text:
Kreppa í norska fiskiídnaðinum. Gretha á Malta verður 70 ár. Føroyskar skipasmiðjur eru kappingarførar. Íslendskt reiðarí:
- Ivar Groth
- 11 måneder siden
- Visninger:
Transkript
1 Síða 9 Nr. 278 Hósdagur 10. oktober ,- Gretha á Malta verður 70 ár Síða 16 Sat í fongsli fyri fakfelagsvirksemi Vit hava hitt samstarvsfelaga hjá Lech Walesa, sum á egnum kroppi hevur følt, hvat tað kann merkja at stríðast fyri fólkaræði. Síða 3 Frásøgnin um krígssiglingina hjá Sigurd heldur áfram Síða 18 Fyrrverandi HB-leikari aftanfyri framskundaða framleiðslu av laksaslógvi Vit hava fleiri frásagnir úr Tromsø, har m.a. fyrrverandi HB-leikarin, Heðin Lamhauge, og miðvingurin, Sjúrður Joensen, hava gjørt seg galdandi við fiskivinnugransking. Síða 25 Íslendskt reiðarí: Føroyskar skipasmiðjur eru kappingarførar Vit hava hitt Karl Jóhann av Neskaupstaði, sum lærdi stálskipasmíð á Skála, og sum nú sendir skip hagar at verða umvæld. Síða 22 Kreppa í norska fiskiídnaðinum FF-blaðið hevur vitja Noregs Råfisklag, sum virkar eftir eini umstríddari lóg frá 1938 Jørgen noktar fiskimonnum í síni tænastu lógásetta sjúkraviðbót Fiskimálaráðharrin noktar - uttan nakra løgfrøðisliga grundgeving - fiskimonnum lógásetta sjúkraviðbót. Grundgeving: Viðkomandi hava røkt uppgávur fyri Fiskimálastýrið! Síða 26
2 Føroyskir fiskimenn á framsýning í Oslo Í døgunum 8-23.oktober er eitt tiltak í Oslo, sum kallast Vestnorden i Fokus.Hetta er eitt tiltak,sum er ætlað at seta útnorður í fokus í Oslo. Á skránni eru ymisk mentunarlig tiltøk, konsertir, politiskir fundir, framsýningar o.a. úr Íslandi,Grønlandi og Føroyum. Millum fyrireikingarnar til hetta tiltak er Norskfærøysk lag. Eitt av tiltøkunum er ein framsýning av myndunum hjá Rógva Johansen frá bjargingini hjá Sigurfaranum av manningini á russiska skipinum Mekanik Tarasov, sum fórst 16.februar 1982,har teir flestu av manningini doyðu, meðan tað eydnaðist at bjarga 5 á lívi. Hesin partur av framsýningini er komin í lag í samstarvi millum Føroya Fiskimannafelag, Norsk Færoysk lag, Galleri Is Kunst og Norden i Focus, og framsýningin er á Galleri Is Kunst, Markvejen 56 c í Oslo. Framsýningin er opin týsdag til fríggjadag kl , leygardag kl og sunnudag kl Føroyski fyriskiparin er Jógvan H. Gardar, sum er blaðmaður og ættaður úr Klaksvík. Framsýningin varð opnað av norska ráðharranum fyri norðurlendsk samstarv, Svein Ludvigsen, ið eisini er fiskimálaráðharri. Íslendski sendiharrin, Kristinn F Árnason, var eisini til staðar.týskvøldið hildu Naja Abelsen og Rógvi Johansen fyrilestur um teirra list. Vit koma seinni at hava ta frágreiðing við myndum, sum Rógvi hevur um hesa dramatisku hending. Men í hesum umfarinum endurgeva vit tvær av myndunum á framsýningini við frágreiðing, sum kunnu geva eina ábending um innihaldið í framsýningini. Det eneste billede jeg har af nogle af de overlevende russiske søfolk. Jeg har valgt at tage billedet med, på trods af at det er noget uskarpt, men billedet har efter min mening en vis betydning i denne sammenhæng. Man kan se, at den ene russer har en blodvædet forbinding på hovedet; det kan skyldes, at vi i nogle tilfælde var nødt til at bruge en bådshage for at få fat i de russiske søfolk, der lå i det iskolde og stormfyldte hav! Her ses Óli Martin med to store torsk, der er fanget på Grand Banks, som er verdens største fiskebanke. Vi fangede stort set kun torsk i den størrelse, men der var også mange helleflyndere.
3 Nr oktober 2002 Sat 8 mánaðir í fongsli fyri fakfelagsvirksemi Á landsfundinum hjá Norsk Sjømannsforbund var ein av gestunum Jacek Cegielski, sum hevur verið í polska fakfelagnum Solidaritet frá byrjan av, og sum kennir Lech Walesa persónliga. Vit hava havt eina samrøðu við hann. Polska fakfelagið Solidaritet, ella Solinarnosc, sum tað eitur á polskum, kemur til allar tíðir at vera ímyndin av fallinum hjá kommunismuni. Og tí er tað eisini forkunnugt at hava verið saman við einun, ið var við frá byrjan, og sum eisini hevur tikið sítt tørn at vinna stórum parti av heiminumn demokratisk viðurskifti. Tey kommunistisku londini góvu ta fatan, at hjá teimum var talan um paradís á jørð, har øll drógu eina línu. Tá tað vóru arbeiðararnir sjálvir, sum áttu framleiðslutólini, var eingin grund til at hava fakfeløg, sum vit kenna tey. Og verkføll vóru heilt óhugsandi. Teir sum áttu framleiðslutólini kundi jú ikki fara í verkfall móti sær sjálvum! Tá rivur komu í paradísið Men soleiðis var ikki í veruleikanum. Og hetta kom til sjóndar í 1980, tá arbeiðarar á skipssmiðjunum í Gdansk norðast í Polen undir leiðslu av Walesa skipaðu fyri umfatandi mótmælisgongum móti rikna poltikkinum. Hesi mótmæli førdu til, at kommunistiska stjórnin noyddist at geva loyva til at skipa fræls fakfeløg uttan fyri kommunistisku skipanina, og var úrslitið av hesum stovnan av Solidaritet,sum skjótt fekk 10 mill. limir, ella ein heilan fjórðing av fólkatalinum í Polen, sum er 40 mill. Hesum høvdu teir ráðandi ikki roknað við, so tá mett varð, at Solidaritet varð blivið ov sterkt og kundi gerast ein hóttan móti teimum ráðandi, setti polski leiðarin Jaruzelski í 1981 undantaksstøðu í verk. Bann varð sett fyri fríu fakfeløgunum og leiðararnir vóru settur fastur. Teir vórðu tó latnir leysir árið eftir. Í 1983 varð undantaksstøðan sett úr gildi aftur, men bann var framvegis fyri fríum fakfeløgum. Solidaritet kom tó at virka sum undirgrundsrørsla. Restin av 80-árunum kom at verða merkt av eini balansugongd millum Solidaritet og kommunistisku stjórnina, sum merkti nøkulunda frið í landinum. Múrurin fall Í 1989 raplaði múrurin og merkti hetta meira ella minni demokratisk viðurskifti í fyrrverandi kommunistalondunum og eisini í Polen. Her, eins og í restini av heiminum, kom Solidaritet at fáa eina Tað var Lech Walesa, ið rættiliga setti gongd á fallið hjá kommunismuni í Europa. Sjálvur kom hann at falla og tað við lít, men hetta er ein onnur søga. hetjustøðu, sum rørslan ið fremst av øllum hevði sett ferð í hesa gongd. Walesa fekk jú eisini friðarheiðursløn Nobels í 1983 fyri sín innsats. Hetta fekk Walesa og Solidaritet til at fara uppí politikk. Og teir megnaðu eisini at fáa meirilutan í polska tinginum og Walesa varð valdur til forseta. Men teir fingu skjótt at síggja, at tað var ikki so einfalt bæði at reka fakfelagsvirksemi og politikk í einum. Aftaná eitt skeið varð Walesa ikki afturvaldur til forseta, og í dag er Solidaritet nóg illa umboðað í polska tjóðartinginum. At Walesa kom at lúta fyri einum fyrrverandi kommunisti Kvasinewski var sjálvsagt eitt bakkast. Men hetta var sjálvgjørt. Walesa hevur ikki gott eftirmæli sum forseti. Hildið verður, at hann umgav seg við ov nógvum vánaligum ráðgevarum. Gingið niður á bakka Fyri Solidaritet sjálvt er eisini gingið niður á bakka. Frá at hava havt 10 mill. Limir, eru teir nú komnir niður á eina millión, sum tó framvegis má sigast at vera eitt stórt felag. Jacek hevur verið við frá byrjan. Hann er eins og Walesa úr Gdansk, so teir kennast persónliga. Nú síggjast teir kortini ikki so nógv. Í dag er tað ikki bert sum at siga tað at fara inn á gólvið hjá gamla stríðsfelaganum. Sum fyrrverandi forseti hevur hann eitt stórt vaktarlið um hús síni, og her sleppur ikki hvør Hanus og Janus á gátt. Jacek var ein av teimum, sum varð settur fastur, tá undantaksstøðan varð lýst í 1981,og hann sat 8 mánaðir í fongsli. Uppgávan hjá Jacek hevur verið at skipa fakfelagsskapin fyri sjómenn og fiskimenn, og hava teir umleið limir. Teir allarflestu av teimum sigla við skipum, sum eru undir øðrum flaggi, tí tað eru nærum eingi polskflaggað skip eftir. Teir fáa umleið kr um mánaðin í løn fyri teir mánaðirnar, teir eru umborð. Hetta er munandi lægri løn enn í Her síggja vit Jacek Cegielski, lagsfelaga hjá Lech Walesa frá fyrsta degi av. Hann kann í dag gleða seg um, at frælsi er í Polen, men kortini eru nóg mikið av trupulleikum at stríðast við. okkara parti av heiminum, og tí er tað ein góður fidusur hjá vesturlendskum reiðarum at fáa polska manning til polska hýru, sum kanska ikki er so galin heima í Pollandi. Støðan í Polen er, at teir hava rættiligt fólkaræði, sum virkar rættiliga væl. Verandi forsetin, sum er fyrrverandi virkin limur í kommunistaflokkinum, verður mettur als ikki at vera so galin. Stjórnarflokkurin er javnaðarflokkurin, ið er eitt nýtt heiti fyri gamla kommunistaflokkin, og teir eru í dag so demokatiskir sum nakar, so sigast kann, at tað eru Guds børn, ið batna. Hóast tað hevur gingið framá í Polen, so eru framvegis nógvir trupulleikar. Tað eru 2,5 mill. arbeiðsleys, og svarar tað til 17%. Arbeiðsloysisstuðulin er ikki tann stóri, so tey arbeiðsleysu hava tað trupult. Vit vóru eisini spurdir, um tað ikki fanst arbeiði í Føroyum til arbeiðsleysar polskar fiskimenn. Vónandi fer framvegis at ganga framá hjá Polen. Hetta landið hevur havt tað meira enn trupult.tað var her, at Hitler byrjaði seinna heimsbardaga og beindi fyri stórum parti av fólkinum. Síðan vóru teir undir kommunistaræði í meira enn 50 ár. Hóast heilavask av besta slagi góvu polakkar seg ongantíð yvir av hesum harðræðinum, og polsku arbeiðararnir fara í søguna, sum teir í byrjaðu ta gongd, sum fekk múrin at falla. Og tað er neyvan ivi um, at sum í øðrum demokratiskum samfeløgum eigur Solidaritet framvegis sín leiklut í eini framhaldandi menning av fólkaræðinum í landinum. Kanska fara vit seinni at frætta, hvussu leikur fer. Dagpengalógin skal broytast Vit greiddu frá í seinasta blaði, hvussu tað er komið fyri, at fiskimenn eru settir uttanfyri dagpengalógina. Sjúkratrygdin hjá fiskimonnum er skrúvað soleiðis saman, at tá menn gerast sjúkir millum túrir, eiga teir at fáa dagpening samb. dagpengalógini. Men ein avgerð hjá kærunevndini hevur á- sett, at fiskimenn