifelag
- 3.4 Dansifelagið í Havn
- 3.5 Dansifelag Kaggans
- 3.6 Tøkum Lætt
- 3.7 Nólsoyar Dansifelag
- 3.8 Vága Dansifelag
- 3.9 Leikum Fagurt
- 3.10 Stígum Fast
- 3.11 Dansifelagið í Suðuroyar norðaru helvt
- 3.12 Tvøroyrar Dansifelag
- 3.13 Jómsvíkingar
- 3.14 Sumbiar Dansifelag
- 3.15 Dansifelagið á Látrinum
- 3.16 Fótatraðk
- 4 Keldur
- 5 Útvortis ávísingar
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Tað var Sumbiar Dansifelag sum tók stig til at kalla øll dansifeløgini til fundar við atliti til at seta á stovn eitt landsdansifelag sum var fyri øll dansifeløgini í Føroyum, hesin fyrsti fundurin var 8. apríl 1978. Stovnandi aðalfundur varð hildin 27. mai 1978 í fyrilestrarhøll Fróðskaparsetursins í Havn. Øll dansifeløgini vóru umboðaði á hesum fundi.
Fyrsta nevndin í Sláið Ring[rætta | rætta wikitekst]
- Jógvan A. Johannesen, Stígum Fast, Dalur
- Christoffur Joensen, Jómsvíkingar, Vági
- Jákup Olsen, Dansifelagið í Suðuroyar norðaru helvt, Sandvík
- Tórstein Niclasen, Vága Dansifelag, Miðvági
- Janus Egholm, Norðstreymoyar Dansifelag
- Joen Hendrik Joensen, Sumbiar Dansifelag
- Høgni Mohr, Dansifelagið í Havn
Nú (2011) eru 16 limafeløg í Sláið Ring. Talið av einstøkum limum er umleið 2000.
Nevndin[rætta | rætta wikitekst]
- Rasmus A. Joensen, Tøkum Lætt, formaður.
- Jónleif Johannesen, Klaksvíkar Dansifelag, næstformaður.
- Birgir Djurhuus, Dansifelagið í Havn, kassameistari.
Limafeløg í Sláið Ring[rætta | rætta wikitekst]
Klaksvíkar Dansifelag[rætta | rætta wikitekst]
Klaksvíkar Dansifelag varð stovnað í 1954, 220 limir. Aðalfundur í apríl. (Dagf. 29/10-08) Adr. Postsmoga 309, FO- 700 Klaksvík.
- Formaður og umboðsráðslimur: Heini Mohr, Klaksvík
- Næstformaður og umboðsráðslimur: Arni Sólheyg, Klaksvík
- Skrivari: Ása Petersen Mørkøre, Klaksvík
- Kassameistari: Magnus Magnussen, Klaksvík
- Varaumboðsráðslimur: Jónleif Johannesen, Klaksvík
Eysturoyar Dansifelag[rætta | rætta wikitekst]
Eysturoyar Dansifelag varð stovnað 29. okt. 1969, 110 limir. Aðalfundur í januar. (Dagf. 22/01-11)
- Formaður og tiltakslimur í S.R.: Kathrina Hansen, Norðskáli
- Næstformaður: Andrass Hansen, Norðragøta
- Skrivari: Jens Dalsgaard, Glyvrar
- Kassameistari: Anna K. Sørensen, Syðrugøta
- Nevndarlimur: Margreta Knudsen, Nes, og Kára Rasmussen, Strendur
- Umboðsráðslimur: Elin Henriksen, Lágarvegur 15, 490 Strendur
Norðstreymoyar Dansifelag[rætta | rætta wikitekst]
Norðstreymoyar Dansifelag varð stovnað í 1972, 100 limir. Aðalfundur í apríl. (Dagf. 9/9-10).
- Formaður: Heini Holm, Kvívík.
- Næstformaður: Steinbjørn Magnussen, Tjørnuvík
- Skrivari og Kassameistari: Eydna í Homrum, Streymnes
- Umboðsráðslimur: Maria Kristiansdóttir, Kollafjørður
Dansifelagið í Havn[rætta | rætta wikitekst]
Dansifelagið í Havn varð stovnað í 1952, 120 limir. Aðalfundur í oktober. (Dagf. 16/5-13).
- Formaður: Niels á Velbastað, Velbastaður
- Næstformaður, skrivari: Birgir Djurhuus, Tórshavn
- Kassameistari: Heini Mortensen.
- Janus B. Kamban, Johild Kamban, Jóhanna Krosstein og Katrin Gullbein.
Dansifelag Kaggans[rætta | rætta wikitekst]
Dansifelag Kaggans varð stovnað 26. 11. 1980, 70 limir. Aðalfundur í September. (Dagf. 22/08-10)
- Formaður, Sørin Sørensen, Djúpagilsvegur 18,188 Hoyvík
- Skrivari: Borghild Ellefsen
- Kassameistari: Bjarne Rasmussen, Tórshavn
- Umboðsráðslimur: Regin Eikhólm, Tórshavn
Tøkum Lætt[rætta | rætta wikitekst]
Tøkum Lætt varð stovnað í 1993, 273 limir. Aðalfundur í september/oktober (Dagf. 08/11-08).
- Formaður og varaumboð.: Andreas Sigurstein, Tórshavn
- Skrivari: Jóna Jimenez, Tórshavn
- Kassameistari: Randi Olsen, Tórshavn
- Umboðsráðslimur: Rasmus A. Joensen, Tórshavn
Nólsoyar Dansifelag[rætta | rætta wikitekst]
Nólsoyar Dansifelag var endurstovnað 1994, 50 limir. (Dagf. 17/09-08).
- Formaður og umboðsráðslimur: Erlendur Simonsen, Hvítanes
- Næstformaður: Ingun Jacobsen, Nólsoy
- Skrivari: Hilmar Joensen, Nólsoy
- Kassameistari og eykaumboðsráðslimur: Kaj Olsen, Nólsoy
Vága Dansifelag[rætta | rætta wikitekst]
Vága Dansifelag varð stovnað 1. des. 1976, 120 limir. Aðalfundur í februar. (Dagf. 14.05.2010).
- Formaður: Edvard í Skorðini Joensen, Sandavágur
- Næsformaður og umboðsráðslimur: Paula Vilhelmsen, Sandavági
- Kassameistari og varaumboðsráðslimur: Anna E. Jacobsen, Miðvágur
Leikum Fagurt[rætta | rætta wikitekst]
Leikum Fagurt varð stovnað í 1980, 102 limir. Aðalfundur í oktober. (Dagf. 26/08-09).
- Formaður og varaumboðsráðslimur: Atli Dalsgaard Skálavík
- Næstformaður: Tummas Løkja, Sandur
- Skrivari og kassameistari: Annika Olsen, Sandur
- Nevndarlimur: Elna Joensen.
Stígum Fast[rætta | rætta wikitekst]
Stígum Fast varð stovnað í 1971, 150 limir. Aðalfundur millum jól og nýggjár. (Dagf. 12/11-06).
- Formaður og varaumboðsráðslimur: Óli Nolsøe, Dali
- Næstformaður Helga Poulsen, Dali
- Skrivari og kassameistari: Jóanes Johannesen, Dali
- Umboðsráðslimur: Oddvør Johannesen, Dali
Dansifelagið í Suðuroyar norðaru helvt[rætta | rætta wikitekst]
Dansifelagið í Suðuroyar norðaru helvt varð stovnað í 1974, 71 limir. Aðalf. í februar. (23/08-09).
- Formaður, skrivari og kassameistari: Rannveig Hovgaard, Sandvík
- Næstformaður: Jákup Kjærbo, Sandvík (andaðist í 2010)
- Umboðsráðslimur: Vígdis Sigmundsdóttir, Tvøroyri
- Varaumboðsráðslimur: Levi Niclasen, Hvalba
Tvøroyrar Dansifelag[rætta | rætta wikitekst]
Tvøroyrar Dansifelag varð endurstovnað í 1983 (1958), 90 limir. Aðalf. í februar. (Dagf. 11/11-06).
- Formaður og umboðsráðslimur: Ketty Andreasen, Líðin, Øravík
- Næstformaður: Maria Steinkross
- Skrivari Ketty N. Petersen, Tvøroyri
- Kassameistari: Guðrun Petersen, Tvøroyri
- Varaumboðsráðslimur: Bryndis Thomsen
Jómsvíkingar[rætta | rætta wikitekst]
Jómsvíkingar varð stovnað í 1976, 110 limir. Aðalfundur í januar. (Dagf. 19/11-03).
- Formaður og kassameistari: Mikala í Trøðini, Vági
- Næstformaður: Jonna Holm, Porkeri
- Skrivari og umboðsráðslimur: Arnfinnur Bjarkhamar, Vági
- Kassameistari: Jón Vilhelm, Vági
- Nevndarlimir: Annie Debess, Hans Debess og Erland Stenberg
- Eykaumboðsráðslimur: Elsy Joensen, Tórshavn
Sumbiar Dansifelag[rætta | rætta wikitekst]
Sumbiar Dansifelag varð stovnað í 1966, 120 limir. Aðalfundur august 2010. (Dagf. 29/9-10).
- Formaður: Sigrun Poulsen, Sumba
- Næstformaður og umboðsráðslimur: Hildur Vestergaard, Sumba
- Kassameistari: Tove Kjærbo, Sumba
- Skrivari: Magnus Jensen, Sumba
- Aðrir nevndarlimir: Gudmund Poulsen, Leif Lisberg og Ninna Vestergaard
Dansifelagið á Látrinum[rætta | rætta wikitekst]
Dansifelagið á Látrinum varð stovnað 18. 09. 2001, 80 limir. Aðalfund í september. (Dagf. 11/08-10).
- Formaður: Marjun í Kollsbyrgi, Eiði
- Kassameistari: Dorthea Sørensen, Eiði
- Skrivari: Magnina Poulsen, Eiði
- Umboðsráðslimur: Regin Elingsgaard, Svínáir
- Varaumboðsráðslimur: Bjarki Skaale, Eiði
Fótatraðk[rætta | rætta wikitekst]
Fótatraðk varð stovnað 1988, limir 53. Aðalfundur er í februar. Fótatraðk hevur bústað í Keypmannahavn í Danmark. Tað eru mest ung føroysk lesandi ið eru limir har, men eisini aðrir føroyingar, ið búgva niðri. (Dagført 2010).
- Formaður: Róald Johannesen
- Skrivari: Ólavur Eysturdal
- Kassameistari: Jógvan Páll Simonsen
- Tiltakslimur: Astrid Johannessen
- Tiltakslimur: Halla við Høgadalsá[1]


