text:
Skrivligur fyrispurningur
til
Anniku Olsen, landsstýriskvinnu,
viðvíkjandi stuðli til bygging av eldrasambýli í Sjóvar kommunu
-
Hvussu stórur er samlaði tørvurin, og bráðfeingis tørvurin, á eldrabústøðum í Føroyum?
-
Hvussu stórur partur av hesum
er í Eysturoynni?
-
Hvussu stórur partur av tørvinum, og bráðfeingis tørvinum, er í Sjóvar kommunu?
-
Verður eldraøkið
lagt út til kommunurnar í hesum árinum?
-
Fer landsstýrið at lata kommunum stuðulslán til eldrabústaðir, áðrenn málsøkið verður latið
til kommunurnar at umsita?
-
Um málsøkið verður lagt út til kommunurnar at umsita, og stuðulslán ikki verða latin, roknar landsstýriskvinnan so við, at fleiri eldrabústaðir
fara at verða gjørdir í Føroyum tey komandi árini?
Viðmerkingar:
Sjóvar kommuna hevur í fleiri ár arbeitt við eini ætlan um at byggja eldrasambýli
til sínar eldru borgarar, og hevur í tí sambandi søkt landsstýrið um stuðul til endamálið.
Men boðini úr landsstýrinum hava alla tíðina verið, at bíðast
má eftir ”næstu rundu” við útbjóðing av stuðulslánum til ellis- og røktarheim og eldrasambýli.
Í 2007 samtykti Løgtingið uppskot um at greina tørvin á
eldrasambýlisplássum í Sjóvar kommunu, ið eisini skuldi fevna um gerontopsykiatriskar íbúðir og íbúðir til vaksin við menningartarni.
Bíðast mátti tó til
”næstu rundu” við útbjóðingum, sum skuldi vera í 2009. Men heldur ikki tá slapp Sjóvar kommuna uppí part, tí tørvurin var størri aðrastaðni í landinum.
Tí varð enn einaferð neyðugt at bíða til ”næstu rundu”.
Av teimum fýra verkætlanunum, sum í oktober 2009 fingu tilsøgn um stuðulslán, var bara tann eina liðug,
tá lógin fór úr gyldi í 2011. Tí var neyðugt at broyta lógina, soleiðis at hon ikki fór úr gyldi fyrr enn í 2013. Tað vil siga, at bíðitíðin bleiv enn einaferð
longd, og nú er ivasamt, um næsta útbjóðing nakrantíð verður.
Um vit taka alt Eysturoyarøkið undir einum, so er tørvurin í økinum kanska ikki tann størsti, men taka
vit vestara arm av Skálafjørðinum, so er bæði tørvurin og akutti tørvurin í økinum stórur. Spurningurin er, hvussu rætt tað er, einans at hyggja eftir tørvinum í teimum
yvirskipaðu økjunum, tá vit vita, at innanfyri tey einstøku økini eru smærri lokal øki, har tørvurin ikki samsvarar við tørvin í tí samlaða økinum.
Á Løgtingi, tann 16. september 2013
Helgi Abrahamsen
Svar
1. Hvussu stórur er samlaði tørvurin og bráðfeingis tørvurin á eldrabústøðum í Føroyum?
Seinastu árini hevur umsitingin av bíðilistunum til búpláss á eldraøkinum verið á fleiri hondum, og hevur tað verið torført at fáa eitt álítandi og samlað yvirlit
yvir tørvin á búplássum. Nýggja kunngerðin um røktarheim og eldrasambýlir hevur við sær, at gjørligt er at samla bíðilistarnar fyri alt landið, umframt at hava serskilda skráseting
fyri hvørt øki sær, og harvið fáa eina meiri einsháttaða og gjøgnumskygda skráseting av tørvinum.
Allir borgarar, ið venda sær til Heimatænastuna við áheitan um
hjálp, verða tørvsmettir við einum amboðið, ið er ment til at standardisera og tyngdarmeta tænasturnar í eldrarøktini. Hetta amboð hevur higartil givið møguleika at tyngdarmeta borgaran á
einum stiga frá 0 til 4, (0 lættast og 4 tyngst). Borgarar verða síðan skrásettir í dátuskipan hjá Almannaverkinum. Higartil hevur tað verið ein vansi við skipanini, at hon ikki hevur givið
møguleika at skilja borgarar við bráðfeingis tørvi frá bólki 4 (borgarar, sum ikki megna grundleggjandi uppgávur í heiminum, men sum ikki hava tørv á búplássi, um Heimatænastan
ella aðrar fyriskipanir bøta so mikið um støðuna, at borgarin kann búgva í egnum heimi í tryggum kørmum).
Stuttar tíðarfreistir til at gjøgnumganga bíðilistar, hava tí
áður ført við sær, at stovnsleiðarar í nøkrum førum hava javnsett tyngd 4 og bráðfeingis tørv. Hetta kann hava givið eina heldur dapra mynd av støðuni.
Almannaverkið
hevur tí tikið avgerð um, at útbyggja tyngdarskipanina við tyngd 5 í dátuskipanina, har bert borgarar við bráðfeingis tørvi á búplássi verða skrásettir.
Treytin,
sum skal verða lokin til tess at vera skrásettur undir pkt. 5 er, at tørvurin hjá borgaranum ikki kann nøktast við hjálp frá Heimatænastuni ella aðrari fyriskipan.
Hesi bæði viðurskifti,
nýggja kunngerðin og útbygda skrásetingarskipanin, geva eina aðra, og meiri álítandi mynd av tørvinum á búplássi á eldraøkinum.
Tað eru í dag 49 borgarar,
sum hava bráfeingis tørv á føstum búplássi í Føroyum. Av hesum 49 fáa 23 í dag umlætting á eldrasambýli ella røktarheimi. Í allar flestu førum fáa
hesir borgarar, sum eru til umlætting, tilboð um fast pláss og flyta sostatt ikki heimaftur. Tað kann sostatt sigast, at tað eru 26 borgarar, sum hava bráfeingis tørv á búplássi í dag.
Tað eru eittans hesir 49 borgarar, sum hava ein slíkan tørv, at hann ikki kann nøktast við hjálp frá Heimatænastuni og/ella avvarðandi, dagtilhaldum, stuðli v.m.
Tað eru 194 aðrir borgarar,
sum hava søkt um eldrabúpláss og sum í ymiskan mun hava ein staðfestan tørv á hjálp ella stuðli. Tað er torført at gera upp, hvussu stórur partur av hesum borgarum hava tørv
á búplássi, eftirsum fleiri av hesum fáa neyðugu hjálpina við øðrum tilboðum, sum eldrarøktin veitir, t.e. heimatænastu, datilhaldi o.a. Um Heimatænastan eg onnur hjálpartiltøk
megna at bøta um støðuna hjá hesum borgarum á ein nøktandi hátt, kann borgarin í fleiri førum búgva heima í tryggum kørmum.
Sigast kann tó, at 102 borgarar av teimum
194 hava ein slíkan tørv, at teir ikki sjálvir megna grundleggjandi uppgávur, so sum matgerð og vesivitjanir. Í teimum førum har heimatænastan og onnur tilboð innan eldrarøktina ikki megnar at
bøta um hesa støðu á ein slíkan hátt, at borgarin í tryggum kørmum, kann búgva í egnum heimi, hava hesir borgarar tørv á einum búplássi.
Tað ber ikki
til at siga neyvt, hvussu nógvar borgarar tað snýr seg um, eftirsum tænastustøði innan eldrarøktina er ymiskt kring landið.
2. Hvussu stórur partur av hesum er í Eysturoynni?
Av
teimum 49 borgarum, sum hava bráfeingis tørv á búplássi, búgva 15 í Eysturoynni. Av hesum 15 eru 9 til umlætting á røktarheimi ella eldrasambýli. Sostatt eru tað 6 borgarar, sum
hava bráfeingis tørv á búplássi, sum framvegsi búgva heima.
Av teimum 194 borgarunum, sum hava søkt um búpláss, og sum hava ein skrásettan tørv á hjálp ella
stuðli, búgva 41 í Eysturoynni. Av hesum 41 eru tað 19 borgarar, sum hava tørv á hjálp til grundleggjandi uppgávur í heiminum.
3. Hvussu stórur partur av tørvinum og bráðfeingis
tørvinum er í Sjóvar kommunu?
Av teimum 15 borgarunum, sum hava ein skrásettan bráfeingis tørv í Eysturoynni, búgva 8 í Sjóvar Kommunu. 4 av hesum eru í dag til umlætting.
Sostatt eru tað 4 borgarar í Sjóvar Kommunu, sum búgva heima og hava bráfeingis tørv á búplássi.
Av teimum 41 borgarunum í Eysturoy, sum hava ein skrásettan tørv á
hjálp ella stuðli, búgva 6 í Sjóvar Kommunu. Tað er bara ein av hesum 6 borgarunum, sum hevur ein slíkan tørv, at hann skal hava hjálp til tær grundleggjandi uppgávurnar í heiminum.
Tað er ógreitt, hvørjar tænastur hesir borgarar annars fáa og harvið eisini, hvønn tørv tey hava á búplássi.
4. Verður eldraøkið lagt út til kommunurnar
í hesum árinum?
Landsstýrið hevur avgjørt og boða alment frá, at eldrarøktin verður kommunalt málsøki frá 1. januar 2015.
Tað er somuleiðis avgjørt,
at 2014 verður útleggingarár og fer útleggingartilgongdin av álvara í gongd við tænastulógini (eldralóg) og útleggingarlógini, sum eftir ætlan verða lagdar fyri tingið
í ár, og sum koma at skipa útleggingartilgongdina í 2014.
5. Fer landsstýrið at lata kommunum stuðulslán til eldrabústaðir, áðrenn málsøkið verður latið
til kommunurnar at umsita?
Tað liggur ikki í kortunum at lata stuðulslán til nýggjar eldrabústaðir, áðrenn málsøkið verður kommunalt.
6. Um málsøkið
verður lagt út til kommunurnar at umsita, og stuðulslán ikki verða latin, roknar landsstýriskvinnan so við, at fleiri eldrabústaðir fara at verða gjørdir í Føroyum tey komandi árini?
Tað er torført at meta um, eftirsum tað eftir 2015 verða kommunurnar, sum koma at avgera, hvussu eldrarøktin skal leggjast til rættis og sostatt eisini, um fleiri eldrabústaðir eiga at verða bygdir.
Eg
eri av teirri sannføring, at tað yvirskipað eru aðrar loysnir enn røktarheim ella eldrasambýli vit eiga at miðja ímóti á eldraøkinum. Heldur enn hesar siðbundnu byggiloysnirnar, eiga vit
at skapa ein meiri fjøltáttaðan bústaðarmarknað við íbúðum, raðhúsum, lutaíbúðum o.a., soleiðis at okkara eldru borgarar hava høvi at flyta í ein minni og
meiri hóskandi bústað á ellisárunum. Ein meiri fjøltáttaður bústaðarmarknaður hevði ført við sær, at hin einstaki fekk høvi at búgva longri í egnum heimi
og at tørvurin á einum røktarheimsplássi harvið varð útsettur, men eisini, at tað hevði betrað um lívsgóðskuna tey seinastu árini av lívinum.
Hvat tænastuni
viðvíkur, so eri eg sannførd um, at tað ikki eru fleiri eldrabústaðir (t.e. røktarheim ella eldrasambýli), sum kunnu vera við til at loysa avbjóðingarnar innan eldrarøktina í Føroyum.
Í staðin fyri sera dýru bústaðarloysnina, eiga vit at menna fyribyrgjandi og endurmennandi tænasturnar innan eldrarøktina, soleiðis at tað í størri mun verður lagdur dentur á at fyribyrgja
at borgarar fáa tørv á røkt og at teir borgarar, sum fáa tørv á stuðli ella hjálp, verða mentir til aftur at klára seg sjálvan í størri mun. Hetta er ein loysn ella
tilgongd sum hevur víst seg at rigga; hon førir við sær eina munandi betri lívsgóðsku fyri hin einstaka, samstundis er tað ein loysn, sum sparir almenna kassanum fyri stórum upphæddum. Eg trúgvi
rætt og slætt at vit, við teimum demografisku avbjóðingunum, ikki hava annan møguleika enn at leggja á annan bógv innan eldrarøktina. Tað verið seg óansæð um tað er landið
ella kommunurnar, sum skulu taka við avbjóðingini.
Hoyr orðaskiftið


c: text/html

text:
Sao Tomi og Prinsipi
Gosoyggjarnar Sao Tomi og Prinsipi (portugisiskt: República Democrática de São Tomé e Príncipe) ella Fólkaræðiliga Lýðveldið Sao Tomi og Prinsipi, eru úti fyri strondini á Ekvatorguinea og Gabon. Størsi býurin og høvuðsstaður er Sao Tome. Landið hevur umleið 167 000 íbúgvar. Høvuðsmálið er portugisiskt.
Innihaldsyvirlit
SøgaRætta
Oyggjarnar vóru óbygdar, tá ið portugisar komu higar á fyrsta sinni í 15. øld. Eftir tað var mesta fólkið í oyggjunum trælir, fluttir higar av afrikanska meginlandinum. Oyggjarnar vóru undir Portugal til 1975.
BúskapurRætta
Meginparturin av fólkinum livir av landbúnaði og fiskiskapi. Kakao er enn týdningarmesta útflutningsvøran.
FólkiðRætta
Fjølmentasta fólkaslagið eru kreólar, ið eru blandað fólk av portugisiskari og afrikanskari ætt. Tey tala egið mál og hava sínu egnu byggilist.
LandafrøðiRætta
Fjøllini eru avtakin við regnskógi, og niðri á slættlendinum eru bóndagarðar og stórar kakao- og sukurlundir. Gosøskan ger, at jørðin í oyggjunum er ógvuliga fruktagóð.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Væleydna kvinnukvøld
TB | 20/04/15
Tórskvøldið 16. apríl skipaði TB fyri einum sera væleydnaðum kvinnukvøldið í Trongisvágs skúla. 165 vælupplagdar kvinnur vóru við til tiltakið. Karmarnir í Trongisvágs skúla eru sera góðir til tílík tiltøk, og hetta høvdu fyriskiparnir gagnnýtt til fulnar. Bæði forhøllin og skúlagarðurin vóru sera vøkur og innbjóðandi hølir. Bærendsen Teknik hevði sett sín dám á við vøkrum lampum og prýðislutum. Mariann Mikkjalsdóttir sýndi eisini sínar vøkru málningar fram.
Áðrenn sjálvt tiltakið byrjaði, kundu øll njóta okkurt leskiligt í forhøllini saman við klavertónum frá Drós Ákadóttir.
Skráin fyri kvøldið var fjølbroytt, spennandi og upplýsandi.
Kvøldið byrjaði við, at Bjørg av Rana bjóðaði øllum vælkomnum. Kvøldið var eisini merkt av, at Dronning Margretha hevði 75 ára føðingardag, vit vóru eisini við í føðingardegnum.
Hildur Túná Fjørdal greiddi frá, hvussu tað var at taka sína útbúgving sum fólkaskúlalærari við fjarlestri. Hildur greiddi m.a. frá, hvussu tað var tá avgerðin var tikin um at taka útbúgving við fjarlesti, hvussu dagurin var skipaður og hvussu neyðugt tað var, at tú sum lesandi hevði onnur, ið stuðlaðu tær, t.d. onnur, ið eisini lósu við fjarlesti, familja, ommur og abbar.
Svanna Petersen umboðaði Ergo Vælveru, ið læt nýggja viðgerðarstovu upp á Tvøroyri í mai í fjør. Svanna greiddi frá, ymsum viðgerðum, ið Ergo kundi bjóða sínum viðskiftafólkum bæði til andlit og kropp.
Tveir steðgir vóru har allar fingu lekra salat, ið Anita Farstad hevði gjørt, bollar frá Hans Olaf, kransakøkukonfekt frá Gaards Bakarí og heimabakaðar smákøkur. Lutaseðlar blivu seldir, har møguleiki var at vinna nógvar sera góðar vinningar. Høvuðsvinningurin var eitt vikuskifti fyri 2 vaksin og 2 børn á Hotel Skálavík.
Eftir steðgin var Finngerð Mikkelsen á skránni. Finngerð skuldi greiða frá, hvussu tað var at fáa staðfest bróstkrabba. Finngerð dugdi sera væl, upp á ein positiva máta, at greiða frá og seta orð á hvussu hetta kendist, og hvussu tað ávirkaði alla familjuna. Finngerð er við í Bót til Bata og høvdu allar møguleika at onga sær eina sloyfu og seta Finngerð spurningar hesum viðvíkjandi.
Allar bíðaðu spentar tá Barabara Terjadóttir kom á pallin og greiddi frá hvussu hon hevði broytt eina kvinnu. Kvinnan, ið var so heppin at verða vald til make over hjá Barbaru, var Estrid Kristensen. Estrid var blivin klipt og farva, og var sera nógv broytt. Myndir av Estrid síggjast í myndrøðini.
Onki kvinnukvøld uttan mótasýning, og so var eisini hesaferð. Luttakandi handlarnir hesaferð vóru: Toystovan, Z-Sport, Reinfann og Tóbúðin hjá Gitte. Tey vístu bæði mann- og konufólkaklæðir fram.
Gitte Klein, ið hevur tikið eina master útbúgving í positivari sálarfrøði, greiddi frá, hvussu hugsunarhátturin kann broytast við at hugsa eitt sindur øðrvísi og meira positivt, eisini hevði Gitte nøkur góð ráð, hvussu truplar støður kunnu handfarast.
Kvøldið endaði við, at Óluva Mortensen, við síni vøkru rødd, sang Some Say Love It Is a River og From a Distance. Klaverleikari hjá Óluvu varð Petur Martin Johannesen.
Fyriskiparnir takka øllum, ið hava stuðla og hjálpt til, fyri stóra vælvild.


