text:
Kunning og ráðgeving
Umframt fyrisitingarligu uppgávurnar er Landsbankin ein kunnandi og ráðgevandi stovnur. Landsbankin ráðgevir politisku skipanini í avgerðum, sum hava við fíggjarmarknaðin at gera. Harafturat hevur Landsbankin skyldu at savna, samansjóða og miðla upplýsingar, sum eru viðkomandi fyri føroyska fíggjarkervi. Landsbankin leggur seg eftir at miðla tilfar, sum bæði er viðkomandi fyri vinnu, politisku skipanina og borgaran.
Frágreiðingar frá Landsbanka Føroya
Landsbankin umsitur gjaldførið hjá landskassanum. Gjaldføri er tøkur peningur hjá landinum at greiða sínar skyldur: rinda lønir, rakstur og annað.
Sambært lóg um Landsbanka Føroya, skal landið til eina og hvørja tíð hava eitt gjaldføri, sum er 15 prosent av bruttotjóðarúrtøkuni (BTÚ). Er BTÚ, til dømis, 20 milliardir krónur, skal landið hava í minsta lagi 15 prosent av hesum – 3 milliardir krónur – í tøkum peningi.
Les meir um gjaldførið hjá landinum
Landsbankin tryggjar gjaldførið millum annað við at seta pengar í virðisbrøv innanfyri góðtikin váðamørk. At keypa og selja virðisbrøv er vanligt hjá flestu almennum myndugleikum, eisini uttanlands.
Ikki er skilagott at lata pengar – til dømis hjá landinum – standa stillar á bók – heldur ikki tá ið rentan er positiv. Í løtuni er rentan negativ, og tí hevði hetta verið uppaftur minni skilagott í dag. Størri langtíðaravkast fæst við at seta pening í virðisbrøv (lánsbrøv og partabrøv) enn bara at seta teir í bankan. Endamálið er, at pengarnir í landskassanum skulu geva eitt langtíðaravkast.
Virðisbrævakursir sveiggja, og tí kann virðisbrævahandil geva undirskot í ávísum tíðarskeiðum. Men sum frálíður skal íløgurøktin hjá landinum geva yvirskot.
Íløgustrategiin hjá landinum er varin. Hon er sett saman við umleið 60 prosent stats- og realkredittlánsbrøvum við lágum váða, góð 20 prosent í ymsum virðisbrøvum og ognum við miðalváða og 20 prosent partabrøv, sum hava hægri váða.
Gamalt var, at ikki øll egg skulu leggjast í somu kurv. Soleiðis er eisini við virðisbrøvum. Ein íløgurøð er tí sett saman við ymiskum sløgum av lánsbrøvum (obligatiónum) og partabrøvum, tí gongur illa við partabrøvum plagar at ganga betur við lánsbrøvum, og øvugt. Á fakmálið eitur tað, at samvariatiónin er negativ. Á henda hátt verður váðin spjaddur og avkastið verður meira javnt sum frálíður.
Vanliga verður sagt, at skalt tú meta um, hvørt ein virðisbrævastrategi er góð ella vánalig, skalt tú hyggja at, hvat hon gevur av avkasti í einum trý til fimm ára tíðarskeiði.
Pengarnir verða bara settir í virðisbrøv uttanlands, tí kreppan í 90-árunum vísti, at trupult kann vera hjá landskassanum at taka pening úr føroyskum peningastovnum í kreppustøðum. Tað kann gera støðuna verri, tí bankarnir tá sjálvir kunnu mangla gjaldføri. Við skipanini í dag ber til at selja virðisbrøv uttanlands fyri at fáa fatur í pengunum, og sostatt verða føroysku peningastovnarnir ikki órógvaðir av, at landið tekur stórar upphæddir út.
Les meir um íløgurøkt og íløguavkast hjá landinum
Landsbankin umsitur lántøkuna hjá landinum. Nøkur ár er undirskot á fíggjarlógini, til dømis millum 2008 og 2015, og hetta undirskot verður fíggjað við lántøku. Lán verða tikin við at selja lánsbrøv uttanlands og í Føroyum.
Neyðugt er hjá landinum at vera á lánsmarknaðinum regluliga, soleiðis at íleggjarar kenna Føroyar, tí so verður lættari og bíligari at fáa lán. Hetta kann samanberast við, tá ið ein seljari roynir at fáa eina vøru á ein marknað. Vøran fær lættari atgongd, um keyparar kenna seljaran frammanundan.
Les meir um landskassaskuldina
Flest allir stovnsligir íleggjarar (bankar, pensjónsfeløg o.l.) hava krav um, at meginparturin av landsbrævalánunum bert kann lænast til lántakarar, sum hava rating (almenna kredittmeting). Talið av íleggjarum, sum keypa føroysk landskassalánsbrøv øktiskt munandi eftir at Føroya landsstýrið fekk sína fyrstu rating á vári í 2008.
Verður landið áhaldandi kredittmett, er eisini lættari at taka upp nýggj lán og lættari hjá føroyskum fyritøkum at taka lán uttanlands.
Rentan (kostnaðurin) á lánunum, sum landið tekur, er ávirkað av kredittmeting hjá ratingfyritøkuni Moody’s. Tí kann hetta eisini ávirka lánikostnaðin hjá fyritøkum, sum fara uttanlands eftir fígging. Landsbankin virkar fyri, at Føroyar fáa so góða kredittmeting (og harvið so bílig lán), sum gjørligt. Landsbankin stendur fyri samskiftinum við Moody’s og veitir eisini neyðugu upplýsingarnar, sum ratingfyritøkan hevur brúk fyri, fyri at kunna kredittmeta Føroyar.
Landsbankin er skrivstova hjá Føroya Váðaráðið, sum hevur eftirlit við systemiskum fíggjarligum váðum í Føroyum.
Landsbankastjórin virkar sum formaður ella forkvinna í Váðaráðnum. Harafturat ger landsbankin frágreiðingar og fyrireikar tilfar til fundir hjá Váðaráðnum, sum skulu vera fýra ferðir um árið.
Váðaráðið virkar sambært kapittul 2 í lóg um Landsbanka Føroya og Føroya Váðaráð frá november 2016.
Les meir um systemiskar fíggjarligar váðar
Landsbankin umsitur Samhaldsfasta, sum er ein pensjónsgrunnur. Grunnurin hevur til endamáls at tryggja øllum íbúgvum í Føroyum eina arbeiðsmarknaðareftirløn. Fólk hava rætt til útgjald úr grunninum, tá ið tey fylla 67 ár. Allir persónar undir 67 ár rinda 3 prosent av árligu skattskyldugu inntøkuni í grunnin og allir arbeiðsgevarar rinda somuleiðis 3 prosent av útgoldnum A-inntøkum.
Umleið 90 prosent verður goldið út aftur sama ár, meðan 10 prosent verður spart upp, soleiðis at nóg mikið av pengum er í grunninum, og at útgjaldið ikki minkar, tá ið talið á pensjónistum fer at vaksa. Eisini ger Landsbankin framskrivingar og metir um, hvussu fólkafrøðiligar broytingar ávirka inngjald og útgjald úr grunninum.
Landsbankin umsitur grunnin saman við TAKS, ið dagliga umsitur inngjøld og útgjøld.
Les meir um Arbeiðsmarknaðareftirlønargrunnin
Landsbankin umsitir Búskapargrunnin, sum sambært lóg skal “stuðla undir ein sjálvberandi og haldføran búskap við at virka fyri búskaparligum sjálvbjargni, búskaparligum støðufesti og konjukturjavning og samhaldsfesti millum ættarlið.”
At búskapargrunnurin er konjukturjavnandi merkir, at pengar verða settir inn í grunnin í góðum tíðum, sum síðani kunnu brúkast í verri tíðum.
Les meir um Búskapargrunn Føroya


c: text/html

text:
Tjóðarhátíð okkara verður í ár hildin so vanligt, sum til ber. Býurin verður skrýddur og prýddur, og ólavsøkan verður sett við skrúðgongu, sum siður er ólavsøkuaftan. Tó verða færri luttakandi sambært almennu tilmælunum.
Tórshavnar kommuna hevur fult álit á, at havnarfólk og gestir taka øll neyðug fyrilit, og at hvør ansar sær sjálvum.
Ólavsøkan verður, sum vit kenna hana við hesum broytingum:
• Miðnáttarsangurin verður í grannaløgum og verður sendur beinleiðis í Kringvarpi Føroya
• Einki tivoli verður á Skálatrøð
Matstovur, kaffistovur og onnur vinna hevur opið sum vant, tó verður meira útiborðreiðing enn vanligt.Ólavsøkukappróðurin verður, fótbóltur verður, ólavsøkuframsýningin verður umframt onnur tiltøk, sum gera ólavsøkuna til tjóðhátíð føroyinga. Nærri skrá kemur í næstum.
Kommunan bjóðar haraftrat grannaløgum og eigarafeløgum at skipa fyri, hugna um, og halda ólavsøku í grannaløgum í kommununi. Til ber at søkja kommununa um stuðul til hetta. Boð verða í næstum givin um, hvussu søkt verður um pengar til at halda ólavsøku í grannaløgum.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Um fáar vikur verður farið undir at spreingja fyri Sandoyartunlinum. Fyrstu skotini verða latin av í Traðardali á Sandi, men beint eftir summarferiuna verður eisini sprongt á Gomlurætt.
Men hóast tíðin er við at renna undan, er tað enn óvist, hvat alt grótið, sum kemur úr tunlinum á Gomlurætt, skal brúkast til.
Og talan er um ikki hissini nøgdir, tí talan er um 500.000 kubikk av gróti og hevði øll rúgvan verðið løgd á Tórsvøll, hevði hon verið 70 metrar høg.
Tunlafelagið hevur arbeitt við eini loysn, har grótið verður tyrvt í haganum oman fyri Velbastað. Verður tað gjørt, kann moldin slættast oman á, soleiðis at talan verður um eina velduga fløtu av góðari landbúnaðarjørð.
Les eisini: Hetta er tann besta og bíligasta loysnin
Men arbeitt hevur eisini verið við øðrum ætlanum, men hóast tíðin er við at renna undan, er enn eingin loysn funnin enn.
Heðin Mortensen, landsstýrismaður, hevur sagt, at tað verður ikki við honum sum landsstýrismanni, at grótið verður tyrvt, tí eftir hansara tykki er hetta tað sama sum at tveita tað burtur.
Hann vísir eisini á, at Landsverk hevur roknað seg fram til, at grótið er vert einar 70 milliónir krónur, og tað er eitt stórt virði at tyrva undir mold.
Teitur Samuelsen, stjóri í tunlafelagnum sigur, at verður ikki víst á nakra aðra loysn, stendur ætlanin um at tyrva grótið, við.
Les eisini: Vit fara ikki at grava virði fyri 70 milliónir undir jørð
Ein ætlan hevur eisini verið frammi um um at brúka grótið til at gera eitt ídnaðarøkið á Sundi, men herfyri boðaði Bogi Andreasen, formaður í Vinnunevndini í Tórshavnar Býráð, frá, at tann ætlanin varð slept.
Men tað er Landið, sum eigur Gomlurætt, og Heðin Mortensen, sigur, at nú er tann ætlanin tikin fram aftur.
Men hann sigur, at arbeitt verður eisini við at brúka ein part av grótinum til verjugarð í Kirkjubø fyri at forða fyri, at fornminnini har, fara í havið í eini ódn. Somuleiðis verður eisini hugsað um at brúka ein part av grótinum til at breiðka vegin til Kirkjubøar.
– Men talan er um so mikið nógv grót, tað er bara ein brotpartur av tí, sum fer til endamál í Kirkjubø. Tí er tað eisini ein loysn at gera eitt ídnaðarøki á Gomlurætt, sigur Landsstýrismaðurin.
Hann sigur, at hugsað verður eisini um at seta ein skervknúsara upp á Gomlurætt og at knúsa grótið at hava at selja til verkætlanir kring landið.
Heðin Mortensen sigur, at alt hetta eru møguleikar, sum verða kannaðir saman við Landsverki, friðingarmyndugleikum, og øðrum myndugleikum.


text:
Føroyska sambandið hjá Havyard er Skansi Offshore. Ambitiøsa fyritøkan hevur síðstu árini sent fleiri ordrar til norsku skipasmiðjuna, og í dag fáa føroysk vinnulívsfólk so eitt sindur meira at vita um, hví Havyard er ein fyritøka við succes.
Forstjórin í Havyard Group, Geir Johan Bakke, er gestarøðari á Vinnudegnum í dag.
Hann greiðir frá gongdini síðstu 13 árini, har Havyard hevur flutt seg frá at vera ein lokal skipasmiðja til at vera ein altjóða veitari av skipstøkni.
Tíðarskeiði 2000 til 2013 hevur Havyard keypt umleið 20 fyritøkur og feløg. Havyard er í dag virkið í eini røð av londum kring allan heimin. Tað merkir, at í dag klárar Havyard sjálvt at framleiða millum 40 og 50 prosent av øllum lutum, sum eitt frálandaskip brúkar.
- Vegurin til succes er at hava tamarhald á støðuni. Tú skal stýra so nógvum sum sjálvur. Tað er har, tú hevur møguleikar at tjena pengarnar, sigur Geir Johan Bakke, tá hann tosar um forrætnings modellið hjá hansara fyritøku.
- Tú skal vera til reiðar at broyta teg. Ein góður leiðari fremur broytingarnar, meðan hann kann. Ikki tí hann noyðist, sigur Geir Johan Bakke.
Havyard hevur síðstu árini dugað at tjena støðugt fleiri pengar. Fyritøkan hevði í fjør yvirskot á umleið 250 milliónir krónur
Filosofiin er, at kundin skal vera í miðdeplinum.
- Okkara intensjón kann sigast við setninginum ”improving life at sea”, og tað er útgangsstøði fyri okkara virksemi, sigur Geir Johan Bakke.
Havyard Group hevur sett sær fimm strategiskar faktorar fyri succes. Design, tøkni, góðska, kostnaður og leveringstíð.
Havyard Group hevur smíðað øll skipini hjá føroyska frálandareiðarínum, Skansi Offshore.
- Okkara mál var at fylgja Skansi Offshore allan vegin, líka til tey fingu skipini frá okkum, sigur Geir Johan Bakke við adressu til føroyska kundan.
Les eisini:
Nýggjar avbjóðingar krevja nýggjar loysnir


