c: text/html

text:
Orð: Justus Falkner
Týtt: Kajfinn Hammer
1. Kristi stríðsmenn, gyrðið tykkum!
Tú, Guðs fólk, á, statt á vakt!
Fíggindin til stríð seg brynjar,
herjar á við snildi, makt.
Ein og hvør drag nú svørð, heljarherlið hótta jørð.
2. Fylgið hinum Himnadrotti,
lítið á Hans sterka arm.
Satan allar snildir nýtir,
goysir frá sær øði, harm.
Kraft oss ber, við oss er, Hann, sum verja kann Sín her.
3. Merki Krists av blóði litað
gevur kraft, tá trýtur treyst;
sigurstekin á tí ritað,
ger eitt lúgvað herlið reyst.
Eitthvørt mein, á tær rein, ger at sál gerst sterk og rein.
4. Tey, sum undan okkum fóru,
stríddu trúarinnar stríð,
lítandi á blóðið eina,
standa nú Guðs Himli í.
skalt tú tá víkja frá, meðan fjøldin farast má?
5. Mangur tráan í sær hevur,
tó hon er í fjøtrum føst.
Hann, ið Guði ei seg gevur,
finnur ikki frið í bróst.
Legg í bond holdsins ond, tak tær Andans svørð í hond!
6. Upp í Jesu Navn at stríða,
kasta óttan fyri borð!
Hvør um ennið ásýnt bindi
vitnisburðsins fasta Orð!
Hvussu fer, sannað er, Orðið ævigt standa fer.
7. Um vit smakka skulu deyðan,
og várt hold skal síggja rot,
tó Hin Stóra Páskamorgun
rísa vit sum vársins lot.
Fyri tann, frelsu fann, Jesus deyðan yvirvann.
8. Tá skal herlið Harrans savnast,
til Hans Trúnu finna veg;
Lívsins krúnu, ljósins klæði,
har í dýrd tey klæða seg
sigursæl, hørpuspæl fyllir dýran Himnasal.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Søga 59: Hví Dávid noyðist at flýggja
TÁ Dávid hevur dripið Goliat, leiðir Abner, herførari Ísraels, hann fram fyri Saul. Saul er sera nøgdur við Dávid. Hann ger hann til yvirmann í herinum og letur hann búgva í kongsins húsi.
Tá herurin kemur heim úr bardaganum móti filistarum, syngja kvinnurnar: ’Saul feldi síni túsund, men Dávid síni tíggjutúsund.’ Saul verður øvundsjúkur tá hann hoyrir tær heiðra Dávid meir enn hann sjálvan. Men tað er Jónatan, sonur Saul, ikki. Hann er góður við Dávid, og Dávid er eisini góður við Jónatan. Teir báðir lova at teir altíð skulu vera vinmenn.
Dávid dugir væl at spæla upp á hørpu, og Saul dámar væl at lurta. Men ein dagin verður Saul so øvundsjúkur at hann ger nakað ræðuligt. Meðan Dávid situr og spælir uppá, tekur Saul spjótið hjá sær og kastar tað eftir honum. ’Eg skal renna tað gjøgnum Dávid og inn í veggin!’ sigur hann. Men Dávid hevur seg undan. Seinni roynir Saul aftur, men heldur ikki hesa ferð verður Dávid raktur. Nú veit Dávid at hann má ansa væl eftir sær.
Minnist tú hvat Saul hevði lovað? Hann hevði lovað at tann ið drap Goliat, skuldi fáa dóttur hansara til konu. Endiliga ein dagin sigur Saul at Dávid skal fáa dóttrina Mikal, men fyrst skal Dávid drepa 100 filistarar. Hugsa tær! Saul hopar at filistarar so drepa Dávid. Men so er ikki, og Saul má lata Dávid fáa dóttrina til konu.
Ein dagin sigur Saul fyri Jónatan og øllum tænarum sínum at hann ætlar at drepa Dávid. Men Jónatan sigur: ’Tú mást ikki gera Dávidi nakað. Hann hevur aldri gjørt tær nakað. Nei, alt sum hann hevur gjørt hevur verið tær til stóra nyttu. Hann setti lívið í váða tá hann drap Goliat, og tá vart tú glaður.’
Saul lurtar eftir tí sonur hansara sigur og lovar at hann ikki skal gera Dávidi nakað. Boð verða send eftir Dávidi, og hann fer aftur at tæna í Sauls húsi. Men ein dagin tá Dávid situr og spælir fyri Saul, kastar Saul aftur spjótið eftir honum. Dávid hevur seg undan, og spjótið fer inn í veggin. Hetta er triðja ferðin! Nú veit Dávid at hann noyðist at flýggja!
Sama kvøldið fer Dávid heim til hús. Men Saul sendir nakrar menn at drepa hann. Mikal veit hvat pápi hennara ætlar, og hon sigur við mann sín: ’Sleppur tú ikki burtur í nátt, verður tú dripin í morgin.’ Um náttina hjálpir Mikal Dávidi út gjøgnum eitt vindeyga. Í samfull sjey ár noyðist Dávid nú at flýggja undan Saul.
1 Sámuel 18:1-30; 19:1-18.
LÆR MEIRA
Dávid leit á Gud
Dávid gjørdi mistøk og var fyri nógvum avbjóðingum, men hann helt ongantíð uppat at tæna Gudi. Hann var ein góð fyrimynd, sum kann hjálpa tær at verða trúfastur.


text:
Ummæli í Dimmalætting/Skáanum 13. apríl 2007.
Endurgivið við loyvi høvundsins.
Annað nummar av Vencili, ella »Vencil yngri« fyri at skemta eitt sindur, er nú komið út, og sum eisini er vanligt, so má hann sigast vera betri frágingin enn pápi sín, hóast tekstirnir eisini hesuferð eru ymsir í góðsku. Í íganginum, sum stendur fyrst, stendur, hvat Vencil skal vera: Vencil skal vera eitt rúm, eitt føroyskt skaldskaparrúm, sum skal hýsa skaldskapi, og ikki tulka hann ella koyra hann í bás. Tískil mugu tekstirnir næstan vera ymsir í góðsku.
Í Vencli hesuferð eru 14 søgur og 24 yrkingar. Har eru ikki so nógvir kendir rithøvundar við – tað er gott. Teir einastu etableraðu eru Heðin M. Klein, Alexandur Kristiansen og Hanus Kamban. Aðrir høvundar og yrkjarir eru nokkso kendir – men ikki etableraðir.
Eitt, sum eg haldi vera nokkso keðiligt er, at har eru so nógvar týðingar – alt, alt ov nógvar. Hóast tað eru 21 høvundar og 12 av hesum føroyingar, og 53 av teimum 100 síðunum við upprunaføroyskum tilfari, so fær lesarin eina kenslu av ov nógvum týðingum.
Mestur er hetta av muninum á góðsku – lítið er at gera við tað, tá tey hava umsett klassikarar og koyrt teir uppí.
Perman
Perman er sera áhugaverd – afturparturin á einum leopardi. Tað vóru tvær permur – onnur, har afturparturin var svartur (tað var tann vanliga) og hin, har afturparturin var gulur (eg fekk mær tann gula afturpartin). Vendur tú blaðnum við, so er høvdið á leopardinum ikki hinumegin – men harafturímóti ein afturpartur aftrat.
Hetta haldi eg ikki riggar so væl, tí hóast øll bløð og øll tíðarrit altíð kunnu gerast enn betur, so er einki við Vencli hesuferð, sum hevur nakað við eftir reyv, ella reyv í myndamáli, at gera. Tvørturímóti er blaðið væl gjørt, og rithøvundarnir allir sum ein gávað fólk.
Tað løgna
Allar týðingarnar eru hegnisliga greiddar úr hondum – tó skilji eg ikki, hví ein høvundur sum Peter Bichsel skal fáa flest verk við, av tí at hetta eru søgur til børn. Tær eru vælskrivaðar, men tað gerst troyttandi at fýra søgur til børn skulu standa fremst. Tær eru sjálvandi meiningsleysar og um tað, sum er løgið, so sum meiningin var við Vencli hesuferð, men eg haldi ikki tað riggar so væl.
Annar av ritstjórunum, Arnbjørn, er sera gávaður søgusmiður. Tó haldi eg hann hevur tann veikleika at skriva um tað, sum hendir í samfelagnum í staðin fyri at hvørva heilt inn í sín hugaheim, tí har finst sanniliga nógv forkunnugt inni. Einaferð eg og hann høvdu fingið ríkiligt upp í nevið, greiddi hann mær frá einum stuttsøgu-eksperimenti hjá sær, sum var at skriva »leitandi« stuttsøgur.
Hetta hevur nógv til felags við tað, sum eg sjálvur eisini ofta royni, og eg fari at mæla Arnbjørn til at dyrka tað meir og ikki vera so realistiskur. Og ein kann spyrja, hví hann nettupp er realistiskur nú, tá temað við Vencli hesuferð skuldi vera tað løgna?
So er tað Oddfríður…
Oddfríður Rasmussen, sum er hin ritstjórin á Vencli, skrivar og yrkir ofta um hesar sálarligu sjúkurnar, sum læsa teg inni og ikki loyva tær út – paranoya, nevrosur, agorafobi og aðrar. Menn, sum skera undirvørrina av sær, sita og klippa avísir sundur, mogga hol í tapetið o.s.fr.
Eg havi ongantíð skilt hesar søgur og yrkingar ordiliga, og tað geri eg enn ikki. Tó haldi eg tær hava okkurt – hevði tað bara komið greiðari fram.
Diddu-yrkingar
Eg havi ongantíð dámt Marjun Kjelnæs, av tí at hon minnir ov nógv um vanligar kvinnu-høvundar, sum skriva um kvinnuproblemir. Yrkingin hjá henni, »Og tú fert rennandi«, hevur eisini nakað av hesum sama.
Ein fær kensluna av, at boðskapurin er »rým ýlandi úr køkinum, frá manni og børnum, realisera teg sjálva, skríggja, leika í – og far so heimaftur til mann og børn.« Tað eru ov nógvar kvinnur, sum yrkja og skriva við hasum hugburðinum. Tað nyttar ikki – fyri at tað skal blíva nakað vert, má tað vera eitt sindur djypri, taka tøk við menniskjuna og lívið, og ikki bara kúgaðar kvinnur í Føroyum (sum í veruleikanum kúga seg sjálvar).
Yrkingarnar hjá Katrin Reinert eru sera væl yrktar og sýna eitt skald, sum veruliga dugir at velja sær orðini. Tó stendur innihaldið neyvan mát við búnan – mest myndamál um, hvussu tað kennist at missa moydómin aftanfyri onkrastaðni.
Eg eri troyttur av at lesa diddu-yrkingar um, hvussu tað kennist hjá smágentum at blíva vaksnar, ella hvussu nógv tær gráta, fyrstu ferð, sjeikurin ger tað liðugt. Hon átti at yrkt um okkurt annað – tí hon dugir.
Tey óroyndu
Dánial Hoydal er eisini kendur sum ein, ið skrivar barnasøgur, men hansara seks yrkingar eru ikki til børn, hóast tær kanska heldur ikki eru til vaksin. Tær eru ikki so lidnar, sum tær kanska kundu verið, mest orðaspøl við einum orði á hvørjari reglu, yvirdrivið bókstavarím og annað, sum eyðkennir tey, sum ikki eru so øgiliga von við at yrkja enn.
Kjartan Hansen er ein sera spennandi rithøvundur. Søgan hjá honum er nóg so smikursøt og eyðkend fyri ungar rithøvundar, men báðar yrkingarnar prógva alt fyri eitt, at hesin høvundurin er meira yrkjari enn høvundur. Hann dugir eisini væl at lesa upp – er eisini sjónleikari og dugir at átaka sær lótir og keipur, so tað riggar væl fyri eyguni.
Vónbjørt Linjonsdóttir, sum hevur eina yrking við, er í øllum førum einki diddu-skald. Hennara yrking er nóg so leys í bygnaði og hevur stundum óhóskandi myndamál. Yrkingin hjá henni er sentimental og um at yrkja, men myndamálið og bygnaðurin eru kanska ikki so egin, sum tey kundu verið – slíkt hevur verið útgivið fyrr (til dømis í einum savni, sum hevði okkurt við gulnaðar kodakmyndir at gera…).
Maluna Poulsen dámar mær ikki. Hennara yrkingar eru góðar, men allar líka endaleysar. Hon hevur yrkt eina góða yrking einaferð. Men á teimum flestu er eingin ordiligur endi – lesarin hongur eftir í leysari luft. Tær byrja væl og klára nøkulunda at halda sær inn á miðjuna – men so fer luftin úr teimum, tær hokna saman og enda sum spibbandi endurtøkur. Hví, kann ein spyrja, skal orðið »enn« endurtakast upp í saman móti endanum?
Meiningin – hvør er hon?
Teir royndu
Heðin M. Klein er ein yrkjari, sum mær dámar sera væl. Hann og Alexandur Kristiansen meistra yrkjarateknikkin, og alt, sum kemur frá teirra hondum, er gott á ein ella annan hátt, fult av kenslum.
Yrkingarnar hjá Hanusi Kamban eru rættiliga góðar – av teimum bestu. Hin fyrra hevur nakað av Regini Dahl, sum tað besta orðið fyri man vera »tamarhald á stílinum«. Fullkomið tamarhald er tað mótsetta av tí at vera óbúgvin sum skald. Hin seinna er á tremur við fremmandum orðum, sum enntá ríma við vanlig føroysk orð. Hetta er eisini ein fragd at lesa. Hon er ein »filologisk roynd«, sum Janus Djurhuus segði um sína sera vøkru yrking »Suðurlendskar nætur«.
Yvirhøvur haldi eg Hanus Kamban duga nógvar ferðir betri at yrkja enn at skriva søgur.
Eg sjálvur
Eg havi einki sagt um meg sjálvan, av tí at har eri eg ógegnigur, men eg satsi uppá, at onkur annar fer at ummæla tær tríggjar søgurnar, sum eg havi við.
Agnar Artúvertin


text:
Orð: Petur Jacob Sigvardsen
Lag (5. mars 2007): Knút Olsen
Viðmerking: Yrktur á halvarðsøku 2007.
Sum sólarris á himni høga
sá mannaættin nýggjan dag.
Hann Sakarias um man kvøða
í templinum í Dávids stað,
tá hann sín son í hondum bar,
ið fremstur av profetum var.
Tøkk, Gud, tú hevur fólk títt vitjað,
úr trældóms myrkri loyst tað út,
øll okkum, sum í myrkri sita
í deyðans kvøl, við sorg og sút.
Eitt frelsuhorn* varð okkum reist,
tað syndarum er ævig troyst.
Á Golgata vit griðstað eiga,
har Kristi krossur reistur var,
tann, ið vil hendur um hann breiða,
hann frið og grið og frelsu fær.
Tað friðskjól hevur Gud oss gjørt,
tá frelsuverkið varð fullført.
Har kann ei syndin okkum náa,
tann staður reinur, halgur er,
har fyrigeving er at fáa
frá føllum, skuld og syndagerð.
Har góðska Guds er okkum hjá,
um vit í trúgv við krossin stá.