text:
DURAVIT
DuraSquare
Rætthyrnt, neyvt og kalt, men samstundis bleyt og reint. Postalín frá DuraSquare setur mótsetningar saman og sær samstundis ótrúliga flott út. Klárleiki, neyvleiki og minimalisma sæst gjøgnum alt DuraSquare, ið ikki einans er nýmótans og týðarleyst, men eisini burðardygt og haldgott.
Luv
Tað einstaka sniðið í Luv røðini, sniðgivið av Cecilie Manz, sameinar norðurlenska minimalismu við tíðarleyst yndi. Bleytir formar loyva neyvari geometri. Luv allýsist av neyvum, reinum og tunnum formum og kantum. Upprunaliga visjónin hjá sniðgevaranum var ein bolli við vatn settur á eitt borð. Úrslitið er eitt nýtt snið, sum alt í einum er minimalistisk og vakurt og kann lagast individuelt eftir øllum baðirúmum.


text:
Hvussu loysa vit íbúðartrotið?
Í orðaskiftinum á tingi 19. septembur 2018 um íbúðartrotið, kom sjónliga fram, at so at siga øll tingfólk vilja hava eina loysn so ella so. Privat ella alment.
Hetta er ikki eitt lætt mál at loysa. Slættis ikki við at lasta øðrum fyri ikki at kunna loysa málið, ella hinvegin, einki at hava gjørt í undanfarnum árum ella tingsetum.
Støðan í byggivinnuni ger, at tað skulu nógv fleiri hendur til at byggja, um málið skal loysast á nøktandi hátt.
Eg eri av tí áskoðan, at allir flokkar á løgtingi skulu vísa vegin til eina framtíðarloysn. Trupulleikin er akuttur í stóran mun, og tí má okkurt veruliga munagott gerast.
Løgtingið hevur fyrr gjørt breiðar semjur um stórpolitisk mál. So tað ber til, tað vísir søgan. Tað er bara viljin, sum setir avmarkingarnar. Tak bara tunnilsmálið við Skálafjørðin og Sandoyartunnulin sum dømi. Tað hevði eingin droymt um fór at bera til.
Tað er tann vegin vit skulu ganga fyri at loysa henda trupulleika.
Á løgtingi 19. september 2018
Hilbert Elisson


text:
Ulka, krutt (ulkuættin)
Myoxocephalus scorpius
(Linné, 1758)
Stødd: Undir Føroyum verða kvennfiskarnir neyvan longri enn 32 cm, kallfiskarnir nakað styttri, vanlig stødd er um 15-25 cm. Undir Íslandi 40 cm, og norðari verða tær upp í 90 cm langar.
Dýpi: Hon er úr fjøruni og út á 250 metrar. Vanligast er ulkan á harðbotninum og í taraskóginum á grunnum vatni. Hon er onkuntíð fingin úti á landgrunninum.
Litur: Ulka er brún, gulbrún við blettum og flekkum um síðurnar og undir búkinum, skiftandi litir, onkuntíð við veikum, grønligum farra. Oman fyri uggafjaðrarnar eru viðhvørt myrkar flekkur og hvítir blettir. Undir búkinum hava kvennfiskar appilsingulan ella gulligan lit, og kallfiskarnir eru reyðari, kirsuberjalittir. Bæði kynini hava hvítligar blettir.
Teinar: R1 VII -XI; R2 14-17; G 10-14; U 14-16; Ry 34-35.
Lýsing: Allar fjaðrarnar á ulku eru stórar uttan búkfjaðrarnar. Hon hevur tvær ryggfjaðrar. Sterturin er nakað rundaður aftan. Tjúkkastur er fiskurin fremst um bulin, síðan smalkar hann javnt aftur til stertin, har hann er rættiliga klænur. Høvdið er stórt og breitt. ‘Kjalir’ eru eftir nakkanum aftur frá eygunum. 3-4 píkar eru á kápuni hvørjumegin, tann ovasti er størstur og vísir upp aftureftir, og ein minni píkur er niðastur. Strikan er sløtt, men bæði undir og yvir er píkarað við smáum píkum. Eyguni eru miðalstór, og framman fyri tey eru tveir píkar, og aftan fyri eru eisini tveir. Kjafturin er stórur.
Eyðkenni: Strikan er sløtt, ryggfjaðrarnar eru tætt saman, og eingir píkar røkka aftur um kápuna.
Týdningur: Ulka hevur ikki vinnuligan týdning.
da: Almindelig ulk, en: Shorthorn sculpin, fr: Scorpion de mer, ís: Marhnútur, no: Ulke, tý: Seeskorpion
Sí myndir og videoklipp her.
Útbreiðsla: Ulka er vanligur fiskur undir Føroyum. Er annars úr Biskeiavíkini til Íslands, Eysturgrønlands og Jan Mayen. Hon er í Eystarasalti, Norðsjónum og norður til Norðurnoregs, er eisini í syðra parti av Barentshavinum, við Svalbarð, í Hvítahavinum og Karahavinum. Vestanfyri er hon um alt Vesturgrønland, í Hudsonflógvanum og Davisfirði suður til New Jersey.
Mouritsen, Rógvi: Fiskar undir Føroyum. Føroya Skúlabókagrunnur og Fiskirannsóknarstovan. Tórshavn. 2007.
Sporðdrekafiskar Scorpaeniformes
Í sporðdrekahópinum eru 26 ættir, ið hava 279 slektir og 1477 sløg.
Av hesum eru undir Føroyum 7 ættir við 17 slektum og 23 sløgum:
Fiskarnir í hesum hópinum eru í stødd smáir til miðal, sterturin er oftast nakað rundaður aftureftir, onkuntíð innbogin, men sjáldan sýldur. Uggafjaðrarnar eru oftast avrundaðar aftan.
Fiskarnir eru oftast klæddir við píkum ella beinplátum um høvd og bul, yvirhøvur hvassir, harðir og knortlutir fiskar.
Sporðdrekafiskar eru um øll høv, onkur sløg eru í blandingsvatni og onkur eisini í feskvatni.