text:
§ 1. Uppboðssølan
Stk. 1. Fiskamarknaðurin hevur uppboðssølu av fiski. Uppboðssøla verður hildin tvær ferðir um dagin. Tíðin fyri sølurnar verður lýst fyri seg.
§2. Aðrar tænastur, sum uppoðsølan veitir
Stk. 1. Uppboðssølan hevur um hendið allar tær tænastur, sum vanliga koma undir virksemið hjá einari uppboðssølu. Virksemið fevnir um landing og avgreiðslu av skipum, innviging og støddarskiljing av fiski v.m.
§ 3. Viðskiftafólk hjá uppboðssøluni
Stk. 1. Felag ella persónar, útlendsk ella føroysk, sum hava fisk ella skeljadýr at selja, kunnu selja hetta á uppboðssøluni.
Stk. 2. Føroysk skrásett feløg ella persónar kunnu keypa á uppboðssøluni. Fyri at verða skrásettur sum keypari, skal trygd setast fyri ta upphædd, sum keypast skal fyri.
§ 4. Ábyrgd hjá uppboðssøluni
Stk. 1. Uppboðssølan er millumlið millum keyparar og seljarar.
Stk. 2. Fiskurin er ogn seljarans til keyparin hevur yvirtikið fiskin.
Stk. 3. Keyparin yvirtekur ábyrgdina av fiskinum, tá fiskurin er klárur at útflýggja.
§5. Hvat kann verða selt á uppboðssøluni
Stk. 1. Fiskur og skeljadýr, sum fara yvir eina av Fiskiveiðueftirlitinum góðkendu vektum, kann verða seldur á uppboðssøluni.
Stk. 2. Møguleiki er at selja fiskin, tá ið hann er vigaður, ella áðrenn báturin avreiðir. Fiskurin verður tá seldur eftir einari meting um vekt og støddarbýtið.
Stk. 3. Møguleiki er at selja fiskin støddarskildan ella allar støddir av einum fiskaslagið í einum. Møguligt er eisini at selja hvønn aldursbólk fyri seg ella allir aldursbólkar í einum.
§ 6. Fráboðan til uppboðssøluna um eina forhondssølu
Stk. 1. Bátar, sum skulu selja fiskin á uppboðssøluni, skulu boða uppboðssøluni frá í seinasta lagi 2 tímar áðrenn søluna.
Stk. 2. Tá fráboðað verður, skal umboð fyri bátin upplýsa uppboðssøluhaldaranum:
- Metta nøgd av hvørjum fiskaslagi
- Metta støddarbýtið av fiskasløgunum.
- Aldurin á fiskinum - lastaplan
- Hvar fiskurin er fiskaður
- Nær báturin landar
- Hvar báturin landar
- Annað, sum kann ávirkað útfallið av søluni.
Stk. 3. Umboð fyri bátin avgera, hvussu fiskurin verður bjóðaður út:
- Skal allur fiskurin støddarskiljast ella skal fiskur í kassum seljast saman
- Skal stakroynd takast fyri at fáa støddarbýtið
- Skal hvør aldursbólkur bjóðast út fyri seg, ella skulu allir aldursbólkar bjóðast út saman.
Stk. 4. Umboð fyri bátin avgera, hvar báturin skal landa. Báturin hevur skyldu til at fáa "landingarmiðstøð" til at landa fiskin. Ein treyt fyri søluni er, at "landingarmiðstøðin" ger arbeiðið, samsvarandi reglugerð fyri landingarmiðstøðir.
Stk. 5. Í ávísum førum, kann báturin boða frá opnari landing, ella landing har mest verður selt. Tað fiskaslagið, sum mest er av, ella tað fiskaslagið, sum av seljarin undan søluni hevur ásett, avgerð hvar báturin landar.
Stk. 6. Báturin kann seta ein minstaprís á fiskin. Fyri at landa skal umboð fyri bátin upplýsa uppboðssøluhaldaranum hvat ein nøktandi miðalprísur er.
§ 7. Fráboðan um sølur til keyparar og fráboðan um luttøku
Stk. 1. Uppboðssølan boðar øllum keyparum frá, hvat er til sølu. Fráboðan um eina uppboðssølu, skal verða sent til keyparin, so skjótt sum tilber, eftir at klárt at selja. Fráboðaninnar um sølurnar verða eisini lagdar út á alnótina.
Stk. 2. Keyparar, sum ætla at luttaka á søluni, skulu boða uppboðssøluni frá í seinasta lagi 30 min. áðrenn sølan byrjar. Boðað verður frá, við, at keyparin ringir inn og meldar til. Keyparin fær tá eitt telefonnummar, sum ringjast skal til, tá sølan byrjar.
Stk. 3. Ætlar ein keypari at verða við til søluna, men hevur ikki peningaviðurskiftini við FMF í lagi, kann hann ikki luttaka í søluni.
§ 8. Uppboðssøla
Stk. 1. Uppboðssølan verður skipað soleiðis: Tá uppboðssølan skal til at byrja, ringja keyparnir á eitt av FMF ávíst telefonnummar. Keyparnir verða tá knýttir til søluanleggið hjá FMF og uoppboðssølan byrjar. Keyparnir kunnu eisini verða við á søluni frá einum av sølurúmunum hjá FMF, ella við at binda teldu í teldukervið á FMF.
Stk. 2. Uppboðssøluhaldarin byrjar at selja fiskin frá bátum, sum hava minstaprís, soleiðis at avgerðast kann um báturin landar ella ikki. Síðani verður fiskurin frá teimum bátum, sum hava opnað landing, seldir soleiðis at avgerðast kann, hvar báturin landar. Síðani verður fiskurin bjóðaður út, soleiðis at fiskaslag fyri fiskaslag verður selt.
Stk. 3. Uppboðssøluhaldarin byrjar at selja fiskin, við at hann skjýótir upp ein prís bjóðast skal frá. Tá keypari meldar seg áhugaðan, byrjar uppboðsøluhaldarin at telja prísin uppeftir, til bert ein keypari er eftir, og eigur tá viðkomandi keypari boðið. Keyparin kann tá velja, um hann tekur alla nøgdina ella eina ávísa nøgd. Hildið verður fram soleiðis, til allur fiskur er seldur.
Stk. 4. Minsta nøgd, sum kann verða tikin burturav tí útbjóðaða, er eitt partí, 1 tons ella 20 ks, ella tann av uppboðssøluhaldaranum frammanundan upplýstu nøgd.
§ 9. Nær er sølan bindandi
Stk. 1. Er endaligi miðalprísurin fyri tað útbjóðaða hægri enn ásetti minstiprísur, er sølan at rokna sum endalig og bindandii, fyri tann partin, har minstiprísur er uppnáddur.
Stk. 2. Tann parturin av tí útbjóðaða, har hægsta boð er lægrið enn minstiprísur er at roknað sum ikki seldur.
§ 10. Innviging og skeivir søluupplýsingar
Stk. 1. Tá fiskurin verður landaður, eigur, um annað ikki verður fráboðað, tann keypari, sum átti tað fyrsta boðið, tann yngsta fiskin, og tann keyparin sum átti seinasta boðið tann elsta fiskin.
Stk. 2. Um nøgdin av einari stødd er øðrvísið, tá ið landað verður, enn tann selda nøgdin, fær tann sum eigur fyrsta boðið, sína nøgd, tann sum eigur næsta boðið sína nøgd, soleiðis til einki er eftir av einari stødd. Er nøgdin minni enn tann selda nøgdin, verður tað tikið av nøgdini hjá tí keyparanum sum átti síðsta boðeinasta boði.
Stk. 3. Er nøgdin av einari stødd størri enn tann selda nøgdin, eigurfær tann keyparin, sum átti seinasta boði,, restinafiskin í boðið.
§11. Skeivir útbjóðingarupplýsingar/reklamatiónir
Stk. 1. Av tí, at tað ikki er møguligt at kenna góðskuna og støddarbýtið á fiski, sum ikki er landaður, verða tað útbjóðingarupplýsingarnar, sum verða lagdar til grund fyri góðsku og støddarbýtið.
Stk. 2. Um fiskurin ikki stendur mát við útbjóðingartreytirnar, er møguligt hjá keypara at ógilda keypið. Hetta skal fara fram áðrenn keyparin ferð avstað við fiskinum frá landingarmiðstøðini. Nærri reglur um mannagongd, tá fiskurin ikki er samsvarandi útbjógingarupplýsingarnar fæst á Fiskamarknaði Føroya ella frá Føroya Ráfiskakeyparafelag.
Stk. 3. Ógildar ein keypari handilin av einum partíði, grundað á góðsku ella støddarbýtið, skal umboð fyri skipið verða boðsent. Umboðið fyri FMF skal royna at fáa seljara og keypara at avtala ein møguligan prísavsláttur. Er tað ikki møguligt at fáa semju um ein avsláttur, kann fiskurin verða boðin út av nýggjum.
Ískoyti til grein 11
Tá keypari hevur móttikið fiskin, skal hann beinanvegin meta um fiskurin, er í samsvar við útbjóðingarupplýsingarnar ella ikki.
Er fiskurin ikki í samsvar við útbjóðingarupplýsingarnar skal:
- Keyparin boðar uppboðssøluni frá beinanvegin, at tað hann hevur fingið ikki samsvarar við útbjóðingarupplýsingarnar.
Fiskurin skal setast til síðis og uppboðssølan biður umboð sítt koma á staðið og fiskurin verður góðskumettur, støddarskildur ella vigaður, soleiðis at staðfestast kann á hvønn hátt fiskurin ikki stendur mát við útbjóðingarupplýsingarnar.


text:
Móttøka var í dag á Biskupstøð í Klaksvík í samband við, at Betri samtakið letur 1 millión krónur til Áhugafelagið Nólsoyar Páll, soleiðis at arbeiðið at endurreisa hús Nólsoyar Pálls kann gerast liðugt.
Áhugafelagið Nólsoyar Páll varð stovnað í 2013, har endamálið var at seta merkismanninum Nólsoyar Páll, eitt virðiligt minnismerki í Klaksvík. Síðani hevur arbeiðið við at endurreisa húsini hjá Nólsoyar Páll gingið væl. Albert Isfeldt, arkitektur, er tekniskur ráðgevi, meðan Archiebald Black er verkætlanaraleiðari.
Archiebald Black, sum samstundis er formaður í áhugafelagnum, sigur soleiðis um tjóðarhetjuna: “Vit hava øll tørv á hetjum og fyrimyndum, og fyri mong okkara er hetta Nólsoyar Páll. Hann er uttan iva millum mætastu, djarvastu og vitugasti fólkini, sum land okkara hevur fostrað.”
Formaðurin í áhugafelagnum heldur fram. “Uttan stóru gávuna frá Betri P/F og øðrum stuðlum, hevði ikki verið møguligt at fullfíggjað hesa stóru verkætlan. Vit kunnu ikki annað enn fegnast um, at vit hava feløg so sum Betri, ið vísa søguni ans, eins og samfelags ábyrgd og virðing fyri okkara felags mentan.”
Birgir Nielsen, nevndarformaður í Betri P/F, leggur afturat: “Vit í nevndini fegnast um møguleikan at stuðla verkætlanum sum hesari. Við undangongufólkum, sum hesum, ið lata hús Nólsoyar Pálls endurbyggja, er okkara mentanararvur og søga í tryggum hondum. Tí stuðla vit fegin arbeiðinum at fullfíggja hesa verkætlan, ið vit meta kemur øllum landinum til góðar.”
Nólsoyar Páll, sum hevði havt 250 ára føðingardag í 2016, bygdi bóndagarðin á Biskupsstøð fyrst í 1800. Mett verður, at húsini hjá Nólsoyar Páll verða liðug endurbygd í 2018.


text:
SKANNING Á BÚNAÐARSTOVUNI 2020
Vit vóru á fjalli í Heygshaga tann 11. februar 2020. Dagin eftir, tann 12. februar vigaðu og skannaðu vit ærnar. Tilsamans skannaðu vit 165 ær í mun til 166 í fjør. Úrslitið vísti, at 4 vóru geldar, harav 1 gjólingur, 110 ær ganga við einum lambi í mun til 112 ær í fjør. Talið av óm, sum eru skannaðar til tvey lomb, er 51. Í fjør vóru 49 ær skannaðar til at hava tvey lomb. Eftir skanningini kunnu vit sostatt vænta okkum 212 lomb ella 1,3 lamb uppá ærina, gjólingar íroknaðir, mótvegis 210 lombum ella 1,27 lamb uppá ærina, gjólingar somuleiðis íroknaðir í 2019.
Í vetur hava 26 fýra ára gamlar ær, 27 tvæveturær og 19 gjólingar verið inni síðani 15. november og hava fingið súrhoyggj eftir matarlysti og kraftfóður. Sambært skanningini kunnu vit vænta okkum 37 lomb undan teimum 26 fýra ára gomlu, 27 lomb undan teimum 27 tvæveturónum og 19 lomb undan teimum 19 gjólingunum, sum eru føddar inni, ella 1,42 lamb undan teimum fýra ára gomlu, 1,00 lamb undan tværveturónum og 1,00 lamb undan gjólingunum . Hinar ærnar hava verið úti og hava fingið kraftfóður frá 14. november til 10. januar.
Talva 1. Úrslit av skanningini í 2020 býtt upp í tal av væntaðum lombum fyri hvørja ær, og í tal og prosent geldar, einlembur og tvílembur fyri fylgini hvør sær og samlað fyri Heygshaga.
Talva 2. Tal av lombum býtt eftir aldri á óm
*2016, 18 og 19 eru føddar inni
Mynd 1. Skannað lomb hjá træveturóm árini 2014 – 2020. Frá 2014 til 2017 gingu træveturærnar úti alt árið. Tær, sum vóru trævetur í fjør, hava verið føddar inni um veturin bæði sum gjólingar og tvævetur. Legg til merkis at 2019 er hægsta skanning av træveturóm higartil, og tað eru ærnar sum hava verið inniføddar um veturin øll árini.
« Aftur


