text:
Andorra
Andorra (Katalanskt: Andorra), officially: The Prinsadømið Andorra (Katalanskt: Principat d'Andorra) er eitt lítið landfast land í Útsynningsevropa í eystaru Pyreneunum og hevur mark við Spaniu og Frakland.
Høgt uppi í Pyrineafjøllum, á markinum ímillum Fraklands og Spania, er lítla landið Andorra. Landið er fríríki, og stjørnarovastar eru spanski biskupurin av Uruguel í landnyrðingsspania og franski forsetin í felag. Katanlanskt er alment mál; men mong tala eisini franskt og spanskt. Einasti stóri býur í landinum er høvuðsstaðurin, Andorra la Vella.
Innihaldsyvirlit
[rætta | rætta wikitekst]
Navnið "Andorra" er av ókendum uppruna, men (sambært Joan Coromines) heilt vist fyrirómverskt.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
- Høvuðsgrein: Andorrisk søga
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
- Høvuðsgrein: Andorriskur politikkur
Kommunur[rætta | rætta wikitekst]
- Høvuðsgrein: Kommunur í Andorra
Andorra hevur sjey kommunur, ið verða nevndar comuns (eintal comú):
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
- Høvuðsgrein: Andorrisk landafrøði
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
- Høvuðsgrein: Andorriskur búskapur
Fólkasamanseting[rætta | rætta wikitekst]
- Høvuðsgrein: Andorrisk fólkasamanseting
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
- Høvuðsgrein: Andorrisk mentan


c: text/html

text:
Sniglar
Sniglar (frøðiheiti - Gastropoda) er ein bólkur av lindýrum. Nógv sløg liva á landi, men tveir triðingar av sløgunum liva í vatni. Best kendi landsnigil í Føroyum er svarti snigil. Tveir sniglar ið nýliga eru innsløddir til Føroyar eru morsnigilin ið stavar frá Spania og leopardsnigil ið staver frá Vesturevropa.
Størsti snigil við húsa í Føroyum er Arianta arbustorum.
Innihaldsyvirlit
Sløg[rætta | rætta wikitekst]
Landsniglar[rætta | rætta wikitekst]
Feskvatnssniglar[rætta | rætta wikitekst]
Sjósniglar[rætta | rætta wikitekst]
(Til dømis Kræklingur og Øða eru rættiliga ikki sniglar, tey hoyra til bivalvia.)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
5. oktober
5. oktober er dagur 278 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 279 um skotár er). 87 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1880 - Alonzo Cross fær patent til heimins fyrsti kúlupenn
- 1908 - Ferdinand kongur í Bulgaria lýsir sjálvstøðu í landinum og seg sjálvan sum zar
- 1930 - Eitt bretskt loftskip dettur niður yvir Fraklandi. 48 av teimum 54 ferðafólkunum lata lív, teirra millum enski loftmálaráðharrin Lord Thomson
- 1964 - 57 fólk flýggja gjøgnum ein tunnil, tey hava grivið undir Berlinmúrinum
- 1966 - Margreta prinsessa verður alment trúlovað franska greivanum Henri Laborde de Monpazat
- 1974 - IRA-bumbur bresta á tveimum ølstovum í enska býnum Guildford í Surrey: Fimm fólk doyggja, og 65 verða særd
- 1989 - Dalai Lama vinnur Nobel Friðarheiðurslønina
- 1990 - Fyrsta livratransplantasjón í Danmørk verður gjørd á Ríkssjúkrahúsinum
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1936 - Vaclav Havel, kekkiskur rithøvundur og forseti 1993-2003
- 1944 - Nils Malmros, danskur filmsleikstjóri
- 1951 - Bob Geldof, írskur tónleikari
- 1975 - Kate Winset, enskur sjónleikari
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1962 - Rasmus Rasmussen (Regin í Lið).
- 2011 - Steve Jobs, maðurin aftanfyri Apple, ipod og ipad


text:
Pílur
Upprunaliga vuksu ikki nógv ymisk træsløg í Føroyum. Men kortini eru funnar leivdir av trævøkstri fyri 1000 árum síðani. Millum annað vóru fýra ymisk sløg av píli:
- Urtapílur (frøðiheiti - Salix herbecea)
- Loðpílur (frøðiheiti - Salix lanata)
- Arktiskur pílur (frøðiheiti - Salix arctica), vanliga nevndur Grápilur.
- Pálmapílur (frøðiheiti - Salix phylicifolia)
Loðpílur og arktiskur pílur eru nú nærum avoydd av seyði. Pálmapílur finst í bygdum øki og einstøkum homrum uttangarðs. Í katólskari tíð brúktu føroyingar greinar av hesum píli til Páskagudstænastur, til minnis um pálmagreinarnar ið lagdar vóru á vegin tá ið Jesus reið inn í Jerúsalem, harav navnið 'Pálmapílur'.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- http://www.jenskjeld.info/artikler/traer.htm Upprunavøkstur í Føroyum


text:
Hertugadømið Finnland
Finnland var partur av Svenska Kongaríkinum, men hóast hetta hevur landið altíð havt serliga støðu t.d. við serstøkum dømandi og fyrisitandi løgdømi. Í 1581 fekk landið heiti sum svenskt stórhertugadømi.
Í finska krígnum, kríggj millum Svøríki og Russland frá februar 1808 til september 1809, varð Finnland hertikið av russum.
Serliga løgfrøðiliga støðan hjá Finnlandi hevði við sær, at tað ikki varð limað inn í Russiska Tsarveldið. Tsarurin, Aleksandur I, helt tað vera skilabetri at varðveita somu støðu, sum Finnland hevði havt í øldir undir svenskum yvirræði.
Finskur ríkisdagur varð fyri fyrstu ferð hildin í 1809. Úrslitið var ein sáttmáli millum tsarin og ríkisdagin um eitt samveldi. Finnland fekk egna stjórnarskipan og tsarurin gjørdist finskur konstitutionellur monarkur við heitinum stórhertugi.
Við skipanini boðaði tsarurin frá, at Finnland nú var tjóð millum tjóðir. Markið millum Finnland og Russland var eisini varðveitt.
Í 1917 fór ein kollvelting fram í Russlandi. Tsarsins vald varð latið einari serligari russiskari bráfeingisstjórn. Við hesum stóð Finnland eftir uttan nakran stórhertuga. Bráfeingisstjórnin metti seg hava tsarsins heimildir í Finnlandi. Finnar, sum óttaðust ruðuleikarnar í Russlandi, vildu heldur hava valdið flutt til ein heimligan stovn, helst ríkisdagin.
Fyrsta royndin miseydnaðist, tá bráfeingisstjórnin ikki vildi staðfesta sonevndu heimildarlógina frá 1917. Í staðin varð ríkisdagurin sendur til hús og nýtt val útskrivað.
Seinna royndin at slíta frá russum eydnaðist í mánaðunum november-desember 1917. Greiður meiriluti av ríkisdegnum gjørdi av, at ríkisdagurin fyribils skuldi hava tær heimildir, sum fyrr lógi hjá tsari og stórhertuga. Hetta var mett sum de facto loysing frá Russlandi og formlig frælsisyvirlýsing varð samtykt nakrar dagar seinni.
Nýggja russiska stjórnin, sosialistiska sovjet-stjórnin, valdi at viðurkenna finska fullveldið.
Í 1918 var borgarakríggj í Finnlandi. Og í 1919 bar til at fáa semju um eina lýðveldisskipan við forseta. Hertugadømið Finnland var nú søga.
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- Føroyskt Lógar Rit - Vol.4, No. 1 august 2004. S. 33


text:
Kyrrahavið
Størsta og djúpasta hav í heiminum, Kyrrahavið, er triðingurin av jarðarýtuni (179,7 mió. km²) og er úr Asia og Avstralia til Amerika og Suðurkoll. Tað er 46 % av øllum heimsins høvum. Har eru umleið 25.000 oyggjar, gosoyggjar og koralloyggjar spjaddar um hesa ovurstóru vídd, t.d. Samoa, Tonga, Cook-oyggjar, Nýsæland, Hawaii, Páskaoyggin, Tahiti og Chatham. Í stórum parti í Kyrrahavi er veðurlagið lýtt og slavið, tí er fruktagottog nógvur vøkstur á flestu oyggjum.
Upprunafólkið, sum av fyrstantíð kom úr Landsynningsásia, verður býtt í tríggjar meginbólkar: Polynesar, melanesar og mikronesar. Í 16. øld komu evropearar, og fyrst í 19. øld vórðu flestu oyggjarnar hjáland hjá stórum londum handan hav. Nú á døgum eru nakrar oyggjar sjálvstøðugar, men nógvar standa undir øðrum londum (til dømis Bretland, USA, Frakland). Nøkur fólk í hesum mongu oyggjum búgva í býum, men tey flestu lívbjarga sær av landbúnaði, til dømis at velta jamsrót og søtepli og útróðri.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


text:
Hjálp:Wikipedia:VisualEditor/FAQ
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Sum heild[rætta | rætta wikitekst]
- Hvat er VisualEditor?
- VisualEditor er eitt átak til menning av ritbúnaðinum av Wikimedia Foundation, sum fer at loyva fólki at rætta síður í MediaWiki uttan at tað er neyðugt at læra wikitekst syntaks (wiki-kotur). Við VisualEditor, fer tað at rætta eina síðu at virka nøkulunda eins og ein "word processor", við tað at teksturin, meðan tú rættar, fer at síggja út eins og hann ger eftir at tú hevur rættað.
- Hví verður henda broyting framd?
- Tann størsta forðingin fyri at gera ta fyrstu rættingina, og tí eisini tann størsta forðingin fyri at fara í holt við leiðina, sum kundi ført til, at ein gerst ein produktivur og royndur limur av felagsskapinum, er tann svert tilgongiliga wikimarkeringin, sum varð brúkt í tí gamla rættingarvindeyganum. Fyri at økja um talið av væleydnaðum fyrstu-ferð-rættingar-royndum, hava vit tørv á einum betri rættingar skipan. Vinarliga les okkara longri frágreiðing fyri fleiri smálutir.
- Nær verður VisualEditor aktiveraður á mínari wiki?
- Hetta er verandi tíðarætlan (hon kann verða broytt):
- 24. juni: A/B roynd á tí Ensku Wikipedia. VisualEditor verður útgivin til 50% av nýliga skrásettum kontum.
- 1. juli: Aktivering av VisualEditor til Ensku Wikipedia sum standard fyri allir brúkarar sum eru innritaðir.
- 15. juli: Aktivering av VisualEditor til Ensku Wikipedia sum standard fyri dulnevndir og innritaðir brúkarar.
- 24. juli: Aktivering av VisualEditor til de, es, fr, he, it, nl, pl, ru og sv.wikipedia, verður tøkt fyri allar innritaðar logged-in brúkarar.
- 29. juli: Aktivering av VisualEditor til de, es, fr, he, it, nl, pl, ru og sv.wikipedia, sum standard fyri allar brúkarar.
- Seinna helvt av august: Aktivering av VisualEditor til allar aðrar Wikipedia wikiir, sum standard fyri allar brúkarar, minus nakrar fáar wikiir (eitt nú ta kinesisku Wikipedia) har ið VisualEditor ikki riggar enn.
- Í løtuni er ætlanin at aktivera á Wikipedia síður fyrst, og at aktivera á systir verkætlanir síðst í desember 2013, orsakað av ymiskum trupulleikum ið standast av summum av neyðugu broytingunum.
- Hví aktivera tit henda ritbúnaðin (software) so skjótt? Tað sær ikki út til at vera klárt.
- Ritbúnaðurin er heilt sikkurt ikki heilt liðugur enn; tað eru funksjónir, ið skulu leggjast afturat, og vit eru vís í, at eftir at vit hava aktivera ritbúnaðin, so fara vit at finna trupulleikar (bugs). Tað er ikki tí at tað er ringur ritbúnaður, ella tí at tað ikki er klárt enn, tað er bara tað at talan júst er um ritbúnað. Tað slepst ikki undan trupulleikum (bugs): MediaWiki sjálvt er 10 ára gamalt, og vit finna enn ting sum kundu verði betri, ella ting sum óvæntað ikki rigga longur. Um vit bíða til VisualEditor er fullkomiliga feil-frítt, áðrenn vit aktivera tað, so verður tað aldri gjørt virkið.
- Tá alt kemur til alt, so er tann besti mátin at finna fram til feilir/trupulleikar (bugs) at fáa so nógv fólk sum gjørligt at hyggja at, brúka og spæla við ritbúnaðin. Vit ásanna, at tað er irriterandi og forstýrandi við feilum um ein hyggur stutt fram, men feilirnir vera rættaðir, og henda aktiveringin er tað sum ger at vit finna fram til feilirnir/trupulleikarnir sum ting ið mugu rættast.
- Eg fann ein feil við VisualEditor. Hvussu kann eg boða frá, so tit kunnu rætta feilin?
- Um tú ynskir tað og hevur møguleika fyri tí, vinarliga melda so feilin til bugzilla í "VisualEditor" product. Fleiri wikiir hava eisini eina síðu, sum bert er til slíkar fráboðanir at geva afturmeldingar um VisualEditor; sí yvirlitið á Wikidata. Tað er eisini ein høvuðs afturmeldingarsíða á mediawiki.org.
- Hvussu frávelji eg VisualEditor?
- Fyri at halda fram við at rætta wikitekstin beinleiðis, so skal tú bert klikkja á "Rætta keldur" (Edit source) knøttin ístaðin fyri "Rætta". Rættingarleinkjur síggjast omanfyri rættingarteigar í greinunum, har kanst tú lata upp tann klassiska wikitekst rættaran fyri júst henda partin av greinini við at klikkja á "rætta keldu" í staðin fyri tað vanligu "rætta" leinkjuna.
- Ein funksjón manglar í VisualEditor. Hvussu kann eg biðja tykkum um at leggja hesa funksjónina afturat?
- Nakrar funksjónir verða í løtuni mentar ella koma eftir ætlan seinni (eitt nú at rætta kring myndir og fyrimyndir). Vegakortið og málini hjá Wikimedia verkfrøðinga kladdu fyri 2013–2014 gevur eisini eitt sindur meira kunning. Um tú ikki finnur nakra tilvísing til tað nýggju funksjónina, sum tú ynskir at skjóta upp, so kanst tú skjóta hana upp eins og tá tú meldar ein feil.
- Verður tað framvegis ein møguleiki at rætta við at nýta wikitekst eftir at VisualEditor gerst tað primera rættingar markamótið?
- Meðan VisualEditor gerst standard fyri umhvørvið har man rættar, so verður ein máti at rætta undirliggjandi “kelduna” framhaldandi til staðar. Tað eru ongar ætlanir um at taka burtur “Rætta keldu” møguleikan.
- Kann eg brúka tær kendu wikikoturnar sum til dømis [[ ]] og {{ }} í VisualEditor?
- Nei. Nýt vinarliga í staðin, fyrimyndin og funksjónir til leinkjur. Sí VisualEditor Brúkaravegleiðingina fyri meira kunning um hvussu ein brúkar VisualEditor.
- Hví verður mín kagi ikki stuðlaður?
- At menna eitt nýmótans rættingar markamót til Wikipedia og systirverkætlanir er ein tøknilig avbjóðing, men tað er møguligt við at brúka nettøkni og standardir. Tíverri eru tað fleiri internetkagar (brovsarar), sum ikki stuðla fleiri av funksjónunum sum eru neyðugar fyri at brúka VisualEditor. Vit gera okkara besta fyri at stuðla teimum vanligastu kagunum: VisualEditor virkar væl saman við teimum nýggjastu versjónunum av Firefox, Chrome og Safari, og stuðul til Internet Explorer 9 kemur um heilt stutta tíð. Tá hetta er sagt, so skal nevnast, at um vit royndu at arbeiða okkum rundan um gamlir brovsarar, so hevði tað forða fyri betringum sum høvdu komi einum stórum meiriluta av brúkarunum til góðar. Vit eggja tær til at dagføra til ein internetkaga, sum verður stuðlaður, um tað ber til, so tú kanst halda fram við at rætta við tí nýggja keldu wikitekst rættaran. (Sí VisualEditor/Target browser matrix fyri serstakar smálutir.)
- Eru tit ikki bangin fyri at hetta møguliga fer at økja um herverk/vandalismu?
- Eitt av endamálunum við tí tilvildarligt-valdu royndini sum er gjørd í juni er at finna útav júst hasum. Um vit tosa realistisk, so halda vit, at tey sum hava í hyggju at gera herverk her mest sannlíkt, so gera tey tað longu frammanundan. Tað er líka so skjótt (um ikki skjótari) at trýsta á “Rætta” knøttin og sletta alt innihald á einari síðu, sum tað er at gera tað sama við at nýta VisualEditor.
- Virkar VisualEditor saman við Wikisource's ProofreadPage ella við fyrimyndum hjá Wiktionary og øðrum funksjónum sum Wikipedia ikki hevur?
- VisualEditor virkar í løtuni bert á Wikipedia síðum, men hann er framleiddur soleiðis, at hann er fleksibul nokk til at kunna verða brúktur á teimum flestu Wikimedia síðunum. Í seks-mánaða tíðarskeiðnum frá tí at VisualEditor gjørdist virkin á Wikipedia og síðan til systirverkætlanar síður, so fara mennarar at arbeiða við at tryggja at VisualEditor virkar væl saman við funksjónum, sum eru serligar fyri systir-síðurnar.
- Kann eg innstallera VisualEditor á mína persónligu wiki uttanfyri Wikimedia?
- Ja, men undir tínari egnu ábyrgd. VisualEditor og Parsoid víðkanirnar eru tøkar til at taka niður til download men tey eru enn á royndarstøði, legg til merkis at Parsoid krevur nodeJS. Um tú innstallerar og brúkar tey, vinarliga lat okkum so frætta hvat ið virkaði og hvat ið ikki virkaði in bugzilla.
- Hvar kann eg læra meira um at brúka VisualEditor?
- Vinarliga sí VisualEditor Brúkaravegleiðingina.
- Ger VisualEditor sjálvvirkandi rættingar á síðum?
- Í flestu førum ger VisualEditor ikki rættingar til formatering á linjum sum ikki beinleiðis verða rættaðar. Men í førum, har uppmerking (markup) á síðuni ikki verður gjørt á rættan hátt, kann tað henda, at (til dømis við talvum, sum ikki eru latnar aftur), skipanin roynir at rætta hetta.
- Mín spurningur er ikki her. Hvar kann eg spyrja?
- Tú kanst spyrja á VisualEditor afturmeldingarsíðuni á tínari wiki (sí yvirlitið á Wikidata) ella á høvuðs afturmeldingarsíðuni á mediawiki.org.