eiga bert dagpening, tá teir eru mynstraðir.tá koma teir annars als ikki undir lógina, tí tá er tað lógin um sjúkratrygd, sum er galdandi. Men tá fiskimenn ikki eru mynstraðir millum túrar, eru teir tískil settir heilt uttanfyri lógina. Orsøkin fyri hesum kann bert vera ein skeivleiki í lóggávuarbeiði- Ætlanin er at hava sendingina nakað út á várið hvønn hósdag kl Fyrstu ferð 10. oktober Prátað verður við fólk umborð á skipum og tey, sum hava við fiskivinnuna at gera t.d. á uppboðssølum, flakavirkjum og onnur, sum arbeiða í fiskivinnuni. Vit síggja við spenningi fram til, at Lindin um stutta tíð verður landsumfatandi og fer at hoyrast út á landgrunnin. Fiskivinnan er pulsæðrin í okkara oyggjasamfelag, og eru tað mong heim í okkara Síða 3 num, sum má rættast í løgtinginum. Fiskimannafelagið hevur havt fund við Páll á Reynatúgvu, landsstýrismann, um málið, og her var niðurstøðan eisini, at neyðugt er við lóggávu fyri at fáa hesi viðurskifti í rættlag. Her gjørdi FF vart við, at tað er neyðugt at fáa hesa lóggávu framda sum hastisak. Hvønn dag eru fiskimenn, ið koma at verða raktir av hesi nýggju útlegging av dagpengalógini, og sum kunnu koma heilt illa fyri. Okkara ráð til fiskimenn, sum fáa eitt noktandi svar frá dagpengaskipanini, er, at teir venda sær beinleiðis til almannastovuna at fáa eina bráðfeingis loysn. Tíðindaskriv Ein nýggj sending í Lindini: "PRÁT UM SJÓLÍVIÐ" landi, sum hava við fiskivinnuna at gera. Tað er ein sannroynd, at um tað gongur væl í fiskivinnuni, hevur tað positiv árin á alt okkara land. Í sendingini fara vit at leggja dent á at spæla norðurlendskan andaligan tónleik. Skip á fjarleiðum eru vælkomin at senda eina heilsan. adressan er: Tlf.: fax.: Vertur verður Malmberg D. Olsen.
4 Síða 4 Nr oktober 2002 Her síggja vit Johannes saman við nøkrum av sínum nærmastu. Jóhannes Sørensen, Porkeri, 70 ár Tann 14. oktober fyllir Johannes Sørensen í Porkeri 70 ár, og skal hann hava eina heilsan higani. Jóhannes er sonur Hans Paula undir Stígnum og Kristionnu, sum var ættað úr Lorvík. Tey vóru fýra systkin Margith, Elisabeth, Dania og so Johannes, sum var yngstur. Johannes var bert fimm ára gamal, tá hann misti mammuna. Hon doyði í 1937 av nátasjúkini, sum tá var ein rættilig sótt. Bert í Porkeri doyði 5 konur í besta aldri hetta heystið. Pápin var til skips. Hetta var í teirri tíðini, tá samskiftismøguleikarnar vóru nærum eingir. Kristianna gjørdist sjúk, doyði og var við at fara til gravar, uttan at maðurin visti av. Jarðarferðin var í gongd, tá tað frættist, at skipið Hans Pauli var við, var á veg inn á Vágsfjørð. Tískil varð jarðarferðin steðgað,og tá Hans Pauli kom í land, mátti hann fara ta tungu leið beinleiðis í kirkjugarðin at fylgja konuni! Hetta vóru liviumstøðurnar í Føroyum fyri ikki so langari tíð síðani. Seinni giftist Hans Pauli upp aftur við Bettu f. Heinesen, og tey fingu børnini Karin, ið doyði sum smágenta, Karin Helenu, sum doyði í 1983 í besta aldri, og Pola. Systirin Elisabeth doyði í Hans Pauli var bert 59 ára gamal, tá hann doyði í Síðan giftist Betta upp aftur við Emil Djurhuus. Hann doyði í 1984, 66 ára gamal, og tá sat Betta einkja aðru ferð. Og fyri góðum ári síðani doyði Betta. Tá mamman doyði, var tað fyrst og fremst tann elsta systirin Margith,sum tá var 13 ár,sum tók húsið uppá seg. Men systrarnar hjá Johannes giftust sum frá leið allar norðureftur, so Johannes hevur verið tann, sum hevur verið eftir í húsinum. Sum tað sæst av hesi søgu, hevur mangan verið tungt, har so nógv av teimum nærmastu eru deyð á ungum aldri. Johannes arbeiddi í sínum ungu árum vanligt fyrifallandi arbeiði, sum fiska- og vegarbeiði. Men hann gjørdist heilsuveikur, og hetta avmarkaði hansara arbeiðsevnir. Men tað, at Johannes hevur verið í húsunum, hevur so merkt, at húsini hava havt sín fasta stuðul í honum. Hetta var ikki minst galdandi, tá pápin doyði, og stjúkmannan gjørdist einkja. Tá var Johannes maðurin í húsinum, sum tók sær av mannfólkaarbeiðinum, sum mátti gerast í einum húsi. Johannes var stuðul hjá sínum hálvsystkjum sum sjáldan er sæð. Poli fekk familju sum ungur, og var tørvur á hjálp til eitt ella annað, so var Johannes altíð til dystin fúsur, um tað so var at vera barnagenta ella hvat hann kundi vera. Og tá so stjúkmamman gjørdist einkja aðru ferð, var tað aftur Johannes, sum var maðurin í húsinum, og tað var hann eisini til lítar. So tað kann sigast um Johannes, at hann er ein álitismaður í odd og egg. Hjá tí sum skrivar hesar reglur, hevur tað verið stuttligt at koma at kenna Johannes, hóast frástøðan ger at tað ikki er so ofta at vit hittast. Hann er skilamaður sum fáur. Hann fylgir væl við í tí sum hendir í samfelagnum, og hann hevur eisini sína meining um tað. Hann minnist sera væl, og hann dugir væl at greiða frá. Hann er so stak dámligur og vinsælur eisini. Hann fer stillisliga fram og ger so avgjørt ongan háva burtur úr sær sjálvum. Og tí eru eisini øll sera góð við hann. Trúfesti er eitt annað eyðkenni fyri Johannes. Hetta er sjálvsagt fyrst og fremst mótvegis hansara nærmastu. Men hetta er eisini í politikki. Tað er alment kent, at Porkeri er fremsta javnaðarbygd í landinum, og stavar hetta frá tíðini við Danbjørg, sum var løgtingsmaður eitt mannaminni. Hans Pauli var javnaðarmaður av tí góða gamla slagnum, hóast kann gjørdist kapitalistur, og javnðaðarmaður er Johannes eisini. Tað er eingin, sum kann taka hann av fótum í hesum. Annars hevur Johannes havt sína gongd í Bethania í Porkeri, og her heldur hann eisini sín føðingardag komandi leygarkvøld. Góði Johannes, hjartaliga tillukku við teimum 70 árunum og góða eydnu framyvir ynskja vit øll norðanfjørðs. Ó. Svar frá Bjarna Djurholm um hoyrilíkindi hjá Útvarpi Føroya Vit greiddu í næstseinasta blaði frá fyrispurningi frá Nikláa Petersen, løgtingsmanni, sum var soljóðandi: Hvør situr í nevndini, sum skal geva tilmæli um útvarpshoyrilíkindi á fjarleiðum, og nær kann væntast, at nevndin letur úr hondum tilmæli sítt? Er landsstýrismaðurin sinnaður at gera eina fyribilsloysn á økinum, sum virkar, til nevndartilmælið er sett í verk? Á tingfundi 25. september 2002 svaraði Bjarni Djurholm, landstýrismaður, fyrispurninginum soleiðis: Svar: Til spurning 1. Nevndin, sum m.a. skal geva tilmæli um útvarpshoyrilíkindi á fjarleiðum er mannað við: Einum umboði frá Mentamálaráðnum Einum umboði frá Vinnumálaráðnum Einum umboði frá Fjarskiftiseftirlitinum Einum umboði frá Útvarpi Føroya Einum umboði frá Sjónvarpi Føroya Mett verður, at forkanningararbeiðið, sum er ein kravgreining til tænastuna í sambandi við umsiting av útvarpsog sjónvarpssendinetinum, fer at taka umleið 1 ár, tvs. at miðast kann eftir, at tilmælið verður latið landsstýrismanninum í seinasta lagi 1. mai Til spurning 2. Nevndin hevur sett sær fyri,at tilmæli um útvarpshoyrilíkindi á fjarleiðum m.a. skal fevna um at gera eina lýsing av, hvørjir møguleikarnir eru fyri at økja um dekningin á langfaraleiðum, heruppi í ein søgulig lýsing av tíðindaflutninginum til sjómenn og útisetar. Møguleikarnir fyri at økja dekningin eru: Internet At leiga seg inn á útlendskar sendistøðir Tað kann sjálvsagt evra ein aktuellur spurningur um Næraberg skal avhøvdast ella ikki. Men áðrenn hetta verður gjørt eigur at verða havt í huganum, at hetta er eitt tað størsta arbeiðsplássið í landinum. Men tað sum eisini telur er, at Næraberg hevur seinastu árini verið ein av teimum fáu møguleikunum hjá ungdómi at sleppa til skips. Tað er kanska hundraðtals ungdómar, bæði gentur og dreingir, sum hava fingið møguleika at royna um sjólívið var nakað Satelitt Millumbylgjusendinetið. Nevndu møguleikar verða lýstir við m.ø. støði í tørvi og kostnaði. Útvarp Føroya (ÚF) hevur í skrivi til Mentamálaráðið, dagfest 23. november 1998,eftir áheitan frá rækjutrolarunum, ið fiska á Flemish Kap, kanna møguleikarnar fyri at senda tíðindasendingar útvarpsins um tann stuttbylgjusendara, sum íslendska útvarpið nýtir. Kanningin vísti, at besti dekningur fæst við at brúka tveir frekvensir (tíddir) samstundis, orsakað av at útbreiðslan á stuttbylgju verður ávirkað av veðri o.ø. Verða sendar tvær tíðindasendingar á 20 min. um dagin mánadag til fríggjadag, verður árligi kostnaðurin kr við tveimum frekvensum og kr við einum frekvensi. Fyrivarni skal takast fyri kostnaðarmetingini, ið er gjørd í Útvarp Føroya vísir í skrivinum á, at ÚF hevur fingið nógvar áheitanir um at veita útisetum og føroyskum sjófólki eina tíðindatænastu. M.a. eru áheitanir komnar frá føroyingum í Danmark, Noregi og Íslandi. Føroysku skipini í Barentshavinum hava eisini kært sína neyð um,at tey ikki hoyra útvarpið,tá tey fara langt eystur í russiskan sjógv, og føroyingar, sum sigla úti, hava eitt ynski um eina tíðindatænastu, sum kann røkka allan knøttin. Niðurstøðan er, at landsstýrismaðurin metir ikki, at ein eigur at gera eina fyribils loysn á økinum,ið bert nøktar tørvin á Flemish Kap. Grundgevingin er, at tað kann vera óheppið at gera íløgu í ávísa loysn, áðrenn kannað er, hvør loysnin er best hóskandi í mun til kostnað og tørv. Eisini vil ein fyribils loysn hava við sær, at ávíst øki verður tikið fram um annað. Landsstýrismaðurin metir málið at hava týdning og ynskir at lata nevndina gera arbeiði sítt liðugt, soleiðis at betri grundarlag er fyri einari støðutakan. Skal "Næraberg" avhøvdast? fyri tey. Nógv teirra hava fingið møguleika fyri at prógva, at tey klára seg millum menn. Tí er tað ringt at skilja, at alt skal vera á gosið fyri lúsa t. av svartkjafti, ið kann bjarga hesum arbeiðsplássum tað sum eftir er av árinum, og sum neyvan er nóg mikið til ein túr hjá hinum svartkjaftaskipunum. Tí er tað eitt sindur søkt at leggja í krovið á Jørgen fyri hetta. Okkurt skal ein landsstýrismaður kunna avgera!
