text:
Í Mentatíðindunum MT í Sjónvarpinum 11. apríl spurdi Heri Jacobsen meg um tað familiera í countrytónleiki og hví Hallur Joensen man hava ognað pápanum nýggju fløguna.
Vit heitinum countryserfrøðingur (!) svaraði eg, at júst hetta persónliga, autentiska er vørumerkið í country. Sum Hallur segði í brotinum, ið sent varð fyrr um kvøldið, er tað pápin, taxasjafførur í Klaksvík, ið hevur lært hann og beiggjan Noel at syngja Hank Williams. Tí er tað eitt statement og ein máti at bera arvin víðari, í respekt fyri keldu og sjangru, júst at ognað pápanum útgávuna.
Fyrsti kapitul í countrysangbókini “Sing your heart out, country boy” (Dorothy Hortsman, Country Music Foundation 1975, 1996 ff) nevnist eisini Songs of Home, sangir um heimið. Hank Williams, yngri skrivaði í 1966 “Standing in the shadow of a very tall man” um pápan, Hank Williams, eldra, sum eisini skrivaði og sang um pápan í “The Log Train”, og um mammuna og ikki at gloyma konuna, og so aftur um sonin, hann rópti Bocephus.
Countrylyrikkur er at siga søgur sum ”Chicken on the Ground” (Billy Joe Shaver), “Sing me back home” og “Mama tried” (Merle Haggard), “Take me home country roads” (John Denver) og ”He walked on Water” (Randy Travis) úr heimliga túninum, sum var, og um familjuna, sum eins í førinum hjá Halli, kann vera farin úr tíðini. Vit kunnu siga at tá gerst lyrikkurin minningarorð, ið verða gjørd til alment galdandi minnisskaldskap hjá tí, ið yrkir, ella ber fram tekstin.
Verturin í sendingini MT spurdi eisini um credibility, trúvirði og hvørjar dygdir finnast í countrytónleiki sum listagrein?
Eg dittaði mær at siga, at dygdin er at siga eina gerandissøgu í einum sangi, sum er 3-4 minuttir til longdar. Altso ein stutt stuttsøga, oftast við eini óvæntaðari krúllu á halanum. Hank Williams legði grundarsteinin við 126 sangum, innan hann doyði, 29 ára gamal. Hann verður kallaður the Hillbilly Shakespeare. Taka vit Tom T. Hall, so verður hann kallaður the Hillbilly Hemingway, altso ein meiri samanbitin forteljari við nógvum tilsipingum millum reglurnar, kann henda beiskur og revsandi, til dømis við sanginum um foreldrafundin í "Harper Valley PTA".
Mest produktivi countryyrkjari nakrantíð var Harlan Howard við “Heartaches by the Number” og “Pick me up on your way down”, sum nú aftur er frammi. Í dag eru tað søgusigarar, storytellers, í undirfundigu sjangruni, ofta við bíbilskt-mytologskum evnum og tilsipingum, men eisini við faðir-soni-viðurskiftum, sum Guy Clark í sanginum um knívin “The Randall Knife”, sum pápin gevur soninum og David Olney, sum eins og Clark reciterar søguna um ein vilstan sølumann í eini tíðarleysari oyðimørk, sum kemur í fylgi við einum fremmandan, ið veruliga kann siga søgur, “preaching up a storm” – saman avtala teir at fara til "Jersualem, tomorrow". And the rest is history…og velst um tulkingarførleikan og innlivingarevnini hjá tí lurtandi. Og so skalt tú nokk hava gingið í sunnudagsskúla, at fáa alt við.
Og so eru tað sangirnir um drykkjuskap, cry in your beer songs. Og her hava vit eina perlu hjá Martini Joensen á enskum “Promises to break”. Ein sangur, sum gongur í ring og bítur seg sjálvan í halan, tí nú eru allar umberingar uppi og “No promises left to break”. Hesin sangurin kundi gjørt seg galdandi, altjóð. So countryskaldskapur er ein avbjóðing, vilt tú leita inn í hann…
Endaliga vil eg siga um fløguna hjá Halli Joensen, at tað eg havi hoyrt, ber boð um stílsikrastu countryfløguna í landinum higartil. Men at syngja coverløg einans er ikki nóg mikið. Eg vil hava ein lokalan koloritt, eitt føroyskt frámerki.
Tíbetur eru tveir føroyskir sangir við. “Fraulein”, týðingin hjá Áslakki av Kamarinum frá 1961, og Martin Joensen’sa spildurnýggja týðing av Charley Pride klassikaranum ”Kiss an angel good morning”. Beinrakið, sangbart og stevfast – tilsamans stílsikkurt, men samstundis líkatil og nærmast nonsjalant. Og tað klæðir Halli at vera ópretensiøsur, ótilgjørdur, og púra líka til. Úrslitið fær ein ektaðan farra og harvið eina persónliga, innari glóð.
Fløgan kemur út 21. apríl. Eg gleði meg!


c: text/html

text:
Carl-Johan Forssén Ehrlin er svenskur sálarfrøðingur og rithøvundur. Hann er føddur í 1973 í Huskvarna.
Hann hevur starvast sum leiðmennari fyri fólk við persónligum avbjóðingum og hevur eisini ráðgivið fyritøkum og undirvíst á universitetum.
Hann gav sína fyrstu bók út í 2006. Síðan tað hevur hann hildið fram at skriva bøkur við persónsmenning og sálarfrøði sum evni.
Bókina um kaninina, sum hevur gingið sigursgongd um allan heim, skrivaði hann í 2010.
Útgáva:
2015 Kaninin, sum so fegin vildi sovna
2016 Fílurin, sum so fegin vildi sovna
Ummæli:
Mark O´Connell: Letter of recommendation: The Rabbit who wants to fall asleep.The New York Time Magazine. 29. apríl 2016
Heimasíða:
carl-johan.com

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ítróttur
Seta spakan í við eystaru síðu á Tórsvølli
30. Jun 2014
Tórshavnar býráð samtykti herfyri at gera sáttmála við J & K Petersen um víðkan av verandi arbeiði á syðru síðu á Tórsvølli til eisini at gera eystaru síðu. Sáttmálin varð undirskrivaður 19. Juni millum kommununa, FSF og J&K Petersen.
les meir
Bygnaðarbroytingar í ÍSF
02. Jun 2014
Stendur tað til stjórnina hjá ÍSF, sum telir øll 16 sersambondini, verður bygnaðurin hjá ÍSF tillagaður. Sersambondini hava í fleiri ár víst á, at føroyskur ítróttur hevur nógvar avbjóðingar fyri framman, og tá krevst ein tíðarhóskandi, einfaldur og smidligur bygnaður og mannagongdir.
les meir
Avbera spennandi Tórshavnar Marathon í ár
20. Mai 2014
Tórshavnar Marathon 2014 verður tann 7. juni. Talan er í ár um eitt sera stórt tiltak við útlendskari luttøku, sum er lagt dagin eftir Mentanarnáttina, leygardagin 7. juni.
les meir
3-5 minuttir av intervalsvimjing líka effektivt sum 1 tími av hóvligari svimjing
12. Apr 2014
3-5 minuttir av intensari intervalsvimjing er líka effektivt fyri hjarta-kar-heilsu sum 1 tími av svimjing við hóvligum intensiteti!
les meir
Bogi og Arne vunnu FM í bridge fyri pør
07. Apr 2014
Føroyameistarakapping í bridge fyri pør var um vikuskiftið í Bridgehúsinum. 20 pør vóru við í kappingini og spæld vóru 74 spøl – frá kl. 10 til 21.30.
les meir
HALLIRNAR ÓKEYPIS TIL UNGDÓMS- OG ÍTRÓTTARARBEIÐI
07. Mar 2014
Ein samtykt í býráðnum týskvøldið fer at hava við sær, at skipaði ítrótturin hereftir ikki tørvar at skipa fyri óteljandi stuðulstiltøkum til tess at fíggja hallarleiguna, tí hereftir verður hon ókeypis.
les meir
Stórar avbjóðingar í Sandoynni
12. Feb 2014
Starvsnevndin hevur saman við umsitingini sett sær fyri at røkka út til øll feløg í landinum.
les meir
Ítróttarfelagið Bragdið gjørt 2 ára samstarvsavtalu við Eik og Tryggingarfelagið Føroyar (TF)
30. Jan 2014
Ítróttarfelagið Bragdið er eitt av stórstu ítróttarfeløgum í Føroyum innan frælsan ítrótt. Á leið 450 limir í øllum aldrum, eru knýttir at felagnum. Bragdið hevur fleiri kendar íðkarar, sum hava vunnið nógv heiðursmerki, ikki bara her heima, men sanniliga eisini uttanfyri landoddarnar. Hetta sæst aftur í miðvísa arbeiðinum, sum fer fram dagliga, við góðum venjarum og kringumstøðum.


text:
Støddfrøði 1, 2008
Vælkomin til Støddfrøði 1
Gunnar Restorff er undirvísari. Hann hevur kontór á ovaru hædd og kann annars kontaktast á restorff (kurla) math.ku.dk.
Evnini, ið verða viðgjørd á skeiðinum, eru: Kompleks tøl, grundleggjandi funktiónirnar, Taylor polynomium, l’Hôspitals regul, stamfunktiónir og integral, innleiðsla til differentiallíkningar, markvirði, rekkjur og konvergensur, potensrekkjur, Taylor og Maclaurin rekkjur, stutt um vektorar og matrisur, funktiónir í fleiri variablum, partiel differentiering, ketureglan í fleiri variablum, gradientur.
Lærubókin er: Robert A. Adams: “Calculus: a complete course”, 6th ed. 2006, Toronto, Pearson Addison Wesley. Næmingarnir skulu sjálvir skaffa sær atgongd til Maple (versión 10 ella nýggjari). Hetta kann bíleggjast saman við bókini fyri umleið £10. GG! at Maple 10 sýnist ikki at virka saman við Windows Vista. Lærubókin og Maple verður eisini nýtt til partar av skeiðinum Støddfrøði 2, ið verður eftir jól.
Fýra tíma skrivlig próvtøka verður eftir heystfrítíðina. Hjálparamboð loyvd - undantikið teldur og lummaroknarar, ið kunnu gera abstrakt symbolska manipulatión (t.d. TI83, TI83plus og TI84 eru loyvd). Fyri at verða innstillaður til próvtøku skulu 4 av 6 innlatingum vera góðkendar. Latast skal inn seinast mikudag klokkan 13.
Fyribils skrá fyri undirvísingina:
Undirvísing er týsdagar, kl. 10.10 til 15.00 og fríggjadagar, kl. 8.30 til 15.00. Tilfar verður býtt út til næmingarnar at arbeiða við týsdagar, kl. 08.30 til 10.00.


