text:
Hydra
Hydra (Grikskt mál: Ύδpa / Idra) er ein griksk oyggj, sum liggur í oyggjabólkinum Saronisku Oyggjarnar, sum liggja í Egearahavinum. Hesar oyggjar liggja tætt við Athen og við hálvoynna Peloponnes. Oyggin er 50 km2 til støddar og har búgva umleið 2500 fólk. Tey flestu búgva í høvuðsbýnum, sum eisini eitur Hydra. Aðrar bygdir á oynni eru: Mandraki (33 íbúgvar), Kamini, Vlychos (28), Palamidas (18), Episkopi og Molos (2). Ferðavinna er ein av týdningarmestu vinnunum á Hydra. Har er eingin flogvøllur, men skjóttgangandi bátar og ferðamannaskip sigla hvønn dag millum Pireus, sum er tætt við Athen, og Hydra. Fólk koma ofta eindags útferðir til Hydra. Ferjur sigla eisini til oyggjarnar Egina, Poros og Spetses og til býirnir Nafplion og Monemvasia á Pelopones. Hydra spældi ein stóran leiklut í frælsiskollveltingini í 1821, tá grikkar stríddist fyri at fáa eitt sjálvstøðugt Grikkaland. Landið hoyrdi tá til tað Osmanniska Ríkið. Tað búðu heili 16.000 fólk á Hydra undir frælsiskrígnum.
Kend fólk[rætta | rætta wikitekst]
Listi við kendum fólkum sum antin eru av oynni Hydra ella hava búð har okkurt tíðarskeið.
- Andreas Miaoulis (1768–1835) admiralur og politikari
- Laskarina Bouboulina (1771–1825) hetja í grikska frælsiskrígnum í 1821
- Iakovos Tombazis (1782–1829) handilsmaður, reiðari og admiralur
- Georgios Kountouriotis (1789–1858) politikari, forsetaráðharri Greece
- Leonard Cohen (1934) Kanadiskt skald og sangskrivari
- Lazaros Kountouriotis gav sítt ríkidømi til griksku sjóverjuna undir tí grikska frælsiskrígnum
- Antonios Kriezis (1796–1865) kollveltingar stríðsmaður og ein av teimum fyrstu forsetaráðharrunum í tí frælsa Grikkalandi
- Dimitrios Voulgaris (1802–1878) kollveltingar stríðsmaður, forsetaráðharri í Grikkalandi
- Athanasios Miaoulis (1815–1867) forsetaráðharri í Grikkalandi
- Nikolaos Vokos (1854–1902) listamálari
- Pavlos Kountouriotis (1855–1935) sjóhetja, admiralur og forseti í Grikkalandi
- Nikolaos Votsis (1877–1931) sjóhetja og admiralur
- Dorotheus (1888–1957) Erkabiskuppur í Athen og í øllum Grikkalandi
- Nikos Nikolaou (1909–1986) listamaður
- Gikas N. Koulouras Reiðari, limur í parlamentinum, filantropistur, stovnari og fyrsti forseti í Grikska Reiðarafelagnum
- Panayiotis Tetsis (1925) listamálari
- Michalis Maniatis (1952) films og sjónvarpsleikari, filmsframleiðari, pallskrivari og rithøvundur
- Rallou Manou, koreografur
- Emmanuel Tombazis
- Elena Votsi (f. 1964), smúkkumakari
- Anastassios Tsamados, Kapteinur á Arès, hann doyði í stríðnum um Sfakteria (1825).
- Dimitrios Voulgaris
- Axel Jensen (1932–2003) Norskur rithøvundur
- George Johnston (1912–1970) Avstralskur blaðmaður og rithøvundur
- Charmian Clift (1923–1969) Avstralskur rithøvundur
- Göran Tunström (1937–2000) Svenskur rithøvundur


c: text/html

text:
Judy Garland
Judy Garland (fødd sum Frances Ethel Gumm 10. juni 1922, deyð 22. juni 1969) var ein amerikonsk sjónleikarinna og songkvinna.[1]
Judy Garland blev fødd í Grand Rapids í Minnesota og fekk kelinavnið: "Tann lítli fuglurin við tí stóru røddini". Hon varð uppkallað eftir pápa sínum, Francis "Frank" Gumm og mammu síni Ethel Milne.
Best kendi sangurin ið hon sang var "Over the Rainbow" frá musicalfilminum The Wizard of Oz, sum varð frumsýndur í 1939. Seinni var hon við í filmunum Mød mig i St. Louis, Easter Parade og En stjerne fødes.
Hon var gift fimm ferðir: við David Rose (1941-1944), Vincente Minnelli (1945-1951), sum hon fekk Liza Minnelli við, Sidney Luft (1952-1965), sum hon fekk Lorna Luft og Joey Luft við, Mark Herron (1965-1969) og til seinast við Mickey Deans (1969 til deyða hennara).
Í byrjanini av 1969 var heilsan hjá Garlands blivin verri, og seinasta konsert framførslan hjá henni var í mars 1969 í Keypmannahavn. Hon doyði sama ár 47 ára gomul av einari yvirdosis av barbituratum (soviheilivági).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Edlur
Edlur, Oydlur ella Ferføtlur (danskt øgler/firben) (frøðiheiti - Lacertilia) eru størsti skriðdýraflokkurin. Til eru eini 3700 eðlusløg. Eðlur eru um allan heim, men ikki úti á havi og í kuldaøkjum. Størsta eðlan er 3 m. langi komodovaranurin, og minsta eðlan er gekkoslag, minni enn 2 cm. Vanliga hava eðlur, til dømis grøneðluættin, langan, klænan kropp, langan hala, beinini bend út frá kroppinum og fimm tær á hvørjum fóti. Men summar, til dømis glansoygdur, eru langar og klænar, men hava ógvuliga stutt bein. Tær grava seg lættliga við vríggjandi kroppsrørslum niður í leysa mold. Í húðini eru beinplátur sum á krokodillu, slangu og øðrum skriðdýrum. Sum onnur skriðdýr verpa kvenneðlurnar egg og grava tey niður í jørðina ella fjala tey undir steinum ella í klettarivum.
Kvettist eðluhali av, veksur hann út aftur, á sama hátt, sum tá ið t.d. krossfiskur missir arm. Nakrar mánaðir seinni er halin vaksin aftur. Bítur ránsdýr í halan á eðlu, brotnar hann lættliga av, tí í halageislunum eru smáar rivur tvørturum, so halin lættliga loysar. Brotni halin liggur og vriggjast og snarast. Hetta ørkymlar fíggindan, so eðlan sleppur til rýmingar. Einar átta mánaðir seinni er halin fullvaksin aftur.
Bara tvey eðlusløg hava eitrandi bit, tey eru gilaeðlan og finnueðlan. Báðar halda til sunnarlaga í USA, í Meksiko og í Miðamerika.


text:
Sjúrður Skaale
Sjúrður Skaale (f. 8. mars 1967 í Havn), útbúgvin bachelor (BA) í Stjórnmálafrøði, skemtari, sangari og politikari. Harumframt hevur hann verið tíðindamaður. Sjúrður er sonur Jóannes og Óluvá Skaale. Hann er giftur við Súsonnu O. Skaale.
Innihaldsyvirlit
Politikarin Sjúrður Skaale[rætta | rætta wikitekst]
Sjúrður er virkin innan føroyskan og danskan politikk. Hann varð valdur á Føroya Løgting fyri Tjóðveldi í 2008 og sat har til 2011. Hann var limur í Løgtinsins Mentanarnevnd. Sjúrður var eisini varalimur til Fólkatingið 2007-2011 og møtti fast fyri Høgna Hoydal frá 19. februar 2007 til 8. september 2008. Eftir nakað av skriving í bløðunum, har hann og formaður floksins, Høgni Hoydal, ikki drógu somu línu viðvíkjandi stjórnarskipanini, tók hann seg úr flokkinum í 2011. Hann var leysgangari í nakrir mánaðir, síðan meldaði hann seg inn í Javnaðarflokkin og stillaði upp fyri Javnaðarflokkin til Fólkatingsvalið sum var 15. september 2011. Hann gjørdist toppskorari fyri flokkin við 1539 atkvøðum[1] og varð valdur á Fólkating, sum annað av føroysku umboðunum. Hann er formaður fyri Fólkatinsins Føroyanevnd (Færøudvalg), limur í delegatiónini til Norðurlandaráðið og varalimur í Fólkatingsins Uttanríkisnevnd.
Skemtarin Sjúrður Skaale[rætta | rætta wikitekst]
Sjúrður er kendur fyri at hava gjørt skemtisendingarnar Pipar & Salt saman við vinmanninum Jákupi Veyhe og hevur eisini gjørt skemtirøðina 'E Elski Førjar'.


