text:
Filmurin Brim vístur í Havnar Bio
Ársins íslendski filmur í Havnar Bio
Havið gav, havið tók stendur á plakatini fyri ársins film í Íslandi, ‘Brim’.
Filmurin, sum er tikin umborð á línubáti, byggir á sjónleik eftir Jón Atla Jónasson, ið varð frumsýndur í Oyggjunum í 2004. Nýggi filmurin ‘Brim’, sum hin javnaldrandi Árni Ólafur Ásgeirsson leikstjórnar, verður sýndur í Havnar Bio mikukvøldið 18. mai kl 19:30.
Undir sýningini vera leikstjórin Árni Ólafur Ásgeirsson og handritahøvundurin Ottó Geir Borg til staðar og fara at røða um filmin og svara spurningum.
Tað er Klipp, Filmsfelag Norðurlandahúsins, sum saman við íslendska aðalkonsulinum, Alberti Jónsson, ið skipar fyri filmsýningini. Atgongumerki fáast sum vant á netinum og við diskin í Havnar Bio undan sýning.
Gevið gætur: 40 atgongumerki til Brim eru í boði í aðalkonsuláti Íslands, Fútastovu, Gongin 5 (millum kl. 9 og 16). Fyrstur kemur – fyrstur fær!
Nýggi íslendski filmurin ‘Brim’ er síðsti filmur í várhálvuni hjá Klipp. Meir kann lesast um film her: http://zikzak.is/brim/
Fyrireikararnir eru væl nøgdir við undirtøkuna hetta fyrsta skeiðið. Útselt hevur verið til onkra sýning, so neyðugt hevur verið at skipa fyri eykasýningum. Tað hevur ikki verið vanligt, tá talan er um norðurlendskan film, sum ikki verður sýndur so ofta her heima. Hetta hevur styrkt um hugsjónina handan Klipp, sum júst er at vísa aktuellan norðurlendskan film.
Í heysthálvuni er ætlanin at vísa enn fleiri nýggjar norðurlendskar filmar, mikukvøld í Havnar Bio.
Fyrireikararnir arbeiða við at fáa nýggjastu og mest umrøddu norðurlendsku filmar á skránna, millum annað teir báðar donsku, sum eru í høvuðskappingini á filmstevnuni í Cannes.
Væl møtt til norðurlendskan film hjá Klipp, Filmsfelag Norðurlandahúsins, mikukvøld í Havnar Bio.


c: text/html

text:
Orð og lag: Jacob Fr. Jacobsen
1. Jesus áleina teg frían kann gera
frá tínum syndum, tú staddur ert í.
Til krossin tú syndirnar tínar kanst bera,
so fært tú friðin í rættari tíð.
Kom, vinur, skunda tær, kom nú í dag,
bíða ei longur, men fá tað í lag!
:,:Við blóði, sum rann, eg frelsuna fann;
nú trúgva á Jesus eg kann!:,:
2. Jesus áleina meg syndara loysti,
tá ið eg drivin av neyð kom til Hann.
Hann lovaði: Eg nú vil geva tær treysti,
bert tú í trúnni nú halda teg kann!
Jesus er klettur, eg nú byggi á,
um alt gongur undir, eg fast tó skal stá.
:,:Við blóði, sum rann, eg frelsuna fann;
nú trúgva á Jesus eg kann!:,:
3. Nú kann eg ei annað enn Jesusi prísa
fyri ta byrðu, Hann tók upp á Seg.
Nú veit eg, Hann vil mær til Himmalin vísa,
og nú er bert eftir at ganga tann veg.
Um eg í trúgv Jesus fylgja kann nú,
eg fái í Himli hitt snjóhvíta skrúð!
:,:Við blóði, sum rann, eg frelsuna fann;
nú trúgva á Jesus eg kann!:,:
4. Hvør stór verður gleðin har heima at vera,
og syngja av frøi Hin Himmalska Sang
um Sonin, sum Guð læt til Offurlamb gera
hann hevur av songum hin vænasta klang!
Heiðraður, æraður vera skal Hann,
sum frelsu á krossinum fyri meg vann!
:,:Við blóði, sum rann, eg frelsuna fann;
nú trúgva á Jesus eg kann!:,:

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Í dag fyllir ein av hollastu stuðlum Vencils, Hanus Kamban, rithøvundur, týðari og skald, sjeyti. Síðan farið varð undir útgávuna av Vencli á heysti 2006, hevur Hanus Kamban sent okkum stuttsøgur, yrkingar og týðingar til einar hundrað síður samanlagt, svarandi til eitt heilt nummar av Vencli. Tøkk fái hann fyri tað.
Hanus er ein rithøvundur, sum altíð hevur skilt, hvussu stóran týdning kunnleiki til heimsbókmentir hava fyri føroyskar rithøvundar og lesarar. Longu í 1969 gav hann út sítt fyrsta savn við týðingum, Drekin og aðrar søgur, við søgum eftir rithøvundar sum Ray Bradbury, Graham Greene, W. Somerset Maugham og H.G. Wells. Síðan tá hevur Hanus, við nærlagni og hegni, flutt ein lítlan hóp av allarfrægastu rithøvundunum heimsins yvir í føroyskt, so sum Edgar Allan Poe, Franz Kafka, Jorge Luis Borges og James Joyce. Og ikki at gloyma Shakespeare.
Sum rithøvundur kann Hanus Kamban væl sjálvur sammetast við teir frægastu rithøvundarnar aðrastani. Seinasta stuttsøgusavn hansara, Gullgentan, ið var í uppskoti til bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins í 2012, er allan vegin eitt dygdargott savn. Har finna vit drøg frá fleiri skaldskapargreinum, sum Hanus altíð hevur havt serligan áhuga fyri, so sum magiska realismu, ræðuskaldskap, vísindaskaldskap og furðu, hegnisliga blandað saman til ein nýggjan rætt, sum tú sum lesari ikki so lætt kanst staðseta, men sum inniheldur eitthvørt drøgg, sum ger, at søgurnar, persónar í teimum ella temu aftur og aftur verða manað fram í huganum á einum.
Hanus Kamban var føddur 25. juni 1942 í Saltangará, men hann vaks upp í Skúgvoy, har pápin í 1944 fekk starv sum lærari. Í Skúgvoy varð nógv kvøðið, og har nam Hanus sær stóra vitan um kvæðini og kvæðaskaldskapin. Í 1956 flutti familjan til Havnar, har Hanus gjørdist studentur í 1960. Hann arbeiddi í nøkur ár sum læraravikarur og arbeiðsmaður, og í 1966 fór hann undir at lesa enskt og týskt við lærda háskúlan í Keypmannahavn. Árini 1967 til 1969 var hann blaðstjóri á Fjølni, og seinni var hann við til at geva út Oyggjaskeggja. Hann gavst við lestrinum, tá ið ungdómsuppreisturin tók seg upp, men í 1975 tók hann prógv sum sjúkrahjálpari.
Í tíðarskeiðnum 1969-1979 komu út trý søvn við týddum stuttsøgum, og í 1980 kom fyrsta stuttsøgusavn hansara Dóttir av Proeus. Síðan hevur hann skrivað og givið út fleiri stuttsøgusøvn, ævisøgur, týðingar, greinasøvn og eitt yrkingasavn. Harafturat hevur Hanus skrivað ummæli og gjørt útvarpsleikir og sjónvarps- og útvarpssendingar, eitt nú um Áarstovubrøðurnar og Bob Dylan. Størsta einstaka verk Hanusar er ævisøgan um J.H.O. Djurhuus, sum er í trimum bindum.
Seinnu árini hevur Hanus fingist við skriving burturav. Hanus fekk virðisløn M.A. Jacobsens fyri yrkisbókmentir í 1980 og fyri fagrar bókmentir í 1986. Hann fekk Mentanarvirðisløn Landsins í 2004. Harumframt fær Hanus Kamban veiting fyri lívið frá Statens Kunstfond. Hanus Kamban hevur tvær ferðir verið í uppskoti til at fáa bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins, fyrru ferð í 2004 við stuttsøgusavninum Pílagrímar og seinnu ferð í 2012 við stuttsøgusavninum Gullgentan.
Vit báðir í ritstjórn Vencils, Oddfríður og Arnbjørn, ynskja Hanusi Kamban hjartaliga til lukku við føðingardegnum, og takka fyri góða samstarvið, sum vónandi fer at halda fram.
AÓD