text:
5. juli 1971Nr. 32
Løgtingslóg um tænastumannaeftirlønir, sum seinast broytt við løgtingslóg nr. 35 frá 15. apríl 2016
Kapitul 1.
Lógarumráðið.
§ 1. Henda lóg umfatar tænastumenn, sum settir eru í starv eftir løgtingslóg um tænastumenn landsins og eftirlivandi hjúnarfelagar og børn teirra.
Kapitul 2.
Egineftirløn.
§ 2. Tænastumaður hevur rætt til egineftirløn, tá ið hann aftan á 10 ára tænastu í einum starvi, sum eftir reglunum í § 4 kann roknast upp í eftirlønaraldurin, verður loystur úr starvi vegna aldur, veikleika ella av øðrum honum ótilrokniligum grundum.
Stk. 2. Uttan mun til starvstíð hevur tænastumaður tó rætt til egineftirløn eftir §§ 7-8, um so er, at hann verður uppsagdur vegna minkaðan førleika, sum í § 7 umrøtt, ella tí at hann hevur meinslað seg í tænastuni.
Stk. 3. 1) Hevur tænastumaður áðrenn skipan í tænastumannastarv havt eina eftirlønarskipan, sum hevur verið knýtt til arbeiðið, og sum ikki telur við í eftirlønaraldrinum, kann landsstýrið avgera, at tílíkt arbeiði verður roknað upp í starvstíðina, eftir 1. stk. við upp til 10 ár.
§ 3. Tænastumaður kann krevja seg loystan úr starvinum vegna aldur, tá ið mánaðurin, hann fyllir 60 ár í, er úti, ella hann røkkur ein lægri aldur, sum eftir aðrari lóg kann verða fyrisettur um henda rætt.
§ 4. 2) Eftirlønaraldur tænastumansins er tað áramál, sum hann aftan á at hava fylt 25 ár hevur verið tænastumaður hjá landinum ella í føroyska fólkaskúlanum, verið statstænastumaður ella tænastumaður í Keypmannahavnar kommunala skúla innan 1. januar 1997 ella hjá grønlendska heimastýrinum innan 1. januar 1997 ella hevur fingið løn eftir § 29 í lóg um tænastumenn landsins.
Stk. 2. 1) Landsstýrið kann avgera, at tíðin, sum tænastumaður aftan á 25. ár sítt hevur starvast eftir tænastumannatreytum og við eini eftirlønarskipan, sum yvirhøvur gevur sama rætt sum henda lóg, verður roknað upp í eftirlønaraldurin.
Stk. 3. Tænastumaður, sum aftan á at hava fylt 25 ár hevur havt alment starv í Finlandi, Íslandi, Noreg ella Svøríki við somu eftirlønarskipan sum tænastumenn í avvarðandi landi ella við einari tilsvarandi statsfíggjaðari ella statstryggjaðari eftirlønarskipan, fær hesa tíð roknaða upp í eftirlønaraldurin, um so er at avvarðandi eftirlønarskipan á sama hátt roknar almenna starvstíð her á landi upp í eftirlønaraldurin. Verður ein loystur úr starvi vegna aldur, telur tílík starvstíð bert við, um so er at 10 ára starvstíð fylgir aftaná, sum eftir reglunum í 1. og 2. stk. verður roknað upp í eftirlønaraldurin.
Stk. 4. Tíðin, sum tænastumaður hevur havt stytta arbeiðstíð, verður við tilsvarandi lækking roknað upp í eftirlønaraldurin.
Stk. 5. 1) Landsstýrið avger um tíðarskeið, sum tænastumaður hevur havt tænastufrí uttan løn, kunnu roknast upp í eftirlønaraldurin.
Stk. 6. 1) Um so er at tænastumaður verður skipaður í starv vegna heilt serligar kvalifikasjónir, kann landsstýrið avgera, at eftirlønaraldurin verður hækkaður við upp til 10 árum. Tá ein verður loystur úr starvi vegna aldur, ella um krav upp á útsetta eftirløn skal gerast upp eftir §§ 23-25, kann hækkaður eftirlønaraldur í mesta lagi uppíroknast við einum tíðarskeiði, sum svarar til starvstíðina.
§ 4 a. 1) 3) Landsstýrið kann avgera, at í eftirlønaraldrinum verður viðroknað tann tíð, ið tænastumaður átti aftaná at vera fyltur 25 ár, hevur verið sáttmálasettur innan tey í § 4, 1. stk. nevndu øki ella í eini kommunu ella einum koncessioneraðum felag ella privatum vinnufelag.
Stk. 2. Fyri at fáa eftirlønaraldur eftir 1. stk., skal tænastumaður, tá ið hann varð sáttmálasettur hava verið limur í góðkendum eftirlønarkassa, sum bæði hann og viðkomandi arbeiðsgevari hava goldið til, og at tað afturkeypsvirði, ið tilkemur honum, verður goldið í landskassan.
§ 4 b. 1) 3) Landsstýrið kann avgera, at tænastumaður sum frammanundan, at starvið er vorðið tænastumannastarv, hevur havt sama starv, og treytirnar í § 4 og 4 a) ikki eru loknar, kann fáa tíðina í hesum starvi aftaná 25. ár sítt talda við í eftirlønaraldurin.
§ 5. 2) Eftirløngevandi lønarinntøkan er lønin á tí nádda lønarstigi, hækkað við møguligum persónligum eftirløngevandi viðbótum.
§ 6. 2) Hægsta egineftirløn fæst, tá eftirlønaraldurin er 37 ár, og hon er 60% av eftirlønargevandi lønini hjá tænastumanni, tá hann fer frá, smb. § 5 og stk. 2 í hesi grein. Hvørt eftirlønaraldurár er íroknað í útrokningarprosentinum soleiðis at 1-10 ár telja 2,50%, 11- 26 ár 1,50% og 27 til 37 ár 1%.
Stk. 2. Frá 1. januar 1997 og til lønin hjá tænastumonnum kemur upp á somu upphædd, sum hon var 1. januar 1993, verður egineftirlønin útroknað við grundarlagi í eftirlønargevandi lønini hjá tænastumonnum 1. januar 1993.
Stk. 3. Eftirløntir tænastumenn á lønarstigi 18 til 47 fáa eina árliga viðbót sum við 37 ára eftirlønaraldur er kr. 5.000,-, við 36, 35, 34 og 33 ára eftirlønaraldur ávíkavist kr. 4.000,- kr. 3.000,-, kr. 2.000,- og kr. 1.000,-. 1. januar 2007 lækkar viðbótin 20% fyri eftirlønir sum fyrstu ferð koma fyri 1. januar - 31. desember 2007. 1. januar 2008 lækkar viðbótin 40% fyri eftirlønir sum fyrstu ferð koma fyri 1. januar - 31. desember 2008. 1. januar 2009 lækkar viðbótin 60% fyri eftirlønir sum fyrstu ferð koma fyri 1. januar - 31. desember 2009. 1. januar 2010 lækkar viðbótin 80% fyri eftirlønir sum fyrstu ferð koma fyri 1. januar - 31. desember 2010. Viðbótin verður í tíðarskeiðnum 1. januar 1997 til 31. desember 2003 javnað samb. § 26, stk. 1.
Stk. 4. 4) Eftirløntir tænastumenn, sum ikki hava fylt 67 ár fáa til teir fylla 67 ár fyri hvørt eftirlønarár árliga viðbót, sum hjá giftum er 1/37 av kr. 29.419,44 og hjá støkum kr. 37.020,72.
Stk. 5. 2) Søkir tænastumaður um uppsøgn aftan á at hava fylt 60 ár, verður eftirlønin lækkað í mun til tíðina, sum eftir er, til hann fyllir 67 ár ella røkkur ein lægri aldur, tá ið hann í seinasta lagi skuldi verið uppsagdur. Lækkingin av eftirløn verður útroknað, samstundis sum eftirlønin verður útroknað og javnað eftir § 26.
Stk. 6. 2) Reglurnar í §§ 31-33 í løgtingslóg um tænstumenn landsins koma í nýtslu viðvíkjandi frádráttinum eftir 2. stk.
§ 7. Tænastumaður undir 60 ár, hvørs vinnuføri er minkað niður í ein triðing ella minni av fullum vinnuføri og sum fær uppsøgn av hesi grund, hevur rætt til eina eftirløn, sum ásett verður við tí eftirlønaraldri sum grundarlag, ið hann vildi fingið við framhaldi í tænastuni til ta tíð, tá ið hann skuldi fingið uppsøgn vegna aldur.
Stk. 2. Í samband við skipan í tænastumannastarv kann tó tilskilast, at starvið í nærri ásetta tíð ikki hevur rætt til eftirløn eftir 1. stk., um so er at uppsøgn úr starvinum fer fram vegna brek, sum longu er prógvað við setanina.
§ 8. Fær tænastumaður uppsøgn vegna óarbeiðsføri, sum kemur av at hann hevur fingið løst í starvinum, sum gevur rætt til at krevja endurgjald eftir lóggávuni um vanlukkutrygging, kann hann krevja ta egineftirløn, ið er galdandi fyri ein eftirlønaraldur upp á 37 ár.
Stk. 2. Hevur tænastumaður í grovum ósketni ella í fyllskapi verið sær úti eftir løstinum ella stórliga gjørt sítt til hansara, kann landsstýrið gera av, at hækkað eftirløn eftir 1. stk. skal detta burtur ella skerjast.
§ 9. Verður eftirløntur tænastumaður, sum hevur fingið uppsøgn vegna óarbeiðsføri, aftur arbeiðsførur, hevur hann, um so er at hann ikki hevur fylt 60 ár, skyldu til at lata seg seta aftur í sítt fyrra starv ella annað hóskandi starv, sum hann innan uppsøgnina hevur skyldu at taka við.
Stk. 2. Ber tænastumaður, sum hevur fingið uppsøgn vegna heilsubrek, seg hóast kravdur undan at útvega tílíka heilsuupplýsing, sum í § 31 nevnt ella lýkur hann ikki skyldu sína eftir 1. stk., verður eftirlønin steðgað, og reglurnar í §§ 23-25 koma í nýtslu. Tá eftirlønaraldurin verður uppgjørdur, telur tíðin við, sum hann hevur fingið eftirløn.
§ 10. Eftirlønin verður steðgað, um so er at tænastumaður aftur fær starv, sum eftir reglunum í § 4 telur við í eftirlønaraldrinum. Við seinni uppsøgn vegna eftirlønargrund hevur avvarðandi rætt til í minsta lagi líka stóra eftirløn sum tann steðgaða eftirlønin.
Kapitul 3.
Hjúnafelagseftirløn.
§ 11. Hjúnafelagið eftir tænastumann, sum doyr aftan á at hava fingið minst 3 árs eftirlønaraldur, ella sum í deyðsstundini fekk eftirløn, hevur rætt til hjúnaeftirløn, uttan so at tey giftust á deyðastrá ella aftan á at deyði hjúnafelagin hevði fylt 60 ár ella var uppsagdur við rætt til eftirløn eftir kapitul 2.
Stk. 2. Hjúnafelagi eftir tænastumann, sum umkemst í røking av sínum starvi ella er deyður av skaðatilburði í starvinum, hevur tó hóast starvstíð hjúnafelagsins rætt til hjúnaeftirløn.
§ 12. 2) Hjúnafelagaeftirlønin er fyri hvørt ára eftirlønaraldur 74% av egineftirlønini roknað eftir § 6, stk. 1 og 3.
Stk. 2. 4) Eftirløntum hjúnafeløgunum undir 67 ár verður veitt viðbót fyri hvørt eftirlønarárið sum er 1/37 av kr. 37.020,72.
Stk. 3. Hjúnafelagaeftirlønin verður roknað við grundarlagi í forvunna eftirlønaraldrinum hjá tænastumanninum, tó í minsta lagi við 15 ára eftirlønaraldri. Hjúnafelagaeftirløn eftir eftirløntan tænastumann, sum, tá hann doyði, fekk eftirløn eftir § 7, verður roknað eftir forvunna eftirlønaraldrinum, og løgd verða síðan aftrat árini, tænastumaðurin fekk eftirløn eftir § 7. Hjúnafelagaeftirlønin kann tó ikki verða roknað eftir einum eftirlønaraldri, sum fer uppum eftirlønaraldurin, sum tænanstumaðurin hevði fingið, tá hann fór frá vegna aldur.
Stk. 4. 2) Er hjúnafelagin deyður av skaðatilburði í starvinum, verður eftirlønin tann upphædd, ið er galdandi fyri ein eftirlønaraldur upp á 37 ár. Sama er galdandi, um so er at deyði hjúnafelagin fekk eftirløn eftir § 8.
Stk. 5. 2) Um so er at aldurin á deyða hjúnafelagnum við frádrátti av teimum árum, hjúnabandið hevur vart, fer upp um aldurin á longstlivandi hjúnafelaganum við meira enn 10 árum, verður hjúnaeftirlønin lækkað eftir 1.-2. stk. við 2% fyri hvørt ár, munurin fer upp um 10 ár.
§ 13. Um so er at eftirlivandi hjúnafelagi hjá tænastumanni hevur rætt til meira enn eina hjúnaeftirløn vegna starv, sum eftir § 4 telur við í eftirlønaraldrinum, verður bert tann hægsta hjúnaeftirlønin útgoldin.
Kapitul 4.
Barnaeftirløn v.m.
§ 14. Eftirløntur tænastumaður hevur rætt til barnaeftirlønarviðbót fyri børn síni.
Stk. 2. Doyr tænastumaður ella eftirløntur tænastumaður, hava børn hansara rætt til barnaeftirløn.
Stk. 3. Rætturin eftir 1. og 2. stk. umfatar eisini stjúkbørn, sum hava havt uppihald í felagsheiminum.
Stk. 4. Fyri hvørt barn kann bert útgjaldast ein veiting eftir 1.-3. stk. Eru treytirnar í 1. og 2. stk. loknar samstundis, fer útgjalding fram eftir 2. stk.
§ 15. 2) Barnaeftirlønarviðbót er kr. 23.464,- fyri hvørt barnið. Barnaeftirløn til foreldraleys børn er kr. 46.863,- árliga fyri hvørt barnið.
Stk. 2. Barnaeftirlønarviðbót í samband við egineftirløn og barnaeftirløn í samband við hjúnaeftirløn kann tó ikki fara upp um eftirløngevandi lønarinntøkuna. Tað sama er galdandi um barnaeftirlønir til eftirsitandi børn tænastumansins tilsamans.
§ 16. 2) Rætturin til barnaeftirløn og barnaeftirlønarviðbót eftir § 14 varir til barnið fyllir 21 ár.
Kapitul 5.
Serreglur.
§ 17. Tá tænastumaður fær uppsøgn aftan á at hava fylt 60 ár, men áðrenn hann fyllir 70 ár vegna tess, at hann hevur rokkið tað aldursmark, sum er galdandi fyri avvarðandi starv, verður eftirlønin fyrisett eftir § 6 og § 12 við tí eftirlønaraldri sum grundarlag, sum hann vildi fingið við at starvast til 70 ára aldur.
§ 18. 1) Landsstýrið kann avgera at statsborgarar úr hinum norðanlondunum, sum starvast innan tað í § 1, 1. stk. nevnda øki eftir tilsvarandi treytum sum tænastumenn, verða viðgjørdir eftir reglunum í hesi lóg hvat eftirløn viðvíkur.
Kapitul 6.
Eftirsitiløn.
§ 19. Hjúnafelagið eftir tænastumann, sum í deyðsstundini fekk løn ella eftirløn, hevur rætt til eftirsitiløn, uttan so at hjúnabandið var slitið við skilna. Situr eingin hjúnafelagi eftir, men børn við barnaeftirlønarrætti, hava hesi rætt til eftirsitiløn.
Stk. 2. Eftirsitiløn eftir persón, sum í deyðsstundini hevði rætt til hjúnaeftirløn sambært hesa lóg, fellur til tey børn hjá avvarðandi, sum hava rætt til barnaeftirløn eftir hjúnafelagan, sum doyði fyrst.
Stk. 3. Doyr tænastumaður uttan at hjúnafelagi ella børn við barneftirlønarrætti sita eftir, hevur búgvið rætt til eftirsitiløn.
§ 20. Eftirsitilønin um mánaðin er tann sama sum síðst útgoldna lønarinntøka ella eftirløn.
§ 21. Rætturin til eftirsitiløn varir í 3 mánaðar eftir andlátið, samb. tó 2. og 3. stk.
Stk. 2. Er deyði tænastumansins ein beinleiðis avleiðing av skaðatilburði í starvinum, varir rætturin til eftirsitiløn eftir § 19, 1. stk. í 12 mánaðar.
Stk. 3. Rætturin hjá hjúnafelaga til eftirsitiløn eftir tænastumann, sum er deyður áðrenn hjúnafelagin eftir § 11 fær rætt til hjúnaeftirløn, varir í 9 mánaðar.
§ 22. Doyr hjúnafelagin, sum hevur rætt til eftirsitiløn, áðrenn eftirlønarskeiðið er úti, fáa børnini hjá fyrst deyða við barnaeftirlønarrætti tann partin av eftirsitilønini, sum ikki er útgoldin áðrenn andlátið. So leingi henda eftirsitilønin verður útgoldin børnunum, hava hesi ikki rætt til eftirsitiløn eftir § 19, 2. stk.
Stk. 2. So leingi longstlivandi hjúnafelagi hevur rætt til eftirsitiløn, fer eingin útgjalding fram av hjúnaeftirløn ella av barnaeftirløn til børnini við barnaeftirløn hjá longstlivandi hjúnafelaga.
Stk. 3. Barnaeftirløn til børn, sum hava rætt til eftirsitiløn sambært § 19, 1. stk., verður ikki útgoldin so leingi rætturin til eftirsitiløn varir. Í førum, har barnaeftirlønin er størri enn eftirsitilønin, fæst tó barnaeftirløn í staðin fyri eftirsitiløn.
Kapitul 7.
Útsett eftirløn.
§ 23. Tænastumaður, sum hevur vunnið í minsta lagi 3 ára eftirlønaraldur, og sum fer úr starvinum uttan rætt til eftirløn eftir § 2, hevur rætt til eina eftirlønarsamsýning, sum svarar til eina egineftirløn, roknað eftir § 6, 1. stk., sambr. § 26, við eftirlønaraldri og lønarinntøku hansara við fráfaring sum grundarlag (útsett eftirløn). Hetta er ikki galdandi, um tænastumaðurin fer í annað starv, sum telur við í eftirlønaraldri hansara eftir § 4.
Stk. 2. Útsett eftirløn verður útgoldin tænastumanni frá 1. í mánaðinum aftan á at hann hevur fylt 67 ár. Verður hann aftan á fráfaringina óarbeiðsførur og fær rætt til almenna avlamispensjón, verður eftirlønin frá sama mundi útgoldin sum avlamispensjón.
Stk. 3. Rætturin til útsetta eftirløn heldur uppat, um so er at avvarðandi aftur verður settur í eitt starv, har starvstíðin eftir § 4 kann roknast upp í eftirlønaraldur hansara.
§ 24. 2) Doyr persónur, sum hevur rætt til útsetta eftirløn, hevur hin hjúnafelagin rætt til eina eftirløn, sum er 2/3 av tí eftirløn, sum hin deyði hevði rætt til. Hetta er ikki galdandi, um tey giftust á deyðastrá ella aftan á at hin deyði hevði fylt 60 ár.
Stk. 2. Eftirløn eftir 1. stk. verður útgoldin frá 1. í mánaðinum aftan á andlátið.
Stk. 3. 2) Til hjúnafelaga undir 67 ár verða veittir 2/3 av teirri í § 6, stk. 3 nevndu viðbót
§ 25. Doyr persónur, sum hevur rætt til útsetta eftirløn, hava børnini frá 1. í mánaðinum aftan á andlátið rætt til eina eftirløn, sum fyri hvørt barnið er 10% av eftirlønini, sum hin deyði hevði rætt til. Um so er at hjúnaeftirløn ikki verður útgoldin, er eftirlønin fyri hvørt barnið 20% av tí útsettu eftirlønini.
Stk. 2. Eftirløn eftir 1. stk. í samband við eftirløn til hjúnafelaga kann tó ongantíð verða størri enn eftirløn eftir § 23. Sama er galdandi fyri samlaðu eftirlønina til eftirsitandi børn.
Stk. 3. Rætturin til barnaeftirløn eftir 1. stk. varir til barnið fyllir 18 ár.
Kapitul 8.
Javning.
§ 26. 2) 5) Landsstýrismaðurin í fíggjarmálum ásetur eftir samráð við tey í § 35 í lóg um tænastumenn nevndu feløg hvussu eftirlønir og eftirsitilønir skulu javnast.
Stk. 2. 2) 3) 5) 4) Til fólkapensjónsgrundupphæddirnar koma ájavnt fólkapensjónsgrundupphæddirnar pr. 31. desember í 2015, verða viðbøturnar í § 6, stk. 4 og § 12, stk. 2 ikki javnaðar. Eftir hetta verða viðbøturnar í § 6, stk. 4 og § 12, stk. 2 javnaðar á sama hátt, sum fólkapensjónsgrundupphæddin verður javnað.
(Strikað)
Kapitul 10.
Ymiskar reglur.
§ 30. Landsstýrið avger, um persónar, sum koma undir reglurnar í § 1, 1. stk., lúka treytirnar fyri at fáa veitingar eftir hesi lóg.
Stk. 2. Avgerðir, sum eftir hesi lóg byggja á eina heilsumeting, verða tiknar aftan á ummæli frá lækna.
§ 31. Til nýtslu í avgerðum, sum eftir hesi lóg byggja á eina heilsumeting, kann landsstýrið krevja tílíkar upplýsingar um heilsuna, sum tað heldur vera neyðugar og harafturat krevja, at viðkomandi gevur seg undir serstakar kanningar, møguliga við innlegging á sjúkrahús til kanningar.
§ 32. Landsstýrið fyrisetir nærri reglur um útgjalding av veitingum eftir hesi lóg.
Stk. 2. Eftir reglum, sum landsstýrið ásetir, kunnu rættindishavarar geva transport upp á veitingar eftir hesi lóg til lánistovnar, sum landsstýrið góðkennir.
Stk. 3. Veitingar eftir hesi lóg, sum ikki eru útgoldnar, kunnu rættindishavarar ikki avhenda, pantseta ella á annan hátt ráða yvir, við undantak av tí í 2. stk. nevnda føri.
Kapitul 11.
Fremjingar og fyribils reglur.
§ 33. Henda lóg kemur í gildi samstundis sum løgtingslóg um tænastumenn landsins og er galdandi frá sama mundi.
Stk. 2. Viðvíkjandi avtøku av higartil galdandi lóggávu um eftirløn tænastumanna v.m. galda reglurnar í § 44 í løgtingslóg um tænastumenn landsins.
§ 34. Eftirlønaraldurin hjá teimum tænastumonnum, sum settir eru áðrenn henda lóg kemur í gildi, og sum hava fingið eftirlønaraldur eftir higartil galdandi reglum, verður, tá ið teir fáa eftirløn, umroknaður við eftirlønaraldrinum, teir vildu fingið eftir higartil galdandi reglum sum grundarlag.
Stk. 2. Umrokning eftir 1. stk. fer soleiðis fram:
Stk. 3. Tá ið serstøk viðurskifti tala fyri, kann landsstýrið aftan á ummæli frá lønarráðnum áseta, at arbeiði frammanundan skipan í starv sum tænastumaður, verður tikið við í útrokningini av eftirlønaraldri eftir higartil galdandi reglum, um tílíkt arbeiði er avrikað í starvi innan tað í tilskilaða øki aftan á 30 ára aldur.
Stk. 4. Eftirlønaraldur eftir 1.-3. stk. verður tó ikki nýttur sum grundarlag undir útrokning av eftirløn, um so er at tænastumaðurin eftir hinum reglunum í lógini hevur fingið ein hægri eftirlønaraldur.
§ 35. Hjá tænastumonnum, sum settir eru við ongum eftirlønaraldri, áðrenn henda lóg kemur í gildi, verður starvstíðin áðrenn lógin kemur í gildi roknað upp í eftirlønaraldurin eftir reglunum í § 4, um so er at vanligt eftirlønargjald eftir higartil galdandi reglum verður eftirgoldið fyri viðroknaðu tíðina.
§ 36. Tænastumaður, sum fer úr starvinum uttan at hava rætt til eftirløn eftir § 2, kann í staðin fyri at varðveita rætt til útsetta eftirløn eftir §§ 23-25, krevja at fáa útgoldið eftirlønargjald eftir § 5, 2. stk. í løgtingslóg nr. 1. frá 25. februar 1953 fyri starvstíð sína áðrenn henda lóg kemur í gildi.
Stk. 2. Eftirlønargjøld, sum eru afturgoldin vegna loysn úr tænastumannastarvi, skulu gjaldast aftur eftir higartil galdandi reglum, um so er at ein verður settur aftur sum tænastumaður.
§ 37. 2) Eftirlønir eftir kap. 2 og 3 og eftirinntøka av eftirløn eftir kap. 6, sum byrjað er at útgjalda innan 31. desember 1996, verða umroknaðar pr. 1. januar 1997 eftir reglunum í § 6 ávikavist § 12, stk. 1 og 2.
Stk. 2. Tænastumonnum, sum eru eftirløntir eftir hesi lóg 31. desember 1996, og eftirlønarútrokningin eftir § 6 ávikavíst § 12, stk. 1-2 førir við sær niðurgongd í eftirlønini, verður veitt ein persónlig viðbót, sum er munurin millum eftirlønina eftir higartil galdandi reglum og eftirlønina roknaða eftir § 6 ávikavist § 12, stk. 1-2.
§ 38. 2) Reglurnar í § 37 eru somuleiðis galdandi fyri eftirlønir, sum verða útgoldnar grundað á eftirlønarrætt, sum fyrstu ferð uppstendur í tíðarskeiðnum 1. januar 1997 - 31. desember 2003.
§ 39. 2) Eftirlønir, sum verða útgoldnar grundaðar á eftirlønarrætt, sum fyrstu ferð kemur fyri í tíðarskeiðinum 1. januar 2004 til 31. desember 2006 verða roknaðar eftir reglunum í § 37, tó soleiðis at persónliga viðbótin verður ásett við grundarlagi í viðbótini 1. januar 2004.
Stk. 2. Eftirlønir, sum verða útgoldnar grundaðar á eftirlønarrætt, sum fyrstu ferð kemur fyri í tíðarskeiðnum 1. januar 2007 til 31. desember 2007 fáa útgoldið eftirløn eftir reglunum í stk. 1, tó soleiðis at persónliga viðbótin 1. januar 2007 lækkar 20%.
Stk. 3. Eftirlønir, sum verða útgoldnar grundaðar á eftirlønarrætt, sum fyrstu ferð kemur fyri í tíðarskeiðnum 1. januar 2008 til 31. desember 2008 fáa útgoldið eftirløn eftir reglunum í stk. 1, tó soleiðis at persónliga viðbótin 1.januar 2008 lækkar 40%.
Stk. 4. Eftirlønir, sum verða útgoldnar grundaðar á eftirlønarrætt, sum fyrstu ferð kemur fyri í tíðarskeiðnum 1. januar 2009 til 31. desember 2009 fáa útgoldið eftirløn eftir reglunum í stk. 1, tó soleiðis at persónliga viðbótin 1. januar 2009 lækkar 60%.
Stk. 5. Eftirlønir, sum verða útgoldnar grundaðar á eftirlønarrætt, sum fyrstu ferð kemur fyri í tíðarskeiðnum 1. januar 2010 til 31. desember 2010 fáa útgoldið eftirløn eftir reglunum í stk. 1, tó soleiðis at persónliga viðbótin 1. januar 2010 lækkar 80%.
§ 40. 2) Reglurnar í §§ 37, 38 og 39 eru bert galdandi fyri tænastumenn, settir í starv eftir løgtingslóg nr. 31 frá 5. juli 1971 við seinni broytingum innan 31. desember 1996.
§ 41. 2) Viðbøturnar eftir § 37 og § 38 verða javnaðar sambært reglunum í § 26.
Stk. 2. 4) Til fólkapensjónsgrundupphæddirnar koma ájavnt fólkapensjónsgrundupphæddirnar pr. 31. desember í 2015, verður samskipanarfrádrátturin óbroyttur.
1) Broytt við løgtingslóg nr. 74 frá 13. juni 1995.
2) Broytt við løgtingslóg nr. 24 frá 14. mars 1997.§ 2 í hesi løgtingslóg er soljóðandi: ”Henda lóg kemur í gildi 1. januar 1997, og samstundis fer danski teksturin í løgtingslóg nr. 32 frá 5. juli 1971 við seinni broytingum úr gildi.”
3) Broytt við løgtingslóg nr. 40 frá 5. mai 1987.
4) Broytt við løgtingslóg nr. 35 frá 15. apríl 2016, har § 2 ljóðar soleiðis: ”Stk. 1. Henda løgtingslóg kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd. Stk. 2. § 1, nr. 3 hevur tó virknað frá 1. februar 2016.”
5) Broytt við løgtingslóg nr. 42 frá 27. mars 1990.


