text:
OGNIR til sølu/leigu
BYGDARRÁÐSFUNDIR
LÝSINGAR
Arbeiðsfólk at sláa
freist at søkja: 23.05.2018
Námsfrøðingur til dagstovnaøkið
freist at søkja: 30.05.2018
Reingerðarfólk til Látipípuna
freist at søkja: 30.05.2018
KORT
VEÐRIÐ
Spyr bara
Spyr bara verður strikað
Teigurin Spyr bara her á heimasíðuni er farin í søguna.
Avgerðin er tikin av bygdarráði og umsiting í felag.
Orsøkirnar eru fleiri. Ein er, at mett verður, at tað er sera óheppið, at fólk sleppa at seta spurningar ónavngivin, og at hetta er við til at lækka støðið á kjakinum. Fleiri áheitanir eru komnar um hetta frá borgarum í kommununi.
Ein onnur orsøk er, at Vestmanna Kommuna heldur vil koma beinleiðis á tal við borgararnar. Hetta kann gerast, við at borgarar koma á Kommunuskrivstovuna til eitt prát, ella við at senda okkum fyrispurningar við telduposti ella vanligum posti. Harumframt er ein góður møguleiki á Facebook-síðuni hjá Vestmanna Kommunu; har ber eisini til at seta spurningar og gera viðmerkingar.
Vestmanna Kommuna vónar, at borgararnir skilja avgerðina, og at teir ikki halda seg aftur at seta spurningar, gera viðmerkingar og koma við atfinningum, hóast Spyr bara verður strikað.
Møguligt verður í eina tíð at fáa atgongd til Spyr bara í teiginum til vinstru á heimasíðuni, men bert fyri at kunna lesa gamlar spurningar og svar. Seinni verður leinkjan strikað og nýggj leinkja løgd undir Kommunan → kommunalar tænastur.
Vinarliga
Vestmanna Kommuna
Vestmanna, 10. juli 2015
2015: Jul Jun Apr Mar Feb Jan
2014: Des Nov Okt Sep Jun Apr Mar Feb Jan
2013: Des Okt Sep Jul Jun Mai Apr Mar Feb Jan
2012: Des Nov Okt Sep Aug Jul Jun Mai Apr Feb Jan
2011: Des Nov Okt Sep Aug Jul Jun Mai Apr Mar Feb Jan
2010: Des Nov Okt Sep Aug Jul Jun Mai Apr Mar Feb Jan
2009: Des Nov Okt Sep Aug Jul Jun Mai Apr Mar Feb Jan
2008: Des Nov Okt Sep Aug Jul Jun Mai Apr Mar Feb Jan
2007: Des Nov Okt Sep Aug Jul Jun Mai Apr Mar Feb Jan
2006: Des Nov Okt Sep Aug Jul Jun Mai Apr Mar Feb Jan
2005: Des Nov Okt Sep Aug Jul Jun Mai Apr Mar
Spara øll
Juni 30 , 2014Er tað satt, at kommunan sparir og spinkar á øllum kontum, men brúkar nógvan pening uppá kommunuskrivstovuna. Er tað satt, at umbyggingar fara fram á kommunuskrivstovuni, hvør ger arbeiði og er tað boði út. Hvat fer umbyggingin at kosta ?
Systknaavsláttur
Juni 12 , 2014Hví gevur vestmanna kommuna ikki systknaavsláttur í barnaansingini?
Fyri mítt viðkomandi gjaldi eg 3600 um mðr fyri at fáa míni børn ansaði í Gjáarlon. Eg haldi at tit kundu gjørt sum aðrar kommunur, har man altíð letur fult gjald fyri yngsta barnið og tey elstu gjalda 25% minni.
Annars er einki annað at seta fingurin á viðvíkjandi barnaansingini í kommununi.
Vit takka fyri spurningin, sum verður lagdur fyri Trivnaðar- og umhvørvisnevndina til viðgerðar.
Upplatingartíðir í Gjáarlon
Juni 12 , 2014Er nøkur ætlan um, at broyta upplatingartíðina til kl.07.00 um morgunin?
Tað er sera trupult hjá foreldrum at møta til tíðina, tá tey møta kl.08.00 í Havnini til dømis.
Takk fyri spurningin.
Vit hava umrøtt hann við dagstovnaleiðararnar. Sum er hava tær ikki nakran fyrispurning hesum viðvíkjandi.
Vestmanna Kommuna ynskir nøgdar familjur. So, um so er, at tit ella onnur foreldur hava tørv á, at børn tykkara møta fyrr ella verða heintaði seinni enn verandi upplatingartíðir loyva, vilja vit inniliga heita á tykkum um at venda tykkum til dagstovnaleiðararnar ella Kommunuskrivstovuna, sum so taka spurningin upp.
fornminnir
Juni 12 , 2014Hvør hevur ábyrgdina av fornminnissavninum í Vestmanna.? og hvønn skal man venda sær til, um so er, at man er áhugaður í at síggja lutir, sum eru latnir til varðveitslu?
Takk fyri spurnignin.
Bygdarsavnsnevndin hevur ábyrgdina av bygdarsavninum í Vestmanna. Í nevndini sita Karl A. Olsen, Malan Stórá og Durita á Heygum.
Savnið er ikki sett upp til framsýning enn. Hevur tú fyrispurningar hesum víðvíkjandi, kanst tú venda tær til Kommunuskrivstovuna.
Spæliplássið Geilin
Juni 12 , 2014Hvat ætlar komunan at gera við staðið har ið Geilin lá? Tað sær farligt út sum nú er!
Takk fyri spurningin.
Trivnaðar- og umhvørvisnevndin hevur á fundi í vár viðgjørt økið við Geilina umframt onnur grøn øki í bygdini eisini.
Eingin játtan er til økið á fíggjarætlanini fyri 2014. Men nevndin fer at arbeiða fyri at seta pening av á fíggjarætlanini fyri 2015 til økið við Geilina og onnur uttandurða øki eisini.
Læknamiðstøð
Juni 05 , 2014Eg má spyrja um hetta. Er handan fyritøkan sum hevur fingið jørðarbeiði til læknamiðstøðina ikki næstan tann sama sum hevur gjørt útstykkingina uppi í vestri? Um so er, nær fara tit at læra av gjørdum feilum? Tað er ikki neyðugt at gera allar feilir sjávi, man kann eisini læra av feilum hjá øðrum. Tann útstykkingin er ein total fiasko og hevur kostað kommununi nógvan pening omaná tað sum útstykkingin kostaði, í endirgjaldi fyri umaftur arbeiði o.a.
Fyritøkan, sum ger jørðarbeiðið til
nýggju læknamiðstøðina, er ikki sama fyritøka, sum gjørdi útstykkingina í
Vestri, hóast onkur persónur er tann sami.
Feilir vóru gjørdir í samband við
útstykkingina í Vestri, men at útstykkingin skal vera “ein total fiasko”, eru
vit ikki samd í, og munnu fólk, sum búgva har og trívast har, halda tað?
Byrgisvegur
Juni 05 , 2014Er tað ikki møguligt at fáa okkurt gjørt við áirnar fram við byrgisvegi ?
Har er altíð áarførið, og hóast tit akkurát hava grivið vegin upp, og eru gjøgnumløbini tipt og vatn rennur frá uttastu húsinum og allan vegin heim eftir vegnum.
Arb.fólk frá kommunini hava verið nakrar ferðir og kanna málið men hava ongantíð gjørt meir enn bara hugt.
Tað hevði glett nógv um okkurt var gjørt við hetta
Takk fyri
Kommunan arbeiðir støðugt við at betra um umstøðurnar – ikki bara
á Byrgisvegi, men alla aðra staðni eisini. Tvørrennurnar verða javnan
eftirhugdar og opaðar, um hetta er neyðugt.
Vatn Turbina
Juni 05 , 2014Kommunan ognaði sær eina turbinu, ið skuldi setast til kommunala vatnið. Vit hava ikki hoyrt nógv til hesa verkætlan.
1. Hvussu gongur hendan verkætlanin ?
2. Hvussu nógv gevur Turbinan ?
3. Hvussu nógv sparir kommunan eftir at Turbinan kom ?
4. Hvussu nógv kostaði Turbinan kommununi ?
Verkætlanin
er fyribils steðga.
Vetrarfriðing
Juni 04 , 2014Hvussu gongur við at vetrarfriða bygdina. Hoyrdist at onkur avtalað við hagarnar er gjørd, passar tað? Er hetta so seinastu ferð at vit koma at síggja smálombini ganga millum húsini?
Trivnaður og vetrarfriðing
Juni 04 , 2014Nú tosar kommunan so nógv um trivna og skipar fyri tiltøkum í eitt nú vektarbúðini v.m. og tað er fantastiskt.
Men tað er altso ikki nóg mikið, um fólk veruliga skulu trívast í hesi bygdini.
Eg havi ein spurning, ið eisini viðv. trivnaði, tí tað, at eg ikki kann seta runnar og blómur út í urtagarðin ella pottar uttan fyri hurðina, uttan at seyðurin etur ALT :( ávirkar trivnaðin ómetaliga nógv. Man verður keddur, máttleysur og irriteraður, og tað er ikki serliga gevandi.
Garður og stik eru gird í trol, tvein, træsprek og steyrar, men kortini finnur hesin ólukku seyður sær veg inn í garðin.
Tað tykir mær bæði tilafturskomið og ótíðarhóskandi at varðveita hesa avgomlu skipan.
Søgur ganga um, hví ólukkan so man vera, men eitt er at gita annað er at vita.
Kann kommunan siga okkum borgarum, nær vetrarfriðingin kemur? Ella um tit arbeiða við hesum yvirhøvur?
Ella noyðast vit at girða okkum enn betur inni til komandi vetrar og vár?
Vinaliga
Sigurlaug
summarhús
Juni 04 , 2014Hevði tað ikki verið eitt hugskot hjá VK, at útstykkja nøkur smá stykkir (fyri lítlan penga) uppi á 'gomlu plen' ella aðrastaðni har tað ber til, soleiðis, at fólk í Vestmanna ella aðrastaðni kundu bygt sær smá summarhús/hyttir?
Hetta er blivi so 'populert' aðrastaðni.
Haldi tað hevði verið fantastiskt, at havt eitt lítið summarhús uppi í haganum onkustaðni :)
Hví onnur
Juni 04 , 2014Hoyrdist herfyri, at suduroyrar vinnulívsrad hevdid sett 200.000 í ein ferdavinnusamskipara til salt og til svimjihylin í Vagi. Hví so ikki seta pening í eitt vinnulívsrad í vestmannna. So og so nògv pr borgara
Virksemi í okkar deiligu bygd
Juni 04 , 2014Hevur Vestmanna Kommuna nakrar ætlanir í samband við okkara fínu havnamøguleikar.
Nú nýggj ælifyritøka er komin inn á vágna
kunnu vit so rokna við virksemi á landi eisini?
Og oljuvinnan sum bankar á dyrnar, hevur kommunan nakrar ætlanir hesum viðvíkjandi.
At hava Føroya bestu havn selir seg ikki longur sum øll síggja, neyðugt er tí at fara út og selja seg
Handa íløgan liggur har og eigur at hava nógvar møguleikar fyri vinnuvirksemi.
Td. kundi bygdarráðið bjóða Thor at komið við øllum sínum flota og brúkt vágna og havnina sum basa fyri teirra virksemi. Hetta kundi givið nógv virksemið til ymiskar vinnufyritøkur, og kanska vildu vit sæð at ymiskar vinnur byrjaðu aftur ella av nýggjum.
Tað kundi verið áhugavert at hoyrt hvørjar tankar bygdarráðið hevur hesum viðvíkjandi.
Frípláss og barnafrádráttur
Juni 04 , 2014Nær er tað at søkjast skal um frípláss?
Og liggur tað nakrastaðni í ætlanunum hjá kommununi at hækka barnafrádráttin?
Heilsan
Ein mamma
Søkjast skal av nýggjum á hvørjum ári.
Vinnulig kveiking/nýhugsan fyri Vestmanna
Juni 04 , 2014Nú tá ið vit í Vestmanna eru illa sperd av, at fyritøkur eru fáar í bygdini, er so tíðin ikki komin til nýhugsan.
Tað sita óiva nógvir vestminningar inni við góðum vinnuligum hugskotum, men sum mangla kveiking/kapital, so hetta kann gerast veruleiki.
Eitt hugskot kundi verði, at bygdafólkið saman við vinnuni gjørdi eitt íløgufelag, sum so hevði til endamáls at fáa hugskot til veruleika.
Hvussu man so skrúvar eitt tílíkt felag saman eri eg ikki tann rætti til at siga, men endamálið má og skal verða, at tað skal seta í virksemi sum tænir bygdini best.