text:
22. januar 2013Nr. 8
Kunngerð um próvtøkur í miðnámsútbúgvingunum, sum seinast broytt við kunngerð nr. 59 frá 11. mai 2016
(Próvtøkukunngerðin)
Við heimild í § 19, stk. 1 og 2, § 20, stk. 1, § 21, stk. 2, § 32, stk. 3, § 39, stk. 4 og § 40, stk. 2 í løgtingslóg nr. 62 frá 15. mai 2012 um gymnsialar miðnámsútbúgvingar verður ásett:
Kapittul 1
Endamál
§ 1. Endamálið við próvtøkum og royndum er at skjalprógva, í hvønn mun próvtakarin hevur rokkið teimum málum og lýkur tey krøv, sum ásett eru í teimum einstøku útbúgvingunum og í teimum einstøku lærugreinunum.
Stk. 2. Kunngerðin er galdandi fyri tær próvtøkur og royndir, sum skulu við á prógv ella skjalváttan.
Stk. 3. Í undirvísingarkunngerðini, í námsætlanunum og í hesi kunngerð er ásett, hvørjar próvtøkur eru partar av samlaðu próvtøkuni á teim ymisku breytunum, sbr. § 41.
Stk. 4. Her eftir sipar próvtøka eisini til royndir, so sum ársroyndir, várroyndir, sjúkraroyndir o.s.fr.
Kapittul 2
At leggja til rættis
§ 2. Próvtøkurnar verða skipaðar soleiðis, at váttan fæst fyri, í hvønn mun próvtakari hevur rokkið málunum og lokið krøvini í útbúgvingini.
§ 3. Leiðari útbúgvingarstovnsins hevur mótvegis Mentamálaráðnum ábyrgd av, at allar próvtøkur á stovninum fara fram sambært reglunum í hesi kunngerð, sambært ásetingum frá Mentamálaráðnum og sambært innanhýsis mannagongdum hjá útbúgvingarstovninum sjálvum sbrt. § 6, stk. 4.
§ 4. Mentamálaráðið ásetur dag og tíðarkarmar fyri tær munnligu og skrivligu próvtøkurnar. Próvtøkurnar verða hildnar í mai-juni mánaði, ið er summarpróvtøkuskeið, og í august mánaði, ið er sjúkrapróvtøkuskeið.
Stk. 2. Mentamálaráðið ásetur dag, tá ið útbúgvingarstovnarnir skulu kunngera próvtøkuætlanina.
Stk. 3. Mentamálráðið ger vegleiðing um verklig viðurskifti og mannagongdir í sambandi við próvtøkuhald.
Stk. 4. Mentamálaráðið útvegar uppgávur til skrivligu próvtøkurnar.
§ 5. Leiðari útbúgvingarstovnsins skal skipa so fyri, at grundarlagið undir teimum munnligu próvtøkunum sbrt. §§ 78 og 79 í undirvísingarkunngerðini, er tøkt í seinasta lagi 14 dagar, áðrenn munnligu próvtøkurnar verða kunngjørdar.
§ 6. Leiðari útbúgvingarstovnsins hevur ábyrgd av, at próvtakarar verða kunnaðir um tey mál og tey krøv, sum hava týdning í sambandi við próvtøkurnar.
Stk. 2. Leiðari útbúgvingarstovnsins skal í góðari tíð undan próvtøkuni, og ongantíð minni enn 14 dagar undan próvtøkuni, kunna próvtakarar um hesi viðurskifti:
1) próvtøkudagar og próvtøkutíðir,
2) tal á próvtøkum og hvørjar lærugreinar Mentamálaráðið kann taka út at vera próvtøkulærugreinar,
3) tíðarfreistir í sambandi við innskriving sbrt. § 8 og
4) treytirnar fyri at luttaka í eini próvtøku sbrt. § 7, m.a. reglurnar fyri at lata inn uppgávur og verkætlanir, ið antin eru partar av sjálvari royndini ella próvtøkuni ella skulu skjalprógvast, áðrenn próvtøka kann byrja.
Stk. 3. Leiðari útbúgvingarstovnsins skal í góðari tíð undan próvtøkuni skipa so fyri, at próvtakarar og onnur, sum hava við próvtøkuna at gera, eru kunnug við hesi viðurskifti:
1) avleiðingar av sjúku ella avleiðingar av fráveru av orsøkum, próvtakarin ikki hevur ræði á, sbrt. § 9,
2) reglurnar fyri nýtslu av hjálparmiðlum, sbrt. § 14,
3) nær ein próvtøka er byrjað, og nær hon er lokin, sbrt. § 15,
4) reglurnar í sambandi við innlating av skrivligum próvtøkuavrikum, sbrt. § 18,
5) avleiðingar av at vera ov seinur ella als ikki at møta til próvtøku, sbrt. § 16,
6) serligar próvtøkutreytir, sbrt. § 17,
7) avleiðingar av at útvega sær sjálvum ella veita øðrum ólógliga hjálp, sbrt. § 18 og
8) kærufreistir og kærumannagongdir, sbrt kap. 10.
Stk. 4. Útbúgvingarstovnurin ger sjálvur nærri reglur og mannagongdir í sambandi við próvtøku, m.a. reglur um avleiðingar av órógvandi atburði, um samleikaprógv hjá próvtakaranum, og um hvussu hjálparmiðlar verða nýttir, sbr. § 14.
Stk. 5. Reglur og mannagongdir nevndar í stk. 2-4 skulu liggja á sjónligum staði á heimasíðu útbúgvingarstovnsins.
Kapittul 3
Loyvi at fara til próvtøku
§ 7. Næmingur, sum hevur fylgt undirvísingini avvarðandi skúlaár, er innskrivaður til próvtøku og kann fara til próvtøku beint eftir, at undirvísingin í lærugreinini er lokin.
Stk. 2. Ein treyt fyri at fara til próvtøku er, at formligu krøvini til kravdar uppgávur, verkætlanir, samandráttir o.a., sum próvtakarin skal nýta í sambandi við próvhoyringina sambært ásetingunum, ið galda fyri einstøku lærugreinina, í seinasta lagi 5 dagar undan seinasta undirvísingardegi, eru lokin. Stovnurin skal síggja til at, krøvini eru lokin.
Stk. 3. Næmingur, sum hevur valt lærugrein á hægri stigi, skal ikki til próvtøku á tí lægra stiginum.
Stk. 4. Leiðari útbúgvingarstovnsins ger av, hvørt næmingurin lýkur krøvini sbrt. stk. 2.
§ 8. 1) Sjálvlesandi kann í einari miðnámsútbúgving innskriva seg til próvtøku í einari ella fleiri lærugreinum til summarpróvtøkuskeiðið í seinasta lagi 15. mars, sbr. tó stk. 6. Mentamálaráðið lýsir, nær innskrivingarfreistin er. Er bæði skrivlig og munnlig próvtøka í einari lærugrein, kann næmingurin skriva seg inn til próvtøku í ávikavist tí munnligu og tí skrivligu próvtøkuni hvør sær. Leiðari útbúgvingarstovnsins kann í serligum føri víkja frá innskrivingarfreistini.
Stk. 2. Innskriving fer fram á tí útbúgvingarstovni, har próvtakarin ynskir at fara til próvtøku og har hann undan innskriving skal skjalprógva sítt próvtøkugrundarlag.
Stk. 3. Hóast ásetingina í stk. 2, kann útbúgvingarstovnurin av verkligum orsøkum vísa sjálvlesandi at fara til próvtøku á øðrum útbúgvingarstovni.
Stk. 4. Fyri at innskrivingin skal hava gildi, skal tann sjálvlesandi í ávísum lærugreinum, áðrenn eina av leiðara útbúgvingarstovnsins ásetta freist, taka tey starvsstovuskeið, ið eru kravd sbrt. § 70 í undirvísingarkunngerðini.
Stk. 5. Sjálvlesandi skal rinda útbúgvingarstovninum trygd fyri hvørja lærugrein, viðkomandi skrivar seg inn at fara til próvtøku í.
Stk. 6. Trygdin skal rindast stovninum samstundis, sum tann sjálvlesandi skrivar seg inn til próvtøku. Um trygdin ikki er goldin í seinasta lagi 15. mars, er tann sjálvlesandi ikki innskrivaður til próvtøku.
Stk. 7. Sjálvlesandi fær trygdina sbrt. stk. 5 aftur frá útbúgvingarstovninum, um viðkomandi møtti til próvtøku.
Stk. 8. Einstaki útbúgvingarstovnurin ger sjálvur skipan fyri inn- og útgjaldi av trygd, sbr. stk. 5 og 7.
§ 9. Próvtakari, sum ikki fær møtt til próvtøku vegna skjalprógvaða sjúku, ella er forðaður at luttaka av aðrari orsøk, sum próvtakarin ikki hevur ræði á, skal hava møguleika at fara til próvtøku skjótast gjørligt í sama próvtøkuskeiði. Sjúka skal vera skjalprógvað í seinasta lagi tann dagin próvtøkan skal fara fram.
Stk. 2. Um próvtøkan í einari lærugrein er í tveimum ella fleiri pørtum, har próvtal verður givið fyri hvønn part sær, fer próvtakarin bert til sjúkrapróvtøku í tí parti av próvtøkuni, sum ikki er lokin, sbr. stk. 1. Hetta er eisini galdandi, um einstøku próvtølini eru lutapróvtøl av einum samlaðum próvtali í lærugreinini.
Stk. 3. Sjúka í sambandi við breytaverkætlan skal skjalprógvast sama dag, sum sjúkan verður fráboðað stovninum. Leiðari útbúgvingarstovnsins kann gera av, at leingja innlatingarfreistina ella at áseta sjúkrapróvtøku við nýggjari verkætlan innan sama øki, men við nýggjari uppgávuorðing.
§ 10. Næmingur, sum fylgir einari samlaðari undirvísingargongd, kann í mesta lagi fara til somu próvtøku á sama stigi tvær ferðir, tó ikki í sama próvtøkuskeiði.
Stk. 2. So leingi, einki samlað prógv er útskrivað, kann næmingur, sum til próvtøku hevur fingið 00 ella minni, innskrivað seg til endurpróvtøku í somu lærugrein á sama stigi í næsta vanliga próvtøkuskeiði.
Stk. 3. Næmingur, sum nýtir høvi at fara til endurpróvtøku sbrt. stk. 1 og 2, skal nýta sama próvtøkugrundarlag sum til fyrru próvtøkuna. Próvtalið frá endurpróvtøkuni er tað, sum skal við á endaliga prógvið.
Stk. 4. Innskriving til endurpróvtøku sbrt. stk. 1 og 2 fer fram í seinasta lagi 15. mars. Er bæði skrivlig og munnlig próvtøka í einari lærugrein, kann næmingurin skriva seg inn til endurpróvtøku í ávikavist tí munnligu og tí skrivligu próvtøkuni hvør sær.
Kapittul 4
Próvtøkuhættir
§ 11. Ymiskir próvtøkuhættir skulu stuðla undir, at endamálið við útbúgvingini verður rokkið. Próvtakarar skulu verða dømdir hvør sær.
Stk. 2. Próvtøkurnar verða skipaðar sum einstaklingspróvtøkur, um ikki annað er ásett í reglunum í námsætlanini í teimum einstøku lærugreinunum.
§ 12. Tá ið próvtøkuháttur verður valdur, skulu hesir lutir verða tiknir við:
1) Próvtøkugrundarlag
a) tilfar, og
b) møguligt ískoytistilfar.
2) Próvtøkugongd
a) tíðarkarmur,
b) val av próvtøkuspurningi,
c) møgulig fyrireiking, og
d) próvhoyring.
3) Svarháttur
a) skrivligur,
b) munnligur, ella
c) verkligur.
d) Samansetingar av a-c.
Stk. 2. Próvtøkan kann lutvíst ella heilt vera talgild, tá ið tað snýr seg um próvtøkugrundarlag, próvtøkugongd og svarhátt.
Stk. 3. Tann einstaka próvtøkan kann vera í einari lærugrein ella í fleiri lærugreinum samstundis.
Stk. 4. 2) Próvtøkuspurningar til eina munnliga próvtøku skulu próvtakararnir fáa við lutakasti, um ikki annað er ásett. Lutakast vil í hesum sambandi siga, at við próvtøkubyrjan liggja allir próvtøkuspurningar frammi og hvør próvtakari velur sær ein próvtøkuspurning, so hvørt próvtøkan fer fram. Talið av próvtøkuspurningum skal í minsta lagi vera tríggir fleiri enn próvtakaratalið. Sami próvtøkuspurningur kann vanliga ikki lutast út meir enn einaferð, um ikki annað er ásett í námsætlanini fyri próvtøkulærugreinina.
Stk. 5. Kenna próvtakararnir ikki próvtøkuspurningarnar frammanundan, skal próvhoyrari og antin próvdómari, útbúgvingarleiðari stovnsins ella ein av honum útnevndur persónur vera til staðar, tá ið útlutingin fer fram.
Stk. 6. Próvtøkuspurningar og frumtilfar skal vera próvdómara í hendi í seinasta lagi 5 yrkadagar fyri próvtøkuna, um ikki serlig viðurskifti forða fyri tí.
Kapittul 5
Próvtøkuhald
§ 13. Munnligar og verkligar próvtøkur eru almennar, sbr. tó stk. 2.
Stk. 2. Útbúgvingarstovnurin kann víkja frá ásetingunum í stk. 1, um serligar umstøður tala fyri tí. Útbúgvingarstovnurin kann vegna plásstrot avmarka áhoyraratalið.
Stk. 3. Tá ið próvtakari fer til munnliga próvtøku við støði í einum bólkaavriki, kann eingin av hinum próvtakarunum í bólkinum, sum hava verið við til at framleitt avrikið, vera til staðar í próvtøkuhølinum, fyrr enn teir, hvør sær, sjálvir skulu próvhoyrast.
Stk. 4. Ljóð- og myndaupptøka í fyrireikingar- ella próvtøkuhølunum er ikki loyvd til skrivligu og munnligu próvtøkurnar, uttan so at hesar upptøkur eru partar av próvtøkuni sambært ásetingunum í námsætlanini í einstøku lærugreinini.
Stk. 5. Tá ið próvtal verður ásett í sambandi við munnliga ella verkliga próvtøku, kunnu bert próvhoyrari og próvdómari vera til staðar. Leiðari útbúgvingarstovnsins kann tó í samráði við próvdómaran gera av, at ein ikki royndur próvhoyrari kann vera hjástaddur og lurta, meðan samráðst verður um ásetan av próvtali.
§ 14. Útbúgvingarstovnurin skal skipa so fyri, at próvtakarin hevur hóskandi arbeiðsumstøður undir próvtøkuni, og at próvtøkurnar kunnu verða hildnar ótarnaðar. Próvtøkuumstøðurnar verða skipaðar soleiðis, at tað er ómøguligt hjá próvtakara at samskifta óætlað.
Stk. 2. Próvtakarin kann nýta hjálparmiðlar og telduútgerð til próvtøkuna. Reglurnar í námsætlanunum fyri lærugreinarnar og umstøðurnar annars kunnu tó avmarka nýtsluna.
Stk. 3. Útbúgvingarstovnurin ger ítøkiligar mannagongdir um verklig viðurskifti í sambandi við próvtøkuumstøðurnar og í sambandi við nýtslu av hjálparmiðlum til próvtøkuna, sbr. § 6.
§ 15. Ein skrivlig próvtøka er byrjað, tá byrjað verður at býta út próvtøkuuppgávurnar. Ein munnlig próvtøka er byrjað, tá próvtakarin er kunnaður um próvtøkuspurningin, uppgávuna, uppgávuorðingina, fyrireikingartilfarið ella samsvarandi.
Stk. 2. Próvtøkur skulu vera hildnar innan fyri ásetta tíðarkarmin. Í sambandi við munnliga próvtøku er tíðin, tað tekur at útflýggja próvtøkuspurning, tilfar o.tíl., íroknað fyrireikingartíðina, og tíðin, tað tekur at samráðast og áseta próvtal, íroknað próvtøkutíðina.
§ 16. Próvtakari, sum ikki møtir ella kemur ov seinur til próvtøku, kann ikki krevja at sleppa til royndina. Eru próvhoyrari og próvdómari samdir, kunnu teir sleppa ov seinum næmingi til munnliga roynd.
Stk. 2. Um leiðari útbúgvingarstovnsins heldur, at próvtakari, sum er ov seinur til skrivliga próvtøku, ikki kann hava fingið upplýsingar um uppgávuna, og at seinkanin er stutt og hevur rímiligar orsøkir, kann leiðarin kortini loyva próvtakaranum at luttaka. Próvtøkutíðin kann ikki verða longd uttan undir heilt serligum umstøðum.
Stk. 3. Um hildið verður, at frávera frá próvtøku ella long seinking er av góðum grundum, kann próvtakarin fáa boðið at fara til próvtøku seinni í sama próvtøkutíðarskeiði ella eftirfylgjandi sjúkrapróvtøkutíðarskeiði, treytað av, at sjúkrapróvtøka annars verður hildin.
§ 17. Útbúgvingarstovnurin kann gera av at bjóða próvtakara við niðursettum sálarligum ella likamligum virkisføri ella við øðrum serligum trupulleikum serligar próvtøkuumstøður, sum javnseta hann við aðrar próvtakarar. Í slíkum føri má próvtøkustigið ikki verða lækkað og serligu royndarumstøðurnar skulu lýsast skrivliga fyri próvdómara og próvhoyrara.
§ 18. Eitt próvtøkusvar skal vera próvtakarans egna sjálvstøðuga svar, um ikki annað er ásett. Leiðari útbúgvingarstovnsins vísir próvtakara burtur frá avvarðandi próvtøku, um próvtakarin útvegar sær sjálvum ella veitir øðrum ólógliga hjálp, ella nýtir hjálparmiðlar, sum ikki eru loyvdir.
Stk. 2. Er illgruni um, meðan próvtøkan fer fram, ella seinni, at próvtakari ólógliga hevur útvegað sær ella veitt øðrum hjálp, ella hevur latið avrik hjá øðrum inn sum sítt egna, ella endurnýtt áður dømt avrik, skal leiðari útbúgvingarstovnsins hava fráboðan um hetta. Verður illgrunin staðfestur og brotið mett at kunna hava havt ávirkan á dømingina, verður próvtakarin vístur burtur frá avvarðandi próvtøku.
Stk. 3. Leiðari útbúgvingarstovnsins kann vísa burtur próvtakara frá avvarðandi próvtøku, um hann undir próvtøkuni brýtur ásetingarnar í § 6.
Stk. 4. Burturvísing frá próvtøku sbrt. stk. 1-3 hevur við sær, at møgulig próvtøl detta burtur. Próvtakari, sum er burturvístur sbrt. Stk. 1-3, kann fara til nýggja próvtøku seinni, t.e. í einum próvtøkutíðarskeiði seinni, tá ið próvtøka annars verður hildin í lærugreinini. Tó kann próvtøkan ikki bíða longur enn 14 mánaðir eftir burturvísing.
Stk. 5. Tá próvtakari letur inn skrivligt svar, skal hann vátta við undirskrift, at svarið er framleitt á lógligan hátt.
§ 19. Próvtøkurnar fara fram á føroyskum. Próvtøkurnar kunnu í ávísum førum fara fram á øðrum máli, tó ikki í teimum førum har endamálið við próvtøkuni er at skjalprógva førleika próvtakarans í føroyskum. Tað er ein fyritreyt, at próvtakari, próvhoyrari og próvdómari hava neyðugan førleika í avvarðandi máli.
Kapittul 6
Próvdómarar og próvhoyrarar
§ 20. Øll próvtøkuavrik skulu dømast av próvdómara, um ikki annað er ásett í reglunum fyri lærugreinina.
§ 21. Mentamálaráðið tilnevnir próvdómarar við støði í upplýsingum frá útbúgvingarstovnunum, bæði til munnligar og skrivligar próvtøkur.
Stk. 2. Mentamálaráðið kann tilnevna aðrar próvdómarar enn teir, sum hava tilknýti til útbúgvingarstovn.
Stk. 3. Mentamálaráðið áleggur próvdómarum próvdómarauppgávur.
§ 22. Útbúgvingarstovnarnir hava ábyrgd av, at upplýsingar, um lærarar, sum kunnu gerast próvdómarar, eru rættir, sbrt. §21, stk. 1.
Stk. 2. Lærari hevur próvdómaraførleika í eini lærugrein, tá ið hann hevur framt eina fulla undirvísingargongd, ið leiðir fram til próvtøku í avvarðandi lærugrein á tí stigi, hann skal próvdøma, ella tá hann hevur próvhoyrt í lærugreinini áður.
Stk. 3. Mentamálaráðið kann við støði í ítøkiligari meting víkja frá ásetingunum í stk. 2.
§ 23. Próvdómari og próvhoyrari kunnu starvast á sama útbúgvingarstovni, men skulu ikki hava høvuðsstarv á somu útbúgvingarbreyt á sama stovni. Fyri próvdómara og próvhoyrara eru ásetingarnar um gegni og tagnarskyldu í løgtingslóg um fyrisiting galdandi. Próvdómari og próvhoyrari kunnu ikki døma hjá hvørjum øðrum í sama próvtøkutíðarskeiði. Próvdómari kann ikki próvdøma næming, hann sjálvur undirvísir í aðrari lærugrein.
Stk. 2. Mentamálaráðið tekur í hvørjum einstøkum føri avgerð um, hvørjir próvdómarar og hvørjir próvhoyrarar kunnu krøkjast saman í sambandi við próvtøkuna.
§ 24. Um tilnevndur próvdómari knappliga fær forfall, ella líknandi serstøða tekur seg upp, tilnevnir Mentamálaráðið í samráð við útbúgvingarstovnin annan próvdómara.
§ 25. Próvdómarin skal
1) ansa eftir, at próvtøkan er í samsvari við málini og krøvini í teimum avvarðandi lærugreinunum,
2) hjálpa til og ansa eftir, at próvtøkan fer fram sambært galdandi reglum, og
3) hjálpa til og ansa eftir, at próvtakarar fáa einsháttaða og rættvísa viðferð, og at avrikið verður dømt álítandi og í samsvari við reglurnar um próvtalsgeving og aðrar galdandi reglur fyri útbúgvingina.
Stk. 2. Próvdómari kann seta próvtakara dýpandi spurningar.
Stk. 3. Próvdómari skal til egna nýtslu skriva upp tað mest týðandi um próvtøkuavrikið og ásetanina av próvtalinum hjá einstaka próvtakaranum.
Stk. 4. Próvhoyrarin kann til egna nýtslu skriva upp stikkorð um próvtøkuavrikið og ásetan av próvtali hjá einstaka próvtakaranum.
Stk. 5. Uppskriftir og stikkorð sbrt. stk. 3 og 4 skulu nýtast, um kært verður um próvtal ella í sambandi við møguliga ósemju um ásetan av próvtali.
Stk. 6. Próvdómari og próvhoyrari skulu goyma uppskriftir eitt ár.
Stk. 7. Staðfestir próvdómarin, ella hevur hann illgruna um, at krøvini sbrt. stk. 1 ikki eru lokin, ella gevur próvhoyringargongdin illgruna um, at brek hevur verið í undirvísingini frammanundan ella í vegleiðingini, verður próvtøkan kortini gjøgnumførd, men próvdómarin skal eftir próvtøkulok skriva frágreiðing til leiðara útbúgvingarstovnsins.
Stk. 8. Leiðari útbúgvingarstovnsins sendir beinanvegin frágreiðingina sbrt. stk. 7 víðari til Mentamálaráðið saman við sínum egnu møguligu viðmerkingum.
Stk. 9. Mentamálráðið kann heita á próvdómara um at geva ráðnum skrivliga frágreiðing um próvtøkugongd og próvtøkuúrslit.
§ 26. Lærarin, sum hevur ábyrgd av undirvísingini hjá einstaka næminginum, er próvhoyrari til munnliga próvtøku, sbr. tó stk. 2.
Stk. 2. Um fleiri lærarar sbrt. § 47, stk. 4 í undirvísingarkunngerðini hava havt undirvísingina í einum bólki, verður tann lærarin, sum hevur undirvíst í tí spurningi, sum einstaki próvtakarin tekur, próvhoyrari.
Stk. 3. Lærari floksins ella valbólksins í avvarðandi próvtøkulærugrein ger allar próvtøkuspurningar til munnligu próvtøkuna.
Stk. 4. Hevur stuðulslærari havt ábyrgd av undirvísingini, er stuðulslærarin próvhoyrari.
Stk. 5. Í serligum førum, t.d. forfall vegna sjúku, kann útbúgvingarstovnurin í samráð við Mentamálaráðið tilnevna annan próvhoyrara.
Kapittul 7
Døming
§ 27. Til allar próvtøkur skal einsæris døming fara fram, eisini tá ið talan er um bólkapróvtøku.
Stk. 2. 1) Øll døming verður framd sbrt. kunngerð um próvtalsstiga og døming í gymnasialu miðnámsútbúgvingunum.
§ 28. Tá ið dømingin av einum munnligum próvtøkuavriki er liðug, verður úrslitið kunngjørt próvtakaranum beinanvegin.
§ 29. Í útbúgvingum, har Mentamálaráðið stílar fyri skrivligum próvtøkum, verða uppgávurnar dømdar av tveimum próvdómarum, sum Mentamálaráðið tilnevnir.
Kapittul 8
Prógv
§ 30. Leiðari útbúgvingarstovnsins skrivar út prógv og skjalváttanir í navni stovnsins.
Stk. 2. Mentamálaráðið ásetur tilfar, stødd, snið, búmerki o.s.fr. av prógvi. Dømi um prógv skulu liggja á heimasíðuni hjá Mentamálaráðnum.
§ 31. Á próvnum skulu ikki standa upplýsingar um serligar próvtøkutreytir, sbr. § 17.
§ 32. Næmingur, sum gongur skúlaárið umaftur, fer til próvtøku av nýggjum, uttan so hann hevur fingið avriksflutning fyri próvtøkuna eftir reglunum um avriksflutning. Tað er próvtalið frá hansara seinastu próvtøku, sum skal við á prógvið.
Stk. 2. Hevur næmingur verið til próvtøku í lærugrein á ávísum stigi og síðani fer til próvtøku í somu lærugrein á hægri stigi, skal bert próvtali frá tí hægra stiginum verða sett á prógvið.
Stk. 3. Um endaligt ársmet verður givið í eini lærugrein, skal ársmetið telja við á próvnum.
Stk. 4. Hevur næmingur fingið avriksflutning, skal antin próvtalið, ársmetið ella bæði verða skrivað á prógvið eftir reglunum um avriksflutning.
§ 33. Fyri samlaða próvtøku ella fyri stakgreinapróvtøku kann bert eitt frumprógv skrivast. Útbúgvingarstovnurin kann eftir umbøn skriva út avrit av prógvi, um frumprógvið er horvið. Tilskilast skal, at talan er um avrit.
Stk. 2. Útbúgvingarstovnurin kann skriva út nýtt frumprógv, um gamla frumprógvið verður latið stovninum og síðani fyribeint.
§ 34. Næmingur, sum gevst, hevur rætt at fáa skjalváttan fyri einstakar próvtøkur, sum hann hevur lokið, og skjalváttan fyri øll ársmet, hann áður hevur fingið í lærugreinunum.
§ 35. Tá samlað prógv ella skjalváttan hjá næmingi er útskrivað, skal útbúgvingarstovnurin goyma allar upplýsingar um prógv og skjalváttanir í 30 ár.
Stk. 2. Um útbúgvingarstovnurin verður tikin av ella lagdur saman við øðrum stovni, skal útbúgvingarstovnurin lata Føroya Landsskjalasavni ella nýggja stovninum skjalatilfarið, sbrt. stk. 1.
§ 36. Mentamálaráðið kann biðja miðnámsútbúgvingarstovnar um at útflýggja upplýsingar, sum eru fortreyt fyri vanligari hagtalsuppgerð innan útbúgvingar so sum talmet, støðumet, ársmet og próvtøl.
§ 37. Í endaliga próvnum fyri miðnámsútbúgvingina skulu vera upplýsingar um
1) breytina,
2) næmingin,
3) tøl, t.e. endalig ársmet og próvtøl,
4) lærugreinar og lærugreinastig,
5) lærugreinavektir,
6) ECTS-próvtøl,
7) útbúgvingarstovnin,
8) próvtøkuskeið,
9) avriksflutning, um slíkur finst,
10) breytarverkætlan,
11) fyribils úrslit,
12) úrslit,
13) viðmerkingar,
14) stovnsupplýsingar, og
15) undirskrift stovnsleiðarans.
Stk. 2. Mentamálaráðið lýsir nágreiniligar ásetingar í vegleiðing.
§ 38. Í endaliga próvnum verða próvtøl og endalig ársmet vektað soleiðis:
1) Lærugreinar á A-stigi hava vektina 2,
2) lærugreinar á B-stigi hava vektina 1,5,
3) lærugeinar á C-stigi hava vektina 1,
4) breytarverkætlanin á 3 ára breytunum hevur vektina 2 og
5) breytarverkætlanin á fyrireikingarbreytini hevur vektina 1,5.
Stk. 2. Verða fleiri enn eitt próvtal givin í eini lærugrein, verður vektin lutað javnt millum próvtølini. Verður lærugreinin ikki tikin út til próvtøku, verða bert endalig ársmet skrivað í prógvið.
§ 39. Á próvnum skal standa fyribils úrslit og úrslit.
Stk. 2. Fyri at næmingur kann standa próvtøkuna, má fyribils úrslitið lúka kravið um at standa, sambært kunngerð um próvtalstiga og døming.
Stk. 3. Um endalig ársmet verða givin skulu hesi við á prógvið og telja við í fyribils úrslitinum.
Stk. 4. Fyribils úrslitið verður roknað, sum eitt vektað miðaltal av øllum próvtølum, eisini endaligum ársmetum, sum standa á próvnum.
§ 40. Um næmingur hevur tikið eina eyka lærugrein á A-stigi, verður úrslitið roknað sum fyribils úrslitið falda við 1,03, og um næmingur hevur tikið tvær ella fleiri eyka lærugreinar á A-stigi, verður úrslitið roknað sum fyribils úrslitið falda við 1,06.
Stk. 2. Fyri øll onnur prógv er endaliga úrslitið tað sama sum fyribils úrslitið.
Stk. 3. Fyri at lærugrein á A-stigi kann verða roknað sum ein eyka lærugrein á A-stigi skal næmingurin frammanundan hava
1) 4 A-stig á búskaparbreytini,
2) 4 A-stig á hugbreytini,
3) 4 A-stig á náttúrubreytini,
4) 3 A-stig á tilfeingisbreytini,
5) 3 A-stig á tøknibreytini ella
6) 2 A-stig á fyrireikingarbreytini.
§ 41. 1) Tann einstaki næmingurin í 3 ára breytaskipanini skal í minsta lagi hava 3 skrivligar próvtøkur og í minsta lagi 3 munnligar próvtøkur.
Stk. 2. 1) Næmingar á tøknibreytini skulu altíð upp í tøkni A, og verkætlanin telur sum ein skrivlig próvtøka.
Stk. 3. 1) Næmingar á tilfeingisbreytini skulu altíð upp í tilfeingi A, og verkætlanin telur sum ein skrivlig próvtøka.
Stk. 4. 1) Tá ið skúlaárið endar 3. árið, verður endaliga próvtøkuætlanin fyri tann einstaka næmingin ásett soleiðis:
1) Talið av skrivligum próvtøkum skal í minsta lagi verða 3 samanlagt, og um gjørligt 4. Er talið av áður tiknum skrivligum próvtøkum minni enn 4, velur Mentamálaráðið, eftir einum raðfestum lista, eyka skrivligar próvtøkur, soleiðis at samlaða talið verður júst 4. Eru 4 skrivligar próvtøkur ikki møguligar, verður talið 3.
2) Í lærugreinum á A-stigi, sum hava skrivliga og munnliga próvtøku, skal næmingurin í minsta lagi upp í antin skrivligum ella munnligum. Mentamálaráðið staðfestir eftir einum raðfestum lista, hvørjar lærugreinar talan er um, og ásetir um próvtøkuformurin skal vera skrivligur ella munnligur.
3) Talið av munnligum próvtøkum skal í minsta lagi vera 3 samanlagt. Er talið av áður tiknum munnligum próvtøkum minni enn 3, velur Mentamálaráðið eyka munnligar próvtøkur, soleiðis at samlaða talið verður júst 3.
4) Um talið av lærugreinum á A-stigi er, sum ásett í § 40, stk. 3, er samlaða talið av próvtøkum 8, breytaverkætlanin ikki íroknað. Hevur næmingur eina ella tvær eyka lærugreinar á A-stigi, smb. § 40, stk. 3, verður samlaða talið av próvtøkum ávikavist 9 ella 10, breytaverkætlanin ikki íroknað.
5) Er samlaða talið av próvtøkum minni enn 8, 9 ella 10 velur Mentamálaráðið eyka lærugreinar, munnligar ella skrivligar, soleiðis at samlaða talið verður júst 8, 9 ella 10.
Stk. 5. 1) Hevur næmingur ikki valt enskt A, kann hann fara til skrivliga próvtøku, munnliga próvtøku ella bæði skrivliga og munnliga próvtøku í enskum á B-stigi.
Stk. 6. 1) Hevur næmingur støddfrøði B, og ikki valt støddfrøði A, kann hann fara til skrivliga próvtøku, munnliga próvtøku ella bæði skrivliga og munnliga próvtøku í støddfrøði á B-stigi.
Stk. 7. 1) Mentamálaráðið skipar fyri, at allir næmingar eftir 2. árið hava í minsta lagi verið til tvær próvtøkur.
§ 42. Á fyrireikingarbreytini verður farið til próvtøku í øllum lærugreinum uttan í lærugreinini ítrótti og heilsu.
Kapitul 9
Skeivleikar ella brek undir próvtøku
§ 43. Verður útbúgvingarstovnurin varur við skeivleika ella brek, sum kunnu verða rættað, tekur leiðari útbúgvingarstovnsins, møguliga í samráði við próvdómara ella tey, sum hava sett uppgávuna, avgerð um, hvussu skeivleiki ella brek verður rættað.
Stk. 2. Er talan um skeivleika ella brek av stórum týdningi, skal stovnurin bjóða umdøming ella endurpróvtøku. Er skeivleikin ella brekið komið fyri hjá fleiri próvtakarum, skulu allir hava sama tilboð um umdøming ella endurpróvtøku. Verður talan um umdøming ella endurpróvtøku, skal tað vera møguligt at nýta annan próvdómara.
Stk. 3. Er talan um heilt grovar skeivleikar ella grov brek, kann Mentamálaráðið ógilda eina próvtøku, sum áður er hildin.
Stk. 4. Er talan um skrivligar uppgávur sum Mentamálaráðið hevur útvegað, skal útbúgvingarstovnurin venda sær til ráðið beinanvegin, sum síðani tekur avgerð í málinum sbrt. stk. 1-3.
§ 44. Umdøming ella endurpróvtøkur, sum eru elvdar av skeivleika ella breki, kunnu ikki enda við einum lægri próvtali, uttan so at talan er um umdøming ella endurpróvtøku, av tí at upprunaliga próvtøkan varð ógildað.
Kapittul 10
Kærur um próvtøku
§ 45. Próvtakari kann leggja inn kæru um próvtøku til leiðara útbúgvingarstovnsins. Kæran skal vera skrivlig og hava ítøkiliga grundgeving. Er kærarin ikki myndigur, kann foreldramyndugleikin kæra í hansara stað.
Stk. 2. Kæran skal vera leiðara útbúgvingarstovnsins í hendi í seinasta lagi 7 dagar eftir, at próvtøkuúrslitið er kunngjørt próvtakaranum.
Stk. 3. Um kærarin biður um at fáa avrit av próvtøkuuppgávu ella próvtøkuspurningi, sum hevur verið viðgjørdur og svaraður, ella avrit av egnum skrivligum próvtøkusvari, skal stovnurin útflýggja nevnda tilfar.
§ 46. Kærur sbrt. § 45 verða latnar leiðara útbúgvingarstovnsins hvør sær, t.e. ein kæra frá hvørjum kærara. Kæran skal ítøkiliga og nágreiniliga lýsa veruligu umstøðurnar, sum sambært fatan kærarans eru orsøk til, at kæran átti at verið gingin á møti. Kæran kann snúgva seg um
1) próvtøkugrundarlagið, sum t.d. próvtøkuspurningar og próvtøkuuppgávur og tílíkt, í mun til krøv og mál í útbúgvingini,
2) próvtøkugongdina, og
3) dømingina.
Stk. 2. Hevur Mentamálaráðið útvegað uppgávuna til próvtøkuna, ið kæran snýr seg um, sendir leiðari útbúgvingarstovnsins Mentamálaráðnum kæruna um próvtøkugrundarlagið.
§ 47. Leiðari útbúgvingarstovnsins avger, um kærumálið skal verða tikið upp, ella um tað verður víst aftur, tí málið er eyðsýnt ógrundað. Afturvísing av kæru skal vera skrivlig og grundgivin.
Stk. 2. Tekur leiðari útbúgvingarstovnsins avgerð um, at kæran skal verða tikin upp, leggur hann alt fyri eitt kæruna fyri próvhoyrara og próvdómara við umbøn um, at teir áðrenn 7 dagar – í summarpróvtøkuskeiðnum tó í seinasta lagi seinasta skúladag, lata honum eina fakliga meting.
Stk. 3. Leiðari útbúgvingarstovnsins leggur fakligu metingarnar fyri kæraran, sum fær høvi at gera møguligar viðmerkingar áðrenn 7 dagar.
§ 48. Leiðari útbúgvingarstovnsins tekur við støði í fakligu metingunum og viðmerkingum kærarans avgerð í málinum. Avgerðin skal vera skrivlig og grundgivin, og hon skal hava eina av hesum niðurstøðum:
1) Kærarin fær boðið umdøming. Tá skal ikki vera talan um munnliga próvtøku, ella
2) kærarin fær boðið endurpróvtøku, ella
3) kærarin fær ikki viðhald í kæruni.
Stk. 2. Avgerðin skal verða fráboðað kærara, próvdómara og próvhoyrara skjótast gjørligt, og kærarin skal hava at vita, at umdøming ella endurroynd kann enda við lægri próvtali.
§ 49. Leiðari útbúgvingarstovnsins kann í avgerð síni bert bjóða umdøming ella endurroynd, um umstøðurnar eru av slíkum slag, at grundaður ivi er um dømingina ella um próvtøkumannagongdina.
§ 50. Tað er bert próvtakarin sjálvur, sum kann taka í móti tilboði um umdøming ella endurpróvtøku. Sama er galdandi fyri próvtakara undir 18 ár. Tað skal hann gera áðrenn 7 dagar eftir, at hann hevur fingið tilboðið. Endurpróvtøka ella umdøming skal setast í verk so skjótt til ber, og Mentamálaráðið útvegar nýggjar próvdómarar. Talið av nýggjum próvdómarum, umdómarum, skal altíð vera tað sama, sum talið av teimum, sum dømdu í fyrstu atløgu.
Stk. 2. Er talan er um umdøming, skulu umdómararnir hava alla forsøguna at vita: uppgávuna, uppgávusvarið, kæruna, fakligu metingarnar hjá upprunadómarunum, viðmerkingar kærarans til fakligu metingarnar, avgerðirnar hjá leiðara útbúgvingarstovnsins og hjá Mentamálaráðnum.
Stk. 3. Umdómararnir skulu áseta endaliga próvtalið.
Stk. 4. Fyri umdómara eru ásetingarnar um gegni og tagnarskyldu í løgtingslóg um fyrisiting galdandi.
Stk. 5. Er prógv útskrivað, verður tað kallað aftur og, um próvtalið verður broytt, skrivað út av nýggjum, so skjótt endalig avgerð fyriliggur.
§ 51. Tekur leiðari útbúgvingarstovnsins avgerð um, at kæran sbrt. § 45 skal verða víst aftur, kann kærarin umvegis leiðara útbúgvingarstovnsins kæra afturvísingina til landsstýrismannin áðrenn 7 dagar eftir, at avgerðin er kunngjørd honum.
Stk. 2. Leiðari útbúgvingarstovnsins skal ummæla málið og kærarin skal hava 7 daga freist at koma við viðmerkingum til ummæli leiðarans. Leiðari útbúgvingarstovnsins sendir saman við sínum egna ummæli og viðmerkingum kærarans kæruna til Mentamálaráðið.
Stk. 3. Avgerð Mentamáalráðsins skal hava eina av hesum niðurstøðum:
1) Útbúgvingarstovnurin skal geva kærara tilboð um umdøming. Tá skal ikki vera talan um munnliga próvtøku, ella
2) útbúgvingarstovnurin skal geva kærara tilboð um endurpróvtøku, ella
3) kærarin fær ikki viðhald í kæruni.
Stk. 4. Útbúgvingarstovnurin skal kunna próvdómara og próvhoyrara um avgerð Mentamálaráðsins.
Kæra um onnur viðurskifti
§ 52. Avgerðir leiðara útbúgvingarstovnsins í rættarligum spurningum í sambandi við próvtøkur og royndir, um avgerð at sleppa til próvtøku sbrt. § 7, avgerð um serligar próvtøkuumstøður sbrt. § 17, og avgerð um burturvísing frá próvtøku ella royndum sbrt. §18, skulu fylgja reglunum um almenna fyrisiting.
Stk. 2. Kærur um avgerðir eftir stk. 1 kunnu kærast til Mentamálaráðið.
Kapittul 11
Aðrar reglur
§ 53. Mentamálaráðið kann eftir umsókn frá útbúgvingarstovni góðkenna frávik frá ásetingunum í hesi kunngerð, tá ið umsóknin er grundað á óvanlig viðurskifti.
Stk. 2. Mentamálaráðið kann loyva fráviki frá ásetingunum í hesi kunngerð, um talan er um royndar- og menningarvirksemi, ið hevur eitt greitt lýst endamál og undirvísingargrundarlag.
Kapittul 12
Gildiskoma
§ 54. Henda kunngerð kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd og er galdandi fyri næmingar, sum byrja skúlagongdina 1. august 2013 ella seinni.
Mentamálaráðið, 22. januar 2013
Bjørn Kalsø (sign.)
landsstýrismaður
/ Poul Geert Hansen (sign.)
1) Broytt við kunngerð nr. 59 frá 11. mai 2016, har § 2 ljóðar soleiðis: “§2 Stk. 1. Henda kunngerð kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd. Stk. 2. Ásetingin í § 1, nr. 3 fevnir um teir næmingar, sum fara undir gymnasiala miðnámsútbúgving eftir 1. august 2016.”
2) Broytt við kunngerð nr. 22. frá 7. apríl 2014.