text:
Dawn Wiener er ein smæðin, ódámlig 12 ára gomul genta úr 7.flokki, einasti vinur hennara er lítlið Ralphy úr 5.flokki, tey bæði hava eitt klubhús úti í havanum hjá Dawn og teimum har tey fortelja hvørjum øðrum dusmál.
Eldri beiggi hennara Mark er ein nasagjarvur high school nørdur, sum spælir klarinet í einum bólki, við flotta Steve Rodgers, ið er dreyma prinsurin hjá Dawn, hon biður hvørt kvøld til Vár Harra at tey skulu finna saman.
Systurin Missy gevur hana pest, hon er forkela og hevur snúra mammuna um lítlafingurin.
Ein ótangi úr hennara flokki - Brandon, høttir hana við at neyðtaka hana, hóast alt gerast tey par til endans.
Hetta kann væl ljóða sum ein barnagtigur rotin filmur, og ta∂ er hann uttan iva eisini, men hann er gó∂ur hóast alt.
Filmurin Welcome To The Dollhouse var spældur inn í 1995.


text:
ISBN/ISSN
ISBN skrivstova
Landsbókasavnið umsitur føroysku ISBN skipanina
ISBN-skrivstovan á Landsbókasavninum umsitur føroysku ISBN-skipanina, og tað er higar, útgevarar skulu venda sær, um teir ætla at skráseta seg sum ISBN-forlag við egnari ISBN-umsiting. Er talan um stakar útgávur frá útgevara, sum ikki hevur egna ISBN-umsiting, eigur viðkomandi at venda sær til Bókamiðsøluna á tel. 313756 at fáa støk ISBN-nummur.
ISSN-skipanin verður Føroya vegna umsitin av donsku ISSN-skrivstovuni á Kongaliga bókasavninum í Keypmannahavn, ISSN Danmark.
ISBN og talgilt tilfar
Alt fleiri bøkur og tíðarrit verða útgivin sum talgilt tilfar. Talgildar útgávur verða javnsettar við prentaðar útgávur og skulu tí hava sítt egna ISBN. Er talan um útgávur í fleiri ymsum sniðum, skal hvør útgáva eisini hava sítt egna ISBN. Við øðrum orðum: hvør útgávuháttur (prentað, talgilt, innlisið tilfar o.s.fr.) og hvørt útgávusnið (pdf, html o.s.fr.) krevur sambært altjóða ISBN-reglunum sítt egna ISBN.
Lesið meira ISBN-skrivstovuna
Tak ISBN-skrásetingarblað niður


text:
Vladimir Lenin
Vladimir Iljitj Lenin (russiskt: Bлaди́Mиp Илbи́ч ЛéHиH, upprunaliga Vladimir Iljitj Uljanov, Bлaди́Mиp Илbи́ч yлbяHoB, 22. apríl 1870 – 21. januar 1924) var ein sovjetiskur statsleiðari í tíðarskeiðnum 6. november 1917 – 21. januar 1924 og ein týdningarmikil marxistiskur revolutionerur teoretikari, hvørs íkast til ta marxistisku teoriina verður nevnt leninisma (av hesum: marxistisk-leninisma). Navnið Lenin er tað revolutionera dulnevni, sum Vladimir Uljanov er best kendur undir. Hann brúkti hetta navnið fyrstu ferð í 1901, og tá brúkti hann eisini fornavnið Nikolaj. Seinni undir hansara politisku stórheitstíð bleiv hann nokk mest kendur undir sínum almenna for- og faðirsnavni: Vladimir Iljitj Lenin. Sjálvt navnið Lenin er eftir øllum at døma komið av tí sibirisku ánni, sum nevnist Lena.
Lenin verður sæddur sum høvuðsmaðurin handan russisku kollveltingina og stovnarin av tí sovjettisku tjóðini, sum undir kalda krígnum var ein av tveimum stórveldum heimsins. Hann skrivaði rættiliga nógv, umleið 15 000 normalsíður liggja eftir hann, mest um kollveltingina. Eftir kalda kríggið blivu nógvar standmyndir av Lenin knústar sundur, bæði í Sovjetsamveldinum og í Eysturevropa.


text:
Áheitan at atkvøða til Tórshavnar Ungdómsráð
Meðan valdysturin leikar í til Tórshavnar Ungdómsráð, fari eg við hesum skrivi at heita á øll ung í Tórshavnar Kommunu um at atkvøða til valið. Ungdómsvalið verður dagarnar 24.-28. mars 2014, og fer atkvøðugreiðslan fram á netinum.
15 framskygdir unglingar við hugsjónum og ábyrgdarkenslum hava valt at stilla upp til Tórshavnar Ungdómsráð, og hava tey øll ymisk mál tey ynskja at arbeiða fyri. Felags fyri øll er, at tey ynskja at styrkja røddina hjá teimum ungu í Tórshavnar Kommunu. Í Unga Tjóðveldinum eru vit sera fegin um, at ungdómurin nú veruliga far eina rødd í landsins størstu kommunu og meta vit, at hetta hevur fleiri týdningar. Ein týdningur er, at ungdómurin nú verður hoyrdur umframt, at ungdómurin av tí sama fær betri kor í kommununi frameftir. Ein annar týdningur er, at ung undir 18 ár nú eisini kunnu royna at atkvøða og stilla upp og kann hetta møguliga føra til, at valaldurin til kommunu og løgtingsval lækkar.
Eisini er sera hugaligt, at valið fer fram á netinum. Ungdómurin brúkar nógv netið og er hetta góður máti at raka okkum ungu á. Hetta kann eisini prógva, at vit eiga at kunna brúka netið til eitt nú fólkaatkvøður og løgtingsval. Beinleiðis fólkaatkvøður kundu verið framdar á netinum, soleiðis at tað er skjótt og lætt hjá fólki at atkvøða. Arbeiðsplássini, har teldur ikki eru, skuldu fingið teldur til høvi og hevði hetta skjótt verið spart innaftur. Ungdómsráð og fleiri fólkaatkvøður kundu avgjørt styrkt um fólkaræði og vóna vit, at aðrar kommunur gera líknandi ungdómsráð.
Eg vil við hesum heita á øll ung ímillum 14-22 ár um at lesa meiningarnar hjá valevnunum, og atkvøða fyri persóninum, tú heldur vera skilabest. Tey skulu umboða okkum ungu í Tórshavnar Kommunu, og er tað týdningarmikið, at nógv fólk geva valinum ans.
Gott val og góða eydnu til valevnini!
Vegna Unga Tjóðveldið
Tráin Petursson Nónklett
20-03-2014