text:
Makrelurin stóra ávirkan á vistskipanina
Fleiri norskir granskarar bera ótta fyri stóra makrelstovninun. Teir vísa á at hann ávirkar alla føðiketuna og neyðugt er at fiska nógv meira av makreli, vísa fleiri granskara á. Teir siga eisini, at stóri makrelstovnurin kann hava negativa ávirkan á sildastovnin. Fiskimenn heimaflotin.com hevur tosa við eru á einum málið um at stóri makrelstovnurin við føroyar má hava ávirkan á liviumstøðurnar hjá øðrum fiskastovnum.
Havstovan ger stórt kanningararbeiði
Sum vit hava skilt tað, so ger Havstovan sera nógv við at kanna makrelin ið er við Føroyar og vísa teir eisini á at makrelur etur annað enn plankton. Men hava teir ikki funni samanháng millum niðurgong í botnfiskastovnunum við Føroyar og makrelstovnin við Føroyar. Heldur ikki duga teir at síggja at nøgdin av æti er á einum slíkum støði at hetta ávirkar botnfiskastovnarnar undir Føroyum.
Fiskimenn og norskir granskarar ikki somu áskoðan sum havstovan.
Sum eg nevndi í byrjanini so eru tað nógvir fiskimenn eg havi tosa við, sum siga at makrelur er rovfiskur og er alt etandi. Absalon í Buð formaður í meginfelag útróðarmanna sigur, at tað skal verða løgið um makrelur ikki hevur tíðandi ávirkan á botnfiskastovnarnar og alt lív í sjónum. Hvussu samanhengurin er er tó ikki heilt einfalt at svara uppá. Óli Jacobsen skipari og nevndarlimur í Meginfelag Útróðarmanna sigur eisini, at tað er eingin ivi um at makrelurin hevur stóra ávirkan á botnfiskastovnarnir og eftirlýsir hann at Havsotvan gern nógv fleiri kanningar av makrelinum inni við land. Hetta fyri at fáa eina meiri rættvísandi mynd av hvat makrelurin veruliga etur og harvið hvørja ávirkan hetta hevur á botnfiskastovnarnar og vistfrøði skipanina sum heild.
Makrelur kemur í føroyskt økið tí tað er broytt viðurskiftir við Føroyar og sjálvandi hevur hetta stóra ávirkan á liviumstøðurnar í havinum. At billa sær inn at hettá er isolera ber slett ikki til sigur Óli Jacobsen at enda við 24.fo
Myndin av makrelið fullur av nebbasild er fingin við M/B LÍRABERG.
Skakandi at hoyra fiskifrøðingar siga at makrelur ikki etur toskayngul
Hetta sigur Meinhard Jacobsen M.Sc. Fiskivinnutøkni í grein í var send miðlunum. Víðari vísur hann á at tað er einki at ivast í at samanhangur er millum støðuna hjá botnfiska stovnunum og tí hjá uppisjóvarfiska stovnunum. Hetta hóðast Havstovan hevur verið og er enn ímóti at samanhangur er ímillum hesar stovnar. Havstovan heldur at náttúran er ímóti botnfiskastovnunum, “Well, Well” ein heldur spinkul niðurstøða frá okkara fremsta granskingarstaði innan fisk. Sigast skal til teirra verju at vistskipanin er sera komplex, men vónin er, at fyrr ella seinri skula teir nok eisini síggja samanhangin millum ymisku fiskastovnarnar.
Johannes Hamre Pensjonert havforsker sigur við Bergens Tidende 8 apríl 2015
“Makrellen er en effektiv planktoneter, men beiter også på yngel og annen fisk…..
Beiting på yngel truer rekrutteringen til andre fiskestammer i Nord-Europa”
Vit fiska ov lítið úr makrelstovninum sigur JENS CHRISTIAN HOLST, granskari úr Noreg
“I mine øyne er underfiske langt mer alvorlig enn overfiske fordi konsekvensene blir mer gjennomgripende når man forvalter på en måte som fører til et topptungt økosystem enn om en eller flere arter overfiskes nær toppen.
En for kraftig beiting på Norskehavets planktonressurser har ifølge hypotesen gitt alvorlig sult med bestandsnedgang langt utover det akseptable innenfor et føre-var forvaltningsregime for bestander på alle
nivå i økosystemet.
> For dere som følger havet fra land er følgene for de plankton- og småfiskavhengige sjøfuglene det enkleste å se, de kollapser oppover kysten vår. Maten er kraftig redusert av for store pelagiske bestander,
akkurat nå spesielt makrell. Sigur JENS CHRISTIAN HOLST, FORSKER sum eisini sigur: La meg være ubeskjeden og kalle meg en av verdens fremste eksperter på NVG-sild med karriere tilbake til 1987
Makrell mesker seg med tobisyngel
– I fjor sa forskerne at de hadde ikke noe belegg for at makrellen spiser tobisyngel. Men vi fant både yngel og stor tobis i makrellen, forteller daglig leder i rederiet Vea som i forrige uke var å fisket tobis på Vestbanken – en av de få områdene som er åpnet for fiske av tobis i norsk sone. Torhild Måkestad Martinussen
Komi út á firðirnar og fiski makrel
Kom dere ut i båt og fisk opp så mye makrell dere klarer i sommer, sier Leif Nøttestad ved Havforskningsinstituttet. …. En kraftig økning av makrellbestanden kan føre til sildemangel i fremtiden. Det forteller forsker Leif Nøttestad ved Havforskningsinstituttet. Nrk.no
Makrelurin hevur somu jakt eginleikar sum eitt nú hvalur
Leif Nøttestad granskari á Havforskningsinstituttet sigur í grein í fiskaren við Jon Eirik Olsen, “at makrellen har et enormt utbredelsesområde” og við minni “tilgang på favorrittføden har nok makrellen skiftet til annen mat og til andre jagtmetoder” Víari vísur hann á at makrelurin er minni uppi í sjónum men jaktar nógv djúpari og hevur makrellurin uppført seg heilt annaleiðis enn vanligt. “Den nøler ikke et øyeblikk med å legge om, og demonstrere på den måten sin fantastiske fleksibilitet siger Leif Nøttestad bestandsansvarlig for makrell ved Havforskningsinstituttet við Fiskaran
at makrelurin hevur sera góðar jakt eginleikar og kann hann skifta háttin at jakta uppá alt eftir hvat fyri føði hann kann fáa. Og kann hann i stimum eisini jakstra fyskayngul og høgguslokk.
Spurningar til Havstovuna frá fiskaríøkonomi
Skakandi at hoyra fiskifrøðingar siga at makrelur ikki etur toskayngul. Kvf skrivar at Makrelurin hevur ikki skyldina av, at botnfiskastovnarnir eru illa fyri. Vit endurgeva her brot úr grein og fyrispurningar Meinhard Jacobsen, MSc í Fiskivinnutøkni setti Havstovuni. Har hann vísur á, at neyðugt er at játta pening til gransking uppisjóarstovnarnar (teir eru nógv teri størstu) bæði hvat viðvíkjur stødd, tilknýtið og ávirkan á vistfrøðið
Tí vil eg loyva mær, aftur at seta hesar spurningar til Havstovuna, vísandi til samrøðu Jan Arge Fiskifrøðingur hevði við Útvarp Føroya um makrel tann 9 februar 2012. Fiskivinnan og mynduleikarnir mugu fáa svar uppá hesar tíðandi spurningar.
Undirritaði metur, at tað er sera umráðandi at finna út av sambandinum- ávirkanini ímillum allar stovnarnar.
Grein eftir Meinhard Jacobsen M.Sc. Fiskivinnutøkni.
“Hvem skal hænges når fisken forsvinder ?”
Eitt skilti við hesum orðum sá eg í Noreg fyri nógvum árum síðani. Sum kunnugt verður nógvur fiskur hongdur at turka í Lofoten um várið. Hesin fiskur er ein stór útflutningsvøra m.a. til Italia.
Hesi somu orð eru eisini aktuel í Føroyum, nú botnfiskurin hevur tað sera torført. Nú koma fleiri persónar fram og vilja staðfesta ábyrgdina fyri at støðan er sum hon er. Serliga er tað fiskidagaskipanin, ið fær skylduna, teir heilt frelstu kvotamissionerarnir tykjast halda, at um kvotur vóru í gildi, so hevði støðan verði heilt annaleiðis. Ja, teir síggja fyri sær altíð stórar og sterkar stovnar um bert ein kvotuskipan var í gildi.
Sum um, at støðan á Titanic hevði verði nógv betur um orkestrið spældi “For He is a Jolly Good Fellow” heldur enn “Nearer My God to Thee “
Støðan kann samanlíknast, tí í báðum førum hevur katastrofan rakt. Tó er ein stórur munur nevniliga at hjá Titanic var eingin møguleiki, men viðvíkjandi botnfiskastovnunum er ein góður møguleiki at gera nakað. Men loysnin liggur ikki í eini fiskidagaskipan ella kvotaskipan, faktiskt er tað undirordnað hvør skipan er galdandi tá ið katastrofan rakar.
Katastrofan fyri botnfiskin er minkingin í stovnunum, men samstundis hevur eyðnan rakt uppisjóvarfiskin har serliga makrel stovnurin er ovurstórur. Einki er at ivast í at samanhangur er millum støðuna hjá botnfiska stovnunum og tí hjá uppisjóvarfiska stovnunum. Hetta hóðast Havstovan hevur verið og er enn ímóti at samanhangur er ímillum hesar stovnar. Havstovan heldur at náttúran er ímóti botnfiskastovnunum, “Well, Well” ein heldur spinkul niðurstøða frá okkara fremsta granskingarstaði innan fisk. Sigast skal til teirra verju at vistskipanin er sera komplex, men vónin er, at fyrr ella seinri skula teir nok eisini síggja samanhangin millum ymisku fiskastovnarnar.
Kann verða, at tá er ov seint fyri uppruna fiskimennirnar á Føroyagrunnunum. Hesir fiskimenn verða týndir í stórum tali vegna manglandi møguleikar at fiska. Møguleikar sum liggja í uppisjóvarfiski, ið høvdu kunna bjarga teimum, men Fiskimálaráðið sigur, at lógin ikki loyvir at hjálpa teimun at tillaga seg og tí má týningin halda fram.
Kritisku røddirnar at fiskidagaskipanini vísa eisini á at fyrst í nítiárunum førdi fiskiskapurin eftir botnfiski við Føroyar við sær, at stovnarnir nærum hvurvu. Tað er rætt at stovnarnir vóru sera smáir og at fiskiskapurin sera slakur. Við táverandi vitan og møguleikum so var ikki nógv í at velja hjá umleið 7.000 føroyingun uttan at stinga í sekkin og leita sær eydnuna í øðrum londum. Eftirfylgjandi kan ikki latast verða við at hugsa:
Var hetta nú neyðugt ?
Vóru aðrir møðuleikar ið ikki vóru royndir ?
Hvussu var við uppisjóvarstovnunum undir Føroyum ?
Havstovan hevur nógv áhugavert tilfar, hetta tilfar, bæði yvirlitstrolingar hjá Magnus Heinason og Kúpuskeljakanningarnar, benda á at nógvur makrelur var í Føroyskum sjógvi í hesum sama tíðarskeiði fyrst í nítiárunum. Møguliga kundi kreppan verði munandi minni um stórri áræði var víst, at fiska uppisjóvarfisk við Føroyar.
Um ár 2008 tá ið botnfiskurin undir Føroyum aftur fór at geva frá sær í stríð við tágaldandi vitan “nógv æti = nógvur fiskur” vóru nakrir menn, ið fóru at ivast í um ikki ein størri samanhangur var ímillum uppisjóvarfisk “Makrel” og botnfisk. Hesir menn, ið kundu teljast á einari hond, fóru undir eitt miðvíst arbeiði at skaffa tilfar til vega um at ástøði var rætt. Eitt stórt arbeiði var lagt í at greina samanhangin millum stovnarnar og at klárleggja at føroyingar áttu væl størri part av uppisjóvartilfeinginum.
Leggjast skal til merkis, at serkunnleikin, Havstovan og Uppisjóvarflotin, ikki var við í arbeiðinum, tí serkunnleikin tyktist ikki vita, ella vildi ikki vita, at stór nøgd av uppisjóvarfiski var undir Føroyum. Í øllum førum vildu teir ikki viðurkenna hetta alment. Leitast kann í miðlunum fyri at finna hetta fram, um minnini svíkja.
Hesir fáu menn pressaðu sera hart á fyri at fáa Løgting, Landstyri og Fiskimálaráð at siga upp uppisjóvaravtaluna og at krevja fleiri rættindi. Hetta eyðnaðist tíbetur hóðast sera harða mótstøðu frá nógvum bæði væntaðum og óvæntaðum síðum. Ásannast má at harðastu mótstøðumennirnir bæði í og uttanfyri Føroyar nú sita á nærum øllum rættindunum.
Hugsi um hvat ið hevði hent um arbeiði at krevja størri rættindi ikki var gjørt ?
Kann hugsast at talið av fólkum, ið høvdu verði noydd at flyta úr Føroyum, vegna kreppu, hevði verið enn størri enn fyrst í nítiárunum ?
Havstovan eftirlýsir nú eina ætlan fyri uppbygging av botnfiskastovnunum undir Føroyum.
Vil tilmæla, at Havstovan tekur atlit til fleiri viðurskifti enn higartil. Tí so leingi sum Havstovan ikki tekur høvuðsfaktorarnar við, ið ávirka botnfiskastovnarnar, er einki ið talar fyri at ein uppbyggingarætlan fer at eyðnast.
Um Havstovan hevði lagt út við at sagt at mest sannlíkt er samanhangur er millum botn- og uppisjóvarfiskastovnarnar undir Føroyum og at hesir mugu regulerast saman, so hevði tað verið náttúrligt at fiskimenn ikki fiskaðu nógvan botnfisk, tá ið nógvur uppisjóvarfiskur var og umvent.
Botnfiskaflotin skuldi tí verði kompenseraður við loyvi at fiska uppisjóvarfisk ímóti forboði fyri at fiska botnfisk og umvent. Í stuttum ein góð umsiting af bæði fiskastovnum og fiskivinnu samstundis sum hetta fylgir lógini og andanum í lógini um vinnuligan fiskiskap.
Meinhard Jacobsen M.Sc. Fiskivinnutøkni.


text:
Vælvitandi um, at hetta kann bera brá av prostituión, so velji eg í dag, at viðmæla jólakonsertirnar, sum mín kundi Reinsaríið skipar fyri.
Eg klári bara ikki at lata vera, um tað ber til at fáa barnagentu hesi kvøldini konsertirnar eru, so ætli eg mær til allar. Bara hús orkestrið í sær sjálvum, er nóg mikið til at fáa meg at spurta oman í Tórsgøtu. Hygg at hesi myndini av teimum, hon er alt ov dýrabær. Men konseptið at seta Føroya størsta tónlistarliga kitchfrøðing Knút Háberg Eysturstein saman við trimum limum í Konfekt, tað ljóðar sum a match made in heaven.
Men fara vit víðari og hyggja at gestasangarunum, so verður tað neyvan betur enn hetta. Fyrsta kvøldið eru tað eingin minnið enn Høgni Lisberg (ivaleyst mín yndisartistur og ein veruliga jólastjørna, ið blómar alt árið), Hallur Joensen, kontrikongurin sjálvur, og Guðrið Hansdóttir, ið bæði sum solistur og í Byrta hevur lagt Føroyar fyri sínar føtur.
Annað kvøldið verður ikki minnið spennandi, Bjøllubandanum verður aftur í Reinsarínum 18. desember, hesaferð eru gestirnir tær báðar poppdivurnar Lena Andersen og Greta Svabo Bech og 200 oddamaðurin Niels Arge Galán.
Felags fyri øll trý er, at tey hava gjørt um seg við jólasangum seinastu árini. Greta er superaktuell við sínum sangi til jólakalendaran hjá Kringvarpinum “Myrkablátt“, meðan Lena gjørdi fyri nøkrum árum síðan veruliga um seg við síni útgávu av “Happy x-mas, war is over” hjá John Lennon.
Hóast Niels best er kendur úr rokkinum og punkinum, so hevur hann absolutt eisini eina bleyta og jólaliga síðu, hetta fekst sjón fyri søgn fyri í fjør, tá hann sum oddamaður í The Ambassadors croonaði seg í gjøgnum “Blue Christmas”, ið var ein jólaheilsan frá Sendistovuni
Seinasta konsertin hjá Bjøllubandanum við serligum gestum, verður 20. desember. Hvørji tey vera, er ikki alment enn, men tað verður um møguligt uppaftur meira spennandi enn hini kvøldini.
Góðu fittu Nudlalesarar
Nú í jólamánaðinum, er ein jólakalendari er á hvørjum horni. Mær so líkt, so vil eg ikki skilja meg burturúr, so sjálvandi er eisini ein jólakalendari her á Nudlum.
Hvønn dag fram til jóla deili eg okkurt gott við tykkum. Tað kann vera ein góður sangur, ein góð mynd, ein yrking, eitt viðmæli, ein leinkja, eitt filmklipp, ein søga, ein gáta ella okkurt heilt annað.
Seinastu 19 árini ella so, havi eg havt pakkakalendarar til synir mínar, líltar gávur, summar jólaligar, aðrar ikki so jólaligar. Soleiðis verður eisini her á Nudlum.
Vónandi tíma tit at vitja aftur, um ikki hvønn dag, so næstan hvønn dag, eg kann enntá lova, at summi klipp ella sangir vera somikið góð, at tit saktans kunnu vitja fleiri ferðir hvønn dag.
Tykkum ynskist ein góður jólamánaði.


