text:
1. Samleiki
Lærugreinin kristnikunnleiki og átrúnaður lýsir, greinar, tulkar og metir um átrúnað, trúarspeki, lívsfatanir, siðfrøði og lívsspurningar, sum mynda hin einstaka og samfelagið í søguligum og nútíðar høpi. Lærugreinin stuðlar eisini næmingunum at skilja egnan samleika og søgu, átrúnaðarligan og sosialan felagsskap umframt heimsátrúnað og mentan.
Átrúnaður, trúarspeki, lívsáskoðanir, siðfrøði og lívsspurningar spretta av lívskorum og upplivingum hjá menniskjum í lívi og deyða, gleði og sorg, njóting og líðing, í longsli og leitan eftir meining, endamáli og innihaldi í tilveruni. Átrúnaður stavar eisini frá tí ásannan, at lívið er virðismikið og heilagt, og tí má livast við ábyrgd. Átrúnaður lýsir og tulkar harumframt grundupplivingina og kensluna av, at náttúran og menniskjað eru partur av guddómligum, skapandi mátti, sum ber alheimin, og sum gevur tilveruni lívsdygd. Hesa fatan, uppliving og kenslu gevur menniskjað til kennar á fjølbroyttan hátt, bæði hugvísindaliga og átrúnaðarliga:
1. átrúnaðarliga í skipaðari orðing av trúgv, trúarlæru, lívsfatan og heildartulking av tilveruni
2. súmbolskt á myndamáli í frumsøgum og lívssøgum
3. eksistentielt og filosofiskt í tilverutulking, trúarspeki, lívsáskoðan og lívsavgerðum
4. siðfrøðiliga í siðalæru og atferð
5. rituelt í súmbolskari atferð
6. sálarfrøðiliga og fenomenologiskt í leitan eftir meining, endamáli og lívsinnihaldi í tilveruni
7. kensluliga í átrúnaðarligum upplivingum, t.d. bøn, meditatión, tónleiki, sangi og mystikki
8. samfelagsliga í átrúnaðarligum og sosialum felagsskapi
9. materielt við halgistøðum, kirkjum, samkomuhúsum, høggmyndum, myndlist, súmbolum, filmi, leiklist og aðrari skapandi list.
Átrúnaður er á henda hátt ein heildartulking av menniskjans tilveru.
Átrúnaður, trúarspeki, lívsáskoðanir, siðfrøði og lívsspurningar umboða sostatt eisini eksistentiellan lívsmøguleika og lívshátt, sum eyðkennir menniskjað, og sum lærugreinin viðger.
2. Endamál
Undirvísingin í kristnikunnleika og átrúnaði hevur til endamáls:
1. at næmingurin mennir sínar førleikar so, at hann gerst førur fyri at skilja tann týdning, átrúnaður, lívsáskoðanir, siðfrøði og lívsspurningar hava fyri lív, hugburð og atferð hjá tí einstaka menniskjanum í samskiftinum við onnur menniskju, samfelag og náttúru
2. at næmingurin fær kunnleika um kristna trúgv, mentan, lívsáskoðan, siðfrøði og lívsspurningar við støði í egnum samfelag, og um annan átrúnað og lívsfatan, sum næmingarnir møta bæði í egnum umhvørvi og altjóða høpi
3. at næmingurin fær førleikar at skilja og greina tekstir og annað keldutilfar, sum lýsir átrúnað, lívsfatan, siðfrøði og lívsspurningar
4. at næmingurin fær førleikar, so at hann mennist í egnum og altjóða høpi, skilir egna og aðra mentan, evnar at taka lut í altjóðagerðini, at vísa virðing og taka støðu og ábyrgd í einum fólkaræðisligum samfelagi
5. at lýsa, greina, skilja, tulka og meta um heimsátrúnað, trúarspeki, siðfrøði, lívsáskoðanir og lívsspurningar menniskjans
6. at næmingurin fær vitan um og innlit í fjølbroyttan átrúnað og átrúnaðarliga virknaðarsøgu við høvuðsdenti á kristindóm, heimsátrúnað, trúarspeki, siðfrøði og lívsáskoðanir, bæði í fortíð og nútíð
7. at næmingurin fær førleika til vísindaliga at greina og tulka keldutilfar sum lýsir átrúnað, trúarspeki, siðfrøði og grundleggjandi átrúnaðarlig fyribrigdi, súmbol og hugmyndir
8. at næmingurin fær innlit í tann týdning, átrúnaður, trúarspeki, siðfrøði, lívsáskoðanir og lívsspurningar hava fyri hin einstaka og medmenniskjað í samfelag, søgu, náttúru og mentan
9. at næmingurin mennir sín førleika at meta um og taka støðu til átrúnað, trúarspeki, siðfrøði, lívsáskoðanir og lívsspurningar í einum fjølbroyttum og fólkaræðisligum samfelag.
3. Stig og tímatal
Lærugreinin kristnikunnleiki og átrúnaður røkkur frá 1. flokki í fólkaskúla til C-stig í miðnámsskúla. Lærugreinin er kravd í 1. til og við 9. flokki, og vallærugrein í 10. flokki. Harumframt verður undirvíst í lærugreinini á C-stigi á miðnámi. Í fólkaskúlanum verður undirvíst í samanlagt 480 klokkutímar, umframt 60 tímar í 10. flokki. Á miðnámsstigi verður undirvíst í samanlagt 75 klokkutímar.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi.
Lærugreinin kristnikunnleiki og átrúnaður hevur 5 kjarnaøki á fólkaskúlastigi og 4 kjarnaøki í miðnámsútbúgvingunum. Økini á teimum ymisku stigunum umskarast og virka fyri ein stóran part saman í undirvísingini:
Kjarnaøki
Í kristnikunnleika og átrúnaði eru kjarnaøkini 5 í tali: 1. Átrúnaður, lívsfatan og siðfrøði, 2. Týðandi bíbliutekstir og frásagnir, 3. Høvuðstættir í kristnari trúgv, list og mentan í søguligum og nútíðar høpi, 4. Kirkjusøga og 5. Heimsátrúnaåur og lívsáskoðanir.
Átrúnaður, lívsfatan og siðfrøði
Næmingurin upplivir longsil og leitan eftir meining, endamáli og innihaldi í tilveruni.
Tí skal hann læra at greiða frá og greina átrúnaðarligar, lívsfilosofiskar og siðfrøðiligar spurningar og virði samsvarandi tí undirvísingarstigi, hann er á. Næmingurin skal eisini læra at umhugsa og skilja týdningin av átrúnaði, lívsfatan og siðalæru fyri hin einstaka og samfelagið, í egnum eins væl og í alheims høpi. Eisini verður dentur lagdur á at umrøða og samtala um hóskandi tíðarbærar tilveruspurningar.
Næmingurin eigur at fata ta ábyrgd, menniskjað hevur av sær sjálvum og medmenniskjum sínum. Hann skal læra, hvat tað er at vera sannur, reiðiligur, álítandi, ábyrgdarsamur og rættvísur, og hvat tað vil siga at sýna næstakærleika og samanhald í verki. Hesi virði saman við javnvirði, virðing og tolsemi eru týdningarmikil, tá ið hugsað verður um at skapa góð viðurskifti og samskifti millum menniskju.
Næmingurin skal fáa kunnleika um siðfrøði í Bíbliuni. Grundarlagið kann m.a. vera fjallatalan, tað dupulta kærleiksboðið, tann gylta reglan, tey 10 boðini og dømi úr lívi Jesusar. Í hesum evninum eiga átrúnaðarligir, lívsfilosofiskir og siðfrøðiligir spurningar, ið eru viðkomandi fyri næmingin, at verða umrøddir. Umráðandi er, at samsvar er millum tað, næmingurin lærir, og hvussu hann lærir tað. Næmingarnir eiga tí at fáa høvi til at royna í verki umsorgan, at taka ábyrgd og sýna virðing fyri øðrum menniskjum, t.d. í hjálpararbeiði.
Næmingurin skal eisini fáa kunnleika um samskifti millum menniskju í heimligum og millumtjóða høpi. Nomið verður við, at tað einstaka menniskjað hevur ábyrgd av felagsskapinum, og at felagsskapurin hevur ábyrgd av tí einstaka.
Siðfrøðiligir spurningar og menningin á tøknifrøðiliga og náttúruvísindaliga økinum verða umrødd. Umráðandi er at vísa á, at menniskju eru skapt at liva saman í kærleika og at hava ábyrgd hvørt av øðrum.
Næmingurin skal hava at vita, hvussu virðisgrundarlag Bíbliunnar kemur til sjóndar í siðum og skikkum, í samfelagslívi og mentan. Familja og hjúnalag verða lýst úr einum kristnum sjónarhorni.
Valdir verða fakliga hóskandi átrúnaðarligir, lívsfilosofiskir og siðfrøðiligir tekstir. Næmingurin lærir í hesum sambandi at brúka hóskandi fakligt mál og at gera mun á hugvísindaligum og náttúruvísindaligum máli.
Týðandi bíbliutekstir og frásagnir
Hetta kjarnaøki skal geva næminginum innlit í og kunnleika um Bíbliuna sum grundarlag í kristindóminum. Næmingurin skal læra, hvussu Bíblian er bygd upp og verður brúkt í átrúnaðarligum høpi. Hann skal eisini kenna tey ymisku tekstsløgini, sum til dømis skapanarsøgurnar, lógir, átrúnaðarliga søgu, sálmar, evangeliini og brøv. Tað vil siga, at næmingurin á hóskandi aldurstigi skal læra at finna, lesa og viðgera viðkomandi bíbliutekstir úr Gamla og Nýggja Testamenti.
Næmingurin skal fáa fatan av søgugongdini í Bíbliuni, so hann sær, hvussu Gud sambært kristnari lívsfatan hevur givið seg til kennar í skapan, í lóggávu og frelsusøgu.
Høvuðstættirnir í kristnari trúgv, list og mentan í søguligum og nútíðar høpi
Hetta kjarnaøki hevur til endamáls at fáa næmingin at skilja, hvønn týdning kristin trúgv hevur fyri menniskjað. Víst verður á, hvussu kristindómur hevur havt ávirkan á menniskju og samfeløg í øldir, og hvussu henda ávirkan ger seg galdandi í dag. Dømi verða tikin bæði úr søgu og gerandisdegi. Undirvíst verður í evangelisku luthersku læruni. Ein týdningarmikil partur av hesum kjarnaøki eru trúargreinirnar og sakramentini. Næmingar í sama flokki kunnu vera úr ymsum samkomum, og tí eigur atlit at verða tikið at hesum. Roynt verður at fata og virða tær ymisku hugsanirnar um átrúnaðarligar spurningar, og viðkvom evni verða viðgjørd sakliga, so eingin kennir seg særdan. Dentur verður lagdur á høvuðstættirnar í kristnu trúnni og tað, sum kristin trúarsamfeløg eru felags um.
Læran um, at menniskjað er skapt í Guds mynd, er grundarlagið, sum vísir, at øll hava sama virði uttan mun til kyn, húðarlit, samfelagsligan ella mentanarligan arv. Fyrstu kapitlarnir í Bíbliuni vísa eisini, at ein støðugur bardagi er millum tað ónda og tað góða í menniskjanum, og at menniskju mugu taka ábyrgd av tí, tey gera. Øll hava fingið evni at nýta á bestan hátt sær sjálvum og øðrum at gagni. Óndskapurin fær mangan valdið og skapar skilnað millum menniskju og Gud og medmenniskju. Men samstundis eigur at verða víst á, at fyrigeving Guds og fyrigeving frá menniskjum kann skapa nýggja vón, kærleika og tryggleika. Dentur verður eisini lagdur á at greina Guds náði, fyrigeving og frelsu, soleiðis sum hetta verður lýst við lívi, deyða og uppreisn Jesusar.
Víst verður á, at kristindómurin hevur ment listarligt hugflog, bæði tá ið hugsað verður um myndlist, leiklist, film, skaldskap o.a. Sálmar, sangir og tónleikur eru góðar keldur at nýta í undirvísingini fyri at lýsa og fata, hvønn týdning kristna trúgvin hevur fyri tann einstaka, tann kristna felagsskapin og samfelagið.
Kirkjusøga
Næmingurin skal hava kunnleika um søgu kristindómsins við uppruna í jødadómi og um kirkjusøguligu gongdina í høvuðsheitum fram til nútíðina. Hann lærir kirkjuna á heimstaðnum at kenna. Hetta fevnir m.a. um byggilist, snið og innrætting í kirkjuni. Eisini eiga aðrar samkomur og onnur kristin samkomuhús á heimstaðnum at lýsast og viðgerast.
Sangur, tónleikur, gudstænastur, møtiformar, barna- og ungdómsarbeiði, missiónsarbeiði, hjálpararbeiði og annað kirkjuligt virksemi eru týdningarmiklir tættir av kristnilívinum, sum næmingurin skal verða kunnaður um.
Næmingurin skal hava innlit í kirkju- og samkomusøguna á staðnum og skal vita, hvussu kirkjan hevur ment seg frá fornkirkjuni til nútíðina. Í hesum kjarnaøki eigur eisini triðja trúargrein at verða viðgjørd.