text:
21. desember
21. desember er dagur 355 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 356 um skotár er). 10 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1988 - Eitt Pan-Am flogfar datt niður yvir skotska býin Lockerbie, tá ein bumba brast í flogfarinum. 259 ferðafólk og starvsfólk sum vóru umborð umframt 11 fólk, sum vóru niðri á landjørðini, lótu lív.
- 1988 - Kolandi ódn herjaði í Føroyum og gjørdi stóran skaða kring alt landið. Ódnin verður vanliga nevnd Jólaódnin í '88. Í desember 2013 vísti Kringvarpið eina sending um Jólaódnina frá 1988, teir vístu myndir og filmsbrot frá 1988, sum vístu skaðar ymsastaðni frá og tosaðu eisini við fleiri av fólkunum, sum høvdu mist hús teirra tá, nú 25 ár vóru liðin síðan hendingina.
- 2006 - Gásadalstunnilin letur formliga upp


text:
4. desember
4. desember er dagur 338 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 339 um skotár er). 27 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1948: Tann 4. desember rendi kinesiska ferðamannaskipið Kiangya á eina minu í Huangpu ánni 50 sjómíl sunnan fyri Shanghai. Talið á teimum sum lótu lív er ikki neyvt, men hildið verður at tað var millum 2750 og 4000. Millum 700 og 1000 yvirlivdu vanlukkuna.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1923 - Demmus Hentze, sakførari og politikari.


text:
SIC
SIC er eitt føroyskt heavy-metal orkestur úr Havn, sum varð stovnað í 2002.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Sic varð stgovnað í 2002 av guitarleikaranum Eddie Jacobsen og trummuspælaranum Kára Skibenæs. Í 2003 gjørdist Mikkjal G. Hansen partur av Sic, og í februar 2005 komu Magnus Hansen, trummusláari, Frans Arge Galán, guitaristur og Gudmar Hansen, bassistur afturat. Kári fór úr bólkinum í 2005, Meinhard Joensen spældi bass frá 2003 til 2005. Magnus Hansen gavst í 2009, í staðin kom Dennis Buhl við sum trummusláari í 2010, Dennis er fyrrverandi limur í danska death og trash metal bólkinum Hatesphere.
Í 2007 útkom fyrsta fløgan hjá SIC, "Pandemonium", eftir at teir høvdu samstarva við tónleikaframleigaran Tommy Hansen í Jailhouse Studios, í Danmark. Fløgan fekk positiv ummæli úr londum sum Peru, Týsklandi, Noregi, Danmark, Grikkalandi, Stóra Bretlandi og USA.
Í november 2007 settu teir í SIC Orpheus Spiliotopoulos í starv sum teirra umboðsmann[1] (Scar of The Sun, Kinetic, ex-Dreamtone & Iris Mavraki's Neverland). Sama mánaðin vóru upptøkur gjørdar í Grikkalandi av SIC til teirra annað tónleikfilmslag, "Rosegarden In Hell" [2] við grikska filmsframleiðaranum Achilleas Gatsopoulos sum fyrr hevði leikstjórnað film til sangin "Monochromatic Stains" hjá Dark Tranquillity. Hann hevði eisini arbeitt innan tað listarliga økið við filmum sum Charlie and the Chocolate Factory og Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (Harry Potter og fangin úr Azkaban). Videolagið varð frumsýnt á MTV Denmark'sa "Headbanger's Ball" hin 13. april 2008.
Í 2009 og 2010 var SIC tilnevnt føroyskar Planet Awards, men vunnu tó ikki.
Í mars 2013 spældu teir í Sjónleikahúsinum í Havn til Wacken Metal Battle Føroyar 2013, sum var ein kapping um at sleppa at spæla í Týsklandi á tí stóra Wacken Metal Battle Festivalinum. Tað endaði við at SIC vann kappingina í Føroyum, og sleppa teir sostatt við til kappingina í Týsklandi.[3]
Limir[rætta | rætta wikitekst]
Verandi limir[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal Hansen - sang (2003–nú)
- Eddie Jacobsen - guitar (2002–nú)
- Gudmar Hansen - Bass (2005–nú)
- Frans Arge Galán - guitar (2005–nú)
- Dennis Buhl - Trummur (2010–nú)
Fyrrverandi limir[rætta | rætta wikitekst]
- Magnus Hansen - Trummur (2005–2009)
- Kári Skibenæs - Trummur (2002–2005)
- Meinhard Joensen - Bass (2003–2005)
Tónleikaútgávur[rætta | rætta wikitekst]
Demo[rætta | rætta wikitekst]
- Reasons
Fløgur í fullari longd[rætta | rætta wikitekst]
- Pandemonium (2007, Tutl)
- Si Vis Pacem, Para Bellum - LIVE (2010, Tutl)
- Fighters They Bleed (2011, Mighty Music - 2010, Tutl)
Video stakløg[rætta | rætta wikitekst]
- To Dare To Risk To Regret
- Rosegarden In Hell
Heiður[rætta | rætta wikitekst]
- Vunnu Wacken Metal Battle Føroyar 2012
- Tilnevning Planet Awards 2010 í bólkinum Besta útgáva fyri Fighters They Bleed (vann ikki)
- Tilnevning Planet Awards 2009 í bólkinum Besti føroyski bólkur ella einstaklingur (vann ikki)
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ BraveWords.com - "SIC Sign With Independent Band Manager Orpheus Spiliotopoulos "
- ↑ Blabbermouth.net - "SIC: 'Rosegarden In Hell' Video Posted Online"
- ↑ Planet.fo Sic skal umboða Føroyar


text:
Guy de Maupassant
Guy de Maupassant (1850 - 1893) var ein franskur høvundur og yrkjari sum skrivaði fleiri enn 300 stuttsøgur. Hann verður sagdur at hava skrivað bestu stuttsøgurnar á fronskum yvirhøvur. Tær eru lutligar, málsliga fullkomiligar og speiskar. Tær flestu eru sera stuttar og snúgva seg um gerandishendingar, men eru tó sálarfrøðiliga gløggar og lata nógv vera ósagt.
Ein beiggi hansara gjørdist svakur, og Guy hjálpti til við at fáa hann innlagdan; í hurðini vendi beiggin sær á og segði við Guy: "Tað eri ikki eg, sum eri tann svaki í okkara familju - tað er tú!" Maupassant fekk syfilis, tá hann var ungur, og seinni í lívinum varð hann innlagdur á sinnissjúkrahús, har hann doyði. "Horlin" er kendasta stuttsøga Maupassants - hon er um ein, sum blívur svakur - og hon varð skrivað áðrenn hann visti av, at hann hevði hesa serligu kynssjúku.
Tvær av søgum hansara hevur Jakob Jakobsen, doktari, týtt til føroyskt sum bókmentaliga roynd við ljóðfrøðiligu stavseting síni frá 1889. Tær eru "Á Hävenun" og "Tvair vinir", báðar givnar út í 1891 í lítlu bókini: Tvär smásøvur av Guy de Maupassant, sættar út uppá førist. Tórshavn 1891. (Bókagarður, Emil Thomsen, 1977)


text:
Høgguslokkar
Høgguslokkar (frøðiheiti - Cephalopoda) hava altíð hugtikið menniskjur. Fólk hildu teir vera álíkar sjóskrímslum. Høgguslokkar hava onga beinagrind og eru størstir og gløggastir av ryggleysu dýrunum. Sjónin er góð, og heilin stórur, og kanningar vísa, at teir læra av royndum. Høgguslokkar eru sera virknir og eru knappir. Teir eru lindýr, og í ætt við skeljadýr og kúvingar. Tó hava teir onga skel uttan, men summir tíggjuermdir høgguslokkar hava súgskálir á ørmunum og brúka tær, tá ið teir taka fong ella ganga eftir botni. Tíggjuermdir høgguslokkar hava átta armar og tveir langar tøkuarmar, sum kunnu rullast saman og strekkjast út. Teir taka fong ella halda honum við tøkuørmunum og stýra við hinum ørmunum, tá ið teir svimja.
Stórir høgguslokkar eru meira enn 9 metrar langir. Høgguslokkur sprænir sjógv út gjøgnum ein tút og fer við fúkandi ferð aftureftir. Áttaermdi høgguslokkurin liggur um dagin á botni í holum og rivum. Um náttina tekur hann krabbar, skeljadýr og smáfiskar. Kjafturin er harður og líkist nevi. Í kjaftinum er rívitunga. Við hvørt fæst fitt av høgguslokki á summum firðum í Føroyum. Hann er gott agn, og grindahvalur etur hann. Í øðrum londum verður hann brúktur til matna.