text:
Nr. 1819-738
Endamįl: At geva luttakarum innlit ķ, hvussu heilin virkar, og hvussu vit lęra viš venjing, endurtųku og uppmerksemi. Harumframt eisini grundleggjandi innlit ķ mennandi og lęstan hugburš, Grit og handlingsįlit, og hvussu hesi tingini kunnu skapa blokeringar fyri okkara lęring og trivnaš.
Innihald: Viš djśpum innliti ķ heilan og lęringargongdina fęr lęrarin hugskot at skipa undirvķsingina į ein hįtt, sum stušlar undir einum mennandi lęringarumhųrvi, har nęmingarnir fįa trśnna į, at taš ikki eru evnini, sum mangla, men heldur teirra grundleggjandi fatan um egin evni. Viš hesum innliti kann lęrarin stušla nęminginum og hjįlpa honum at vinna į blokeringum og fįa hann at skilja, at lęring krevur nógva venjing og endurtųku.
Henda vitanin er eisini viš til at styrkja um sįlarheilsuna. Luttakararnir fįa vitan um:
- Hvussu heilin virkar ķ lęringargongd.
- Mennandi og lęstan hugburš.
- Grit.
- Lęrt hjįlparloysi.
- Handlingsįlit.
Skeišssniš: Upplegg, videobrot, smį bólkaarbeiši og kjak.
Mįlbólkur: Allur skślin.
Tį iš ein skśli ynskir hetta skeišiš, skal leišslan ķ fyrsta umfari venda sęr til Nįm.
Undirvķsing: Gitte Klein, Master of Positive Psychology og stud. cand. psyk.