text:
Siðafrøði
Siðafrøði fæst við spurningar um virði, um rætt og skeivt, gott og ilt, um ábyrgd og skyldur. Etikkur er grikska orðið og moralur latínska orðið fyri tí, vit á føroyskum kalla siðafrøði ella siðalæra, og sum í stuttum kann sigast at merkja: hjálp til at velja røttu atferðina. Áleikandi menniskjuligir meginspurningar verða viðgjørdir í hugtakinum siðafrøði, kanska betur kent undir fremmandaorðunum etikkur og moralur. Summastaðni verður skynað ímillum etikk og moral, so at etikkur merkir tað ástøðiliga grundarlagið, og moralur sipar til gerðir, men í roynd og veru er eingin munur. Í dagligari talu kunnu vit um ymisk evni siga: "Tað vil eg ikki". "Soleiðis haldi eg bara". Ella "Hjá mær er tað soleiðis". Tað kann vera ein gjøgnumhugsað støðulakan, sum vit sjálvandi ikki hava stundir at greina út í æsir í vanligum samrøðum. Men tað kann eisini vera ein fordómur (ein dómur, tú hevur felt frammanundan, tú hevur ikki kannað evnið ella tikið støðu til tað), og tá er siðafrøðin eitt amboð at fara aftur um fordómarnar og greina og grundgeva fyri tí, vit halda og vilja. Ætlanin við tí at siga, at siðfrøði er hjálp til at velja røttu atferðina, er at vísa á, at í siðfrøði eru allir spurningar ósvaraðir spurningar, og allar loysnir fyribilsloysnir. Orðið hjálp skal vísa á, at annað er enn tað, vit taka úr okkara egnu hugaheimi og úr okkara egnu vitsku og vitan, sum eigur at vera tikið við, tá ið eitt mál verður viðgjørt.


text:
SMS-boðrenning20.03.2012 | Skrivað hevur jogvan | Evni: Størstu tiltøkini
Nú í viðarlundini.
Ítróttarfelagið BRAGDIÐ, SMS og rennihandilin Sportigan í SMS, skipa aftur í ár fyri SMS-boðrenning, leygardagin tann 16. mai 2015.
Boðrenningin byrjar leygardagin kl. 16 og vit heita á fólk, um at møta í hampuliga góðari tíð.
Aftaná er hugni fyri øllum luttakarum og áskoðarum, í tjøldunum sum verða sett upp til endamálið.
Runnið verður í Viðalundini eins og seinasta ár. Byrjan og endi er á Tinghúsvegnum við innkoyringina til SMS og beint við RIT og RÁK.
Minnist til at hvør luttakari skal renna rutuna tvær ferðir!
Vælkomin øll somul,
Bragdið, SMS og rennihandilin Sportigan


text:
Trygging
Trygging er ein skipan, sum skal skapa eina fíggjarliga trygd móti vandum og óvissum, sum kunnu henda øllum. Eingin kann kenna allar teir vandar, ið raka kunnu hin einstaka. Til ber at tryggja seg móti einum ella øllum.
Trygging er tí í sínum uppruna ein skipan, har fleiri einstaklingar, sum eru útsettir fyri sama vanda, taka seg saman í bólk til tess at tryggja missin, ið ein ella fleiri av hesum einstaklingunum kann vera út fyri.
Trygging er ein elligomul skipan. Handilsmenn í Babylon høvdu tryggingar longu millum ár 4000 og 3000 f. Kr.
Heimsins elsta varðveitta lógsavn "Hammurapis Lóg" frá umleið ár 2000 f. Kr. hevur reglur um trygging av kamelfylgjum um oyðimerkurnar.
Í dag eru tað serliga privat feløg, ið taka sær av at bjóða sínum kundum tryggingar. Í Føroyum er best kendu tryggingarfeløgini Tryggingarfelagið Føroyar, Trygd og Føroya Lívstrygging.
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- Bókin: "Trygging í Føroyum - Tryggingarsambandið Føroyar í fimti ár" útgivin av Tryggingarsambandið Føroya í 1991


text:
Leys størv
Screening av 9. floks næmingum fyri vandan fyri typu 2 diabetes
May-Britt Skoradal Jacobsen,BSc í sjúkrarøktarfrøði, stud.scient.san, Marjun Vilhelm,BSc í sjúkrarøktarfrøði og Gunnbjørg Guttesen,BSc í sjúkrarøktarfrøði
Endamálið við kanningini er at finna fram til títtleikan av risikofaktorum fyri typu 2 diabetes millum 9. floksnæmingar í Føroyum.
Kanningin byggir á eitt pilotprojekt, sum varð gjørt á vári 2009, har uml. 8% av 9.-floksnæmingunum vórðu kannaðir fyri vandan fyri typu 2 diabetes. Hendan kanningin gav ábendingar um, at føroyskir 9.-floksnæmingar í stóran mun hava diabetes vandafaktorar, so sum yvirvekt (30%) og ættarbregði (33%).
Samanborðið við líknandi kanning í Danmark, so gav kanningin ábending um, at vandin fyri at fáa typu 2 diabetes er størri millum ung í Føroyum enn í Danmark. Tí varð farið undir at kanna ein heilan árgang av 9. floksnæmingum.


text:
Wanessa
Wanessa Godói Camargo Buaiz (fødd 28. desember 1982 í Goiânia, Goiás í Brasil), best kend sum Wanessa, er ein popp songkvinna, sum hevur útgivið fleiri tónleikaútgávur, sum hava selt so nógv í heimlandi hennara, at útgávur hava fingið gull og platin heiður. Tveir føroyingar hava komponerað ein av hennara sangum, sum er á fløguni DNA, sum kom út á enskum í 2011. Føroyingarnir eru Bárður Háberg og Óli Jógvansson, sum eiga fyritøkuna Baroli Music. Sangurin hjá teimum, sum Wanessa syngur eitur High.