text:
Søga 64: Sálomo byggir templið
ÁÐRENN Dávid doyði, læt hann Sálomo fáa tær byggiætlanirnar til templið sum Gud hevði givið honum. Í sínum fjórða stjórnarári fer Sálomo undir at byggja templið, og tað tekur sjey og eitt hálvt ár at gera tað liðugt. Menn í tíggjutúsundatali arbeiða við templið, og tað kostar nógvar pengar. Tað er tí teir brúka so nógv gull og silvur at prýða tað við.
Tey bæði rúmini sum hava mest at týða í templinum svara til tey bæði rúmini í tabernaklinum. Men í templinum eru tey dupult so stór. Sálomo skipar fyri at sáttmálaørkin verður sett í tað innasta rúmið, og hinir lutirnir úr tabernaklinum verða settir í hitt rúmið. Innasta rúmið verður nevnt ’hitt alraheilagasta’. Hitt rúmið verður nevnt ’hitt heilaga’.
Tá templið stendur liðugt, verður stórt hátíðarhald. Sálomo fellur á knæ framman fyri templinum og biður, soleiðis sum tú sært á bílætinum. ’Enn ikki allur himmalin er nóg stórur til tín,’ sigur Sálomo við Jehova, ’hvussu nógv minni tá ikki hetta templið. Men lurta kortini, á Gud, tá fólk títt biður til tín, vent móti hesum staði.’
So títt og knapt Sálomo endar bønina, kemur eldur niður av himli. Eldurin brennir tey dýraofrini ið eru latin. Og templið verður fylt av einum skínandi ljósi frá Jehova. Tað vísir at Jehova hoyrir, og at honum dámar templið og bønina hjá Sálomo. Nú skal fólkið koma til templið, og ikki til tabernaklið, tá tey skulu tilbiðja Gud og bera honum offur.
Leingi stjórnar Sálomo við vísdómi, og fólkið er lukkuligt. Men Sálomo giftir seg við nógvum kvinnum úr øðrum londum sum ikki tilbiðja Jehova. Á bílætinum sært tú eina tilbiðja ein avgud. At enda fáa konurnar eisini Sálomo at tilbiðja aðrar gudar. Veitst tú hvat nú hendir? Sálomo er ikki longur góður við fólkið. Hann verður harður, og nú er fólkið ikki lukkuligt longur.
Tá ilskast Jehova inn á Sálomo og sigur við hann: ’Eg taki ríkið frá tær og gevi einum øðrum tað. Eg skal ikki gera tað í tínari tíð, men meðan sonur tín er kongur. Kortini skal eg ikki taka alt ríkið frá syni tínum.’ Latið okkum nú vita hvussu hetta gekk út.
1 Krønikubók 28:9-21; 29:1-9; 1 Kongabók 5:1-18; 2 Krønikubók 6:12-42; 7:1-5; 1 Kongabók 11:9-13.


text:
SSP er ein tvørfaklig samstarvsskipan millum fakbólkar, ið fáast við børn og ung. Endamálið er at savna, samskipa og fremja felags fyriskipanir, sum skulu fyribyrgja kriminaliteti og skaðandi atburði millum børn og ung.
Heitið, SSP, er ein stytting fyri høvuðspartarnar í SSP-samstarvinum, skúla, sosialar myndugleikar og løgreglu (politi).
SSP-arbeiðið kann býtast í trý stig, alt eftir hvørjum málbólki arbeitt verður við. Eitt alment stig, eitt serstakt stig og eitt einstaklingavent stig.
Alment
Arbeitt verður fyribyrgjandi fyri at menna hugburðin hjá øllum børnum og ungum, og fyri at menna førleikar teirra at taka rættar avgerðir.
Serstakt
Arbeitt verður málrættað við bólkum av børnum og ungum, sum sýna skaðandi ella kriminellan atburð.
Einstaklingar
Arbeitt verður við einstaklingum, sum hava framt lógarbrot og/ella hava álvarsligar trupulleikar at dragast við.
Skúlin er helst týdningarmesti pallurin í SSP-samstarvinum, og allir skúlar hava tilknýti til ein
SSP-lærarin hevur ávíst tímatal hvørja viku, sum verður nýtt til SSP-arbeiði. Tímatalið verður ásett út frá støddini á skúlanum.
Uppgávurnar hjá SSP-læraranum eru, at:
- - Taka lut á fundum í SSP-økisbólkinum og vera sambindingarlið millum skúlan og SSP-økisbólkin
- - Miðla vitan um SSP-samstarvið í økinum og um tiltøk/átøk til hinar lærararnar, næmingarnar og foreldrini
- - Vegleiða á skúlanum um tilfar og undirvísing í SSP-høpi
- - Fylgja væl við tí, sum fer fram millum næmingarnar á skúlanum
- - Ráðgeva starvsfelagum á skúlanum í einstaklingamálum
- - Samskipa SSP-átøk á skúlanum
- - Vera skrivari á fundum í økisbólkinum