text:
So dagar tjóðskapurin undan og øll, sum eiga eina flaggstong vinda Merkið á stong. Tað er ólavsøka í Havn, gestir koma á gátt og tú hittir vinfólk, sum tú ikki hevur sæð leingi. Øll siga sum við ein munn: "Vælkomin á ólavsøku!"
Einasta hervirkið føroyinga, Skansin, er víggirdur av fløggum og væl røkti bøurin stendur skærur í skarpa dagsljósinum. Hóast skaddan sæst yvir Reynið, er Havnin til reiðar at taka móti fólki. Klokkan nærkast tvey og alt andar av ólavsøku.
Innan vit fara um peningagyrðingarnir hjá kappróðrarfólkinum, støkka vit inn á gólvið hjá íslendska aðalkonsulinum, Albert Jónsson og frú, sum hava boðið til ólavsøkumóttøku í Fútastovu. Eitt vakurt hús við sjáldsamum niðurlendskum kaklum á vegginum. Men í dag var tað í størri mun borðið enn veggurin, ið hugtók við altskyns íslendskum spritubitum. Eg helt meg til sushisnerkta sildrekatvøstið og lat havkallin liggja, hóast Albert forsikraði at hann var av tí mildasta. Angin av amoniakki og mongdirnar av Svartadeyða, ið skuldu skola hann niður, var mær ov mikið. So spritubitin við sildrekatvøsti var perfektur til dagin og vegin.
Úr Fútastovu lá leiðin út í Gongina og inn um gyrðingina hjá kappróðrafólkinum, sum vil hava sjúti krónur fyri eitt gult ferðapass. Men gakk, teir tóku ikki kort, og eingin okkara hevði nóg mikið av kontantum. Tað var lort. Har gjørdist einki uttan at fara niðan í bankan at prenta pengar. Men gakk, har var automatin óvirkin, so nú var illa stætt, hvørki sjálvtøka og enn minni nøkur pekunier neyðtøka. Eina sovorna, eina neyðtøku, mugu bankarnir fara at gera seg út við til næstu ólavsøku. Tí øll tey ovurhonds mongu skonkistøðini úti á vegnum taka heldur ikki kort, men bara reiðan pening, akkurát sum barónarnir á Meksikomarkinum. Greitt er at vit eru á einum avgerandi marki millum gamla kontantsamfelagið og framtíðarinnar pengaleysa samfelag, har alt er bundið at einum persónligum korti at strúka tilverunnar lættleika ígjøgnum.
Á kappróðrarøkinum, undir Landshandilinum, hevði Brynhild Næs Petersen úr Fuglafirði innrættað seg í einum konteynara við verkætlanini Café Pantopia. Endamálið er at skapa samband millum hesa kafé og eina aðra á Norðurbryggjuni í Keypmannahavn. Fleiri nýttu høvið at ynskja vinum eina góða ólavsøku, álinju, úr kontenyaranum hjá Brynhild undir Kjallara í Havn.
So er kappróðurin byrjaður og allir teir vøkru bátarnir strúka framvið Vippuni og út á vágna. Í øllum støddum og litum kappast dreingir og gentur um føroyameistaraheitið meðan áskoðararnir fylgja við úr Tinganesi og út á Molan, sum er opin hóast Schengenkrøv um tað mótsætta. Og øll hava útvarpið frá. Hóast tú við egnum eygum hyggur beint at bátunum, so er tað líkasum ein siður at hoyra eitt buldrandi útvarp afturvið kappróðurinum og staðfesta, at tú sá rætt, tá byrsan brast fyri besta bátinum.
Ólavsøkan er litføgur og mangir útlendingar nýta høvið at avmynda húskið og vinfólk í føroyskum karmi, sum hesin íslendingur niðanfyri, umborð á Jóhonnu, ið liggur í krókinum uttanfyri Bursatanga við Eystaru Bryggju.
Eftir kappróðurin er tað matur og drekka. Fyrst og fremst føroyskur matur, sum turr grind og turt kjøt, frá Peturi á Brekkuni í Vági, sum Annika sæst skera á terassuni við útsýni yvir Nólsoyarfjørð. Og so ein snapsur av rætta slagnum, sjálvandi. Gestir koma á gátt, og onkran hevur tú ikki sæð í mong ár, teirra millum Anton av Toftum og Hildibrandur úr Tjørnuvík. Havi fyrr sagt alment at hann er Føroya stuttligasti maður, Hildubrandur. Tað standi eg við enn.


text:
Lógir
§ 1. Navn og heimstaður
Navn felagsins er Stuðlafelagið NEISTIN, og heimstaður felagsins er Tórshavn.
§ 2. Endamál
Endamál felagsins er at stuðla Hondbóltsfelagið Neistan.
§ 3. Limaskapur
Limaskapur er opin fyri øllum viðhaldsfólkum Neistans og fæst við at venda sær til nevnd felagsins, góðkennast av nevndini, og gjalda limagjald. Fyri at hava luttøku- og atkvøðurætt á aðalfundi felagsins, skal viðkomandi vera skrásettur sum limur í minsta lagi 1 mánaða undan aðalfund.
§ 4. Skipan
Hægsti mynduleiki felagsins er árligi aðalfundurin, ið hildin verður sambært §5 í seinasta lagi 3 mánaðir eftir roknskaparenda. Boðað verður til fundar 14 dagar frammanundan, antin við brævi ella við lýsing. Fundarskráin verður fráboðað saman við fundarboðunum. Avgerðir á aðalfundi og eykaaðalfundi verða gjørdar við vanligum meirluta. Fundurin avger, um atkvøðugreiðslan skal vera skrivlig ella við handsupprættan.
Roknskaparár felagsins gongur frá 1. mai til 30. apríl.
§ 5. Aðalundurin
Aðalfundurin verður hildin eftir hesi skrá:
- Val av fundarstjóra og skrivara.
- Formaðurin/-kvinnan greiðir frá farna ári.
- Grannskoðaður roknskapur verður lagdur fram til samtyktar.
- Møgulig uppskot frá nevndini og/ella limum felagsins.
- Val av nevnd og 2 tiltakslimum. Nevndin telur 5 limir. Annaðhvørt ár verða valdir 2, og annaðhvørt 3. Nevndarlimur í Stuðlafelagnum Neistanum kann ikki vera valdur nevndarlimur í Hondbóltsfelagnum.
- Val av grannskoðara og tiltaksgrannskoðara.
- Ymiskt.
§ 6. Nevndin
Nevndin skipar seg sjálv, tá ið aðalfundurin er av, við formanni/-kvinnu, skrivara og kassameistara. Nevndin ásetur sjálv arbeiðssetning fyri virksemi sínum.
§ 7. Eykaaðalfundur
Boðað verður til eykaaðalfundar, tá ið meirlutin av nevndini ella 10 limir biðja um tað.
§ 8. Lógarbroytingar
Lógarbroyting kann bert fara fram á aðalfundi ella á eykaaðalfundi. Fyri at fáa gildi skal lógarbroyting vera samtykt av minst 3/4 av limunum møttir á aðalfundi.
§ 9. Uppathald
Til at taka felagið av krevst samtykt á aðalfundi. Í minsta lagi helvtin av limum felagsins skulu vera møttir á fundi, og í minsta lagi 3/4 av møttum limum skulu atkvøða fyri at taka felagið av. Heldur felagið uppat, fella møguligar ognir felagsins til Hondbóltsfelagið Neistan.
Soleiðis broyttar og góðkendar á ársaðalfundi 27. juni 2014.


text:
KJ søkir lærlingar
4 lærlingar til KJ
KJ á Kambsdali skal nú seta 4 lærlingar. Tríggjar til verkstaðið, og ein til goymsluna
Ert tú ágrýtin og hevur áræði, so ert tú væl á veg. Hevur tú so eitt gott høvd afturat, umframt hendur, sum eru skrúvaðar rætt á, so ert tú kanska tann, sum vit leita eftir.
KJ er eitt dynamiskt virki, sum tænir bæði fiski- og alivinnuni og byggi- og flutningsvinnuni. Sum lærlingur í KJ fært tú eina góða byrjan í føroyska vinnulívinum.
Læruplássini sum maskinsmiður
Lærutíðin er 4 ár, men kann styttast, um tú hevur tikið SIT ella líknandi skúlaskeið.
Vilt tú vita meira, so ert tú vælkomin at spyrja. Umsóknir og spurningar um læruplássini sum maskinsmiður skulu sendast til Eyðun Ryggshamar á eydun@kj.fo, ella Áka Sørensen á aki@kj.fo. Tú kanst eisini spyrja teg fyri á tel. 588812 ella á 588818
Læruplássið sum goymslu/logistikkatstøðingur
Lærutíðin er 3 ár um tú hevur FHS, og 2 ár um tú hevur HH.
Umsóknir og møguligir spurningar um læruplássið til goymsluna kunnu sendast til Petur Poulsen, goymsluleiðara á pepo@kj.fo. Spurningar eru eisini vælkomnir á tel. 588830.
Umsóknarfreistin er mikudagin 9. mai kl. 16
Vit gleða okkum at frætta frá tær.


text:
Gakk ella renn fyri heilsuna 2018
16. Mai 2018
Nú leygardagin 19.mai kl. 11.00 byrjar sera vælumtókta árliga afturvendandi tiltakið "Gakk ella renn fyri heilsuna", sum í ár eitur "Gakk ella renn fyri heilsuna...
les meir
22. Føroya Bjór renningin verður 2. juni 2018
08. Mai 2018
22. Føroya Bjór Renningin í miðbýnum. Leygardagin 2. juni kl. 11.00 skipar Treysti fyri árligu Føroya Bjór renningini, sum er fyri bæði børn og vaksin....
les meir
Úrslit NS hálvmaraton 2018
07. Mai 2018
Úrslit NS hálvmaraton 2018Úrslit FM hálvmaraton 2018Úrslit NS motiónsrenning 2018Úrslit NS barnarenning 2018Myndir sum Jóannes Poulsen hevur tikið eru at síggja á Facebook síðuni hjá...
les meir
Fyrilestur við Henrik Jørgensen og Anna Holm
29. Apr 2018
Til NS hálvmarathon fáa vit vitjan av Henrik Jørgensen og dóttrini Anna Holm.Tey koma at hava ein áhugaverdan fyrilestur í Klaksvík og luttaka í NS...
les meir
NS hálvmaraton Klaksvík 2018
28. Apr 2018
Aftur í 2018 skipar Treysti fyri FM í hálvmaraton í Klaksvík. Treysti hevur høvuðsstuðul, sum er Norðoya Sparikassi, og tí verður heitið á kappingini: NS...
les meir
Aftur ein væleydnað Silvarenning
02. Apr 2018
Treysti skipaði fyrrapartin leygardagin 31. mars 2018 fyri árligari Silvarenning í Klaksvík, har omanfyri 70 rennarar luttóku, og var harav meginparturin børn. Líkindini at...
les meir
Treysti stuðlar Sclerosufelagnum
20. Mar 2018
Kom og renn fyri sclerosu í Klaksvík. Øll eru vælkomin ! leygardagin 5. mai 2018 kl. 14.00. Børn, ung og vaksin – kom og...
les meir
Silvarenningin 2018
12. Mar 2018
Leygardagin 31. mars kl. 11.00 skipar Treysti árligu Silvarenningini. Treysti hevur seinnu árini skipað fyri renning í ber navnið hjá høvuðsstuðulinum hjá felagnum. Treysti hevur...