text:
Fuglabókin
Hvat kann ein nýggj útgáva av tí gomlu Fuglabókini, burtursæð frá at bøta um ein gamlan skaða og endurgeva fuglatekningarnar so vakurt, sum prentlistin nú er før fyri? Hví hevur tað týdning at fáa hana út til nýggj ættarlið?
Fuglarnir koma ikki bara fyri í Fuglabókini, teir eru eisini í so nógvum øðrum, Mikkjal hevur skrivað: í greinum og stuttsøgum, í yrkingum, kvæðum og sálmum. Eftir hansara fatan eru teir ikki bara ein partur av tí føroysku náttúruni, men eisini ein ómetaliga týdningarmikil partur av føroyskum mentanarlívi.
Tá ið hetta er hansara fatan, noyðist Fuglabókin eisini at vera eitt hugvísindaligt verk. Meira vanligur ein fuglur er, og størri týdning hann hevur havt í føroyskum vinnulívi, í pátrúgv og sum tiltak, tess meira ger Mikkjal burturúr.
---
Í sambandi við Fuglabókina hava vit prentað nakrar plakatir (A4):
Kvørkveggja
Lundi
Músabróðir
Ravnur
Bringureyði
Lomvigi
Steinstólpa
Tjaldur
Títlingskongur
Drunnhvíti
ORÐ OG TÓNAR februar 2017:
Ólavur Jøkladal og aðrir tónleikarar við solistum spæla her Steinstópluna eftir Mikkjal á Ryggi. Ólavur hevur smíðað lagið.
Keypir tú fyri meira enn kr 500 verður vøran flýggjað tær ókeypis við dyrnar!
Tænastan er fyri vørur, sum verða sendar innanlands.


text:
Úr vetrarskjølunum
Tú sigur, at tað er ein vani, at liva, at vera á lívi, og at tú, sum onnur, heldur, at hann er ringur at broyta. Tú ímyndar tær, at tað fer at hava trega við sær, órógv, sum tað ger at broyta vanar. Sum at leggja av at roykja, sigur tú. Ella kanska eri tað eg, sum sigi tað, hatta um at roykja. Andlit títt, útmøtt, gamalt, sigur einki longur, eitt nógv eldri menniskja býr í tær, ein leigari, ein, sum reikar um og slítur andlitsdrøg tíni, togar í tey, ein snultari, sum tyggir og meltar mat tín og ikki letur teg hava nóg mikið av føðslu eftir, sum gírigur blakar tær leivdir, tekur meiri og meiri rúm, til tú bara býr í einum burturgloymdum parti av tær sjálvum, eitt lítið kurpali, eitt skjól, har eingin fær verið.
Merethe hevur tikið húskið við sær og er flutt burtur á bygd. Her, í skrivstovuni í húsinum handan fyri bøin og vegin, millum ljósar dagar og ljósar nætur við ongum svøvni, skrivar og manar hon fram frásøgnina um Mass, sum hon livir saman við.
Tað er frásøgnin um ein sterkan kærleika, ið ber av øllum. Um hvussu tað er at vera so nær einum menniskja, sum ikki altíð hevur hug at liva. Um óttan, og um at halda sær uppi hóast alt.
Úr vetrarskjølunum er ein bráðneyðug og djúpt persónlig skaldsøga. Í glærum myndum av umstøðunum hjá nøkrum einstaklingum, sum eru staddir í einum slag av tilveruligari neyð og hjálparloysi mótvegis lívinum, speglar rithøvundurin sína egnu søgu.
Keypir tú fyri meira enn kr 500 verður vøran flýggjað tær ókeypis við dyrnar!
Tænastan er fyri vørur, sum verða sendar innanlands.


text:
Don Quixote aftur á hestbak
ÚR GREINASAVNINUM: Seinastu árini hava fleiri ferðir verði røddir frammi við ráðum um hvat ein skal eta, og ikki minst hvat ein ikki skal eta. Í hesum sambandi havi eg fest meg við nøkur frámæli tá tað kemur til at eta grind og spik. Spurningurin er so um viðkomandi hava rætta førleikan.
SKRIVAÐ TANN 27. november 2008:
Hvør kann ráðgeva fólki um kost?
At ráðgeva fólki hvat tey skulu eta og ikki eta er ein ógvuliga trupul spurningur. Í øðrum londum hava tey stovnar at taka sær av hesum. Í Noregi hava tey millum annað Statens institutt for folkhelse, Statens institutt for forbruksforskning, Statens råd for ernæring og fysisk aktivitet o.s.fr. Í Svøríki er t.d. Livsmedelsverket, Folkhelsoinstitutet, Konsumentverket, Sosialstyrelsen o.s.fr. Og í Danmark hava vit Sundhedssyrelsen, Fødevaredirektoratet o.a.
Tað at ráðgeva fólki hvat tey skulu eta er sostatt ein so miki trupul uppgáva, at hon verður løgd út á ymiskar herðar soleiðis at fleiri sergreini eru umboðaðar fyri at tryggja rætta førleikan.
Her í Føroyum tykist tað sum um tað er latið upp í hendurnar á einstøkum granskarum, at ráðgeva á hesum økinum.
Tað er tann samlaða inntøkan av mati sum má metast. Lat meg her taka eitt einfalt dømi: Um tú noktar einum at eta grind og spik og so ístaðin stendur frammanfyri einum pylsuvogni og etur teg feitan av pylsum, høsnarungum og chipsi, situr frammanfyri einari teldu ístaðin fyri at verða í grind, ella fer á barr at fáa tær eitt sindur uppí nevið. Hvussu meta vit hetta?
Tá granskarar fara til tað ítøkiliga
Tað hevur altíð verið vandamikið at lata granskarar ótarnaðar koma við ítøkiligum niðurstøðum av tí teir hava funnið. Dømini um vanlukkur í hesum sambandi eru óteljandi, men eg skal bert navna eitt innan læknafakið í okkara kongaríki:
Kendur lækni í Danmark uppfinnur eitt sement til brúk undir útskiftan av mjadnaliðum. Av tí at hann er so mikið kendur, eisini sum granskari, verður sæð ígjøgnum fingrar við, at hann ikki hevur gjørt allar tær kanningar sum vanliga skulu til í hesum sambandi. Tá sementið kemur til Svøríkis verður tað kannað á vanligan hátt og funnið óegnað til menniskju. Hetta verður danska Heilsustýri kunnað um, men letur ikki um vón.
Teir líta á granskaran, sum nú sjálvur er farin í gongd við at brúka sementið. Skjótt eru fleiri honum á baki, og nøkur ár seinri hava vit eina tað stórstu viðgerðarvanlukku í nútíðar donskum heilsuhøpi. Sementið helt ikki og fleiri túsund fólk noyddist at ganga við pínu og síðani skurðviðgerðast umaftur.
Vandamikil og góð evni í mati
Lat meg koma aftur til kyksilvurið. Tá tú etur gind og spik etur tú bæði góð og vánalig evni, og her er trupult at gerða eina samlaða meting. Tey vánaligu evnini eru t.d. kyksilvur, PCB, DDT, HCH, dieldrin o.s.fr. Her er nógv at velja í. Vit vita um fleiri túsund vandamikil evni í okkara umhvørvi. Hvussu kunnu vit halda skil á øllum evnunum meðan vit kanna tað eina? Tað er ikki lætt.
Harafturat kemur sum nevnt tey góðu evnini sum eru í grind og spiki. Her eru t.d. ómettaðar feittsýrur sum hava eitt gott árin á okkara hjarta og æðrar. Mótvirka forkálking og minka um bóðtøpp í hjartanum. Selenium er eisini vanligt og verjir heilan (eisini barnaheilan) móti ávirkan av fleiri skaðiligum evnum so sum arsenik, cadmium, kyksilvur og blýggj. Harafturat er tað helst so, at selenium eisini verjir móti krabbameini og hjartasjúkum. At enda finnur tú í grind og spiki eisini jarn, zink, D og E vitamin og fleiri B vitamin.
Kanada loysir trupuleikan við grind og spik
Tá hesi ymisku ávaringarnar móti at eta hval byrjaðu at koma fram fyri nøkrum árum síðani varð eisini Kanadiska stjórnin skjót til at seta forboð móti at eta hval og kóp. Hetta kom illa við hjá teimum nógvu inuitum í økinum. Teir góvust so við at taka hval og kóp, men kundu bert halda sær eina stutta tíð og byrjaðu so aftur at eta hval og kóp eins og áður.
Tað gav Kanadisku stjórnini ein óvæntaðan møguleika at samanberða Inuitar og onnur sum ótu hval og kóp regluliga við tey sum ikki ótu havsúgdjór. Og teir hava ikki funnið nakran mun tá tað kemur til menning, nevvalag, livur, nýru, mótstøðuevni og hjarta- æðrsskipanina. Ella við øðrum orðum - onki árin á børn og vaksin í einum øki har tann vanligasti kosturin er hvalur og kópur. Lat meg her nevna, at kyksilvurið í inuitunum er umleið 4 ferðir so nógv sum í Føroyingum.
Tey sum hava hug at kanna hetta eitt sindur nærri kunnu á alnótini finna fram ”Canadian Arctic Contaminants Assessment Report” sum er skrivað av meira enn 80 serkønum innan ymisk øki so sum læknavísund, biologi, umhvørviskønum o.ø.
Í stuttum kann eg endurgeva at raportin nevnir týdningin av ,at tann samlaði kosturin og ikki bert tann parturin sum vit vita hevur negativ árin, má verða mettur við atliti at vandum og fyrimunum. At knappligar broytingar í kostinum kunnu hava langtrøkkandi árin á tann kroppsliga trivnaðin, sosial og mentunarlig viðri og andaligan integritet og sum ein avleiðin av hesum skjótt versnandi heilsustøðu. Harafturat verður nevnt tað góða árin aktiviteturin í samband við veiðuna hevur.
Í Føroyskum høpi vil tað millum annað siga at: síga í bjørgum, fara út at taka náta, skjóta svartfugl, drepa grind og alt tað sum tí tilhoyrir, so sum at halda reiðskap viðlíka, halda bátin, gerða til og fáa til høldar gevur ein sovornan kroppsligan og andaligan aktivitet, at tað hevur positivt árin á heilsu, likam og sál. Hetta gevur samstundis ein Føroyskan identitet og verður partur av okkara mentan á ein fyri barnið mennandi hátt. Tað fær mál og mið í nærumhvørvinum saman við foreldrunum og leggur hetta lunnar undir einari tryggari menning av barninum.
Hvar eru fjølmiðlarnir?
Vit fáa sum sagt regluliga at vita frá fjølmiðlum hvussu umráðandi tað er við grind/spik o.s.fr. Men hvussu nógv tíðindafólk í Føroyum hava lisið altjóða rapportir um kyksilvur í Føroyum og aðrastaðni. Og, hondina á hjarta, hvussu nógv hava skilt hvørji kanningarúrslit hava ligið til grund fyri niðurstøðunum? Og hvussu nógv hava óheft mett um tað verunliga er grundarlag fyri teimum ógvusligu ávaringunum?
Eg veit, at tað ikki er lætt at skilja og meta um hesi viðurskifti. Men eg haldi at tað liggur ein ávís ábyrgd hjá flølmiðlunum í Føroyum, at kanna eitt sovorið álvarsmál óheft, eftir at í fleiri ár einsíðugt at hava endurgivið einstakar granskarar í nevndu rapport. Hetta er jú eitt mál, sum kann kollrenna ein part av okkara mentan, tryggd og menning. Vit kunnu ikki bert endurgeva persónar, sum eru búskaparliga heftir og fakligur partur av aðrari síðuni. Tað hevur givið stóran baksláttur fyrr og helst kann tað henda aftur.
Og kunnu fjølmiðlarnir geva eina frágreiðing um hvussu tað ber til at mætastu kyksilvurgranskarnir í heiminum ikki hava funnið nakað árin á børn og vaksin á Sheychellunum. Hetta hóast tey har hava munandi meira kyksilvur í sær enn í Føroyum.
Eitt fólk við stórum andaligum evnum.
Føroyska fólkið hevur megnað mangan andróðurin. Í fleiri førum hevur fólkið reist seg eftir bæði kúgan og vanlukkum. Seinastu nógvu árini hevur fólkið her megnað eina búskaparliga og mentanarliga menning sum heimurin neyvan hevur sæð fyrr.
Tað fólk sum hevur megnað hetta undurverk hevur mammur sum hava etið upp til fleiri ferðir so nógva grind og spik sum mammur hava etið seinastu 10 - 20 árini. Samstundis sum nøgdin av kyksilvuri í hvali ikki er økt munandi. Sigur hetta okkum nakað? Sigur tað nakað um tryggd, nærumhvørvi, góðan kost, meiningsfullan aktivitet og aðrar fyri barnið mennandi fortreytir?
Nógvir spurningar.
Vit hava í Føroyum seinastu árini fleiri ferðir hoyrt álvarsligar ávaringar móti at eta grind og spik. Er grundarlag fyri hesum ávaringum? Hava tey sum geva ávaringarnar førleika á økinum? Hava fjølmiðlar óheft sett seg inn í sakina? Hvørji árin fara ávaringarnar at hava á okkara samfelag? Hvussu klára fólk seg aðrastaðni, sum eru í líknandi støðu sum Føroyar.
Spurningarnir eru nógvir, men sætt at siga eru svarini ikki nógv enn. Nógv bendir eisini á, at vit ikki hava kannað hesi viðurskifti óheft. At vit eru í ferð við at gerða okkum eina bjarnatænastu og at grannar okkara í líknandi støðu hava loyst henda spurning við rætta førleika og við at brúka vit og skil.
Tá tað kemur til at banna so er tað helst ongin yvi um, at tað fyrsta sum skal bannast er alkohol, tubbak, pylsuvognar, teldur, bilar o.s.fr. Hetta um hugsað verður um fólkaheilsuna.
Tórshavn 27. nov. 2008
Vinarliga – Jákup Petersen


text:
Flytingar til útheimin
Tað er skjótt og lætt at gera eina flyting til útheimin í BankNordik. Eru gjaldsupplýsingarnar rættar, kanst tú vera vís/ur í, at gjaldingin kemur fram.
Tú kanst gera eina flyting til útheimin í Netbankanum ella við at venda tær til bankan. Um vit fáa tína umbøn um flyting innan kl. 13.00, verður flytingin avgreidd sama dag.
Les meira um flytingar til útheimin
Hvørjar upplýsingar skulu nýtast til flytingar til útheimin?
Tað er týdningarmikið at nýta rættar upplýsingar, tá tú gert eina flyting til útheimin. Niðanfyri eru tær týdningarmestu nevndar.
- IBAN: IBAN stendur fyri International Bank Account Number (altjóða bankakontunummar). Tað er eitt nummar, ið er knýtt at øllum kontum í ES-londum umframt í fleiri londum uttanfyri ES. IBAN er ein kota, ið altíð byrjar við eini landakotu, banka og seinast sjálvum kontunummarinum. IBAN hevur ymiska longd, alt eftir hvat land gjaldingin skal sendast til. Hvør konta hevur sítt egna serstaka IBANnr., sum stendur nevnt á tínum kontuavriti og í Netbankanum.
- BIC (Swift-kota): BIC stendur fyri Bank Identifier Code. BIC hevur 8 ella 11 tekin. Tey fyrstu 6 teknini eru altíð bókstavir, og restin eru bókstavir og/ella tøl, t.d. FIFBFOTX (BankNordik, Tórshavn).
- Móttakaraupplýsingar: Tað er sera týdningarmikið, at navnið á gjaldsmóttakaranum (kontunavnið) er púra rætt, av tí at gjaldið annars í flestu førum ikki kann fremjast í útheiminum. Hetta seinkar gjaldinum, og harafturat verða avgreiðslukostnaðir lagdir omaná.
Nær fær móttakarin peningin?
Tú kanst velja ímillum ymisk sløg av gjaldingum, tá tú skalt gera eina flyting til útheimin. Slagið av gjalding er avgerandi fyri, nær peningurin er tøkur í samskiftisbankanum.
- Vanlig gjalding (SWIFT 02): Gjaldið er tøkt í samskiftisbankanum hjá BankNordik 2 bankadagar seinni.
- Ekspress gjalding (SWIFT 01): Gjaldið er tøkt hjá samskiftisbankanum hjá BankNordik 1 bankadag seinni.
- Ekspress gjalding (SWIFT 00): Gjaldið er tøkt í samskiftisbankanum hjá BankNordik sama dag.
Peningastovnurin hjá móttakara letur vanliga fluttu upphæddina til móttakara ein bankadag eftir, at upphæddin er tøk hjá peningastovninum hjá móttakara. Peningastovnurin hjá móttakara er ikki altíð sami peningastovnur sum samskiftisbankin hjá BankNordik, og tí kann tað taka longri tíð, áðrenn peningurin er frammi hjá móttakara.
Vit mæla tær til at seta teg í samband við tín ráðgeva viðvíkjandi gjaldingum og øðrum flytingum til útheimin. Bankin hevur tó ikki ábyrgdina, um gjaldingar ella aðrar flytingar ikki verða framdar, orsakað av íverksetan av útlendskum og/ella altjóða revsitiltøkum.
Hvør rindar kostnaðin?
Gjaldið av kostnaðinum av gjaldingum til og úr útheiminum skal avtalast ímillum sendara og móttakara, og kann býtast á 3 ymiskar hættir:
- SHA-gjald: Kostnaðurin í peningastovninum hjá sendara verður goldin av sendara, og kostnaðurin í peningastovninum hjá móttakara verður goldin av móttakara.
- BEN-gjald: Kostnaðurin í peningastovninum hjá sendara og í peningastovninum hjá móttakara verður goldin av móttakara.
- OUR-gjald: Allur kostnaðurin verður goldin av sendara.
Avrokningardagurin er tann dagurin, tá upphæddin verður tikin av kontuni. Við veksling verður marknaðarkursurin umframt eitt ískoyti nýtt.