Vestminningar hava altíð verði frammalag tá hugsa verður um ymiskt vinnuligt virksemi, men nú virkar tað sum hetta er steðga upp.
Ein grund er nokk tann, at manglandi váafúsur kapitalur er ikki til staðar.
So kann onkur spyrja hví skriva tílíkt á "Spyr bara", jú tí her eru tað nógvir vestminningar sum koma fyri at frætta hvat sum sker ella rørur seg. Ein onnur grund er tann, at hetta kundi verði eitt gott framstig fyri alla bygdina, sum so víðari gjørdi Vestmanna sterkari og attraktivari at flutt til.
Hvør skal so taka intiativ til tílíkt. Fyri at øll skullu kunna verða við og ein góð lýsing skal kunna gerast av endamálinum, so haldi eg at kommunan kundi staði fyri startskotinum, sjálvt um kommunan ikki kann eiga naka í einum tílíkum felagið.
Enn einaferð, so er hetta bara eitt hugskot frá mær persónliga.
Vinarliga Heilsan
Jan Haldansen
Virksemi á bryggjuni
Juni 04 , 2014Tað var hugaligt, at síggja frystifarmaskipið "Silver Copenhagen" liggja og innskipa fiskaúrdráttir í gjáramorgunin. Hetta fekk meg at hugsa um eina møguliga inntøkukeldu hjá Vestmanna Kommunu. Í miðal eru einar 3-400 slíkar avgreiðslur um ári. Hesar fara allar fram við bryggju. Í løtuni eru tað serliga Runavíkar, Fuglafjarðar, Klaksvíkar og Tórshavnar Havn, ið vinna nógvan pening av hesum virksemi. Roknast kann við, at virksemið fer at økjast, nú svartkjaftakvoturnar helst fara at vaksa. Eg vil tí mæla til, at Vestmanna Kommuna setir seg í samband við Faroe Agency og Faroe Ship, til tess at kunna tey um, at áhugi og møguleikar eru í Vestmanna til slíkt virksemi.
Tað hevði verið hugaligt, at sæð eitt sindur av maritimum aktiviteti aftur.
Hetta hevði uttan iva framt eitt sindur av avleiddum virksemi eisini. Her hugsi eg um oju og proviant.
Jóhan Simonsen
SEYÐUR
Juni 04 , 2014Vit skriva í dag 27. mai 2014 og stadivekk gongur seyður á bønum :( Nær kunnu vit vænta at hann fer av bønum, so vit kunnu byrja at fríðka til summarið ?
Apoteksvørur.
Juni 04 , 2014Vil bert spyrja um tit á kommununi vita
nakað um hvussu verður við apoteksvørunum
sum Skivan hevði um hendi.
Sum nú er má man til Havnar um man skal
hava pínutablettir ella hostasft.
V. h.
Ein vestmenningur
Nei, vit vita ikki, hvussu tað verður við apoteksvørunum. Tú manst ikki vera tann einasti/einasta, ið saknar hendan møguleikan, og vit vóna, at apoteksvørur verða at fáa til keyps í bygdini innan alt ov leingi.
spurningar
Juni 04 , 2014Eru tit givin at svara spurningum settir til "Spyr bara" ??
Nú riggar skipanin aftur, og spurningarnir, sum liggja ósvaraðir, verða lagdir út hesa vikuna.
Staðið
Juni 04 , 2014Eg vil bara við hesum takka Páll og Paula fyri eina ótrúliga góða sending á Staðið FM, haldi ikki eg nakrantíð fyrr havi lurta eftir radio í 5 tímar út í eitt
Klemm Jóhannus á Rógvu
Myndir á heimasíðuni
Juni 03 , 2014Góðu tit í kommununi. Høvdu tit ikki viljað skift kavamyndirnar á heimasíðini út við meira summarsligar myndir. Hatta sær so kalt út, nú summarið er í hondum - fáa meg als ikki at leingjast heim. Nógva flottar summarmyndir eru av Vestmanna :-)
heyhey
Juni 03 , 2014heyhey eg havdi ein spurning samband vi náttar bussin úr vestmanna til havnar og nær hann ferd aftanná dansin
og aftur til Vestmanna kl. 04.30. Koyrt verður frá Frelsunarherinum.
Óførir kommunumenn
Juni 03 , 2014Vil bara koma við eini stórari rósu til okkara fantastisku kommunumenn, also teir tríggjar, sum snøgga og pyntað fram við vegirnar. Alt er vorið so pent og snøkt, tað er ein fragd at siggja teirra arbeiði.
Nøgdur borgari
nummar á gravum
Juni 03 , 2014eg vil fegin spyrja um nummarið á hesum gravum
Angelika Rachel Johanna Susanna F. Johannesen gift Nielsen
fødd í 1893
deyð í 1958
Sigmund Nielsen
føddur 23.12.1885
deyður 23.07.1969
Ole Jacob Nielsen
føddur 17.01.1923
deyður 28.03.1962
Vinarliga
Miriann Dam
Sigmund Nielsen er grivin í grøv nr. 771.
Ole Jacob Nielsen er grivin í grøv nr. 699.
2015: Jul Jun Apr Mar Feb Jan
2014: Des Nov Okt Sep Jun Apr Mar Feb Jan
2013: Des Okt Sep Jul Jun Mai Apr Mar Feb Jan
2012: Des Nov Okt Sep Aug Jul Jun Mai Apr Feb Jan
2011: Des Nov Okt Sep Aug Jul Jun Mai Apr Mar Feb Jan
2010: Des Nov Okt Sep Aug Jul Jun Mai Apr Mar Feb Jan
2009: Des Nov Okt Sep Aug Jul Jun Mai Apr Mar Feb Jan
2008: Des Nov Okt Sep Aug Jul Jun Mai Apr Mar Feb Jan
2007: Des Nov Okt Sep Aug Jul Jun Mai Apr Mar Feb Jan
2006: Des Nov Okt Sep Aug Jul Jun Mai Apr Mar Feb Jan
2005: Des Nov Okt Sep Aug Jul Jun Mai Apr Mar
KOMMUNUSKRIVSTOVAN
Vestmanna kommuna
Bakkavegur 8
Postboks 91
FO-355 Vestmanna
Tel. +298 770 100
Fax +298 770 101
vestmanna(a)vestmanna.fo
Kommunuskrivstovan er opin:
mánadag-fríggjadag
kl. 9.00 - 15.00
Kontunummur
Eik Banki: 9181-123.097.4
Bank Nordik: 6460-110.628.9
Suðuroyar Sparikassi: 9870-997.298.7
Barnaansing: 6460-156.028.1
Staðið FM 101
Sunnukvøld frá kl. 21
Hóskvøld frá kl. 21 (endursendingar)


c: text/html

text:
Dreymurin um tað reyða rúmið
Dreymurin um tað reyða rúmið (kinesiskt: 红楼梦; pinyin: Hóng Lóu Mèng, Wade-Giles: Hung Lou Meng) (kann eisini týðast sum Ein dreymur um reyðar bygningar) er ein klassisk kinesisk skaldsøga frá Qing-veldinum. Bókin verður eisini nevnd Søgan hjá steininum (石头记, Shítóu Jì). Skaldsøgan sigst vera lutvíst sjálvævisøga og greiðir frá um ættina hjá rithøvundinum Cao Xueqin, um hennara stórheit og fall. Skaldsøgan fevnir um 120 kapitlar. Hildið verður, at tað er eru teir fyrstu 80 kapitlarnir, ið eru skrivaðir av Cao Xueqin, meðan teir seinastu 40 vóru skrivaðir av Gao E.
Skaldsøgan snýr seg um yvir 350 persónar – sera gjøllar frágreiðingar eru um summi av hesum, og skaldsøgan fer niður í smálutir, soleiðis at lesarin fær eitt innlit í stórheit og fall hjá einari kinverskari aristokratiskari familju. Ein av høvuðspersónum er aðalsonurin Jia Boayu (賈寶玉 / 贾宝玉), sum sæð útifrá livir eitt sorgleyst lív, sjálvt tá ið hann í veruleikanum er tunglyntur, og sum til seinast trekkir seg aftur frá hesi verð og gerst munkur. Høvuðshandlingin fevnir serliga um hetjuna í skaldsøguni og hansara systir- ella bróðurdøtur Lin Daiyu (林黛玉 Bláur gimsteinum) og Xue Baochai (薛寶釵 / 薛宝钗).
Bókin varð útgivin í 1791-92.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Navigatión
Best virðismett mynd
Nýggjastu greinar
Tiltøk
Ongin tiltøk.
Snarboð
Nevndin & Viðtøkur
Nevndin í TRCF:
Ísak N. Jacobsen, formaður
Símun D. Simonsen, næstformaður
Birgir Simonsen, skrivari og kassameistari
Per G. Pedersen og Sveinbjørn Olsen, nevndarlimir
Petur Hermansen og Jan Hansen, eykalimir
Viðtøkur Tórshavnar RC-Felags:
Felagið er frítíðarfelag, og endamálið er at fremja og menna modelflúgving og –sigling og –koyring.
Felagið verður stýrt av 5-manna nevnd, ið skipar seg sjálva við formanni, næstformanni, kassameistara og skrivara.
Aðalfundur skal vera einaferð um ári, helst í mars, við hesi dagsskrá:
A. Formaðurin greiðir frá farna ári.
B. Framløga av roknskapi.
C. Val av nevnd + tveimum tiltakslimum.
D. Ásetan av limagjaldi.
E. Ymiskt.
Aðalfundurin skal fráboðast limunum við teldubrævi ella vanligum brævi hóskandi tíð frammanundan.
Er talan um upphæddir omanfyri 3000 kr krevst øll nevndin fyri at binda felagið. Í øðrum førum kann formaðurin ella kassameistarin gera tað.
Roknskaparárið er frá 1.1 til 31.12.
Øll kunnu gerast limir í felagnum við at gjalda limagjaldið. Um limur er meira enn 1 ár í eftirstøðu við limagjaldinum, verður hann strikaður í limalistanum.
Viðtykið á ársaðalfundi 19.Apríl 2017.


text:
Árni Gregersen, ting.fo 21.12.2016 (10:45)
Varðin part í Høvdavirkinum
Høvdavirkið í Leirvík í hevur havt nøkur trupul ár, orsakað av viðurskiftunum ío Nigeria.
Tí hevur verið arbeitt við at umleggja framleiðsluna til aðrar vørur, millum annað mat til húsdjór og vørur til heilsuídnaðin.
UJppsjóvarfyritøkan Varðin arbeiir eisini viðmatvørum og virðisøking. Fyritøkan hevur sett góðar 14 milljónir krónur í Høvdavirkið, sum í løtuni er í ferð við at útbyggja virkið.
Virkið framleiðir serliga djóramat í løtuni og eini 20 fólk eru til arbeiðis í framleiðsluni á virkinum. Nógv av hesum vørum verða útfluttar til týska marknaðin.
Veitst tú eina góða søgu? Skriva til okkara á
red(at)in.fo
Les ella lýs í Lýsingartorginum – trýst her


text:
Ummæli í Sosialinum 22. september 2006.
Endurgivið við loyvi høvundsins.
Nýggja tíðarritið eitur Vencil og ber undirheitið “Tíðarrit fyri skaldskap á føroyskum”. Endamálið er við øðrum orðum ikki at hýsa ummælum og bókmentaligum viðgerðum, men upprunaligum føroyskum og til føroyskt umsettum skaldskapi – og tað verður gjørt við lít. Útgávan er eitt satt nýbrot og framúrskarandi í dygd. Ritstjórar eru Oddfríður Marni Rasmussen og Arnbjørn Ó Dalsgarð, og lagt verður fyri við einari yrking hjá Oddfríði um sjálva útgávuna : “Hvørja ferð lívmóðurin hveppist/spríkir sveittin, lættur sum angi”. Annars er innihaldið umleið helvt um helvt týðingar av útlendskum skaldskapi til føroyskt og nýggjar yrkingar, stuttsøgur og ritroyndir frá føroyskum høvundum og yrkjarum.
Týðingar
Fleiri av týðingunum eru í sær sjálvum stórhendingar í føroyskum bókmentum. Gunnar Hoydal hevur meistarliga týtt heimskendu yrkingina “Howl” (1956) hjá amerikanska beatyrkjaranum Allan Ginsberg. Yrkingin var eina tíð í seksti- og sjeytiárunum eitt slag av lummabíbliu hjá øllum uppreistrarhugaðum í USA. I longum, tætt samandrignum lýsingum verða tey heimleysu, tey sinnissjúku og rúsaðu gjørd til sannleiksvitni og hevjaði upp til einglar. Føroyska heitið á yrkingini er “Ýl”, og tað hevur eydnast Gunnari Hoydal at varðveita svingandi rútmina og ágangandi myndamálið hjá Ginsberg. Upprunaliga varð yrkingin lisin upp, m.a. í San Fransisco, við jazztónleiki undir, og tað fer eisini at bera væl til við føroysku týðingini.