5 Nr oktober 2002 Síða 5 Úr Gásadali til Noregs Í seinasta blaði høvdu vit eina frásøgn um Dánjal Joensen úr Gásadali, sum endaði yviri í Vancouver í Canada. Orsøkin til hesa søgu er eitt tilvildarligt møti í einum Tivoli í Canada. Og nú ber ikki vandari á, at vit nú kunnu koma við eini nýggjari søgu um ein annan gásadalsmann, sum gjørdist norðmaður, og er hendan frásøgnin eisini úrslit av eini tilvild. Ein av luttakarunum á landsfundinum hjá Norsk Sømannsforbund var Arne Samuelsen, sum býr á Stavangerleiðini, og sum siglir við eini innanskers ferju. Hann var ein av døgunum ílatin eini T-skjúrtu við mynd úr Føroyum. Spurdur, hvussu hetta hekk saman, var svarið, at abbi hansara var úr Gásadali og var fluttur til Noregs fyrst í undanfarnu øld. Hetta gav sjálvsagt høvi til eitt føroyskt prát. Arne fegnaðist sum vituligt er um, at hann í næstum saman við konu og teirra fýra børnum sleppur at koyra til Gásadalsdals, og hendan møguleikan fer hann ikki at bíða leingi eftir at nýta. Tað liggur væl fyri at greiða nærri frá ættini hjá Arna, tí hon er umrødd í hvussu er í tveimum bókum. Brøðrasamkoma í Gásadali Tann fyrra, sum skal nevnast, er -men Gud gav vøkst, hjá Sigurd Berghamar, har hann lýsir ein stóran part av samkomusøguni hjá Brøðrasamkomuni. Samkoman fekk tíðliga í farnu øld fótafesti í Gásadali, og var abbi Arna, Johan Henrik Henriksen ein av teimum, sum vóru við. Um hann verður m.a. sagt: Um heystið 1909 fór Johan Henrik Henriksen til Havnar at læra til skipara hjá Jens í Dali. Ein lærari har var Amandus Andreasen úr Skudeneshavn á Karmøy í Noregi, sum í nøkur ár var búsettur í Føroyum. Várið 1910 tók Johan Henrik skiparaprógv og fór til skips við Little Emma, sum hann førdi frá 1911 til 1917.Sagt var um hann, at hann var ein sera evnaríkur maður. Um Johan Henrik verður annars sagt,at hann var føddur í 1885, og var úr Norðuri í Húsi í Gásadali. Foreldrini vóru Marin og Johannes Henriksen. Tann veturin, hann gekk uppá skúla, bleiv hann trúlovaður við Onnu, dóttir Amandus Andreassen, sum átti Little Emma. Tey giftust og fingu fýra døtur. Av teimum liva tvær enn. Jóan Henrik Henriksen úr Gásadali, sum flutti til Noregs. Lítla Emma Annars skrivar Páll J. Nolsøe í síni Siglingarsøgu um hetta hetta skipið og eigaran, sum var langabbi Arna, sum greinin snýr seg um: Hon var bygd í 1886 í Grimsby, var merkt 98,80 br. tons og æt tá Little Emma. Amandus Andreasen, skipari í Skudeneshavn í Noregi keypti hana úr Grimsby, nær vita vit ikki, men fyrstu ferð vit eftir skjølunum bera við Lítlu Emmu, er 12. mai 1903, tá Amandus kemur á Havnina við henni, og hendan dagin mynstraði Jens Pauli í Dali - og helst eisini aðrir føroyingar við henni. Teir skuldu royna vanligan fiskiskap og sildaveiði undir Føroyum og Íslandi, og ætlanin var, at føroyingar, ið við vóru, skuldu læra at veiða sild frá skipi. Amandus Andreassen, ið búði eini 3 ár í Havn, førdi Lítlu Emmu í 1903, 1905, 1906, 1908, 1909 og Amandus Hamar, sum landsmenn hansara róptu hann eftir bústaðnum í Skudeneshavn, stovnaði saman við øðrum A/S Noreg við heimstaði í Havn samb. viðtøkum frá 17. februar og 21. mars Felagið varð skrásett 18. mai, og partapeningurin var kr. Í nevndini sótu Poul Hansen, skipari úr Mikladali og Hans Jacob Michelsen, timburmaður í Havn, sum eisini var reiðari. Hetta partafelag hevði, áðrenn tað var stovnað, keypt Lítlu Emmu frá Amandusi við skjølum dagfest ávikavist Skudeneshavn, 24. januar og Tórshavn 7. mars Hon fekk nú heimstað í Havn, men A/S Noreg varð longu tikið av 29. oktober 1907 samb. samtykt á aðalfundi, og man Amandus Andreassen tá hava yvirtikið skipið, ið nú fekk heimstað aftur í Skudenes. Leygardagin 14. mai 1904 skrivar Dimmalætting : Forsøg med Sildefiskeri ved Færøerne agtes foretagne af Skibsreder Amandus Andreasen fra Skudenes, der er kommen for at bosætte sig på Færøerne, som han anser for at være mere gunstigt beliggende Her sæst Arne Samuelsen fremst t.h.saman við feløgum á landsfundi hjá Norsk Sjømansforbund. Hann letur heilsa øllum heima. for Fiskeriet end hans Hjemstavn. Han agter ogsaa at drive tilvirkning af Medicintran efter nyeste forbedrede Fremgangsmaade, og vil eventuelt bryde flere nye Baner paa Fiskeriets omraade. Sum nevnt var Jóan Henrik skipari frá Meðan Lítla Emma lá á Vestmanna 4. oktober 1913, varð skipsbáturin um kvøldið ásigldur av m/b Neptun og sakk við 15 sekkjum av koli. Annars førdi Jóan Henrik, aftaná at vera fluttur til Noregs, skuppina Zion úr Skudnes í 1920, og teir komu á Vestmanna við motorskaða 8. september. Bróður Jóan Henrik, ið æt Petur og var 17 ára gamal, datt oman í Sibbaskorum í Gásadali tollaksmessudag Hann hevði verið saman við bróðrinum Jóan Jákupi og øðrum og arbeitt uppá eitt neyst. Tá teir vóru á veg upp og skuldu heim um hálvgum fýra tíðina - tá var myrkt - og vóru komnir uppá eina rók, gleið Petur útav og niður á eina aðra rók og fall av henni í havið. Onnur ættarfólk hjá Johan Henrik Um ættina hjá Jóhan Henrik skrivar Sigurd Berghamar annars: Jacob Henriksen, vanliga nevndur Lítli Jákup ( ) var pápabeiggi Johan Henrik. Bróðir hansara Jóannes ( ) doyði frá konu og fleiri børnum, harav hitt yngsta, sonurin Karl, varð føddur sama árið. Jákup, sum tá var 55 ár, tók á seg forsyrgjaraábyrgdina, til tey vóru undankomin. Hann livdi og stríddist fyri síni nærmastu og doyði ógiftur. Elsebeth Fredrikke Henriksen, fødd 1882, var systir Johan Henrik. Hon flutti til Noregs í 1915 og búsettist í Skudeneshavn. Har livdi hon sítt langa lív. Hon doyði ógift 102 ára gomul. Hon hevði tikið yngsta beiggja sín Karl við til Noregs. Hann var tá 12 ára gamal. Hann fór sum tilkomin út at sigla sum maskinmeistari og búsettist í New York. Elias Henriksen ( ), bróðir Johan Henriks, vaks upp í Vestmanna, men búði ungdómsárini í Gásadali. Hann fór út at sigla men doyði ungur. Einki hoyrdist frá royndunum hjá hjá Amandusi, men tað er greitt, at hann hevur verið framburðsmaður um ein háls. Tað sama hevur verið galdandi fyri Johan Henrik. Tí er tað stuttligt at kunna endurgeva hesa søgu eftir at tilvildarliga at hava hitt abbasonin í Noregi. Annars letur Arne heilsa allari familjuni í Føroyum. Her er Lítla Emma, sum langabbi Arna átti, og sum abbi hansara førdi. Gomul mynd av Gásadali.