text:
Elektrisitetsverkið í Botni
Elektrisitetverkið í Botni, Suðuroy, er tað fyrsta elektrisitetsverkið ið varð bygt í Føroyum.
Innihaldsyvirlit
- 1 Søgan
- 1.1 Ljósfestin
- 1.2 Ætlanir um at fáa elektrisitetsverk
- 1.3 Nýtt sóknarstýri,fundur og viðurkenning
- 1.4 Arbeiði byrjar
- 1.5 Botn
- 1.6 Lán
- 1.7 Tíðirnar versnaðu og kostnaður
- 1.8 Arbeiðsfólk í Botni
- 1.9 Vatntrot
- 1.10 Nýggj rør
- 1.11 Háspenningslinjir
- 1.12 Elfelagið Suðuroy
- 1.13 SEV
- 1.14 Elverkið á Oyrunum
- 1.15 Umsitingarhúsið í Lágabø
- 2 Keldur
Søgan[rætta | rætta wikitekst]
Ljósfestin[rætta | rætta wikitekst]
Í bókini hjá Poul Andreasen byrjar hann við at greiða frá um ljósfestin, ið varð hildin í gamlaskúla á Oyralaði, tann 18. juli 1921. Oddamaðurin fyri hesum var Petur Dahl á Gørðunum, sóknarstýrisformaður. Hann helt talu, bjóðaði fólki vælkomnan og trýsti á eina kontakt og skúlastovan strálaði við elektriskum ljósi. Í alt vóru umleið 100 fólk til hetta tilhald.
Ætlanir um at fáa elektrisitetsverk[rætta | rætta wikitekst]
Føroyingar høvdu verið í Danmark, og har sóu teir alt hettar elektrisitetið ið har var, og hettar vildu teir eisini hava í Føroyum. Í 1919 bað løgtingið norska verkfrøðingin Håkon Blaauw koma og kannað áir og vøtn í Føroyum, og gera eina frágreiðing um vatnnýtslu og drívmegi (hvussu til bar at fáa hettar at virka í Føroyum). Eisini kom ein annar verkfrøðingur, Sætersmoen. Báðir komu við frágreiðingini í 1922, men tá var elektrisitetverkið longu liðugt, teirra frágreiðing var tó eisini til alt Føroyar.
Nýtt sóknarstýri,fundur og viðurkenning[rætta | rætta wikitekst]
Nýtt sóknarstýri kom í 1918, Petur Dahl varð valdur til sóknarstýrisformann. Teir høvdu 11 mál, ið teir fundaðust um, har ímillum vóru at fáa verkfrøðingar til Føroya at kanna møguleikarnir til elektrisitetverkið. Vágs kommuna var væl fyri fíggjarliga, men tað bleiv tosað nógv aftur og fram um lánini, ið mundu takast til hettar arbeiði, men alt bleiv viðurkent, og skuldi farast í gongd beinanvegin, áðrenn alt bleiv dýrari.
Arbeiði byrjar[rætta | rætta wikitekst]
Arbeiði fór í gongd seint í 1919. Á odda var Håkon Blauuw og aðrir verkfrøðingar, innstallatørar & montørar. Tilfarið teimum tørvaðu varð flutt av Eiðinum og til Botn. Sjálv støðin var niðri í Botni, ætlað var at byggja eina minni støð við Miðvatn, men tað bleiv til einki. Tey trý vøtnini eita Ryskivatn, Miðvatn og Tindalíð. Veruliga byggingin var við Ryskivatn. Tað vóru rør bygd gjøgnum hesi trý vøtn, og niður í støðina í Botni. Vesturi á Eiðinum høvdu teir eisini lagt ein elektrisitetslinju, so at útróðrarmenninir kundu lættari hála bátarnir upp á land. Fyrsta húsið í Vági ið var roynt til kóking við elektrisiteti, var hjá Trinu og Óla hjá Mikku.
Botn[rætta | rætta wikitekst]
Í Botni búðu eisini fólk, men eingin vegur var (kom 40 ár aftaná elektrisitetið), so vøran mátti berast ella førast við báti av Eiðinum. Tá Spanska sjúkan gekk, slapp eingin úr ella í Botn. Í Botni búðu hjúnini Anna og Kristian Thomsen og tey áttu 4 døtrar og 5 synir.
Lán[rætta | rætta wikitekst]
Prísirnir øktist hesa tíðina, tað var ikki gott fyri kommununa, ið hevði tikið fleiri lán. Alt bleiv dýrari enn ætlað, og eisini var nógv renta. Lán var frá privatum, sparikassanum og statslán, alt lánið íalt var 919.417.
Tíðirnar versnaðu og kostnaður[rætta | rætta wikitekst]
Tíðirnar versnaðu frá tí elverkið opnaði og framyvir 20-ini og 30-ini. Vágur lá gott fyri við fiskiskapi, men ikki í krígnum. Lítið kom inn fyri elektrisitetið, tí fólk spardu, og tað bleiv lítið brúkt. Petur Dahl skrivaði amtmanninum eitt bræv um hvussu harmur hann var um viðurskifti, og eingin peningur kom inn. Kostnaðurin fyri elið var hettar, eitt fast árligt gjald fyri innlagdar málarar var 6 kr og var hann dupultur var tað 12 kr. 40 oyru fyri ljós, kóking var 5½ oyra. Tað bleiv broytt av at tíðin var so ring, ljósið var tað sama men kóking minkaði til 3½ oyra. Tað fasta gjaldið hækkaði tó, ein einkultir 24 kr og dupultur 36 kr. Hetta dámdi ikki fólkinum, og tey sendu tí eitt skriv til sóknarstýrið, við yvir 100 undirskriftum. Tað kostaði ov nógv, tí skattur var nógvur og hettar var ein keðilig tíð.
Arbeiðsfólk í Botni[rætta | rætta wikitekst]
Fyrsti maskinmeistari var Christian Thomsen, síðani sonur hansara og nógvir aðrir. Eisini vóru nógv hjálparfólk t.d. Akra-Petur, Johan Djurhuus og sonur hansara og nógvir aðrir. Tað var Johan Djurhuus, ið yrkti kvæði um Huldugentuna, meðan hann búði í Botni.
Vatntrot[rætta | rætta wikitekst]
Undir krígnum var elektrisitetsnýtslan økjandi. Tað regnaði nógv og vøtnini vóru full, men nakrir mánaðir aftaná bleiv vatntrot og teir máttu steðga elektrisitetinum um náttina. Tá mátti prísurin hækkast úr 5 oyrum til 8.
Nýggj rør[rætta | rætta wikitekst]
Nú var tørvur á nýggjum rørum, so tey máttu aftur taka lán, tað ornaði sóknarstýrið fyri. Tey komu við damparanum “Lingtroom”, men tey lógu í nógv ár á keiøkinum og niðan fyri skúlan. Vegur var lagdur niðan til Botn, so tey kundu sleppa niðan við rørunum. Tað tók eitt ár at gera liðugt. Felagið æt Elfelagið Suðuroy frá 1955.
Háspenningslinjir[rætta | rætta wikitekst]
Bert ein háspenningslinja var, hon var í Vági. Men ein var gjørd til Tvøroyri og Øravík. Seinni til Lopra, so Porkeri. Síðani var stórt arbeiði gjørt, til Sumbiar, Víkarbyrgis, Akrar, Hovs, Fámjins, Hvalba og Sandvík. Nógvir upprunapelar standa enn.
Elfelagið Suðuroy[rætta | rætta wikitekst]
Nú skuldi fundur haldast um at allar kommununnar skuldu verða í einum elfelagið, øll komu við uttan Hvalba, tí tey høvdu eitt motorverk við tveimum motorum, men komu tó við tvey ár seinni. Felagið yvirtók alt uttan gøtuljósini, tá skuldu kommununnar enn hava.
SEV[rætta | rætta wikitekst]
Nú var aftur fundur hildin um at alt Føroyar skuldu verða í einum elfelagið, SEV. Teir hildu at alt fór at ganga betur í einum felagsskapi. SEV sendi so eitt skriv uppá tær treytir ið fóru at verða, øll vóru glað um ætlanina. Íalt vóru 6045 fólk í Suðuroy. Elfelagið Suðuroy fór uppí SEV í 1963.
Elverkið á Oyrunum[rætta | rætta wikitekst]
Í september 1982 varð nýtt elektrisitetsverk bygt á Oyrunum í Vági, tað er á syðru síðu av fjørðinum. Tað varð liðugt uppá eitt ár. Settir vóru tveir dieselmotorar, tað skuldi takast til tá ið elektrisitetverkið í Botni ikki kundi klára elektrsitetstørvin í Suðuroy. Ein automatisering var eisini gjørd, so at bæði dieselverkini í Trongisvági og elektrisitetverkið í Botni eru nú fjarstýrd frá verkinum á Oyrunum.
Umsitingarhúsið í Lágabø[rætta | rætta wikitekst]
Stutt eftir at elverkið varð bygt, var farið undir at byggja stóran umsitingarbygning í Lágabø. Har var bústaður hjá virkisleiðaranum og til skrivstovur og goymslurúm, eisini var telefonstøðin har. Fyrsti verkstjóri var Hans H. Hamnæs, síðani K. H. Lystbæk og aðrir. Skrivstovufólk vóru fyrst Petur Dahl við Krosslið, so Sørin Madsen og fleiri onnur. Bókhaldarar vóru Bjarki Hjelm, Hans Andreasen og Anna Elisabeth Strøm.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Bók: Elektrisitetverkið í Botni, eftir Poul Andreasen, ISBN 9991892907
- SEV.fo um elektricitetsverkið í Botni


text:
Afrikanskur skógarfílur
Afrikanskur skógarfílur (latín: Loxodonta cyclotis) er ein Afrikanskur fílur ið heldur til í skógunum í Kongolægdini. Hesin fílur var fyrr mettur at vera eitt undirslag av Afrikanska Runnafílinum (Loxodonta africana), men ein vísindalig kanning í 2010 staðfesti at talan er um tvey ymisk sløg. Hin umstríddi Dvørgafílurin (Pygmy Elephant) í Kongolægdini, ið ofta hevur verið mettur at vera eitt egið slag (Loxodonta pumilio) av kryptozoologum, er helst bara vanligur Skógarfílur ið er lágvaksin og/ella tíðliga búgvin vegna umhvørvisligar umstøður.


text:
Øskudagur
Øskudagur er mikudagurin eftir føstuinngang, t.e. 46 dagar undan páskum. Øskudagur eins og aðrir dagar knýttir at páskunum er ikki fastan dag í mánaðinum, men flytir við páskunum. Oftast er øskudagur í seinnu helvt av februar; hann kann vera millum uml. 6. februar og 7. mars. Við øskudegi byrjar álvarsemið í føstuni eftir skemtið í sambandi við føstuinngangin, eisini kallað fastalávint. Eftir gomlum siði verður dansað á fastalavint, føstuinngangi, men frá øskudegi til páska verður ikki dansað.