Hanus Kamban hevur týtt modernistiska klassikaran hjá Franz Kafka “Vor dem Gesetz” (1915), á føroyskum “Framman fyri lógini”. Hetta er stutta, gátuføra søgan um mannin, sum vil hava atgongd til “lógina”, men ikki rættiliga hættar sær kortini. Søgan er ein av mest lisnu og mest viðgjørdu tekstunum úr farnu øld. Kendastu viðgerðirnar eru kanska tær hjá m.ø. Camus, sum las søguna eksistentialistisk, t.v.s sum eina søgu um at tora at taka við egnum lívi, og so tulkingin hjá Derrida, sum í søguni sá eina greiða útlegging av tí veruleika, at einki býr aftanfyri tær samtyktir, vit menniskju gera. Avbjóðingin í einari týðing av søguni er at taka hædd fyri tí opinleika og teimum mongu tulkingarmøguleikum, sum upprunaligi týski teksturin ber í sær, og tað hevur eydnast Hanusi Kamban framúr væl. Týðingin endurgevur kongenialt upprunatekstin, og bæði orðaval og setningsbygnaður ligga so tætt at tí týska, sum til ber.
Umleið miðskeiðis í tíðarritinum stendur ein røð av yrkingum hjá finsk-svensku Edith Södergran í týðing eftir Ebbu Hentze. Einstakar av hesum hava verið á prenti fyrr (Brá nr. 17/1991 ), men eru nú broyttar nakað. Sum øll vita, eru yrkingar sjáldan lættar at týða. Ein av trupulleikunum við Edith Södergran er tað heilt serliga myndamálið, ið glíður frá lívi til deyða, frá tryggleika til ótta, frá romantikki til modernismu o.s.fr. Vøkru og klóku týðingarnar hjá Ebbu Hentzu prógva, at hon er ein av bestu týðarum, vit eiga, t.d. hetta stutta brotið úr yrkingini “Heystins seinasta blóma” (“Höstens sista blomma”, 1916) :
tað er so lætt at vera síðstur at doyggja :
eg havi sæð havið so ævintýrkent blátt
eg havi hoyrt deyða summarsins hjarta sláa.
Aðrar týðingar eru eisini, t.d. hjá Aleksanduri Kristiansen, vert er m.a. at nevna frálíku týðing hansara av yrkingini hjá New-England skaldinum Robert Creeley “Tey óreiðuligu postboðini” (“The Dishonest Mailmen”, 1962), og eisini “Mýridrotning” (“Bog Queen”, 1975) hjá írska Seamus Heaney – henda seinna týðingin stóð upprunaliga í Sosialinum í sambandi við vitjanina hjá Heaney í Føroyum í 2005. Petur Pálson Jensen hevur týtt “Son of Satan” (1984), á føroyskum “Sonur Sátans”, hjá amerikanska Charles Bukowski. Týðingin er sum heild væleydnað, ráa orðavalið hjá Bukowski er hegnisliga væl endurgivið á føroyskum, og tað er lítil ivi um, at evnini, sum verða viðgjørd í søguni (happing, harðskapur, skuldarkensla, uppaling o.s.fr.), fara at gera hana til ein klassikara í føroysktundirvísingini í framhaldsdeildini og í miðnámsskúlunum.
Føroyskur skaldskapur
Føroysku upprunatekstirnir eru eitt sindur ójavnari í dygd enn týðingarnar, men eru allir áhugaverdir. Talan er um yrkingar hjá Heðini M. Klein um at yrkja og fóta sær í lívsins mongu avbjóðingum, sonettir hjá Carl Johan Jensen, stílvísar yrkingar hjá Tóroddi Poulsen og Hanusi Kamban, og yrkingar hjá yngri, meiri óroyndum yrkjarum sum Bárða Persson og debutantinum Rannvá Skeel Johannesen. Yrkingarnar hjá Bárða Persson rúma góð hugskot, sum tó helst høvdu egnað seg betur til stuttsøgur enn yrkingar. Løðingin í yrkingunum er um at hvørva í ov nógvum orðum. Yrkingarnar hjá Rannvá Skeel Johannesen lata upp fyri einari átrúnaðarligari leitan, tær hava eina egna, sjaldsama rødd, men eru í støðum í so leysar og hava onkursvegna ov greiðar niðurstøður alt ov tíðliga. Sum debutantur er Rannvá Skeel Johannesen tó áhugaverd. Sólrun Michelsen hevur skrivað eina søgu um sálarligan ófrið og samleikaiva, søgan er skrivað í tátíð, og tað gevur trupulleikar við sjálvari frásøgukonstruktiónini, men annars er talan um góða søgu. Sámal Kristian Jacobsen hevur skrivað søguna “Bókabøðil”, eisini við denti á duldu megirnar í menniskjanum.
Ritstjórarnir báðir eru umboðaðir við hvør sínari søgu, Arnbjørn Ó. Dalsgarð við einari um alkoholismu, “So hon starir inn í veggin”, ein náðileyst realistisk søga, har tulkingin má taka støði í reaktiónunum hjá barni alkoholikarans. Frásøgutekniskt er søgan góð, men annars minnir hon kanska ov nógv um aðrar tílíkar søgur. Oddfríður Marni Rasmussen hevur skrivað eina raffineraða stuttsøgu um sambandið millum skaldskap og veruleika – millum tað, sum verður hugsað, og so tað, sum bara er. Søgan hevur heitið “Aldurdómurin viskar seg sjálvan burtur” og er eisini ein viðmerking til bókmentaliga kjakið í Føroyum.
Ritroyndir
Tvær ritroyndir eru, ein hjá Oddvør Johansen, sum tó var betur óskrivað. Her áttu ritstjórarnir kanska at havt verið strangari, tí Oddvør Johansen hevur skrivað mangt, sum er munandi betri enn smáprátandi, høvuðleysa ferðafrásøgnin “Við eygum so stórum sum tekoppar”.
“Hvørki” er hinvegin heitið á ironiskari og provokerandi ritroynd hjá Carl Johan Jensen um føroyingar, sum látast og halda seg vilja alt, men í veruleikanum ikki vilja nakað sum helst, bert dvølja í einari ørligt-religiøsari hvørki-tilveru av óvitan, við ongum sannleikum og ongum lygnum.
Hvat umboðar Vencil?
Fyrsta útgávan av Vencil boðar frá sera góðum, hugskotið er gott og tykist gjøgnumhugsað. Ein fyrimynd er kanska danska tíðarritið Bananasplit. Tidsskrift for multinational litteratur. Men eitt føroyskt tíðarrit, sum leggur seg eftir at prenta skaldskap, kann gera størri mun enn tílík tíðarrit aðrastaðni, tí bókmentaliga umhvørvið í Føroyum er fáment, og góðar týðingar mangla í ólukkumát. Ì hesari útgávuni umboða týðingarnar mest klassiskar modernistiskar tekstir. Kanska av tilvild, men helst sigur tað eisini nakað um, hvat ritstjórarnir hava lagt dent á. Umboðar Vencil eina ávísa bókmentaliga stevnu ? Ein oddagrein, ið stutt greiddi frá innihaldi og endamáli, kundi svarað tílíkum spurningum. Men alt tað besta – Vencil !
Bergur Djurhuus Hansen


text:
Hanus Kamban er rithøvundur, føddur Andreasen, 25. juni 1942 í Saltangará, uppvaksin í Skúgvi og flutti til Havnar í 1956.
Fyrsta bókin, hann gav út, var Drekin og aðrar søgur í 1969. Hetta vóru týðingar av stuttsøgum.
Fyrsta bók við egnum stuttsøgum var Dóttir av Proteus, ið kom út í 1980.
Søgan Angels Place vann fyrstu virðisløn í stuttsøgukapping, sum Listastevna Føroya skipaði fyri í 2001.
Hanus Kamban var blaðstjóri á tíðarritinum Fjølnir 1967-69, var eitt skifti blaðstjóri á bókmentatíðarritinum Brá, var formaður í Rithøvundafelg Føroya 1992-94 og limur í Nordbok 1992-2000.
Útgávur:
2001 Angels Place í Mjørki í heilum
2002 Tað nýggja Atlantis
2006 Tvær yrkingar í Vencili 1
2007 Tvær yrkingar í Vencili 2
2008 Riddarin Grøni í Vencili 5
2010 Saxifraga Nivalis í Vencil 8
Ummæli/umrøða:
Nordisk Litteratur 2003
Vónbjørt Vang Solmunde: Vísindaskaldskapur og furða á føroyskum. Fregnir 25. apríl – 1. mai 2002
Heiður:
1980 Virðisløn M.A.Jacobsens fyri yrkisbókmentir
1986 Virðisløn M.A.Jacobsens fyri fagurbókmentir
1990 Sømdargáva úr Grunni Kristjans á Brekkumørk
2004 Mentanarvirðisløn landsins
2007 Poeten Poul Sørensen og fru Susanne Sørensens legat


text:
Sverri Egholm
18.05.2017 - 22:10
Tíðindi > Samfelag & Politikkur > Landspolitikkur
Seinnapartin í gjár 17. mai hittust Poul Michelsen, landsstýrismaður í uttanríkis- og vinnumálum, og Høgni Hoydal, landsstýrismaður í fiskivinnumálum, við íslendska uttanríkisráðharran, Guðlaugur Þór Þórðarson.
Uttanríkisráðharrin vitjar í hesum døgum í Føroyum í samband við, at íslendski forsetin Guðni Th. Jóhannesson er á almennari vitjan í Føroyum.
Á fundinum umrøddu teir mál undir Hoyvíkssáttmálanum, og onnur mál, eitt nú Brexit.
Í august hittast partarnir aftur, og tá er ætlanin at fáa eina loysn viðvíkjandi ivamálum undir Hoyvíkssáttmálanum.


text:
Tað sunna feittið
Seinastu vikuna hevur fleiri ferðir verið nevnt í miðlunum, at mettaða feittið - eitt nú frá garnatálg - er sunt, og at oljurnar als ikki eru so sunnar, sum áður hildið. Men er tað nú soleiðis?
Poula Patursson, cand.scient. klinisk ernæring, kliniskur dietistur
Smør ella olivenolju? Og skulu vit nú byrja at eta garnatálg afturvið tí mesta, nú tað seinastu dagarnar er ført fram sum ein sunn kelda til feitt?
Í nýggju kostráðunum, sum danska Heilsustýrið gav út í fjør, og sum Fólkaheilsuráðið her heima í Føroyum tekur undir við, verður mælt til at minka um nøgdina av mettaðum feitti í tí matinum, vit eta. Harafturat verður eggjað til at eta meiri av einkultómettaðum feitti, sum vit millum annað fáa frá olivenolju, rapsolju, heslinøtum, mandlum v.m.
Kanningar úr okkara grannalondum vísa, at sum heild eta fólk ov nógv mettað feitt. Mettaða feittið fáa vit millum annað frá smøri, róma og feitum oksakjøti. Ov nógv mettað feitt økir um vandan fyri høgum kolesteroli og hjarta- og æðrasjúkum. Og ert tú í iva, skalt tú í størstan mun halda teg til einkultómettaða feittið og omega-3 feittið. Omega-3 feitt kemur millum annað frá fiskaolju, feitum fiski, hørfrøolju v.m.
Tað vil við øðrum orðum siga, at tú kanst við góðari samvitsku eta garnatálg av og á. Men tað besta fyri heilsuna er, um tú etur fjølbroytt og minnist til grønmeti, feitan fisk og tað góða feittið frá eitt nú nøtum, olivenolju og avokado.
Les meira her.


text:
http://bit.ly/strokhald
LM - Lina Magnussen Føroyskt og kristni - Flokslærari tlf 224745
AJ - Arne Jensen Støddfrøði, søga og náttúra & tøkni
JS - Jóngerð Simonsen Danskt
RE- Ragnhild Ellingsgaard Enskt
AEG - Anna Elisabeth Gøthe Ítróttur
AM - Andrias Magnussen Ítróttur
CA - Carsten W Andersen Ítróttur
MN - Maria Norðoy Ítróttur
EV - Elsebeth Vilhelm Ítróttur
Handaverk og list:
UF - Unnur Fonn Handarbeiði
KJT- Karl Johan Thomsen Smíð
JBJ- Jógvan Brim Joensen Evning
KK - Katja Kjartansdóttir Heimkunnleika
BN - Berit Norðoy Teldu
SR - Steintór Rasmussen Tónleik
EML- Elsa Maria Lorentzen Kór
MH - Malan H Hansen Kór
Góðu foreldur!