6 Síða 6 Nr oktober 2002 Á landsfundi hjá norskum sjó- og fiskimonnum Hetta er almenna myndin av landsfundinum. Í døgunum 23. til 26. september var Óli Jacobsen ein av gestunum á landsfundi í Tromsø hjá Norsk Sjømannsforbund, sum umboðar sjómenn og eisini fiskimenn á teimum stóru fiskiskipunum. FF hevur í nógv ár havt neyvt samband við norska sjómannasambandið. Hetta kemur ikki minst av tí felagsskapi, ið vit hava havt innan ITF,har ein av oddamonnunum í sjómannasambandinum, Jan Skrede, í nógv ár var næstformaður í fiskimannadeildini, har Óli var formaður. Jan doyði í 1995, og síðan hevur dótturin,anne Beth, verið við í leiðsluni hjá fiskimannadeildini, inntil bæði Óli og hon løgdu frá sær nú í august. Hesin kennskapur man hava gjørt sítt til, at FF varð boðið við sum gestur, og at eg,óli,varð biðin um at bera eina heilsan til landsfundin frá teimum útlendsku gestunum, sum vóru nógvir í tali. Sum føroyingur kennir ein seg væl í Noregi, og føroyskir sjómenn eru eisini væl umtóktir har.tað skiltist týðiliga á teimum, sum prátað varð við, og sum høvdu siglt saman við føroyingum. Sjómannasambandið er nakað javngamalt við FF. Tað varð stovnað í 1910, árið undan FF, meðan fiskimenn komu uppí í Felagið hevur sum so mangur upplivað bæði uppgangandi og niðurgangandi tíðir, og hava tær avspeglað gongdina í teimum vinnum, sum teir umboða. Limatalið hevur verið uppi á , tá Noreg veruliga var ein stórmakt innan farmasigling, og limatalið hevur verið heilt niðri á Í dag liggur tað um , og av hesum eru umleið fiskimenn. Á landsfundinum varð samtykt eitt átak at fáa enn fleiri limir. Fiskimenn verða ikki roknaðir fyri at vera løntakarar Virksemið hjá sjómannasambandinum fyri fiskimenn líkist nógv tí, sum vit sjálvir hava. Og sigast kann, at í summum førum eru vit frammanfyri teir, og í øðrum førum eru teir frammanfyri. Eitt øki, har ein føroyingur mátti undra seg yvir trupulleikarnar hjá norskum fiskimonnum, er í samband við sosialu lóggávuna. Her verða fiskimenn roknaðir sum sjálvstøðugt vinnurekandi. Hetta kann kanska skiljast, tá tað er Formaðurin, Erik Bratvold, leggur fram frágreiðingina. galdandi fyri útróðrarmenn við egnum báti. Men tað er ringt at skilja tað, tá talan um vanliga manning t.d. við einum trolara. Orsakað av ymiskari lóggávu merkir hetta, at ein fiskimaður er verri staddur enn ein sjómaður á farmaskipum í fleiri sosialum spurningum. Hetta er t.d. galdandi, tá talan er um arbeiðsloysisstuðul, har fiskimaðurin fær minni enn onnur arbeiðsleys, og hetta verður sjálvsagt roknað fyri at vera sera órímiligt. Her kundi Óli greiða frá, at í Føroyum er hesin trupulleikin als ikki. Her verða sjálvstøðugt vinnurekandi útróðrarmenn í lóggávuni t.d. við sjúkradagpening javnsettir við vanligar løntakarar. Og avrátt varð at gerast skuldi ein frágreiðing um hesi viðurskifti í Føroyum, og skuldi ein slík kunna stuðlað uppundir norsku sjónarmiðini. Men hendan munin eru norskir fiskimenn sera forargaðir inn á, og teir vilja herða stríðið fyri at fáa hetta broytt. Eftirlønarskipan Á einum øðrum øki, har norðmenn eru frammanfyri okkum, er eisini munur millum fiskimenn og sjómenn. Norskir sjómenn hava eina serliga skipan, har teir kunnu - alt eftir siglingartíð - fáa eftirløn, frá tí at teir eru 60 ára gamlir, og er hetta ein frálík skipan. Fiskimenn hava eisini eina slíka skipan, men trupulleikin er tann, at skipanin hjá dekkarum á fiskiskipum er rættiliga nógv verri enn tann hjá sjómonnum og yvirmonnum á fiskiskipum, og hetta halda dekkararnir vera heilt av allari leið. Tað er sett ein nevnd, sum skal útgreina hendan trupulleikan, og sum skal koma við eini niðurstøðu við árslok. Men sum tað skilst ger tað ikki eina loysn lættari, at tað er ósemja millum sjómannasambandið og Norges Fiskarlag um spurningin. Norges Fiskarlag er tann stóri felagsskapurin innan økið, men hann umboðar bæði reiðarar og fiskimenn, og tí telja sjónarmiðini her eisini nógv. Ein partur av skipanini er
7 Nr oktober 2002 Síða 7 Frá mótmælisgonguni. Á bannaranum stendur Uten norske sjøfolk ingen maritim næring. nevniliga, at tað eru arbeiðsgevararnir, sum gjalda, og hesum hava teir ikki áhuga fyri. Norsku arbeiðsplássini hótt Tað, sum var tann stóri spurningurin hjá sjómonnum á landsfundinum, var, at teir mettu verandi politikkin á økinum sum eina rættiliga hóttan móti teirra lívsgrundarlagi og arbeiðsplássum. Teirra bardagi kemur komandi árini at standa um at varðveita teirra arbeiðspláss. Teir meta nevniliga, at ójavni í kappingini hjá grannalondunum er ein hóttan móti norskari sjóvinnu. Hetta byrjaði alt við teimum stuðulsskipanum, sum tey ymsu londini fyri nøkrum árum síðani byrjaðu at geva teirra reiðaríum. Eitt dømi er danska DIS-skipanin, sum merkir, at manning í hesi skráseting ikki rindar skatt.tískil kann hon hava so mikið minni í løn, og kann hetta lætta samsvarandi um raksturin hjá skipunum. Ein slík skipan er í veruleikanum ørskapur.tí so skjótt eitt land ger eina slíka skipan, so tekur eitt annað við fyri at verða javnsett í kappingini, og so er støðan skjótt tann sama aftur. Seinast hevur Svøríki eisini gjørt sína skipan skattafría. Tað dupultmoralska í hesum skipanum er annars, at við at gera sjómenn skattafríar, skal tað síggja út, sum um reiðararnir ikki fáa studning. Men veruleikin er, at sjálvt Hovs Johnny Hansen hevur ábyrgdina av fiskimannaviðurskiftum. Fiskimenn við norskum skipum, sum hava trupulleikar, eiga at venda sær til hansara. kommuna, har tað eru nógvir útisiglarar, rindar studning til A. P. Møller. Í Føroyum hava vit nakað tað sama við FASskipanini, har reiðararnir fáa størsta partin av skattinum hjá manningini aftur sum stuðul. Í Noregi hava teir leingi havt NIS-skipanina, sum opnar møguleikan fyri bíligari arbeiðsmegi, og er hetta í sær sjálvum ein hóttan móti norskum arbeiðsplássum. Hitti í flogfarinum heim til Føroya føroying, sum siglir við norskum farmaskipi. Hann er einsamallur skandinavi umborð. Allir hinir eru bílig arbeiðsmegi. Men her skal gjaldast skattur hjá norðmonnum, og so mugu hýrurnar vera eftir tí. Hetta merkir so, at kappingarstøðan hjá donskum og svenskum skipum er munandi størri enn hjá teimum norsku. Mett verður, at sum nú er, er munurin eini 40%. Og kravið hjá sjómnonnum eru somu viðurskifti sum hjá farmaskipum í grannalondunum, so sleppast kann undan freistingini hjá norskum reiðarum at fara undir annað flagg, og her varð FAS eisini nevnt sum ein hóttan. Fyri at bøta um tær mest hóttu vinnurnar hevur á norsku fíggjarlógini ár fyri ár verið latin ein rættiliga fittur stuðul til skipini, og liggur hann um 400 mill.kr.,sum svarar til 11% av útgoldnu lønunum. Men hetta hevur bert verið avgjørt fyri eitt ár í senn, og skapar hetta í Anne-Beth Skrede, sum vit í FF hava serligt samband við, á talarastólinum, beint eftir at hon hevur lagt frá sær sum álitisfólk í sjómannasambandinum. sær sjálvum eina óvissu, sum tað ikki ber til at byggja framtíðina á. Mótmælisgonga Men tað, sum skapti rættiliga øði í á landsfundinum, vóru tíðindini um, at á fíggjarlógini fyri komandi ár skuldi allur stuðul strikast, og hetta meta norskir sjómenn sum deyðan í durunum fyri teirra arbeiðsplássum. Men landsfundurin fekk eisini ein góðan møguleika at gera vart við sína misnøgd. Vinnunevndin hjá stórtinginum var á rundferð, og júst undir landsfundinum kom nevndin við hurtigruten til Tromsø. Í hesum sambandi varð skipað fyri eini mótmælisgongu, tá ferjan legði at. Her vóru nógv fólk, og pressan var eisini til steðar. Her hendi tað, sum ofta er í politikki. Sjómenninir fingu stuðul frá andstøðuni, men ikki frá stjórnarflokkunum. Men tað hevur júst verið val í Noregi, sum koppaði valdsbýtinum, og tann andstøða, sum í dag gav sjómonnum sín stuðul, var púra avvísandi, tá hon sjálv sat við valdið. Og teir, sum í dag sita við valdið og avvísa sjónarmiðini hjá sjómonnum, vóru teirra fremstu stuðlar, tá teir vóru í andstøðu. Her varð - bæði av sjómonnum og reiðarum - tosað um lyftisbrot frá verandi stjórn. Hon hevði givið greiða tilsøgn um at ganga sjóvinnuni á møti, men tykist nú at vera lopin frá. Orsøkin er tann, at fyri at tryggja sær stuðul frá Framburðsflokkinum hevur norska stjórnin góðkent ein skattalætta. Fyri at fíggja hann skal sparast aðra staðni, og hetta er orsøkin til, at tað verður lopið frá hesum lyftinum til vinnuna. Men samstundis, sum tað er skattalættin hjá Framburðsflokkinum, ið hevur ført til hesa støðu, so er júst hesin flokkur, sum er fremsti stuðul hjá sjónarmiðunum hjá sjóvinnuni. Loysnin hjá hesum flokki er at nýta burturav teimum ótrúliga nógvu oljumilliardunum. Men hetta vil einhvør stjórn aftra seg við. Tí verður farið í oljukassan, so er vandi fyri inflatión og hægri rentu, og hetta ræðist einhvør stjórn sum pestin. Men nú fæst at síggja, hvat fer at henda. Samanumtikið var tað spennandi at vera á landsfundi hjá norskum sjó- og fiskimonnum, og sum tað sæst í blaðnum er nógv komið burtur úr. Tíðindaskriv frá Arbeiðseftirlønargrunninum Stýrið fyri Arbeiðseftirlønargrunnin hevur á fundi 27/ samtykt at hækka eftirlønina úr grunninum við umleið 5 % frá 1. jan 2003, soleiðis at eftirlønin verður 680 kr um mánaðin, sum er kr um árið. Ásetingin er galdandi fyri árið 2003.Øll,sum hava fylt 67 ár,fáa eftirløn úr grunninum. Løgtingslógin um eftirlønargrunnin er frá 1991, men hon er broytt nakrar ferðir. Lógin ásetir, at stýrið fyri grunnin skal áseta útgjaldið eina ferð um árið fyri álmanakkaárið eftir. Lønmóttakarar og arbeiðsgevarar hava síðan 1. januar 1992 goldið í grunnin, lønmóttakarar ½% av lønini so hvørt, hon er útgoldin, og arbeiðsgevarar ½% av lønunum í undanfarna ári. Eitt ársinngjald frá 1. apr mars 1994 er sambært lógarbroyting latið arbeiðsloysisskipanini sum veiting. Eftirlønarveitingin er ásett soleiðis, at grunnurin sleppur undan at lækka hana seinni, og í staðin fyri hevur møguleika fyri at lata eina vaksandi upphædd, sum í minsta lagi veksur líka nógv sum inflatiónin. Reglurnar um útgjald úr grunninum eru á- settar í løgtingslóg nr 39 frá , sum seinast broytt við løgtingslóg nr 43 frá og í kunngerð nr 44 frá Eftir hesum reglum er tað Toll- og Skattstovan, sum stendur fyri útgjaldinum, og hvønn mánað setur veitingina á konto hjá hvørjum eftirlønarmóttakara í sparikassa, banka ella postgiro.