text:
Norðborg og Christian í Grótinum eru komnir undir land at kroka
Vinna11-01-2017 - 08:21 - Jóanis Albert Nielsen
Fyri løtu síðani tosaðu vit umborð á skipini Norðborg og Christian í Grótinum, sum bæði eru komin inn undir land. Veðrið var blivi keðiligt har suðri á leiðini ið teir hava roynt, og tí valdu teir at koma inn undir land at kroka.
Norðborg hevur 400 tons umborð av svartkjafti, teir fara møguliga inná Vág at bunkra, men annars liggja teir og kroka til veðrið verður betur aftur, og fara møguliga avstað aftur í annaðkvøld.
Christian í Grótinum kom á fiskileið í gjár, og hava teir 150 tons umborð, teir fara møguliga eisini avstað aftur í annaðkvøld, tá ið hann lovar betri veður.


text:
UTC
UTC er stytting fyri Coordinated Universal Time (í grundini Universal Time, Coordinated). Raðfylgjan á bókstøvunum er býtt um fyri hvørki at fylja raðfylgjuni í ensku (CUT) ella fronsku (TUC)orðingini. Samstundis er heitið eisini farið at líkjast astronomisku tíðareindini UT1.
UTC er mestsum sama tíðareind sum GMT (Greenwich Mean Time). Tó er UTC nógv neyvari tíðareind, tí UTC er ein samskipan av fleiri ymiskum atomurum. UTC (og GMT) verður eisini kallað Zulutíð eftir bókstavinum Z í morsialfabetinum. UTC er grundeindin í tíðarfesting í heiminum.
Tíðarfestingin í ymsum londum verður so ásett í tímum, sum antin verða lagdir afturat UTC (eystanfyri 0 stig longdarásin) ella drigin frá UTC (vestanfyri 0 stig longdarásin. Danmark hevur soleiðis UTC +1 um veturin og UTC + 2 um summarið (summartíð). Ísland hevur UTC minus 1.
Føroysk tíð er UTC (ella GMT) um veturin. Summartíð er UTC pluss 1 tíma.


text:
Fyri tíðina eru valdu limirnir:
Karin Dahl, ljósmoðir
Ebba Øre, sosialráðgevari
Hervør Eyðinsdóttir, fysioterapeutur
Høgni Debes Joensen, landslækna
Uppgávur hjá ráðnum
Vanlukkutryggingarráði tekur avgerðir í málum viðvíkjandi arbeiðsskaðum, herundir eisini mál um vinnusjúkur vegna arbeiði. Fyrr tók ráðið eisini avgerð í málum um játtan av fyritíðareftirløn, men hesa uppgávu yvirtók Almannastovan í 2006.
Skaðar, hendir 1. januar 2010 ella seinni viðgerast eftir løgtingslóg nr. 67 frá 25. mai 2009 um trygging móti avleiðingunum av arbeiðsskaða (Arbeiðstryggingarlógin),sí ”skaði eftir 1. januar 2010”.
Teir tilburðir, sum eru hendir ella frabóðaðir innan 1. januar 2010, eins og tey mál, sum framvegis eru undir viðgerð 1. januar 2010, verða framhaldandi viðgjørd eftir ásetingunum i anordning nr. 389 fra 15. november 1966 om forsikring mod følger af ulykkestilfælde sí ”skaði ádrenn 1. januar 2010”.
Samband:
Føroya Vanlukkutryggingarráð
c/o Sorinskrivarin
C. Ployensgøta 1
100 Tórshavn
tpostur: fvr@sorinskrivarin.fo
Tlf.: 31 10 03 ( telefontíðin er mánadag - fríggjadag 09.00 -12.00)
Skrivstovutíð:
09-14, mánadag - fríggjadag


text:
Orð: Kajfinn Hammer
Lag: Kris Kristofferson/Help me make it through the night
1. Eg skal aldri ivast meir um ein nýggjan morgundag,
hóast stjørnur síggjast ei, eg tó málið havi sæð!
Long og torfør var mín leið, áðrenn Jesus hjartað vann,
nú Hann gongur mær við lið, nýggjur dagur mær upprann!
Niðurlag: Míni mistøk eru mong, víst eg snávi dag um dag,
men eg fái hjálp at liva, nú eg Jesus havi sæð!
Tað, sum hendi mær í gjár, burt sum tokan tunga svann,
nú Hann gongur mær við lið, nýggjur dagur mær upprann!
2. Mangan lívið tykist fløkt, mál ei hómast fyri stavn,
og eg ivist um eg man náa tryggu Himmalhavn!
Tá ein rødd so still og mild til mítt hjarta talar blítt:
“Sí, Eg standi Tær við lið, óttast ikki, barnið Mítt!”


text:
Orð: Poul F. Joensen
Lag: Hin tíðin, ið rann
1. Í øldir var fjøldin í vanda og neyð
og livdi í kúgandi korum,
tó maður og kona og børn fyri breyð
hart slitu, so illani lønt vóru tey,
at ovlítið var ofta á borðum.
2. Ei stundir tey fingu at royna sín mátt,
í sakni mong evnarík doyðu;
í smáttum, í kloddum, við herjandi sótt,
tey livdu sum djórið á fávitsku nátt,
lagnan tunga mangt lív legði oyðið.
3. Men hugsjónamenn birtu stríðið um lond,
og fjøldina vaktu úr dúri;
brátt javnaðarneistin varð brimandi bál,
sum lýsti um heim, so hvør trælkaða sál
var sum fuglurin, sloppin úr búri.
4. Og virkismenn vunnu sigur um lond,
og fólkið seg loysti úr bondum.
Nú frælsissól lýsir frá fjalli til strond;
hin kúgaða fjøldin tók róður í hond,
og hon stýrir nú ríkjum og londum.
5. Nú lýsir á landi hjá fólkinum her,
og verkamenn landslógir skriva;
og Føroya Arbeiðarafelag, tað ger
virkismenn sterkar, og grundarlag er.
Og so leingi skal felagið liva!


text:
Hjúnabandslógin & Gylta Reglan.
Tað er eyðsýnt at tey flestu, sum eru ímótið eini broyting av hjúnabandslógini eru trúgvandi, og at teirra orsøk til at verða ímótið broytingini er átrúnaðarlig. Roynt hevur tó verið, at flutt teirra próvførslur burt frá grundgevingum, sum eru bygdar á Bíbliuna, men onkursvegna tykist tað meiri ein hurlivasi í nú, tá ið hasin liður er dottin av.
Til dømis, so er ein grundgeving tann at einans hinskynd pør nørast, ella fáa børn, sum eitt tað nýggjasta huganrensl. Onkur kann verða samdur í hesi einføldu staðfesting, ella rættari sagt detta um hesa fløkjasligu orðing, men í síðsta enda, so er orðingin einki minnið enn ein villleiðandi niðurstøða og undanførsla frá spurninginum.
Tí tað, at hinskynd pør nørast er eitt lívfrøðiligt viðurskifti ímillum kynini, men tað er ikki ein løgfrøðiligur stovnur ella sáttmáli millum tvey samtykkjandi menniskju um at ganga saman í parlag. Har áður varð sagt, at í Bíbliuni stendur so og so, men nú verður spurt hvat við børnunum? At brúka, at nørast, sum fortreyt er høpisleyst.
Spurningurin er ikki um møguleikan at nørast, men um borgarlig rættindi. Um okur viðurkenna samkynd pør, sum tvey myndug og samtykkjandi menniskju, ið ganga saman í parlag, á sama hátt, sum okur viðurkenna hinskynd, so er tað ikki ringt at skilja, at rættindi til hjúnaband, sum er eitt løgfrøðiligt parlag, fylgir við. Tað er rætt fyri samkynd á sama hátt, sum fyri hinskynd at ganga saman í parlag, so hví ikki rætturin til hjúnabandi? Hjúnaband er eitt løgfrøðiligt parlag. Hvørt tey nørast er ikki viðkomandi stovnin og samtykkju ímillum tvey menniskju.
Áðrenn Jesus og av honum, og eftir Jesus verður gylta reglan endurtikin, sum meginregul. Meginregul fyri framferð bæði viðkomandi trúarsamfelagnum men eisini í samfelagnum, sum heild. Jesus sigur í Matteus kapittul 7 vers 12;
”Alt tað, sum tit tí vilja, at menn skulu gera móti tykkum, tað skulu tit eisini gera móti teimum; tí at hetta er lógin og profetarnir.”
Tó haldi jeg, at heimspekingurin Immanuel Kant hevur bestu útgávu og hugleiðing um gylta reglan, ella vanliga nevnt Kategoriska Imperativið;
”Virka einans sambært tí meginreglu, har tú samstundis vil tað skal verða ein almenn galdandi lóg uttan mótsøgn” – Grounding for the Metaphysics of Morals.
Tað eru uttan iva ymiskar átrúnaðarligar lærur, sum fara ímóti hesum, ella hvat nú ein trúgvandi velur at tulkað tað til, men henda reglan er umfatandi, og fevnir seg víða. Um tú, sum trúgvandi heldur meginreglan verða treyt fyri tína atferð innan kirkju og samkomu, so skalt tú eisini minnast til, at hetta er eisini ein treyt fyri tína atferð í samfelagnum og fyri øll í samfelagnum, hóast okur hava ymiskar sannføringar. Gylta reglan fánar ikki uttanfyri samkomuna, hon er gylt óansæð!
Um okur sum menniskju í samfelag velja at brúka meginreglur, sum skulu verða alment galdandi í samfelagnum; tað er, um ein atferð er røtt ella skeiv fyri onnur, so er hon røtt og skeiv fyri okum.
Tey, sum ikki í áseta seg sjálvi tær meginreglur, sum tey áseta onnur, eru tey eyðsæð ikki før fyri at luttaka í einum kjaki um hvat er rangt ella rætt.
So í einum málið, sum viðvíkur borgarlig rættindi, har trúgvanid við ikki vilja seta seg við sama borð og áseta sær sjálvi tær meginreglur, sum tey áseta øðrum, so vóni jeg, at trúgvandi umhugsað sína framtíðar atferð væl og virðiliga. Tí hetta er stutt sagt, ikki rætt, og samstundis sera ørkymlandi at tílíkar meginreglur, sum okur øll kunnu semjast um, sum sømiligar verða tveittar fyri borð fyri at varðveita mismun vegna átrúnaðarligar sannføringar!
Er ein er sinnaður at skipa samfelagið eftir eini sannføring, sum er átrúnaðarlig. Har tílíkar meginreglur skulu víkja fyri, so at ein kann eggjað mismun, og villur skulu gerast alment galdandi, men samstundis tvíhalda gylta reglan, sum grundarlag fyri siðvenju. Ja, so er ein í einum fullkomnari andsøgn og ósiðilgur í síni atferð. Lagnunnar speisemi, tá ið tað eru tey, sum eru ímót áðurnevndu broytingini somuleiðis tvíhalda seg og átrúnað sín varða av tí eginleika at skyna millum gott og ónt! Nei, endurtak heldur Kant ístaðin og virki einans sambært tí meginreglu, har tú samstundis vil tað skal verða ein almenn galdandi lóg uttan mótsøgn!
Við kvøðum,
Jens Arni Leo Hammerfoss