text:
Søga 110: Timoteus — nýggi hjálparmaðurin hjá Paulusi
TANN ungi maðurin ið stendur her hjá Paulusi, er Timoteus. Hann býr hjá familju síni í Lystra. Mamman eitur Eunike og omman Lois.
Hetta er nú triðja ferðin Paulus vitjar í Lystra. Fyri umleið einum ári síðan komu Paulus og Barnabas fyrstu ferð higar á eini trúboðaraferð. Og nú er Paulus komin aftur við vini sínum Silasi.
Hvat heldur tú Paulus sigur við Timoteus? Hann spyr: ’Hevði tær dámað at ferðast við Silasi og mær? Tú kundi hjálpt okkum tá vit boða í fjarløgdum londum.’
’Ja, tað hevði dámað mær væl,’ svarar Timoteus. Stutt eftir fer Timoteus frá familju síni og ferðast við Paulusi og Silasi. Men áðrenn tú hoyrir um ferðina hjá teimum, skulu vit siga frá hvussu tað hevur gingist Paulusi. Nú eru 17 ár síðan Jesus vísti seg fyri honum á vegnum til Damaskus.
Minst til at Paulus ætlaði sær til Damaskus at søkja at Jesu lærisveinum; men nú er hann sjálvur lærisveinur! Seinni royna nakrir fíggindar at drepa Paulus. Teimum dámar ikki at hann lærir um Jesus. Men lærisveinarnir hjálpa Paulusi at flýggja. Teir leggja hann í eina kurv og síga hann niður uttan fyri býarmúrin.
Síðan fer Paulus til Antiokia at boða. Her verða Jesu lærisveinar fyri fyrstu ferð nevndir kristnir. Paulus og Barnabas verða sendir úr Antiokia út á eina trúboðaraferð til fjarløgd lond. Og ein av býunum teir koma til, er Lystra, og har býr Timoteus.
Nú, eitt ár seinni, er Paulus altso aftur í Lystra á aðru ferð síni. Hvar heldur tú Paulus og Silas fara við Timoteusi? Hygg at kortinum, so skulu vit læra nøkur nøvn.
Fyrst fara teir til Ikonium tætt við, síðan til ein annan bý ið eitur Antiokia. So fara teir til Troas, og yvirum til Filippi, Tessalonika og Berøa. Dugir tú at finna Aten á kortinum? Har boðar Paulus. Síðan boða teir í hálvtannað ár í Korint. At enda gera teir ein stuttan steðg í Efesus. So fara teir aftur til Kesarea, og heim til Antiokia, har Paulus verður verandi.
Timoteus ferðast altso fleiri hundrað kilometrar við Paulusi og hjálpir honum at boða gleðiboðskapin og stovna nógvar kristnar samkomur. Tá tú verður vaksin, vilt tú tá eisini vera ein trúfastur Guds tænari, sum Timoteus?
Ápostlasøgan 9:19-30; 11:19-26; kap. 13 til 17; 18:1-22.
1. Róm; 2. Malta; 3. Berøa; 4. Tessalonika; 5. Korint; 6. Filippi; 7. Aten; 8. Kreta; 9. Troas; 10. Efesus; 11. Milet; 12. Kolosse; 13. Antiokia; 14. Ikonium; 15. Lystra; 16. Kýpern; 17. Antiokia; 18. Kesarea; 19. Joppe; 20. Damaskus; 21. Jerúsalem; 22. Stórahav (Meðalhavið)
LÆR MEIRA
Timoteus vildi fegin hjálpa øðrum
Hvussu kanst tú fáa eitt gott og spennandi lív sum Timoteus?


text:
Orð og lag: Ókendur
Týtt: Árni Jacobsen
1. So mangan um hin fagra stað eg hoyrdi,
eg ivaðist, um sannleiki tað var,
og um slík dýrd í Himli kundi finnast,
eg ivaðist, at rúm var fyri mær.
Niðurlag: Himmalin,
(tað eitt undur er, at)
Himmalin,
(har mítt bústað er,)
tráan mín er skjótt at vera har.
Himmalin,
(har mítt stavnhald er,)
Himmalin,
(har mín leið nú ber,)
brátt ein dag eg eri har!
2. Eg undraðist, at har eg kundi koma
við vinunum, sum her eg gleddist við.
Tá skilti eg, at Jesu verk á krossi
var fyri meg – tað gav mær sannan frið.
3. Um perluportrið skjótt ein dag eg fari,
hvør óloyst gáta tá skal fáa svar.
Av sonnum eg ein lovsong tá skal syngja,
tí Jesus, Frelsaran, mítt eyga sær.


text:
Øll kunnu stuðla Vencli. Tað eru ymsir hættir, tú kanst stuðla. Ert tú vanligur lesari, kanst tú tekna hald. Hjá virkjum, stovnum, grunnum og øðrum ber til at stovna eina fasta flyting til okkara konto í Eik Banka 9181 1601638. Tað ber eisini til at seta lýsing í, ella at gera avtalu um at keypa eitt ávíst tal av eintøkum av komandi útgávu ella útgávum.
Send okkum eitt teldubræv til vencil@vencil.fo, so kunnu vit í felag koma fram til ta bestu loysnina fyri júst teg, títt virki ella tín stovn.
Allir stuðlarar, sum veita útgávuni fíggjarligan stuðul, antin í reiðum pengum ella óbeinleiðis á annan hátt, verða nevndir í kolofonini í prentaðu útgávuni av Vencli.


