text:
Námsætlan fyri leiklist á B stigi
1. Samleiki
Leiklist er lærugrein, ið sameinir tær skapandi tilgongdirnar í drama og sjónleiki við umhugsan og hugleiðingum um tey listarligu úrslitini. Evnið í lærugreinini er menniskjanslig atferð, sambond og gerðir, ofta eyðkend við mótsetningum og tvístøðum, ið verða orðað ella framsett í einum listarligum bygnaði, har framsagnarhættirnir hjá sjónleikinum verða nýttir: kroppur, rødd, mál og tøknilig amboð. Íblásturin til tann listarliga bygnaðin kemur frá veruleika og fiktión – t.e. gerandislívi, list, mentan og vísindunum um sjónleik og drama. Tá ið næmingurin hugleiðir um tey listarligu úrslitini fevnir hetta á grundleggjandi støði um at lýsa og fata tær skapandi tilgongdirnar og á hægri stigi um at greina og seta sjónleikaframførsluna inn í ein størri samanhang.
2. Endamál
Undirvísingin í leiklist hevur til endamáls:
- at menna hugin, medvitið og førleikan hjá næminginum at brúka drama sum frásøguhátt og fremja kunnleika og gleði um sjónleikin sum samskiftismiðil
- at vekja ans fyri tolsemi og virðing fyri hvørjum øðrum, og at geva næminginum størri innlit og heildarfatan av lærutilgongdini
- at menna fatanina hjá næminginum av øðrum menniskjum, hendingum og umhvørvi
- at menna evnini hjá næminginum til at uppliva, málbera seg, venja samspæl millum rødd og rørslu, fata seg sjálvan og onnur, sansa og geva gætur, samstarva, geva aftursvar, skapa, framføra og at døma um drama og sjónleik sum leiklist.
Lærugreinin skal harumframt stuðla yvirskipaða endamálinum við útbúgvingini, so at næmingurin fær grundleggjandi førleikar í at skapa, seta í verk og greina leiklistarligar framsagnir. Næmingurin skal eisini stimbrast til at arbeiða verkliga, so hugurin at menna egin hugskot og gera tey til veruleika verður mentur, har ímillum eisini evnini at vera partur av einum bindandi samstarvi og at seta hugskot í verk við einum ávísum málbólki í huga. Dentur verður lagdur á førleikan at greina og meta um tilgongdina, eins og um úrslitið, og á evnini at sameina ástøði og verkligt leiklistarligt arbeiði á tilvitaðan hátt. Næmingurin ognar sær førleikar og vitan um útvaldar formar innan leiklist og drama, og um týdningin, ið hesir listaformar hava havt fyri menniskjansliga sannkenning og menning. Arbeiðið við drama og sjónleiki skal saman við førleikum frá øðrum lærugreinum menna fatan næmingsins fyri sambondunum millum ta evropeisku og ta alheimsligu listina og mentanina.
3. Stig og tímatal
Lærugreinin leiklist B er vallærugrein á gymnasialu miðnámsútbúgvingunum og kann harumframt verða kravd lærugrein á ávísum breytum, eitt nú sum partur av eini listarbreyt ella hugvísindabreyt.
Hon byggir á lokið C-stig.
Á B-stigi er árliga tímatalið 125 klokkutímar.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Næmingurin fer til munnliga próvtøku í bæði kjarnaøkjum og ískoytisøkjum.
Kjarnaøki
Lærugreinin leiklist hevur 4 ymisk kjarnaøki. Økini umskarast og virka fyri ein stóran part saman í undirvísingini:
- Sjálvsmenning og sjálvsfatan næmingsins
- Verkligt leiklistararbeiði
- Fatan, greining og uppliving av leiklistarligum framsagnum
- Innlit í leiklistarlig umhvørvi og leiklistarsøgu og -ástøði
Sjálvsmenning og sjálvsfatan næmingsins
Næmingurin skal menna kropsmál, kropsframsøgn og kropstilvitan, og gjøgnum raddarvenjing, og við at arbeiða við talaða málinum styrkja um møguleikar sínar at roynast sosialt og sum einstaklingur. Málið er, at næmingurin mennir fatan sína fyri týdninginum av spælinum, hugflognum og leikpartaspælinum, og at hann gjøgnum hesi mennist persónliga og gerst betur førur fyri at traðka fram í almennum samanhangum.
Verkligt leiklistararbeiði
Næmingurin skal gjøgnum lærugreinina bæði læra seg at framleiða leiklistarlig verk gjøgnum verkætlanir og byggja víðari á og fara longur í dýpdina við teimum grundleggjandi sjónleikarhegnum, sum arbeitt hevur verið við á C-stigi. Næmingurin skal:
- arbeiða við venjingum í kropsmáli, kropsframsøgn, kropstilvitan
- arbeiða við venjing í at nýta rødd og talaða málið
- arbeiða við hugflogsvenjing, improvisatión, leikpartaspæli
- arbeiða við at gera sjónleik burtur úr teksta- og myndatilfari
- arbeiða við framleiðslu av synopsum, handritum og uppseting av sjónleiki
- arbeiða við sjónleikaraarbeiði, t.d. sjónleikarateknikki, pallmynd, ljósseting, ljóðarbeiði, smyrsli, búnum, grímum, útgerð
- læra grundreglur fyri menning og íverksetan av hugskoti
- læra grundreglur fyri at skapa ein leik ella eitt spæl saman við øðrum, við einum teksti ella uttan
- læra grundleggjandi hugtøk, teknikkir og arbeiðshættir innan kropsliga framseting, dialog, improvisatión og leikpartaspæl
- seta upp minst tvær størri verkætlanir.
Næmingurin skal harumframt:
- læra grundreglurnar fyri menning og íverksetan av einum listarligum hugskoti
- læra at skilja og brúka grundleggjandi hugtøk, teknikkir og arbeiðshættir innan sjónleikaarbeiði, sjónleikalist og leiklist.
Fatan, greining og uppliving av leiklistarligum framsagnarhættum
Næmingurin skal gjøgnum lærugreinina kunna seg við, hvussu leikrit og lidnir leikir kunnu upplivast, avlesast og greinast. Farið verður í dýpdina við teimum økjum, ið arbeitt var við á C-stiginum:
- Framførslugreining: Venjingar í at draga fram týdningarmiklar partar av eini sjónleikaframførslu/palluppseting og at greiða frá sereyðkenninum við sjónleikamiðlinum samanborið við aðrar miðlar
- Leiklistafrøðiligari greining: Venjingar í at síggja fyri sær sjónleik og palllistarligar møguleikar at fremja ein tekst í ávísum høpi
- Leiktekstagreining: Venjingar í at draga fram týdningarmiklar síður av innihaldi og formi í einum sjónleikarteksti.
Sjónarhornið verður víðkað, so at næmingurin
- fær innlit í nýggjari evropeiska leikritaskriving og rák og grundtankar innan nútíðar palllist
- skilur og sær ta livandi leiklistarligu framførsluna og aðrar framførandi listargreinar í einum listarligum og mentanarligum høpi
- lærir grundreglurnar fyri móttøku av og sannkenning gjøgnum list.
Innlit í leiklistarlig umhvørvi og leiklistarsøgu og -ástøði
Næmingurin lærir gjøgnum lærugreinina at síggja sjónleikaframleiðslu í einum søguligum, samfelagsligum og mentanarligum høpi. Bygt verður víðari á C-stigið og farið verður longur í dýpdina við hesum økjum:
- føroyskari sjónleikarsøgu og nútíðar viðurskiftini hjá leiklistini í Føroyum.
- týdningarmestu tíðarskeiðini í evropeiskari leiklistarsøgu og tær stílættir og leiklistarligu hugsjónir, ið hava havt størst ávirkan á leiklistina
- tey kendastu ástøðini um leiklistina og um leiklut og virksemi hennara
Næmingarnir skulu harumframt
- hava neyvt innlit í 3 leiklistarlig tíðarskeið, harav minst 1 eftir 1950.
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum semjast um í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleikar næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
5. Førleikamál
Í lærugreinini leiklist eru førleikamálini lutað sundur í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni til støðutakan og sjálvvirkni. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at kanna
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg harumframt um at virða og menna okkara evni at samskifta um mentan og list. Undirvísingin í leiklist leggur harumframt dent á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv, og gjøgnum verkligt og skapandi kropsvenjingararbeiði og gjøgnum leikpartaspæl lærir hann at kenna og virða síni egnu mørk og harvið eisini tey hjá øðrum. Hann skal harumframt læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, og meginreglurnar fyri upphavsrætti. Eisini skal næmingurin hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
At samskifta snýr seg um førleikan at bera fram hugsanir sínar munnliga og at lesa og skriva. Í skapandi lærugreinum verður eisini arbeitt við samskifti gjøgnum listarmiðlarnar. Lærugreinin leiklist hevur ein týðandi leiklut í hesi menning. At samskifta snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga verður mentur við miðvíst at arbeiða við munnligum venjingum í ymiskum samskiftisstøðum. Næmingurin skal frá fyrsta degi verða vandur við at tala, skifta orð, lýða á, próvføra og bera fram egnar metingar. Lærugreinin leiklist leggur stóran dent á at menna evnini hjá næminginum at skilja og samskifta við onnur. Gjøgnum tað verkliga arbeiðið í leiklist lærir næmingurin at bera meiningar sínar fram og at skilja, hvussu beinleiðis samskifti millum menniskju fer fram og virkar. Næmingurin lærir, hvussu ymisk leiklistarlig formgeving av menniskjansligari atferð, talu og gerandislívi ávirkar samskiftið millum leikara og áskoðara. Skrivlig frambering er hinvegin avmarkað í leiklist. Næmingarnir skriva frágreiðingar um verkevni síni.
Førleikin at lesa og skriva er avgerandi fortreyt fyri øllum samskifti og lærdómi í lívinum. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot, at lesa er at skyna á og tulka. Lesing er ein avmarkaður partur av lærugreinini leiklist. Tó skulu næmingarnir lesa nakað av tilfari um leiklist og lesa leikrit. At lesa leikrit krevur samstundis eisini eina serliga tulking av tí lisna við eini ítøkiliggerð ella uppseting av tekstinum í huga.
Førleikin at rokna snýr seg um evnini at lesa hagtøl, fata bygnað, frymlar og úrtøkiligar skipanir. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og loysa vandamál. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mangar gerandistekstir, og tí hevur undirvísingin í leiklist eisini sín týðandi lut í hesi menning. Rokning kemur bert í avmarkaðan mun leiklistini til góðar. Tó er brúk fyri talførleika í sambandi við tilrættislegging av verkætlanum, t.d. í sambandi við venjingarætlanir, útrokning av kostnaði fyri uppsetingar og tilrættislegging av pallmyndagerð og fyrireiking av spælistað.
Førleikin at nýta tøknilig amboð er í leiklist at duga at nýta kunningartøkni. KT verður nýtt til samskifti og vitanarbýti í undirvísingini, eins og til innsavnan, viðgerð og meting av kunningartilfari frá ymsum keldum, har ímillum internetinum. KT-amboð verða eisini nýtt í skapandi arbeiðinum, eitt nú til at skriva leikrit og verkætlanaruppgávur, tekna pallmyndir og búnar og seta upp venjingarætlanir. Somuleiðis verður KT nýtt í sambandi við tøknina, ið verður brúkt í leiklistarligu verkætlanunum, t.d. ljóð og ljós.
At kanna
At kanna er ein íborin førleiki. Børn kanna umhvørvið fyri at klára seg í lívinum. At kanna er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir.
Førleikin at kanna snýr seg í leiklist um at eggja forvitni næmingsins at granska atferð, hugløg og samskifti millum menniskju gjøgnum leikpartaspæl og verkligt arbeiði við leiklutum. Førleikin at kanna verður harumframt mentur við at stimbra hug og dirvi næmingsins at bera seg fram fyri áskoðarum og áhoyrarum. Næmingurin skal eggjast til at síggja gagn og gleði í yrkis- og fagurbókmentum um leiklist og list og til at fregnast um bókmenta- og listfrøðiligar spurningar, sum bjóða forvitninum av. Í leiklist verður stórur dentur lagdur á, at næmingurin fær ástøðiligan førleika í at fata leiklist, og hetta verður m.a. gjørt við at kenna leiklistasøguna og harafturat kunna seg við sjónleikarar rundan um okkum, teirra arbeiði og teirra tilgongdir til leiklist. Ástøðiligi parturin verður at síggja sum ein lutur í undirvísingini í leiklist, ið samvirkar við verkligu leiklistarundirvísingina og gevur undirvísingini djúpari meining og víðari týdning.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísingini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt og at menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læringartilgongd.
Førleikin at skapa snýr seg í leiklist um, at næmingurin gerst tilvitaður um og lítur á egin evni, so hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, hvussu mentanarlig og listarlig nýbrot hava broytt lívsáskoðanir og samfeløg. Næmingurin skal læra, at leiklist er ein skapandi tilgongd, sum byggir á hugflog, íblástur, áhuga og áhaldni, og sum tekur støði í kroppi, rødd og persónsmensku hjá tí einstaka. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflogið. Við at gera sær samanberingar við tað besta, sum verður framført á leikpalli, skal næmingurin læra at meta um dygdina í avrikum hjá sær sjálvum og øðrum.
Fakligir førleikar
Næmingurin dugir:
- at skapa og skilja ymisk sløg og ymiskar formar av pallframsetingum
- at greina, skilja og seta orð á tað skapandi arbeiðið í framførandi list við meginhugtøkum úr drama og leiklist
- at brúka teknikkirnar í drama og sjónleiki til at loysa vandamál og menna hugskot
- at hugleiða á ein skipaðan hátt um tilgongd og úrslit í leiklistarliga arbeiðinum og kunna luttaka í eini fakligari samrøðu um valini, ið eru gjørd í einum leiklistarligum verki ella verkætlan
- at skilja og nýta ástøði um evropeiska leiklist og drama og síggja tey í søguligum høpi
- at gera grein niður í staklutir fyri tveimum leiklistarligum ástøðum, harav annað skal vera úr eini ikki-evropeiskari mentan
- at arbeiða skapandi, innovativt og sjálvstøðugt í samspæli við onnur við tí fyri eyga at skapa ítøkiligar framførslur fyri einum skilmerktum málbólki.
6. Eftirmeting og próvtøka
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal eftirmetast ávegis í undirvísingargongdini við støði í antin skrivligum ella munnligum framløgum. Næmingurin eigur at hava eina greiða fatan av støðu síni í mun til fakligu málini í lærugreinini og eigur at fáa vegleiðing um, hvussu og hvørjum arbeiðast skal við fyri at røkka málunum.
Eftirmetingin verður skjalfest.
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein munnlig próvtøka í tveimum pørtum, sum tilsamans eru 45 minuttir til longdar fyri hvønn próvtakara.
Tann fyrri parturin, sum er verkligur, er 15 minuttir til longdar faldað við talinum av próvtakarum. Hesin parturin er ein roynd í evnunum at skapa eina leiklistarliga framseting og skilja og greiða frá tilgongd og úrsliti, grundað á eina av verkætlanunum í undirvísingini.
Próvtøkan byrjar við, at næmingarnir, annað hvørt sum einstaklingar ella í bólki, vísa framførsluna, ella part av henni, frá einum av størru verkætlanum sínum. Ein bólkur við tveimum próvtakarum kann nýta í mesta lagi 12 minuttir og ein einstaklingur í mesta lagi 6 minuttir til framførsluna. Í einum bólki kunnu í mesta lagi vera fimm próvtakarar.
Undir framførsluni kunnu próvtakararnir nýta eitt avmarkað tal av hjálparum, hvørs íkast skal vera púra greitt fyri próvhoyrara og próvdómara. Hjálparar luttaka ikki í samrøðuni og verða ikki mettir í sambandi við próvtøkuna.
Eftir framførsluna verður fyri ein próvtakara í senn hildin ein faklig samrøða millum próvtakaran, próvhoyraran og próvdómaran. Hinir limirnir í bólkinum skulu ikki vera til staðar í framførsluhølinum, fyrr enn teir sjálvir eru próvhoyrdir.
Skitsur ella fotomyndir frá verkætlanarfrágreiðingunum kunnu brúkast sum skjalatilfar undir samrøðuni, men eru ikki partur av próvdømingargrundarlagnum.
Sjálvlesandi verða í hesum partinum av royndini próvdømd eftir aðrari av teimum báðum størru verkætlanunum, sum tann sjálvlesandi hevur framleitt, og sum eru góðkendar av próvhoyraranum.
Seinni parturin av próvtøkuni er ein munnlig einstaklingsroynd við 30 minuttum til fyrireiking og øðrum 30 minuttum til próvhoyring.
Hesin parturin skal fyrst og fremst vísa evni próvhoyrarans at vísa á og greina týðandi síður av innihaldinum í próvtøkutilfarinum og formi tess, soleiðis at dentur samstundis verður lagdur á evni próvtakarans at seta tilfarið inn í eitt størri høpi. Í fyrireikingartíðini kann próvtakarin nýta allar hjálparmiðlar, undantikið samskifti við umheimin.
Próvtøkuroyndin skal innihalda ókent tilfar, ið kann vera samansett av fleiri staklutum við í mesta lagi trimum normalsíðum ella vidoebrotum, sum hvørt er í mesta lagi 4 minuttir langt.
Grundað á eitt upplegg frá próvtakaranum fer próvtøkan fram sum ein samrøða um próvtøkutilfarið.
Dømingargrundarlag
Í fyrru helvt av próvtøkuni verður í dømingini dentur lagdur á:
- hvussu samansett og umfatandi verkætlanin er, og hvørjum torleikastigi, hon er á
- hvussu gjøgnumarbeidd framførslan er
- hvussu framførslan megnar at samskifta við tilætlaða málbólkin
- innlit próvtakarans í og tilvitan hansara/hennara um verkætlanina í síni heild