text:
Føroyingasøga
Føroyingasøga ella Føroyinga søga er skrivað í Íslandi og varðveitt í gomlum íslendskum handritum, men tó ikki sum sjálvstøðug bók. Kortini ivast granskarar ikki í, at hon einaferð hevur verið tað. Mett verður, at hon er skrivað umleið ár 1210 - 1215, og har við ein av elstu íslendsku søgum. Samansettu søgurnar eru at finna í kenda íslendska handritinum Flatoyarbók (norrønt: Flateyjarbók). Í 1832 savnaði danski søgumaðurin Carl Christian Rafn hesi brot saman og gav tey út undir heitinum Færeyinga saga, sum so seinni varð týtt til føroyskt. Høvundurin er ókendur og Føroyingasøga er skrivað 200 ár eftir hendingarnar eru farnar fram. Tískil er ivi um, hvussu høvundurin hevur fingið alla vitanina og tilfarið til vegar, men hildið verður, at høvundurin hevur kent til føroysk viðurskifti og tilfarið er komið frá fólki, sum hevði samband við Føroyar, ella serliga vitan um oyggjarnar.
Innihaldsyvirlit
Føroyingasøga[rætta | rætta wikitekst]
á føroyskum
1. Maður er nevndur Grímur Kamban. Hann var tann fyrsti, sum búsettist í Føroyum. Men tá ið Haraldur Hárfagri ráddi í Noregi, flýddi mangur maður undan harðræði hansara. Summir settust í Føroyum og búðu har, aðrir leitaðu til onnur óbygd lond. Eyður hin Findarríka fór til Íslands, men legði at í Føroyum, og gifti burtur har dóttur Torstein Reyða. Haðani er komin hin viðgitnasta ættin í Føroyum, ið teir rópa gøtuskeggjar og sum búði í Eysturoynni.
Tróndur fór til Danmarkar
2. Torbjørn æt ein maður, hann var róptur Gøtuskegg og búði í Eysturoynni í Føroyum. Guðrun æt kona hansara. Tey áttu tveir synir Tollakur æt hin eldri, og Tróndur æt hin yngri teir vóru evnaligir menn. Tollakur var bæði stórur og sterkur, og Tróndur var bróðurs maki, tá ið hann var mannkomin; men ójavnt varð hildið um teir brøðurnar. Tróndur var reyðhærdur, frøknutur og grefligur í ásjón.
Torbjørn var ríkur maður og gamal, tá ið hesi tíðindi bórust. Tollakur giftist har í oyggjunum, men var tó heima hjá faðir sínum í Gøtu. Stutt eftir at Tollakur var giftur, andaðist Torbjørn Gøtuskegg og var útborin í heyg eftir fornum siði; tí tá vóru allir føroyingar heidnir.
Synirnir skiftu nú arvin ímillum sín. Men báðir vildu hava jørðina í Gøtu, tí hon var besta ognin. Teir lutaðu, og heimaparturin líknaðist tá Trónda. Tollakur beyð nú Trónda at býta um, lata seg annan fáa heimabúgvið og hann meira av leysagóðsi. Men Tróndur vildi ikki. Tollakur fór tá burtur haðani og fekk sær annan bústað í oyggjunum.
Tróndur tók til sín nógvar leiglendingar fyri mestu leigu. Um summarið gjørdi hann skip út og sigldi til Noregs; men tók lítlan farm við sær. Hann vistaðist hjá einum bónda allan veturin; men hann tóktist fyri tað mesta vera dapur í huga.
Tá var Haraldur Gráfeldur kongur í Noregi.
Summarið eftir fór Tróndur suður til Danmarkar við keypmonnum á farmaskipum og kom til Háloyrar. Har var nógv fólk saman komið. Sagt er, at hagar kemur størsta mannfjøld í Norðurlondum, meðan keysstevnan stendur.
Tá ráddi í Danmark Haraldur kongur Gormsson, ið menn róptu Blátonn.
Haraldur kongur var á Háloyri um summarið og stór mannfjøld við honum. Tveir menn av kongshirðini eru nevndir, sum tá vóru við honum, annar æt Sjúrður og annar Hárekur. Hesir brøðurnir báðir gingu javnan um keypstaðin og vildu keypa størsta og besta gullringin, ið fáast kundi. Teir komu inn í eina búð; hon er útgjørd av tí besta. Har situr maður inni, sum tekur blídliga ímóti teimum og spyr, hvat teir vilja keypa. Teir søgdust vilja keypa stóran og góðan gullring. Hann svaraði, at her var gott úr at velja. Teir spyrja hann at navni, og hann nevnir seg Holmgeir ríka. Hann breyt nú upp fyri dýrgripum sínum og vísir fram tjúkkan gullring og metir hann so dýrgoldnan, at teir tóktust ikki vita, um teir í løtuni kundu fáa til vega alt tað silvur, ið kravdist, og bóðu bíða sær til morgins. Teir fara nú við hesi avgerð, og líður so náttin.
Um morgunin gongur Sjúrður út av búðini, og Hárekur er eftir staddur. Stutt eftir kemur Sjúrður fyri uttan tjaldsmunnan og ropti: "Hárekur frændi, skunda tær, fá mær pungin við silvurinum til ringkeypið, tí nú er keypið gingið í lag; men bíða tú her og ansa búðini." Nú fær hann honum silvurið gjøgnum tjaldsmunnan.
Ráðagerð Tróndar
3.Eina løtu seinni kemur Sjúrður inn í búðina til bróður sín og sigur: "Tak tú nú silverið, tí keypið er komið í lag."
Hann svarar: "Eg fekk tær silverið í áðni."
"Nei," sigur Sjúrður, "eg havi ikki tikið við tí." Nú trætast teir um hetta og siga síðani kongi frá.
Kongur og aðrir menn halda tað vera eyðvitað, at silvurið er stolið frá teimum. Kongur leggur nú fráfaringarforboð á, so eingi skip skulu sigla burtur, so sum sakir standa.
Hetta tókti mongum manni mikil vansi, sum nú var vorðið, at vera heftir har longur enn keypsstevnan stóð. Tá hildu norðmenn stevnu sínámillum til ráðagerð.
Tróndur var á teirri stevnuni og tók til orða: "Her eru menn heldur ráðleysir."
Teir spyrja hann: "Veitst tú tá nøkur ráð?"
"Tað man eg," svarar hann.
"Kom tá fram við tínum ráðum," siga teir.
"Ikki man eg gera tað fyri einki," svarar Tróndur.
Teir spyrja, hvat hann leggur á.
Hann svarar: :Hvør tykkara skal lata meg fáa ein oyra í silvuri." Teir halda hetta vera nógv, men ganga undir, at hvør maður fær honum hávan oyra í silvuri, og annan hálvan oyra, um hetta spældi væl av.
Dagin eftir setur kongur ting og sigur, at aldri skuldu menn vera leysir haðani, fyrr enn stuldurin var greiddur.
Tá tekur til orða ein ungur maður, ývið, reytt hár upp av kolli, frøknutur og heldur grefligur í ásjón: "Her eru menn heldur enn ikki ráðleysir."
Kongsins ráðgevarar spyrja nú, hvørji ráð hann kann leggja.
Hann svarar: "Tað er mítt ráð, at hvør maður, ið higar er komin, skal leggja fram so mikiðsilvur, sum kongur setur á, og tá ið fæið er saman komið í eina rúgvu, bøti tá teimum, sum fyri skaðanum vóru; men kongur havisær tað til sømdar, sum var loypur; hann vill sketta væl um tað, sum honum líknast, veit eg, og menn noyðastikki at vera heftir her, so mikil manna múgva, sum her ersaman komin, sær til miklan vansa."
Tað var skjótt tikið undir av mannamúgvuni, og allir søgdust vilja leggja fram fæ og sømdarpening til kong, heldur enn at vera tálmaðir her, sær til stórt ógagn. Eftir hesum ráðum verðdur gjørt, fæ borið saman, og tað verður ein stór rúgva.
Beint eftir hetta sigldu tey flestu skipini burtur haðani.
Kongur helt tá ting. Hugt var at hesum nógva fæi, og brøðurnir fingu nú skaðan afturbøttan. Kongur talaði við sínar menn um, hvat ið gerast skuldi við tað nógva fæið, sum eftir var.
Tá tekur ein maður til orða og sigur: "Harri mín, hvat tykist tygum hann er verdur, sum hetta ráð gav?"
Teir síggja nú, at hetta er sami ungi maður, sum legði ráðini, og sum nú stóð fyri kongi.
Tá mælti Haraldur kongur: "Alt hetta fæ skal býtast í helvt. Aðra helvtina skulu mínir menn hava. Hin helvtin skal aftur fara í tvíningar. Annan helmingin skal hesin ungi maður hava, meðan eg taki hond um hin."
Tróndur takkaði kongi fyri hetta við nýtum og blíðum orðum, og so stór var pengarúgvan, Trónda lutaðist, at illa fekst tølur á.
Haraldur kongur sigldi tá burtur og øll mannfjøldin, ið har hevði verið.
Tróndur fór til Noregs við teimum norsku keypmonnunum, sum hann var komin hagar við, og teir guldu honum tað fæið, hann hevði kravt av teimum. Hann keypti nú stórt og gott farmaskip, laddi í tað hitt miklafæið, hann hevði fingið í hesari ferð. Síðani stevndi hann til Føroyar við skipinum og lendi har í øllum góðum, reisti búgv í Gøtu um várið, og skortar nú ikki fæ.
Tróndur var stórur maður av vøkstri, reyðhærdur, reyðskeggjutur, frøknutur, grefligur í ásjón, mykur við smámenn, men fagurlátin við tann meira menta og altíð við svikagerð í kvittanum.
Sigmundur Brestisson og Tórir føddir
4. Havgrímur æt maður, hann búði í Suðoy í Føroyum. Hann var mikil maður, ríkur og harðvunnin. Guðrið æt kona hansara; hon var dóttir Snæúlv. Havgrímur var høvdingi yvir øðrum helminginum av oyggjunum og hevði fingið hann í len av Haraldi kongi Gráfeld, sum tá ráddi fyri Noregi. Bráður var hann av lyndi og hevði ikki orð fyri at vera vitur maður.
Einar æt ein heimamaður hansara; han var róptur Suðringur; ein annar var hjá Havgrími, ið æt Eldjarn Kambhøttur. Hann var orðhavin, illorðaður, fávitskutur og illskur, latur og meinskur, illgrundað lyguvætti.
Tveir brøður eru nevndir í hesi søgu; teir búðu í Skúvoy; annar æt Brestir og him Beinir, synir Sigmund, sum var bróðir Tórbjørn Gøtuskegg, faðir Trónd. Teir báðir Brestir og Beinir vóru viðgitnir menn og høvdingar, høvdu helvtina av oyggjunum í len av Hákuni jalli Sjúrðason, sum tá hevði vald inni í Tróndheimi, og teir vóru hirðmenn hansara og kærastu vinir. Brestir bar av øllum monnum bæði í stødd og styrki og máddi meir till víggja enn aðrir høvdingar, sum tá vóru í oyggjunum. Hann var ásýniligur maður og fimur í øllum leikum. Beinir var bróðurinum líkur í mongum, men tó ikki javnlíki hansara. Kaldligt var millum teir og Trónda, hoast teir vóru nær skyldir. Brøðurnir vóru ikki giftir, men frillur høvdu teir. Cecilia æt frilla Brestis, men hin, sum fylgdi Beinir, æt Tóra. Sonur Brestir æt Sigmundur; hann vísti tíðliga góð mansevni. Tóri æt sonur Beinir; hann var tvey ár eldri enn Sigmundur.
Annað búgv áttu brøðurnir í Dímun, og tað var tað minna búgvið. Synir teirra vóru blaðungir, tá ið hesi tíðindi vóru. Snæúlvur, verfaðir Havgríms, búði í Sandoynni. Ætt hansara var úr Suðuroyum; hann flýddi haðani til Føroyar fyri manndráp og onnur illskubrøgd. Fyrra partin av ævi síni hevði hann verið í víking og var alsamt líka ódællur og harðrendur.
Skaðatilburðir í Føroyum
5. Bjarni æt ein maður; hann búði í Svínoy og var róptur Svínoyar-Bjarni. Hann var góður bóndi og átti nógv fæ, ógvuliga sniðfundigur maður. Hann var móðurbróðir Trónda í Gøtu.
Tingstaður føroyinganna var í Streymoynni, og har er havnin, teir rópa Tórshavn.
Havgrímur, sum búði í Suðroynni í bygdini Hovi, var mikil blótmaður; tí tá vóru allar Føroyar heidnar.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
- Færeyínga Saga eller Færøboernes Historie i den islandske Grundtext med færøisk og dansk Oversættelse / udgiven af Carl Christian Rafn (1832). Tórshavn: Offset-prent, Emil Thomsen, 1972 - 284 s.
- Føroyingasøga / útløgd úr íslandskum av V. U. Hammershaimb. Tórshavn, 1884. 137 s.
- Føringasøga / útløgd og umarbeid av nýggjum av C. Holm Isaksen. Tórshavn: 1904. 116 s.
- Færeyingasaga. Den islandske saga om færingerne / på ny udgiven af Det kongelige nordiske oldskriftselskab. Keypmannahavn: Det kongelige nordiske oldskriftselskab, 1927. - xix, 84 s.
- Føroyingasøga / umsett hava Heðin Brú og Rikard Long. Tórshavn: Skúlabókagrunnurin, 1962 - 105 s.
- The Faroe Islanders' saga / translated and annotated by George Johnston; edited by Michael Macklem; drawings by William Heinesen. Ottawa: Oberon Press, 1975. - 144 s.
- Færeyinga saga / Ólafur Halldórsson bjó til prentunar; Jón Böðvarsson samdi verkefni fyrir skóla. Reykjavík: Iðunn, 1978 - 180 s.
- Færinge saga / med tegninger af Sven Havsteen-Mikkelsen; i oversættelse ved Ole Jacobsen og med en efterskrift af Jørgen Haugan. Keypmannahavn: Forum, 1981 - 143 s.
- La saga des Féroïens / traduit de l'Islandais par Jean Renaud; préface de Régis Boyer. Paris: Aubier Montaigne, 1983 - 133 s.
- Die Färinger Saga / aus dem Isländischen von Klaus Kiesewetter übersetzt. Ålborg: 1987 - 103 s.
- Färinga sagan / inledd och översatt av Bo Almqvist; förord av Olov Isaksson; fotografier av Sören Hallgren. Hedemora: Gidlunds Bokförlag, 1992 - 205 s.
- Føroyinga søga / Sven Havsteen-Mikkelsen teknaði; Bjarni Niclasen týddi; Jørgen Haugan skrivaði eftirmæli. Tórshavn: Føroya skúlabókagrunnur, 1995 - 148 s. (PDF útgáva 2005)
- Føroyinga søga [ljóðbók (kassettuband)] / Høgni Joensen lesur. Tórshavn: Ljóðbókanevndin, 2003 - 5 kassettubond í 1 húsa
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- Tekstur á íslendskum, enskum og norskum týðingum
- Færeyinga saga Kulturformidlingen Norrøne Tekster og Kvad
- Snerpa.is - Færeyinga saga (á íslendskum)


text:
Uganda
Uganda (enskt; Republic of Uganda, swahili; Jamhuri ya Uganda), ella Lýðveldið Uganda er stórt land í Eysturafrika við umleið 36 mió. íbúgvar.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið farið var at leggja jarnbreytir í 1931, fingu túsundtals ugandarar arbeiði. Í Uganda fekk jarnbreytafelagið sær eisini arbeiðarar úr Asia, sum vórðu sendir heimaftur, tá ið arbeiðið varð liðugt.
Fyri tað, at Uganda loysti frá Bretlandi, var tað ríkt land. "Perlan í Afrika" kallaði kendi politikarin Winston Churchill tað. Men í 1986 var landið oyðilagt og á húsagangi. Frá 1971 til 1979 stýrdi rái einaræðisharrin Idi Amin landinum. Túsundtals menniskju vórðu jagstrað og myrd. Evropearar og ásiatar vórðu riknir av landinum, og hald varð steðgað, tá ið umheimurin varnaðist, hvussu rotið og harðrent Idi Amin-stýrið var. Í 1979 varð Idi Amin rendur frá og flýddi, men viðurskiftini batnaðu ikki fyrr enn í 1986, tá ið Yoweri Museveni kom til valdið og gjørdist forseti í landinum. Uganda stríðist nú við at endurreisa búskapin og fáa í gildi fólkaræðiliga stýrisskipan.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Ídnaður[rætta | rætta wikitekst]
Oljuvinna[rætta | rætta wikitekst]
Í Uganda eru ovurstórar nøgdir av olju funnar, og í 2009 byrjar beinhørð kapping millum heimsins størstu oljufeløg, ið síggja sær møguleika fyri vinningi í landinum. Startskotið til hetta var í januar 2009, tá kanadiska oljufelagið Heritage Oil fann tað, sum helst er størsta fund á landi sunnanfyri Sahara. Hetta fund ber heitið "Giraffe 1", og metingin sigur, at har finnast í minsta lagi 400 milliónir tunnur av olju. Síðan hava útlendsk oljufeløg funnið tíggjutals onnur fund har vesturi í Uganda. Til samanberingar kann nevnast, at í sjeytiárunum vóru oljufundini í Norðsjónum 400 milliónir tunnur. Nýggjasta metingin haðani er, at umleið 20 milliónir tunnur eru eftir, áðrenn liðugt er við olju úr Norðsjónum. Kandiska Heritage Oil hevur borað átjan brunnar í Uganda, og í øllum brunnunum varð olja funnin. Síðsta oljufelag, ið fann olju í Uganda, var írsk-bretska Tullow Oil í august 2009. Hetta felag metir, at minst 700 milliónir tunnur eru í vestara partinum av Uganda.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Mannarættindi[rætta | rætta wikitekst]
Samkynd[rætta | rætta wikitekst]
Tingið í Uganda hevur fyrireikað eina lóg, sum loyvir mismuni og hatri mótvegis samkyndum, tvíkyndum og transpersónum. Lógin, ið verður rópt Anti-Homosexuality Bill hevur verið ávegis síðani 2009. Umrødda lógin heimildar mismuni mótvegis teimum, ið eru, ella kunnu hugsast at vera, samkynd. Núverandi revsilóg í Uganda forbjóðar longu, at fólk av sama kyni eru saman kynsliga, men nýggja lógaruppskotið er nógv meira víðgongt. Lógaruppskotið leggur upp til deyðarevsing fyri provokerandi samkyndleika, ger tað revsivert, um man ikki innan 24 tímar fráboðar, at man veit um ein samkyndan og kann geva sjey ára fongsulsrevsing fyri at arbeiða fyri rættindunum hjá samkyndum, tvíkyndum ella transpersónum. Sudan, Jemen, Móritania, Iran og Saudiarábia hava longu sett deyðarevsing í verk fyri samkyndleiki [1].
Í Uganda verður arbeitt við einari lóg, sum skal gera tað revsivert við deyðadómi at vera samkyndur við HIV, og revsivert við lívlangari fongsulsrevsing at gifta seg við einum av sama kyni. Barack Obama hevur kalla lógaruppskotini andstygilig, men mest víðgongdu røddirnar í Uganda vilja enn gera lógirnar veruleika. Uganda samtykti í 2014 eina lóg sum ger at samkynt kunnu revsast við upp til lívlongum fongsli. Lógin ger tað eisini revsivert ikki at melda tann sum er undir illgruna fyri at vera samkyntur í Uganda, og lógin er fordømd av so at siga øllum Vesturheiminum. Noreg og USA hava millum annað steðga allari peningaligari hjálp til landið. Allir samkyntir ugandarar fáa friðskjól í Skotlandi [2].
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://current.com/entertainment/wtf/89592119_in-7-countries-homosexuality-the-death-penalty.htm
- ↑ http://www.heraldscotland.com/news/home-news/scots-bid-to-offer-ugandan-gay-law-asylum.23551827