text:
Føroyskt mál
Føroyskt er høvuðsmálið í Føroyum. Føroyskt er almenna málið í Føroyum, og tað er tjóðarmál føroyinga. Harafturat verður nógv føroyskt tosað í Danmark og Íslandi. Í Føroyum tosa 48.000 fólk føroyskt, í Danmark umleið 25.000 og í Íslandi umleið 5.000, so samlaða talið av fólkum, ið duga føroyskt liggur um 75-80.000. Føroyskt er tí í altjóða høpi eitt lítið mál. Føroyskt mál hevur fýra føll og trý kyn, og grammatiski málbygningurin líkist ógvuliga nógv íslendskum, meðan orðatilfarið og í summum lutum úttalan líkist norska landsmálinum.
Venceslaus Ulricus Hammershaimb er kendur sum faðirin at skriftmáli føroyinga. Tað var hann, sum skapti okkum skriftmálið so at siga í sama líki, sum vit kenna tað í dag, og hann eigur soleiðis stóra æru fyri, at føroyingar varðveittu skriftmálið. Tað er einki at ivast í, at føroyska málið var fyri stórum hóttafalli, tá ið trúbótin uml. 1540 varð sett í gildi í Føroyum, tí tá fór prestaskúlin fyri bakka, soleiðis at kirkjumálið gjørdist danskt burturav.
Innihaldsyvirlit
- 1 Flokkan
- 2 Stavraðið
- 3 Mállæra
- 4 Málskyldskapur
- 5 Málsøga
- 6 Málføri
- 7 Frambering og staving
- 8 Teknseting
- 9 Orðalagslæra
- 10 Formlæra
- 11 Orðatilfeingi
- 12 Sannroynd
- 13 Kelduávísingar
- 14 Sí eisini
- 15 Slóðir
Flokkan
Føroyskt er eitt indo-evropeiskt mál. Føroyskt er eisini eitt norrønt mál. Tað hoyrir til Vesturnorrønu málættina (saman við íslendskum, norskum og hinum nú útdeyða norn) [1]. Vesturnorrønt, ofta eisini bara nevnt norrønt, er málið, ið talað varð í Noregi um tað mundið, norðmenn bygdu Føroyar, og nakrar øldir fram, t.e. úr 9. øld og upp til 1400. Úr hesum máli spruttu komandi øldirnar fleiri mál - føroyskt í Føroyum, norn í Hetlandi og Orknoyggjum, norskt í Noregi og íslendskt í Íslandi. Norðbúgvar, ið talaðu mál av norskari rót, búðu eisini í Grønlandi í nøkur hundrað ár, men málið doyði út við teimum móti endanum á miðøldini. Stóra broytingartíðarskeiðið úr norrønum til føroyskt er millum 1400-1600. Hetta er sama tíðarskeiðið, sum árinið úr donskum fer at gera um seg.
- (øll mál)
Stavraðið
Føroyskt nýtir latínska stavraðið við serligum norrønum serstavum. Føroyskt nýtir 29 bókstavir umframt trý samansett tvíljóð [2]. Bókstavirnir og framburður teirra:
C, Q, W, X, Z verða ikki nýttir, men finnast í summum lániorðum (eisini Ö, Ü, Å og Þ í nøvnum), men tó er skikkur at býta hesar stavir um við føroyskar stavir við somu frambering.
Teir verða flokkaðir soleiðis:
- Sjálvljóðini eru: a á e i í o ó u ú y ý æ ø
- Tvíljóðini eru: ei, ey, oy
- Hjáljóðini eru: b d ð f g h j k l m n p r s t v
Mállæra
Orðið "grammatikk", sum er okkara mállæra, stavar upprunaliga úr grikskum, har gramma merkti bókstavur. Av fyrstan tíð varð orðið nýtt um læruna at skriva og lesa. Nú á døgum er málsøkið hjá mállæruni at koma fram á og lýsa allar vanligar reglur í einum og hvørjum máli. Tey regluligu fyribrigdini finna vit á ymsum stigum. Vit kunnu tosa um lutvísar skipanir innanfyri mállærubygnaðin.
Í føroyskum, eins og í øðrum málum, finnast hol á mállæruhválvinum, t.e. regulig fyribrigdi, sum málgranskarar enn ikki hava fingið greiði á til lítar. Tá ið vit tosa, fylgja vit teimum málsligu reglunum, sum eru í okkara máli, uttan at geva okkum far um tað. Vit kunnu til dømis vera heilt óvitandi um, hvat ein grundliður er, og kortini orða setningar, har einki er galið hvørki við grundliði ella øðrum liðum. Fyri at læra mállæruna er als ikki neyðugt við bókum ella frálæru. Her er tað okkara egna máloyra, sum verður stýrt av føroysku mállæruni, sum m.a. hevur nakrar reglur um, hvussu ljóð kunnu verða sett saman til orð á føroyskum.
Málskyldskapur
Málið er nær skylt íslendskum, norn og eisini vesturnorskum [3]. Siga vit, at tað eru seks milliardir menniskju í heiminum, og tað eru 80.000 føroyingar, so er skilligt, at vit eru ein ómetaliga lítil málsligur minniluti, t.e. 1/100 promilli av jarðarinnar menniskjum tosa føroyskt. Men okkum nýttist ikki at smæðast, tí vit eiga eitt mál, ið riggar væl í flestu førum sum samskiftisamboð, og vit eiga tann fyrimunin, at vit við tí skúla, vit hava, eru før fyri at hava samskifti við norðurlendsku grannar okkara. Norskt, íslendskt, danskt og svenskt eru í ætt við okkara mál, og tað merkir, at stórur líkskapur er millum málini, hvat orðavavi og mállæru viðvíkur.
Málsøga
Føroyskt, tjóðarmálið í Føroyum, hevur sínar røtur í fornnorrøna málinum frá víkingatíðini. Í nógv ár varð føroyska málið trúðað, men doyði ikki út. Málið varð varðveitt við skaldskapi av mannamunni. Skaldskapið sum gjøgnum nógv 100 ár varð sagdur frá ættarliði til ættarlið. Við søgum, søgnum og ikki minst við kvæðunum sum hava havt ótrúliga stóran týdning fyri at málið ikki varð gloymt [4].
Hammershaimb, ættaður úr Sandavági, gav út í 1854 fyrstu føroysku mállæruna og gjørdi ta nýggju rættskrivingina. Tá fór føroyskt at taka danskt mál av ræði. Undir lestrarárunum í Keypmannahavn gjørdi Hammershaimb eina ferð heim til Føroya at vitja. Hetta var í 1841. Hann ferðast bygd úr bygd og savnar fólkaminni. Áhugaður sum Hammershaimb var fyri føroyskum máli, sá hann tíðliga, hvussu átrokandi tað var at geva út eina mállæru, skuldi skriftmálsuppskot hansara vinna fram millum fólk. Eina dagbók skrivaði hann á hesi ferð, og tað vil so væl til, at Christian Matras í 1941 gav hana út: "Færøsk Dagbog 6.7-16.8 1841".
Nakað av tilfarinum, ið Hammershaimb savnaði á hesi ferð, læt hann prenta í 1846 í danska tíðarritinum "Annaler for nordisk Oldkyndighed og Historie". Hetta vóru "Færøske folkesagn (Risi og kelling — Um skógar í Føroiun — Huldufólk) med tilføjede Bemærkninger om den færøske Udtale". Við hesum tekstum er føroyskt skriftmál lagt í eina fasta legu, sum vit, burtursæð frá nøkrum fáum broytingum, hava hildið okkum til heilt at hesum degi. Í einum stuttum inngangi greiðir hann frá um málsins søgu, og hann greiðir frá, at málsliga liggja oyggjarnar í trimum pørtum, sum hann kallar Sunnanfjarðarmál, Streymoyarmál og Norðanmál.
Í fyrstuni vóru nógvir føroyingar ikki hugaðir fyri tí føroyska málstrevinium, men tjóðskaparhugin vann sigur, og nú hevur føroyskt fingið somu rættindir sum danskt mál, og er, formelt, høvuðsmálið. Men nógvir halda at einans føroyskt eigur at verða nýtt í almennum viðurskiftum. Hetta er t.d. støðan hjá loysingarmonnum, t.e. teir, ið vilja hava landið leyst frá Danmark politiskt, soleiðis halda eisini nógv onnur.
Málføri
Markini millum føroysku bygdamálini ella málførini eru rættiliga týðilig. Slík mark nevnast í mállæru málførismark ella við fremmandum orði diagloss. Eitt slíkt málførismark er teknað inn í kortið høgrumegin. Tað vísir, hvar markið gongur millum t.d. úttaluna av "ei" og "oy". Í Føroyum finnast nógv ymisk málføri: suðuroyarmál, sandoyarmál, nólsoyarmál, havnarmál, eysturoyarmál, vágamál og norðoyamál. Flestu okkara hava eitt mál, sum sermerkist við einum ella øðrum bygdarmáli. Skriftmálið er nakað annað, sjálvt í einum so lítlum øki sum Føroyum. Tað er felags fyri fólkið í einum landi við ólíkum málsligum viðurskiftum. Eingin skrivar, júst sum tosað verður. Tí er neyðugt at fáa frálæru í hesum serliga felags máli.
Somuleiðis, sum vit hava málføri ella dialektir, hava vit eisini sosiolektir, sum er serligt mál hjá einstøkum samfelagsbólkum.
Suðuroyarmál
Bókstavirnir A og Æ hava í føroyskum á allan hátt sama ljóðvirði, uttan í suðuroyarmáli, har ið Æ við øllum rímileika kundi verið kallað "seinra e". Sum dømi um hetta kunnu vit nevna ræðast (suðuroyarmál: reðast), gæs (ges), skræða (skreða) og æða (eða).
Frambering og staving
Í føroyska stavraðnum eru 29 bókstavir. Í føroyskum teksti síggjast av og á aðrir bókstavir, til dømis c, q, ü, w, x, z og þ, tá ið fremmandaorð verða endurgivin. Bókstavirnar býta vit sundur í teir, ið merkja sjálvljóð, og teir, ið merkja hjáljóð. Til at nevna hjáljóðið r seta vit sjálvljóðið e frammanfyri. Bókstavin nevna vit er. Eitt sjálvljóð kann standa einsamalt. Tað ljóðar sjálvt, sum til dømis e ella i. Men eitt hjáljóð má, fyri at kunna verða sagt, standa hjá einum sjálvljóði: b (be), p (pe). Í føroyska bókstavaraðnum eru sjálvljóðini a, á, e, i, í, o, ó, u, ú, y, ý, æ og ø. Hjáljóðini eru b, d, ð, f, g, h, j, k, l, m, p, r, s, t og v. Tvíljóðini eru: ei, ey, oy.
Sjálvljóð
Sjálvljóðini eru 13: a, á, e, i, í, o, ó, u, ú, y, ý, æ og ø. Sjálvljóð kalla vit tey øll, men í roynd og veru eru hesi 7 í longum stavilsi tvíljóð a/æ [ɛa], á [ɔa], í/ý [ʊi], ó [ɔu/ɛu/œu], ú [ʉu].
Tvíljóð
Tvíljóðini eru trý í tali: ei, ey, oy.
Hjáljóð
Hjáljóðini eru 16: b, d, ð, f, g, h, j, k, l, m, n, p, r, s, t, v.
Teknseting
Grundirnar, at vit seta tekin í ein tekst, kunnu vera fleiri, men tann eyðsýndasta er tann, at tekin býta tekstin sundur í heildir, ið hanga saman á ein ella annan hátt. Vit hava soleiðis lættari við at lesa tað, ið skrivað er [5]. Teknini, sum vit vanliga nýta, eru t.d. kolon, komma, punktum, semikolon, rópitekin, gásareygu, spurnartekin, osfr. Hesi tekin seta vit ymsastaðni í tekstin eftir føstum reglum, sum á ein ella annan hátt skulu ímynda tað talaða málið, sum er eyðkent til dømis við rútmu, støðgum og ferð. Tey ymisku teknini kunnu ávirka heildarmyndina av einum teksti á ymsan hátt. Eru til dømis nógv gásareygu í einum broti, varnast lesarin rættuliga skjótt, at tað snýr seg um talu, har ein, tveir ella fleiri persónar tosa, til dømis Gud segði "Verði ljós" og tað varð ljós. Festa vit okkum í staðin við, at nógv prikkar, rópitekn ella tankastrikur verða nýtt, kann tað vera, tí skrivarin er í øðini og vil gera vart við tað. Reglurnar fyri tey ymisku teknini eru ymiskar. Tekin, sum verða sett eftir føstum reglum, eru til dømis spurnartekin ella komma, her er eingin slingur í valsinum, hvar teknini skulu standa.
Orðalagslæra
Grikska orðið "syntax" merkir upprunaliga samanseting. Í mállæruni verður tað nýtt um, hvussu orð verða sett saman, tá ið vit nýta málið. Hetta verður gjørt eftir heilt ávísum reglum, og setningsskipan er læran um hesar reglurnar [6]. Tá ið vit seta saman orð, gera vit orðingar. Orðið "orðingar" fevnir um alt, ið kemur fram, tá ið vit málbera okkum. Hesar orðingar kunnu hava sera ymiskt snið. Tær kunnu til dømis vera ymiskar til longdar. Summar eru bara eitt orð, aðrar eru settar saman av mongum orðum. Støðan, vit eru í, tá ið okkurt verður sagt, ávirkar nógv sniðið í orðingini. Tað hevur til dømis stóran týdning, hvønn vit venda okkum til. Ætlanin við tí, vit siga, kann eisini vera so ymisk. Tær longu orðingarnar leggja vanliga dentin á at siga frá, bera okkurt víðari ella lýsa okkurt. Orðingar, sum bara eru eitt orð ella nøkur fá orð, siga ofta frá kenslum og eru ofta boð til onkran.
Formlæra
Á føroyskum hevur verið vanligt at býta orðini í 10 flokkar, sum eru: sagnorð, lýsingarorð, hjáorð, miðalvarpingar, navnorð, fornøvn, fyrisetningar, kenniorð, talorð og sambindingarorð.
Kenniorð
Óbundna kenniorðið er ein/eitt. Bundna kenniorðið er tann/hin og tað/hitt.
Navnorð er felagsheiti fyri ein bólk av orðum, ið lýsa nøvn á ítøkiligum lutum (td. stólur, bilur, genta, drongur), fyribrigdum (vestfall, eystfall, mysing, mánalýsi) og hugtøkum (sorg, gleði, longsul) umframt sernøvn (Petur, Sólvá, Enniberg, Sørvágur). Navnorð bendast í tølum - eintali og fleirtali. Tá ið talan bara er um ein ella eitt, stendur navnorðið í eintali, til dømis stólur, skúli; talva, bust; oyra, stykki, men tá ið talan er um fleiri, stendur navnorðið í fleirtali, til dømis stólar, skúlar; talvur, bustir; oyru, stykki. Navnorð verða eisini bend í føllum. Tey eru hvørfall, hvønnfall, hvørjumfall og hvørsfall. Navnorð eru annaðhvørt óbundin ella bundin. Óbundin eru navnorð, tá ið talan ikki er um nakran ávísan, men um einhvønn, til dømis ein genta, ein drongur ella eitt barn. Bundin eru navnorð, tá ið talan er um okkurt ávíst, til dømis gentan, drongurin ella barnið. Navnorð bendast efir tveimum høvuðsbendingum - teirri sterku bendingini og teirri veiku bendingini. Sterkt bend navnorð enda við hjáljóði í hvørsfalli eintali. Veikt bend navnorð enda við sjálvljóði í øllum føllum í eintali.
Lýsingarorð
Lýsingarorð bendast í stórum dráttum á sama hátt sum vit kenna úr nútíðarmáli, og her eins og í øðrum bendingum verður skilt millum /i/ og /u/ í endingum á sama hátt sum í V. U. Hammershaimbs rættskriving. Ein gongd sum sæst í bendingini av føroyskum lýsingarorðum, er samjavnaður millum orð við a og æ í stovninum. Í Hammershaimb síggja vit at hesin samjavnaður er farin fram, soleiðis at ikki bara a, men eisini æ kann broytast til ø ella o í bendingini. Vænur eitur í kvennkyni von fyri eldri væn. Slættur eitur í hvørjumfalli sløttum (skrivað slettum) fyri eldri slættum, og rættur, ræddur og slættur eitur í kvennkyni røtt (skrivað ret), rødd (skrivað ræd) og sløtt (skrivað slæt, slet) fyri eldri rætt, rædd og slætt. Ein onnur broyting er hon at lýsingarorð við -in (til dømis heiðin ella búgvin), sum í eldri máli høvdu sama form í hvønn- og hvørfalli eint. í kallkyli, hava í nútíðarmáli -an í hvønnfalli (heidnan, búnan), hetta í analogi við onnur lýsingarorð.
- Øll lýsingarorð, sum í kvennkyni og í kallkyni enda við -in ella við -il, enda í hvørkikyni við -ið:
Vit siga tí til dømis tolið hevur Ð, tí tað eitur tolin í bæði kvennkyni og kallkyni.
- Lýsingarorð, sum í kvennyni enda við -g, enda í hvørkikyni við -gt, t.d. liðug - liðugt, men enda tey í kvennkyni við -t, er einki -g, t.d.: fjákut. Ávíst navnorð taka veikt bend lýsingarorð aftur at sær: “hesa eldru gentuna” ella “hesa skeivu gongd.” Óávíst navnorð taka sterkt bend lýsingarorð aftur at sær: “eina eldri gentu” ella “eina skeiva gongd.”
Fornøvn
Á føroyskum er heitið fyri hesi orð fornavn, og á útlendskum eita hesi orðini ofta pronomen. Orðið er sett saman av forskoytinum "pro", sum merkir í staðin fyri og "nomen", sum merkir navnorð. Tað eyðkenda fyri hesi orð er, at tey hava onga merking í sær sjálvum, men fáa ávíst innihald trytað av tí høpi, tey verða nýtt í. Summir málfrøðingar hava ta áskoðan, at eitt fornavn hevur ein tóman karm, sum verður fyltur av nýggjum í sínum umhvørvi, hvørja ferð tað verður borið fram annaðhvørt í talu ella skrift. Onnur eyðkenni eru, at summi av hesum orðum verða bend bæði í falli, tali og kyni, til dømis hon, hann ella tað, meðan onnur verða bert bend í falli og tali, til dømis eg, meg og vit, og uppaftur onnur als ikki bendast, til dømis sum ella ið. Fornøvnini verða vanliga býtt í tveir flokkar. Summi fornøvn hava navnorðsvirði, meðan summi hava bæði navnorðsvirði og lýsingaorðsvirði, t.e. at hesi orð kunnu hava sama leiklut sum ávikavist lýsingaorð og navnorð.
Tað er óivað greitt, hvat hann, tey, hin ella teir merkja, tá ið vit nýta hesi orðini í einum føstum sambandi. "Hann" vísir t.d. til Peter, "tey" vísir aftir til Gúðruna og Peter, "hin" vísir aftur til Per og Pál. Um orðið "hann" hevði staðið einsamalt, so høvdu vit ikki heilt víst kunnað gjørt av, hvat hetta orð sipaði til. Vit høvdu havt varhugan av, at tað mundi snúð seg um eitthvørt fólk, lut ella hugtak í kallkyni, men heldur ikki meira. Leikluturin hjá hesum orðum er at umboða onnur orð, til dømis navnorð. Á henda hátt er ikki neyðugt hjá okkum at taka navnorðini upp í saman, men vit kunnu lata hesi orðini umboða tey í staðin.
Um persónsfornøvn sæst í greinini Persónur (máll.).
Talorð
Talorð nýta vit t.d., tá ið vit telja, og tá ið vit greiða frá, hvussu nógv ið er til av onkrum, hvussu ávísur teinur er, hvussu nógv klokkan er, og hvussu nógv okkurt vigar. Vit skifta talorðini sundur í tríggjar partar: Tey talorð, sum vísa okkum, hvussu stór nøgdin er, verður nevnd grundtøl (kardinaltøl) [7]. Hin bólkurin tilskilar, í hvørjum rað eitthvørt hendir, og tí verða tey nevnd raðtøl (ordinaltøl). Hesi bæði sløgini av tølum kunnu annaðhvørt skrivast við bókstavum ella við tølum, men fyri at skyna ímillum grundtøl og raðtøl er siður at seta eitt punktum eftir raðtølini, til dømis: "Í 19. øld". Eitt triðja býti av tølunum eru skriftistølini (distributiv tøl) sum eru "einir", "tvinnir" og "trinnir", tey verða bend sum lýsingarorð.
Grundtølini eru: eitt (ein, ein, eitt), tvey (tveir, tvær, tvey), trý (tríggir, tríggjar, trý), fýra, fimm, seks, sjey, átta, níggju, tíggju, ellivu, tólv, trettan, fjúrtan, fimtan, sekstan, átjan, nítjan, tjúgu. Á nútíðar føroyskum er tað soleiðis, at tað bert eru tey trý fyrstu grundtølini, sum bendast í falli, tali og kyni undantikið eina fleirtalsleivd av fýra í orðafellinum (t.d. "tú eru altíð uppi á fjórum").
Raðtølini eru: fyrsti, annar, triði, fjórði, fimti, sætti, sjeyndi, áttandi, níggjundi, tíggjundi. Raðtølini, øll uttan "annar", bendast sum veikt bend lýsingarorð.
Skriftitølini eru: einir, einar, eini; tvinnir, tvinnar, tvinni; trinnir, trinnar, trinni.
Sagnorð
Sagnorð fáa nógvar ymiskar endingar og kunnu broyta snið á ymsan hátt. Til dømis kann sagnorðið "at eta" koma fyri í øðrum sniðum - "etur", "át" ella "ótu". Samsvarandi hava vit orðið "syngja", sum bæði kemur fyri í forminum "sang" og "sungið". Hvørt nýtt orðasnið, sum vit síggja, nevna vit ein bendingarform. Summir av hesum bendingarformunum kunnu einsamallir verða umsagnarliðir í einum setningi. Aðrir formar mugu hava onnur sagnorð aftur at sær til tess at vera umsagnarliður - "Peter etur" ella "Peter át" eru rættir setningar á føroyskum. "Peter eta" ella "Peter etið" eru ikki rættir setningar.
Hjáorð
Adverbium merkir "tað, sum er lagt aftur at verbinum", sum í mongum mállærum nú á døgum verður mett sum hornasteinurin í einum setningi. Adverbium er sum so mangt annað av latínskum uppruna. Hetta heitið er vorðið til okkara "hjáorð". Hesin orðaflokkurin fevnir um orð, sum á ein ella annan hátt greiðari lýsa ta merking, sum eitt sagnorð hevur. Vit kunnu t.d. spyrja "Hvar er hon?". Og svara "hon er har". Ella vit kunnu spyrja "nær fer hann?". Og svara "hann fer nú". Vit kunnu spyrja "Hvussu livir barnið?". Og svara "barnið livir væl". Hesi orðini: væl, nú, har, eru hjáorð. Hjáorð eru smáorð, ið sett verða hjá sagnorðum. Men hjáorðini hava eisini eina rúmari merking enn bert at vera knýtt at einum sagnorði. Tey kunnu saktans verða knýtt at einum lýsingarorði (tann sera ídni næmingurin kom tíðliga), einum øðrum hjáorði (tann sera ídni næmingurin kom ov tíðliga), einum navnorði (bara næmingar møttu upp) ella einum talorði (bert ein næmingur kom nóg tíðliga). Summi hjáorð bendast, men bara í stigum. Merkingin, sum hjáorðini hava, er fjøltáttað. Teirra uppgáva er at lýsa eitt einstakt orð, sum oftast er umsøgnin, men kunnu tey eisini lita allan setningin.
Vit býta hjáorðini í 6 bólkar - lýsingarhjáorð, kunningarhjáorð, munarhjáorð, spurnarhjáorð, tíðarhjáorð og staðarhjáorð. Tíðarhjáorð siga okkurt um tíðina og svara spurninginum nær. Tey eru til dømis síðan, tíðliga, altíð, nakrantíð. Staðarhjáorð siga okkurt um stað ella støð og svara spurningum, ið byrja við hvar: hvaðani, hvaðan. Tey verða vanliga skift sundur í 3 bólkar. Orð, ið lýsa rørslu frá ávísum staði (eg fari hiðani). Orð, ið lýsa rørslu móti ávísum staði (Per kemur higar). Og orð, ið lýsa staðið, har okkurt er ella hendir (hon er her). Spurnarhjáorð verða nýtt, tá ið spurt verður um eitthvørt. Tey eru til dømis nær, hví, hvaðan, hvussu. Munarhjáorð verða nýtt, tá ið mett verður um mun á onkrum, og tá ið sagt verður frá, hvussu okkurt hendir í mun til annað. Tey eru til dømis óbeinleiðis, ókeypis, bráðfeingis, ovurhonds, øðrvísi. Mong orð, ið enda við "andi", eru munarhjáorð, til dømis skínandi ella líðandi. Kunningarhjáorð nýta vit mest, tá ið vit kunna um eina støðutakan, tá ið vit annaðhvørt játta ella nokta. Tey eru til dømis tíverri, ivaleyst, álvaratos, tíbetur. Lýsingarhjáorð eru hjáorð, ið eru myndað úr lýsingarorðum. Nøkur lýsingarhjáorð eru skjótt, beint, hart, lítið, heilt.
Fyrisetingarorð
Fyriseting er tað føroyska heitið fyri tað latínska orðið "preposisjón", sum merkir "tað at seta frammanfyri". Fyrisetingar eru óivað eitt tað torførasta kapitlið, tá ið tað snýr seg um at læra fremmant mál. Men hetta er einki føroyskt fyribrigdi. Fyrisetingar standa vanliga á føroyskum framman fyri tað orð, tey stýra, til dømis av einihvørjari orsøk, men gjørt kann verða vart við, at nakrar fyrisetingar kunnu standa aftan fyri tað orð, sum tær stýra, til dømis húsanna millum, hansara vegna, tí føroyska málinum viðvíkjandi. Í serligum føri ber til at skilja fyriseting og stýring hvørja frá aðrari, soleiðis at stýringin stendur fremst í setninginum, meðan fyrisetingin endar á seinasta plássi, til dømis "Honum fór hon ikki í býin við". Hetta fyribrigdi sæst serliga í afturbeindum eykasetningum. Vit siga, at ein fyriseting stýrir einum orði, ið oftast er eitt kenniorð, navnorð, persónsfornavn ella lýsingarorð, men kann eisini vera ein navnháttur ella eykasetningur, ið hava navnorðsvirði. Hesa eindina fyriseting, hon við einum setningi/orði stýrir, kalla vit fyrisetingarlið. Hon er, sum sæst, sett saman av eini fyriseting og eini stýring. Hetta merkir, at tá ið tað snýr seg um kenniorð, navnorð, v.f., skulu hesi orð standa í einum ella øðrum falli.
Tey verða brúkt sum í enskum, men tó taka fyrisetingarnir haraftrat ávíst fall til sín, og tann stýringin, ið er knýtt at fyrisetingini fær ta fallending, ið verður kravd av fyrisetingarorðinum. Dømi:
- Brævið liggur á borðinum.
á borðinum er fyrisetingarliðurin.
Her er hvørjumfalsendingin: -inum
Á er fyrisetingarorðið (ella fyrisetingin) og borðinum er stýringin. Á stýrir í hesum føri hvørjumfalli, tí talan er um veran á sama staði.
Í sambandi við rørslu tekur fyrisetingin hvønnfall til sín.
Dømi:
- Hann legði brævið á borðið.
Og hvønnfalsendingin er: -ið
Sambindingarorð
Sambindingarorð knýta orð, heildir, liðir og setningar í málinum saman á ein ella annan hátt. Konjunksjón er sett saman av tveimum orðum, einum forskoyti "con", ið merkir tað sama sum okkara "sam"/"saman", og navnorðinum "iuncio", sum merkir tilknýti/samband. Føroyskt hevur tvey sløg av sambindingarorðum : tey javnskipandi- og undirskipandi sambindingarorðini. Javnskipandi sambindingarorð binda saman heildir, orð ella setningar, ið hava sama virði. Til dømis annaðhvørt, hvørki, men, ella, bæði. Tey kunnu knýta tveir liðir saman til eina heild, í hesum føri verður serliga hugsað um tað vanligasta sambindingarorðið, ið hevur henda eginleika: "og". Tveir setningar ella fleiri kunnu saktans vera knýttir hvør at øðrum, tó at teir ikki kunnu javnmetast málsliga. Tað vísir seg, at bert ein teirra hevur høvuðslutin, t.e. høvuðsetningurin, um ein ella fleiri setningar verða knýttir at honum. Eru fleiri setningar, kann hetta greidligast berast saman við eina kinverska eskju, har hvør setningur lagar seg eftir øðrum. Orsøkin til hetta fyribrigdi eru tey undirskipandi sambindingarorðini. Tey eru sera ymisk, og tí er neyðigt at bólka tey. Annar bólkurin ger, at eykasetningarnir eru navnorðskendir, hin byrjar hjáorðskendar eykasetningar.
Miðalvarpingar
Interjeksjón er sum so mangt annað tikið úr latínskum, og merkir "at seta okkurt innímillum". Vit hava einki gott orð fyri hesum fyribrigdinum, men vanligt er tó at týða heitið "miðalvarping". Grundmerkingin er, at hesi orð verða sett inn millum orð ella setningar, men við tí stóra muni samanborið við onnur orð, at tey ikki verða greinað sum aðrir liðir. Tískil stendur hesin orðaflokkurin í eini serstøðu. Millum málfrøðingar hevur verið kjakast, um miðalvarpingar veruliga eru orð. Teirra áskoðan er, at tey heldur eru eyðkenni fyri kenslurnar til dømis "pínslu", "vaml" osfr., sum liggja aftanfyri. Tey hava ikki nakra serliga merking eins og orðini í hinum orðaflokkunum. Men tó halda fleiri málfrøðingar, at av tí at tey verða framborin sum onnur føroysk orð, og av tí at tað eru avleiðslur í føroysku, til dømis "at sirra", "ein sitta", "at kísta", er tað rættast, at koyra tey í ein bólk fyri seg. Eisini orðini "ja", "jú" og "nei", sum verða nýtt, tá ið játtað ella noktað verður, finna vit í hesum flokkinum, tí teirra líkskapur er stórur við hesi orð, hvørs eyðkenni eru, at tey hvørki bendast ella standa sum liður í nøkrum setningi. Aðrar fastar vendingar, sum ofta standa uttan setningar, til dømis "hott kvøld", "far væl" og "vælkomin", verða vanliga koyrdar í sama leyp.
Orðatilfeingi
Orðatilfeingið í okkara máli er komið ymsastaðni frá og til ymsar tíðir. Stórur partur er arvaður frá okkara ættfedrum, tað eru ikki innflutt orð, men orð, sum hava verið nýtt her á landi so leingi, sum hetta málið hevur verið okkum kunnugt, og tað merkir í eini túsund ár. Hetta er eina mest galdandi fyri tey mest nýttu orðini í málinum, orð, sum eru hvørjum menniskja kunnug, og sum hvørt menniskja nýir, orð sum til dømis "móðir" og "faðir", "vatn" og "jørð", "sita" og "liggja", "lítil" og "stór", "niður" og "opp", "ja" og "nei". Hesi arvorð eru, ið hvussu er, felags fyri øll tey germansku málini, hóast týdningur og snið broytast eitt sindur frá máli til máls. Øll hesi ár, hesi mál hava verið í nýtslu, er orðatilfeingið vorðið ríkari og ríkari, eisini tí at tað hevur tikið orð úr øðrum málum. Hesi orð kalla vit tøkuorð.
Ofta eru tøkuorð gomul í okkara máli, tey kunnu hava lagað seg eftir føroyskari bending og ljóðliga og á annan hátt hava lagað seg, so at ilt er at gita fremmanda upphavið. Hetta fyribrigdi at taka orð inn í málið byrjaði longu fyri søguliga tíð her hjá okkum, so skjótt sum Norðurlond fingu samband við restina av Norðurevropa. Ofta komu nýggj orð saman við vørum, sum fólk úr Norðurlondum førdu heim við sær, navnið fylgdi við vøruni. Seinni komu nýggjar hugsanir, nýggj trúgv inn á Norðurevropa uttaneftir og við teimum orð at nevna alt hetta nýggja og greiða frá tí. Her eru nøkur dømi um gomul tøkuorð úr ymsum málum - "hundur", "ketta" og "køkur" úr latíni, "soppur", "ríki" og "blak" úr keltiskum, "prestur" og "kirkja" úr grikskum um enskt. Og eitt sindur seinni "arbeiði", "bakari" og "handil" úr týskum. "Dekk" og "ruff" úr hollendskum, "marsjur" úr fronskum, "banki", "eitt kolli" og "stivli" úr italskum. Tøkuorð eru eisini til dømis gomul orð, ið ikki hava verið nýtt leingi, sum í veruleikanum eru útdeyð út málinum, men sum eru komin inn aftur í seinni tíð úr nýggjum høpi, til dømis "fløga" fyri CD, "skora" fyri at fáa stig og "bingja" fyri kontainara.
Í okkara øld og serliga tey seinastu tíggjuáraskeiðini hava vit fingið ein heilan floym av fremmandum orðum inn í mál okkara. Nógv av hesum orðum hava enntá framvegis fremmanda uppruna-stavsetingarháttin og upprunaframburðin. Roynt verður at laga tey eftir føroyskum máli. Tískil nevna vit tey fremmandaorð afturímóti tøkuorðum, men munurin er ikki serliga greiður, til dømis "sona", "sjorast", "skons". Tað er eina mest úr enskum, vit hava fingið orðini. Og ein partur av teimum hevur enskt snið, sum uttan hóvasták hevur vunnið sær innvist í føroyskum, til dømis "hobby", "smart" ella "filmur". Og onnur hava longu fingið føroyskan stavsetingarhátt, til dømis "veirur", "skeilett" ella "trol". Bæði fremmandaorð og tøkuorð eru í sera nógvum førum nýggj, av tí at vit í føroyskum ikki hava arvorð, sum fevna um júst sama fyribrigdið. Men tað er mangan, at fólk ikki avmarka seg til at nýta fremmandaorð har, sum neyðugt er. Tey royna at prýða málið við ókendum ella rárum fremmandaorðum, mangan bara at geva sær sjálvum ein dám av lærdómi. Men vit áttu at havt í huga, at óneyðug fremmandaorð gera málið tyngri og forða lesarum at fáa fatur í innihaldinum.
Sannroynd
Kelduávísingar
- ↑ http://www.norden.org/no/fakta-om-norden/spraak
- ↑ http://www.framtak.com/info/faroese.html
- ↑ http://snl.no/f%C3%A6r%C3%B8ysk
- ↑ https://xn--sprkrdet-c0ac.no/nb-NO/Toppmeny/Publikasjoner/Spraaknytt/Arkivet/Spraaknytt_1996/Spraaknytt_1996_1/Faeroeysk_og_frisisk_maalreis/
- ↑ http://www.korrekturavdelingen.no/K4TegnsettingIntro.htm
- ↑ http://www.denstoredanske.dk/Sprog,_religion_og_filosofi/Sprog/Morfologi_og_syntaks/syntaks
- ↑ http://oahpa.no/sma/gramm/tallordintro.nob.html
- ↑ http://www.territori.info/index.php/term/,9da4ab975b545da0a0526c695a9faf68ac59a069a25f5aad60b1975753a2aa54.xhtml