- evni próvtakarans til í samrøðu við próvhoyraran og próvdómaran at fáa fram nýggjar síður av verkætlanini
Skjalamappa næmingsins frá undirvísingini verður tikin upp í samrøðuna, eins og verkætlanarfrágreiðing hansara í sambandi við framførsluna, tó uttan at hesar eru partur av dømingargrundarlagnum.
Í seinnu helvt av próvtøkuni verður próvhoyrt í ókendum, ótillagaðum tilfari, og tilfarið skal vera valt soleiðis, at tað í tema ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini. Tilfarið, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skal í sínari heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal við støði í fakligari tilgongd og støðisførleikum sýna evni sjálvstøðugt at leggja fram og viðgera tilfar við støði í próvtøkuspurningi/um. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, seta teir í samband við tættir í undirvísingini og síggja próvtøkutilfarið í frásjón.
Dentur verður í dømingini lagdur á, at próvtakarin dugir
- at greiða frá samanhanginum millum framførslu og síni egnu arbeiði
- at greiða frá týðandi leiklist í tíðarskeiðum, sum arbeitt hevur verið við, í mun til ítøkilig dømi úr skjalamappuni
- at lýsa samfelagsliga leiklutin hjá leiklistini í teimum umrøddu tíðarskeiðunum.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
B-stig munnlig próvtøka
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støði undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Í leiklist er tann verkligi tátturin berandi. Næmingurin skal gjøgnum verkligt arbeiði við leikverkum, leiklutum, leikpartaspæli og leiklistarligum arbeiðshættum venjast at skapa saman við øðrum, at samstarva, at menna sítt kropsliga og persónliga tilvit og at flyta hugskot frá hugmynd til ítøkiliga framførslu. Í undirvísingini er harumframt umráðandi, at hesir verkligu førleikarnir og teir grundleggjandi førleikarnir at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Í teirri ávísu undirvísingargongdini ber til at leggja høvuðsdent á eitt av kjarnaøkjunum.
Undirvísingin skal miða eftir eini samansjóðing av verkligum leiklistararbeiði, har næmingurin gjøgnum egnar verkligar royndir og ástøðiliga greinandi arbeiði fær eina fatan av drama og leiklist sum ein hátt at uppliva, hugsa um, granska og framseta veruleikan.
Av stórum týdningi er tað, at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til, og tá ið tað verður mett at vera hóskandi. Á tann hátt verður førleikin og vitan í einum kjarnaøki við til at økja um fatanina av evnum í einum øðrum kjarnaøki.
Í verkliga partinum skulu næmingarnir arbeiða við ymsum leiklistarligum tíðarskeiðum og stílum og arbeiða verkliga við teimum serligu kropsligu framsøgnum, sum eru knýttir at teimum.
Næmingarnir skulu arbeiða við grundleggjandi sjónleikarhegnum og við verkligum venjingum læra seg, hvussu ein leiklutur verður bygdur upp, og hvussu kropsmál er eitt amboð í leiklistarligum framsøgnum. Arbeiðið við at menna tilvit næmingsins um rødd og kropsmál eigur at vera ein gjøgnumgangandi táttur í undirvísingini.
Í undirvísingini læra næmingarnir lutvíst hesar grundleggjandi førleikar við grundvenjingum og styttri leikuppgávum í dagligu undirvísingini, og lutvíst við at arbeiða við størri verkætlanum, sum vara eitt longri tíðarskeið, og har tað í størri mun kann farast í dýpdina við sjónleikar- og leiklistarhegnisliga arbeiðinum.
Munnligi tátturin skal vera raðfestur høgt í ástøðiliga partinum av undirvísingini, og samrøðan er kjarnin í hesum tátti. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingartilgongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram. Á tann hátt verður retoriski førleikin hjá næminginum mentur.
Skrivligi tátturin er knýttur at teimum báðum uppgávunum, ið verða skrivaðar í sambandi við stóru verkætlanirnar. Somuleiðis kann skrivligi tátturin eisini verða inndrigin í tað gjøgnumgangandi eftirmetingararbeiðið og uppbyggingini av skjalamappu næmingsins. Miðað verður ímóti, at skrivligi tátturin verður ein nátúrligur partur í fakligu heildini.
Stigvøkstur
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat best er at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á egnu læring.
Leiklist er ein lærugrein, har verkligi parturin er ein berandi partur í undirvísingini. Arbeitt verður við venjingum og størri og smærri verkætlanum, og tann ástøðiliga perspektiveringin verður knýtt at undirvísingini so við og við, sum torleikastigið og kompleksiteturin í verkliga arbeiðinum økist. Tað verkliga arbeiðið virkar soleiðis sum inngongd til tað ástøðiliga og leiklistarsøguliga innihaldið.
Tað er týdningarmikið, at næmingarnir uppliva, at støðugt verður bygt á ta vitan og tær royndir, sum teir hava frammanundan, og sum teir fáa frá øðrum lærugreinum, og sum teir áhaldandi fáa í lærugreinini leiklist. Næmingarnir skulu uppliva, at samanhangur er millum einstøku undirvísingarpartarnar, og undirvísingin skal verða løgd soleiðis til rættis, at næmingarnir alla tíðina menna sínar førleikar, sína vitan og síni evni at brúka hesi í verki. Næmingar og lærari gera sær greitt, hvørji málini eru, og hvussu verður arbeitt fram ímóti at náa málunum.
Samstundis sum verkligu leiklistarligu førleikarnir økjast, økjast eisini krøvini til sjálvbjargni. Undirvísingin skal geva møguleikar fyri at arbeiða við ymiskum hugsanarstigum (t.e. taksonomisk stig), sum bera í sær ymisk krøv til tað verkliga arbeiðið, til dygdina, torleikan og nýtsluna av søguligari og ástøðiligari vitan í hesum. Til dømis er tað at spæla/endurgeva ein leiktekst, sum hann upprunaliga er skrivaður og ætlaður á einum øðrum torleikastigi enn tað, at umtulka tekstin til eina aðra tíð, eitt annað umhvørvi og kanska ein annan boðskap. Somu taksonomisku munir eru í mun til at tulka einstakar leiklutir. Undirvísingin skal tí miða ímóti, at næmingarnir eftir førimuni royna seg á ymiskum stigum.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt. Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt, at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram móti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis, so næmingurin veit frammanundan, hvørji ávegismálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
At læra at læra
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra, og hvat endamálið við læringini er. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgongdin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur skal eisini leggjast á heimaarbeiði, og tann týðandi leiklut hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja tann týdning, sum lærugreinin leiklist hevur. Tá ið arbeitt verður við ymiskum spurningum í sambandi við leiklist, og tá ið leiklist verður gjørd og framførd, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa greiða fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til. Undirvísingin í leiklist skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at arbeiða greinandi og kritiskt við teimum ymisku kjarnaøkjunum, ið lærugreinin byggir á. Eisini skal næmingurin verða tilvitaður um, at hann í lærugreinini mennir sær førleikarnar at koma til orðanna í nógvum ymiskum viðurskiftum og samskiftisstøðum, bæði tá ið um leiklist ræður og um menniskjansliga atferð í breiðari týdningi.
Leiklist er í stóran mun ein verklig lærugrein, har ríkir møguleikar eru at nýta eina induktiva tilgongd til leiklistarlig ástøði og leiklistarsøgu. Tí kann leiklist geva næminginum eina aðra fatan av, hvat læring er, samanborið við aðrar lærugreinar á miðnámsstigi. Serliga sjónlig kann læringartilgongdin gerast, tá ið leiklist samstarvar við aðrar lærugreinar, har leiklistarligi arbeiðshátturin fremur ein meira kropsligan og ítøkiligan læringarhátt enn aðrar lærugreinar vanliga gera.
Arbeiðshættir
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður.
Í leiklist skulu ymiskir arbeiðshættir verða nýttir so, at fjølbroytni í lærugreinini kann verða framt miðvíst. Arbeiðshættir kunnu vera verkligir ella ástøðiligir og fevna um lærarafyrilestur, læraraframvísing, einstaklingsverkevni, næmingaframløgu, samrøður í flokkinum, bólka- og toymisarbeiði, verkætlanarevni o.tíl. Tá ið arbeiðshættir verða valdir og lagdir til rættis, er eyðsæð, at lærarin hugsar um stigvøkstur í undirvísingarháttunum, har byrjað verður við lærarastýrdari undirvísing. So hvørt sum førleiki næminganna økist, og teir gerast meira sjálvstøðugir í lærugreinini, verður hesin lærarastýrdi undirvísingarformur at minka.
Í leiklist verður gjøgnumgangandi arbeitt verkliga við grundleggjandi venjingum, leikuppsetingum og ymsum sløgum av framførslum og verkætlanum, sum hoyra til leiklistarliga økið. Arbeiðshættirnir gerast so við og við meira fjøltáttaðir, og fakligu og listarligu krøvini vaksa, so hvørt sum longri verður komið upp gjøgnum støðini.
Hesir arbeiðshættirnir eru gjøgnumgangandi í verkliga arbeiðinum:
- Leikpartaspæl: Ymsir hættir at granska tann dramatiska karakterin gjøgnum spæl, frá at spæla einfaldar týpur, til at arbeiða við kompleksum karakterum.
- Improvisatión (ófyrireikað spæl) á ymsum torleikastigum, ymsum kompleksitetsstigum og við ymsum fyrireikingum – frá teirri spontanu improvisatiónini, ið byggir á eitt stikkorð ella ein impuls, til ta neyvt fyrireikaðu improvisatiónina, har karmar, leiklutir, tíð og stað eru avtalað, áðrenn spælið byrjar.
- At gera søgur og aðrar tekstir til leik
- At seta leikir upp og framføra teir
- At gera og framføra egin leikrit
- Venjingar í samstarvi og miðsavning (konsentratión)
Verkætlanir eru ein náturligur partur av arbeiðsháttinum, og kravdar eru minst tvær størri verkætlanir, ið skulu spælast fyri eini áskoðarafjøld.
Undirvísingin skal menna seg í stigum frá einfaldum venjingum, verksetan av tekstum og hugskotum, til minni verkætlanir og styttri skeið, sum eru partur av undirvísingini, og at enda størri sjálvstøðugar verkætlanir. Undirvísingin er at byrja við sera lærarastýrd. Í teimum smærru verkætlanunum verður skift millum lærarastýrt arbeiði og sjálvstøðugt arbeiði í bólkum, meðan endaverkætlanin skal vera eitt sjálvstøðugt arbeiði, har næmingarnir arbeiða saman í bólkum á upp til 5 næmingar, og lærarin virkar sum ein stuðlandi og kritiskur vegleiðari.
Samstundis verður javnan arbeitt við ástøðiliga undirvísing í leiklist – t.e. við søgu, greining, samskifti og samfelagsligan samanhang, ið stuðlar verkliga arbeiðinum og setir tað inn í eitt breiðari høpi.
Næmingarnir skulu ikki einans duga at fyrihalda seg til boðskap úr tekstum og listarverkum, frá lærara og floksfeløgum, men í eins stóran mun duga at miðla vitan og boðskap til lærara, floksfelagar og móttakarar uttan fyri flokshølið umframt skúlans gátt.
Arbeiðshættirnir eru tískil neyvt samantvinnaðir við serligum atliti at, hvussu verkligi, munnligi og skrivligi tættirnir verða útintir.
Endamálið við teimum ymsu arbeiðsháttunum er at menna aðrar førleikar enn teir reint fakligu, tað eru førleikar sum t.d. at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan, at granska, at arbeiða sjálvstøðugt, at seta sær mál og at arbeiða evnislagað og miðvíst, at arbeiða tíðaravmarkað, at samstarva, at samhugsa, at brúka og hugsa vitan í nýggjum høpi, at leggja til rættis og evna til eitt avrik, at gera uppgávuorðingar, at brúka ymisk háttaløg, at hugsa nýtt og verkseta, at hugsa djúpari og breiðari um ávíst evni, umframt at taka á seg ábyrgd og hava virðing.
Lærari má altíð gera sær sjálvum og næmingum greitt, hvat endamálið við ávísum arbeiðshátti er.
Samstarv
Lærugreinin leiklist er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinar. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinar um ymisk evni, eitt nú at menna skapandi evni, undirvísing í søgu, tekstframleiðslu, bókmentaligum og listfrøðiligum hugtøkum og samfelag.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinar við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði (lesa parallelt), t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næminginum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinarnar sum partar av størri heild og letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum.
Skrivlig avrik
Skrivligi parturin letur upp fyri tvørfakligum samstarvi og við tí øðrvísi skrivligum avrikum. Heldur enn at lata eitt avrik inn, bara í leiklist, kann talan verða um tvørfakligt samstarv, t.d. blaðútgávu, eina tvørfakliga ritgerð, ella eina framførslu.
Ein grundgeving fyri, at skrivligt arbeiði kann vera partur av tvørfakligum samstarvi, er, at næmingurin lærir, at tað at skriva væl (t.e. greitt og uttan stórvegis villur) ikki bara er eitt krav í lærugreinini føroyskum, men eitt alment krav, ið er knýtt at øllum skrivligum samskifti.
Næmingurin skal hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin mennast til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivligu uppritini, sum verða løgd fram, á mennandi hátt.
Næmingurin skrivar eina uppgávu til hvørja av teimum báðum stóru verkætlanunum. Uppgávan skal vera ein bólkauppgáva, sum í vavi er 2 síður fyri hvønn næming. Hon kann vera upp til 4 síður hjá næmingi, ið setur upp eina verkætlan einsamallur. Endamálið við skrivligu uppgávuni er, at næmingarnir skulu greina og eftirmeta sítt egna verkliga arbeiði, og seta tað inn í eitt leiklistarástøðiligt høpi.
Næmingurin eigur eisini at vera eggjaður at skriva stuttar samandráttir og eftirmetingar frá undirvísingini til skjalamappu sína, har hann stutt tekur saman um arbeiði og upplivingar sínar eftir hvørja undirvísingargongd, serliga í verkliga arbeiðinum.
Endamálið við skjalamappuni er lutvíst at hjálpa næminginum at skjalfesta, hugsa um og minna seg aftur á tað verkliga arbeiðið, venjingarhættir, arbeiðshættir o.a., sum inngongur í undirvísingina, at eggja næminginum til at gera sær tankar um, hvat hann/hon hevur fingið burturúr hvørjari undirvísingargongd, at næmingurin savnar sær saman tilfar um týdningarmestu spurdómarnar, ið hann arbeiðir við gjøgnum árið, og at næmingurin skal læra seg at seta orð á fakliga innlit sítt, fara í dýpdina við fakligum spurdómum, og at næmingurin gerst tilvitaður um sína egnu læringartilgongd.
Skjalamappan er soleiðis ein týdningarmikil liður at fáa næmingin at taka ábyrgd fyri egnari læring.
Samrøða
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð, og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri móðurmálinum sum eitt intellektuelt amboð, ið skal víðka sjónarringin hjá næminginum.
Skúlin skal vera so rúmur, at til ber at tosa um kenslur, evni, hugtøk og hendingar í gerandisdegnum.
Næmingurin skal arbeiða við at lurta og at vera umhugsin øll skúlaárini, samstundis sum orðatilfeingi og talugávur verða ment. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og gjørdar samrøður.
Í leiklist er ein faklig tilgongd til samrøðuna, har samrøður verða avlisnar fyri teir týdningarnar, sum liggja í kropsmáli og hugburði, og har miðvíst verður granskað í teimum týdningum og tí samskifti, sum orð ikki verða sett á í eini samrøðu – t.v.s. týdningar og samskifti, sum liggja undir orðunum í eini samrøðu. Í leiklist verður arbeitt við at tulka skrivaðar samrøður (í sjónleikum) bæði ástøðiliga, við at greina tær, og verkliga við at arbeiða við teimum á palli og í venjing. Somuleiðis verður arbeitt við at skapa fiktivar samrøður í leikpartaspæli og improvisatiónum, og á henda hátt at granska og gerast tilvitaður um, hvussu samskiftið fer fram, tá fólk samtala sínámillum, og hvørjir tættir, ið eru avgerandi fyri, hvussu samrøður og samskifti millum fólk virka.
Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast, so at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Lesing
Útbúgvingin skal menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Í leiklist verður lesiførleikin lutvíst mentur í lestrinum av ástøðiligum tekstum, sum seta krøv til evni næmingsins at knýta ástøði um list saman við ítøkiligt listarligt arbeiði, og lutvíst í lestrinum av sjónleikartekstum, sum krevja nakað serligt av hugflogi lesarans, tí tekstirnir umfata bara tað, sum fiktivu persónarnir tala, meðan lesarin sjálvur má ímynda sær umstøður, rørslur, kropsmál, tankar og kenslur hjá talandi persónunum.
Lívlong læring
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at umhugsa sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.


