text:
Hetta er ein heimasíða um føroysk ross.
Føroyar hevur enn sítt egna rossaslag. Føroyska rossaslagið, sum hevur verið í Føroyum óblandað í eini 1000 ár, mundi útdoyð. Nú eru íalt 81 livandi rein føroysk ross. Helst skal talið upp á eini 200 aliross, áðrenn tey eru rímiliga trygg ikki at doyggja út.
Juni mánaður hevur verið avberða góður. 6 ryssur hava folað, og øll fylini eru vælskapt.
Disan folaði eitt svartbrúnt ryssufyl, ið er undan Borr - fylið eitur Álva. Mira folaði eitt svartflekkut hestfyl, ið er undan Grana og hevur fingið navnið Hersi. Lítla folaði eitt reytt ryssufyl, ið er undan Reyða. Luna folaði eitt reytt hestfyl, og Chanel eitt reytt ryssufyl - bæði fylini eru undan Sommer. Gilja folaði eitt brúnt hestfyl við stjørnu, sum er undan Gráfaksa.
Nú mangla bert 3 ryssur at fola. Hesar eru Logn, Disa og Embla.
Fríggjadagin 20. mai og leygardagin 21. mai komu tvey tey fyrstu fylini í ár.
Teiga folaði eitt svartbrúnt hestfyl, sum er undan Prins og hevur fingið navnið Hoyðrik, og Lý folaði eitt brúnt/dimmbrúnt ryssufyl, sum er undan Líggjas og hevur fingið navnið Erra.
Trýst her fyri at síggja eitt innslag frá, tá Erra varð folað.
7-9 aðrar ryssur væntast at fola í summar. Hesar eru Lítla, sum var hjá Reyða, Luna og Chanel, sum vóru hjá Sommer, Logn, sum var hjá Njørður, Disan, sum var hjá Borr, Mira, sum var hjá Grana og Gilja, sum var hjá Gráfaksa. Hesar eru allar kannaðar fyri kvið. Disa og Embla vóru somuleiðis hjá Stormi, so tær skulu helst eisini fola.
Um alt gongur, sum tað skal, fer rossatalið helst uppum 80 ross í ár.
Nú er stovnurin aftur vorðin 3 fyl ríkari.
Fylið hjá Bestlu gjørdist eitt brúnt hestfyl, sum hevur fingið navnið Froyur.
Snarka, sum í løtuni er stødd í Gøtu, folaði eitt grátt (svartbrúnt) ryssufyl.
Disa í Sandvík folaði somuleiðis eitt ryssufyl.
Gilja, Ódn og Lítla mangla enn at fola, so tað verða 8 fyl tilsamans í ár.
20. mai folaði Disan sítt fyrsta fyl. Tað varð eitt grátt hestfyl og hevur fingið navnið Sleipnir. Disan og fylið ganga omanfyri Velbastað, og Disan hevur klára seg sera væl og dugir væl at ansa eftir fylinum í flokkinum. Pápin til fylið er Borr.
Í gjár folaði næsta ryssan, Flykra, sum er stødd í Sandavági. Hennara fyl eitur Jallur og er brúnflekkut. Rani er pápi at hesum fylinum.
Tað eru fýra aðrar ryssur, sum eru kannaðar til at vera kviðnar og fara at fola í summar: Gilja, sum stóð saman við Braga, Lítla, sum var hjá Reyða, Ódn, sum var hjá Hugin, og Bestla, sum stóð saman við Grana4.
Snarka, sum stóð saman við Prins, Sommer og Lobo, og Disa3, sum stóð saman við Stormi, eru møguliga eisini kviðnar, men tær eru ikki kannaðar enn.
FFR er biði um at hjálpa til at selja Tambar fyri Hjalta í Jákupstovu.
Tú kanst síggja myndir og fáa upplýsingar við at hyggja inná her.
Eitt boð er komi á 5000,-kr.
Um tú hevur áhuga ella kennur onkran, sum hevur áhuga, ert tú vælkomin at skriva til rossavinir@gmail.com ella ringja á tlf 504137.
Dagføring 04-2013: Tambar er seldur!
Mikudagin 19. desember 2012 kl 13 verður skeið í EVA aliprogramminum.
Skeiðshaldarar: Peer Berg og Anne Præbel, seniorgranskarar hjá NordGen
1. Frágreiðing um EVA.
2. Aftaná er høvi hjá luttakarunum at fáa vegleiðing ein og ein. Havi farteldu við.
Skeiðið er ókeypis, og Búnaðarstovan bjóðar kaffimunn.
Vónandi møta vit talsterk. Tað er gott, at so nógv sum gjørligt seta seg inn í hetta programmið.
Vh Felagið Føroysk Ross
Felagið Føroysk Ross hevur í bløðunum tann 28-9-2012 lýst til aðalfund.
Fundurin verður hildin á Landsbókasavninum tann 28-10-2012 frá kl 14 til 17.
Skráðin verður sambart viðtøkum felagsins.
FFR hevur ikki koyrt heilt eftir reglunum í seinastuni og eitt nú hevur ongin tikið stig til at kalla inn til aðalfundar og krøv um limagjøld eru ikki send út.
Gjørt verður vart við, at sambart reglum felagsins, missa limir, ið ikki hava goldið limagjald í 2 ár, limaskapin.
Í hesum sambandi, verður heitt á gomlu limirnar um at endurnýggja limaskapin, við at inngjalda limagjaldið á 150.- kr fyri húskið, á konto 6460-4739045 í Bank Nordik.
Fólk, sum ikki áður hava verið limir, kunnu melda seg inn við at inngjalda sum áður nevnt.
Tað er neyðugt við einum aðalfundi nú, fyri at felagið kann fáa sína heimild aftur og virka sambart viðtøkum felagsins.
Øll áhugaði eru hjartaliga vælkomin.
Síðsta hósdag stóð knappliga eitt ryssufyl á beitinum hjá Miru. Hetta kom púra óvart á øll - ongin hevði væntað, at hon var kviðin.
Mira er bara 3 ár og gekk síðsta ár saman við trimum unggreðingum, sum vóru 2 og 1 ára gamlir.
Tað má takast blóðroynd fyri at staðfesta hvør av teimum eigur fylið.
Mira stóð í Kollafjørði, tá hon folaði, men hon og fylið eru nú flutt heim til eigarin í Tórshavn.
Disa hevur folað
Disa í Sandvík hevur folað eitt hestfyl, sum hevur fingið navnið Askur. Grani4 er pápi at hesum fylinum.
Sára skal fola skjótt
Ryssan Sára er flogin av Dímun og stendur nú í Tórshavn. Djóralæknin hevur kannað hana og tað vísur seg, at hon er blivin kviðin av Kletti síðsta ár, áðrenn hann doyði.
Sára er ógvuliga hovin um júrini/búkin og tað sær ikki so gott út. Tað verður hildið gott eyga við henni - vónandi fara hon og fylið at klára folingina.
Philip er deyður
Somuleiðis hava vit tey tungu boðini, at Philip er deyður. Hann hevði barst við hinar greðingarnir, sum Josef eisini eigur og var dottin av einum bakka og meiðsla seg so illa, at hann mátti avlívast.
Philip bleiv 7 ár og hevði onki avkom fingið enn.
Náttina til 11. mai folaði Flykra. Fylið varð funnið deytt á bønum. Tað er ikki heilt vist, hví fylið ikki yvirlivdi. Ryssan stóð á einum slættum beiti við skjól. Ein lítil partur av bønum var eitt lítið sindur vátari og ryssan hevði tíverri valt sær at fola akkurát har. Men tað sá ikki út til, at fylið nakrantíð hevði reist seg og tískil heldur ikki fingið rámjólkina. Kanska var fylið ikki heilt fríkst, tá tað varð folað.
Tað var eitt flekkut hestfyl, líktist nógv fyrra fylinum hjá Flykru við eitt sindur minni hvítum.
27. mai folaði Lítla eitt reytt ryssufyl. Fylið vildi ikki súgva í byrjani, men tað eydnaðist tíbetur at hjálpa hesum fylinum og tey fingu tað til at súgva. Nú er fylið væl fyri og rennur kátt á beitinum.
Myndir av fylinum hjá Lítlu kunnu síggjast her!
Vit hava júst fingið tey syrguligu boðini, at eigarin fann Klett deyðan á bønum í gjár.
Seinast djóralæknin var á Dímun, segði hann, at Klettur hevði eina avorliga stoffskiftissjúku av yvirvekt og helst ikki fór at liva longi afturat. Tað sær út til at hetta er orsøkin til deyða Kletts.
Klettur bleiv 17 ár. Hann fekk tilsamans 5 avkom, herav eru 2 livandi(Fenja og Glóði). Somuleiðis hevur hann 3 "abbabørn"(Flykra, Gráfaksi2 og Líggjas) og eitt "langabbabarn"(Njørður).
Ryssurnar Álvan, Gilja og Chanel eru kannaðar. Tíverri var ongin teirra kviðin.
Eftirsum djóralæknarnir ikki fingu stuðil til koyring út á bygd, er tað ov dýrt at kannað tær ryssurnar. Vit hava tó tosa við fólk og mett verður at Disa, Skakka, Lítla og Flykra helst eru kviðnar. So nú er ikki nógv annað at gera enn at bíða og vita um fylini koma.
Alingin hevur gingið heldur striltið í ár. 7 ryssur vóru kannaðar at vera kviðnar, 6 av teimum hava folað og herav doyðu 4 fyl stutt eftir folingina. T.v.s. at bert 2 fyl (Logn og Njørður) eru komin undan í ár.
Tann seinasta ryssan, Gilja, hevur ikki folað enn. Hon bleiv skild frá greðinginum í sep. (2010) og tí má hon antin hava mist fylið ella hevur djóralæknin tikið feil, tá hon varð kannað í nov. (2010).
Tó kann tað vera, at Gilja fer at fáa eitt vetrarfyl, tí hon hevur stóran búk og hestfylið, Neisti, breyt inn til hennara fleiri ferðir síðsta vetur.
Vit hava eisini tey góðu tíðindini, at ryssan, Hulda2, er rein føroysk.
Ongin visti, hvør pápi hennara var og hetta hava vit tolka sum, at hon var blanda.
Tó lærdu vit annað eftir at hava tosa við Jón í Bø, (sum átti mammu Huldu2, tá hon bleiv kviðin). Hann segði frá, at pápin var reinur føroyskur og tað var ongin ivi, tí har sloppu ikki aðrir greðingar at ganga.
Vit vita enn ikki hvør pápi Huldu2 er, men nógv bendir á, at tað kundi verið Gongurólvur1. DNA-royndir vísa eisini, at hann er ein møguligur pápi. Tó ivast vit í, um hann var geldur, tá mamma Huldu2 varð kviðin og somuleiðis eru nakrir aðrir greðingar, sum ikki eru útilukkaðir sum pápar enn (tað skal kannast nærri).
Um nakar veit nakað um hetta, eru tey sera vælkomin at siga frá.
Hulda2 fekk í 2010 eitt ryssufyl saman við Braga2. Sostatt hava vit nú fingið 2 ryssur afturat rossastovninum.
DNA-roynd av Emblu2, (sum vit ikki vistu, hvør var pápi hjá), er somuleiðis blivin kannað og tað vísti, at Tóki er pápi hennara.
Nú er seinasta ryssan, Sára, kannað, og hon er kviðin. Sára gongur úti á Stóru Dímun saman við greðinginum Kletti.
Seinasta summar folaði Sára ikki fyrrenn 9. august, so hon kann í fyrsta lagi fola í juli í summar.
Vit kunnu eisini nevna, at hestfylið, sum hon folaði síðsta summar, varð flogið avstað sama dag, sum Sára bleiv kannað. Tað gekk gott og nú stendur tað í vakstrarhúsinum við Kirkjubø, saman við tveimum øðrum hestfylum.
Nú tá Sára er kannað, vita vit, at tað tilsamans fara at koma 6 føroysk fyl í summar.
Síðst í apríl mánaða koma Glenn rossatannlæknin og Jórun aftur til Føroyar.
Tá tey vóru her síðst í oktober, vóru tey og hugtu/ornaðu tennirnar hjá fleiri av teimum føroysku rossunum. Vit vilja veruliga tilmæla hetta til onnur, tí arbeiði verður gjørt sera gott og munandi betur enn um tennirnar t.d. bert verða fílaðar við einari rasp.
Um áhugi er fyri tí, kann Jórun eisini geva akupunktur/kiro, hetta er sera gott fyri ross, ið eru stív o.s.v.
Glenn verður í Føroyum í viku 15 - beint áðrenn páskaferðina, og Jórun verður eitt sindur longur.
Áhugaði kunnu tegna seg á t-post: joso@paradis.dk
Meldi til í góðari tíð, so tey fáa gjørt eina arbeiðsætlan, ið er so effektiv sum møguligt.
Fyri trimum døgum síðani frættu vit, at Álvan hevði mist sítt fyl. Eigarnir, sum ta seinastu tíðina hava havt Álvuna inni, funnu hendan dagin eitt deytt fyl, sum lá hjá henni. Hetta vóru eini sera syrgilig tíðindi at fáa. Tað var eitt hestfyl.
Fylið kom í øllum føri 1 mánaða ov tíðliga. Greðingurin Bragi var ikki settur saman við Álvuni fyrrenn 17. mai, so hon átti í fyrsta lagi at fola einaferð síðst apríl/fyrst í mai, sum hon varð kviðin á fyrsta riði.
Djóralæknin hevur kannað tríggjar aðrar ryssur: Eydna í Kaldbak, Døgg á Signabø og Brynja í Havnadali.
Tíverri var bert tann eina av teimum kviðin, Døgg.
Døgg stóð saman við greðinginum Rólvi3 frá 8. juni til fyrst í sep., so hon kann folað frá 8. mai til fyrst í august.
Higartil vita vit, at 5 ryssur eru kviðnar, 3 eru ikki og 2 mangla enn at verða kannaðar.
Nú eru fýra aðrar ryssur kannaðar. Hesar eru: Flykra og Lítla, sum standa í norðoyggjum, og Skakka og Disa, sum eru á suðuroynni. Tríggjar av teimum eru kviðnar, tað var bert Disa, sum ikki er kviðin.
Tú kanst lesa meira inni á síðuni 'Aling', hvørjum greðingi tær stóðu saman við o.s.v.
Higartil síggja úrslitini gott út: 4 útav 5 kannaðum ryssum eru kviðnar, og tað eru enn 5 ryssur eftir at kannað, sum eisini hava møguleika at vera kviðnar.
Nú er fari undir at kannað ryssurnar, sum stóðu hjá greðingi í summar. Tann fyrsta varð Gilja, ein av ryssunum, sum Jóanis Nielsen eigur. Djóralæknin var og kannaði hana í gjár, og hon er kviðin. Hon hevur staði saman við greðinginum Líggjas norðuri í Hvannasundi.
Gilja fer at fola einaferð ímillum hálvan mai og august 2011.
10 ryssur hava staðið saman við greðingi í summar, so enn mangla 9 ryssur at kannast. Vónandi eru fleiri av teimum kviðnar.
Leygardagin 28. august var Maria Joensen í kappríðing á føroyska rossi sínum, Marmarankur. Hetta gekk bara væl, og hann gjørdist nummar trý út av 6 í bólkinum, kappríðing 2.flokkur. Á myndini sæst Marmarankur, sum rennur móti ryssuni, Maju. Myndin er tikin av Brandur Í Dali (trýst á myndina, fyri at síggja hana í einari størri útgávu).
Í gjár folaði ryssan Sára. Hon heldur til úti á Stóru Dímun saman við greðinginum Klettur, sum eisini er pápi at hesum fylinum. Hetta bleiv eitt reytt hestfyl, og er seinasta fylið fyri hetta summarið.
Tú kanst fáa upplýsingar um fylið við at trýsta her.
Hey tit!
Nú er aftur møguleiki at fáa Glen at orna tenninar á rossunum. Glen og Jórun vera í Føroyum frá 18. oktober og uml. 2 vikur framm.
Jórun gevur eisini fegin rossunum akupunktur/kiro, hetta er sera gott fyri ross ið eru stív, hava trupulleikar við at “snubla”, ella møguliga hava halta leingi, og tú ikki finnur útav hví.
Glen og Jórun vóru í Føroyum í maj mánað, og var tað sera stór undirtøka fyri tannrøktini.
So um tit ynskja at fáa tenninar á rossunum ornaðar av professionellum útlærdum fólki, so er kjansurin her!
Meldi til í góðari tíð, so tey fáa gjørt eina arbeiðsætlan, ið er so effektiv sum møguligt.
Meldast skal til á - joso@paradis.dk
Tit kunnu síggja meira um Glen og hansara arbeiðið og útbúgving á www.hestetandplejer.dk
Vinarliga
Heidi og Jórun
Nú hevur enn ein ryssa folað. Tað er Disa, sum gongur í Sandvík. Hetta bleiv eitt svartbrúnt ryssufyl.
Vit hava tíverri ongan myndir av fylinum enn.
Hin ryssan hjá Josef, Libby, hevur nú eisini folað. Tað bleiv eitt reytt hestfyl. Ljósi er eisini pápi at hesum fylinum.
Tú kanst lesa meira um fylið við at trýsta á her.
Nú hevur næsta ryssan folað. Tað er Snakra, sum Josef Midjord eigur. Hetta bleiv eisini eitt brúnt hestfyl. Ljósi er pápi at fylinum.
Tú kanst fáa upplýsingar um fylið við at trýsta her.
Hey rossafólk!
Mánakvøldið 17. mai verður spennandi fyrilestur í MBM um fóður og tannrøkt hjá rossum (um nóg stór undirtøka er fyri tí). Eisini verður greitt eitt sindur frá meilum og hvørja ávirkan tær hava!