text:
21. juni skipaði Jarðfeingi fyri einum tiltaki í London fyri innbodnum gestum innan oljuvinnuna. Tiltakið var hildið í London, tí mett varð, at tað fór at fáa størri undirtøku har, nú flestu av oljufeløgunum halda til í bretska høvuðsstaðnum. Fleiri oljufeløg møttu upp og vístu áhuga fyri 4. útbjóðingarumfarinum.
Føroyar hava sendistovu í London, og tí var tað føroyski sendiharran í Bretlandi, Áka Johansen, í bjóðaði oljufólkunum vælkomnum. Eftir tað tók stjórin á Jarðfeingi, Niels Christian Nolsøe, orðið og greiddi frá endamálinum við tiltakinum og annars frá 4. útbjóðingini og støðu Føroya í oljuhøpi sum heild. Eftir tað løgdu fleiri av jarðfrøðingunum hjá Jarðfeingi og eisini umboð fyri útlendska ráðgevarafyritøku fram nýggja vitan um føroysku undirgrundina og um líknandi øki aðrastaðni eisini – ein vitan, ið varpar nýtt ljós á føroysku undirgrundina, og sum Jarðfeingi vónar, fær oljufeløg til at leggja inn boð og gerast partur av 4. útbjóðingini til oljuleiting á føroyska landgrunninum.
Kjarnin í hesum framløgum varð, at tað kann loysa seg at gera íløgur í leiting á føroyskum øki, nú nýggjasta vitanin um undirgrundina bendir á, at her kunnu fjala seg fleiri møguligar stórar olju- og gasskeldur.