c: text/html

text:
Síðani landsstýrismaðurin í fiskivinnumálum, Høgni Hoydal, og skipasmiðjan MEST skrivaðu undir sáttmála, um at smíða føroyingum eitt nýtt havrannsóknarskip fyri “Magnus Heinason”, hevur nógv verið gitt um, hvar skipið skuldi smíðast, eftir at skrokkurin kemur til landið í 2019.
Ímorgun bar Útvarpið hjá Kringvarpinum soljóðandi tíðindi:
Skipasmiðjan Mest leitar enn eftir einari skipasmiðju uttanlands, sum kann smíða skrokkin til føroyska havrannsóknarskipið. Skrokkurin skal vera liðugur á sumari 2019. Síðani verður skipið gjørt liðugt á Skála. Tað skal vera liðugt á sumri 2020.
Løgtingið samtykti 25.august at byggja havrannsóknarskip. Skipið skal kosta í mesta lagi 307,6 mió. kr. Tá er stuðulin til skipasmiðjur taldur við. Sáttmálaprísurin er stívliga 277 milliónir, og stuðulin er átta prosent av tí, tað eru 22 milliónir krónur. Landsstýrið hevur gjørt sáttmála við Mest um at byggja skipið.
Kelda: Kvf

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sunnudagin 20. mars var eitt ár liðið síðani sólarmyrkingina í Føroyum og hønurnar fóru inn í høsnarhúsið at sova. Men hvat gjørdi fuglurin í Høvdanum í Skúgvoy? Eitt automatiskt fototól tók eina mynd hvønn minutt av økinum, sum sæst á myndini niðanfyri. Myndin er tikin kl. 9:42, tá full sólarmyrking var, men hon er eksponerað í 3 sekund, so bergið sæst í myrkrinum.
Mynd av berginum í Høvdanum í Skúgvoy, tá sólarmyrkingin var.
Hesa tíðina á árinum er ikki nógvur fuglur í berginum, men har vóru kortini 103 ritur, 11 havhestar og 9 lomvigar. Á strikumyndini sæst hvat hendi, tá ið mánin kom fyri sólina. Full sólarmyrking var kl. 9:42, og teljingin byrjaði 22 minuttir áðrenn fulla sólarmyrking og endaði 22 minuttir aftaná. Talið á fugli, sum sat, tá ið teljingin byrjaði, er sett til 100%.
Talið av havhesti, ritu og lomviga 22 minuttir áðrenn sólarmyrkingina og til 22 minuttir eftir sólarmyrkingina. Fuglasløgini ávirkaðust ymiskt.
Havhestarnir tóktust als ikki at verða ávirkaðir av myrkrinum. Talið av ritu var støðugt, til tað fór at skýma og minkaði so um 10%, tá ið full myrking var, men tær komu skjótt aftur. Lomvigin fór á flog, tá ið tað fór at skýma, og bert ein sat eftir. Tað vanliga er, at lomvigi, sum ikki hevur egg ella pisu, fer úr berginum um náttina, so lomvigin gjørdi sum væntað.
Hønurnar heima í bygdini fóru ikki inn í høsnarhúsið at sova, men tær fóru bert inn í eitt gásarhús, har tær plaga at kroka.


text:
Skrivað hevur jon » 18 jan 2010, 09:01
Td. um tú sendir eitt skriv til fíggjarnevndina viðv. lógarmálinum fíggjarlógin 2010, so verður tað tikið við í viðgerðini av málinum. Tað er ta er meini. Tað hendur ikki so sjálvdan heldur.
Eg finni ikki nakra heimild fyri tí í lógunum inni á logting.fo, so eg gangi út frá at tað er ein rættur hjá einum og hvørjum sum heldur seg vera ávirkaðan av málunum - at verða hoyrd/ur. (men eg finni hann heldur ikki á grundlov.dk so eg veit ikki)
Ella kanska er tað bara tey valdsmiklu sum sleppa inn, sum td. í máli "2/2009 Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um vinnuligian fiskiskap"


text:
Tað sum vitast kann um Gud liggur teimum jú opið; Gud hevur gjørt teimum tað opinbert. Ósjónliga vera Hansara, bæði æviga kraft og guddómleiki Hansara, sæst frá skapan heimsins; tað skilst av verkum Hansara; tey hava tí onga avsakan (Rómbrævið 1: 19-20)
Helt altíð at jødiski rabbinarin Aaron Jastrow í grípandi sjónvarpsrøðini 'War and Remembrance', var rættuliga óvísur í sínum avgerðum; avgerðir sum seinni vóru atvoldin til at hann seinni endaði jørðisku tilveru sína í skorteininum í fangatippinum Auschwitz.
Óansæð so kendi maðurin til líðing (so tað forslær). Jastrow hevði ivaleyst úthugsa øll argumentir fyri og ímóti pardoxinum um hví ein alvaldandi Gud loyvir líðing. Leinkjan niðanfyri vísir seinastu talanu hjá Jastrow í synagoguni í Theresienstadt, møguliga dagin fyri at hann og tey seinastu vóru deporteraði til helviti í Auschwitz. Hesa 6 minuttir longu taluna áttu øll kristin og gudloysingar somuleiðis, at hoyrt og tikið til sín, tí hetta er tað svarið sum Bíblian gevur um hendan aldargamla spurningin.
Út frá Bíbilsku søguni um Job, greiðir Jastrow frá loyndarmálinum um líðing. Jastrow lýsir evnið akkurát soleiðis sum eg havi uppfata tað. Og forkláringin er ikki so einkul, polemisk og yvirfladisk sum ateistar oftani gera tað til, og hví skuldi tað?


text:
Indira Gandhi
Indira Priyadarshini Gandhi (hindi: इन्दिरा प्रियदर्शिनी गान्धी) var forsætiráðharri í India. Fødd 19. november 1917 i Allahabad, India. Hon varð myrd 31. oktober 1984.
Tað vóru tveir av lívverjum hennara, tveir sikhar, ið skutu hana. Morðið elvdi til blóðiga uppgerð við sikhar um alt India, sum eina tíð var á markinum til borgarakríggj. Morðið var framt eftir ófrið í longri tíð millum sikhisku andstøðuna og Kongressflokkin hjá forsætisráðharranum. Fáar tímar eftir morðið varð sonur hennara, 40 ára gamli Rajiv Gandhi, útnevndur til nýggjan forsætisráðharra.