text:
25. mai
25. mai er dagur 145 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 146 um skotár). Tað eru 220 dagar eftur av árinum. Hesin dagurin verður roknaður sum fyrsti summardagur.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1984 - Føroya Ungdómsráð (FUR) verður sett á stovn.
- 2014 - Arne Vatnhamar kom sum fyrsti føroyingurin nakrantíð upp á Mount Everest.
- Føroyar U20 hondbóltslandsliðið hjá monnum vann finaluna í European IHF Trophy hondbóltskappingini í Andorra. Føroyar vunnu 34-25 móti Georgia.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1933 - Jógvan Sundstein, fyrrverandi løgmaður
- 1939 - Dixie Carter, amerikanskur sjónleikari (d. 2010)
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1958 - Steinn Steinarr, íslenskur yrkjari (f. 1908)


text:
Filipsoyggjar
Filipsoyggjar (filipinskt: Repúbliká ng̃ Pilipinas, enskt: Republic of the Philippines) er eitt stórt land í Landsynningsásia. Filipsoyggjar hava 100 mió. íbúgvar í 2014. Tað hevur verið ein stórur fólkavøkstur á Filippinunum seinastu árini. Frá 1990 til 2008 vaks fólkatalið við 28 milliónum, sum er 45 prosent. Høvuðstaðurin nevnist Manila, og størsti býurin er Quezon City. Almennu málini eru tvey í tali, tagalog og enskt. Í næstan 400 ár vóru Filipsoyggjar undir Spania, og landið er kallað upp eftir spanska konginum Filipi 2. Í 1898 legði USA Filipsoyggjar undir seg og hevði ræðið, til landið gjørdist frælst ríki í 1946. Einki land í heiminum verður so illa plágað av náttúruvanlukkum sum Filipsoyggjarnar. Har eru umleið 20 ódnir um árið, og jarðskjálvtar eru rættiliga ofta.
Innihaldsyvirlit
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Har búgva yvir 90 000 000 fólk, og almenna málið har er tagalog, men tey flestu fólkini duga enskt. Høvðusstaðurin eitur Manila og har búgva yvir 1 600 000 fólk. Flestu filipinar eru av maleiskari ætt, men har eru eisini kinverskir tilflytarar og mestitsar, fólk av blandaðum blóði. Í summum fjarskotnum og avbyrgdum oyggjum í Filipsoyggjum búgva fólk, ið liva sum veiðifólk og savnarar og lívbjarga sær við at fiska, veiða dýr, henta ber, savna frukt og grønmeti. Hesi upprunafólk eru ímillum tey seinastu í heiminum, sum liva soleiðis, men tilvera teirra er hótt, tí at skógirnir, har tey halda til, verða høgdir niður.
Átrúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Viðgitni rannsóknarfarin Magellan var fyrsi maður, ið boðaði filipinum katólska trúgv, tá ið hann á ferð síni kring jørðina fór í land í oynni Cebu í 1521. Meðan spaniamenn ráddu, tóku mangir filipinar við katólskari trúgv, og hon gjørdist átrúnaður um alt landið uttan í syðstu oynni Mindanao, har stórur partur av fólkinum er muslimskt. Ymiskir trúarbólkar eru í Filippinunum, og nógv tann størsti er katolikkar umleið 83 %, síðan protestantar 8 %, muslimar 5 %, óheft filippinsk kirkja 3 % og animistar 3 % og buddistar 3 %.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Fyrr vóru Filipsoyggjar ímillum tey ríkastu londini í Asia, men seinastu 50 árini eru tær heilt dotnar burtur ímillum, skulu tær bera seg saman við grannalond síni. Helvtin av fólkinum livir í fátækradømi, og mangir filipinar verða noyddir at fara av landinum at arbeiða, so at teir kunnu breyðføða seg og síni. Um 2 % av vinnuføra fólkinum arbeiða uttanlands og senda pening heim til húski sítt at liva fyri. Hvørt ár senda filipinskir fremmandaarbeiðarar um 7 milliardir krónur heim til landið.
Kokospálmin trívst væl í heita og slavna veðurlagnum í Filipsoyggjum og ber frukt í næstan 70 ár. Nøtirnar hanga í tyssum, einar 15-20 nøtir í hvørjum, og tá ið tær eru búnar, verða tær slignar niður við bambusstongum. Bara Indonesia dyrkar meiri meiri kokosnøtir enn Filipsoyggjar, og einki annað land í heiminum ger so nógv kopra, sum fræhvítin inni í nøtini verður nevndur. Filipsoyggjar flyta út nógva vøru, sum verður gjørd úr kokosnøtum. Alt á kokospálmanum kann verða nýtt. Røturnar verða nýttar til heilivág og litevni, bulurin til við og trækol, bløðini til tekjur og flættað til kurvar og mottur. Úr nøtini fæst matur og ráevni til mottur, smyrsl og sápu.
Ifugaofólkið hevur í mong túsund ár velt í fjallalendinum í norðara parti í oynni Luzon. Tað, sum eyðkennir landslagið her, eru vandaliga løgdu rísbríkarnar, sum eru laðaðar langt niðan í brøttu líðirnar. Mong ferðafólk koma eisini at síggja fornu rísbríkarnar, ið eisini verða kallaðar áttanda undurverk heimsins. Men allir rísbøndur í Filipsoyggjum dyrka ikki rís sum ifugaaofólkið. Altjóða Rísgranskingarstovnurin hevur sætið í Filipsoyggjum og hevur alt fram nýggj ríssløg, sum hava fleiri korn á aksinum; stovnurin hevur eisini ment maskinur at sáa og heysta við.
Nógv náttúrutilfeingi er í landinum, m.a. gull, kopar og krom. Týdningarmestu landbúnaðarvørurnar, ið verða fluttar út, eru tubbak, sukur og frukt.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Filippinirnar eru umleið 300 000 km2> til støddar. Filippinirnar eru sum Føroyar eitt oyggjaland. Tó eru nakað fleiri oyggjar har. Har eru 7107 oyggjar, men bert 2773 av teimum hava navn. Har eru 37 gosfjøll, og av teimum eru tað 18, ið enn eru virkin. Landslagið er sera vakurt við grønum ongum prýddar við fossum og tropiskum blómum. Oyggjarnar eru høgar og eldbrunnar sum Indonesia og Japan; har er tíðum jarðskjálvti, sum stundum ger stóran skaða. Filipsoyggjar hava tropiskt veðurlag, og helmingurin av oyggjunum er skógvaksin. Tann parturin av oyggjunum, har turrtíðin er í longra lagi, er savannuvaksin. Slættlendini og niðari parturin av brekkunum eru velt til rís, mais og sukurrør. Oyggjarnar eru tær flestu avvaksnar við kokuspálmum fram við øllum bakkanum, tí kokuspálmanum dámar væl tann nógva sjóráman.
Filipsoyggjar eru mitt í eldkringi, sum hinar oyggjarnar í Landsynningsásia eru uppií. Tær eru eisini beint á leiðini, har hørðu tropisku ódnirnar ganga. Tí hevur filipinska fólkið verið hart roynt av náttúruvanlukkum. 7107 oyggjar eru í landinum, av teimum eru um 1000 bygdar. Mesta fólkið býr í oynni Luzon fyri norðan, og har er høvuðsstaðurin Manila. Á hvørjum ári eru einar 20 tropiskar melduródnir, nevndar týfonir, í Filipsoyggjum. Ódnirnar eru harðar, og vindferðin kemur upp í einar 100 km/t; og øgiligur uppgangur. Mong fólk umkomast, og túsundtals hús verða tikin av grundum. Ringast statt er altíð á láglendinum, men fólk mega vera har, tí at lítið er av dyrkilendi aðrastaðni. Jørðin í láglendinum er eisini bílig at keypa.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Filipsoyggjar eru einasta kristna land í Ásia, og katólska kirkjan hevur stóra ávirkan á gerandisdag fólksins. Orsøkin til, at kristindómurin er so markantur har, er at landið bleiv hertikið av spaniólum í 1565 og var hersett í 333 ár til 1898. Oyggjarnar eita eftir spanska konginum Filip 2. Tá ið spania tapti í kríggi ímóti USA, máttu teir selja Filippinirnar til USA. Filippinirnar fingu sjálvstýri 4. juli 1946.
Síðan 1965 hevði Ferdinand Marcos (11. september 1917 – 28. september 1989) havt valdið í Filipsoyggjum; harðræðisstýri hansara køvdi alla mótstøðu, armaði landið og elvdi til mikla misnøgd ímillum fólkið. Hann stýrdi við harðari hond, svikaði hvørja ferð, val var, til tess at hava valdið, og stjól til sín sjálvs ovurstórar ognir frá landi og fólki. Fremsti andstøðingur hansara var Benigno Aquino (27. november 1932 – 21. august 1983), ið viðhaldsmenn Marcos drupu í 1986. Andstøðan ímóti einræðisstýrinum flyktist síðan um einkjuna eftir Benigno, Corazon. Í 1986 gjørdi Marcos grovt valsvik á tjóðartingsvalinum. Herurin setti seg upp ímóti honum, og hann mátti flýggja til USA. Frú Aquino tók við valdinum og vann stórsigur á valinum árið eftir, og fólkaræði varð aftur sett í gildi.


text:
Í seriuni Breaking Bad er høvuðspersónurin meth-kongurin, Walter White. Sonur hansara, Walter Jr., nevndur Flynn, er spastikari. Í staðin fyri at fáa ein royndan sjónleikara at spæla leiklutin sum spastikarin, hevur Vince Gilligan, skrivari og framleiðari av seriuni, valt ein, ið veruliga er spastikari, nevniliga RJ Mitte.
- Eg haldi, tað er sera umráðandi, at vit hava veruligar søgur í sjónvarpinum, ið veruliga ávirka hyggjaran. Fólk vilja síggja realismu. Fólk vilja síggja leiklutir, sum tey kenna seg aftur í, og tað er tað, sum er so gott við Breaking Bad. Serian hevur persónar, sum øll kunnu kenna seg aftur í, sigur RJ Mitte, ið ikki sær seg sjálvan øðrvísi enn onnur fólk.
Kelda: Vice


text:
Fríggjakvøldið klokkan níggju var nýggja yrkingasavnið eftir Marjuna Syderbø Kjelnæs, Rót Tripp (Sprotin) lagt fram fyri almenningin.
Fyrst segði forleggjarin, Jonhard Mikkelsen nøkur orð um savnið og um hetta at lesa yrkingar.
Síðani spældu Mike Viderø og Mariann Hansen stuttleikin Trappan eftir Marjuna S. Kjelnæs. Bárður Persson leikstjórnaði. Leikin skrivaði Marjan á einum skeiði, ið Meginfelag Áhugaleikara Føroya skipaði fyri. Hann er um eini systkin/vinir, ið koma aftur til eini hús, sum skulu seljast. Har tosa tey um, hvat tey minnast frá barndóminum. Tey trilva seg fram eftir teimum røttu minnunum, sum tey bæði kunnu semjast um, eru tey røttu minnini.
Tá ið tey høvdu spælt leikin, handaði Mariann Marjuni yrkingsavnið, sum hon hevði liggjandi í einari tasku, hon brúkti til leikin. Marjun las nakrar yrkingar.
So var tíð til at práta við gott fólk og keypa sær eitt signerað eintak av yrkingsavninum.
Og so til ummælið.
Hvussu kann man kenna seg heima í einum heimi, har tú ikki kennir teg heima? Tað er spurningurin, eg siti eftir við, nú eg havi lisið yrkingasavnið Rót Tripp eftir Marjuna Syderbø Kjelnæs.
Permuna hevur Regin Davidsen gjørt. Hon skal mynda ein veg, sum gongur úr eini hjartarót ella einari reyðari trærót. Eg haldi, at symbolikkurin er mestsum ov týðiligur, men liturin og passar væl til innihaldið.
Heitið á savninum hevur ljóðið á enska fyribrigdinum “Road Trip”. Nógvir høvundar hava skrivað um henda vælsignaða biltúrin í USA, har tú skal royna at finna teg sjálvan, men sum altíð endar við tí, at tú finnur teg sjálvan, tá ið tú kemur heim. Heitið er tó stava á føroyskum, og tá fær heitið ein annan hjátýdning, sum merkir tað øvugta av at ferðast. Tá merkir heitið, at tú festir røtur ella slítur teg leysan. Bæði kunnu kennast sum eitt tripp.
Savnið letur seg upp við inngangsorðum eftir svenska yrkjaranum, Gunnar Ekelöf: Endast som vittne är människan till …
Skulu vit vitna, hvussu heimurin sær út, íðan, so verða vit noydd at allýsa hann við egnum orðum og egnum kenslum. Vit mugu kenna heimin og ferðast í honum.
Marjun setir við hesum yrkingasavninum orð á tilverunnar røtur. Hvagar seta vit røturnar niður og hvat kemur burturúr. Lívið er fylt við rótum, bæði sjónligum og ósjónligum rótum – rótum, ið knýta okkum fast í alheimin, trúgv, familju, (med)menniskju og heimsfatanir og nógv annað.
Innihaldið í savninum er í tveimum løgum. Vit hava við tann ítøkiliga heimin at gera. Hesin heimur kemur til sjóndar sum ymiskt, sum vit síggja og kunnu taka í, og sum hevur ein myndaligan týdning, sum er greiður. Marjun tosa um vegir, vit ganga, um prestar við ljósum krøgum, um bakspegilin, um parkeringsplássini og onnur ítøkilig støð, har vit kenna okkum aftur. Tað, sum Marjun ger, tá ið hon skrivar um slík kend støð, er at hon brýtur niður ta vanligu myndina, tað vanligu fatina, ið vit hava av støðunum, og gevur okkum eina nýggja mynd av, eina nýggja fatan av, hvat orðini merkja. Sum lesarar hava vit ein sosialan førning, ið er við til at mynda okkara mál, og hvussu vit skilja orð. Marjun vísir okkum, sum ein rættur yrkjari, hvussu hennara tulking av heiminum og sínum sosiala førningi er. Tað ítøkiliga (til dømis støðini) verður óítøkiligt. Her er eitt dømi úr yrkingini “Músin”:
Eg royni at tetta rivurnar í veggunum
Kømrini eru fýra
Húsið er hjartaskapað …
Aðrar staðir sæst tað óítøkiliga (til dømis hugtøk so sum ævinleiki, arvasynd, kvirra og onnur) gjørt ítøkilig. Her er eitt dømi úr yrkingini “Flugan”:
Kanska var Gud
Ein smágenta
Í heimabundnum kjóla
Og lakkskóm.
Og víðari í somu yrking sigur Marjun um fluguna, ið situr á rútinum (tí ósjónliga):
Kanska
Var Gud
Eisini
Flugan
Fangað
Í síni egnu
Tríeind.
Við hesum lærir Marjun meg okkurt nýtt, gevur mær eina nýggja fatan av hesum óítøkiligu hugtøkum.
Við hesum fyrsta yrkingasavninum eftir Marjuna S. Kjelnæs hevur hon sligið seg rimmarfasta sum yrkjari. Hon hevur ferðast í møngum tekstasløgum, barnabókum, ungdómsskaldsøgu, stuttsøgum til vaksin og leikrit hevur hon eisini skrivað. Eftir mínum tykki er yrkingasavni eitt reiðilgt klípi til bókmentliga varðan, sum Marjun er í ferð við at laða.
OMR


text:
Sansibar
Sansibar (swahili: Jamhuri ya Watu wa Zanzibar, arábiskt: زنجبار) er ein lítil oyggj sum hoyrir til Tansania. Høvuðsstaðurin á Sansibar eitur Zanzibar City. Oyggin Sansibar er vælumtókt ferðamannamál í Tansania. Oyggjarnar í Indiahavinum, sum eru gitnar fyri hvítar sandstrendur og søguligar bygningar, eru fyri mesta partin muslimskar. 3 % av teim 1,2 íbúgvunum eru kristin. Tætt við strondina í Tansania er oyggin Sansibar, og á vestaru síðu í oynni er havnabýurin Zanzibar, sum var arábiskur handilsstaður í 18. og 19. øld. Mangir trælir vórðu avskipaðir hiðani til arábisku londini. Á oynni høvdu arábar sítt høvdingasetur, og haðani róku teir trælahandil. Týdningarmesta grøðin í oynni, kryddnelikur, varð eisini avskipaður hiðani. Kryddnelikur kom ikki í oynna fyrr enn í 1818, kortini dyrkar einki annað land meiri kryddnelik enn Sansibar.
Tanganjika og Sansibar fingu sjálvstýri í 1960. Seinni hava Sansibar og Tanganjika kasta saman til eitt ríki, sum eitur Tansania. Londini eru partar í tí bretska heimsveldinum.