text:
Møguliga verður eitt nýtt slag av kips at síggja í handlunum í næstum.
PepsiCo, ið er fyritøkan handan Doritos og Lays kips hevur almannkunngjørt eina ætlan um at koma við einum nýggjum slagi av kips, ið eru serliga ætlað kvinnum.
Sambært Indra Nooyi, sølustjóra hjá PepsiCo, vilja kvinnur helst hava kips, sum ikki eru feittut, og sum ikki gresja.
Tí umhugsar fyritøkan at framleiða kips í smáum pakkum, sum passa í hondtaskuna hjá kvinnum, og sum harumframt hvørki gresja ella feitta.
Sambært Indra Nooyi, vísa kanningar, at kvinnur ikki dáma kips ið gresja og feitta, og tí eta tær ikki kips alment.
Tá hon varð spurd, um PepsiCo ætlar at framleiða eitt slag av kips til kvinnur, og eitt til menn, segði hon, at tað er ikki akkurát ætlanin. Hon segði ikki, um PepsiCo ætlar at framleiða heilt nýggj sløg av kips, ella um tey ætla at koma við nýggjum útgávum av kips sløgum, ið longu eru á marknaðinum.
Hesi tíðindi vóru ikki væl móttikin á sosialu miðlunum, og nógv hava víst sína misnøgd á Twitter og hava víst á, at kvinnur hvørki ynskja ella hava tørv á eitt serligt slag av kips.
Kelda: CNBC, CNN, ABC


text:
Enn tann dag í dag nevnast eini hús á Eiði Myrdarstova (Myrnarstova). Upprunin til hetta navn er, sum skiljast kann av tí, heldur dapur.
Gamal siður var, at ein fastsettan dag á hvørjum ári komu fólk frá flestum bygdum í oynnum saman at halda bóltkappleik á Eiði. Tá í tiðini var tað tó ikki fótbólt, fólk leikaðu; tað var eitt slag av handbólti: Við eini kúllu slógu menn bóltin, so hann fór gjøgnum luftina.
Eitt árið, hesin leikur fór fram, sýndi ein av manningini á mykinesbátinum, ið komin var til Eiðis, seg at vera sera ferman í hesari bóltítrótt. Eingin kundi meta seg við hann, og vóru tað tí summir, sum øvundaðust.
Náttina aftan á leikin varð hann myrdur av verti sínum, meðan hann lá og svav í eini koyggjurekkju í roykstovuni, og grivin undir gólvinum, ið, sum vanligt tá, var moldgólv. Aftan á hetta var, hóast nógv mold var koyrd á gólvið, altíð ein kulla eftir, har tann myrdi mykinesdrongurin lá.
Felagar hansara saknaðu tann farna unga mannin, tá ið teir skuldu heim aftur. Tað varð leitað og spurt. Men hann var ikki at finna. So fóru teir.
Gott tjúgu ár aftaná kom hann, ið dripið hevði, fram við misgerð síni. Hann reypaði av, at hann hevði gjørt til skammar orðið, sum segði, at manndráp ikki kundi dyljast í tjúgu ár; nú vóru meira enn tjúgu ár, síðani hann drap Kolbein, og enn hevði eingin uppdagað, hvør drápsmaðurin hevði verið.
Sorinskrivarin, sum tá búði í Lamba, var til staðar, tá ið hetta varð sagt, og hann gjørdi tí sakarmál. Drápsmaðurin varð dømdur. Og dómurin var tann, at um drápsmaðurin kundi koma kring um oynna eftir strondini í 24 tímar og fyri hvørs mans dyr, t. e. kirkjurnar, rópa: “Eg eri drápsmaðurin”, skuldi hann vera fríur og frælsur. Kundi hann ikki hetta, skuldi hann verða gjørdur hálsleysur.
Drápsmaðurin fór so við hundi sínum avstað. Fyrst legði hann ferðina norður og eystur um oynna, og tá ið hann fór fram eftir Gøtusandi, fall hundur hansara frá og doyði av møði.
Júst 24 tímar vóru gingnir, tá ið hann kom fram at bøgarðinum á Eiði. Hann var tá so lúgvaður, at hann ikki var mentur at koma longur.
Ivasamt tyktist, um hann hevði fylt upp treytirnar fyri at bjarga lívinum, av tí at hann ikki var komin inn um bøgarðin. - Bygdarmenn hansara komu saman at samráðast um hetta, og úrslitið av samráðingini var, at teir fóru til sorinskrivaran at biðja fyri honum. Bøn teirra varð játtað, og drápsmaðurin bjargaði lívinum.
Andreas Weihe: “Søga og søgn”, 1933


text:
Sambżliš į Trašarvegi er partur av eind 4 ķ Trivnašardeplinum.
Sambżliš heldur til į Trašarvegi ķ Sandavįgi. Į sambżlinum bśgva 5 borgarar viš sįlarsjśku. Borgararnir hava hvųr sķtt kamar. Harumframt hava teir atgongd til felags kųk, stovu, baširśm og vaskirśm.
Ķ arbeišinum į sambżlinum veršur dentur lagdur į at skapa eitt gott og trygt heim, og viš stųši ķ tķ einstaka borgaranum at stušla undir og menna virkis- og fųrleikastųšiš hjį viškomandi. Endamįliš er, at borgarin kann fįa eitt sjįlvbjargiš og innihaldsrķkt lķv, sum ger at viškomandi kann taka virknan lut ķ samfelagnum. Borgararnir eru eftir fųrimuni viš ķ hśsliga arbeišinum at gera mat, gera reint, vaska klęšir og keypa inn.
Gerandisdagar hava borgararnir mųguleika at fara til arbeišis į virknistilbošiš.
Ķ frķtķšini taka borgararnir lut ķ ymiskum virksemi ķ fųroyska samfelagnum og feršast ymsastašni ķ Fųroyum og uttanlands.
Sambżliš hevur skipaš samstarv viš Psykiatriska Depilin į Landssjśkrahśsinum.
Nįttarvakt er į sambżlinum. Nįttarvaktin hevur somuleišis įbyrgd av sambżlinum į Hśsadalsvegi.
Sambżliš į Trašarvegi
Trašarvegur 34
Sandavįgur
Tlf. 297511/297512
Dagført tann 01-02-2018


text:
1939
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1. apríl - Gjaldstovan verður sett á stovn.
- 4. apríl - Ítróttasamband Føroya verður sett á stovn.
- 24. juli - FH-skótarnir (Skótalið Frelsunarhersins) verða sett á stovn.
- 6. august - KFUM skótarnir í Føroyum verða settir á stovn.
- 1. september - Seinna Heimskríggj byrjar
- 6. september - Skaldsøgan Barbara eftir Jørgen-Frantz Jacobsen kemur út á donskum á Gyldendals forlagi.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2. august - Wes Craven, amerikanskur filmsleikstjóri (d. 2015)
- 16. oktober - Suely Franco, brasilsk sjónleikarinna


text: So er stormurin aftur yvir okkum. Og hann verður verri í morginárini, sigur Martin, ið er ein av veðurkønu grannunum. Timburmenninir, ið klæða, tekja og seta nýggj vindeygu í húsini hjá Gunnari í Tórsbyrgi 2, surrað arbeiðspallar og alt, sum er í nánd. Sum vøruvognurin hjá veitaranum sigur, eita vindeyguni Storm. Sølumaðurin sigur at "Storm vindeygað er okkara allarbesta. Vit hava ment tey saman við framleiðarinum og eru sannførd um, at hetta eru best egnaðu vindeygu til serføroysku viðurskiftini nakrantíð! Umframt at bjálvingin er hin besta á marknaðinum, so sleppur veður og vindur ikki framat, tí besløgini eru goymd innan í pakninginum." So er at vóna at alt fer at halda, meðan vit afturvið nýbakaðum pannukøkum spæla Richard Hawley There's a Storm a Comin' og sjónvarpið gongur, vónandi uttan streymslit í storminum.


text:
May 17, 2013
Seinasti tími í 11x
Hvat kann vera meiri lívsjáttandi enn ein stova full av ungdómi, sum etur pannukakur og toast. Tað var deiligt at hava tey inni, tey flentu og prátaðu alla tíðina. Summi høvdu verið og svomið á sjónum, summi høvdu trenað at gingið á hondum. Tað hava verið tvey góð ár. Við Animal Farm, Crucible og London tema og ymsum øðrum. Tey komu við eini orkidé og einum fittum korti.
Eg takki fyri, tað eru slílkir flokkar, sum gera tað stuttligt at vera lærari. Seti her nakrar myndir, sum eru tiknar fyri jól, í gjár tók eg ikki myndir, eg bakaði pannukakur í liturvís.
Skrivað hevur Bergljót av Skarði klokkan 07:48
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Orð og lag: Keith Getty og Stuart Townend
Týtt: Meta av Fløtum
Upprunaheiti: In Christ alone
1. Á Kristus bert mín vón er bygd,
styrki og songur mín hann er;
mín klettur, har eg hvíli trygt,
ýla enn stormar, hann meg ber.
Hvør kærleiki, hvør friður her,
tá stríð er av, og óttin fer!
Mín troystari og sterka borg.
Kristus meg elskar, hann meg ber.
2. Í Kristusi, sum gjørdist hold,
Gud opinberaður varð tá.
Hann rættvísur gekk her á fold,
tola tó mátti spott og háð:
Á krossi Jesus dómin bar,
men vreiði Guds tá stillað varð,
øll syndaskuld á hann varð løgd,
og við hans deyða lív eg vann.
3. Hans likam var í grøv tá lagt,
fjaldur í myrkrinum var hann,
Men deyðin hevði onga makt,
Kristus reis upp, sló fíggindan,
hann á tí ónda sigraði,
tí kann nú einki saka meg.
Eg eri hans, og hann er mín,
dýrt hann við blóði keypti meg.
4. Ei óttast vil eg, hvat enn galt,
Kristus jú alt í øllum er;
hann leiða vil meg gjøgnum alt
og meg á sínum herðum ber.
Ei Satans makt, ei megi mans
meg ríva kann úr hondum hans,
Í Kristusi mín sál er trygg,
inntil í dýrd Hann heintar meg.


text:
Føroya Landsstýri hevur gjørt sáttmála við MEST um at byggja nýtt rannsóknarskip.
Skrokkurin, sum verður bygdur á skipasmiðju í Litava, verður liðugur á sumri 2019. Síðani verður hann sleipaður til Føroya inn á Skála, har skipið verður gjørt liðugt og leverað á sumri 2020.
Skipið verður 54 metrar langt. Í projekteringsarbeiðinum er áherðsla løgd á, at rakstrarkostnaðurin skal vera so lítil sum gjørligt. Tað nýggja skipið fer at hava sama manningartal sum Magnus Heinason, og hóast tað er nakað størri, verður tað ikki dýrari í rakstri.
Skipið fer at nøkta tørvin til hav- og fiskigransking nógv ár fram í tíðina og verður útgjørt til eisini at nøkta tørvin hjá øðrum føroyskum og útlendskum brúkarum.


text:
Ravnur
Ravnur ella Krunkur, gamalt føroyskt Gorpur (frøðiheiti - Corvus corax) er stórur, svartur krákufuglur, hvørs veingjavídd er um leið 65-70 cm. Fjaðrarnar eru krunkasvartar og skyggja blágrønar. Hann hevur svart nev og svartar føtur. Ravnurin í Íslandi og í Føroyum hevur verið avbyrgdur so mikið leingi, at hann í dag ikki er meinlíkur ravni aðrastaðni úti í heimi. Eingin veit, hvussu nógvur ravnur eigur í Føroyum [1].
Nógv pátrúgv er knýtt at ravninum, pátrúgv, ið stavar frá ravnunum hjá Óðini, Hugin og Munin. Sum krákan er ravnurin ein av ruskmonnum náttúrunnar, sum ikki fírir fyri at eta lomb og seyð, ið eru ússalig, ræ og rusk. Hetta hevur mangan fingið fólk at argast inn á hann. Ikki man vera smávegis av mús og rottu, sum hvønn vetur hvørvur niður í ravnarnar.
Ígjønum øldir hava menn veitt ravn eins væl og kráku. Hetta elvdi m.a. nevtollurin, sum ikki er avtikin enn, hóast hann ikki verður nýttur í dag. Henda lóg segði, at hvør maður, ið var ímillum 15 og 50 ára gamal, árliga skuldi lata inn eitt ravnsnev ella tvey nev av kráku, baki ella skúgvi. Øll nevini vórðu savnað og brend á Krákusteini í Havn. Nú er ravnurin millum teir fuglar, ið verða veiddir alt árið. Hann er støðufuglur og er tí her alt árið. Jagstranin hevur gjørt ravnin til ein styggan fugl. Reiður ger hann sær í brøttum, fjarskotnum klettum, ið ikki eru lættir at sleppa til. Vanliga verpur ravnur 4-5 egg.
Corvus corax corax er tann mest vanligi ravnurin meðan Corvus corax varius er slagi sum er at finna í Føroyum og í Íslandi.
Innihaldsyvirlit
Slag[rætta | rætta wikitekst]
- Corvus corax (Bringuhvítur ravnur)
- Hvítravnur Corvus corax varius var. leucophaeus var eitt serføroyskt ravnabrigdi, men er nú útdeyður.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis slóðir[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]


text:
Roald Dahl
Roald Dahl (13. september 1916 – 23. november 1990) var bretskur rithøvundur, føddur í Llandaff í Wales. Foreldrini vóru norsk, og pápin og ein systir doyðu longu, tá ið Roald var trý ára gamal. Hann hevði stóra virðing fyri mammuni sum var gift tvær ferðir og átti fýra børn, umframt tvey stjúkbørn. Hann hevur brúkt mammuna sum fyrimynd fyri ommuna í bókini Heksirnar. Í 1942 hitti hann C. S. Forester sum skrivaði Captain Hornblower. Hann eggjaði honum til at skriva. Fyrstu fimtan árini skrivaði Roald Dahl stuttsøgur til vaksin, men so fór hann at skriva til børn. Tær fyrstu søgurnar vóru søgur, hann fann uppá at fortelja fyri døtrunum Oliviu og Tessu. Hann hevur sjálvur sagt at: ”Tað er torførari at skriva barnabøkur (enn bøkur til vaksin). Tað er verri at halda áhuganum hjá einum barni fastum, tí eitt barn fær ikki hugsavnað seg sum ein vaksin. Barnið veit, at sjónvarpið er inni við síðuna av. Tað er hart at fanga hugin hjá einum barni, men tað er stuttligt at royna.” Hann hevur skrivað ein hóp av barnabókum m.a. James And The Giant Peach (1961), filmatiserað í 1996, Charlie And The Chocolate Factory (1964), filmatiserað í 1971 og 2005, Dánjal Á Fuglaveiðu (1975 á føroyskum 1997) var gjørdur til sjónvarpsfilm í 1989, Heksirnar (1983 á føroyskum 1998) var filmatiserað í 1990. Tá ið bókin Matilda kom út í Onglandi í 1988, sló hon øll sølumet við hálvari millión eftir hálvum ári. Hon er síðani gjørd til film í 1996. Roald Dahl trúði fult og fast uppá, at tað var sera týðandi at fáa børn at lesa bøkur. Hann verður eisini hildin at vera høvundur, sum hevur dugað sera væl at funnið evni, sum fangar børn og at brúka eitt mál, sum er lætt og spennandi at lesa.
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
Heiður[rætta | rætta wikitekst]
- 1983 - The Whitbread Award fyri Heksirnar.
- 1988 - The Children´s Book Award fyri Matildu.