text:
Lestrartíð: 2 ár
Umsóknarfreist: 1. august. Upptøka er annað hvørt ár, næstu ferð í 2019
Skúlabyrjan: august
HD 1. partur gevur tær vitan og førleikar innan búskap og er sett saman av 6 modulum, ið fevna um ½–1 ár, tað eru 1 ella 2 lestrarhálvur. Á HD 1. parti er møguligt at førleikamenna teg innan vinnubúskap, dátugreining, samfelagsbúskap, vinnulívsrætt og háttalæru. Eisini velur tú tvær vallærugreinar. Útbúgvingin endar við eini stórari verkætlan.
HD 1. partur er ikki ein sjálvstøðug útbúgving, men partur av einari útbúgving. HD verður boðin út í samstarvi millum Glasir (Føroya Handilsskúla) og Århus Universitet.
HD-útbúgvingin er ein viðurkend útbúgving fyri komandi og verandi leiðarar í privatum virkjum og á almennum stovnum og virkjum.
Útbúgvingin er sett saman av tveimum pørtum, HD 1. parti, sum er hægri búskaparlig grundútbúgving, og HD 2. parti, har tú hevur møguleika at velja sergrein.
HD 1. partur er settur saman av 6 lærugreinum, ið fevna um ½-1 ár, tað er 1 ella 2 semestur. Sostatt tekur útbúgvingin 2 ár um tú lesur innan vanliga tíð.
Undirvísingin, ið er á Glasi við Marknagil í Havn, er vanliga mána- og mikudag kl. 16.00-19.15. Hvør lestrarhálva er áleið 13 vikur. Heysthálvan er í tíðarskeiðinum september – desember við próvtøkum í januar. Várhálvan er í tíðarskeiðinum januar – mai við próvtøkum í mai/juni.
ECTS (European Credit Transfer System) lýsir arbeiðsbyrðuna, sum tú kann rokna við. 60 ECTS er fulltíðarlestur á hægri útbúgving í eitt ár. 1 ECTS fevnir um áleið 27,5 arbeiðstímar hjá tí lesandi. Hetta merkir eitt nú, at tú skal rokna við at nýta áleið 137 arbeiðstímar til t.d. lærugreinina Dátugreining (5 ECTS).
Um tú vilt vita meira um útbúgvingina og uppbygnaðin, ber til at lesa námsætlan (studieordning) ið tú finnur her.
Til at verða upptikin á HD 1. parti krevst gymnasial miðnámsútbúgving.
Útbúgvingin gevur tær møguleika at førleikamenna teg í verandi ella komandi starvi.
HD 1. partur gevur tær møguleika fyri framhaldandi lestri á diplomstigi, t.d. HD 2. part.
Glasir, Marknagil – www.glasir.fo


text:
4.025 krónur um mánaðin í eftirlønargjaldi í 2017
Stýrið fyri Arbeiðsmarknaðareftirlønargrunnin hevur samtykt at hækka eftirlønina úr grunninum við 3 % frá 1. januar 2017, soleiðis at eftirlønin fer frá 3.910 til 4.025 kr. um mánaðin. Samlaða eftirlønin komandi ár verður tí 48.300 kr. Ásetingin er galdandi fyri árið 2017.
Lógin um arbeiðsmarknaðareftirlønargrunn ásetir, at stýrið fyri grunnin skal áseta útgjaldið í seinasta lagi 1. oktober fyri álmanakkaárið eftir.
Í 2015 vóru útgoldnar nærum 268 mió. kr. í eftirlønum úr arbeiðsmarknaðareftirlønargrunninum, meðan útgjaldið til eftirløn í 2016 er mett til 360 mió. kr.
Eftirlønargjaldið úr Arbeiðsmarknaðargrunninum er hækkað munandi seinastu árini. Eftir fýra árum er gjaldið farið úr 2.850 krónum í 2013 upp í 4.025 krónur í 2017. Hetta svarar til ein vøkstur uppá 41 prosent.


text:
19. JUNI 2014
Í kafe'ini í forhøllini á Landssjúkrahúsinum fæst nú ein orkuríkur ísur frá Ryå til keyps. Ísurin hevur eyka protein í og er tí serliga ætlaður fólki, ið eta lítið, men samstundis hava tørv av nógvari orku og protein. Tað kann eitt nú vera sjúklingar við ringum matarlysti og eldri fólk, ið eta smáar porsjónir. Harafturímóti er hann nakað orkuríkur til starvsfólk og onnur, ið royna at liva heilsugott. Ísurin er sera vælumtóktur á B6, har hann er liður í proteinríka matinum, ið verður bjóðaður á deildini. Hann smakkar nærum sum heimagjørdur ísur og fæst við ymiskum smakki. Royn hann, um tú leggur leiðina framvið Landssjúkrahúsið.
/Poula Patursson, verkætlanarsamskipari


text:
OL-gullvinnarin Mellouli hevði ov ringa øksl til at kunna svimja 1500 frí í kvøld; og tí gjørdist dysturin fyrst og fremst milum Pál Joensen úr Føroyum, Mads Glæsner úr Danmark og Robert Margalis úr USA. Margalis reyk skjótt afturum, og so fylgdust Pál og Glæsner, til Glæsner knappliga gjørdi eitt lop umleið 600 metrar inni í kappingini. Pál royndi at svara aftur, men valdi so allíkavæl at dragna, og tyktist so at endanum at ‘doyggja’. Flott norðurlendskt met til Glæsner, og enn ein biti tikin av føroyska metinum hjá Páli.
Úrslit frá kappingini:
- Mads Glæsner (DEN), 14:38.87
- Pál Joensen (FAR), 14:48.89
- Daniel Fogg (GBR), 15:13.70
- Robert Margalis (USA), 15:26.21
- Viktor Bromer (DEN), 15:31.18
- Jesper Svensson (SWE), 16:12.67
Splitt-tíðir o.t. kunnu síggjast í offisiella úrslitalistanum


text:
May 9, 2017
Tveir vitar
Hátíðarhald var í Prestlág í dag. Listarverkið Tveir vitar eftir íslendingin Jón Sigurpálsson varð í dag handað Føroya fólki. Eitt umboð fyri Ísafjørð og eitt umboð fyri Súðavík hildu talu. Sera rørandi og kenslubornar talur, sum løgdu dent á samhuga og kærleika millum tjóðirnar.
Fýra menn úr Havnar hororkestri spældu, fyrst Eg skar mítt navn, og at enda Abide with me. Sera hátíðarligt.
Annika Olsen tók ímóti listarverkinum og helt eina talu, og varaløgnaður Høgni Hoydal helt eina talu eisini.
Skrivað hevur Bergljót klokkan 18:40
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Mentanarnátt 2. juni
mentan24-05-2017 - 14:33 - Jóanis Nielsen
Tað verður av álvara lív í miðbýnum fríggjakvøldið 2. juni, tá Havnin bjóðar øllum vælkomnum á Mentanarnátt 2017.
Síðani hon varð hildin fyrstu ferð í 2001, er Mentanarnáttin vorðin eitt fast afturvendandi tiltak í Havnini, og skráin og undirtøkan veksur hvørt ár. Tað hevur fingið fólk at kalla Mentanarnáttina ”lítla ólavsøkan”, sum við tíðini er vorðin ein fólkaveitsla við alskyns tiltøkum.
Sum vanligt er skráin drúgv og fjølbroytt Mentanarnáttina. Tónleikatiltøk eru runt um í býnum, og stovnar og fyritøkur hava opið hús. Handlar í býnum hava opið til klokkan 23.00, og allar matstovur hava eisini opið.
Nýtt á skránni er millum annað bamsuskaðastova á Landssjúkrahúsinum, og Smæran, sum hevur opið hús við tónleiki, framløgum, hugleiðingum og øðrum. Í Niels Finsens gøtu verður stór mótasýning, og Handilsgøtan spennir seg út við barnatiltaki, tónleiki og undirhaldi.
Øll skráin fyri Mentanarnáttina kann lesast á visittorshavn.fo og facebook.com/mentanarnáttin


text:
Fríggjadagin tann 30. okt. kl. 19 skipar Ættleiðingarfelagið fyri almennum fyrilestri á Bókasavninum við Løkin. Fyrilesturin verður um "Avbjóðingar hjá ættleiddum børnum í skúlanum”. Fyrilestrarhaldari er Bessi Bjarnason, familju og psykoterapeutur. Ókeypis atgongd.
29.10.2015
Fyrilestur á Bókasavninum við Løkin fríggjakvøldið
- Ein sólskinssøga á vetri
- Foreldragjøld 2
- Foreldragjøld
- Runavíkar kommuna raðfestir ferðavinnu
- Joan Skibenæs kommunulækni í Skálafjarðar læknadømi
- Svimjihallarverkætlanin – kunningarsíða
- Hoyr um annan – hygg um teg sjálvan
- Fráboðan um forskúlar undir verkfallinum
- Vit ferðast ikki ígjøgnum lívið einsamøll
- Krubban
- Nýggjárshald á Skála
- Nýggárshald í Saltangará
- Bannað at brenna spillolju
- Kommunuskrivstovan og Kunningar- stovan um jólini og nýggárið
- Syngja jólini inn í Kelduni
- Loyvi til nýggársbál
- Verjugrót á Bakka
- Fjøruvegurin á løgtingsfíggjarlógini 2018
- Vatnverk í Æðuvík
- Málningaframsýning á Skála


text:
Mikudagin 13. apríl, klokkan 16.30 verður nýggja nummarið av Varðanum lagt fram á móttøku í Listasavni Føroya.
Varðin hevur 95 ár á baki, og hevur havt nógvar ritstjórar, sum hvør á sín hátt hava ment ritið. Nýggi Varðin er tann fyrsti við Dorit Hansen sum ritstjóra.
Í hesum Varðanum eru stuttsøgur, yrkingar, greinar, ummæli, eitt úrval av list og ein rithøvundasamrøða.
Knút Háberg Eysturstein skrivar um upptøkur í Føroyum í 100 ár, Firouz Gaini skrivar um gransking, sum vísir, hvat ungir føroyingar hugsa um at flyta uttanlands í eitt tíðarskeið. Marna Jacobsen hugleiðir um tað at menna nýggjar høvundar, og Bjarni Arge viðger spurningin, hvørt føroyskir miðlar eru politiskt heftir.
Dorit Hansen hevur samrøðu við rithøvundin Marjuna Syderbø Kjelnæs, Solveig Hanusardóttir Olsen hevur eitt úrval um grind í føroyskari list, og sum brellbiti úr komandi týðing er brot úr bókini Tað etiska kravið eftir K.E. Løgstrup, sum Eilif Samuelsen hevur týtt.
Tvær minnisgreinar eru í hesum Varðanum, onnur um vinnulívsmann í Havn og hin um mentamenn í Klaksvík. Harumframt eru stuttsøgur eftir Hanus Kamban, Tórodd Poulsen, Turid Thomsen og Agnar Artúvertin, og yrkingar eftir Vónbjørt Vang, Sólrúna Michelsen, Maluna Poulsen og Katrin Reinert. Seks ummæli eru eisini við.
Ætlanin er at geva tveir Varðar út árliga. Mentanarritið verður sent til limir felagsins, og til ber at tekna seg sum lim á heimasíðuni www.mentanarrit.foella við at senda teldupost til varðin@mentanarrit.fo
Vælkomin í Listaskálan mikudagin kl. 16.30!


text:
ÍSB og Motus Sport gjørt stuðulsavtalu
ÍSB hevur í dag gjørt stuðulsavtalu við Motus Sport í Klaksvík
Avtalan merkir at Motus Sport stuðlar ÍSB fram til 2018, Motus Sport verður høvuðsveitari av klæðum til ÍSB í hesum tíðarskeiðnum.
Motus Sport var veitari av klæðunum ið Krista Mørkøre og ferðalag brúkti í Rio, og hildu vit at hetta riggaði sera væl.
ÍSB fer saman við Motus Sport í næstum at bjóða ein serstakan ÍSB búna, ið ítróttarfólk kunnu ogna sær fyri ein rímiligan penga.
ÍSB fegnast um samstarvið, og takkar fyri stuðulin.
Kalendari
Slóðir
Innanlanda
- Ítróttafelagið Smæran
- Ítróttafelagið Svanur
- Ítróttasamband Føroya
- Meginfelag teirra brekaðu
- Javni
- Sjóndepilin
- Deyvafelagið
Nlsk. sambondini fyri brekað
Altjóða sambond


text:
Tað sá heldur ógvusligt út, tá ið løgreglan í morgun avbyrgdi viðarlundina og fór inn við hundum at leita.
Vakthavandi á løgreglustøðini í Havn upplýsir fyri dimma.fo, at tveir mans – annar í 20’unum og hin í 30’unum – eru handtiknir og avboyringar fara fram í løtuni.
Menninir hava brotið inn hjá djóralæknatænastuni, sum liggur beint við, og teir hava stolið ymsan heilivág, sproytur og annað.
Talan er um ymiskt, sum til ber at rúsa seg við, og menninir eru ikki ókendir hjá løgregluni, upplýsir vakthavandi, sum enn ikki dugir at siga, um menninir ætlaðu at selja víðari ella brúka heilivágin sjálvir.
Løgreglan ger framhaldandi kanningar í málinum, og síðan skal støða takast til, um menninir verða settir fyri eina dómara til grundlógaravhoyring, ella um teir verða latnir leysir aftur.