text:
Andrea Gilstone Danielsen
Eftir Jústinus Leivsson Eidesgaard
Ein lítil fitt og smílandi seks mánaðar gomul dóttir liggur á gólvinum. Hon klárar at rulla seg á ryggin og um nakrar dagar grulvar hon. 14 ára gamla stórasysturin, er júst komin inn. Andrea er klokkari í Sumbiar kirkju. Hon er ung og hon er undir útbúgving. Í skrivandi løtu hevur hon verð 32 ferðir kring sólina og hon lesir til sjúkrarøktarfrøðing í Danmark. Hon er fødd 13. november 1984. Vit sita inni í heiminum, sum stendur beint við kirkjuna í býlinginum í Buggarði.
-Eg byrjaði sum klokkari í 2008. Pápabeiggi mín Dánjal Jákup var vorðin illa gongdur og orkaði ikki upp í tornið. Hann hevði leingi verið klokkari. Pápi mín Arni Danielsen tók yvir, men hann var sjómaður og so kom eg inn í myndina. Tá ið pápi legðist uppi, gjørdist longri í millum at eg var klokkari, men eg eri av og á og eg eri klár.
-Vit ringja við hond og tá íð barnadópur og brúðarvígsla er kima vit. Tað er hátíðarligt, tá brúðarvígsla er. Tá kima vit frá tí at brúðurin fer heiman og til hon er í kirkjuni. Og teir ymisku klokkararnir ringja ymiskt, sumbingar duga at skyna á, teir hoyra hvør klokkari ringir.
-Eg eri undir útbúgving sum sjúkrasystir í Vejle. Eg havi eitt hálvt ár eftir og ætli mær at pendla í millum. Eg og maðurin Aron búði niðri fyrsta partin av útbúgvingini. Men nú verður hann eftir. Hetta er ikki so lang tíð. Eg eri í barsil nú.
-Okkara heim er her á Buggarði. Vit búgva í einum húsum, sum ein annar pápabeiggi átti. Hann doyði av krabbamein og eg yvirtók húsini. Frammanundan útbúgvingini arbeiddi eg í fýra ár ellis og røktarheiminum Hamrargarði í Vági. Tá var eg heilsurøktari. Um eg steðgi á, tá í sjúkrasystraprógvið er í hond, veit eg ikki. Mær dámar væl at seta mær nýggj mál, sigur Andrea Gilstone Poulsen.
"Viðmerkingar kunnu sendast til Jústinus Leivsson Eidesgaard á tel. 22 31 43 ella í T-posti: justinus(at)olivant.fo”


text:
Vegna arbeiði uppá vatnleiðingina verður skrúvað fyri vatninum á ovaru síðu á Heiðavegi frá El-Húsinum og inn til Missiónshúsið á Glyvrum mikudagin 10. mai frá kl. 10.00 og so leingi arbeiðið varðar.
09.05.2017
Skrúvað verður fyri vatninum
- FM renning í Runavík í morgun
- Kirkjubøkur lagdar fram í Løkshøll týskvøldið kl. 19
- Svimjihøllin nærkast
- Útstykkingar
- Við eggjartrom
- Frá Høgabóli inn í Støð
- Grót úr Sandoyartunlinum
- Býráðsfundur
- Paradísið
- Bátahylurin á Glyvrum
- Summartónar: Guðrið Hansdóttir á Bókasavninum við Løkin sunnudagin
- Kunngerð frá Landsverk – Dagført
- Skørutýning
- Midnáttarrøða hjá Dáva Høgnasyni
- Midnáttarsamkoman beinleiðis
- Tiltøk á Eystanstevnuni í kvøld
- Eydnan er at finna, har grannar semjast væl
- Eystanstevnusetan – stroyming
- Ferðslubroytingar á Eystanstevnu
- Runutusk


text:
Stór sendifólkavitjan í Føroyum
Í dag og í morgin vitjar útlendska sendifólkaliðið í Danmark í Føroyum. Talan er um sendifólk úr 40 ymsum londum. Uttanríks- og vinnumálaráðið skipar saman við danska uttanríkisráðnum fyri ferðini og í morgun greiddi Poul Michelsen, landsstýrismaður, frá um føroysk uttanríkisviðurskifti.
Skráin fyri dagarnar er umfatandi. Sendifólkaliðið hevur hitt løgmann, landsstýriskvinnuna í í fíggjarmálum, Niels Vinther í Vinnuhúsinum og Guðrið Højgaard, stjóra í Visit Faroe Islands. Eisini verður undir ferðini vitjað á Listasavninum, í Kirkjubø, hjá Bakkafrosti, í Runavík og skipað verður fyri eini útferð.
Vitjanin í Føroyar endar mikudagin á middegi.


text:
Vælkomin í Derma
Derma er vælvera í luksusflokki til bæði kvinnur og menn. Vit bjóða tær 85 m2 njótilsi og vælveru frá innast til uttast, og hjúklan, ið veruliga merkist.
Vit bjóða andlitsviðgerðir, kropsviðgerðir, fóta- og handarøkt, hártøku við voks og leggja make up.
Tað er Rannvá Langgaard, ið eigur og rekur fyritøkuna, og er hon útbúgvin kosmetikari við 2 ára skúlagongd og ½ ára starvsvenjing. Umframt hetta, er hon eisini útbúgvin stylistur og make-up artistur.
Í Derma starvast eisini Miriam og Angelie, ið eru útlærdar kosmetologar.
Jóhanna starvast sum neglateknikari
Derma umboðar heimskendu og vælumtóktu merkini við høgari góðsku, Dermalogica og Jane Iredale.
Støkk inn á gólvið ella set teg í samband við okkum fyri at bíleggja tíð ella fyri ráðgeving og vegleiðing.
Vit síggjast í Derma


text:
Bussar til øll endamál. Vit koyra kring alt landið!
Giljanes bussar hava heimstað í Sandavági. Stovnari og eigari er Niels Olgar Joensen.
Vit hava 4 bussar úr 24 upp í 53 setur.
Vit koyra runt um alt landið og hava ein 24 persóna buss, sum eisini sleppur til bygdir, sum t.d. Viðareiði og Hvalba.
Tit eru vælkomin at seta tykkum í samband við okkum, so finna vit ein góðan prís í felag.
Vinarliga
Giljanes bussar
+298 219899 mail: [email protected]
We drive around the islands, please contact us!
Bussur 24 setur
Iveco tekur 24 ferðandi og er sera væl egnaður til smærri bólkar. Hesin sleppur ígjøgnum Hvannasunds og Hvalbiar tunlarnar.
Bussur 44 setur
Volvo bussurin er ein luxus bussur við øllum hentleikum, hann hevur WC og møguleikar til at gera kaffi og the.
Bussur 51 setur
MAN bussurin hevur pláss fyri 51 ferðandi. Sera væl egnaður til størri bólkar.
Bussur 53 setur
Neoplan bussurin hevur ikki minni enn 53 setur. Sera væl egnaður til størri bólkar.


text:
Byggiharri: Klaksvíkar Kommuna
Vav: m2
Ár:
Útstykkingin í Klaksvík er oman fyri niðasta partin av vegnum, Niðan Horn, á sunnaru síðu av vágni. Sum heild er økið skipað soleiðis, at bólkar av húsum skapa býlingar kring hvør síni felagsøki. Tey innihalda millum annað skúrar til sundurskilt burturkast, gestaparkering, spælipláss og uppihaldsøki.
Áirnar geva eitt natúrligt sundurbýti við grønum fríøkjum, har gøtur geva samband tvørtur um til teir ymsu býlingarnar. Her verða býlingar við grønum uppihaldsøkjum og nógvum felags hentleikum. Skjótt er at ganga til ítróttarøkið í býnum og til innkeypsmøguleikar. Bert 500 metrar eru til skúlan og miðbýarøkið.
Gott útsýni er móti eystri og vestri, og frá raðhúsunum sæst serstakliga væl annaðhvørt á vágna ella á Borðoyavík.
Talan er um tvey sløg av grundstykkjum. Á niðara parti oman móti býnum eru grundstykki til sethúsabygging. Eftir ovastu síðu framvið sambindingarvegnum liggja grundøki, sum eru ætlað til raðhúsabygging.
Útstykkingin verður gjørd í trimum byggistigum. Samlaða talið á grundøkjum er 91, herav 44 til sethús og 47 til raðhús. Í fyrsta byggistiginum verða 19 grundøki til sethús og 14 til raðhús, í øðrum byggistigi verða 24 grundøki til sethús og í triðja byggistigi 33 grundøki til raðhús.
Undirráðgevar eru LBF og SMJ.


text:
Innkomuvegir - hvør rindar?
3. august 2018
Síðani Eysturoyartunnilin varð samtyktur á Føroya Løgtingi, so hevur innkomuvegurin í Havn og innkomuvegurin í Runavík fingið umtalu - tann til Havnar tó munandi meiri.
Spyrjast kann, hví eingin umtala er um innkomuvegin á Strondum, innkomuvegin á Gomlurætt og innkomuvegin í Traðardali.
Orsøkin er einføld - hesar innkomuvegir rinda kommunurnar ikki fyri.
Innkomuvegurin í Havn
Taka vit innkomuvegin í Havn, so var upplýst í Degi & Viku, 10. apríl 2018, at samlaði kostnaðurin fyri innkomuvegin verður 166 mió. kr. Eisini er upplýst, at avtala um innkomuvegin varð undirskrivað 7. oktober 2016 millum Samferðslumálaráðið og Tórshavnar kommunu.
Upphæddin á 166 mió. kr, sum innkomuvegurin fer at kosta, verður býtt millum hesar tríggjar partar:
- Landskassin skal rinda 115 mió. kr (69,3%)
- Tórshavnar kommuna skal rinda 24 mió. kr (14,5%)
- Tunnilsfelagið skal rinda 27 mió. kr( 16,2%)
Innkomuvegurin í Runavík
Taka vit so innkomuvegin í Runavík, so er enn eingin avtala gjørd millum Samferðslumálaráðið og Runavíkar kommunu. Hetta kann undrað. Um meiningin er, at borgararnir í Runavíkar kommunu skulu gjalda fyri henda innkomuveg, so kann tað ikki vera rætt, og hesum fái eg meg ikki at trúgva. Munur eigur ikki at gerast millum kommunur/borgarar.
Nú um dagarnar kom Runavíkar kommuna við frágreiðing og kostnaðarmeting um innkomuvegin, og er henda frágreiðing og kostnaðarmeting eitt gott grundarlag undir avtalu millum Samferðslumálaráðið og Runavíkar kommuna.
Tíðin er farin at ganga undan, so nú er alneyðugt, at avtala fæst millum Samferðslumálaráðið og Runavíkar kommunu.
Magnus Rasmussen
løgtingsmaður fyri Sambandsflokkin
RN
Aftur


