text:
1. Samleiki
Náttúrulæra er læran um, hvussu náttúran er uppbygd, hvussu menniskju kunnu ávirka náttúruna við teirra lívsumstøðum. Náttúrulæra er læran um, hvussu evnafrøðiligu evnini samstarva, hvussu umhvørvi og liðkam verða ávirkaði av ringrásini hjá jørðini, hvussu mannakropurin virkar og ávirkast ímun til orku og innihaldi í kosti, og brúkaraháttum í sambandi við framleiðslu og vitan, arbeiðshátti, arbeiðsrørslum í mun til fysiskar lógir og reinføri.
Eisini er náttúrulæra læran um ringrásina í náttúruni, fotosyntesu og mýl, og um orsøkir og ávirkanina av hesum evnum.
Náttúrulæra byggir á vísindalig ástøði og nýtir náttúruvísindalig og samfelagsvísindalig háttaløg. Úrslit frá gransking innan hesi øki verða nýtt, so at vit kunnu skilja, hvussu menniskjað og náttúran eru uppbygd og virka sínámillum.
Náttúrulæra er samansett av pørtum úr alisfrøði, evnafrøði, støddfrøði og lívfrøði. Teir støddfrøðiligu partarnir verða brúktir í undirvísingini í samband við frágreiðingar og útrokningar.
2. Endamál
Endamálið við undirvísingini í náttúrulæru er, at næmingurin við at arbeiða við ymiskum náttúrufrøðiligum fyribrigdum mennir førleika sín at lýsa og greina ymisk náttúrufrøðilig evni við støði í náttúruvísindaligum hugsanarhátti.
Næmingurin skal menna evni síni at viðgera og arbeiða við heilsufakligum greiðsluevnum, heilsufakligum hugtøkum, og at nýta náttúruvísindaligar arbeiðshættir. Næmingurin skal hava nomið sær eitt fakmál, so hann megnar at orða seg greitt og neyvt í yrkisfakligum høpi.
3. Stig og tímatal
Náttúrulæra á C-stigi fevnir um 105 klokkutímar.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Næmingurin fer til munnliga próvtøku bæði í kjarnaøkjum og ískoytisøkjum.
Kjarnaøki
- Orkugevandi evni, evnafrøðiliga samansetingin, mettaðar og ómettaðar feittsýrur, mono-, di- og polysaccaridir, eggjahvítaevni og alkohol í mati og blóðið
- Føðsluevnini í blóðrenslinum, osmosa, diffussión og orka
- Útrokningar av føðsluevnum og orkutørvur
- Samanseting av føðslu
- Vegleiðing í samband við diabetis og blóðtøppar
Vætubýtið, vætujavnvágur og nýruni
- Týdningurin av vætujavnvágini, intracellurlært og ekstracellulært, sølt í vætuni, ávirkan á heilaskipanina og vøddar. Týdningurin av nýrunum í samband við vætujavnvágina.
- Hitaviðurskifti í kroppinum, hitatøka og hitamissur og mátingar
Blóðið
- Samanseting av blóðinum, virkan av blóðlikamun, ferðsla og blóðtypur
- Kolloidosmotiska trýstið og kyknurnar
- Moler koncentratión / molaritetur
Sýru og lútjavnvágur
- Ph-virði, buffarar og erytrocyttar
- Nýru og lungu
- Máta og rokna Ph-virði
Ergonomi og rørsluskipanin
- Fysisk viðurskifti, sum gera seg galdandi tá fólk og lutir skulu flytast rætt
- Munurin á dynamiskum og statiskum vøddaarbeiði
- Ergonomiskt rættar arbeiðsrørslur og hjálpitól
Mikroverur, lívsumstøður og fyribyrging av endemi, epidemi og pandemi
- Virus, bakteriur og soppar og teirra ávirkan á fólk og heilsuumhvørvið
- Farsóttir og smitta í heilsuhøpi
- Verja og fyribyrging
- Mikroverur og heiluvágur
- Eksponentiellur vøkstur og logaritmiskar funktiónir í sambandi við nøring av smáverum
Heilivágur og útrokningar
- Skamtan av viðgerðarfyriskipaðum heilivági
- Viðgerðarfyriskipan og styrki av heilivági
- Massa- og volumenprosent
- Eygleiðing av árini og hjáárini av heilivági
Ljóð og ljós, hoyrn og sjón og aðrir sansir
- Ljós- og ljóðbylgjur
- Hvussu sjón (eygu) og hoyrn (oyru) eru bygd upp og hvussu tey virka
- Aldursbroytingar í sambandi við óljóð og ljósbrot
- Heilin og hvussu sansafatan verður mett og tulkað
- Máting av ljóðstyrki í dB
Heilakyknan og psykofarmaka
- Nervalagið og boð millum heilakyknur
- Heilaimpulsir og neuronir
- Aktivur transportur og neurotransmittarar
- Týdningurin av psykofarmaka
Royndir við náttúrufakligum evnum og háttaløgum
- At gera, skjalfesta og bera fram úrslit av royndararbeiði við náttúrufakligum evnum
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleikar næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
Kjarnaøkini eru ikki nóg mikið til, at næmingurin skal røkka teimum ásettu førleikamálunum. Við ískoytistilfari og viðkomandi tvørfakligum samstarvi verður farið meira í dýpdina. Á tann hátt verður kjarnatilfarið sett inn í eitt størri høpi. Ískoytisøki kunnu eitt nú vera evni ella temu sum t.d. umhvørvi, føðsla, farsóttir o.s.fr.
Í minsta lagi ein undirvísingargongd verður løgd til rættis við einum ískoytisøki.
Ískoytistilfarið skal saman við kjarnatilfarinum leggjast til rættis soleiðis, at eyðkennið hjá ymisku skúlaformunum kemur til sjóndar.
5. Førleikamál
Í lærugreinini náttúrulæru eru førleikamálini lutað sundur í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni til støðutakan og sjálvvirkni. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at kanna
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvið. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg í náttúrulæru um at virða tær reglur og mannagongdir, ið eru galdandi fyri tað fakliga arbeiðslagið og samstarv í lærugreinini, tað verði seg ástøði, háttaløg o.tíl. Undirvísingin leggur dent á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað náttúrutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, eins og hann skal hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
Førleikin at samskifta snýr seg í náttúrulæru um førleikan at bera fram sína hugsan og sína vitan munnliga og skrivliga. Lærugreinin náttúrulæra hevur ein týðandi leiklut í at menna førleika næmingsins at nýta faklig hugtøk um spurningar innan náttúrulæru. At samskifta um spurningar innan náttúrulæru snýr seg eisini um at rokna, t.d at hyggja at talvum og hagtølum og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna sum heild.
Førleikin at bera fram meiningar sínar munnliga í lærugreinini náttúrulæru ber í sær at mælta málið verður nýtt til at samskifta, lurta, tala og at greiða frá spurningum og viðurskiftum viðvíkjandi endurbúgving. Munnligir førleikar sum t.d. samtala, tvírøða, frágreiðing, frásøgn v.m. eru amboð í sambandi við undran, grundan og próvførslu. Stórur dentur verður lagdur á munnlig førleikamál í lærugreinini náttúrulæru.
At orða seg skrivliga í lærugreinini náttúrulæru ber í sær at duga at nýta vitan og sjónarmið í spurningum og viðurskiftum um endurmenningini. Skriving er ein háttur at skipa hugsan, royndir og meiningar, og er eitt amboð til at læra, tulka, próvføra og samskifta.
Førleikin at lesa snýr seg í náttúrulæru um at seta seg inn í, kanna, tulka og grundgeva um fakligar tekstir við vaksandi torleikastigi. At duga at lesa í náttúrulæru snýr seg eisini um at viðgera og nýta fjølbroytta vitan, ein hevur ogna sær úr filmum, ritmyndum, talvum o.s.fr. Fyri at skilja og virkin taka lut í egnum samfelag er eisini neyðugt at duga at lesa og leita sær vitan í handbókum, skrivligum keldum (bløðum, tíðarritum) og internetinum og meta kritiskt um hesi.
Førleikin at nýta KT snýr seg í náttúrulæru um at leita sær vitan, kanna heimasíður og kelduvirði teirra og velja út viðkomandi vitan um yrkislig evni/temu. Kunningartøkni er ein nátúrligur partur at brúka sum amboð í undirvísing og læring m.a. tá leitað verður eftir tilfari á netinum, so sum myndum, tónleiki, teksti og filmum. Kunningartøkni verður eisini nýtt í sambandi við framløgur. Undirvísingin skal fevna um fakliga at taka støðu til ymisk sløg av telduskráum og náttúrufakligum innihaldi. Dentur verður lagdur á, at kunningartøkni verður nýtt skapandi og keldukritiskt. KT-førleikar merkir eisini at kenna persónsvernd og upphavsrætt og duga at nýta og fylgja reglum og mannagongdum fyri samskifti á internetinum. At nýta talgild samskiftis- og samstarvstól merkir harumframt at framleiða og vísa kt-framleiðslu, eitt nú framløgur ella framsýningar.
At kanna
Førleikin at kanna er ein íborin førleiki. Vit kanna umhvørvið fyri at klára okkum í lívinum. At kanna er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir stigvíst.
Førleikin at kanna snýr seg um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara til at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um arbeiða við rehabilitering. Næmingurin skal læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan og kunnleika í bókmentum, handbókum, tíðarritum, á internetinum, umframt at gera verkligar uppgávur.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísingini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt og at menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læring.
Førleikin at skapa snýr seg um, at næmingurin gerst tilvitaður um og lítir á síni egnu evni, so at hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, hvussu tøknin saman við samskiftisloysnum hevur verið við til at broytt lívsáskoðan, mentanir og samfeløg.
Næmingurin evnar at orða spurningar og at seta fram tilhugsanir, sum kunnu verða kannaðar, próvføra og skifta orð um hetta við atliti at øðrum tilhugsanum. Tað merkir, at næmingurin skal vera við í samrøðum, samskifta um hugskot og tosa um spurningar og hugsandi loysnir við onnur.
Næmingurin skal læra, at verkligar royndir og frágreiðingar um tøknilig viðurskifti eru ein partur av skapandi tilgongdini, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflog. Við at arbeiða við myndlum lærir næmingurin at meta um dygdina í avrikum hjá sær sjálvum og øðrum.
Fakligir førleikar
Við støði í kjarnaøkjunum í lærugreinin megnar næmingurin:
- At vísa kunnleika til náttúrufakligu kjarnaøkini.
- At lýsa munir og broytingar í náttúrufakligu menning menniskjans, serliga í mun til normalt virkandi menniskjað
- At greiða frá náttúrfakligu ástøði, hugtøkum og kanningum
- At finna og handfara viðkomandi náttúrufakliga vitan til ítøkiligar uppgávur og viðkomandi tilfar, og somuleiðis kritiskt meta um hesa vitan á fakligum grundarlagi
- At lýsa ymiskar náttúrfakligar spurningar út frá ymiskum sjónarhornum
- At vísa kunnleika á byrjanarstøði um náttúrufakligar granskingarhættirnar og kunnleika um siðfrøðiligar spurningar í náttúrufakligari gransking
- Duga at skilja mun á gerandisligari náttúrulæru í verki og granskingargrundaðari náttúrufakligar vitan
- At meta um týdningin av mentanarligum tættum í mun til atferð hjá menniskjum
- Munnliga nýta náttúrfaklig hugtøk.
6. Eftirmeting og próvtøka
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal eftirmetast ávegis í undirvísingargongdini við støði í annaðhvørt hansara skrivligu ella munnligum avrikum. Eftirmetingin skal altíð gerast eftir hvørt skúlaskeið, og skal úrslitið av hesari eftirmeting latast næmingunum skrivliga.
Næmingurin eigur at hava eina greiða fatan av støðu síni í mun til fakligu málini í lærugreinini og skal hava vegleiðing um, hvussu og hvørjum arbeiðast skal við fyri at røkka málunum.
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein munnlig próvtøka. Talan kann vera um annahvørt próvtøkuhátt A ella B. Lærarin tekur í samráð við næmingarnar, áðrenn annað skúlaskeiði endar, avgerð um, hvørjum próvtøkuhátti flokkurin fer til próvtøku sambært. Allir næmingar í hvørjum flokki fara til próvtøku eftir sama próvtøkuhátti.
Próvtøkuháttur A
Próvhoyringin varir 25 minuttir, íroknað próvdøming. Fyrireikingartíðin er 50 minuttir íroknað útflýggjan av próvtøkuspurningi, tilfari og vegleiðing.
Próvtøkuspurningarnir verða settir við støði í evnum, økjum o.tíl., bæði úr kjarnaøkjum og ískoytisøkjum. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av tilfari, ið er tengt at próvtøkurspurningi, sum próvtakarin hevur arbeitt við í fyrireikingartíðini.
Próvtøkurspurningurin kann hava leiðbeinandi undirspurningar. Próvtøkurgrundarlagið er ókent tilfar, sum próvhoyrarin hevur valt. Próvtøkurgrundarlagið skal hava kelduávísing.
Próvtøkuháttur B
Próvtøkurháttur B tekur støði í einum stakdømi (case), har próvtakarin tekur eina uppgávu, sum hann skal arbeiða við. Í mesta lagi 3 próvtakarar kunnu arbeiða saman í bólki um sama stakdømi.
Stakdømið, sum próvtakarin ella bólkurin tekur, skal nágreiniliga lýsa eina fjøltáttaða støðu hjá einum borgara ella einum bólki av borgarum. Saman við stakdøminum verða arbeiðsfrymil ella arbeiðsspurningar útflýggjaðir.
Próvtakarin fær útflýggjað stakdømisuppgávuna eina viku undan próvtøkudegi.
Próvhoyringin varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Eingin fyrireikingartíð er. Framløga próvtakarans tekur støði í einum skrivligum uppriti um stakdømið og um arbeiðsfrymil/arbeiðsspurningar, í longd einar 2-3 síður. Próvhoyrari og próvdómari hava rætt at síggja uppritið. Próvtakari skal m.a. greiða frá ymiskum støðum hjá borgara í stakdøminum og frá teimum loysnunum, sum próvtakarin er komin fram til við støði í arbeiðsøkinum hjá einum heilsuhjálpara. Próvtakarin skal tengja ástøði í lærugreinini at stakdøminum.
Í próvtøkuhætti A verða próvtøkugrundarlagið og próvtøkurspurningarnir í talgildum líki send próvdómaranum til góðkenningar í seinasta lagið 5 dagar undan próvtøkudegi.
Í próvtøkuhátti B verða stakdømi og frymil/arbeiðsspurningar send próvdómaranum til kunningar samstundis sum næmingarnir fáa tilfarið útflýggjað.
Dømingargrundarlag