18., 19. og 20. mai verður so høvi at fáa tannlæknan út at hyggja eftir egnum rossum. Tað er best at samla sum mest ross saman, fyri at flest ross blíva viðgjørt, við hesum spara vit nógva tíð við koyring :)
Tað kostar onki at fáa hann at eftirhyggja tenninar, men um nakað er at gera, so sum at raspa ella trekkja út, so kemur tað at kosta uml. 800 kr + doyving.
Tú kanst lesa um tannlæknan á hesari heimasíðuni: www.hestetandplejer.dk
Um hetta hevur tín áhuga, so kann tú siga frá á heidihilmars@gmail.com ella sms á tlf.: 595953
Vinarliga
Jórun S. Olsen og Heidi H. Samuelsen
Fyri 3 døgum síðani folaði ryssan í Djúpadali, Álvan2. Tað bleiv eitt brúnt hestfyl. Rólvur3 er pápi at fylinum.
Tú kanst lesa meira um fylið og síggja myndir við at trýsta á her.
Ryssan Eydna, sum stendur í Kaldbak, er nú kannað - hon var tíverri ikki kviðin.
Eisini hevur djóralæknin verið í Vágum, har hann kannaði Lyngheiðu og Huldu (vit bíða enn eftir svar, at vita um hon er rein føroysk). Lyngheiða var ikki kviðin, men Hulda var.
Tað var meiningin, at djóralæknin eisini skuldi kannað hinar ryssurnar hjá Jóanis, Gilju og Flykru, men veðrið var so vánaligt, og ryssurnar vildu ikki ordiliga lata seg fanga, so tey valdu at bíða við hesum til ein annan dag.
Men djóralæknin fer óiva skjótt aftur til Vágarnir - tær mugu kannast, so vit vita, um tær kunnu fara til greðing ella ikki.
Djóralæknin var í dag og kannaði ryssuna Álvuna, sum stendur á Sandoynni í Djúpadali. Hon er eisini kviðin og kann fola uml. frá hálvan apríl.
So higartil eru 5 útav 7 ryssum kviðnar og 4 aðrar ryssur mangla enn at
kannast.
Nú er enn ein ryssa blivin kannað. Tað er Blanka hjá Elin í Jákupsstovu. Hon var tíverri heldur ikki kviðin í ár. Hettar er 7 árið á ræð, sum Blanka hevur verið hjá greðingi uttan at blíva kviðin. So tað sær tíverri ikki út til, at tað fara at koma fleiri fyl undan hesari deiligu ryssuni.
Hetta vikuskiftið hava vit eisini verið á suðuroynni har vit m. a. vóru og hugtu eftir Disu. Djóralæknin hevur ikki kannað hana, men tað sær út til at hon hevur ein stóran fylbúk og fer óiva at fola tíðliga.
Eisini hava vit hoyrt at ryssan Sára er kviðin. Vit ganga bara út frá, at djóralæknin hevur verið og kannað hana eisini. Um hon er kviðin, so ferð hon at fola í juli ella seinni (tí hon folaði ikki fyrrenn í august síðsta summar).
Í gjár var djóralæknin og kannaði ryssurnar Snarku, Libby og Lunu, sum allar standa í Vági hjá Josef saman við greðinginum Ljósa.
Snarka og Libby vóru kviðnar, men Luna var tíverri ikki.
Vanta verður, at Snarka folar uml. síðst í apríl og Libby um hálvan mai.
Síðsta ár bleiv ryssan Sára flogin við tyrlu út til Dímunar at standa saman við greðinginum Klettur. Nógv av tykkum fylgdu óiva hesa hending í dokumentarsendingini hjá Søren Ryge.
Nú, árið eftir hevur alt arbeiðið við at fáa hana har út, givið úrslit, tí í morgun folaði Sára eitt flekkut ryssufyl. Folingin gekk væl, og ryssan kláraði alt sjálv. Nú ganga øll trý rossini á Dímun og njóta lívið.
Týsdagin, Ólavssøku dag var Maria Joensen aftur við í kappríðing á føroyska rossið sínum, Marmarankur. Hesuferð luttóku tey í bólkinum "tvíspor 2. flokkur" og hetta eydnaðist sera væl.
Vinnarin gjørdist Stjarni við tíðini 35,8 sekund og 2. plássið fór til Marmarank, sum hevði tíðina 37,2 sekund.
Tíðirnar í bólkinum vóru hesar:
19. juli folaði Skakka eitt reytt hestfyl. Tey standa í Trongisvági hjá eigaranum Hallur í Heiðunum.
Folingin gekk tíverri ikki heilt sum hon skuldi. Eftirburðurin kom ikki av sær sjálvum og mátti verða tikin út við hond. Men tað letur til at bæði ryssan og fylið hava tað gott nú.
Grani4 er pápi at fylinum. Hetta er hansara fyrsta fyl.
Nú er rossatali eisini komi uppá 52 - tað hægsta tað hevur verið síðani varveitingararbeiði byrjaði.
Í gjár folaði Brynja. Tað bleiv eitt svartbrúnt hestfyl. Tóki er pápi at fylinum. Tey standa úti á trøðni hjá Elin í Jákupstovu.
Tú kanst lesa meira um fylið her.
So hevur Døgg eisini folað. Tað bleiv eitt svartbrúnt hestfyl. Ljósi er eisini pápi at hesum fylinum.
Tú kanst lesa meira um fylið her.
Fyri tveimum døgum síðani, tann 26. juni, folaði Gilja eitt reytt ryssufyl við stjørnu. Ljósi er pápi at fylinum.
Um tú vilt lesa meira um fylið kanst tú trýsta her.
Nú hevur ryssan Eydna folað. Tað bleiv eitt reytt ryssufyl. Hon og fylið standa tætt við Havnadal á trøðni hjá Elin í Jákupstovu. Tambar er pápi at fylinum.
Um tú vilt lesa meira um fylið kanst tú trýsta her.
Vit hava frætt at Álvan hevur folað eitt brún ryssufyl. Rólvur er aftur pápi at hennara fylið í ár.
Fyri at fáa meira at vita um fylið kanst tú trýsta her.
Nú hevur hin ryssan hjá Josef, Snarka, eisini folað. Hetta bleiv eitt svartflekkut hestfyl. Bello er eisini pápi at hesum fylinum.
Tú kanst les meira og síggja fleiri myndir her.
Vit hava frætt at Víkingur er dottin oman. Fyrst fóru tvey fyl hjá honum fyri bakka, og nú fór hann eisini sjálvur.
Eigarnir hava flutt Disu og Hugin, so nú standa tey ikki í brattlendinum longur.
Vit halda ikki, at nøkur onnur føroysk ross ganga í brattlendi, men vit vilja kortini ráða øllum eigarum frá at lata rossini ganga har, tað er møguleiki fyri, at tey kunnu detta oman - tað eru alt ov nógv ross, ið eru farin á henda hátt. Og tá rossastovnurin er so lítil, hevur hvørt einasta ross alstóran týdning, um stovnurin skal hava nakran møguleika at yvirliva.
Tú kanst trýsta her fyri at fáa fleiri upplýsingar um Víking.
Sum tit óiva hava sæð, so hevur onkur skriva í gestabókina hjá okkum, at Hersi er deyður. Vit ringdu til tey sum høvdu Hersa, og tey váttaðu tað. Hann datt oman heystið 2008.
Hersi var ein góður greðingur. Í sínum ungu døgum varð hann við á rossasýning fleiri ferðir og fekk altíð góð úrslit. Hann varð eisini nógv nýttur til aling og fekk 16 fyl tilsamans. So hann hevur eisini gjørt sítt fyri at varðveita tey føroysku rossini.
Um tú vilt vita meira um Hersa kanst tú trýsta her.
13. apríl folaði Libby sítt fyrsta fyl og tað er eisini tað fyrsta føroyska fylið, sum er folað í ár. Tað bleiv eitt vakurt brúntflekkut ryssufyl. Bello er pápi at fylinum. Tú kanst lesa meira um fylið og síggja fleiri myndir við at trýsta her.
Nú eru tær seinastu ryssurnar, Blanka og Brynja, kannaðar av djóralæknanum. Brynja er kviðin, men Blanka er tíverri ikki. Tær gingu báðar saman við greðinginum Tóka. Brynja kann fola frá juli til august 2009.
Tað endaliga úrslitið er, at 11 ryssur út av 14 eru kviðnar.
Tað hægsta talið av fylum, ið eru folað um árið síðani í 1960'unum, er 6 fyl. So hetta eru vit sjálvandi sera fegin um.
So hava vit frætt um ryssurnar í Suðuroy, Snarku, Libby og Skakku. Djóralæknin hevur kannað tær og allar eru kviðnar. Skakka stóð saman við Grana4, og kann fola frá mai til august.
Snarka og Libby stóðu saman við Bello. Tey vóru saman frá 2007 og til august 2008. So tær kunnu so at siga fola frá nú og til juli, men fylini munnu ikki fara at koma áðrenn uml. apríl í fyrsta lagi.
Nú eru 4 ryssur afturat kannaðar av djóralæknanum. Tað eru Gilja, Lyngheiða, Lítla og Døgg. Allar vóru kviðnar uttan Lyngheiða.
Gilja og Døgg stóðu báðar saman við Ljósa. Døgg kann fola frá mai til juli og Gilja frá juni til juli.
Lítla stendur saman við Bello. Vit vóru nakað sein at flyta Bello til hana, so hon folar í fyrsta lagi í juli 2009.
So hava vit eisini hoyrt frá ryssunum Disu og Lunu, sum báðar hava gingið saman við Víkingi. Disa sær kviðin út, men tað ger Luna ikki. Disa kann fola frá juni 2009.
Nú hevur djóralæknin verið úti á Stóru Dímun og kannað ryssuna Sáru, og hon er kviðin. Hon varð flogin har út síðsta summar at standa saman við greðinginum Kletti.
Seinast Sára folaði gekk tað ikki heilt, sum tað skuldi. Djóralæknin mátti koma at taka eftirburðin og hann segði, at tað var ikki vist, at hon kundi verða kviðin aftur. So vit vóru sera fegin at hoyra tíðindini um, at hon er kviðin í ár.
Tað var fyrst í juni 2008, at hon var flogin hartil, so hon kann fola frá mai 2009.
Nú er ryssan Eydna kannað av djóralæknanum, og hon er kviðin. Hon gekk saman við greðinginum Tambar, frá fyrst í juni til hálvan sep. 2008, so hon fer at fola einaferð ímillum mai og august 2009.
Eisini sær tað út til at ryssan Álvan hevur stóran búk, so vit vænta at hon er kviðin eisini. Hon gongur saman við greðinginum Rólvur3 alt árið. Síðsta ár folaði hon hálvan mai, so í ár kann hon fola frá apríl og árið út.
Tað vóru 14 ryssur, sum vóru hjá greðingi í 2008, so vit mangla enn at kannað 12. Í fjør vóru bara 3 útav 9 ryssum kviðnar, so latið okkum vóna at tað gongur betur í ár.
Í gjár var Maria Joensen á føroyska rossi sínum, Marmarankur, í Ólavsøkukappríðing. Tey luttóku í bólkinum "tvíspor ung". Rossini, í bólki teirra fingu hesar tíðirnar: Grettir 36 sekund, Brim 36,6 sekund, Fenja 36,8 sekund og Marmarankur endaði so á síðsta plássi við 37,1 sekund. Men tað var sera stutt millum rossini í hesum bólki, og tað var bert 1,1 sekund millum vinnarin og Marmarank. Marmarankur hevði eisini betur tíð enn vinnarin í "tvíspor 2. flokkur", sum hevði 37,8 sekund.
Besta tíðin í kappríðingini yvirhøvur var 35,2 sekund og hana átti Sólvindur, sum lutók í "tvíspor 1. flokkur".
Komandi vikuskifti, 26. og 27. juli, skipar Felagið Føroysk Ross fyri einum familjutiltaki. Høvuðsevnið verður tey føroysku rossini, og eisini verða føroyskar gæs, dunnur og ein kúgv at síggja. Á tiltakinum kunnu fólk fáa fleiri av teimum sermerktu føroysku rossunum at síggja. Har verður eisini ymiskt annað, sum t.d. ponyríðing og søla av kaffi og køkum. Tiltakið verður hildið á trøðni hjá Elin og Hjalta í Jákupsstovu við Velbastaðvegin, í Havnadali.
Øll eru vælkomin!
Í dag hava vit frætt at hesturin Faksi, sum var 27 ára gamal er deyður. Hann var so gamal og bleiv bara meira og meira ússaligur og at enda orkaði hann ikki at liva meira. Tað var í vár at tað hendi. Tú kanst lesa meira um Faksa við at trýsta her.
Vit hava eisini frætt at fyrradagin, 18. juli, folaði Disa3. Tað bleiv eitt myrkt ryssufyl. Tú kanst lesa meira um tað her.
2. til 6. juni 2008 var Søren Ryge í Føroyum og tók ein film upp, um tað føroyska rossið.
Endamáli við filminum er at vekja meira áhuga fyri tí føroyska rossinum og fortelja teimum, ið ikki kenna tað, um rossið.
Høvusevnið í filminum er ferðin hjá Sáru, tá hon varð flogin út til Stóru Dímun við tyrluni.
Vit vilja takka DR fyri allan stuðulin við filminum.
Filmurin varð vístur á DR1 18. juni kl. 19:00, og verður endursendur 23. juni, kl. 12:30 og 24. juni, kl. 10:00, føroyska tíð.
Tú kanst eisini síggja filmin á netinum við at trýsta her.
Nú hava vit frætt at Álvan2 hevur folað. Tað bleiv eitt reytt hestfyl, og tað varð folað einaferð mitt í mai.
Mamman og fylið ganga í Djúpadali(sum er á Sandoynni), saman við Rólvi3, sum er pápi at fylinum.
Tú kanst lesa meira um fylið og síggja fleiri myndir við at trýsta her ella fara inná "Skrásett ross".
Í morgun varð tað fyrsta føroyska fylið í 2008 folað. Tað er eitt reytt ryssufyl við stjørnu, sum er undan Brynju og Tambar.
Fylið og mamman standa hjá eigarinum Elin í Jákupstovu í Havnadali.
Trýst her um tú vilt síggja fleri myndir av fylinum.
Sjálvt um níggju ryssur vóru hjá greðingi síðsta summar, so vænta vit bara at tvær aðrar ryssur folað í ár.
Tað eru Álvan, sum stendur í Djúpadali á Sandoynni saman við Rólvur, og Disa, sum stendur í haganum í Hvalba saman við Víkingi.
Í dag hava vit frætt at ryssufylið Embla, er burturblivin.
Tað varð tann 26. desember at eigarnir, sum skuldu fara at hyggja til rossini, uppidagaðu at hon var vekk.
Hon hevur gingið í haganum í Hvalba, saman við fleiri øðrum rossum, síðani hon varð folað. Men so knappliga hendan dagin var hon har ikki meira.
Nú tá tað eru gingnir fleiri mánaðir síðani hon bleiv burtur, er ikki serliga stórur møguleiki fyri at hon kemur afturíaftur. So tað eru tíverri stórstu líkindi til, at hon er farin fyri bakka.
Hon varð knapp 6 mánaðir tá hon bleiv burtur.
Trýst her fyri at síggja fleiri myndir og upplýsingar um Emblu.
Í dag var djóralæknin og kannaði um ryssan Blanka, sum hevur staðið saman við greðinginum Ljósa, var kviðin. Har var tíverri onki fyl.
Seinast Blanka folaði var í 2003. Síðani tá hevur hon staði saman við greðingi hvørt ár, men onki fyl er komi. Vit vita ikki heilt hví hon ikki far fleiri fyl. Møguliga er tað tí hon er við at gerast gomul nú.
Vit eru nú byrjaðar uppá ein lista, yvir øllum teimum deyðu føroysku rossunum. Um tú vilt síggja hann, kanst tú trýsta her.
Tað bleiv í dag kannað, um tríggjar ryssur, Brynja, Sára og Eydna, vóru kviðnar. Brynja er kviðin, Sára er ikki og tað lat heldur ikki til, at Eydna var. Tó er tað ikki vist, at Eydna ikki er kviðin, tí at teir 2 mánaðarnir, sum skulu ganga frá, at ryssan kann vera kviðin, eru ikki liðnir, fyrr enn 6. januar. Tá fer tað at vera 8 vikur síðani, at hon og Tóki blivu skild, so tá verður hon aftur kannað.
Eisini er ein nýggj síða gjørd, sum eitur lýsing.
Sambands-síðan er nú tøk. Har kunnu tit vitjarar senda ein teldupost til okkum, ið hava síðuna.
Nýggj gestabók, so tit vitjarar, kunnu skriva tað tit hava hug til. Henda gestabókin er bert fyribyls - ein onnur er á veg, sum ongar reklamur eru í.
Tað eru nú komin fimm fyl tilsamans í summar. Trý hestfyl og tvey ryssufyl. Fyrsta hestfylið er Gráfaksi2, sum er undan Skakku og Gráfaksa1 og bleiv folað 17. mai. Annað fylið er hestfylið Brúsi2, sum er undan Álvuni2 og Rólva3 og bleiv folað 21. juni. Seinasta hestfylið, Líggjas, er undan Snarku og Gráfaksa1 og bleiv folað mitt í juni. Eina ryssufylið eitur Embla, og er undan Disu3 og Víkingi. Tað bleiv folað 5. juli. Hitt ryssufylið, sum eitur Gina2, er undan Lyngheiðu og Tambar. Tað bleiv folað 22. august.
Um tú vilt síggja fleiri myndir av øllum fylunum, kanst tú trýsta her.
Fleiri myndir av rossunum, kunnu síggjast inni á "Skrásett ross".