text:
Skrivar tú trygging verður eisini leitað eftir øðrum endingum av orðinum sum t.d. tryggingar og tryggingarvirksemi.
Skrivar tú ?trygging verður leitað eftir orðum sum t.d. lívstrygging og lívstryggingar.
Skrivar tú ”trygging” verður einans leitað eftir júst hesum sniðnum av orðinum.
9. juli 1970Nr. 48
Løgtingslóg um náttúrufriðing, sum seinast broytt við løgtingslóg nr. 110 frá 29. juni 1995
I partur: Natúrvernd.
§ 1. Øll skulu við fyriliti og varsemi fara um í natúruni, einki gera, ið kann skaða ella skemma, gera nakrar ónáðir hjá øðrum.
Stk. 2. Øll dálking av natúruni við pappíri, fløskum, plastikkíløtum, brotum o.ø. er forboðin.
Stk. 3. Gomul og ónýtilig før skulu høggast upp ella søkkjast á støðum, har tey ikki eru til bága fyri sigling ella fiskiskapi.
Stk. 4. Bilvrak, ymisk onnur akfør, maskinamboð og partar av teimum, ið ikki verður nýtt meira, mugu ikki kastast burtur á støð, har tey lýta ella eru til skaða ella ampa fyri onnur.
Stk. 5. Burturkast og brúktir lutir, ið verða lagdir so, at tað gongur ímóti reglunum í stk. 2-4, kunnu beinast burtur. Tann, ið hevur ábyrgdina av, at óruslið er komið har, skal gjalda kostnaðin. Kostnaðurin kann fáast inn við panting hjá tí avvarðandi.
§ 2. Uttangarðs er ikki loyvt at byggja hús, búðir, skúr ella a.l. uttan loyvi frá friðingarnevndini. Undantiknir eru tó smærri bygningar, sum eftir gomlum siði vanliga hava verið bygdir uttangarðs í samband við landbúnaðin, tá ið teir ikki skemma natúruna.
Stk. 2. Innangarðs eigur ikki at verða bygt uttan loyvi frá friðingarnevndini:
1) Undir bakkanum frá vallingini og omaneftir og á økir, ið eru upp til 100 m frá bakkatromini, har eingin fjøra er frá meginflóðarmálanum,
2) nærri enn 300 m frá teimum viðalundum, ið Føroya viðalundanevnd hevur um hendi,
3) nærri enn 300 m frá vøtnum, ið hava størri vídd enn 1 ha og frá áum, ið eru meira enn 4 m breiðar í botninum.
Stk. 3. Landsstýrið kann aftan á ummæli frá yvirfriðingarnevndini og avvarðandi sóknarstýri í kunngerð fyriseta, at forboðini í stk. 2 ikki skulu galda fyri ávís nágreinilig økir, ið natúrliga hoyra inn undir verandi byggilendir ella havnaøkir.
Stk. 4. Bygningar, ið høvdu verið ólógligir eftir reglunum í stk. 1-2 um teir vóru bygdir aftaná, at lógin var komin í gildi, ella sum eru bygdir við loyvi frá friðingarmyndugleikunum, mugu ikki byggjast um ella av nýggjum uttan við loyvi frá friðingarnevndini.
Stk. 5. Tá ið avgerð skal takast um byggiloyvi, hóast forboðið í stk. 1-2, skal ætlast um, um útsjóndin av ætlaða bygninginum, ella har ætlanin er at seta hann, fer at misprýða í landslagnum ella fer við, ella minkar um útsýnið hjá fólki, eigur byggiloyvi tó at verða givið, tá munandi bygging er farin fram á staðnum innan fyri ásettu mark, um hon er byrjað, áðrenn lógin kom í gildi.
Stk. 6. Áðrenn loyvi verður givið sambært stk. 5, skal friðingarnevndin fáa til vega ummæli frá avvarðandi sóknarstýri, og um so er, at søkt verður um loyvi, at víkja frá tí í stk. 2, nr. 2 fyrisetta forboð, tá eisini frá viðalundarnevndini.
Stk. 7. Tær treytir, ið eru settar í samband við eitt eftir stk. 5 givið loyvi, kunnu eftir boðum frá friðingarnevndini tinglýsast á avvarðandi ogn.
Stk. 8. Bygningar, ið eru bygdir ímóti áðurnevndu reglum við innihildna forboð, ella sum ikki lúka tær treytir, ið eru settar í einum av friðingarmyndugleikunum givnum byggiloyvi, kunnu krevjast niðurtiknir ella umbygdir.
§ 3. Burturtøka ella nýtsla av mold, gróti, sandi, eyri, leiri ella torvskurður skal fara fram, so tað skemmir natúruna sum minst og ger minsta skaðan.
Stk. 2. Natúrfriðingarnevndin kann seta forboð fyri slíka burturtøku ella nýtslu, um vandi er fyri, at sermerkt landslag ella um leivdir av sermerktari natúr fara fyri skeytið.
Stk. 3. Loyvi krevst frá friðingarnevndini at seta á nýtt steinbrot.
§ 4. Kann tað ætlast, at arbeiðir koma at misprýða ella skemma natúruna, skulu tiltøk setast í verk fyri at forða ella minka um skaðan.
Stk. 2. Vegagerð, setan av el- og telefonsteyrum og onnur arbeiðir, ið kunnu væntast at broyta sermerkt landslag munandi, ella at týna leivdir av sermerktari natúr, mugu ikki verða gjørd ella byrjast uttan loyvi frá natúrfriðingarnevndini. Hendir hetta kortini, kann nevndin nokta fyri, at arbeiðið heldur fram og krevja, at avvarðandi ger alt aftur, sum tað var.
§ 5. Allar útilýsingar burtur frá gøtum, vegum og plássum á tættbygdum støðum eru ikki loyvdar. Undantiknar eru kortini lýsingar viðvíkjandi eini vinnu ella einum virki, sum er beinleiðis bundið at teimum og ikki eru ov áleypandi í landslagnum.
Stk. 2. Slíkar lýsingar, ið samsvara ikki ásettu treytunum í stk. 1 skulu takast burtur, áðrenn árið er farið, frá tí lógin fær gildi.
Stk. 3. Politivaldið kann taka lýsingar burtur, sum lúka ikki treytirnar í stk. 1-2, og hann, sum hevur ábyrgdina, ber kostnaðin.
II. partur: Natúrfriðing.
§ 6. Eftir reglunum í hesi lóg kunnu friðingartiltøk setast í verk viðvíkjandi
1) økir á landi, á vøtnum og áum, tá ið friðingin má haldast ynskjandi av vísindaligum ella søguligum orsøkum,
2) onnur økir, ið bera av í vakurleika, liggja væl fyri ella hava sereyðkennir í landslagnum, plantigróðri ella djóralívi, hava munandi týdning fyri fólk, har íroknað støð, har frítt útsýni er, niðursettar plantur, grótgarðar o.a.t., sum hevur tílíkan týdning,
3) einsæris landsløg, sum drangar, gjáir og gil, fossar, klettar, stórir steinar, áir, vøtn, trø og træhópar, tá ið friðingin tykist ynskjandi í mun til vísindaligt ella søguligt virði, vakurleika ella sereyðkennir.
§ 7. Viðvíkjandi friðing av føstum fornminnum og bygningum, somuleiðis fuglabjørgum, verður framvegis at fylgja reglunum í teirri serstøku lóggávu, ið er um hetta, í løtuni løgtingslógirnar nr. 19 frá 16. september 1948 og nr. 27 frá 9. september 1954, tó soleiðis at virkisøki, sum eftir tí seinast nevndu lógini hevur ligið í hondunum á yvirpolitirættinum, verður latið friðingarnevndunum, og kunnu teirra avgerðir skjótast inn fyri yvirfriðingarnevndina eftir reglunum í hesi lóg.
§ 8. Eftir tilmæli frá yvirfriðingarnevndini kann landsstýrið í kunngerð áseta, at sløg ella plantu- og djórasamfeløg eisini jarðfrøðilig fyribrigdi, hvørs varðveiting av natúrvísindaligum ella søguligum orsøkum bera í sær munandi áhuga, skulu vera friðið í øllum ella pørtum av landinum.
Stk. 2. Tær reglur, sum eru ásettar um friðing í veiðulóggávum, verða framvegis í gildi.
§ 9. Friðing eftir § 6 ber í sær, tá ið ikki annað við úrskurð er ásett, at tað ávísa økið ella natúrlutir skal varðveitast í sínum natúrliga líki og við varðveitslu av plantum, djórum og jarðfrøðisligum fyribrigdum varðveitast óbroytt, soleiðis serstakliga øll bygging, setan av steyrum, búðum ella øðrum hesum lík, ið kunnu misprýða, eins væl og tøka av gróti, mold, sandi, eyri, leiri, plantum og djórum er forboðin.
Stk. 2. Við friðingarúrskurðinum verða annars settar nærri reglur fyri friðingina, her íroknað víddina av plantu- og dyrkilendi, heimabeiti, útrakstur og annað, at nýtsla kann verða loyvd.
Stk. 3. Við friðing eftir § 8 ásetir landsstýrið við kunngerð nærri reglur um víddina av friðingini og skipar fyri neyðugum atgerðum friðingini viðvíkjandi.
Stk. 4. Landsstýrið kann til frama fyri stovnar og einstakar persónar víkja frá galdandi friðingaravgerðum í tann mun vísindaligar kanningar gera tað neyðugt.
III. partur: Friðingarmyndugleikarnir.
§ 10. 1) 2) Í hvørjari sýslu verður friðingarnevnd sett við sýslumanninum sum formanni og 2 øðrum limum, sum landsstýrið velur fyri 6 ár í senn. Fyri sama tíðarskeið velur landsstýrið 4 tiltakslimir fyri teir av landsstýrinum valdu limunum.
§ 11. 1) 1) Fyri alt landið verður sett yvirfriðingarnevnd. Í henni sita: sorinskrivarin, landsfornfrøðingurin, leiðarin av natúrsavninum og tveir aðrir limir, sum landsstýrið velur fyri 6 ár í senn. Landsstýrið velur tiltakslimir fyri landsfornfrøðingin og leiðaran av natúrsavninum. Landsstýrið velur fyri 6 ár í senn 4 tiltaksmenn fyri teir av landsstýrinum valdu limir. Sorinskrivarin er formaður í nevndini. Nevndin velur sjálv næstformann.
IV. partur: Viðgerðir av málunum í friðingarnevndunum.
§ 12. Friðingarnevndin heldur fund, tá ið áheitan kemur frá landsstýrinum, yvirfriðingarnevndinini, Føroya Jarðarráð, einum sóknarstýri ella frá einum eigara ella brúkara, ið ynskir natúrfriðingarmál tikið upp, ella ynskir at fáa eitt av teimum í hesi lóg umrøddu loyvir. Annars kemur nevndin saman, tá ið hon sjálv heldur tað vera neyðugt.
Stk. 2. Formaðurin kallar nevndina saman og leiðir fundirnar. Hvør einstakur limur kann krevja nevndina saman til at umrøða spurningin um nevndin sjálv skal gera av, at fundur verður hildin.
Stk. 3. Nevndin kann til eina og hvørja tíð undir sakarmálsviðgerðini fara á staðið, ið viðgerðin snýr seg um uttan at hava partarnar við.
Stk. 4. Nevndarviðgerðir og avgerðir verða at skriva í eina av formanninum góðkendari gerðabók. Fundur er viðtøkuførur, tá ið tveir av limunum, teirra millum formaðurin, eru á fundi. Allir limir mugu tó atkvøða, tá ið úrskurður verður gjørdur. Avgerðin verður avgjørd við atkvøðumeiriluta.
Stk. 5. Nevndin kann taka sær serkøna hjálp.
§ 13. Samstundis sum boðað verður til fundar, skal formaðurin boðsenda eigarum, brúkarum og øðrum, ið eiga rættindir til at møta á ástaðnum ella øðrum staði, ið formaðurin ásetir.
Boðsending verður gjørd avvarðandi kunnug við 8 daga freist við almennari boðsending í tí fyri almennari kunngerð góðtikna blað.
Um onkur avvarðandi er búsitandi uttan fyri Føroyar, verður hann boðsendur við skrásettum brævi ella í Statstíðindi við einari av formanninum ásettari tíðarfreist.
Stk. 2. Sambært stk. 1 er boðsendingin galdandi fyri allar eigarar, brúkarar og aðrar, ið hava rættindir í einum hagaparti, tá ið ein limur í hagastýrinum er boðsendur.
Um almenn jørð á føroyskum hondum er partaeigari í haganum, skal Føroya Jarðarráð eisini verða boðsent.
Stk. 3. Samstundis við teirri í stk. 1 umrøddu boðsending, fær hann, ið reist hevur málið, skrivlig boð um, hvar fundurin verður.
Stk. 4. Seinni fundir um málið verða bert boðaðir við at nevna teir í gerðabókini hjá nevndini, og verða teir, sum møttir eru, gjørdir varugir við hetta.
Stk. 5. Teir, sum eru møttir á fundi, fáa høvi til at bera síni sjónarmið fram skrivliga ella munnliga á nevndarfundinum. Teir, ið hava fingið fundarboð og ikki ynskja at koma til fundar, eiga rætt skrivliga at senda til nevndina umrøðu av málinum.
§ 14. Um málið snýr seg um friðing av lendi, skal, formaðurin stíla fyri at fáa til vega, um neyðugt, týðuliga uppriting.
Stk. 2. Nevndin kann áleggja eigara ella øðrum einki at gera, ið kann hindra avgerðum nevndarinnar. Slíkar avgerðir kann formaðurin taka í samband við boðsending til fyrsta fund, men skal tá góðtakast av nevndini á sama fundi.
Stk. 3. Limirnir í nevndini hava óskerdan rætt at koma á tey lendir, ið talan er um at friða.
§ 15. So framt tað er gjørligt, skal nevndin royna seming við eigararnar og aðrar, ið rættindi eiga friðingini viðvíkjandi, ella virka fyri at fáa í lag einahvørja loysn, ið ikki ber útreiðslur við sær fyri tað almenna. Fæst semja, verður hon skrivað í gerðabókina, um ikki, verður málið avgjørt við úrskurði.
Stk. 2. Bjóðar eigari saman við øðrum, ið rættindi hava, at áleggja ognini servitut friðingini viðvíkjandi uttan endurgjald, kann formaðurin viðgera málið einsamallur.
Stk. 3. Fæst semja eftir stk. 1-2 ger formaðurin tær skipanir, ið neyðugar eru at festa friðingina.
§ 16. Nevndin ger av við úrskurði, um eitt í sýsluni verandi øki ella ein á staðnum verandi natúrlutur skal verða friðaður, og hvørji tiltøk skulu takast fyri at vísa friðingina, t.d. stik, garð ella aðra avmarkan.
Stk. 2. Í úrskurði viðvíkjandi byggingi – sambært § 2 – kann ásetast, at bygging av einum húsi ella umbygging ella aftratbygging av verandi bygningi ikki má fara fram, fyrr enn tekningar og ætlanir eru góðkendar av nevndini.
Stk. 3. Nevndin kann í serligum umstøðum krevja, at lóglig framd bygging, planting ella eitthvørt annað hesum líkt, og sum lýtir, at tað skal takast burtur, tá ið tað ikki kostar alt ov mikið ella ov nógv fer fyri skeytið, sbr. her § 17.
Stk. 4. Um friðingin ikki kann fara fram, uttan at eigari missir lendi, kann ognartøka fara fram.
§ 17. Úrskurður, ið ber í sær, at ognartøka, friðing ella onnur samsvarandi skipan skal fremjast, eigur nevndin eisini at avgera, hvørjar fyriskipanir ella atgerðir eigarin ella brúkarin av avvarðandi ogn skal gera, fyri at friðingin kann verða framd og eisini, um eigarin hevur rætt til endurgjald. Hevur hann tað, ásetur nevndin støddina á endurgjaldinum, og hvussu tað skal býtast millum eigarar og aðrar, ið rættindi eiga, og sum hava gjørt krav um endurgjald.
§ 18. Úrskurður, ið ber í sær, at ognartøka, friðing ella líknandi fyriskipan skal fara fram, verður kunngjørd samsvarandi reglunum í § 13, stk. 1-2. Teir, sum hava verið á fundi undir sakarmálsviðgerini ella hava sent skrivligt ummæli í málinum, og sum ikki eru hjástaddir á fundi, tá ið aðrar avgerðir og úrskurðir verða tiknir, fáa skrivliga frásøgn.
Stk. 2. Úrrit av úrskurðum og avgerðum og av teimum sáttargerðum, ið gjørdar eru, skulu áðrenn 14 dagar sendast til landsstýrið, avvarðandi kommunu, hansara, ið reist hevur málið og eftir avgerð formansins til aðrar, sum møguliga hava áhuga fyri avgerðini.
Stk. 3. Áðrenn somu tíðarfreist sendir formaðurin inn skjølini í málinum saman við úrriti av gerðabókini til yvirfriðingarnevndina.
§ 19. Nevndarformaðurin ger av, tá ið yvirfriðingarnevndin boðar honum frá, teim neyðugu atgerðum fyri at festa sáttmálan ella tær við úrskurði gjørdu skipanir, her íroknað tinglýsing av úrskrift, gjalding av endurgjaldi og møguliga kunngering um marksetan av økinum.
Um eigarar ella aðrir ikki taka stig til tað í úrskurði ella sáttmála áhvílandi atgerðir, letur formaðurin hetta fremja fyri rokning teirra avvarðandi. Hesar útreiðslur kunnu fáast inn aftur við panting.
Stk. 2. Tá ið ein tinglýstur friðingarservituttur fellur burtur ella fer úr gildi, skal formaðurin skipa fyri avlesing og – um neyðugt – lýsa við kunngerð v.m.
§ 20. Nevndin kann, tá ið hon er samd ella við úrskurði taka av friðingarreglur, ið ikki longur kunnu haldast at hava nakran týdning. Reglurnar í undanfarnu greinum kunnu eisini við hógv nýtast í slíkum føri.
V. partur: Viðgerðin av málum í yvirfriðingarnevndini.
§ 21. Avgerðir, sum friðingarnevndirnar taka, kunnu skjótast inn fyri yvirfriðingarnevndina av einum og hvørjum, ið hevur verið á fundi undir viðgerðini av málinum, ella hevur sent inn skrivliga greinagerð, somuleiðis landsstýrið, Føroya Jarðarráð og eitthvørt sóknarstýri, sum hevur áhuga fyri málinum.
Stk. 2. Kærufreistin er 4 vikur roknað frá avgerðardegnum ella frá kunngerðini í førum, sum kunngerð er fyriskrivað.
Stk. 3. Er eingin kæra, tekur yvirfriðingarnevndin, aftan á kærufreistin er úti, støðu til, um avgerðin kann góðtakast. Sama er galdandi fyri tær semjur, ið friðingarnevndirnar gera.
Stk. 4. Um avgerðir, sum nevndin tekur, ella semjur, hon fær í lag, bera í sær endurgjald fyri tað almenna, ið fara upp um 500 kr., kann gótøka ikki verða, fyrr enn landsstýrið hevur tikið undir við avgerðini ella semjingini.
Stk. 5. Noktar landsstýrið at taka við, er avgerðin ella semjan, sum nevndin hevur gjørt, dottin burtur. Yvirfriðingarnevndin tekur tá avgerð, um málið skal takast upp aftur til nýggja viðgerð í friðingarnevndini.
Stk. 6. Avger yvirfriðingarnevndin sambært stk. 3, at ein av friðingarnevndini gjørd semja ikki kann góðtakast, verður málið at senda aftur til nýggja viðgerð í friðingarnevndini uttan so, at yvirfriðingarnevndin heldur at málið er dottið burtur. Sama er galdandi, um yvirfriðingarnevndin ger av, at ein av friðingarnevndini gjørd viðtøka ikki kann góðtakast. Yvirfriðingarnevndin kann kortini í slíkum føri eisini gera av, at málið skal viðgerast sum kærumál eftir teim fylgjandi reglunum.
§ 22. Sorinskrivarin kallar nevndina saman til fundar og leiðir teir. Yvirfriðingarnevndin er viðtøkufør, um 3 av limunum eru á fundi, teirra millum formaðurin ella næstformaðurin. Tá ið úrskurður verður eiga allir limir at atkvøða. Fundarsamtyktirnar verða avgjørdar við meirilutaatkvøðum. Standa atkvøðurnar á jøvnum, er formansins – ella um hann er burturstaddur – næstformansins atkvøða avgerandi.
Stk. 2. Samráðingar og úrskurðir hjá yvirfriðingarnevndini verða skrivaðar í gerðabók, sum er góðkend av formanninum.
Stk. 3. Hevur formaðurin forfall, tekur næstformaðurin við í øllum lutum.
§ 23. Annars verða reglurnar í parti 4 nýttar við tørvandi varsemi undir viðgerðini av málum í yvirfriðingarnevndini.
§ 24. Teir úrskurðir, sum yvirfriðingarnevndin ger, eru endaligir og kunnu ikki skjótast inn fyri dómstólarnar, sbr. tó § 73 í grundlógini, men nevndin kann sjálv taka upp aftur eitt mál og møguliga broyta avgerð, hon hevur tikið áður, tá ið serstakar umstøður kunnu gera seg galdandi.
VI. partur: Niðurstøða.
§ 25. Tann, ið ger ímóti einari í hesi lóg ásettu reglu ella annars ger seg sekan í broti á hesa lóg ella teimum í somu lóg givnu ásetingum, verður revsaður við sekt ella varðhaldi, og kann undir standandi sekt krevjast at taka burtur ólógliga settar tilbúningar ella at gera ólógligar broytingar aftur í rættlag.
§ 26. Endurgjaldingar eftir hesi lóg og útreiðslurnar til virki hjá friðingarnevndunum og yvirfriðingarnevndini verða goldnar úr landskassanum.
§ 27. Henda lóg kemur í gildi beinavegin.
1) Broytt við løgtingslóg nr. 110 frá 29. juni 1995. § 2 í hesi løgtingslóg er soljóðandi: ”Henda løgtingslóg fær gildi ólavsøkudag 1995.
Stk. 2. Nýval av øllum nevndum, sum nevndar verða í hesi løgtingslóg, fer fram eftir at lógin hevur fingið gildi og í seinasta lagi 1. oktober 1995. Hesar nevndir verða hereftir valdar sbr. ásetingum lógarinnar ella sbr. siðvenju.”
2) Broytt við løgtingslóg nr. 64 frá 13. juni 1995. § 2 í hesi løgtingslóg er soljóðandi: ”Henda lóg fær gildi ólavsøkudag 1995”.