text:
Osiania
Kyrrahavsoyggjarnar verða býttar sundur í tríggjar høvuðspartar: Mikronesia har norðuri, Melanesia har suðuri og Polynesia har eysturi. Hesir oyggjabólkar eru partar av einum uppaftur størri øki nevnt Oseania ella Osiania. Oseania stavar frá franska orðinum fyri hav Océanie [1]. Fjúrtan sjálvstøðug lond eru har, teirra millum onkur av heimsins smæstu tjóðum: Nauru, Fiji og Tonga [2]. Evropearar komu í Kyrrahav í 16. øld, og flestu oyggjarnar gjørdust evropeisk hjálond. Nógvar oyggjar eru enn undir til dømis Nýsælandi, Fraklandi og Bretlandi. Árinið úr Vesturheimurin er stórt: nútíðar verksmiðjur, námsvinna, ferðafólkavinna og fiskivinna.
Veðurlagið og landslagið í Oseania er líka fjølbroytt sum økið sjálvt: til dømis í Norðuravstralia vaksa regnskógir, í Nýsælandi eru jøklar, og í mongu kyrrahavsoyggjunum eru pollar og gosfjøll.
Innihaldsyvirlit
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Á korti og á globusi eru tær mongu sólsveiptu oyggjarnar í Kyrrahavi sum smá sandkorn, spjadd um alt tað stóra havið. Kyrrahavið er heimsins størsta hav. Tað er stívur triðingurin av allari jørðini og hálvaaðru ferðir størri enn øll heimsins lond tilsamans. Umleið 30 000 Kyrrahavsoyggjar eru, men fólk búgva bara á nøkrum fáum túsund oyggjum [3]. Oyggjar eru um alt Kyrrahav frá Suðuramerika vestur ímóti Landsynningsásia og Avstralia. Hesar ovurnógvu oyggjar eru um stóran part í Kyrrahavi suður úr Landsynningsásia. Avstralásia er Avstralia, Nýsæland, Papua Ný Guinea og ørgrynni av oyggjum tætt við. Avstralia er einasta land, sum er stórt meginland og heimspartur, tann minsti av teimum sjey heimspørtum. Nógvar Kyrrahavsoyggjar eru ógvuliga smáar. Tær eru fjallatindar á havbotninum. Koralriv verja oyggjarnar fyri havalduni.
Kendastu oyggjaflokkarnir eru Tongaoyggjar, Mariannuoyggjar, Sámoaoyggjar, Fijioyggjar og Hawaiioyggjar. Bretland, Avstralia, Frakland og USA hava havt oyggjarnar sum hjálond. Nú eru Fijioyggjar, Sámoaoyggjar og Tongaoyggjar fræls ríki, meðan Hawaiioyggjar eru eitt av veldunum í USA.
Oyggjabólkar[rætta | rætta wikitekst]
- Melanesia: Papua Nýguinea, Sálomonoyggjarnar, Vanuatu og Fiji, umframt Nýkaledónia.
- Polynesia: Hawaii, Nýsæland, Páskaoyggin, Sámoa, Amerikanska Sámoa, Franska Polynesia, Cookoyggjar, Tokelau og nakrar minni oyggjar, sum t.d. Marquesasoyggjar, Tuvalu og Niue,
- Mikronesia: Kiribati, Marshalloyggjar, Mikronesiasamveldið, Nauru og Palau, umframt fleiri amerikonsk hjálond, sum til dømis Guam, Norðurmarianoyggjar og Wakeoy.
Jarðfrøði[rætta | rætta wikitekst]
Kyrrahavsoyggjarnar eru av ymsum uppruna og skapi. Summar eru høgar og fjallbygdar, komnar upp úr stórum gosfjøllum á havbotninum; upp til 4000 m kunnu tær vera. Summar eru lágar koraloyggjar, gjørdar av koraldjórum. Koraldjórið er mest sum av berum kálki. Tað livir í rennandi heitum sjógvi, sum skal vera minst 20 °C, og á grunnum vatni, sum skal vera hægst 50 m djúpt. Koraldjórini byggja í meingi uttan um oyggjar og á grunnum. Tey ungu vaksa upp úr teimum gomlu, og rivið hækkast. Frálíka vakurt er at síggja koraldýrini, tá ið fjarar av teimum; tey líkjast trøum, sum glógvaí bláum, reyðum, korkalittum og grønum litum. Stundum sigur havbotnurin brádliga niður um 50 m dýpi, tá doyggja tey dýrini, sum eru niðan fyri 50 m; men mest sigur hann meira líðandi, so at tey ungu dýrini fáa stundir at vaksa upp úr teimum gomlu, tá verður grynnan livandi og dýpið tað sama. Viðhvørt hækkast havbotnurin undir rivinum, so at tað rísur úr kavi.
Summar koraloyggjar eru heilar, meðan summar eru ringbygdar við pollum í miðjuni og grynnum ímillum ringarnar. Onkustaðni á ringunum er lið ella sund, sum bátar kunnu sleppa ígjøgnum. Men ringt er at koma at landi, tí ofta er avvelt í brimi. Oyggjabúgvarnir eru frálíkir sjómenn. Bátarnir, teir brúka, eru grunnir stokkabátar. Stokkabátarnir eru góðir at leggja inn í brimið við, tí teir koppa ikki so lættliga, um teir koma undir eitt óløgi. Tá ið koraloyggin er komin upp úr havinum, er tað ikki leingi, fyrr enn hon er búgvin at bera frukt. Fuglar setast á hana og taða hana, fræ og gras rekst upp á land og festir røtur. Og í tí lýggja grøðiliga veðurlagi, sum har er, er hon skjótt avvaksin við kokuspálmum og alskyns fruktum.
Oyggjabúgvarnir[rætta | rætta wikitekst]
Fyrsta fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Fyrstu niðursetufólkini komu úr Landsynningsásia til Ný Guinea. Haðani spjaddust tey so við og við til hinar oyggjarnar. Tey sigldu í sjógóðum træbátum. Bara 1000 ár eru síðan fyrstu búseting á t.d. Nýsælandi og Hawaiioyggjum. Upprunafólkið er runnið av trimum ættargreinum, blámennaættini úr Afrika, indo-evropaættini úr India og Indonesia og mongolaættini úr Eysturásia. Nakað væl fyri Kristi føðing vóru stórar fólkaflytingar í syðra parti av Ásia. Tá fóru stórar fjøldir av blámonnum heiman úr Afrika við smábátum eystur í hav. Bátarnir vóru smidliga bygdir við sjóstokkum út frá síðunum, so at teir skuldu ikki koppa. Menninir búsettust eina tíð í Indonesia. Haðani fóru teir longur eystur og komu til Ný Guinea og oyggjarnar eystan fyri hana. Har búsettust teir av øllum.
Upprunamentan[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið evropararnir um ár 1500 fyrstu ferð settu fótin á land í Kyrrahavsoyggjunum, vóru tær allar bygdar. Oyggjabúgvarnir dyrkaðu jørðina og róðu út. Teir høvdu eisini hundar, svín og høsn. Jarn kendu teir ikki, men á summum av kyrrahavsoyggjunum vóru risastórar pyramidur, steinmyndir og tempul. Teir høvdu einki skriftmál. Tað tropiska havveðurlagið gjørdi, at teimum nýttist ikki klæðir, brúktu bara eitt skúrt, sum teir nevndu tapa. Tapa gera teir úr børkinum á pappír-morberjatrænum. Konufólkið bukar tann avskrædda børkin við einum serligum lurki, inntil bara trevlarnir eru eftir. Tapaskúrtið lita teir brúnt og nýta tað enn sum veitslubúna. Tann nakna kroppin tatoveraðu teir, prikaðu sjáldsom mynstur ella myndir inn í húðina [4]. Teir vóru góðir træskurðarmenn og bátarsmiðir. Teir trúðu á forfedrarnar, helst gamlar høvdingar, og varðveittu væl minni teirra. Sum tíðin leið, løgdu ymisk long oyggjarnar undir seg. Trúboðarar kristnaðu eisini fólkið. Japanesarar, kinesarar, indarar og evroparar búsettust á summum av oyggjunum og runnu saman við upprunafólkið [5].
Fólkasløg[rætta | rætta wikitekst]
Ný Guinea og oyggjarnar eystan fyri hana eita undir einum Melanesia. Fólkið, sum býr í teimum, eitur melanesar. Melanesar eru sera átøkir skyldmonnum sínum í Afrika, hóast teir hava verið í útlegd í túsundtals ár og eru ímeðan runnir saman við nógvum øðrum fólkasløgum. Eystan fyri Filipsoyggjar er ein annar oyggjarflokkur, sum eitur Mikronesia. Fólkið í Mikronesia, sum vit kalla mikronesar, er runnið av mongolskari og evropeiskari ætt og er komið úr Eysturásia. Tær mongu smáu oyggjarnar og oyggjalondini sum eru í øllum Kyrrahavinum frá Avstralia og eystur ímóti Amerika, kallast undir einum Polynesia. Fólkið, sum býr í Polynesia, eitur polynesar. Polynesar eru upprunaliga komnir úr Suðurásia og Indonesia, haðani teir við bátum hava siglt víða um í øllum Kyrrahavinum og tikið búgv í oyggjunum; sólarrisvíkingarnir vóru teir kallaðir [6].
Kon-Tiki[rætta | rætta wikitekst]
Summir menn halda, at oyggjarnar kunnu eisini vera bygdar av fólki úr Suðuramerika. Í Perú er mannasøgn, at maður, sum æt Kon Tiki, fór um ár 500 haðani vestur í Kyrrahavið. Hann kom til nakrar oyggjar, sum hann nam og búsettist á. Fróðir menn siga, at henda søgnin má vera skeiv, tí fólkið, sum búði undan inkunum í Andesfjøllunum, dugdi ikki at byggja bátar, men hevði flakar í staðin. Tá var tað, at norðmaðurin Thor Heyerdahl (1914-2002) setti sær fyri at prógva, at søgnin kundi vera sonn. Hann gjørdi sær flaka av balsaviði, líkan teimum flakum, sum indiánararnir nýttu. Flakan kallaði hann Kon-Tiki. 28. apríl í 1947 legði hann út av Perú sjálvur sætti vestur í hav. 7. august sama ár var hann komin 8000 km. vestur úr Suðuramerika. Tá strandaði hann á Raroia rivinum og slapp upp á Taumotuoyggjar. Thor Heyerdahl hevur soleiðis prógvað, at tað kann bera til at koma á flakum úr Suðuramerika í Kyrrahavsoyggjarnar [7].
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Landbúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Har vaksa pálmar - bæði sagopálmar og kokuspálmar - breyðfrukt - bananir, tarro, sum líkist nakað aftur í epli, og yams. Har eru eisini stórir garðar við sukurrørum og gummitrøum. Kokuspálmin hevur alla tíðir verið aðalfruktin á oyggjunum, tí hann veksur bæði í mold og kálki, og sjóroki ger honum einki. Kokuspálmin veksur skjótt og kann verða 30 m. høgur. Fruktirnar, sum eita kokusnøtir, vaksa uppi í trøunum. Inni í nøtunum er kjarni, sum eitur kopra, tá ið hann er turkaður. Uttan um kjarnan er kokusmjólkin, sum er sera føðgandi og verður havd til drekka. Úr kopruni persa teir kokusolju, sum er góð til mat ella at lata á lapuna. Meginparturin av kopruni verður seldur til ídnaðarlondini, har kokusoljan verður gjørd til t.d. margarin, palmin ella sápu, meðan kokusmjólkið verður havt til sjokulátu ella í húsarhaldinum. Uttan á kokusnøtunum er skal, sum kann trevjast og gerast til tog, teppir og máttur. Nøtin sjálv er góð til bollar, skálir og aðrar búnyttir. Pálmaviður er góður til bátar og hús, og røturnar at flætta til kurvar. Tey longu pálmabløðini eru góð at tekja við, og tey ungu smakka væl, tey eita pálmakál. Úr blómuni fáa teir sukursøta sevja, sum teir gera til vín og kalla arrak.
Turkað kokusnøt spillist seint og er tí góð útflutningsvøra, meðan bananirnar spilast skjótt; tær hava teir sjálvir til matna. Tað hendir stundum, at herviligt ódnarveður tekur seg upp. Stormarnir kunnu vera so frekir, at teir skræða pálmarnar upp við rót, taka hús av grund og reisa so stóra aldu, at hon leggur oman yvir ein stóran part av oyggjunum. Á fjarløgdum oyggjum búleikast fólk næstan sum forfedrarnir. Húsini eru strátakt ella takt við pálmabløðum. Fólk hava høsn og svín og velta fruktir og grønmeti. Tey nýta enn holabát við studningsfjøll til fiskiskap og flutnings. Kokos er týdningarmesta grøðin.
Landalisti[rætta | rætta wikitekst]
Kelduávísingar[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ "Oceania". Oxford English Dictionary (3rd ed.). Oxford University Press. 2001.
- ↑ http://millenniumindicators.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#oceania
- ↑ http://www.fashionencyclopedia.com/fashion_costume_culture/Early-Cultures-Discovered-Peoples-and-Oceania/Oceania-Island-Culture.html
- ↑ http://snl.no/Oseania
- ↑ http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/
- ↑ "Oceania". Oxford English Dictionary (3rd ed.). Oxford University Press. 2001.
- ↑ http://snl.no/Kon-Tiki-ekspedisjonen


text:
Enska heiti: Master of Social Science, stytt M.S.Sc. in Social Science and Planning
Lestrartíð: 2 ár
Umsóknarfreist: 1. juli
Skúlabyrjan: august
Útbúgvingarstovnur: Fróðskaparsetur Føroya
Útbúgvingarstaður: Tórshavn
Málið við útbúgvingini er, at tann lesandi ognar sær førleikar á altjóða støði innan vísindalig ástøði og háttaløg, men samstundis eisini ein sjálvstøðugan fakligan profil. Grundað á eina problemorienteraða, tvørvísindaliga tilgongd, tætt samstarv millum studentar og granskarar á deildini, og starvslæru, mennir studenturin eitt sjálvstøðugt arbeiðslag. Lestrarøkið tekur menniskjans samanspæl við samfelagsins strukturar og stovnar til viðgerðar, og hvussu intentionel samfelagslig menning skapast, hetta grundað í felags avgerðum og virðum.
Masterlæra er ment við tí fyri eyga, at tann lesandi skal kunna ogna sær førleikar á einum høgum altjóða støði innan eitt fakøki, men samstundis er fyrilit tikið fyri, at hvør lesandi kann ogna sær sín egna sjálvstøðuga fakliga profil.
Stórur dentur verður lagdur á sjálvstøðugt arbeiðslag og evnini at seta seg inn í kompleks viðurskifti, hetta serliga gjøgnum problemgrundað projektarbeiði. At arbeiða við støði í at menna slíkar eginleikar hevur stóran týdning fyri ein lítlan arbeiðsmarknað sum tann føroyska.
Útbúgvingin tekur tvey ár. Í fyrstu lestrarhálvu verður dentur lagdur á teori og metodu innan sosialvísindi og samfelagsplanlegging. Ein týdningarmikil partur av hesi lestrarhálvuni er arbeiðið í einum fakligum praksisfelagsskapi, har tann lesandi, m.a. saman við øðrum lesandi og vísindastarvsfólkum, kemur at arbeiða við ávísari granskingarverkætlan.
Í aðru lestrarhálvu verður farið á útlendskt universitet, har tann lesandi lesur útvald fak innan sítt serøki.
Í triðju lestrarhálvu fer tann lesandi í praksislæru. Hetta merkir, at grundað á avtalu millum tann lesandi og ein stovn ella virki, granskar tann lesandi eina fakliga viðkomandi uppgávu, samstundis sum hann ella hon eisini luttekur í vegleiðing og metoduskeiðum á Setrinum. Ein minni partur av lestrarhálvuni er hartil ein teoretisk og metodisk fyrireiking til masterritgerðina.
Í fjórðu lestrarhálvu er sjálvt arbeiðið við masterritgerðini við atknýttari vegleiðing.
Nógv av samskiftinum fer fram á enskum / skandinaviskum máli, herundir uppgávuskriving.
Kravið um at vera til staðar á stovninum er hægri enn undir vanligum universitetslesnað.
Til at verað upptikin krevst Bachelorútbúgving í søgu ella samfelagsvísindi, har royndir við problemorientering og tvørvísindaligum arbeiði er ein fyrimunur.
Lesandi við øðrum førleikum, tó í minsta lagi bachelorstigi, kunnu eisini søkja um upptøku.
Master í sosialvísindum og samfelagsplanlegging gevur førleika til at kunna starvast við leiðandi og analytiskum uppgávum innan bæði privata, almenna og sjálvbodna sektorin í samfelagnum.
Harumframt kann próvtakarin taka á seg miðlan av gransking og av granskingargrundaðari vitan, umframt kjakast um hesi viðurskifti við fakfelagar, eins væl og við ikki-serfrøðingar. Hann ella hon kann taka á seg greiningaruppgávur vegna privatar, almennar ella sjálvbodnar stovnar, her undir at finna væl grundaðar loysnir á kompleksar samfelagsligar avbjóðingar.
Master í sosialvísindum og samfelagsplanleggingpolitikki gevur møguleika fyri at fara undir ph.d.-lestur.
Fróðskaparsetur Føroya - www.setur.fo.
Tú kanst venda tær til Gestur Hovgaard, útbúgvingarleiðara, gesturh@setur.fo, tlf 292595.