c: text/html

text:
Orð: O. Udd Johansen
Lag: N. Cronsioe
Týtt: Hákun Djurhuus
1. Í syndamyrkri mín sál var fjøtrað,
eg tonkti: Eingin meg loysa kann!
Og henda hugsan fekk meg at nøtra,
og ongan friðin eg í hjarta fann.
“Tað nyttar einki!” – ein rødd mær segði,
“Ei nøkur náði er fyri tær!”.
Eg stúran, angist í barmi hevði,
langt burt frá Guði bert leið mín bar.
2. Ein onnur rødd talaði í oyra,
hon var so eymlig, so mild og góð!
Og gleðiboð fekk eg tá at hoyra:
Tín synd kann reinsast øll í Jesu blóð!
Boygg teg við krossin, so skal Eg loysa
byrðuna av tær og tú gerst Mín,
av náðikeldum tú frítt kanst oysa
og reinur verður sum hvíta lín!
3. Hvør var tað sáligt við krossin lenda,
eg møtti Jesus, Hann frið mær gav;
Hann kundi ótta til gleði venda,
øll synd mín kastað varð í djúpa hav.
Ja, frelsan heldur, tað kann eg svara,
og blóðið hevur so stóra makt;
eg veit mín Frelsari meg skal varða,
Eg eri við tær! – hevur Hann sagt.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tórshavnar kommuna
Tórshavnar Kommuna er størsta kommuna í Føroyum. Tórshavnar Kommuna hevur umleið 19 905 íbúgvar (2011). Kommunan fevnir um Tórshavn, Hoyvík, Argir, Hvítanes, Kaldbak, Kaldbaksbotn, Kollafjørð, Kirkjubø, Velbastað, Norðradal, Sund, Syðradal, Oyrareingir, Signabø, Hest, Koltur og Nólsoy.
Umleið 650 bátapláss eru í kommununi. Flestu teirra eru í Havn og á Argjum, tilsamans 520 pláss. Í Kollafirði og Signabø eru 74 pláss, í Nólsoy 25, og í Kaldbak og Hesti eru eini 15-20 í hvørjum stað.
Fólkatalið í Tórshavnar kommunu hevur støðugt verið veksandi seinastu árini. Í november 2015 búðu 20 468 fólk í høvuðsstaðarkommununi.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Tórshavn er gamal staður og frá fyrstu landnámstíðini varð høvuðsting føroyinga hildið á Tinganesi, nesinum sum skilir havnalagið sundur í Eystaruvág og Vestaruvág.
Tórshavn liggur mitt í landinum. Saman við tingsetunum kom eisini handilsskapur og Tórshavn gjørdist handilsstaður og miðstøð føroyinga. Á nesinum vórðu goymsluhús og handilshús reist, her helt kongaligi einahandilin til, sum stóð fyri øllum vøruflutningi í Føroyum og ímillum lond.
Á nesinum og uttan um Eystaruvág var so búsetingin. Fólkatalið fór at vaksa, og var komið upp á 850, tá ið einahandilin var avtikin og fríhandil settur á stovn í 1856.
Men staðurin hevði ikki sína egnu umsiting, var ikki býur, men bygd sum aðrar bygdir í landinum, skipað eftir avgerðum í tinginum og seinni av danska embætisverkinum, tá ið løgtingið varð niðurlagt í árunum 1816-1852.
Við nýggju donsku grundlógini í 1849 varð nýggj fyrisiting skipað við amtum og kommunum í danska ríkinum, og tann 16. februar 1866 kom lóg um Thorshavns kommunale Forfatning. Tá gjørdist Tórshavn serstøk kommuna, ið umfataði staðin sjálvan og garðarnar uttanfyri, Húsagarður og Álaker við tí, ið til teir hoyrdu.
Til at stýra kommununi skuldu veljast 5 borgarar í borgaraumboðið, Borgerrepræsentationen, sum tað kallaðist. Hesir fimm skuldu stýra saman við landsins fúta, sum varð fastur limur í stýrinum.
Í 1866 hevur Tórshavn verið kommuna. Nógv er broytt, kommunan gjørdist býur og keypstaður í 1908, landaøkið er vaksið og ikki minst er fólkatalið økt og liggur nú nær teimum 19 000. Býráðsumsitingin heldur nú til í gamla kommunuskúlanum frá 1894, gróthúsunum í miðbýnum.
Í meira enn 1000 ár hevur Tórshavn verið miðdepil landsins. Men ikki fyrr enn í 1866 varð Tórshavn formliga viðurkendur sum sjálvstýrandi eind, sum veruligur høvuðsstaður.


text:
Norrønt
Navnið norrønt verður vanliga brúkt um málið í Noregi, Føroyum og Íslandi frá 10. øld og fram at umleið 1350. Tá var málið í hesum londum næstan tað sama, tí føroyingar og íslendingar vóru upprunaliga norskir útfarar – flestir av Vesturlandinum. Nútíðar íslendskt og føroyskt hava tí eisini eyðsýndan líkskap við málførini í Vesturnoregi, sum kanska partvíst kemur av teirra felags upphavi, men onnur vilja vera við, at tað eisini kann stava frá sambandi við Noreg seinni í tíðini.
Á norrønum máli eru til stórar bókmentir, sum fyrst og fremst eru verk eftir íslendingar – tær íslendsku miðaldarbókmentirnar á móðurmálinum eru munandi størri og týdningarmeiri enn á øllum øðrum norðurlendskum málum til samans. Tey flestu bókmentaligu verkini eru varðveitt í handritum, sum fyri tað mesta røkka aftur til 13. øld.
Danskt og svenskt mál vóru longu hesa tíðina nakað ólík norrønum, t.e. at málføraskilnaðurin millum norðurlendsku málini var longu á veg – serliga sást, at danskt tók at skilja seg burturúr.


text:
El Dorado
El Dorado (spanskt Tann gylti býurin) merkir tann gylti og er navnið á einum gull-landi í Latínamerika, sum segðist vera so ovurfylt við gulli, silvuri og kopari, at alt innbúgv var evnað úr tí, og allar standmyndir í ríkinum vóru gjørdar úr reinum gulli. Leitanin eftir El Dorado byrjaði longu 40 ár eftir, at Kristoffur Kolumbus fann Latínamerika í 1492. Tá byrjaðu evropearar av sonnum at taka lond undir seg og fór hetta so harðliga fram, at ríkini hjá bæði astekum og inka-indiánum vóru útslettað longu tíðliga í 1500-talinum.
Søgur úr El Dorado[rætta | rætta wikitekst]
Slaturin hevði leingi gingið um goymd ríki langt inni í suðuramerikanska frumskóginum. Ambrosius Ehinger, sum spanski kongurin hevði sent til Latínamerika at leita sær eftir gulli, var tann fyrsti, ið hoyrdi søgnina um "El hombre dorado" - tann gylti maðurin. Hetta var ein søga um ein ótrúliga ríkan høvdinga á fjallinum Kundinamarca, sum hvørt ár smurdi seg inn í eina klebruta evju og rullaði seg í gullstøvi. So baðaði hann sær í einari heilagari á, til alt gullið var runnið av honum. Nú áttu gudarnir tað. Ambrosius Ehinger gjørdist bergtikin av hesi gomlu indiansku søgnini og setti sær fyri at finna El Dorado og taka gullið til sín sjálvs.
Hundraðtals rannsóknarlið fóru næstu árini til Suðuramerika. Allir leitaðu teir eftir tí gylta landinum. Teir royndu alt fyri at fáa tey innføddu at siga sær sínar loynidómar. Teir píndu hesi villu og fóru við teimum sum dýr. Ræðuligar søgur gingu um, hvussu indiánararnir hevndu seg móti hesum sponsku rannsóknarfólkunum. Teir fangaðu rannsóknarliðini og stoyttu brennandi gull niður í hálsin á teimum, fyri at sløkkja teirra gulltosta. Aðrir blivu sundurlimaðir meðan teir enn vóru livandi og steiktir.
Ein heiðurligur riddari, sum æt Gozalo Jiminez de Quesada, royndi ein annan framferðarhátt. Ístaðin fyri at noyða tey inføddu við valdi at geva honum gull og upplýsingar, gjørdist hann vinur við tey. Hetta gav úrslit - ein stamma lovaði at vísa honum leiðina til fjallið Kundinamarca.
Alt gekk sum tað skuldi, men tá Quesada kom til staðið og møtti innbúgvunum, Chibcha-fólkið, gjørdist hann skuffaður. Tað vísti seg, at søgnin um høvdingin, sum ofraði gull til gudarnar, var sonn, men at tey langt síðani vóru givin við hesum siði, serliga tí tey einki gull høvdu. Vónsvikin gjørdi Quesada av at taka staðið við vald og soleiðis taka tað ríkidømið, ið var at fáa.
Sir Walter Raleigh[rætta | rætta wikitekst]
Hóast hetta, forðaði tað ikki øðrum í at halda á at leita eftir El Dorado. Ein tann kendasti rannsóknarleiðarin var Sir Walter Raleigh. Hann var enskur aðalsmaður og skald. Men Raleigh var eisini sjórænari og ævintýrari, sum bara var sloppin undan geglinum, tí hann hevði gott samband við drotningina.
Á einari av sínum sjóferðum til Suðuramerika, tók Raleigh ein gídsla. Maðurin var ein av teimum, sum leitaði eftir El Dorado. Raleigh setti mannin á eina oydna oyggj at doyggja, men áðrenn hevði hann fingið hendur á einum brævi, sum neyðars maðurin hevði skrivað um gulllandið. Og soleiðis byrjaði endaleysa reikan hjá Raleigh gjøgnum Suðuramerika. Heima í Onglandi gingu søgurnar um Raleigh. Fólk høvdu hoyrt um ránsferðir hansara og folk byrjaðu at hata hann. Hetta hevði við sær at Drotning Elizabeth fór at ivast í dygdumnum hjá Raleigh, men kortini helt hon á at fíggja rannsóknarferðir hansara.
Men tá hann enn einaferð kom tómhentur heim til Onglands, var óviljin móti honum so stórur, at hann varð dømdur 20 ára fongsul fyri landasvik og tá hann hevði siti hesi árini skuldi hann avrættast. Raleigh hevði, hóast sín deyðadóm, tað sera gott í fonglsinum, har hann fekk tíðina at ganga við at skriva eina bók um upplivingar sínar í Suðuramerika – bókin bleiv sera væl móttikin. Hann hevði enntá tveir persónligar tænarar at ganga sær til handa. Hetta vísir bara, hvussu væl dámdur hann framvegis var í kongshúsinum.
Í 1616 gjørdist James 1. kongur. Hann gav Raleigh loyvi at fara til Latínamerika eina síðstu ferð, at prógva at El Dorado var til. Tó stóð deyðadómurin við. Raleigh fór eldhugaður avstað, men tað gekk ikki long tíð so byrjaði hann aftur at ræna sponsk skip. Tá ið kongurin, sum stríddist fyri friði og rættvísi, hoyrdi um hesar syndir, gjørdist hann í øðini, og Raleigh bleiv avrættaður beinanvegin hann setti fótin aftur á enska jørð í 1618.