text:
Her er námsskipanin til serbreytir í miðnámsskúlunum saman við frymli til einstaklingslæriætlan og skjølum um mannagongd og vegleiðing í hesum sambandi. Námsskipanin til serbreytir í miðnámi er skipað eftir sama leisti sum námsætlanirnar í miðnámsskúlunum, tó at hon víkir frá, við ikki at hava ítøkiliga nevndar lærugreinar, men lýsir kjarnaøki og ískoytisøki sum høvuðsbul í útbúgvingini. Harumframt lýsir hon samleika, endamál, innihald, tímatal, førleikamál, eftirmeting og próvtøku, og hvussu undirvísingini verður skipað.
Tilfeingi A
Námsætlanin fyri tilfeingi á A stigi
Skrivliga próvtøkan í føroyskum A
Broytingar eru gjørdar í lýsingini av skrivliga próvtøkuháttinum í føroyskum á A stigi. Nýggja lýsingin av próvtøkuháttinum nágreinar, hvat skrivliga próvtøkan snýr seg um og hvussu fram verður farið í sambandi við at próvtøkutilfar verður gjørt, hvat tað skal fevna um, og á hvønn hátt førleikamálini eiga at verða partur av skrivligu próvtøkuni. Námsætlan fyri føroyskt A (3 ára gongd) sæst her og føroyskt A (2 ára gongd) her.
Nýggir próvtøkuhættir í tilfeingisfrøði B
Nýggir próvtøkuhættir eru gjørdir í tilfeingisfrøði á B stigi í gymnasialu miðnámsskipanini. Lærarar kunnu nú velja ímillum tveir próvtøkuhættir til munnligu próvtøkuna.
Nýggj námsætlan og vegleiðing í ferðslulæru
Ferðslulæra er kravt undirvísingarevni í fólkaskúlanum. Ferðslulæra er ikki ein lærugrein, men kann verða partur av fleiri lærugreinum í fólkaskúlanum.
Saman við Ferðslutrygd og Námi hevur Mentamálaráðið gjørt nýggja námsætlan fyri ferðslulæru. Afturat sjálvari námsætlanini er eisini gjørd ein læraravegleiðing, sum greidliga lýsir, hvussu tey ymisku førleikamálini í námsætlanini verða rokkin og nær. Víst verður á, hvussu tey ymisku førleikamálini verða knýtt at tí nýggja undirvísingartilfarinum, sum er at finna á www.snar.fo/ferdsla
Tillagingar í námsætlanum fyri samfelagsfrøði
Ávísar tillagingar eru gjørdar í námsætlanunum fyri samfelagsfrøði á C, B og A stigi í gymnasialu breytaskipanini.
Fakligu førleikamálini eru tillagaði nakað og sett upp øðrvísi.
Ymiskir ógreiðar vóru í sambandi við próvtøkurnar, sum nú eru rættaðir.
Lesið dagførdu námsætlanirnar fyri samfelagsfrøði her:
Tillagingar í skrivligu próvtøkum fólkaskúlans
Mentamálaráðið hevur við støði í námsætlanunum og fakligum tilmælum frá lærarum dagført skrivligu próvtøkur fólkaskúlans. Dagføringarnar eru gjørdar sambært fakligu málunum í námsætlanunum, og samstundis eru tillagingar gjørdar í partinum um eftirmetingar og próvtøkur í námsætlanunum í føroyskum, donskum og enskum.
Vegleiðing í at nýta próvtalsstigan í miðnámi
”Vert at vita um nýggja próvtalsstigan í gymnasialu miðnámsútbúgvingunum”
Broytingar í próvtøkum og próvtøkuháttum
Broytingar eru gjørdar í námsætlanunum í sambandi við próvtøkurnar í føroyskum, donskum og enskum í fólkaskúlanum.
Í sambandi við munnligu próvtøkurnar í føroyskum og donskum er gjørdur ein nýggjur próvtøkuháttur, so at skilja, at nú kann skúlin velja, um flokkur skal upp til munnliga próvtøku sambært próvtøkuhátti A ella próvtøkuhátti B. Sami møguleiki er eisini galdandi í enskum.
B próvtøkuháttur í munnligum enskum
Námsætlanin í enskum í fólkaskúlanum gevur nú møguleika fyri at fara upp til munnliga próvtøku sambært nýggjum próvtøkuhátti, sonevnda B próvtøkuháttinum. Tak word-fílu við leiðbeining niður her.
Somuleiðis er frymil at fylla út framløguætlan, samsvarandi próvtøkuhátti B í enskum.


text:
Orð og lag (1990): Kajfinn Hammer
1. Hvar enn í hesum heimi tú so vendir tær
sorg og neyð tú sær,
um heimin víða hvar
tær møtir einans ein tung og døpur sjón,
sig, eigur mannaættin onga vón?
Niðurlag: Halleluja, her vellir fram ein flóð
rein og djúp og klár,
Hon reinsar hjartans sár!
Halleluja, tann flóð er Jesu blóð,
Hon reinsar teg frá tí, sum niður dró.
2. Á, særda sál, sum her sviðan kenna fekk,
lívsins tunga stríð,
ynskir gerast frí
frá øllum tí, sum her lívið á teg dró,
á, kom og drekk av Lívsins reinu flóð.
3. Tá sjúka inn yvir lív títt skolar hart,
vónloysi og trá
harðast leikar á,
við stúran tú móti morgindegnum sært,
mót niðurløgum meir ei fært teg vart.
4. Hoyr skaran hin, sum av hjarta syngja man
um Jesus Frelsaran,
sum tey við blóði vann,
við loystum tungum her um blóðið tað, sum rann
á Golgata, víst samfelt syngja kann.


text:
Egina
Egina (grikskt: AίYιva - Aígina [ˈeʝina], g verður úttala sum føroyski bókstavurin j) er ein oyggj í Grikkalandi. Oyggin hoyrir til tær Saronisku oyggjarnar, sum liggja beint sunnanfyri og í ein útsynning av Athen og Pireus í tí Saronisku Víkini. Tær størstu av Saronisku oyggjunum eru: Salamis, Angistri og Poros. Onkuntíð verða oyggjarnar Hydra, Dokos og Spetses roknaðar uppí tær Saronisku oyggjarnar. Egina liggur bert 27 km frá Athen, ferjur og skjóttgangandi bátar sigla fleiri ferðir dagliga millum oynna og meginlandið. Egina er ein kommuna í Attika landslutinum.
Tær størstu bygdirnar á Egina eru hesar: (tølini í klombrum er fólkatalið, sum tað var í 2011)
- Egina (7253)
- Kypseli (2124)
- Mesagros (1361)
- Perdika (823)
- Vathy (1495)
Egina býur er høvuðsbýur á oynni og liggur í útnyrðingshorninum av oynni. Av tí at fjarðstøðan til Athen er so lítil, eru tað nógvir athenbúgvar, ið ferðast til oynna, og fleiri eiga frítíðarhús á oynni. Fólkatalið á oynni er umleið 13.000. Oyggin er 87,41 km2 til støddar, til samanberingar kann nevnast, at Borðoy er 96 km2.


text:
Thomas Jefferson
Thomas Jefferson (* 13. apríl 1743 – † 4. juli 1826) var 3. forseti í Sambandsríki Amerika. Jefferson, sum avnoktaði meginpartin av Bíbliuni og tann imateriella Gud har frá [1] og ein av høvuðsmonnunum aftanfyri "Declaration of Independence", sum hevur tað sera kenda sitati: "Vit halda tað vera rímiligt og sjálvsagt, at øll verða javnsett, og at vit hava fingið ávís ómissandi rættindi frá skaparanum - rættin til lívið, frælsið og stremban eftir eydnuni". Hann varð eisini tann sum kom við "Wall of separation between Church and State" sum gjørdi at kirkjan og staturin ikki skuldi blandast saman. Orsøkin varð at verja tey sum ikki hoyrdi til og sum møguliga eisini vóru forfylgt av kirkjuni tá.
Thomas Jefferson var amerikanskur sendimaður í Fraklandi í rokárunum 1785-1789 beint undan fronsku kollveltingini [2]. Árini í Fraklandi ferðaðist hann víða í Evropa og fekk stóran áhuga og alsk til vín. Afturkomin til garðin, Monticello í Virginia í USA, hevði hann bæði vínfløskur og vínstokkar við sær frá ferðum á evropeiskum víngørðum. Alt lívið royndi hann at eksperimentera við at dyrka vín á Monticello og sigst Thomas Jefferson vera faðirin at amerikansku víndyrkingina. Viðurkendur er Jefferson eisini fyri arbeiðið at skilja sundur statin og kirkjuna, ivaleyst við íblástri frá sveisisk-franska samtíðar-heimspekinginum, Rousseau. Og ikki minst var Jefferson ein stovnsetarunum av USA, eitt nú at skriva Frælsisyvirlýsingina.
Triði forsetin í USA, Thomas Jefferson, var ein klókur og klárthugsandi maður. Hansara mongu rit verða enn goymd eins og dýrgripir. Tað eru 200 ár síðan hann livdi, men enn í dag verða nýtt orðatøk úr hansara ritum, millum annað "aldri reglurnar" [3]:
- Útset aldri til í morgin, tað sum tú kanst gera í dag.
- Legg aldri tað yvir á annan, sum tú kanst gera sjálvur.
- Nýt aldri pengar, fyrr enn tú eigur teir: við øðrum orðum - fá tær aldri skuld.
- Keyp aldri nakað, bert tað er bíligt.
- Ver aldri hugmóðigur, tað kann skjótt gerast dýrt fyri teg.
- Halt ongantíð, at tú hevur etið ov lítið. Fleiri fólk doyggja av ováti enn av hunguri.
- Fuska ongantíð við einum arbeiði. Tað, sum er gjørt við gleði, møðir ikki og er aldri keðiligt.
- Stúr ikki fyri nøkrum, sum kanska aldri hendir; í níggju av tíggju førum hevur tú stúrt til einkis.
- Tel upp í tíggju, um tú ert uppøstur - og upp í hundrað um tú ert óður - áðrenn tú svarar.
- Noyð teg sjálvan at síggja alt frá tí góðu síðuni, so vinnur tú bæði á tær sjálvum og tínum mótstøðumonnum.
- Skriva brøv, tá ið tú ert illur, um tú leggur í. Men send tey ikki. Hugsað um tað til dagin eftir - og brenn so brævið.
Kelduávísingar[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.sullivan-county.com/id3/jefferson_deist.htm
- ↑ http://www.sparknotes.com/biography/jefferson/section9.rhtml
- ↑ http://www.libertybellmuseum.com/MuseumShop/jeffersonconduct.htm