text:
Sjónvarpslýsingar hava seinastu vikurnar bygt spenningin upp, heimsnavnið “Tann Stóra Skinnúlpan” skuldi á pallin á Summar Festivalinum, og hon var beinleiðis upphiting fyri Brian McFadden. Tað var eisini greitt, at tann stóra ikki kom einasmøll, hinar úlpurnar vóru við, og tær fóru at bjóða ektað playback.
Summarfestivalurin
Nógv troðkan var framman fyri pallin, tað vóru serliga tannáringar, summir av teimum vildu ivaleyst tryggja sær pláss til Brian McFadden konsertina, men eingin ivið var um, at hesa løtuna var tað Úlpan, sum var samrøðuevnið, herrópini “Úlpan! Úlpan!” rungaðu um festivaløkið longu áðrenn fyrsta úlpan kom á pallin.
Byrjanin av framførsluni var eitt sindur løgin, ein fyri og onnur eftir komu úlpurnar á pallin, tó vóru tær ljóðleysar inntil ein pannubandsúlpa settist á eina kondisúkklu, og súkklaði ljóði í gongd og við úlpudancetónleikinum brakandi úr hátalarunum, kom hon endiliga á pallin: “Tann Stóra Skinnúlpan”,og hon legði festivaløkið fyri sínar føtur.
Við herligum dansi og dansivinarligum tónleiki fingu Úlpurnar veruliga lív í fólkið, eina løtu mest, sum kókaði tað framman fyri pallin. Men so var tað av, og friður valdaði, úlpurnar vóru farnar aftur til Úlpuland.


text:
Bókadagar 2017
Dan Klein --- 03.11.2017 - 16:15
Í døgunum 24.-26. november verður Norðurlandahúsið karmur um stórt alment tiltak við kjaki, framsýningum, bókasølu og nógvum øðrum spennandi fyri allar aldursbólkar.
Hittið millum onnur Ann Ellefsen, Anna Malan Jógvansdóttir, Arnbjørn Ó Dalsgarð, Beinta Clothier, Bergur Djurhuus Hansen, Brandur Patursson, Clive Boutle, Dorit Hansen, Edward Fuglø, Elin Reinert Planck, Elsubeth M. Fossádal, Erla av Vollanum, Eyð Berghamar Jacobsen, Guðmundur Andri Thorsson, Gunnar Helgason, Hanna Klara Jedvik, Hans Tórgarð, Helgi Dam Ziska, Henrietta Arge Jacobsen, Ivan Niclasen, Jákup Dahl, Jan Andersson, Jørn Astrup Hansen, Kathrina Lindenskov Holm, Kim Simonsen, Kinna Poulsen, Kirsten Thorup, Lars Bukdahl, Laura Stevens, Lív Maria Róadóttir Jæger, Malene Hald, Mariann Hansen, Marita Thomsen, Marna Jacobsen, Moddi, Nils Ohrt, Oddfríður Marni Rasmussen, Oddvør Poulsen, Paula Gaard, Peter Stein Larsen, Petur Martin Petersen, Rakel Helmsdal, Sissal Kampmann, Sjúrður Ravnsfjall, Sólrun Michelsen, Suni Merkistein, Tóroddur Poulsen, Trygvi Danielsen, Turið Siguðardóttir, Urd Johannesen, Vagn Andersen, Vigdis Hjorth og Vónbjørt Vang.


text:
Virðislønin ber navnið eftir rithøvundan Ebbu Hentze, sum livdi 25. Sep.1929 – 20. Mai 2015.
Ebba Hentze var ein fjølltáttaður og viðurkendur høvundur, sum skrivaði bæði barnabøkur, stuttsøgur og yrkingar. Mest kend var hon tó fyri sítt virki sum týðari. Gjøgnum árini hevur Ebba Hentze umsett eitt ótal av bókum til danskt úr enskum, týskum og svenskum, men mest úr føroyskum. Hennara íðna virki við at umseta føroyskar bøkur hevur havt ómetaligan týdning fyri kunnleika til og útbreiðslu av føroyskum bókmentum í Danmark og hinum norðurlondunum.
Slóð til kunning um Ebbu Hentze a Wikipedia:
Umframt sítt víðfevndi virksemi sum rithøvundur og týðari legði Ebba stóran dent á at veita yngri høvundum ráð og vegleiðing. Tá ið hon skrivaði testamenti, hevði hon eisini rithøvundar og serliga teir yngru rithøvundarnar í huganum. Í testamentinum stendur soleiðis skrivað:
“Eftir mín deyð skal Listasavn Føroya arva málningar og onnur myndlistaverk, sum eftir meg eru. Annað, sum er eftir meg, herundir pengar, bøkur og allar aðrar ognir, skal Rithøvundafelag Føroya arva at nýta til stuðul til ungar rithøvundar, ið hava sýnt serligar gávur. Somuleiðis skal Rithøvundafelag Føroya til sama endamál arva øll rættindi míni sum rithøvundur, herundir framtíðar inntøkur frá danska bókasavnsgrunninum.”
Við hesum í huga setti nevndin fyri Rithøvundafelag Føroya 26. november 2017 á stovn EBBU-virðislønina, við krónum 570.155,54 á konto.
Fyrsta virðislønin verður handað 20. Mai 2018.
Reglugerð
Árliga kann ein virðislønin á krónur 25.000 verða latin.
Tað er nevndin í Rithøvundafelag Føroya, ið ger av, hvør fær virðislønirnar. Nevndin hevur heimild at lata eina virðisløn árliga, men eisini onga at lata.
Um ein ungur rithøvundi er limir í Rithøvundafelagnum ella ikki, eigur ikki at ávirka avgerðina hjá nevndini. Tekstaslagið eigur ei heldur at ávirka. Tilnevnast kunnu ung fólk, ið skrivar yrkingar, stuttsøgur, sangtekstir, bloggar osfr. Formurin er ikki bundin men avgerandi er, at talan er skaldsligar tekstir við góðsku, samsvarandi hugsjónini hjá Ebbu Hentze.
Havandi í huga at grundarlagið er seinasta ynski hjá Ebbu Hentze, verður virðislønin handað 20. Mai, sum er dagurin Ebba Hentze andaðist.
Skatting
Av tí at talan er um gávu, ið verður latin, er virðislønin skattafrí.
Viðtøka
Soleiðis orðað í tráð við niðurstøðu millum limir felagsins á RIT-salón 7. september 2017 og samtykt á nevndarfundi í Tórshavn, 23. november 2017.
Ynski um broytingur skulu leggjast fyri aðalfundin til góðkenningar.
Ískoyti
Við núverandi rentustigum fer arvurin eftir Ebbu Hentze at minka sum árini ganga og verður til endans uppbrúktur.
Um áhugi er fyri at stuðla , so at Ebbu-virðislønin kann halda fram í longri tíð, ber til at lata peningagávu, á konto í Betri 9181-1654383. Henda konto er markað til Ebbu-virðislønina og kemur ikki í bland við dagliga raksturin hjá felagnum.
Tórshavn, 26. november 2017


text:
Sára Ryggshamar Nysted úr Suðuroyar Svimjifelag setti í morgun stórt nýtt føroyskt met og juniormet í 200 metra ryggsvimjing, tá ið hon á HeimMeistarastevnuni fyri Juniorar í Singapore svam teinin uppá 2 minuttir, 19 sekund og 29 hundraðpartar.
Elspa Mørkøre átti føroyska metið á 2:24.41 frá Evropeisku JuniorMeistarastevnuni í Antwerpen í 2007, og Signhild Joensen føroyska juniormetið á 2:25.14 frá Evropeisku Leikum í Baku í juni mánaða.
Sára betraði sostatt um føroyska metið við 5.12 sekundum, og um juniormetið við 5.85 sekundum.
Úrslitið rakk til eitt 25. pláss av 47 luttakandi nú í Singapore, og eitt 3. pláss um vit tilláta okkum at bara hyggja at yngsta árganginum 2001, sum Sára hoyrir til.
Ryggsvimjing er enn ikki nøkur sergrein sum so hjá Sáru, og hon hevði tí eisini eina tilmeldingartíð á ‘bara’ 2:40.07, til kappingina nú í Singapore. Tað sást aftur í morgun, við tað at hon snøgt sagt vant burtur úr hinum í sínum riðli, sum høvdu tilmeldingartíðir har á leið.
Sí úrslitalistan her á omegatiming.com


text:
LENA SPÆLIR Á VÁGSBØI
Seinnu árini hevur Lena Andersen verið ein av mest virknu tónleikarunum í Føroyum. Hon hevur skrivað tónleik, givið út og spælt víðhvar – bæði her heima og í útlondum. Eisini hevur Lena vunnið fleiri heiðurslønir fyri sín tónleik og verður roknað sum ein av landsins bestu artistum.
Nú fer Lena at spæla á landsins størsta tónleikapalli – stóra palli á Summar Festivalinum. Lena hevur áður havt framførslu á Summar Festivalinum, men nú verður tað við fullum bólki á Vágsbøi.
- Lena telist millum okkara best gávaðu tónlistafólk, og vit eru sera fegin um, at hon nú fer at framføra á stóra palli á Summar Festivalinum, sigur Erik Biskopstø, sum er ein av fyriskiparunum av festivalinum.
Summar Festivalurin verður hildin í døgunum frá 7. til 9. august.
Mikukvøldið á midnátt er seinasti møguleiki at keypa atgongumerki til Summar Festivalin fyri verðandi prís. Hósdagin hækkar prísurin. Atgongumerki kunnu keypast í Telebúðum og á heimasíðuni sf.fo.


text:
Tíðindi
Krabbameinsfelagið og Team Rynkeby Grunnurin hjá Krabbameinsfelagnum stuðla granskingarverkætlan
Verkætlanin fer at lýsa krabbamein í Føroyum bæði meiri yvirskipað, og í smálutum. Fleiri av kanningum fara at snúgva seg um barnakrabba, har millum annað verður farið inn á at lýsa barnakrabba í Føroyum.
Grannakaffi ger mun, tekna teg sum vert í ár
Vit valdu at bjóða okkum fram at hava Grannakaffi heima hjá okkum.Tað krevur ikki nógv at fyrireika, vit høvdu ein drekkamunn og frukt og annað sovorðið og løgdu høli til.
Innbjóðing til stovnandi fund - Bólkur fyri fólk við seinfylgjum eftir krabbameini
Bólkur fyri fólk við seinfylgjum eftir sjúku og viðgerð av krabbameini hevur stovnandi fund 18. januar 2018 kl. 19.00 á Grønlandsvegi 58 í Havn.
Kom til Opið hús hjá Krabbameinsfelagnum
Mikudagin 10. januar hevur Krabbameinsfelagið Opið hús. Opið hús er eitt tilboð, ætla fólkið, sum hava ella hava havt krabbameini.
Komandi titøk
Kom til Opið hús hjá Krabbameinsfelagnum
Kom til Opið hús hjá Krabbameinsfelagnum …