text:
Samgongan ræðist vinnulívið
12. juni 2018
Verandi samgonga niðurbindur høvuðsvinnuna við uppboðssølu og við at taka ovurstórar upphæddir úr vinnuni til alment stórforbrúk, og harumframt er samgongan ræðslusligin fyri útlendskum kapitali, hóast hann kemur Føroyum til góða
Tað gongur sera væl í stórum parti av føroyska vinnulívinum. Ikki minst í okkara høvuðsvinnum eru fyritøkur, ið veruliga hava fíggjarliga orku til at gera stórar íløgur fyri at standa seg í kappingini á altjóða marknaðinum.
Hetta hevur givið rúm fyri, at vinnan í dag rindar stórar upphæddir til raksturin av landshúsarhaldinum.
Sambandsflokkurin fleiri góð uppskot
Fyri at tryggja hesa jaligu gongd hevur Sambandsflokkurin lagt fleiri uppskot fram, sum skulu geva vinnulívinum møguleika at menna nýggjar vinnur og skapa framhaldandi vøkstur og virðisøking í vinnuni.
Eisini hevur Sambandsflokkurin skotið upp eina nýggja fiskivinnuskipan, ið hevði sum høvuðsmál at tryggja góðu gongdina, har man við skilagóðum broytingum vildi tryggja góðu gongdina og enn størri fjølbroytni í vinnuni.
Vinnan fíggjar ótálmaðan útreiðsluvøkstur
Vinnan hevur seinastu árini fíggjað ein alsamt størri part av føroyska landshúsarhaldinum. Tí tykist eisini sum um, at samgongan hevur funnið eina ótømandi pengakeldu. Hetta verður brúkt til at fíggja ótálmaða útreiðsluvøkstrinum hjá samgonguni við.
Ræðist útlendskan kapital
Útlendskur kapitalur er ikki væl sæddur av samgonguni, hóast vit mugu staðfesta, at hvørja ferð okkara dýrabara samfelag er kollsiglt, hevur útlendskur kapitalur tikið um endan. Annaðhvørt hevur tað verið danski statskassin – saman við privatum og útlendskum kapitali og vinnulívinum – sum hevur reist vinnuna aftur.
Vit sóu tað við bankabjargingum, har ið Føroyar fingu góðar treytir. Umframt milliardina, ið varð avskrivað beinanvegin, vórðu ikki færri enn 500 milliónir krónur niðurfrystar, og fyri fáum døgum síðani strikaði danski staturin tær 500 milliónirnar.
Vit sóu tað eisini við endurreisnini av vinnulívinum í Klaksvík í 70-árunum, tá ið Føroyagrunnurin frá 1971 bleiv settur á stovn við donskum statsstuðli.
Stórt ivamál um Kósina
Nú er ivamál, um Kósin í Klaksvík sleppur at gera eina íløgu, ið skal gera virkið kappingarført á altjóða pallinum. Beinan vegin er okkurt galið. Hví? Tí samgongan vil nokta Kósini at hækka partapeningin, tí ein minnilutapartaeigari er útlendskur.
Hvat er tað, samgongan ræðist, og hvussu ætlar samgongan at fíggja vælferðartænasturnar, um vinnan stagnerðar av førda politikkinum.
Støðugt hevur Sambandsflokkurin víst á, at Føroyar mugu og skulu hava ein nýggjan handilssáttmála við ES. Tollsatsir og aðrar forðingar mugu minka munandi og helst hvørva.
Tá kann føroyska útflutningsvirðið tvífaldast.
Øllum føroyingum til góða
Eitt slíkt frambrot skal koma øllum føroyingar til góðar. Borgarar skulu hava munandi betri vælferðartænastur enn í dag, og fyritøkurnar skulu hava møguleika at vaksa, skapa nýggj arbeiðspláss og útvega Føroyum fleiri inntøkur.
Tey flestu munnu nú síggja, at samgongan spælir hasard við føroyskum vinnulívi, og at tað fer at fáa víðfevndar avleiðingar fyri samfelagið og føroyingar allar.
Bárður S. Nielsen
formaður í Sambandsflokkinum
RN
Aftur


text:
Sirið Stenberg er vís í, at tað verður brúkaranum til frama, at persóns-, húsfólka- og arvarættur nú eru føroysk málsøki.
– Tað hevur nógv at siga, at vit taka ábyrgd av einum so stórum máli. Nú fáa føroyingar lóggávuheimild á einum øki, sum vit annars ikki hava havt. Tað eru økir, ið røkka inn í heimið hjá næstan hvørjum borgara.
Tað sigur Sirið Stenberg, landsstýriskvinna í heilsumálum. Fríggjadagin varð uppskotið um yvirtøku av persóns-, húsfólka- og arvarætti samtykt við 3. viðgerð. Málsvigerðin gjørdist drúgv, tí andstøðan ikki møtti til triðju vigerð av málinum fyrstu ferð viðgerðin var og soleiðis forðaði fyri at atkvøðugreiðsla kundi fara fram.
Sirið Stenberg heldur, at málið fer at hava ávirkan fyri vanliga borgaran, tí at málsøkini, ið eru yvurtikin snúgva seg um persónlig mál hjá nógvum føroyingum.
– Málsøkini fevna um alt sum hevur við foreldramyndulleika at gera, alt sum hevur við hjúnarband, arvarætt og at veita fólki verja at gera og fleiri onnur økir. Nú kunnu vit gera eina lóggávu, ið er gjørd út frá teimum ynskjum og tørvi, sum okkara fólk hava, og vit eru ikki tvungin at fylgja danskari lóggávu, greiðir Sirið Stenberg frá.
Hoyringskriv frá Ríkisumboðnum ávirkaði yvirtøku
Undir málsviðgerðini kom eitt hoyringsskriv frá ríkisumboðnum, har ið víst var á ymiskar trupulleikar í sambandi við yvirtøkuni. Hoyringsskrivið kom eftir nevndarviðgerðina av uppskotinum, og tað hevði beinleiðis við sær, at øll andstøðan ikki tók undir við uppskotinum longur. Áðrenn hoyringsskrivið var tað bara Sambandi, ið ikki tók undir við uppskotinum.
– Tað kom eitt hoyringsskriv inn, aftaná at álit vóru skrivaði, og aftaná at málið var komið aftur úr nevnd. Eg kunnaði løgtingi um skrivið, sum eg skal, og segði at nakrar viðmerkingar vóru komnar, men at partarnir vóru samdir um at tað var nakað, sum man kundi loysa, tí uppskotið ikki verður sett í verk fyrr enn á Ólavsøku 2018, greiðir Sirið Stenberg frá. Hon heldur at tað í veruleikanum vóru onnur mál, ið gjørdu at andstøðan leyp frá uppskotinum, og at stuttskygdur andstøðu- og samgongupolitikkur varð settur yvir langtíðarpolitikk.
Sirið Stenberg vísir eisini á, at Ríkisumboði sjálvt hevur verið úti og sagt at hansara viðmerkingar ikki ávirka yvirtøkuna beinleiðis, men at hann bara helt at okkurt skuldi broytast í viðmerkingunum.
– Tí er tað undarligt, at flokkar ikki kundu taka undir við yvirtøkuni sjálvari longur, sigur Sirið Stenberg.
Fólkaflokkurin, Miðflokkurin og Sjálvstýri ikki yvirtøkuflokkar longur
Tað hevur verið siðvenja fyri, at yvirtøkur kunnu femjast saman við Fólkaflokkinum, Miðflokkinum og Sjálvstýri, ið allir eru flokkar, sum siga seg ganga inn fyri føroyskum sjálvsræði. Men eftir uppskotið um yvirtøku av persóns-, húsfólka- og arvarætti er kanska ikki víst longur, at roknast kann við hesum flokkum á tjóðskaparvonginum í Føroyum.
– At undrar meg, at vit hava fingið eina so sterka sambandsandstøðu á løgtingi. Um vit hinvegin hyggja aftureftir, so snýr tað seg um flokkarnir, ið hava sitið við valdið seinastu árini. Teir framdu onga yvirtøku og teir hækkaðu enntá blokkin, greiðir Sirið Stenberg frá. Hon heldur tí, at tá áðurnevndu flokkar ikki taka undir við uppskotinum longur, er tað bert ein staðfestan av, at flokkarnir ikki meina tað veruliga, tá teir siga seg ganga inn fyri yvirtøku.
– Um man lesur stevnisskránna, so siga flokkarnir at teir ganga inn fyri, at vit skulu taka ábyrgd av okkara landi, men tað sum gongur fyri seg í veruliga lívinum, er at teir gera júst tað mótsatta, slær Sirið Stenberg at enda fast.


text:
Sá júst Dag og Viku, har var fínt prát um mangulin uppá eitt seksuelt gerandismál. Í Føroyum er alt so fúlt, søgdu Birita Lamhauge Jóansdóttir og Vár í Ólavsstovu. Her bleiv orðið “mogga” brúkt sum dømi. Birita hataði orðið segði hon, og eftirlýsti, at hava eitt fitt orð fyri samlegu, sum t.d. danir hava við orðinum “bolle”. Well Birita, tú hevur ikki fylgt nóg væl við. Vit hava eitt fínt pent og fitt orð: “skeggast”.
Tað sum er serliga super við “skeggast”, er at orðið er fleirdimensionelt, og kann brúkast í nógvum sambondum. Eitt nú:
“Kom og skeggast” í sambandi við umbøn til ein potentiellan sekspartnara.
“Eg fari at skegga mær” fyri at greiða fólki frá, at man fer at onanera, hetta er brúkbart fyri menn og kvinnur.
“Kann eg skegga tær í rumpuna” um man er úti eftir rumpuseksi.
Orðið “skeggast” er longu útbreitt í fólkinum, og sprottið úr fólkinum, so eg vildi mett, at tað livur upp til alt, sum Birita eftirlýsir.