8 Síða 8 Nr oktober 2002
9 Nr oktober 2002 Síða 9 Ein heilsan til Grethu á 70 ára degnum Gretha Joensen, Klakksvík/Hirtshals, verður 70 ár 16. oktober, og skal hon í hesum sambandi fáa eina heilsan. Orðatakið sigur: Aftanfyri ein góðan mann finst altíð ein dugnalig kvinna. Tað kann av sonnum sigast um Grethu. Tolina saman við ommudótrini Hansi. Ein seinkað føðingardagsheilsan til Tolinu Hin 18. august fylti Tolina Højgaard í Vestmanna 80 ár. Tíverri lá ikki fyri at fara í føðingardag hjá henni. Men hóast nakað er fráliðið, skal hon hava eina heilsan higani. Sjálvur kom eg at kenna Tolinu fyrst í 70-unum, tá maðurin, Andreas - Dia kallaður, gjørdist stjórnarlimur og seinni eisini næstformaður í Fiskimannafelagnum. Sum ofta er, ber illa til at umrøða annað uttan at umrøða bæði. Dia var ættaður úr Rituvík, meðan Tolina er vestmenningur. Dia var ein serstøk persónligheit. Hetta kunnu øll ásanna, sum høvdu við hann at gera.hann var ein fakfelagsmaður út í odd og egg, sum stríddist av øllum alvi fyri at bøta um korini hjá fiskimonnum og annars fyri rættvísi fyri tann minna menta. Dia merktis har hann var. Hann var tiltikin fyri at duga væl at taka til.afturat hesum var hann trúfastur og loyalur sum nakar. Tað var ein stórur saknur, tá Dia brádliga doyði í Men sum ofta verður sagt: Aftanfyri hvønn mann stendur ein kvinna. Og hetta var ikki minst galdandi fyri Dia. Aftanfyri hann stóð Tolina, sum hevði somu eginleikar sum hann sjálvur. Sjálvt um Dia kundi virka bragdligur, so skiltist altíð, at tað var Tolina, sum var í tonkunum. Tað var eisini hon, sum syrgdi fyri, at Dia ikki misti jarðarsambandið. Dia og Tolina vóru so serliga vinsæl og hava dugað so væl at fáa sær vinir, og tað uttan mun til um tað var innan- ella uttanlands. Sum dømi kann nevnast, at á einum fundi í Noregi komu tey einaferð í samband við ein svenskan ríkisdagslim. Tey bæði, Dia og Tolina, høvdu regluligt samband við hann, inntil hann doyði. Og hetta er ikki einasta dømi um sambond, sum tey bæði hava fingið í lag og hava hildið viðlíka. Sjálvur havi eg havt tað gleði at kunna hildið vinskapin við Tolinu viðlíka, eftir at Dia er farin. Sjálvt um tað er ov sjáldan, so tosa vit saman í telefon, og er høvi til tess, verður farið inn á gólvið á Miðalsbrekku í Vestmanna. Tað er sjáldan, ein verður hjartaligari móttikin, enn inni hjá Tolinu. Og sum hon veit nógv og hevur nógv at fortelja! Tolina og Dia fingu tvey børn Hans og Tove. Hans býr í Havn, meðan Tove býr niðri. Ommubørnini vóru sjey og eru nú seks. Langommubørnini eru tvey. Og betri omma og langomma finst ikki. Tað er heilt vist. Tolinu verður ynskt hjartaliga tillukku við degnum við tøkk fyri alt í farnu tíð. Gretha er fødd og uppvaksin í Fuglafirði, dóttir Janu og Poul Nolsøe Olsen, sum bæði vóru ættað úr Lorvík. Sum ung kom hon til Klaksvíkar at tæna hjá Theodor við Keldu, samstundis sum hon lærdi at seyma hjá Idu Purkhús.Tað var um tað mundið, at hon kom at kenna Levi,og tann 20. november 1954 giftust tey og búsettust tey uppi á Vágsheygnum. Saman fingu tey tveir synir og tríggjar døtur. Í 1984 fluttu tey til Hirtshals, har húsið Malta varð keypt, og kom tænasta teirra fyri Harran at vera millum sjómenn og fastbúgvandi føroyingar har. Tá vit í 1994 fluttu til Hirtshals at búgva, komu vit at kenna Grethu. Hon er ein av teimum stillu í landinum, men stillføri hennara er hennara vitnisburður. Hon talar ikki so nógv í orðum, men meira í verki. Tey eru ikki so fá, sum eru farin lívgaði út aftur frá Grethu. Hon er altíð klár við einum góðum orði, og hon spyr altíð eftir teimum nærmastu. Tað eru mangar familjur í Hirtshals, sum eru glaðar fyri hennara umsorgan. Eisini fyri umsorgan hennara fyri sunnudagsskúlabørnum, sum koma á Malta. Hvør kennir ikki úttrykkið Malta-omman? Tað er ikki uttan grund.tann kærleiki og varmi, sum hon útstrálaði, vermdi hesi ungu barnahjørtu, sum komu Her sæst Gretha saman við langommudótrini Rutt. Levi og hon eiga synirnar Jóhann Páll og Rógvi, sum báðir hava verið av raskastu sjómonnum eins og pápin Levi og aftur pápi hansara Dávur í Gerðum. Døturnar eru Jóna, Miriam og Malan. Tvær av døtrunum eru eisini giftar sjómonnum. So er tað nakar, sum kennir umstøðurnar hjá fiskimonnum, so er tað hon. Hetta gevur eisini serligar fortreytir fyri tí arbeiði, sum Gretha hevur gjørt fyri okkara siglandi menn í Hirtshals. Ommubørnini er 16 í tali, og inntil nú eru tvey langommubørn komin, og tað talið kann bert fara at vinda uppá seg. Sum nevnt fyllir Gretha 70 ár tann 16. oktober, og dagurin verður hildin á Malta tann 18. Fiskimannafelagið og FF-blaðið ynskja henni hjartaliga tillukku. á vitjan ella í sunnudagsskúla. Fyri Levi er Gretha ein stórur stuðul. Levi vitjar umborð á skipunum, og ofta koma skipsmenn inn á Malta at lesa bløðini. Altíð var Gretha klár við einum drekkamunni. Hesi seinnu árini hava Levi og Gretha búð í eini íbúð á Brogården í Hirtshals, og hevur teirra Her sæst Malta, har Gretha í nógv ár hevur virkað sum ein mamma hjá øllum teimum fiskimonnum, sum eru komnir á gátt. Tað er greitt, at tá menn koma soleiðis í land, uttan at kunna fara til hús, er nógv at taka hond í, og her hevur Gretha altíð verið fús. Og her vilja vit siga tað sama, sum vit plaga at siga um sjómanskvinnuringarnar og sjómansmissiónina:tað er gott og hugaligt hjá fiskimonnum og sjómonnum at vita, at tað er ein rættiligur hópur, sum stendur aftanfyri teir og bakkar teir upp, eisini tá tað gongur ímóti, og tá stuðulin frá samfelagnum annnars kann tykjast at vera ivasamur, og her eiga hjúnini Levi og Gretha stóra tøkk og viðurkenning. blíðskapur her ikki verið minni. Saman eru tey eisini ófør at vitja familjur og tey, sum sjúk eru.tað, sum liggur Grethu mest á hjarta, eru hennara kæru. Ein verður varur við heimslongsulin á rødd hennara, tá tosað verður um tey, og tað merkis á henni - tað sanna móðurhjartað og umsorganin fyri sínum. Góða Gretha, vit ynskja tær og Levi góðan byr framyvir. Tá eg hugsi um tykkum, komi eg at hugsa um tað, sum Paulus sigur í Fil. 3,14: Men eitt geri eg: Eg gloymi tað, sum aftanfyri er, rætti meg eftir tí, sum frammanfyri er, og stevni móti málinum, til sigurslønina, sum Gud av hæddini hevur kallað okkum til í Kristi Jesusi. 2.Tim sigur: Eingin, sum er í hertænastu, letur seg fanga av umsorgan fyri hesum lívi; tí hann vil toknast honum, sum tók hann í tænastu. Hetta hevur eyðkent títt lív, tú fórt frá tínum niður til at vera í tænastu Harrans saman við Levi. Harrin fer at løna tær ríkiliga fyri trúskap tín. Vit ynskja tær hjartaliga tillukku við føðingardegnum. Vit í Nejstlunden 40, Hirtshals
10 Síða 10 Nr oktober 2002 LØGMANSSKRIVSTOVAN Prime Minister s Office Aðalstjóri til Almannamálaráðið Samsvarandi stýriskipanarlógini, er avrátt at býta Trivnaðarmálaráðið í tvey, so at landsstýrismenninir í ávikavist familju- og heilsumálum og almannamálum, hava hvør sína fyrisiting. Søkt verður tí eftir aðalstjóra til Almannamálaráðið. Starvið Aðalstjórin er ovasti ráðgevi hjá avvarðandi landsstýrismanni og hevur ábyrgdina av dagligu leiðsluni, menningini og rakstrinum av Almannamálaráðnum. Almannamálaráðið fyrisitur almannamál og javnstøðumál. Arbeiðsøkið fevnir í høvuðsheitum um at: samskipa uppgávur innan almannaøkið umsita almannamál, herundir javnstøðumál fyrireika lógir, kunngerðir og reglugerðir innan alt virkisøkið gera samfelagsvísindaligar útgreiningar innan almannaverkið hava eftirlit við stovnum undir Almannamálaráðnum og aðrar viðkomandi uppgávur, sum hoyra virkisøkinum til Almenn førleikakrøv Umsøkjari skal hava útbúgving frá lærdum háskúla og hava leiðsluroyndir frá almenna ella privata arbeiðsmarknaðinum ella útbúgving og royndir, ið kunnu javnsetast við hetta. Umráðandi er, at tann, ið settur verður, hevur evnið at seta í verk fyriskipanir, hevur nútíðar leiðslueginleikar, góð greiningarevni, innlit í politisk viðurskifti og vitan um tær treytir, ið eru galdandi í eini politiskari fyrisiting. Dentur verður lagdur á persónligar eginleikar so sum evni til at eggja og menna leiðarar og starvsfólk, góð samstarvsevni, vilja til at royna nýggj virkisøki og áhuga fyri avbjóðingum. Setanarviðurskifti Starvið er tænastumannastarv og er flokkað í 39. lønarflokki umframt eina ikki eftirlønargevandi viðbót uppá kr ,75 um mánaðin. Starvsheitið er aðalstjóri. Setanarøkið fevnir um Almannamálaráðið, stovnar undir tí, Løgmansskrivstovuna og hinar ráðstovurnar. Tænastustaðurin í løtuni er Almannamálaráðið. Nærri upplýsingar Nærri upplýsingar viðvíkjandi starvinum fáast við at venda sær til Marjuna Hanusardóttir, løgmansstjóra, tlf Umsókn Umsóknir við upplýsingum um útbúgving, royndir og møgulig viðmæli, skulu stílast til løgmann, og sendast til Løgmansskrivstovan att.: Marjun Hanusardóttir, løgmansstjóri Postsmoga 64 FO-110 Tórshavn í seinasta lagi mánadagin 4. november Allar umsóknir verða viðgjørdar í trúnaði.