text:
Eftir at hava havt eina rættuliga fasta venjingarskipan til ungdómin hettar kappingarárið, so verður hettar umskipa restuna av kappingarárinum. Frá mánadegi 9.mars verða venjingarnar annaleiðis og ungdómurin verður deildur upp í gul og blá lið. Venjingartíðinar verða fyri tað mesta tær somu, men okkurt verður tó broytt. Ungdómsvenjaranir koma at senda tykkum tíðir og gruppudeilingina á Facebook bólkunum. Eftir páskir verður so tikið samanum, har venjarar og felag gjøgnumganga nýggja venjingarháttin. Vit vóna at kunna røkka hvørjum einstøkum leikara betur við hesum venjingarhátti og vóna at tit foreldur og spælarar takað væl ímóti upplegginum. VÍF
-
Kunning til foreldur og ungdómin hjá VÍF
Eftir at hava havt eina rættuliga fasta venjingarskipan til ungdómin hettar kappingarárið, so verður hettar umskipa restuna av kappingarárinum. Frá mánadegi 9.mars verða venjingarnar annaleiðis og ungdómurin verður deildur upp í gul og blá lið. Venjingartíðinar verða fyri tað mesta tær somu, men okkurt verður tó broytt. Ungdómsvenjaranir koma at senda tykkum ...
-
VÍF og VB hildin fyri gjøldur
VÍF-kvinnurnar fóru væl fyrireikaðar suður til Vágs at spæla avgerandi dyst móti VB. Formurin hevur verið sera góður seinastu dystirnar og vónir vóru um gott úrslit. Onkur var farin suður dagin fyri og ikki sørt av áskoðarum vóru eisini í ferðalagnum. Men sum øll vita, har bleiv eingin dystur spældur. Eingin ...
-
U9 BADMINTONKAPPING Í VESTMANNA
U9 BADMINTONKAPPING Í VESTMANNA Sunnudagin 22. februar skipaði badmintonnevndin hjá VÍF fyri árligu badmintonkappingini fyri U9. Tað er bara í Vestmanna, slík kapping verður skipað. Kappingin gekk sera væl, og øll børnini fingu heiðursmerki. Niðanfyri er myndarøð frá kappingini:
-
KÍF og Søljan vitja mikukvøldið
Menninir hjá VÍF skulu verja fyrstaplássið í dysti móti KÍF í høllini í Vestmanna mikukvøldið. Stríðið um finaluplássini stendur ikki sum í fjør við KÍF, men úrslitið móti kollfirðingum kann vera avgerandi fyri, um vestmenningar halda fast um ta nøkulunda tryggu leiðslu, teir hava havt stóran part av kappingarárinum. Kappingin harðnar ...
-
KYNDIL-VÍF : Góðir áskoðarar eggja leikararnar
Mikukvøldið er fyrsta royndin hjá VÍF-monnunum eftir steypafinaluna. Dysturin er móti Kyndli, sum higartil hevur verið harðasti kappingarneyti hjá vestmenningum. Sunnudagin tapti Kyndil við fýra málum móti H71, og H71 liggur nú beint í hølunum á Kyndli um at koma í finaluna. Úrslitið av dystinum sunnudagin fer helst at leggja eitt ...
-
VÍF-MENN STEYPAVINNARI 2015
VÍF er steypavinnari 2015 eftir tættan finaludyst móti Neistanum leygardagin 7. februar. VÍF vann dystin 26-25 eftir at Neistin hevði verið á odda í hálvleikinum 13-12. Øllum kunnugt er hetta fyrstu ferð síðani 1999, at VÍF vinnur steypakappingina og eftir eina so langa oyðimarkargongd er ikki undarligt, at frøin er ...
-
Steypið kann fara báðar vegir
Nógv hava kosið VÍF sum favoritt í steypafinaluni móti Neistanum. Um tað heldur, fáa vit sjálvandi ikki at vita fyrr enn dysturin er spældur. Men kanska er tað gagnligt hjá VÍF-leikarunum at gloyma alt um favotittstøðuna og heldur síggja dystin sum eina uppgerð móti einum Neistaliði, har støðan frá fyrsta ...
-
Ingi Olsen: Góðkent avrik móti H71
Eingin ivi er um, at H71 hevði meira brúk fyri einum sigri, enn VÍF í landskappingardystinum í Vestmanna sunnudagin. H71 hevði meira at stríðast fyri. Skal liðið í finaluna, mugu dystir vinnast móti onkrum av toppliðunum. Ein av hesum møguleikum var sunnudagin, og heilt ómøguligt skuldi tað ikki verið hjá ...
-
Nøgdar VÍF-kvinnur vunnu við 11 málum
VÍF-kvinnurnar reistu seg í dag eftir stóra vónbrotið í hálvfinaluni hóskvøldið. Stjørnan var komin til Vestmannar, og hóast klaksvíkskvinnur liggja næstniðast, bar ikki til at undirmeta tær. Men hjá vestmannakvinnum var eingin ivi um, hvagar sigurin skuldi fara. VÍF spældi ein rættiliga góðan fyrra hálvleik og var á odda 20-8 ...
-
U10 gentur og dreingir í steypafinaluni
Steypafinalurnar hjá teimum ungu liðunum verða leiktar í Havn komandi sunnudag 8. februar. Tvey VÍF-lið komu í finaluna, U10 genturnar og U10 dreingirnir. Gentur 10 ár skulu spæla móti Neistanum í finaluni. Í innleiðandi dystunum vunnu genturnar allar dystirnar og endaðu fremst saman við Neistanum. Í landskappingini liggur VÍF nummar 2 og ...
VÍF-kvinnurnar fóru væl fyrireikaðar suður til Vágs at spæla avgerandi dyst móti VB. Formurin hevur verið sera góður seinastu dystirnar og vónir vóru um gott úrslit. Onkur var farin suður dagin fyri og ikki sørt av áskoðarum vóru eisini í ferðalagnum. Men sum øll vita, har bleiv eingin dystur spældur. Eingin dómari var komin suður. Almenna frágreiðingin á heimasíðuni hjá Hondbóltssambandinum er, at orsøkin er ein misskiljing millum dómaraparið og skrivaran hjá dómaranevndini. Misskiljing er ikki rætta orðið og á Hondbóltskjak á Facebook hevur skrivarin í dómaranevndini, Hallur Danielsen, átikið sær ábyrgdina. “Eg havi gjørt eitt mistak, tí dómararnir hava [ Les meira ]
Menninir hjá VÍF skulu verja fyrstaplássið í dysti móti KÍF í høllini í Vestmanna mikukvøldið. Stríðið um finaluplássini stendur ikki sum í fjør við KÍF, men úrslitið móti kollfirðingum kann vera avgerandi fyri, um vestmenningar halda fast um ta nøkulunda tryggu leiðslu, teir hava havt stóran part av kappingarárinum. Kappingin harðnar nú og spenningurin økist, eingin ivi um tað. Bæði Kyndil og H71 eru beint í hølunum á VÍF og ráð eru ikki til at snáva ov ofta nú í endaspurtinum. Vit síggja tað, sum vit hava sæð so ofta, at tey liðini, sum av sonnum kenna, at tey hava [ Les meira ]
Mikukvøldið er fyrsta royndin hjá VÍF-monnunum eftir steypafinaluna. Dysturin er móti Kyndli, sum higartil hevur verið harðasti kappingarneyti hjá vestmenningum. Sunnudagin tapti Kyndil við fýra málum móti H71, og H71 liggur nú beint í hølunum á Kyndli um at koma í finaluna. Úrslitið av dystinum sunnudagin fer helst at leggja eitt eyka trýst á Kyndil um at vinna á VÍF mikukvøldið. Tí verður alneyðugt hjá VÍF-leikarunum at leggja alla orku í at vinna dystin, bæði fyri at halda frástøðuna og eisini fyri at halda fast við sálarligu styrkina. Nógv skal helst til, at VÍF ikki kemur í finaluna, men tað [ Les meira ]
VÍF er steypavinnari 2015 eftir tættan finaludyst móti Neistanum leygardagin 7. februar. VÍF vann dystin 26-25 eftir at Neistin hevði verið á odda í hálvleikinum 13-12. Øllum kunnugt er hetta fyrstu ferð síðani 1999, at VÍF vinnur steypakappingina og eftir eina so langa oyðimarkargongd er ikki undarligt, at frøin er alstór. Steypasigurin var sera týðandi fyri VÍF, bæði fyri leikararnar, felagið, skoðararnar – ja, alla Vestmannabygd. Og júst tí, at tað var so avgerandi og týðandi at vinna dystin, stóð nógv á leikarunum. Hetta sást í fyrra hálvleiki. Alt ov opið í verjuni og eitt sindur ov ótolnir í álopinum. [ Les meira ]
Nógv hava kosið VÍF sum favoritt í steypafinaluni móti Neistanum. Um tað heldur, fáa vit sjálvandi ikki at vita fyrr enn dysturin er spældur. Men kanska er tað gagnligt hjá VÍF-leikarunum at gloyma alt um favotittstøðuna og heldur síggja dystin sum eina uppgerð móti einum Neistaliði, har støðan frá fyrsta bríksli er 0-0 og har sigurin kann fara báðar vegir. At VÍF hevur tað betra liðið er møguligt, men í hesari finaluni snýr tað seg meira um at koma á vøllin við nøsini fremst. Tað gjørdu leikararnir ikki í seinasta dystinum í FM-kappingini móti Neistanum. Tá komu teir bakkandi á [ Les meira ]
Eingin ivi er um, at H71 hevði meira brúk fyri einum sigri, enn VÍF í landskappingardystinum í Vestmanna sunnudagin. H71 hevði meira at stríðast fyri. Skal liðið í finaluna, mugu dystir vinnast móti onkrum av toppliðunum. Ein av hesum møguleikum var sunnudagin, og heilt ómøguligt skuldi tað ikki verið hjá hoyvíkingum. Mangan hava teir gott tak á vestmenningum. Eisini vistu hoyvíkingar, at hóast VÍF liggur á odda, so kann liðið vera sárbært ein ringan dag. Vestmenningar hugsa mest um finaludystin leygardagin og tí var tað kanska ikki so lætt at seta seg upp til ein landskappingardyst, sum er klíptur innímillum [ Les meira ]
VÍF-kvinnurnar reistu seg í dag eftir stóra vónbrotið í hálvfinaluni hóskvøldið. Stjørnan var komin til Vestmannar, og hóast klaksvíkskvinnur liggja næstniðast, bar ikki til at undirmeta tær. Men hjá vestmannakvinnum var eingin ivi um, hvagar sigurin skuldi fara. VÍF spældi ein rættiliga góðan fyrra hálvleik og var á odda 20-8 í steðginum. Seinni hálvleikur var javnari og eitt sindur tyngri at koma ígjøgnum, men samanlagt vann VÍF 31-20. Henrik Gerster, venjari, er rættiliga væl nøgdur við dystin. “Genturnar spældu ein góðan dyst og høvdu rist vónbrotið frá hóskvøldinum av sær. Í seinna hálvleiki megnaðu vit tíverri ikki rættiliga at halda [ Les meira ]
Steypafinalurnar hjá teimum ungu liðunum verða leiktar í Havn komandi sunnudag 8. februar. Tvey VÍF-lið komu í finaluna, U10 genturnar og U10 dreingirnir. Gentur 10 ár skulu spæla móti Neistanum í finaluni. Í innleiðandi dystunum vunnu genturnar allar dystirnar og endaðu fremst saman við Neistanum. Í landskappingini liggur VÍF nummar 2 og Neistin nummar 1. Genturnar hava vunnið allar dystirnar í landskappingini uttan teir móti Neistanum, sum tær hava tapt við einum og tveimum málum. Genturnar eru Vár Isaksen, Sólrun Skúvadal, Kamilla Enomoto, Randi Egholm, Lilja Ingdorsdóttir, Sigrid Hórará, Sara Lagos, Gunvá Nielsen, Bjørg á Líknargøtu og Ajana í Skálum. Venjarir [ Les meira ]