text:
Oktober er bróstmánaður
Nøgdir luttakarir á tí fyrsta skeiðnum í listterapi hjá Krabbameinsfelagnum
Krabbameinsfelagið á Fólkafundi í Hoyvíkshøllini
Hugnaløta fyri kvinnur, sum hava ella hava havt krabbamein í undirlívi
Ein háttur at liva - spennandi skeið í listterapi
Dagur fyri teg, sum hevur mist makan
Krabbameinsfelagið kunnar um krabbamein og kynslív.
Samtalubólkur fyri makar hjá krabbameinsraktum.
Verkætlan
Undurlív á Summarfestivalinum
Granskingarstuðul frá NCU
Norðurlendska Krabbameinsfelagið á fundi í Danmark
KIU summargestir hjá Undirlívsbólkinum
Krabbameinsfelagið vil hava fleiri limir


text:
Keyp av biogassverki
Felagið P/f Føroysk Náttúruorka, sum er eitt dótturfelag hjá Bakkafrost, og danska felagið Bigadan A/S undirskrivaðu fríggjadagin 21. septembur eina heildarveitingaravtalu um, at Bigadan skal byggja nýggja biogassverkið, ið Bakkafrost hevur tikið stig til at gera.
Hugskotið at gera eitt biogassverk í Føroyum er gamalt. Í fleiri ár hevur tað verið eyðsýnt, at burturkast frá alivinnuni og tøð frá landbúnaðinum eru virðismiklar ráðvørur, sum kunnu brúkast til biogassframleiðslu og góðskað tøð.
Biogassverkið, sum verður bygt á Skarðshjalla, skal í fyrstu atløgu taka ímóti og viðgera tøð frá mjólkarbóndum, lívfrøðiligt burturkast frá smoltstøðum og frá alingini á sjónum. Biogassverkið kann tó eisini taka ímóti øðrum lívrunnum burturkasti.
Avtalan millum Bakkafrost og Bigadan ásetur at biogassverkið skal verða liðugt í desembur 2019.
Nýggjur rakstrarleiðari
Fyrr í ár søkti Bakkafrost eftir rakstrarleiðara til nýggja biogassverkið. Umleið 30 umsóknir komu til starvið og Bakkafrost hevur valt at seta Fróða Mortensen í starvið. Fróði Mortensen er 37 ára gamal og útbúgvin maskinmeistari.
Fróði Mortensen starvast í dag sum projektleiðari innan biogass á týsku fyritøkuni innan orkuframleiðslu E.ON. og hevur m.a. verið við til at byggja fleiri biogassverk í Danmark.
Fróði Mortensen byrjar í starvinum 1. oktober.
Kelda: Bakkafrost
SáH


text:
Brúgvin (52) - 15. mai 2017
Sending um Runavíkar Kommunu
Samrøður hesaferð:
5:45 Støkk - Vípan vunnið FM og skal til HM. Bjørk Nolsøe, Rósa Hansen, Ásleyg Toftegaard og Debora Ingvarsdóttir Stauss greiða frá
29:00 Náttúru- og umhvørvisnevndin skipar fyri ruddingardag. Jonnhild Reynholdsdóttir greiðir frá
43:05 Komandi tiltøk í Løkshøll:
Biografur 21. mai: 'Tann lítla gentan og profeturin' og 'X+Y'
"Av Skipanesi til Æðuvíkar" finala 25. mai
Biografur 28. mai: 'The Fits'
"Minnist tú enn" konsert 4. juni: Konsert við Tórshavnar Big Band og kendum føroyskum sangarum
Meiningar og hugleiðingar ið verða bornar fram í sendingum á R7, umboða ikki meiningar, áskoðanir ella sjónarmið hjá leiðsluni í R7 Kringvarp.
Mest lisið í farnu viku
Álvarsom lúgvisjúka stórtrívst millum ávísar journalistar í Føroyum
Norðoyggjar missa nógv orsaka av fiskivinnunýskipanini
Kristin Michelsen: Hetta er brot á lógirnar hjá Javnaðarflokkinum
Ætlar Bjørn at forkoma Sjálvstýrisflokkinum?
Kristin Michelsen stillar uppaftur
Alt hevur sína tíð her á fold
Jenis ætlar sær í landsstýrið
R7 og KvF samsenda
Kanning av kynsligari misnýslu av børnum í Føroyum
Fuglafjarðarsendingin (7) - 18. okt. 2018
Hugnaløtan (38) - Gestur: Karina Højgaard
Ljóðbrot: Tá dunnan endaði undir sofuni
Óreglusemi á fundarborði í fiskimálaráðnum
Líggjas Johannesen: Hvar eru pengarnir brúktir?
Hava lýst eftir stjóra fyri slakar 50.000 krónur
Sverri Hansen sagt seg úr búskaparráðnum
Metis - Øll sendingin - 16. oktober 2018
At lata Almannaverkinum fleiri íbúðir loysir sjálvandi nakað
Myndarøð: Café"in á Mølini í Skálavík
Myndarøð úr Føroyingahavnini: Tíðarinnar tonn er farin avstað við tí mesta.
Norðlysið gitar: Tummas Lervig fyri Hendrik Old
Eg gangi út frá, at Poul Michelsen hevur eina góða frágreiðing til vanliga skattgjaldaran
Saudi-Arabiski krúnprinsurin kann verða koyrdur frá
Sjálvstýri havt ársfund
Samband
Postboks 226
FO-600 Saltangará


text:
Jens Hákun Leo
22.09.2016 - 15:02
Tíðindi > Samfelag & Politikkur > Annað
Skattamyndugleikarnir sleppa nú eisini at síggja undirskjøl, danska fíggjarmálaráðið hevur keypt frá dulnevndari keldu í sambandi við Panama-skjølini.
Tað er Kringvarpið, sum ber hesi tíðindini í dag.
Kringvarpið sigur, at avtalað er, at donsku skattamyndugleikarnir, Fíggjareftirlitið og Fíggjarligt Støðufesti skulu sleppa at síggja hesi skjølini, og at Taks verður partur av hesari avtaluni.
Við Kringvarpið sigur Eyðun Mørkøre, stjóri í Taks, millum annað soljóðandi:
- Í tí tætta samskiftinum, sum vit hava við Skat so havi eg havt eitt leypandi samskifti allatíðina, og eg havi tryggjað mær, at vit eru við í tí arbeiðnum at fáa somu atgongd sum Skat, og at teir eisini arbeiða, soleiðis at viðkomandi upplýsingar, sum hava okkara áhuga, verða lætnar til okkum.
Eyðun Mørkøre dugir tó ikki at siga við Kringvarpið, hvørt upplýsingar, sum hava týdning fyri Føroyar, verða funnar.
Kringvarpið greiðir víðari frá, at málið er at finna fólk, sum skylda Fíggjarligum Støðufesti pengar, men sum hava krógvað hann í skattaskjóli í Panama. Tað eru, sambært Børsen, næstan 1000 fólk, sum skylda Fíggjarligum Støðufesti pening á eitt virði á leið umleið 20 milliardir krónur.
Eyðun Mørkøre heldur fyri, at í fyrstu atløgu fer Taks ikki sjálvt at senda fólk at leita í skjølunum, men heldur at lena seg upp at Skat:
- Vit hava valt at gera tað soleiðis, at vit lena okkum upp at Skat í Danmark og hava ikki sett nakra arbeiðsorku hjá okkum, hvørki her ella til at fara niður og arbeiða saman við teimum. Í fyrstu atløgu boðar Skat okkum frá, og er tað nakað, so taka vit tað harfrá.
Eyðun Mørkøre metir at enda, at hetta verður eitt drúgt arbeiði:
- Ja, tað rokni eg við (at tað verður eitt drúgt arbeiði), tí at tað sær út, sum tað kemur meira og meira fram. So tað kann væl saktans gerast drúgt. Tað er møguliga nógv eftir at koma fram, so hetta verður sikkurt eitt leypandi arbeiði í langa tíð frameftir.


text:
Orð: Steintór Rasmussen
Lag: Jóhannus á Rógvu Joensen
Lívið er ein ferð ígjøgnum vikur, mánaðar, ár
eg livi sum eg kom ov seint til dagin í gjár.
Eg skundi mær sum rann eg kapp við tíðina ið fer,
havi hug at gloyma at eg siti væl sum er.
Út ígjøgnum vindeygað fer landslagið framvið,
mítt land er sera vakurt eins og tú við mína lið.
Tey gomlu skuldu langa leið um fjøll til næstu bygd
– vit kunnu síggjast dagliga og bæði koyra trygt.
Vit koyra inn í morgunin og eftir arbeiðstíð,
nøkur práta, onnur lesa – tú durvar dreymar í …
Hugsar tú um hinaferð,
tú ov sein til bussin var –
við vilja gloymdi klokkuna
og gisti væl hjá mær.
Um vit vóru tíðarleys og nýttu hvørja stund,
tá lívið var ein vegur har ongin hevði skund,
vit koyra eftir landsvegi í millum bygd og bý,
sum ferðafólk í bussinum vit kunnu halda frí.


text:
Orð: Annie S. Hawks
Lag: Robert Lowry
Týtt: Victor Danielsen
1. Hvør er, sum Jesu kall vil hoyra,
fara hin tronga vegin á?
Tann, sum til reiðar er at fylgja,
hann skal víst lívsins krúnu fá.
Niðurlag: Hvør vil í dag, hvør vil í dag,
hvør er í dag, sum vil hoyra Jesus?
Hvør vil nú stíga á ta trongu leið
og fylgja Jesusi?
2. Hvør er, sum Jesu kall vil hoyra,
líða við honum skomm og spott?
Hvør vil í Jesu fótspor stíga,
fylgja honum bæði dag og nátt?
3. Hvør er, sum Jesu kall vil hoyra,
hvør vil nú vitna um hans navn?
Kom, halt teg til hin frelsta skara,
legg teg í Harrans opna favn!


text:
Um ein góðan mánað verður skjøtil settur á UEFA Nations League. Fyrsta mótstøðuliðið er Malta, sum kemur á vitjan á Tórsvølli fríggjadagin 7. september klokkan 19:45.
Meðan Tórsvøllur er undir umbygging, verður einans pláss fyri eini 3.500 áskoðarum kring vøllin. Frá týsdegnum 7. august klokkan 10:00 ber til at keypa atgongumerki til dystin móti Malta á heimasíðuni hjá Fótbóltssambandinum.
UEFA Nations League er kapping, har Føroyar koma at møta londum, sum á styrkislistanum eru mett ájavnt við føroyska liðið. Føroyar eru í bólki 3 í Deild D, og umframt Malta, skal okkara landslið eisini spæla móti Aserbadjan og Kosovo.
Vinnarin í bólkinum, skal spæla hálvfinalu móti einum øðrum bólkavinnara í Deild D, sum tilsamans telur fýra bólkar. Hálvfinaluvinnararnir møtast síðani í einari finalu, har vinnarin fer beinleiðis til EM-endaspælið í 2020, skrivar FSF á heimasíðu síni.


text:
28. juli - 12. august 2018
Ólavsøkuframsýningin 2018 letur upp í Listasavnið Føroya ólavsøkuaftan t. 28. juli, kl. 15:00.
Listafelag Føroya, Listasavn Føroya og kurator Jón Sonni Jensen bjóða øllum vælkomin til Ólavsøkuframsýningina 2018.
Luttakandi Listafólkini eru:
Alda Mohr Eyðunardóttir, Brandur Patursson, Bruno Mikael Eysturstein, Elin Josefina Smith, Ellis K. Mortensen, Finleif Mortensen, Guðrið Poulsen, Hedvig Poulsen, Høgni Jákupsson, Jana Jonhardsdóttir, Jórunn Reginsdóttir, Kári Svensson, Ole Wich, Pernille Mejslov, Ragnhild Hjalmarsdóttir Højgaard, Rakel Helmsdal, Randi Samsonsen, Rannvá Holm Mortensen, Tobias Wriedt og Vagnur Dam.
Til ferniseringina bjóðar Jón Sonni Jensen vælkomin. Síðan framførir Silvurdrongur. Afturat sær hevur hann trummuspælaran Per I. Højgaard.
Okkurt leskiligt verður eisini til góman.
Verið vælkomin øll somul, í ólavsøkuhýri, á Ólavsøkuframsýningina 2018.
____
Um framsýningina:
HEITIÐ Á ÓLAVSØKUFRAMSÝNINGINI 2018 ER: -MÁL-
Heitið tekur støði í orðastovninum ‘mál’. Hendan stavsamansetingin finst í eini ørgrynnu av føroyskum orðum.
Hesi orð nema við m.a.:
mál, søgu, siðvenju, politikk, list, ítrótt, mat, sosial og menniskjaslig viðurskiftir.
Hetta talar tí til flest øll økir innan okkara samleika sum tjóð og fólk sum heild.
Hesi evnir eru serliga nógv á breddanum um Ólavsøkumundið, og tí er hetta heitið kosið til Ólavsøkuframsýningina 2018.
Gjørdur er ein listi við uml. 240 orðum við orðastovninum ‘mál’, og er hann at finna á Facebook síðuni "Ólavsøkuframsýningin 2018"
Sum nakað heldur øðrvísi, so er heitið í ár ein áheitan til tey vitjandi á framsýningini, og ikki til listafólkini, sum vanligt er.
Samskipari, Jón Sonni Jensen, metir tað vera sera umráandi at listafólkini hava so fríar teymar sum møguligt, og at teirra listarliga arbeiði ikki verður avmarkað av einum ávísum evni, sum møguliga liggur við síðuna av teirra egna praksis.
Tó hevur verið frítt hjá listafólkunum at leita sær íblástur í áðurnevnda orðalista.
Av tí, at heitið vendir sær til hyggjaran, verður ein kassi settur upp har tey vitjandi hava møguleikan at skriva sínar tankar á ónavngivnar lepar og lata teir í kassan eftir at hava sæð framsýningina. Umleið triðja hvønn dag verður kassin so tómdur og leparnir avmyndaðir, og myndirnar verða síðani lagdar út á Facebook síðuna til øll at síggja.
‘Eg sakni ofta eina sakliga og fakliga kjakmentan í Føroyum, bæði innan list og í tí almenna rúminum sum heild. Vit eru ofta ov friðarlig ella ósaklig. Tí vil eg í ár gera eina framsýning sum eggjar til kjak, samrøðu og sjónligar fríar meiningar. Eitt tiltak, ið loyvir meiningunum fram at’, sigur samskipari og kurator av framsýningini, Jón Sonni Jensen.
Listasavnið er opið týsdag til sunnudag, frá kl. 13 til 16. Eisini heiligdagar
Tíðarskeiðið 1. mai - 31. august:
Mánadag - sunnudag kl. 11.00 - 17.00
Tíðarskeiðið 1. sept. - 30. apríl:
Týsdag - sunnudag kl. 13.00 - 16.00
Mánadag ikki opið
Atgongugjald:
- Vaksin: 65 kr.
- Lesandi: 25 kr.
- Bólkar, min.12 vaksin: 50 kr. fólkið
- Limir og børn undir 16 ár: ókeypis.
Listasavn Føroya
Gundadalsvegur 9
P.O. Box 1141
FO-110 Tórshavn
Føroyar
Tel +298 313579
Email info@art.fo
Facebook