text:
Hov
Hov er ein bygd i Suðuroy. Hov er gomul bygd og er umrødd í Føroyingasøgu. Har búði høvdingurin Havgrímur, og har hevði hann hov til sína gudadyrkan. Av hesum hevur bygdin fingið navn. Grøvin hjá Havgrími og hesti hansara er omanfyri bygdina, Undir Homrum, har sum bygdin var fyrr, áðrenn fólk fóru at byggja longri niðri. Bygdin liggur við Hovsfjørð.
Innihaldsyvirlit
Vegir og gøtur í bygdini og Hovstunnilin[rætta | rætta wikitekst]
Hovstunnilin eitur tunnilin millum Øravík og Hov í Suðuroy. Tunnilin varð alment tikin í nýtslu leygardagin 20. oktober 2007.[1] Hovstunnilin er 2.435 metrar langur og er 10 metrar breiður og hevur kostað 150 milliónir at gera. Áðrenn tunnilin kom var einans koyrandi eftir gamla vegnum um Hovsegg, sum lat upp 1. oktober 1958.[2] Áðrenn vegurin um Hovsegg lat upp í 1958 var ongin koyribreyt til bygdirnar norðanfyri Hovsegg. Tá máttu fólk antin ganga eftir varðagøtunum ella sigla.
Tann 23. november 2005 varð adressuskráin í Hovi góðkend av matrikulstovuni, gøturnar eita: Garðsvegur, Brekkuvegur, Í Leivsgarði, Brúarvegur, Stapavegur, Traðarvegur, Heygavegur og Við Grind.
Brot úr føroyingasøga:[rætta | rætta wikitekst]
Hov var ein høvuðsbygdin í Føroyum í víkingaøld, og søgnin sigur, at stutt eftir, at Føroyar vórðu kristnaðar, varð kirkja bygd í Hovi. Seinri er bygdarinnar støða viknað, og søgnin sigur eisini, at seinasta kirkjan varð flutt til Porkeris um trúbótarleitið. Havgrímur æt ein maður sum búði í Suðuroy í Føroyum. Hann var mætur, múgvandi og harðrendur. Kona hansara æt Guðrið, og hon var dóttur Snæúlvs. Havgrímur var høvdingi yvir øðrum helminginum av oyggjunum. Hann hevði fingið tær í len av Haraldi gráfeldi, sum tá var kongur í Noregi. Havgrímur var ógvuliga brályntur, og bar ikki orð fyri at vera serliga vitur maður.
Ein húskallur hansara æt Einar, og var róptur Suðringur. Ein annar maður Havgríms æt Eldjarn Kambhøttur. Hann var orðmikil, illorðaður, fávitskutur og ilskur, latur, meinskur og eitt illmælt lyguvætti.
Hovs Kirkja[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið Vágsbygd fekk nýggja kirkju, varð hin gamla kirkjan flutt til Hovs og vígd aftur har í 1943.
Upprunaliga var tað íslendingurin Guðbrandur Sigurðson, ið stóð fyri arbeiðinum at smíða kirkjuna á Kirkjukletti í Vági. Hon var 13 alin long og 6½ breið við 9 stólum mannfólkamegin og 8 stólum konufólkamegin. Kirkan varð bygd 1862.
Teir, sum stóðu fyri arbeiðinum at taka gomlu kirkjuna á Kirkjukletti niður, vóru arkitekturin Johan Hofgaard og Johan Hammer, timburmaður. Teir tóku bretti fyri bretti niður og merktu tey. Sama var við bjálkunum. Síðan var alt tilfarið koyrt í lastbili út á kaiina í Vági, har tað varð flutt við skipi til Hovs. Av Stapanum varð tað borið niðan á tað staðið, sum hovbingar rópa Innan Glyvur. Grund varð laðað, og kirkjan sett upp aftur av nýggjum. Umframt arkitektin Hofgaard og Johan Hammer, hjálptu Leivur Jespersen og Hans Pauli Luid við at smíða kirkjuna upp aftur av nýggjum. Tá ið kirkjan stóð á Kirkjukletti hevði hon flagtak, men nú tá ið hon varð bygd av nýggjum, løgdu teir galvaniserað jarntak á.
Tann 14. februar 1943 varð kirkjan vígd. Gulak Jacobsen, sum var fyribils settur próstur, vígdi hana.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Landsverk.fo, Hovstunnilin letur upp, Skráin fyri dagin
- ↑ Privat heimasíða við tíðindastubba frá Suðurrás, "Gamli vegurin".


text:
Pluto
Pluto er fjar dvørgagongustjørna uttanfyri gongustjørnuna Neptun. Klótan Pluto er flokkað í bólkin gongustjørnudvørgar, og melur klótan kring sólina í eini ringrás uttanfyri henni hjá Neptun. Henda umflokkin av Pluto fór fram eftir 24. august 2006, tá ið 2500 vísindafólk, sum vóru komin saman á ráðstevmiu í Sveis samdust um at Pluto ikki longur skuldi verða roknað millum gongustjørnur. Um Pluto gongur ein máni, Charon nevndur, Charon varð funnin í 1978. Hann er um 1120 km. í tvørmál, og hann er bara 20.000 km. frá Pluto. Pluto og Charon eru helst ísknøttir av frystum vatni, metani og ammoniakki. Pluto eitur eftir grikska gudinum Pluton, sum var gudur fyri ríkidømi umframt myrkri og deyða. Charon var ferjumaðurin, sum flutti tey deyðu um ánna Styx til deyðans ríki. Nøvnini tykjast hóska væl til hesar køldu og fjaru knøttir ytst í sólskipanini.
Niggjunda og ytsta gongustjørnan er Pluto, sum tó í løtini bara er næstytst frá sólini. Rásin er so háttað, at Pluto árini 1979 til mars 1999 er nærri enn Neptun. Áðrenn Pluto varð funnin, bendu frávik í rørslunum hjá ytru gongustjørnunum á, at ein himmalknøttur mátti ganga um sólina uttan fyri Neptun. Pluto er so kám, at hon sæst bara í stórum kikara, og leitað hevði verið eftir henni í mong ár, tá ið Clyde Thombaugh umsíðir fekk eyga á hana í 1930. Umferðartíðin um sólina er stívliga 248 ár, og í miðal er hon stívliga 39 ferðir frá sólini sum jørðin. So langt burturi munar sólarljósið lítið, og hitin á ytjuni fer valla upp um -230 °C.
Tvørmálið er eftir nýggjastu metingunum bara einar 2.300 km., og evnisnøgdin um 1,9 g/cms. Í juni 1988 varð staðfest, at um Pluto er tunt lofthav av metani. Hetta kann tykjast ikki sørt løgið, tá atdráttarmegin har er so lítil. Pluto er sum heild ikki sørt gátufør, og gitingarnar um hana hava verið mangar. Kanska er hon ikki verulig gongustjørna, men heldur ein máni hjá Neptun ella ein smástjørna, sum er farin av kós? Ella kanska er hon bara hin fyrsti av mongum halastjørnulíkum ískroppum uttast í sólskipanini? Tað, at máni melur um Pluto, og at har er lofthav, man tó benda á, at hon er fullgild dvørgagongustjørna.
Umflokkingin av Pluto[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið Pluto varð flutt niður í flokking millum klóturnar í umfari um sólina, vóru ávís atlit tikin.
Fyrst og fremst var ætlað um støddina, tí klótan er rættiliga nógv minni enn hinar 8 gongustjørnurnar; haraftrat eru eisini aðrir gongustjørudvørgar funnir í sólskipanini, bæði áðrenn Pluto varð funnin í 1930 (t.d. Ceres), og ikki minst hesi seinastu árini, tá ið betraðu stjørnukikararnir hava latið okkum sæð smálutir, sum fyrr vóru fjaldir fyri eygum okkara (t.d. Sedna).
Vísindafólk høvdu valið: Skal Pluto, ið ikki er nevnivert størri enn hinir gongustjørnudvørgarnir, framvegis hava serstøðun sum verulig gongustjørna, bert tí klótan fekk hetta heitið afturi í 1930'unum? Ella skulu allir hinir gongustjørnudvørgarnir flytast upp mill gongustjørnurnar, so vit fáa eitt møgulig óendaligt tal av klótum av hesum slag? Men hinvegin, so var Merkur heldur ikki so øðiliga nógv størri enn Pluto ... og hvussu við mánunum Titan og Callisto? Skuldu teir nú eisini flokkast umaftur?
Skilmarkan av gongustjørnum[rætta | rætta wikitekst]
Tørvur var tí á eini avgjørdari skilmarkan, ið greitt útgreinaði, nær talan er um eina gongustjørnu, og nær talan er um ein gongustjørnudvørg. Á ráðstevnuni í Sveis varð komið til hesa niðurstøðu í trimum punktum.
Skal klóta í ringrás um sólina kunna kallast ein gongustjørna krevst, at talan er um himmallikam í beinleiðis umfari um sólina (1), sum er nóg stórt, at atdráttarmegin hevur gjørt tað runt(2), tó uttan at hava ruddað burt onnur likam í grannalagnum(3), og tá ið Pluto hoyrir til Kuiper-beltið, sum verður hildið at hava líka nógvar klótur, klettar og ís sum Asteroidu-beltið, kann valla sigast, at gongustjørudvøgurin uppfyllir seinastu treytina.
Tvørmátið á Pluto er bara fimtingur av tvørmáti Jarðar. Pluto er kaldasta klótan í sólarskipaini við einum miðalhita upp á -260 °C (-436 °F). Pluto hevur ein mána, Karon, sum varð sæddur í 1978.


text:
Kalda kríggið
Síðan 16. øld og fram til Seinna heimsbardaga var Evropa maktmiðdepilin í heiminum. Mong evropeisk lond framdu hjálandsstjórnamál og tað gjørdi at Evropa í stóran mun gjørdi at tað grundarlagið undir búskaparligu menningini í Evropa treivst væl.
Heimurin var býttir ímillum Vesturheim og Eysturheim. Og tað vóru tvey lond ið bardust um oddasessin, megi og tað var USA og Sovjetsamveldið.
USA hevði stóra frammgongd við rúmdartøkni, men Sovjet sendu tann fyrsta fylgisvein í rúmdini, stutt aftaná tað kundi Sovjet ikki hava ráð at reka teirra rúmdartøkni, men nøkur ár aftaná tað vildu amerikanarar vera fyrstur at vera á mánanum og tað eydnaðist í árinum 1969.
Sambandsríki Amerika og Sovjetsamveldið hevði størsta herin í heiminum, tað kalda kríggið var ikki nakað beinleiðis kríggj við hvønn annan, men meira politist, hernaðaætlanir, kjarnorkubombur og við rúmdaratøknum. Sovjet megnaði at senda ein fylgisvein í rúmdina, fylgisveinurin kallaðist “Sputnik”, og seinni var tann fyrsti maðurin sendur í rúmdina, og hann var eisini ein russari.
Aftaná seinna heimsbardaga byrjaði tað Kalda kríggið at byggja seg upp við at tann berlinski múrurin bleiv bygdur, harvið bleiv vestur og eystur deilt upp. Vesturheimurin var í helium betri fíggjarligt enn Eysturheimurin, men í Vesturheiminum kundi fólk verða gjørd sek fyri at verða kommunist, meðan í Eysturheiminum kundi fólk verða gjørd sek fyri at verða kapitalistar ella heimsveldisligur (imperialistur).
Løgtingið hevði samtykt at Føroyar skuldi haldast uttanfyri allar hernaðarsamgongur, men Føroyar vóru lýstar sum limur í NATO í 1952. Í 1958 gav Landsstýrið NATO loyvi at byggja á Sornfelli og eina Loran C støð á Eiði.


text:
Arábiskt mál
Arábiskt mál (arábiskt; الْعَرَبيّة, al-ʿarabiyyah ella bara عَرَبيْ ʿarabī), er í afroasiatiska málættin, semitiska greinin. Um 206.000.000 fólk tosa okkurt frábrigdi av arábiskum. Hóast standardarabiskt, sum er eitt tillagað frábrigdi av klassiskum arábiskum, er alment mál í arábiskum londum, eru tað vanliga bert fólk við góðari útbúgving, sum duga tað hampiliga væl. Koranin er skrivað á klassiskum arábiskum, sum er átrúnaðarligt mál hjá muslimum. Tað arábiska alfabetið hevur 28 bókstavir og skriftmálið verður skrivað frá høgru til vinstru. Arábiskar dialektir verða talaðar í Norðurafrika (frá Maghreb í Marokko til Egyptaland) og í Miðeystri (frá Palestina/Ísrael til Irak, og úr Sýria til Jemen). Maltesiskt er eisini ein arábisk dialekt.