Kostur er sera týðandi fyri okkara gerandisdag, ikki minst hjá børnum okkara. Tað snýr seg ikki einans um at eta seg mettan og sløkkja tostan, men eisini hvørjum tú etur teg mettan av og sløkkir tostan við. Hetta hevur ávirkan á tannheilsuna og evnini at hugsavna seg.
Børn vita, hvat tey vilja hava, men tey vita ikki altíð, hvat er gott fyri tey. Tí hava tey brúk fyri vaksnum at taka nakrar avgerðir fyri tey, m.a. viðvíkjandi mati.
Tað er nógv søtmeti millum børn í skúlanum, og hetta sæst aftur í m.ø. tannheilsuni. Fyri at betra um hetta, vilja vit við hesum heita á tykkum foreldur um ikki at geva børnunum søtmeti í matpakkan og ikki lata tey hava pening við í skúla, so tey kunnu keypa sær eitthvørt í skúlatíðini. Hetta vil uttan iva betra um tannheilsuna og vælveruna annars.
Vónandi verður tikið væl ímóti hesum.
Vinaliga
Skúlin, skúlastýrið og skúlatannlæknin
Til foreldur og avvarandi
Heitt verður á foreldur og avvarandi at børnum, sum skulu til tannlækna, um at minna børnini á tíðina tit hava fingið. Nú skúlin er í gerð er ikki altíð møguligt hjá okkum at ”rópa” ella at fara eftir børnunum fyri at minna tey á tíðina.
Vit síggja helst at avvarandi koma við børnunum, tá tey hava tíð til tannlækna. Um okkurt kemur í vegin, ella tað ikki liggur fyri at koma til tannlæknan, vilja vit heita á tykkum um at boða frá sum skjótast.
Vh
Starvsfólkini í Barnatannrøktini
Til foreldur og avvarandi


text:
21-01-2014
Mannagongd í samband við sundurbýti og marknaumskipan
Fyrsta stigið hjá tí, sum ynskir eina matrikulera broyting, er at skriva eina umsókn. Umsóknarbløð fáast á kommunuskrivstovuni ella kunna takast niður av heimasiðuni. Heinta her
Umsóknin skal latast Umhvørvisstovuni, sum siðani bíður viðkomandi kommuna ummæla málið.
Ein hent mannagongd er, at umsøkjarin fer til kommununa, sum síðani sendir Umhvørvisstovuni umsóknina saman við ummæli sínum.
Umhvørvisstovan kannar ognarviðurskifti hjá Tinglýsingina og ansar eftir, um møguligt pant, úttøka og/ella servittuttar eru lýstir á ognina, sum forða avgreiðslu av málinum ella sum skulu umskipast, áðrenn málið kann fremjast.
Verður mett, at umsóknin skal noktast, fær umsøkjarin bræv, har grundgivið verður fyri avgerðini, og kæruvegleiðing givin. Avrit verður sent til kommununa.
Í førum, har tað er neyðugt at søkja aðrar myndugleikarnar um loyvi, verður málið at bíða, til útsøgn er komin frá teimum.
Vanliga verða uppmátingar og avmerkingar gjørdar á staðnum, og máliblað, partakort og høvuðskort verða teknaði. At enda verður yvilit skrivað at rætta matrikulin eftir.
Góðkenningarskriv verður sent eigara, Tinglýsing, kommunu, Búnaðarstovuni og sýslu.
Eigarin fær partakort og máliblað, og tekniska umsitingin í kommununi fær máliblað og eitt avrit av høvuðskortinum.
Les meira:


text:
1. Samleiki
Lærugreinin smíð hevur í høvuðsheitum sítt støði í tí kunnleika og teimum royndum, gjørdar eru við teimum handverkum, ið er tilvirkað burtur úr træi, jarni o.ø. tilfari, eitt nú plasti, horni, beini, steini og leðri, bert tað stuðlar undir endamálið við lærugreinini.
Sjálvsagdur partur av undirvísingini í smíði er at nýta tilfar og amboð, og tí mugu allir næmingar eftir førimuni læra at kenna og nýta tilfar og amboð, so teir gerast upptiknir og fáa hug at arbeiða við handaligt arbeiði, bæði í sjálvum arbeiðinum at evna til og í gerandisdegnum.
2. Endamál
Undirvísingin í lærugreinini hevur til endamáls
- at næmingurin varðveitir og mennir áhuga og skapandi evni síni
- at næmingurin ognar sær ymiskar tilevningar- og arbeiðshættir, so hann verður førur fyri at handfara amboð og tilfar á tryggan og fullgóðan hátt
- at næmingurin ognar sær kunnleika um fjølbroytt tilfar og møguleikarnar at skapa og evna burtur úr hesum tilfari
- at næmingurin mennir ans sín fyri útsjónd og sniði, so hann gerst førur fyri at gera vandnar virðismetingar
- at næmingurin mennir ans sín fyri tilevnaðum lutum, so hann lærir at virðismeta týdning teirra
- at næmingurin mennir síni evni at seta sín dám á egnu umstøður og á umhvørvið sum heild, bæði innan- og uttandura
- at næmingurin mennir síni evni at varða um tey skaptu virðini og virðismikla sambindingartátt teirra millum fortíð og nútíð.
3. Stig og tímatal
Smíð er kravd lærugrein í 4.-6. flokki og valglærugrein í 7., 8., 9. og 10. flokki. Árliga klokkutímatalið í smíð er 30 tímar í 4.-6. flokki. Tímatalið í 7., 8. og 9. flokki er 180 klokkutímar býtt yvir 1, 2 ella 3 ár. Í 10. flokki, har lærugreinin er breytalærugrein, er árliga klokkutímatalið 140.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Næmingurin fer til munnliga próvtøku bæði í kjarnaøkjum og ískoytisøki.
Kjarnaøki
Lærugreinin smíð hevur 3 ymisk kjarnaøki. Økini umskarast og virka fyri ein stóran part saman í undirvísingini:
Sniðgeving og verk
- skapandi sniðgávuhættir
- handverkið
- hugskot og lutur
- lutur og umhvørvi
- persónligi dámurin
- tilfar, tøkni, litir og funktión
- fagurfrøðiliga, virkisliga og samskiftisliga sjónarhornið
- seta orð á sniðgávutilgongdina
- arbeiðsgongd og arbeiðslýsing
- samstarv, hjálpsemi og ábyrgd
- ætlan og endamál við lutinum
- eftirmeting
Handaligu arbeiðsøkini
- at gera snið og framleiða verk og lutir
- handilig tøkni, maskinur og tól
- tilfar
- fakheiti
- at leggja til rættis egið arbeiði
- royndir og venjingar í neyðugari tøkni
- arbeiðshættir at sjónliggera (visualisera) og tilvirka lutir
- trygd og heilsukrøv í arbeiði og arbeiðshøli
- arbeiðsstøður og arbeiðslag
- burðardygd í arbeiðsgongdini
Samfelagsligt og mentanarligt innihald
-
týdningurin av handaliga tilvirkaðum lutum og verkum
- tilvirkaðir handverkslutir av staðbundnum uppruna
- náttúrugivin og mentanarlig viðurskifti av týdningi
- sambandið millum spurningar og greiðsluevni í handaverki og aðrar lærugreinar so sum myndlist, náttúruvísindi og støddfrøði
- at varðveita, bøta, umvæla og endurnýta tilfar og lutir
- aðrar mentanir og søgulig tíðarskeið
- at velja tilfar við náttúrutilfeingi og burðardygd í huga
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum semjast um í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleikar næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
5. Førleikamál
Í lærugreinini smíði eru førleikamálini lutað sundur í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni næmingsins at taka egnar avgerðir. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at kanna
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg harumframt um at virða og menna áhugan fyri innihaldinum og endamálinum við lærugreinini. Undirvísingin leggur dent á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað náttúrutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á. Eisini skal næmingurin hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
At samskifta snýr seg um førleikan at bera fram hugsanir sínar munnliga og at lesa og skriva. At samskifta snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga verður mentur við miðvíst at arbeiða við munnligum venjingum í ymiskum samskiftisstøðum. Næmingurin skal frá fyrsta degi verða vandur við at tala, skifta orð, lýða á, próvføra og bera fram egnar metingar. At orða seg munnliga og at samskifta um verkligar trupulleikar, seta spurningar og argumentera og gera viðmerkingar til hugskot, sum kunnu stinga seg upp í arbeiðinum.
Førleikin at lesa og skriva er avgerandi fortreyt fyri øllum samskifti og lærdómi í lívinum. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot, at lesa er at skyna á og tulka. At lesa í smíð er at granska, tulka og at hugleiða um tekstir, sum eru knýttir at lærugreinini. At søkja, samanbera, skilja og at skipa upplýsingar úr tekningum, brúkaravegleiðingum, vørulýsingum, lýsingum og øðrum upplýsandi tilfari. At orða seg skrivliga í smíð er at gera egnar tekningar og mannagongdir.
Førleikin at rokna snýr seg um evnini at lesa hagtøl, fata bygnað, frymlar og úrtøkiligar skipanir. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og loysa vandamál. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mangar gerandisspurningar, umframt spurningar, ið eru av fyrisitingarligum slagi. Førleikin at rokna í smíð er at kunna fata roknihugtøk. Hetta er av sera stórum týdningi fyri at kunna skilja eina tekning og eina vegleiðing, tí í smíð gerast roknihugtøkini viðkomandi og veruleikakend.
Førleikin at nýta tøknilig amboð er at duga at nýta kunningartøkni, ið er ein fortreyt fyri øllum fjarskifti. At kenna og virða etisku reglurnar, tá ið samskift verður við kunningartøkni.
At kanna
At kanna er ein íborin førleiki. Børn kanna umhvørvið fyri at klára seg í lívinum. At granska er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna snýr seg um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um viðurskifti av týdningi fyri næmingin og hansara umhvørvi og náttúruna. Frá 1. floksstigi skal næmingurin læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan á bókasøvnum, í bókmentum, handbókum, á internetinum o.s.fr. Næmingurin skal eggjast til at síggja gagn og gleði í yrkis- og fagurbókmentum og til at fregnast um mentanarligar og samfelagsligar spurningar, sum bjóða forvitninum av. Við dømum og venjingum skal næmingurin læra at nýta vísindaliga framferðarháttin og at handfara keldutilfar á ein sakligan og siðiligan hátt.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísingini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt og at menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læringartilgongd.
Førleikin at skapa snýr seg um, at næmingurin gerst tilvitaður um egin evni og lítir á tey, so hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, at tekstframleiðsla er ein skapandi tilgongd, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflogið.
Grundleggjandi støðisførleikar í smíði eru at máta og merkja, saga, hølva, snøgga og eftirgera, skrúva, líma, negla, umframt at gera ymiskar aðrar tilvirkingar so sum at telgja, bora, raspa o.s.fr.
Fakligir førleikar
4.-5. flokkur
Næmingurin dugir
- at skilja skapandi tilgongdina í sambandi við sniðgeving, sum fevnir um íblástur og hugskot, tilrættislegging, fremjan og eftirmeting
- sjálvstøðugt at geva seg til kennar við skapandi handverki
- við vegleiðing at arbeiða sambært síni ætlan og at fremja verkætlanina í samsvari við trygdarkrøvini
- grundleggjandi smíðtøkni, kennir tey týdningarmestu hugtøkini og tilfarssløgini
- at gera lutir við støði í egnum hugskotum
- at sniðgeva við persónligum dámi
- at arbeiða við langtíðarsýni, bæði í bólki og einsamallur
- at nýta umhvørvið og umheimin sum keldu til íblástur
- at nýta KT og miðlar í arbeiðsgongdini
6.-7. flokkur
Næmingurin dugir
- at skilja skapandi tilgongdina í sambandi við sniðgeving, sum fevnir um íblástur og hugskot, tilrættislegging, fremjan og eftirmeting
- sjálvstøðugt at geva seg til kennar við skapandi handverki
- við vegleiðing at arbeiða sambært síni ætlan og at fremja verkætlanina í samsvari við trygdarkrøvini
- grundleggjandi smíðtøkni, kennir tey týdningarmestu hugtøkini og tilfarssløgini
- at gera lutir við støði í egnum hugskotum
- at sniðgeva við persónligum dámi
- at arbeiða við langtíðarsýni, bæði í bólki og einsamallur
- at nýta umhvørvið og umheimin sum keldu til íblástur
- at nýta KT og miðlar í arbeiðsgongdini
8.-9. flokkur
Næmingurin dugir
- at skilja skapandi tilgongdina í sambandi við sniðgeving, sum fevnir um íblástur og hugskot, tilrættislegging, fremjan og eftirmeting
- sjálvstøðugt at geva seg til kennar við skapandi handverki
- at arbeiða sambært síni ætlan og at fremja verkætlanina í samsvari við trygdarkrøvini, er røkin og við til at fremja trivnaðin í arbeiðsumhvørvinum
- grundleggjandi smíðtøkni, kennir tey týdningarmestu hugtøkini og tilfarssløgini, so at luturin gerst liðugur sambært endamálinum í verkætlanini
- við vegleiðing at nýta framkomna tøkni í arbeiðinum og skilur tøknilig hugtøk og skipanir, umframt hvussu hesi verða nýtt
- at gera lutir við støði í egnum hugskotum
- at sniðgeva við persónligum dámi
- at arbeiða við langtíðarsýni, bæði í bólki og einsamallur
- at nýta umhvørvið og umheimin sum keldu til íblástur
- at nýta kunnleika og førleikar úr øðrum lærugreinum
- at nýta KT og miðlar í arbeiðsgongdini
Næmingurin skal menna hesar smíðhættir tey trý árini, hann gongur í framhaldsdeildini frá 8. til 10. flokk.