text:
1. Partur: Frá skapanini til Vatnflóðina
Hvaðani eru himlarnir og jørðin komin? Hvussu eru sólin, mánin og stjørnurnar, og alt tað ið er á jørðini, vorðið til? Bíblian svarar satt tá hon sigur at Gud hevur skapt tað. Bókin hjá okkum byrjar tí við bíbliusøgum um skapanina.
Vit fáa at vita at Gud fyrst skapti einglarnar i himlinum. Teir eru ósjónligir, eins og hann sjálvur. Men jørðina skapti hann til menniskju sum okkum. So skapti Gud mannin Ádam og kvinnuna Evu og setti tey í ein vakran urtagarð. Men tey vóru ólýðin móti Gudi og mistu rættin til at liva um ævir.
Frá Ádam varð skaptur til Vatnflóðin kom, gingu tilsamans 1656 ár. Hesa tíðina hendi nógv ónt. Í himli vóru nakrir óndir, ósjónligir andar: Satan og hansara óndu einglar. Á jørðini vóru Káin og nógv onnur ónd menniskju, teirra millum nakrir menn ið vóru ómetaliga sterkir. Men har vóru eisini góð menniskju — Ábel, Enok og Nóa. Í 1. PARTI fara vit at lesa um øll hesi menniskju og tað ið hendi teimum.


text:
Orð og lag: Ókendur
Týtt: Kajfinn Hammer
1. Á veg yvir heiðuna blómu eg fann
í grýtutu reyn millum fjøll,
:,:eg mest sum av tilvild meg á hana rann,
hon stóð har so heilt einsamøll.:,:
2. Sig, óttast tú ei millum steinskuggar goymd,
umgivin av trølsligum ljóð?
:,:Á, nei, eg av Skapar’num ei verði gloymd,
Hans hond verjuleysum ber ró.:,:
3. Men ynskir tú ikki við urtagarðslið,
at sýnast har einhvør teg sær?
:,:Á, nei, best eg trívist í haga í frið,
til hagaurt skapað eg varð.:,:
4. Men doyggja í vetrarins stormi tú fert,
tú blóma, sum gleði mær bar.
:,:Á, nei, undir kavafonn hvíli eg bert,
og vakni tá vársólin sær.:,:
5. Hav takk fyri hetta, tú lært hevur meg:
Um einslig enn verður mín leið,
:,:tann Guð, sum meg skapti, mín Faðir jú er,
sjálvt blómuna gloymir Hann ei.:,:
6. Sum blóman eg følna og doyggja jú skal,
men Frelsarans lyfti tó er:
:,:Um hold mítt er fjalt undir moldum, tó sæl
í varðveitslu Guðs sálin er.:,:


text:
11. september fyri 10 árum síðani flugu fýra flogfør inn í loftrúmið í USA. Hesi fýra flogfør skuldu broyta søguskriving og heimin til tað, sum hendi eftir 11. spetember 2001 og tað, sum hendi áðrenn 11. spetember 2001.
Summar dagfestingar sita eftir í minninum. Øll, ið upplivdu dagin, tá ið John F. Kennedy varð skotin, minnast, hvar tey vóru og hvat tey gjørdu. Sama er galdandi fyri deyða Elvisar, Lady Dianu og 11. semtember 2001, tá ið terrorisman av álvara gjørdist ein týðandi partur av gerandisdegnum hjá nógvum og heimurin ikki longur varð býttur sundur eystur og vestur.
Í fjórða nummari av Vencli prentaðu við yrkingina “11. september” eftir Anniku Skaalum. Í sambandi við 10 ára dagin í morgin, leggja vit hesa yrkingina út.
11. september
Annika Skaalum


text:
Elduvík
Elduvík er ein bygd í Eysturoy. Elduvík er gomul bygd. Fyrstu ferð, at man veit um, at bygdin er nevnd, er í Hundabrævinum frá ár 1350. Fólkatalið er 13 (2013). Bygdin verður nógv vitjað av ferðafólki. Har er sera vakurt og nógv at síggja. Vestari partur av bygdini, har kirkjan og gamli býlingurin eru, er sera hugnaligur. Áhugavert er ein túrur inn í gjónna, har lending er, og sum liggur eitt fitt petti uttan fyri bygdina. Í eystara parti av bygdini er kort sum lýsir, hvussu nógv gróthús vóru í gomlum døgum, og nøkur standa framvegis.


text:
Orð og lag: Aage Samuelsen
Týtt: Jonna Larsen (f. Øre)
Viðmerking: Týddur í 1963.
1. Sorgtungur ofta í syndum eg var,
tung var tann byrðan av synd, sum eg bar;
men tá í angur við krossin eg lá,
friðin mær Jesus gav tá.
Niðurlag: Lívið mær Jesus nú er,
ljósið Hann er mær á ferð!
Alt, sum mær tørvar, í Honum eg fann;
lívið mær Jesus nú er!
2. Tá fyri eyga eg hjálp onga sá,
kom til mín Jesus og frelsti meg tá.
Friðin eg kendi, tá Jesus meg fann,
lívssólin signað upprann.
3. Armur, men ríkur í Jesusi tó,
vanvirdur, men tó Hans brúður so góð.
Sælur eg eri, sjálvt misskiltur her,
skjótt Hann til heimið meg ber.
4. Alt her á jørð verður gloymt har ein dag,
møtir mær spott her, er sál mín tó glað;
tá Hann sum brúður meg tekur til sín,
æviga Jesus er mín.