text:
Schleswig-Holstein
Schleswig-Holstein (týskt: Schleswig-Holstein, íslendskt: Slésvík-Holtsetaland, danskt: Slesvig-Holsten, lágtýskt: Sleswig-Holsteen, frisiskt: Slaswik-Holstiinj) er ein av 16 týskum landslutum í samveldislýðveldinum Týsklandi. Høvuðsstaður er Kiel. Schleswig-Holstein er 15.799,38 km² til støddar og hevði 2.811.000 íbúgvar (30. september 2013).
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Frá bronsuøldini til víkingatíðina mentist í Slesvig-Holstein fýra mál- og fólkabólkar norðurgermanskir jydar og danir (í Slesvig ella Sønderjylland), frísarnir (í Norðurfrísalandi), teir vesturgermansku saksarnir (í Holstein) og teir slavisku obotrittearnir (í Eysturholstein ella Wagrien). Millum 768 og 811 var ofta stríð millum tann kristna keisaran Karl hin Stóra (Karlamagnus) og teir heidnu norðurgermanarnir (skandinavarnir). í 811 varð tað avgjørt í einari friðaravtalu, at Ejderen skuldi vera mark ímillum karolingarnir og danir. Seinni misti markið sín praktiska týdning, men var til juridiskt líka til tað Týsk-rómverska ríkið datt sundur í 1806 ella kanska líka til 1864. Frá 1111 øktist sjálvstøðan báðu megin Ejderen , og hertogadømini Slesvig (sum danskt len) og Holstein (sum týskt len) varð stovnað. Samstundis var ta tætt politiskt og búskaparligt samband millum økini. Tíðliga í 13. øld royndi danski kongurin at innlima Holstein í sítt ríki, men tað miseydnaðist orsakað av tapinum í bardaganum við Bornhøved, og orsakað av mótstøðu frá teimum norðurtýsku fúrstunum. Í 1386 vóru Slesvig og Holstein fyrstu ferð sameind við tí heraldiska vápninum. Í 1460 valdu aðalstættin og borgarskapurin, eftir at schauenburgarnir doyðu út á mannfólkasíðuni, kongin Kristian 1. av tí týska fúrstahúsinum Oldenburg til hertoga av Slesvig og Holstein. Personaluniónin við Danmark vardi til 1864, tá hertogadømini vóru vunnin av Preussen og Eysturríki og í 1866 innlimað í Preussen.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
- FL - Flensburg
- KI - Kiel
- NMS - Neumünster
- HL - Lübeck
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Forsætisráðharrar (Ministerpräsident) í Schleswig-Holstein[rætta | rætta wikitekst]
- 1945 - 1947: Theodor Steltzer (CDU)
- 1947 - 1949: Hermann Lüdemann (SPD)
- 1949 - 1950: Bruno Diekmann (SPD)
- 1950 - 1951: Walter Bartram (CDU)
- 1951 - 1954: Friedrich-Wilhelm Lübke (CDU)
- 1954 - 1963: Kai-Uwe von Hassel (CDU)
- 1963 - 1971: Helmut Lemke (CDU)
- 1971 - 1982: Gerhard Stoltenberg (CDU)
- 1982 - 1987: Uwe Barschel (CDU)
- 1987 - 1988: Henning Schwarz (CDU)
- 1988 - 1993: Björn Engholm (SPD)
- 1993 - 2005: Heide Simonis (SPD)
- 2005 - 2012: Peter Harry Carstensen (CDU)
- 2012 - Torsten Albig
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Býir[rætta | rætta wikitekst]
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- schleswig-holstein.de - Heimasíða (danskt)


text:
Orð og lag: Ira Forest Stanphill
Týtt: Flóvin Tyril
Upprunaheiti: You can have a song in your heart
1. Tú í hjarta tínum hava kanst ein song,
tá tú kennir,
sorgin brennur,
um enn renna tár, og leiðin tykist trong,
tú í hjarta tínum hava kanst ein song.
Niðurlag: Hjartað syngja kann tó ein song myrku nátt,
gjøgnum roynd og stríð,
gjøgnum sorgartíð.
Syngja kunnu øll, tá ið sól glógvar hátt,
men tær nýtst ein song, tá ið myrk er nátt.
2. Lat ei stúran køva lovsong tín og spæl,
tí ein morgin
hvørvur sorgin,
minst, at eftir nátt av degi lýsa skal,
lat ei stúran køva lovsong tín og spæl!
3. Morgunroðin brátt skal boða degi frá,
áh, mær leingist,
myrkrið treingist.
Vakja, virka, biðja vil eg inntil tá,
morgunroðin brátt skal boða degi frá.


text:
Lógv
Lógv (frøðiheiti - Pluvialis apricaria) er ein av okkara vakrastu og dámligastu heiðafuglum. Burturfrá ansast mest hin svarti liturin í neðra, við ál upp eftir barkanum og út á vangarnar, og við hvítum jaðara uttanum; omaná er hon dimm við nógvum gullglitrandi smáum blettum. Á bøguni er gult og hvítt ímillum í tí svarta. Um heystið er hon hvít í neðra, annars dimm við gulum og brúnum blettum. Vetrartíðina er hon í Afrika og sunnasta Suður-Europa. Um mariumessu, stundum fyrr, kemur hon higar. Í smáum flokkum flýgur hon um nakrar dagar, so fer hon at søkja sær bústað. Best dámar henni lyngheiðar, snøgt graslendi kann eisini vera nóg gott. Kvik og kimilig titar hon hár allan dagin og leitar sær eftir ormum og øðrum átuligum. Reiðrið er ein lítil kulla, fóðrað við mosa og mjúkum grasi. Tíðliga í mai verpur hon 4 brúnlig egg við dimmum blettum. Bøgan vermir. Kemur fólk nær, so sleppur hon sær burtur av reiðrinum, áðrenn hon er sædd. Hesa tíðina eru tær spakar. Stundum seta tær seg upp á eina túgvu og toyggja seg upp at skoða ókunnumannin. Ofta fylgja tær honum langt á veg, látandi sítt eyðkenda blídliga sø-dii.
Nærum 3 vikur tekur tað at klekja eggini út. Og ungarnir — ja, flestu heiðafuglar hava vakrar ungar, men vakrastur av øllum er láarungin, glitrandi gulur omaná við svørtum blettum og krókutum strikum, rætt eitt yndisligt lítið lív. Men teir eru sjaldsamir at síggja. Stuttur er steðgur teirra í reiðrinum; og tá ið teir so halda vanda vera á ferð, duga teir væl at finna sær eitt stað, hvar teir ikki skiljast frá jørðini. Floygdir ungar hava sama lit sum tær gomlu um veturin. Um mikkjalsmessutíð sæst lítið og einki til láir, men eftir veturnáttadag eru tær aftur og halda seg í stórum flokkum uppi í fjøllunum — tað man helst vera íslendskar láir, sum eru á ferð suðureftir og steðga her eina tíð. Um næturnar hoyrast tær stundum láta lágt á haga, men tá ið lýsir, fara tær aftur niðan í topparnar. Nú eru tær styggar; men stuttligt er at síggja leik teirra í loftinum — tú sært ein stóran flokk av dimmum fuglum, flúgvandi ymsar vegir við harðari ferð; so við eitt er hvør fuglur hvítur, í sama eygnabrá hava teir allir vent sær runt, so sum væl vandir fimleikarar gera. Hvussu kunna tær gera tað Munna tær hava ein formann, sum allar akta tá hann sigur: »umkring«?[1]
Slag[rætta | rætta wikitekst]
- Pluvialis squatarola (Fjørulógv)
- Charadrius morinellus (Kviðreyð lógv)
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Hiplingur
Hiplingur (frøðiheiti - Phalacrocorax carbo) er stórur, myrkleittur sjófuglur við longum hálsi. Flýgur rættiliga skjótt og hægri enn skarvurin. Burturfrá er torført at síggja mun á skarvi og hiplingi. Hiplingurin toyggir hálsin frameftir og hevjar høvdið eitt vet, tá ið hann flýgur. Tá ið hann svimur ella situr, vendir nevið upp í loft. Situr mangan og lavar við veingjunum, tá ið hann hevur verið eftir føði, og veiftrar í heilum við teimum at fáa teir turrar. Seinast hiplingur hevur átt í Føroyum, var fyri 60 árum síðan, tá teir seinastu vórðu skotnir. Nú sæst hiplingur sera sjáldan. Hiplingur er partur av danska fuglalívinum.


text:
Áki Bertholdsen 11.01.2017 (18:00)
Fer ikki at avmarka nýtsluna av píkadekkum
Hendrik Old, landsstýrismaður í samferðslumálum, hevur ongar ætlanir um at avmarka nýtsluna av píkum.
Tað staðfestir hann í dag.
Heðin Mortensen, tingmaður fyri Javnaðarflokkin, hevur spurt hann, um nakrar ætlanir eru um at avmarka nýtsluna av píkadekkum.
Les eisini: Vil avmarka nýtsluna av píkadekkum
Hendrik Old sigur, at tá bilar eru til sýn á Akstovuni, verður eisini skrásett um teir hava píkadekk ella ikki.
Í hesum sambandi vísir ein uppgerð hjá Akstovuni, at av øllum teimum bilunum, sum vóru til sýn í desember í 2015 og í desember í fjør, koyrdu 20 prosent við píkadekkum og 80 prosent av bilunum høvdu ikki píkadekk.
Í stórum býum í Noregi er avgjald lagt á bilar, sum koyra við píkadekkum, men har er lutfallið ímillum tey, sum koyra við píkum, og tey, sum ikki brúka píkar, næstan tað sama sum tað er í Føroyum.
Men av tí, at so fá brúka píkar í Føroyum, er tað ivingarsamt um tað ikki er meiri møði enn føði at leggja avgjald á píkadekk í Føroyum, tí tað standast eisini útreiðslur av av umsita eina slíka skipan, heldur landsstýrismaðurin.
Hendrik Old vísir eisini á, at royndir úr Noregi vísa eisini, at tað er ein fyrimunur fyri ferðsluna sum heild, at nakrir av bilunum koyra við píkadekkum.
Tað er tí, at píkarnir ríva ísin á vegnum upp, og tað kemur teimum, sum ikki koyra við píkadekkum, til gagns, tí tað ger, at teirra bilar liggja betri á vegnum.
Landsstýrismaðurin ásannar eisini, at tað eru bilførarar sum brúka píkar, tí teir føla seg tryggari við píkum
– Her verður serliga hugsað um tey, sum koyra ímillum bygdir og sum koyra ímilum bygd og Havnina, og sum skulu upp í hæddirnar, har kavi legst og hálka er.
Tað er loyvt at koyra við píkadekkum frá 16. oktober til 30. apríl. Men frá 1. desember til 30. apríl er tað ikki loyvt at koyra við summardekkum teir dagar tað er hált, tí tá skal bilurin hava vetrardekk ella píkadekk.


text:
Skeið um Ítrótt, unhealthy venjing og skaðar
Skeiðið verður 27 og 28 apríl 2012 í ÍSF-húsinum í Havn. Fríggjakvøldið 27 apríl kl. 18.00 til 22.00 og leygardagin 28 apríl kl. 09.00 til 17.00
Innihald
Hví venja? Og hvussu? Upphiting, prescription anatomi og fysiologi, venjingarprinsippir, undirvísingarprinsippir, ítróttarskaðar, trygd og ábyrgd.
Ongin próvtøka er, men kravt verður, at uppmøtingin er 100%. Eftir lokið skeið fært tú eitt luttøkubræv.
Skeiðið er ein partur av venjaraútbúgvingini hjá DIF, Danska Ítróttasambandinum. Møguleiki er sostatt at taka framhaldsskeið. Skeiðini eru í samsvar við ENSSEE, The European Network of Sports Science, Education and Employment.
Undirvísari er Ulrik Balle.
Málbólkur
Venjarar, hjálparfólk, leiðarar og ítróttarfólk.
Hvat fært tú burturúr
Á skeiðnum fært tú vitan , hvussu kroppurin virkar, og hvat ein má taka hædd fyri í samband við venjing. Tú fært grundleggjandi vitan um venjing og fysiologi. Eisini fært tú vitan um, hvussu ein stórur partur av ítróttarskaðum kunnu fyribyrgjast og um týdningin av rættari uppvenjing, um skaðin er hendur.
Luttakararnir læra eisini at gera eina rætta RICE-viðgerð.
Luttøkukrav:
Krav er at luttarkarirnir hava luttikið á skeiðnum “Ítróttur fyri børn og ung”
Luttøkugjald
Kostnaðurin fyri skeiðið er 400 kr. Íroknað er frálærutilfar og mat.
Tilmelding:
Tilmelding er neyðug og seinasta freist at melda til skeiðið er mikudagin 30 mars 2012 á skrivstovan@isf.fo ella á tlf. 312606 ella 280706. Meiri fæst at vita frá ÍSF skrivstovuni tlf.: 312606 ella frá Jarvin á telduposti jfh@isf.fo ella á tlf.: 280706. Pláss er fyri 24 luttakarum


text:
Now Playing:
Hvussu menna vit Fróðskaparsetrið?
Listen to Bismarin on your phone!
More information
Savnsending Bismarin er ein nýggj dokumentar sending við kjaki aftaná. Sjálv dokumentarsendingin byrjar mánadagar klokkan 17:05 og klokkan 17:30 er kjak í útvarpsstovuni um sama evni. Nú fáa lurtarar aftur høvi at siga sína meining í eini útvarpssending. Slag av sending: Útvarps-dokumentarsending um aktuell evni við lurtarakjaki aftaná Málbólkur: Vaksin Sendilongd: 55 minuttir Journalistar: Elin Winther Poulsen og Jóhann Mortensen Redaktørar: Elin Winther Poulsen, elin@kvf.fo, og Jóhann Mortensen, jomo@kvf.fo


text:
Jens Hákun Leo
11.01.2017 - 09:35
Viðarlundin í Mikladali varð ruddað fyri fáum árum síðan og er enn ikki heilt liðug, men aftaná jólaódninar er arbeiðið byrjað av nýggjum, hetta tí at nógv trø eru farin, serliga har sum ruddingin var liðug.
Klaksvíkar kommuna er í løtuni í gongd við at rudda á staðnum.
Sí myndir av viðarlundini í Mikladali, hvussu illa hon er farin av jólaódnunum, niðanfyri. Myndirnar hevur Annbjørg Andreasen tikið tann 31.12.2016.
Tað var um jóltíðir, at tríggjar ódnir vóru uppá eina viku - tann 20, 23 og 25.12 -, umframt at veðrið í aðrar mátar eisini var meira ella minni ilsligt dagarnar ímillum jól og nýggjár.


text:
Orð: Hans Andrias Djurhuus
Lag 1: Albert Møller
Lag 2: Jóhannus á Rógvu Joensen
1. Tey standa og vagga og tráa
á akrinum stadnandi øks
og deila hin bjartoygda dáa,
ið upp millum teirra vóks.
2. “Vit áttu at plágað og pínt teg
og altíð at stungið tær skør,
vit áttu at køvt teg og týnt teg,
tú stendur á okkara jørð.
3. Og alla tøðuna átst tú –
og royndi at gera mein.
Og altíð so prangandi stóðst tú
– tú voldi, at vit eru sein”.
4. Men dáin stendur í iva,
og hann hevur ymsan lit:
“Eg havi væl loyvi at liva
her líka so væl sum tit”.
5. Tá verða tey øks at tagna,
tí tað segði dáin satt:
hvønn vøkstur Gud hevur fagnað,
og hvør eigur lívsins rætt.