Próvtøkuháttur A
Próvhoyrt verður í ókendum, ótillagaðum tilfari, og tilfarið skal vera valt soleiðis, at tað í tema ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini. Tilfarið, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skal í sínari heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal við støði í fakligari tilgongd og støðisførleikunum sýna evni sjálvstøðugt at leggja fram og viðgera tilfar við støði í próvtøkuspurningi. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, seta teir í samband við tættir í undirvísingini og síggja próvtøkutilfarið úr frásjón.
Próvtøkuháttur B
Próvtakarin skal í sambandi við stakdømið sjálvstøðugt greiða frá teimum atlitum, sum ein heilsuhjálpari má taka, fyri at borgarin kann varðveita sína sálarligu og likamligu heilsustøðu. Próvtakarin skal greiða frá møguligum loysnum í stakdøminum. Próvtakarin skal eisini meta um sínar egnu loysnir við støði í førleikamálunum. Próvtakarin skal sýna, at hann dugir at nýta hugtøk og ástøði úr arbeiðsfrymilinum/arbeiðsspurningunum.
Dømingin verður grundað á, í hvønn mun próvtakarin lýkur fakligu førleikamálini. Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvtalslýsingar
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglunum, ið eru støðið undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar. Tað er ábyrgd lærarans at skipa undirvísingina.
Didaktiskar meginreglur
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnir at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Í teirri einstøku undirvísingargongdini ber til at leggja høvuðsdent á eitt av kjarnaøkjunum, tað kann vera kost mikroverur og vætujavnvágina.
Av stórum týdningi er tað, at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til, og tá ið tað verður mett at vera hóskandi. Á tann hátt verður vitan í einum kjarnaøki roynd saman við vitan úr einum øðrum, og er sostatt við til at gera fatanina av náttúrulæruni meira fjøltáttaða.
Munnligi tátturin skal vera raðfestur høgt, og samrøðan er kjarnin í hesum tátti. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingartilgongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram. Dentur verður lagdur á, at næmingurin sameinir munnligar framløgur við egin skrivlig verk, nýtslu av KT-amboðum, ymiskar samskiftishættir o.s.fr. Á tann hátt verður retoriski førleikin hjá næminginum mentur.
Skrivligi tátturin skal eins og tann munnligi í stóran mun vera skipaður inn í dagligu undirvísingina og í fakligu heildina. Á henda hátt kann næmingurin menna seg í skrivitilgongdini og í stigum ogna sær góðar skriviførleikar. Somuleiðis skal verða borið so í bandi, at skrivlig avrik í øðrum lærugreinum eisini kunnu vera partur av skrivligum avrikum í lærugreinini náttúrulæru. Umframt at hetta styrkir um tvørfakliga samstarvið, gevur tað næminginum eina greiðari fatan av týdninginum, skriviførleiki hevur fyri alt skrivligt samskifti, og samstundis mennir tað evnini hjá næminginum at orða seg bæði munnliga og skrivliga.
Kanningararbeiði kann vera partur av tvørfakligum samstarvi og gera sítt til at menna skrivligu førleikarnar hjá næmingunum.
Stigvøkstur
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat er best at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á sína egnu læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt. Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt, at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram móti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis, so næmingurin veit frammanundan, hvørji ávegismálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
At læra at læra
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað at læra í grundini er. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir, og hvat endamálið við læringini er.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgondin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur verður eisini lagdur á kunna um týdningin av heimaarbeiði og tann leiklut, tað hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja týdningin av lærugreinini náttúrulæru. Tá ið arbeitt verður við ymiskum táttum í lærugreinini, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til, eisini uttan fyri skúlans gátt. Undirvísingin í náttúrulæru skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at arbeiða greinandi og sjálvstøðugt. Eisini skal næmingurin verða tilvitaður um, at hann í lærugreinini mennir sær førleikarnar at koma til orðanna í ymiskum samskiftisstøðum.
Arbeiðshættir
Arbeiðshættir skulu veljast so at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið soleiðis til rættis, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður.
Undirvísingin verður løgd tilrættis, soleiðis at royndararbeiði og ástøði eru samantvinnaði, samstundis sum:
- dagliga undirvísingin skiftir millum ymisku læringsrúmini
- valdi arbeiðshátturin ger næmingin mest møguliga virknan og sjálvstøðugan
- næmingurin sjálvur ger flestar møguligar royndir
- næmingurin arbeiðir sambært bæði tí induktiva og hypotetisk-deduktiva-falsifikatiónsháttinum
- næmingurin leggur munnliga fram til kjak
- næmingurin eygleiðir í starvstovuni
- næmingurin skrivliga skjalprógvar arbeiði, sum t.d. frágreiðingar og starvsstovuloggbók.
Í minsta lagi 1/3 av undirvísingini verður nýttur at gera kanningar og royndir. Íroknað er bæði arbeiðið undan og eftir kanningina ella royndina. Frágreiðingar verða altíð skrivaðar.
Náttúrulæra er náttúruvísindalig lærugrein, har undirvísingin skiftir millum ástøði og royndir, og royndararbeiðið er altíð ein fastur partur av undirvísingini. Tað merkir, at samstundis sum ástøðiligi parturin verður gjøgnumgingin, verður royndararbeiðið gjørt í royndarstovuni. Tí skal tætt samband vera millum tað ástøðiliga og tær royndir, ið tema/evni vilja lýsa. Í flestu førum er tað ein fyrimunur, at næmingurin ger royndararbeiðið, sum síðan verður støði undir einum tema, heldur enn at næmingurin fyrst lýsir temað ástøðiliga, fyri síðan at gera royndararbeiðið. Starvsstovuarbeiðið fevnir m.a. um at gera royndir:
- ið verða gjørdar við støði í givnari (útflýggjaðari) vegleiðing
- sum eru venjing við ítøkiligum kanningahættum
- sum skulu testa hypotesu í sambandi við eina givna roynd
- og um sjálvstøðugt at leggja til rættis royndir, testa hypotesur og viðgera úrslit frá egnum royndum.
Næmingarnir skulu í sambandi við royndararbeiði ogna sær vanligar royndarstovuførleikar, umframt læra um vanlig trygdarviðurskifti í royndarstovu. Hugtakið royndararbeiðið fatar um ymiskt virksemi hjá næminginum, sum t.d.:
- at venja ítøkiligar arbeiðshættir og at nýta tøkni
- at eygleiða, kanna og máta, bæði í royndarstovuni og í náttúruni
- royndir, ið skulu testa og/ella endurskoða hypotesur.
Sýnisroyndir og greiningar av royndarúrslitum frá øðrum keldum kunnu nýtast sum íblástur í undirvísingini, men verða ikki roknaðar sum partur av næmingaroyndararbeiðinum.
Eyðsýnt er at byrja eina undirvísingargongd við eini kvalitativari roynd, fyri at eggja og kveikja forvitni næmingsins. Seinni kann royndin verða víðkað til eina kvantitativa roynd ella lagast á annan hátt.
Allar royndir skulu skjalprógvast í einari loggbók. Hesar skulu innihalda fullfíggjaðar viðmerkingar, ið styðja eina møguliga vegleiðing, soleiðis at alt frá royndini er skjalfest. Loggbókin skal vera soleiðis háttað, at hon kann verða nýtt sum egið viðkomandi tilfar í sambandi við eina próvtøku. Loggbókin verður eisini nýtt sum støði undir møguligum royndarstovufrágreiðingum.
Við at nýta myndatól og/ella videoupptakara kann næmingurin skapa eitt visuelt úrslit, ið seinni kann verða nýtt sum skjalprógv í sambandi við framløgur av ymiskum slag, royndarstovufrágreiðingar o.tíl.
Umframt at arbeitt verður við ymiskum sløgum av royndum, skulu hesar bæði vera kvalitativar og kvantitativar. Í sambandi við kvantitativu royndirnar skal dentur verða lagdur á rokning/meting av úrslitunum, óvissur av mátingum, umframt møguleikan at endurtaka royndina.
Í náttúrulæru skulu ymiskir arbeiðshættir verða nýttir so, at fjølbroytni í lærugreinini kann verða framt miðvíst. Arbeiðshættir kunnu fevna um
- lærarafyrilestur
- einstaklingsverkevni
- næmingaframløgur
- samrøður í flokkinum
- bólka- og toymisarbeiði
- verkætlanarevni o.l.
Tá ið arbeiðshættir verða valdir og lagdir til rættis, er eyðsæð, at lærarin hugsar um stigvøkstur í undirvísingarhættunum, har byrjað verður við lærarastýrdari undirvísing. So hvørt sum næmingurin búnast og gerst meira sjálvstøðugur, verður hesin lærarastýrdi undirvísingarformur at minka.
Næmingurin skal ikki einans duga at fyrihalda seg til boðskap úr tekstum, frá lærara og floksfeløgunum, men í eins stóran mun duga at miðla vitan og boðskap til lærara, floksfelagar og móttakarar uttan fyri flokshølið umframt skúlans gátt.
Arbeiðshættirnir eru tískil neyvt samantvinnaðir við serligum atliti at, hvussu bæði munnligi og skrivligi tættirnir verða útintir.
Endamálið við teimum ymsu arbeiðsháttunum er at menna aðrar førleikar enn teir reint fakligu, tað eru førleikar sum t.d.
- at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan
- at granska, at arbeiða sjálvstøðugt
- at seta sær mál og at arbeiða evnislagað og miðvíst
- at arbeiða tíðaravmarkað
- at samstarva
- at samhugsa
- at brúka og hugsa vitan í nýggjum høpi
- at leggja til rættis og evna til eitt avrik
- at gera uppgávuorðingar
- at brúka ymisk háttaløg
- at hugsa nýtt og verkseta
- at hugsa djypri og breiðari um ávíst evni
- umframt at taka á seg ábyrgd og hava virðing.
Kanningararbeiði kann vera gjørt í sambandi við skrivlig avrik. Kanningin skal fevna um í minsta lagi eina verkætlan við ítøkiligum úrsliti. Næmingarnir skulu sjálvstøðugt fordjúpa seg í ein fakligan spurning. Smærri kanningararbeiði, royndir, verða framdar og viðgjørdar.
Lærari má altíð gera sær sjálvum og næmingum greitt, hvat endamálið við ávísum arbeiðshátti er.
Samstarv
Lærugreinin náttúrulæra er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinar. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinar um ymisk evni, eitt nú menning av skapandi evnum og KT-førleikum og evnum úr lærugreinini náttúrulæru.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinar við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði (lesa parallelt), t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinarnar sum partar av størri heild og letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanhangir avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin.
Skrivlig avrik
Skrivligi parturin letur upp fyri tvørfakligum samstarvi og við tí øðrvísi skrivligum avrikum. Heldur enn at lata eitt avrik in, sum bert fevnir um náttúrulæru, eigur talan verða um tvørfakligt samstarv.
Næmingurin skal hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin mennast til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivligu uppritini, sum verða løgd fram, á mennandi hátt. Kunningartøknin letur upp fyri munagóðum og ítøkiligum møguleikum í sambandi við vegleiðing og umrøðu í sjálvari skrivitilgongdini.
Arbeitt verður við uppgávum og verkætlanum, har dentur bæði verður lagdur á arbeiðsgongd og úrslit. Hetta kann samlast í skjalamappu (portfolio) hjá hvørjum einstøkum næmingi, so at undirvísingargongdir og fakliga menningin hjá næminginum verða skjalfest.Næmingurin skal í minsta lagi lata inn 3 sjálvstøðug, skrivlig avrik í lærugreinini.
Samrøða
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð, og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri móðurmálinum sum vitborið amboð, ið skal víðka sjónarringin hjá næminginum. Allir flokkar skulu tí gera royndir við málinum, eitt nú við sínámillum tosi og við tí at siga frá.
Skúlin skal vera so rúmur, at til ber at tosa um kenslur, evni, hugtøk og hendingar í gerandisdegnum. Arbeiðast skal við tí at lurta og tí at vera umhugsin øll skúlaárini, samstundis sum orðaval og talugávur mennast. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og gjørdar samrøður. Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast so, at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið, og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Lesing
Næmingurin skal haldast til at lesa nógv. Eitt gott lesiumhvørvi í skúlanum er ein treyt fyri at menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Hetta verður skapt í flokkinum við nógvum ymiskum lesitilfari og góðum vanum. Skúlabókasavnið er ein sjálvsagdur partur av hesum góðu vanum. Fyri at røkka góðum lesiumhvørvi er av stórum týdningi, at skúlabókasavnið er ein natúrligur partur av skúlagongdini. Í byrjanini kunnu næmingarnir t.d. lesa eina stutta bók um dagin. So hvørt sum bøkurnar gerast drúgvari, má meira tíð setast av til at lesa eina bók. Umráðandi er, at lesingin verður løgd til rættis samsvarandi tí førleikastigi, næmingurin er á. Allir næmingar skulu lesa eina aldurshóskandi skaldsøgu ella samsvarandi tekstmongd um mánaðin øll skúlaárini.
Lívlong læring
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at umhugsa sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.