text:
- 12Shares
Mánadagin 4. mars fer næsta barnalistin, sum hekk i Gamla skúla í Fuglafirði,upp at hanga í Ribarhúsi. Nú hevur tann fyrsta hingið uppi í eina viku. Hetta er sanniliga ein dýrdarkossur í liti og skapi, sum hevur sagt sína søgu, hvussu børn kunnu lata skapini í - seta tey saman og fáa henda gróður at tosa sítt stumma mál sínámillum. Tað er eingin list á Guðs grønu jørð, ið ber so fagran, óspiltan gróður við sær sum barnalistin. Myndirnar hanga uppi alla næstu viku og eru til skjals, meðan Piddasa handil er opin. Hesa sýningar eru eisini í samband við at Varmakeldu málningaframsýningin verður fimmti ár í ár.


text:
Sunnudagin 4. mars byrjar Karavella Marionett-Teatur sína áður vegna verkfall útsettu Suðuroyarferð. Tann 4. mars kl. 16 verður almenn sýning á Seglloftinum. Mánadagin og týsdagin verða sýningar fyri dagstovnum, eisini á Seglloftinum og mikudagin verður Revurin við silkiturriklæðinum spældur fyri dagstovnum í Vági. Hósdagin verður sýning í Hvalbia skúla fyri… les meira…. →
Her eru so teir leikararnir, vit higatil hava til leikin “Revurin í silkiturriklæðinum”. Enn væntar okkum leikaran til høvuðsleiklutin, yngsta systurin og tveir smáar leiklutir sum mús og eitthvørt vandamikið kettudjór. – Og sum tit síggja, so væntar fleiri av leikarunum enn… les meira…. →
Eg havi leingi fingist við grafiska sniðgeving. Eg taki mær av mínum egna PR-arbeiði og geri plakatir o.l. til Karavella Marionett-Teatur. Eg umsiti mína heimasíðu og tær hjá Ung í Føroyum og Listaskúla Føroya Millum ár og dag havi eg sniðgivið nógv ymiskt, m.a. hetta: I have for worked a… les meira…. →
Dansa so væl og leingiNýggjasta uppsetingin er Dansa so væl og leingi.Hetta er ein lívssøga fyri allar aldursbólkar, børn, ung, vaksin og gomul frá 7-97 ár.Hetta er 4. leikverkið hjá Karavella Marionett-Teatri. Frumsýning varð 10. apríl í Norðurlandahúsinum.Les meira um leikin HER.Les ummæli HER.
Veiða vind Eitt tónleikaævintýr eftir Rakel Helmsdal og Kára Bæk. Janus í Húsagarði gjørdi myndirnar. Við bókini fylgir fløga, har Føroya Synfomiorkestur við Bernhardi Wilkinson sum orkesturleiðara spælir tónleikin. Veiða Vind er um trý systkin, tær fýra árstíðirnar, ein dreka, eina álvagentu og eina bjørn. Ævintýrið er eisini um hugflog og… les meira…. →
Miljuløtur / Milja’s Moments 2018, Bókadeildin Stuttsøgusavn fyri børn og teirra vaksnu / Stort stories for children and their adults Myndprýðing/ Illustrations by Kathrina Skarðsá les meira / read on… Hon, sum róði eftir ælaboganum / She Who Rowed After the Rainbow 2014, Bókadeildin Skaldsøga fyri ung og vaksin / Novel… les meira…. →
Dansa so væl og leingi Nýggjasta uppsetingin er Dansa so væl og leingi. Hetta er ein lívssøga fyri allar aldursbólkar, børn, ung, vaksin og gomul frá 7-97 ár. Hetta er 4. leikverkið hjá Karavella Marionett-Teatri. Frumsýning varð 10. apríl í Norðurlandahúsinum. Les meira um leikin HER. Les ummæli HER. Veiða… les meira…. →
Fyrsti leikurin hjá Karavella Marionett-Teatri, Revurin við silkiturriklæðinum, er langt síðani farin í gloymskuna hjá teimum flestu, men leikararnir minnast av og á aftur á hann við sorgblídni. Tey vildu fegin, at eg legði eina myndamappu út av hæddarpunktunum úr leikinum. Bókin frá leikinum er enn at fáa. Skriva til okkara,… les meira…. →


text:
Alken
Ein alken er ein alkan við einari ella fleiri dupultbindingum. Bruttofrymilin fyri eina alken verður sostatt: CnH2n (er bert galdandi fyri alkenir við einari dupultbinding).
Alkenir verða nevndar við endingini -en og plássið har dupultbindingin situr verður ásett við einum talið. Alkenir eru ómettaðar, tí at tær hava dupultbinding/ar í sær. Hava tær bert eina dupultbinding, eru tær einkultómettaðar og hava tær fleiri dupultbindingar, eru tær fleirómettaðar.
Nakrar einfaldar alkenir eru:
- Ethen: C2H4 (eisini nevnd ethylen)
- Propen: C3H6
- 1-Buten: C4H8
- cis-3-Penten: C5H10
Sì eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- John McMurry, Fundamentals of Organic Chemistry, Cornell University, 1998


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Hvassur kritikkur frá Landsgrannskoðaranum
Hvørki Landsverk, Samferðslumálaráðið, Mentamálaráðið, Løgmansskrivstovan ella Løgtingið sleppa undan atfinningum, nú Landsgrannskoðarin er komin við síni frágreiðing um, hvussu skúlabyggingin í Marknagili fór á glið fíggjarliga.
Frágreiðingin um byggigøluna staðfestir somuleiðis, at politiski myndugleikin og landsfyrisitingin hava einki gjørt við tær ávaringar, sum hóast alt hava verið.
>> SÍ EISINI Glasir kanning liðug
Frágreiðingin lýsir Landsverk sum ein stovn við fíggjarligum óskili og út av lagi vánarligari fíggjarstýring.
Samferðslumálaráðið verður lýst sum eitt aðalráð, sum einki hevur gjørt fyri at røkja sína eftirlitsskyldu við Landsverki, sum aðalráðið annars hevur evstu ábyrgd av.
Mentamálaráðið verður lýst sum eitt aðalráð, sum ikki hevur lyft ein fingur fyri at at hava eitt veruligt eftirlit við teimum hundraðtals milliónunum, sum løgtingið hevur játtað aðalráðnum til at byggja ein skúladepil fyri, og aðalráðið síðani hevur latið Landsverk umsita fyri seg.
Landsverk kom við skeivum rapporteringum
Um Landsverk sigur Landsgrannskoðanin millum annað, at stovnurin kom við skeivum rapporteringum um fíggjarstøðuna - stutt sagt tí at tey ikki brúktu tær skipanir, sum skulu brúkast fyri at geva røttu myndina av útreiðslunum.
Landsgrannskoðanin vísir á, at "heldur enn at hava eitt skjal sum sankar saman allar upplýsingarnar um arbeiðstøkur, sáttmálar og avtalur fyri byggjaríið, so er talan um, at hvør byggileiðari hevur havt sítt Fíggjarstýringsskjal at stýra eftir.
Hetta førdi við sær, at Fíggjarstýringsskjalið, sum skuldi vera meginstýringsamboðið, misti sín týdning. Torført hevur verið at hildið skil á, hvat er brúkt uppá verkætlanina - tí veruliga kostnaðinum - og tískil hevur kunningin um kostnaðin, til avvarandi myndugleikar, í besta føri verið ivasom."
Landsgrannskoðanin staðfestir enntá, at verkætlanarleiðslan misti takið á fíggjarstýringini á vári 2018.
Yvirskipað ger Landsgrannskoðanin hesa niðurstøðu:
"Mest sannlíkt er, at Landsverk hevur havt eina “rullandi” meirnýtslu í fleiri ár, uttan at tað hevur kunna sæst í landsroknskapinum. Orsøkin til tað er, at sonevnda “Fíggjarstýringsskjalið”, ið skuldi brúkast til at stýra byggingini, eisini fíggjarliga partinum, hevur ikki verið brúkt, sum tað skal, seinastu árini.
Landsgrannskoðanin dregur síðani samanum:
"Samanumtikið vísir kanningin hjá Landsgrannskoðanini, at vantandi virðingin fyri grundleggjandi reglum um stýring og eftirlit, hevur verið atvoldin til, at tey tøl, ið Landsverk hevur lagt fyri Mentamálaráðið, og sum Mentamálaráðið hevur váttað fyri Fíggjarmálaráðnum, hava ikki verið røtt. Tað hevur gjørt, at landsroknskapurin, ið Løgtingið hevur samtykt, hevur ikki verið rættur."
Samferðslumálaráðið, sum hevur evstu ábyrgdina av Landsverki, fær eisini hvassar atfinningar frá Landsgrannskoðaranum, sum skrivar:
"Landsgrannskoðanin ivast í, um Samferðslumálaráðið hevur útint sína eftirlitsskyldu, tá ið ráðið hevur verið vitandi um teir trupulleikar, ið hava verið við byggingini av Skúladeplinum við Marknagil, og ikki hevur spurt ella kannað, um tað kundi verið brek innanhýsis hjá Landsverki, ið er ein stovnur undir málsøkinum hjá Samferðslumálaráðnum."
>> SÍ EISINI Løgmansstjórin: SMR hevur ábyrgd av Landsverki
Í frágreiðingini staðfestir Landsgrannskoðarin, at landsstýrismaðurin í samferðslumálum so seint sum í apríl í fjør hevur tvíhildið um, at alt var í lagi. Landsgrannskoðarin skrivar soleiðis:
"Tó at landsstýrismaðurin í samferðslumálum í apríl 2018 hevur boðað løgmanni frá, at eftirlitsskipanin SEYF, sum varð brúkt í sambandi við byggiverkætlanirnar, ið Landsverk umsat, hevði roynst væl, síðani hon varð tikin í nýtslu, og at hon varð brúkt til allar íløgur, sum Landsverk umsat fyri aðalráð og Løgtingið, so vísir kanningin hjá Landsgrannskoðanini, at hvørki SEYF ella Fíggjarstýringsskjalið hevur verið brúkt nøktandi til Skúladepilin."
>> SÍ EISINI Les meira: Her er øll frágreiðingin um Glasir
Hetta er als ikki nøktandi, staðfestir Landsgrannskoðanin, og leggur afturat:
"Tað átti at verið ein sjálvsagdur partur av góðkenningini av roknskaparreglugerðini og roknskaparviðurskiftum annars, at Samferðslumálaráðið tryggjaði sær, at Landsverk hevði skrivligar mannagongdir fyri roknskaparhaldinum og fíggjarstýringini við verkætlanum, ið stovnurin umsitur fyri aðalráðini."
>> SÍ EISINI Landsgrannskoðanin ávaraði um vantandi kunning
Tað er Mentamálaráðið, sum eigur skúladepilin í Marknagili, og tað er eisini Mentamálaráðið, sum tekur ímóti og hevur ábyrgdina av teimum pengunum, sum løgtingið játtar til byggingina.
Men hesa ábyrgd hevur Mentamálaráðið ikki livað upp til, sigur Landsgrannskoðanin, ið skrivar soleiðis:
"Tann fíggjarligi parturin av byggingini hevur verið sera nógv umtalaður, bæði í Løgtinginum og í almenna rúminum, og tí kann tað tykjast undranarvert, at Mentamálaráðið ikki skal hava sóknast eftir øðrum skjalprógvi, fyri at peningurin fór at røkka til alla byggingina, enn at spyrja eina ferð um mánaðin, um stjórin á Landsverki helt, at játtanin fór at halda."
Gjørdu frágreiðing longu í 2013
Heldur ikki politiska skipanin hevur gjørt sína skyldu í byggigøluni Glasir.
Heilt aftur í 2013 lat Landsgrannskoðanin løgtingsgrannskoðarunum eina frágreiðing um byggiverkætlanir seinnu árini.
Árið eftir - í 2014 - samtykti løgtingið einmælt at biðja landsstýrið koma við eini frágreiðing um, hvussu til ber at tryggja greiða leiðslu, ábyrgd og útinnan, tá ið almennar byggiverkætlanir verða framdar.
>> SÍ EISINI Dýrkaður 91 milliónir síðani skúlabyrjan
Trý ár seinni - í september 2017 - spyrja løgtingsgrannskoðararnir løgmann, nær hann væntar at henda sama frágeiðing verður liðug og løgd fyri løgtingið.
Átta mánaðir seinni - á sumri 2018 - svarar løgmaður. Hann vísir til tað, sum landsstýrismaðurin í samferðslumálum hevur sagt nakrar mánaðir frammanundan, hin 16. apríl 2018.
Tá segði landsstýrismaðurin millum annað, at eftirlitsskipanin SEYF, sum varð brúkt í sambandi við byggiverkætlanirnar, ið Landsverk umsat, hevði roynst væl, síðani hon varð tikin í nýtslu, og at hon varð brúkt til allar íløgur, sum Landsverk umsat fyri aðalráð og Løgtingið.
>> SÍ EISINI Landsgrannskoðarin skal endavenda byggigøluna
Men hetta er skeivt, skrivar Landsgrannskoðarin, ið sigur soleiðis:
"Eftir kanningunum, ið Landsgrannskoðanin hevur gjørt, er tað ikki rætt, at SEYF hevur verðið brúkt og “roynst væl” síðani 2013/2014, í øllum førum tá ið um Skúladepilin við Marknagil ræður."
Og so leggur landsgrannskoðarin afturat:
"16. mai 2017 lótu løgtingsgrannskoðararnir Løgtinginum notat um játtanar- og útreiðslugongdina hjá Skúladeplinum við Marknagil.
>> SÍ EISINI Landsverk: Mannagongdir á Landsverki eru tryggar
Landsgrannskoðanini kunnugt, er notatið ikki tikið upp ella viðgjørt skipað í nøkrum høpi í landsfyrisitingini."
Við nýggjastu umbønini um eykajáttan er samlaða rokningini fyri skúladepilin í Marknagili komin upp á 728,5 milliónir krónur.
Tá er gerðarrættarmálið millum Landsverk og TG Verk ikki talt við. Landsverk hevur eitt 75 milliónir krónur stórt krav ímóti sær, og hevur sett fram mótkrav upp á 86,6 milliónir krónur.
Sí eisini