Heimsátrúnaður og lívsáskoðanir
Í nútíðar miðlasamfelag er av alstórum týdningi, at næmingurin á øllum floksstigum fær hóskandi kunnleika um aðrar mentanir, siðir, annan átrúnað og lívsfatanir.
Undirvísingin skal geva næminginum innlit í aðra mentan og siðvenju. Næmingurin skal fáa kunnleika um islam, hinduismu, buddhismu, jødadóm og náttúruátrúnað í høvuðsheitum í søguligum og nútíðar høpi. Næmingurin skal eisini fáa hóskandi kunnleika um ymiskar lívsáskoðanir og hugsjónarlig rák, t.d. humanismu, eksistentialismu, liberalismu, sosialismu og kommunismu. Hetta kann eisini verða gjørt í tvørfakligum samstarvi. Dentur verður lagdur á at menna tolsemi og virðing fyri øðrum átrúnaðum og lívsfatanum.
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum semjast um í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleikar næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
5. Førleikamál
Í lærugreinini kristnikunnleika og átrúnaði eru førleikamálini lutað sundur í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni næmingsins at taka egnar avgerðir. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri læru greinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at kanna
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Undirvísingin leggur dent á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað náttúrutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, og meginreglurnar fyri upphavsrætti. Eisini skal næmingurin hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
At samskifta snýr seg um førleikan at bera fram hugsanir sínar munnliga og at lesa og skriva. At samskifta snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga verður mentur við miðvíst at arbeiða við munnligum venjingum í ymiskum samskiftisstøðum. Næmingurin skal frá fyrsta degi verða vandur við at tala, skifta orð, lýða á, próvføra og bera fram egnar metingar.
At duga at málbera seg greitt munnliga hevur týdning, tá ið vit skulu greiða frá, greina og samskifta um átrúnað, trúarspeki, lívsáskoðan, siðfrøði og lívsspurningar. Eisini er umráðandi at duga at siga frá, endurgeva, hugleiða, tala, samtala, kjakast o.s.fr., tá ið átrúnaðarlig fatan, áskoðan, innlit, undran og próvførsla skal berast fram og støða skal takast munnliga t.d. í persónligum samskifti, alment, í arbeiði, í fjølmiðlum og á fundi.
Førleikin at lesa og skriva er avgerandi fortreyt fyri øllum samskifti og lærdómi í lívinum. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot, at lesa er at skyna á og tulka. Á 2. floksstigi skal næmingurin duga bæði at lesa og skriva lættari tekstir. At duga at málbera seg greitt skrivliga er umráðandi, tá ið átrúnaður, trúarspeki, lívsáskoðanir, siðfrøði og lívsspurningar skulu viðgerast bæði privat og alment, í bløðum, bókum ella á annan hátt. At duga at skriva mennir og greiðir hugsanir, lívsroyndir, meiningar og grundgevingar bæði hjá einum sjálvum og í samskifti við onnur.
At duga at skriva mennir eisini førleikan at skilja ímillum fjølbroytt átrúnaðarlig, heimspekilig og siðfrøðilig tekstsløg eftir tørvi. At duga at lesa er neyðugt, um ein skal ogna sær kunnleika, fatan, innlit og uppliving í sambandi við átrúnað, trúarspeki, lívsfatan, siðfrøði og lívsspurningar.
At duga at lesa átrúnaðarlig, heimspekilig og siðfrøðilig tekstsløg gevur førleika at lýsa, greina, tulka, meta, hugleiða, samskifta um og taka støðu til fakligt tilfar, íroknað film, tekst og teldutøkt tilfar, ið viðger átrúnað, trúarspeki, lívsfatan, siðfrøði og lívsspurningar.
Førleikin at rokna snýr seg um evnini at lesa hagtøl, fata bygnað, frymlar og úrtøkiligar skipanir. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og loysa vandamál. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mangar gerandistekstir.
At duga at rokna er neyðugt, um greiðast skal frá átrúnaðarligari tíðarrokning og tíðarfesting, ársrútmu, rituellari tíðarbundnari atferð, tíðarbundnum høgtíðum, átrúnaðar- og kirkjusøgu. Grundleggjandi talfatan gevur eisini førleika at leita í t.d. Bíbliuni o.ø. átrúnaðarligum tekstum. Átrúnaðarlig byggilist, myndir og súmbol byggja ofta á matematiskar og geometriskar frymlar og talsúmbolikk.
Átrúnaðarligir tekstir kunnu ofta greinast, um greiða fæst á bygnaðinum og talsúmbolikkinum. Í átrúnaðarsosiologiini er eisini neyðugt at gera hagfrøðiligar kanningar, útrokningar og tulkingar.
Førleikin at nýta tøknilig amboð er í kristnikunnleika og átrúnaði at duga at nýta kunningartøkni, ið er ein fortreyt fyri øllum fjarskifti, og at kenna og virða etisku reglurnar, tá ið samskift verður við kunningartøkni. Við venjingum skal næmingurin á 2. floksstigi duga at nýta teldu til tekstframleiðslu og sum leitingaramboð.
At duga kunningartøkni er neyðugur førleiki og stór hjálp, tá ið átrúnaður, trúarspeki, lívsáskoðanir, siðfrøði og lívsspurningar skulu granskast. Hetta er eisini neyðugt, um fjølbroytt teldutøkt tilfar skal brúkast ella fáast til vega á internetinum.
Kunningartøkni er eisini ein fortreyt, tá ið talgild amboð og tilfar skulu brúkast og viðgerast í undirvísingini, t.d. myndir, tekstir, tónleikur, filmur, onnur teldukreativ list o.s.fr. Teldutøkni gevur møguleika at samskifta á fjølbroyttan hátt um átrúnað, trúarspeki, lívsáskoðan, siðfrøði og lívsspurningar.
At kanna
At kanna er ein íborin førleiki. Børn kanna umhvørvið fyri at klára seg í lívinum. At kanna er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna snýr seg í kristnikunnleika og átrúnaði um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um kristnikunnleika og átrúnað. Frá 1. floksstigi skal næmingurin læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan á bókasøvnum, í bókmentum, handbókum, á internetinum o.s.fr. Næmingurin skal eggjast til at síggja gagn og gleði í yrkis- og fagurbókmentum og til at fregnast um átrúnaðarligar og trúarspekiligar spurningar, sum bjóða forvitninum av. Við dømum og venjingum skal næmingurin læra at nýta vísindaliga framferðarháttin og at handfara keldutilfar á ein sakligan og siðiligan hátt.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísingini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt og at menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læringartilgongd.
Førleikin at skapa snýr seg um at gera næmingin tilvitaðan um og líta á egin evni, so hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. At nýta skapandi evni er mennandi og hugvekjandi, tá ið næmingurin skal ogna sær kunnleika, fatan, innlit og uppliving í sambandi við átrúnað. Skapandi evnini kunnu á fjølbroyttan hátt hjálpa næminginum at greiða frá, greina og samskifta um átrúnað, trúarspeki, lívsáskoðan, siðfrøði og lívsspurningar.
Við sínum skapandi evnum kann næmingurin t.d. á sín egna hátt mynda, smíða, evna, siga frá, endurgeva, syngja, kvøða, leika við orðum, spæla, dramatisera, hugleiða, samtala, kjakast og skriva talur, tá ið átrúnaðarlig fatan, áskoðan, undran, sjónarmið og próvførsla skal berast fram.
Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflogið. Við at gera sær fyrimyndir skal næmingurin læra at meta um dygdina í avrikum hjá sær sjálvum og øðrum.
Fakligir førleikar
1.-9. floksstig
Átrúnaður, lívsfatan og siðfrøði
Ávegismál eftir 2. floksstig
Næmingurin dugir
1. at lurta eftir søgum og frásagnum
2. at tosa um gott og ónt í viðurskiftum millum menniskju
3. at tosa um næstakærleika, rættvísi og órættvísi
4. einstøk faklig hugtøk
5. at vísa á einfaldan átrúnaðarligan tekst
6. at samskifta um náttúruna og náttúruvernd í heimligum umhvørvi.
Ávegismál eftir 4. floksstig
Næmingurin dugir
1. at samtala um tilveruspurningar
2. at samtala um siðvenju og siðalagsligan hugburð og atferð
3. at vísa á faklig hugtøk í kristindóminum
4. átrúnaðarligan málburð
5. at samtala um skapanarverkið og viðurskiftini millum menniskju og náttúru
6. at orða hugsanir um lívið, gleði og sorg, miss og sakn, gott og ónt
7. at samtala um ábyrgd av okkum sjálvum, medmenniskjum og náttúru.
Ávegismál eftir 6. floksstig
Næmingurin dugir
1. at greiða frá almennum tilveruspurningum, eisini í sambandi við lisnan tekst
2. at samtala um faklig evni og hugtøk í kristindóminum
3. at samtala um átrúnaðarligan og siðalagsligan atburð
4. at samtala um at vera menniskja
5. at lýsa fyrimyndir og virði
6. at lýsa sambandið millum menniskju og náttúru.
Faklig førleikamál eftir 9. floksstig
Næmingurin dugir
1. at lesa, lýsa og greina átrúnaðarligar, lívsfilosofiskar og siðfrøðiligar tekstir
2. at brúka fakligt mál
3. at skilja mun á hugvísindum og náttúruvísindum
4. at meta um átrúnaðarligan, lívsfilosofiskan og siðfrøðiligan hugburð og atferð
5. at lýsa týdningin av átrúnaði, lívsáskoðan og siðalæru hjá tí einstaka og í samfelagnum
6. at greiða frá og samtala um tilveruspurningar.
Týðandi bíbliutekstir og frásagnir
Ávegismál eftir 2. floksstig
Næmingurin dugir
1. at lurta eftir og samskifta um søgur úr Bíbliuni
2. at vísa á søgur um lív Jesusar og hansara samveru við menniskju
3. at samtala um grundleggjandi fatan av Gudi sum skapara.
Ávegismál eftir 4. floksstig
Næmingurin dugir
1. at greiða frá søgum úr Gamla og Nýggja testamenti
2. at endurgeva úrval av bíbliutekstum á ymiskan skapandi hátt
3. at skilja og tosa um innihaldið í úrvaldum bíbliufrásagnum
4. at samanbera evni úr bíbliufrásagnum við líknandi evni í samtíðini.
Ávegismál eftir 6. floksstig
Næmingurin dugir
1. at tulka úrvaldar hendingar og frásagnir í Gamla og Nýggja testamenti
2. at leita og finna viðkomandi tekstir í Bíbliuni
3. at síggja mun á ymiskum tekstsløgum í Bíbliuni
4. at greiða frá sambandinum millum Gamla og Nýggja testamenti
5. at vísa á bíbilskar frásagnir í list og mentan.
Faklig førleikamál eftir 9. floksstig
Næmingurin dugir
1. at brúka Bíbliuna sum tekstsavn
2. at greiða frá, greina og tulka søgugongdina í Bíbliuni
3. at leita og finna viðkomandi tekstir í Bíbliuni
4. at greina og tulka ymisk tekstsløg
5. at meta um týdningin av bíbilskum tekstum í samfelagsligum og mentanarligum høpi.
Høvuðstættirnir í kristnari trúgv, list og mentan í søguligum og nútíðarligum høpi
Ávegismál eftir 2. floksstig
Næmingurin dugir
1. at tosa um kristindóm og innihaldið í bíbilskum frásagnum
2. at tosa um týdningin av høgtíðum, halgidøgum og halgisiðum
3. at kenna átrúnað aftur í myndum
4. at vísa á eitt úrval av kristnum sálmum og sangum.
Ávegismál eftir 4. floksstig
Næmingurin dugir
1. at tosa um høvuðstættirnar í kristnari trúgv
2. at síggja, hvussu virðisgrundarlag Bíbliunnar kemur til sjóndar í siðum og skikkum, í samfelagslívi og mentan
3. at greiða frá kristindóminum og teirri ávirkan, hann hevur á kirkjuárið og lívið
4. at samtala um úrval av kristnum súmbolum
5. at viðgera nakrar sálmar og sangir.
Ávegismál eftir 6. floksstig.
Næmingurin dugir
1. at greiða frá høvuðstættunum í kristindóminum
2. at greiða frá søguliga uppruna kristindómsins, og hvussu boðskapurin varð borin í Evropa og Føroyum
3. at greiða frá sambandinum millum innrætting, list og skipan í kirkjuni
4. at greiða frá týdninginum av høgtíðum, halgidøgum og halgisiðum
5. at samtala um súmbol og listarlig verk, ið vísa, hvat kristindómur er
6. at viðgera nakrar sálmar, sangir umframt tónleik við átrúnaðarligum innihaldi.
Faklig førleikamál eftir 9 floksstig
Næmingurin dugir
1. at greina, tulka og meta um týðandi søguligar og nútíðar tekstir um kristnu trúnna
2. at greina høvuðstættirnar í kristindóminum
3. at greiða frá týdninginum av halgisiðum, ritualum og sakramentum
4. at greiða frá kristnari bøn og meditatión
5. at tulka átrúnaðarlig tekn, ímyndir og súmbol
6. at greina og tulka sálmar, sangir, yrkingar, vísur og kvæði við átrúnaðarligum innihaldi
7. at viðgera ymisk sløg av kristnum tónleiki
8. at viðgera kristna list, málningar, skulpturar o.a.