text:
Silvio Berlusconi
Silvio Berlusconi (føddur 29. september 1936 í Milano) er fyrrverandi forsætisráðharri í Italia.[1] Berlusconi varð fyrstu ferð valdur til forsætisráðharra í 1994, men sat tá bert í eitt ár. Síðani gjørdist hann aftur forsætisráðharri frá 2001 til 2006. Í 2008 gjørdist hann aftur stjørnarleiðari í Italia. Hann er mest múgvandi persónur í Italia og nummar 74 av mest múgvandi persónum í heiminum (2010).[2] Hann eigur fótbóltsfelagið AC Milan og eigur eisini sjónvarpsrásir og tíðindabløð. Hann stovnaði sín egna politiska flokk Forza Italia.
Hann fer ikki at stilla uppaftur, tá val verður í 2013. Hann hevur gjørt av at gevast í politikki, tá valskeiðið er av, segði hann á eini samkomu fyri útlendskum tíðindafólkum í apríl 2011. Hann vísti samstundis aftur, at hann ætlar at gerast forseti í Italia.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Berlusconi træder tilbage, pol.dk 12. november 2011
- ↑ Berlusconi Forbes liste 2010


text:
Søga 61: Dávid verður kongur
SAUL roynir aftur at fanga Dávid. Hann fer við 3000 av sínum bestu hermonnum at leita eftir honum. Dávid frættir tað og sendir njósnarar út fyri at fáa at vita hvar Saul heldur til um náttina. So spyr Dávid tveir menn hjá sær: ’Hvør kemur við mær inn í tilhaldið hjá Saul?’
’Eg komi við,’ svarar Abisai. Hann er sonur Zeruju, ið er systir Dávid. Meðan Saul og menn hansara sova, sníkja Dávid og Abisai seg oman í tilhaldið. Teir taka spjótið og vatnkrukkuna sum eru við høvdalagið hjá Saul, frá honum. Eingin hevur sæð ella hoyrt Dávid og Abisai, tí bæði Saul og menninir liggja í fasta svøvni.
Sært tú Dávid og Abisai? Teir hava sloppið sær burtur og standa í øllum góðum á eini høvd. Dávid rópar oman til herførara Ísraels: ’Abner, hví ansar tú ikki eftir harra tínum, konginum? Hygg nú eftir! Hvar eru spjótið og vatnkrukkan hjá honum?’
Saul vaknar og kennir málið í Dávidi. ’Er tað tú, Dávid?’ rópar hann. Sært tú Saul og Abner standa har niðri?
’Ja, harri kongur,’ svarar Dávid Saul. ’Hví jagstrar tú meg? Hvat ilt havi eg gjørt? Her havi eg spjótið hjá tær, kongur. Send ein mann higar eftir tí.’
’Eg havi syndað,’ viðgongur Saul. ’Eg havi borið meg býttisliga at.’ Dávid fer nú avstað og Saul fer heimaftur. Men Dávid sigur við seg sjálvan: ’Onkuntíð fer Saul at drepa meg kortini. Eg má heldur rýma til landið hjá filistarum.’ Dávid fær lumpað filistarar so teir halda at hann nú er í teirra parti. Síðan verða hann og menn hansara búgvandi í Filistaralandi eina tíð.
Nakað seinni fara filistarar í bardaga móti Ísrael. Í bardaganum verða bæði Saul og sonurin Jónatan dripnir. Dávid verður ógvuliga keddur um tað og skrivar ein vakran sang. Í honum syngur hann: ’Eg syrgi um teg, Jónatan, bróðir min. Tú vart mær hjartans kærur!’
Síðan fer Dávid aftur til Ísrael, til býin Hebron. Bardagi er millum nakrar menn ið hava valt son Sauls Isboset til kong, og teir ið vilja hava Dávid til kong. Men at enda vinna Dávids menn. Dávid er 30 ára gamal tá hann verður kongur. Í sjey og eitt hálvt ár stjórnar hann í Hebron. Hann fær fleiri synir, teirra millum Amnon, Absalom og Adonja.
Tíðin kemur tá Dávid og hansara menn fara at taka tann vakra býin Jerúsalem. Jóab, ið eisini er sonur Zeruju, systur Dávid, gongur á odda í bardaganum, og tað eydnast teimum at taka býin. Afturfyri ger Dávid Jóab til herførara. Nú byrjar Dávid at stjórna í Jerúsalem.
1 Sámuel 26:1-25; 27:1-7; 31:1-6; 2 Sámuel 1:26; 3:1-21; 5:1-10; 1 Krønikubók 11:1-9.
LÆR MEIRA
Dávid var ikki bangin
Les hesa spennandi bíbliusøguna og vita, hví Dávid var so djarvur.
Ísraelsmenn vilja hava ein kong
Tá ið ísraelsmenn vildu hava ein kong, valdi Jehova Saul. Hví setti hann Dávid til kong í staðin fyri Saul?


text:
Othello (sjónleikur)
Othello er ein sjónleikur eftir William Shakespeare. Í 2008 varð hesin leikur framførdur í Føroyum av leikbólkinum HUÐRAR.
Innihaldsyvirlit
Sjónleikurin Othello, sum Huðrar framførdi í Føroyum í 2008[rætta | rætta wikitekst]
Leikarar[rætta | rætta wikitekst]
- Sóley Danielsen: Áhugaleikari, høvuðsábyrgd av leikinum. (Sjónleikarhúsið - Hedvig Westerlund Kapnas).
- Búi Rouch: Áhugaleikari, áhugadansari (Dramaverkstaðið - Hjørdis Johansen)
- Durita Dahl Andreassen: Áhugaleikari (Dramaverkstaðið - Hjørdis Johansen)
- Dávur Djurhuus: Áhugaleikari, áhugayrkjari (Dramaverkstaðið - Hjørdis Johansen)
- Tjóðhild Patursson: Áhugaleikari (Dramaverkstaðið - Hjørdis Johansen)
- Jákup Wardum: Áhugaleikari (Sjónleikarhúsið - Hedvig Westerlund)
- Edvard Skúvadal: Áhugaleikari (Sjónleikarhúsið - Hedvig Westerlund)
- Petur Meinhard Elleby Andersen: Ahugaleikari (Dramaverkstaðið- Hjørdis Johansen)
Tónleikarar og tónasmiðir[rætta | rætta wikitekst]
- Búgvi J. Magnusson: Trummur, høvuðsábyrgd av tónleikinum – (Rógvi á Rógvu, Lars Wagner, Jónleif Jensen, MGK hjá Leivi Thomsen)
- John Ivar Venned: Guitar – (Karl Anton Klein)
- Ísak Petersen: Bass – (Arnold Ludvig, Edvard Nyholm Debes, MGK hjá Leivi Thomsen)
- Mattias Kapnas: Klaver – (Musikkskúlin)
- Kjartan Nolsøe Jespersen: Cello – (Musikkskúlin)
- Jensa Højgaard Dam: Klaver -(Musikkskúlin)
- Leikstjóri: Hans Tórgarð - Sjónleikari.
- Koregrafur/dansari: Jóna Thomsen - Dansari.
Søgugongdin í Othello[rætta | rætta wikitekst]
..."Hart stríð stendur í 1571 millum Venesia og Turkaland, sum bæði kanna sær oynna Kýpros. Herovasti hjá Venesia er hin gløggi og djarvi Othello, ið er nekari ella - sum tá var sagt – móri. Nú hendir tað, at Othello og ein vøkur genta úr Venesia, Desdemona, fáa hug hvørt á øðrum. Men Jago, vinmaður Othello, ger av at beina fyri lukku teirra. Burtur úr hesum hendingum hevur Shakesperare skapt ein tíðarleysan leik um kærleika og óndskap, góðtrúni og øvundsjúku "...
Hví Othello?[rætta | rætta wikitekst]
Orsøkin, til at júst hesin leikur varð valdur, eru berandi evnini í leikinum: øvund, góðtrúni og manipulatión. Evnini øvund, góðtrúni og manipulatión, eru tíðarleys evni, og síggjast aftur í maktstríðnum í flest øllum samfeløgum; eisini í tí føroyska. Til dømis síggja vit sera nógvan líkskap millum tað, sum gongur fyri seg í leikinum Othello, og tað, ið fer fram í politiska stríðnum í Føroyum. Í søguni Othello er persónurin Jago, sum hevur ein avskeplaðan moral, misnýtir sín myndugleika og gongur á odda í maktspælinum um hægsta sessin í herinum á Kýpros. Av tí, at hann sleppur so lætt frá sínum gerðum, og at fólk trúgva honum, sleppur hann mest sum at stýra sínum medmenniskjum. Hetta endar við einari vanlagnu, har fleiri fólk lata lív orsakað av hansara maktspæli og teirra manglandi evni at uppfata tað.
Tulking[rætta | rætta wikitekst]
Av tí, at handritið er sera drúgt og leggur upp til eina 4 tímar langa framførslu, høvdu tey stytt nøkur brot í leikinum munandi, soleiðis at spælitíðin er uml. 90 minuttir; tó verður hildið fast um kjarnuna í søguni. Tey niðurstyttu brotini, verða lýst við øðrvísi miðlum, sum tónleiki, ljósið, rørslum og dansi. Hetta gevur leikinum sera nútímans, frískan og ungdómligan dám. Leikurin rørir á henda háttt eisini eitt sindur við tað surrealistiska. Hesir “alternativu” miðlarnir, vit hava nýtt á pallinum, hava serliga verið uppi at venda í kjakinum kring leikin. Var hetta bara fjas? Ein roynd at gera eitt “show”? Ella var virði í hesum pørtum? Góvu teir leikinum nakað?
Leikbólkurin saman við øllum teimum, ið standa rundan um uppsetingina av leikinum, vóru sera spent uppá, hvussu leikurin fór at verða móttikin uttanfyri Føroyar.
Leikurin framførdur í Lettlandi[rætta | rætta wikitekst]
Ungdómsleikbólkurin HUÐRAR var, ígjøgnum Meginfelag áhugaleikara Føroya (MáF), útvaldur til sjónleikafestival í Riga, høvuðsstaðnum í Lettlandi. HUÐRAR, ið er ein sjálvstøðugur ungdómsleikbólkur, var fegin um hendan møguleikan at sýna fram leikin uttanlands og menna listarligu førleikarnar. Festivalurin, leikbólkurin var útvaldur til, kallast NEATA - festivalurin. NEATA er paraplyfelagsskapurin fyri øll meginfeløg fyri áhugaleik í teimum norðurlendsku og baltisku londunum. Endamál felagsins og endamálið við festivalinum er at menna norðurlendska/baltiska netverkið innan leiklist og skapa eitt forum, ið kann geva íblástur og nýhugsan til menning av áhugaleiki í hesum londum. Hetta er fimmti NEATA – festivalurin, ið skipað var fyri. Festivalurin verður hildin annaðhvørt ár og ferðast millum tey lond, ið eru við í NEATA. Hann hevur higartil verið í Litava, Svøríki, Estlandi og í 2006 í Føroyum.
Teir leikbólkar, ið luttóku, vóru útvaldir av meginfeløgunum fyri áhugaleik í teimum ymsu londunum í NEATA. Hetta gjørdi, at festivalurin hevði høga góðsku, og var tí sera gevandi fyri luttakararnar. Luttakararnir høvdu eisini møguleika at fara á ymiskar verksmiðjur, har arbeitt var við sjónleiki av ymsum slag. Skipað var fyri kjaki eftir hvønn leik, soleiðis at hvør leikbólkur fekk eftirmeting at arbeiða víðari við. Eftirmetingarnar av framførsluni hjá HUÐRUM vóru sera rósandi; dentur var lagdur á framúr gott spæl hjá øllum leikarunum og góðan tónleik á høgnum støði. Danska umboðið í NEATA nevndi leikbólkin HUÐRAR at verða hæddarpunktið á øllum festivalinum.


text:
Orð og lag: Ókendur
Týtt úr enskum: Flóvin Tyril
Upprunaheiti: Keep on the firing line
1. Ert tú við í stríðnum fyri Harran, tá
statt, har harðast leikar á,
bróðir, skalt tú sigra, tú víst berjast má,
statt, har harðast leikar á.
Vandar hótta Harrans hermann alsamt her,
doyr í stríðnum hann, tó einki tap tað er,
ónýt er hvør bloyta, hon bert skaða ger,
so statt, har harðast leikar á.
Niðurlag: So stinnur statt, barst móti øllum illum,
lúta ei, ei halta aftaná.
Skalt tú tí vinna sigur fyri Gud,
so statt, har harðast leikar á.
2. Einans trúgvar hermenn Harrin nýta kann,
statt, har harðast leikar á.
Skalt tú krúnu vinna, kross tú bera man,
statt, har harðast leikar á,
Meistaranum góða tæn tú trúgvur tí,
eggja øðrum til og stríð hitt góða stríð,
stór tá verður løn tín, fram í trúgv bert stíg,
so statt, har harðast leikar á.
3. Tá vit lenda Himli í, gerst gleðin stór,
statt, har harðast leikar á,
Frelsaranum prísar hátt hitt mikla kór,
statt, har harðast leikar á.
Tá ið onkra sál, vit vunnu, síggja har,
bjargaða frá glatan, leidd til Jesus varð,
fagnaðarróp skal runga sum eitt takkarsvar,
so statt, har harðast leikar á.


text:
Jakob Jakobsen
Jakob Jakobsen (føddur 22. februar 1864 í Tórshavn; † 15. august 1918 í Keypmannahavn) var føroyskur málfrøðingur. Pápi hansara var H. N. Jacobsen bókhandlari og bókbindari, sum stovnaði gamla bókahandilin á Vaglinum í Havn. Jakob var yngstur av trimum systkjum og einasti sonur. Hann fór trettan ára gamal til Danmarkar at ganga í skúla. Tá ið hann hevði lokið studentsprógv, las hann norrønt mál, franskt og latín. Hann var fyrsti føroyingur, sum fekk doktaraheitið. Tað var í 1897.
Í 1892/93 og aftur í 1898 var hann í Føroyum sum granskari. Hann ferðaðist um í oyggjunum og skrivaði sagnir og ævintýr upp, sum fólk søgdu honum frá. Longu í 1901 hevði tað eydnast honum at givið alt tilfarið út í heftum. Jakob Jakobsen, ofta nevndur dr. Jakobsen ella Jákup doktari, var kendur og høgt mettur vísindamaður í norrønum máli. Hann er eisini kendur sum hann, ið vildi hava eina føroyska stavseting, sum lá nærri tí ljóðliga framburðinum, men hetta sjónarmið vann ikki frama. Øskudólgur (uppskrift úr Fugloy) er úr “Sagnum og ævintýrum,“ prentað eftir eini útgávu frá 1985.


text:
Søga 103: Gjøgnum stongdar dyr
TÁ Pætur og Jóhannes eru farnir frá grøvini har Jesu likam var, er Maria einsamøll eftir. Hon fer at gráta, og so hyggur hon inn í grøvina, sum vit sóu á tí seinasta bílætinum. Har sær hon tveir einglar! Teir spyrja hana: ’Hví grætur tú?’
Maria svarar: ’Tí teir hava tikið Harra mín, og eg veit ikki hvar teir hava lagt hann.’ Hon vendir sær við og sær ein mann. Hann spyr hana: ’Hvørjum leitar tú eftir?’
Maria heldur at tað er urtagarðsmaðurin, og at hann hevur tikið Jesu likam. Hon sigur tí: ’Hevur tú tikið hann, sig mær so hvar tú hevur lagt hann.’ Men maðurin er Jesus. Hann vísir seg í einum likami sum Maria ikki kennir aftur. Men tá hann sigur navnið á henni, veit hon at tað er Jesus. Hon rennur nú til lærisveinarnar og sigur: ’Eg havi sæð Harran!’
Seinni tann sama dagin eru tveir lærisveinar á veg til bygdina Emmaus, tá kemur ein maður at fylgjast við teimum. Lærisveinarnir eru keddir, tí Jesus er dripin. Men meðan teir ganga, greiðir maðurin teimum frá nógvum í Bíbliuni sum uggar teir. Tá teir steðga fyri at fáa sær at eta, varnast teir at tað er Jesus. So hvørvur Jesus, og teir báðir lærisveinarnir skunda sær aftur til Jerúsalem fyri at siga ápostlunum frá tí sum hendi teimum á vegnum.
Um somu tíð vísir Jesus seg eisini fyri Pæturi. Hinir gleðast tá teir hoyra tað. So koma teir báðir lærisveinarnir til Jerúsalem og hitta ápostlarnar. Teir siga nú frá at Jesus eisini hevur víst seg fyri teimum á vegnum. Og nettupp meðan teir siga frá tí, veitst tú so hvat hendir? Nakað heilt ótrúligt.
Hygg at bílætinum. Jesus vísir seg fyri teimum í stovuni, hóast hurðin er stongd. Nú eru lærisveinarnir glaðir! Er tað ikki ein spennandi dagur? Dugir tú at telja hvussu nógvar ferðir Jesus hevur víst seg fyri lærisveinunum nú? Kanst tú nevna tær fimm ferðirnar?
Ápostulin Tummas er ikki har tá Jesus vísir seg fyri teimum. Lærisveinarnir siga við hann: ’Vit hava sæð Harran!’ Men Tummas sigur at hann vil sjálvur síggja Jesus fyrr enn hann trýr tí. Átta dagar seinni eru lærisveinarnir aftur saman í einum rúmi fyri stongdum durum, og nú er Tummas við. Knappliga kemur Jesus til sjóndar inni í rúminum. Nú trýr Tummas.
Jóhannes 20:11-29; Lukas 24:13-43.