text:
Ummæli í Sosialinum 22. september 2006.
Endurgivið við loyvi høvundsins.
Nýggja tíðarritið eitur Vencil og ber undirheitið “Tíðarrit fyri skaldskap á føroyskum”. Endamálið er við øðrum orðum ikki at hýsa ummælum og bókmentaligum viðgerðum, men upprunaligum føroyskum og til føroyskt umsettum skaldskapi – og tað verður gjørt við lít. Útgávan er eitt satt nýbrot og framúrskarandi í dygd. Ritstjórar eru Oddfríður Marni Rasmussen og Arnbjørn Ó Dalsgarð, og lagt verður fyri við einari yrking hjá Oddfríði um sjálva útgávuna : “Hvørja ferð lívmóðurin hveppist/spríkir sveittin, lættur sum angi”. Annars er innihaldið umleið helvt um helvt týðingar av útlendskum skaldskapi til føroyskt og nýggjar yrkingar, stuttsøgur og ritroyndir frá føroyskum høvundum og yrkjarum.
Týðingar
Fleiri av týðingunum eru í sær sjálvum stórhendingar í føroyskum bókmentum. Gunnar Hoydal hevur meistarliga týtt heimskendu yrkingina “Howl” (1956) hjá amerikanska beatyrkjaranum Allan Ginsberg. Yrkingin var eina tíð í seksti- og sjeytiárunum eitt slag av lummabíbliu hjá øllum uppreistrarhugaðum í USA. I longum, tætt samandrignum lýsingum verða tey heimleysu, tey sinnissjúku og rúsaðu gjørd til sannleiksvitni og hevjaði upp til einglar. Føroyska heitið á yrkingini er “Ýl”, og tað hevur eydnast Gunnari Hoydal at varðveita svingandi rútmina og ágangandi myndamálið hjá Ginsberg. Upprunaliga varð yrkingin lisin upp, m.a. í San Fransisco, við jazztónleiki undir, og tað fer eisini at bera væl til við føroysku týðingini.
Hanus Kamban hevur týtt modernistiska klassikaran hjá Franz Kafka “Vor dem Gesetz” (1915), á føroyskum “Framman fyri lógini”. Hetta er stutta, gátuføra søgan um mannin, sum vil hava atgongd til “lógina”, men ikki rættiliga hættar sær kortini. Søgan er ein av mest lisnu og mest viðgjørdu tekstunum úr farnu øld. Kendastu viðgerðirnar eru kanska tær hjá m.ø. Camus, sum las søguna eksistentialistisk, t.v.s sum eina søgu um at tora at taka við egnum lívi, og so tulkingin hjá Derrida, sum í søguni sá eina greiða útlegging av tí veruleika, at einki býr aftanfyri tær samtyktir, vit menniskju gera. Avbjóðingin í einari týðing av søguni er at taka hædd fyri tí opinleika og teimum mongu tulkingarmøguleikum, sum upprunaligi týski teksturin ber í sær, og tað hevur eydnast Hanusi Kamban framúr væl. Týðingin endurgevur kongenialt upprunatekstin, og bæði orðaval og setningsbygnaður ligga so tætt at tí týska, sum til ber.
Umleið miðskeiðis í tíðarritinum stendur ein røð av yrkingum hjá finsk-svensku Edith Södergran í týðing eftir Ebbu Hentze. Einstakar av hesum hava verið á prenti fyrr (Brá nr. 17/1991 ), men eru nú broyttar nakað. Sum øll vita, eru yrkingar sjáldan lættar at týða. Ein av trupulleikunum við Edith Södergran er tað heilt serliga myndamálið, ið glíður frá lívi til deyða, frá tryggleika til ótta, frá romantikki til modernismu o.s.fr. Vøkru og klóku týðingarnar hjá Ebbu Hentzu prógva, at hon er ein av bestu týðarum, vit eiga, t.d. hetta stutta brotið úr yrkingini “Heystins seinasta blóma” (“Höstens sista blomma”, 1916) :
tað er so lætt at vera síðstur at doyggja :
eg havi sæð havið so ævintýrkent blátt
eg havi hoyrt deyða summarsins hjarta sláa.
Aðrar týðingar eru eisini, t.d. hjá Aleksanduri Kristiansen, vert er m.a. at nevna frálíku týðing hansara av yrkingini hjá New-England skaldinum Robert Creeley “Tey óreiðuligu postboðini” (“The Dishonest Mailmen”, 1962), og eisini “Mýridrotning” (“Bog Queen”, 1975) hjá írska Seamus Heaney – henda seinna týðingin stóð upprunaliga í Sosialinum í sambandi við vitjanina hjá Heaney í Føroyum í 2005. Petur Pálson Jensen hevur týtt “Son of Satan” (1984), á føroyskum “Sonur Sátans”, hjá amerikanska Charles Bukowski. Týðingin er sum heild væleydnað, ráa orðavalið hjá Bukowski er hegnisliga væl endurgivið á føroyskum, og tað er lítil ivi um, at evnini, sum verða viðgjørd í søguni (happing, harðskapur, skuldarkensla, uppaling o.s.fr.), fara at gera hana til ein klassikara í føroysktundirvísingini í framhaldsdeildini og í miðnámsskúlunum.
Føroyskur skaldskapur
Føroysku upprunatekstirnir eru eitt sindur ójavnari í dygd enn týðingarnar, men eru allir áhugaverdir. Talan er um yrkingar hjá Heðini M. Klein um at yrkja og fóta sær í lívsins mongu avbjóðingum, sonettir hjá Carl Johan Jensen, stílvísar yrkingar hjá Tóroddi Poulsen og Hanusi Kamban, og yrkingar hjá yngri, meiri óroyndum yrkjarum sum Bárða Persson og debutantinum Rannvá Skeel Johannesen. Yrkingarnar hjá Bárða Persson rúma góð hugskot, sum tó helst høvdu egnað seg betur til stuttsøgur enn yrkingar. Løðingin í yrkingunum er um at hvørva í ov nógvum orðum. Yrkingarnar hjá Rannvá Skeel Johannesen lata upp fyri einari átrúnaðarligari leitan, tær hava eina egna, sjaldsama rødd, men eru í støðum í so leysar og hava onkursvegna ov greiðar niðurstøður alt ov tíðliga. Sum debutantur er Rannvá Skeel Johannesen tó áhugaverd. Sólrun Michelsen hevur skrivað eina søgu um sálarligan ófrið og samleikaiva, søgan er skrivað í tátíð, og tað gevur trupulleikar við sjálvari frásøgukonstruktiónini, men annars er talan um góða søgu. Sámal Kristian Jacobsen hevur skrivað søguna “Bókabøðil”, eisini við denti á duldu megirnar í menniskjanum.
Ritstjórarnir báðir eru umboðaðir við hvør sínari søgu, Arnbjørn Ó. Dalsgarð við einari um alkoholismu, “So hon starir inn í veggin”, ein náðileyst realistisk søga, har tulkingin má taka støði í reaktiónunum hjá barni alkoholikarans. Frásøgutekniskt er søgan góð, men annars minnir hon kanska ov nógv um aðrar tílíkar søgur. Oddfríður Marni Rasmussen hevur skrivað eina raffineraða stuttsøgu um sambandið millum skaldskap og veruleika – millum tað, sum verður hugsað, og so tað, sum bara er. Søgan hevur heitið “Aldurdómurin viskar seg sjálvan burtur” og er eisini ein viðmerking til bókmentaliga kjakið í Føroyum.
Ritroyndir
Tvær ritroyndir eru, ein hjá Oddvør Johansen, sum tó var betur óskrivað. Her áttu ritstjórarnir kanska at havt verið strangari, tí Oddvør Johansen hevur skrivað mangt, sum er munandi betri enn smáprátandi, høvuðleysa ferðafrásøgnin “Við eygum so stórum sum tekoppar”.
“Hvørki” er hinvegin heitið á ironiskari og provokerandi ritroynd hjá Carl Johan Jensen um føroyingar, sum látast og halda seg vilja alt, men í veruleikanum ikki vilja nakað sum helst, bert dvølja í einari ørligt-religiøsari hvørki-tilveru av óvitan, við ongum sannleikum og ongum lygnum.
Hvat umboðar Vencil?
Fyrsta útgávan av Vencil boðar frá sera góðum, hugskotið er gott og tykist gjøgnumhugsað. Ein fyrimynd er kanska danska tíðarritið Bananasplit. Tidsskrift for multinational litteratur. Men eitt føroyskt tíðarrit, sum leggur seg eftir at prenta skaldskap, kann gera størri mun enn tílík tíðarrit aðrastaðni, tí bókmentaliga umhvørvið í Føroyum er fáment, og góðar týðingar mangla í ólukkumát. Ì hesari útgávuni umboða týðingarnar mest klassiskar modernistiskar tekstir. Kanska av tilvild, men helst sigur tað eisini nakað um, hvat ritstjórarnir hava lagt dent á. Umboðar Vencil eina ávísa bókmentaliga stevnu ? Ein oddagrein, ið stutt greiddi frá innihaldi og endamáli, kundi svarað tílíkum spurningum. Men alt tað besta – Vencil !
Bergur Djurhuus Hansen