c: text/html

text:
OVVANDIN UPPLESTUR
Í 8. Orðafari varð undir yvirskriftini "bátarnir, konurnar" borið við hetta at bera fram hvønn bókstav í skrivaða orðinum. Stavseting okkara er bygd á søguliga grund. Tað hevur við sær, at ikki hvør stavur í skrift eigur at ljóða í framburði.
Øll munnu vita, at oy í navninum á landi okkara verður sagt sum [j]: Føroyar [førjar], men vónandi eru tey fá, ið fáa seg at siga lýsingarorðið føroyskur sum [fø:roiskur] í staðin fyri [fø:riskur], ið er tað rætta (: merkir ljóðlongd). Í nøvnunum Nólsoyarstova og Nólsoyar-Páll skal - oy- ikki ljóða sum [oi] men sum [ij], og r'ið hoyrist ikki, tí at hjáljóð koma aftaná. Fyrri partur í hesum nøvnum ljóðar tí [nolsija-] og ikki [nolsoiar-], sum mangur hevur lyndi til at siga í "ovvandnum" upplestri.
Ofta hoyrist, at tað, sum er skrivað í Suðuroy, verður sagt [suwuroi]. Hetta hevur onga rót í natúrligum talaðum máli. Hetta eigur at verða sagt í [su:ri], og til Suðuroyar [su:rijar]. Suðuroyingar sjálvir siga í Suðuroynni.
Í fleiri oyggjarnøvnum viknar -oy til [-i], t.d. Fugloy [fugli], Skúvoy [skúvi] ella Skúgvoy [skigvi]. Tað er als ikki ráðiligt at skriva "í Fugli", "í Skúgvi" og "í Suðri".
Lýsingarorðið bretskur skriva vit við t, tí tað hevur samband við tjóðarheitið breti og landsnavnið Bretland, men av tí at tvey hjáljóð koma aftaná, hvørvur t í framburðinum, og vit siga tí [breskur]. Hetta t eru tað mong, ið hava hug at overva tunguoddin við at royna at siga.
HERÐING
Ein meginregla er, at herðing ella tyngd liggur á fyrsta (fyrra) stavilsi í føroyskum orðum. Okkurt undantakið er, eitt nú summi orð, ið byrja við for-, t.d. for'herðingur (' merkir, at herðing er á stavilsinum, ið aftaná kemur), men hetta forskoyti er av fremmandum (týskum) uppruna. Meginparturin av orðum, ið byrja við for-, hava kortini herðing á 1. stavilsi, t.d. 'formaður - tey orðini eru av norrønari rót. Í fremmandum málum, sum vit vita um, eru herðingarviðurskiftini ikki so greið; nógv meira verður gjørt av at hava herðing aðrastaðni enn á fyrsta stavilsi. Av tí at danskt er okkum so nær, er tað ikki løgið, at eisini danskar herðingarreglur kunnu ota seg inn á føroysk orð. Eini tvey nýhoyrd dømi: Maður segði herfyri há'tíðarliga við herðing á 2. stavilsi. Hví mundi tað vera? Helst býr hitt danska høj'tidelig undir. Føroyska orðið átti eftir reglunum at ljóðað 'hátíðarliga við herðing fremst í orðinum. Ítøkiligur er heldur nýtt orð í málinum, sammerkt við fremmandaorðiðkonkret. Flest siga tað skeivt við herðing á 2. stavilsi: í'tøkiligur; sum føroyskt orð átti tað at verið sagt 'ítøkiligur. Fleiri siga "fyri'gev", tá ið tey lesa faðirvár. Her man tað vera danska "forlad", ið spøkir.
TOLLSTOVA - TOLLAVGREIÐSLA
Loftmiðlar okkara - útvarp og sjónvarp - hava tikið væl eftir ráðunum í 3. Orðafari at bera ll í orðunum tollstova og tolllóg fram sum [ll]. Men altíð er onkur mistilteinur, sum ikki hevur verið tikin í eið. Tá ið sjálvljóð (ella h framman fyri sjálvljóð) kemur aftaná, eigur ll at verða sagt sum [dl], sum eitt nú í orðinum tollavgreiðsla [todl-].Vandi er í hvørjari vælferð.
KJARNI, IKKI "KJARNA"
Í fyrsta Orðafari varð víst á, at kjarni er kallkynsorð; tað er veikt bent og eitur tí kjarna í øðrum føllum enn hvørfalli. Orðið bendist sum eitt nú Bjarni. Hví minna um hetta aftur? Tað tykir neyðugt, tí enn hoyrist og sæst vanliga hitt óregluliga kvennkynssniðið "kjarna", "kjarnu" í bendum føllum. Kjarni er í royndum uppafturtikið fornorð. Nær tað varð endurvakt, sigst ikki við vissu, men helst hevur tað verið seinast í farnu øld ella tíðliga í hesi. Tað stendur í 1. útgávu av føroysku orðabókini 1927-28. Tað var ætlað at koma í staðin fyri danskættaða formin "kerna" við framburðinum [kjerna], ið vanligur var - og fyri ein part er enn - í talaðum máli. Hetta er kvennkynsorð, og man óregluliga kvennkynssniðið "kjarna" eiga uppruna sín í tí. Tó skal í rættvísinnar navni ikki verða dult yvir, at í einum einstøkum føri er í fornnorskum teksti funnið dømi um henda kvennkynsform í samansettum orði; tað er fíkjukjarna (norr. fíkja = før. fika). Men øll onnur dømi sýna kallkynsformin kjarni. Tað man vera ørkymlandi at hava tílíkt orð í ymsum sniðum í nútíðarmáli, so Orðafar mælir øllum, ið tíðindi bera, annaðhvørt tað er í talu ella riti, at halda seg til regluliga kallkynsformin. Skoytt skal verða uppí, at í summum samansettum orðum hevurkjarni sum fyrri liður lyndi at styttast til kjarn-, t.d. kjarngóður og kjarnorka.
TRÓNA - IKKI "TRÚNA"
Tey munnu ikki vera so fá, ið halda at "trúna" er rætti føroyski formurin, tí hann er so vanligur at síggja, eitt nú í trúarligum yrkingum ella í orðum sum "trún(u)arvingi" o.tíl. Men tað sanna er, at "trúna" er orð, sum er íkomið av misfatan. Rætta orðið er tróna, og nærskylt við tað er sagnorðið at tróna. Hetta er gamalt tøkuorð, komið úr donskum (trone), hagar tað er lænt úr týskum. Í týskt og onnur europumál (t.d. ensktthrone) er tað tikið úr latíni, har tað æt thronus, men upprunaliga var tað grikst: thrónos. Hvaðan er so orðið "trúna" komið? Helst man tað vera árin frá øðrum orði, sum tað ofta verður nevnt saman við. Hetta orð er krúna. Orðini króna og krúna eru upprunaliga sama orðið, men í vanligum nútíðarføroyskum merkir hitt fyrra 'peningaeind: 100 oyru', hitt seinna 'høvuðprýði hjá kongi (ella øðrum tignarfólki)' - aðrar merkingar eru eisini, men tær hava ikki áhuga í hesum høpi. Í donskum yrkingum, helst sálmum, eru krone og trone rættiliga vanlig rímorð. Í týðingum er tá lætt at lata seg villa at "smíða" nýggja orðið "trúna", so at tað ber upp á rím við orðið krúna. Hetta skuldi ikki verið gild grund til at viðurkenna tað sum rættvorðið føroyskt orð. Tað er enn sum fyrr tróna. Men vert er at minna á, at til eru minst tvey samheiti, hásæti og tignarstólur, at skifta við.
LANDANØVN
Hvørt mál hevur egin nøvn á fremmandum londum, fyrst og fremst grannalondum og eisini summum landspørtum teirra. Í tí er føroyskt einki undantak: Vit nevna grannalondini Ísland, Hetland (fyrr Hjaltland), Orknoyggjar, Suðuroyggjar, Skotland, Ongland (øll til samans Bretland), Írland, Noreg (ikki "Norra", ið kemur av eldri donskum sniði), Svøríki, Finnland (tvey n!), Danmørk ella Danmark. Í hesum seinast nevnda landi hava vit frá gamlari tíð nevnt landspartar á okkara tungu, eitt nú Jútland, sum kemur íðuliga fyri í kvæðum, og hartil lýsingarorðið jútskur og ibúgvanavnið júti. Tí er tað misfatað at nýta formin "Jylland" í fjølmiðlum okkara. Aðrir landspartar eita Sæland og Fjón, og høvuðsstaðurin eitur Keypmannahavn.
FYRISETINGAR VIÐ STAÐANØVN
Hetta er sera viðbrekið evni, tí ofta er ógjørligt at vita, hvørja fyriseting tú skalt velja. Mangan veit eingin uttan fólk á staðnum, hvør fyriseting er tann beina. Tí eiga tíðindaberar at vera sera varnir og ikki spara at spyrja seg fyri. Fátt er so argandi sum at hoyra bygdarnavn sítt ella navn á øðrum kendum stað í nánd verða skeivt viðfarið.
Her nevna vit tvey dømi um nøvn, ið tíðum fáa skeiva fyriseting:
Tað eitur ikki "á Vatnsoyrum", men í Vatnsoyrum.
Hitt er navnið á staðnum vestan fyri Kirkjubø, har sum ætlað er at gera ferjuhavn. Har eitur ikki "við Gomlurætt", sum summi tykjast at tvíhalda um, men á Gomlurætt, eisini á sjónum útifyri, t.d. "ein bátur sæst á Gomlurætt."
Men sum nevnt: hjá tí, ið ivast, eru hyggjuráðini at spyrja staðkend skilafólk - tað kostar tað sama at ringja um alt landið!
Í HAVN - Á HAVN(INI)
Ein lesari ger vart við, at í einum tíðindum varð sagt, at "skipið liggur í Havn". Hetta er eyðvitað skeivt. Tað eitur "skipið liggur á Havnini". Gamlir skipsmenn nýttu ofta óbundnan form: á Havn. Setningur sum "vit fóru suður á Havn" hevur meir enn einaferð hoyrst í teimum fródligu samrøðusendingunum hjá útvarpsstjóranum. - Í Havn er í sjálvum býnum (uppi á landi), á Havn(ini) er í Tórshavnar havn ella har útifyri. Sama verður sagt um aðrar bygdir, t.d. í Fuglafirði og á Fuglafirði.
KLÍVA OG KLÚGVA
"...ikki...eydnaðist tað at fáa hann at "klíva" í tvey" stóð í einum blað og í einum øðrum: "kleiv ikki í tvey". Tá ið tvey bløð eru samd um at gera sama mistak, man vandi vera fyri, at tað er algongt.
Sterkt bend sagnorð í 1. og 2. flokki koma lættliga í bland, og hetta er dømi um tað. Klíva (1. sterkt bendi flokkur) merkir 'at klintrast, ganga upp, har ið bratt er' og verður soleiðis bent í høvuðsheitum: klíva, kleiv, klivu, klivið. - Klúgva, ið merkir 'at fáa at klovna' hevur hesa bending: klývur, kleyv, kluvu, klovin. Tað at ikki longur hoyrist munur á nútíðarformunum klívur og klývur ger, at sum frá líður breiðist hesin samruni eisini til tátíð í eintali, so at í flestum bygdamálum er fólk farið at siga [kleyv]. Umsíðir rennur saman millum øll høvuðsheiti, so at sagnorðið klíva hvørvur, og klúgva tekur upp á seg ta merking, ið klíva áður átti. Nú munnu flest siga t.d. "Stuttligt er at klúgva í homrunum" fyri upprunaligt klíva. Tó hevur í skrift verið roynt at halda lív í orðinum klíva. Hetta veldur so óvissu hjá summum, so at tey taka til orðið at klíva (ið hvussu er í summum bendingarheitum), tá ið tey av røttum áttu at skrivað klúgva. Tí átti í dømunum omanfyri at staðið "...ikki klúgva í tvey" og "kleyv ikki í tvey".
Skyld við sagnorðið klíva eru navnorðini kliv og kleiv - hitt fyrra eisini í nýggju orðunum klivrót og klivfuglur.
"SPILT MJÓLK"
Hættisligt kann vera at taka upp útlendsk orðafelli uttan at skilja tey út í æsir. Ensku máliskuna "it is no use crying over spilt milk" hava danir kunnað ognað sær uttan nakað hóvasták - "det kan ikke nytte at græde over spildt mælk", tí at spilde á donskum merkir 'at stoyta niður' eins ogspill á enskum. Men at spilla á føroyskum hevur heilt aðra merking. Tí gevur tað onga meining á føroyskum "at gráta um (summi siga "yvir"!) spilta mjólk"; onkur hevur roynt at "umseta" við at "gráta um súra(!) mjólk", men tað bøtir lítið um. Annars átti ikki at verið fyri neyðini at flutt hetta orðafelli inn, tí vit hava onnur, ið siga á leið tað sama sum hetta enska/danska: Gjørd gerð fær onga vend; nú er gjørt, sum gjørt er; sama ger.
SKEIÐ Í RENNING
Tað mundi vera prentvilla, ið var atvoldin í orðinum "rennuskeið", sum stóð í eini lýsing nú ein dagin. Ætlanin hevur ivaleyst verið at skriva renniskeið. Men tað kundi eisini - óivað betur - itið renningarskeið, sbr. renningarlop, ella sum í yvirskriftini her omanfyri.
KOYRA
Sagnorðið koyra hevur seinastu árini breitt seg langt út um tað øki, ið tað áður hevði. Nú "koyrir" alt ella verður "koyrt"; men tá ið menn eru farnir at siga, at skip "koyra" væl ella illa, man vera farið longri, enn gott er.
"MANGLA"
"Vit mangla fólk…" stóð í eini lýsing. Hetta óføroyska orð er javnan at síggja og hoyra. Hví nýta hetta orð altíð og stund, tá ið vit eiga góð føroysk orð við somu merking, sum t.d. vanta, tróta, skorta og ivaleyst onnur við. "Okkum vantar fólk…" hevði ljóðað ólíka betur. Atmangla er at slætta klæði við manglifjøl.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bara man rópar nóg hart !
So hendi tað aftur. Stór gøla á Landssjúkrahúsinum. Tíanverri kennast vit øll við framferðaháttin. Fyri at fáa sín vilja innan heilsuverkið skal man bara rópa hart, hótta við at siga upp og leika í. Endamálið tykist at vera at skapa so stóra øsing og ótta millum vanliga fólkið, at leiðsla og stýrandi myndugleikar skulu bakka og broyta tiknar avgerðir. Avgerðir, sum byggja á eitt fakligt grundarlag.
Hesaferð eru tað ljósmøðurnar, sum gera vart við sína øgiligu ónøgd vegna ávísar bygnaðarbroytingar innan burðaøkið og barsilsøkið.
Í almenna kjakinum hava ljósmøðurnar ført fram, at tær eru koyrdar út av føðideildini. Eingin ansar eftir barnakonunum og trygdin hjá barnakonum er í vanda.
Hesar útsagnir verða slongdar út uttan fakliga dokumenteraðar grundgevingar.
Talan er um so álvarsamar ákærur og uppáhald, at eg eri farin at undrast yvir, um hesin atburður ikki heimildar starvsrættarlig tiltøk.Trupulleikin er væl, og søgan hevur lært okkum, at á Landssjúkrahúsinum skal bara rópast hart, so fær man sín vilja.
Kæra er send Landsstýriskvinnuni í heilsumálum. Lesast kann í miðlunum, at stórt sæð alt og øll á Landssjúkrahúsinum eru kærd. Kann tað veruliga vera so, at øll á Landssjúkrahúsinum hava tikið seg saman ímóti ljóðmøðrunum? Eg siti eitt sindur spyrjandi. Síggi ongan vilja til at fáa arbeiðið at virka. Bert ódokumenteraði álop.
Veruleikin er, at ljósmøðurnar als ikki eru koyrdar út av føðideildini. Røkja tær sínar arbeiðsuppgávur, eins og sjúkrarøktarfrøðingarnir gera, og fylgja givnu mannagongdum, er trygdin hjá bæði móðir og barni í hásæti.
Ein annar veruleiki er, at bygnaðarbroytingin deilir økið í tvey, eina burðardeild og eina barsilsdeild og er hetta als ikki er ein nýggj føroysk uppfinning. Leisturin verður nýttur á stórum sjúkrahúsum í Danmark við góðum úrslitum.
Landssjúkrahúsið lýsir broytingina á hendan hátt. Leiðandi ljósmóður hevur leiðsluábyrgdina av ljósmøðratænastuni og burðardeildini, t.e. viðgongu við vitalum vm., innløgdum svangrukonum, barnsburði og at taka sær av móðir og barni vanliga 2 tímar eftir føðing, um ikki annað røkist fyri at leingja ella stytta um tíðarskeiðið. Harumframt hoyra heimaføðingar og ambulantar føðingar eisini undir leiðsluábyrgdina hjá leiðandi ljósmóður.
Deildarsjúkrarøktarfrøðingurin hevur leiðsluábyrgdina av barsilsdeildini við neonatal og innløgdum barsilskonum. Sjúkrarøktarfrøðingarnir á barsilsdeildini hava ávísar uppgávur í samband við barnsburð, sum verða framdar sambært fastari mannagongd, har tørvur brádliga gerst fyri bráðfeingis røkt og viðgerð til barnið.
Víðari skrivar Landssjúkrahúsið: Tað verður mett tvingandi neyðugt at skilja økini sundur fyri at fáa púra greiðar linjur fyri ábyrgdar- og uppgávubýtinum, innan ljósmøðra- og sjúkrarøktarfrøðiliga øki. Við atliti til sjúklingatrygdina, dygdina í heilsufakligu tænastuni og starvsfólkatrivnaðin, er als ikki ráðiligt at halda á við felags ábyrgdar- og uppgávuøkjum.
Havi tilvitað bíðað við at gera viðmerkingar til hetta mál, tí kósin hjá leiðsluni er heilt vist á rættari leið, men eg stóð í einari bíðirøð í einum handli leygardagin. Har hoyrdi eg tvær kvinnur samskifta um, hvussu ræðuligt tað var, at eingin ljósmóður slapp at arbeiða á føðideildini. Á ein ella annan hátt hevur tað eydnast ljósmøðurnum at skapa ein ótta millum fólk. Hetta ber ikki til. Gjøgnumførda bygnaðarbroytingin hevur als ikki broytt trygdina, men bara nágreina, hvar ábyrgdin skal liggja. Í hesum føri kunnu vit siga, at ábyrgdin fyri tí økið, sum ein er útbúgvin til at taka sær av og hevur servitan og førleikar til at fremja í verki.
Eg seti tí at enda hendan spurningin: Skal Landssjúkrahúsið stýrast av avgerðum, sum eru tiknar á einum fakligum støði/grundarlagi ella ella skal Landssjúkrahúsið stýrast av teimum, sum rópa harðast í miðlunum og skapa ótta millum fólk?
Felagið Føroyskir Sjúkrarøktarfrøðingar
Óluva í Gong, forkvinna