text:
Paralympiskir Leikir
Paralympisku Leikirnir er ein stór altjóða ítróttarstevna fyri ítróttarfólk við kroppsligum ella sálarligum breki. Síðan Olympisku Leikirnir vóru hildnir í Soul í Suðurkorea í 1988 hava Paralympisku Leikirnir verið hildnir í sama býi og beint eftir teir Olympisku Leikirnir. Í 2012 verða leikirnir hildnir í London í september, har Olympisku Leikirnir fyri frísk ítóttarfólk vóru hildnir í London í juli og august. Allir Palalympiskir Leikir verða fyriskipaðir av Altjóða Paralympisku Nevndini (International Paralympic Committe, stytt IPC). Paralympisku Leikirnir hava ment seg frá at vera ein lítil ítróttarstevna, sum bretskir krígsveteranar frá Seinna Heimsbardaga tóku stig til í 1948 til at vera ein av heimsins størstu ítróttarstevnum ella ítróttartiltøkum. Fyrstu Paralympisku Leikirnir sum ikki bert vóru fyri krígsveteranar vóru hildnir í 1960 í Róm,[1] har 400 ítróttarfólk frá 23 londum kappaðust. Síðan 1960 hava Paralympisku Leikirnir verið hildnir sama ár sum Olympisku Leikirnir. Paralympisku Leikirnir verða fyriskipaðir paralelt við Olympisku Leikirnir. Tað eru bæði summarleikir og vetrarleikir fyriskipaðir.
Innihaldsyvirlit
Føroyar á Paralympisku Leikunum[rætta | rætta wikitekst]
Føroyar kunnu luttaka á Paralympisku Leikunum sum egin tjóð og undir Merkinum. Tá talan er um Olympisku Leikirnir mugu føroyingar luttaka undir donskum flaggi. Fleiri føroyingar hava luttikið á paralympisku leikunum og fleiri hava eisini vunnið heiðursmerki á leikunum. Í 1984 luttóku Katrin Johansen, Ólavur Kongsbak og Kristvør Rasmussen, tey vunnu ikki nakað heiðursmerki. Á Paralympisku Leikunum í Seoul í 1988 vann Christina Næss 1 gull og 1 silvur heiðursmerki, Katrin Johansen vann eitt silvur og eitt bronsu heiðursmerki og Tóra við Keldu vann eitt silvur og 2 bronsu heiðursmerki. Johan Samuelsen luttók eisini í fleiri kappingum í 1988. Í 1992 luttóku Tóra við Keldu og Durid Svensson. Tóra vann tá eitt silvur heiðursmerki. Í 1996 í Atlanta vann Tóra við Keldu eitt silvur heiðursmerki. Ester Høj luttók eisini í fleiri kappingum í 1996. Í 2000 í Sydney vann Heidi Andreasen 3 silvur og eitt bronsu heiðursmerki. Esther Hansen luttók eisini í 2004. Í Athen 2004 vann Heidi Andreasen eitt bronsu heiðursmerki. Í 2008 luttók Heidi Andreasen fyri Føroyar, men tá eydnaðist tað henni ikki at vinna nakað heiðursmerki. Í 2012 svam Ragnvaldur Jensen fyri Føroyar, men hann vann ikki nakað heiðursmerki. Føroyar hava næstan bara luttikið innan svimjing á Paralympisku Leikunum, tó luttók Heini Festirstein í borðtennis í 1992.[2] Í 2016 skal svimjarin Krista Mørkøre luttaka fyri Føroyar.[3]
Vertsbýir[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ CBC.ca, Paralympics traces roots to Second World War
- ↑ Paralympics.org, yvirlit yvir føroyingar sum hava luttið á Paralympisku Leikunum og heiðursmerki, ið tey hava vunnið.Tey sum ikki hava vunnið heiðursmerki eru eisini við á yvirlitinum.
- ↑ Portal.fo - Krista Mørkøre við til Paralympisku leikirnar í Rio 2016
- ↑ "Past Games". International Paralympic Committee. http://www.paralympic.org/Paralympic_Games/Past_Games/. Heintað 2010-04-07.
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Almenn heimasíða
- Paralympic.org, Føroyingar á Paralympisku Leikunum og heiðursmerki, um tey hava vunnið nøkur
- ISB.fo, Søgan - Heimasíðan hjá ÍSB, sum er ítróttasambandið fyri brekað í Føroyum
- Paralympic Sport TV, net-sjónvarpskanal hjá Altjóða Paralympisku Nevndini (International Paralympic Committee - IPC)
- Paralympisku Leikirnir – Fakta og talvur


text:
Tín pensjón er partur av eini heild. Tí tekur NordikPensjón hædd fyri tínum samlaðu fíggjarviðurskiftum.
Frítt útsýni yvir heildina
Hugsar tú um tína pensjón, tá tú hugsar um tíni fíggjarviðurskifti? Tað eru nógv fólk, sum ikki gera tað. Men við NordikPensjón er tín pensjón ein partur av heildini. Hetta letur upp fyri eini betri heildarráðgeving í BankNordik frá einum ráðgeva, ið hevur yvirlit yvir tíni fíggjarviðurskifti.
Fá eina persónliga tørvsgreining
Saman við ráðgevanum gert tú eina tørvsgreining, har tín støða verður greinað, og vit tosa um tey ynskir, tú hevur fyri framtíðina, og teir dreymar tú hevur fyri tína pensjónstilveru. Tín ráðgevi kennir tíni fíggjarviðurskifti, og í samstarvi kunnu tit seta tín pensjónspakka saman, so at hann hóskar júst til tín og tín tørv.
Fyrimunir við at hava alt á einum stað:
- Tú fært atgongd til øll tíni fíggjarviðurskifti í Netbankanum
- Ráðgevin hevur yvirlit yvir øll tíni fíggjarviðurskifti
- Tú fært enn betri heildarráðgeving
- Tú fært meira burturúr, tá ið samanum kemur


text:
1966
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 18. januar - 8.000 amerikanskir hermenn lenda í Vjetnam, og nú eru tilsamans 190.000 amerikanskir hermenn í landinum.
- 26. januar - 3 børn hvørva til gongu í Glenelg, Suður Avstralia, og verða aldrin sæð aftur. Málið verður kallað Beaumont children disappearance.
- 10. mars - Krúnprinsessa Beatrix av Niðurlondum giftist Claus von Amsberg. Ein partur av almenninginum mótmælir brúdleypinum, tí brúðgumin er týskur.
- 26. mars - Mótmæli verða hildin runt um í USA ímótir Vjetnamkrígnum.
- 18. apríl - Oscars virðislønin verður latin. Sound of Music vinnur heiðurslønina fyri besta film.
- 29. apríl - Talið á amerikanskum hermonnum í Vjetnam er nú 250.000 mans.
- 1. mai - Flóð rakar finsku strondina.
- 16. mai - Martin Luther King Jr. heldur sína fyrstu røðu viðvíkjandi Vjetnamkríggið.
- 26. mai - Suðuramerikanska landið Guyana fær fullveldi.
- 29. juni - USA byrjar bumbuálop á vjetnemisku býirnar Hanoi og Haiphong.
- 30. juni - Frakland tekur seg úr NATO.
- 3. juli - Umleið 4.000 fólk verða handtikin í Englandi, tá eitt mótmælistiltak ímótir Vjetnamkrígnum uttanfyri amerikanska sendiráðið í London, útviklar seg til ófrið.
- 6. juli - Malavi verður ein republikk.
- 29. juli - Bob Dylan kemur út fyri eina motorsúkklu vanlukku, hann traðkar ikki alment fram aftur fyrr enn eitt ár seinni.
- 2. august - Spania bannar enska herflúgving í sponskum luftrúmi.
- 5. august - Arbeitt verður uppá grundina, undir tey stórslignu tvíburatornini World Trade Center. Tornini standa liðug í 1971, men fella í yvirgangsálopinum 11. september 2001.
- 11. august - The Beatles halda fjølmiðlafund, og biðja um umbering fyri orðaval John Lennon, sum hevur sagt í eini samtalu at The Beatles eru størri enn Jesus.
- 8. september - Sci-Fi sjónvarpsrøðin Star Trek verður víst fyri fyrstu ferð.
- 30. september - Íslenska sjónvarpið (RÚV) sendir fyri fyrstu ferð.
- 7. oktober - Sovjetsamveldið boðar frá at øll kinversk lesandi, muga vera úti úr landinum áðrenn endan av oktober sama ár.
- 11. oktober - Frakland og Sovjetsamveldið skriva undir avtalu, um at samstarva í kjarnorku gransking,
- 22. oktober - Spania krevur at England gevst við herflúgving yvir Gibraltar. England noktar dagin eftir, og heldur fram við herflúgvingini.
- 8. november - Løgtingsval
- 30. november - Barbados fær fullveldi.
- 15. desember - Walt Disney doyr undir framleiðslu av filminum Jungle Book, sum verðu síðsti filmur framleiddur av honum persónliga.
List[rætta | rætta wikitekst]
Bókmentir[rætta | rætta wikitekst]
Tónleikur[rætta | rætta wikitekst]
Útgávur hetta árið[rætta | rætta wikitekst]
- Revolver (The Beatles)
- A Collection of Beatles Oldies (but Goldies) (The Beatles)
- Pet Sounds (The Beach Boys)
- Blonde on Blonde (Bob Dylan)
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
11. - 30. juli - Heimsmeistarkappingin í fótbólti verður hildin í Englandi. England verður heimsmeistari, Vesturtýskland silvurvinnari, og Portugal bronsuvinnarir.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 13. januar - Patrick Dempsey, amerikanskur sjónleikari (Enchanted)
- 6. februar - Rick Astley, enskur sangari
- 20. februar - Cindy Crawford, amerikonsk supermodell
- 24. februar - Billy Zane, amerikanskur sjónleikari (Titanic)
- 28. mars - Høgni Karsten Hoydal, føroyskur politikari.
- 15. apríl - Samantha Fox, ensk songkvinna og modell
- 30. apríl - Johan Dalsgaard, føroyskur politikari.
- 12. mai - Stephen Baldwin, amerikanskur sjónleikari (The Usual Suspects)
- 16. mai - Janet Jackson, amerikonsk songkvinna
- 26. mai - Helena Bonham Carter, enskur sjónleikari (Harry Potter)
- 28. juni - John Cusack, amerikanskur sjónleikari (Being John Malkovich)
- 30. juni - Mike Tyson, amerikanskur boksari
- 7. august - Jimmy Fox, amerikanskur, ein av stovnarum Wikipedia.
- 14. august - Halle Berry, amerikanskur Oscar vinnandi sjónleikari (Monster's Ball)
- 2. september - Salma Hayek, meksikansk-amerikanskur sjónleikari (Desperado)
- 8. september - Carola Häggkvist, svensk songkvinna
- 9. september - Adam Sandler, amerikanskur skemtari og sjónleikari (The Wedding Singer)
- 25. september - Rakel Helmsdal, føroyskur rithøvundur
- 9. oktober - David Cameron, enskur forsætismálaráðharri
- 2. november - David Schwimmer, amerikanskur sjónleikari (Friends)
- 8. november - Gordon Ramsey, skotskur sjónvarpskokkur
- 17. november - Jeff Buckley, amerikanskur singer-songwriter (d. 1997)
- 8. desember - Sinéad O'Connor, írsk songkvinna
- 14. desember - Helle Thorning-Smith, danskur forsætismálaráðharri
- 21. desember - Keifer Sutherland, kanadiskur sjónleikari (24)
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 18. oktober - Elizabeth Arden, kanadiskur kosmetik merkja stovnari (f. 1878)
- 15. desember - Walt Disney, amerikanskur stovnari av Walt Disney Company, og Disneyworld. (f. 1901)


text:
Merkur
Merkur hevur sum Venus, Mars, Jupiter og Saturn altíð verið kend. Hon er tann minsta av hesum "gomlu" gongustjørnunum, men tá ið Pluto varð funnin í 1930, fekk Merkur ivasama heitið at vera næstminsta gongustjørnan. Á altjóða ráðstevnuni fyri stjørnufrøðingar í 2006 misti Pluto sína støðu sum gongustjørna og varð bólkað av nýggjum í bólkin gongustjørudvørgar, og er Merkur tí aftur at rokna sum minsta gongustjørnan í okkara sólskipan. Hon er bert áleið hálva aðru ferð størri enn Mánin.
Merkur er næst Sólini. Lítil er hon, knappar 5 túsund km í tvørmál; tað er um 40 % meira enn tvørmálið á okkara mána. Á ýtuni minnir hon eisini mest um mánan. Á myndum, sum amerikanska rúmdarfarið Mariner 10 tók í 1974, síggjast dalar og fjøll, rivur og holur. Hon hevur eina fasta flatu omaná, burtursæð frá teimum holunum, sum eru skapt tá meteorar og annað hava gjørt um seg gjøgnum milliardir av árum. Arruta ýtan er tekin um, at loftsteinar í hópatali eru dotnir niður á Merkur fyrstu mia. árini, eftir at gongustjørnan varð gjørd. Størsta vinkulfrástøðan frá sólini er 28°, tí er Merkur ring at síggja, og hon sæst bara í skýmingini ella í lýsingini. Lofthav er einki, til tess er Merkur ov løtt. Nógvi hitin forðar tí eisini. Á sólsíðuni eru máld 427 °C, á skuggasíðuni -173 °C. Innan í Merkur er jarnkjarni, og um hann er magnetfelt. Máni okkara hevur hvørki. Um Merkur melur eingin máni. Merkur eitur eftir rómverska handilsgudinum.
Innihaldsyvirlit
Hagtøl[rætta | rætta wikitekst]
- Miðalfjarstøða frá sólini: 57,9 milliónir km
- Rotatiónstíð (longd á degnum): 59 jarðardøgn
- Umfarstíð (longd á árinum): 88 jarðardøgn
- Yvirflatuhiti: -180 °C (náttsíðan); 430 °C (dagsíðan)
- Diametur: 4 875 km
- Rúmd: 0,056 ferðir Jørðina
- Massi: 0,055 ferðir Jørðina
- Tyngdarakseleratión við ekvator í mun til Jørðina: 0,38
- Tal av mánum: 0
- Eygleiðing: Merkur er ongantíð meir enn 28º frá Sólini á himlinum og sæst tí bert við sólarris ella sólsetur. Hon er tann truplasta av teim nærmastu gongustjørnunum at fáa eyga á, og sæst einans nakrar fáar dagar hvønn mánað.
Gonga Merkurs um Sólina[rætta | rætta wikitekst]
Merkur er tann gongustjørnan, ið hevur mest sermerktu gongdina um Sólina. Tað eru aðrir himmalknøttir, ið hava gongur, ið eisini eru serligar, men hesir knøttir eru ikki gongustjørnur. Í perihelium er Merkur einans 46 milliónir km frá Sólini, men í aphelium er hon 69,8 milliónir km haðani. Ekvatorialplanið hjá Merkur fellir saman við umfarsásin (tvs. rotatiónsásin stendur næstan vinkulrætt á umfarsásin). Hetta merkir, at ongar árstíðir eru á gongustjørnuni, og í ávísum kraterum við pólarnar sær sólin ongantíð. Umfarsásurin hellir 7º í mun til umfarsás Jarðar. Av tí at Merkur melur um Sólina innafyri Jørðina hevur hon fasur, akkurát sum Mánin.
Merkurgongan[rætta | rætta wikitekst]
Einar 13 ferðir hvørja øld førir himmalgonga Merkurs hana millum Jørðina og Sólina, soleiðis at vit kunnu síggja hana sum ein lítlan svartan blett, ið ferðast eftir Sólarskivuni.
Rotatión og umfar[rætta | rætta wikitekst]
Merkur melur tríggjar ferðir um seg sjálva fyri hvørjar tvær ferðir, hon melur rundan um Sólina (við øðrum orðum eru trý Merkur "døgn" fyri hvørji tvey Merkur "ár". Henda merkisverda støða ger, at stóðu vit á Merkur, so gingu 176 jarðarsamdøgur millum hvørt sólarris.
Samanseting[rætta | rætta wikitekst]
Ferðir til Merkur[rætta | rætta wikitekst]
- Mariner10 (USA) - Send avstað: 1973, kom til Merkur: 1974. Mariner10 fleyg bert framvið Merkur og samlaði data ímeðan.
- MESSENGER (USA) - Send avstað: 2. august 2004, í ringrás: 18. mars 2011. MESSENGER fer at gera tær mest neyvu kanningarnar av Merkur til dato.
- Evropearar fyrireika at senda ein satellit til Merkur í ár 2014.