text:
Toronto
Norðan Ontariovatn er Toronto, ið er fremsti ídnaðarbýur, størsti fíggjardepil og tann býur, sum veksur skjótast í Kanada. Býurin er eisini størsti býur í Kanada og høvuðsstaðurin í Ontario. Har verður sagt at vera trygt at búgva, tí at har eru færri lógarbrot enn í nøkrum øðrum stórbýi í Norðuramerika. Býarfólkið kann eisini erpa sær av Skydome, heimins fyrsta leikvølli við dragtekju, og Canadian National Tower, heimins hægsta húsi. Fáastaðni búgva so nógvir kinverskir innflytarar sum í China Town í Toronto.
Toronto er størsti býur í Kanada við 5 milliónum íbúgvum og er samstundis mest etniskt blandaði býur í heiminum. Tá tú ringir 112 í Toronto kunnu tey svara tær á 150 ymsikum málum. Kanada er eitt sindur av øllum heimsins londum og Toronto er miðpunktið í øllum.


text:
Kyros II
Kyros II (føddur umleið 576 f.Kr., deyður í juli 529 f.Kr.) eisini nevndur Kyros hin Stóri. Kyros 2. stovnaði Persia og Persararíkið (Akamenide dynastiið) í 557 f.Kr.
Navnið "Kyros" (ein beinleiðis týðing til tað latínska stavraðið úr grikskum Kύpoς) er ein griksk versjón av tí persiska Koroush ella Khorvash, sum merkir "Prestiga". Á persiskum merkir khour "sól", meðan vash er eitt ískoyti, sum merkir líkheit. Kyros verður í Gamla Testamenti umrøddur sum ein messias. Eingin veit, um hann og Zarathustra livdu samstundis, men hann verður mettur at vera tann fyrsti zoroastriski valdsharrin.
Kyros stýrdi fyrst sum mediskur lydkongur í "Parsua", men síðan legði hann Mediea undir seg í 557 f.Kr. og kallaði sítt nýggja ríki fyri "Persiea".


text:
Mikronesiasamveldið
Mikronesiasamveldið er eitt oyggjaland í Kyrrahavinum. Høvuðsstaðurin eitur Palikir. Mikronesiasamveldið er eitt sambandsríki og oyggjaríki í Mikronesia í Osiania. Oyggjarnar vóru partur av USA frá 1947 til 1990, men gjørdust sjálvstøðugt ríki í samband við USA í 1986. Oyggjarnar eru limir í Compact of Free Association, ið merkir at USA hevur hernaðarliga valdið og at oyggjarnar samstundis fáa menningarhjálp úr USA. Mikronesiasamveldið er eitt av fáu londunum í ST, ið ongantíð atkvøðir øðrivísi enn USA. Mikronesiasamveldið er tilsamans okkurt um 607 oyggjar og er býtt sundur í fýra lutstatir. Oyggjarnar liggja vestur úr Filippinunum og norðan fyri Papua Nýguinea.
Avstralásia : Avstralia · Norfolksoyggj · Jólaoyggj · Kokosoyggjar
Melanesia : Fidjioyggjar · Papua Nýguinea · Nýkaledónia · Sálomonsoyggjar · Vanuatu
Mikronesia : Guam · Kiribati · Marshalloyggjar · Norðaru Marianaoyggjar · Mikronesiasamveldið · Nauru · Palau
Polynesia : Amerikanska Sámoa · Cooksoyggjar · Franska Polynesia · Hawai'i · Nýsæland · Niue · Pitcairnoyggj · Sámoa · Tokelau · Tonga · Tuvalu · Wallis- og Futunaoyggjar