Næmingurin skal eisini duga at nýta øll vanlig amboð á rættan hátt og vera førur fyri at loysa uppgávur í gerandisdegnum. Um næmingurin eftir lokið prógv fer handverkaravegin, eigur undirvísingin í fólkaskúlanum at síggjast aftur og vera ein fyrimunur hjá honum.
6. Eftirmeting og próvtøka
9. flokkur
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin verður ávegis og javnan í undirvísingargongdini eftirmettur við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini, so næmingurin fær eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðukanningar, testir, munnlig upplegg og skrivligar royndir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslag og arbeiðssemi næmingsins eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvussu og hvørjum arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini.
Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein munnlig próvtøka.
Próvhoyringin varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Eingin fyrireikingartíð er.
Próvtøkuspurningar verða settir við støði í verkætlanini, evnum, økjum o.tíl., bæði úr kjarnatilfarinum og ískoytistilfarinum. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av tilfari og próvtøkuspurningi.
Støðið undir próvtøkuni er ein verkætlan, sum próvtakarin hevur arbeitt við teir seinastu 10 klokkutímarnar í lærugreinini í skúlaárinum, og sum verður lýst í einari frágreiðing, próvtakarin hevur gjørt. Verkætlanin tekur støði í loggbók, har lýst verða m.a. arbeiðshættir, tilgongd og tilfar. Við støði í verkætlanini verður arbeitt við at tilevna ein handaligan lut, ið verður grundarlag undir próvhoyring.
Til próvhoyringina verður alt tilfarið í sambandi við verkætlanina (loggbók, frágreiðing umframt handaligi luturin) lagt fram, og próvhoyrari og próvdómari umrøða verkætlanina og samlaðu tilgongdina við próvtakaran.
Próvtøkutilfar og próvtøkuspurningar verða send próvdómaranum til góðkenningar í seinasta lagi 10 dagar undan próvtøku.
Dømingargrundarlag
Próvhoyrt verður í verkætlanini. Verkætlanin skal vera vald soleiðis, at hon í tema ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini. Verkætlanin, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skal í sínari heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal við støði í fakligu tilgongdini og støðisførleikunum sýna evni sjálvstøðugt at leggja fram og viðgera verkætlanina við støði í próvtøkuspurningi/um. Hann skal sýna, at hann dugur at taka fram týðandi tættir í verkætlanini, seta verkætlanina í samband við tættir í undirvísingini og at síggja verkætlanina í frásjón.
Dentur verður í dømingini lagdur á, at próvtakarin dugir
- at greiða frá hugskotinum í verkætlanini
- at greiða frá vali av tilfari
- at greiða frá arbeiðsgongdini í sambandi við gerð av lutinum
- at greiða frá ymiskum avbjóðingum í tilgongdini
- at seta handaliga lutin í frásjón.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvtalslýsingar
9. flokkur munnlig próvtøka
10. flokkur
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin verður ávegis og javnan í undirvísingargongdini eftirmettur við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini, so næmingurin fær eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðukanningar, testir, munnlig upplegg og skrivligar royndir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslag og arbeiðssemi næmingsins eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvussu og hvørjum arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini. Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein munnlig próvtøka.
Próvhoyringin varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Eingin fyrireikingartíð er.
Próvtøkuspurningar verða settir við støði í verkætlanini, evnum, økjum o.tíl., bæði úr kjarnatilfarinum og ískoytistilfarinum. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av tilfari og próvtøkuspurningi.
Grundarlagið undir próvtøkuni er ein verkætlan, sum próvtakarin hevur arbeitt við teir seinastu 16 klokkutímarnar í lærugreinini í skúlaárinum, og sum verður lýst í einari frágreiðing. Verkætlanin tekur støði í loggbók, har lýst verður m.a. arbeiðshættir, tilgongd og tilfar. Við støði í verkætlanini verður arbeitt við at tilevna ein handaligan lut, ið verður grundarlag undir próvhoyring.
Til próvhoyringina verður alt tilfarið í sambandi við verkætlanina (frágreiðing og handaligi luturin) umframt loggbók lagt fram, og próvhoyrari og próvdómari umrøða verkætlanina og samlaðu tilgongdina við próvtakaran.
Próvtøkuspurningar verða settir við støði í evnum, økjum o.t. frá bæði kjarnutilfarinum og ískoytistilfarinum. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av tilfari og próvtøkuspurningi, sum próvtakarin hevur arbeitt við teir seinastu 16 klokkutímarnar.
Próvtøkutilfar og próvtøkuspurningar verða send próvdómaranum til góðkenningar í seinasta lagi 10 dagar undan próvtøku.
Dømingargrundarlag
Próvhoyrt verður í kendum, ótillagaðum tilfari, og tilfarið skal vera valt soleiðis, at tað í tema ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini. Tilfarið, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skal í sínari heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal við støði í fakligari tilgongd og støðisførleikum sýna evni sjálvstøðugt at leggja fram og viðgera tilfar við støði í próvtøkuspurningi/um. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, seta teir í samband við tættir í undirvísingini og seta próvtøkutilfarið í frásjón.
Dentur verður í próvdømingini lagdur á, at próvtakarin dugir
- at greiða frá samlaða arbeiðnum gjøgnum árið við støði í loggbókini
- at lýsa hugskotið og íblásturin til hugskotið
- at lýsa arbeiðsgongdini í verkætlanini
- at lýsa verkætlanina
- at greiða frá fyrimunum og vansum í sambandi við val av tilfari
- at greiða frá gongdini og eftirmeta
- at síggja verkætlanina í frásjón
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvtalslýsingar
10. flokkur munnlig próvtøka
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støði undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnir at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Í teirri ávísu undirvísingargongdini ber til at leggja høvuðsdent á eitt av kjarnaøkjunum, tað kann vera sniðgeving og verk, handaligu arbeiðsøkini ella samfelagsligt og mentanarligt innihald.
Av stórum týdningi er tað, at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til, og tá ið tað verður mett at vera hóskandi.
Munnligi tátturin skal vera raðfestur høgt, og samrøðan er kjarnin í hesum tátti. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingartilgongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram.
Skrivligi tátturin skal eins og tann munnligi vera skipaður inn í dagligu undirvísingina og í fakligu heildina. Á henda hátt kann næmingurin menna seg í skrivitilgongdini og í stigum ogna sær góðar skriviførleikar. Somuleiðis skal verða borið so í bandi, at skrivlig avrik í øðrum lærugreinum eisini kunnu vera partur av skrivligum avrikum í lærugreinini handarbeiði. Umframt at hetta styrkir um tvørfakliga samstarvið, gevur tað næminginum eina greiðari fatan av tí týdningi, skriviførleiki hevur fyri alt skrivligt samskifti, og samstundis mennir tað evnini hjá næminginum at orða seg bæði munnliga og skrivliga.
Stigvøkstur
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat ið er best at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á egnu læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt. Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt, at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram ímóti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis, so næmingurin veit frammanundan, hvørji ávegismálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
At læra at læra
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra, og hvat endamálið við læringini er. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgongdin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur skal eisini leggjast á heimaarbeiði, og tann týðandi leiklut hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja tann týdning, sum lærugreinin handarbeiði hevur. Tá ið arbeitt verður við ymiskar spurningar í sambandi við handarbeiði, og t.d. tá ið visuell marknaðarføring verður gjørd, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa greiða fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til, serstakliga uttan fyri skúlans gátt. Undirvísingin í handarbeiði skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at arbeiða skapandi og kritiskt við teimum ymisku kjarnaøkjunum, ið lærugreinin byggir á, og at samstarva.
Arbeiðshættir
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður. Hetta verður m.a. gjørt við, at týðandi tekstir og tekstsløg verða tikin upp í undirvísingina.
Í handarbeiði skulu ymiskir arbeiðshættir verða nýttir so, at fjølbroytni í lærugreinini kann verða framt miðvíst. Arbeiðshættir kunnu fevna um lærarafyrilestur, einstaklingsverkevni, næmingaframløgu, samrøður í flokkinum, bólka- og toymisarbeiði, verkætlanarevni o.tíl. Tá ið arbeiðshættir verða valdir og lagdir til rættis, er eyðsæð, at lærarin hugsar um stigvøkstur í undirvísingarhættunum, har byrjað verður við lærarastýrdari undirvísing. So hvørt sum førleiki næminganna økist, og teir gerast meira sjálvstøðugir í lærugreinini, verður hesin lærarastýrdi undirvísingarformur at minka.
Endamálið við teimum ymsu arbeiðsháttunum er at menna aðrar førleikar enn teir reint fakligu, tað eru førleikar sum t.d. at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan, at granska, at arbeiða sjálvstøðugt, at seta sær mál og at arbeiða evnislagað og miðvíst, at arbeiða tíðaravmarkað, at samstarva, at samhugsa, at brúka og hugsa vitan í nýggjum høpi, at leggja til rættis og evna til eitt avrik, at gera uppgávuorðingar, at brúka ymisk háttaløg, at hugsa nýtt og verkseta, at hugsa djúpari og breiðari um ávíst evni, umframt at taka á seg ábyrgd og hava virðing.
Lærari má altíð gera sær sjálvum og næmingum greitt, hvat endamálið við ávísum arbeiðshátti er.
Samstarv
Lærugreinin handarbeiði er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinar. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinar um ymisk evni, eitt nú menning av skapandi evnum og KT-førleikum, undirvísing í søgu, tekstframleiðslu, bókmentaligum hugtøkum, málsøgu og samfelag.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinar við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði (lesa parallelt), t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinarnar sum partar av størri heild og letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanhangir avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin.
Skrivlig avrik
Skrivligi parturin í handarbeiði fevnir um at duga at seta orð á eina verkætlan, at leggja verkætlanina til rættis og at gera tað møguligt hjá næminginum at fremja verkætlanina. Eisini letur skrivligi parturin upp fyri tvørfakligum samstarvi.
Ein grundgeving fyri, at skrivligt arbeiði kann vera partur av tvørfakligum samstarvi, er, at næmingurin lærir, at tað at skriva væl (t.e. greitt og uttan stórvegis villur) ikki bara er eitt krav í lærugreinini føroyskum, men eitt alment krav, ið er knýtt at øllum skrivligum samskifti.
Í teimum meira bókligu lærugreinunum skal næmingurin hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin mennast til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivligu uppritini, sum verða løgd fram, á mennandi hátt. Kunningartøknin letur upp fyri munagóðum og ítøkiligum møguleikum í sambandi við vegleiðing og umrøðu í sjálvari skrivitilgongdini.
Samrøða
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð, og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri móðurmálinum sum eitt intellektuelt amboð, ið skal víðka sjónarringin hjá næminginum. Allir flokkar skulu tí gera royndir við málinum, eitt nú við sínámillum tosi og við tí at siga frá.
Skúlin skal vera so rúmur, at til ber at tosa um kenslur, evni, hugtøk og hendingar í gerandisdegnum. Næmingurin skal arbeiða við at lurta og at vera umhugsin øll skúlaárini, samstundis sum orðatilfeingi og talugávur verða ment. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og gjørdar samrøður. Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast so, at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Lesing
Næmingurin skal haldast til at lesa nógv. Eitt gott lesiumhvørvi í skúlanum er ein treyt fyri at menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Hetta verður skapt í flokkinum við nógvum ymiskum lesitilfari og góðum vanum. Skúlabókasavnið er ein sjálvsagdur partur av hesum góðu vanum. Fyri at røkka góðum lesiumhvørvi er av stórum týdningi, at skúlabókasavnið er ein natúrligur partur av skúlagongdini. Í byrjanini kunnu næmingarnir t.d. lesa eina stutta bók um dagin. So hvørt sum bøkurnar gerast longri, má meira tíð setast av til at lesa eina bók. Umráðandi er, at lesingin verður løgd til rættis samsvarandi tí førleikastigi, næmingurin er á. Allir næmingar skulu lesa eina aldurshóskandi skaldsøgu ella samsvarandi tekstmongd um mánaðin øll skúlaárini.