text:
Ronnie James Dio stóð á odda fyri heimsins besta tungmálmsbólki í trimum umførum, fyrstu ferð sum avloysarin hjá Ozzy Osbourne, tá hann bleiv koyrdur úr bólkinum síðst í sjeytiárunum. Hesi árini 1979 -1982 gav Black Sabbath tvær framúr studioútgávur út, og eina live útgávu, ið man teljast millum tær bestu yvirhøvur.
Eg fari at deila við tykkum eitt framúrskarandi lekkurt lag hjá Black Sabbath frá hesari tíðini, tað er filma í 1980 á konsert í New York. Hetta er tittullagið av útgávuni, ið Black Sabbath gav út sama ár: Heaven & Hell. Eg var so heppin at sleppa at uppliva hesar framúrskarandi tónleikararnar á palli saman mikudagin 6. juni í 2007. Tað var framúr, tað er hetta eisini:
Onkuntíð dettur men um okkurt á alnetinum, ið sigur yeah! Sumt er somkið gott, at tað er vert at deila við tykkum. Hetta eru sunnudagsbitar.
Samansetingin kundi valla verið meiri fjølbroytt, men kortini gav tað mesta meining, tá tiltakið De forblæste øer varð hildið á Christiania farna vikuskiftið.
Er hann nevndur, er hann kendur. Føroyski høvdingurin í danska náttarlívinum, Edmund S. Jacobsen. Litríkur er hann og tað eru tónleikatiltøkini, hann skipar fyri eisini. De forblæste øer var eitt gott dømi um hetta.
Tiltakið varð hildið á Loppen, ið er fyrsta spælistaðið, tú kemur til á Christiania. Eitt rátt og avlangt høli á 1. hædd, har konsertir eru so at siga hvørt kvøld í vikuni. Fyri júst einum ári síðani spældu 200 har – nú var túrurin komin til fýra onnur føroysk nøvn: Øssur Johannesen, The Dreams, MC-Hár og Hamferð.
At síggja til fýra ógvuliga ymiskir bólkar, sum tó hava fleiri felagsnevnarar. Hjá øllum pørtum var talan um teirra fyrstu framførslu á Christiania. Og fyri allar partar er eisini tað galdandi, at teir hvør í sínum lagi og á hvør sín hátt hava verið slóðbrótarar og undangongu menn á føroyska tónleikapallinum.
Dugnaligi og dámligi tónleikarin Knút Háberg Eysturstein var diskari hetta kvøldið undir navninum DJ Knút. Hann var maðurin, sum byrjaði og endaði tiltakið, og sum annars syrgdi fyri rætta huglagnum inni í Loppen. Og tað krevur sín mann, tí tá tiltakið byrjaði mundu tað valla vera meiri enn 30 fólk. Tá tað vóru mest vóru 300. Alt broyttist allatíðina. Fólk komu og fóru. Tónleikurin á pallinum skifti stíl, so hvørt ein bólkur fór av og annar kom á. Fólk fingu fleiri øl innanbora – og tað veit gud um tað ikki passar, um onkur føroyingur ikki roykti uttanfyri. Altso sigarettir. Og hassjsigarettir. Joints, tey kalla. Massar av teimum. Liðugtrullaðar eins væl og fólk eisini miksaðu sjálvi. Hassj, skunk, pott og so framvegis. Vistfrøðiligt eisini. Eingin nevndur, eingin gloymdur. Og eingin doyði, átti eg at lagt aftrat.
Knút loftaði øllum við sínum tónleiki. Visti allatíðina hvat lag var hóskandi – og tað var Svarti ravnur hjá Kræklingum millum annað. So hava christianittarnir eisini hoyrt tað! Herligt.
Ógvuliga hóskandi var Øssur fyrsti maðurin á pallinum. Uttan mun til hvør listagreinin er, ið Øssur úttrykkir seg í, so krevur hann nógv av tí, ið móttekur. Tíbetur gevur hann eisini eina rúgvu aftur – og soleiðis var eisini leygarkvøldið. Tað er myrkt og tað er óinnpakkað. Hann borðreiðir tað sum tað er, tí hann veit, at tað er gott. Hansara vøra er góð og talar fyri seg. Soleiðis var eisini leygarkvøldið á Christiania, sum fyri Øssursa viðkomandi byrjaði við, at ein yrking varð koyrd frá, áðrenn bassurin blídliga buldraði avstað. Myrkt, men samstundis leikandi lætt. Í ein góðan hálvan tíma. ”Takk”, segði hann so, reistist og fór av pallinum. Einki roks. Júst sum við tónleiki hansara, skaldskapi hansara og málningunum.
Síðani fingu vit eitt stílskifti, ið vildi nakað. The Dreams vóru næstir á pallinum – og tað sást á fjøldini. Nú eru tannáringar í Danmark Beliebers og Directioners, men fyri nøkrum árum síðani átti The Dreams størstu fjepparafjøldina. Dreamers kallaðu tey seg – og tey fylgdu teimum fýra føroyingunum allastaðni. Nú hava flestu fýrarnir í The Dreams eisini aðrar tónleikaverkætlanir at ganga uppí, The Dreams hevur spælt millum lítið og einki tey bæði seinastu árini, so fjepparaskarðin er ikki heilt tann sami, sum hann var, tá The Dreams vóru í hæddini. Hans Edward og hansara menn høvdu eisini gingið stillisliga um dyrnar við hesum tiltakinum, tí hetta ongantíð var ætlað sum ein klassisk The Dreams konsert. Tað var tað heldur ikki. Tað var eitt ball. Eitt føroyskt ball við Sirkus Tinganes og øðrum slagarum frá Tazy-tíðini, umframt fleiri coverløg, ið bólkurin ber væl. Teir hugnaðu sær á pallinum. Hans Edward legði út við at siga, at teir bara ætlaðu at spæla country – hetta sagt við tjúkkari suðuroyar dialekt. Og so var óformelli stílurin líkasum lagdur. Fólkið tók væl í móti – eisini nú vaksnu droymararnir.
Nú vóru vit komin hálvan veg og á skránni var MC-Hár. Í 22 ár hava teir øst og argað í Føroyum, og øll hesi árini hava politiskir myndugleikar, andaligir felagsskapir og privatpersónar roynt at steðga teimum. Við hesum í huga er tað at undrast yvir, at MC-Hár ikki hevur spælt á Christiania áður, tí frístaturin hevur sanniliga havt sínar dystir við júst somu myndugleikar, felagsskapir og fólk í síni 42 ára langu søgu síni. Fyri tey, sum ikki høvdu Hamferð ovast á listanum hetta kvøldið, so var MC-Hár ivaleyst hæddarpunktið. Ikki uttan orsøk, tí tá teir fóru av aftur pallinum, so høvdu teir leverað, fyri nú at vera í MC-Hársligari jargon. Teir eru feitir, sjálvfeitir eisini, men upp á ein fittan máta. Og so eru teir eisini dugnaligir. Tað helt eg eisini, at teir vóru, tá eg sum tannáringur var til mína fyrstu konsert við teimum. Tað er minst tíggju ár síðani nú – og teir eru vorðnir minst tíggju ferðir betri! Rókur fekk Loppen at syngja ”sperm” í kór, Niels Uni stjórnaði yvirkroppaballinum meðan Rani, Heri, Jens og Jónas bóru bólkin trygt og gott gjøgnum framførsluna. Tá Spark Buzz N og restin av manningini takkaðu fyri seg, ferðaðust føroysku tónarnir um sperm víðari út í søtu luftina, sum hevur valdið á stórum parti av frístatinum, meðan gólvið í Loppen fleyt við hítum, sum ivaleyst vóru fyltar seinni. Segði nakar sperm?
Høvuðsnavnið Hamferð settti punktum. Herfyri spældi Hamferð í dómskirkjuni í Havn, men leygarkvøldið var leikpallurin nakað øðrvísi. Tó so er tað altíð okkurt hátíðarligt yvir løtuni, tá Hamferð spælir. Hetta sjálvandi fyrst og fremst tí, at Hamferð er ein framúrskarandi bólkur. Teir taka seg sjálvan og tónleikin í størsta álvara. Og við bara fimm árum á baki er tað eitt imponerandi huglag, teir ferð eftir ferð megna at skapa við sínum tónum. Konsert teirra leygarkvøldið á Christiania var mest líkt eini tungari og tygnarligari jarðarferð. Stórsligið og virðiligt upp á allar mátar.
Eitt hóskandi punktum fyri einum frálíkum føroyskum kvøldi í danska frístatinum. Takk fyri Knút Háberg Eysturstein, Øssur Johannesen, Hans Edward Andreasen, Eirikur Gilstón Corfitz, Heini Corfitz, Heini Mortensen, Niels Uni Dam, Rókur Jákupsson Jacobsen, Rani Hammershaimb Christiansen, Heri Reynheim, Jónas Bloch Danielsen, Jens V. Jacobsen, Jón Hansen, John Egholm, Theodor Kapnas, Remi Johannesen, Esmar Joensen, Jenus í Trøðini og ikki minst Edmund S. Jacobsen, fyri eitt framúr gott kvøld.
De forblæste øer og eitt summarkvøld á Christiania er ein andsøgn í sær sjálvum. Samansetingin av bólkum hetta kvøldið var eisini margháttlig. Men tá høvdingar hittast og undangongumenn savnast, so kann úrslitið vera gott. Tað var tað eisini á Loppen leygarkvøldið.
Hetta var fyrsti gestabloggur nakrantíð á Nudlum, og hvør er meira upplagdur enn sjálvur musketerurin innan føroyska miðlaheimin, møguliga snøggasta blondina, ið nakrantíð hevur arbeitt í Miðlahúsinum, og uttan iva ein tann besti og spískasti klummuskrivarin, ið Føroyar hevur fostra. (eftirnavnið er eisini fínt).
Eins og Tungmálmur ’92, endaði Tungmálmur ’93 við at tónleikarar úr øllum luttakandi bólkum fóru á pallin og framførdu Smoke on the Water, ikki var tað pent, og hugurin er bestur ikki at leggja tað út, men friður verði við tí.
Í mars 1993 skipaði FUT fyri konsertini Tungmálmur ’93. Ein konsert við teimum bestu málms- og harðrokk bólkunum í Føroyum. Tungmálmur ’93 tók tráin upp eftir eftir Tungmálmi ’92, ið nakrir av harðaru føroysku bólkunum tóku stig til í 1992. Fyrsta árið vóru tað eg og Torkil Olsen, ið vóru høvuðsfyriskiparar, men av tí, at tiltakið ikki bar seg fyrsta árið, og tí eg var farin upp í nevndina á Føroya Undirhaldstónleikarafelag, FUT, so valdu vit at lata FUT yvirtaka tiltakið, ið hesaferð varð hildið í Ítróttarhøllini á Hálsi.
Georg eystan Á plagdi at syngja: Tú minnir ei sørt um Marilyn Monroe, well, tá eg síggi síðsta bólkin á skránni á Tungmálmi, so havi eg hug at syngja: Tit minna ei sørt um Spinal Tap. Ladies and gentlemen enjoy festligasta málmsbólkin í 1993: Revival.
Suðuroyarbólkurin Revival fekk heiðurin at spæla síðst á Tungmálmi ’93. Í 1993 var Revival betri umtóktir enn nakrantíð, spæliskraín við kendum rokk- og tungmálmsløgum rakti tíðarandan og Revival spældi tí á hópin av konsertum, umframt til dans kring alt landið. Eitt nú blástu teir áskoðarar um koll á Futta á Ferð konsertunum veturin 92/93.
Teir, ið mannaðu Revival í 1993 vóru Jens Harry Jespersen, gittar og sang, Jóanes Hofgaard, bass og Dánjál Jákup Holm, trummur.
Í mars 1993 skipaði FUT fyri konsertini Tungmálmur ’93. Ein konsert við teimum bestu málms- og harðrokk bólkunum í Føroyum. Tungmálmur ’93 tók tráin upp eftir eftir Tungmálmi ’92, ið nakrir av harðaru føroysku bólkunum tóku stig til í 1992. Fyrsta árið vóru tað eg og Torkil Olsen, ið vóru høvuðsfyriskiparar, men av tí, at tiltakið ikki bar seg fyrsta árið, og tí eg var farin upp í nevndina á Føroya Undirhaldstónleikarafelag, FUT, so valdu vit at lata FUT yvirtaka tiltakið, ið hesaferð varð hildið í Ítróttarhøllini á Hálsi.
Sætti og næst seinasti bólkurin á skránni á Tungmálmi ’93 var Wolfgang, ið var mannaður av so kendum monnum, sum Hera Joensen og Gunnar H. Thomsen, ið seinni eru kendir úr Týr.
Bert tveir bólkar luttóku á báðum stóru tungmálmskonsertunum í byrjanini av nítiárunum, annar var Wolfgang. Hóast bólkurin enn var nýggjur í 1993, so vóru stórar broytingar farnar fram. Trummuleikarin Kári Streymoy og sangarin Robin Walters vóru farnir burturúr, og nýggir limir vóru Geislar trummarin Henning Nicodemussen og White Ox bassleikarin Einar Jacobsen, ið legði bassin á hyllina og traðkaði fram á pallin sum sangari.
Fyrstu ferð eg hoyrdi Wolfgang var, tá vit skipaðu fyri konsert við eysturoyarbólkinum Bad Habit í Djónastovu í Havn. Vit í MC-Hár royndu at skipa fyri smærri konsertum í Djónastovu í 1992, fyri at fíggja eina útgávu, og fyri geva blómandi tónleikalívinum ein pall at spæla á. Bad Habit kendu vit frá Stjørnukonsertini, og bjóðaðu teimum til Havnar at spæla. Tá teir komu høvdu teir ein upphitingarbólk við, ið var Wolfgang.
Vit gjørdust so bergtiknir av teimum, at tá vit vóru nakrir, sum avgjørdu at skipa fyri Tungmálmi ’92, so skuldu teir sjálvandi við.
Teirra heimagjørdi harðrokkur var øgiliga fangandi, og teir fingu nógvar fjepparar, so tá Tungmálmur ’93 skuldi vera, vóru Wolfgang sjálvandi eitt av høvuðsnøvnunum.
Teir, ið mannaðu Wolfgang á Tungmálmi ’93 vóru: Einar Jacobsen, sang, Heri Joensen, midigittar, Bergman Finnson, gittar, Gunnar H. Thomsen, bass og Henning Nicodemussen, trummur.
Í mars 1993 skipaði FUT fyri konsertini Tungmálmur ’93. Ein konsert við teimum bestu málms- og harðrokk bólkunum í Føroyum. Tungmálmur ’93 tók tráin upp eftir eftir Tungmálmi ’92, ið nakrir av harðaru føroysku bólkunum tóku stig til í 1992. Fyrsta árið vóru tað eg og Torkil Olsen, ið vóru høvuðsfyriskiparar, men av tí, at tiltakið ikki bar seg fyrsta árið, og tí eg var farin upp í nevndina á Føroya Undirhaldstónleikarafelag, FUT, so valdu vit at lata FUT yvirtaka tiltakið, ið hesaferð varð hildið í Ítróttarhøllini á Hálsi.
Fyrstu ferð, at vit í FUT nevndini sóu skálvíksbólkin Saxony var á eini Futti á Ferð konsert í Ungmannafelagshúsinum Virkinum á Sandi á vetri 2002.
Bólkurin spældi heimagjørdan tungmálm við íblástri frá fyrst og fremst Black Sabbath. Sangarin Jens Jón skarðaði framúr millum hinar sangararnar í Virkinum hetta kvøldið, og eg sjálvur og Jón Gaasedal sáli, vóru samdir um, at hetta var eitt navn, ið vit áttu at deila við restina av føroyingum. Saxony bleiv beinanvegin biðin um, at koma við til aðrar Futti á Ferð konsertir og spældi eisini á prestigufyltu Nýggjárskonsertini, har bara bestu og kendastu føroysku nøvnini sluppu at spæla. Tí var bólkurin sjálvskrivaður til skránna á Tungmálmi ’93.
Teir, ið mannaðu Saxony á Tungmálmi ’93 vóru Jens Jón Jakobsen, sang, Arngrím Jacobsen, gittar, Ragnvald Joensen, gittar, Leifur av Trøð Trondesen, bass og Janus Nicolajsen, trummur.
Í mars 1993 skipaði FUT fyri konsertini Tungmálmur ’93. Ein konsert við teimum bestu málms- og harðrokk bólkunum í Føroyum. Tungmálmur ’93 tók tráin upp eftir eftir Tungmálmi ’92, ið nakrir av harðaru føroysku bólkunum tóku stig til í 1992. Fyrsta árið vóru tað eg og Torkil Olsen, ið vóru høvuðsfyriskiparar, men av tí, at tiltakið ikki bar seg fyrsta árið, og tí eg var farin upp í nevndina á Føroya Undirhaldstónleikarafelag, FUT, so valdu vit at lata FUT yvirtaka tiltakið, ið hesaferð varð hildið í Ítróttarhøllini á Hálsi.
Fyrst í nítiárunum vóru heilt nógvir tungmálmsbólkar, ið spældu lániløg, ein av hesum var Betrayer, ið spældi harðan og larmandi tungmálm av tí tyngra slagnum.
Hesin tungmálmsbólkurin við karismatiska oddamanninum Niels Arge Galán og ikki minnið spennandi gittarleikaranum Høgna Kragesteen imponeraðu á Futti á Ferð konsertunum og blivu tí bidnir um at luttaka á Tungmálmi ’93. Men áðrenn konsertina vóru bæði Niels Arge Galán og Høgni Kragesteen og trummuleikarin farnir úr bólkinum, tó fekk nýggi sangarin forfall, og Niels kom við aftur til hesa framførsluna. Gittarleiklutin hjá Kragesteen tók Torkil Olsen úr Panic sær av, og eisini Panic trummarin Petur Weihe Dalsgaard kom uppí bólkin.
Ólag er á ljóðinum á hesari upptøkuni, og okkurt stutt petti hevur ikki ljóð.
Teir, ið mannaðu Betrayer á hesari konsertini vóru Niels Arge Galán, sang, Torkil Olsen, gittar, Jón Brekku, gittar, Heini Lamhauge, bass og Petur Weihe Dalsgaard, trummur.
Í mars 1993 skipaði FUT fyri konsertini Tungmálmur ’93. Ein konsert við teimum bestu málms- og harðrokk bólkunum í Føroyum. Tungmálmur ’93 tók tráin upp eftir eftir Tungmálmi ’92, ið nakrir av harðaru føroysku bólkunum tóku stig til í 1992. Fyrsta árið vóru tað eg og Torkil Olsen, ið vóru høvuðsfyriskiparar, men av tí, at tiltakið ikki bar seg fyrsta árið, og tí eg var farin upp í nevndina á Føroya Undirhaldstónleikarafelag, FUT, so valdu vit at lata FUT yvirtaka tiltakið, ið hesaferð varð hildið í Ítróttarhøllini á Hálsi.
Eitt av nøvnunum, ið spældi á bæði Tungmálmi ’92 og Tungmálmi ’93 var mín bólkur MC-Hár. Nógvar broytingar høvdu verið í manningini frá ’92 til ’93, t.d. hevði bólkurin vant við limunum í Utopia og fleiri aðrir tónleikarar høvdu eisini verið við í stytri tíðarskeið hetta árið.
Tað vóru bert tríggir av okkum, ið luttóku á Tungmálmi ’92, sum spældu við á Tungmálmi ’93, eg og Allan og so Tróndur, ið annars var farin úr MC-Hár síðst í ’92, men kom beint uppíaftur fyrst í ’93. Tó høvdu vit longu funnið ein avloysara á keyboard, so Tróndur kom við aftur sum bassleikari.
Sjálvt um MC-Hár júst var farið um tvey ára aldur, so høvdu vit longu havt 3 keyboardspælarar, 4 bassleikarar, 6 gittarleikarar og 5 trummuleikarar, meðan eg og Allan høvdu verið fastir rapparar.
MC-Hár var á Tungmálmi ’93 mannað av Niels Una Dam og Allan Mortensen, rapp, Niels Arge Galán, sang og gittar, Torkil Olsen, gittar, Tróndi Bogasyni, bass, og Andreas Petersen, keyboard og Herluf Hermansen, trummur.
Í mars 1993 skipaði FUT fyri konsertini Tungmálmur ’93. Ein konsert við teimum bestu málms- og harðrokk bólkunum í Føroyum. Tungmálmur ’93 tók tráin upp eftir eftir Tungmálmi ’92, ið nakrir av harðaru føroysku bólkunum tóku stig til í 1992. Fyrsta árið vóru tað eg og Torkil Olsen, ið vóru høvuðsfyriskiparar, men av tí, at tiltakið ikki bar seg fyrsta árið, og tí eg var farin upp í nevndina á Føroya Undirhaldstónleikarafelag, FUT, so valdu vit at lata FUT yvirtaka tiltakið, ið hesaferð varð hildið í Ítróttarhøllini á Hálsi.
Eg eigi allar framførslurnar á video og fari at leggja tær út komandi dagarnar.
Ein tann mest lovandi tungmálmsbólkurin í Føroyum 92/93 var Oblivion. Bassleikarin og sangarin Niels Arge Galán spældi í nógvum bólkum um hetta mundið, men í Oblivion var hann karismatiskur oddamaður í einum bólkum sum í stóran mun spældi egnan tónleik, tónleik sum í føroyskum høpi var tyngri, enn tað vit vanliga upplivdu. Tekstirnir vóru í fleiri førum bæði provokerandi og stuttligir, ein táttur, ið Niels seinni hevur tikið upp aftur í 200. Umframt Niels var eisini 200 trummarin Uni Árting í Oblivion.
Oblivion var mannaður av Niels Arge Galán, sang og bass, Hans Petersen á gittar, Pól Jakobsen á gittar og Una Árting á trummum.
Í mars 1993 skipaði FUT fyri konsertini Tungmálmur ’93. Ein konsert við teimum bestu málms- og harðrokk bólkunum í Føroyum. Tungmálmur ’93 tók tráin upp eftir eftir Tungmálmi ’92, ið nakrir av harðaru føroysku bólkunum tóku stig til í 1992. Fyrsta árið vóru tað eg og Torkil Olsen, ið vóru høvuðsfyriskiparar, men av tí, at tiltakið ikki bar seg fyrsta árið, og tí eg var farin upp í nevndina á Føroya Undirhaldstónleikarafelag, FUT, so valdu vit at lata FUT yvirtaka tiltakið, ið hesaferð varð hildið í Ítróttarhøllini á Hálsi.
Eg eigi allar framførslurnar á video og fari at leggja tær út komandi dagarnar.
Í mars 1993 skipaði FUT fyri konsertini Tungmálmur ’93. Ein konsert við teimum bestu málms- og harðrokk bólkunum í Føroyum. Tungmálmur ’93 tók tráin upp eftir eftir Tungmálmi ’92, ið nakrir av harðaru føroysku bólkunum tóku stig til í 1992. Fyrsta árið vóru tað eg og Torkil Olsen, ið vóru høvuðsfyriskiparar, men av tí, at tiltakið ikki bar seg fyrsta árið, og tí eg var farin upp í nevndina á Føroya Undirhaldstónleikarafelag, FUT, so valdu vit at lata FUT yvirtaka tiltakið, ið hesaferð varð hildið í Ítróttarhøllini á Hálsi.
Eg eigi allar framførslurnar á video og fari at leggja tær út komandi dagarnar. Vit byrja við fyrsta bólki á skránni: Lisa Sær Dupult.
Lisa Sær Dupult var ein av nýggju bólkunum, ið spældi seg á Tungmálmsskránna á showcase konsert í Djónastovu, bólkurin umboðaði harðrokkin og fekk heiðurin at byrja konsertina. Lisa Sær Dupult var mannað av Tróndi Bogasyni á rødd og ljómborðum, Mark Jiminez á gittar og rødd, Gunnar Restorff á bassi, Ólavi Debess á gittar og Trygva Restorff á trummum.