9. at viðgera kristna leiklist, film, sangleik, myndir o.a.
Kirkjusøga
Ávegismál eftir 2. floksstig
Næmingurin dugir
1. at vísa á, hvussu kirkja og samkomuhús á staðnum síggja út
2. at greiða frá, hvussu gudstænastan í kirkjuni fer fram.
Ávegismál eftir 4. floksstig
Næmingurin dugir
1. at greiða frá kirkju, byggisniði, list, og samkomuhúsum á staðnum
2. at samtala um sosial og átrúnaðarlig tiltøk og hjálpararbeiði.
Ávegismál eftir 6. floksstig
Næmingurin dugir
1. at greiða frá kirkjusøguni á staðnum
2. at greiða frá øðrum kristnum samkomum á staðnum
3. at greiða frá missión og hjálpararbeiði í øðrum londum.
Faklig førleikamál eftir 9. floksstig
Næmingurin digir
1. at greiða frá søguni hjá kristnu kirkjuni
2. at greiða frá føroyskari kirkju- og samkomusøgu
3. at greiða frá átrúnaðarligum felagsskapum.
Heimsátrúnaðir og lívsáskoðanir
Ávegismál eftir 2. floksstig
Næmingurin dugir
1. at greiða frá øðrum lívsáskoðanum og siðum
2. at samtala um tolsemi og virðing millum menniskju.
Ávegismál eftir 4. floksstig
Næmingurin dugir
1. at greiða frá øðrum lívsáskoðanum og siðum
2. at fata og virða menniskju við øðrum átrúnaðarligum hugsanum.
Ávegismál eftir 6. floksstig
Næmingurin dugir
1. at viðgera og greiða frá heimsátrúnaði og øðrum átrúnaðarligum siðum við tolsemi og virðing
2. at greiða frá og lýsa átrúnaðarligar rørslur, felagsskapir og lívsfatanir í heiminum við tolsemi og virðing í einum fjølbroyttum og fólkaræðisligum samfelagi.
Faklig førleikamál eftir 9. floksstig
Næmingurin dugir
1. at greiða frá, lýsa og greina heimsátrúnað
2. at greiða frá, lýsa og greina átrúnaðarligar rørslur, felagsskapir og lívsfatanir í heiminum við tolsemi og virðing í einum fjølbroyttum og fólkaræðisligum samfelagi.
Faklig førleikamál eftir 10. floksstig
Næmingurin dugir
1. at greina og viðgera útvaldar bíbliutekstir úr evnislýsandi sjónarhorni, t.d. ein av profetunum, skaldsligan tekst, orðtøkini, eitt av brøvum Paulusar ella annan sjálvvaldan, bíbilskan tekst.
2. at viðgera og meta um ymisk týðandi siðfrøðilig evni.
3. at lýsa og viðgera skapanarverkið, vistfrøði og burðardygt umhvørvi bæði lokalt og globalt úr átrúnaðarligum og siðfrøðiligum sjónarhorni.
4. at viðgera og meta um tøkniliga menning og avbjóðing sæð úr átrúnaðarligum og siðfrøðiligum sjónarhorni.
5. at lýsa heimliga og altjóða átrúnaðarliga list og viðgera tann týdning, hon hevur fyri tað umhvørvið, hon er í, t.d. bygningar, myndlist, prýðislutir, tónleik, mynstur o.a.
6. at kanna og viðgera leiklutin, kristni átrúnaðurin hevur í onkrum landi uttan fyri Evropa, t.d. hjálpararbeiði ella tvørkirkjuligt virksemi.
7. at greina og viðgera tann týdning átrúnaður hevur í nútíðar mentan og samfelagslívi
8. at kanna, greina og viðgera, hvat rørir seg á átrúnaðarliga økinum í teimum ymsu miðlunum.
9. at greina og viðgera ymisk átrúnaðarlig sjónarmið og greiða frá, hvørjar grundgevingar ymsu partarnir hava.
10. at lýsa og viðgera spurningar, sum koma upp, tá ið ymiskir átrúnaðir, ymiskar mentanir og samfeløg møtast.
6. Eftirmeting og próvtøka
9. flokkur
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal ávegis og javnan í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini, so næmingurin fær eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðukanningar, testir og royndir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslag og arbeiðssemi næmingsins eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvat arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini.
Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein munnlig próvtøka.
Próvhoyringin varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Fyrireikingartíðin er 20 minuttir, íroknað útflýggjan av tilfari umframt leiðbeining.
Uppgávuspurningarnir verða settir við støði í evnum, økjum o.tíl., bæði úr kjarnatilfarinum og ískoytistilfarinum, sum arbeitt hevur verið við í 8. og 9. flokki. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av tilfari og próvtøkuspurningi, sum próvtakarin hevur arbeitt við í fyrireikingartíðini.
Próvtøkutilfar og próvtøkuspurningar verða send próvdómaranum til góðkenningar sambært próvtøkukunngerðini.
Dømingargrundarlag
Próvhoyrt verður í kendum tilfari, 2-3 normalsíður í vavi, sum skal vera valt soleiðis, at tað í tema ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini. Tilfarið, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skal í sínari heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal við støði í fakligari tilgongd og støðisførleikunum sýna evni sjálvstøðugt at leggja fram og viðgera tilfar við støði í próvtøkuspurningi/um. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, seta teir í samband við tættir í undirvísingini og síggja próvtøkutilfarið í frásjón.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvtalslýsingar
9. flokkur munnlig próvtøka
10. flokkur
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal ávegis og javnan í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini, so næmingurin fær eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðukanningar, testir og royndir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslag og arbeiðssemi næmingsins eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvat arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini.
Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein munnlig próvtøka.
Próvhoyringin varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Fyrireikingartíðin er 20 minuttir, íroknað útflýggjan av tilfari umframt leiðbeining.
Uppgávuspurningarnir verða settir við støði í evnum, økjum o.tíl., bæði úr kjarnatilfarinum og ískoytistilfarinum, sum arbeitt hevur verið við í 10. flokki. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av tilfari og próvtøkuspurningi, sum próvtakarin hevur arbeitt við í fyrireikingartíðini.
Próvtøkutilfar og próvtøkuspurningar verða send próvdómaranum til góðkenningar sambært próvtøkukunngerðini.
Dømingargrundarlag
Próvhoyrt verður í kendum tilfari, 2-3 normalsíður í vavi, sum skal vera valt soleiðis, at tað í tema ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini. Tilfarið, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skal í sínari heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal við støði í fakligari tilgongd og støðisførleikunum sýna evni sjálvstøðugt at leggja fram og viðgera tilfar við støði í próvtøkuspurningi/um. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, seta teir í samband við tættir í undirvísingini og síggja próvtøkutilfarið í frásjón.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvtalslýsingar
10. flokkur munnlig próvtøka
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støðið undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnir at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Í teirri ávísu undirvísingargongdini ber til at leggja høvuðsdent á eitt av kjarnaøkjunum.
Av stórum týdningi er tað, at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til, og tá ið tað verður mett at vera hóskandi. Á tann hátt er vitan um eitt kjarnaøki við til at økja um fatanina av evnum í øðrum kjarnaøki.
Munnligi tátturin skal vera raðfestur høgt, og samrøðan er kjarnin í hesum tátti. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingargongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram. Dentur verður lagdur á, at næmingurin sameinir munnligar framløgur við egin skrivlig verk, nýtslu av KT-amboðum, ymiskar samskiftishættir o.s.fr. Á tann hátt verður retoriski førleikin hjá næminginum mentur.
Skrivligi tátturin skal eins og tann munnligi í stóran mun vera skipaður inn í dagligu undirvísingina og í fakligu heildina. Á henda hátt kann næmingurin menna seg í skrivitilgongdini og í stigum ogna sær góðar skriviførleikar. Somuleiðis skal verða borið so í bandi, at skrivlig avrik í øðrum lærugreinum eisini kunnu vera partur av skrivligum avrikum í lærugreinini kristnikunnleika og átrúnaði. Umframt at hetta styrkir um tvørfakliga samstarvið, gevur tað næminginum eina greiðari fatan av tí týdningi, skriviførleiki hevur fyri alt skrivligt samskifti, og samstundis mennir tað evnini hjá næminginum at orða seg bæði munnliga og skrivliga.
Stigvøkstur
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat best er at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á egnu læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt. Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt, at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram ímóti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis, so næmingurin veit frammanundan, hvørji áveigsmálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
At læra at læra
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra, og hvat endamálið við læringini er. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgongdin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur skal eisini leggjast á heimaarbeiði, og tann týðandi leiklut hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja tann týdning, sum lærugreinin kristnikunnleiki og átrúnaður hevur fyri skynsemið. Tá ið arbeitt verður við ymiskum sløgum av tekstum, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa greiða fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til, eisini uttan fyri skúlans gátt. Undirvísingin í føroyskum skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at arbeiða greinandi og kritiskt við teimum ymisku sløgunum av tekstum, skrivaðum eins væl og munnligum. Eisini skal næmingurin verða tilvitaður um, at hann í lærugreinini mennir sær førleikarnar at koma til orðanna í nógvum ymiskum samskiftisstøðum, har átrúnaður og samfelagsmál eru til umrøðu.
Arbeiðshættir
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður. Hetta verður m.a. gjørt við at týðandi tekstir og tekstsløg verða tikin upp í undirvísingina.
Í kristnikunnleika og átrúnaði skulu ymiskir arbeiðshættir verða nýttir so, at fjølbroytni í lærugreinini kann verða framt miðvíst. Arbeiðshættir kunnu fevna um lærarafyrilestur, einstaklingsverkevni, næmingaframløgu, samrøður í flokkinum, bólka- og toymisarbeiði, verkætlanarevni o.tíl. Tá ið arbeiðshættir verða valdir og lagdir til rættis, er eyðsæð, at lærarin hugsar um stigvøkstur í undirvísingarhættunum, har byrjað verður við lærarastýrdari undirvísing. So hvørt sum næmingarnir búnast og gerast meira sjálvstøðugir, verður hesin lærarastýrdi undirvísingarformur at minka.
Næmingarnir skulu ikki einans duga at fyrihalda seg til boðskap úr tekstum, frá lærara og floksfeløgunum, men í eins stóran mun duga at miðla vitan og boðskap til lærara, floksfelagar og móttakarar uttan fyri flokshølið umframt skúlans gátt.
Arbeiðshættirnir eru tískil neyvt samantvinnaðir við serligum atliti at, hvussu bæði munnligi og skrivligi tátturin verða útintir.
Endamálið við teimum ymsu arbeiðsháttunum er at menna aðrar førleikar enn teir reint fakligu, tað eru førleikar sum t.d. at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan, at granska, at arbeiða sjálvstøðugt, at seta sær mál og at arbeiða evnislagað og miðvíst, at arbeiða tíðaravmarkað, at samstarva, at samhugsa, at brúka og hugsa vitan í nýggjum høpi, at leggja til rættis og evna til eitt avrik, at gera uppgávuorðingar, at brúka ymisk háttaløg, at hugsa nýtt og verkseta, at hugsa djúpari og breiðari um ávíst evni, umframt at taka á seg ábyrgd og hava virðing.
Lærari má altíð gera sær sjálvum og næmingum greitt, hvat endamálið við ávísum arbeiðshátti er.
Samstarv
Lærugreinin kristnikunnleiki og átrúnaður er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinir. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinir um ymisk evni, eitt nú menning av skapandi evnum og KT-førleikum, undirvísing í føroyskari søgu, tekstframleiðslu, bókmentaligum hugtøkum og almennari málfrøði og málsøgu.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinir við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði (lesa parallelt), t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinirnar sum partar av størri heild og letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanhangir avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin.
Skrivlig avrik
Skrivligi parturin letur upp fyri tvørfakligum samstarvi og við tí øðrvísi skrivligum avrikum. Heldur enn at lata eitt avrik inn bara í kristnikunnleika og átrúnaði, kann talan verða um tvørfakligt samstarv, t.d. eina blaðútgávu, eina tvørfakliga ritgerð, ella eina heimasíðu.
Ein grundgeving fyri at skrivligt arbeiði kann vera partur av tvørfakligum samstarvi er at næmingurin lærir, at tað at skriva væl (t.e. greitt og uttan stórvegis villur) ikki bara er eitt krav í lærugreinini føroyskum, men eitt alment krav, ið er knýtt at øllum skrivligum samskifti, og sostatt eisini í øllum lærugreinum.
Næmingurin skal hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin mennast til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivligu uppritini, sum verða løgd fram, á mennandi hátt. Kunningartøknin letur upp fyri munagóðum og ítøkiligum møguleikum í sambandi við vegleiðing og umrøðu í sjálvari skrivitilgongdini.
Samrøða
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð, og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri móðurmálinum sum eitt intellektuelt amboð, ið skal víðka sjónarringin hjá næminginum. Allir flokkar skulu tí gera royndir við málinum, eitt nú við sínámillum tosi og við tí at siga frá.