text:
Áki Bertholdsen 11.02.2018 (12:00)
Vónbrotið var ófatiliga stórt
Vónbrotið var ófatiliga stórt tá ið fyritíðarpensjónistar fingu sítt fyrsta útgjald seinast í november.
Tað staðfestur Sonja Jógvansdóttir, løgtingskvinna. Tað hon sipar til, er, at í fjør samtykti Løgtingið, at í ár skulu fyritíðarpensjónistar fáa 1000 krónur meiri at liva fyri um mánaðin. Men tá ið pensjónin varð goldin, var lítið og einki at síggja til hesar pengarnar. Onkur hevur fingið lítið og einki afturat, onkur nakrar fáar hundrað krónur, og onkur hevur fingið 1000 krónur meiri. Men niðurstøðan er, at tey flestu hava bara fingið ein brotpart av tí, Samgongan lovaði teimum fyri jól.
Sonja Jógvansdóttir sigur, at tað lá í kortunum, at tað var longu frá fyrsta januar, at fyritíðarpensjónin skuldi hækkað. Og í Løgtinginum nú ein dagin vildi hon hava Eyðgunn Samuelsen, landsstýriskvinnu í almannamálum, at greiða frá, hví tað ikki gekk sum ætlað, tí hon helt, at hetta var illa arbeitt.
Landsstýriskvinnan skilur væl, at fyritíðarpensjónistar eru vónbrotnir, og hon harmast um, at tað ikki gekk sum ætlað. Men hon vissar eisini um, at alt fer at laga seg sum frálíður.
Og hon sigur, at orsøkin til, at allir fyritíðarpensjónistar ikki hava fingið tað, tey hava lovað teimum, er av skattatekniskum orsøkum.
Men sum frálíður fer tað at javna seg og tá ið tað líður út á árið, fara fleiri og fleiri fyritíðarpenjónistar at fáa meiri at liva fyri. Og tá ið árið er liðugt, ella í seinasta lagið fyrst í næsta ári, tá ið 2018 verður endaliga gjørt upp, hava allir fyritíðarpensjónistar fingið 1000 krónur meiri at liva fyri um mánaðin í ár.
Sostatt fara fyritíðarpensjónistar at fáa tað, tey hava lovað teimum – tað fer bara at ganga eitt sindur seinni enn ætlanin var.
Veitst tú eina góða søgu? Skriva til okkara á
red(at)in.fo
Les ella lýs í Lýsingartorginum – trýst her


text:
At ein, sum hevur trúð gleðiboðskapinum um Jesu forsónandi deyða á Golgata krossi kann liva og láta sum honum lystir og at fráfall ikki er til, tað er ein djevilsk lygn frá helviti sum ein og hvør sannur trúgvandi má og eigur at taka knívskornan avstand frá og við tinnusteinsenni at vísa frá sær. Tað kann aldri sameinast við sannleikan; tað er av lygnini.
Trúgv á evangeliið og játtan at ein trýr er ikki alt sum er at siga um tað at vera ein christin, tí uttan at eitt umvent lív fylgir við, so er trúgvin deyð og játtanin bert tóm orð. Trúgv í hjartanum á at Guð vakti upp Jesus frá deyðum førir til rættvísis, og játtan við munninum at Jesus er harri førir til frelsu (smb. Róm 10:9-10), men tað er bert byrjanin til tað nýggja lívið; men, sum teir gomlu søgdu: “Begynt er ikke endt, det må du vide”. Tað nyttar einkið at siga við munninum, at Jesus er Harri og trúgva at Guð vakti hann upp frá deyðum, um man ikki síðan vil fylgja honum og liva sum tað sømir heilagum; – tí tá er ein farin beint út í myrkrið aftur. Tað er ikki nokk at koma inn á vegin, – vegurin má eisini gangast framat enda. At hava Jesus sum frelsara má eisini viðføra, at man hevur hann sum Harra, annars ber ikki á mál. Pætur minnir okkum á, at vit eiga at halga Christ sum Harran í hjørtum okkara (sí I Pæt. 3:15). At trúgva at tingini eru so sum Bíblian sigur okkum er ikki nokk; vit mugu liva orðið, vera gerarar orðsins, annars svíkja vit okkum sjálv.
Men verið tit gerarar orðsins,
og ikki hoyrarar einans, svíkjandi
tykkum sjálvar.
( Jácob 1:22. FKJ )
Tú trýrt at tað er ein Guð; tú
gert væl: djevlarnir eisini trúgva,
og skelva.
( Jácob 2:19. FKJ )
Munurin millum illu andarnar og ein frelstan er ikki tann, at annar trýr og hin ikki; tí illu andarnir trúgva! Tað gera teir, tí orðið sigur tað, men tað er ikki ein røtt trúgv, tí hon ber onga frukt í teimum. Nei, munurin er ikki trúgv men lýdni. Illu andarnir vita og trúgva at alt er soleiðis sum Guð hevur sagt, men tað hevur onga ávirkan á teir, tí teir eru í uppreistri ímóti Guði og hansara orði. Ein sannur frelstur, hinvegin, gevur Guðs orði rætt, ikki bert við tonkum og orðum, men við at tillaga sítt lív til Guðs vilja; hann letur Guðs orð fylla sínar tankar og sítt hjarta, og vil ikki gera Guði ímót, men elska hann av sonnum, vera ein gerari orðsins, og ikki bert ein hoyrari tess. Hann ynskir at vera lýðin orðinum ikki fyri at verða frelstur av gerningum sínum, men hann ger tað sum ein avleiðing og frukt av, at hann longu er frelstur. Tann frelsti og endurføddi hevur fingið nýggja náttúru, nýtt sinni. Um hetta ikki sæst, so er hann ikki frelstur. Tað er munur á at “trúgva at” og at “trúgva á”. Frelsandi trúgv er ikki til staðar, tá ið man bert trýr at Guð er til og at hansara orð passar, men ger Jesus til sín Harra av sonnum og gerst honum lýðin.
Brøðrameinigheitin er farin skeiv tá ið hon lærir, at fráfall ikki er til og haravleiðandi kom tann kendi falslærusetningurin: “Einaferð frelstur – altíð frelstur.” Tað er uppfunnið í helviti, tí tað samsvarar als ikki við Guðs orð! Jesus segði:
12 Tey við vagkantin eru tey
sum hoyra; síðan kemur djevulin,
og tekur burt orðið út úr hjørtum
teirra, at ikki tey skuldu trúgva og
verða frelst.
13 Tey á klettinum eru tey, sum,
tá ið tey hoyra, taka við orðinum
við frøi; og hesi hava onga rót,
sum í eina stund trúgva, og á
freistingartíð falla frá.
( Lukas 8:12-13. FKJ )
Har siga hesir svikaprofetarnir, at tey ongantíð veruliga vóru frelst, men tað nyttar einkið, tí Jesus segði jú, at tey trúðu, men bert eitt skifti, – og síðan fullu tey frá. Men Jesus gjørdi mun á teimum fram við veginum og hellubotninum. Tey fram við veginum trúðu ongantíð, tað var altso ein bólkur, men hini á hellubotninum var ein annar bólkur, – tey tóku við orðinum, men høvdu onga rót; og trúðu bert eitt skifti.
Jesus segði eisini:
Um tit verði verandi í mær,
og orðini hjá mær verði verandi
í tykkum, skulu tit umbiðja hvat
tit vilja, og tað skal verða gjørt
tykkum.
( Jóh. 15:7. FKJ )
Hvussu kundi Jesus siga hetta, um ikki møguleikin var til staðar, at ein kundi vera í Jesusi eina tíð, men so falla frá? Jesus sigur altso: Tit eru í mær nú; men passið uppá tykkum, at tit verða framvegis í mær og ikki falla úr mær. Tað er púra ljóst, at møguleikin fyri tí øvugta er til staðar.
Hebrearabrævið kapitul 6:4-6 lærir okkum so klárt um fráfall, at man kann bert misfata tað við vilja.
Har stendur soleiðis:
Tí tað er ómøguligt hjá teim
sum vórðu einaferð (1) upplýstir, og
(2) hava smakkað av hini himinsku
gávu, og vórðu (3) gjørdir luttakarar
í Heilaga Andanum,
(4) Og hava smakkað hitt góða
orð Guðs, og (5) krefturnar av hini
komandi verøld,
Um teir skulu falla frá, at endurnýggja
teir aftur til umvendingar;
við tað at teir krossfesta fyri
sær sjálvum Son Guðs av nýggjum,
og seta hann til opna skomm.
( Hebr. 6:4-6. FKJ )
Um ein ikki hevur verið frelstur, tá ið ein hevur verið ígjøgnum øll hesi fimm trinini, sum hann nevnir áðrenn hann sigur “og so hava fallið frá”, so veit eg ikki, nær man er frelstur. So jú, fráfall er til, og man kann eisini vera fráfallin, men halda væl til standa. Tað gera kanska nógv í dag.
Tann, sum ikki vil og ikki ynskir at liva eftir Guðs opinberaða vilja, hann livir í uppreistri ímóti Guði. Tað nyttar einkið at siga, at hatta er kjøtið og tað kann man einkið gera við, tað er ein bílig undanførsla fyri at sleppa at halda áfram við gerningum kjøtsins.
Tí hann sum sáar til kjøts síns,
skal av kjøtinum heysta týning;
men hann sum sáar til Andans,
skal av Andanum heysta ævigtvarandi
lív.
( Gal. 6:8. FKJ ).
Uppaftur stendur skrivað:
13 Tí um tit livi eftir kjøtinum,
skulu tit doyggja: men um
tit gjøgnum Andan deyði gerðir
likamsins, skulu tit liva.
( Róm. 8:13. FKJ ).
Fráfall er til. Um so 90% av øllum trúgvandi søgdu nakað annað, so er fráfall til kortini, tí Guðs orð sigur tað so púra klárt. Les um sáðmannin, hin burturvilsta sonin, tær tíggju brúðarmoyggjarnar, ella Hebrearabrævið 6:4-6. Í opinberingini 2:7 sigur Jesus hesi orðini, Til hansara sum yvirvinnur vil eg geva at eta av lívsins træi. Tað verða altso ikki øll, sum byrjaðu ein dag, sum koma at yvirvinna, t.e. sigra, til endans. Tað verða ikki øll, sum vinna fram til málið, tað sigur Harrin Jesus so púra klárt í líknilsinum um tær 10 brúðarmoyggjarnar. Tað vóru bert tær hygnu sum vunnu fram til málið, sum tóku olju í kannur sínar umframt oljuna, sum var í lompunum, sum høvdu nokk av olju til at verða brennandi inntil brúðgómurin kom.
Læran hjá brøðrunum, “Einaferð frelstur, altíð frelstur”, kann so lættliga bera fullkomiliga av leið. Tað ber ikki til at siga seg vera barn ljósins og liva í myrkrinum.
Lat okkum taka eitt gott og langt stykki í Guðs orði um levnað teirra heilagu:
VERIÐ tit tessvegna eftirfylgjarar
Guðs, eins og kær børn;
2 Og gangið í kærleika, eins og
Christus eisini hevur elskað okkum,
og hevur givið seg sjálvan fyri
okkum ein offurgáva og eitt sláturoffur
til Guðs fyri ein søtt-angandi
royk.
3 Men leysalevnaður, og øll
óreinska, ella ágirnd, latið tað
ikki verða eingong nevnt tykkara
millum, eins og sømir heilagum;
4 Eiheldur skitinleiki, ella býttislig
tala, ella leyslátað skemting,
sum eru ikki sømilig: men heldur
veiting av tøkkum.
5 Tí hetta vita tit, at eingin
horkallur, ella óreinur persónur,
ella ágirndarsamur maður, hvør
er ein avgudadýrkari, hevur nakran
arv í kongadømi Christs og
Guðs.
6 Latið ongan mann villleiða
tykkum við fáfongdum orðum:
tí uppá grund av hesum lutum
kemur vreiði Guðs uppá ólýdnisbørnini.
7 Verið ikki tit tessvegna luttakarar
við teimum.
8 Tí tit vóru einaferð myrkur,
men nú eru tit ljós í Harranum:
gangið sum børn hjá ljósi:
9 (Tí ávøkstur Andans er í allari
góðsku og rættvísi og sannleika;)
10 Roynandi hvat Harranum er
góðtakiligt.
11 Og havið einkið samfelag
við ófruktsomu verkini av myrkri,
men heldur írættasetið teir.
12 Tí tað er skomm enntá at
tala um hasar lutir sum verða
gjørdir av teimum í loyndum.
13 Men allir lutir sum verða
írættasettir verða gjørdir eyðsýndir
av ljósinum: tí hvatsumhelst ið
ger eyðsýnt er ljós.
14 Hvørsvegna hann sigur,
Vakna tú sum svevurt, og rís frá
hinum deyðu, og Christus skal
geva tær ljós.
15 Síggið til tá at tit gangi
umhyggiliga, ei sum dárar, men
sum vísir,
16 Leyskeypandi tíðina, av tí
at dagarnir eru óndir.
17 Hvørsvegna verið tit ikki
óvísir, men skiljandi hvat vilji
Harrans er.
18 Og verðið ikki druknir við
víni, hvarí er ólátaskapur; men
verið fyltir við Andanum;
( Ephes. 5:1-18. FKJ )
Um ein sigur seg vera andaligan, má ein liva sum andligur. Drykkjumenn, lygnarar, horkallar, myrðarar osfr. arva ikki Guðs ríki, hetta sigur Guðs orð okkum púra klárt og tað kemur at døma okkum á tí eina degi. Sonn trúgv er ikki ein aksepterandi trúgv, at nakað passar, men hon má vera ein aktiv trúgv. Fruktin má síggjast, ella er man ikki í víntræinum.
Eitt fullkomiliga umbroytt lív má vera fruktin, har tað gamla dagliga verður jarðað, har man ikki líkist tí, sum man var áðrenn endurføðingina. Hetta merkir ikki, at christinlívið er eitt stríð í egnari kraft, nei aldeilis ikki, tí Guðs orð sigur:
Men so mongum sum tóku
ímóti honum, til teirra gav
hann mátt at gerast synir Guðs,
enntá til teirra sum trúgva
á navn hansara:
( Jóh. 1:12. FKJ )
Guðs náði er ikki til at brúka til at synda frítt, nei tvørturímóti; tí Paulus sigur soleiðis:
HVAT skulu vit tá siga?
Skulu vit halda áfram í synd,
At náði kann gerast ríkilig?
2 Guð sýti fyri. Hvussu skulu
vit, sum eru deyðir fyri synd,
liva longur í henni ?
( Róm. 6:1-2. FKJ )
Tað nyttar ikki, at geva eina flotta ástøðiliga frágreiðing uppá tingini, um tað ikki er veruleiki í eins lívi. Paulus talaði ikki bera ástøði! Hann livdi tað, hann prædikaði; annars hevði alt havt onga meining. Hann lærdi, at vit eru deyð frá syndini, tí vit eru grivin við Christi við dópinum (ikki barnadópinum!!) til deyðans og at syndalikamið er vorðið til einkiðs tí okkara gamla menniskja er krossfest við honum; men hetta var eisini veruleiki í hansara lívi!. Hvat nyttar tað at siga, at títt gamla menniskja er deytt, tá ið tað í veruleikanum er sprell-livandi og í veruleikanum myndar alt sum tú ert og gert? Tann, sum ikki eisini í tí veruliga lívinum livir eitt lív, har hann veruliga er deyður frá sínum gamla syndalikami og veruliga er risin upp frá deyðum við Christi nú,ja, hann er enn deyður, óansæð hvussu stóran skilning hann hevur og rætt ástøði.
Hetta sigur Guðs orð um Guðs náði:
11 Tí náði Guðs sum viðførir
frelsu er birt fyri øllum monnum,
12 Lærandi okkum at, avnoktandi
ógudiligleika og veraldligar
lystir, vit skuldu liva edrúiliga,
rættvísiliga, og gudiliga, í hesi
núverandi verøld;
( Titus 2:11-12. FKJ )
Tá ið Paulus lærir okkum lærdómarnar, er tað ikki bara tómt ástøði, men hann gevur lesaranum mangar og drúgvar leiðbeiningar um, hvussu vit eiga at liva tað nýggja lívið, dagliga jarða okkara gamla menniskja, og liva í Andanum, tí nýggja menniskjanum, sum ikki bara má vera til á blaðsíðunum á Bíbliuni, men livandi í hjarta; og er tað í hjartanum, so eisini í munninum og í lívinum øllum. Annars liva vit eina lygn, og leiðin ber ikki, eg sigi uppaftur IKKI á mál.
Jóhannes lærir okkum í fyrsta brævi sínum, at nú, ið vit eru Guðs børn, so synda vit ikki (I. Jóh. 3:6 & 9). Hetta merkir ikki, at vit aldri koma at gera eina einastu synd, men tað merkir, at vit vilja ikki hava syndina sum okkara lívsstíl, vit ynskja ikki longur at vera tænarar hennara, men vit ynskja at fremja rættvísi og elska brøður okkara. Jóhannes skrivar víðari:
LÍTLU børn míni, hesar lutir
skrivi eg tykkum, at tit syndi
ikki. Og um nakar maður syndi,
vit hava ein sakførara hjá Faðirinum,
Jesus Christ hin rættvísa:
2 Og hann er fyribøtingin fyri
syndir okkara: og ikki fyri okkara
einans, men eisini fyri syndirnar
hjá øllum heiminum.
( I. Jóh. 2:1-2. FKJ )
Nýggja testamenti lærir okkum aldeilis ikki, at frelsan kann vera uttan frukt, nei, endurføðingin og tann dagliga umvendingin hanga tætt saman; men sigur man at einkið fráfall er til, so svíkir man seg sjálvan, tí ein talar ikki sannleikan.
Guðs náði hevur ikki verið okkum givin fyri at vit skulu kunna halda áfram at válka okkum í skammleysum girndum og gerningum myrkursins. Nei, eg tigi ikki; eg fari ikki at tiga, men avsløra teir illu andarnar, og lærdómarnar av illum andum, sum svimja yvir okkum.
Jesus segði:
Hóast hetta, eg havi nakrar
fáar lutir ímóti tær, av tí at tú loyvirt
hasi kvinnuni Jez´-e-bel, sum
kallar seg sjálva eina prophetinnu,
at læra og at tøla tænarar mínar
at fremja hordóm, og at eta lutir
ofraðar skurðgudum.
( Opb. 2:20. FKJ ).
Í dag vilja mong tola svikaligar villleiðarar, sum siga, at tað er í lagi sum trúgvandi at drekka rúsdrekka, at tað er í lagi við porno, at tað er í lagi við gyklarum í meinigheitini, at man gott kann liva saman ógiftur, at tað er í fínasta lagi at taka lut í heimsins svassi av øllum slagi osv. & osv., men slíkir svipakrophetar fáa ein dag dóm sín, tí teir villeiða ikki bert seg sjálvar, men eisini “tænarar mínar”, sigur Jesus.
Brøðralæran má vera fyri ein stóran part inspirerað av illum andum, tí hon inniheldur øll symptomini sum hendan falslæran hevur við sær. Einkið annað enn lygn og falskur tryggleiki, sum eg ikki fíri fyri at kalla falslæru frá helviti. Tit fara villir, tí tit kenna hvørki skriftirnar ella Guðs mátt.
Ongastaðni síggja vit í ápostlasøguni, at ápostlarnir tóku frí frá at liva fyri Guð, skoyaðu út, drukku seg fullar og sleptu øllum leysum. Nei, sum Jákup sigur:
Tí eins og likamið uttan
andan er deytt, soleiðis trúgv uttan
gerningar er deyð eisini.
( Jácob 2:26. FKJ )
Líka sum Ábraham trúði Guði og tað varð honum roknað til rættvísis; so verða vit rættvísgjørd við trúgv, tá ið vit trúgva á Jesu verk fyri okkum á Golgata. Men hvussu var við trúnni hjá Ábraham? Hon var ikki eitt deytt eiti! Nei, hevði hann ikki verið lýðin Guði eisini, farið úr Ur í Kaldeu úr húsi faðirs síns, so hevði hann ALDRI ognast fyrijáttanina (lyftið). Somuleiðis við okkum í dag: um vit ikki fylgja Christi dagliga og veruliga eru greinar á víntrænum, sum bera ávøkst, so verða vit avhøgd og kastað í eldin. Alvorligt er tað; ja so alvorligt, at eingin kann hugsa sær tað. Guð letur seg ikki spotta (Gal. 6:7). Frívilliga at halda áfram at liva í syndini fær avleiðingar. Jesus var ikki tespiligur við hyklararnar, ikki tí hann hataði teir, men tí hann elskaði teir; ja hann elskar teg, tú hyklari, og vil, at tú skalt venda um áðrenn tað er ov seint. Frelsa, náði og umvending, verulig umvending, eru síðir av somu søk.
Sjúrður Højgaard.
( Sitatini eru úr aðru útgávu av FKJ N.T. )