11 Nr oktober 2002 Síða 11 Týski Ralph: Frá sundurbumbaðum Berlin til føroyskar skipsfelagar Ein av teimum, sum eg hitti á landsfundinum hjá Norska Sjómannasambandinum, var Ralph. Sum so nógvir aðrir norðmenn hevði hann siglt saman við føroyingum. Hetta var heilt aftur í 1954 við einum norskum farmaskipi Knausen, ið sigldi uppá Føroyingahavnina, júst tá hon varð útbygd til tað, sum vit kenna hana seinni við stórum virksemi - sovæl føroyskum sum útlendskum. Ralph mintist nøvnini á onkrum av føroyingunum, men eftirsum tað eru nærum 50 ár síðani, mintist hann ikki allar. Men tað vóru ráð fyri tí. Seinni um dagin kom hann við mynstringini, ið hann hevði útvegað sær við telefaxi frá norska ríkisarkivinum. Vit endurgeva part av hesi mynstring, sum vísir teir fimm føroyingarnar, sum vóru við. Fleiri av teimum vóru úr Húsavík. Ein av teimum, Søren Sørensen, býr í Oslo, og ein annar, Leivur Jacobsen, er júst í hesum døgum deyður í Danmark. Olaf Ludvig, sum bert hevur verið 16 ár tá, er í dag hýruvognsførari í Havn. Tá hugt varð eftir mynstringini sást, at Ralph var týskari. Hann er ættaður úr Berlin, har hann var føddur júst eina viku eftir, at Hitler tók/fekk valdið 30. januar Og her upplivdi Ralph 12 ár seinni í Berlin samanbrotið av túsundáraríkinum, har heimbýur hansara varð bumbaður sundur og saman. Seinni er hann komin til Noregs, har hann kom at arbeiða hjá Sjómannasambandinum, har hann hevur virkað víða um bæði í Noregi og í útheiminum. Nú er hann farin frá við eftirløn,men arbeiðir framvegis av og, og hann var við á landsfundinum sum gestur. Vit endurgeva her eina grein, sum Ralp hevur skrivað í einum norskum blað í summar. Greinin gevur eina ábending um eina áhugaverda fortíð. Sum tað stendur í greinini, kom hann til Noregs saman við einum bólki av børnum hjá jødisk/kristnum foreldrum. Mamma Ralf var jødi, og tað, sum bjargaði henni undan at verða fyribeind sum aðrir jødar, var, at hon var gift við einum kristnum manni. Sum hini børnini í bólkinum fór hann aftur til Týsklands, men í 1951 kom hann aftur til Noregs, har hann seinni giftist við norskari kvinnu. Hann kom at sigla og at arbeiða í maskinuni, sum hann eisini gjørdi, tá hann var saman við føroyingum, sum hann hevur alt tað besta at siga um. Ralph letur heilsa teimum, sum enn eru á lívi. Mynstring við Knausen í september 1954.
12 Síða 12 Nr oktober 2002 Hvítarussiskt/føroyskt vinalag Føroyar hava aftur havt vitjan av hvítarussiskum børnum Tað munnu vera fáar tjóðir, sum eru so ólíkar sum Hvítarussland og Føroyar. Londini eru ólík til støddar, fólkatalið er ólíka, 10 mill. móti , langt er millum londini, og liviumstøðurnar eru sera ymiskar fyri bert at nevna nøkur dømi. Men hóast hetta hevur stungið seg upp eini rættiligur vinskapur millum fólk í hesum báðum londum, og ikki at forgloyma millum børn úr londunum báðum. Og sum so ofta er, so er alt hetta úrslit av nøkrum, sum minnir um tilvild. Ein av tilvildunum eru donskum bóndahjúnini, Ellen og Dan Dissing-Madsen. Tey búgva ein tíma við bili frá Hanstholm, og fingu tey eitt kall at gera verðina betri. Hetta vildu tey gera við at bøta um viðurskiftini hjá fólki eystanfyri gamla jarntjaldið. Her er Hvítarussland eitt av økjunum, har tað verður virkað í. Her er tørvurin eisini sera stórur. Eitt av tiltøkunum hevur verið at fáa børn úr Hvítarusslandi at koma á teirra bóndagarð at halda feriu. Millum børnini eru næmingar úr einum skúla, sum hevur dans, tónleik og sang sum sergrein.tí hava børnini eisini havt framsýningar ymsastaðni. Komu til Føroyar fyri tveimum árum síðani Fyri tveimum árum síðani fingu tey so hugskotið at koma til Føroyar, og var henda ferðin fyriskipað av felagnum Dansifrøði við formanninum Erling Jørgensen sum hegnisligum fyriskipara. Børnini, sum eru í aldrinum ár, búðu privat í Havn, og tey ferðaðust kring landið við sínum framførslum, sum endaði við framførslu fyri stúgvandi fullum Norðurlandahúsi. Her skal verða nevnt, at stórur partur av tí peningi, sum kemur inn við slík tiltøk, fer til at gera umstøðurnar betri eisini hjá øðrum børnum í heimlandinum. Her er tann danski bilstjórin. Bert bilstjórarnir hjá Dienesminde's Venner umboða trý ókeypis ársverk. Vildu koma aftur Ferðin má hava eydnast væl eisini sæð frá gestanna eygum,tí nú í ár høvdu tey hug at koma aftur hendan vegin. Tí komu tey til Føroya aftur 2. september við Norrønu og fóru avstað aftur tann 11. Hesa tíðina ferðaðust tey kring landið og høvdu framførslur, og vóru tey umframt ymsastaðni í Havn, í Fuglafirði, Suðuroy,Vágum og í Sandoynni, og alla staðni vóru fólk bergtikin av teirra kynstri. Vertirnir vóru í nógvum førum teir somu, og tað sama var við børnunum, sum føldu seg rættiliga sum at koma heim aftur, tá tey komu aftur til sínar gomlu vertir. Og tað var meira enn so, at tað var grátur og tár, tá skilnaðarstundin aftur nærkaðist. Men summi av børnunum avgjørdu, at tey skuldu so skriva saman. Tey fóru heldur ikki sør heimaftur. Í viðførinum fekk skúlin m.a. kopimaskinu og teldur, og kemur hetta, sum rímiligt er, væl við hjá einum skúla sum hesum, sum neyvan hevur nakað av slíkari útgerð, sum verður roknað sum ein sjálvfylgja á okkara leiðum. Virðing fyri slíkum arbeiði Ein kann ikki annað enn hava virðing fyri tí arbeiði, sum liggur aftanfyri virkseminum hjá Dienesminde, sum er navnið á umrødda bóndagarði. Alt arbeiðið er sjálvboðið, og er hetta eisini treytin fyri, at tað kann gerast. Hóast hetta, so koyrir arbeiðið fíggjarliga rættiliga tungt, og tey, ið standa við endan, eru umrøddu bóndahjún. Tey vóru ikki við hesa ferð, tí garðurin skal jú røkjast. Men tey vóru við í ferðini fyri tveimum árum síðani. Tá segði bóndin við FF-blaðið sum grundgreving at hann var farin í holt við hetta arbeiði, at eg kann ikki bara situr kúrrur og hyggja, meðan børn líða neyð. Sigrun Jacobsen hevur júst hitt tær báðar genturnar úr Hvítarusslandi aftur, sum búðu hjá henni fyri tveimum árum síðani. Tær búðu sjálvsagt aftur hjá henni og Erhardi! Helst verður hetta vinskapur fyri lívið. Hvítarussararnir takka so hjartaliga Erlingi og konuni Margrethu fyri at tey hava gjørt hesa ferð, ella rættari, hesar ferðir møguligar. Aftanfyri sæst ein av donsku bilstjórunum. Hetta hevur verið hansara drívkraft. Hann segði eisini tá, at hann kendi seg betri í Hvítarusslandi enn í Keypmannahavn. Dienesmindes Venner Formelt er tað Foreningen Dienesmindes Venner, sum rekur hetta arbeiði, og fyri at geva ein mynd av, hvussu umfatandi tað er, fara vit at endurgeva nøkur tøl úr ársfrágreiðingini hjá felagnum fyri Fremsta virksemið er at geva børnum møguleika fyri at hava feriu burtur frá sínum heimliga umhvørvi, og í fjør vóru 8 bólkar við 284 børnum, sum høvdu sína frítíð á garðinum. Ein annar táttur er at skipa fyri skeiðum fyri Frá framførsluni á Lágargarði. vaksnum í demokratisering. Sum tað er flestum kunnugt er Hvítarussland júst í síni byrjan sum fólkaræði. Fólkaræði kemur sum kunnugt ikki av sær sjálvum, og her er nógv at læra. Í fjør vóru hildin trý skeið, eitt fyri læknar og tvey fyri sosialarbeiðarar. Her hava luttakararnir kunnað seg um, hvussu danska skipanin við fólkaræði virkar, og hesar royndir kunnu teir so nýta heima. Hetta er eitt arbeiði ið hevur vakt so stóran ans, at hvítarussiski almannaráðharrin vitjaði Dienesminde í mars at kunna seg um arbeiðið. Hann skuldi m.a. kanna, hvussu tað kundi bera til, at fólk, sum av eini ella aðrari orsøk vóru óbrúkilig