Skúlin skal vera so rúmur, at til ber at tosa um kenslur, evni, hugtøk og hendingar í gerandisdegnum. Næmingurin skal arbeiða við at lurta og at vera umhugsin øll skúlaárini, samstundis sum orðatilfeingi og talugávur verða ment. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og gjørdar samrøður. Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast so, at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Lesing
Næmingurin skal haldast til at lesa nógv. Eitt gott lesiumhvørvi á skúlanum er ein treyt fyri at menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Hetta verður skapt í flokkinum við nógvum ymiskum lesitilfari og góðum vanum. Skúlabókasavnið er ein sjálvsagdur partur av hesum góðu vanum. Fyri at røkka góðum lesiumhvørvi er av stórum týdningi, at skúlabókasavnið er ein natúrligur partur av skúlagongdini. Í byrjanini kunnu næmingarnir t.d. lesa eina stutta bók um dagin. So hvørt sum bøkurnar gerast longri, má meira tíð setast av til at lesa eina bók í. Umráðandi er, at lesingin verður løgd til rættis samsvarandi tí førleikastigi, næmingurin er á. Allir næmingar skulu lesa eina aldurshóskandi skaldsøgu ella samsvarandi tekstmongd um mánaðin øll skúlaárini.
Lívlong læring
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at umhugsa sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.


c: text/html

text:
Útskiftingarnevndin hevur gjørt uppskot um býti av Strandarhaga. Um uppskotið vinnur frama, verður Strandarhagi 5 merkur, har ognararnir eru og nýggi hagin Ánagonga, sum verður 2 merkur og 7 skinn og har festijørðin er savnað.
Uppskot um břti av Strandarhaga
┌tskiftingarnevndin fyri Strandarhaga hevur gj°rt uppskot um břti av haganum.
┌tskiftingarnevndin hevur ß fundi 20. november 2014 gj°rt uppskot til břti av Strandarhaga, matr. nr. 53a, ß Strond.
┌tskrift ˙r gerabˇk og ˙tskiftingarkort v.m. liggja frammi Ý Miluni hjß KlaksvÝkar kommunu, ß Umhv°rvisstovuni og ß her ß heimasÝuni.
Eigararnir hava freist hetta til ßrsskifti at gera vimerkingar til uppskoti.
Vimerkingar skulu sendast Umhv°rvisstovuni, boks 2048, 165 Argir, ella vi telduposti ß us@us.fo og skulustÝlast til ˙skiftingarnevndina fyri Strandarhaga.
═ ˙tskiftingarnevndini eru Gudmund Poulsen, Sumba, Heini ß Heygum, Vestmanna, og Petur Nielsen.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Heilsufrøðïliga Starvsstovan hevur gjørt avtalu við donsku matvørumyndugleikarnar um at hava eftirlit við umlastingini av feskum fiski, sum skal til Russlands.
Frá 1. juli verður møguligt hjá føroysku fiskivinnuni at umlasta fisk í terminalunum hjá Faroe Ship í Århus og hjá Smyril Blue Water i Hirtsals undir eftirliti av embætisdjóralæknum hjá Fødevarestyrelsen.
Donsku embætisdjóralæknarnir hyggja eftir, segla og vátta, at umlastingin fylgir teimum russisku saniteru og veterineru reglunum fyri slíkt virksemi, og at vognarnir annars lúka evropeisku krøvini til slíkt tilfar.
Heilsufrøðiligu myndugleikarnir í Russlandi, vit og Fødevarestyrelsen hava samráðst um innihaldið í skipanini og fingið umlastingarcertifikatið góðkent av russisku myndugleikunum.
Vinnan - serliga alivinnan - hevur í ótolni bíða eftir hesum møguleikanum fyri umlasting í Danmark. Møguleikin gevur fiskivinnuni nógv betri atgongd til russiska marknaðin fyri feskar fiskavørur.
Høvuðsforðingin fyri útflutningi av feskum vørum úr Føroyum til Russlands hevur verið, at russiskir myndugleikar ikki góðkenna umlasting av vøruni í Danmark á veg úr Føroyum og til Russlands.
Russiski heilsufrøðiligi myndugleikin krevur, at fiskur, sum fer úr Føroyum til Russlands, skal seglast her í Føroyum og seglið má ikki brótast áður enn sendingin kemur til veterinerarnar á russiska markinum.
Hetta krav bar ikki til at halda um fiskurin skuldi umlastast í Danmark, og tískil var neyðugt at gera avtalu um, at danski heilsufrøðiligi myndugleikin - Fødevarestyrelsen - eygleiðir og seglar russisku vognarnar við umlastaða føroyska fiskinum.
Fyrstu sendingarnar við feskum laksi til Russlands, sum skal umlastast leygardagin í Danmark, eru farnar avstað.


text:
Venja til leikaløtuna 2015
- Details
- Útgivið tann 18 November 2015
- Skriva hevur Hjørdis Verlandsdóttir Johansen
Í løtunið venja útvið 20 børn, sum ganga til drama og teatur á Dramaverkstaðnum, til Leikaløtuna 2015Allir leikarir eru hugagóðir og møta væl upp Tey eru úr 6 til 22 ára gomul.
Í ár vera tað leikirnir Lítla Kurla og Glerpípudrotningin í Glerheljum á skránni.
Umframt leikirnar, verður Søgan eisini søgd, har kunnu áskoðarir væl spæla við
Vit gleða okkum til 6. desember, tí tá er ætlanin at byrja at sýna fram.
Leikaløtan er væl egnað til børn úr 2-3 ára aldri og annars allar barnligar sálir
Smábørn (2 til 6 ár) skulu vera saman við vaksnum!
Sýningar verða kl 18.00 og 19.30 Leygardag og sunnudagar, gerandisdagar eru sýningar kl 18.00.
Atgongumerkir fáast í Kunningarstovuni í viku 49.
Øll eru hjartaliga vælkomin Vit gleða okkum at spæla fyri tykkum .
Aðalfundur á Dramaverkstaðnum
- Details
- Útgivið tann 17 Oktober 2015
- Skriva hevur Hjørdis Verlandsdóttir Johansen
Aðalfundur á Dramaverkstaðnum
Týskvøld 27. okt. kl 19.00
Fundurin er einasti fundur hetta skúlaárið, og er bæði fyri limir og foreldur.
Foreldur hava atkvøðurætt fyri næmingar undir 16 ár og kunnu veljast í nevnd fyri barn teirra.
Skrá sambart lógum felagsins.
Vit vilja fegin hava, at foreldur møta! Hetta er nevnliga samstundis ein lima-, og foreldrafundur, har vit m.a. greiða frá, hvat bólkarnir gera nú
og framyvir.
Møti fjølment og vit gleða okkum til at fáa eina hugnaliga løtu saman við tykkum øllum.
Vinarligast,
Ragna Maja Kruse.
Onki drama í heystfrítíðini.
- Details
- Útgivið tann 09 Oktober 2015
- Skriva hevur Hjørdis Verlandsdóttir Johansen
Onki drama er í heystfrítíðini.Tað er galdandi fyri allar bólkarnar.
Síggjast aftaná
Vh Hjørdis Verlandsdóttir Johansen
Viðvíkjandi tilmeldingum
- Details
- Útgivið tann 03 September 2015
- Skriva hevur Hjørdis Verlandsdóttir Johansen
Viðvíkjandi tilmeldingum.
Kannið SPAM og Slettet post!
Fleiri siga seg hava funnið tilboðið har :/
Vinarliga svarið okkum sum skjótast!Øll tilmeldaði hava fingið tilboð um pláss.
Vinalriga svarið okkum, sum skjótast, so vit vita um næmingatalið røkkur minimum 10 næmingum fyri hvønn bólk ella ikki.
Nógv hava givið boð um, at tey taka av ella ikki, men vit bíða nú eftir at frætta frá tykkum, sum enn ikki hava svarað.
Vinarliga Hjørdis Verlandsdóttir Johansen


text:
Í 2011 samtykti Fólkatingið, at fólk, sum ikki høvdu búð í Danmark í sjey av teimum síðstu átta árunum, skuldi missa rættin til fleiri sosialar veitingar.
Hetta hevði við sær, at nógvir føroyingar í Danmark vendu sær til mín, stutt eftir at eg varð valdur á Fólkating. Tað var ógvuliga trupult og tók sera langa tíð at fáa hetta broytt aftur.
Orsøkin er, at “Danmark” í lógarhøpi merkir ... Danmark. Føroyar hoyra IKKI uppí, tá tað í eini danskari lóg stendur “Danmark”. Tað er øðrvísi, tá tað stendur Danska Kongaríkið. Tá hoyra Føroyar uppí.
Sama model
Í gjár setti eitt uppskot frá Danska Fólkaflokkinum dagsskránna í Danmark – bæði í pressuni og í orðaskiftinum á Fólkatingi um donsku fíggjarlógina. Uppskotið var, at fólk skulu hava búð í Danmark í sjey av teimum átta árunum fyri at fáa rætt til SU.
Hetta var altso júst sama model, sum í 2011 førdi til, at nógvir føroyingar mistu rættin til sosialar veitingar.
Bæði í pressuumrøðuni og undir orðaskiftinum á Fólkatingi segði DF, at fólk skulu hava búð í “Danmark”. Tá tey ikki søgdu “Danmark” søgdu tey “her i landet”. Føroyar vóru altso IKKI við.
Uppskotið fekk góða móttøku frá stjórnarflokkunum – og tí reageraði eg uppá tað. Av ringum royndum.
Í samrøðu við útvarpið í middegi í dag segði Søren Espersen frá DK, at flokkurin ikki vil, at føroyingar skulu rakast av uppskotinum.
Men veruleikin er, at hevði tað, sum flokkurin segði í gjár, blivið framt í verki, so høvdu allir føroyingar mist rættin til SU. Um tað var meiningin hjá DF ella ikki.
Nú eru øll tilvitað um tað. Og tí verður feilurin, sum varð gjørdur í 2011, neyvan gjørdur aftur nú. Verður uppskotið sett í verk, fer ikki at standa, at mann skal hava búð í “Danmark”, men í “Danska Kongaríkinum”.
At tryggja hetta var orsøkin til, at eg tók málið upp.


text:
Nú er summarfrí – eisini í politikki. Herligur friður ella stórur saknur? Eg elski spennandi kjak og politikk, men halt kipp, sum eg altíð fái sting í hjartað, tá politikkarar okkara verða so hurlaðir til.
Bergtóra Høgnadóttir skrivar fríggjadagsklummuna hesa ferð,
Havi virðing fyi teimum, sum bjóða seg fram til tess at hava eina vælvirkandi demokratiska skipan. Og til tess at geva okkum møguleika at hava nógv gott fólk í at velja. Tað er at fegnast um. Men, tá ein sigur sína hjartans meining, kann ein vænta sær ógvuslig koyrlasløg. Uff!! sum eg stundum haldi, at ákoyringarnar kunnu vera ósakligar, niðrandi og óðneyðugar. TAÐ havi eg ilt við at læra meg at liva við, og vil als ikki góðtaka tað. Eisini hóast eg stundum detti útí sjálv og vildi ynskt, at til bar at tiga við afturvirkandi megi.
Skalt tú gera teg galdandi í politikki, er hørð húð alneyðug sigst… Sjálv eri eg sannførd um, at nuansur, umsorgan og hiti kunnu hvørva úr politikki, um eitt dygdarkrav er hørð húð væl bjálvað í teflon. Og tað er spell. Skilji tó væl, at ein fær harða húð í politikki! Eg droymi um, at vit gerast betri til at vera sakliga ósamd, áhaldandi undrast og viðurkennandi í kjakunum. Bæði tá vit eru samd, og tá vit eru ósamd.
Burturkveistran mín
Eg havi ikki verið politiskt sjónlig í longri tíð, og eg elski, at eg ikki NOYÐIST hava eina meining um ALT. Herfyri legði eg meg út í eitt kjak, sum mong okkara hava eina inniliga meining um. Hørðu orðini, eg fekk aftur, runnu mær køld eftir bakinum….á facebokk, messenger, sms’ir. Uff…kendi við eitt, at tað var júst hetta, eg ikki hevði saknað, síðani eg í 2011 gavst í politikki, áðrenn eg ynskti tað. Men ákoyringarnar móti mær eru vatn, samanberi eg við tær ákoyringarnar, sum serliga ávísir samgongulimir uppliva. Sannlíkt er, at hóast mong hava fílahúð, so gerast tey vónbrotin. Og hvat hendir við okkum, tá vit aftur og aftur uppliva niðrandi og ósakligar ákoyringar? Blíva vit dugnaligari og betri til at loysa eina uppgávu? Meiri skapandi ella eldhugað? TAÐ munnu vera tey fáu.
Eg kann svara fyri meg, at tað sum hendir við mær – tíverri er, at eg stundum komi til at geva aftur av somu skuffu, og iðri meg aftaná. Ella eg missi virðingina fyri teimum, sum eru mest ágangandi og hugsi: “hasum persóninum havi eg ikki hug til at kjakast við”. Og hvussu við teim ungu, man hesin samskiftisháttur eggja tey til at byggja land? Ella elvir tað til politiska til líkasælu og andstygd?