text:
Tíðindir
Útgávur 2014
VØLUNDARHÚS – JÓGVAN ISAKSEN Ein eldri kvinna, sum býr í eini íbúð undir Kongavarða, sigur seg hava hoyrt, at maðurin í granníbúðini er blivin…
KIM SIMONSEN FEKK M.A. JACOBSEN 2014
Grundgeving: Virðisløn M.A. Jacobsens fyri fagrar bókmentir 2014 verður latin Kim Simonsen fyri yrkingasavnið Hvat hjálpir einum menniskja at vakna ein morgun hesumegin…
JÓGVAN ISAKSEN: AT MYRÐA VIÐ SKRIVARABORÐIÐ
10. OKTOBUR KEMUR NÝGGJ BÓK UM KRIMISKRIVING ÚT. At myrða við skrivaraborðið sigur í stuttum søguna hjá altjóða krimibókini, og hon tekur…
STÓRT ÚRVAL AV YRKINGUM EFTIR HEÐIN KLEIN
Afturljóð er eitt breitt úrval av yrkingum eftir Heðin Klein frá teimum farnu 45 árunum. Yrkjarin gjørdi sum nítjan ára gamal hol í…
FORLAGIÐ MENTUNARGRUNNUR STUDENTAFELAGINS 100 ÁR
J.H.O. Djurhuus “Yrkingar 1914″ er fyrsta bókaútgávan hjá Hinum Føroyska Studentafelagnum í Keypmannahavn. Tað er somuleiðis tað fyrsta veruliga yrkingasavnið á føroyskum. Tað…


text:
Republikanski Flokkurin
Republikanski Flokkurin (enskt: Republican Party, Grand Old Party ella GOP) er ein konservativur, liberalur og kapitalistiskur flokkur, annar av báðum størstu flokkunum í USA (hin eitur Demokratiski Flokkurin). Limirnir verða nevndir republikanarar. Hann roynir nú at linka vápnalógirnar, stuðla Irakskrígnum, tala fyri deyðarevsing, tálma almennari uppílegging, lágan skatt og at USA skal verða sterkt í heiminum. Republikanski Flokkurin er eisini fyri at skerja tær almennu útreiðslurnar.
Summi vilja vera við, at flokkurin skal gerast meira konservativur, meðan onnur siga sum so, at fyri at fáa fleiri amerikanarar við, noyðist flokkurin at sleppa konservativu virðunum, og til dømis stuðla samkyndum. Ein av teimum, sum leingið hevur gjørt fólki greitt, at Republikanski Flokkurin skal finna nýggj nýmótans virði og taka ímóti ungóminum, er Cindy McCain. Hon hevur javnan skeldast við konservativa politikarar og fjølmiðlafólk, og er serstakliga væl dámd á Twitter. Summi vilja enntá vera við, at hon er ein av teimum komandi stórpolitikarunum í Republikanska Flokkinum.
Kend nøvn hava verið forsetarnir Abraham Lincoln, George W. Bush, Theodore Roosevelt, Dwight D. Eisenhower, Richard Nixon og Ronald Reagan. Reince Priebus er floksleiðari fyri GOP.


text:
Vilmund Jacobsen 22.10.2013 (16:00)
Tað eru ov fá línuskip
Ein orsøk til, at størri virksemi ikki er á landingarmiðstøðunum kring landið, er, at tað eru ov fá línuskip eftir í føroyska fiskiskipaflotanum.
Niclas Davidsen, sum er ein av monnunum aftan fyri Landingarmiðstøðina við Toftagjógv, sigur, at tað serliga eru línuskipini, sum hava skapt arbeiði á landingarmiðstøðunum.
- Men, nú línuskipini eru so nógv færri í tali, er virksemið á landingarmiðstøðunum eisini har eftir.
Hann vísir á, at tá Landingarmiðstøðin við Toftagjógv landar tvey skip samstundis, eru vanliga eini 35 fólk til arbeiðis.
- So, hetta virksemið betýðir ikki einki, leggur Niclas Davidsen aftrat.
Sambært greiningini hjá grannskoðaravirkinum Januar, vóru línuskipini 22 í tali í 2008, men í 2012 vóru tey bert 16 - ella seks færri.
- Ársverkini í línuskipaflotanum vóru 292 í 2008, men í 2012 vóru tey bert 220 í tali, sigur grannskoðaravirkið Januar í sínari greining.


text:
1. november
1. november er dagur 305 í árinum í gregorianska kalendaranum, (dagur 306 um skotár er). 60 eru dagar eftir av árinum. Dagurin kallast eisini Alhalgunadagur (ella Allahalgannadagur) og verður í Føroyum hildin sum minningardagur teirra sjólátnu.
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1512 - Michelangelo var liðugur at mála loftið í Sixtinska kappellinum, og tað var sýnt fram.
- 1893 -Jens í Dali og Jens Mohr byrja skiparaskúla - sum við tíðini verður Føroya Sjómansskúli.
- 1948 - Klaksvíkar sjómansskúli settur á stovn.
- 1982 - Smyril Line verður stovnað.
- 1993 - Maastricht-sáttmálin kom í gildi, og Evropasamveldið varð stovnað.
- 1998 - Evropeiski mannarættindadómstólurin stovnaður.
- 2006 - Fríhandilsavtalan millum Føroya og Íslands, eisini nevnt Íslandssáttmálin, kom í gildi.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
Halgidagar og merkisdagar[rætta | rætta wikitekst]
- Allahalgannadagur, verður í Føroyum hildin sum Minningardagur teirra sjólátnu.
- Alheims vegan dagur (World Vegan Day)


text:
Á fløgunum eru 33 skemtileikir, har Hermann Jacobsen er bindiliðið í øllum upptøkunum. Ein upptøka er við Dalla. Sjey brot eru við Palleba og Fossadun, sum ávikavist Hermann og Olivur Næss spældu.
Umframt teir báðar, so hoyra vit Hera Smith, Oskar Hermannsson, Elina Mouritsen, Óla Kurt Hansen, Sonna Smith, Gunvør Jensen, Flemming Samuelsen, Eyðun Johannesen, Niels Juel Arge og Ívar Iversen.
Hermt verður eftir kendum fólki, m.a. Jóhan Nielsen, Atla Dam, gamal landslæknanum, Erlendi Paturssyni og Jákup Frederiki Øregaard.
Martin Joensen hevur sniðgivið. Súni Selfoss hevur talgildað og Finnur Hansen hevur reinsað tilfarið. Forlagið Glint gevur út í samstarvi við Kringvarp Føroya.
Tórður Johannesarson hevur lagt til rættis.
Fleiri Góðan morgun Føroyar


text:
Ørðavík
Ørðavík (verður eisini stavað Øravík) er ein bygd í Suðuroy. Har búgva 44 fólk (2014). Ørðavík er partur av Tvøroyrar kommunu. Øravík er á eystursíðuni á Suðuroynni, miðskeiðis í oynni. Grannabygdirnar eru Fámjin, Hov og Trongisvágur. Fyri at koma til Fámjins, sum er bygd á vestursíðuni av Suðuroynni, má ein koyra gjøgnum Ørðavík fyrst og snara av har. Ferjulegan í Suðuroynni, Krambatangi, er ber fáir minuttir norðanfyri bygdina Ørðavík, í Øravíkarlíð. Eitt hotel er í Ørðavík, sum eitur Hotel Øravík ella Gistingarhúsið við Á. Har er eisini matstova. Bæði hotel og matstova lótu aftur í mai 2012, eftir at eldur varð settur á hotelli. Serliga køkurin og matstovan fóru illa.[1] Summarhús verða eisini útleigað í Ørðavík. Eitt bønhús er í bygdini. Har er eitt lítið havnalag við einari kai og nøkur neyst eru har. Neyt eru eisini at síggja í Ørðavík umframt seyð og gæs. Úr Ørðavík á veg suðureftir kann ein velja at koyra til Hovs antin gjøgnum Hovstunnilin, sum varð tikin í brúk í 2007 ella eftir gamla vegnum um Hovsegg sum gongur gjøgnum Tjaldavík og eftir Hovseggini. Ørðavík verður fyrstu ferð nevnd í Hundabrævinum, sum varð skrivað millum 1350 og 1400.[2]
Innihaldsyvirlit
Vegurin úr Ørðavík um Hovsegg[rætta | rætta wikitekst]
Hesin vegur verður nú mest brúkt av teimum sum eiga seyð í økinum ella av fólki sum velur at fara henda longra teinin fyri at njóta vakra útsýnið. Tað sæst langan veg norður eftir um tað er klárt í veðrinum frá vegnum um skarði, beint áðrenn veguri fer rundan um fjallið til Hovseggina. Í Hovseggini er eisini vakurt útsýnið suðureftir, ein sær heilt suður til Beinisvørð í klárum veðri, og so er sermerkt basalt grót framvið vegnum, stabbagrót, men skapað meira í "zikzak" formi, ikki sum beinir stabbar, sum stabbagrótið í Froðba, heldur meinlíkt tí sum ein sær í Kúlugjógv í Froðba. Longri uppi í fjallinum er tó basalt grót, sum er í stabbaskapið eins og tað fram við Froðbiarvegi.
Uppi millum Stovur, Gálgagjógv og Tjaldavík[rætta | rætta wikitekst]
Ørðavík er m.a. kent úr Suðuroyarsøgnum við tað at Tingstaðurin var í Ørðavík á einum stað sum eitur Uppi millum Stovur. Beint sunnanfyri Ørðavík er Tjaldavík og Tjaldavíkshólmur. Tjaldavík hevur fingið navn eftir øllum tjøldunum, sum hava staðið har, tá Tingstova var Uppi millum Stovur. Gálgagjógv er á norðaru síðu av víkini, niðri við sjóvarmálan á nesinum millum Ørðavík og Trongisvág. Har blivu fólk tikin av døgum fyrr í tíðini, eftir at tey vóru dømd til deyða í Tingstovuni Uppi millum Stovur.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
-
-
Ørðavík og Trongisvágsfjørður.
-
-
Tjaldavíkshólmur, Trøllavík, Tjaldavík, Ørðavík og Trongisvágur.
-
Vitin í Ørðavík (vestanfyri Gálgatanga, eystanfyri Krambatanga).
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Suðuroyarsagnir
- Suðuroyar Kunningarstova
Útvortis ávísingar[rætta | rætta wikitekst]
- Oravik.com, Hotel Øravík.


text:
Markus Joensen hevur í morgun megnað at sett nýtt føroyskt met í 200 metra bringusvimjing, á íslendsku meistarastevnuni á langgeil, við tíðini 2:37.87 har metið hjá Jákupi Øssurssyni frá Euro-Meet í Luxembourg í 2006 var 2:38.20. Markus svimur fyri Havnar Svimjifelag, og við tað at hann er árgang 1996, so er tað lættliga eisini nýtt føroyskt juniormet. Hetta var í innleiðandi riðlunum, har hann varð nummar 2 aftanfyri bara Jakob Jóhann Sveinsson, so nú verður spennandi seinnapartin, um hann kann endurtaka metið, og vinna heiðursmerki.
Tað er jú aftur hatta har við, at kravtíðir eru settar til at kunna seta juniormet, og kravtíðin er altso 2:34,36
Ljóðar tað "stuttligt"? Juniorarnar mugu svimja skjótari enn seniorarnar fyri at kunna seta met... :)
Koyr á Markus, fá skil á metlistan!


text:
Harry Potter og Eldbikarið
Harry Potter og Eldbikarið er ein bók hjá J.K. Rowling.
Søgugongd[rætta | rætta wikitekst]
Harry Potter (Daniel Radcliffe) byrjar uppá 4. ári á Hogwarts skúla og Harry er 14 ár. Hetta verður eitt serligt ár, tí at trígandakappingin skal vera. Tað koma næmingar úr Beautox og Durmstrang skúla. Tá ið næmingarnir vera valdir til trígandakappingina (sum bara 3 kunnu vera vald, frá 17 ár og upp), kemur ein fjóri seðil framm. Hetta er sera merkiligt. Tann fjórði persónurin er Harry Potter! Hann verður hataður av øllum í skúlanum, tí at hann ikki er gamal nokk til at vera við í kappingini - sjálvt besti vinurin Ron er súrur inná Harry, fyri ikki at fáa vita áðrenn at hann meldaði seg til kappingina. Men Harry veit ikki hvat hetta er, hann hevur ikki melda seg til kappingina - men har er ongin vegur út aftur, hann skal og má kappast.
Tær tvær fyrstu kappinginar ganga fínt, men so kemur tann triðja og síðsta. Tey skulu ganga gjøgnum eina gigantiska laborint. Harry sær so vinningarsteypi framman fyri sær, men har kemur eisini Cedric Diggory (Robert Pattinson, sum eisini spælir í Skýming) - teir báðir renna yvir og taka ísenn í steypi. Knappliga koma teir framm til ein kirkjugarð - men teir eiga orduligt at koma framm til Hogwarts skúla. Men hetta er sera mystiskt. So veit Harry hvør hattar er sum stendur fyri framman, Lord Voldemort! Voldemort drepur Cedric, men Harry sleppur við lívinum. Hann sigur so øllum frá hesum. Men ongin trýr honum - jú sjálvandi Dumbledore, Ron og Hermione. Men Gandamálaráðharrin vil ikki trúgva hesum.


text:
Eddie Cochran
Raymond Edward "Eddie" Cochran (2. oktober 1938 - 17. apríl 1960) var ein amerikanskur rock and roll tónleikari, ið hevði stórt árin á gongdina hjá populertónleiki síðst í 50'unum og frameftir. Cochran doyði í einari ferðsluvanlukku, tá ið hann var á konsertferð í Stóra Bretlandi saman við Gene Vincent.
Størstu hittini hjá Eddie Cochran vóru: Summertime Blues; Twenty Flight Rock; C'Mon Everybody og Three Steps To Heaven, sum var innspældur nakrar fáar dagar, áðrenn bráða deyða hansara.