text:
Søgan
Tað fyrsta sum fólk hoyrdu um nýggja felagið var 11. oktober 2007, tá ið nevndirnar í SÍ og FS Vágum bjóðaðu fólki á fund á Hotel Vágum. Nevndirnar greiddu frá ætlan um samanlegging og um orsøkir til tess. Nevndirnar í SÍ og FS Vágum sóu stórar møguleikar í eini samanlegging. Tær vístu á, at fólkagrundarlagið í vesturøkinum gjørdi, at vit áttu at kunna klára at hava eitt lið í oddinum í bestu fótbóltsdeildini. Eisini fór ein samanlegging at hava við sær, at fleiri fólk vóru um umsitingina av felagnum.
Nevndirnar gjørdu skjótt av. 25.oktober var aðalfundur í bæði Sí og FS Vágum um samanleggingina. Greiður meiriluti var á báðum fundunum fyri uppskotinum, og sostatt bleiv kallað inn til stovnandi aðalfund.
Stovnandi aðalfundurin var 6.november á Hotel Vágum. Endamál felagsins skuldi verða at menna fótbóltin í vesturøkinum. Uppskot um viðtøkur var lagt fram, og vóru hesar góðkendar av teimum 41 limunum, ið møttir vóru . Ein 10 mannanevnd varð vald og í hana komu: Atli Gregersen, Ari Thomassen, Eivin Jacobsen, Jóhan F. á Ørg, Heðin Jørgensen, Djóni Joensen, Fróði Poulsen, Ingi Joensen, Jana Jacobsen og Jim Sonni Guttesen. Hendan fyrsta nevndin skipaði seg við Eivin Jacobsen sum formanni.
Eitt tað fyrsta nevndin samtykti, var at skipa fyri navnakapping. Millum innsendu uppskotini, gjørdi nevndin av og boðaði, 11 desember frá, at navnið á felagnum skuldi verða 07 Vestur. Jim Sonni Guttesen úr Sørvági og Magna Thomassen úr Sandavági vunnu navnakappingina. Jim Sonny fyri uppskotið "7 Vest", og Magna fyri "7V".
Tá støða var tikin til navnið varð skipa fyri búmerkja-kapping. Eisini til hesa kapping vórðu hópin av góðum uppskotum send inn. Vinnari gjørdist Páll Joensen, úr Miðvági.
Fyrsti venjari felagsins gjørdist pólendingurin, Piotr Krakowski, sum í eini 20 ár hevur myndað toppin í føroyskum fótbólt, baði sum leikari og venjari. Hjálparvenjari varð Hegga Samuelsen, sum seinni tók við sum venjari eftir Piotr.
Longu undir fyrireikingunum varð avgjørt, at felagið fekk heimavøll har bestu umstøðurnar vóru. Og tá nýtt græslíki fyri kortum var lagt á vøllin í Sørvági, samstundis sum húsið stóð nýggja felagnum til taks, gjørdist Dungasandur í Sørvági fyrsti heimavøllur felagsins. Men ætlanin er, at nýggja felagið í framtíðini skal hava ein nýggjan vøll onkustaðni í Vágum.
Fyrsta árið royndist 07 Vestur væl, og stevndi, tá yngsta felagið í Føroyum, beint uppí fremstu deildina, sum tá kallaðist "Formuladeildin", men sum fekk navnabroyting til "Vodafonedeildin" Í fremstu deildini hilnaðist tó so illa, at sjálvt um liðið fekk rós fyri frálíkt álopsspæl, vóru úrslitini ikki betur enn til eitt 10. pláss, so at byrjast mátti av nýggjum í næstbestu deildini triðja ár felagsins.
Í 2010 høvdu Djóni Joensen, Ingi Joensen, Jana Jacobsen og Atli Gregersen tikið seg burturúr nevndararbeiðinum, og ístaðin fyri tey, eru Jóhan Mikkelsen og Napolion Magnusen komin í nevndina. Formaður er framvegis Eivin Jacobsen.


text:
Fólkaflytingatíðin
Fólkaflytingatíðin er heiti, sum søgufrøðingar brúka um fólkaflytingarnar frá ár 300 til 900 í Evropa.
Millum aðrar umfataði fólkaflytingarnar germanskar og slaviskar ættbólkar, gotar, vandálar og frankar. Fólkaflytingin er helst sett í gongd av innrásini av húnum úr eystri seint í 4. øld. Fólkatalsbroytingar og veðurlagsbroytingar hava møguliga eisini havt ávirkan á gongdina.
Innihaldsyvirlit
Nútíðarfrásøga[rætta | rætta wikitekst]
Mett verður, at húnir, sum undan fólkaflytingatíðini vóru ókendir í Evropa, lupu á eysturgermanar í 4. øld, og at trýstið frá teimum vestureftir hevur sett stórar fólkaflytingar í gongd. Húnir herjaðu á rómverjar og aðrar tjóðir rundan um. Germanar fluttu undan húnum vestureftir, longubardar, vesturgotar og vandálar fluttu hvørjir longri enn hinir fyrru vestureftir og trýstu keltar undan sær. Keltar fóru til Írlands um Frakland og víðari til Skotlands. Keltiskt mál bleiv við tíðini høvuðsmál bæði í Írlandi og Skotlandi. Anglar og saksar fóru til Onglands og róku bretar undan sær. Angulsaksiskt mál bleiv skjótt høvuðsmál í Onglandi meðan bretskt mál (valisiskt mál) var verandi høvuðsmálið í Wales.
Eftir fólkaflytingatíðina kom víkingaøld við sínum fólkaflytingum.
Fólkaflyting í germanskum skaldskapi[rætta | rætta wikitekst]
Fólkaflytingin, innrásin av húnum og ófriðurin sum í fólkaflytingatíðini hava sett týðilig spor í germanskan skaldskap. Føroysku Sjúrða kvæðini, íslendsku søgurnar Vølsunga søga og Tíðriks søga, týska Nibelungenlied og angulsaksiska Bjovulfs drapa (á nútíðarenskum: Beowulf) greiða øll frá hendingum, sum fóru fram í fólkaflytingatíðini og frá innrásini hjá húnum.
Fyrsti táttur í Sjúrðar kvæðunum, Regin smiður, greiðir frá, at ófriður gekk á kong Giurs lond, at bardagar eru suðuri við sjóvarstrond, og, at av teimum, ið fóru í kríggj, kom eingin heim. Men hvør er Giur kongur?
Ein burgundarkongur er nevndur í søguligum keldum, sum æt Gibika. Hann er mettur at hava livað um ár 400. Gibika kongur var millum fyrstu menn í vestri, sum húnir lupu á. Søgugranskarin Guðmund Schütte setir metir Giur kong vera Gibika kong, og hann metir, at bardagarnir suðuri við sjóvarstrond eru bardagar við Svartahavsstrendurnar. Seinni siga Sjúrða kvæðini frá Artala húnakongi, sum mettur er at vera Attila húnakongur.
Karlamagnus livdi eisini í fólkaflytingatíðini, sum føroyskt kvæði eisini eru um. Karlamagnus førdi harðligt kríggj m.a. ímóti heidnum germanskum ættbólkum, sum hann vildi kristna. Summir søgufrøðingar halda, at júst Karlamagnus var við til at seta gongd á víkingaøld við sínum álopum á heidnar germanskar ættbólkar. Víkingaálopini vóru í byrjanini álop á kristin fólk, sum nýliga vóru komin norðureftir. Seinni fóru teir tó at leggja land undir seg.
Gongdin í tíð[rætta | rætta wikitekst]
Ávísingar[rætta | rætta wikitekst]
- Guðmundur Schütte, Edda 1917.
- Jóannes Patursson, Kvæðabók, 3. bind, Tórshavn 1923.
- J.B. Bury (1923). History of the Later Roman Empire. Available online.


text:
Orð og lag: King-Ekberg-Thomas
Týtt: Kajfinn Hammer
1. Í tí kvirru kvøldarskýming, gylt við reyðum skýggjum er,
meðan sólin setur, dagur fjarar út,
kent eg havi Jesu nærleika og undrast manga ferð:
Kemur Hann ei skjótt, so enda fær mín sút?
Niðurlag: O, mær leingist, ja, eg bíði hvønn ein dag og hvørja stund,
og eg undrist: Á, hví drálar Hann væl enn?
Men á árlu morgunstund og á tí stillu kvøldarstund
enn Hann teskar: Jú, Eg komi, komi skjótt!
2. Á tí gyltu morgunstund og gjøgnum tungan vetrardag
fylt mítt hjarta hevur Hann við hesi troyst:
Skýggini skjótt skulu bresta, koma skal Hann aftur skjótt
til at heinta tey sum Hann her hevur loyst?
3. Einki suff og eingin klagan, eingin neyð og deyði meir,
fyri tey, sum vænta Hann alt verður nýtt.
Og í stillu náttarkvirru hoyrist enn Hans rødd so blíð:
Ver til reiðar, stundin nærkast, barnið Mítt!


text:
12. PARTUR
Hvussu fært tú eitt gott familjulív?
Kærleiki er lykilin til eitt gott familjulív. Efesusbrævið 5:33
Gud vil, at hjúnabandið bara skal vera millum ein mann og eina kvinnu.
Ein góður maður hugsar um konu sína og hevur umsorgan fyri henni.
Ein kona eigur at samstarva við mann sín.
Børn skulu akta foreldrini.
Ver góður og trúgvur, ikki óndur og trúleysur. Kolossebrævið 3:5, 8-10
Gud sigur, at maðurin skal elska konu sína sum sítt egna likam, og at konan skal hava djúpa virðing fyri manni sínum.
Kynsligt samband uttan fyri hjúnalagið er skeivt. Fleirkonuhjúnalag er eisini skeivt.
Bíblian lærir familjur, hvussu tær verða lukkuligar.
LÆR MEIRA
Hvussu kann tín familja verða lukkulig?
Jehova, hin lukkuligi Gud, vil, at familjur skulu vera lukkuligar. Les ráðini, Bíblian gevur monnum, konum, foreldrum og børnum.


text:
Tað er sjáldan, at heilt víða gitnir høvundar vitja Føroyar, men mikudagin 17. okt. vitjar ein av teimum mest umrøddu russisku høvundunum í løtuni – Mikhail Sjisjkin – í Havn. Sprotin og Hotel Føroyar seta russiskt á skránna, og vit sleppa at kaga inn í ein heim, flest okkara púrt einki vita um.
Høvið er, at bók hansara Brævabókin, ið er farin um allan heim, kemur út á føroyskum. Høvundurin helt tað vera so sjáldsamt, at verkið kemur út á okkara máli, at hann tekur sær tríggjar dagar millum framløgur, viðtal, fyrilestrar og skeið í Berlin, London, Moskva, Tokyo og New York at koma til Føroyar.
Í hesum sambandi verður russiskt kvøld á Hotel Føroyum tann 17. okt. kl 19.30 við hesi skrá:
Boðið verður vælkomið.
Nikolaos Kapnas og Jóannes Andreassen spæla russiskt tónleikastykki.
Mikhail Sjisjkin greiðir frá bókaverkinum Brævabókini og sínum skaldskapi.
Johnny Thomsen greiðir frá týðingini og greiðir eisini frá hinari bókini, ið eisini verður løgd fram: Meistaranum og Margaritu.
Nikolaos Kapnas og Jóannes Andreassen spæla.
Nýggja russisk-føroysk orðabók verður latin upp, og Johnny greiðir frá tí arbeiðinum.
Nikolaos Kapnas og Jóannes Andreassen spæla.
Síðan bjóðar Hotellið kaffi og okkurt afturvið.
Øll eru hjartaliga vælkomin!


text:
Fólkataliđ 1. februar 2012 var 48.278, iđ er 214 fólk fćrri enn 1. februar 2011.
Í hesum tíđarskeiđi vórđu 585 břrn fřdd, međan 366 fólk doyđu.
Burđaravlopiđ var sostatt 219.
Samstundis fluttu 1.692 fólk av landinum, međan 1.259 fluttu til Fřroyar, iđ gevur eina nettoflyting av landinum uppá 433 fólk.
Heldur hendan gongdin áriđ út, so verđur talan um střrstu minking í fólkatalinum síđstu 16 árini.
Merkisvert er, hvussu gongdin er í fólkatalinum í Tórshavnarřkinum, samanboriđ viđ restina av landinum, so sum tađ sćst í strikumyndini niđanfyri.
Tá fólkataliđ minkar í Tórshavnarřkinum, so minkar tađ enn meira í restini av landinum. Myndin vísur eisini, at minkingin í fólkatalinum í Tórshavnarřkinum hevur lyndi til at koma seinni, og at vend kemur í aftur fyrr enn í restini av landinum.
Fólkataliđ minkađi í 23 kommunum, vaks í 6 kommunum og var óbroytt í einari kommunu.
Střrsti vřksturin viđ 31 fólkum var í Vága Kommunu. Hetta kemst av stórum burđaravlopi og tilflyting.
Fólkavřksturin í Klaksvíkar Kommunu svarar umleiđ til minkingina í hinum kommununum í Norđoyggjum. Tađ er flytingin, sum ger henda munin, tí burđaravlopiđ í Klaksvík er lítiđ og onki.
Střrsta minkingin í fólkatalinum var í Tórshavnar, Nes, Fuglafjarđar, Runavíkar, Sands, Sřrvágs og Sumbiar kommunum, og er tađ serliga tann stóra nettofráflytingin, iđ ger munin. Lutfalsliga var střrsta minkingin í Húsa, Kunoyar og Sumbiar kommunum.
Fólkataliđ vaks í Vágařkinum, av tí at vřksturin í Vága kommunu var so mikiđ střrri enn minkingin í Sřrvágs kommunu. Eisini vaks fólkataliđ eitt vet í Streymoy annars og Norđoyggjum.
Í řllum hinum řkjunum minkađi fólkataliđ. Mest í Eysturoy, har minkingin var heili 114 fólk, samanboriđ viđ 214 fyri alt landiđ.
---