Veit væl, at politikarar úr øllum flokkum stundum leypa framav. Men samstundis hevur samgongan mín fulla stuðul, serliga formaður floksins, Høgni Hoydal, sum umframt miklan dugnaskap, altíð er høviskur í orð og talu og hevur hjartað á heilt rætta stað. Hetta prógvaði hann í mun til fiskivinnuna eitt nú í 2011. Uttan at vera í samgongu hjálpti sambandsflokkinum og javnaðarflokkinum at gera ymiskt munagott við fiskivinnu okkara. Eisini hóast tað kostaði honum og flokkinum ein hóp í eitt bil. So populistur er hann ikki, tíbetur. Tað prógvaði hann, eisini ta ferðina.
Tit gera tað rætta
Góða samgonga, takk at tit tíma og halda á. Vónin er, at komandi tingseta ber á brá av samgongulimum – fegnast einum heilum tingi – sum vissuliga vilja byggja land.
Tað eru nógvar álvarsamar og stórar avgerðir sum SKULU takast, avgerðið tit, at tað skulu vera júst tit, sum saman røkka málunum, tit í kveikjandi samgonguskjalinum settu tykkum fyri.
Og vit veljarar eru her og stuðla tykkum sjálvandi. Ikki bara tigandi – men allastaðni og greitt. Hóast tit ikki altíð uppliva at vit geva tykkum dagsins viðurkenning og stundum bara hoyra okkum glepsa, so minnist til, at vit halda, at tit gera nógv gott. Men tá taka vit tykkum ofta bara fyri givið. Veit væl, at eingin er samdur um alt – og tí er í lagi, at vit ikki øll altíð taka undir við øllum, tit gera.
Hugsi um svarið hjá Steingrími Sigfussyni, tá hann undir sváru kreppuni í Íslandi var fíggjarmálaráðharri. Hann fekk spurningin: -Er tað ikki trupult at noyðast at taka so nógvar truplar avgerðir?
– Nei! Ikki tá ein veit, at tað er tað rætta ein ger, svaraði Steingrímur.
Havið tit eisini tað í huga, nú vit hava eina samgongu við einum fiskimálaráðharra á odda, sum torir, vil, hevur arbeitt við og havt køn at hjálpa sær til loksins at smíða eina fisikivinnu, sum gagnar landi okkara.
Góða ólavsøku og eina hjartaliga, góða tingsetu ynski eg okkum øllum!


text:
Góðu tit øll!
Takk fyri at eg eri boðin til hendan serliga dagin, har vit fáa høvi at læra um, hvussu ymisk vit menniskju eru. Tað er gott hjá okkum øllum at verða mint á.
***
Eg eri biðin um at hugleiða eitt sindur um tvey orð. “Lívskvalitet” og “Inklusjón”.
At sýna til er tað ein løtt uppgáva hjá einum politikara at tosa 5 minuttir um tvey orð. Men akkurát hesi bæði orðini eru ikki heilt so løtt at fáast við. Tí lívskvalitetur – ella lívsgóðska – hvat er tað í grundini? Og inklusjón – hvat er tað í grundini?
Kann man yvirhøvur tosa um lívsgóðsku og inklusjón í breiðum høpi? Tí er tað ikki individuelt? Hongur tað ikki saman við, hvat vit sum einstaklingar hugsa og halda?
Eg kann jú halda, at okkurt er framúr gott, sum onkur annar heldur vera alt annað enn gott. Og øvugt. Ella er tað ein størri samanhangur, har øll menniskju onkursvegna kunnu semjast um, hvat ger lívið gott? Og nær tey veruliga eru inkluderað?
***
Um vit zooma eitt sindur út frá einstaklinginum, fyri at royna at koma “lívsgóðsku” og “inklusjón” eitt sindur nærri, so hava vit kanska lyndi til at hugsa um hugtøk sum: “samfelag fyri øll”, “nøktandi karmar”, “hóskandi avbjóðingar”, “virðiligar umstøður” o.s.fr.
Hetta eru alt góð og vælmeinandi hugtøk, men siga tey í grundini nakað um lívsgóðskuna ella um inklusjón?
Nei! Tað gera tey faktiskt ikki!
***
Og hvat ger man so? Jú, tá man ivast í orðum, so er bara eitt at gera, og tað er at sprota tey. Og Sprotin sigur, at lívsgóðska merkir: ”tey sonnu virðini í lívinum”. Tað er lívs-góðska. Og hartil kann eg siga tykkum, at “góðska” sambært Sprotanum til dømis kann merkja: ”góðvild, tokki, kærleiki”.
Og hvat er felags fyri hesi orðini, góðvild, tokki, kærleiki?
Jú – tey eru ikki grundað á karmar ella lógir ella reglur – nei, tey eru øll grundað á menniskjansligar relatiónir. Um sambandið ímillum menniskju. Tað er altso sambandið við onnur menniskju, sum er avgerandi fyri, um vit halda lívið vera gott.
Tað, at vit kenna góðvild.
At onnur sýna góðan vilja ímóti okkum og vilja okkum tað besta.
Tað, at vit kenna tokka.
At onnur eru góð við okkum og sýna okkum vælvild.
Tað, at vit kenna kærleika.
At onnur sýna heitar kenslur fyri okkum og elska okkum - bara tí, at vit eru til.
Tað ljóðar kanska, sum eg siteri burturúr eini tjúkkari, klókari bók um lívið – men hetta er sprotin.fo, tit!
Og sprotin hevur jú púra rætt. Hetta eru tey sonnu virðini, hetta er lívsgóðska. At onnur eru góð við okkum og vilja okkum væl.
***
Orðið inklusjón stendur ikki í Sprotanum, men tað ger hinvegin orðið: at inkludera. Og har er frágreiðingin stutt og greið:
Tað, at telja við.
Tað, at rokna uppí.
Tað, at fevna um.
Og eg trúgvi ikki, at vit fáa eina betri allýsing enn akkurát hesa fyri orðið “inklusjón”: at øll skulu telja við. Vit skulu rokna øll uppí. Vit skulu fevna um øll.
Tað er lættari sagt enn gjørt. Tað vita tit, eins væl og eg.
Tað eru ein rúgva av hugtøkum, kørmum, lógum og nevndum,
sum hava til endamáls, at: fyri tað fyrsta bøta um korini hjá fólki, sum hava serligar avbjóðingar. Og fyri tað næsta at tryggja inklusjón.
Tað er gott. Viljin er góður. Men vit hoyra ofta, at tað kennist, sum fólkini skulu passa til reglurnar, heldur enn at tað eru reglurnar, sum skulu lagast til fólkini.
Tit kenna tað nokk aftur. Og tað er kanska nakað um tað. Tí tað er tungt og stirvið at arbeiða við lógum og reglum. Men eg hugsi, at um vit hava hetta einfalda, men tó so vigtiga grundarlagið uppá pláss, tey sonnu virðini – so kann tað eisini ávirka lógarsmíðið.
At tað sæst aftur, at vit vilja teimum føroyingum, sum stríðast við ymsar avbjóðingar, tað allar besta.
At vit sýna teimum vælvilja.
At vit eru góð við tey.
At tey eisini telja við, og at vit fevna um tey.
Ofta er tað tað mest einfalda, sum flytir mest. Og ofta hava vit kanska lyndi til at fløkja okkum so langt inn í paragraffir og reglur, at vit gloyma tað mest einfalda.
Og tí er tað so sera týdningarmikið, at tit skipa fyri døgum, sum hesum. At tit siga tykkara søgur, og at tit gera vart við, at tá tað kemur til grundleggjandi lívsvirði, tá hava vit øll sama tørv og ynski.
***
Eg byrjaði við at siga, at dagar, sum hesir, læra okkum, hvussu ymisk vit øll eru. Tey orðini vil eg fegin taka í meg aftur. Tí í grundini prógva dagar, sum hesir, hvussu EINS vit øll eru. Tó at korini eru ymisk. Og fyri okkum, sum ikki hava nakran við breki í nærsambondunum, er tað ein sera týdningarmikil áminning.
Enn einaferð stóra takk fyri – og góða eydnu við degnum.


text:
Borðtenniskapping hjá ÍSB
Hósdagin, 6. desember skipaði ÍSB fyri borðtenniskapping. Hetta er mestsum ein innanhýsis kapping, sum Jóhan T. Lervig og Hans Fróði Jensen, venjarar skipa fyri á hvørjum ári. Hetta eru fólk, sum vanliga venja í Tórshavnar Kvøldskúla. Luttakarar vóru úr felagnum Svanur í Eysturoynni og úr felagnum Svanur í Havn.
Úrslit:
Ísak Hansen gjørdist nr. 1 við 8 stigum - Svanur
Elvin Weihe gjørdist nr. 2 við 6 stigum - Svanur
Heri Høj gjørdist nr. 3 við 4 stigum - Smæran
Frá vinstru: Theodor Esmar Hansen, Valdemar Dam, Elvin Weihe bronsu, Ísak Hansen gull og Heri Høj silvur.
Kalendari
Slóðir
Innanlanda
- Ítróttafelagið Smæran
- Ítróttafelagið Svanur
- Ítróttasamband Føroya
- Meginfelag teirra brekaðu
- Javni
- Sjóndepilin
- Deyvafelagið
Nlsk. sambondini fyri brekað
Altjóða sambond


text:
Um at seta ķ gildi nżggja
kunngerš um grind
Orsųk til, at mįliš veršur
tikiš upp
Kunngeršin um grind įsetir
reglur fyri grindadrįp. Royndir verša alla tķšina gjųrdar at betra um
drįpshįttin, og nś kann mųnustingarin takast ķ nżtslu ķ grindadrįpinum. Tķ
veršur broyting gjųrd ķ kunngerš um grind, har hesin reišskapur veršur
góškendur, og įsett veršur, hvussu hann eigur at nżtast. Eisini verša ašrar
tillagingar gjųrdar ķ kunngeršina.
Uppskot til kunngerš um
broyting ķ kunngerš um grind hevur veriš til hoyringar fyrr. Nżtt ķ mun til
uppskotiš, sum hevur veriš til hoyringar, er ķ hųvušsheitum, at kravt veršur
frį 1. mai 2015, at grindamenn skulu hava luttikiš į skeiši, sum sżslumašur
skipar fyri, fyri at kunna avlķva hval.
Ųll kunngeršin veršur lżst av
nżggjum og ķ tķ sambandi verša nakrar umoršingar gjųrdar.
Góškendar hvalvįgir verša settar
inn ķ kunngeršina um grind.
Mįlslżsing
Royndir verša alla tķšina
gjųrdar at betra um drįpshįttin ķ grindadrįpi. Nś er ętlanin, at mųnustingarin
veršur tikin ķ nżtslu, og ašrar broytingar ķ nżtslu av grindareišskapi verša
gjųrdar.
Mųnustingarin veršur góškendur
grindareišskapur (§ 6, stk. 1) og įsett veršur, hvussu hann eigur at nżtast (§
10, stk. 5). Grindaknķvur kann nżtast, um ikki ber til at avlķva hval viš
mųnustingara (§ 10, stk. 6). Blįsturkrókur skal nżtast at gera fast į hvalin,
og sóknarongul kann bert nżtast ķ serligum fųrum, og stašfest veršur, at frį 1.
mai 2015 skal mųnustingurin gerast viš mųnustingara (§ 10, stk. 4).
Eisini veršur įsett, at frį 1.
mai 2015 er taš bert loyvt at avlķva hval, um tann, sum avlķvar hval hevur
luttikiš į skeiši, sum sżslumašurin skipar fyri, har hann fęr kunning og
upplęring um grindareišskap, drįpshįttin, deyšseykenni og lóggįvuna um
hvalaveišu (§ 10, stk. 7).
Sżslumašurin śtflżggjar prógv
fyri luttųku į skeišinum, og grindamašur kann verša kravdur at vķsa prógviš (§
10, stk. 7 og 8).
Fųroya Nįttśrugripasavn ger
vķsindaligar kanningar av hvali og tryggjast skal, at tey fįa neyšugar
upplżsingar og tilfar. Sżslumašurin skal boša Nįttśrugripasavninum frį, tį
grindaboš eru (§ 5, stk. 1) og gerast kann av, at grindin skal fara til
vķsindalig endamįl so sum at verša merkt viš fylgisveinasendarum (§ 8, stk. 2).
Eingin óviškomandi kann taka lutir av hvalunum, įšrenn Nįttśrugripasavniš er
lišugt viš sķnar kanningar (§ 15, stk. 1), og hagtųl og ašrar upplżsingar um grindina
skulu latast Nįttśrugripasavninum (§ 16, stk. 2 og 3).
Įsett veršur aftur ķ
kunngeršina, at grind eigur at haldast til (§ 8, stk. 1). Sżslumašurin kann
stešga drįpinum, um hann metir, at umstųšurnar tala fyri tķ (§ 8, stk. 2).
Sett veršur inn ķ kunngeršina,
at formansbįturin kann nżta VHF-radio at samskifta viš grindabįtar, umframt
rópara (§ 7, stk. 1).