text:
Nýggjar tíðir og nýggjar avbjóðingar í gamla Húsalánsgrunninum
Bústaðir - Føroya bústaðafelag er nýtt bústaðafelag, sum er sprottið úr Húsalánsgrunnurin, sum hevur 50 ár á baki. Í oktober 2012 valdu vit at dagføra navn og grafiska samleika grunsins, so hesi hóska betri til nýggja virksemið hjá grunninum.
Húsalánsgrunnurin er farin frá at vera ein grunnur, sum hevði sum aðalmál at veita fígging til húsabygging, til at gerast bústaðapolitiska amboðið, sum skal lyfta uppgávuna at gera føroyska bústaðamarknaðin meira fjøltáttaðan. Hetta verður nú gjørt undir navninum Bústaðir.
Aðal uppgávan hjá Bústøðum er at finna nýggjar og tíðarhóskandi hættir at byggja bústaðir. Her leggja vit dent á at byggja í býlingum og at trivnaðurin hjá okkara leigarum er í hásæti. Vit skulu byggja eitt hóskandi tal av leigubústøðum kring landið við fyriliti fyri byggikostnað, orkunýtslu og bústaðatørv.
Búmerkið
Endamálsorðingarnar hjá Bústøðum endurspeglast í nýggja navninum, litum og búmerki. Skjøldursskapið er berandi myndaevnið í búmerkinum, men tað er snarað eitt vet og ferfaldað, so tað bæði vísir aðrar vinklar av bústaðabygging og vísir eisini, at eindirnar ferfaldast. Samstundis kunnu skapið og fláirnar í búmerkinum vísa bygging í fleiri hæddum. Grøni liturin undirstrikar tvey aðalmál: Tað føroyska og umhvørvisfyrilit. Liturin vísir, at útgangsstøði fyri allari bústaðabygging, sum Bústaðir eru við í, skal takast í tí heimliga - í føroyskum byggisiði og náttúruni.
Fjøltáttað og smidlig bústaðaútboð
Bústaðamarknaðinum tørvar eitt størri, fjølbroyttari, betri og eitt bíligari útboð av bústøðum. Eitt fjøltáttað og smidligt bústaðaútboð er ein fortreyt fyri, at fólk støðast og at fleiri koma afturat.
Lógin um Húsalánsgrunnin frá oktober 2011 miðar eftir at gera nakað ítøkiligt við hetta, og at gera Húsalánsgrunnin føran fyri at fara undir hesa avbjóðing. Hetta er fult í tráð við bústaðapolitikk landsins, ið var almannakunngjørdur í oktober 2012.
Okkara endamálsorðingar eru:
- at virka fyri at øll í Føroyum skulu hava møguleika fyri at útvega sær ein bústað
- at tryggja fjølbroytni á bústaðamarknaðinum
- at stuðla upp undir veðurlagspolitikk Føroya og at minka um orkutørvin á føroyska bústaðamarknaðinum
Vit hava sostatt heimildirnar - og eisini orkuna - til at fara undir hesa avbjóðing. Tað gera vit nú undir navninum Bústaðir - Føroya bústaðafelag, sum vit meta hóska betri til tað virksemi, vit nú fara undir - at fremja bústaðapolitikk landsins í verki.
Vit fara saman við áhugafeløgum og kommunum at skapa nýggjar, kreativar og hóskandi bústaðaloysnir, soleiðis at bústaðamarknaðurin sum heild verður betri og meira fjøltáttaður.
Stýrið fyri Bústaðir - Føroya bústaðafelag
Bústaðir - Føroya bústaðafelag verður fyrisitið av einum stýri við trimum limum, ið landsstýrismaðurin í fíggjarmálum tilnevnir fyri fýra ár í senn.
Tann 1. november 2014 tók nýtt stýrið við, og í stýrinum sita nú:
Jóhan Mortensen, Tórshavn, formaður
Emmy Joensen, Miðvágur
John Færø, Klaksvík
Lógarheimildir og kunngerðir
Heimildin hjá Bústaðir - Føroya bústaðafelag at røkka sínum endamálum er at finna í løgtingslóg nr. 140 frá 31. mai 2011 um Húsalánsgrunn, sum broytt við løgtingslóg nr. 140 frá 6. oktober 2011.
Í stuttum sigur hendan lógin, at Bústaðir kunnu:
Samb. § 5: veita lagaliga fígging til orkusparandi tiltøk á føroyska sethúsa- og íbúðamarknaðinum
Samb. § 5.a: veita veðskuldarlán til íbúðafeløg og íbúðastovnar
Samb. § 5.b: útvega, reka og leiga út íbúðir, íbúðahús og lestrarbýli
Samb. § 5.c: veita realkredittfígging til føroyska bústaðamarknaðin
Til lógina eru hesar kunngerðir:
Kunngerð nr. 2, 10. januar 2012, (ad. § 5.b.) útgreinar hvussu heimildin skal útinnast
Kunngerð nr. 3, 19. januar 2012, (ad. § 5.a.) útgreinar lánsveiting til íbúðafeløg og íbúðastovnar
Útleigan av bústøðum
Virksemið hjá Bústøðum at útleiga bústaðir verður rikið eftir Løgtingslóg nr. 60 frá 26. mai 2010 um útleigan av bústøðum (leigulógin).
Løgtingslóg nr. 51 frá 14. mai 2013 um broyting í løgtingslóg um útleigan av bústøðum (deponeringskonta).
MVG frítøka fyri leigubústaðir
Tá leigubústaðir verða bygdir, kann MVG verða afturborðið, um ávísar treytir verða uppfyltar.
Sí Løgtingslóg nr. 57 frá 17. mai 2013, um meirvirðisgjald og tilhoyrandi kunngerð nr. 93 frá 2. juli 2013 um frítøku fyri mvg fyri leigubústaðir.
Stuðul til lestraríbúðir
Heimildin hjá løgtinginum at veita stuðul til lestraríbúðir er at finna í Løgtingslóg nr. 63 frá 23. juni 1983.
Stuðul til vardar íbúðir
Løgtingslóg nr. 111 frá 3. oktober 1988 um vardar íbúðir.
Annað
Løgtingslóg nr. 125 frá 7. desember 2012 um vinningsbýti frá Húsalánsgrunninum.
Løgtingslóg nr. 119 frá 7. desember 2012 um skattseting av Húsalánsgrunninum.
Leys størv
Í løtuni er onki leyst starv at søkja, men tú ert vælkomin at senda eina óumbidnað umsókn.


text:
Faðir vár
Faðir vár er ein kristin bøn sum er at finna í Mattheusevangelienum, kapittul 6, ørindi 9-13. Milliónir av menniskjum á allari jørðini kenna bønina, sum nógv nevna faðirvár. Orðið verður brúkt um víðagitnu bønina, sum Jesus sjálvur brúkti til fyrimynd fyri bønir til Gud.
Í innganginum til hesa fyrimyndarbønina segði Jesus við áhoyrarar sínar: "Tí skulu tit biðja soleiðis:"
- Faðir vár, Tú, sum ert í Himli.
- Heilagt verði navn Títt.
- Komi ríki Títt.
- Verði vilji Tín, sum í Himli, so á jørð.
- Gev okkum í dag okkara dagliga breyð.
- Og fyrigev okkum syndir okkara, so sum vit eisini fyrigeva teimum, ið móti okkum synda.
- Leið okkum ikki í freistingar, men frels okkum frá tí illa.
- Tí at títt er ríkið, valdið og heiðurin um allar ævir.
- Amen
Útvortis ávísingar[rætta | rætta wikitekst]


text:
1930
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 5. mars - Danski lismálarin Einar Wegener fer í Týsklandi undir kynskiftis skurðviðgerð, og skiftir navn til Lili Elbe. Hann er fyrstur í heiminum at fara undir slíka viðgerð sum í hesi tíðini enn er á royndarstigi.
- 6. mars - Frystur døgurðamatur (frozen foods) verður fyrstu ferð at at fáa í handlunum í Massachusetts í USA.
- 28. mars - Turkiska leiðslan avger, at broyta navnið av býunum Konstantinopel og Angora til Istanbul og Ankara.
- 18. apríl - BBC, bretska kringvarpið, boðar frá í tíðandasending síni, fyri fyrstu og einastu ferð, at tey hava ongi tiðindi at bera hendan dagin.
- 15. mai - Sjúkrasystirin Ellen Church, verður heimsins fyrsta flogterna.
- 16. mai - Rafael Leónidas Trujillo verður valdur forseti í Dominikanska Lýðveldinum.
- 7. juli - Byrjað verður at byggja tí stóru byrgingina Hoover Dam í Nevada, USA.
- 2. november - Haile Selassie verður krýndur keisari av Etiopia.
- 25. november - Enski læknin Cecil George Paine, læknar ein sjúkling við eygnabruna við Penicillin. Hetta er fyrsta skrásetta lækning við Penicillin sum heilivági.
- Ein jarðskjálvti í Japan hevur við sær at 650 bygningar oyðileggjast, og 223 mans lata lív.
- 19. desember - Gosfjallið Mount Merapi byrjar at goysa í Indonesia, og hevur við sær at fleiri bygdir oyðileggjast og 1.300 mans lata lív.
- 20. desember - Íslendska kringvarpið, RÚV (Ríkisútvarpið) hevur sína fyrstu útvarpsending. Fyrsta sjónvarpsendingin verður send tann 30. september 1966.
Ókendar dagsetningar[rætta | rætta wikitekst]
- Desember - Turkiskar kvinnur fáa valrætt.
- Sjokuláta smákøkan (chocolate chip cookie) verður uppfunnin av Ruth Wakefield í Massachusetts, USA.
- Ein stórur hvirvilvindur oyðileggur stóran part av býnum Santo Domingo í Dominikanska Lýðveldinum.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
- 13. juli - Fyrsta heimsmeistaraskapið í fótbólti byrjar. Lucien Laurent skorar fyrsta málið í kappingini, tá Frakland spælir ímóti Meksiko. Uruguay verður heimsmeistari, Argentina silvurvinnari og USA bronsuvinnari.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 10. januar - Roy E. Disney, beiggji Walt Disney og stovnari av Walt Disney Company. (d. 2009)
- 20. januar - Buzz Aldrin, amerikanskur rúmdarfari, og næsti maður á mánanum.
- 30. januar - Gene Hackman, amerikanskur sjónleikari (The French Connection)
- 15. apríl - Vigdís Finnbogadóttir, íslendskur forseti
- 31. mai - Clint Eastwood, amerikanskur sjónleikari og filmsleikstjóri. (Dirty Harry)
- 8. juli - Jógvan Ingvard Olsen, fyrrverandi reiðari og politikari fyri Sambandsflokkin.
- 5. august - Neil Armstrong, amerikanskur rúmdarfari, og fyrsti maður á mánanum. (d. 2012)
- 25. august - Sir Sean Connery, skotskur sjónleikari (James Bond)
- 23. september - Ray Charles, amerikanskur tónleikari og sangari (d. 2004)
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 13. mai - Fridtjof Nansen, norskur rannsóknarmaður (f. 1861)
- 7. juli - Sir Arthur Conan Doyle, skotskur rithøvundur (Sherlock Holmes) (f. 1859)


text:
Universidade Federal da Bahia
Universidade Federal da Bahia í Brasil varð sett á stovn í 1946 og er ein lærdur háskúli í Bahia, Brasil. Universitetið liggur í høvuðsheitnum í býnum Salvador í Bahia.[1][2] Har ganga 27.549 lesandi og 1.768 akademisk starvsfólk starvast har, tað er tað stórsta univeristetið í lutstatinum Bahia. Av ítrótti finnast ítróttargreinarnar fótbóltur, kurvabóltur, flogbóltur, hondbóltur og capoeira. Lesandi kunnu ganga á univerisitetinum ókeypis, men tey mugu klára eina árliga roynd, ið er kend sum "vestibular".
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Universidade Federal da Bahia - Unidades Universitárias, 12 de abril de 2009
- ↑ Historical Information - UFBA


text:
Alkohol
Eitt alkohol er, í evnafrøðiligum høpi, eitt lívrunnið mýl við einum ella fleiri hydroxybólkum (-OH). Rúsandi løgurin vit vanliga nevna alkohol eitur í evnafrøði ethanol (sí mynd). Alkoholir verða nevnd við endingini -ol ella, um aðrir hægri raðfestir bólkar eru í mýlinum, við hydroxy-. Eitt mýl við einum hydroxybólki bundnum til ein benzenring kallast ein phenol og verður ikki roknað sum eitt alkohol.
Alkoholir verða deild í tríggjar bólkar:
- Primer alkoholir, hydroxybólkurin er bundin til eitt carbonatom, ið hevur hægst eitt annað carbonatom sum nábúgva.
- Sekunder alkoholir, hydroxybólkurin er bundin til eitt carbonatom, ið hevur tvey onnur carbonatom sum nábúgvar.
- Tertier alkoholir, hydroxybólkurin er bundin til eitt carbonatom, ið hevur trý onnur carbonatom sum nábúgvar.
Dømi um nøkur alkohol:
Framleiðsla[rætta | rætta wikitekst]
Framleiðsla av alkoholum kann gerast á nógvar ymiskar mátar. Niðanfyri er ein listi yvir teir mest nýttu.
- Reduktión av aldehyd ella keton
- Reduktión av carboxylsýru ella ester
- Hydratión av alken
Reaktiónir[rætta | rætta wikitekst]
Alkoholir kunnu reagera á óteljandi mátar. Niðanfyri er ein listi yvir nakrar av teimum mestu vanligu reaktiónunum.
- Oxidatión av einum primerum alkoholi gevur eitt aldehyd ella eina carboxylsýru
- Oxidatión av einum sekunderum alkoholi gevur eina keton
- Dehydratión gevur eina alken
- Nukleofil substitutión av einum halogenidið gevur ein ether


text:
Le Corbusier
Le Corbusier (Charles-Édouard Jeanneret-Gris) (6. oktober 1887 í La Chaux-de-Fonds, Sveis – 27. august 1965 í Roquebrune-Cap-Martin, Frakland) var ein sveisiskt føddur arkitektur, møbularkitekt, býarplanleggjari, rithøvundur, myndahøggari og listamálari, og ein av teimum týdningarmiklu persónunum innan modernismuna. Hann varð føddur í Sveis, men gjørdist franskur ríkisborgari í 1930.
Hann var pionerur og gjørdi nógv fyri at betra um livivilkorini hjá íbúgvum í tætt bygdum býum. Hansara karriera fevndi um fimm áratíggju, har bygningar, ið hann hevði teknað, vóru bygdir ymsastaðni í heiminum: í Miðevropa, India, Russlandi og ein í Norðuramerika og ein í Suðuramerika. Hann gjørdi uppskot um, hvussu man kundi út- ella umbyggja býirnir São Paulo, Rio de Janeiro og Montevideo (1929), Genève, Antwerpen og Stockholm (1933).
Hann móttók Frank P. Brown Medaljuna og AIA Gull Medaljuna í 1961. Hann doyði undir einum svimjitúri í Miðjarhavinum við býin Roquebrune-Cap-Martin í Fraklandi, har hann búði í eini smáttu seinastu árini av lívinum.