text:
UPPÍSKOYTI
Blóðúrdráttir og viðgerðarhættir
Blóðúrdráttir. Hesir verða vunnir úr teimum fýra høvuðslutunum í blóðinum, sum eru: reyðir blóðkroppar, hvítir blóðkroppar, blóðplátur og blóðvæta. Til dømis innihalda reyðir blóðkroppar proteinið blóðreyða (hæmoglobin). Heilivágur, sum er framleiddur úr blóðreyða frá menniskjum ella dýrum, hevur verið brúktur til at viðgera sjúklingar við bráðfeingisblóðtroti ella ógvisligum blóðmissi.
Í blóðvætu – sum er 90 prosent vatn – eru nógv hormon, ólívrunnin sølt, kveikar (ensym) og føðsluevni, harímillum mineral og sukur. Í blóðvætu eru eisini storkningarevni, mótevni til at vinna á sjúku og protein, eitt nú albumin. Immunglobulin, ið verður givið sum innspræning móti ávísum sjúkum, er vunnið úr blóðvætu frá fólkum, ið longu eru órinin fyri smittuevnunum. Úr hvítum blóðkroppum ber til at framleiða interferonir og interleukinir til at viðgera ávísa virussmittu og krabbasjúkur.
Kunnu sonn kristin góðtaka viðgerð, sum fevnir um at nýta blóðúrdráttir? Av tí at Bíblian ikki fer í smálutir hesum viðvíkjandi, má hvør einstakur við góðari samvitsku fyri Gudi taka sína egnu avgerð. Nøkur vilja als ikki hava nakran úrdrátt, tí tey hugsa sum so, at Guds lóg til ísraelsfólk kravdi, at blóðið av einum dýri skuldi „renna út á jørðina“. (5 Mósebók 12:22-24) Onnur, sum heldur ikki vilja hava flutning av reinum blóði ella teimum fýra høvuðslutunum í blóðinum, taka kanska ímóti viðgerð, sum fevnir um at nýta ein blóðúrdrátt. Tey koma kanska til ta niðurstøðu, at úrdrátturin, sum er vunnin úr blóði, einaferð á leiðini heldur uppat at umboða lívið hjá tí menniskjanum ella dýrinum, sum blóðið er tikið av.
Tá ið vit skulu taka avgerðir um blóðúrdráttir, eiga vit at spyrja okkum sjálv: ’Eri eg greiður yvir, at eg, um eg sigi nei til allar blóðúrdráttir, eisini sigi nei til ávísan heilivág, ið kann basa sjúkum ella fáa blóðið at storkna og harvið steðga bløðing? Dugi eg at greiða einum lækna frá, hví eg góðtaki ella ikki góðtaki summar blóðúrdráttir?’
Viðgerðarhættir. Hesir fevna millum annað um at tynna blóðið (hæmodilutión) og at endurvinna blóðið (cell-saver). Tá ið blóðið verður tynt, verður nakað av blóðinum leitt úr kroppinum, býtt um við eftirgjørda blóðvætu og seinni leitt aftur í sjúklingin. Í sambandi við at endurvinna blóðið, verður blóð, ið sjúklingurin annars hevði mist undir skurðviðgerð, sogið upp og leitt aftur í kroppin. Blóðið verður sogið upp úr einum sári ella eini holu í kroppinum, reinsað ella sílað og síðani leitt aftur í sjúklingin. Av tí at tað kann vera ymiskt frá lækna til lækna, hvussu hesar viðgerðirnar verða framdar, eiga vit at finna út av, hvat læknin ætlar sær at gera.
Tá ið vit skulu taka avgerðir um hesar viðgerðarhættirnar, kunnu vit spyrja okkum sjálv: ’Verður nakað av mínum blóði ført út úr kroppinum, og verður blóðstreymurin kanska enntá steðgaður eina løtu, kann eg so við góðari samvitsku siga, at hetta blóðið enn er ein partur av mær, og at tað tí ikki er neyðugt at „lata tað renna út á jørðina“? (5 Mósebók 12:23, 24) Hevði tað nívt mína bíbliuvandu samvitsku, um nakað av mínum egna blóði varð ført út úr kroppinum, tillagað og ført inn aftur í kroppin? Eri eg greiður yvir, at um eg nokti alla læknaviðgerð, har mítt egna blóð verður nýtt, so sigi eg eisini nei til blóðroyndir, at blóðið verður reinsað (hæmodialysu) og til nýtslu av hjarta-lungnamaskinu?’
Vit mugu sjálv gera av, hvussu vit vilja, at okkara egna blóð verður viðfarið undir skurðviðgerð. Tað sama er galdandi í sambandi við kanningar og viðgerðir, ið fevna um at taka eina lítla nøgd av okkara egna blóði og møguliga tillaga tað og síðani spræna tað innaftur.


text:
Efesusbrævið
Efesusbrævið er ætlað teimum heilagu, sum eru í Efesus. Paulus ápostul starvaðist longst í hesum býi, Efesus var høvuðsstaður í landspartinum Ásia og bant saman Ásia og Evropa. Sambært innihaldinum í Efesusbrævinum sæst, at Paulus var fangi um tað mundið, tá ið hann skrivaði brævið. Saman við Filemonsbrævinum, Filippibrævinum og Kolossabrævinum hoyrir Efesusbrævið til tey brøvini, ið Paulus skrivaði, meðan hann sat fangi.
Efesusbrævið hevur ein tríeindan bygnað, tað sigur nógv um Gud sum Faðirin, sonin og heilaga andan. Efesusbrævið er kirkjuliðsbrævið fram um onnur. Tað sigur frá tí meistaraverki, sum eitur kirkjuliðið, og kirkjuliðið verður lýst við sjey myndum, sum bera vitnisburð um kirkjuliðsins dýrd. Brævið er eisini um, hvat Gud hevur hugsað, men eitt veldi arbeiðir ímóti Guds ætlanum til tess at gera tær til einkis. Brævið verður tí endað við at lýsa: tað stríð, vit skulu stríða; teimum herklæðum, ið okkum boðin verða; og tí sigri, ið vit kunnu vinna.


text:
Hans von Aachen
Hans von Aachen (1552, Køln - 4. mars 1615, Prag) var týskur manneristiskur málari. Navn hansara stavar frá føðistað faðirs hansara, Aachen í Týsklandi. Aðrar variatiónir eru, millum annað, Johann von - og - von Aachen, og onnur stavilsi, so sum Janachen, Fanachen, Abak, Jean Dac, Aquano, van Aken o.s.fr.
Hans von Aachen byrjaði at mála í Týsklandi, sum næmingur hjá flamska meistaranum E. Jerrigh. Í 1574 flutti hann til Italia, fyri at lesa víðari. Hann ferðaist til Róm og Firenze, men stegaði í Venesia. Hann gjørdist fyrst næmingur hjá Kaspar Rems, men gjørdi skjótt av, at útvikla sín egna manneristiska arbeiðshátt, við at hyggja at fylgjusveinum hjá Tintoretto og Michelangelo. Gjøgnum alla lívstíð sína, fekk hann tó íblástur frá stílunum hjá Bartholomeus Spranger og Hendrick Goltzius, ið høvdu størstu ávirkan á týska listarmentan í hesi tíð.
Hann kom aftur til Týsklands í 1588, har hann gjørdist kendur sum málari av andlitsmyndum av hábornum húskum. Hann málaði fleiri verk fyri Wilhelm V, hertoga av Bayern. Hann giftist Reginum, dóttir tónasmiðin Orlando di Lasso í München. Í München fekk hann samband við keisarhovið í Prag. Í 1592 var hann útnevndur málari fyri Heilaga rómverska keisaran, Rudolf II . Hóast hetta flutti hann ikki til Prag fyrr enn í 1601, har hann helt framm við at mála fyri keisaran, ið eisini útnevndi hann til riddara í 1605. Hans helt framm við at arbeiða undir næsta keisaranum, Matthias I.
Millum næmingar Hans von Aachens vóru Peter Isaac og Joseph Heinz. Verk hansara eru vorðin endurgivin av Wolfgang Kilian, Dominicus Custos, og Jan Sadeler.