text:
Jazz
Jazz tónleikur (kann á føroyskum eisini skrivast djass, djassur, jassur ella jazzur) er eitt slag av afrikanskum-amerikanskum tónleiki, ið byrjaði seint í 19. øld og tíðliga í 20. øld í suðurstatunum í USA, sum ein kombinasjón av evropeiskum harmonitónleiki og afrikanskum tónleikaelementum, eitt nú bláir tónar, impovisasjón, polyrytmur, synkopsjón og swing (swung note).[1] Jazz hevur eisini tikið til sín elementir úr amerikanskum popptónleiki.[2]
Jazzurin spjaddist kring heimin og tók fjølbroyttar tónleikamentanir til sín úr ymiskum londum, regiónum og úr lokalum tónleikamentanum, og harvið komu fleiri serstakir stílir av jazzi: New Orleans jazzur er frá tíðini frá fyrst í 1910-árunum, big band swing, Kansas City jazzur og Gypsy jazzur frá 1930-árunum og 1940-árunum, bebop frá mið-1940-árunum, Afro-Kubanskkur jazzur, West Coast jazzur, ska jazzur, cool jazzur, Indo jazzur, avant-garde jazzur, soul jazzur, modal jazzur, chamber jazzur, fríjazzur, Latínjazzur, smooth jazzur, jazz fusion og jazz-rock, jazz funk, loft jazz, punk jazz, acid jazz, ethno jazz, jazz rap, cyber jazz, M-Base og nu jazz.
Louis Armstrong, ein av kendastu jazztónleikarunum, segði við Bing Crosby í einari útvarpssending, "Ah, swing, well, we used to call it syncopation, then they called it ragtime, then blues, then jazz. Now, it's swing. White folks - yo'all sho is a mess!"[3][4]
Í einari samrøðu í 1988 segði J. J. Johnson, trombonleikari: "Jazz is restless. It won't stay put and it never will".[5]
Søgan[rætta | rætta wikitekst]
Jazzurin mentist í USA, fyrst og fremst kring Mississippideltaðið og í býnum New Orleans har siðbundnar afrikanskar rytmur og arbeiðssangir vóru blandaðir saman við sálmar, marsch'ir og ikki minst kabaret og variete-tónleik úr Evropa. Sjálvt ymisk sløg av etniskum tónleiki vóru týðandi innsløg og gav íblástur, eitt nú írskur fólkatónleikur, ungarskur-jødiskur klezmertónleikur. Jazzurin hevur lutvíst felags søgu og bakgrund sum bluestónleikur, bluegrasstónleikur og countrytónleikur.
Tann fyrsti jazztónleikurin uppstóð í New Orleans, við trompetleikaranum Buddy Bolden sum eitt av teimum kendu nøvnunum síðst í 19. øld. Chicago var ein av býunum, har tann nýggi tónleikurin slóg ígjøgnum, og síðan spjaddist hann skjótt til New York og teirr størru býirnir í Evropa.
Tá ið Jazzurin gjørdist væl umtóktur víða um, sóu hvítir handilsmenn, at tað bar til at vinna pening við hesum tónleikinum. Jazzurin varð býttur sundur í tveir partar: Jazz og Sweet Jass. Man stavaði við 's' og legði afturat 'Sweet' fyri ikki at verða blandað saman við ektaðan svartan jazz. Í jassi var improvisationen eisini tikin burtur, alt skuldi skrivast niður. Júst sum nútíðar "Smooth Jazz", sum hevur sera lítið í felag við jazzimprovisasjón, sjálvt um harmoniskir svingningar og rytmikkur líkjast.
Umleið 1910 kom tað stóra gjøgnumbrotið hjá jazzinum, í sambandi við, at hann var settur saman við tí nýggja dansitónleikinum sum two-step, one-step, foxtrot og onnur nýgg dansisløg. Paul Whiteman gjørdi frá umleið 1916 jazzin populeran í breiðari umhvørvum. Jazzurin kom til Evropa undir fyrra heimskríggi og gjørdist beinanvegin væl dámdur. Jazzurin kom enntá at ávirka tónasmiðir innan klassiska tónleikin sum til dømis Igor Stravinskij, Kurt Weill, Ernst Krenek, Erik Satie og aðrar.[6]
Tær fyrstu kendu jazzinnspælingarnar vóru gjørdar í 1917 av Original Dixieland Jazz Band. Fyrst í 1920-árunum vóru innspælingar gjørdar av eitt nú King Oliver's Orchestra og New Orleans Rhythm Kings. Ein týðandi jazzkomponistur og orkesturleiðari var Ferdinand "Jelly Roll" Morton, við hansara Red Hot Peppers. Hann var upprunaliga ein ragtimepianistur við sínum serstaka spælstíli sum menti eina frælsari synkopering. Í 1938 gjørdi Morton eina røð av innspælingum fyri Library of Congress, har hann framførdi og greiddi frá um menningina hjá jazzinum, bæði við sínum pianospæli og við frágreiðingum.
Jazzur kann býtast upp í fleiri undirbólkar, og við tíðini er jazzur ávirkaður av tónleiki ymsastaðna frá. Orsøkin til hetta er at jazzurin slóg ígjøgnum í fleiri ymiskum mentanum og at improvisasjónin krevur nógv rúm. Ragtime, ein lættur synkoperaður tónleikastílur frá 19. øld og mentist av eitt nú Scott Joplin, var ein av stílsløgunum hjá jazzinum.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Alyn Shipton, A New History of Jazz, 2nd ed., Continuum, 2007, síða 4–5
- ↑ Bill Kirchner, The Oxford Companion to Jazz, Oxford University Press, 2005, Chapter Two.
- ↑ books.google.com, síða 172, heitið: Scott Joplin and the age of ragtime
- ↑ Father of the Blues by William Christopher Handy. 1941 MacMillan page 292
- ↑ J J Johnson continued, "[Jazz] is forever seeking and reaching out and exploring": DownBeat: The Great Jazz Interviews – A 75th Anniversary Anthology: síða 250
- ↑ Bók: Carlquist, Gunnar, útgávuár: 1933, heitið: Svensk uppslagsbok. Bind 14, Malmö, Svensk Uppslagsbok AB, sida 372-73


text:
Hillsong
Hillsong er kirkja í Sydney. Tónleikur hennara við greiðum kristnum boðskapi er kendur um allan heimin og verður sendur á fleiri sjónvarpsstøðum. Millum aðrar sendir TV Visjon Norge tíðum henda tónleik. Hillsong rørslan hevur sín uppruna í Sydney í Avstralia.
Á Youtube liggja meira enn 60 klipp við sangi og tónleiki frá Hillsong, og fleiri teirra hava sera høg vitjanartøl. "With All I Am" hevur verið sæddur meira enn fýra milliónir ferðir í tey tvey árini, hann hevur verið atkomuligur á Youtube. "All I Need Is You" er vístur 2,3 milliónir ferðir og "I Will Run To You" 1,5 milliónir ferðir. Sangirnir liggja í fleiri ymsum útgávum og kunnu tí vera sæddir uppaftur oftari, um lagt verður saman.
Hillsong samkomur eru eisini í Kiev í Ukraina, Stockholm í Svøríki, London í Bretlandi, Cape Town í Suðurafrika og sjálvandi eisini í Sydney í Avstralia, har rørslan av fyrstan tíð byrjaði.