text:
San Francisco
San Francisco er 14. størsti býur í Sambandsríki Amerika og 4. størsti býur í amerikanska statinum Kalifornia. Býurin er tann tættast bygdi í Kalifornia og næst tættast bygdi býur í øllum USA, næst eftir New York City. Býurin liggur á San Francisco hálvoynni millum Kyrrahavið og San Francisco-víkina. Býurin er uppkallaður eftir halgimenninum Franciskus av Assisi. Býurin varð settur á stovn hin 29. juni 1776, tá sponsk niðursetufólk bygdu ein skansa við Golden Gate og settu á stovn eina missión, sum var uppkallað eftir Sankta Frans av Assisi, stutt hagani. Enn verða kaðalsporvognar brúktir í almenna flutninginum í brøttu brekkunum í San Francisco.
Landskjálvtar eru vanligir har á leið, og ofta hava teir gjørt stóran skaða. Mánadagin 25. august í 2014 varð San Francisco raktur av einum jarðskjálvta, ið varð máldur til 6 á richterstiganum. Hesin skjálvtin varð máldur klokkan 3 um náttina lokala tíð. Miðdepilin í skjálvtanum lá við American Danyon í Napa Valley, í nánd av San Francisco. Her merktust ristingarnar eisini sera nógv. Eini 70 hava fingið skaða orsakað av hesum, eins og fleiri søguligir bygningar fingu skaða. Eingin er kortini deyður av jarðskjálvtanum [1].
Samkynd mentan[rætta | rætta wikitekst]
Síðan Seinna heimskríggj var komið at enda hevur San Francisco drigið samkyndar menn í hópatalið til sín. Tað byrjaði við, at amerikanski herurin skipað fór í holt við at senda menn ið vóru undir illgruna fyri at vera samkyndir til San Francisco. Nógvir av hesum monnunum blivu búgvandi í býnum, eftirsum tað var lættari at hitta líkasinnaði har. Menninir lótu upp barrir og møtistøð fyri samkynd. Í 1950-árunum undir antikommunistisku leiðslunini hjá Joseph McCarthy, fór ein heksajagstran fram móti samkyndum, eitt nú í amerikonsku fyrisitingini, og hetta førdi til, at uppaftur fleiri samkynd fluttu til San Francisco. Í 1969 búðu tað fleiri samkynd fólk per íbúgva í San Francisco enn í nøkrum øðrum amerikanskum stati. Í 1970-árunum búsettu uppaftur fleiri samkynd seg í økinum sum nevnist Castro, sum kom at gerast ein miðdepil fyri samkynd, og San Francisco Pride byrjaði. Tann fyrsti politikarin í Kalifornia, ið var opin um at hann var samkyndur, var Harvey Milk, ið varð valdur inn í San Francisco Board of Supervisors, sum er stjórnin í City and County of San Francisco. Mikl var kendur fyri sítt arbeiði fyri at betra um rættindini hjá teimum samkyndu.
Í San Francisco verður spurningurin, hvørt samkynd sleppa at giftast ella eiga børn ikki umrøddur. Tí í einum býi, har nærum 10. hvør av íbúgvunum eru samkynd, verða børn hjá samkyndum foreldrum ikki fatað sum nakað serligt, sum skal granskast. Fyrsta ættarliði er uppvaksið hjá samkyndum foreldrum uttan nakað hóvasták.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
Golden Gate brúnni. Innsiglingin, sum teir kalla Golden Gate, er sera vøkur.
-
Kaliforniska sjóleyvan er tað kópaslagið, ið mest verður vant til framsýningar. Tær halda til í túsundatali við kalifornsku strendurnar. Tær taka serliga fisk, høgguslokk og onnur sjódjór.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


text:
Niðurstøður
06-08-2014 | Álit viðvíkjandi klagu um innlit í upplýsingar útvegaðir til gerð av hagtølum
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um, at Vørn sýtti eini umbøn um innlit í upplýsingar um avreiðingarprísir. Fiskimálaráðið staðfesti avgerðina ...
19-06-2014 | Álit viðvíkjandi klagu um partvíst innlit
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um avgerðina hjá Fíggjarmálaráðnum um partvíst at nokta klagaranum innlit í fundarfrágreiðingina millum Løg ...
12-06-2014 | Álit viðv. klagu um vantandi skrivligt svar frá Almannaverkinum
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um, at Almannaverkið ikki gav klagaranum eina skrivliga útgreining av eini avgerð um endurgjald fyri mista arb ...
08-04-2014 | Álit viðv. klagu um sýtan av innliti í mál hjá Tórshavnar kommunu, sum er latið Føroya Landfúta
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um, at Tórshavnar kommuna sýtti Norðlýsinum innlit í samskiftið um eina avtalu millum borgarstjóran og ein býr ...
04-04-2014 | Klaga um at Heilsutrygd ikki svarar Føroya Kærustovn
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um, at Heilsutrygd drálaði við at ummæla eina kæru, sum var send Kærunevndini í almanna- og heilsumálum.
Hóas ...
05-02-2014 | Skriv viðv. klagu um talgildar umsóknir um lestrarstuðul
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt málið um, at Studni kravdi, at lesandi skuldu søkja um lestrarstuðul umvegis eina talgilda samskiftisskipan. Eingin heimi ...
09-10-2013 | Álit um kunningarskrivið um fjølmiðlapolitikkin hjá Almannaverkinum
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt, um Almannaverkið skerdi talufrælsið hjá starvsfólkunum, tá tað í mai 2013 kunnaði starvsfólkini um fjølmiðlapolitikkin. ...
13-09-2013 | Vantandi innlit í mál hjá Vinnumálaráðnum
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um vantandi innlit í samskiftið millum nevndarlim í Vinnuframagrunninum og landsstýrismannin í Vinnumálum. ...
06-09-2013 | Klaga um ógegni hjá formanninum í Kærunevndini í almanna- og heilsumálum
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um, at formaðurin í Kærunevndini í almanna- og heilsumálum var ógegnigur at viðgera eitt kærumál um rindan av ...
30-08-2013 | Álit um klagu um avgerð at leingja royndarverkætlanina fyri Mikladals skúla
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um avgerð hjá Klaksvíkar kommunu at leingja royndarverkætlanina fyri Mikladals skúla.
Umboðsmaðurin staðf ...


text:
Buddisma
Buddisma er trúarlæra, sum byggir á læru Siddharta Gautma (um 560 f.Kr. til 482 f.Kr.). Buddisma kom fyri uml. 2.500 árum síðan í India [1]. Hon breiddi seg skjótt, og nú eru fleiri enn 376 milliónir buddistar[2], teir flestu í Asia. Læran er ein av størstu trúarlærum í heiminum.
Innihaldsyvirlit
Budda[rætta | rætta wikitekst]
Buddistar liva eftir læru Budda. Hann var ríkur kongssonur, men tá ið hann sá neyðina á jørðini, fór hann heimanífrá og fór at hugsa djúpt (meditera). Tað tók honum 3 ár at gerast alvitandi. Hann gjørdist munkur og fór at siga øðrum frá hugsanum sínum. Ein av høvuðsspurningunum í læru hansara er líðing, ið stendst av girnd menniskjunnar eftir tí jarðliga. Men hann, ið vinnur á hesi jarðligu girnd, sleppur undan allari líðing og fær fullkomnan frið, nirvana.
Munkar[rætta | rætta wikitekst]
Buddistar, sum verða munkar, siga alla ogn frá sær og eiga bara reyðgul klæði, eina nál, eina vatnsílu, ein rakiknív og eina biddaraskál. Teir taka sær av børnum, hugsa djúpt og læra frá sær. Hvønn dag bidda teir fyri føðina. Teir livdi í aga og fráhaldni og vígdu lív sítt til grundan, bøn og undirvísing. Í summum londum búgva skúladreingir eina stutta tíð í kleystri. Kleystur til nunnur og munkar vórðu bygd í India og aðrastaðni í Asia. Summi kleystur gjørdust fróðskaparsetur, har nunnur og munkar lósu læknafrøði og røktaðu gomul og sjúk.
Veitsludagar[rætta | rætta wikitekst]
- Dharmacakra dagur: Tá ið Budda prædikaði á fyrsta sinni.
- Vesakha Puja ella Wesak: 3-daga veitsla fyri týdningarmestu hendingunum í lívi Budda.
- Parinirvana: Tá ið Budda kom í nirvana.
- Bodhidagur: Tá ið Gautama gjørdist Budda.
Buddamyndir[rætta | rætta wikitekst]
Ógvuliga nógvar standmyndir eru av Budda. Allar Buddamyndir líkjast, men eru ymiskar á stødd. Tær sýna Budda sitandi á lotusblómu. Myndin minnir fólk á góðvild Budda, djúphugsan og bøn.
Lívshjólið[rætta | rætta wikitekst]
Buddistar trúgva eins og hindufólk á lógar- ella lívshjólið. Tað er ein endaleysur ringur av føðing og endurføðing teirra, ið ikki koma í nirvana. Her fevnir Maralívshjólið ella Samsra. Tað merkir, at líðingin er partur av Samsra. Menniskjan skal nýta Buddalæru at sleppa burtur úr Samsra.
Buddistar ynskja sær fullkomna friðin, tað er at koma í nirvana. Eydnast tað ikki, verða teir endurføddir, tá ið kroppurin doyr. Nýggja lívið verður eftir karma teirra. Karma er alt, ið gjørt í fleiri lívum, bæði ringt og gott. Budda lærdi, at áttaliðaði vegurin gongur til nirvana. Tey átta liðini eru røtt stremban, rætt arbeiði, ætlan, tala, atferð, røtt vitan, hugsan og djúphugsan.
Tempul[rætta | rætta wikitekst]
Í templum eru halgilutir av Budda, til dømis ein sandál ella klædnapetti. Tey, sum ganga í halgidómin, brenna rokilsi og ofra blómur og frukt.
Buddistiskar trúargreinir[rætta | rætta wikitekst]
Nú á døgum eru stívliga 376 milliónir buddistar, mest í Asia, nakrir fylgja t.d. hini einføldu hinayana-læruni, og aðrir fylgja hini torgreiddu mahayana-læruni.
Mahayana-buddisma[rætta | rætta wikitekst]
Tann greinin av buddismuni, sum verður nevnd mahayanalæran kom til Tibet seinast í 7. øld e.Kr. Mahayanskir munkar heingja bønarlepar á bønarhjólið. Tá ið hjólið snarar, er tað sum at biðja bønina.
Ovastu mahayansku munkarnir vóru nevndir lamar. Teir máttu ikki drekka rúsandi drykkir ella giftast [3].
Útbreiðsla[rætta | rætta wikitekst]
Hóast buddisman varð til í Norðurindia, búgva flestu buddistar nú á døgum í øðrum londum, til dømis í Tibet, Sri Lanka, Mongolia og Landsynningsasia [4].