text:
Hans Jacob Højgaard
Hans Jacob Højgaard (* 11. september 1904 á Toftum - † 10. juni 1992 í Tórshavn) var ein av stóru tónaskøldunum í Føroyum í 20. øld.
Foreldur hansara vóru Daniel Jacob Højgaard, kongsbóndi á Regni og Hansine Marie Petersen úr Saltnesi.
Innihaldsyvirlit
Lív og virki[rætta | rætta wikitekst]
Pápin, Dánjal Jákup, var tiltikin kingosangari og kvæðakempa. Mamman, Hansina, var systir Fríðrik Petersen próst, ið eisini var politikari og sanghøvundur.
Sum aðrir unglingar fór Hans Jacob til sjós sum 15 ára gamal í 1919. Hann tók seturskipara eksamiu í 1923, men gjørdi í 1924 av at venda sjólívinum bakið fyri at fara á læraraskúla í Danmark. Á fólkaháskúlanum í Karise gjørdist hann fyri fyrstu ferð aktivur í kórsangi.
Eftir at hava lokið læraraprógv á Jonstrup Statsseminarium, vendi Hans Jacob aftur til Føroya sum 25 ára gamal í 1929.
Hann gjørdist lærari við Tofta skúla, har hann stovnaði Toftakórið, sum hann eisini vandi til hann flutti til Havnar í 1952.
Fyrsta almenna konsertin hann hevði við Toftakórinum uttanfyri heimbygdina, var í Sjónleikarhúsinum í Havn, tann 19 desember 1937.
Hans Jacob Højgaard smíðaði hópin av nýggjum løgum til føroyskan kórsang, eins og hann setti gomul løg upp av nýggjum.
- 1924-1925 Fólkaháskúla í Karise, Danmark.
- 1929 Kandidatur frá Jonstrup Statsseminarium, Danmark.
- 1929-1933 Annarlærari í Tofta Skúla.
- 1934-1952 Fyrstilærari í Tofta Skúla.
- 1953 - Lærari í Kommunuskúlanum í Havn.
Útgivið[rætta | rætta wikitekst]
Tónleikur[rætta | rætta wikitekst]
- 1976 - LP: "Í hesi sælu jólatíð", (Toftakórið, HJH stjórnar), HCW TÓRGARÐ
- 2003 - Fløga: "Í hesi sælu jólatíð", (Toftakórið, HJH stjórnar), HCW TÓRGARÐ
- 2003 - Komponisten Hans Jákup Højgaard, musikeksempel, RAES, Útvarp Føroya
- 2004 - Hans Jacob Højgaard 100 ár, TUTL
Bókmentir[rætta | rætta wikitekst]
- Thomas S. Anderssohn: Komponisten Hans Jákup Højgaard, et liv som traditionsbærer, nyskaber og lærer, Research Archive for Ethnomusicological Studies [RAES], Arendal 2003


text:
2. november
2. november er dagur 306 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 307 um skotár er). 59 eru dagar eftir av árinum. Haruveiðitíðin byrjar 2. november (til 31. desember).
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1944: Erwin Rommel marskálkur beinir fyri sær eftir at vera handtikin fyri at hava verið uppií, tá ið miseydnað roynd varð gjørd at beina fyri týska Føraranum, Adolf Hitler.
- 1957: Amerikanska rock'n roll stjørnan Elvis Presley setur met við átta stakplátum í senn á amerikanska top 30 listanum.
- 1977: SMS læt upp.
- 1983: Rockarafelagsskapurin Hells Angels verður bannaður í Vesturtýsklandi.
- 1992 - Fíggingargrunnurin frá 1992 verður stovnaður.
- 2004: George W. Bush forseti endurvinnur forsetasessin við John Karry sum demokratiskum mótvalevni.
- 2013: Gerhard Lognberg varð koyrdur úr Javnaðarflokkinum av floksleiðsluni.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1755 - Marie Antoinette, fronsk drotning, kona Ludvik 16. (d. 1793)
- 1913 - Burt Lancaster, amerikanskur sjónleikari (d. 1994)
- 1951 - Sting (Gordon Sumner), bretskur tónleikari
- 1961 - K.D. Lang, kanadiskur countrysangari og sangskrivari
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1950: Írski rithøvundurin George Bernard Shaw doyr (94 ára gamal).


text:
25. september
25. september er dagur 268 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 269 um skotár er). 97 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1066 - Stríðið við Stamford Bridge endar víkingatíðina.
- 1513 - Spanski rannsóknarfararin Vasco Núñez de Balboa kemur til Kyrrahavið.
- 1925 - Føroyski Javnaðarflokkurin verður stovnaður.
- 1927 - 7 føroyskir fiskimenn lótu lív í bátsvannlukku í Íslandi, tá teir fóru við einum báti av sluppini Riddaranum og báturin koppaði. Fleiri av teimum sum doyðu vóru sumbingar. Aðrir sumbingar vóru niðri og dansaðu stutt eftir hendingina, tey savnaðu pening inn til einkjurnar, 600 kr. til hvørja sum svaraði til meir enn eina ársløn.
- 1972 - Noreg sigur nei til EEC limaskap
- 1998 - Eitt BAE146 flogfar hjá Pauknair dettur niður í Marokko. 38 fólk lata lív.
- 2002 - Vitimhendingin í Siberia
- 2014 - Ein arbeiðsvanlukka umborð á einum grønlendskum trolara (fyrrverandi Skálaberg), sum hendi meðan skipið lá við bryggju í Havn, kravdi eitt mannalív. Vanlukkan hendi undir lossing, ein plattur, sum varð heysaður upp úr lastini, brotnaði og kassar við frystum makreli duttu niður á 22 ára gamla Gunnar Zachariasen, sum doyði á staðnum. Vanlukkan hendi umleið klokkan eitt. Gunnar var kendur sum ein góður fótbóltsleikari, hann hevði m.a. Spælt við EB/Streymi í tvey ár og við føroysku U-19 og U-21 landsliðunum, hann spældi 21 dystir við U-21 og skoraði 4 mál. Hann hevði eisini spælt við ungdómsliðum hjá Brøndby.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1644 - Ole Rømer, danskur stjørnufrøðingur.
- 1890 - Johan Martin Fredrik Poulsen á Toftum. Formaður Sambandsfloksins 1948-1970 (d. 1980).
- 1906 - Dmitri Sjostakovitj, russiskur tónasmiður (d. 1975).
- 1938 - Jonathan Motzfeldt, grønlendskur politikkari
- 1944 - Michael Douglas, amerikanskur sjónleikari.
- 1951 - Mark Hamill, amerikanskur sjónleikari.
- 1952 - Christopher Reeve, amerikanskur sjónleikari (d. 2004)
- 1958 - Michael Madsen, amerikanskur sjónleikari
- 1961 - Heather Locklear, amerikanskur sjónleikari
- 1966 - Rakel Helmsdal, føroyskur rithøvundur
- 1968 - Will Smith, amerikanskur rappari og sjónleikari
- 1969 - Catherine Zeta-Jones, valisiskur sjónleikari
- 1996 - Mie Østergaard Nielsen, danskur svimjari
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1066 - Haraldur III, kongur í Noregi (fall í stríði) (f. 1015)
- 1849 - Johann Strauss eldri, eysturríkskur tónasmiður (f. 1804)
- 1996 - Nicu Ceauşescu, rumenskur politikkari (f. 1951)
- 2014 - Gunnar Zachariasen, føroyskur fótbóltsleikari.


text:
Tiltøk 05.03.2015 KvinnaHvør føroysk kvinna skuldi verið avmyndað sum standmynd?
Í sambandi við Kvinnudagin, sum er 8. mars, verður stórt tiltak í Norðurlandahúsinum, sum Kvinna eisini verður ein partur av. Standmynd av føroyskari kvinnu Tú kanst vera við til...
Tiltøk 05.03.2015 KvinnaKvinnur, sum hava havt undirlívskrabba, siga sína søgu
Í sambandi við ráðstevnuna hjá Undirlívsbólkinum hjá Krabbameinsfelagnum, sum verður leygardagin 7. mars í Perluni í Havn, leggja vit hesar greinar út á kvinna.fo. Greinarnar vóru ...
Kvinnurøddin 04.03.2015 KvinnaBarnakonur og starvssamtalur
Ofta verður sagt, at tað er týdningarmikið fyri kvinnur at eiga børn. Og vit vita eisini, at tað er ein stór gleði. Men hvussu ber tað til, at um ein kvinna er við barn ella ikki, ...
Tiltøk 04.03.2015 KvinnaHavnin klár at taka ímóti gestum til sólamyrkingina
Havnin hevur veruliga brynjað seg út til at taka ímóti gestum til sólarmyrkingina. Handlar, matstovur, kaffihús, søvn, kirkjuro.s.fr. hava øll longur opið í sambandi við tey mongu ...
Mest lisið
- 1 Dorete Bloch in memoriam
- 2 Kvinnur, sum hava havt undirlí...
- 3 Barnakonur og starvssamtalur
- 4 Ráðstevna um krabbamein í undi...
- 5 Hvør føroysk kvinna skuldi ver...
- 6 Mamma biður vinarumbøn
- 7 Vís, hvat tað er at vera kvinn...
- 8 Kvinnukøkan frá 2005
- 9 Nýggj Kvinna er komin við stór...
- 10 Havnin klár at taka ímóti gest...