text:
Alger
Alger (36° norðurbreidd, 3° eysturlongd) (arabiskt: الجزائر al-Jazā’ir, franskt: Alger), høvuðsstaðurin í Algeria í Norðurafrika, er størsti býur í Algeria og týdningarmesti havnabýur.
Muslimar úr Arábia grundaðu býin í 10. øld. Turkar tóku býin í 1518, og fraklendingar tóku hann frá turkum í 1830. Í 16. øld gjørdi mikli sjórænaraovastin Khair al-Din (føddur í 1478 – deyður 4. juli 1546), kendur undir navninum Barbarossa, Alger til høvuðsstøð sína. Alger var gitið fyri at vera miðdepil hjá sjórænarum. Eftir tað ríkaði býurin seg av handli og sjórænaravirksemi.
Í nýggjaru býlingunum fram við Algervík er byggisniðið týðiliga merkt av franskari ávirkan. Elsti býarparturin við smølum gøtum, moskum og marknaði er bygdur niðan eftir Shael-heyggi.


text:
World of Warcraft
World of Warcraft er eitt telduspæl, sum fyrigongur online á ambætarum. Har hittast fleiri milliónir fólk. Fleiri kennast heilt væl og fylgjast í ættum (klanum).
World of Warcraft hevur verið ein sonn peningamaskina hjá felagnum Blizzard. Yvir 10 milliónir brúkarar gjalda fyri at vera við í hesum spæli, sum verður spælt umvegis alnetið.
Tað skuldi upprunaliga vera ókeypis, men so varð ikki. T.e., at tey einans skuldu keypa fløguna, og so var frítt at spæla á alnetinum. Eftir kanningum á marknaðinum kom Blizzard fram til, at tað ikki loysti seg fíggjarliga at lata brúkarar spæla ókeypis.


text:
Høgni Hoydal
Høgni Karsten Hoydal (føddur 28. mars 1966 í Keypmannahavn) er føroyskur politikari. Foreldrini eru Gunvør og Kjartan Hoydal. Kona hansara er Hildur Hermansen, og tey eiga trý børn. Hann er útbúgvin í søgu og samskifti á lærda háskúlanum í Roskilde. Áðrenn hann gjørdist politikari starvaðist hann sum sjómaður, sum læraravikarur, og sum tíðindamaður í Sjónvarpi Føroya. Høgni Hoydal hevur givið út tvær bøkur um politisk viðurskifti. Onnur nevnist "Myten om Rigsfællesskabet", sum kom út á vári í 2000, og hin nevnist "Frælsi er ábyrgd", sum kom út stutt fyri jól sama ár.
Innihaldsyvirlit
Politisk lívsleið[rætta | rætta wikitekst]
Í 1998 varð hann valdur á ting fyri Tjóðveldisflokkin og gjørdist varaløgmaður og landsstýrismaður við ábyrgd av fullveldisætlanini, norðurlendskum samstarvi og lógarmálum. Seinni varð hann valdur til formann í Tjóðveldisflokkinum. 5. desember 2003 skrædnaði tásitandi samgonga og nýval varð útskrivað. Høgni varð afturvaldur á ting og gjørdist tá formaður í størsta flokki í andstøðu.
- 1998 - Fyrstu ferð valdur á ting, og hevur síðan tá og til 5. desember 2003 verið landsstýrismaður í lógamálum v.m og varaløgmaður.
- 2001 - Valdur í Fólkatingið, men Tórbjørn Jacobsen røkti hetta starv, meðan Høgni var landsstýrismaður.
- 2002 - Afturvaldur á ting á valinum 30. apríl.
- 2004 - Afturvaldur á ting á valinum 20. januar.
- 2005 - Afturvaldur á Fólkating.
- 2007 - Afturvaldur á Fólkating 13. november.
- 2011 - Afturvaldur á Føroya Løgting 29. oktober.[1]
Útgivið[rætta | rætta wikitekst]
- 1995 - Håb i krise (Vón í kreppu) saman við Michael Haldrup.
- 2000 - Myten om rigsfællesskabet (Mýtan um ríkisfelagsskapin).
- 2000 - Frælsi er ábyrgd.


text:
Gosfjøll
Gosfjøll, sum ikki hava goyst í søguligari tíð, eru óvirkin, men hini eru virkin. Undir gosfjøllum eru grótbræðingar (magma, 1000 °C). Trýstið er ofta stórt í bræðingunum, og tær kunnu bróta sær veg upp ígjøgnum jarðarskorpuna og goysa. Oman á jørðini nevnist grótbræðingin lava. Men annað enn lava vellir og goysir upp - loftsløg, viksteinur og stórir steinklumpar. Gosopið er sum kókandi pottur, og lava verður sprænd høgt upp í loft. Gløðandi bræðingin streymar í eldáum oman líðina. Lavan er sera heit, 1000 °C, sum er nóg heitt at bræða t.d. stál. Fólk, sum búgva nær gosfjøllum, sita ikki fulltrygg. Tað hava tey sannað á Heimaoy í Íslandi og manga aðrastaðni. Ofta fara gosfjøll at goysa púra óvarandi, og gløðandi grótbræðing leggur alt oman líðina oyðið. Gos verður, tí gløðandi grótbræðing niðri í jørðini brýtur sær leið gjøgnum sprungur í jarðarskorpuni. Hesar rivur eru m.a. ímillum meginlandapláturnar, til dømis í Íslandi og í londunum við eldkringin í Kyrrahavi. Gosfjøll eru eisini á havbotninum, og tey kunnu gera ovurstórar skaðaaldur, tsunami nevndar. Fleiri enn 850 virkin gosfjøll eru.


text:
4. januar
4. januar er dagur 4 í árinum í gregorianska kalendaranum. 361 dagar eru eftir av árinum (362 dagar um skotár er).
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1896 - Utah varð innlima í USA.
- 2014 - Stór leiting varð sett í verk á sjónum við eystaru síðu av Eysturoynni og aðrar staðir har um leiðir, fyri at finna líkið av 20 ára gamla Rana í Billustovu úr Oyndarfirði, sum hvarv eftir eina ferðsluvanlukku hin 28. desember 2013. Tað vóru sjálvboðin, ið tóku stig til leitingina. Roknað var við, at Rani var við í bilinum sum fór útav vegnum og koyrdi í Rættargjógv við Oyndarfjørð. Almennu bjargingarmyndugleikar úr Føroyum luttóku eisini í stóru leitingini. Leitingin gav eisini úrslit. Eitt lík varð funnið í Rættargjógv og leitingin helt tí uppat. Umleið 100 bátar luttóku og umleið 400 fólk.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1977 - Teitur Lassen
- 1785 - Jacob Grimm (annar av Grimm brøðrunum)


text:
Roysningur
Roysningur ella rosshvalur (norrønt hrosshvalr), heldur til norðuri í kalda Íshavinum. Brimlarnir verða meira enn 3 m. langir, opnurnar heldur minni. Roysningur heldur mest til í rúmum sjógvi. Húðin er 2,5 cm. tjúkk, og undir húðini er tjúkt spik. Roysningur hevur sterkar og langar høggtenn. Tær vaksa so leingi, kópurin livir, og kunnu gerast meira enn 50 cm. langar. Høggtenninar eru tekin um støðuna hjá kallroysningunum, tí hann við størstu tonnunum er vanliga oddadjórið í flokkinum. Við tonnunum kunnu teir taka seg upp á ísin ella grópa á botninum eftir maðkum, skeljadjórum og sniglum. Opnan leggur ein hvølp uppi á land annaðhvørt ár, og hann heldur seg at mammuni tvey tey fyrstu árini. Roysningar verða eini 40 ára gamlir. Hendingaferð hevur roysningur verið at sæð undir Føroyum.


text:
30. oktober
30. oktober er dagur 303 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 304 um skotár er). 62 eru dagar eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1973 Brúgvin um Streymin verður tikin alment í nýtslu
- 2013 - Norðurlandaráðið hevði stóra gallaveitslu í Operahúsinum í Noregi, har virðislønir vóru lætnar: Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins, Umhvørvisvirðisløn Norðurlandaráðsins, Tónleikavirðisløn norðurlandaráðsins og Filmvirðisløn Norðurlandaráðsins og tann nýggja virðislønin: Barna- og Ungdómsbókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins. Fýra føroyingar vóru tilnevndir: Jóanes Nielsen, Eivør Pálsdóttir, Marjun Syderbø Kjelnæs og fyri Ísland var føroyska Rakel Helmsdal tilnevnd saman við íslendsku Áslaug Jónsdóttir og svenska Kalle Güettler. Ongin av føroyingunum vann nakra heiðursløn á hesum sinni.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1941 Oddvør Johansen, rithøvundur og organistur


text:
Rastafarilæran
Rastafarilæran tók seg upp ímillum tey fátæku í Kingston í Jamaika í 1930-árunum. Tey, ið taka undir við hesari læru, halda, at Haile Selassie (1892-1975), sum var keisari í Etiopia, var ein gudur. Tey trúgva eisini, at Gud (Jah) skal føra tey aftur til Etiopia, hitt lovaða landið. Ras Tafari (Haile Selassie) ráddi í Etiopia tey árini, óteljandi afrikonsk fólkasløg vórðu kúgað um allan heim. Hjá mongum menniskjum í Karibia gjørdist hann ímynd um betri kor. Tey blandaðu saman frásøgur úr Bíbliuni og ynski og dreymar sínar og hildu, at svarta ættarslagið var útvalt fólk, ið hevði tolt nógv, men at Haile Selassie nú skuldi bjarga teimum og føra tey heim aftur til eitt betri lív í Afrika. Tey nevndu seg rastafarianar, eftir honum. Síðan í 1970-árunum er reggaetónleikurin, sprottin úr rastafarilæruni, farin um allan heim. Rastafarianar eta vanliga ikki svínakjøt, eru ímóti harðskapi og ganga við síðum flættum. Klæði teirra eru mest grøn, gul og reyð, ið eru litirnir í tjóðarmerki Etiopia.