Lívlong læring
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at hugsa um sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.


text:
Á okkara døgum er Varmakelda vorðin karmur um Varmakeldustevnuna, sum
verður hildin á hvørjum ári fyrsta vikuskiftið í juli, sum ein
bygdastevna við tiltøkum av øllum slag, sum vanligt er á bygdastevnum í
Føroyum. Varmakeldustevnan er tó sermerkt í mun til allar aðrar
bygdastevnur í landinum, tí ein partur av stevnuni verður altíð hildin
úti við Varmakeldu, har fólk framvegis ganga fram at kelduni at fáa sær
ein lesk til lekju. Ja, tað sigst, at tað eisini ber til at drekka
kærleikanum eina skál, um tvey, ið eru vorðin góð, í felag drekka av
hesum undrunnarverda vatni. Her verða røður hildnar, og her verður
dansað, meðan Jóansøkunáttin hvørvir í morgunlýsinum.
Í Fuglafirði er eitt sera ríkt mentannarlív. Alskur til sang og tónleik
varð longu vaktur tíðliga í hesi øldini, tá ið menn tóku seg saman til
skipaðan kórsang. Longu framman undan vita vit um fólk, sum sera
hegnisliga dugdu at spæla upp á ljóðføri, meðan Kingosangurin og kvæðini
blivu hildin upp av øðrum.
Ávirkanin frá fremmandum skipum, sum í
stórum tali vitjaðu Fuglafjørð, hevur óivað givið sín íblástur til hesa
menning. Tey gomlu í bygdini minnast enn, hvussu norðmenn á hvørjum ári
vitjaðu á Fuglafirði fyri at dansa ávegis til fiskiskap undir Íslandi
og Grønlandi. Onkuntíð kundu hesar vitjanir vara í heilar vikur. Teir
høvdu harmonikur við, so óivað hava fuglfirðingar lært hendan kynstur av
teimum. Tí harmonikuleikarar trutu ikki millum bygdarfólkið um hetta
mundið.
Frá hesi byrjan við tónleikalívi fyrst í øldini er
Fuglafjørður í dag ein bygd, sum rættiliga er vorðin kend fyri sítt
tónleikalív. Í bygdini eru fleiri kór, hornorkestur og onnur orkestur,
sum spæla nýmótans tónleik. Somuleiðis er sjónleikarfelag, listarfelag,
heimavirkisfelag, fornminnisfelag, pensionistafelag og aðrir
ítrivsfelagskapir innan tær kristiligu samkomurnar.
Í 1954 varð fólkabókasavn sett á stovn. Hetta var í fyrstani ein sjálvsognarstovnur,
sum í 1977 bleiv lagdur inn undir kommununa.
Ítróttarfelagið í Fuglafirði, ið upprunaliga var ein felagskapur, sum fekst við fótbólt og
hondbólt, hevur í dag ein hóp av undirfeløgum, sum hvørt í sínum lagi
íðka aðrar ítróttargreinar, sum so við og við eru komnar afturat. KFUM
og -K skótarørslan hevur egin hús, har eitt gott undómsarbeiði verður
gjørt.
Nýggja kirkjan, sum í 1984 kom í staðin fyri ta gomlu frá
1871, er – afturat at vera ein virðiligur karmur um gudstænastur – við
síni frálíku urgu – vorðin eitt av kendu og væl umtóktu konsertstøðunum í
landinum.
Fasilitetir til at íðka bæði mentunnarlív og ítrótt
eru sostatt góðir. Í nærmastu framtíð verður eitt nýtt mentunnarhús
tikið í brúk, og í skúlanum eru bæði musikkrúm, ítróttarhøll og
svimjingarhylur somuleiðis sum Fuglafjørður saman við grannabygdunum,
Gøtu og Leirvík, reka eina nútímans Ítróttarhøll.
Vit vita um heimaundirvísing í Fuglafirði longu í gamlari tíð. Í fólkateljingini
frá 1801 stendur um eina Sunnuvu Olesdatter, at »hun underviser
ungdommen«. Seinni vita vit eisini um, at skúlalærari var, sum úti hjá
privatum hevði skúlastovu. Í kommunulógini frá 1872 stendur, at
skúlaskipan skal setast á stovn, og sama ár kom fastur lærari, Hans
David Hansen, til bygdina. Hann helt skúla úti í Beiti við Garð, til
hann í 1882 kundu flyta í nýggjan stásiligan skúla, sum – lagaður úr
gróti og smíðaður úr besta tilfari – stóð bygdini í heilum 4.000 krónum.
Hesin bygningur nøktaði skúlatørvin heilt fram til 1936, tá ið nýggjur
skúli bleiv bygdur. Skúlin er so við og við øktur og fekk eina
preliminerskúladeild afturat í 1958.
Nýggjar broytingar í skúlaskipanini hava hesi seinnu árini havt við sær, at skúlin í dag
aftur at vanligu grundskúlaflokkunum er øktur við 8., 9. og 10. flokki.
Hesin yvirbygningur av skúlanum er eisini skúli fyri grannabygdirnar,
Gøtu og Leirvík. Í nýggja býlinginum, Kambsdali, hjá Fuglafirði eru
skúlatilboðini í dag økt við einum Studentaskúla og HF-skeiði og einum
Handilsskúla. Til hesar skúlar leita eisini næmingar úr allari Eysturoy
og Norðoyggjum.
Við 1.000 ára royndum og førleika gleðir Fuglafjørður seg til at bjóða 20. øld eins væl og øllum teimum, sum
vitja okkara vakra land vælkomnum!


text:
1. Samleiki
Alt livandi og eisini alt tað materiella, vit menniskju hava og vilja hava, er gjørt av evnum, sum kunnu umgerast við evnafrøðiligum reaktiónum. Evnafrøðingurin kannar og greinar eginleikar hjá evnum og fortreytirnar fyri, at hesi kunnu umgerast.
Sum vísindagrein hevur evnafrøðin ein týðandi leiklut, serliga tá ið talan er um at skilja og at skapa framburð í sambandi við t.d. biotøkni, nanotøkni, at gera nýtt tilfar, heiluvág og matvøruframleiðslu. Evnafrøðilig gransking og menning hevur tí ein avgerandi leiklut í tilveruni hjá einstaka menniskjanum, umframt í tí tøkniliga og búskaparliga framburðinum í samfelagnum. Evnafrøðilig gransking hevur eisini stóran týdning í sambandi við, at ætlanin um burðardyggan framburð verður borin á mál.
Royndararbeiði hevur týðandi leiklut í undirvísingini í evnafrøði á 10. floksstigi.
Fatan av hugtøkum og evnafrøðiligari vitan mennist gjøgnum sampælið millum eygleiðingar og royndir øðrumegin, og ástøði og myndlagerð hinumegin. Henda sínámillumávirkan er somuleiðis umráðandi í undirvísingini í evnafrøði.
2. Endamál
Í undirvísingini í evnafrøði á E-stigi fær næmingurin innlit í háttaløg og hugtøk, umframt at hann fær vitan um hvussu øll evni eru skipað av atomum.
Næmingurin ognar sær vitan um týðandi kemisk evni og eginleikar teirra, umframt eina fatan av samfelagsliga og tøkniliga týdninginum, evnafrøðin hevur. Arbeiðið við lærugreinini gevur næmingunum eina fatan av, hvussu evnafrøðilig vitan og nýskapan verða nýtt til gagns fyri menniskjað og náttúruna, og at óhóskandi nýtsla av evnum kann skaða bæði heilsu og umhvørvi.
Næmingurin ognar sær kunnleika og royndir, so hann gerst førur fyri at arbeiða við evnafrøðifakligum uppgávum, ið eru av týdningi fyri tað yrkisútbúgvingarliga økið.
3. Stig og tímatal
Undirvísingin í evnafrøði í 10. flokki fevnir um 60 klokkutímar.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi.
Í undirvísingini og í arbeiðinum í evnafrøði skal næmingurin skjalprógva tað, sum arbeitt verður við. Skjalfestingin fevnir um tað evnafrøðifakliga arbeiðið, umframt at tvey evnafrøðifaklig evni, sum næmingurin hevur arbeitt við. Hesar skjalfestingar kunnu vera grundarlag undir munnligu próvtøkuni.
Kjarnaøki
Kjarnaøkini í evnafrøði í 10. flokki eru grundarlagið undir at fakligu málini í lærugreinini verða rokkin.
Bygnaður hjá evnum
Økið fevnir um grundevnaskipanin, atombygnaður, mýlfyrimyndir, sýrur, basur og sølt, jon, kolvetni, umframt evnafrøðilig navngeving.
Evnafrøðilig mongdarrokning
Arbeitt verðu við hugtøkununum moltal, molarnøgd og konsentratión (við eindini mol/L). Mongdarrokning eftir reaktiónstalvu við moltali verður viðgjørd. Útrokningar verða serliga gjørdar í sambandi við royndararbeiði.
Evnafrøðilig reaktiónssløg
Grundleggjandi reaktiónssløg so sum fellingar, sýru-basureaktiónir og redoxreaktiónir verða viðgjørd, teirra millum brenningar.
Hugtøkini oxidatión, reduktión og oxidatiónstal, umframt avstemman av reaktiónsskema, verða tikin upp, serliga í sambandi við at redoxreaktiónir verða nýttar í verki.
Kunnleiki til evni
Økið fevnir um streymleiðandi/hitleiðandi evni, sterkar sýrur og basur, evnafrøðiligar ringrásir í náttúruni, evnafrøðiligan ídnað, t.d. framleidd taðingarevni, katalýsatorar og emulgatorar.
Royndarstovutøkni og trygd
Royndararbeiðið skal geva næminginum vitan um vanligt royndarstovuarbeiði og góðan royndarstovusið. Í hesum sambandi verða vanda- og trygdarviðurskifti lýst, so venjing fæst at arbeiða á tryggan hátt í royndarstovuni.
Royndarstovuarbeiði fevnir m.a. um kvantitativt og kvalitativt arbeiði, har næmingarnir læra nakrar einfaldar starvstovuhættir, millum annað at viga og titrera.
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleikar næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum. Dømi um ískoytisøki kunnu vera:
- Umhvørvi (vakstrarhúsárinið, ozonlagið)
- Feitt og sukur, heilsa og kostur
- Kemisk evni í sambandi við persónliga røkt.
5. Førleikamál
Førleikamálini í evnafrøði eru býtt sundur í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni til støðutakan og sjálvirkni. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at granska
- at skapa
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg í evnafrøði um at virða tær grundleggjandi reglur, ið náttúran og tað náttúruskapta umhvørvið hava at laga seg eftir. Undirvísingin leggur dent á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað nátturutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, eins og hann skal hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
Førleikin at samskifta snýr seg í evnafrøði um førleikan at bera fram sína hugsan og sína vitan munnliga og skrivliga, og at lesa. Lærugreinin evnafrøði hevur ein týðandi leiklut í at menna førleikar næmingsins at samskifta um náttúruvísindi, so at hann dugir at nýta evnafrøðilig hugtøk um evnafrøðilig og náttúrufaklig viðurskifti. At samskifta um náttúruvísindi snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna sum heild.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga og skrivliga verður mentur við miðvíst at arbeiða við og venja í ymiskum samskiftisstøðum. Í lærugreinini skal næmingurin frá fyrsta degi verða vandur við at tala, skifta orð, lýða á, próvføra og bera fram egnar metingar.
Førleikin at lesa og skriva er avgerandi fortreyt fyri øllum samskifti og lærdómi í lívinum. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot; at lesa er at skyna á og tulka. Í evnafrøði merkir hetta m.a., at næmingurin frá fyrsta degi skal venja seg við at lesa náttúrufrøðiligar tekstir á ávísum torleikastigi og at greiða frá sínum eygleiðingum og viðrakingum á skrift á einum rímiliga fjøltáttaðum, samanhangandi máli, ið evnar at knýta saman einfaldar samanhangir. Næmingurin skal duga at lesa og skilja vegleiðingar, talvur, farmyndir, farstrikur og ímyndir.
Førleikin at rokna snýr seg í evnafrøði um førleikan at lesa hagtøl, fata bygnað, frymlar og úrtøkiligar skipanir. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og loysa greiðsluevni. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mangar gerandistekstir og ymisk gerandismál, og tí hevur undirvísingin í evnafrøði ein avgerandi leiklut í hesi menning.