text:
Geykur
Geykur (frøðiheiti - Cuculus canorus) er nakað sum bládúgva til støddar, men klænri. Omaná er steggin blágráur, bøgan morreyð við svørtum rondum, í neðra eru bæði hvít við dimmum rondum. Tað er skógarfuglur og eigur víða hvar í Evropa og Asia. Hann er vakur og syngur væl. Men bøgan er eitt rætt letivætti, sum hvørki tímir at verma egg síni ella geva ungunum. Hon lúrir eftir, nær smáfuglarnir — erlur, grátítlingar, músabrøður o. a. — verpa, og meðan teir eru úti, sníkir hon seg til at verpa eitt egg í reiður teirra. Næsta dagin fer hon í eitt annað reiður; upp til tjúgu egg kann hon verpa. Undarligt er, at hvørt egg, hon verpur, altíð bæði á liti og stødd er meinlíkt eggjunum hjá tí fugli, sum hon leggur tað undir. Og nú er hon leys frá avkomi sínum — smáfuglurin vermir eggið og føðir ungan. Hann etur óføra nógv og veksur skjótt, og so varpar hann smáfuglaungarnar út úr reiðrinum og liggur einsamallur eftir. Fosturforeldrini eru so ágrýtin at bera honum, at tey ofta sjálv koma upp í rak.
Sera sjaldan hoyrist, at hann er sæddur í Føroyum; men hann man tó ikki vera so heilt sjaldsamur, tí stundum verður hann kendur fyri smiril; teir eru so líkir at síggja nakað burturfrá.
Slag[rætta | rætta wikitekst]
- Clamator glandarius (Skjórugeykur)
- Coccyzus americanus (Grágeykur)
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Eru koparrør í himmiríki – Katrin Ottarsdóttir
Yrkingarnar eru sterkar myndir úr einum uppvøkstri, har mamman í húsunum ræður øllum og ræðir øll. Maðurin krógvar seg úti í tí vakra havanum, tí tað er útideyðaveður innandura, men endareglan er tann hóttandi: “skjótt noyðist hann at fara inn”. Eini hús, eitt heim er neyvan rætta orðið, er ein kjarnin í savninum, og húsini er ein innilæstur helheimur. Ikki bara fyri mannin, men einahelst fyri barnið, sum tey vaksnu aloftast ikki varnast. “Sjálvmorðið luktar / sum bara ein mamma kann lukta” verður sagt einastaðni, og heimið er ein heimur av pínu og helviti, og barnið veit, at tað fer ongantíð at blíva betri. Ein lítil glotti nú og tá, men ódnarveður og ýlan bíða altíð fyri framman. “Eru koparrør í himmiríki” er sett saman av eini røð av óvanliga sterkum yrkingum , sum av álvara gera lesaranum mun. Tað hevði borið væl til at lænt tittulin “Tey gjørdu einum barni fortreð” frá Tove Ditlevsen. 51 bls. 2012
Heimvitisferðin – Tóroddur Poulsen
Í hesum yrkingum er svartskygni frammarlaga, og savnið kundi itið “Ferð mín til helheimin”. Tær flestu av yrkingunum eru nevniliga ein ferð niður og norður til vesaldóm og niðurundirkomið fólk. Tekstirnir eru daprari enn nakrantíð áður, og rottur og lortur eru allastaðni. Verður tú boðin á gátt, so fært tú heldur ikki annað at eta og flótt land at drekka. Myndin av Føroyum er en dystopi, har teir ráðandi vilja hava fleiri sjólætnar, so tað eisini eru nakrir til framtíðina. Her er eitt land, har lívið er ein syndafullur deyði, um tølini ikki sleppa at ráða, og har fólk bara fáa bókapermur, meðan innihaldið verður brent. Maðkarnir í grøvunum á kirkjugarðinum verða mettir at vera ein frálík útflutningsvøra, betri enn kaviar. Um somu tíð eru neyðarstandurin og armóðin so gjøgnumførd, so langt út av eggini, at savnið eisini gerst skemtiligt. 67 bls. 2012
Tapet millum øldir – Jóanes Nielsen
Fleiri av tekstunum í hesum savninum eru merktir av, at høvundurin nærkast teimum 60. Viðhvørt kennir hann seg gamlan og slitnan og fyltan av eykalutum, og í tí drúgvu yrkingini ”Havsins lanternur” lýsir hann afturgongdina, sum rakar okkum øll við árunum. Men tíðum uggar hann seg við at vísa til aðrar rithøvundar sum T.S. Eliot, William Heinesen, Joe Hill, Edith Södergran og fleiri við. Stundum samanber hann seg við einstakar av hesum høvundum, men er altíð í iva, um nakar líkleiki er. Eitt er hann kortini ikki í iva um, og tað er sína andstygd til teir ráðandi og tey ríku, sum hann meinar misnýta Bíbliuna og gera Kristus til ein smáligan Satan. Solidariteturin er alla tíðina hjá slitmanninum og hjá teimum, sum duga at síggja tað stóra í lívinum og natúruni. Og so elskar høvundurin kvinnuna, og alramest tað, sum hon hevur millum beinini. 61 bls. 2012
Vatnskorpur fyri tøgnina – Heðin Klein
Heðin Klein man vera ein tann, sum kennir føroyska yrkingarlist best yvirhøvur. Millumtekstasamband er tí eisini í mongum tekstum, men tað er ein vinningur, eitt ríkidømi, sum høvundurin dugir at brúka. Tað eru tilsipingar til Karsten Hoydal, Regin Dahl, Janus Djurhuus og mong onnur skald, men kjarnan eigur yrkjarin sjálvur. Tað eru eisini vakrar yrkingar ognaðar bæði mammuni og pápanum, og so trívir skaldið eisini í deyðan, sum hann ikki longur heldur vera so langt burturi. Hvussu formliga dugnaligur Heðin Klein er, sæst í fleiri tekstum, har innihald og bygnaður spegla hvørt annað. Aðru helvt av savninum eigur tann gitni Paul Celan (1920-1970), sum roknast sum ein av teimum dyggastu týskmæltu yrkjarunum í aðru helvt av 20. øld. Í endanum á yrkingasavninum eru nakrar síður um hendan yrkjara, sum fekk íblástur frá franskari symbolismu og surrealismu, og sum menti ein fáorðaðan stíl við næstan ongum orðamyndum. 91 bls. 2012
Bræddur firvaldur – Tóroddur Poulsen
Undirtitlinum er 51 ljóð til tøgnina. Hetta savnið víkur rættiliga fitt frá meginpartinum av tí undanfarnu skrivingini hjá høvundanum. Sjálvandi eru yrkingarnar persónligar, men á ein meiri almennan og stiliseraðan hátt. Lykilin er helst undirtittulin, sum boðar frá, at tekstirnir snúgva seg um tómleikan millum orðini, um hesi millumrúm, sum orðaleys bera alt innihaldið. Men her eru eisini yrkingar við paradoksalum orðingum og við niðurstøðuni, at tú sleppur ongantíð burtur úr tínum uppvøkstri. 61 bls. 2011
Lagt verður fyri við tí programmatisku ”Annað lív”, har yrkjarin roynir at mýkja tey stívu orðini, men fyri lesaran eru tey í fyrstu atløgu akkurát líka ”pinnastív”, til hann í sínum lagi blæsir lív í tey. Tað er eitt neyðugt samskifti ímillum yrkjara og lesara. Hesari á baki kemur ein røð av tekstum, sum í vøkrum og heldur ræðandi myndum siga frá náttarinnar upplivingum, ið seta síni spor væl eftir at dagurin hevur tikið við. Tittulyrkingin ger eina mynd av mannaættini, sum fer við lotinum runt allan knøttin í einum óendaligum leiki, har lív og deyði hjá tí einstaka bara er fon í tí ævinliga ringinum. Yrkingar eru um nýføðingin, lívsins undur, sum verður samanborin við eina stjørnumynd, her er haiku í einum humoristiskum málburði og heilsanir til grundarlagið undir øllum: natúruna, sum vit øll fyrr ella seinni gerast partur av. Høvundurin ger í yrkingini ”Millumbil” vart við, at vit eiga at fanga dagin. Tann durvandi kettan rammar inn menniskjað, sum beint mótsett ikki dugir at liva í løtuni. Hon er fyri ein part í degnum í gjár og fyri ein part í morgundegnum, og dugir ikki at lofta tí, sum er ímillum. Vit hava ilt við at liva í løtuni, og tað er millum annað akkurát hetta, sum yrkjarin vil vísa á. 32 bls. 2011
Vaknandi – Sigri Gaini
”Vaknandi” er fjórða yrkingasavnið eftir Sigri Gaini og kanska tað vakrasta. Tekstirnir eru kenslubornir og snúgva seg í høvuðsheitum um kærleika, og hvørja ávirkan hann hevur á frásøgufólkið. Ein ómetaliga vøkur og rættiliga long yrking, ”Saknur”, er vígd abbanum, sum uttan iva er Sigurð Joensen, skald og sakførari. Vakrari minningarorð kann eingin abbin ynskja sær. Niðurstøðan í savninum er: tak við lívinum, tað er nú. 31 bls. 2010
Savnið leggur fyri við yrking, har dreymur og veruleiki sum so mangan hjá Tóroddi verða blandað saman, og har veruleikin verður broyttur ávegis. Síðani fer yrkjarin inn í ein ótryggan heim av, hvat ið tað er at vera til ella ikki, og ”guð veit / hvat vit gera / tá vit ikki eru her”. Tað eru fleiri yrkingar í savninum, har høvundurin hugsar um ellina, sum nærkast, um at búgva í Danmark, men í heilum at ferðast til Føroya við vandamiklum luftholum, sum fáa teg at langa pannuna í úti á vesinum, so tú fært eitt merki, sum er líka so ”ljótt / sum eitt / føroyskt frímerki”. Savnið ”Rend” er funni fressur hjá teimum, ið dáma speirekandi og hugkveikjandi skaldskap. 87 bls. kr. 160
Í opnu hurðini -Sólrún Michelsen
Inngangsyrkingin er ein klassisk sonett við tilsipingum til eldri føroyskan skaldskap, har høvundurin sigur, at hóast reynið rodnar, so vil hon heldur líta í ein eystan, har alt byrjar. Savnið er fylt við vøkrum yrkingum, sum um somu tíð nerta við tann álvarsliga partin av tilveruni, men eisini við alt tað, sum fyllir ein við gleði. Føroyskur skaldskapur hevur fingið ein nýggjan fullbornan lyrikara. 79 bls. 2009
Yrkjarin ferðast ímillum Havnina, har hann vitjar vinmenn á kirkjugarðinum og Keypmannahavn, har mangt er, men mest úr Føroyum, tí tað er haðani yrkjarin stavar. Mold og veðrið verða í heilum umrødd saman við deyðum abba, og yrkjarin ivast ikki í, at hann sjálvur bara er á lívi, tí hann ikki veit, at hann er deyður.. Men hann hevur lisið eina samrøðu við dóttir Paul McCartney, sum eins og pápin hvørki etur kjøt ella fisk, og tí fær yrkjarin hug at eta fisk, hvørja ferð hann hoyrir eitt lag eftir McCartney. 85 bls. 2009
Høvundurin er kendur í mongum bókmentaligum samanhangum, men hetta er hansara fyrsta yrkingasavn. Heitið á savninum gevur eina ábending um, at ikki fáir av tekstunum peika á Europa sum søguligt, listarligt og fyrst og fremst skaldskaparligt og mentanarligt hugtak. Undir hesum neti av tilsipingum eru univers, sum lesarin sjálvur verður boðin at fara á rannsóknarferð í. 69 bls. 2008
Novemburmorgun – Vida Akselsdóttir Højgaard
Yrkingasavnið er sett saman av vøkrum og kenslubornum tekstum, har høvundurin við gløggskygni tekst við grundleggjandi spurningar í tilveruni. Hon setur orð á upplivingar og kenslur, sum vit øll kenna sum menniskju, og hon setur tær í perspektiv. Gerandismyndir og myndir, sum kanska ikki eru so gerandisligar, verða settar fram, so lesarin kennir seg aftur. 42 bls. 2008
Hendan prosabókin er av høvundanum ognað teimum sum einki skilja, og hon er á tremur av stuttligum og neyvum myndum av persónum og hendingum. ”Útvølir” eftir Tórodd Poulsen er tíðum surrealistisk og merkt av paranoia, men um somu tíð ivaleyst skemtiligasta bók, ið er komin á føroyskum nakrantíð. 186 bls. 2008
Nýggja savnið eftir Tórodd Poulsen víkur eitt sindur frá høvuðsrákinum í undanfarnum søvnum. Tað er ein modernistiskur dámur yvir mongum av tekstunum, sum í poetiskum myndum smúgva seg inn og úr medvitinum og gera óvanlig sambond. 126 bls. 2007
Tey eru, sum taka mánalýsi í álvara – Jóanes Nielsen
Í øllum yrkingunum er ein dyrkan av estetikkini í forfallinum, og at tað finst ov nógv av tí harða – og ikki minst keðiliga – veruleikanum og ov lítið av fantasieggjandi dreymum. Her er eingin ræðsla fyri tí komandi deyðanum, sum er ein ósvikaligur veruleiki, og einstaðni stendur, at ”Einaferð var sjálvmorðið ein av mínum yndisblómum”. 84 bls. 2007
Ongar planir fyri næsta sunnudag – Bergur Rønne Moberg
Í yrkingasavninum verður dentur lagdur á fyrr og nú, og uppvøkstur á bygd mótvegis tilveruni í størri umhvørvi. Heima og úti setast upp ímóti hvørjum øðrum, hvussu burturferðin veitir tær øðrvísi perspektiv, hvussu tú vinnur og missir. 47 bls. 2007
Á langbylgju – Bergur Rønne Moberg
Høvundurin hevur í mong ár verið kendur sum ummælari og greinskrivari í føroyskum fjølmiðlum, og nú roynir hann seg á fyrsta sinni við einum yrkingasavni. Yrkingarnar í Á langbylgju kunnu sum heild sigast at vera eksistentialistiskar og takast við teir stóru spurningarnar í tilveruni. Saknur og sorg um tað deyðu mammuna merkir fleiri tekstir, meðan aðrir siga frá tí deyða kuldanum mótvegis tí livandi hitanum. Og so er tað sonurin, sum við sínum eygleiðingum sær. 72 bls. 2006
Hvat hevði Munch verið uttan dupultkvartettina í Ebenezer – Tóroddur Poulsen
Hetta vakra yrkingasavn er myndprýtt við grafikki eftir høvundan, sum sær sjálvur líkur gløgt spælir við orðum og týdningum. Hann hugsar um teir góðu gomlu dagarnar, tá ið myrkrið fjaraði burtur, tá ið tað lýsti, og spyr, um hann sjálvur og skuggin hava skift um pláss. Hóast dámurin mangan er skemtiligur, so er deyðin tíðum í nánd. Frægari yrkingar finnast ikki í føroyskum bókmentum í dag. 116 bls. 2006
Yrkingasavnið er uppbygd sum ein krevjandi fortættað tematisk umferð av evnum, ið fænomenologiskt arbeiða seg um tað ósagda, tað ósigiliga og kennir til sína egnu kreppu í hesum arbeiðinum. Kreppan, ið er at siga okkurt í okkara tíð, at fáa bókmentir aftur, ið viðgerða hvussu tað er at vera eitt menniskja í okkara tíð, við hóttanum og hvussu lyrikkurin kann koma yvir sína umboðanarkreppu í mun til postmodernaða skeiðið, ið er brátt farið. 88 bls. 2006
Morgunbókin – Tóroddur Poulsen
Skaldið sigur, at yrkingasavnið er skrivað á morgni, men kann eisini lesast á kvøldi. Við vanligum spei og skemti ger høvundurin myndir í huganum á lesaranum, sum bæði fáa hann at smílka og hugsa seg um. Somuleiðis er fitt av bókmentaligum og filosofiskum tilsipingum í yrkingunum. 96 bls. 2005
Plástur – Oddfríður Marni Rasmussen
Hetta yrkingasavn hevur at síggja til ongan tittul, men bara eitt heftiplástur á permuni. Savnið er sum tey undanfarnu hjá høvundinum nýskapandi í føroyskum bókmentum, men eisini humoristiskt-spottandi. 62 bls. 2005
….
Kodakmyndir frá sjeytiárunum – Kim Simonsen
Ein av okkara virknastu viðmerkjarum og ummælarum roynir seg nú sum yrkjara. Av temum kunnu nevnast stórbýurin, útlegdin, hin ferðandi og fremmandagerðin av tí einstaka. 41 bls. 2005
Báðumegin blátt – Alexandur Kristiansen
Høvundurin ferðast heimkunnigur ímillum øll hugsandi sløg av lyrikki og evnar skaldskap til, sum er ímillum tað dyggasta í okkara landi. ”Báðumegin blátt” fevnir frá kærleiksyrkingum til eina kantatu til heimbygdina. 119 bls. 2005
Móti tøgnini – egnar yrkingar og týðingar eftir Olav H. Hauge – Heðin Klein
Egnu yrkingar høvundans eru pointeraðar lívsroyndir blandaðar upp við speisom prik til bæði Tórodd Poulsen og háfjallsólmentanina. Ein kensla av at vera innilæstur eyðkennir fleiri tekstir, og hon verður lýst við samansjóðaðum orðum. Eitt ekkó av Janusi Djurhuus varnast viðhvørt. Seinna helvtin av savninum er týðingar av gitna norska modernistinum Olav H. Hauge, sum sýnist at fáa størri og størri týdning í norðurlendskum skaldskapi. Stílurin er í høvuðsheitum stuttorðaður, og tað er greidligur íblástur fra haiku-yrking. Eitt slag av poetiskari minimalismu. 98. bls. 2004
Umframt lív og deyða, sum verða lýst speiskliga hvørt um annað, so er ein høvuðstráður í yrkingasavninum tann nýggi skapningurin. Sagt verður frá nýføðingin úr eygunum á vøgguni, og hvussu verðin broytist, tá ið nýtt lív trokar seg inn á pallin. Yrkjarin hevði ivaleyst tikið undir við orðum Leonard Cohens, at tú veitst ikki, hvat ótti er, fyrr enn tú ert blivin pápi. 64 bls. 2004
Ariel – 66 týðingar – Alexandur Kristiansen
Høvundurin er av fremstu týðarum í føroyskum skaldskapi yvirhøvur, og tað er ikki smávegis hann hevur flutt av altjóða skaldskapi yvir í okkara mál. Sum ikki einaferð fevnir hann víða og týðir líka frá klassiskum grikskum høvundum um William Shakepeare til eina drúgva yrking eftir russarin Alexander Blok. 111 bls. 2004
Yrkingasavnið er ein heild í tveimum rásum. Onnur er frá fyrstu náttini við tilsiping til skapanina um úrvaldar nætur til ta tveytúsundogaðru náttina. Hin rásin hevur í øllum yrkingunum undirtittulin Patos I-X, har tær persónligu kenslurnar hava orðið. Kærleiki og kuldi umskiftast, til deyðin er veruleiki. Sterkar kenslur gera seg galdandi í savninum, sum er ognað vinkonu, ið doyði ung. 30 bls. 2004
Gráir týdningar. Viðbrøgd – Oddfríður Rasmussen
Savnið er ein í føroyskum høpi fullkomilig nýskapan. Lagt verður fyri við teksti um málning eftir Brueghel, og so er alzheimer-rakti Ronald Reagan tráðurin ein fittan tein, til hesin parturin endar við vitjan í einum oyggjalandi. Miðparturin er yrkingar, meðan hugvekjandi “málningatekstir” fara við seinasta triðinginum. 123 bls. 2003
Svøvnlendingur rættar kumpass – Tóroddur Poulsen
Føroyameistarin í spei, men eisini í rámandi poetiskum myndum ger aftur vart við seg. Eygleiðingar og yrkingar glíða inn í hvønn annan, soleiðis at heimurin verður orð. Ein longsul eftir heimbýnum fyri norðan hómast somuleiðis. 63 bls. 2003
Gud er danskari – Alexandur Kristiansen
Høvundurin er ein av ídnastu og kringastu orðasmiðjum í føroyskum skaldskapi. Hann er somuleiðis av fjølbroyttastu yrkjarum, og ørindini í hesum savni snúgva seg um alt frá málningalist, um kærleika til hugleiðingar við sjálvan seg og lesaran, hvat ein yrking yvirhøvur er. 80 bls. 2003
Kvørkringar - Oddfríður Rasmussen
Í nýggja savninum hevur høvundurin fingið íblástur til yrkingarnar frá øðrum skøldum. Amerikanski William S. Burroughs er ognaður longsta tekstin, sum er ein opinskárað og harðlig uppgerð við rák og hugsan í okkara nútíðarsamfelag. 58 bls. 2002
Meðan ferðir verða gjørdar út í stóru verð, tykist resonansbotnurin at vera í grannalagnum við Varðagøtu í Havn. Eitt nýføtt spøkir varisliga undir einstøkum tekstum, meðan eygleiðingar av umhvørvinum innan eins og uttan mynda aðalinnihaldið. 113 bls. 2002
Brúgvar av svongum orðum - Jóanes Nielsen
Tað er ein upprunalig kraft í skaldskapinum hjá høvundanum. Ein kraft, sum ferðast ímillum skaldskap og slitmannin og sýnir báðum líka stóra virðing. At búgva í Føroyum verður sammett við trø pínd upp úr jørðini, men tað er her lívið skal livast. 51 bls. 2002
Speiskar eygleiðingar samansjóðaðar við djúphugsni mynda eitt sterkt yrkingasavn. Leita verður eftir bara einum evarkalítlum at trúgva upp á í einum heimi við ov nógvum høpi. Sum vant vendir og snarar høvundurin bæði spurningum og málið, so grundarlagið fer at rilla undir lesaranum. Svør eru at kalla eingi, men tað er heldur ikki tað, sum tað snýr seg um, men í staðin at seta teir røttu spurningarnar. Verðin er ikki so skilagóð, sum hon letst, og tað vísir Tóroddur Poulsen upp næstan 90 ymiskar mátar. 95 bls. 2001
Blóðroyndir – Tóroddur Poulsen
Í hesum savni verður orðið, eygleiðingin, hendingin loftað, samansjóðað og ofta snarað á, so at gerandisfatanin rillar. Tað, lesarin kanska serliga leggur til merkis í ”Blóðroyndum” eru tær nógvu haiku-yrkingarnar, sum í føroyskum skaldskapi annars serliga hava verið umboðaðar av Guðrið Helmsdal Nielsen. Sjálvt í tekstum, har sjúka ger harðliga vart við seg, hevur yrkjarin ikki hug at sleppa sínum fyri vanlig fólk skeiva optikki. Hann er honum í kjøtið borin. Og tað fegnast lesarin um. 96 bls. 2000
Veingir – Alexandur Kristiansen
Hetta er eitt savn av týðingum, 99 + 33, eftir Alexandur Kristiansen. Týðarin hevur skrivað inngang, har hann greiðir frá, hvat hann hevur valt at taka við og hví. Úrvalið fevnir frá Homer til íran Seamus Heany, og serliga sonettin hevur eitt stórt pláss. Alexandur sigur frá, at sonettin hevur verið nevnd drotningin innan yrkingarlistina. Hann sigur somuleiðis, at sonettin krevur meira av tær, og onkustaðni inni við teg sjálvan veitst tú, at hetta er nakað serligt, tú ert farin í holt við. Og hann tekur undir við teimum, sum siga, at týddar yrkingar eru egnar yrkingar. 179 bls. 2000
Rás/Sár – Oddfríður Marni Rasmussen
Tað hevur eyðkent høvundin, at hann arbeiðir við myndamálinum og ofta setir hugtøk saman á óvanligan hátt, so at lesarin tvingast at snúgva sína hugsan í ymsar ættir. Bæði tittul og perma leggja upp til fleiri tulkingar, tí ein rás, ein leið í tilveruni, kann, stavað aftanífrá, gerast eitt sár. Eingin rás er, har tú sleppur snikkaleysur. Viðhvørt vendir tað, sum vendir niður, upp. Perman vísir nærmynd av lógva, meðan bakperman er brot frá eini il. Nógvir av tekstunum sipa til aðrar tekstir og aðrar høvundar, frá Hans Andreasi Djurhuus til James Joyce, og kenda ramsan “Letingin kvøður” fær sítt heilt egna snið í Rás/Sár. 2000
Speispeispei – Tóroddur Poulsen
“Speispei spei” er ellivta bókin hjá Tóroddi Poulsen, og Gud viti, um tað boðar frá góðum. Sambært pythagorearnar eru tølini lykilin til tær harmonisku lógirnar í kosmos og tí symbol upp á eina guddómliga heimsskipan. Tað er kortini so óheppið, at sambært kristna hevd er ellivu eitt óeydnistal, tí tað fer eitt longur enn boðini eru í tali. Somuleidis er tað talið av lærisveinum, tá ið Judas hevði tikið seg av døgum. Onkur ummælari hevur ákært skaldið fyri, at speisemið viðhvørt tekur ræðið av honum, og nú hevur Tóroddur latid eitt savn frá sær við einum frumspeiskum tittuli. Men yrkingarnar eru minni enn so bara speiskar – hóast eisini tað – men ímillum longri tekstir, sum taka tøk við tilveruna og portrettyrkingar standa tey fínligastu haiku: “Havið ein grunnur / av søltum minnum har sjón / tín víðkar deyðan”. Aðrastaðni verður vid eyðkendum tórodskum úrsliti spælt upp ímóti øðrum yrkjarum. 80 bls. 1999
Deyðin og Gud eru fastir tættir í hesum savni, og hvørgin verður fullkomiliga avnoktaður. Savnið er merkt av stórari lívskenslu, eini nærum William Heinesenskari kosmiskari eindarkenslu, har vit øll eiga lut í ævinleikanum, og eingin er fordømdur. Uttan kanska kraddararnir. Hóast bersagnar politiskar yrkingar ikki tróta, so kennist savnið ógvuliga persónligt, yrkjarin setir allatíðina seg sjálvan í veð. Tann kanska tydningarmesti snúningsdepilin í Pentur er pápin, sum ferð eftir ferð kemur undan kavi. 70 bls. 1998
Tímar og rek – Carl Johan Jensen
Carl Jóhan Jensen hevur í føroyskum høpi altíð verið ein stak egin yrkjari, og viðhvørt hevur rumbul staðist av bæði skaldskapi og støðutakanini hjá høvundinum til hendan. Í Tímar og rek fara tekstirnir rannsóknarferðir niður í málið, kroysta seg inn í rivuna millum málið og veruleikan, og royna at gera lesaran varan við gloppið. Vísa á, at mál ikki einfalt er mál, at teknmyndirnar, tekinið, orðið, ikki bert sipar til eitt ávíst fyribrigdi, men til eina skipan av mentunarligum eindum. Um somu tíð eru fleiri av yrkingunum speiskar viðmerkingar til okkara tíd. 37 bls. 1997
Yrkingarnar í Ímillum eru broysknar og fínliga bygdar, men hesum má lesarin ikki fara skeivur av, tí aftan fyri býr ein munandi styrkin. Tær fara nettupp ikki so langt, at tær koma við ítøkiligum niðurstøðum, men vísa varliga á, at lívið og tað áhugaverda finst í gloppum og ávegis. 48 bls. 1995
Kirkjurnar á havsins botni – Jóanes Nielsen
Eitt nógv umhildið yrkingasavn við nøkrum av teimum mest rámandi tekstunum hjá høvundanum. Sambært Jóanes Nielsen elskar tjóðin sínar yrkjarar: ”Ein kærleiki ið bara sýnist at / vaksa fyri hvørt ár / teir eru deyðir”. Millum yrkingar, sum leggja eftir kapitalinum, og yrkingar, sum hálova konufólki, kemur hann til hesa rámandi niðurstøðu, at uttan bøkurnar, so høvdu útlendingar hildið, at Føroyar í besta føri vóru ”eitt Disneyland har fólk vóru lønt / fyri at spæla idiotar”. 58 bls. 1993
Staksteinar – Alexandur Kristiansen
Staksteinar er sett saman av yrkingum sum standa hvør sær, sum skína hvør í sínum lagi, men um somu tíð gera tær eina glitrandi heild. Stuttorðaðar japanskar haiku-yrkingar eru settar fremst í hvørjum av teimum trimum pørtunum, og eru ein ábending um, hvørja leið yrkjarin troytir. Yrkingarnar í Staksteinum eru kortini ikki haiku, men ein roynd at brúka einfeldina í ordum, at í stuttum siga meira, enn ein hópur av orðum hevði megnað at borið fram. 48 bls. 1990
Hvørkiskyn – Carl Jóhan Jensen
Mangt kann kanska sigast um yrkingarnar hjá Carl Jóhan Jensen. At tær eru keðsamar, man ikki vera teirra millum. Tær arga, tær øsa, tær erta, men tær geva eisini innlit, lata nyggjar heimar upp, leiða teg inn í málsins kurpali og skot, vísa tær á loynibøli, tú ikki vart varur við. Inngangsorðini eru hesi reitandi úr Markusi: Hví krevur hendan slektin eitt tekin? Sanniliga sigi eg tykkum: Ikki skal nakað tekin verða givið hesi slekt! Málið er bæði amboð og tilfar ella við orðum yrkjarans: “málið er søgn”. Og hann fer rannsóknarferðir niður í málið, kroystir seg inn í rivuna millum málið og veruleikan, og roynir at gera lesaran varan við gloppið. Vísir á, at mál ikki einfalt er mál, at teknmyndirnar, tekinið, orðið, ikki bert sipar til eitt ávíst fyribrigdi, men til eina skipan av mentunarligum eindum. 32 bls. 1990