Góškendu hvalvįgirnar verša settar inn ķ kunngeršina um grind (§ 9).
Hvalvįgirnar ķ Sandavįgi og ķ Tjųrnuvķk, sum hava veriš fyribils góškendar, verša
settar inn sum góškendar hvalvįgir. Fyribils góškenda hvalvįgin ķ Vestamanna,
sum er Inni į Fjųrš, śt fyri Heljareyga, veršur ikki mett hóskandi sum hvalvįg
og veršur tķ ikki longur góškend. Kunngeršin um góškenning av hvalvįgum og
kunngerširar um fyribils góškenning av hvalvįgum verša settar śr gildi.
Fķggjarligar
og umsitingarligar avleišingar.
Mett veršur ikki, at
kunngeršin hevur viš sęr fķggjarligar ella umsitingarligar avleišingar fyri
landiš.
Jacob Vestergaard,
landsstżrismašur.
Uppskotiš um nżggja
grindareglugerš:
(mynd av mųnustingaranum og blįsturkrókinum liggja nišast į sķšuni)
Viš heimild ķ § 3 og § 6, stk. 3 ķ lųgtingslóg nr. 57 frį 5.
juni 1984 um hvalaveišu, sum broytt viš lųgtingslóg nr. 92 frį 13. juni 1995,
og § 17 og § 19, stk. 2 ķ lųgtingslóg nr. 9 frį 14. mars 1985 um vernd av dżrum
veršur įsett:
Kapittul 1
Eftirlit viš grind.
§ 1. Sżslumašurin
stķlar fyri grindadrįpi og hevur eftirlit viš, at rakstur og drįp fara fram
eftir reglunum, og skal hann, saman viš grindaformonnunum, ansa eftir, at ein
og hvųr ger skyldu sķna.
Stk. 2. Į hvųrjum įri ger sżslumašurin grindalistar, sum eru yvirlit
yvir fólkatal ķ grindaumdųminum, og hvussu taš er bżtt millum bįtar ella ašra
samskipan. Sżslumašurin kann, ķ samrįš viš hvųrja einstaka kommunu, gera av,
hvussu grindalistin skal skipast, herundir um fólkayvirlitiš ķ kommununi skal
nżtast, ella onnur skipan gerast. Grindalistin skal liggja alment frammi.
Stk. 3. Ein samskipan, annašhvųrt taš er til bįt ella į annan hįtt, kann
ikki hava fęrri partar enn 50, um so er, at avvaršandi bygd er so stór.
§ 2.Bįtseigarin ella mašur ķ hansara staš er formašur į bįti, og skulu sżslumašurin
ella grindaformenninir til eina og hvųrja tķš kunna krevja upplżsingar um, hvųr
er formašur.
Stk. 2. Bįtsformašurin hevur įbyrgdina av, at allir bįtsmenninir gera
sķna skyldu.
Stk. 3. Bįtur, sum fer ķ grind, skal vera merktur viš
havnakenningarnummari.
§ 3. Til hvųrja
hvalvįg verša 4 mans uppnevndir til grindaformenn og 2 tiltaksmenn umframt.
Stk. 2. Hesir menn stķla fyri grindini, um sżslumašurin ikki er til
stašar, og skulu teir gjųlliga śtinna alt, sum er įlagt sżslumanninum ella
teimum ķ kunngeršini.
Stk. 3. Sżslumašurin uppnevnir grindaformenninar eftir ummęli frį
bygdarįšnum (bżrįšnum) fyri 5 įr. Um semja er millum grindamenn į stašnum, er
loyvt at halda fram at męla til grindaformenn, sum vanligt hevur veriš. Sżslumašurin hevur harumframt
heimild til at bošsenda ella brįšfeingis seta ašrar grindaformenn, um hann
heldur taš vera neyšugt. Sżslumašurin kann eisini gera av, at uppnevndir
grindaformenn skulu vera grindaformenn fyri fyribils góškenda hvalvįg.
Stk. 4. Eingin undir 60 įr kann sżta fyri at verša grindaformašur.
§ 4. Ikki er loyvt
at seta upp skipanir, taš veriš seg į landi, ķ havinum ella lofti, sum kunnu
broyta atferš hjį hvali, uttan landsstżrismašurin frammanundan gevur loyvi til
taš.
Kapittul 2
Grindaboš og grindareišskapur
§ 5. Tį bįtur sęr
grind, skal hann beinanvegin, sum vanligt er, hava upp į mastur og boša frį til
sżslumannin, sum letur bošini vķšari, samstundis sum hann ger vart viš mųguligt
forboš fyri at drepa grind sbrt. § 8, stk. 3, ella sbrt. kunngerš um frišing av
hvali. Sżslumašurin skal beinanvegin boša Fųroya Nįttśrugripasavni frį, tį boš
koma um grind og onnur havsśgdżr.
Stk. 2. Veršur
grind sędd av landi, veršur fariš fram į sama hįtt.
§ 6.Vanligur grindareišskapur er fastakast, leysakast, blįsturkrókur viš lķnu gjųrd
av sissali ella manilla, mųnustingari, grindaknķvur og brżni. Blįsturkrókur og
mųnustingari skulu hava tilfar, skap og mįt sum lżst ķ fylgiskjali nr. 1 og 2
til hesa kunngerš. Sóknarongul er eisini grindareišskapur, men kann bert verša
nżttur ķ serligum fųrum og bert, um sżslumašurin ella grindaformašurin gevur
loyvi til tess ķ hvųrjum einstakum fųri.
Stk. 2. Forboš er
fyri at nżta annan reišskap enn tann, sum er nevndur ķ stk. 1. Tó kunnu, eftir
serligum loyvi frį landsstżrismanninum ķ hvųrjum einstųkum fųri, royndir gerast
viš reišskapi, hvųrs endamįl er at bųta um drįpshįttin. Hetta skal fyriskipast
av landsstżrismanninum.
§ 7. Sżslumašurin
og grindaformenninir skulu, tį iš teir fara ķ grind, hava Merkiš ella serligt
av landsstżrismanninum góškent eyškennismerki uppi į eini stuttari stong, sum
skal standa aftast ķ bįtinum. Rópari kann vera į formansbįtinum. Sżslumašurin
ella grindaformašurin kunnu nżta VHF-radio at samskifta viš grindabįtar, og
gera av, hvųr VHF-kanal skal nżtast.
Stk. 2. Allir persónar, sum hava myndugleika sbrt. hesi kunngerš, skulu
hava tżšuligt eyškennismerki ella bśna, sum sżslumašurin skal góškenna.
Kapittul 3
Grindarakstur og grindadrįp
§ 8. Sżslumašurin
tekur, eftir samrįš viš grindaformenninar śr teimum ymsu hvalvįgunum og
finningarbįtin, avgerš um, hvagar grindin skal rekast. Grindin skal rekast į
góškenda hvalvįg sbrt. § 9. Grindaformenn hava skyldu at fylgja teimum bošum,
sum sżslumenninir geva eftir hesi grein. Hųgligasta hvalvįgin skal veljast
eftir stųdd į grind, lķkindum og streymvišurskiftum. Ikki er loyvt at reka
grind uttan undir fyriskipan av sżslumonnum ella grindaformonnum.
Stk. 2. Sżslumašurin kann stešga einum grindarakstri ella grindadrįpi,
um hann metir, at umstųšurnar tala fyri tķ. Sżslumašurin kann eisini gera av,
at grindin skal fara til vķsindalig endamįl og ikki skal drepast.
Stk. 3. Landsstżrismašurin kann įseta brįšfeingis bann fyri
grindadrįpi ķ įvķsum grindaumdųmum. Banniš veršur ikki įsett, uttan at onnur
grindaumdųmi hava fingiš hųvi at seta fram ynski um at skifta grind śr
avvaršandi grindaumdųmi, sbr. § 18, stk.1, nr. 9.
Stk. 4. Tį bošaš er frį grind, kann sżslumašurin gera av, at eitt ųki,
taš veriš seg land, hav ella loftrśm, er grindarakstrarųki. Ķ hesum sambandi
kann sżslumašurin geva boš um, hvųr kann vera į ųkinum og geva boš um skip,
flogfųr ella fólk beinanvegin skulu fara śr ųkinum, uttan mun til um hesi eru
viš ķ grindarakstrinum ella ikki. Sżslumašurin kann harumframt til eina og
hvųrja tķš avbyrgja eitt ųki sum grindaųki, taš veriš seg land, hav ella
loftrśm, og geva einum og hvųrjum boš um ikki at fara inn į avbyrgda ųkiš.
Heldur ikki er loyvt at forša fyri rakstri ella drįpi, iš sżslumašurin hevur
tikiš avgerš um sbrt. stk. 1 og 2 ķ hesi grein.
Stk. 5. Einhvųr,
sum hevur skyldu at hava eftirlit viš grind, skal, beinanvegin hann er komin
til grindina, ansa eftir, at reglurnar um grindarakstur verša hildnar.
Stk. 6. Luttakararnir hava skyldu at fylgja teimum bošum og forbošum,
sum sżslumašurin tekur avgerš um ķ hesum sambandi.
§ 9. Hesi stųš eru góškend sum
hvalvįgir:
1. Noršoyar:
a)
Klaksvķk,
į sandinum nišan fyri Vķkarnar.
b)
Višvķk, į
sandinum.
c)
Hvannasund.
2. Eysturoy:
a)
Fuglafjųršur,
į sandinum millum Gjógvarį og bįtahylin.
b)
Syšrugųta.
c)
Noršragųta,
į vestara arminum nišan fyri kirkjugaršin.
d)
Noršskįla,
ķ Mųšstųšukrókinum ķmillum Stórį og Garšsenda og undir kirkjuni.
3. Streymoy:
a)
Tórshavn,
Sandagerš.
b)
Leynar, į
sandinum.
c)
Vestmanna,
į Fitjasandinum.
d)
Hvalvķk,
um Oyrarnar nęrri Streymneslandinum.
e)
Tjųrnuvķk,
į sandinum.
4. Vįgoy:
a)
Mišvįgur,
į sandinum.
b)
Bųur, į
sandinum.
c)
Sandavįgur,
į sandinum.
5. Sandoy:
a)
Sandur, į
sandinum.
b)
Hśsavķk,
į sandinum.
6. Sušuroy:
a)
Ųravķk, į
sandinum.
b)
Trongisvįgur,
į sandinum.
c)
Hvalba,
Lķtlabergssandur, ķ Nesi og Hvalbiarsandur.
d)
Vįgur.
e)
Fįmjin.
§ 10. Tį iš
grindin er komin inn į góškenda hvalvįg, skulu sżslumašurin ella grindaformenn,
sum hoyra hvalvįgni til, stķla fyri, nęr og hvar hon skal haldast til, og
hvussu fram skal farast viš drįpinum.
Stk. 2. Sżslumašurin og grindaformenninir skulu skipa fyri, at nóg nógv
fólk er į landi til at taka sęr av drįpinum. Eisini skulu teir skipa fyri, at
ųkiš kring hvalvįgna veršur frķtt fyri óviškomandi fólki, so at grindamenn fįa
arbeitt ótarnašir.
Stk. 3. Taš eigur so mest mųguligt at verša strembaš eftir, at teir
smęstu bįtarnir liggja fremst, teir stųrru bįtarnir og skipini skulu liggja
uttast og forša og annars - eins og allir ašrir bįtar og fólk į landi - śtinna
taš, iš sżslumašur og grindaformenn geva boš um.
Stk. 4. Tį grindin er komin į land ella so nęr landi, at hvalirnir
liggja fastir, gevur sżslumašurin ella grindaformašurin boš um, at nś kunnu
hvalirnir verša avlķvašir. Gerast skal fast į hvųnn einstakan hval viš
blįsturkróki, įšrenn mųnustingurin veršur givin. Frį 1. mai 2015 skal
mųnustingurin gerast viš mųnustingara. Hvalur, sum ikki er komin at landi, kann
verša krųktur ķ blįstriš viš blįsturkróki og drigin inn, til hann liggur
fastur. Ikki kann verša hųgt viš sóknarongli frį landi ella frį bįti uttan so,
at sżslumašurin ella grindaformašurin hevur giviš serligt loyvi til tess.
Heldur ikki kann verša skoriš į hįls frį bįti uttan so, at sżslumašurin ella
grindaformašurin hevur giviš serligt loyvi til tess.
Stk. 5. Tį stungiš veršur viš mųnustingara, skal stingast ķ mišlinjuna į
bakinum eina handarbreidd aftan fyri blįstriš. Tį iš hvalurin ger mųnubrest,
skal mųnustingarin skśgvast til bįšar sķšur, fyri at full vissa er fyri, at
allar ęšrarnar ķ mųnurennuni eru avskornar. Tann, sum avlķvar ein hval, skal
vissa sęr, at hvalurin er deyšur viš at gįa um, at hvalurin liggur beinur, og
skal hann eisini kanna, at eingin eygnarųrsla kann sķggjast ella kennast, tį iš
nortiš veršur viš eygaš. Sķšan skal skerast į hįlsęšrarnar viš grindaknķvi,
fyri at fįa sum mest av blóši av hvalinum.