Førleikin at nýta tøknilig amboð og útgerð er í evnafrøði at duga at nýta kunningartøkni, ið er ein fortreyt fyri øllum fjarskifti, umframt at nýta starvsstovuútgerð, ið er ætlað hesum floksstigum. Við venjingum skal næmingurin læra at nýta útgerðina rætt og trygt. Við venjingum ognar næmingurin sær eisini vitan og mennir síni evni at skriva tekstir. Hesin førleiki snýr seg eisini um at duga at finna viðkomandi upplýsingar á internetinum og at taka niður tilfar ella avrita tilfar inn í eitt tekstskjal ella rokniark, og at goyma sítt tilfar í skipaðum skjáttubygnaði, so at til ber at handfara eina ávísa mongd av ymiskum tilfari. Ein vandalig meting av upplýsingum av internetinum er eisini partur av støðisførleikunum.
At kanna
Førleikin at kanna er ein íborin førleiki. Vit kanna umhvørvið fyri at klára okkum í lívinum. At kanna er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna snýr seg í evnafrøði um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara til at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um evnafrøðilig viðurskifti. Næmingurin skal læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan og kunnleika í bókmentum, handbókum, tíðarritum, á internetinum o.s.fr., umframt at gera verkligar royndir í starvsstovu og úti í náttúruni. Næmingurin verður eggjaður til at síggja gagn og gleði í náttúrufrøðiligum og evnafrøðiligum viðurskiftum og til at fregnast um spurningar av nevnda slag, sum bjóða forvitninum av. Við dømum og venjingum skal næmingurin læra at nýta vísindaliga framferðarháttin og at handfara keldutilfar á sakligan, siðiligan og munadyggan hátt.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísinigini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt og at menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læring.
Førleikin at skapa snýr seg í evnafrøði um at gera næmingin tilvitaðan um og líta á egin evni, so at hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, hvussu náttúruvísindalig, tøknilig og evnafrøðilig nýbrot hava verið við til at broytt náttúru, umhvørvi, mentan og samfeløg.
Næmingurin evnar at orða spurningar og at seta fram tilhugsanir, sum kunnu verða kannaðar, próvføra og skifta orð um hetta við atliti at øðrum evnafrøðiligum upplýsingum. Tað merkir, at næmingurin skal vera við í samrøðum, samskifta um hugskot og tosa um spurningar og hugsandi loysnir við onnur.
Næmingurin skal læra, at verkligar royndir og frágreiðingar um alis- og evnafrøðilig viðurskifti eru ein partur av skapandi tilgongdini, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflog. Við at arbeiða við myndlum lærir næmingurin at meta um dygdina í avrikum hjá sær sjálvum og øðrum.
Fakligir førleikar
Næmingurin dugir:
- at nýta evnafrøðilig hugtøk og myndlar, tá ið hann skal greiða frá fakligum spurningum, ið fevna um evnafrøðifaklig evni,
- at gera útrokningar í sambandi við evnafrøðifakligt arbeiði,
- at arbeiða við og gera royndir í lærugreinini, bæði í royndarstovu og aðrastaðni, við støði í náttúruvísingaligum hugsanarhátti,
- at leita fram, velja út og nýta viðkomandi evnafrøðiligar upplýsingar úr ymiskum keldum, m.a. kt-grundaðum vitanarkeldum,
- at skráseta og viðgera dátur og eygleiðingar, og greiða frá royndum, bæði munnliga og skrivliga, og
- at handfara evnafrøðilig evnir og útgerð í starvsstovuni og heima við hús á skynsaman hátt.
6. Eftirmeting og próvtøka
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal eftirmetast ávegis í undirvísingargongdini við støði í antin skrivligum ella munnligum framløgum. Næmingurin eigur at hava eina greiða fatan av støðu síni í mun til fakligu málini í lærugreinini, og hann eigur at fáa vegleiðing um, hvussu og hvørjum arbeiðast skal við fyri at røkka málunum.
Tá ið undirvísingin er liðug, fær næmingurin støðumet. Metið verður givið við støði í málunum í námsætlanini, og tað verður givið við støði í einari heildarmeting av næmingsins førleikum í lærugreinini.
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein munnlig próvtøka.
Munnliga próvtøkan
Próvhoyringin fevnir um framløgu próvtakarans av teimum báðum endaliga skjalfestu evnafrøðifakligu verkevnunum, sum hann hevur arbeitt við í undirvísingini, og sum eru góðkend sum próvtøkugrundarlag. Próvtakarin nýtir viðkomandi evnafrøðiliga og yrkisfakliga útgerð í sambandi við próvtøkuna. Eingin fyrireikingartíð er.
Í framløguni skal próvtakarin hava høvi at sýna vitan sína og heildarfatan av teimum umrøddu verkevnunum, og hann skal vísa, í hvønn mun hann er førur fyri at gera eina fakliga niðurstøðu av einum alisfrøðiligum evni. Útdýpandi spurningar kunnu verða settir.
Próvhoyringin varir umleið 30 minuttir, íroknað próvdøming.
Dømingargrundarlag
Tilfarið, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skal í síni heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal, við støði í fakligu tilgongdini og støðisførleikunum, sýna evni til sjálvstøðugt at leggja fram og viðgera tilfar við støði í próvtøkuspurningi/um. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, seta teir í samband við tættir í undirvísningini og síggja próvtøkutilfarið í frásjón.
Dømingin er grundað á, í hvønn mun avrik próvtakarans lýkur fakligu førleikamálini. Dentur verður lagdur á, at próvtakarin dugir at orða seg neyvt og greitt og at nýta fakligu frøðiheitini í lærugreini, umframt at hann sýnir fakligt yvirlit, m.a. við at taka upp í fakligu samtaluna týðandi evnafrøðilig evni og at seta tey í frásjón.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvtalslýsingar
Munnligt E-stig
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støðið undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Undirvísingin er tematisk. Temuni hava støði í evnafrøðiligum spurningum, ið hava tøkniligan ella samfelagsligan týdning. Ymisku evnini verða vald, soleiðis at tey lýsa tað, ið sermerkir evnafrøðinina, samstundis sum tey lýsa týdningin at brúka evnafrøðiligt ástøði og arbeiðshátt. Temuni verða løgd soleiðis tilrættis, at tey stuðla fatanini hjá næminginum um, hvussu ymisku partarnir í kjarnaøkinum hanga saman. Nøkur av temunum verða vald við tí fyri eyga, at hesi kunnu brúkast í samstarvi við onnur fak.
Undirvísingin verður løgd soleiðis tilrættis, at hon skiftir ímillum ymiskar undirvísingarhættir, ið skulu tryggja ein stigvøkstur, frá eini meiri lærarastýrdari undirvísing, til eina undirvísing, har næmingurin sjálvstøðugur kann arbeiða, bæði ástøðiliga og verkliga, við smærri evnafrøðiligum spurningum, samstundis sum hann eisini gerst tilvitaður um stigvøksturin í síni egnu læring. Hetta kann gerast við at arbeitt verður á ymiskum taksonomiskum stigum og við at brúka týpuorð so sum "lýs", "greið frá", "greina", "røð um", "met um" o.s.fr.
Umráðandi er, at einstaki næmingurin, virkin og á nýskapandi hátt mennir síni munnligu evni at miðla við samrøðu, at leggja fram o.s.fr.
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnir at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Í teirri ávísu undirvísingargongdini ber til at leggja høvuðsdent á eitt av kjarnaøkjunum. Tað kann t.d. vera bygnaðurin í evnum, evnafrøðilig reaktiónssløg ella kunnleiki um evni.
Av stórum týdningi er tað at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til og tá ið tað verður mett at vera hóskandi. Sum dømi kundu partar úr kjarnaøkinum bygnaðurin í evnum verið samskipaðir við pørtum úr kjarnaøkinum evnafrøðilig reaktiónssløg. Vitan á hesum øki kundi verið við til at gjørt fatanina av evnafrøðini meira fjøltáttaða.
Munnligi tátturin í lærugreinini skal vera raðfestur høgt, og samrøðan er kjarnin í hesum tátti. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingartilgongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram. Dentur verður lagdur á, at næmingurin sameinir munnligar framløgur við egin skrivlig verk, nýtslu av KT-amboðum, ymiskar samskiftishættir o.s.fr. Á tann hátt verður retoriski førleikin hjá næminginum mentur.
Skrivligi tátturin skal eins og tann munnligi vera skipaður inn í undirvísingina í evnafrøði. Á henda hátt kann næmingurin ogna sær góðar skriviførleikar og menna teir. Somuleiðis verður arbeitt miðvíst við at menna førleikan at rokna í undirvísingini í evnafrøði. Umframt at hetta styrkir um tvørfakliga samstarvið, fer næmingurin so hvørt at fáa eina greiðari fatan av týdninginum, hesir førleikar hava fyri alt skrivligt og formligt samskifti, og samstundis mennir hetta evnini hjá næminginum at orða seg bæði munnliga og skrivliga.
Stigvøkstur
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað tor-greidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður.
Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku.
Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat ið er best at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á egnu læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt. Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram móti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis, so næmingurin veit frammanundan, hvørji áveigsmálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
At læra at læra
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir, og hvat endamálið við læringini er.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgondin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur skal eisini leggjast á heimaarbeiði, og tann týðandi leiklut, hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja týdningin av lærugreinini evnafrøði. Tá ið arbeitt verður við ymiskum evnum og táttum, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til, eisini uttan fyri skúlans gátt. Undirvísingin í evnafrøði skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at arbeiða greinandi og kritiskt við teimum ymisku evnunum og táttunum, sum arbeitt verður við. Eisini skal næmingurin verða tilvitaður um, at hann í lærugreinini mennir sær førleikarnar at koma til orðanna í nógvum ymiskum viðurskiftum, ið so ella so eru knýtt at evnafrøðiligum spurningum.
Arbeiðshættir
Undirvísingin verður løgd tilrættis, soleiðis at royndararbeiði og ástøði eru samantvinnaði, samstundis sum:
- dagliga undirvísingin skiftir millum ymisku læringsrúmini,
- valdi arbeiðshátturin ger næmingin mest møguliga virknan og sjálvstøðugan,
- næmingurin sjálvur ger flestar møguligar royndir,
- næmingurin arbeiðir sambært bæði tí induktiva og hypotetisk-deduktiva-falsifikatiónsháttinum,
- næmingurin leggur munnliga fram til kjak og umrøðu,
- næmingurin eygleiðir í starvstovuni, og
- næmingurin skrivliga skjalprógvar arbeiði, sum t.d frágreiðingar og starvsstovuloggbók.
Í minsta lagi 1/3 av undirvísingini verður nýttur at gera kanningar og royndir. Íroknað er bæði arbeiðið undan og eftir kanningina ella royndina. Journalir og/ella rapportir verða altíð skrivaðar.
Evnafrøði er náttúruvísindalig lærugrein, har undirvísingin skiftir millum ástøði og royndir. Royndararbeiðið er fastur partur av undirvísingini. Tað merkir, at samstundis sum ástøðiligi parturin verður gjøgnumgingið, verður royndararbeiðið gjørt í royndarstovuni. Tí skal tætt samband vera millum tað ástøðiliga og tær royndir, ið tema/evni vilja lýsa. Í flestu førum er tað ein fyrimunur, at næmingurin ger royndararbeiðið, sum síðan verður støði undir einum tema, heldur enn at næmingurin fyrst lýsir temað ástøðiliga, fyri síðan at gera royndararbeiðið. Starvsstovuarbeiðið fevnir m.a. um at gera royndir:
- ið verða gjørdar við støði í givnari (útflýggjaðari) vegleiðing,
- sum eru venjing við støði í ítøkiligum kanningahættum,
- sum skulu testa hypotesu í sambandi við eina givna roynd,
- og um sjálvstøðugt at leggja til rættis royndir og testa hypotesur.
Næmingarnir skulu í sambandi við royndararbeiði ogna sær vanligar royndarstovuførleikar, umframt læra um vanlig og neyðug trygdarviðurskifti í royndarstovu. Hugtakið royndararbeiðið fatar um ymiskt virksemi hjá næminginum, sum t.d.:
- at venja ítøkiligar arbeiðshættir og at nýta ymiska starvsstovuútgerð,
- at eygleiða, kanna og máta, bæði í royndarstovuni og í náttúruni, og um
- royndir, ið skulu testa og/ella staðfesta/avsanna hypotesur.
Sýnisroyndir og greiningar av royndarúrslitum frá øðrum keldum kunnu nýtast sum íblástur í undirvísingini, men verða ikki roknaðar sum partur av næmingaroyndararbeiðinum.
Eyðsýnt er at byrja eina undirvísingargongd við eini kvalitativari roynd, fyri at eggja og kveikja forvitni næmingsins. Seinni kunnu royndirnar verða víðkaðar til kvantitativar royndir ella lagast á annan hátt.
Allar royndir skulu skjalprógvast í einari loggbók. Loggbókin skal innihalda fullfíggjaðar viðmerkingar, ið styðja eina møguliga vegleiðing, soleiðis at alt frá royndini er skjalfest. Loggbókin skal vera soleiðis háttað, at hon kann verða nýtt sum egið viðkomandi tilfar í sambandi við próvtøku. Loggbókin verður eisini nýtt sum støði undir møguligum royndarstovufrágreiðingum.