text:
Randers
Esbjerg er ein býur í Eysturjútlandi í Danmark. Í býnum búgva 71.618 fólk (2014), hetta fólkatalið ger Randers til tann sættstørsta býin í Danmark. Í Eysturjútlandi er Randers næstsstørsti býurin, næst eftir Aarhus. Býurin liggur 39 kilometrar norðanfyri Aarhus við áarmunnan á Gudenå, við landnnyrðings endan á ánni. Samstundis liggur býurin í botninum í Randers Fjord við brøttum bakkum á norðaru síðuni. Heilt frá gamlari tíð hevur Randers verið eitt týdningarmikið ferðsluknútapunkt fyri vegir ið fara norðureftir og suðureftir, ið møttust við Randers, hagani tað fyrr vóru skip ið sigldu út í Randers Fjord. Í dag er ferðasamband við toki til Langå og Hobro frá jarnbreytastøðini í býnum, eins og øll IC-tog ið fara norðureftir støðga her.


text:
Ynys Môn
Ynys Môn (enskt: Anglesey, kymriskt: Ynys Môn, framborið /ˌənɨ̞sˈmoːn/ (IPA)) er ein oyggj og sýsla í Útnyrðingswales. Høvuðsstaður á Ynys Môn er Llangefni.
Hon er skild frá meginlandinum av einum smølum sundi, ið eitur Menai Strait. Hon er bundin at meginlandinum við tveimum brúm, tí upprunaligu Menai Suspension Bridge, ið ber A5 og sum varð bygd av Thomas Telford í 1826 til vegsamband, og tí nýggjaru, tvær ferðir bygdu Britanniabrúnni, ið ber A55 og North Wales Coast Railway line. Ynys Môn-sýslan hevur fleiri aðrar oyggjar, m.a. Holy Island.
Ynys Môn er limur í altjóða Oyggjaleikasamtakinum.


text:
Obi-Wan Kenobi
Obi-Wan Kenobi er ein karakterur (figurur) í Star Wars universinum. Hann er ein av fleiri høvuðs-karakterum í Star Wars røðunum. Saman við Anakin Skywalker (Darth Vader), R2-D2 og C-3PO, er hann ein av bara fýra karakterum, ið koma fyri í øllum seks Star Wars filmunum. Í upprunaligu triologiini verður hann spældur av Alec Guinness, og í prequellinum verður hann spældur av Ewan McGregor, og í Star Wars filminum The Clone Wars og sjónvarpsrøðini av sama navni leggur James Arnold Taylor rødd til hann.