text:
Í stóru donsku avísini, Jyllands Posten, teknar Rasmus Sand Høyer í dag Føroyar, sum bíta seg fastar í stertin á Evropeiska Samveldinum, sum tykist ørkymlað yvir ágangandi bitið. Ilt er at siga, um danski teknarin er á rættari leið. Við til søguna hoyrir, at Høyer í 27 ár hevur teknað fyri Jyllands Posten og átti eina av teim tólv Muhammedstekningunum, sum vórðu settar á prent í donsku avísini tann 30. september 2005. Hansara tekning sýndi profetin við einum bjálka fyri eyguni og knívi í hond millum tvær kvinnur í burka, so bara eyguni síggjast.
Høyer teknar og málar eisini til barnabøkur, hevur sýnt fram á sensureraðum framsýningum í Danmark og er limur í listabólkinum Midtjylland, haðani hesin málningur er.


text:
Nystøyl legði sína greining fram á sjómatráðstevnuni NASF í Bergen herfyri, og hon vísir eina støðuga gongd í útboðnum av hvítfiski. Hvørki útboðið av villum ella aldum hvítfiski økjast nakað serligt, eftir at útboðið av toski er økt munandi seinastu árini.
- Økingin í útboðnum av toski hevur verið orsøkin til, at prísurin á hvítfiski er fallin so nógv, vísir Ragnar Nystøyl á.
Nøgdin av toski, sum varð landað í 2013, var tann sama sum varð landað í 1997, tá samlaða veiðan av atlantiskum toski var 1,4 mió. tons. Útflutningsprísurin á toski er seinastu árini fallin úr 35 krónum niður í 18 NOK pr. kilo.
- Tað er ES marknaðurin, sum tekur ímóti teimum størstu nøgdunum av toski og hvífiski annars. ES tekur ímóti umleið 80 prosent av toskinum. ES keypir umleið 1,4 mió. tons av toski um árið og 3 mió. tons av hvítfiski tilsamans. USA tekur ímóti uml. 900.000 tons, Russland nærum 600.000 tons og Japan undir 500.000 tons.
Nøgdirnar av aldum hvítfiski eru eisini meira støðugar við einum lítlum vøkstri.
Kelda: Intrafish


text:
Tað gongur skjótt hvønn vegin í fótbólti hjá ÍF í ár, tað hava tveir teir seinastu dystirnir víst okkum.
Seinasta dystin vísti ÍF fram úr góðan fótbólt við at vinna 3 – 0 á so góðum liði sum EB/Streymi, meðan vit í dag vóru aftanfyri við trimum málum í hálvleikinum móti B 36 – heilt óvæntað.
Tað sást rættiliga tíðliga í dystinum, at hetta fór at verða ein trupul dyst…ur hjá ÍF, tí B 36 liðið stríddist meira og høvdu einar fýra framherjar, ið vóru serliga kvikir, og teir vóru truplir at steðga.
Tað sá út sum, um at fuglfirðingar lótu spælið hjá B 36 koma heilt inn í 16 meturin, har ÍF – ararnir høvdu sett sær fyri at leggja alla sína orku í verja, heldur enn at steðga álopunum fyrri og kanska longu á miðjum vølli.
Hesin taktikkur miseydnaðist fullkomuliga. Kviku álopsspælararnir hjá B 36 fingu ov lætt spæl í okkara 16 metrum, og vóru vandafullir ferð eftir ferð.
Fyrsta málið, ið B 36 fekk, var av mistøkum í verjuni, ið ikki átti at komið fyri.
Næsta málið kom, tá ið umleið 10 minuttir vóru spældir. B 36 fekk fríspark í vinstru síðu beint uttan fyri 16 meturin. Skotið varð ikki beinleiðis, men bólturin varð lagdur fyri annan spælara, ið skeyt tað í málið til støðuna 2 – 0. Eitt vakurt mál.
Triðja málið kom í 37. minutti.
Jákup á Borg, ið altíð er vandamikil í álopinum, hevði ríkiligt av plássi beint uttanfyri 16 meturin, smekkaði til, og bólturin sat trygt í netinum. Eitt gott mál.
B 36 helt fram í seinna hálvleiki, sum í tí fyrra, og tað gekk ikki so leingi, so fingu teir fjórða málið. Hetta var eitt av teimum vánaligu málunum, har okkara spælarar misskiltu hvør annan.
Men so innan stutta stund, so broyttist ÍF liðið, og var ikki at kennna aftur.
Sami taktikkur, ið liðið sýndi móti EB/Streymi, varð nú nýttur, og liðið var nógv tað betra liðið í øllum seinna hálvleiki.
Væl uppbygt álop skolaðu móti B 36 málinum, og tað lá eins í luftini, at ÍF fór at fáa mál. So einaferð bragdaði tað við einum skoti av Bartali, ið smekkaði bóltin upp undit nettakið, so var støðan 4 – 1.
Fleiri kjansir vóru, men skotini fóru beint við síðuna av, og í øðrum førum bjargaði málmaðurin í B 36 málinum, ið hevði ein stak góðan dag.
Okkara spælarar trúðu upp á ein sigur, og teir stríddust manniliga, og sum áður nevnt høvdu nógv meira spæl enn B 36.
Næsta málið gjørdi Kristoffur – eitt gott mál. Kristoffur hevur spælt sera væl, teir seinastu dystirnar.
Í allar síðsta minutti eydnaðist tað B 36 at fáa eitt mál aftrat, so endaliga støðan gjørdist 5 – 2.
Hóast tap, so kann sigast, at ÍF liðið spældi sera væl seinna hálvleik, ið teir førdu 2 -1.
Næsti dystur er eisini ein torførur dystur, tá ið vit skulu royna okkum ímóti toftamonnum út á Toftum. Nýta vit sama taktikk, sum seinna hálvleik í Fløtugerði í dag, so hava vit góðar vónir um at vinna okkara fyrsta dyst á útivølli.
ÍF liðið hevur mong og góð viðhaldsfólk, ið stuðla liðnum av fullum huga.
Tað gera tey eisini næsta dyst, tá ið farið verður út á Toftir at spæla móti B 68.
Signar


text:
Kinna Poulsen ummælir Varðan í Mentanarkaféini í Kringvarpinum.
Tóroddur Poulsen ummælir Varðan á blogginum Bloggoddur.
Kinna eftirlýsir í samrøðuni við Gunnar Nolsøe í Mentanarkaféini fleiri kritisk ummæli í Varðanum og í Føroyum sum heild. Undirritaða er ikki ósamd, og tí er tað hugaligt at fáa hesi bæði ummælini. Deiliga kritisk. Nú er málið at fáa fimm stjørnur í heyst – og ikki at enda í gomlu undirbuksunum hjá Blogoddi.
Eg eri sjálvandi ikki samd við øllum kritikkinum, men hugaligt at lurta og stuttligt at lesa!
Takk fyri!
Dorit Hansen, ritstjóri


text:
Nú verður aftur skipað fyri heilsurenning í Havn. Heilsurenningin verður 4. juni klokkan 14. Tað eru Bragdið, Fólkaheilsuráðið og Sirið Stenberg, landsstýriskvinna í heilsumálum, ið saman skipa fyri fólkaheilsurenning í Havn.
Sama dag verða eisini tiltøkini ”Kom og gang hálvmaraton” hjá Krabbameinsfelagnum og altjóða kappingin Tórshavn Marathon fyriskipað í Havn. So nú er eingin umbering, tí ovmikið verður at fara til, bæði hjá kapprennarum og spákarum.
Endamálið við Fólkaheilsurenningini er ikki at kappast, men at geva øllum – yngri sum eldri – eitt gott og hugnaligt høvi at røra seg saman við øðrum. Tað stendur púrasta upp til tey luttakandi, um tey vilja ganga ella renna teinin. Mest umráðandi er at vera við.
- Eg eri sera fegin um, at tátturin við teimum væl dámdu Fólkaheilsurenningunum nú verður tikin uppaftur. Hetta er eitt gott tiltak og øll kunnu vera við, sigur Sirið Stenberg, landsstýriskvinna.
- Við at skipa fyri Fólkaheilsurenning, ynskja vit at gera vart við týdningin av at liva sunt og virkið. Øll hava vit gott av at røra okkum eitt sindur, og tí vóni eg at síggja nógv fólk til Fólkaheilsurenningina, sigur Sirið Stenberg, landsstýriskvinna.
Seinni í ár fer Sirið Stenberg at skipa fyri eini fólkaheilsuráðstevnu, har ein fólkaheilsuvirðisløn eisini fer at verða latin á fyrsta sinni.