text:
Bakteria
Ein bakteria er ein einkyknað mikroskopisk lívvera. Bakteriur hoyra til prokaryotar verur og hava sostatt ongan kyknukjarna. Menniskjakroppurin hevur umleið tíggju ferðir fleiri bakteriukyknur enn menniskjakyknur í sær, serliga á húðini og í maga-tarm-kanalini. Tað finnast bæði óhættisligar og sjúkuelvandi (patogenar) bakteriur. Menniskju verða javnan smittað við sjúkuelvandi bakterium, men hetta er tíbetur lætt at viðgera, tí bakteriur kunnu vanliga drepast við antibiotika. Tað er tó vorðið alt meira vanligt, at bakteriur gerast antiobiotika-mótstøðuførar. Hetta kemst ivaleyst av, at menniskjan hevur ovurnýtt antiobiotiskan heilivág.
Innihaldsyvirlit
Skap[rætta | rætta wikitekst]
Bakteriur eru umleið tíggju ferðir minni enn eukaryotar kyknur og eru vanliga 0,5-5 mikrometrar til støddar. Tær kunnu hava ymisk skøp, t.d. rundar (coccus), avlangar (rod), S-formaðar (spirillum), snúraðar (spirochete) og tráðformaðar (filament).
Flokking[rætta | rætta wikitekst]
Bakteriur kunnu bólkast eftir samanseting av kyknuveggi í grampositivar og gramnegativar bakteriur. Tá man viðger bakteriur við Gram-liting gerast grampositivar bakteriur violettar og gramnegativar reyðar.
Nakrar ættir av grampositivum bakterium:
Actinomyces, Bacillus, Clostridium, Corynebacterium, Enterococcus, Lactobacillus, Listeria, Micrococcus, Mycobacterium, Staphylococcus, Streptococcus og Streptomyces.
Nakrar ættir av gramnegativum bakterium:
Enterobacter, Escherichia, Helicobacter, Hemophilus, Klebsiella, Legionella, Neisseria, Proteus, Pseudomonas, Salmonella, Shigella og Vibrio.
Eitur[rætta | rætta wikitekst]
Bakteriur kunnu hava trý ymisk sløg av eitur:
- Exoeitur eru eitrandi proteinir, sum bakterian letur úr sær, meðan hon veksur. Eitrið kann ferðast frá infektiónsstaðnum og gera skaða aðrastaðni í kroppinum. Exoeitur eru ofta kraftmikil sum t.d. eitrini hjá Clostridium tetani (bakterian ið elvir til stívkrampa), Clostridium botulinum (bakterian ið elvir til botulismu) og Corynebacterium diphteriae (bakterian ið elvir til difteritis).
Exoeitur kunnu býtast í tríggjar bólkar: Cytolytisk, AB-eitur og superantigenir.
- Enteroeitur eru exoeitur, sum virka í tunntarminum, har tey elva til, at veska verður úrskild, sum elvir til spýggju og diaré. Nøkur dømi um bakteriur við enteroeitrum eru Salmonella enteriditis, Vibrio cholerae og Escherichia coli.
- Endoeitur eru lipopolysaccharidir í uttara vegginum hjá gramnegativum bakterium og verða leyslatin, tá bakterian doyr (lyserar). Endoeitur eru ikki so kraftmikil sum exoeitur, men elva ofta til fepur, spýggju og diaré. Dømi um bakteriuættir við endoeitur eru Salmonella, Escherichia og Shigella.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Michael T. Madigan, John M. Martinko, Brock Biology of Microorganisms, 11th Edition, 2006, Pearson Prentice Hall.


text:
Mississippi
Mississippi (enskt: State of Mississippi) er lutstatur í Sambandsríki Amerika við umleið 2,9 mió. íbúgvar. Jackson er høvuðsstaðurin og størsti býurin. Í norðri hevur hann mark við Tennessee, í eystri við Alabama, í suðri og vestri við Louisiana, og í vestri við Arkansas. Í suðri liggur Meksikoflógva. Í 1790 bleiv Mississippi lutstatur í USA. Eyknevni hansara er Magnoliastaturin (enskt: The Magnolia State). Magnolia er eitt slag av kjarri.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fyrstu evropeisku niðursetumenninir í Mississippi gróvu í analoysi út mest sum allar gravheyggjar í Mississippi og beindu fyri týdningarmiklum prógvum, sum søgdu frá hvat var í teimum, og hvussu teir vórðu gjørdir.


text:
London
London er høvuðsstaður Stóra Bretlands, og hevur umleið 8 308 000 íbúgvar. Rómverjar bygdu London í 43 e.Kr.f. Stívliga 7,5 milliónir fólk búgva í býnum, sum er ein av teimum størstu í Evropa. Høvuðsstaðurin er ein av fíggjarligu og mentanarligu miðdeplunum í heiminum og er væl umtóktur ferðamannabýur. Hvørt ár koma fleiri milliónir fólk til London og fara til dømis í sjónleikarhús, á søvn og at síggja søguligar bygningar.
Ikki í nøkrum stórbýi í heiminum er so stórur gjaldoyrahandil sum í London. Í City of London ella "Square Mile", sum miðbýurin eisini verður nevndur, eru fleiri enn 500 bankar, og London er ein av fíggjarmiðdeplum heimsins. Atvoldin er lutvíst tann, at Stóra Bretland áður var heimsveldi, men meiri er, at London liggur væl fyri - mitt ímillum New York City í USA og Tokyo í Japan, sum eru hinir stóru fíggjarmiðdeplarnir í heiminum. Eisini hava teir vunnið sær serkunnleika, ið er bygdur upp, sum árini eru liðin.
Nógv fólk úr øllum heiminum flyta til Bretska høvuðsstaðin í styttri ella longri tíðarskeið. Av tí at fólkatalið er so høgt, kann tað vera torført at fáa nakað at búgva í fyri ein hóskandi kostnað, og sum samstundis hevur góðar hentleikar og er væl hildið.
Mong máttmikil fleiritjóðafeløg hava høvuðsskrivstovu í London.
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]


text:
Fámjin
Fámjin liggur mitt á vestursíðuni á Suðuroynni, sum mest sum øll er høg og brøtt og ring at koma til. Einans heilt fáar bygdir eru at finna her. Norðan- og vestanfyri er bakkin høgur og brattur undir Gluggunum (610 m), hægsta fjalli í Suðuroy, har markið er móti Froðbiar sókn. Millum Laðafelli og Borgarknapp er markið móti Hovi, og víðari úr hesum vakra tindi yvir Borgina og Glopprók í Gásadalsgjógv er markið móti Vági. Sunnan fyri bygdina er bakkin eisini høgur. Gjøgnum tann breiða dalin, ið er umgivin av kambum, tindum og botnum, rennur Áin Mikla. Fleiri smá vøtn eru við ánna. Á hjallanum norðanfyri bygdina er tað stóra Kirkjuvatn. Hóast einki sethús er í gerð í bygdini, so hevur fólkatalið seinastu 30 árini ligið støðugt omanfyri 100. Seinasta uppgerðin frá Hagstovuni í februar 2014 vísir, at 106 fólk búgva í Fámjin,[1] og er tað lægsta fólkatalið síðani 1985. Tá fólkatalið í Fámjins kommunu, sum bert snýr seg um hesa einu bygdina, var uppá tað mesta vóru 135 skrásett her. Hetta var í 1993, men síðani er talið minkað javnt og samt.
Tvørtur um ta breiðu víkina, har bygdin liggur í fleiri býlingum, er eitt sandriv, ið verjir móti tí opna havinum. Ein siglingarrenna er opin í rivinum. Inni í pollinum er kyrt, sum í eini havn, og hagar reka teir grind. Fámjin er grindavág. 24 merkur í jørð eru í Fámjin, av teimum 2 merkur og 5 gyllin kongs. Hagarnir eru Botnur, Múlhagi, Rókhagi, Fjallið Mikla, Miðhagi (deildur í Sunnara og Norðara part), Hamrahagi og Fløtan. Í Fámjin var smoltstøð, hon lat aftur í 2003. Nú er sparkivøllur á staðnum, har sum kørini hjá smoltstøðini stóðu. Í 2006 vann Fámjin heiðurin sum best røkta bygd, umframt best røkta strandarlinja. Aftur í 2010 vann Fámjin heiðurin at vera best røkta bygd. Fámjin er ein av føroysku bygdunum, sum fyrstu ferð verður nevnd í Hundabrævinum, sum varð skrivað einaferð í tíðarskeiðnum 1350 - 1400.[2]
[rætta | rætta wikitekst]
Navnið Fámjin er sjáldsamt, og torført er hjá málfrøðingum at týða, hvønn uppruna tað hevur. Men gomul søgn sigur, at bygdin fyrr æt Vesturvík, men tað finnist ongin skrivlig kelda, ið nevnir Fámjin fyri Vesturvík. So hendi tað, at maður í bygdini og sonur hansara fingu fatur á tveimum konufólkum av einum fronskum skipi, ið lá uttanfyri. Tá ið skipsmenninir sóu, at teir róðu til lands við teimum, fóru teir at rópa:
- femme mien, femme mien!
Soleiðis skuldi bygdin broyta navn. Brim kom og skipið sigldi burtur. Feðgarnir tóku sær hesar báðar til konu. Mangir sterkir avrekskappar sigast at vera komnir undan teimum.
Best hugsandi er at navnið hevur okkurt við "fóm" (skúm) at gera, tí oftani er sera nógvur skúmur í mølini tá ið brim er og tað samstundis er nógvur gróður í sjónum.
Kirkjan[rætta | rætta wikitekst]
Fámjins kirkja er bygd í 1876, hon er úr gróti, hvítkálkað og takt við fløgugróti. í kirkjuni hongur tað fyrsta føroyska flaggið, Merkið, sum Jens Olivur Lisberg (1896-1920) úr Fámjin gjørdi í 1919 saman við Janusi Øssurssyni og Paula Dahl. Merkið veittraði fyrstu ferð í Føroyum hin 22. juni 1919, møguliga í samband við eitt brúdleyp í familjuni hjá Jens Olivur. Hann liggur grivin í kirjugarðinum við kirkjuna í Fámjin. Í forkirkjuni stendur ein rúnasteinur, funnin í kirkjugarðinum, óivað gravsteinur. Kirkjan undan hesari varð bygd í 1826, í miðøld skal hava verið bønhús í Fámjin.
Best røkta bygd[rætta | rætta wikitekst]
Fámjin hevur tvær ferðir fingið heiðurin "Best røkta bygd". Umhvørvisátakið er afturvendandi tiltak, sum Umhvørvisstovan, Visit Faroe Islands, Agenda 21 Stovan og Føroya Náttúru- og Umhvørvisverndarfelag skipa fyri í felag. Fámjin vann heiðurin í 2006[3] og aftur í 2010.[4]
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
-
-
-
-
Sunnanfyri Fámjin. Vestursíðan av Suðuroynni frá Fámjin norður til Bergstanga sæst á myndini. Fjøllini Knúkin, Herðablaðið, Gluggarnir, Tindur og Prestfjall síggjast eisini.
-
-
-
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- Faroestamps.fo: Fámjin (kelda)
- Folkakirkjan.fo: Fámjins kirkja
- Fámjin á www.faroeislands.dk
- Myndir úr Fámjin á Flickr