text:
Neil Armstrong
Neil Alden Armstrong (f. 5. august 1930 – d. 25. august 2012) og felagi hansara Buzz Aldrin vóru fyrstu menn á mánanum, tá teir fóru hagar við rúmdarfarinum Apollo 11. Tað hendi tann 20. juli 1969. Tá hann setti fótin á mánan, segði Armstrong tey kendu orðini "That's one small step for man, one giant leap for mankind". Armstrong og Aldrin vóru í tveir og ein hálvan tíma á mánanum og gjørdu kanningar. Armstrong var eisini flogskipari undir Koreakrígnum, royndarflogskipari, flogverkfrøðingur og professari. Hann hevur eisini fingið eina stjørnu á Walk of Fame í Hollywood. Armstrong byrjaði hjá Nasa í 1962, og hann gavst tvey ár aftan á mánaferðina. Seinni arbeiddi hann sum professari í verkfrøði.
Amerikanski rúmdarmaðurin, Neil Alden Armstrong, ið var fyrsti frá mannaættinum sum setti fótin á mánan doyði 82 ára gamal 25. august 2012. Hann varð lagdur undir skurð fyri hjartatrupulleikar fyrr í mánaðinum. Hann fylti 82 ár eisini fyrr í sama mánaði.


text:
Svalbarð
Svalbarð (á norskum Svalbard) er norskur oyggjaflokkur norðuri í Íshavinum. Svalbarð hevur umleið 2650 íbúgvar. Størstu búplássini eru Longyearbýurin, Barentsburg og Ný Ålesund. Skúlar eru á teim flestu búplássunum. Fyrr var stór loðdýraveiða í oyggjunum, men einasta vinna nú er námsvinna. Russar hava nøkur kolanám í Spitsbergen. Kanningarstøðir eru í oyggjunum. Sýslumaður stjórnar oyggjalandinum. Serstakar reglur eru í gildi, til dømis skal einki hervald vera. Lítil skattur fær arbeiðsfólk at fara til Svalbarðs. 60 prosent av Svalbarði eru undir jøklum. Skógur veksur ikki í arktiskum veðurlagi. Bara dýr, sum hava lagað seg eftir viðurskifunum, eru har: hvítabjørn, roysningur, tjúrur, kópur, rípa, fjallarevur og svalbarðsrein. Ansað verður væl eftir viðkvomu náttúruni. Ferðafólkini verða alt fleiri, og tey eru havd undir strongum eftirliti.
Fleiri lond hava troytt náttúruríkidømi í og undir Svalbarði, men í 1920 fekk Noreg yvirvaldsrættin, tá ið Svalbarðssáttmálin var gjørdur. Í Svalbardtraktatini verður staðfest, at Norra hevur fullan og órørligan hægstarætt yvir Svalbard, at Svalbard er ein partur av kongríkinum Norra, og at tað er Norra, sum tryggjar, at lógirnar, sum fevna um oyggjabólkin verða hildnar. Eisini verður staðfest, at borgarar og feløg úr øllum londunum, sum hava skrivað undir traktatina hava javnbjóðis rættindi til fiskiveiðu og alt slag av sjóvinnu-, ídnaðar-, náms- og handilsvirksemi á oyggjunum. Hetta hava m.a. russar gjørt brúk av í Barentsburg og hava útvegað Russlandi fótafesti á Svalbard. Øll árini síðani traktatin varð undirskrivað hevur Norra rikið námsvinnu á Svalbard, og hetta hevur verið grundarlagið undir búsetingini í Spitsbergen.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Í 1925 var Svalbarð við semju millum stórveldini og onnur avvarandi lond lagt undir norskt yvirvald og fyrisæti, tó so at fólk úr hinum semjulondunum kunna fáa virkisrætt. Oyggjarnar mugu ikki búgvast út hernaðarliga.


text:
Sørvágsvatn
Sørvágsvatn, verður í Vágum eisini nevnt Vatnið og í nýggjari tíð eisini Leitisvatn, liggur í Vágum og er størsta vatn í Føroyum, 3,4 km2 til víddar. Sørvágsvatn liggur millum bygdirnar Sørvág, Miðvág og Vatnsoyrar. Vatnið liggur í einum av náttúruvakrastu økjum í landinum. Vanligt hevur verið at fiska síl í vatninum. Undir krígnum varð vatnið sjóflogbreyt hjá enskum flogførum, og flúgvarabedingin, sum nú er tilhald hjá húsvagnum, ber enn boð um hetta.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir[rætta | rætta wikitekst]
- Lakeside.fo (Útferð við bátinum á vatni.)


text:
Melanie Chisholm
Melanie Jayne Chisholm ella bara Melanie C (fødd Melanie Jayne Chisholm) er ein enskur popsangari og tónleikari. Hon er fødd 12. januar 1974 í Widnes, Cheshire í Stóra Bretland. Melanie C er ein av stóru stjørnunum í gentubólkinum Spice Girls. Melanie C telist millum størstu poppstjørnur í Bretlandi seinastu 10 árini. Gjøgnumbrotið kom í mætasta gentubólkinum nakrantíð, Spice Girls, men eftir at Spice Girls góvust at spæla, hevur Melanie C eisini gjørt um seg sum solistur. Hon hevur selt 3 milliónir fløgur, hevur havt seks sangir á topp-10 í Bretlandi, og samanlagt hevur hon verið á bretska hitlistanum í meira enn 200 vikur. Millum hennara kendastu sangir sum solistur eru I Turn To You, Northern Star og Never Be The Same Again. Melanie C hevur verið við til at skriva 11 sangir, sum hava verið nummar 1 í Onglandi, og hon er einasta kvinnan, sum hevur verið ovast á hitlistanum í Bretlandi bæði sum solistur og partur av einum bólki.
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
Ár - Fløgu - UK - S - D
- 1999 - Northern Star - 4 - 1 - 7
- 2003 - Reason - 5 - 38 - 13
- 2005 - Beautiful Intentions - 24 - 31 - 15
- 2007 - This Time - 57 - 48 - 15