text:
Frá miðjum mars kunnu mentanaráhugað aftur fáa trongdina til mentanartilfar nøktaða. Sosialurin hevur nevniliga tikið ta fyri okkum sera skilagóðu avgerð at byrja eitt mentanarískoyti, sum kemur einaferð um mánaðan. Jú fleiri mentanarjournalistiskir pallar, tess sterkari verður hann og tess áhugavdari verður mentanarkjakið. Tað verður Inger Smærup Sørensen, sum skal ritstjórna mentanarblaðið, og mentanarhøvundar, mentanaragentar, listafólk og sum heild øll eru vælkomin at venda sær til hana við rísi, rósi og hugkotum.
Meyladressan er: Inger@myndlist.net
Tuesday, February 25, 2014
Mentanin afturíafturkomin í skrivaðu pressuni
Posted by Listin at 8:33 AM


text:
Leygarmorgunin kl. 11.00 verður ein av elstu kappingum í Føroyum,Runt Agnið, runnin, og er hetta samstundis byrjunnarskotið til Betri Vetrarkappingina 2017-18. Roysnið, sum skipar fyri kappingini boðar frá, at stórt sæð alt er sum tað plagar at vera. Í Roysninum undirstrika tey, at øll eru hjartaliga vælkomina at luttaka. Eisini um man ikki ætlar at renna í Vetrarkappingini annars, og eisini um man ikki er limur í einum felagi.
– Møtt verður í Tofta Skúla, har bringutøl kunnu heintast og tilmeldingar gerast frá kl. 10.00-10.45.
– Umklæðing og brúsur eru í Tofta Skúla.
– Eftir renningina verður heiðursmerkjahandan og ein góður kaffimuður við onkrum afturvið.
– Tilmelding á staðnum frá kl. 10.00 men helst on-line her – (gjalding bert við visadankorti)
– Kostnaður 50 kr. fyri vaksin og 30 kr. fyri børn
Tað verður kappast í hesum bólkum:
-Kvinnur / menn opin bólkur (f. -2001)
-Kvinnur veteranar / Menn Veteranar (f. 1963-1972)
-Kvinnur/Menn Superveteranar (f. 1953-1962 )
-Kvinnur/Menn Ultraveteranar (f. 1952 ella fyrr) (Talan verður um eitt royndár fyri hendan aldursbólkin)
-Kvinnuunglingar / Mansunglingar (f. 1997-2001)
-Gentur / Dreingir (f. 2002-2006)
Tey vaksnu og unglingar renna góðar 10 km (runt Agnið) og børnini renna 5 km.
Gevið gætur – nýtt!
Sum nakað nýtt fara gentur og dreingir at byrja 20 minuttir eftir at startskotið er latið av. Tey eru ofta fá, og tá tey spjaðast, renna tey ofta sera einsamøll. Nú byrja tey, tá fleiri av teimum vaksnu eru nær við startin hjá børnunum, og tí kunnu tey nú royna seg móti teimum vaksnu, heldur enn at renna í einsemi. Fyriskipanarliga verður hetta eisini ein fyrimunur.
Nýtt er eisini, at nýggjur veteranbólkur er við. Hetta er eitt royndarár við sonevndum ultraveteranum, sum eru yvir 65 ár. Vónandi verða fleiri úr eldra partinum við her.
Roysnið og FÍF vóna at síggja so mong sum gjørligt á Toftum leygardagin. Hann lovar gott veður, tað verður so stak hugnaligt.
Síggjast á Toftum!
Nýggju bringutølini, sum Gutti hegnisliga hevur tilevnað, eru klár til veturin


text:
Tá tiltakið Slaktið varð hildið í Tórsgøtu í Havn í 2016, varð ein kúgv flett á middegi. Kúgvin var dripin innan hon varð tikin út á gøtuna. Tá liðugt var at fletta og alt var skorið sundur, kundi netakjøtið keypast til matna. Her sæst í tveir minuttir, hvussu gekst.
Hygg at filmsbrotinum á portal.fo
Uppgávur:
1 Er flettingin úti á gøtuni undirhald ella upplýsing um ein part av tí mati, sum vit eta?
2 Er tað rætt at fletta dýr úti á almennari gøtu og síggja, hvussu alt fer fram?
3 Spyrjið vaksin fólk, um tað var vanligt, at tey sum børn sluppu at síggja, meðan dýr vórðu dripin.


text:
Saturday, October 5, 2013
Flata kaninin er flúgvandi
Bókadeild Føroya
Lærarafelags boðar frá, at sáttmáli er undirskrivaður við forlagið Owlkids í
Toronto, sum hervið hava fingið rættindi til at týða ta fínu fløtu kaninina hjá
Bárði Oskarsson til enskt og selja hana í USA og Kanada. Tað er ikki á hvørjum
degi, at føroyskur bøkur koma út over there, men tað hevur henda so megnað. Og
vit mugu sanna, at bøkurnar hjá Bárði fanga í eygunum á útlendingum. Flata
kaninin er týdd til danskt, norskt, týskt og nú skjótt eisini til enskt. Tær
fimm myndabøkurnar hjá Bárði eru tilsamans týddar til seks ymisk mál og eru
komnar út í Danmark, Íslandi, Noregi, Týsklandi, Frankaríki og skjótt í USA og
Kanada. Bárður Oskarsson fekk í 2007 Barnamentanarheiðursløn Tórshavnar Býráðs.
Posted by Listin at 10:48 AM
Labels: Barnabókmentir, KP


text:
At Steintór Rasmussen við sínum eldhuga og virkishuga er gull verdur fyri føroyska mentan, kunnu vit øll vera samd í. Steintór hevur sanniliga við sínum mongu sangskattum, og ikki at gloyma sínum ótroyttiliga arbeiði við ungum talentum, sett sítt fingramerki á føroyska tónleikamentan. Hvør minnist ikki til unga fitt bolluta klaksvíksdrongin Jógvan Hansen, sum við Kulum Rótum fekk luft undir veingirnar og fleyg uppá tindin fyrst her heima, síðani í víðu verð. Eisini minnast vit fitta tvøradrongin, sum Steintór fekk at spíra, til síðani at vaksa til eina rætta poppstjørnu.
Tá ið eg ein dagin fekk spurningin frá kong Kularót sjálvum, Steintór Rasmussen, um dóttir okkara kanska hevði hug at royna seg saman við Kula Rótunum, gjørdist eg ikki sørt errin. Steintór hevði frætt at hon kanska hevði onkur talent hann møguliga kundi brúka í Kulum Rótum. Tórfríð, sum flest onnur børn í Føroym, hevur lurta nógv eftir Kula Rótum, so tá eg fortaldi henni at hon nú møguliga kundi sleppa at royna seg í Kulum Rótum bleiv hon ógvuliga ovfarin, og trúði mær næstan ikki. Sjálvandi vildi hon royna hetta, og var hon sera spent at sleppa at vísa síni kynstir fyri hinum børnunum.
Vit blivi boðin til eina rættuliga audition heima hjá Steintór og Jóngerð, har allar Kula Røturnar vóru samlaðar til venjing. Tórfríð og Anniku, eitt talent úr Havn, sloppu so at vísa hvør dugur var í teimum. Eg giti eg havi verið meira nervøsur enn Tórfríð. Eg haldi ikki at Tórfrið føldi seg rættuliga á heimabana at byrja við, men sum kvøldi leið gekk betur, og tá ið hon so fekk møguleikan haldi eg tað riggaði bara heilt ok.
So at síggja Tórfríð avmyndaði á Portalinum í kvøld saman við hinu frísku Kula Røtunum gjørdi meg sera stoltan. Steintór takk fyri tín stóra eldhuga. Góða eydnu leygardagin.


text:
Samfelagsmenning – vald og demokrati
Undir høvuðsheitinum Samfelagsmenning – vald og demokrati er gjørd granskingar- og menningarætlan fyri komandi árini. Gransking innan evni samfelagsmenning, vald og demokrati fevnir um gransking av teimum mest grundleggjandi viðurskiftunum í samband við, hvussu eitt samfelagið er skipað og samansett, og hvussu virðini í samfelagnum verða býtt.
Evnið Samfelagsmenning - vald og demokrati fevnir víða, men eru í granskingar- og menningarætlanini vald út nøkur undirevnið, ið vit hava valt at leggja dent á komandi árini á Granskingardeplinum fyri Samfelagsmenning.
Valdsanalysur av ymiskum slagi eru í grannalondum okkara oftani týðandi partur av grundarlagnum, tá viðurskifti í samfelagnum verða tikin upp til t.d. politiska viðgerð, mett ella eftirmett, og dagførd ella skipaði av nýggjum. Í Føroyum eru ikki traditiónir fyri slíkar gransking, hóast slík gransking hevur eins stóran týdning í føroyska samfelagnum, sum í grannalondum okkara. Við tað at Granskingardepilin setir evnið Vald og demokrati á dagskrá verður hetta ætlandi broytt og fara ymisk sløg av valdsanalysum at gerast partur av føroysku samfelagsgranskingini í framtíðini.
Dentur verður lagdur á fýra kjarnugranskingarevnir innan samfelagsmenning – vald og demokrati. Hesi eru:
- Tilfeingisumsiting
- Vald í samfelagnum
- Samfelagsmenning í smátjóðum
- Policy studies og aðrar kanningar
- Craft International – siðbundið handverk og ferðavinna
- Luttøka og íverksetan, við denti á lokala framleiðslu, list, mentan og ferðavinnu


text:
Orð: Jens Dam
Lag: Írskt trad.
Eg hitti fólk, sum siga, at eg droymi,
og ivist ikki, at tey hava rætt,
men tá so fjart er tað, ið er mær kærast,
kann sinnalagið aldri vera lætt.
Men dreymurin er uggi mín í útlegd,
hann tekur meg um lond og yvir høv,
ja, troystar meg við sjónum og við orðum,
ið ikki verða skrivaði í brøv.
Og tá ið mánalýsið gyllir hústøk
í hesum býi – hvat er vakrari?
So síggja eygu míni ikki hetta,
tí tá eg droymi meg á Tvøroyri.
Eg gangi yvir fjøll og grønar líðir
og finni frið, ei aðrasteðs er til,
eg hoyri fuglaljóðið kátt í erva
og ánna tutla oman gjøgnum gil.
Og tá eg komi upp um næsta sýnið,
eg hómi ljós, eitt vakurt bygdalag,
har er mítt heim og fólkið, sum mær líkar,
eg komi aftur har ein vakran dag.
Men dreymar enda, tó teir ikki gloymast,
og skjótt so kemur veruleikin við,
men um teir stroyddu vegin her við gulli,
eg altíð velja vil mær Tvøroyri.


text:
300 av teimum bíligastu eftir
Nú verða tey seinastu av teimum bíligastu vikuskiftispassunum seld.
Fyri jól vóru 2000 vikuskiftispass til vaksin sett til sølu fyri 750 krónur. Mánadagin vóru 300 av hesum vikuskiftispassum eftir at selja, og tá ið tey eru seld, hækkar prísurin.
So vilt tú tryggja tær stóru SF-upplivingina fyri minsta prísin ræður um at keypa vikuskiftispass nú.
Vikuskiftispass kunnu keypast í Telebúðum og her á heimasíðuni sf.fo.
Summar Festivalurin verður hildin í døgunum frá 4. til 6. august.


text:
Blátt Gras syngja um kærleika og Jesus
Vágabólkurin við Blue Grass tónleikinum verður við á landsins størsta tónleikatiltaki.
Bólkurin Blátt Gras varð stovnaður á vetri í 2012, men tað var í fjør, at føroyingar av álvara komu at kenna tónleikin hjá teimum.
Blátt Gras var Nashville í USA og innspældi tónleik, og tá ið fløgan Ávegis kom út, vórðu fleiri av sangunum nógv spældir á útvarpsrásunum. Ein av sangunum er There Is Room At The Table, sum varð heiðraður á FMA tiltakinum fyrr í ár.
Sangirnir hjá Blátt Gras snúgva seg um kærleika, gerandislív og um Jesus Kristus. Tónleikastílurin er Blue Grass, og løgini eru eitt bland av inniligum kærleikssangum og glaðum tónleiki.
Blátt Gras spælir á Summar Festivalinum, sum verður hildin í døgunum frá 6. til 8. august.


text:
Nú bórust deyðsboðini av Erik Fey, sum mangir føroyingar við áhuga fyri list munu kenna. Hann var dani, uppvaksin í Hjørring, har hann eisini tók sína útbúgving sum lærari. Umframt at skipa fyri ferðum kring allan heimin, var Erik Fey sera áhugaður í list, ikki minst í føroyskari list. Tað var hann sum í 2000 gav út ta donsku bókina hjá Bárði Jákupsson um føroyska list. Sprotin gav hana síðani út á føroyskum; Myndlist í Føroyum. Seinni gav hansara forlag, Atlantia, út fleiri fínar bøkur um Torbjørn Olsen, Bárð Jákupsson og vatnlitamyndirnar hjá Ingálvi av Reyni. Erik Fey skipaði fyri øllum møguligum, m.a. listaferðum, har tey vitjandi eitt nú kundu fáa akvarelskeið hjá Bárði Jákupsson, bæði í Føroyum og í Italia. Erik Fey hevur fingist við øgiliga nógv ymiskt; hann var ein sjáldsama virkisfúsur maður, sum fekk nógv burturúr. Hesi seinnu árini hevur hann verið sjúkur, men tá sólarmyrkingin var í Føroyum fyri tveimum árum síðani, skipaði hann fyri, at ein ørgrynna av fólkum vitjaði higar úr øllum heiminum.
Hvíl í friði, Erik Fey - takk fyri bøkurnar og áhugan fyri føroyskari list.