text:
Koranin
Koranin (arábiskt القرآن al-qur'ān, ið merkir "upplesturin" (resitatiónin)), er heilaga skriftin hjá muslimum. Muslimar, ið eru tey, ið trúgva á islam, lesa bara teirra heilagu bók á tí málinum, hon upprunaliga varð skrivað á - arábiskum. Muslimar trúgva nevnliga, at Koranin er skrivað beinleiðis av Guði, og tí kann hon ikki týðast, tí so oyðilegst boðskapurin. Júst hetta hevur í nógv ár steðgað muslimum í at týða bókina.
Útvortis ávísingar[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


text:
13. – 15. mars fara U17 kvinnulandsliðini hjá Russlandi, Kekkia, Íslandi og Føroyum at leika EM-undandystir í Høllini á Hálsi. [les meira…]
Ongir dómarar møttu til hvonn dystin í Vági millum VB og VÍF. Orsøkin er ein misskiljing millum dómaraparið og skrivaran hjá dómaranevndini. Dómarar vóru klárir at fara suður við tyrluni, men feløgini ynsktu ikki at leika dystin undir órógvaðu umstøðunum og samdust, í samráð við HSF, um at útseta dystin.
HSF-venjaraútbúgvingin, sum varð sett á stovn í fjør, verður nú tikin upp aftur.
Skráin er henda:
Leygardagin 7. mars – Grundskeið 1 á Eiði
Leygardag 21. mars – Grundskeið 2 í Kollafirði
Leygardag 18. apríl – Valskeið í Hoyvík
Týsdag 21. apríl – Valskeið – Málmansvenjing í Hoyvík
Undirvísarar verða Birgir Hansen, Kári Nielsen og Dia Midjord. Samskipari av venjaraútbúgvingini er Jón Kragesteen. [les meira…]
Liðið, sum skal umboða Føroyar í EM undankappingardystunum fyri U17 kvinnulandslið, sum verður í Føroyum í døgunum 13. til 15. mars, er úttikið. [les meira…]
Í eina tíð hava HSF og HSÍ, sum er íslendska hondbóltssambandið, arbeitt við einum hugskoti at skipa fyri árligum ungdómslandsdystum landanna millum. Hugsanin er, at dystirnir annaðhvørt ár skulu verða í Føroyum og annaðhvørt ár í Íslandi. Avtalað er at hittast fyrstu ferð í Íslandi í døgunum 15. til 18. mei í ár. [les meira…]
Í flottum rammum og sera litføgrum áskoðarum, vóru vit í dag vitni til tveir sera spennandi og góðar steypafinalur. [les meira…]
Føroyska U21-landsliðið spældi upp ímóti Serbia í 40 minuttir. Tá var støðan 17-15 til Serbar. Føroyska liðið arbeiddi eins og í gjár móti grikkum sera hart í verjuni. Hetta byrjaði at merkja liðið eftir 40 minuttir, tí bakketan hjá føroyingum kláraði ikki at halda stóru og sterku serbunum meira. Endaliga úrslitið gjørdist 34-21, eftir 14-10 í hálvleikinum til serbar. [les meira…]
Føroyska U21-landsliðið spældi ein rimmar dyst í Nea Kios í Grikkalandi í kvøld. Endaliga úrslitið gjørdist 21-21 eftir 8-7 til grikkar í hálvleikinum. Setti tú pening á Føroyar fekst tú sambært veddingarfyritøkum peningin 22 ferðir aftur. Setti tú peningin á Grikkaland fekst tú peningin 1,001 ferðir aftur. Grikkar vóru sostatt mettir sum stórfavorittar. [les meira…]
Ítróttadómstólurin hjá ÍSF hevur gjørt úrskurð í málinum um ólógliga leikaran hjá Kyndli í Atlantic Airways dystinum A101 millum Kyndil og Team Klaksvík. Ítróttadómstólurin staðfesti avgerðina hjá dómsnevndini hjá HSF. Málið er hervið endaliga avgreitt og Kyndil tapir hervið dystin. Les úrskurðin her: Úrskurður Ítróttadómstólsins viðvíkjandi kæru at dysti A101 millum Kyndil og Team Klaksvík


text:
Vercelli
Vercelli (piemonesiskt mál:Versèj) er ein býur og kommuna í Italia. Í Vercelli búgva umleið 46.393 fólk (2012). Býurin liggur í Piemont í Norðuritalia. Vercelli er ein av elstu býunum í Norðuritalia. Sambært flestu søguligum keldum, so varð býurin stovnaður umleið ár 600 á.Kr. Býurin liggur við ánna Sesia á slættanum frá ánni Po, millum Milano og Torino.
Málini ið verða tosað í Vercelli eru italskt og piemonesiskt. Tann piemonesiska dialektin ið verður tosað í býnum verður rópt Varsleis.
Heimsins fyrsta fróðskaparsetur (universitet), ið var sett á stovn fyri almennar pengar, varð stovnað í Vercelli í 1228, men lat aftur í 1372. Í dag er ein lærdur háskúli har við deildum fyri bókmentum og filosofi, lærdi háskúlin er ein partur av Università del Piemonte Orientale. Harumframt er eisini ein fjarlestardepil, sum er ein partur av Politecnico di Torino.
Veðurlag[rætta | rætta wikitekst]
Vercelli hevur kaldar vetrar við mjørka, har meðalhitin liggur um 0.4 °C í januar, meðan hitin um summarið liggur um 23.45 °C í juli. Tað regnar mest um varið og um heystið. Torusláttur er mest vanligur um summarið.


text:
Olsen
Olsen er eitt norðurlendskt eftirnavn, tað er 4. vanligasta eftirnavnið í Føroyum.
Innihaldsyvirlit
Kend fólk sum eita Olsen:[rætta | rætta wikitekst]
Føroyingar[rætta | rætta wikitekst]
- Annika Olsen, politikari.
- Alfred Olsen, politikari.
- Brandur Olsen, fótbóltsleikari
- Jensina Olsen, songkvinna og sjónleikarinna.
- Katrin Olsen, ítrottakvinna.
- Vígdis Hentze Olsen, dansari.
Danir[rætta | rætta wikitekst]
- Olsen Brothers (Brødrene Olsen, brøðurnir Niels (Noller) og Jørgen Olsen, tónleikaduo úr Danmark.
- Erling Olsen, politikari.
- Lars Olsen, fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikari
Norðmenn[rætta | rætta wikitekst]
- Gunn Olsen, politikari.
Amerikanarar[rætta | rætta wikitekst]
- Ashley Olsen, sjónleikarinna.
- Mary-Kate Olsen, sjónleikarinna.


text:
Hangul
Hangul (eisini skrivað Hangeul, 한글) er tann almenna skrivliga skipanin í Suður- og Norðurkorea og verður eisini óalment brúkt í Sulawesi. Hangul bleiv grundlagt í ár 1446 av Sejong tí Stóra.
Tá ið Hangul verður skrivað, vera bókstavarnir koyrdir í bólkar, heldur enn skrivaðir einstakliga. tildømis 한 han, sum er gjørt av ㅎ h, ㅏ a og ㄴ n, og 글 gul, sum er gjørt av ㄱ g, ㅡ u og ㄹl, saman vera tey 한글 Hangul.
9. oktobur er Hangul dagur í Suðurkorea og 15. januar er Hangul dagur í Norðurkorea.
Innihaldsyvirlit
Hjáljóð[rætta | rætta wikitekst]
Sjálvljóð[rætta | rætta wikitekst]
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Hangul bleiv grundlagt av Sejong tí Stóra seint í desembur 1443 og var liðugt 9. oktobur 1446. Hangul varð fyrst greitt frá í einum skjali frá ár 1446. Skjalið var kallað Hunmin Jeongeum (훈민정음 "Tað rætta ljóðið fólksins") og bókstavaraðið (Hangul) var uppkallað eftir hesum skjali.
Hangul (한글) varð grundlagt fyri at øll fólk kundu læra at skriva tað, tí tað var hildið at Hanja (漢字) var ov ringt at skriva.


text:
Tú alfagra land mítt
Tú alfagra land mítt (Du mit meget fager land) er Færøernes nationalmelodi.
Det menes at teksten er skrevet den 1. februar 1906 af folkehøjskolelærer Símun av Skarði (1872-1942). Melodien er skrevet i 1907 af violinisten Petur Alberg (1885-1940).
Tú alfagra land mítt, mín dýrasta ogn! á vetri so randhvítt, á sumri við logn, tú tekur meg at tær so tætt í tín favn. Tit oyggjar so mætar, Gud signi tað navn, sum menn tykkum góvu, tá teir tykkum sóu. Ja, Gud signi Føroyar, mítt land!
Hin roðin, sum skínur á sumri í líð, hin ódnin sum tínir mangt lív vetrartíð, og myrkrið, sum fjalir mær bjartasta mál, og ljósið, sum spælir mær sigur í sál: alt streingir, ið tóna, sum vága og vóna, at eg verji Føroyar, mítt land.
Eg nígi tí niður í bøn til tín, Gud: Hin heilagi friður mær falli í lut! Lat sál mína tváa sær í tíni dýrd! So torir hon vága av Gudi væl skírd - at bera tað merkið, sum eyðkennir verkið, ið varðveitir Føroyar, mítt land!