text:
1. mai skipaðu Vestmanna Arbeiðarafelag, Norðstreymoyar Javnaðarfelag og Norðurstreymoyar Tjóðveldisfelag fyri 1. Maidagshaldi á Reyða Torginum í Vestmanna. Fundarleiðari var Páll Hellu. Rakul í Gerðinum, Ingolf S Olsen og Aksel Johannesen hildu røðu.
Vestmanna Hornorkestur, undir leiðslu av Atla Petersen, stuðlaðu eisini undir tiltakið við vælljómandi tónum, og ungdómshúsið Staðið stuðlaði eisini við tøkniligari útgerð. Eftur tiltakið vóru uppmøttu fólkini bjóða til ein drekkamunn og køku í felagshølinum hjá Vestmanna Arbeiðarafelag. Tað var eitt sindur vátt í veðrinum hendan dagin, men tað bilti ikki, tí fólk møttu upp kortini.


text:
Fasadu stilass
Vit hava leiga og selt tað vælkenda merki Hunnebeck seinastu 20 árini. Hunnebeck er tað mest brúkta stilassi í Føroyum.
Hunnebeck hevur stilass til einhvønn tørv t.d. fasadustilass, rullustilass, trapputorn, múrarstilass o.a. Mest brúkta er Bosta.
Bosta er eitt fasadustilass sum fæst í stál og aluminium.
BOSTA er eitt harðført rammustillads av stáli og aluminium, ið av lágu eginvektini er lætt og skjótt at seta upp.
BOSTA er 70cm breitt og í sokallaða klassa 3 smb. DIN EN12811 sum klárar eina vekt 200kg/m2.
Eitt sera sterkt og stabilt stilass, sum tryggjar langa livitíð. Uttan mun til aldur, so passa lutir saman.
BOSTA verður nýtt til nógvar ymiskar uppgávur millum annað renovering, sanering, fasaduarbeiði, takdekkaraarbeiði, v.m.
Eitt stórt tilhoyrisprogramm ger BOSTA til eina sera liðiliga skipan, vælegna til flest allar uppgávur.
TILBOÐ:
Dømi nr. 1.
1 stk Bosta fasadu stilass, stál, sum er 2,5 metur í longd, stendur á 4 metur, røkkur uml. 6 metur.
komplet kr. 16.933,- við mvg. Ì aluminium kr. 19.176,-
Dømi nr. 2.
1 stk Bosta fasadu stilass, stál, sum er 5 metur í longd, stendur á 4 metur, røkkur uml. 6 metur
komplet kr. 25.427,- við mvg. Ì aluminium kr. 28.790,-
Dømi nr. 3.
1 stk Bosta fasadu stilass, stál, sum er 7,5 metur í longd, stendur á 4 metur, røkkur uml. 6 metur.
komplet kr. 33.920,- Ì aluminium kr. 38.405,-
Dømi nr. 4.
1 stk Bosta fasadu stilass, stál, sum er 10 metur í longd, stendur á 4 metur, røkkur uml. 6 metur.
komplet kr. 42.413,- Ì aluminum kr. 48.020,-
Upplýstu prísur eru við mvg 25%.
Um tú hevur onnur ynskir, um støddir ella model, ring á tlf. 315600 ella send okkum fyrispurning á:


text:
Skáli
Talan er um sethús í tveimum hæddum, sum standa væl fyri miðskeiðis á Skála, í góðum grannalagi. Barnagarður, skúli, fótbóltsvøllur, ítrottarhøll og aðrir hentleikar eru í nærumhvørvinum. Gott busssamband er til meginøkið. Bert 7 minuttir í bili til tunnilsmunnan á Strondum til Havnar.
Á veghæddini er gongd, køkur, stova, kamar, lítil eyka køkur og baðirúm. Á loftinum er gongd, baðirúm og 4 kømur. Í lága kjallarinum er fýrrúm og goymslurúm. Eisini er hjallur til húsini.
Skálavegur 183
480 Skáli


text:
Eg eiti Siri Helgadóttir Tórgarð og eg eri fødd í 1978. Eg livi saman við Sonna og vit hava seks børn til saman - míni, hansara og okkara.
Í 2011 gjørdist eg kandidatur í donskum og organisatións samskifti frá Københavns Universitet, og flutti til Føroyar eftir 16 ár í Keypmannahavn.
Tað var ein kollvelting fyri meg og børn míni at flyta til Føroyar - sumt til tað betra og annað til tað verra.
Fyrst fluttu vit til Havnar, men í 2013 hitti eg Sonna, og ári eftir tá Erla (okkara) var fødd fluttu eg og míni til Fuglafjarðar.
Tað hevur eisini veri ein stór broyting - tó nógv mest til tað betra fyri okkum øll.
Eg havi altíð haft ein stóran áhuga fyri menning - eg havi arbeitt við førleikamenning, leiðslumenning og sjálvsmenning seinastu nógvu árini. Og arbeiðið eg nú sum coach, skeiðshaldari og leiðsluráðgevi.
Orsøkin til mín áhuga er, at eg eri heilt vís í, at tað vit seta okkum fyri kunnu vit. Í roynd og veru ber tað til.
Onkintíð mangla vit bara amboðini, aðrar tíðir tørvar okkum onkran at hjálpa og stuðla okkum á leið okkara.
Eg vóni at hesin bloggurin kann vera íblástur til tín og menning tína - og kann stuðla tær á leið tíni.
1000 takk fyri at tú lesur bloggu mína.


text:
Ofta Settir Spurningar – OSS
Her á síðuni kanst tú síggja ymiskar spurningar, sum vit javnan fáa.
Tá man teknar eitt hald, fær man matkassan útleveraðan í FK annan týsdagin eftir bíleggingina. Hetta er tí at FK skal bíleggja vørurnar 1 viku áðrenn, at matkassarnir skulu pakkast.
Ja, tað eru 3, 4 ella 5 ymiskar uppskriftir við í haldinum, alt eftir hvat fyri hald tú teknar, sí haldini her…
Tá tú hevur teknað hald og er innritað(ur), kanst tú síggja títt hald undir menupunktinum “ MÍN MATÆTLAN“.
Vinarliga send ein teldupost til info@matbitin.fo seinast 2 vikur áðrenn feriu.
Tá tú teknar hald, verður peningurin trektur eftir tveimum vikum og eftirfylgjandi hvønn mánadag.


text:
Vegleiðarar
Ein vegleiðari skal kunna seg gjølla um útbúgving og reglur sum finnast í Námsskipan og útbúgvingarbókini, áðrenn móttøku av næmingum.
Starvsvenjingarplássið skal yvirskipað gera mannagongdir fyri móttøku av næmingum, lestrarumhvørvi o.s.frv. og skal formelt góðkennast av skúlanum, sambært Námskipani.
Vegleiðaraskeið verða árliga hildin á skúlanum, har vegleiðarin m.a. lærir at tulka málini fyri starvsvenjing.
Á vegleiðaraskeiðnum verður eisini gjøgnumgingið hvat tað vil siga at vegleiða ein næming.
Málini fyri starvsvenjingina eru at finna í "støðismetingini" - ið metir "støði" hjá næminginum í starvsvenjingini.


text:
Stóri bankatoskurin ein eftirspurd vøra
Í morgun kom Ågot á Klaksvík eftir at hava havt 18 setur á Føroya Banka. Ågot ger í løtuni fiskivinnuroyndir á Føroya Banka, har teir á einum ávísum øki á bankanum royna við línu og við ymiskum sløgum av agni.
Orsøkin til royndirnar er, at fiskifrøðingar vilja vita, um tað letur seg gera at veiða við línu á Føroya Banka eftir øðrum enn toski. Tískil hevur Ågot roynt á einum øki, har Magnus Heinason hevur fingið minst av toski í trolinum og harafturat hevur Ågot roynt ymisk sløg av agni nevniliga sauri, makrel og høgguslokk.
200 tons á 18 setum
Fiskiskapurin hevur verið sera góður. Hjaltur Poulsen, skipari sigur, at teir hava fingið nógv av øllum fiskasløgum uttan av toski. Tilsamans hevur Ågot fiska umleið 400.000 pund harav meginparturin er hýsa, heili 16.000 pund av skøturavum, men bert 2.800 pund av bankatoski.
Hetta er góður fiskiskapur, góð 22.000 pund upp á setuna.
Tá Norðlýsið var umborð á Ågot í morgun, var umboð fyri Havstovuna har og kannaði veiðuna og ymiskt annað í samband við royndartúrin.
Hjaltur Poulsen vísti okkum runt umborð, og var hann eitt sindur stoltur av Wickman høvuðsmotorinum, ið er ein av elstu av slagnum í føroyum og “enn slær hann ikki eitt slag skeivt”, segði hann stoltur.


text:
Rósa Samuelsen spyr um menningarætlan fyri endurmenning
11. februar 2020
Rósa Samuelsen, løgtingskvinna fyri Sambandsflokkin, fer á tingfundinum mikudagin 12. februar, at seta Kaj Leo Holm Johannesen, landsstýrismanni í heilsumálum, ein munnligan fyrispurning um menningarætlan fyri endurmenning
Løgtingskvinnan spyr fylgjandi:
1. Er arbeiðið byrja at orða eina menningarætlan fyri endurmenning (rehabilitering) í Føroyum?
2. Nær væntar landsstýrismaðurin, at ein menningarætlan fyri endurmenning (rehabilitering) kann leggjast fyri Løgtingið til aðalorðaskifti?
Í viðmerkingunum til munnliga fyrispurningin sigur Rósa Samuelsen, løgtingskvinna, at endurmenning (rehabilitering) er avgjørt ein týdningarmikil partur av viðgerðartrygd, hesi hoyra óloysiligani saman. Avbjóðingin hjá sjúklinginum er oftani, at tað ikki er greitt, hvør veitir hvørja tænastu ella viðgerð, sum tørvur er á, eftir at verða útskrivaður av sjúkrahúsi. Fyri nakrar sjúkrabólkar verður tænastan veitt ambulant av heilsuverkinum fyri onnur ein samanblanding av heilsuverki og almannaverki ella heilsuverki og kommunu.
Tað er alneyðugt, at ein heildarætlan (rehabiliteringsætlan) fylgir sjúklinginum, sum greitt vísir, hvør tørvurin er og hvør skal veita tær tænastur tørvurin vísir. Er tørvur á heilivági er greið mannagongd, men er talan um sálarfrøðiliga hjálp, talulæru, ergo- fysioterapi ella aðra viðkomandi viðgerð er støðan sera fløkt fyri sjúklingin. Sum steinur omaná byrðu, so er tað ein oyðimarkagongd, sum er fyri framman, bæði hjá tí, sum er sjúkur og avvarðandi.
Eitt samt Løgting samtykti í mai 2019 at heita á landsstýrið um at fyrireika og leggja fyri løgtingið menningarætlan við greiðari visjón og ítøkiligum málum um samskipaða tvørfakliga endurmenning fyri Føroyar, sum tryggjar rættindi og skyldur hjá borgarunum. Sum skilst, so er tað landsstýrismaðurin í heilsumálum, sum fekk hesa uppgávu.
Endamálið við at gera eina menningarætlan er at tryggja óhjálpnum, veikum borgarum og teirra avvarðandi eina skipaða endurmenning, sum skal verða ein lógarfestur rættur. Skulu vit framhaldandi kalla okkum eitt vælferðarsamfelag, har øll skulu hava tað gott og trívast, er tað neyðugt at tryggja endurmenning (rehabilitering) við lóg.
At enda sigur Rósa Samuelsen, løgtingskvinna, í sínum viðmerkingum, at tað er innan heilsuverkið at sjúka ella skaði verður staðfestur og út frá læknafakligari vitan og saman við øðrum fakbólkum at sett verður út í kortið, hvønn tørv ein sjúkligur hevur. Skal sjúklingur koma fyri seg aftur og kunna verða virkin í samfelagnum er alneyðugt, at samlaði tørvurin á hjálp og viðgerð verður staðfestur so tíðliga sum gjørligt, soleiðis at sjúklingurin kann koma seg sum skjótast. Tí verður hesin fyrispurningur settur.
Sambandsflokkurin
RN
Aftur