text:
Fjølbroytt umboðan til verkstovuna um nýtslu av Heldini
Síðani 2015 hava Talgildu Føroyar skipað fyri verkstovum um millum annað menning av og knýti í Heldina. Týsdagin 24. oktober fór sjeynda verkstovan av bakkastokki og setti sjóneykuna á nýtslu av Heldini. Undirtøkan til verkstovuna var góð og hópurin myndaði eina breiða umboðan úr bæði privata og almenna geiranum.
Verkstovan varð deild í eina innleiðslu og tríggjar framløgur. Endamálið við verkstovuni var at geva teimum luttakandi eina støðulýsing av gongdini í Talgildu Føroyum umframt at framløgurnar tóku støði úr ávíkavíst teimum ymisku leiklutunum í Heldini, innleiðslu til FOLK og ger av vevtænastum. Andras Eliassen og Bárður Joensen hildu hesar framløgur og møguleika var eisini hjá teimum luttakandi at seta spurningar og kunna seg nærri um fjølbroyttu evnini, ið verkstovan myndaði.
Næsta verkstovan verður 10. apríl 2018 og fer at greiða samskiftið millum Heldina og Tænastuportalin.
Til ber at lesa meira um verkstovuna, síggja skránna, taka niður framløgur og síggja dømir, ið vórður ment á verkstovuni her.


text:
Nicolas Sarkozy, fromaður í G8: Vil hann stýra internetinum?
Undan G8 fundinum í franska býnum Deauville í ovurmorgin, hevur franski forsetin Nicolas Sarkozy sett internetið á skrá í dag og í morgin. Sarkozy er formaður í samstarvinum millum G8 londini, sum eru Kanada, Frakland, Týskland, Italia, Japan, Russland, Bretland og USA.
Sarkozy hevur sent persónliga innbjóðing til ‘bestu og klókastu tøknileiðarar í G8 londununum og restini av heiminum’ at taka lut í ráðstevnuni, sum verður í Tuilerigraðinum millum Louvresavnið og Concordtorgið í París í dag og í morgin.
Facebookstovnarin Mark Zuckerberg er ein av teim innbodnu at røða fyri G8 londunum um internetið. Hann bjóðar Facebookbrúkarum at vera við
Kendastu nøvn, ið eru boðin við at røða um internetið, talgild rættindi og atkomuligheit fyri politikarum úr G8 londunum, eru Facebookstovnarin Mark Zuckerberg, Amazonstovnarin Jeff Bezos, Googleformaðurin Eric Schmidt og miðlakongurin Rupert Murdoch, sum eigur Fox News og Wall Street Journal og sum tíðarritið Forbes kallar “the man who owns the news”.
Rupert Murdoch, ovast, er hin elsti og umboðar elstu og skjótast svinnandi vinnuna, papírspressuna, mótvegis Eric Schmidt, sum er Googleformaður og Jeff Bezos sum stovnaði internetbókahandilin Amazon
Meðan vit her heima stríðast við snævurskygdum politikarum, sum í álvara ætla av steingja internetið, so vit eina stokkuta tíð fáa nakrar spælikrónur aftur úr teim fleirfaldaðu vit frammanundan senda til Danmarkar, mugu vit sanna at altjóða rákið er á einum øðrum støði.
Hetta er fyrsta ferðin at internetið, rættindi og tøkniligur opinleiki eru sett á altjóða politiska skrá. Samstundis er hetta ein ásannan av maktini, ið savningarstøð sum Facebook hava, og hvørja ávirkan tílík støð kunnu hava í maktpolitiskum og altjóða vinnuligum høpi.
Bloggarin Nova Spivack, sum á enskum skrivar um at deila tøkni, er boðin við. Spivack skrivar á egnum bloggi um persónligu innbjóðingina hann fekk frá Nicolas Sarkozy og um skránna fyri tiltakið, sum byrjar í dag.


text:
[This text is not available in English]
Ein litføgur fagnaðarkvøða til nýskapta føroyska list – Orð og tónar
tann 17. oktober kl. 20.00
Meira kunning kemur seinni.
Orð og tónar er ókeypis tiltak, ið Sprotin og Reinsaríið skipa fyri, og sum verður hildið eitt kvøld um miðjan mánaðin frá kl. 20:00 til á leið 22:00 á Reinsaríinum.
Endamálið er at uppliva, njóta og skifta orð um bókmentir, tónleik og aðra
mentan. Tað, ið eyðkennir tiltakið, er, at ymsar mentanargreinar verða
tvinnaðar saman, so sum bókmentir, leiklist og tónleikur.


text:
Jóannes: Vit skuldu havt 4 stig afturat
ítróttur10-10-2017 - 12:00 - Jóanis Albert Nielsen
FSF: Landsliðið hevur havt sína seinastu venjing undan dystinum ímóti Ungarn. Beint áðrenn venjingin endaði, fekk FSF Varpið orðið á Jóannes Jakobsen.
- Sæð yvir alla kappingina, so eru vit sjálvandi væl nøgdir. Men eg haldi vit skuldu havt 4 stig afturat teimum 9, sum vit hava vunnið, sigur Jóannes Jakobsen í samrøðu við FSF Varpið.
Týskvøldið klokkan 19:45 spælir føroyska landsliðið seinasta dystin í undankappingini til HM 2018. Tvær venjingar hava verið á skránni, síðani hópurin kom til Budapest sunnunáttina. Spælararnir eru væl fyri, og nú verður bara bíðað eftir dystinum.
Øll samrøðan við hjálparvenjaran, Jóannes Jakobsen kann síggjast her…


text:
Tá Knút og eg fluttu saman, gav mamma Knút eina 'svigermors skarpe tunge
'. Hetta er ein sevjuplanta
, ið ikki krevur serliga nógva stákan og uppmerksemi. Hon hevur yvirlivað nógv, m.a. tveir summar-mánaðir uttan ein dropa av vatni (tá Knút og eg vóru í FO). Hvørja ferð hon fær eitt nýtt blað og gerst størri, fegnist eg um hesa lítlu verkætlan hjá mær.
Seinastu tíðina havi eg hugsað alsamt meira um hesar sevjuplanturnar, og havi fingið mær 4 aftrat
!
Grønir fingrar ftw. Hesar eru smáar og fríðka um íbúðina. Tað næsta verður at fáa fatur á einari Aloe Vera
plantu. Omma hevur altíð havt eina standandi, mamma eftir henni, og nú haldi eg at tað er mín túrur. Tá eg var minni, brendi eg meg eina ferð rættiliga illa, og orsøkin til arrið ikki er minst tvífalt so stórt, er ommusa Aloe Vera.
Hesin áhugin fyri sevjuplantum sæst eisini aftur á inspiratións-mappuni á telduni, sum tit síggja her:


text:
Tíðindaskriv frá Svimjisambandinum um DÅM 2009
22 føroyskir svimjarar luttóku her um vikuskiftið á Dansk ÅrgangsMesterskab 2009, sum er danska meistarastevnan fyri svimjarar yngri enn juniorar og seniorar. Ein eitt sindur serlig stevna, við tað at danir forbjóða øllum ‘superdraktum’ á stevnuni, og vit tí uppá gott og ónt kundu fáa staðfest, hvussu okkara yngstu klára seg uttan hesar serligu draktir, í kapping móti javngomlum dønum.
Og úrslitið var gott, tá ið hugsað verður um at stórfavoritturin Eyðbjørn Joensen gjørdist sjúkur upp undir stevnuna. Føroyingarnir kláraðu tilsamans 11 ferðir at svimja seg upp millum 3 teir skjótastu svimjararnar á meistarastevnuni, og 45 ferðir at betra um sínar bestu tíðir, tær 104 ferðir sum føroyingar luttóku í kapping.
Tey 11 bestu úrslitini vóru:
- Birita Debes nr 3 í 50 frí (27.88)
- Magnus Jákupsson nr 2 í 200 rygg (2:10.24)
- Magnus Jákupsson nr 2 í 100 rygg (1:00.10)
- Poula Ø. Mohr nr 3 í 100 frí (1:00.73)
- Magnus Jákupsson nr 2 í 400 blandað (4:53.65)
- Eyðbjørn Joensen nr 3 í 400 frí (4:38.64)
- Tanja Skaalum nr 2 í 200 bringu (2:49.76)
- SSF gentur bólkur 2 nr 2 í 4×50 frí (2:04.77)
- Eyðbjørn Joensen nr 2 í 200 frí (2:11.04)
- Tanja Skaalum nr 2 í 100 bringu (1:20.14)
- Eyðbjørn Joensen nr 2 í 50 frí (27.75)
Hartil svumu Sofus Bech og Erna Katrin Olsen úr Suðuroyar Svimjifelag seg til silvurnál í 800 frí. Vit frætta úr Danmark at hetta var ein rættiliga strævin kapping, við tað at dagarnir vóru langir, hallirnar heitar og kappingin hørð, samstundis sum føroyingarnir í Kolding stríddust við at venja seg við hálu endaveggirnar í hylinum.
Eitt samlað yvirlit yvir allar svimjararnir sæst niðanfyri.
Ynskja tit fleiri upplýsingar kunnu tit ringja til venjaran Rúna Gaardbo 217106, ella formannin í Svimjisambandinum Jon Hestoy á tel. 594555
Myndir koma seinni.


text:
Fyrra helvt av FM-ung avgreidd
Í hesum døgum er FM fyri ung í høllini í Trongisvági. Leikarar úr øllum landinum eru møttir upp til hetta ársins størsta tiltak, har ungu Føroyameistararnir skulu finnast.
Leikarar norðanifrá komu suður kl. 15, og fleiri høvdu ikki ryst rullitúrin av sær, áðrenn byrjað var at leika.
Byrjað varð kl. 16 við smápinku- og smápilta-deildunum.
Í smápilta-deildini vóru tað favorittarnir, Hanus Sørensen og Elias E. á Skipagøtu, báðir úr Tór, ið livdu upp til væntarnirar og rukku finaluni. Hesir leiktu eina tætta, og til tíðir sera vælleikta finalu. Endin var, at Elias stóð stynnari, og streyk avstað við einum 3-1 sigri, men dysturin kundi verið farin báðar vegir. Triðja plássið fekk Bárður Jensen úr Nyki, av Toftum.
Í smápinkudeildini vóru tað tær báðar Johanna Stórhamar úr TBF og Eyðgerð Mikkelsen úr Nyki, sum endaðu í finaluni. Endin var, at Johanna dró longsta stráði, og sigraði sær FM-heiti í smápinku-deildini. Á triðja plássinum endaði Silja Petersen úr Purkuni.
Sostatt vóru úrslitini í einmansleiki og tvímansleiki í smápinku-, og smápilta-deildini hesi:
Smápinkur:
Einmansleikur
Nr. 1 Jóhanna Stórhamar, TBF
Nr. 2 Eyðgerð Mikkelsen, Nykur
Nr. 3 Silja Petersen, Purkan
Tvímansleikur
Nr. 1 Silja Petersen og Eyðgerð Mikkelsen, Purkan/Nykur
Nr. 2 Lív Guttesen og Jóhanna Stórhamar, TBF
Smápiltar:
Einmansleikur
Nr. 1 Elias E. á Skipagøtu, Tór
Nr. 2 Hanus Sørensen, Tór
Nr. 3 Bárður Jensen, Nykur
Tvímansleikur
Nr. 1 Elias E. á Skipagøtu og Hanus Sørensen, Tór
Nr. 2 Bárður Jensen og Poli N. Hansen, Nykur
Nr. 3 Niels Johnsson og Andras Klein, Tór


text:
Rigmor Dam, landsstýriskvinna í Mentamálum, hevur økt játtanina til Mentanargrunnin við 1,1 millión kr. í fíggjarlógaruppskotinum. Økta játtanin er ætlað til at seta í verk eina lønarskipan, so listafólk fáa tryggari livikor og arbeiðsnáðir í longri tíðarskeið.
Talan er um slóðbrótandi skipan, har Føroyar taka eitt stórt mentanarpolitisk stig rætta vegin, tí við listafólkalønini viðurkennir politiski myndugleikin loksins av álvara týdningin, sum listaligt arbeiði hevur fyri føroysku mentanina.
Rigmor Dam sigur, at skipanin fer at bøta um korini hjá listafólkum, sum arbeiða burturav við list á føroyska listapallinum.
-Tað skal ikki undirmetast, hvussu langa tíð tað til dømis tekur at skriva eina dygdargóða bók, at framleiða ein film ella at komponera eitt musikkstykki. Dygd og tíð hanga aloftast saman. Við hesari raðfestingini virðismeta vit tað stóra arbeiði, okkara listafólk gera, og vit viðurkenna tørvin á eini tryggari inntøku fyri at kunna hugsavna seg um listina, sum so ríkliga kemur okkum øllum til góðar, sigur landsstýriskvinnan.
Skipanin við listafólkaløn fer at virka undir verandi Mentanargrunni, sum annars heldur fram óbroyttur. Munurin á listafólkalønum og starvslønunum er tó, at listafólkalønir verða lætnar eftir tilmæli frá eini setanarnevnd, ið er mannað við fakfólki. Harvið verða dygd og fakligheit avgerandi. Harumframt verður listafólkalønin altíð latin í trý ár. Tó er møguligt at leingja játtanina upp til tvær ferðir trý ár afturat – so hon tilsamans kann veitast sama listafólki upp í níggju ár.
Ætlanin er, at um trý ár, tá skipanin er fult útbygd, kunnu níggju listafólk vera í skipanini.
Tey, ið fáa listafólkaløn kunnu ikki vera í øðrum føstum starvi samstundis, men kunnu tó hava inntøkur frá sínum listaliga arbeiði umframt, so talan er í roynd og veru um eina minstulønarskipan.
Listafólkalønin svarar – eins og starvslønin – til læraraløn á fólkaskúlans lønarstigi 21, stig 1.
Fyri at skipanin við listafólkaløn kann koma í gildi, krevst ein broyting í kunngerðini um Mentanargrunnin. Hendan broyting verður send til hoyringar í næstum, og tískil kann vera, at onkrar broytingar koma fyri.
-Men greiða málið hjá samgonguni er, at játtanin til Mentanargrunnin skal koma upp á tilsamans 10 milliónir krónur. Við hækkaðu játtanini á nýggju fíggjarlógini er hon komin upp á tilsamans 8,9 milliónir krónur, so nú er ikki langt á mál, staðfestir Rigmor Dam.