Stk. 6. Ber ikki til at avlķva hval viš mųnustingara, kann verša
skoriš į hįls viš grindaknķvi eftir, at sżslumašurin ella grindaformašurin
hevur giviš serligt loyvi til tess. Skerast skal handarbreidd aftan fyri
blįstriš, djśpt nišur viš bįšum vangunum og stingast ķ mųnuna. Sķšan skal
skerast į hįlsęšrarnar.
Stk. 7. Frį 1. mai 2015 er taš bert loyvt at avlķva hval, um tann,
sum avlķvar hval hevur luttikiš į skeiši, sum sżslumašurin skipar fyri, har
hann fęr kunning og upplęring um grindareišskap, drįpshįttin, deyšseyškenni og
lóggįvuna um hvalaveišu. Sżslumašurin śtflżggjar prógv fyri luttųku į
skeišinum.
Stk. 8. Sżslumašurin ella grindaformenn kunnu krevja at sķggja
prógv fyri luttųku į skeišinum sbrt. stk. 7.
§ 11. Um grind,
sum veršur hildin til, er stųrri enn plįss er fyri į hvalvįgni, kann
sżslumašurin stešga drįpinum. Skipaš veršur so fyri, at taš, iš eftir er av
grindini, veršur rikiš śtaftur.
Stk. 2. Um so er, at fleiri miseydnašar royndir eru gjųrdar at halda
grindini til inni į tķ hvalvįg, hon er rikin, og grindin hvųrki fęst at gera
landgongd ella kann verša hųgd, skal sżslumašurin saman viš grindaformonnunum
geva boš um at reka grindina śtaftur. Taš sama er galdandi fyri bólkar, sum
ganga eftir.
Stk. 3. Allir bįtar og fólk į landi hava skyldu at śtinna taš, iš
sżslumašur ella grindaformenn geva boš um.
Kapittul 4
Vaktarhald, uppfisking og meting
§ 12. So skjótt
grind er deyš, setir sżslumašurin ella grindaformašur beinanvegin vakt į sjógvi
og landi og gevur vaktarmonnunum tųrvandi leišbeining, herundir at varšveita
hvalirnar heilar, undantikiš oping eftir § 15, merking eftir § 17 og mųguliga
upplęring ķ drįpshįttinum.
§ 13.Eftir fyriskipan av sżslumanni ella grindaformanni skulu hvalirnir sleipast til
annaš staš, t.d. bryggju, heysast upp og leggjast har.
Stk. 2. Har hetta ikki er gjųrligt, skulu hvalirnir dragast nišanfrį og
leggjast liš um liš, har sum taš ber til, soleišis at kślurnar eru flóšfrķar į
hęgstu flóš.
Stk. 3. Arbeišinum sbrt. stk. 1 og 2 hava allir grindamenn og
grindabįtar skyldu at taka lut ķ, beint sum grindin er deyš.
Stk. 4. Tį alt neyšugt arbeiši er gjųrt, senda grindaformenninir bįtar
og fólk til lands, og nś veršur teknaš upp, hvųrji hava tikiš lut ķ rakstri og
drįpi. Henda upptekning skal vera ķ seinasta lagi 1 tķma eftir, at neyšuga
arbeišiš er lišugt.
Stk. 5. Eingin kann fiska upp uttan loyvi frį sżslumanni ella
grindaformonnum. Allir ašrir bįtar skulu halda seg burtur.
§ 14. Er ósemja um
hvųr, iš sbrt. §§ 12 og 13, er rakstrarmašur, tekur sżslumašurin avgerš eftir
samrįš viš grindaformenninar.
Stk. 2. Ongin kann bera seg undan at fylgja bošum frį sżslumanninum ella
grindaformonnum.
§ 15.Vaktarmenninir opa allar hvalirnar, so teir ikki spillast, og teir ansa eftir,
at eingin óviškomandi kemur at hvalunum. Eingin óviškomandi hevur rętt at koma
at og taka lutir av hvalunum, so leingi sum Fųroya Nįttśrugripasavn ger
vķsindaligt kanningararbeiši.
Stk. 2. Eingin kann bera seg undan at fylgja bošum frį vaktarmonnum.
§ 16. Sżslumašurin
tekur so tvey ella um neyšugt fleiri kend, óheft skilafólk at meta grindina,
sum gamalt er, eftir góškendum mįli soleišis, at hvalur, sum er 3,14 m = 5 alin
til longdar śr eyga ķ got, er mettur til gyllin, og hinir mettir hareftir og
eisini eftir góšsku.
Stk. 2. Springari og hvessingur veršur mettur hvųrt drįpiš sęr.
Sżslumašurin ger av, hvussu metast skal.
§ 17. Metingin
skal fara fram sum skjótast eftir avtalu millum sżslumann og metingarmenn.
Stk. 2. Metingarmenninir skera ķ rómartųlum skinnatališ og ķ vanligum
tųlum numrini į hvalunum, sum so, saman viš kyninum į hvalunum og longdini ķ cm
frį fremst į kśluni til gripiš į sveivini, verša fųrd į blaš.
Kapittul 5
Grindaskifti og śtlegging
§ 18. Tį grindin
er merkt, skiftir sżslumašurin og leggur śt soleišis:
1)
Finningarfiskur: Bįtur,
sum finnur grind og fylgir henni til grindaboš eru givin, og til ašrir bįtar
koma til grindina, fęr finningarfiskin. Tį iš grind veršur fyrst sędd frį landi
ella frį bįti, sum ikki veršur verandi hjį grindini, til ašrir bįtar koma, men
bošaš veršur frį henni, fer finningarfiskurin ķ helvt til teirra, sum bošaš
hava frį henni, og til bįtin, sum er fyrstur til grindina. Į sama hįtt veršur
fariš fram, tį boš verša givin śr bygd ķ ašra, og bįtur śr seinnu bygdini er
fyrstur til grindina. Teir, sum eiga finningarfiskin, velja sjįlvir burturśr
stųrsta hvalin ella smęrri hvalir viš samlašum skinnatali sum stųrsti hvalurin.
Sķggja fleiri grind ķ senn, veršur finningarfiskurin bżttur teirra millum.
2)
Vaktarhald: Um dagin
1/2 skinn til hvųnn bįtin, sum nżttur veršur, og 1/2 skinn til hvųnn mannin, og
um nįttina 1 skinn til hvųnn.
3)
Metingarmenninir fįa 2
skinn av hvųrjum hundraš hvalum og annars eftir meting sżslumansins.
4)
Sżslumašurin fęr 2% av
samlaša skinnatalinum.
5)
Grindaformenninir fįa hvųr
1% av tķ samlaša skinnatalinum.
6)
Skašasżnismenninir fįa minst
1 skinn ķ part sum samsżning og annars eftir meting sżslumansins.
7)
Skiftishjįlp
v.m.: Sżslumašurin letur samsżning eftir arbeiši og įbyrgd.
8)
Drįpspartur: Hvųr
tann, iš veruliga hevur veriš viš ķ rakstri ella drįpi - į bįti ella landi -
hevur rętt til drįpspart. Drįpsparturin er tann samsżning, iš omanfyri nevndu
fįa fyri arbeiši sķtt. Hetta arbeišiš fevnir um rakstur og drįp frį bįti ella
landi, uppfisking og sleip v.m. beint aftanį drįpiš, til grindaformenninir siga
til og uppdraging av hvalunum.
Uttanumdųmisbįtar,
-manningar og -fólk hava rętt til drįpspartar, um tey hava veriš viš ķ rakstri
ella drįpi v.m. Fyri at fįa drįpspart skal ein hava fylt 14 įr. Ein grindamašur
kann bert rokna sęr ein part, sjįlvt um hann hevur rikiš viš einum bįti og
dripiš ķ einum ųšrum ella frį landi. Eftir samrįšing viš grindaformenninar kann
sżslumašurin, tį raksturin hevur veriš serliga trupul og vart leingi, lata ein
eyka part til rakstrarbįtarnar. Ķ teimum fųrum, har grind hevur veriš goymd,
kunnu bįtar, sum ikki vóru viš ķ rakstrinum, men bert ķ drįpinum, fįa
drįpspart, um sżslumašurin ella ein grindaformašur hevur bišiš teir.
Sżslumašurin įsetir stųddina į drįpspartinum.
Ein
drįpspartur veršur latin hvųrjum manni į bįti, tó ķ mesta lagi sum tilskilaš
nišanfyri:
a)
Til
įttamannafųr og stųrri fųr ķ mesta lagi 8 drįpspartar,
b)
seksmannafųr
ķ mesta lagi 6 drįpspartar,
c)
fżramannafųr
ķ mesta lagi 5 drįpspartar,
d)
minni
bįtar enn nevndu ķ mesta lagi 3 drįpspartar.
9) Heimapartur
ella partahvalur: Hesir hvalir verša lagdir śt til kommunurnar ella ašrar
samskipanir, iš sjįlvar stķla fyri bżtisskipanini ķ bygdunum. Heimapartarnir
verša skiftir sbrt. grindalistanum. Eru trupulleikar at skifta eina grind ķ
einum grindaumdųmi, hevur sżslumašurin heimild til at skifta grindina til
įvķsa(r) kommunu(r), herundir eisini kommunu(r) uttanfyri grindaumdųmiš.
10) Annaš og avlopsgrind: Neyšugt er
at leggja upp fyri sjśkar og spiltar hvalir. Veršur ikki alt lagt śt, skal
sżslumašurin selja avlopiš į besta hįtt.
11) Tį iš grind ikki veršur skift ķ
heimapartar: Um heimapartarnir, eftir at lagt er śt sbrt. nr. 2-8 ķ hesi grein, ikki vera minst 1
skinn upp į bįtin (50 fólk), veršur taš, iš eftir er, skift til grindamenninar.
Stk. 2. Um
sżslumašur, grindaformenn og grindamenn eru samdir um hetta, kann skiftiš halda
fram, so sum sišur hevur veriš į stašnum, somuleišis skašaendurgjald og
rudding.
Stk. 3. Sżslumašurin skipar fyri skifti av springara og hvessingi hvųrt
drįpiš sęr.
§ 19. Śtreišslur
av lutisskaša og av rudding og burturbeining av grindarovum v.m. į sandinum
ella ķ fjųruni, har iš grindin legši beinini, og į tķ bryggju ella lendi, har
iš hon var lųgd til skift og uppskoriš var, verša goldnar lutfalsliga eftir
skinnatalinum hagar grindin veršur skift, drįps- og bįtspartar ķroknašir.
Veršur grind seld, sbrt. § 18, stk. 1, nr. 10 ella § 23, stk. 2, skal inntųkan
nżtast at gjalda grindaskaša, rudding og burturbeining viš. Eisini kann peningur
verša nżttur til tiltųk grindadrįpi at frama. Veršur avlop av sųluni, skal
upphęddin setast ķ grunn til sama endamįl ķ seinni grind ķ umdųminum.
Burturbeining annars av grindarovum ķ teim einstųku kommununum veršur gjųrd av
viškomandi kommunu uttan śtreišslu fyri grindina.
Stk. 2. Allar kommunur ķ grindaumdųminum tekna ķ felag samlųgu
vanlukkutrygging fyri mannskaša, iš stendst av grindini. Goldiš veršur eftir
uppgerš, sum sżslumašurin skipar fyri.
Stk. 3. Sżslumašurin hevur heimild til at gera avtalu viš kommunu ķ
grindaumdųminum um ķ forhond at veita endurgjald fyri grindaskaša, mistan
reišskap og rudding.
Stk. 4. Grindaskaši er:
1)
Skaši į
bįtar, undir hesum skrśvu- og aksilskašar, įrar og róšur.
2)
Brotin og
mistur reišskapur.
3)
Mistar og
brotnar handilstenn og brillur.
4)
Mannskaši.
§ 20. Til hvųrja
hvalvįg hoyra fylgjandi umdųmi, sum ųll fįa fullar partar:
Nr. 1. Noršoya sżsla:
a)
Til
Hvannasund og Višvķk:
Noršoya
sżsla
b) Til
Klaksvķk:
Noršoya
sżsla og eystursķšan av Eysturoynni (Ęšuvķk-Gjógv).
Nr. 2. Eysturoyar
sżsla:
a) Til
Gųtu og Fuglafjųrš:
Eysturoyar
sżsla og Noršoyar vestan fyri Mśla.
b) Til
Noršskįla:
Noršstreym,
Eysturoyar sżsla, Kaldbak og Sund.
Nr. 3. Streymoyar
sżsla:
a) Til
Tórshavn:
Sušurstreym,
Nólsoy, Hest og Koltur.
b) Til
Hvalvķk og Tjųrnuvķk:
Noršstreym,
Eysturoyar sżsla, Kaldbak og Sund.
c) Til
Vestmanna og Leynar:
Noršstreym,
Vįga sżsla, vestursķšan į Sušurstreym, Hest og Koltur.
Nr. 4. Vįga sżsla:
Til allar hvalvįgir:
Vįga sżsla, vestursķšan į
Streymoynni, Hest og Koltur.
Nr. 5. Sandoyar sżsla:
Til bįšar hvalvįgirnar:
Sandoyar sżsla.