text:
Orð og lag: Albert Edward Brumley
Týtt: Árni Jacobsen
Upprunaheiti: I’ll meet you in the morning
1. Skulu ein dag har vit hittast
á tí skínandi strond,
tá hin æviga sól rísa man.
Eingin sorg tá verður longur,
har ei binda teg bond,
og har deyðin ei náa tær kann.
Niðurlag: Skalt tú á hesum morgni
vera vælkomin har?
Verður gleði, tá tú møtir
hinum Harra, hann sum synd tína bar?
Bert tann, sum her í trúnni
á Guds son, frelstur varð,
verður við í hesum skara.
Áh, mín vinur, sig, verður tú har?
2. Skulu ein dag har vit hittast,
tá basún ljóða skal,
og sítt fólk Harrin taka skal heim,
inn í staðin, sum við perlum
og við gull skrýddur er,
vinur, skalt tú tá fylgjast við teim?


text:
Orð: Heri Nolsøe
Lag: Bob Dylan (The times they are a-changing)
Viðmerking: Gongufelagið hjá HB var á Skarði í juni og á Wall Street í New York í september 2008 – eina góða viku áðrenn virðisbrævakursirnir rapaðu í keypsskálum kring allan heimin. Yrktur í 2009.
Av Skarði til Broadway er mentanarsjokk,
tú andaneyð fært – rópar nú er tað nokk,
eitt mannahav streymar í eyst og í vest,
og kvirran hon brølar á Skarði,
í einsemi geylar tú: “Er nakar har”,
bert ekkóið aftur í høvdi tú fær.
Í Skarðsurð er illgongt og rullandi grót,
her dirvi er neyðugt – gakk fót fyri fót,
og fjøllini smílast og eygleiða teg,
so hábærslig standa og gløða.
Tað gellir í gjónni, tá grót fer á rull,
ein sansabær uppliving – sálarbót – gull.
Á Broadway her floymir ein alheimsins fjøld,
á Time Square er meldur – alt blinkar –“gott kvøld”,
reklaman hon boðar ein øðrvísi heim,
í “býnum, sum ongantíð svevur”,
her dollarin ridlar, í Wall Street er myrkt,
áðrenn ódnin hon brestur á – er púra kvirt.
Her háhús, sum fjallarøð standa so prúð
eg kenni meg aftur á Skarði beint nú,
tó munur markantur á ljóðinum er,
í New York her larmar alt “døgnið”.
Á Skarði er friðsælt við strondina kyrt,
nú á Broadway hava tey ljósini birt.
Og Frælsisgudinnan hon hyggur um hav,
um horni skjótt heimskreppa – lagnan bert svav,
í Wall Street vit gingu, beint áðrenn tað leyp,
hjarta á “Børsinum” steðga,
um heimin eitt skarvslop – ein skaðaódn feyk,
skjótt rapar alt stásið, nú kursurin reyk.


text:
Magellans-Suðurbók
Magellans-Suðurbók ella Magellan'sa Suðurbók (frøðiheiti - Nothofagus betuloides) (spanskt Guindo), er eitt veturgrønt træ, ið er upprunavøkstur í Suður Patagonia.
Í 1769 tók Sir Joseph Banks eitt træ av Eldlandinum (Tierra del Fuego) á fyrstu ferðini hjá James Cook, og hevði tað við sær heimaftur.
Útbreiðsla[rætta | rætta wikitekst]
Magellans Suðurbók veksur frá Suður Kili (Chile) og Argentina 40°S og suður á Eldlandið (56° S), træið tolir frost niður í 20°C, og veksur frá sjóvarstrond upp í 500 metra hædd. Træið er veturgrønt og kann gerast upp í 25 metur til hæddar, steyrrætt, og tolir bæði vetrarkulda og væntandi summarhita.
Gróðurseting[rætta | rætta wikitekst]
Magellans Suðurbók er gróðursett í serliga Skotlandi og Føroyum her hon vísir seg at vera fullkomiliga harðfør.
Viðurin hevur vøkur eyðkenni, er reydligur á liti, harður, hálvtungur og verður brúktur í møbla-ídnaðinum.


text:
Orð: Hans J. Glerfoss
Lag: Hallgrim Miðberg
1. Fagrari sang eg skal syngja enn nú,
tá ið mín sál verður frí
úr hesum fongsli, sum rópast mín búð,
og kemur Himmalin í.
Trúgv mín er tann, at eg møta skal har
øllum, eg elskaði her
og eru kallað her heim undan mær
inn í Guds heilagu verð.
2. Dagarnir fara, men tíðin hon er
ævig, óbroytandi sonn,
og tað, sum kemur, skal við tí, sum fer,
órørt av hennara tonn,
savnast alt saman hin seinasta dag
og berast aftur til Gud –
hansara æra er ogn fyri tað,
at hann gav lív í mín lut.


text:
08. Jan 2017
Aftur í ár verður kyndilsmessudansur í Haraldssundi. Í ár verður dansurin 3.februar. Dansurin byrjar klokkan 22.00 og endar kl. 3.00. Dansað verður í bygdahúsinum í Haraldssundi. ...
15. Des 2016
Landsdansistevnan fyri børn 2017 Dansifelag tykkara verður við hesum boðið at koma við á landsdansistevnuna fyri børn, ið verður hildin í Sjónleikarhúsinum í Havn leygardagin 11. februar 2017. Byrjað verður kl. 10 og vit enda uml. kl. 15. Stevnan verður...
03. Nov 2016
Sumbiar dansifelag 50 ár........ Nú Sumbiar dansifelag fylti 50 ár, vóru dansifeløgini í Sandoynni – Leikum Fagurt og Stígum Fast – boðin í veitslu saman við skúvoyingum. Vit vóru nøkur og 50, sum fóru at hátíðarhalda dagin saman við sumbingum. ...
03. Nov 2016
Niðanfyri er vegleiðandi skráin fyri dansiveturin hjá Dansifelagnum í Havn í Hornahúsunum. Onnur lættari kvæði verða eisini tikin tá ov lítið er á skrá ella skipari fær forfall. Fríggjakvøldið 7/10, kl. 21:00 Ársaðalfundur Eingin skrá Fríggjakvøldið 21/10, kl. 22:00 Eingin skrá Fríggjakvøldið 28/10,...
06. Okt 2016
Boðað verður frá at aðalfundur hjá Dansifelagnum í Havn verður í Hornahúsunum fríggjakvøldið 7. oktober 2016, kl. 21:00. Skrá sambært viðtøkum felagsins.Umframt vanligu skránna til aðalfundin, verður eisini ein drekkamunnur og høvi verður hjá nýggjum limum at tekna seg. Harumframt verður høvi at skriva seg...
20. Sep 2016
Til øll limafeløgini og umboðsráðslimirnar Við hesum verður boðað frá at aðalfundurin hjá Sláið Ring verður Leygardagin 24. septembur 2016, kl. 12.00 á Fróðskaparsetri Føroya, Føroyamálsdeildin V.U. Hammersheimbsgøta 16. ...
01. Sep 2016
Kvæðaferð við Norrønu 21. – 24. august 2016 til Danmarkar. Tríggjar ferðir hevur Sláið Ring saman við Smyril Line skipað fyri kvæðaferð við Norrønu. Í maj 2012 og 2014 var kvæðaferð til Íslands, og skipið lá á Seydisfirði 1½ døgn....
24. Aug 2016
Vága Dansifelag, Álandsferð 28. juni – 4. juli 2016. Vága Dansifelag hevur samarbeiði við dansifeløg úr hesum londum: Norra, Svøríki, Danmark, Finnlandi og Álandi. Vit hava dansað...


text:
Hanne-Vibeke Holst
Hanne-Vibeke Holst (fødd 21. februar 1959 í Hjørring) er ein danskur rithøvundur, hon er útbúgvin journalistur, og arbeiddi á Berlingske Tidende og Søndags B.T.
Hon fekk donsku bókmentaheiðurslønina Boghandlernes gyldne Laurbær í 2009 fyri Dronningeofret. Sama árið móttók hon eisini Danners ærespris, tí at hon í skaldsøgu síni Kongemordet hevur givið sítt íkast til at bróta tøgnina um harskapi móti kvinnum.
Hanne-Vibeke Holst er elsta dóttirin hjá rithøvundarhjúnunum Knud Holst og Kirsten Holst. Hon varð fødd í Hjørring og vaks upp í Løkken. Í 1977 fekk hon studentsprógv frá Brønderslev Gymnasium, og stutta tíð seinni slapp hon inn á Danmarks Journalisthøjskole, hagani hon fekk prógv í 1984. Síðan starvaðist hon á ávikavist Berlingske Tidende og Søndags B.T., til hon frá 1987 fór at arbeiða sum freelance-journalistur og klummuskribentur. Hon hevur eitt nú verið skribentur fyri Alt for Damerne, Politiken og hevur skrivað fleiri bøkur og tilfar til sjónvarp og sjónleikarhús.
Hanne-Vibeke Holst hevur fyrr verið gift við Laurs Nørlund, aðalstjóra, men er nú gift við filmsmyndamanninum Morten Bruus. Hon eigur trý børn.
Bøkur[rætta | rætta wikitekst]
- Knud, den store (2013)
- Undskyldningen (2011)
- Dronningeofret (2008)
- Kongemordet (2005)
- Kronprinsessen (2002)
- Min mosters migræne - eller Hvordan jeg blev kvinde (1999)
- En lykkelig kvinde (1998)
- Det virkelige liv (1994)
- Thereses tilstand (1992)
- Hjertets renhed (1990)
- Chicken (1987)
- Nattens kys (1986)
- Til sommer (1985)
- Mor er løbet hjemmefra (1986)
- Ud af røret, Maja! (1981)
- Hejsa, Majsa! (1980)
- Den lille og den store viser (1999)


text:
Orð og lag: Sam Gullberg
Týtt: Kajfinn Hammer
1. Eg í Meistarans hond síggi leivdir av leir
av tí keri, sum miseydnað varð;
síggi vónbrot Hans, tí har Hann fyri Sær sær,
Sína ætlan við tí Hann ei fær!
Men í kærleika Hann tá tað umaftur ger,
tað, Hann ætlaði, síggja vil Hann;
Hann tá evnar tað aftur, kann vera tað enn
tó eitt nýtiligt ker verða kann!
Niðurlag: Byrja aftur av nýggjum við mær,
byrja aftur av nýggjum við mær,
eg vil evnast av Tær,
Tínum Anda í mær,
ger mítt lív til eitt amboð hjá Tær!
2. O, mín Guð, eg í hond Tína leggi mítt lív,
at Tín vilji við mær henda má;
alt sum óreint Tú finnur í hjarta rek út,
at Tín ætlan við mær her Tú sá.
Eg í tænastu Tíni vil vera eitt ker
til at oysa úr kærleikans hav’
til ein heim, sum er merktur av vónloysi, neyð;
eg vil virka til dagur er av.
3. Eg sum leirið í hond Guðs bert vera nú vil,
so mín sál her gerst heilag og rein;
eg til góðtokka Hansara liva nú vil,
vera Víntrænum fruktagóð grein.
Í Hans hondum eg hvíli so trygt, tí eg veit,
Hann ei uppgevur leirið í mær,
fyrr enn ætlan Hans her og í ævir er nádd,
og Hann mál Sítt við kerinum sær!


text:
Orð: Lennart Thanner
Lag: Erland Dahlgren
Týtt: Jóhan við Neyst
Upprunaheiti: Härlighetens morgon
1. Skjótt dýrdarinnar gylti morgun rísur,
og allir heimsins skuggar hvørva brátt.
Í ævirnar ein himmalstaður lýsir,
og afturum er farin myrka nátt.
Niðurlag: Áh, ljósi morgun, skjótt tú upp skalt rísa,
tá skal eg síggja teg, mín Frelsari.
Lat tína dýrd í hjarta mínum lýsa
á ferðini mót himmalstrondini!
2. Ei líðingar í Himlinum meg náa,
ei nakar fíggindi meg herjar á,
ei longur sorg og deyði kunnu sláa,
ei nakar skilnaður skal vera tá.
3. Mítt eyga tá um allar ævir skoðar
tær grønu eingir og hin gylta stað,
og lívsins sól har Himmalstaðin roðar;
sum loystur fuglur verði eg tann dag.
4. Tá Jesus leiðir meg inn í tað landið,
eg síggja skal hans milda eygnabrá.
Eg reinur millum frelsta skaran standi
í gylta staðnum allar ævir tá.


text:
Orð: William J. Gaither og Gloria Gaither
Lag: William J. Gaither
Týtt: Árni Jacobsen
Upprunaheiti: Joy comes in the morning
1. Um tú nívdur ert av byrðum,
og um hjartað sorgir ber.
Er tað, eins og sálin falla vil í fátt?
So minst tó til, tú ei ert fyrstur
at kenna lívið so;
men tín Harri lovar morgun eftir nátt.
Niðurlag: Lyft høvur hátt,
tí brátt verður morgun.
Skjótt um ytstu sýn farið er.
Lyft høvur hátt,
tí brátt verður morgun.
Tá myrkast er, so skjótt at lýsa fer.
2. Hevur alt tú bygt á virði tey,
sum eldur royna skal,
lagt títt lív og alt í tað, sum einki var?
So slepp nú øllum, ið má fara,
mót tí, tú missir ei.
Tað er leiðin til tann frið, Gud goymir tær.


text:
Ambassadørar
Visit Faroe Islands miðjar ímóti at skapa eitt netverk við eldhugaðum og motiverandi ambassadørum, sum marknaðarføra Føroyar sum eitt stað at halda altjóða fundir, ráðstevnur, tiltøk og incentivetúrar.
Ambassador of the Faroe Islands er heitið fyri tey, sum hava lovað at arbeiða fyri at fáa eina altjóða ráðstevnu ella fund til Føroya. Ambassadørurin er stoltur av Føroyum, her teir búgva og arbeiða.
Hvat ger ein Ambassadør?
Ambassadørurin eggjar sínum virki ella felagi til at halda fundir og ráðstevnur í Føroyum, men eisini letur ambassadørurin hurðar upp fyri Visit Faroe Islands úti í heimi, so vit til dømis sleppa inn í altjóða feløg at bjóða okkum fram. Ambassadørurin deilir eisini sína vitan og royndir við aðrar Ambassdørar, og er við til at útbyggja netverkið og birtir uppundir jaliga umrøðu av øðrum profilum í netverkinum.
Ert tú ein framtíðar Ambassador of the Faroe Islands?
Ert tú limur í einum altjóða felagi ella nevnd?
Ert tú virkin í felagnum/nevndini, og hevur tú møguleika fyri at ávirka, hvar ráðstevnan ella fundurin skal vera hildin næstu ferð?
Hevur tú áhugað fyri at vera vertur?
Um ja, so kanst tú møguliga gerast ein Ambassador of the Faroe Islands. Send ein teldupost til info@visitfaroeislands.com.