text:
Orð og lag: Øssur Berghamar
1. Vit minnast aftur á ta tíðina, ið fór avstað,
ímillum vinir hollar gott var vinalag.
Mangan heit var hond,
sterk vóru kærleiksbond,
tá sálin stimbrað varð – í trúnni styrkt og glað.
Tær løtur signaðu – vit aldri kunnu gloyma tær,
tá vitnað varð við frímóði um Frelsaran.
Og vit gleddust tá
um øll, ið søgdu frá
teim undurverkum, eina Jesus gera kann.
Niðurlag: Gamlar gøtur, dýrar løtur,
tá vit saman leitaðu á fund.
Gamlar gøtur, friður søtur,
minni rík um manga farna stund.
2. Við megi sangurin um Harran mangan ljómaði,
tá vit av hjarta sungu, alt vit vóru ment
um tann sæla lut
at eiga frið við Gud,
ið er tann størsta signingin, vit hava kent.
So broyttist tilveran, og ymisk gjørdist lívsins leið,
men signað er, at Jesus kennir okkum væl.
Og vit ynskja her,
at hann, sum var og er,
við endurnýggjan okkum aftur vitja skal.
Niðurlag: Gamlar gøtur – við hans føtur,
har kann sálin aftur vera glað.
Gamlar gøtur, Harrin møtir
tær og mær í kærleika í dag.
Vit eru nú so hjartans glað, (halleluja)
syndin fyrigivin er,
og vár leið til Himmals ber,
vit eru nú so hjartans glað (halleluja).
Orð: Zacharias Zachariassen
Lag: Eyðun á Lakjuni
1. Við songarstokkin móður
eitt kvøldið settist eg,
tá lívsins harði róður
við ótta fylti meg.
Men barn og móðir lógu
– áh, yndisliga sjón –
so friðfult har og svóvu
– ein mynd, ið gav mær vón:
2. Mítt lítla barn har svevur
sín søta náttarblund,
og hvílu Gud tí gevur
í likam, sál og lund.
Fullnøktað, trygt tað hvílir,
væl vart við móður lið,
tað stilt í dreymi smílir
og nýtur fullan frið!
3. Meg henda myndin lærdi:
Eg óttast nýttist ei,
tí Harrin meg jú vardi,
hvørt stig mín fótur steig.
Sum barnið nú eg hvíli
við Harrans egnu lið,
mót framtíðini smíli
og njóti, Gud, tín frið!
Týtt: Flóvin Tyril
Ver eitt himmalljós í heimi,
skín sum viti kletti á!
Ver eitt himmalljós í heimi,
í treysti halt framá,
til úr Himli Harrin kemur
og sigur við teg: Gott!
Ver eitt himmalljós í heimi,
skín hátt, skín hátt, skín hátt!
Orð: David L. Clifford
Lag: Jens Guttesen
Týtt: Árni av Reyni
Upprunaheiti: My presence shall go with thee
Við tína lið eg eri,
eg hvílu veiti tær.
Mín máttur í tær veri
ein hjálp, er royndin nær.
Mín friður tíni sál ger væl,
tú náði ríka fær;
mín kærleik sjá – eg verða skal
í øllum alt hjá tær.
Orð: Rodmundur í Liða
Lag: Norskt fólkalag
1. Við Jesu føtur at lýða á
Guds orð so dýrt er, Guds Son at sjá,
at velja lutin, ið góður er,
sum ber av øllum í hesi verð.
2. Við Jesu føtur, tá tyngir sorg,
er besta, tryggasta lívd og borg,
tá sjúka, skilnaður níva svárt,
og sálin troytt er og hjartað sárt.
3. Við Jesu føtur tá fylt er ond
við tí, mær gevur Guds kærleikshond,
og bera aftur eg honum kann
tað, eg við føtur hans sá og fann.
4. Við Jesu føtur í Himli hátt,
har alt er fullkomið, sára gott,
vit níga niður, hann lovsong fær
í undran, dýrd og tilbiðjan har.
Orð: Lina Sandell
Lag: Ókend/ur
Týtt: Símun Absalonsen
Upprunaheiti: Aldrig är jag utan fara
1. Vandaleys er eingin løta,
trygg tó kennist lívsins gøta.
Altíð hóttir neyð – men tó,
Frelsarin við lið mær stóð.
2. Aldri loyst frá syndastríði,
Gud er troyst mín, tá eg líði,
stútt er stríð við mína lið,
aldri sakni eg Guds frið.
3. Mangan trongd og ræðslutikin,
aldri tó av Gudi svikin.
Mangan uttan kraft og ráð,
aldri uttan hjálp og náð.
4. Ei eg Faðirs sinn kann skilja,
hann meg sær við góðum vilja.
Altíð finnast brek við mær,
sæla einans er í tær.
5. Sorg og gleði ferðast saman –
stundum tregi, stundum gaman.
Søtt og beiskt er lutað mál,
drekka má eg lívsins skál.
6. Tá ið tár á kinn mær renna,
Jesus, lat meg troyst tá kenna.
Gleðin, hóast synd og deyð,
vigar meir enn sorg og neyð.
Orð: Samuel Stennett
Lag: Amerikanskt
Týtt: Símun Absalonsen
Upprunaheiti: I am bound for the promised land
1. Við Jordans á mítt eyga sær
við langtan Kána’ansland.
Við Jesus og tey kæru har
er knýtt eitt ævigt band.
Niðurlag: Eg stevni mót tí føgru strond.
Áh, kemur tú við mær?
Vit knýta bróðurfelagsbond,
ævig sæla bíðar har.
2. Og aldri dagur enda fær
tí sæla landi í,
og Sonur Guds er kongur har
um endaleysa tíð.
3. Ei neyð og nakað ilt kann ná
tað dýrdarríka land;
um sorg og sjúku her eg sá,
har finst ei trældómsband.
4. Skjótt standi eg á heimlandsstrond
og síggi Jesus, teg.
Títt andlit kært, ta særdu hond
í ævir skoði eg.
Orð og lag: J.H. Stringer
Týtt: Árni av Reyni
Upprunaheiti: Hun fik vand af Jesus
1. Vatn gav Jesus henni,
sum søkti heimsins brunn,
og hon drakk av keldu
frá Harranum.
Hon sælan frið kendi
og øðrum bendi
tá til Harran Jesus
at drekka lívsins vatn.
2. Vatn tær Jesus gevur,
tær nýtst ei heimsins brunn,
drekk av lívsins keldu
frá Harranum.
Tú reinu flóð finnur
og frelsu vinnur,
um tú fert til Jesus
og drekkur lívsins vatn!
Orð: Meta av Fløtum
Lag: Andrew Thomsen
1. Vit menniskjabørn eru sett her á fold,
eins og blómur í Guds urtagarð,
hóast ymisk vit eru, í upphavi Gud
okkum skapti í mynd síni væl.
2. Í garðinum ymiskar blómur vit sjá,
sera vakrar, ei gera tær mein,
og í marglittum búnum tær prýða um vøll,
ja, so serstøk er blóman, hvør ein.
3. Og menniskjabarnið er serstakt, hvørt eitt,
ja, av sonnum tað dýrabart er,
og vit øll hava rætt til mannsømilig kor,
tí vit líka nógv verd eru her.
4. Komið, saman tí standið, tað styrki jú ber,
komið, hjálpið hvør øðrum á ferð,
kanska lívið hjá onkrum tá ljósari gerst,
og nógv lættari byrðin tá er.


text:
Føroyskir sangtekstir
- Á tí ljósa morgni Harrans frelstu, tá
- Á, Jesus, opna Tú mítt eyga
- Áh, Jesus, opna tú mítt eyga
- Av Himli Jesus føddur varð til jarðar
- Bíbliuna les og lat alt annað fara
- Eg droymdi, við himmalsins portur eg stóð
- Eg var vilstur og kendi ei vegin
- Eg vildi ganga syndaveg
- Eins og kvinnan har við brunnin, eg søkti
- Er títt eyga vent mót Himli til teir skattir uppi har
- Ert tú hjartabrotin, kom til Jesus
- Frelsarin kallar á hjarta títt nú
- Har á Guds grønu eingjum trygt og væl hvíli eg
- Harri harra, tær vit prísa
- Hitt lívsins breyð vit eta tá
- Hvør undurfult er ikki alt, ið Tú ger
- Hvørt stig, eg stígi, Jesus veg skal vísa
- Í syndaleinkjum mín sál var fjøtrað
- Í syndamyrkri mín sál var fjøtrað
- Í tíð sum hesi tær nýtst Jesus
- Jesus hevur sett á borð
- Jesus mangan hevur kallað, sál, vend um til hann
- Jesus, mín Frelsari kæri
- Lít teg á Gud, tú sum mangt tungt mást bera
- Lívssólin er risin, og náttin er av
- Mær leingist heim í dýrdarstaðin, har skattir bíða mær
- Missið ei mótið, tí stríðið er av
- Óverdur eg var til ta náði, hann gav
- Sig mær ta søgu, ið eldast ei skal
- Tá ið dagur mín á fold fer at halla
- Tá Jesus so eina má standa
- Tá skuggar leingjast, og dagur fer
- Tá veikur, syndatyngdur eg troyttur fall á knæ
- Um á mótgangsdøgum tað vísir seg
- Um mítt eyga ei sær Jesus
- Um onkra sál eg havi sært í dag
- Um tú av syndini byrðaður er
- Vit leggja út á Jesu kærleikshav
- Vit lyftu og bóru
- Yvir um havið fjøld síggi eg


text:
Hjartasuff og illsinnisgleps ... til øsing og upplýsing ... um búskap og búskaparfrøði ... og um hvussu politikkur, miðlar og lobbyisma grugga alt.
lørdag den 23. marts 2002
Cirkus Farum
Tað var ætlanin, at hetta skuldi snúgva seg um stríðið sum hevur verið um nýggja Institut for Miljøvurdering og kontroversiella stjóran Bjørn Lomborg, sum har er settur. Men eitt annað mál kom í vegin: Tað gjørdist ov stuttligt í Farum.
So vit skulu til nakað heilt annað.
Fyrst nøkur fakta: Peter Brixtofte úr Vinstra varð borgmeistari í Farum aftaná kommunuvalið í 1989 og hevur sitið síðani. Á valinum 20. november í fjør fekk Vinstra 52.5 % av atkvøðunum og 11 av 19 sessum í býráðnum. Peter Brixtofte byrjaði sítt fjórða skeið sum borgmeistari við 4020 persónligum atkvøðum. (Í Farum vóru íalt 12174 fólk á vali.)
Fyrst í februar fór gølan á rull! Sum øll helst vita byrjaði tað við avdúkingum í B.T. um, at Peter Brixtofte drakk ómetaliga dýrt vín í arbeiðstíðini og lat kommunukassan rinda.
Samstundis kom fram, at samanblanding hevði verið av pengum hjá kommununi og fótbólsfelagnum Farum, sum er partafelag við m.a. Peter Brixtofte sum partaeigara. Tó var tað serliga tað dýra og nógva vínið, sum fjølmiðlarnir góvu gætur, tí tað er jú nógv stuttligari, at maðurin koyrir (býin) fullur.
Síðani kom eisini fram, at ikki stóð so væl til fíggjarliga hjá kommununi, sum Brixtofte hevði vilja verið við. Bókaðar vóru væntaðar inntøkur, og eitt stórt lán, kommunan hevði tikið, hevði býráðið ongantíð hoyrt um.
Beinanvegin eftir fyrstu avdúkingarnar í B.T. fór Brixtofte sjálvboðin í sjúkrafarloyvi, og hann skuldi vera burtur í tríggjar mánaðir. Stríðið um hvør skuldi vera borgmeistari byrjaði, og er í skrivandi stund ikki heilt avgjørt.
Varaborgmeistarin Per Edrén (120 persónligar atkvøður) var úr øðrum flokki (Konservative Folkeparti), og Brixtofte og Vinstra vildu ikki hava hann sum avloysara. Í staðin slapp ein triði, Henrik Jerger (85 atkvøður) úr Vinstra, at royna seg.
Jerger legði upp til samstarv við andstøðuna í býráðnum, og lovaði at kanna alt sum farið var fram. Hetta hóvaði nokk ikki Brixtofte, tí teir tríggir mánaðirnir gjørdust stuttir, Brixtofte broytti meining niðri á Lanzarote, har hann krógvaði seg, og kom heim aftur eftir einans eina viku. Harvið varð Brixtofte aftur borgmeistari.
Ikki vóru øll so fegin um hetta, heldur ikki partamenn Brixtofte. Skjótt fekk andstøðan tveir Vinstramenn í sín part og hevði meiriluta, og afturfyri gjørdist annar teirra, Erik Fuchs (86 atkvøður), nýggjur kandidatur at avloysa Brixtofte, so skjótt nýggi meirilutin hevði suspenderað Brixtofte.
Fuchs náddi at fara í miðlarnar at tosa um sínar ætlanir um, hvussu býráðsarbeiðið nú skuldi verða í Farum, og at vísa sjónvarpinum (og øllum Danmark) stólin, hann sat í, tá hann skrivaði undir avtaluna, sum skuldi gera hann til borgmeistara.
Um hetta reyp gjørdist ov nógv fyri onkran er ikki til at siga. Kanska hevur Brixtofte eina klemmu á læknan, sum hevur arbeitt fyri Farum Boldklub. Ella lat hesin seg bara lokka við borgmeistaraketuni. Í øllum førum gekk einans gott og væl eitt samdøgur, so var sætti borgmeistarin í stutta tíð klárur. Brixtofte fekk læknan Paul Wachtell (162 atkvøður) úr Borgaralistanum, sum var í andstøðumeirilutanum, at skifta síðu og fara í part við restini av Vinstra, sum annars var í minniluta. Soleiðis hevði Brixtofte aftur meiriluta í sínum parti. Partur av avtaluni við Wachtell var, at Wachtell skuldi vera borgmeistari, meðan kanningar fóru fram.
Málið var tó ikki liðugt við tí. Sama kvøld svaraðu tey aftur úr minnilutanum, sum framvegis vildi verða meiriluti. Teimum vantaði einans ein úr Vinstra, so tey skutu upp at Lars Carpens (70 atkvøður) úr Vinstra skuldi verða borgmeistari. Tey royndu at freista vinstramenn og lumpa Wachtell.
Tað var soleiðis hesar dagar, at man vaknaði og hugdi á tekstvarpið fyri at vita, hvør í løtuni stóð at skula avloysa Brixtofte. Eftir at hava hugsað seg um boðaði Carpens tó frá, at hann helt fast við avtaluna, sum Vinstra hevði við Wachtell, og at hann ynskti ikki at gerast borgmeistari. Kanska tí hann hugsaði um, hvørjum teir, sum vóru farnir ímóti Brixtofte, komu út fyri.
Samstundis sum ein røð av borgmeistarakandidatum hava bjóðað seg fram at loysa Brixtofte av er nevniliga komið fram, at hesir heldur ikki hava havt heilt reint mjøl í posanum. Fjølmiðlarnir hava havt rættiliga lætt við at fáa innlit og fáa fatur á upplýsingum um avloysarakandidatarnar hjá skiftandi meirilutum í Farum býráði. M.a. kom fram at Fuchs hevði fingið mista inntøku endurgoldna frá kommununi fyri at fara til jólafrokost. Um hetta segði Brixtofte, at einki skal krógvast í Farum.
So enn situr Brixtofte, eins og hann hevur gjørt meginpartin av tíðini. Í morgin mikudag skal býráðið gera av, um hann skal suspenderast, og hvør so skal loysa hann av.
Higartil hava sjey nøvn nevnd sum borgmeistarar ella komandi borgmeistarar. Nógv hava harumframt bjóðað seg fram, men ikki fingið meiriluta.
Hevur andstøðan givið skarvin yvir, ella kemur eitt áttanda navn? Finna tey kanska okkurt um Wachtell? Hann hevur arbeitt fyri Farum Boldklub. Hvussu fekk hann løn?
--------
Ískoyti aftaná: Longu áðrenn valið dagin eftir av Wachtell til borgmeistara, varð aftur nýggjur kandidatur avtalaður, Carpens úr Vinstra. »Cirkus Farum« helt fram. Og tað gjørdist ikki neyðugt at leka nakað belastandi um Wachtell.