Nr. 6. Sušuroyar
sżsla:
Til allar hvalvįgir:
Sušuroyar sżsla
§ 21. Skuldi grind
doyš į ųšrum stųšum enn teim omanfyri nevndu hvalvįgum, veršur hon skift til
taš grindaumdųmiš, hon er ķ sbrt. § 20.
§ 22. So skjótt
skiftiš og śtlegging er lišugt, kunnger sżslumašurin teimum, sum til stašar
eru, hvussu stór grindin er, hvussu mikiš hon er mett til, og hvussu mikiš er
til bįtin, og gevur śt sešlar, sum tilskila ķ hvųrjum hvalum, teir ymisku
partarnir eru.
§
23. Hvalur, sum flotnar ella veršur fiskašur upp, eftir at sżslumašurin
hevur byrjaš skiftiš, men innan śtleggingin er lišug, kemur upp ķ skiftiš.
Stk. 2. Um hvalur flotnar upp teir fyrstu 2 tķmarnar eftir, at sešlarnir
eru komnir śt, fellur helvtin til finnararnar, og hin helvtin veršur seld til
frama fyri grindina. Um hvalur flotnar upp seinni, fellur allur hvalurin til
finnararnar.
§
24. Kommunustżrini ella ašrar samskipanir, sbr. § 18, stk. 1, nr. 9, skipa
fyri, at sešlarnir upp į heimapartar verša heintašir innan 1 tķma eftir, at
sešlarnir eru komnir śt, og at grindin veršur bżtt til fólkiš ķ kommununi ella
samskipanini sum skjótast.
Stk. 2. Grindamenninir heinta sķnar partar innan 1 tķma eftir, at
sešlarnir eru komnir śt.
Stk. 3. Um taš veršur sagt sżslumanninum frį, og grundir eru til tess,
kann tann ķ stk. 1 og 2 nevndi tķmi leingjast til upp ķ 3 tķmar.
Stk. 4. Grind, iš ikki er heintaš ella tikin upp innan įsetta tķš, kann
verša latin ųšrum.
Stk. 5. Rov og innvųlur av grind verša burturbeind innan 24 tķmar eftir,
at sešlarnir eru komnir śt.
§ 25. Eru serlig
višurskifti, herundir at grindin er so stór, at vandi kann verša fyri, at hon
spillist, ella ivi er um, at reglurnar um vaktarhald, uppfisking og meting
eftir §§ 12, 13, 14, 15, 16 og 17 ella reglurnar um grindaskifti og śtlegging
eftir §§ 18, 19, 20, 21, 22, 23 og 24 verša fylgdar, kann sżslumašurin gera frįvik
frį nevndu reglum. Frįvikini skulu lagast eftir višurskiftunum ķ hvųrjum
einstųkum drįpi, og ašalmįliš skal vera, at ųll grindin kemur til hųldar, og at
einki spillist.
§ 26. Sżslumašurin
skal senda landsstżrismanninum grindaroknskap og eina stutta frįgreišing um
drįpiš, herundir hvar og nęr hon var funnin. Somuleišis um brot hava veriš į
reglurnar ķ hesi kunngerš. Sżslumašurin skal boša frį, um boš eru givin um at
lata grind sleppa ella stešga drįpi ķ umdųminum. Eisini skal sżslumašurin
greiša frį, um frįvik eftir § 25 eru gjųrd og gjųlliga grundgeva fyri hesum.
Stk. 2. Sżslumašurin skal ķ seinasta lagi 3 dagar eftir, at grind
ella onnur havsśgdżr eru deyš, boša frį til landsstżrismannin og Fųroya
Nįttśrugripasavn um slag og tal av hvalum og skinnatal.
Stk. 3. Sżslumašurin skal lata Fųroya Nįttśrugripasavni skjųl um
metingina av grindini, sum eru gjųrd sbrt. § 17, stk. 2.
§ 27. Brot į § 2,
§ 3, stk. 2, §§ 4-8, §§ 10-11 og §§ 13-15 ķ hesi kunngerš verša revsaš viš bót
sbrt. § 6, stk. 3 ķ lųgtingslóg um hvalaveišu. Harafturat kann allur
veišireišskapur og fongur koma undir konfiskatión, og fariš kann heftast til
rindingar av bót og kostnaši sbrt. § 6, stk. 3 ķ lųgtingslóg um hvalaveišu.
Stk. 2. Um ikki hęgri revsing er įsett ķ ašrari lóggįvu, kunnu brot
į § 10, stk. 4 - 6 ķ hesi kunngerš revsast viš bót, og tį brotiš er framt viš
vilja viš fongsul upp til 4 mįnašir sbrt. § 19, stk. 2 ķ lųgtingslóg um vernd
av dżrum.
§
28. Henda kunngerš kemur ķ gildi dagin eftir, at hon er kunngjųrd.
Samstundis fara śr gildi kunngerš nr. 107 frį 21. november 1989 um góškenning
av hvalvįgum, kunngerš nr. 166 frį 27. august 1993 um fyribils góškenning av
hvalvįgum, kunngerš nr. 118 frį 23. oktober 1996 um fyribils góškenning av
hvalvįgum, kunngerš nr. 46 frį 8. aprķl 1998 um grind og kunngerš nr. 72 frį
17. mai 2000 um fyribils góškenning av hvalvįgum.
Fiskimįlarįšiš
Jacob Vestergaard, landsstżrismašur/Rógvi Reinert


text:
Á Eiði verður skipað fyri heystfagnaði vikuskiftið 17. - 18. oktober 2014.
TILTAK: HEYSTFAGNAŠUR Į EIŠI VIKUSKIFTIŠ 17. OG 18. OKTOBER
Fųroyingar!
Setiš ein stóran kross ķ įlmanakkan vikuskiftiš 17. og 18. oktober, tķ tį veršur skipaš fyri rimmar tiltaki į Eiši. Tiltakiš ber heitiš Heystfagnašur og er eitt heystgildi, har iš vit fara at hįtķšarhalda heystiš, iš vit fįa so vęl av. ...
Heystartķšin er tann tķšin, sum fųroyingar flestir gleša seg til. Tį heystiš kemur, broytist vešurlagiš. Taš gerst myrkari og kaldari. Dagarnir styttast og nęturnar leingjast. Fuglur flżgur burtur ķ heitari lond. Blųšini detta av trųunum. Tey seinastu eplini verša tikin upp.
Um heystiš er fjallgonga og fletting. Seyšurin veršur rikin ķ rętt, og tann seyšurin, iš skal drepast, veršur tikin frį. Seyšaprįt, fjallgonga og fletting setur avgjųrt sķn dįm į heystartķšina.
Seyšurin fer eisini at seta sķn dįm į skrįnna til Heystfagnašin. Į skrįnni veršur mangt, iš hevur viš heystiš at gera, men taš veršur viš stųši ķ seyši, seyšahaldi og fletting, at tiltakiš fer av bakkastokki.
Į skrįnni veršur millum annaš seyšasżning, ymiskar kappingar, kjųtsmakking, ymiskar framsżningar, ymiskir fyrilestrar og barnatiltųk, har iš seyšurin og alt, iš fęst burturśr seyši, veršur sett ķ mišdepilin.


text:
Støddfrøði
Støddfrøði er læran um mynstur í mongd, bygnaði, broytingum og rúmi. Við øðrum orðum, støddfrøði er skilbundin frøðigrein um støddir og viðurskifti teirra millum. Harav av navnið, støddfrøði. Elsti farvegurin eftir støddfrøði er ógvuliga gamal. Bæði í Egyptalandi og Bábylon fingust fólk við støddfrøðilig fyribrigdi eini 2000 ár f.Kr. Tað vóru tó grikkar sum mentu støddfrøðina til rættulig vísindi ár 300 til 250 f.Kr. Seinni, eftir hóttafallið í griksku mentanini, mentist støddfrøðin í India um ár 400, og kom við arábum aftur til Evropa um ár 1200. Seinni aftur fekk hon innvist á lærdum háskúlum, og í bæði 16. og 17. øld hendu stór framstig. Støddfrøðin fær tá tað skap, sum vit kenna aftur í dag.
Í støddfrøðini verða ofta langar og rúgvumiklar, skilvísar útgreiningar gjørdar, sum lítið tykjast hava við veruleikan at gera. Hetta júst tí, at støddfrøðin er skilbundin. Tað merkir, at hon byggir ikki á eygleiðingar, men á skilvísar útgreiningar eftir ásettum reglum. Støddfrøði var upprunaliga læran um tær reglur, sum galda fyri tøl og skap av ymsum slag. Millum onnur vísindi hevur hon ta løgnu serstøðu, at hon ikki nýtist at verða grundað á nakað ítøkiligt, t.e. tað, sum sansirnir siga okkum. Harafturímóti verður altíð sett krav, at ongar mótsøgnir skulu vera í støddfrøðiliga lærubygninginum. Eingin ivast í, hvat ið jarðfrøðingar, alisfrøðingar, lívfrøðingar, evnafrøðingar og aðrir frøðingar gera. Teir kunnu allir eftirkanna síni ástøðiligu úrslit í náttúrufyribrigdum ella við royndum. Tað ber ikki altíð til hjá støddfrøðinginum. Hetta merkir tó ikki, at støddfrøðilig úrslit ikki kunnu verða nýtt til at viðgera ítøkilig fyribrigdi, tvørturímóti, men tað merkir, at tey skulu nýtast við varsemi, eisini tá ið støddfrøðiliga fyrimyndin er grundað á tað, sum veruligt er. Partar av støddfrøðini eru siðsøga, aðrar partar kunnu vit best lýsa sum amboð. Og amboð er støddfrøðin av sonnum. Tað eru næstan ikki tey vísindi, sum ikki dagliga nýta støddfrøði sum amboð. T.d. verður hon lýst sum málið í alisfrøðini. Á tann hátt hevur støddfrøðin neyvt samband við tøkniliga støðið í samfelagnum, og tí við fíggjarviðurskifti og lívskor hjá tí einstaka. Heiðurin fyri t.d. teldurnar eiga serliga støddfrøðin og alisfrøðin. Støddfrøðiligi parturin eru tær skipanir, sum teldurnar virka eftir.
At læra støddfrøði kann á mangan hátt berast saman við spæl, til dømis at telva. Skalt tú telva, eru nakrar grundreglur, tú mást duga fyrst. Tú mást vita, hvussu borðið er skipað, hvussu talvfólkið sær út, hvussu tað flytur o.s.fr. Á hesum støði er ikki so nógv at skilja. So byrjar telvingin, og teir nógvu møguleikarnir koma til sjóndar. Nú krevst, at tú hevur hugflog, at tú dugir at síggja og kanna teir ymsu møguleikarnar, og hevur tú gloymt onkra grundreglu, til dømis hvussu riddarin flytur, ber einki til. Fyrst mugu vit læra nakrar grundreglur, t.e. slíkt sum tey, sum undan gingu, hava hildið verið skilagott at gjørt viðtøkur fyri. Á tí støðinum er ikki júst so nógv at skilja. Tá ið vit so seinni fara at seta saman hesar lutir, veksur støddfrøðiligi lærubygningurin fram. Tá krevst hugflog eins og í telvingini, og ikki ber til at ivast í grundarlagnum. Kann henda, at tú tá kanst nýta støddfrøðina til at kanna eitthvørt fyribrigdi, sum eingin áður hevur kannað, og skuldi staðið í botni, er ikki at falla í fátt, men heldur bíta á kampi, so mikið størri verður frøin, tá ið komið er á mál.
Innihaldsyvirlit
Evnisyvirlit[rætta | rætta wikitekst]
Mongdir[rætta | rætta wikitekst]
Broyting[rætta | rætta wikitekst]
- Hættir at greiða frá og handfara broyting í støddfrøðiligum funktiónum og broytingum millum tøl.
- Talfrøði - Infinitesimalrokning - Vektorgreining - Greining - Munarrokningar líkningar - Dynamisk kervir - Kaos ástøði - Listi av funktiónum
Bygnaðir[rætta | rætta wikitekst]
Rúm[rætta | rætta wikitekst]
Siðað støddfrøði[rætta | rætta wikitekst]
Týdningarmikil ástøði[rætta | rætta wikitekst]
Týdningarmikil fólk[rætta | rætta wikitekst]
- Isaac Newton
- John Forbes Nash
- Pythagoras
- Leonhard Euler
- Leonardo Pisano Fibonacci
- Kurt Gödel
- David Hilbert
- Andrei Andreevich Markov


text:
till
Organized by : LGBT Føroyar
Viðtøkur fyri LGBT Føroyar
§1 Navn og heimstaður
Rørslan eitur “LGBT Føroyar”* – rørsla til frama fyri samkyndum, tvíkyndum og transpersónum
Rørslan hevur heimstað í Tórshavn
§2 Endamál
Endamál rørslunnar er :
Vit hittast fríggjadagin 27. juli kl 16:00 í Gundadali, síðani verður skrúðgonga og vit enda í Tórsgøtu har ein litrík konsert verður fyri alla familjuna.
Tiltakið er ókeypis, eisini verður andlitsmáling og undirhald til børnini. Ælabogafløgg og onnur litrík ting verða útlutaði - eisini kunnu tit fáa kaffi, køkur og sunkist!Read more