text:
Jesus
Jesus (griksk úttala av navninum Joshua, sum merkir "Harrin er Frelsarin") Kristus (upprunaliga grikskt orð, sum týðir "tann salvaði", so sum tað hebráiska Messias) var sambært tí kristnu læruni sonur Guds og sum doyði fyri syndir menniskjanna. Kristindómurin er heimsins størsti átrúnaður og er trúgvin á Jesus Krist sum harra og frelsara menniskjanna. Navnið kristindómur kemur eisini av orðinum "Kristus". Vit lesa um Jesus í evangeliunum í Nýggja Testamenti. Evangeliini eru fýra í tali. Matteus, Markus, Lukas og Jóhannes hava skrivað hvørt sítt. Teir kendu Jesus, sum var jødi, føddur í Betlehem í Júdea. Viðhaldsfólk Jesu trúðu, at hann var sonur Guds. Tá ið Jesus var um 30 ára gamalur, gekk hann um í Ísrael og boðaði nýggjan boðskap. Hann greiddi frá hugsanum sínum í søgum (líknilsum). Evangeliini siga frá undurverkum hansara, sjúk grøddi hann og vakti upp deyð.
Summi óttaðust, at Jesus fór at eggja til uppreistur móti rómverjum, ið ráddu Palestina. Jesus varð handtikin, avhoyrdur og dømdur til deyða. Hann sýndi seg fyri næstu viðhaldsfólkunum, eftir at hann var deyður. Teir trúðu til fulnar, at Gud hevði reist hann upp frá deyðum. Kristna kirkjan er grundað á hesa trúgv. Boðskapurin um Jesus varð skjótt borin um alt Rómverjaríki.
Kristus er eitt grikskt orð. Tað merkir kongur. Fólk, ið trúgva á Jesus Kristus, verða rópt kristin. Ta kristnu trúnna nevna vit kristindóm. Á arábiskum máli eitur Jesus Isa, og muslimarnir rokna hann sum profet.
Innihaldsyvirlit
- 1 Bakgrund
- 2 Lívssøga
- 2.1 Føðing Jesusar
- 2.2 Vísmenninir úr Eysturlondum
- 2.3 Maria og Jósef finna Jesus sitandi í samrøðu við teir skriftlærdu
- 2.4 Jesus verður doyptur av Jóhannesi doyparanum
- 2.5 Jesus verður freistaður av djevlinum í oyðimørkini
- 2.6 Jesus kallar sínar fyrstu lærusveinar og fer undir at prædika
- 2.7 Jesus ger fyrsta undirverkið
- 2.8 Jesus riður inn í Jerúsalem og rekur sølumenninar úr templinum
- 2.9 Pínslusøgan
- 2.10 Heilaga kvøldmáltíðin
- 2.11 Svikagerðin
- 2.12 Krossfestingin
- 2.13 Gravleggingin
- 2.14 Uppreisnin
- 2.15 Himmalsferðin
- 3 Merki kristindómsins
- 4 Jesus í Islam
- 5 Útvortis ávísing
- 6 Hygg eisini at
Bakgrund[rætta | rætta wikitekst]
Jesus var ísraelskur jødi og av fátækum fólki í Nasaret í Galilea í Norðurísrael. Hann var føddur í einum fjósi í Betlehem tætt við Jerúsalem í Ísrael, meðan mamma hansara Maria og festarmaður hennara Jósef vóru á ferð at verða skrivað í manntal. Hann var smiður, men 30 ára gamal gavst hann at arbeiða og fór um landið at boða læru sína og grøða sjúk. Viðhaldsfólk hansara vórðu kallað lærusveinar, og av teimum valdi hann sær 12 høvuðslærusveinarnar ella ápostlarnar, sum teir eisini verða nevndir. Gitnastu lærusetningar hansara eru í Fjallataluni, har Jesus sigur, at menniskjan skal óttast og æra Gud og elska næsta sín sum sjálvan seg.
Tey kristnu trúgva, at Jesus varð borin í heim sum sonur Guðs, og um tey gera eftir boðum hansara, fáa tey fyrigeving syndanna og sleppa inn í himmiríkið. Tey tala um Jesus sum Kristus, ið kemur úr grikskum máli og merkir "hin salvaði", ella "Messias" á hebraiskum. Jesus livdi í Ísrael fyri umleið 2.000 árum síðan. Tá ið hann var deyður, stovnaðu tey, ið tóku undir við læru hansara, ein felagsskap, sum var byrjanin til ta kristnu kirkjuna. Jesu lív hevur í øldir hugtikið listafólk, og nøkur av størstu listaverkunum vísa hendingar úr lívi Jesusar.
Orðið evangelium merkir ”góð tíðindi”. Tey, ið tóku undir við Jesu læru, nýttu tað, tá ið tey skuldu tala um hann, men seinni fór tað at merkja tað, sum evangelistarnir – Matteus, Markus, Lukas og Jóhannes – høvdu skrivað. Markus og Jóhannes hoyrdu til teir tólv fyrstu lærusveinarnar; Markus og lærusveinurin Barnabas vóru systkinabørn; Lukas var í tí fyrsta kirkjuliðnum í Antiokia. Í kristiligari list er ímyndin av Matteusi ein eingil, Markus leyva, Lukas oksi, og Jóhannes ein ørn.
Lívssøga[rætta | rætta wikitekst]
Føðing Jesusar[rætta | rætta wikitekst]
Søgan sigur, at Maria og Jósef vóru trúlovað og skuldu giftast, tá ið Gabriel høvuðseingil sýndi seg fyri Mariu og segði henni, at hon skuldi bera Guðs son í heim. Hendingin er kend sum boðanardagur Mariu, ið er 25. mars; 9 mánaðir fyri jóladag. Gabriel bað Mariu kallað barnið Jesus, sum kemur av tí hebraiska Joshua, ið merkir ”Jehova er frelsa”. Boðanin er eitt nógv nýtt myndevni í kristiligari list. Barnið var gitið av Heilaga andanum, og á mongum málningum sæst andin í dúgvulíki sveima niður á Mariu.
Heilaga landið var rómverskt um Jesu føðing, og tá ið Augustus keisari gav boð um manntal, mátti ein og hvør fara til ættarbygd sína at vera taldur. Jósef og Maria fóru úr Nasaret til Betlehems. Tá ið tey komu hagar, var tíðin komin, at hon skuldi eiga. Einki rúm var fyri teimum í tilhaldshúsinum, og tí fóru tey í eitt fjós í einum helli. Har varð Jesus føddur, og Maria legði hann í krubbu ella trog hjá kríatúrunum, og hagar komu einglar at kunngera føðingina og at tilbiðja hann. Jesu føðing er eitt av høvuðsevnunum í kristiligari list. Frá 15. øld verður Jesus viðhvørt vístur sum heimsins ljós. Næstan allir málningar, ið lýsa føðingina, sýna ein oksa og ein asna, ið tilbiðja Jesubarnið.
Tá ið Jesus var føddur, kom ein eingil til hirðarnar á markini. Í fyrstuni vóru hirðarnir bangnir, men tá ið eingilin kunngjørdi teimum gleðiboðini, vórðu teir glaðir. Og í somu stund var hjá einglinum ein fjøld av himmalskum herskarum, sum lovaðu Guði. Teir eggjaðu hirðunum til at fara at finna Jesubarnið og tilbiðja tað. Hirðarnir, ið umboða tað vanliga fólkið, eru bilsnir og ovurfegnir at hoyra um frelsaran.
Vísmenninir úr Eysturlondum[rætta | rætta wikitekst]
Vísmenninir, stundum umtalaðir sum teir tríggir kongarnir, fylgdu einari leiðarstjørnu úr eystri til tess at bera Jesusbarninum gávur. Heródes kongur í Jerúsalem frætti hesi tíðindi, og honum dámdi illa at hoyra um ein nýggjan jødakong. Heródes bað vísmenninar siga sær, hvar barnið mundi vera, men teir vórðu ávaraðir í dreymi og fóru tí av stað aftur og søgdu honum einki. Heródes var frá sær sjálvum og beyð, at í Betlehem skuldu øll dreingjabørn, yngri enn 2 ár, drepast.
Vísmenninir hoyrdu til ein prestaskap í gamla Persia. Teir fingust við stjørnuspáfrøði og týddu dreymar, og gjørdust sosatt kendir sum ”vísir menn”. Í yngri frásøgum verða teir ofta nevndir kongar og eita Kaspar, Melkir og Baltasar. Seinni í miðaldar- og renesansulistini eru teir eisini vorðnir umboð fyri teir tríggjar heimspartarnar Asia, Afrika og Evropa, sum tá vóru kendir.
Maria og Jósef finna Jesus sitandi í samrøðu við teir skriftlærdu[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið Jesus var 12 ára gamal, høvdu Maria og Jósef hann við til Jerúsalems at halda páskir. Hátíðarhaldið vardi eina viku og var til minnis um ta ferðina, tá ið ísraelsfólk vóru fríað frá trældóminum í Egyptalandi. Tey fóru heim aftur til Nasaret í fylgi við nógvum øðrum fólkum, tá ið Maria knappliga skilti, at sonur teirra var ikki við í ferðalagnum. Hon og Jósef skundaðu sær tí aftur til Jerúsalems og leitaðu í samfullar tríggjar dagar, til tey at enda funnu Jesus í templinum. Har sat hann og skifti orð við teir jødisku lærumeistararnar.
Menninir, sum Jesus talaði við í templinum, verða stundum nevndir lærarar, læknar, vísmenn ella skriftlærdir. Teir vóru væl lærdir menn og høvdu sum starv at útleggja jødiska lógina. Teir fingu nógv vald, kunnaðu fólkið um lógina og gjørdust dómarar í Sanhedrin, sum var domstólur og ovasta ráðið í Jerúsalem. Teir vóru eisini knýttir at trúarbólki farisearanna.
Jesus verður doyptur av Jóhannesi doyparanum[rætta | rætta wikitekst]
Jóhannes doypti fólk í Jordanánni til tess at vísa, at tey iðraðu seg um allar syndir sínar, og at tey nú vóru rein. Mong komu bæði úr bygd og bý at síggja hann. Ein dagin kom Jesus at hoyra Jóhannes prædika og at verða doyptur av honum. Jóhannes helt, at hann sjálvur átti at vera doyptur av Jesusi, men læt sær kortini eftirlíka. Eftir dópin talaði Guð, soleiðis at ein og hvør skuldi vita, at Jesus var sonur hansara. Tey fyrstu kristnu tóku dópin til sín sum ein hátt at vísa sambandið við Jesus og kirkjuna. Einglar síggjast ofta á málningum av dópinum.
Jesus verður freistaður av djevlinum í oyðimørkini[rætta | rætta wikitekst]
Eftir dópin fór Jesus út í oyðimørkina og fastaði fjøruti dagar. At enda háðaði Sátan hann við trimum freistingum. Jesus skuldi sýna honum, at hann var sonur Guðs, og at hann kundi gera steinar til breyð, stoyta seg oman hægst av templinum í Jerúsalem og at enda njóta alt heimsins ríkidømi, um hann vildi tilbiðja Sátan. Men Jesus læt seg ikki freista.
Jesus kallar sínar fyrstu lærusveinar og fer undir at prædika[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið Jesus fór undir at prædika í Galileu, valdi hann sær út tólv menn at vera teir fyrstu lærusveinarnir ella boðberar. Teir fyrstvaldu vóru brøðurnir Pætur og Andrias, sum royndu á Genesaretsvatninum, men fingu lítið. Jesus beyð teimum at seta gørnini einaferð afturat, og teir so gjørdu og fingu so mikið, at tað fylti upp í tveir bátar. Á hendan hátt sýndi Jesus sínum fyrstu lærusveinum, hvussu teir kundu hjálpa honum at savna nógvar lærusveinar og fáa fólk at venda um og trúgva á hann.
Jesus ger fyrsta undirverkið[rætta | rætta wikitekst]
Í Nýggja Testamenti verður fleiri ferðir greitt frá, at Jesus gjørdi kraftagerðir. Hitt fyrsta almenna undrið hendi í bygdini Kána, hagar Jesus, móðirin og nakrir av lærusveinum hansara vóru boðin í brúdleyp. Undir borðhaldinum varnaðist Maria, at einki vín var eftir, og segði tað við son sín. Stillisliga beyð Jesus tænarunum at fylla seks stór ker við vatni og síðan lata høvuðskokkin smakka á. Teir so gjørdu og vórðu stórliga bilsnir, tá ið teir skiltu, at vatnið var vorðið vín.
Jesus riður inn í Jerúsalem og rekur sølumenninar úr templinum[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið teir nærkaðust Jerúsalem, segði Jesus lærusveinunum, hvar teir mundu finna eitt ásin við fylli. Síðan reið Jesus á fylinum tann seinasta partin á ferð sínari. Fólk høvdu frætt, at Jesus skuldi koma, og komu í hópatali hagar at síggja hann. Sunnudagurin fyri páskir, Pálmasunnudagur, verður hildin til minnis um hesa hending.
Tá ið Jesus kom í templið í Jerúsalem, reittist hann av at síggja, at tað vorðið sølutorg. Hann fekk sær snøri í hond og rak handilsmenninir við sínum neytum á dyr og koyrdi í sama viðfangi borðið hjá peningavekslarunum um koll. Hann segði við teir, at “hús mítt eigur at vera eitt bønhús; men tit hava gjørt tað til eitt ránsmannabøli”. Jesus var ikki vanur at fara soleiðis fram, men hendingin vísti, at hann vildi beina henda ósiðin burtur.
Pínslusøgan[rætta | rætta wikitekst]
Jesus boðaði frá, at hann fór at vera svikin og tikin av døgum. Teir seinastu – og týdningarmestu – dagarnir í lívi hansara á fold verða nevndir pínslusøgan, sum eru líðingarnar og pínslurnar, hann mátti tola, frá tí hann kom til Jerúsalems og til krossfestingina og uppreisnina. Páskirnar og dymbildagavikan verða hildnar til minnis um hesar hendingar. Tær ymsu hendingarnar í pínslusøguni eru ofta og væl viðgjørdar av listafólki.
Heilaga kvøldmáltíðin[rætta | rætta wikitekst]
Heilaga kvøldmáltíðin var seinastu ferð, Jesus sat til borðs við lærusveinunum í Jerúsalem, áðrenn hann var tikin. Hendingin fekk seinni ómetaligan týdning fyri tey kristnu og gjørdist evnið fyri mong listaverk. Vanliga vóru tey málað sum freskur (kálkmálningar) á veggir í matarhøllum í t.d. kleystrum. Soleiðis var eisini við teirri víðagitnu freskuni eftir Leonardo da Vinci (1452-1519). Tíverri byrjaði málningurin skjótt at farast og er tí umvældur fleiri ferðir. Kristni siðurin at fara til altars í kirkjuni er til minnis um heilagu kvøldmáltíðina. Presturin gevur gestunum breyð og vín til minnis um seinastu ferðina, Jesus sat til borðs saman við ápostlum sínum.
Svikagerðin[rætta | rætta wikitekst]
Jesus hevði greitt fylgdarfólki sínum frá, at hann fór at vera svikin og tikin av lívi. Tað var kortini ein skelkandi løta, tá ið hann segði teimum 12 lærusveinunum, at ein teirra var svikjari. Evangeliini siga, at Judas Iskarjot hevði gjørt avtalu við høvuðsprestarnar fyri máltiðina: “Tann, sum eg kyssi, hann er tað; takið hann og farið tryggiliga avstað við honum”. Nakað seinni visti hann høvuðsprestunum á, hvar Jesus helt bøn saman við hinum ápostlunum. Høvuðsprestarnir guldu Judasi 30 silvurmyntir afturfyri.
Krossfestingin[rætta | rætta wikitekst]
Jødiska ráðið og høvuðsprestarnir dómfeldu Jesus fyri at siga seg vera son Guðs. Rómverski landshøvdingin, Pontius Pilatus, royndi at sleppa undan at døma Jesus, men læt hann so upp í bøðilshendur. Jesus var krossfestur saman við tveimum ránsmonnum. Krossfestingin hevur verið sýnd á mangan hátt í kristiligari list. Við hvørt er stórur dentur lagdur á ræðuleikan og sorgina.
Gravleggingin[rætta | rætta wikitekst]
Jósef úr Arimatea, sum sat í jødiska ráðnum, og lærusveinur í duldum, bað Pilatus um loyvi at jarða líkið. Nikodemus, ein fariseari, sum eisini hevði tikið við trúnni, hjálpti Jósefi at taka likamið av krossinum. Teir vaskaðu og sveipaðu tað í línklæði. Líkið var borið í ein garð tætt við og lagt í eina nýhøgda grøv.
Uppreisnin[rætta | rætta wikitekst]
Triðja dagin eftir sín deyð á krossinum reis Jesus uppaftur. Hendingarnar í sambandi við uppreisnina eru umtalaðar á ymsan hátt í evangeliunum. Summar frásagnir siga, at hermenn hildu vakt við grøvina. Tað høvdu teir jødisku høvuðsprestarnir biðið um, so at lærusveinarnir ikki kunda stjala likamið og siga, at Jesus var risin upp. Hjá Jóhannesi stendur, at Maria Magdalena hittir hin upprisna Jesus, ið seinni eisini sýndi seg fyri lærusveinunum. Eftir himmalferð Jesusar hildu ápostlarnir á at boða gleðiboðskapin og grundaðu ta kristnu kirkjuna.
Himmalsferðin[rætta | rætta wikitekst]
Fjøruti dagar eftir uppreisnina fór Jesus til himmals, og tað sóu lærusveinarnir. Tá stóðu teir á Oljufjallinum og sóu hann verða tiknan upp, og eitt skýggj huldi hann fyri eygum teirra. Tá knappiliga stóðu tveir menn í hvítum klæðum hjá teimum. “Hví standa tit her og hyggja upp til himmals?” spurdu teir. “Hesin Jesus, sum er upp er tikin frá tykkum til himmals, skal koma aftur á sama hátt, sum tit sóu hann fara”.
Merki kristindómsins[rætta | rætta wikitekst]
Á Jesusar døgum vóru enn mong, sum settu seg upp ímóti rómverska hersetingarvaldinum, og teir uppreistrarmenn, ið vórðu tiknir, vórðu krossfestir. Tá ið Jesus hevði boðað læru sína í 3 ár, hevði hann fingið so ilt í høvuðsprestarnar, fariseararnar og teir skriftlærdu, tí hann hevði havt harðliga at teimum fyri falslæru, at teir fingu hann givnan upp fyri rómverska yvirvaldinum, dømdan til deyða og krossfestan. Frá tí degi hevur krossurin eyðkent Jesusar læru - Kristindómin.
Jesus í Islam[rætta | rætta wikitekst]
Jesus er ein týdningarmikil persónur í Koranini (Al-Qur'an), har hansara navn (Isa) verður nevnt 25 ferðir. Jesus er ein av týdningarmestu boðberunum hjá Gudi (Allah), og hann má síggjast sum ein fundamentalur partur av veraldarmynd islams. Uppfatan islams av Jesusi hevur nógv til felags við tær bíbilsku frásagnirnar, so sum trúgvin á jomfrúføðingina, Jesus sum tann ið grøðir og ger undurverk, Jesus sum lærir o.s.fr.[tørvar keldu] Jesus reis eisini upp til Himmals sambært islam, og nógvir muslimskir teologar trúgva, eins og tey kristnu, at Jesus skal koma aftur í skýnum[tørvar keldu]. Jesus verður ellivu ferðir nevndur al-Masih (Messias eller Kristus) og í Sura 3,45 verður hann nevndur Kalimatullaah (Guds orð).
Munurin millum islam og kristindóm er, at muslimar ikki trúgva á Jesus sum 'Guds son'. Í islam verður Jesus mettur sum ein profetur, har tey kristnu trúgva, at Jesus tosar um 'Heilaga Andan' tá hann nevnir talsmannin ið hann skal senda, so trúgva muslimarnir, at hesin talsmaðurin ið Jesus segði at hann skuldi senda, var Muhammed profetur.


text:
13. PARTUR
Góðir kongar og óndir kongar
Ísrael verður býtt sundur. Við tíðini ráða nógvir kongar yvir ísraelsmonnum, og teir flestu av teimum eru trúleysir. Bábelsmenn leggja Jerusalem í oyði
JÚST sum Jehova hevði fyriboðað, bleiv Ísraels ríki býtt sundur, eftir at Sálomo var fallin frá sonnu tilbiðjanini. Sonur og eftirmaður hansara, Rehabeam, var strangur, og tí gjørdu tíggju av ættum Ísraels uppreistur og stovnaðu norðurríkið Ísrael. Tvær ættir vórðu verandi trúfastar móti konginum á Dávids trúnu í Jerusalem, tá tær stovnaðu suðurríkið Juda.
Bæði ríkini høvdu eina ófriðarliga søgu í stóran mun orsakað av trúleysum og ólýdnum kongum. Tað gekk verri hjá Ísrael enn hjá Juda, tí har framdu kongarnir heilt úr byrjanini falska tilbiðjan. Hóast tær veldigu gerðirnar hjá profetunum Eliasi og Elisa — báðir reistu enntá upp deyð — fullu ísraelsmenn ferð eftir ferð aftur til óndu gerðir sínar. At enda læt Gud Assýria leggja norðurríkið í oyði.
Juda var til í meira enn hundrað ár longur enn Ísrael, men bleiv eisini straffað av Gudi. Bert fáir kongar í Juda lurtaðu eftir ávaringunum frá Guds profetum og royndu at leiða tjóðina aftur til Jehova. Til dømis fór Josias kongur í holt við at reinsa Juda fyri falska tilbiðjan og umvæla Jehova tempul. Tá eitt upprunaeintak av lógini, sum Gud hevði givið við Mósesi, varð funnið, ávirkaði tað Josias nógv, og hann styrkti átakið við at fáa alt aftur á beint.
Tíverri fylgdu eftirmenn Josiasar ikki hansara góða fyridømi. Tí loyvdi Jehova tjóðini Bábel at hertaka Juda og oyðileggja Jerusalem og templið. Tey, sum yvirlivdu vórðu leidd til Bábel í útlegd. Gud boðaði frá, at útlegdin skuldi vara í 70 ár. Juda lá oyðið alla hesa tíðina — inntil fólkið, sum lovað, kundi fara heim aftur til land sítt.
Men eingir kongar í Dávids ætt skuldu ráða, fyrr enn tann lovaði frelsarin, tann fyriboðaði Messias, setti seg á trúnuna. Teir flestu av kongunum, sum høvdu sitið á Dávids trúnu í Jerusalem, prógvaðu, at ófullkomin menniskju ikki eru egnað at ráða yvir øðrum. Bara Messias er veruliga egnaður til tað. Soleiðis segði Jehova við tann síðsta kongin í Dávids ætt: „Niður við krúnuni . . . Tað [kongadømið] skal ikki meira vera til, til hann kemur, sum hevur rættin til tess, og sum eg gevi tað.“ — Ezekiel 21:26, 27, Løggilda føroyska umsetingin.
— Grundað á Fyrru Kongabók; Seinnu Kongabók; Seinnu Krønikubók, kapittul 10 til 36; Jeremias 25:8-11.
LÆR MEIRA
Jónas lærdi av sínum mistøkum
Hevur tú onkuntíð eins og Jónas borið ótta fyri at taka við eini uppgávu? Søgan um hann lærir okkum nógv um tol og miskunn Jehova.