text:
Idaho
Idaho (enskt: State of Idaho) er ein lutstatur í Sambandsríkinum Amerika við umleið 1,5 mió. íbúgvum. Høvuðsstaðurin og størsti býurin er Boise. Í norðri hevur Idaho mark við Kanada (British Columbia), í eystri við Montana og Wyoming, í suðri við Utah og Wyoming, og í vestri við Washington og Oregon. Í 1890 bleiv Idaho stakríki í USA.
Eyknevni er Gimsteinstaturin (Enskt: The Gem State).
Landalæra[rætta | rætta wikitekst]
Náttúra[rætta | rætta wikitekst]
Eystast móti fjøllunum ganga stór fylgi av neytum, hetta eru kjøteyt, og eru tey hálvvill. Fyrr høvdu teir menn á rossbaki at ansa eftir teimum. Har er eisini nógv til av seyði og rossum. Landslagið í Klettafjøllum í Eystur-Idaho er sera vakurt, og summastaðni hava teir friðað stórar víddir, so har má ikki mannahond koma at. Her kanst tú síggja brøtt fjøll, gjáir, dimmar, líðir, vøkur vatn, har tað yður av sílum, sum tú kanst fiska, heitar goskeldur, risatrø og ikki at gloyma - spakar visundar og bjarnir.
Á hesum friðaða landi gongur nøgd av dýrum, sum sjálvsagt eisini eru friðað. Har eru bjarnir, bævrar, vísundar, o.o. Gitnasta av hesum parkunum, teir kalla, er Yellowstone National Park, sum er størri enn Sæland. Til at gera tað meira atkomiligt hava teir lagt bilvegir gjøgnum parkirnar og bygt gistingarhús í teimum.


text:
Jens Hákun Leo
11.01.2017 - 07:33
Tíðindi > Uttanlands > Politikkur
Tann fráfarandi amerikanski forsetin, Barack Obama, helt í nátt, føroyska tíð, farvæl-røðu sína sum amerikanskur forseti. Røðuna helt hann í Chicago, har hann á sinni byrjaði politisku yrkisleið sína.
Í hesari røðu sínari helt hann fyri, at ”Yes, we did” (Ja, vit gjørdu tað), hetta sum ein áminning um herróp hansara til forsetavalið í 2008, ”Yes, we can” (Ja, vit kunnu), og at hann hesi átta árini, hann hevur sitið sum amerikanskur forseti, hevur framt eina røð av politiskum batum, sum, sambært honum sjálvum, hevur gjørt USA til eitt sterkari og betri land.
Barack Obama nýtti eisini høvið til at heita á áhoyrararnar um at taka lut í stríðnum ímóti veðurlagsbroytingum, hvat ið er ein greið andsøgn til boðskapin hjá Donald Trump, tí komandi amerikanska forsetanum, sum hevur sáað iva um, hvørt veðurlagsbroytingarnar eru so álvarsamar, sum serfrøðingar og nógvir amerikanskir politikkarar vilja vera við, at tær eru.
Obama helt í aðrar mátar fyri, at rasisma enn er ein stórur trupulleiki í USA, og at fólkaræðið í USA stendur yvirfyri einari truplari royndartíð, har ið spurningurin er, um tað yvirhøvur fer at yvirliva. Her heitti hann enn einaferð á áhoyrararnar um at luttaka í tí politiska stríðnum fyri fólkaræði fólkaræði og framburði.


text:
Orð og lag: Halvar Holm
Týtt: Kajfinn Hammer
1. Á, sum mær leingist til Staðin
handanvert larmandi verð.
Leingist har Jesus at síggja,
síggja Hann, sum Hann er.
Niðurlag: Á, sum mær leingist, mær leingist
til Dagin, sum skjótt er her;
Jesus frá jørð tá meg heintar
heim, har Hann Sjálvur er.
2. Á, sum mær leingist til Staðin,
syndarum lívsvón Hann bar;
saman í ævir vit vera,
tá ið vit standa har.
3. Á, sum mær leingist til Staðin,
Jesus skjótt kallar meg heim.
Tá skal eg búgva í Staðnum,
umbýtt er sorg við gleim.


text:
LÍVIÐ SUM KRISTIN
Brúka lesnaðin við skili
Jesus segði: „Tit hava fingið tað fyri einki, og tit skulu lata tað fyri einki.“ (Mt 10:8) Vit akta hesi greiðu boð við ikki at taka pengar fyri bíbliur og bíbilskan lesnað. (2Kor 2:17) Í lesnaðinum eru tó virðismiklir sannleikar úr Guds orði, og tað kostar bæði tíð og pengar at prenta og senda lesnað til samkomur kring heimin. Tí eiga vit bara at fáa okkum tann lesnað, sum vit hava brúk fyri.
Vit mugu nýta vit og skil, tá ið vit geva øðrum lesnað, eisini tá ið vit boða á almennum støðum. (Mt 7:6) Heldur enn at geva øllum lesnað, sum koma framvið, kunnu vit royna at fáa eitt prát fyri at vita, um tey eru áhugað. Kanst tú svara ja til í minsta lagi ein av spurningunum í rammuni? Finnur tú ikki út av, um ein er áhugaður, er best at geva honum ein faldara. Men biður onkur um eitt blað ella annan lesnað, geva vit honum tað sjálvandi við gleði. – Orð 3:27, 28.


text:
BÚMERKIÐ
Búmerkið er sett saman av einum høgum, standandi tríkanti, og omanfyri honum einum prikki. Trýkanturin peikar á prikkin og líkasum ber hann uppi. Búmerkið er partur av navninum, tí búmerkið og i’ið eru eitt og tað sama. Tríkanturin er góður at brúka til navnið, tí tveir tríkantar eru longu í navninum: V’ið og A’ið.
i’ið er sett við lítlum bókstavi, meðan NOVA er sett við stórum bókstavum. Navnið lesist tó náttúrliga sum iNOVA. Prikkurin yvir i’inum er sostætt høvuðs brennidepilin í búmerkinum, bæði hvat viðvíkur formi og hvat viðvíkur liti.
7 teknvirðir:
1: “Prikkurin yvir i’inum”, sum í hesum føri er “júst tað rætta hugskotið og júst tann rætta inovatiónin”.
2: Ein kroppur og eitt lýsandi høvd. Tað lýsandi høvdið er flogvitið, sum kom við júst tí rætta hugskotinum.
3: Ein vegur til eitt ávíst mál. Vegurin byrjar breiður (niðast), men smælkar so hvørt sum tú nærkast hugskotinum. Vegurin er líkasum trívíður, har spískurin er úti í sjónarringinum, har sum tað góða hugskotið er og hagar vit eru á veg ímóti.
4: Ein pera. Tá ið ein fær eitt framúr gott hugskot, verður hetta oftast lýst við eini peru uppi yvir høvdinum. Eisini kann sigast: ”Hatta var eitt bjart hugskot”!.
5: Eitt lyklarhol. Júst tann rætti lykilin má til, fyri at kunna opna hurðina, júst sum júst tað rætta hugskotið má til, fyri at ein inovatión skal virka sum hon eigur.
6: Eitt træ, við einum buli og bløðum. Træið talar um planting, vøkst og ávøkst.
7: Magnet-byggiklossar, (sum eg spældi við sum smádrongur). Saman við fýrkantinum verða tríkanturin og sirkulin nevnd grundformar. Bestu hugskotini koma, tá ið ein er í góðum hýri og spælir, heldur enn arbeiðir.
LITIRNIR
Tveir litir eru í búmerkinum: grá-blátt og ljósagrønt.
Grá-blái liturin er ein tungur botnlitur og úttrykkir vanliga, logiska, reglubundna hugsan. Hann úttrykkir eisini at hava beinini á jørðini, og at hava ta fakligu vitanina uppá pláss.
Ljósagrøni liturin úttrykkir lív og orku. Eisini úttrykkir hann ta hugsan og trend, sum er vaksandi í okkara tíð: At vit skulu verja umhvørvið; at alt skal vera umhvørvisvinarligt, ella sum tað stutt verður kallað: GRØNT.
NAVNASKRIFTIN
Stavirnir í navninum eru teknaðir út frá skrift-týpuni Bank Gothic. Bank Gothic er ein røð av fýrkantaðum stórstavum, sum vórðu útviklaðir út frá áhuga í geometriskum formum, við íblástri frá Bauhaus. Bank Gothic varð designað av Morris Fuller Benton fyri ATF í 1930.
ADRESSUSKRIFT
Til adressuskrift havi eg valt DIN 1451. Hon er ein realist sans-serif skrift, sum er nógv brúkt til ferðslu, umsiting og tøkni. Hon varð definerað av teim Týsku standlunum (Deutsches Institut für Normung) í 1931.
Nota Bene
Uppsetingarhættirnir av búmerkinum eru avgerandi og endaligir. Ein eigur ongantíð at flyta, minka ella vaksa merkið í mun til navnaskrift, ella øvugt.
Sjúrður Højgaard. Grafiskur sniðgevi. MHÍ ‘97.


text:
Sanna Jesuskirkjan
Sanna Jesuskirkjan (á enskum: True Jesus Church) er ein óheft kirkja, sum var grundað í Beijing, Kina í 1917. Í dag eru millum 1,5 og 2,5 mió. limir í 45 londum í seks heimspørtum. Kirkjan hevur rót í hvítusunnurørsluni, sum spretti í USA fyrst í 1900-talinum. Kirkjan hevur sum endamál at boða gudsorðið til allar tjóðir áðrenn Jesu afturkomu.
Teir tíggju lærusetningarnir eru:
- Heilagi andin
- Dópurin
- Fótatváan
- Hin heilaga kvøldmáltíðin
- Hvílidagurin
- Jesus Kristus
- Bíblian
- Frelsa
- Kirkjan
- Afturkoman


text:
Bermuda
Bermuda er ein oyggjabólkur sum hoyrir til Bretland, sum liggja í Norðuratlantshavi eystanfyri USA. Nærmasta stað í USA er Cape Hatteras, North Carolina, sum liggur umleið 1030 km í ein útnyrðing frá Bermuda. Oyggjarnar liggja 1.239 kilometrar sunnanfyri Cape Sable Island, Nova Scotia, og 1.770 kilometrar í ein landnyrðing av Miami. Høvuðsstaðurin eitur Hamilton, tó var St. George tann fyrsti høvuðstaðurin, og er St. George tann elsti enskt-talandi býurin uttanfyri Stórabretland í heiminum. Oyggjarnar eru 53,2 km2 til støddar. Í 2010 var fólkatalið 64.268 og fólkatættleikin var 1.275 pr. km2. Bermuda er tað norðasta og eystasta staðið av Burmuda-trýkantinum, har tað sigst at nógv skip eru gingin burtur og flogfør eru dottin niður á mystiskan hátt.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Bermuda oyggjarnar vóru funnar í 1505 av spanska Juan de Bermúdez kapteini, sum oyggjarnar eru uppkallaðar eftir. Í 1609 stovnaði Virginia Company eina búseting á Bermuda, hetta var tvey ár eftir, at sama fyritøka hevði sett á stovn býirinir Virginia og Jamestown á amerikanska kontinentinum. Búsetingin fór fram tá ein ódn herjaði øki og tað søkkandi enska skipið Sea Venture noyddist at stýra á eitt sker har um leiðir, so at manning og ferðafólk kundu fara í land. Virginia Company stýrdi oynni til 1614, tá ein onnur fyritøka Somers Isles Company, tók yvir og hevði ræði á oynni til 1684, tá bretar tóku valdið á oynni.
Í 1707 vóru oyggjarnar alment innlimaðar í Stóra Bretland.
Tíðarlinja[rætta | rætta wikitekst]
- 1505 – Oyggjarnar vóru funnar av spaniólanum Juan de Bermúdez
- 1609 – Tey fyrstu niðursetufólkini búsettust á Bermuda, tey vóru úr Stórabretlandi
- 1679 – Bermuda gjørdist bretsk koloni, tó ikki alment fyrr enn í 1707
- 1707 - Oyggjarnar vóru alment innlimaðar í Stóra Bretland.
- 1797 – Ein bretsk hernaðarbasa varð bygd á oynni
- 1834 – Trælahald gjørdist ólógligt á Bermuda
- 1968 – Oyggjarnar fingu sjálvstýri
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Oyggjaleikir[rætta | rætta wikitekst]
Bermuda er limur í Oyggjaleikunum, har Føroyar eisini eru limir. Oyggjaleikir 2013 verða á Bermuda. Bermuda luttekur eisini á Olympisku Leikunum.
Olymisku Leikirnir[rætta | rætta wikitekst]
Tey hava eitt nú luttikið í sigling, svimjing, kaving, frælsum ítrótti og triatlon.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]


text:
Texas
Texas er stakríki í USA við 23 miljónum innbúgvum. Norðureftir liggur Texas móti Oklahoma, í landnyrðingi móti Arkansas, eystri móti Louisiana og vestri móti New Mexico. Texas er næststørsti lutstaturin, bæði landafrøðiliga (næst eftir Alaska) og við innbúgvum (næst eftir Kalifornia). Texas er størri enn Týskland, Ongland, Írland, Holland og Belgia – tilsamans. Austin er høvuðsstaður. Lutstaturin var fyrr partur av Meksiko, og í eitt tíðarskeið á næstan 10 ár sjálvstøðugt land (Lýðveldið Texas), áðrenn Texas í 1845 fór uppí USA. Texas eru best kend fyri cowboylívið og stórar neytagarðar, men har er eisini besta kornlendið í USA og nógv stór oljureinsiverk. Her eru høg fjøll og fruktagóðar fløtur.
Texas er tann staturin í USA, har flest deyðadømd verða tikin av døgum.
Innihaldsyvirlit
Landalæra[rætta | rætta wikitekst]
Veðurlagið í Texas skiftir við árstíðunum - kalt um veturin og brennandi heitt um summarið, og har eru javnan melduródnir og heglingsstormar. Inni í Texas er turt, og har eru ógvuliga stórir neytagarðar. Suðuri við strondina og nakað norður regnar, og har dyrka teir heviti, mais, bummull og rís. Suður móti Meksiko er steikjandi heitt, og har eru stór strekki, ið liggja sum oyðimerkur. Í Texas eru 254 fylki (landslutir), sum er fleiri enn í nøkrum øðrum lutstat í Sambandsríki Amerika.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Texas var einaferð spanskt hjáland. Tá ið Meksiko tók loysing frá Spania 1821, var Texas partur av Meksiko. Næstu 15 árini fluttu fleiri enn 25.000 norðuramerikanarar til Texas. Meksiko var ímóti trælahaldi. Tað dámdi fólkinum í Texas lítið, tí at tey búðu í útryðjuni í bummullarríkjinum og søgdu seg hava brúk fyri trælaarbeiði. Í 1835 gjørdu tey uppreistur ímóti hernaðareinaræðisharranum Antonio de Santa Anna (1974-1876) og skipaðu fyribilsstjórn. Tey settu Sam Houston (1793-1863) at ráða og tóku býin San Antonio í Texas. Í februar 1836 gjørdi meksikansk herdeild við Santa Anna innrás í Texas fyri at knúsa uppreisturin. Meksikanararnir kringsettu Alamo, sum fell 13 dagar seinni. Allir tveyhundrað hermenninir, sum høvdu vart skansan, vóru drepnir. Teir mánaðir máttu Santa Anna og herur hansara flýggja í bardagnum við San Jacinto. Texas varð lýst lýðveldi, og Sam Houston kosin forseti. Í 1845 bað Texas um at verða limað inn í USA. Tað varð atvold til kríggj ímillum Meksiko og USA í 1846-1848. Meksiko tapti.
Í 1870- og 1880’unum vórðu indianararnir riknir út við makt, og jarnbreytin útbygd og slóðaði ræsur fyri búreisingarnar. Neytahaldið varð meir og føddi mýtuna um Texas sum tað veruliga "villa vestið". Fyrst í 1900-talinum fekk oljan stóran týdning fyri Texas, og býirnir Houston og Dallas vórðu roknaðir sum tveir teir ríkastu býirnir í heiminum. Nú er Texas næst Alaska at vinna út olju. Magnesium, jarn og uran verður eisini vunnið í Texas.
Forsetin í USA, John F. Kennedy, varð tann 22. novembur 1963 skotin og doyði í Dallas, Texas.
Høgi oljuprísurin í 1970-árunum elvdi til búskaparligan vøkstur í Texas. Lýggja veðurlagið og dreymurin um betri kor freistaði eisini fólk at fara vestureftir og í ein útsynning. Bílig arbeiðsmegi úr Meksiko gjørdi eisini sítt til, at fólk fóru tann vegin.
Fyrrverandi amerikanski forsetin George W. Bush var guvernørur í Texas í árunum 1994-2000.
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]