13 Nr oktober 2002 Síða 13 Onnur mynd av Lágargarði. Onnur mynd av Lágargarði. heima, knappliga kundu vera heilt normal, tá tey komu heim aftur av danska bóndagarðinum. Koyra fleiri ferðir kring knøttin Eitt triðja virkisøki er innsavning av lutum av øllum møguligum sløgum, sum er til avlops í Danmark, men sum tað er stórur tørvur á í londunum eystanfyri. Hetta kann vera klæði, leikutoy, skógvar, útgerð til brekað, útgerð til sjúkrahús og nógv annað. Eitt heilt nýtt sjúkrahús í stóra býnum Brest, sum er nærindis markið til Polen, er í stóran mun útgjørt við útgerð, som donsk sjúkrahús ikki nýta longur. Men framvegis er standardurin hægri enn hann vildi verið, um teir skuldu útvega sær útgerðina innanlands, um hon í heila tikið kundi útvegast. Í 2001 koyrdu bilarnir hjá felagnum 45 less eysturyvir, og koyrt varð tilsamans km. Bussurin, sum eisini var við í Føroyum, var uttanlands 16 ferðir og koyrdi tilsamans km, ella tvær ferðir kring knøttin. Talt saman merkir hetta, at bilsjórarnir hava nýtt tilsamans trý arbeiðsár til henda flutning, og hetta er alt gjørt ókeypis. Sagt verður eisini, at tað er ómøguligt at rokna út virðið av teirri vøru, sum er send eystureftir, men hetta er ikki smávegis. Rætti vegurin at skapa frið Tað verður viðurkent alla staðni, at besti vegurin at skapa frið millum ymisk fólkasløg er, at tey læra hvønn annan at kenna.tá finna tey útav, at fólk, og børn, eru ikki so ymisk, sum vit annars hava lyndi til at halda. Tí hevur Dansifrøði alla virðing uppiborna fyri teirra íkast á hesum økinum. Onnur kunnu læra av tí og vit eiga øll eftir førimuni at stuðla tí sambandi millum hesi sera ymisku fólkasløg, sum her er stovnsett. Tey høvdu enntá eina kúgv við sær!
14 Síða 14 Nr oktober 2002 So kom nýggi Stapin Orð og myndir: Torleif Johannesen Týsdagin 1. oktober kl. 18 kom nýggi Stapin á Toftir. Nes kommuna skipaði fyri almennari móttøku á bryggjuni. Nógv fólk var og tók ímóti hesum stásiliga skipi. Kirkjukórið sang tveir sangir. Borgarstjórin, Marjun Gaardbo, helt vælkomstrøðu. Aftaná var felagssangurin Gud signi várt fólk, har tað siglir og rør sungin. Til seinast takkaði reiðarin á Stapanum, Anfinn Olsen, fyri stórfingnu móttøkuna og bjóðaði øllum umborð. Nógv fólk fór umborð at síggja skipið, og kokkurin hevði nokk at gera við at seta sodavatn og góðgæti fram. Frystilíniskip Nýggi Stapin er eitt frystilíniskip, sum er bygt í Skagen í Hann er 34 metrar langur og 8,2 metrar breiður. Høvuðsmotorurin er ein 830 hk Caterpillar. Hann hevur tveir 250 hk hjálpimotorar, sum eisini eru Caterpillar. Øll uppihaldsrúmini eru har afturi. Skipið hevur 14 Nýggi Stapin er eitt frystilínuskip koyggjur. Tvey kømur eru eittmanskømur, meðan restin eru tveymanskømur. Skipið hevur tvær frystilastir, sum taka umleið 170 tons av avhøvdaðum fiski. Harafturat er ein frystilast til agnið, sum tekur millum tons. Frysti- og kølirúm eru eisini til proviantin. Á dekkinum hevur skipið ein frystitunnil og tríggjar vertikalar frystarar. Samanlagt klára teir at frysta umleið 8 tons av avhøvdaðum fiski um samdøgnið. Anfinn Olsen, reiðari, sigur, at hóast teir kunnu frysta fiskin umborð, so veit hann ikki, hvussu nógv teir fara at gera við tað. Tá skipið verður klárt til fiskiskap, kostar tað eigarunum umleið 16 mill. kr. Umframt eginpening so hava Realurin og Framtaksgrunnurin fíggjað skipið. Fjúrtan mans verða við Stapanum. Skipari verður Brandur Højgaard, sum hevur ført gamla Stapan í nøkur ár. Nýggi Stapin er eitt sokallað Solstrand modell. Normenn lótu hann byggja í Skagen. Í 1999 seldu teir hann til Íslands, haðani hann nú er keyptur til Toftir. P/F Regn Tað er P/F Regn á Toftum, sum eigur nýggja Stapan. Hetta er ikki eitt nýtt felag, men sama felagið, sum læt gamla Stapan byggja í Vestmanna í 1968/69. Teir, sum manna felagið, eru brøðurnir Jógvan I. Olsen og Jákup Olsen á Toftum og Petur Hansen á Nesi. Teir lótu Stapan byggja fyri at skaffa rávøru til nýbygda flakavirkið Nyk á Toftum. Fyrsta túrin fóru teir 22 sept Jógvan var skipari, Jákup bestimaður, meðan Petur var motorpassari. Jógvan bleiv árið eftir valdur inn á ting og fór tí av. Hann hevur tó verið við fleiri túrar síðan tá. Jákup var síðani skipari eina tíð, áðrenn Jóhan Weihe bleiv skipari. Tann av eigarunum, sum var drúgvastur at sigla við Stapanum, var Petur. Hann var 70 ár, tá hann fór í land, og hevði tá verið við sum motorpassari í 27 ár - frá 1969 til Ein annar, sum eisini hevur verið drúgvur umborð á Stapanum, er Hans Dávid Gregersen á Glyvrum. Hann kom umborð í 1972 og gavst at sigla fast við í Hans Dávid hevur verið alt umborð, uttan kokkur. Frá 1976 til summarið 1999 var hann skipari. Hann hevur verið onkran túrin við síðani tá. Næstseinasta og triðseinasta túrin hjá Stapanum, var hann skipari. Gamal og troyttur Gamli, troytti Stapin hevur verið sín síðsta túr fyri núverandi eigararnar. Teir siga, at tað er við blandaðum kenslum, at teir leggja skipið. Skipið Nógv fólk var til móttøkuna
15 Nr oktober 2002 Síða 15 Marjun Gaardbo helt vælkomstrøðuna er gamalt og nógv brúkt, og so er tíðin eisini farin frá tí. Sigast má, at Stapin hevur verið eitt gott skip, sum hevur lagt mangan fongin upp á land. Mangur maður hevur har fingið sítt livibreyð, samstundis sum Stapin hevur verið eitt skúlaskip hjá hópin av unglingum. Sigast má, at gamli og troytti Stapin endar sítt virkna lív við maner. Síðstu tríggir túrarnir hava verið bæði góðir og skjótir. Teir eru gjørdir innanfyri ein góðan mánað, og hetta er ein av bestu mánaðunum,stapin hevur gjørt. Teir fóru avstað 28. august og landaðu síðsta túrin fríggjadagin 4 oktober. Túrarnir hava verið uppá , og pund. Síðsta túrin royndu teir vestur úr Mykinesi og høvdu hálva nýggindu setu. Lastin varð seld fyri uml. eina mill. kr. Eitt kent orðatak sigur: Når enden er god, er alting godt! Síðsta túrin var Knút Høgagarð skipari. Hann er annars stýrimaður og avloysaraskipari. Fiskiloyvið og manningin verða nú flutt yvir á nýggja Stapan saman við línuni, splittaranum og nakað av nautisku útgerðini á brúnni. P/F Regn verður ynskt hjartaliga tillukku og Guds signing við nýggja Stapanum. Tilkomnir garpar Frá vinstru. Jákup Olsen 74 ár, Jógvan I. Olsen 72 ár, Petur Hansen 77 ár.teir trýggir manna navndina í P/F regn. Hans Dávid Gregersen 66 ár. Hann førdi Stapan í mong ár. Tað er liðugt við tunfiski Ársins tunfiskaveiða í føroyskum sjógvi er av.og sera lítið er komið burturúr. Veiðan av tuni hjá fýra skipum gjørdist 2,4 t, meðan veiðan av øðrum fiskasløgum gjørdist umleið 2 tons. Við so smáum nøgdum hjálpir ikki nógv, um prísurin er høgur. Guttormur Djurhuus úr Kaldbak hevur, eins og árini frammanundan, verið eygleiðari umborð á japansku skipunum. Hann metir okkara tunævintýr at vera liðugt, og orsøkin er snøgt sagt tann, at eysturatlantiski tunfiskastovnurin er niðurfiskaður. Guttormur sigur, at longu í 1995 ávaraði ein franskur fiskifrøðingur á fundi á Azorunum ímóti at økja veiðuorkina eftir hesum tuninum. Tað varð ikki lurtað eftir hesum ávaringum. Í 1997 vóru 108 japansk tunfiskaskip, sum veiddu eftir hesum tunstovninum. Í dag eru færri enn 50 eftir.tey, sum eru farin burturav, eru farin á húsagang, og tey, sum eftir eru, eru øll um reppið at fara sama veg.tað skal leggjast afturat, at tað hevur so ikki bøtt um støðuna hjá stovninum, at italskir fiskimenn hava veitt við nót tann tun, sum er komin inn í Miðalhavið at gýta. Verður hugt eftir veiðini í føroyskum sjógvi gongur sjón fyri søgn. Í 1997, sum var fyrsta árið, at rættiliga varð roynt í føroyskum sjógvi, var veiðan meira enn 200 t. Tískil er hon minkað við heilum 99%. Veiðan kom longu í 2000 niður á nærum einki. Í 2001 var eitt vet at fáa, men í ár er úrslitið aftur nær við 0. Annars sigur Guttormur, at japanarar eru framúr sjómenn, og her er nakað, sum føroyingar kundu lært av. Uppundir illveður verður alt skalkað til, sum kann skalkast til. Tí henda fáar vanlukkur umborð. Her hava vit uttan iva nakað at læra.