text:
Føroyingasøga
Føroyingasøga ella Føroyinga søga er skrivað í Íslandi og varðveitt í gomlum íslendskum handritum. Hon er ikki til sum sjálvstøðugt verk, men er sett saman av nøkrum brotum, sum eru at finna í kenda íslendska handritinum Flatoyarbók. Í 1832 savnaði danski søgumaðurin Carl Christian Rafn hesi brot saman og gav tey út undir heitinum Færeyinga saga.
Innihaldsyvirlit
Føroyingasøga[rætta | rætta wikitekst]
á føroyskum
1. Maður er nevndur Grímur Kamban. Hann var tann fyrsti, sum búsettist í Føroyum. Men tá ið Haraldur Hárfagri ráddi í Noregi, flýddi mangur maður undan harðræði hansara. Summir settust í Føroyum og búðu har, aðrir leitaðu til onnur óbygd lond. Eyður hin Findarríka fór til Íslands, men legði at í Føroyum, og gifti burtur har dóttur Torstein Reyða. Haðani er komin hin viðgitnasta ættin í Føroyum, ið teir rópa gøtuskeggjar og sum búði í Eysturoynni.
Tróndur fór til Danmarkar
2. Torbjørn æt ein maður, hann var róptur Gøtuskegg og búði í Eysturoynni í Føroyum. Guðrun æt kona hansara. Tey áttu tveir synir Tollakur æt hin eldri, og Tróndur æt hin yngri teir vóru evnaligir menn. Tollakur var bæði stórur og sterkur, og Tróndur var bróðurs maki, tá ið hann var mannkomin; men ójavnt varð hildið um teir brøðurnar. Tróndur var reyðhærdur, frøknutur og grefligur í ásjón.
Torbjørn var ríkur maður og gamal, tá ið hesi tíðindi bórust. Tollakur giftist har í oyggjunum, men var tó heima hjá faðir sínum í Gøtu. Stutt eftir at Tollakur var giftur, andaðist Torbjørn Gøtuskegg og var útborin í heyg eftir fornum siði; tí tá vóru allir føroyingar heidnir.
Synirnir skiftu nú arvin ímillum sín. Men báðir vildu hava jørðina í Gøtu, tí hon var besta ognin. Teir lutaðu, og heimaparturin líknaðist tá Trónda. Tollakur beyð nú Trónda at býta um, lata seg annan fáa heimabúgvið og hann meira av leysagóðsi. Men Tróndur vildi ikki. Tollakur fór tá burtur haðani og fekk sær annan bústað í oyggjunum.
Tróndur tók til sín nógvar leiglendingar fyri mestu leigu. Um summarið gjørdi hann skip út og sigldi til Noregs; men tók lítlan farm við sær. Hannn vistaðist hjá einum bónda allan veturin; men hann tóktist fyri tað mesta vera dapur í huga.
Tá var Haraldur Gráfeldur kongur í Noregi.
Summarið eftir fór Tróndur suður til Danmarkar við keypmonnum á farmaskipum og kom til Háloyrar. Har var nógv fólk saman komið. Sagt er, at hagar kemur størsta mannfjøld í Norðurlondum, meðan keysstevnan stendur.
Tá ráddi í Danmark Haraldur kongur Gormsson, ið menn róptu Blátonn.
Haraldur kongur var á Háloyri um summarið og stór mannfjøld við honum. Tveir menn av kongshirðini eru nevndir, sum tá vóru við honum, annar æt Sjúrður og annar Hárekur. Hesir brøðurnir báðir gingu javnan um keypstaðin og vildu keypa størsta og besta gullringin, ið fáast kundi. Teir komu inn í eina búð; hon er útgjørd av tí besta. Har situr maður inni, sum tekur blídliga ímóti teimum og spyr, hvat teir vilja keypa. Teir søgdust vilja keypa stóran og góðan gullring. Hann svaraði, at her var gott úr at velja. Teir spyrja hann at navni, og hann nevnir seg Holmgeir ríka. Hann breyt nú upp fyri dýrgripum sínum og vísir fram tjúkkan gullring og metir hann so dýrgoldnan, at teir tóktust ikki vita, um teir í løtuni kundu fáa til vega alt tað silvur, ið kravdist, og bóðu bíða sær til morgins. Teir fara nú við hesi avgerð, og líður so náttin.
Um morgunin gongur Sjúrður út av búðini, og Hárekur er eftir staddur. Stutt eftir kemur Sjúrður fyri uttan tjaldsmunnan og ropti: "Hárekur frændi, skunda tær, fá mær pungin við silvurinum til ringkeypið, tí nú er keypið gingið í lag; men bíða tú her og ansa búðini." Nú fær hann honum silvurið gjøgnum tjaldsmunnan.
Ráðagerð Tróndar
3.Eina løtu seinni kemur Sjúrður inn í búðina til bróður sín og sigur: "Tak tú nú silverið, tí keypið er komið í lag."
Hann svarar: "Eg fekk tær silverið í áðni."
"Nei," sigur Sjúrður, "eg havi ikki tikið við tí." Nú trætast teir um hetta og siga síðani kongi frá.
Kongur og aðrir menn halda tað vera eyðvitað, at silvurið er stolið frá teimum. Kongur leggur nú fráfaringarforboð á, so eingi skip skulu sigla burtur, so sum sakir standa.
Hetta tókti mongum manni mikil vansi, sum nú var vorðið, at vera heftir har longur enn keypsstevnan stóð. Tá hildu norðmenn stevnu sínámillum til ráðagerð.
Tróndur var á teirri stevnuni og tók til orða: "Her eru menn heldur ráðleysir."
Teir spyrja hann: "Veitst tú tá nøkur ráð?"
"Tað man eg," svarar hann.
"Kom tá fram við tínum ráðum," siga teir.
"Ikki man eg gera tað fyri einki," svarar Tróndur.
Teir spyrja, hvat hann leggur á.
Hann svarar: :Hvør tykkara skal lata meg fáa ein oyra í silvuri." Teir halda hetta vera nógv, men ganga undir, at hvør maður fær honum hávan oyra í silvuri, og annan hálvan oyra, um hetta spældi væl av.
Dagin eftir setur kongur ting og sigur, at aldri skuldu menn vera leysir haðani, fyrr enn stuldurin var greiddur.
Tá tekur til orða ein ungur maður, ývið, reytt hár upp av kolli, frøknutur og heldur grefligur í ásjón: "Her eru menn heldur enn ikki ráðleysir."
Kongsins ráðgevarar spyrja nú, hvørji ráð hann kann leggja.
Hann svarar: "Tað er mítt ráð, at hvør maður, ið higar er komin, skal leggja fram so mikiðsilvur, sum kongur setur á, og tá ið fæið er saman komið í eina rúgvu, bøti tá teimum, sum fyri skaðanum vóru; men kongur havisær tað til sømdar, sum var loypur; hann vill sketta væl um tað, sum honum líknast, veit eg, og menn noyðastikki at vera heftir her, so mikil manna múgva, sum her ersaman komin, sær til miklan vansa."
Tað var skjótt tikið undir av mannamúgvuni, og allir søgdust vilja leggja fram fæ og sømdarpening til kong, heldur enn at vera tálmaðir her, sær til stórt ógagn. Eftir hesum ráðum verðdur gjørt, fæ borið saman, og tað verður ein stór rúgva.
Beint eftir hetta sigldu tey flestu skipini burtur haðani.
Kongur helt tá ting. Hugt var at hesum nógva fæi, og brøðurnir fingu nú skaðan afturbøttan. Kongur talaði við sínar menn um, hvat ið gerast skuldi við tað nógva fæið, sum eftir var.
Tá tekur ein maður til orða og sigur: "Harri mín, hvat tykist tygum hann er verdur, sum hetta ráð gav?"
Teir síggja nú, at hetta er sami ungi maður, sum legði ráðini, og sum nú stóð fyri kongi.
Tá mælti Haraldur kongur: "Alt hetta fæ skal býtast í helvt. Aðra helvtina skulu mínir menn hava. Hin helvtin skal aftur fara í tvíningar. Annan helmingin skal hesin ungi maður hava, meðan eg taki hond um hin."
Tróndur takkaði kongi fyri hetta við nýtum og blíðum orðum, og so stór var pengarúgvan, Trónda lutaðist, at illa fekst tølur á.
Haraldur kongur sigldi tá burtur og øll mannfjøldin, ið har hevði verið.
Tróndur fór til Noregs við teimum norsku keypmonnunum, sum hann var komin hagar við, og teir guldu honum tað fæið, hann hevði kravt av teimum. Hann keypti nú stórt og gott farmaskip, laddi í tað hitt miklafæið, hann hevði fingið í hesari ferð. Síðani stevndi hann tilFðroyar við skipinum og lendi har í øllum góðum, reisti búgv í Gøtu um várið, og skortar nú ikki fæ.
Tróndur var stórur maður av vøkstri, reyðhærdur, reyðskeggjutur, frøknutur, grefligur í ásjón, mykur við smámenn, men fagurlátin við tann meira menta og altíð við svikagerð í kvittanum.
Sigmundur Brestisson og Tórir føddir
4. Havgrímur æt maður, hann búði í Suðoy í Føroyum. Hann var mikil maður, ríkur og harðvunnin. Guðrið æt kona hansara; hon var dóttir Snæúlv. Havgrímur var høvdingi yvir øðrum helminginum av oyggjunum og hevði fingið hann í len av Haraldi kongi Gráfeld, sum tá ráddi fyri Noregi. Bráður var hann av lyndi og hevði ikki orð fyri at vera vitur maður.
Einar æt ein heimamaður hansara; han var róptur Suðringur; ein annar var hjá Havgrími, ið æt Eldjarn Kambhøttur. Hann var orðhavin, illorðaður, fávitskutur og illskur, latur og meinskur, illgrundað lyguvætti.
Tveir brøður eru nevndir í hesi søgu; teir búðu í Skúvoy; annar æt Brestir og him Beinir, synir Sigmund, sum var bróðir Tórbjørn Gøtuskegg, faðir Trónd. Teir báðir Brestir og Beinir vóru viðgitnir menn og høvdingar, høvdu helvtina av oyggjunum í len av Hákuni jalli Sjúrðason, sum tá hevði vald inni í Tróndheimi, og teir vóru hirðmenn hansara og kærastu vinir. Brestir bar av øllum monnum bæði í stødd og styrki og máddi meir till víggja enn aðrir høvdingar, sum tá vóru í oyggjunum. Hann var ásýniligur maður og fimur í øllum leikum. Beinir var bróðurinum líkur í mongum, men tó ikki javnlíki hansara. Kaldligt var millum teir og Trónda, hoast teir vóru nær skyldir. Brøðurnir vóru ikki giftir, men frillur høvdu teir. Cecilia æt frilla Brestis, men hin, sum fylgdi Beinir, æt Tóra. Sonur Brestir æt Sigmundur; hann vísti tíðliga góð mansevni. Tóri æt sonur Beinir; hann var tvey ár eldri enn Sigmundur.
Annað búgv áttu brøðurnir í Dímun, og tað var tað minna búgvið. Synir teirra vóru blaðungir, tá ið hesi tíðindi vóru. Snæúlvur, verfaðir Havgríms, búði í Sandoynni. Ætt hansara var úr Suðuroyum; hann flýddi haðani til Føroyar fyri manndráp og onnur illskubrøgd. Fyrra partin av ævi síni hevði hann verið í víking og var alsamt líka ódællur og harðrendur.
Skaðatilburðir í Føroyum
5. Bjarni æt ein maður; hann búði í Svínoy og var róptur Svínoyar-Bjarni. Hann var góður bóndi og átti nógv fæ, ógvuliga sniðfundigur maður. Hann var móðurbróðir Trónda í Gøtu.
Tingstaður føroyinganna var í Streymoynni, og har er havnin, teir rópa Tórshavn.
Havgrímur, sum búði í Suðroynni í bygdini Hovi, var mikil blótmaður; tí tá vóru allar Føroyar heidnar.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
- Færeyínga Saga eller Færøboernes Historie i den islandske Grundtext med færøisk og dansk Oversættelse / udgiven af Carl Christian Rafn (1832). Tórshavn: Offset-prent, Emil Thomsen, 1972 - 284 s.
- Føroyingasøga / útløgd úr íslandskum av V. U. Hammershaimb. Tórshavn, 1884. 137 s.
- Føringasøga / útløgd og umarbeid av nýggjum av C. Holm Isaksen. Tórshavn: 1904. 116 s.
- Færeyingasaga. Den islandske saga om færingerne / på ny udgiven af Det kongelige nordiske oldskriftselskab. Keypmannahavn: Det kongelige nordiske oldskriftselskab, 1927. - xix, 84 s.
- Føroyingasøga / umsett hava Heðin Brú og Rikard Long. Tórshavn: Skúlabókagrunnurin, 1962 - 105 s.
- The Faroe Islanders' saga / translated and annotated by George Johnston; edited by Michael Macklem; drawings by William Heinesen. Ottawa: Oberon Press, 1975. - 144 s.
- Færeyinga saga / Ólafur Halldórsson bjó til prentunar; Jón Böðvarsson samdi verkefni fyrir skóla. Reykjavík: Iðunn, 1978 - 180 s.
- Færinge saga / med tegninger af Sven Havsteen-Mikkelsen; i oversættelse ved Ole Jacobsen og med en efterskrift af Jørgen Haugan. Keypmannahavn: Forum, 1981 - 143 s.
- La saga des Féroïens / traduit de l'Islandais par Jean Renaud; préface de Régis Boyer. Paris: Aubier Montaigne, 1983 - 133 s.
- Die Färinger Saga / aus dem Isländischen von Klaus Kiesewetter übersetzt. Ålborg: 1987 - 103 s.
- Färinga sagan / inledd och översatt av Bo Almqvist; förord av Olov Isaksson; fotografier av Sören Hallgren. Hedemora: Gidlunds Bokförlag, 1992 - 205 s.
- Føroyinga søga / Sven Havsteen-Mikkelsen teknaði; Bjarni Niclasen týddi; Jørgen Haugan skrivaði eftirmæli. Tórshavn: Føroya skúlabókagrunnur, 1995 - 148 s. (PDF útgáva 2005)
- Føroyinga søga [ljóðbók (kassettuband)] / Høgni Joensen lesur. Tórshavn: Ljóðbókanevndin, 2003 - 5 kassettubond í 1 húsa
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- Tekstur á íslendskum, enskum og norskum týðingum
- Færeyinga saga Kulturformidlingen Norrøne Tekster og Kvad
- Snerpa.is - Færeyinga saga (á íslendskum)