text:
Orð: Petur Jacob Sigvardsen
Viðmerking: Yrktur 9. september 2008.
“Eg uppreisnin og lívið eri.”
So ljóða Jesu lyftisorð.
Tey her til troystar okkum verði,
sum kenna deyðans beisku kor.
Tí ein og hvør, ið trýr á hann,
skal liva, um hann doyggja man.
Og tann, sum trýr og lívið hevur,
hann ei um ævir doyggja skal,
tí Jesus sigur greitt: hann svevur,
hann goymdur er hjá Gudi væl.
Guds sonar rødd úr svøvni glað
tey reisa upp skal evsta dag.*
Ei deyvt er mansins deyða oyra,
tann stundin alsamt nærkast her,
at Harrans rødd tey deyðu hoyra
og livna upp í nýggju verð,
har horvin eru jørð og hav,
og deyðin er um ævir av.
Gud, hjálpi okkum tí at vaka
og stríða trúarinnar stríð,
til Faðir tú vilt heim oss taka
í hvíta skaran – frelst og frí.
Har brúður Krists skal syngja sæl
um lambið, sum alt gjørdi væl.


text:
Svar upp á fyrispurning eftir § 52a í tingskipanini um skjótt vaksandi vandan við mótstøðuførum bakterium frá Bjørt Samuelsen, løgtingskvinnu
Spurningurin var soljóðandi:
1. Hvat verður gjørt í Føroyum til tess at fyribyrgja skjótt vaksandi vandanum við bakterium, ið gerast mótstøðuførar og tí ikki longur kunnu viðgerast við antibiotika?
2. Hvat metir landsstýrismaðurin kann og eigur at verða gjørt til tess at fyribyrgja, at mótstøðuførar bakteriur gerast ein munandi trupulleiki á føroysku sjúkrahúsunum?
3. Hvussu nógv antibiotika verður nýtt í Føroyum pr. íbúgva í mun til onnur lond, og hvussu nógv er hetta í mun til tey lond, sum brúka minst?
4. Hvat verður gjørt fyri at fáa vitanina út til fólkið, soleiðis at borgarin hevur røttu vitanina og kann virka eftir hesari?
5. Luttaka Føroyar í norðurlenskum samstarvi um fyribyrging av antibiotikaresistensi, um ja, á hvønn hátt?
Svar:
Til nr. 1.
Sjúklingar, ið verða innlagdir á okkurt útlendskt sjúkrahús og sum síðani verða innlagdir á eitt sjúkrahús í Føroyum, verða kannaðir fyri MRSA (Meticillin resistentir Stafylokokkar). Harumframt verða børn, sum eru ættleitt úr londum, har MRSA er meira vanligt enn á okkara leiðum, eisini kannað fyri MRSA.
Um MRSA verður staðfest, verður tann smittaði settur í sonevnda týningarviðgerð. Er talan um persón, ið ikki er innlagdur, verður alt húskið sett í viðgerð. Kontrollkanningar verða gjørdar upp til eitt hálvt ár.
Til nr. 2.
Tað er tikin avgerð um, at rutinukanningar fyri øðrum sløgum av mótstøðuførum bakterium verður sett í verk. Hetta arbeiðið byrjar í næstu viku. Í hesum føri verður neyðugt at senda tær flestu kanningarroyndirnar til Statens Serum Institut at verða dyrkaðar. Einstakar kanningarroyndir kunnu dyrkast í Føroyum.
Til nr. 3.
Ein máti, sum verður nýttur til at máta nýtsluna av antibiotika, er at máta dosir um døgnið fyri hvørjar túsund íbúgvar. í Kønberg frágreiðingini, sum spyrjarin eisini vísur til í viðmerkingunum, er eitt yvirlit frá 2011 yvir hesa nýtslu í Evropa, har nýtslan á sjúkrahúsunum ikki eru tikin við. Sambært yvirlitinum er Holland tað landið, sum brúkti minst antibiotika við umleið 11 dosir og Turkaland mest við umleið 42 dosir. Av teimum Norðurlendsku londunum nýtti Svøríki minst við umleið 14 dosir og Ísland og Finland mest við umleið 20-21 dosir hvør. Noreg og Danmark nýttu umleið 16-17 dosir hvør. Føroyar er ikki við í yvirlitinum, men sambært Landsapotekaranum nýtti Føroyar 15,8 dosir í 2011 og liggja tí enn rímiliga væl fyri samanborið við okkara grannalond.
Til nr. 4.
Tað verða av og á skipað fyri tiltøkum innan økið. Millum annað fyriskipaði Heilsumálaráðið tann 15. apríl 2015 fyri eini MRB ráðstevnu (MRB stendur fyri multiresistentar bakteriur). Ráðstevnan varð løgd til rættis av Smittuverjunevndini á Landssjúkrahúsinum saman við MRB-bólkinum, ið samskipar MRB-virkisætlanina fyri alt landið.
Í kjalarvørrinum av MRB ráðstevnuni, er farið undir at samskipa tey tiltøkini, ið eiga at verða sett í verk, bæði fyri at upplýsa leikum og lærdum. Í hesum sambandi verður undirvísing fyri heilsustarvsfólkini ein týðandi partur umframt upplýsing til borgarar um, hvussu antibiotika eigur at verða brúkt.
Til nr. 5.
Føroyar luttaka í norðurlendskum samstarvi sum partur av MR-S, sum er Norðurlendska Ráðharraráðið fyri almanna- og heilsuøkið.
Bo Kønberg handaði MR-S frágreiðingina við 14 tilmælum tann 11. juni 2014.
Á fundi í oktober 2014 viðgjørdu ráðharrarnir á MR-S fundi frágreiðingina og tilmælini hjá Bo Kønberg. Undirritaði landsstýrismaður luttók á hesum fundinum. MR-S tók undir við tilmælinum hjá Bo Kønberg um m.a. at seta tiltøk í verk viðvíkjandi antibiotika. Sambært niðurstøðuni frá MR-S fundinum samdust ráðharrarnir í fyrstu syftu um, “Att MR-S diskuterar rapportens förslag 1 med ministerkollegorna ansvariga för utrikes- och biståndsfrågor”. Málið verður viðgjørt í løtuni.
Heilsumálaráðið, 27. apríl 2015
Karsten Hansen
landsstýrismaður


text:
Gunvor Reynberg er donsk sjónleikarinna við føroyskum forfedrum úr Funningi og Fuglafirði. Hon er fødd í Vanløse 25. mai 1960. Hon hevur útbúgving frá Statens Teaterskole í 1990.
Hon hevur spælt við í fleiri kendum sjónvarpsrøðum og filmum og hevur eisini skrivað tekstir til leikir, td. til Karlas kabale eftir René Toft Simonsen, Vitello eftir Kim Fupz Aakeson og Iqbal Farooq eftir Manu Sareen.
Fyrsta barnabók hennara Pelle Pophår og Panodilpigen kom út í 2011.
Útgáva:
2018 Tey leita eftir Benny
Frikadellukríggið


text:
Á Fólkafundinum í Runavík í september í fjør varð skipað fyri politiskari spurnarkapping, har øll ið vitjaðu Fólkafundin høvdu møguleika at luttaka. Vinnarin fær gávukort frá Føroya Bjór.
Talan var um fimm spurningar um politikk og samfelagslig viðurskifti í breiðari merking. Rættuliga nógv fólk tóku av møguleikanum at svara spurningum, fleiri høvdu allar spurningar rættar og tí mátti vinnarin finnast við lutakasti. Hepni vinnarin millum tey, ið høvdu rætta svarið til allar spurningar, gjørdist Eli Lassen. Fólkafundurin ynskir vinnaranum tillukku við vinninginum, sum er eitt gávukort frá Føroya Bjór.
Niðanfyri síggjast spurningarnir og røttu svarini.
Síðst í desember fer løgtingið at samtykkja fíggjarlógina fyri 2015. Verður undirskotið í samtyktu fíggjarlógini:
A: minni enn 170 milliónir-rætta svarið
B: størri enn 170 milliónir
Tvær ferðir í hesum valskeiðnum er ein landsstýrismaður farin úr starvi. Hendir tað aftur, áðrenn 1. januar?
A: Ja
B: Nei-rætta svarið
Samlaða játtanin til Mentanargrunnin er í ár góðar 6,2 milliónir krónur. Verður samlaða játtanin í 2015 sjey milliónir ella meira:
A: Ja
B: Nei-rætta svarið
- juli var fólkatalið í Føroyum komið upp á 48.553 fólk, og eru tað 239 fólk fleiri enn 1. juli í fjør. Trýrt tú at fólkavøksturin heldur fram, og í slíkan mun, at vit verða 48.700 fólk ella fleiri á nýggjárinum?
A: Ja
B: Nei-rætta svarið
Løgtingsval skal vera í seinasta lagi 29. oktober í 2015. Roknar tú við, at val verður útskrivað í úrtíð, ítøkiliga áðrenn 1. januar ?
A: Ja
B: Nei-rætta svarið
Fólkafundurin verður aftur tann 18. og 19. september og verður hesaferð hildin í Tórshavn.


text:
Í sendingini hesaferð eru vit í listafólkabústaðnum í Tjørnuvík, vit vitja Óla P og kava niður í myrkið saman við Svartmálmi
Síðani á sumri 2014 hevur gamli skúlin í Tjørnuvík verið brúktur sum listafólkabústaður. Nógv listafólk – bæði føroysk og útlendsk hava nýtt høvi til at búgva í skúlanum, meðan tey hava arbeitt við síni list. Noomi Káradóttir Rasmussen vísir okkum runt í gamla skúlanum.
Í skikkjum, við málaðum andlitum og huldum røddum lata limir í bólkinum, Svartmálm, dyrnar upp til ein dapran, myrkan og ikki minst gátaføran tónleikaheim.
Og vit vitja eisini 82 ára gamla Óla P, sum framvegis fær fólk upp úr stólinum við sínum tekningum, hóast sjónin nú er farin at bila.