text:
Arizona
Arizona (enskt; State of Arizona), á føroyskum ofta nevndur Arisona, er ein lutstatur í Sambandsríkinum Amerika við umleið 6,39 millionum íbúgvum (2010). Størsti býur og høvuðsstaður er Phoenix. Í Phoenix og økinum rundanum búgva 4,17 mió. fólk. Aðrir stórir býir er Tucson, Mesa, Glendale, Chandler og Scottsdale. Eyknevni hansara er Grand-Canyonstaturin (enskt; The Grand Canyon State). Í suðri hevur Arizona mark við Meksiko, í norðri við Utah, í eystri við New Mexico og í vestri við Kalifornia og Nevada. Fleiri enn 5 mál verða talað, men høvuðssmálið er enskt, sum er móðurmál hjá um 75 % av fólkinum. Enskt er alment mál; men mong tala eisini spanskt og navaho. Spanskt er móðurmál hjá umleið 20 %.
Innihaldsyvirlit
Landalæra[rætta | rætta wikitekst]
Um 90 % av statinum er heit og turr sandoyðimørk. Størstu oyðimerkurnar eru Paintedoyðimørk (enskt; Painted Desert) fyri norðan og Sonoranoyðimørk (enskt; Sonoran Desert) fyri sunnan. Einaferð livdu bara dýr, sum høvdu lagað seg til hitan, í Sonoroanoyðimørk. Nú er Phoenix í Suðurarizona ímillum teir býir í USA, sum vaksa skjótast, hóast hann er mítt í oyðimørkini. Fólkavøksturin frá 1960 til 1990 var heili 300 prosent. Ein av atvoldunum til, at Coloradoá er byrgd og ikki longur rennur í havið, er nógva vatnnýtslan í Phoenix.
Djúpa og breiða gjógvin Grand Canyon í Norðurarizona varð til fyri milliónum árum síðan, so hvørt sum vatnið úr Coloradoá máaði seg niður í klettin. Í støðum er gjógvin 1.600 metrar djúp og hevur matnað seg niður ígjøgnum klett, sum er 2000 milliónir ára gamal. Fjølbroyttar steinrenningar, funnar í bergvegginum, siga frá skiftandi jarðfrøðini í Grand Canyon.
Hægsta fjallið er Humphreys Peak í Kachina Peaks Wilderness í Miðarizona. Humphreys Peak er góðar 3.800 metrar høgt.
Counties[rætta | rætta wikitekst]
Arizona hevur 15 counties:
Veðurlag[rætta | rætta wikitekst]
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Indiánarnir[rætta | rætta wikitekst]
Í Arizona vóru fleiri ættarbólkar, sum dyrkaðu jørðina. Puebloindiánarnir høvdu byrgt áir og grivið veitir. Tá ið so turkur kom, veittu teir vatnið út á lendið. Puebloindiánarnir vóru friðarfólk, men teir ræddust at apasjarnar skuldu leypa á. Teir vóru grannar. Pueblo merkir "bygd". Suðuri hevði hohokamfólkið stóra framgongd, tí at tey vóru dugandi bøndur. Grannatjóð teirra, pueblofólkið, bygdi stór hús, sum vóru áføst og í fleiri hæddum. Húsini vóru av leiri og flættaðum kvistum og stóðu í grunnum gryvjum. Hohokamfólkið livdi í Suðurarizona frá um 100 f.Kr. til um 1400. Flestu teirra hildu til í tí fruktagóða Gilaáardali.
Um 800 búsettu tey seg aðrastaðni - størsta búsetingin verður nú á døgum kallað Snaketown (í Pinal County). Tey vórðu ávirkað av mentanum longri suðuri í Meksiko. Tað sæst á lutum og útbúnaði úr leiri, vovnum klæði og vøllunum, teir gjørdu til meksikanskar bóltleikir. Fornfrøðingar vita ikki, hvør lagna teirra var. Tí verður mentanin nevnd hohokam, ið merkir "tey horvnu". Á hohokamverkstøðunum vórðu gjørdir lutir úr reyðum og brúngulum leiri, sum vórðu prýddir við myndum av dýrum og fólki. Mynstrini í hohokamklæðunum vóru týðiliga eftir meksikanskari list. Við tað, at hohokam bøndurnir veittu vatn á velturnar, heystaðu teir tvær ferðir um árið: fyrru ferð um várið, tá ið kavin tíðnaði, og áirnar floymdu upp um áarbakkarnar, aðru fer seint á sumri, tá ið tað regnaði illa. Teir veltu korn, tubakk, bønir og bummull. Hohokamfólkið velti eisini mais.
Hohokamar funnu upp kynstrið at brenna myndir við sýru. Teir sýrubrendu skeljar, sum teir keyptu frá fólki á vesturstrondini. Djór vórðu málað við tjøru á skeljar. So varð skelin dyppað í tynta sýru, sum brendi burtur tað ómálaða, og tað málaða varð verandi eftir. Hohokamfólkið málaði seg um kroppin, tá ið tey skuldu til kappleikir og halda átrúnaðarligar høgtíðsdagar. Hohokambøndurnir byrgdu veitirnar við flættaðum mottum. Soleiðis veittu teir vatnið av einari veltu á aðra.
Innlima[rætta | rætta wikitekst]
Arizona var einaferð spanskt hjáland. Tá ið Meksiko tók loysing frá Spania 1821, var Arizona partur av Meksiko. Í 1845 bað Arizona um at verða limað inn í USA. Tað varð atvold til kríggj ímillum Meksiko og USA í 1846-1848. Meksiko tapti. Arizona bleiv alment lutstatur í USA 14. februar í 1912.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
15,2 prosent verða søgd at liva undir fátækramarkinum (2011). 4,1 prosent av fólkinum er arbeiðsleys og miðallívsævin í lutstatinum er 78.93. Undir 1 prosent av fólkinum eru ikki lesifør. BTÚ fyri hvønn íbúgva í lutstatinum er 31.485 US$. Í januar 2009 búðu 6.500.180 fólk í Arizona. Um 5.63 % vóru indiánar (heimafólkið), 88.74 % vóru av evropeiskari ætt, og hini vóru úr Asia, Afrika og ymiskum oyggjabólkum í Kyrrahavi. Meginparturin av fólkinum er katolikkar, og eini 15 % eru protestantar. 58 % av fólkinum búgva í býum við fleiri enn 100.000 íbúgvar.
Mál[rætta | rætta wikitekst]
Átrúnaðir[rætta | rætta wikitekst]
- Katolikkar - 25 %
- Evangelistar - 23 %
- Ateistar - 22 %
- Protestantiskar - 15 %
- Mormonar - 4 %
- Jødar - 1 %
- Onnur - 11 %
Fólkasamansetning[rætta | rætta wikitekst]
- Hvít 88.74 %
- Latínoamerikanarar 29,6 %
- Svørt 4.20 %
- Indiánar 5.63 %
- Asiatar 2.75 %
- Hawaiianar 0.31 %
Viðgitið fólk frá Arizona[rætta | rætta wikitekst]
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Jan Brewer (føddur 26. september 1944 í Hollywood, Kalifornia) er guvernørur. Hon umboðar republikanararnar.
Staturin hevur í 2010 samtykt eina lóg, ið krevur at innflytarar skulu hava skjøl á sær, sum prógva at teir hava loyvi til at vera í USA. Løgreglan skal spyrja øll tey, sum hon kortini steðgar av einhvørjari orsøk, og heldur sær út til at kunna vera ein innflytari, hvørt tey hava hesi pappírini. Hava innflytarar ikki pappírini á sær, fáa teir bót. Fleiri býir í USA hava sett handilsforboð móti Arizona, og Barack Obama hevur funnist harðliga at lóggávuni. Líknandi lóggávur eru hinvegin galdandi í fleiri evropeiskum londum.
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]
Bøkur[rætta | rætta wikitekst]
- Bayless, Betsy, 1998, Arizona Blue Book, 1997-1998. Phoenix, Arizona.
- McIntyre, Allan J., 2008, The Tohono O'odham and Pimeria Alta. Arcadia Publishing, Charleston, South Carolina. (ISBN 978-0-7385-5633-8).
- Miller, Tom (editor), 1986, Arizona: The Land and the People. University of Arizona Press, Tucson. (ISBN 0-8165-1004-0).
- Officer, James E., 1987, Hispanic Arizona, 1536-1856. University of Arizona Press, Tucson. (ISBN 0-8165-0981-6).
- Thomas, David M. (editor), 2003, Arizona Legislative Manual. In Arizona Phoenix, Arizona, Arizona Legislative Council. Google Print. Retrieved January 16, 2006.
- Trimble, Marshall, 1998, Arizona, A Cavalcade of History. Treasure Chest Publications, Tucson, Arizona. (ISBN 0-918080-43-6).
- Woosley, Anne I., 2008, Early Tucson. Arcadia Publishing, Charleston, South Carolina. (ISBN 0-7385-5646-7).
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
-
Kaktus veksur í oyðimarkahitanum í Sonoranoyðimørk í Suðurarizona.
-
-
-


text:
Føroya Pro Vita
Føroya Pro Vita er ein felagsskapur, stovnaður 12. juni 1992, ið arbeiðir fyri at verja rættindini hjá barninum í móðurlívi - ella við øðrum orðum: ímóti fosturtøku. Pro vita er latín og merkir fyri lív, og hetta sipar til endamál felagsins. Felagsskapurin byggir á kristiligt grundstøði og menniskjasýni, men er ikki knýttur at nakrari ávísari samkomu.
Grundarlagið undir Pro Vita rørsluni er Lejeune yvirlýsingin, ið er orðað av franska ættarbregðisgranskaranum Jerome Lejeune frá París.


text:
Neil Patrick Harris
Neil Patrick Harris (føddur 15. juni 1973) er amerikanskur sjónleikari, sangari, raddaleikari, framleiðari og gandakallur. Hann er m.a. kendur fyri sín leiklut í Cats & Dogs: The Revenge of Kitty Galore sum Lou, men best kendur man hann vera fyri sín leiklut í Doogie Howser, M.D., sum konufólkarevurin Barney Stinson í How I Met Your Mother, ein íspunnin versjón av sær sjálvum í Harold & Kumar sjónvarpsrøðunum, og høvuðsleiklutin í musical-internetrøðini hjá Joss Whedon Dr. Horrible's Sing-Along Blog. Hann hevur vunnið fleiri heiðurslønir. Í 2010 varð hann nevndur sum ein av 100 fólkum, sum høvdu mest ávirkan í tíðarritinum Time.[1] og var heiðraður við einari stjørnu á Hollywood Walk of Fame í september 2011.[2] Harris hevur eisini verið vertur í Tony Awards á Broadway í 2009, 2011, 2012 og 2013.[3]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ The 2010 Time 100
- ↑ Oprah, Neil Patrick Harris, Tina Fey to get Hollywood Walk of Fame stars
- ↑ Startribune.com Neil Patrick Harris once again proves a Tony Awards host with 'fantastic instincts'


text:
Deyðahav
Deyðahav er eitt vatn, sum liggur á markinum millum Ísrael og Jordan. Eingin á rennur úr vatninum, sum er saltasta vatn í heiminum. Tað er eisini lægsta vatn í heiminum: 420 metrar lægri enn sjógvurin. Einasta stóra á, sum rennur í Deyðahavið er Jordanáin. Tað regnar bara umleið 100 mm um árið í norðara enda av vatninum og umleið 50 mm um árið í syðra enda. Saltið hevur áarvatnið tikið úr jørðini og borið hagar. Deyðahavið dýpist ikki, tí veðurlagið er so heitt har, at vatnið guvar burtur, so skjótt sum tað kemur í tað, saltið liggur eftir. Sum tíðin er liðin, er so nógv salt savnað saman, at tað loysir seg at høgga og selja tað. Í Deyðahavinum eru 28 % av salti.
Alternativar viðgerðir við vatni og leiri úr Deyðahavinum[rætta | rætta wikitekst]
Við Deyðahav baða ferðafólk sær í runu, tí tað verður hildið at vera gott fyri húðina. Tað eru serliga fólk við húðsjúkum sum psoriasis og eksem, sum fáa sær hesa viðgerð. Tað eru eisini viðgerðir fyri fólk við slitgikt, sum fáa pakkar við mineralríkum leiri úr Deyðahavinum løgd á sjúku liðini. Kanningar sum Ben-Gurion University hevur gjørt hava víst, at henda viðgerð kann geva linna saman við vanligum heilivági frá læknavísindini..[1]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Therapy With Mud Compresses for Knee Osteoarthritis: Comparison of Natural Mud Preparations With Mineral-Depleted Mud. Flusser, Daniel; Abu-Shakra, Mahmoud; Friger, Michael; Codish, Shlomi; Sukenik, Shaul. Journal of Clinical Rheumatology. August 2002 - Volume 8 - Issue 4 - síðurnar 197-203


text:
Snorri Brend
28.08.2013 - 09:43
Aktuelt > Mentan > Uppaling & skúlaskapur
LESTUR: Tað ljóðar ótrúligt, men satt er tað: Tað er ikki neyðugt hjá lesihugaðum ungdómi altíð at leita sær uttanlanda at lesa.
Prógvið fyri hesum sæst í bókini ”Les & Lær í Føroyum” og sum Føroya Ungdómsráð legði fram fyri almenningin í gjár.Bókin er eitt samstarv millum FUR, føroysk fakfeløg og Vinnuhúsið, og vendir sær bæði til ung og tilkomin.- Ja, henda bókin er til tey ungu, sum skulu velja sær sína útbúgvingarleið, men hon vendir sær so sanniliga eisini til tey tilkomnu, sum ynskja at endurútbúgva ella at víðarútbúgva seg, upplýsir Rói Poulsen, formaður í FUR.Bókin er ein lýsing av teim gymnasialu miðámsútbúgvingunum og teim yrkisligu miðnámsútbúgvingunum, og tað er her, at tað verður staðfest, at tilber altso at taka einar 160 ymiskar útbúgvingar í Føroyum. Her er talan um stuttar, miðal og langar framhaldsútbúgvingar og ph.d.-lestur, umframt parttíðarútbúgvingar og ikki próvgevandi útbúgvingar.Fyri Róa Poulsen er eingin ivi um, at tað eru fleiri útbúgvingarmøguleikar her, enn fólk flest geva sær far um og bókin er ætlað til at tað skal vera lættari og greiðari at leita sær kunning um teir møguleikar, sum finnast.- Tað er eisini undarlgt, at tað er nógvar ferðir lættari hjá føroyskum ungdómi at finna útav hvørjar útbúgvingar eru í Danmark enn í Føroyum, hóast talið á útbúgvingum er fleirfaldað størri, og at Danmark er 1.100 kilometrar burturi, vísir hann á.Umframt bókaútgávuna arbeiðir FUR eisini við at fáa eina heimasíðu í lag, har enn fleiri upplýsingar verða at finna um ta einstøku útbúgvingina. Her verður eisin møguleiki hjá tí einstaka at finna fram til eina hóskandi útbúgving, út frá teimum førleikum og royndum sum viðkomandi hevur.At tað er tørvur á einum slíkum átaki, og at tað hevur skund, er Marita Rasmussen, stjóri í Vinnuhúsinum, eisini sannførd um.- Tær ymisku útbúgvingarnar kappast um tey lesandi. Og skulu vit standa okkum í kappingini um ungdómin, so mugu vit marknaðarføra útbúgvingarnar, sum verða bjóðaðar fram her hjá okkum, legði hon dent á.(Mynd: Vinnuháskúlin)Aðrar myndir eru frá framløguni hjá FUR í gjár