text:
Enn ein sigur á B68
Kvinnur18-08-2017 - Jónfinn Petursson
Kvinnur, 14. umfar: HB – B68 3-0
Í miðvíkuni var 14. umfar í bestu kvinnudeildini. Okkara kvinnur tóku ímóti og sendu toftakvinnur avstað aftur við einum greiðum 3-0 tapi. Lea og Poula hava skrivað dagsins dystarfrásøgn.
Mikukvøldið leiktu kvinnurnar ímóti B68 á Tórsvølli, har vit um góðar tvær vikur skulu standa klárar í steypafinaluni.
Hóast vit ikki skulu undirmeta B68, so eiga vit at vinna hendan dystin, og tað gjørdu vit sjálvandi eisini.
Allar vóru sera klárar til dystin, og vit vunnu hann eisini 3-0. Við eitt sindur meiri hepni kundi úrslitið tað sama enda við fleiri málum til okkum. Dysturin varð bríkslaður í gongd kl. 18.00
Ymiskar broytingar vóru á liðnum í dag, men hetta var ikki nakar stórur trupulleiki. Eftir eina løtu settu vit okkum á dystin, og vit høvdu nógv fleiri møguleikar enn tær.
Fleiri ferðir var bólturin nær at málinum, men inn vildi hann ikki. Men so einaferð kom málið. Hetta var unga Julia Naomi, sum í 27. minutti legði okkum á odda.
Allarhelst ætlaði hon at koma við einum innleggi úr vinstu síðu, men ístaðin fór bólturin í netið, og so var støðan 1-0 til okkum. Hetta var eisini hálvleiksstøðan.
Í seinna hálvleiki vóru tað eisini vit, sum vóru mest á bóltinum. Fleiri ferðir rann Rebekka seg leysa í høgru síðu inn í 16-meturin, har hon so spældi bóltin inn á 5-meturin, men enn var trupult hjá okkum at fáa bóltin inn í málið.
Tá vit høvdu leikt góðar 10 minuttir av seinna hálvleiki, fingu vit eitt fríspark beint framman fyri miðjuna. Elin Maria legði bóltin heilt innum 5-meturin, og beint áðrenn málmaðurin fekk hendur á bóltin, var Rebekka millum at prika bóltin í mál.
Nú trúðu vit uppá ein sigur, og spælið gekk væl, vit komu til fleiri kjansir, og bara fáar minuttir seinni skoraði Milja til 3-0, sum eisini varð endaliga støðan.
Koyr á, HB!!!!
HAGTØLINI
Kvinnur, 14 umfar: mikudagin 16. august 2017 kl. 18.00 í Gundadali
HB – B68 3-0 (1-0)
1-0 Julia Naomi Mortensen 27’
2-0 Rebekka Benbakoura 57’
3-0 Milja R. Simonsen 64’
Liðið: Simona Heinsen – Rannvá Mortensen (Sara Lamhauge 54), Marjun undir Kletti, Julia Naomi Mortensen, Nadja Johannensen, Ása á Reynatúgvu (liðsk.), Jónvá Hentze, Liljan av Fløtum, Elin Maria Isaksen (Ninna Hansen), Rebekka Benbakoura og Poula Andreasen (Milja R. Simonsen 54)
Óbrúktir eykaleikarar: Maria Elsudóttir – Janita Ole-Jacobsen og Lea Hansen
Dagsins leikari: Julia Naomi Mortensen
Venjari: Allan Dybczak
Hjálparvenjari: Gisli Sveinbjørnsson
Dómari: Kristian Oskar Henriksen
Hjálpardómarar: Jógvan Breckmann og Jákup L. Stensberg


text:
Westward Ho farin til Íslands
31.12.1899 - 23:15 - Sverri Egholm
2. hvítusunnudag 28. mai kl. 17 fór Sluppin av Havnini (frá molanum við Skipasmiðjuna) til Íslands, har hon fer at luttaka í Sjómannadegnum í Reykjavík.
Hósdagin 31. mai kemur sluppin til Akranes, har sluppin liggur leygardagin 2. juni um 10 tíðina, tá farið verður av Akranesi til Reykjavíkar, har lagt verður at við 2 tíðina (kl. 14).
Á ferðini Akranes-Reykjavík verða gestir við. Borgarstjórin saman við býráðslimum úr Tórshavnar kommunu verða við á ferðini higani.
Meðan sluppin liggur við bryggju í Reykjavík, kunnu fólk koma umborð, og møguliga smakka føroyskan mat og harðkeks.
Westward Ho verður partur av hátíðarhaldinum.
Sluppin kemur at liggja á sjónligum stað við Sjósavnið. Føroyingar vórðu í slupptíðini kendir fyri blíðskap, m.a. tí teir lótu børnunum harðkeks (skipskeks).
Leygardegnum og sunnudagin 3. juni verður tikið lut í Hátið Hafsins. Skráin sæst á www.hatidhafsins.is.
Sigast skal, at í Reykjavík verður nógv gjørt burturúr. Leygardagin taka føroyingarnir lut í undirhaldinum. Mánadagin 4. juni um 12 tíðina verður silgt av Reykjavík móti Føroyum.
Kelda: Torsportal.fo