text:
Nú eitt nýtt kappingarár byrjar, lat meg bara siga tað alt fyri eitt: Eg eri errin av at halda við NSÍ. Tað arbeiði, ið verður gjørt fyri børn og ung í felagnum, er kanska tað besta í øllum landinum. Og tað er eitt fragd, at kunna siga, at vit vinna og tapa í bestu deildini við okkara egnu. Góða gongdin, felagið er í beint nú, er nakað, sum fólk í felagnum hava bygt upp frá grundini, og eiga tit stórt rós fyri tað. Flott.
Eg havi ikki altíð verið eins errin av halda við NSÍ, tíverri. Eg minnist eisini tíðina, tá NSÍ var eitt jojo-lið, og tað er nakað, ið vit ongantíð skulu uppliva aftur. Júst tí, er tað eitt fragd at síggja nakrar av okkara bestu leikarum gjøgnum tíðina venja ungdómsliðini, eitt nú Jens Martin Knudsen og Abraham Hansen. Hetta er vegurin fram, ið fer at tryggja, at NSÍ framhaldandi verður eitt felag, mann kann rokna við. Í grundini er hetta sami leistur, ið íslendingar hava brúk til at føra landið upp millum fremstu fótbóltstjóðir í Evropa.
Góða gongdin hjá NSÍ botnar í, at nevndin í felagnum tók eina djarva avgerð í 2012. NSÍ ynskti ikki at vera partur av tápiliga penga-resinum, har øll feløg biltu sær sjálvum inn, at tey spældu í Premier League. Fíggjarligu bremsurnar vórðu høgdar í, og útmeldingin var greið: Í NSÍ brúka vit okkara egna fólk og satsa upp á ungdómsarbeiðið, og so má tað røkka ella støkka.
Djarva avgerðin rakk á mál við Kára Reynheim sum venjara, og eigur hann stórt rós fyri, at hann ongantíð risti á hondini, men helt felagnum uppi. Men avgerðin hjá nevndini var eisini eitt greitt signal til ungu leikararnar í felagnum um, at eru tit ágrýtnir og venja hart, so skulu tit nokk fáa møguleikan, og felagið hevur hildið orð.
Tað er sanniliga eisini eitt fragd at síggja, at í NSÍ leggja vit okkum eftir at spæla skjótan og tekniskan fótbólt. Tað snýr seg ikki bara um at vinna, men eisini um spæla góðan fótbólt, og tað dámar mær væl. Góða fótbóltshugsjónin hjá NSÍ kom serliga væl til sjóndar í steypafinalunum hjá teimum ungu í fjør, tá NSÍ enn einaferð var umboðað í fleiri finalum. Vit vunnu ikki alt, men eg sá ungar leikarar, ið vóru væl vandir og vórðu eggjaðir til at vera djarvir, tá teir høvdu bóltin, og tora at spæla. Tað riggaði ikki hvørja ferð, men tá tað gjørdi, var tað einki minni enn fantastiskt at eygleiða. Og tað bleiv ongantíð sett niður á ein leikara, fyri at gera ein feil, tá hann royndi at brúka bóltin skilagott.
Úrslitið av tí arbeiði, tit gera í felagnum, er hareftir. Sum eg dugi at síggja tað, so hava vit til hetta kappingarárið tvey heil lið av leikarum, ið allir eru nóg góðir til at spæla í bestu deildini – og væl og virðiliga tað. Vit hava teir royndu, ið eru góða kjarnan á liðnum, og so hava vit teir ungu, ið eru ótrúliga skjótir og tekniskt væl fyri.
NSÍ-liðið er ríkiliga gott til at vinna meistaraheitið, og at tað ikki er hent seinastu árini er eitt sindur óskiljandi. Klóku høvdini hava tosað um, at tað mangla mannfólk og leiðarar á liðnum, og hava annars havt úr at gera við at niðurgera okkara menn. Onkursvegna er tíðin búgvin hjá okkara monnum til, at teir veruliga afturvísa øllum hesum tvætlinum á vøllinum. At teir hvør í sínum lagi taka sær um reiggj og seta fótin niður og siga, eins og Gandalf gandakallur segði í Lord of the Rings: “You Shall Not Pass!”
At vinna og vera ein vinnari snýr seg um hugburð. Um at leikararnir hvør í sínum lagi siga, at tað skal vera tann …….. lygn, at Atli Gregersen, ið vist nokk gekk í flokki saman við Sigmundi Brestirssyni, skal vinna á mær; at Hans Jørgin Djurhuus, ið einans hongur saman av gaffatapi og fananskapi, skal vinna nakra takling móti mær. At hvør leikari tekur ábyrgd fyri, at liðið vinnur.
Eg havi spælt á einum vinnaraliði, og tað var unglingaliðið hjá NSÍ, sum gjørdist føroyameistari tvey ár á rað í 1989 og 1990. Hetta vóru fyrstu unglingameistaraheitini hjá felagnum. Vit vóru, við allar virðing, langt frá besta liðið í landinum mann fyri mann. Men hesi árini vístu mær, at tað er yvirhøvur ikki snýr seg um at hava bestu leikararnar, hóast góðir leikarar skulu til. Tað snýr seg um at hava besta liðið. Gaman í, vit høvdu nøkur av størstu talentunum í landinum. Tað er ikki av tilvild, at Djóni Nolsøe Joensen endaði á landsliðnum, og at Súni Fríði Barbá gjørdist ein av mest skorandi áleyparum í føroyskum fótbólti. Vit høvdu kanska eisini tvey av størstu talentunum, ið vit hava sæð í Føroyum, men rættiliga fá kenna, nevniliga Jan Berg Jørgensen og Ólavur Jacobsen. Men so høvdu vit eisini arbeiðsmenn, ið bara gjørdu tað skitna arbeiði og hildu liðnum saman. Har var samanhald og vilji, og allir leikararnir kendu sín leiklut og yvirspældu hann ongantíð. Og so vóru allir leikararnir eisini leiðarar, ið tóku ábyrgd, og eingin gav nakrantíð upp.
Tað er har, NSÍ er komið til í dag. Nú má vera nógv mikið við at onnur sleppa at kalla okkara menn fyri dreingir og niðurgera okkum. Tað upp til okkara menn siga, at nú kann vera nokk: “You shall not pass!” og vinna hatta meistaraheitið.
Góðir, góðir, góðir.
Gott kappingarár.
Uni Leitisstein Hansen, NSÍ-fjeppari


text: Hvussu skulu vit liva, verður spurt upp í saman í Øskudólgi og sópingarkonu. Úti í heimi eru mong, serliga Sea Shepherd, sum ikki spyrja, men bæði vita og siga, hvussu vit skulu liva. Teirra trúðarjáttan er so langt frá okkara gerandistankum, til dømis um grindadráp, sum hugsast kann. Júst hetta kom mær til hugs, tá ein nýggjur flottur stuttfilmur herfyri varð lagdur á Vimeo um stásiliga flotan hjá Varðanum. Tekniskt eru upptøkurnar framúr við góðari útgerð, Sony FS700 við Odyssey Q, við ervamyndum úr tyrlu og góðum teknaðum grafikki. Men hvat er innihaldsliga evnið, sum verður lýst? Tá eg hyggi eftir filminum, sum er fýra og ein hálvan minutt til longdar, fái eg onga løtu fatan av, at øll henda orka verður sjósett fyri at geva nøkrum í verðini mat á borðið. Her er ikki ferilin av matgerð, borðreiðslu ella einum skugga av tanka um, at eg skal taka fiskin í munnin. Fiskivinna er í almenna rúminum blivin fremmandgjørd, og er nú eitt tekniskt fyribrigdi, sum snýr seg um kapasitet at kasta, fanga og frysta skjótast gjørligt og so nógv sum gjørligt. Eg blívi illa við og sigi sum Sea Shepherd. Gamli maðurin og havið, fiskimaðurin, fiskiskipið og romantiski báturin eru ikki til longur: Instead they are floating factories, efficiëntly scooping up, processing and packing every living thing they encounter! All the riches of the sea arrive on land sliced, boxed and labelled...Hetta er stórt hjá vinnuni, men samstundis ófrættakent hjá brúkaranum. Tí eg fái ein greiðan varhuga av, at føroysk fiskivinna hevur gloymt, hví tey taka føði úr sjónum. Tað er so ikki til mín. Og tað er ein álvarsligur spurningur, at sita eftir við, tá eg havi sæð ein flottan reklamufilm. Helst hevði avsendarin ikki ætlað at víst mær hann. Niðanfyri sæst flotti filmurin.


text:
Nr. 1819-317
Lærugrein: Enskt í 7. - 9. flokki.
Endamál: At geva lærarum innlit í førleikarnar at lurta og at tosa í enskum sum fremmandamáli, at gera teir væl skikkaðar at undirvísa og geva teimum amboð at meta um næmingaavrikið á hóskandi hátt.
Innihald: Hesir spurningar verða viðgjørdir:
- Hvat er at lurta og at tosa?
- Hvussu undirvísi eg í at lurta og at tosa?
- Hvat er sambandið millum at lurta og at tosa?
- Hvussu fyrireiki eg undirvísingina við aktivitetum?
- Hvussu brúki eg margmiðlar at undirvísa í at lurta og at tosa?
- Hvussu stuðli eg næmingum í at lurta og at tosa?
- Hvussu brúki eg møguleikar uttan fyri flokshølið at stuðla upp undir at lurta og at tosa í flokshølunum?
Skeiðssnið: Fyrilestur, kjak, bólkaarbeiði og fyrireiking við aktivitetum.
Málbólkur: Lærarar, sum undirvísa í enskum í 7. - 9. flokki.
Fyrireiking: Lærarar kunnu skriva eina stutta frágreiðing um, hvussu teir undirvísa í at lurta og at tosa í enskum (umleið 1 A4 síða) og taka hana við sær.
Undirvísing: Kalpana Vijayavarathan, ph.d., adjunktur í enskum.
Tilfar hjá luttakarum at hava við: Teldur og tilfar, sum teir brúka til undirvísingina í at lurta og tosa í enskum.


text:
Georgia (land)
Georgia (georgiskt: საქართველო - Sakartvelo), frá 1990 til 1995 kent sum Lýðveldið Georgia, er eitt land í Kaukasus og liggur við Svartahavið. Í norðri hevur Georgia mark við Russland og suðri við Turkaland, Armenia og Aserbadjan. Høvuðsstaður er Tbilisi og høvuðsmálið er georgiskt.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Georgisk søga
Í 1991 fekk Georgia sjálvstýri tá Sovjetsamveldið fór til grundar. Fyrst undir leiðslu av Moskva-trúgva, fyrrverandi sovjetska uttanríkisráðharranum Eduard Sjevarnadse og síðan – eftir friðarligu rósukollveltingina í 2003 – av verandi forsetanum Mikhail Saakasjvili. Fyrstu árini var Saakasjvili nógv avhildin, men lyfti hansara um vælferð í búskaparliga avmergjaða landinum hava ikki hildið. Og kríggið móti Russlandi í 2008, sum hevði við sær, at Georgia misti Abkasia og Suðurossetia, hava ikki gjørt støðuna betri.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Georgisk fólk
Georgia eigur sjáldsamt heimsmet. Ongastaðni í heiminum gerast so mong folk eldri enn 100 ára gomul. Enntá er ikki óvanligt, at fólk eru frísk og ferðug, tá ið tey eru farin upp um 120 ár. Granskarar vita ikki, hví tey liva so leingi, men teir halda, at góða veðurlagið, sunnur kostur, nógv útiarbeiði og óstrongda bygdalívið eru atvoldin til, at fólk gerast so gomul.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Georgiska kongshúsið, sum m.a. er í ætt við spanska kongshúsið, sigur seg vera avkom frá sjálvum Dávidi kongi, sum vit lesa um í Bíbliuni, og sum var kongur hjá Ísraels fólki. Ófriður valdaði eftir fullveldið í 1991, og nú hevur Georgia ikki veruligt vald í Abkasia og Suðurossetia, sum verða stuðlaði av Russlandi. Fyrrverandi sovjetiski uttanríkismálaráðharrin Eduard Sjevarnadse, sat við valdi í nógv ár, men kongin í 2003. Fátækradømi og tað at Georgia í veruleikanum ikki hevur vald á Abkasia og Suðurossetia, ger at landið ikki tykist serliga støðugt. Georgia roynir at nærkast Vestandlondunum, er partur av Partnership for Peace undir NATO og ætlar sær í ES. Georgia hevur seinastu øldirnar ligið mítt í stríðnum millum Russland, Turkaland og Persia, men er í dag tætt knýtt at USA, sum hevur stóran áhuga í at landið er støðugt, m.a. tí at USA hevur gjørt eina stóra íløgu í oljuveitingarskipan frá Aserbadjan umvegis Georgia og til Turkalands. Loysingarøkini Abkasia og Suðurossetia fáa bæði stuðul úr Russlandi, og viðurskiftini millum Georgia og Russland eru vánalig. Politiska støðan í Georgia er tí enn rokut.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Georgisk landafrøði
Georgia er fjallaland. Kavkasusfjøll eru sum ein stórur marknamúrur norður ímóti Russlandi og vestur ímóti Svartahavi. Gróðrarlíkindini eru góð, jørðin fruktar væl, so umstøðurnar at dyrka vínber eru av teimum bestu. Georgia liggur soleiðis fyri – ímillum Svartahav og Kaspiskahav – at oljuflutningur og annar vøruflutningur ímillum londini her fer ígjøgnum landið.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Georgiskur búskapur
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]


text:
Jósef Stalin
Jósef Stalin (russiskt: Иócиф BиccapиóHoBич CTáлиH) føddur sum Iosif Vissarionovitj Dzjugasjvili (Иocиф BиccapиoHoBич ДжyraшBили) á russiskum og Ioseb Djughasjvili (იოსებ ჯუღაშვილი) á georgiskum (føddur 18. desember 1878 í Gori í Georgia, deyður 5. mars 1953) var ein sovjetiskur, kommunistiskur statsleiðari og einaræðisharri. Hann var statsleiðari í 30 ár.[1] Tað var Lenin, ið gav honum kelinavnið Stalin, ið merkir Stálmaðurin. Hann gjørdist limur í Sosialistaflokkinum hjá Bolsjevikkunum í 1904. Í 1912 stovnaði hann blaðið Pravda. Hann gjørdist fyrsti aðalskrivarin í Kommunistaflokki Sovjetsamveldsins í 1922 og í 1924 yvirtók hann leiðsluna sum einaræðisharri eftir at Lenin doyði. Hann stýrdi Sovjetsamveldinum og var ein av heimsins máttmiklastu monnum til hann doyði í 1953. Stalin læt standmyndir av sær sjálvum reisa kring um í stórveldinum. Undir hansara leiðslu gjørdist Sovjetsamveldið eitt av heimsins størstu ídnaðarsamfeløgum, og í 1941-45 førdi hann kríggj móti Týsklandi og spældi ein týðandi leiklut í sigrinum hjá teimum sameindu móti Ásarveldunum.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Бoлbшaя CoBeTckaя ЭHциkлoпeдия


text:
Fyri nøkrum vikum síðani høvdu vit undirvísing um surrealismu, og eg havi verið bergtikin av rørsluni síðani. Fór beint at keypa bókina Nadja (1928) eftir André Breton, og havi lisið mangt og hvat um listina. Serliga dámar mær tann feministiska partin av rørsluni. Her kunnu nevnast myndakvinnur sum Claude Cahun og Lee Miller og ikki minnst Méret Oppenheim, ið er listakvinnan handan háruta ready-made lutin omanfyri. Hugskotið til verkið var ein samrøða millum Oppenheim, Picasso og Dora Maar, og verður lýst sum eitt verk, ið býður av hugburðar um feminismu.
19.3.15
Lista hósdagur! Surrealisma
Eg haldi at eg fari at royna eitt nýtt innslag hósdagar. Umframt (ella ístaðin) at hava "Óførur hósdagur" við eini 15-20 myndum, posti eg eina mynd ella tvær við einum stuttum teksti, ið á ein ella annan máta knýta seg til lesnaðin hjá mær í listasøgu. Kvalitetur ístaðin kvantitetur, sum tey siga.
Fyri nøkrum vikum síðani høvdu vit undirvísing um surrealismu, og eg havi verið bergtikin av rørsluni síðani. Fór beint at keypa bókina Nadja (1928) eftir André Breton, og havi lisið mangt og hvat um listina. Serliga dámar mær tann feministiska partin av rørsluni. Her kunnu nevnast myndakvinnur sum Claude Cahun og Lee Miller og ikki minnst Méret Oppenheim, ið er listakvinnan handan háruta ready-made lutin omanfyri. Hugskotið til verkið var ein samrøða millum Oppenheim, Picasso og Dora Maar, og verður lýst sum eitt verk, ið býður av hugburðar um feminismu.
Subscribe to: Post Comments (Atom)