Við at nýta myndatól og/ella videoupptakara kann næmingurin skapa eitt visuelt úrslit, ið seinni kann verða nýtt sum skjalprógv í sambandi við framløgur av ymiskum slag, royndarstovufrágreiðingar o.tíl.
Umframt at arbeitt verður við ymiskum sløgum av royndum, skulu hesar bæði vera kvalitativar og kvantitativar. Í sambandi við kvantitativu royndirnar skal dentur verða lagdur á rokning og meting av úrslitunum, óvissur í sambandi við mátingar, umframt møguleikan at endurtaka royndina.
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis, so at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður. Hetta verður m.a. gjørt við at týðandi evni og viðurskifti verða tikin upp í undirvísingina.
Í evnafrøði verða ymiskir arbeiðshættir nýttir, so at fjølbroytni í lærugreinini kann verða framt miðvíst. Arbeiðshættir kunnu fevna um lærarafyrilestur, einstaklingsverkevni, næmingaframløgu, samrøður í flokkinum, bólka- og toymisarbeiði, verkætlanarevni o.tíl. Tá ið arbeiðshættir verða valdir og lagdir til rættis, er eyðsæð, at lærarin hugsar um stigvøkstur í undirvísingarháttunum, har byrjað verður við lærarastýrdari undirvísing. So hvørt næmingarnir búnast og gerast meira sjálvstøðugir, verður lærarastýrdi undirvísingarhátturin at minkaður.
Næmingarnir skulu ikki einans duga at fyrihalda seg til útsøgn frá lærara og floksfeløgunum, men í eins stóran mun duga at miðla vitan og boðskap til lærara, floksfelagar og móttakarar uttan fyri flokshølið umframt skúlans gátt.
Arbeiðshættirnir eru tískil neyvt samantvinnaðir við serligum atliti at, hvussu arbeiðsuppgávurnar og venjingarnar hjá næminginum verða útintar.
Endamálið við teimum ymisku arbeiðsháttunum er at menna aðrar førleikar enn teir reint fakligu, tað eru førleikar sum t.d. at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan, at kanna gjølla, at arbeiða sjálvstøðugt, at seta sær mál og at arbeiða evnislagað og miðvíst, at arbeiða tíðaravmarkað, at samstarva, at samhugsa, at brúka og hugsa vitan í nýggjum høpi, at leggja til rættis og evna til eitt avrik, at gera uppgávuorðingar, at brúka ymisk háttaløg, at hugsa nýtt og verkseta, at hugsa djúpari og breiðari um ávíst evni, umframt at taka á seg ábyrgd og at sýna virðing.
Lærari má altíð gera sær sjálvum og næmingum greitt, hvat endamálið við ávísum arbeiðshátti er.
Samstarv
Evnafrøði er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinar. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinar um ymisk evni, eitt nú menning av skapandi evnum og KT-førleikum, undirvísing í evnum, sum spretta úr nærum- hvørvinum, knýtt at náttúrufrøðiligum fyribrigdum, ið kunnu stuðla upp undir og geva íblástur til evni at arbeiða við í øðrum lærugreinum.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinar við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði (lesa parallelt), t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning, um somu tíð.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinarnar sum partar av størri heild, og tað letur samstundis upp fyri øðrum og fjølbroyttari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanhangir avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin. Tí er umráðandi, at undirvísingin í evnafrøði á í 10. flokki verður sjónliga skipað, so at næmingurin veit, at lærugreinin er framhald av lærugreinini alis-/evnafrøði.
Avrik
Skrivliga arbeiðið er ein náttúrligur partur av undirvísingartilgongdini, og fevnur um fylgjandi evni:
- loggbók í sambandi við royndarstovuarbeiði og kanningar
- frágreiðingar, ið m.a. byggja á loggbókina
- annað skrivligt arbeiðið, eitt nú verkætlanir ella ritgreinar um ymisk evni
At skriva loggbók og frágreiðingar í sambandi við royndir og kanningar, er ein týdningarmikil partur í náttúruvísindaligu fakunum. Eyðsýnt er, at bæði lívføði, evnafrøði og alisfrøði samstarva um at læra næmingin hetta, við støði í einum felags frymli til frágreiðingar og loggbók. Næmingarnir skulu læra og eggjast til at nýta felags frøðiheiti, har tað ber til og er rætt at gera. Eisini er skilagott, í ávísum føri at samstarva við lærugreinina føroyskt, sum kann gera sítt til, at bøtt verður um orðingar og miðlan, tá ið frágreiðingar verða skrivaðar.
Skrivliga arbeiðið skal:
- økja um møguleikan hjá næminginum at ogna sær hegni at arbeiða náttúruvísindaliga,
- venja evnini hjá næminginum at miðla náttúruvísindaligar upplýsingar rætt og neyvt,
- venja evnini hjá næminginum at greiða frá, greina og røða um royndarúrslit og náttúruvísindaligar spurningar,
- geva næminginum møguleika at fara í dýpdina við náttúruvísindaligum spurningum,
- skapa støði undir endaligu próvtøkuni.
Siðvenjan í sambandi við skrivligt arbeiði í evnafrøði hevur í stóran mun verið at skriva loggbók og frágreiðingar. Ein stórur partur av skrivliga avrikinum kann vera av hesum slag. Men eisini onnur sløg av skrivligum avrikum eru hóskandi, sum t.d.
- arbeiðsuppgávur – samandrátt av arbeiðssetningi, plakat- og reklamutekstir, loysa uppgávur og venja lykilshugtøk, so sum "at greiða frá", "at røða um", "at greina" og "at meta um",
- uppgávur í miðlan, sum taka samanum og miðla fakligu vitanina hjá næminginum til ein givnan málbólk – minilex, greitt prosasvar til persón, ið ikki hevur fakligan kunnleika, grundgeva fyri og ímóti einum orðaðum spurningi, uppskot til lesarabræv ella tílíkt,
- í sambandi við onnur avrik og aðrar uppgávur í miðlan kann vera tørvur á skrivligum skjalprógvum til eitt nú tekstir til PowerPoint, synopsu til film, handrit til útvarpssending, blaðgreinar og faldarar.
Næmingarnir eiga altíð at føra loggbók í sambandi við royndir og kanningar. Frágreiðingar verða skrivaðar í onkrum av førunum. Frágreiðingarnar kunnu vera meira ella minni umfatandi. Roknað verður ikki við, at tær fyrstu frágreiðingarnar eru tilevnaðar á sama hátt sum seinni í undirvísingargongdini. Skilagott er at leggja dent á einstakar tættir, tá ið frágreiðingar verða skrivaðar, alt eftir hvørjar venjngar verða gjørdar. Hetta merkir, at tá ið nakrar frágreiðingar eru gjørdar, hava allir tættir verið viðgjørdir. Ein frágreiðing kann t.d. leggja dent á at lýsa mannagongdina, ið hevur verið nýtt, ella greiða frá sambandinum millum ástøði og viðgerð av úrslitum. Sum heild skal skrivliga arbeiðið menna evni og førleikar at lýsa, at samanbera, at fara í dýpdina, umframt at vísa nærlagni og neyvleika.
Havast skal í huga, at skrivligu avrikini, í so stóran mun sum til ber, skulu nýtast sum støði undir próvtøkuni. Tí er neyðugt at hava eitt hóskandi tal av skrivligum avrikum, og at hesi breitt umfata fakligu økini.
Skrivligi og skapandi parturin av lærugreinini letur upp fyri tvørfakligum samstarvi, og við tí øðrvísi skrivligum avrikum. Heldur enn at lata eitt avrik inn, bara í evnafrøði, kann talan vera um tvørfakligt samstarv, t.d. eina afturlýtandi framsýning, eina røð av fyrilestrum, eina heimasíðu ella eina ritgerð. Ein grundgeving fyri, at skrivligt og skapandi arbeiði kann vera partur av tvørfakligum samstarvi er, at næmingurin lærir, at tað at skriva væl (t.e. greitt og uttan stórvegis villur) ikki bara er eitt krav í lærugreinini føroyskum, men eitt alment krav, ið er knýtt at øllum skrivligum samskifti í øllum lærugreinum og miðlan til onnur.
Næmingurin skal hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin verða mentur til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivlig upprit, sum verða løgd fram. Kunningartøknin letur harumframt upp fyri munagóðum og ítøkiligum møguleikum í sambandi við vegleiðing og umrøðu í sjálvari skrivitilgongdini.
Samrøða
Munnliga miðlanin verður best styrkt, um einstaki næmingurin so nógv sum gjørligt sleppur til orðanna. Hetta kann fáast í lag við at lærari og næmingur samrøða sínámillum, og at næmingar samrøða, tveir og tveir og í bólki. Eisini kann hetta verða gjørt við at einstaki næmingurin av og á sleppur at leggja fram tilfar úr tíðarritum o.tíl., ella at halda stuttar fyrilestrar. Eisini framløgur í smærri bólkum kunnu stimbra munnliga táttin hjá næminginum, so hann fær venjing í at brúka móðurmáli í lærugreinuni.
Lesing
Næmingurin skal haldast til at lesa ymisk sløg teksti í evnafrøði, so sum greinar í dagbløðum, populerum náttúruvísindaligum tíðarritum, úrdráttum úr fakbókum og faktíðarritum, tilfari av internetinum o.tíl. Hetta fyri at kjarnaøki og ískoytisøki skulu verða betur lýst.
Eitt gott lesiumhvørvi á skúlanum er ein treyt fyri at menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Hetta verður skapt í flokkinum við nógvum ymiskum lesitilfari og góðum lesivanum. Skúlabókasavnið er ein sjálvsagdur partur av hesum góðu vanum. Fyri at røkka góðum lesiumhvørvi er av stórum týdningi, at skúlabókasavnið er ein natúrligur partur av skúlagongdini.
Lívlong læring
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at umhugsa sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin at læra nýtt alt lívið.


text:
Ingi Samuelsen
17.05.2017 - 12:59
Íslendsku forsetahjúnini Guðni Th. Jóhannesson og frú Eliza Reid vitja í dag í høvuðsstaðnum. Miðbýurin í Havn varð prýddur við føroyskum og íslendskum fløggum uttan yvirhøvur at taka atlit til at tað er Noreg, ið heldur tjóðardag í dag. (Sigast skal tó, at bussarnir flagga við norskum flaggi í dag)
Byrjað var við einum bókmentatiltaki hjá Kathrinu Christiansen, og síðan varð farið niðjan í ráðhúsið, har Annika Olsen, borgarstjóri og alt býráðið tók ímóti.
Eftir vitjanina á Vaglinum varð farið út á Argjahamar at hyggja eftir nýggja skúlanum har.
Síðan varð farið á Sev og seinnapartin - eftir eina máltíð frá kommununi í Müllers Pakkhús, er tað Landsstýrið og Løgtingið, ið skulu hava forsetavitjan.
Á Argjahamri fekk forsetin handað sermerkta íslendska fløskupostin við ásettum gps-sendara, sum herfyri varð funnin í Føroyum. Hann lovaði at taka fløskupostin við yvir til Íslands, so røttu eigarar fingu hann aftur.


text:
Ávegismál eftir 2. floksstig
Næmingurin dugir
- at lurta eftir og samskifta um søgur úr Bíbliuni
- at vísa á søgur um lív Jesusar og hansara samveru við menniskju
- at samtala um grundleggjandi fatan av Gudi sum skapara.
Ávegismál eftir 4. floksstig
Næmingurin dugir
- at greiða frá søgum úr Gamla og Nýggja testamenti
- at endurgeva úrval av bíbliutekstum á ymiskan skapandi hátt
- at skilja og tosa um innihaldið í úrvaldum bíbliufrásagnum
- at samanbera evni úr bíbliufrásagnum við líknandi evni í samtíðini.
Ávegismál eftir 6. floksstig
Næmingurin dugir
- at tulka úrvaldar hendingar og frásagnir í Gamla og Nýggja testamenti
- at leita og finna viðkomandi tekstir í Bíbliuni
- at síggja mun á ymiskum tekstsløgum í Bíbliuni
- at greiða frá sambandinum millum Gamla og Nýggja testamenti
- at vísa á bíbilskar frásagnir í list og mentan.
Faklig førleikamál eftir 9. floksstig
Næmingurin dugir
- at brúka Bíbliuna sum tekstsavn
- at greiða frá, greina og tulka søgugongdina í Bíbliuni
- at leita og finna viðkomandi tekstir í Bíbliuni
- at greina og tulka ymisk tekstsløg
- at meta um týdningin av bíbilskum tekstum í samfelagsligum og mentanarligum høpi.