text:
Vit hava 2 rulluskeltir í Klaksvík, til ber at hava 3 reklamur á hvørjum skelti.
Bæði skeltini eru við høvuðsgøtur í Klaksvík.
Og vit hava ljós á skeltinum, so lýsingin sást døgnið runt.
Vilja tit hava reklamu, ring ella smsa til 75 75 75
ella send ein teldupost til atli@atli.fo
Vendireklamur í Klaksvík
LEGG TIL MERKIS:
VIT HAVA FISKABÚÐ í Klaksvík
Opið:
Mánadag - hósdag kl. 13-18.
Fríggjadag kl. 10-18.
Leygardag kl. 10-14.
Her er Fiskabúðin í Klaksvík
Nólsoyar Pálls Gøta 13
Telefon 45 99 99
Tú kanst eisini gjalda við FR/VISA
í Fiskabúðini
Leiga gravimaskinu ring 75 75 75
Vit hava tvey rulluskeltir í klaksvík
Tíðindi
2017/06/02
Vit selja nú eisini tombolaseðlar.Til ber at bíleggja her á síðuni.Eisini kanst tú senda bílegging til teldupost noa@noa.foElla ring 75 75 75www.noa.fo
les meir
2010/02/03
Vit hava 2 rulluskeltir í Klaksvík, til ber at hava 3 reklamur á hvørjum skelti. Bæði skeltini eru á húsveggji, sum er við høvuðsgøtur í Klaksvík * Nólsoyar Pálls Gøtu
les meir
RSS


text:
Hetta er tíðin, tá ið føroysku lesihestarnir draga bøkurnar heim. Forløgini hava spílað seg út, og tey royna tað dýrasta tey eru ment at fáa allar bøkurnar út til bókadagarnar, sum verða hildnir síðsta vikuskiftið í november. Á hvørjum ári kunnu lesihestarnir afturat øllum hinum bókunum gleða seg til, at ein nýggjur Vencil kemur í handlarnar.
Hetta er ellivta árið, ið Vencil verður givin út, og í ár kemur tann 18. Vencilin í røðini.
18.Vencilin er líkur teimum undanfarnu. Hann er fyltur út til breddarnar við góðum skaldskapi á føroyskum. Hesin Vencilin hevur tvey tekstasløg: yrkingar og stuttsøgur. Yrkingarnar eru týddar úr ymiskum málum, og fleiri upprunaføroyskar eru eisini. Alexandur Kristiansen, Agnar Jógvansson, Beinir Bergsson, Heðin M. Klein, Kim Simonsen, Lív Maria Róadóttir Jæger, Martin Næs og Rakel Helmsdal hava skrivað yrkingarnar á upprunaføroyskum, og tær týddu yrkingarnar eru eftir Steinn Steinarr, Ron Padgett, Anne Haines og Lope de Vega.
Vagnur Streymoy, Anna Sofía Jørgensen, Arnbjørn Ó. Dalsgarð, Emma Annika Thomsen, Vónbjørt Vang, Sámal Soll og Súsanna Tórgarð hava skrivað stuttsøgurnar á upprunaføroyskum, og týddu søgurnar eru eftir Willy Kyrklund, Charlotte Perkins Gilman, Ebbu Hentze, Charlotte Weitze og E.M. Forster. Tveir debutantar eru við. Teir eru Emma Annika Thomsen og Anna Sofía Jørgensen.
Permuna til 18. Vencilin hevur Torbjørn Olsen málað. Hon varð málað í 1994, og varð hon málað til stuttsøguna eftir Ebbu Hentze, sum eitur ”Trappan hjá Robertson”. Tað er Laura Joensen, sum hevur týtt søguna til Vencil.
Vikuskiftið, sum nú kemur, verður stóra bókavikuskiftið. Tá verða bøkurnar, orðini og høvundarnir handan orðini í Norðurlandahúsinum. Fyri tann bókagóða er hetta sum at sleppa einum lesihesti inn í bókastallin.
Sjálvandi er Vencil eisini á skránni. Sunnudagin klokkan 14.00 kunnu tit fáa nógv gott at vita um Vencil, og upplestur úr Vencli 18. verður eisini.
Um onkur vil halda Vencil og fáa hann í postkassan eina ferð um árið, so kann viðkomandi senda ein teldupost til vencil@vencil.fo.


text:
Fornminnisfelagið í Leirvík
Í 1999 byrjaði ein 5 manna bólkur at arbeiða fyri at ogna sær gamla skúlan í bygdini frá 1883, sum Føroya Stórlosja átti. Skúlin var í rættiliga ringum standi, og hóast ymsir tónleikabólkar í bygdini høvdu brúkt hann sum venjingarhøli seinastu 25-30 árini, stóð hann tá tómur.
5 manna bólkurin, sum kallaði seg “Áhugabólkurin Gamli Skúli” var Justinus K. Eliassen, Sakaris Guldbro, Ansvein Heinesen, Hákun Andreasen og Kristian Martin Eliasen.
Føroya Stórlosja vísti áheitanini frá áhugabólkinum um at keypa Gamla Skúla vælvild og varð hann keyptur 22. juli 2000 frá Føroya Stórlosju.
Ætlanin við keypinum var at bjarga bygninginum, tí hann var mettur at hava stóran søguligan týdning fyri bygdina. Somuleiðis var ætlanin at arbeiða fyri at seta bygningin í upprunaligan stand, soleiðis at hann kundi hýsa einhvørjum, sum hevur bygdasøguligan týdning.
Tað var ongantíð ætlan áhugabólksins, at hann framyvir skuldi standa sum eigari av skúlanum, og 22. september 2003, varð áhugafelagið Fornminnisfelagið í Leirvík stovnað, og Bygdasavnið “Gamli Skúli” varð stovnað á eykaaðalfundi hjá Fornminnisfelagnum í Leirvík 08. desember 2003.
Síðan stovnanina, hevur virksemið hjá Bygdasavninum mest verið at seta Gamla Skúla í stand, men í 2008 útgav Fornminnisfelagið ein bókling um útgrevsturin av víkingagarðinum á Toftanesi. Bóklingurin er á donskum og enskum.
Nevndin í Fornminnisfelagnum og Bygdasavninum Gamli Skúli er:
- Hákun Andreasen, formaður, tlf. 743135
- Jan D. Vang, næstformaður
- Kristian Martin Eliasen, skrivari og kassameistari
- John D. Joensen


text:
Fólkatalið
Seinast í 18. øld vóru umleið 5.000 fólk í Føroyum. Í 1870 fór talið upp um 10.000,
í 1933 upp um 25.000 og í 1973 upp um 40.000. Í 2003 fór fólkatalið fyri fyrstu ferð
upp um 48.000. 1. januar 2011 vóru 48.574 fólk skrásett at búgva í Føroyum.
Næstan alla tíðina hevur fólkatalið verið vaksandi, men aftan á 2003 er vøksturin tó
minkaður niður í lítið og einki. Eitt sera týdningarmikið undantak frá hesi gongdini var
tó fyrra helvt av 1990-árunum, tá fólkatalið vegna ringar tíðir minkaði nærum 10%.
Fruktbærið
Í 1970 fingu konufólk í Føroyum 3,4 børn í miðal, meðan talið í 2010 er 2,5 børn.
Hóast hetta, so er fruktbærið í Føroyum tað hægsta í Evropu. Bert 5 onnur lond í
Evropu har konufólkini fáa tvey ella fleiri børn í miðal: Frakland, Grønland,
Írland, Ísland og Turkaland.
Væntað lívsævi (livialdur)
Miðallivialdurin er so líðandi vorðin hægri. Nýfødd dreingjabørn kunnu vænta at liva til
tey eru blivin 77 ár, meðan genturbørnini kunnu rokna við at koma nærkast 83 ára aldurin.
Fyri 30 árum síðani vóru hesi tølini ávikavist 73 og 79 ár. Tey seinastu árini hevur
miðallivialdur hjá mannfólkið havt lyndi at minka nakað aftur. Minkingin tykist tó at vera
steðgað nú.
Til- og frályting
Flytingin til og úr Føroyum er stór sammett við fólkatalið, ið eisini verður nógv ávirkað
av hesum. Í árunum 1980-88 vóru umleið líka nógvir tilflytarar sum fráflytarar,
men í 1989-1995 var fráflytingin nógv størri enn tilflytingin, og fólkatalið minkaði tí ógvisligt.
Í 1996-2003 var tilflytingin størri, tá nógv fluttu heimaftur eftir at kreppan hæsaði av,
í árunum 2004-2007 høvdu vit havt eina netto fráflyting. Í 2008 var nettoflytingin positiv
við 56 fólkum. Í 2009 og 2010 var aftur nettofráflyting, hvar ávikavist 327 og 281 fólk fleiri
fluttu av landinum enn tað fluttu til Føroya. 1.691 fólk fluttu av landinum í 2010
meðan 1.410 fólk fluttu til Føroya.
Kelda:www.hagstova.fo


text:
Kjakansari: Dionysus
Róaldur segði :Eg eri samdur við JN.
Tað kann gott vera at tað er so ræðuliga smart við Facebook, har man kann viðmerkja og spyrja valevnini beinleiðis, men har kemur sku onki svar frá teimum.
Eg havi roynt at verið aktivur, og spurt inntil øll lyftini, sum koma sendandi, men tey flestu ignorerað, nøkur blíva fornermaði og bert fá svara nakað sum helst.
Hetta er simpulthen for vánaligt.
Mín atkvøða er leys enn, og við hetta lag verður hon leys allan vegin inn í valhølið, har eg kanska stemmi blankt um ikki okkurt seriøst fer at henda nú!!
Kjakarar til staðar her: No registered users


text:
U17 landsliðini komin til Billund
Sunnukvøldið komu U17 landsliðini hjá gentum og dreingjum til Billund beineliðis við Atlantic Airways. Liðini skulu í døgunum 17. til 20. oktober vera við í altjóða kapping í Ikast, sum er millum Finnland, Svøríki, Noreg, Danmark, Ísland, Ongland og Føroyar.
Føroysku U17 genturnar spæla fyrsta dystin mánakvøldið kl. 19:00 føroyska tíð ímóti Onglandi, meðan U17 dreingirnir somu tíð spæla ímóti Noregi.
Báðir dystirnir verða stroymaðir – hvar hetta kann síggjast, verður upplýst mánadagin á facbook-síðuni hjá Flogbóltssambandinum.
Venjarar hjá U17 kvinnunum eru Magnus Tausen og Hans Simonsen, meðan Kristian Mikkelsen og Jan Hentze eru venjarar hjá U17 monnunum.
U17 genturnar:
Dráttur: Petra Sunadóttrir Hansen
Fleyr: Anna Gøthe Magnusdóttir, Bjørk Nolsøe Isaksen, Hilda Boldstad Mortensen
SÍ: Tórunn Kruse, Inga Helena Henriksen, Mona S. Poulsen, Sissal Ellefdóttir
Mjølnir: Joan Marstein
ÍF: Frígerð H. Hansen
TB: Sára Maria Johansen
KÍF: Elsa Samuelsen
U17 dreingirnir:
SÍ: Julian Niclasen, Oskar í Haraldstovu Weihe, Oddur í Haraldstovu Petersen, Jón Weihe Simonsen, Ragnar Weihe og Hjørtur Joensen.
Fleyr: Jónfinnur Hansen, Dávið Hentze og Gilli Samuelsen.
TB: Niklas Djurhuus og Bárður Dimon.
ÍF: Ingálvur Olsen