text:
Leonardo da Vinci
Leonardo da Vinci (15. apríl 1452 – 2. mai 1519) var ein listamálari, myndahøggari, arkitektur, verkfrøðingur, uppfinnari, botanikari og anatomur. Hann verður roknaður at vera ein renessansumaður og eitt flogvit. Minni kent er tað, at hann eisini var ein dugnaligur tónleikari, sangari og lýruspælari. Hann svam og kavaði, sum ikki var vanligt tá í tíðini, og skrivaði um tað í sínum notatum. Verk hansara hoyrir til tað italsku hárenessansuna. Leonardo varð føddur uttanfyri hjúnalag í býnum Vinci, tætt við Firenze í Norðuritaliu. Mamman var ein bóndagenta, Katarina, og pápin var Ser Piero da Vinci, ein ríkur jørðeigari og advokatur. Leonardo vaks upp hjá pápanum. Í 1469 fluttu teir til Firenze, har teir leigaðu eitt hús á Piazza San Firenze tætt við Palazzo Vecchio. Alt lívið var Leonardo vegetarur. Frá 1469 var hann í 6 ár lærlingur og seinni hjálparmaður hjá meistaranum Andrea di Cione, betri kendur sum Andrea del Verrocchio, sum var ein av teimum dugnaligastu og mest fjøltáttaðu listamonnunum í Firenze tá. Hann var myndahøggari, málari, arkitektur, uppfinnari, granskari, skrivari, filosofur, bronsustoypari og nógv annað. Uttan iva hevur hann havt stóra ávirkan á menningina hjá Leonardo. Bert Donatello verður sæddur sum ein uppaftur størri listamaður enn Verrocchio. Leonardo arbeiddi í verksmiðjuni hjá Verrocchio saman við øðrum listamonnum, sum eisini vóru kendir tá, eitt nú Botticelli, Perugino og Lorenzo di Credi.
Í 1472 varð Leonardo upptikin í Sankt Lukas Laug sum málari Lionardo de Ser Piero da Vinci dipintore, men hóast hann nú hevði loyvi til at stovna sítt egna verkstað, so valdi hann at arbeiða á verkstaðnum hjá lærumeistaranum í minst 4 ár afturat.
Stóran part av hansara arbeiðslívi sum listamaður, starvaðist hann fyri Ludovico il Moro í Milano. Seinni arbeiddi hann í Róm, Bologna og Venesia, og tey seinastu árini starvaðist hann í Fraklandi, í heimi sínum, sum var ein gáva frá konginum Frans 1. av Fraklandi.
Leonardo er best kendur sum málari. Ein av kendastu málningum hansara er Mona Lisa. Ein annar kendur málningur hjá honum er Tann seinasta máltíðin (The Last Supper), sum er ein tann mest eftirlíknaði málningurin yvirhøvur við átrúnaðarligum motivi. Bert Skapanin av Adam (The Creation of Adam) hjá Michelangelo kemur í námind av teimum báðum heimskendu verkunum hjá Leonardo.


text:
Kýpros
Kýpros (grikskt mál: Kύπpoς, turkiskt mál: Kıbrıs) er ein stór, náttúruvøkur oyggj eystarlaga í Miðjarðarhavi og væl umtókt ferðamannaland. Oyggin er triðstørsta oyggj í Miðalhavinum. Høvuðsstaður er Nikosia, og landið hevur umleið 800 túsund íbúgvar. Aðrir stórir býir er Limassol, Larnaca og Papos. Almennu málini eru tvey í tali, grikskt og turkiskt. Kýpros er limur í EU. Oyggin liggur eystanfyri Grikkaland, sunnanfyri Turkaland, vestanfyri Sýria og Libanon í ein útnyrðin av Ísrael og norðanfyri Egyptaland.
Kýpros tað minsta landið, sum hevur havt eitt lið við í Champions League bólkaspælinum.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fornøldin til miðøld[rætta | rætta wikitekst]
Tey fornastu prógvini ella tekin um at menniskju hava búð á Kýpros kunnu førast aftur til 10. øld áðrenn Krist. Fornaldar útgrevstir frá hesi tíðini eru m.a. tann væl varda neolitiska bygdin Khirokitia, sum hevur fingið status sum World Heritage Site við kravi frá UNESCO um "eyka verju" status, um so er at vápnaðar konfliktir fara fram[1] Tað sama er galdandi fyri Pafos og Málaðu kirkjurnar í Troodos. Á Kýpros eru eisini nakrir av heimsins elstu vatnbrunnum.[2]
Gjøgnum tíðina hevur Kýpros verið undir fleiri ymiskum harradømum. Oyggin var bygd av grikskum mykenum í tveimum bylgjum í 2. øld áðrenn Krist. Síðan hevur oyggin verið hersett av fleiri ymiskum stórmaktum: av Nýassíriska ríkinum, Egyptalandi og síðan av Persiska ríkinum. Í 333 á. Kr. tók Aleksandur Mikli ræði á oynni. Síðan varð oyggin stýrd av Ptolemaiska Kongaríkinum, av Rómverjaríkinum, av Byzantinska Ríkinum, av árabisku kalifatunum eitt stutt skifti, av tí franska Lusignan ríkinum og av Venesianarum, og síðan av Ottomanska ríkinum í 1571.
Nýggjari søga[rætta | rætta wikitekst]
Kýpros var undir Ottomanskum harradømi í meira enn trýggjar øldir. Kýpros kom undir bretskt stýri í 1878 til oyggin fekk frælsi í 1960,[3] og gjørdist ein limur í Commonwealth árið eftir.
Áðrenn oyggin fekk frælsi í 1960, var hon undir turkiskum og síðan bretskum yvirræði. Meginparturin av fólkinum eru grikkar, bara fimtingurin turkar. Drúgvt stríð var ímillum tey bæði fólkasløgini, og tað hevði við sær, at oyggin varð býtt sundur í 1974; sunnari partur er sjálvstøðugur við meiriluta av grikskt talandi kýpriotum, meðan norðari partur er turkiskur.
Eitt vápnað stríð tók seg upp hin 21. desember 1963, sum byrjaði tá tveir turkisk-kýpriotar vóru skotnir. Dagurin er síðan kendur sum Blóðigu jólini. Tað var byrjanin til eitt stríð millum hesi bæði fólkasløgini, ein partur av griksttalandi kýpriotunum ynsktu enosis, tvs. sameining við Grikkaland. EOKA B var ein paramiliterur felagsskapur, stovnaður í 1971 av General Georgios Grivas-Digenis, nevndur Grivas. Hesir royndu eina hernaðarliga kvettroynd, eitt coup d'état, stuðlaðir av griksku juntaðini, í 1974, men hetta miseydnaðist orsakað av at Turkaland gjørdi innrás og hersetti norðara partin av oynni. Stríðið sum endaði við, at oyggin bleiv býtt sundur í ein grikskan og ein turkiskan part í 1974. Umleið 150.000 griksttalandi kýpriotar búðu tó framvegis í norðara partinum og eini 50.000 turkisttalandi kýpriotar búðu í syðra partinum av oynni. Syðri parturin av Kýpros er sjálvstøðug tjóð og fevnir um 59% av oynni, meðan Norður Kýpros, sum fevnir um 36% av oynni, bert er viðurkend av Turkalandi. Stóra Bretland hevur harradømi yvir økjunum Akrotiri og Dhekelia, sum eru suðurstrondini, ávikavist strandaøkið sunnanafyri Limassol í syðra partinum av Kýpros og vestanfyri Famagusta í turkiska partinum av oynni og við markið longri suðuri, sí kortið høgrumegin.
Í dag (2013) er oyggin framvegis deild sundur í tveir partar, í syðra partinum, sum er tann parturin ið verður nevndur Kýpros, eru griksttalandi kýpriotar í meiriluta. Í norðara partinum av oynni, sum er undir turkiskum yvirvaldi, eru turkisttalandi kýpriotar í meiriluta.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Turkaland er einasta land, sum viðurkennir lýðveldið í turkiska Norðurkýpros. Lýðveldið varð stovnað eftir turkiska innrás á oynna í 1974 – eftir eitt kvett, sum griksku kýprotarnir saman við griksku hernaðarjuntuni av grikska meginlandinum skipaðu fyri. Grikski parturin av Kýpros hevur limaskap í ES.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]