text:
Pre-order CD ORKA - Leipzig
Fløgan kemur út 13 juni, men longu nú er møguleiki fyri pre-order av CD Leipzig
Løgini
á nýggju útgávuni eru tikin upp runt í heiminum. Helvtin av
upptøkurnum eru gjørdar í eini gamlari kykmyndahøll, UT
Connewitz, eitt høli frá tíðini fyri seinna veraldarbardaga, mitt
í Leipzig í Týsklandi. Eisini er tikið upp í París, New York,
eini lítlari kirkju í Sibrandahûs í Hollandi, á einum báti í
Hong Kong og á eini tokstøð í Bombay. Upptøkurnar blivu lagdar
til rættis í upptøkuhøli í London, meðan ljóðblandað varð í
Støkumørk, Innan Glyvur.
Á LEIPZIG verða
eyðkendu ORKA ljóðførini og døkka ljóðmyndin blandað saman
við UK Bass og LA Beat, og omaná verða lagdar ísandi
Norðuratlants røddir. Hesa samanrenning kallar ORKA fyri Club Gaze.
Samanborið við annan tónleik ljóðar hetta sum J DILLA´s,
DONUTS, um tað varð framleitt av BURIAL, við
norðurlendska melodiska viðkvæminum hjá
SIGUR RÓS, og framborið av FAUST.
Tá ið
ORKA varð sett á stovn í 2006 blivu ljóðførini bygd á einum
bóndagarði Innan Glyvur. Síðani tá hevur ORKA havt konsertir og
spælt á festivalum um allan heim og samstarvað við kend nøvn so
sum YANN TIERSEN, LV [HYPERDUB], OKTOPUS [DÄLEK], GRETA SVABO BECH,
EIVØR og TEITUR.


text:
Marquesasoyggjar
Marquesasoyggjar (franskt: Îles Marquises ella Archipel des Marquises, marquesiskt: Te Henua Kenana ella Te Fenua `Enata) eru oyggjabólkur í Franska Polynesia í Kyrrahavinum. Marquesasoyggjar hevur bara umleið 8600 íbúgvar.
Fyrstu fólk, ið settu seg niður á Marquesasoyggjum fluttu av Sámoa um 100 f. Kr. Tá livdu tey mest av fiski, skjaldbøku og sjófugli; sum árini liðu, fóru tey eisini at dyrka jørðina. Tey bygdu sær hús á grótpallum og dyrkaðu gudar sínar í templum tætt við húsini. Marquesasoyggjar vóru fyrstu oyggjar í Polynesia, sum evropear granskaðu. Í 1567 fór spanski rannsóknarfarin Alvaro de Mendãna (1542 - oktober 1595) úr Callao í Peru í Suðuramerika at leita eftir oyggjum í Kyrrahavi. Árið eftir kom hann til Sálomonsoyggjar. Hann ætlaði at gera aðrar rannsóknarferðir og fáa fólk við sær at búseta seg á oyggjum í Kyrrahavi, tí fór hann aftur til Amerika at búgva seg út til eina rannsóknarferð afturat. Í apríl 1595 fór hann umsíðir av stað við um 380 monnum og konum innanborða. Loðsur á ferðini var portugisiski sjófarin Pedro Fernandez de Quiros (1563 - 1615). Í juli komu tey til Marquesasoyggjar, har komu tey í bardaga við tey innføddu og drupu mong teirra. So var hildið fram, og á ferðini vestureftir leitaði Mendaña til fánýtis eftir Sálomonsoyggjum, men fann tær ikki og kom at enda til Santa Cruz. Ætlanir Mendañas miseydnaðust, og áðrenn árið var úti, doyði hann og mangir skipsfelagar hansara av hitasótt.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


text:
Hans Jákupsson Debes
Hans Jákupsson Debes (1723-1769) var løgmaður í Føroyum 1755-1769. Hann var bóndasonur, ættaður av Oyri, borin í heim í 1723. Hann las í ungdómsárum við lærda háskúlan í Keypmannahavn og gjørdist løgmaður Føroya í 1755. Eftir hann eru tvey rit um føroysk viðurskifti: "Beskrivelse over Agerdyrkningen paa Færøerne" (1763) og "Kort underretning om Indbyggernes Handelsmaade paa Færøe" (1766). Aftast í hesi bók finna vit eina lítla yrking, "En enkemands Nattetanker ved sin Hustrues Grav", yrkt, tá kona hansara var deyð í barsilssong. Sjálvur doyði Debes í 1769.
Gilli | Sjúrður | Símun | Dagfinnur Halvdanarson | Haraldur Kálvsson | Roald | Jørundur Skógdrívsson | Tórmóður Sigurðsson | Andras Guttormsson | Guttormur Andrasson | Jógvan Heinason | Ísak Guttormsson | Pætur Jákupsson | Tummas Símunarson | Zakarias Tormóðsson | Jógvan Justinusson | Jógvan Poulsen | Balzer Jacobsen | Jógvan Poulsen | Jákup Jógvansson | Jóhan Hendrik Weyhe | Sámal Pætursson Lamhauge | Hans Jákupsson Debes | Thorkild Fjeldsted | Jacob Hveding | Johan Michael Lund | Jørgen Frantz Hammershaimb


text:
Poul Nyrup Rasmussen
Poul Oluf Nyrup Rasmussen (føddur 15. juni 1943 í Esbjerg) er danskur politikari. Hann var forsætisráðharri í Danmark í tíðarskeiðnum 25. januar 1993 til 27. november 2001. Hann varð limur í Europa-Parlamentinum í tíðarskeiðnum 2004-09. Hann var formaður fyri danska Javnaðarflokkin (Socialdemokratiet) 1992 - 2002. Áðrenn tað var hann næstformaður fyri flokkin 1987 - 2002. Poul Nyrup varð útbúgvin Cand.polit frá Lærda Háskúlanum í Keypmannahavn (Københavns Universitet) í 1971. Hann var fólkatingslimur fyri Sosialdemokratarnir umboðandi valdømið Ringkøbings Amtskreds frá 10. mai 1988 til 2004.
Privat[rætta | rætta wikitekst]
Poul Nyrup Rasmussen er sonur Oluf Nyrup Rasmussen, sum var arbeiðsmaður, og Vera Nyrup Rasmussen, sum var vaskikona. Í 1966 gistist hann við Helle Mollerup.[1] Tey fingu dóttrina Signe (fødd 1969) sum tók lívið av sær í august 1993, eftir at hava verið psykisk sjúk eina tíð. Poul Nyrup og Helle Mollerup blivu skild í 1976. Í 1994 bleiv hann giftur við tí radikala politikaranum Lone Dybkjær.


text:
Fløgg
Flagg umboðar tjóð ella fólk. Eitt flagg er flaggdúkur, har ávíst mynstur og ávísir litir eru. Altíð hava fløgg í øllum møguligum litum havt serstakan týdning. Fleiri millumtjóða samgongur hava eisini egið flagg, til dømis Reyði Krossur ella ST. Fløgg hava stóran týdning í ófriðartíðum. Heryvirmaðurin fyri hvørjari herdeild hevði altíð ein merkismann sær við lið, so hermenninir kundu síggja hvørja leið, teir skuldu halda. At taka flagg fíggindans merkti næstan altíð at vinna sigur. Teir vundu altíð egið flagg á stong uppi yvir fíggindans flaggi, tá ið teir høvdu tikið skip ella skansa hansara. At flagga við hvítum flaggi í kríggi merkir, at tú gevur teg undir, at flagga lágt merkir, at tú heiðrar tann, ið deyður er.
Av 196 sjálvstøðum londum í heiminum hava 64 lond eitt átrúnaðarligt súmbol á flagginum. Tað er PEW-granskingarstovnurin sum hevur í 2014 hugt nærri eftir súmbolunum sum hesi fløggini hava.[1] Sigast skal at stovnurin ikki hevur tikið øll fløgg við, millum annað eru tey fýra norðurlendsku hjá Álandi, Sámalandi, Grønlandi og Føroyum ikki við. Men av teimum 196 londunum sum eru við í kanningini, so hava 64 fløgg eitt átrúnaðarligt súmbol. Av hesum 64 londunum hava umleið helmingurin (48 prosent) eitt kristið súmbol, meðan ein triðingur (33 prosent) hava eitt islamskt súmbol. Tað merkir at tvær tær størstu átrúnaðirnar hava 81 prosent av fløggunum sum hava átrúnaðarlig súmbol á fløggunum. Kristin súmbol eru á 31 av fløggunum sum eru úr Evropa, Asia, Amerika og Kyrrahavslondunum. Nøkur fløgg innanfyri Commonwealth hava Union Jack við sínum krossi sum ein part av egnum flaggi. Islamsk súmbol eru á 21 fløggum í norðara parti av Afrika, Asia og í Miðeystri. Súmbol frá buddismuni og hinduismuni eru at finna á fimm fløggum. Trý av fløggunum hava súmbol frá báðum átrúnaðunum. Ísrael er einasta landið sum brúkar jødisk súmbol á sínum flaggi. Seks lond hava átrúnaðarlig súmbol sum stava frá øðrum religiónum.
Føroyska flaggið[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Merkið
Okkara flagg, Merkið, er millum heimsins yngstu. Tað fekk gildi 25. apríl í 1940, tá ið enska stjórnin viðurkendi tað.
Til 1940 var Dannebrog almenna flagg føroyinga. Men tá ið týskarar høvdu hersett Danmark, og onglendingar Føroyar, var einki samband millum londini, og teir sameindu vildu ikki, at vit skuldu brúka danska flaggið, men tað føroyska, sum Jens Oliver Lisberg hevði teknað í 1919. I bæði 1920- og 1930-árunum var mangan hart stríð í Føroyum millum sjálvstýrissinnaðar føroyingar og danskar myndugleikar um Merkið.
Flaggað verður ymiskar hátíðardagar, til dømis ólavsøkudag, 1. jóladag, nýggjársdag, 1. páskadag, flaggdagin, arbeiðaradagin o.a. langafríggjadag og minningardag teirra sjólatnu verður flaggað lágt. Í álmanakkanum er yvirlit yvir almennar flaggdagar.


text:
Luksemborg
Luksemburg er eitt land í Evropa. Høvuðsstaður er Luxembourg. Har eru nógv ídnaðarvirkir, og har hevur høvuðsumsitingarráðið fyri felagsmarknaðin sæti. Luksemburg hevur mark við Belgia, Frakland og Týskland.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Hetta lítla landið hevur í øldir verið miðdepil í Evropa. Væl vardar borgir og víggirdir býir, bygd at verja seg fyri herdeildum, ið fóru ígjøgnum landið, eru at síggja víða um.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Málið er týskt og franskt, og landið er eitt hertugadømi.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Innibyrgt ímillum Týskland, Frakland og Belgia er lítla stórhertugadømið Luksemburg. Luksemburg er eitt av minstu londunum í Evropa, men eisini eitt av teimum vakrastu. Tað mesta av landinum er fjallalendi, og ofta eru fjøllini skógvaksin. Í teimum djúpu dølunum renna fleiri rættiliga stórar áir. Stórir partar av Luksemburg eru í Ardennufjøllum; landslagið har er heyggjut og skógvaksið.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Landið er eitt hitt ríkasta í Evropa og gitið sum altjóða fíggjarmiðdepil og skattaparadís. Meginparturin av inntøkunum eru frá tungídnaðinum og tænastuvinnuni. Hóast landið er lítið, hevur tað stóran leiklut í ES, tí at ES-dómstólurin og aðrar ES-skrivstovur eru har. Ferðavinnan veksur støðugt, tí at mong fólk vilja fegin síggja óspiltu náttúruna og vøkru borgirnar og gomlu, víggirdu býirnar.