text:
Danjal av Rana 11.01.2017 (13:53)
Sjálvvirkin skannaraskipan á flogvøllinum
Vága Floghavn hevur í dag tikið í brúk eina sjálvvirkandi skipan, sum lesur boardingkort hjá teimum ferðandi. Higartil hevur hetta verið gjørt av trygdarfólkum á flogvøllinum.
Flogvøllurin hevur nú tveir sjálvvirkandi skannarir til boardingkort. Annað av portrunum er breiðari enn hitt, soleiðis at ferðafólk, sum eru bundin at koyristóli, ómakaleyst kunnu nýta sjálvvirkandi skipanina.
- Hetta er í tráð við okkara menningarætlan, har vit allatíðina arbeiða fram ímóti at hava framkomnar skipanir, sum kunnu tryggja teimum ferðandi eina skjóta og lætta avgreiðslu á flogvøllinum, sigur Jákup Sverri Kass, stjóri á flogvøllinum.
Á myndini eru Atli Joensen, Góðsku- og KT leiðari, Bent Jákup Hansen, trygdarleiðari og Sunnuva Egilstoft, trygdar- og reingerðarfólk.


text:
Auschwitz
Auschwitz var er ein týningarlegur í Suðurpóllandi. Tað er enn til og er ein partur av UNESCO-heimsarvinum. Auschwitz rúmaði 135.000 fangum á sumri 1944. 1,1 mió. doyðu í leguni. Av hesum vóru 960.000 jødar, 140.000 póllendingar, 23.000 sigoynarar, umframt mangir aðrir minnilutar. Nasistarnar vóru eisini eftir fólki úr mongum øðrum bólkum, sum t.d. sovjetiskir krígsfangar, alment serbiskt fólk, samkynd, folk við breki, Jehova Vitni og aðrir politiskir og religiøsir flokkar.
Navnið er pólska navnið á pólska býnum, har leganvarð bygd, týtt til týskt – Oświęcim. Auschwitz er trý støð:
- Auschwitz I var ein lega fyri politiskar fangar, umframt ein staður fyri píningarlíkar læknafrøðiligar royndir.
- Auschwitz II, eisini nevnt Birkenenau, var ein ovurstór týningarlega.
- Auschwitz III var ein arbeiðslega, sum veitti eini gummiverksmiðju arbeiðsmegi.
Viðurskiftini í legunum vóru ræðulig. Nasistarnir drópu menniskju á nógvar ymiskar hættir. Fleiri vórðu noydd til at arbeiða seg til deyða, onnur vórðu skotin, men tann allar ræðuligasti hópdrápshátturin var at gassa fólk til deyða. Fangarnir vórðu beindir inn í stór skiftingarrúm, har teir skuldu lata seg úr øllum og so halda fram inn í "brúsurúmið". Har vóru brúsumunnstykki undir loftinum, men tað kom ikki vatn úr teimum. Í staðin vórðu hurðarnar læstar, og so varð gass latið gjøgnum brúsurnar, Zyklon B (vætucyanid), sum spakuliga kvaldi innilæstu menniskjuni. Hurðarnar vórðu latnar upp aftur, og aðrir fangar í leguni tóku líkini.
Ringar og prýði vórðu tikin av, og gulltenn og gullfyllingar vórðu trektar út. Hárið á kvinnunum varð brúkt til at gera klæði burturúr. Klæði og annað, sum lá eftir í skiftingarrúminum, varð rænt fyri alt, sum hevði nakað virði. Stórir salar vórðu fyltir við kuffertum, taskum, brillum, handilstonnum og gjørdum limum, sum nasistarnir stjólu frá teimum deyðu. Tey, sum ikki vórðu leidd beinleiðis inn í “brúsurúmið” og deyðan, fingu eitt stutt lív í hesum helviti av eini legu. Tvíburar, sum komu til Auschwitz, kundu enda hjá læknanum Josef Mengele. Hann gjørdi royndir við fangunum. Til dømis seymaði hann tvíburar saman, so at teir fingu sama blóðrensl.
Tann 27. januar 1945 kom Reyði herurin hjá Sovjetsamveldinum til týningarleguna og setti jødarnar har í frælsi.


text:
Í dag, 18. juli, fyllir suðuramerikanska stórmenni, Nelson Mandela, 95 ár. Fátt mennsikja hevur nátt so nógv í lívinum sum Mandela. Hann er ikki bara faðir at Suðurafrikansku tjóðini, hann er eisini vorðin ímyndin av áhaldni, treiskni og menniskjaligari góðsku og tolsemi, sum fær okkum vanligu at blikna av skomm.
Tað sigst, at ein yrking hevur havt alt at siga fyri Mandela, ella Madiba, sum hann eisini verður nevndur. Madiba merkir “faðir”. Yrkingin eitur “Invictus” og hevur enski, viktorianski yrkjarin, William Ernest Henley (1849-1903), skrivað hana. Yrkingin var á fyrsta sinni prentað í Book of Vers frá 1875. Mandela lærdi seg yrkingina uttanat og plagdi at endurgeva hana hart fyri sínum medfangum á Robben Island, har hann sat sum politiskur fangi í 27 ár.
Invictus
Out of the night that covers me,
Black as the pit from pole to pole,
I thank whatever gods may be
For my unconquerable soul.
In the fell clutch of circumstance
I have not winced nor cried aloud.
Under the bludgeonings of chance
My head is bloody, but unbowed.
Beyond this place of wrath and tears
Looms but the Horror of the shade,
And yet the menace of the years
Finds and shall find me unafraid.
It matters not how strait the gate,
How charged with punishments the scroll,
I am the master of my fate:
I am the captain of my soul.
William ERnest Henley
Her lesur Morgan Freeman yrkingina, “Invictus”. Hann spælir Mandela í filminum við sama navni frá 2009.
Yrkingin finst eisini á føroyskum. Vit fingu Alexandur Kristiansen at týða hana til Vencil sjeynda.
Invictus
Um náttin svørt meg hylja vil,
so anir tó mítt lívsins bál,
eg takka øllum gudum vil
alt fyri mína stældu sál.
Eg gráti ei, um lagnan slær,
og lívið er mær fátt og grátt,
og svangist alt í barmi mær,
eg beri tó mítt høvur hátt.
Tí handan hesa sorgar verð
meg ræðslan hóttir hvønn ein dag,
og hóast lívið líðing ber
eg óræddur skal liva tað.
Og um eg ikki vegin fann,
og tekti ikki mið og mál,
eg míni lagnu stýra kann:
eg skipi sjálvur míni sál.
William Ernest Henley
Alexandur Kristiansen týddi
Tað skal nógv til, áðrenn eitt menniskja kann sammeta seg við Mandela. Tó kunnu vit brúka hann sum okkara stóru fyrimynd. Herfyri var (sum so ofta fyrr) politiskur hjari í Føroyum, og tá dittaði eg mær at skriva eina politiska yrking, ið ljóðar soleiðis.
Fólkið í Føroyum
Eg síggi Nelson Mandela fyri mær
Har hann stendur á einum
Fullsettum leikvølli og summir áskoðarar
Tveita bananir eftir honum tá ið hann ger seg kláran
At halda sína røðu ið byrjar við orðunum:
We the people of South Africa.
Eg síggi hann fyri mær
Stoltur og fastur í orðum sínum
Tá ið eg hugsi um hetta
Gerist eg keddur
Og einsemi kemur sum ein
Sandstormur og kvalir meg.
Hví tosar ongin í mínum landi um
Okkum fólkið í Føroyum?
Hví tosar ongin við virðing um okkum
Fólkið í Føroyum?
Vit sum hava ofrað lívið
Hava grátið og bløtt
Av líkasælu
Hava lagt tíðina á hillina
Og tankarnar inn í sjónvarpið
Har undirhaldið sissar okkum
Í óskaparligan tjóðarsvøvn.
Hví tosar ongin um okkum?
Fólkið í Føroyum?
Hví eru vit onki annað
enn ein lýsing fjórða hvørt ár?
Vit, fólkið í Føroyum?
OMR


text:
Lag: Almagts Gud
Týtt: Alfred Petersen
1. Gud, altvaldandi ert tú,
navn títt lovað hátt skal vera,
lovsong tær til æru nú
millum einglar vit frambera,
:,: boygd á knø av anda stýrd
fyri tínum konungs dýrd. :,:
2. Offurlamb á krossins træ,
deyðadømdur, skuldafríur,
sigur gav oss páskadag.
Við tí valdi Gud oss býður:
:,: Helviti og deyðans makt
er nú undir Kristus lagt. :,:
3. Ríkið títt lat allan stað
ganga fram við frið í fylgju
nú og til hin evsta dag
yvir lond og havsins bylgju,
:,: og øll knø til sálar gagn
boyggja seg í Jesu navn. :,:
4. Anda Guds vit takka her,
Gud vár faðir heiður bera,
Jesu navnið lovað ver,
sum vár bróðir vildi verða,
:,: sýn oss kærleik’ alla tíð,
til her endað er várt stríð. :,:


text:
Kinversk tekn
Kinversk skrifttekn (kinesisk) ella Hanzi (kinverskt mál: 漢字 einkult kinverskt: 汉字, pinyin: Hànzì; Hàn-folksins skrifttekn, eisini rópt sinogramm) er eitt sett á fleiri túsund fonetiskt-piktografiskum teknum, sum verða brúkt fyri at skriva á kinverskum, japonskum og koreanskum, og harumframt eldri sløg av vjetnamesiskum.
Teknsettið er í Teivan, Suðurkorea, Norðurkorea og Japan kent sum ávikavist hancha, hanja, hangul og kanji. Hvørt tekn sær stendur fyri eitt stavilsi. 30% av teknunum sum verða nýtt dagliga eru einstavilsisorð. Restin er fleirstaviliesorð har týdningurin av teknunum avhongur av, hvørjum tekni/teknum tað stendur saman við. Tey flestu orðini krevja tvey tekn fyri at kunna verða søgd.[1]
Umframt teir regionalu variantarnir, verður tað eisini skilt millum tvey sett av teknum, eitt siðbundi og eitt einkult sett, sum ofta hevur færri pennastrok pr. tekn. Tað siðbundnað settið verður í dag brúkt í Teivan og eisini í størri mun í Hongkong, meðan tað einkla settið av teknum alment er standard í meginlands-Kina, og hjá kinverjum, sum búgva í Singapor og Maleisia.
Søgulig menning[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ DeFrancis: The Chinese Language fact and fantasy. "The Monosyllabic Myth"


text:
Vælkomin á Sjúklingahotellið Tórshavn
Vit vilja okkara besta fyri at tú finnur teg væl til rættis í meðan tú ert á hotellinum.
Tú ert vælkomin at spyrja teg fyri í Leiðbeiningini. Tørvar tær hjálp til røkt ella flutning, set teg so í samband við okkara sjúkrarøktarfrøðingar í Leiðbeiningini.
Niðanfyri kanst tú lesa um praktisk viðurskifti, viðkomandi fyri teg meðan tú ert her.
Komudagur
Tá tú kemur á Sjúklingahotellið Tórshavn tekur ein sjúkrarøktarfrøðingur ímóti tær og vísir til rættis um praktiskar umstøður.
Tú verður biðin um at boða sjúkrarøktarfrøðinginum frá, nær viðgerð ella kanningar eru skrásettar, soleiðis at vit kunna samskipa felags-flutning til viðgerðarstøðini fyri teir sjúklingar, sum ikki kunna ganga ella taka buss/tok.
Vinarliga kunna teg um, hvussu leiðin gongur til viðgerðarstaðið við buss ella toki. Vit hava vegleiðingar til øll viðgerðarstøð og hjálpa gjarna við hesum.
Um tit ikki sova á Sjúklingaheiminum eina nátt, vinarliga sigi frá á skrivstovuni.
Vælkomstsamrøða
Miðja verður ímóti at hava eina vælkomtssamrøðu við teg innan 24 tímar eftir komu.
Leiðbeining
Leiðbeiningin er opin millum kl. 07-23.00.
Vaktarskifti er millum kl. 7.30 og 8.00 um morgunin og aftur kl. 15.00 til 15.30, og í hesum tíðarskeiðum er leiðbeiningin stongd. Sjúkrarøktarfrøðingur kann tó altíð hittast á lokal 424 ella 454.
Um náttina er lokal tlf. nr. 433 ella 77336433.
Lyklar
Tú fært ein lykil, sum er til kamarið og ein chip til úthurðina. Minst til at avlevera lykilin við fráferð.
Upprudding og reingerð av kamari
Stovugenturnar byrja at gera kømør klár kl. 8,00 um morgunin. Tú verður biðin um at vera uppi, soleiðis at tær kunnu sleppa framat.
Vit vænta, at tú so vítt møguligt sjálv/ur reiðir songina og ruddar eftir tær. Undantikin eru sjúklingar, ið ikki megna hettar.
Skift verður á seingini aðru hvørja viku. Hjá sjúklingum eftir tørvið.
Í vikuskiftinum verða bert felagshølini reingjørd, um annað ikki er avtalað.
Hevur tú spurningar, so vend tær til stovugenturnar ella sjúkrarøktarfrøðing.
Um tú skalt verða á sjúklingaheiminum í longri tíð og sjálv/ur hava hug at halda kamarið, ber til at fáa reingerðingsevnir og -lutir inn á kamarið.
Vend tær til stovugenturnar.
Veking
Veking kann bíleggjast á skrivstovuni til kl. 22.00.
Um tygum skulu upp áðrenn kl. 7.00, kunnu tygum lána ein vekjara
Hondreinføri
Vit heita á øll búgvandi um at vaska hendur áðrenn fari verður til felagsmáltíðir, umframt sum heild at vísa gott hondreinføri, orsakað av at nógvir sjúklingar hava niðursetta immunverju.
Hándsprit er at finna í matstovuni.
Peningur, ferðaseðlar og annað
Vit kunnu goyma pening, ferðaseðlar og aðrar virðislutir fyri tygum í pengaboks á skrivstovuni.
Royking
Á Sjúklingaheimið er roykfrítt umráði. Her búgva sjúklingar, ið ikki mugu útsetast fyri royk. Tað er tí umráðandi, at tygum ikki roykja á kamarinum. Roykjast kann bert uttanfyri.
Rusk
Á endanum á gonguni er eitt rúm við einum svørtur ruskposa til vanligt rusk, tó ikki glas, nálir ella annað hvast. Alt rusk skal vera í einum afturlatnum posa, áðrenn tað verður koyrt í ruskposan.
Stórar pappeskjur skula klappast saman og stillast inn í sama rúm. Her er eisini ein linnedposi til skitið linned.
Nálir og annað hvast skal handast sjúkrasystrini á skrivstovuni.
Fráferð
Tað er umráðandi, at tú gevur skrivstovuni boð beinanvegin, tá tú veitst, nær viðgerðin ella kanningar eru lidnar.
Um pláss er, ber til at búgva á Sjúklingaheiminum til dagin eftir.
Avvarðandi verða eisini biðin um at siga frá, nær farið verður heimaftur til Føroya.
Skrivstovan syrgir fyri at bíleggja pláss fyri teg.
Til Kastrup Lufthavn
Vit skipa fyri felagsflutningi til flogvøllin. Farið verður av Sjúklingahotellinum umleið 2½ tíma áðrenn flogi verður.
Fyri at kamarið kann gerast klárt til næstu gestirnar, verður tú biðin um at vera liðug/ur kl. 10.00, so stovugenturnar kunnu sleppa inn at gera reint.
”Skiftast”-skelti, ið liggur á kamarinum, verður tú vinarligast biðin um at leggja á songina við fráferð.
Um tú ikki hava orku at fara úr kamarinum kl. 10.00, vend tær til sjúkrarøktarfrøðing.