text:
Tíðindi frá SSF: Ægir-stevna 13 mars 2010
Stór svimjistevna var í Klaksvík í gjár, har bæði ung og gomul royndu seg. 12 kvinnur og 29 mans í aldri frá árgang 1945 til 1983 høvdu meldað seg til kappingina afturat vanligu svimjarunum, soleiðis at aldurin strekti seg líka frá 12 ára aldri, upp til 65 ára aldur. Tilsamans 2 føroyskt met og 4 juniormet vórðu sett, afturat eini rúgvu av persónligum metum.
Cecilia Eysturdal, Eva Trygvadóttir, Turið S. Christiansen og Monika Biskopstø úr Ægir settu nýtt føroyskt met í 4 ferðir 200 metra frísvimjing fyri kvinnur, við tíðini 8:58.93. Tvøroyrar Svimjifelag átti gamla metið, á 09:13.10 frá kapping í Tórshavn í 2005.
Tær fýra úr Ægir settu samstundis eisini nýtt føroyskt juniormet í greinini, við tað at tær allar eru nóg ungar til at kunna seta juniormet. Eingin átti juniormetið áðrenn, men Svimjisamband Føroya hevði ásett kravtíð á 09:50.21 til at kunna seta juniormet, sum tær fýra altso megnaðu at fara niðurum við 51 sekundum og 28 hundraðpørtum.
Og Cecilia Eysturdal setti samstundis sum fyrsti svimjari á Ægir liðnum nýtt føroyskt juniormet í 200 metra frísvimjing, við tíðini 2:09.82. Dagmar M. Winther úr Havnar Svimjifelag átti her gamla metið, sum var 2:11.68.
Eyðbjørn Joensen, Jón Hofgaard, Sofus Bech og Pál Joensen úr Suðuroyar Svimjifelag settu nýtt føroyskt met í 4 x 200 metra frísvimjing fyri menn, við tíðini 8:11.26. Her vóru tað Bogi Lenvig, Heini Harryson, Kristoffur Hentze og Kristian Martin Joensen úr Havnar Svimjifelag sum átti gamla metið, við tíðini 8:11.62 frá Føroyameistarastevnuni í 1999.
Hjørtur á Fløtti, Alvi Hjelm, Sigmund Mørkøre og Bjarni M. Petersen úr Ægir settu nýtt føroyskt juniormet í 4 x 200 metra frísvimjing fyri menn, við tíðini 8:46.71. Eingin átti juniormetið áðrenn, men Svimjisamband Føroya hevði ásett kravtíð á 08.52.44 til at kunna seta juniormet.
Og Poula Ø. Mohr úr Fuglafjarðar Svimjifelag setti nýtt føroyskt juniormet í 50 firvald, við tíðini 30.29 sekund. Astrið Foldarskarð úr Svimjifelagnum FLOT átti her gamla juniormetið, á 30.50 sekund frá landsdystinum ímóti Íslandi í heyst.
Seinnapart leygardag vóru finalurnar á 50 metra teinunum svomnar sum 'útskiljingskapping', har spakuligasti svimjari verður tikin úr kappingini eftir hvønn riðil, og restin so svimur finaluna um aftur og um aftur, við millumbili á 2 minuttir ímillum hvønn riðil, inntil bara éin svimjari er eftir. Her vann Poula Ø. Mohr úr Fuglafjarðar Svimjifelag í 50 firvald fyri kvinnur, Pál Joensen úr Suðuroyar Svimjifelag í 50 firvald fyri menn, Birita Debes úr Svimjifelagnum FLOT í 50 rygg fyri kvinnur, Magnus Jákupsson úr Havnar Svimjifelag í 50 rygg fyri menn, Tanja Skaalum úr Suðuroyar Svimjifelag í 50 bringu fyri kvinnur, Jón Hofgaard úr Suðuroyar Svimjfelag í 50 fyri menn, Cecilia Eysturdal úr Ægir í 50 frí fyri kvinnur, og Pál Joensen úr Suðuroyar Svimjfelag í 50 frí fyri menn.
Hartil var kapping eisini fyri Masters-svimjarar, leygardag seinnapart, sum eru svimjarar eldri enn 25 ár. Her var serliga Havnar Svimjifelag væl fyri, við flestu luttakarum av øllum luttakandi feløgum, harav onkur var 65 ár. Millum vinnararnar kunnu nevnast Karina Petersen, Hákun Steingrímsson, Árni Winther, Aksel Haraldsen, Eyðun Húsgarð, Petur Heðin á Fløtti, Eyðun Bærentsen, Bogi Hansen, Høgni Mikkelsen og Jon Hestoy.
Til ber at síggja úrslit, myndir og video á www.svimjing.com
Vegna Svimjisamband Føroya
Rókur í Jákupsstovu


text:
Sjófuglar
Sjófuglar eru ikki serstakt fuglaslag, men ymiskir fuglar. Allir eiga teir nær sjónum, á hellum, bergi, í urðum ella vallbergi. Flestir eru fitjufuglar, vatn rínur ikki við teir, og hvast hava teir nevið at taka fisk. Nógvir sjófuglar eiga í Føroyum, til dømis lomvigi og álka, ið nógv hava verið veiddir, men eru nú friðaðir. Teir hava smáar veingir. Aðrir sjófuglar, til dømis skrápur ella súlukongur, hava smalar, langar veingir og kunnu sveima leingi á flogi.
Kjógvi og mási eru ránskendir sjófuglar, teir eta egg, pisur og ræ og annars alt, sum fyri nevið kemur. Kjógvi jagstrar fugl á flogi og noyðir hann at sleppa fonginum, sum hann so loftar í flognum. Súla stoytir seg 30 m. eftir fiski. Pingvin fær ikki flogið, men svimur óføra væl við veingjunum, tá hon veiðir fisk. Lundin eigur holum í vallbergi, hann tekur mest smáa sild. Lundin fær borið 20-25 sildir í nevinum. Sildberin flýgur so heim í lundalandið til pisuna í holuni í vallberginum.


text:
Miðlingurin Malcolm
Miðlingurin Malcolm (upprunaheiti: Malcolm in the Middle) er ein amerikonsk ungdómssjónvarpsrøð.
Søgugongd[rætta | rætta wikitekst]
12 ára gamli Malcolm er ein púra vanligur drongur – tað er bara tað, at hann hevur IQ sum flogvit. Eins og hinir tríggir brøðurnir hevur hann lyndi til at vera rokaligur, so ofta og títt er húsatekjan um at fara uppfrá. Mamma Malcolm strevast og stríðist fyri at halda skil á dreingjunum og ikki minst pápa teirra. Malcolm má ofta sanna, at tað er ikki altíð lætt at vera klókur í einum vitleysum heimi, men hann verður skjótt kringur í at handfara tilveruna sum undurbarn.
Leikarar[rætta | rætta wikitekst]
- Malcolm Wilkerson: Frankie Muniz
- Lois Wilkerson: Jane Kaczmarek
- Hal Wilkerson: Bryan Cranston
- Francis Wilkerson: Christopher Masterson
- Reese Wilkerson: Justin Berfield
- Dewey Wilkerson: Erik Per Sullivan
- Caroline Miller: Catherine Lloyd Burns


text:
Tær sjey deyðssyndirnar
Tær sjey deyðssyndirnar (peccatum mortiferum) vóru sjey lastir, sum tey kristnu í miðøldini funnu til tess at leiðbeina menniskjunum til æviga sælu. Tær sjey deyðssyndirnar eita:
- Leti (acedia)
- Hugmóð (superbia)
- Vreiði (ira)
- Oyðslan (gula)
- Girnd (luxuria)
- Kraddan (avaritia)
- Øvund (invidia)
Fyri at slóða menniskjunum vegin til Gud varð roynt at gera tær lættar at minnast við at gera eitt akrostiskt orð úr teimum, nevniliga SALIGIA, sum er fyrsti bókstavur í teimum øllum á latínskum, tó í eini aðrari raðfylgju enn á føroyskum, týskum og hinum vanligu málunum, har tað hevði blivið ASIGLAI í staðin fyri.
Rómversk-katólska kirkjan fann sjey dygdir, sum eru mótsettar syndunum. Hesar eita:
- Ídni
- Eyðmýkt
- Blídni
- Hógv
- Frómi
- Gávumildi
- Tol
Í 1589 fann Peter Binsfield ein demon til hvørja synd:
- Belfegor
- Lucifer
- Sátan/Amon
- Belsebubb
- Asmodeus
- Mammon
- Leviatan


text:
Jákup hin Rættvísi
Jákup hin Rættvísi stundum "Jákup, Jesu bróðir" ella "Jákup, bróður Harrans", deyður uml. ár 62 e.Kr. (samb. Josephusi og Jerome) ella ár 69 e.Kr. (samb. Hegesippusi, Clementi av Alexandria og Eusebiusi av Cæsarea). Jákup var sambært Markus 6,3 og Matteus 13,55 í Nýggja Testamenti eitt av Jesu holdsligu systkjum.
- Er hetta ikki træsmiðurin, sonur Mariu, og bróðir Jákups og Jósesar og Judasar og Símunar? Og eru ikki systrar hansara her hjá okkum!« Og tey tóku sær ilt av honum. (Markus 6,3)
Innihaldsyvirlit
Hin Rættvísi[rætta | rætta wikitekst]
Jákup var ein frómur jødi, og hann varð sagdur at vera heilagur frá móðurlívi; "hann drakk ikki vín og át ikki kjøt. Hann rakaði sær ongantíð, eiheldur hann salvaði seg við olju, ella vaskaði sær í hitaðum vatni. Einans honum varð loyvt at fara inn í tað allarheilagsta tí hann varð ikki íklæddur ullint men línklæði; hann var vanur at fara einsamallur í templið, og sást ofta liggjandi á knøum í bøn fyri fólkið, so hansara knø vórðu hørð eins og á kameli. Vegna henda rættvísa levnað varð hann róptur "Hin Rættvísi"." (Hegesippus (100-180 CE))
Umvending[rætta | rætta wikitekst]
Jákup kom ikki til trúgv á Jesu læru fyrr enn Jesus var krossfestur og upprisin frá deyðum. Eftir umvendingina gjørdist Jákup ein av leiðarunum í frumsamkomuni í Jerusalem (Apostlasøgan 15,13) og í Galatabrævinum 1,19 lýsir Paulus hann sum ein apostul.
Jákup verður eisini settur í samband við semjuna ið kom í lag á apostlafundinum umleið ár 50, viðvíkjandi reglunum ið heidningar skulu fylgja, tá teir venda um til kristindómin; at teir skulu umganga kjøt frá offurdjórum, hordóm og blóð, hetta í minsta lagi, fyri at vera í tráð við siðbundnu jødisku reinleikalógirnar.
Men viðvíkjandi teimum heidningunum, sum hava tikið við trúgv, hava vit sent bræv og gjørt av, at teir ikki skulu halda nakað tílíkt, men at teir bert skulu vara seg fyri skurðgudaofri og blóði og tí kvalda og hordómi (Apostlasøgan 21,25)
Pínslarvátsdeyði[rætta | rætta wikitekst]
Hegesippus (100-180 CE) sigur víðari:
"Teir skriftlærdu og farisæarnir ið óttaðust at alt fólkið fór at taka við trúgv á Jesus, bóðu Jákup um at fara upp á tempulsvongin og tala til fólkið ið var samlað har í samband við páskirnar, og yvirtala tey um ikki at taka við vranglæru. Hartil svaraði Jákup: 'Hví spyrja tit meg um Jesus Menniskjusonin? Hann situr á himni við høgru hond hins alvalda, og skal koma aftur í skýnum.' Og tá nógv róptu 'Hosannah sonur Dávids' kastaðu teir skriflærdu og farisæarnir hann oman av templinum og steinaðu hann. Áðrenn hann doyði segði Jákup: 'Harri, Gud, Faðir, fyrigev teimum, tí tey vita ikki hvat tey gera'. Tá rópti ein av rechabitunum: 'Steðgið! Hvat gera tit? Hin rættvísi biður fyri tykkum'. Tá tók ein úr mannamúgvuni, ein tóvari, ein lurk ið hann nýtti at sláa klæði við og slerdi hin rættvísa í høvdið. Soleiðis leið hann pínslarvátsdeyðan. Tey gróvu hann á staðnum við templið, har minnisvarði hansara enn stendur."
Sum tann einasti persónurin í Nýggja Testamenti verður Jákup eisini umrøddur av einum samtíðar ikki-kristnum høvundi, Josephus, ið sigur at Jákup uml. ár 62 e.kr. varð dømdur av høvuðsprestinum Anan ben Anan (Ananus ben Ananus, Hannas ben Hannas) og síðani steinaður til deyðis.
Sí eisini: Jákup, sonur Sebedeusar og Jákup, sonur Alfeusar


text:
Føroyskur matur
Føroyskur matur er fyri tað mesta matur av djórum. Fiskurin hevði nógv at týða og ikki minst seiðurin. Veðurlagið í Føroyum hevur gjørt, at grønmeti, korn, v.m. ikki hevur vaksið so væl, og tí hevur hetta havt minni týdning. Eplini gjørdust ikki fastur táttur í dagliga kostinum fyrr enn í 19. øld, og røtur vóru tí leingi einasta grønmeti, sum tey kókaðu aftur við døgurða. Árstíðirnar settu eisini dám á matsiðirnar. Fiskur fekst meira ella minni alt árið, men mest um várið, tá fiskurin umframt livur eisini hevði rogn. Við várróðrinum kom tíðin, tá tey fingu fekst. Kýrnar kálvaðu vanliga um várið, og um summarið var mjólkin mest. Fuglaveiða og ræning hoyrdu eisini summarin til, og eftir ólavsøku kundi farast í veltuna eftir nýggjum eplum. Til hoyberagildið kundu bøndurnir taka okkurt lamb, men ikki fyrr enn eftir mikkjalsmessu kom tann rættiligi skurðurin fyri. Um veturin var mest sum bert hin saltaði og turri maturin at taka til. Legði ein grind beinini um veturin, kom tað ógvuliga væl við, og jólagrind var tiltikin.
Tá tann tíðin var, ótu tey feskt, og annars turkaðu og saltaðu tey væl niðurfyri til teir svangligu mánaðirnar av árinum. Frá gamlari tíð hava einastu mátarnir at goyma mat verið at salta ella turka. At roykja hevur ongantíð verið vanligt í Føroyum. Salt var leingi trotvøra, og tí var turkingin tann vanligasti mátin at goyma mat uppá. Bæði grind, fiskur, kjøt og fuglur vórðu turkað. Turkað varð úti og í hjalli. Tvøst, fiskur og fuglur vórðu vanliga hongd á seiðatrø, sum hingu undir sethúsum og hjøllum, men seyðakjøt varð turkað inn í hjallinum. Tá maturin var vorðin turrur, varð hann goymdur inn í hjallinum. Serliga væl varð farið um, tá ið kjøt varð hongt upp til at turka, og ikki minst, tá ið talan var um feitiseyð. Kjøtið fekk vanliga nakrar dagar inni í roykstovuni, áðrenn tað varð hongt út í hjallin. Tað skal sigast, at kjøt tá eins og í dag var eitt tað besta, sum sett varð á borðið. Tað hevði nógv at siga fyri smakkin á tí turkaða, hvussu veðrið lagaði seg um heystið. Turkingin kann býtast í trý stig - 1) visnað, 2) ræst og 3) turt. Her er talan um royk, útsjónd og smakk. Tað, sum rópt verður visnað, kemur eftir fáum døgum, væl skjótari fyri fisk enn fyri grind, vanliga verður orðið visnað ikki nýtt um kjøt. Visnað verður mest sagt um fisk, men tó eisini um tvøst, gás og havhest. Skiftið til ræst hendur spakuliga, men kemur kuldi knappiliga í luftina, kann tað hava við sær, at tað upphongda loypur mest sum tað ræsta stigið um og fær tí ikki tann rætta smakkin. Verður hin vegin ov heitt í veðrinum, tá hongt er upp, verður tað upphongda ov mikið ræst og gerst herskið. Kjøt er vanliga turt til jóla, men her veldst sjálvandi um, hvussu tjúkk stykkini eru, og tjógvini verða seinast turr. Skjótast tornar fiskur, fuglur og tvøst torna vanliga skjótari enn kjøt.
Seyðurin í Føroyum hevur verið flettur soleiðis, at sum mest fekst burtur úr bæði kjøti og avroðum. Krovini vórðu skivað og hongd upp at turka og ræsa. Ikki varð etið nógv av feskum kjøti, tí nóg mikið var til av avroðum, sum eisini skuldu etast. Teimum gomlu dámdi best at hava eitt ársspring niðurfyri av kjøti. Skerpikjøt var fyrr eins og nú nógv umhildið. Sagt verður, at tann, sum hevur kjøtvit, kann næstan av smakkinum gera av, hvaðani seyðurin er, og hvussu krovið hevur hingið, so nógv hevur hagin og kjøtterrin ella viðringin at siga. Ræst kjøt var besta bót til súpan, og vanliga kókaðu tey súpan av ryggjarstykkjunum, tjógv og bøgir vórðu turkað. Summir bøndur ræstu sær eitt heilt krov av eini avdeyðaær til at hava til bót. Blóðið varð fyri ein part doytt og turkað, men meginparturin varð gjørdur til blóðpylsu ella blóðmør. Tálg, mjøl og krydd varð latið í blóðið, og tað varð elt til deiggj og koyrt í indrini. At koyra rosinur og sukur í blóðpylsu er nýggjari fyribrigdi. Nógv varð etið av blóðpylsu, og ikki var óvanligt at eta blóðpylsu og tálgarlivur saman. Blóðpylsan varð hongd upp í hjallinum. Indrini kundu við hvørt vera loðin, men tey vóru kortini etandi. Nakað av blóðinum varð gjørt til blóðpannukøkur, deiggið var nakað sum til blóðpylsu, kanska eitt sindur tynri.


text:
Julianski kalendarin
Julius Cæsar, keisari í Rom (deyður ár 44 f.Kr), dagførdi tann kalendaran, mann hevði nýtt í Rom. Frammanundan hevði mann nýtt ein mánakalendara við 12 mánaðum - (mánamánaðum). Árið var tí ov stutt, og av og á vórðu so eyka dagar lagdir afturat. Eftir ferð í Egyptalandi, har Julius Cæsar helst hevur havt høvi at fundast við teir lærdu í Alexandria, gjørdi hann av at skifta til nýggjan kalendara; við tað at árið er umleið 365,25 samdøgur, skuldi árið verða 365 dagar í 3 ár og 366 dagar 4. árið. Árið við eyka degnum kalla vit leypár ella skotár. Skiftið var gjørt við, at ár 46 f.Kr. varð longt við 80 døgum - partvís lagdir inn efti februar mánað og partvís millum november og desember. Hetta árið varð soleiðs 445 dagar. Hesin kalendarin - uppkallaður eftir Juliusi - varð galdandi til 1582, tá Gregorius XIII pávi innførdi nýggjan kalendara, gregorianska kalendaran.
Í Føroyum var tann Julianski kalendarin brúktur fram til og við 16. november 1700.


text:
Íslendskt Manskór syngur Rokktónleik
Norðurlandahúsið bjóðar leygardagin 2. juni til eina forkunnuga rokk konsert, har íslendska manskórið Karlakór Dalvíkur stendur fyri tónleikinum. Solistur er Matti Matt frá bólkinum Dúndefrettir, sum eisini hevur verið í Føroyum fleiri ferðir. Sýningin hevur fingið stak góða undirtøku í Íslandi.
33 mans eru í stóra manskórinum, sum hevur framført 13 ferðir í Reykjavík, Dalvík og á Akureyri – hvørja ferð fyri fullum húsi. Tað eru besti sangirnir hjá The Beatles og
Queen, sum menninir syngja. Kórleiðari er Guðmyndir Óli Gunnarsson, ið eisini stjórnar Symfoniorkestrinum í Norðurlandahúsinum. Solistur er Matti Matt frá Dúndufrettir.
Fylgispæl er við bólki mannaður av Daniel Torsteinsson, klaver. Gunnlager Helgason, bass. Tórður Árnason, guitar. Og Halli Gulli á trummum.
Tú kanst lesa meira um tiltakið á heimasíðuni hjá Norðurlandahúsinum. www.nlh.fo