16 Síða 16 Nr oktober 2002 Føroyingar í Tromsø Tað er hugaligt at síggja, at hvar vit enn fara í heiminum, so renna vit okkum í føroyingar, sum gera seg galdandi á ein hátt, sum teirra landsmenn kunnu vera ernir av. Í næstseinasta blað høvdu vit frásøgn frá føroyingum í Canada, sum hava gjørt seg galdandi á hvør sínum øki. Hesa ferð hava vit frásøgn frá føroyingum í Tromsø, sum eisini hava gjørt vart við seg innan fiskivinnuøkið. Tá farast skuldi til Tromsø varð roynt at kanna eftir, hvussu nógvir føroyingar eru har.teir eru merkiliga fáir. Ikki minst tá hugsað verður um allar teir fiskimenn, sum hava fiskað við norskum skipum, og har onkur man hava búsett seg. Men tað fanst ikki fram til nakran. Eisini eru nógvir føroyingar, sum hava lisið á fiskaríháskúlanum í Tromsø. Men hetta man so eisini vera farið av móta, tí tað var bert funnið fram til ein, sum lesur, og so ein sum hevur lisið, sum nú arbeiðir sum granskari á Fiskeriforskning. Heðin er ein knassi Tann einasti lesandi er tann 27 ára gamli havnarmaðurin Heðin Lamhauge. Í yngri døgum var hann í Havn settur í samband við fótbólt, men nú er tað so fiskur. Heðin býr í Skolegata í miðbýnum í Tromsø saman við konu síni Rúnu og tveimum børnum teirra, sum eru 3 og 1 ára gomul. Meðan maðurin hevur lisið, hevur Rúna arbeitt sum frisørur. Vit tveimum børnum er tó stórur partur av tíðini hjá Rúnu farin til barnsburðarfarloyvi. Noreg er eitt undangonguland í familjupolitikki, og tað fæst farloyvi við nærum fullum lønarendurgjaldi í eitt ár fyri hvørt barnið. Heðin fór í august 1997 til Tromsø at lesa á Norges Fiskerihøgskole. Hann er við at skriva høvuðsuppgávu og roknar við at vera liðugur til jóla. Sum við so nógvum øðrum lestrum skal veljast ein linja, og her valdi Heðin tað sum kallast marin bioteknologi. Og júst á hesum økinum hevur hann eisini rættiliga gjørt vart við seg, og tað hevur hann gjørt innan virking av laksaslógvi.tað er rættiliga komið glið á at fáa gagnnýtt laksaslógv, ið fyrr kanska bert er farið til mjølframleiðslu ella enntá fyribeint uttan at fáa nakað burturúr. Her eru menn komnir rættiliga langt í Noregi. Og tað kann verða nevnt, at á hesum økinum er tað eisini ein føroyingur, sum er í oddinum sum ein av leiðarunum á laksaslógvvirkinum Hordafor, sum seinasta árið hevur tikið ímóti og gagnýtt t av slógvi. Hetta er Bartal Dulavík úr Havn. At fáa nyttu burturúr laksaslógvi er tó ikki sum at siga tað.tað, sum er ein trupulleiki, er, at laksaslógv kann ikki virkast púra fekst. Slógvið skal liggja so leingi, at tað kann moyrna, til tað er búgvið at fara undir framleiðsluna, og hetta leingir sjálvsagt um framleiðslutíðina. Framleiðslutíðin kann styttast Her er tað, at Heðin er komin inn í myndina.tað, sum hann fæst við í síni høvuðsuppgávu, er at finna fram til ein viðgerðarhátt, ið kann framskunda prosessina við moyrning av laksaslógvinum, so farast kann undir at framleiða tað skjótari, enn tað annars vildi verið møguligt. Royndirnar hjá Heðini verða roknaðar fyri at vera so spennandi, at hann hevur fingið beinleiðis fíggjarligan stuðul til hesar royndir, og tað er sera óvanligt, at hetta hendir. Hetta merkir samstundis, at hansara royndir verða gjørdar í neyvum Heðin og Rúna inni í teirra hugnaligu íbúð í Skolegate í Tromsø. Her sæst Heðin arbeiða uppá sína høvuðsuppgávu. Her eru so nógv gløs og annað, at vit als ikki seta okkum førar fyri at greiða frá, hvat ið er hvat. Men úrslit tykist at koma burtur úr. Her sæst Sjúrður inni á skrivstovu síni á Fiskeriforskning. Tað er stórsligið í Tromsø, sum her sæst í myrkri. Tromsø liggur á eini oyggj við sama navni. Oyggin er dupult so stór sum Føroyar, og fólkatalið liggur um Tað, sum ger býin so tiltrekkjandi, er, at her er stórur lærdur háskúli við fleiri túsund lesandi. Ein partur av lærda háskúlanum er fiskivinnuskúlin, har tað eru nøkur hundrað lesandi. Her vóru rættiliga nógvir føroyingar fyri árum síðani. Í dag er bert ein lesandi og ein granskari. Og henda greinin snýr seg um hesar báðar.
17 Nr oktober 2002 Síða 17 Her sæst Sjúrður t.v. saman við einum øðrum granskara, Jan Vidar Olsen, í arbeiðnum at fáa frystan tosk at smakka kanska enn betri enn feskur. samstarvi við vinnulívið. Men tað er skilligt, at ein slík mannagongd,sum kann stytta um framleiðsluna, er bæði útreiðslu- og tíðarsparandi, so tað verður heilt spennandi, hvussu hetta fer at hyldnast. Heðini og Rúnu dáma heilt væl í Noregi. Her hava tey nógvar vinir ikki minst í kristnu samkomuni, har tey koma. Men tey ætla sær heilt avgjørt aftur til Føroya, og tað er eingin ivi um at brúk er fyri slíkum fólki. Men tað verður ikki rættiliga enn, at tey koma. Skal royna nakað heilt annað Heðin hevur fingið tilboð um arbeiði bæði í Noregi og Føroyum, men fyrst skulu tey royna nakað heilt annað, sum einki hevur við fisk ella laks at gera. Tey skulu flyta til Oslo í nøkur ár, har Heðin hevur fingið arbeiði at vera við í umsitingini hjá kristiliga felagsskapinum Ny Generation. Frammanundan hevur hann í hálvttriðja ár verið leiðari fyri deildini í Tromsø. Hesin felagsskapur, sum virkar millum lesandi, hevur rættiliga vundið uppá seg seinastu árini og eru har nú limir í Noregi, umframt teir sum eru í øðrum londum. Og við Heðin í arbeiðinum eru allir møguleikar fyri, at hetta tal fer at økjast enn meira. Hóast hetta einki hevur við fisk at gera, so heldur Heðin kortini, at hann í einum slíkum arbeiði kann útvega sær leiðsluroyndir, sum kunnu koma honum til nyttu,tá tey koma heim aftur. Vit ynskja Heðini og hansara góða eydnu, og vit gleða okkum til at síggja tey aftur í Føroyum. Tað er júst slíkum monnum, vit hava brúk fyri. Sjúrður granskar Spurdi onkran, sum var kendur í Tromsø, hvønn føroying, sum hevði við fisk at gera,ein skuldi tosa við í Tromsø.Tað var eingin ivi um svarið: Sjúrður Joensen, sum arbeiðir á Fiskeriforskning. So varð eisini gjørt. Ringt varð til hansara, og tað var gamaní at koma inn á gólvið hjá honum á arbeiðsplássinum. Sjúrður er 35 ára gamal, og hann er ættaður úr Miðvági. Hann hevur norska konu, og hava tey eitt lítið barn. Tey hava júst keypt hús, so komið verður ikki aftur til Føroya við tað fyrsta. Sjúrður fór í 1988, eins og rættiliga nógvir aðrir føroyingar, til Tromsø á fiskaríháskúla. Haðani varð hann liðugur í 1994, og tá fekk hann boðið starv á Fiskeriforskning, sum er ein stovnur, sum granskar alt møguligt millum himmal og jørð innan fiskivinnu og aling. Her arbeiðir hann í deildini fyri sjømat og industriel foredling, og hann hevur heiti av senior forsker. Her fæst Sjúrður, saman við hinum á stovninum, við alt møguligt, og her eru eisini evni, sum ljóða spennandi. Aldur kann setast á fiskin Eitt, sum er á skránni beint nú, er, at arbeitt verður við at finna fram til ein hátt at máta,hvussu gamal ein fiskur er, t.v.s. hvussu nógvar dagar tað er síðan, hann var veiddur. Hetta verður gjørt við at ljós verður sent gjøgnum hann. Sjálvsagt er tað eisini avgerandi, hvussu góðskan er á fiskinum, men fyri teir handlar, sum selja fiskin feskan, er tað eisini av áhuga at vita, hvussu nógvar dagar afturat teir kunnu hava fiskin liggjandi til sølu. Trupulleikin beint nú var tann, at tað fekst eingin toskur at gera royndir við,tí toskakvotan er uppfiskað hjá teimum flestu. Men júst hendan dagin skuldi Sjúrður fáa 250 kg av toski við flogfari av Bátsfjørðinum norðanfyri. Men tá hann helt, at tað var sloppið, fekk hann aftur telefomboð um, at fiskurin kortini ikki slapp við flogfarinum, tí kassarnir lóku. Annars leggur Sjúrður dent á, at framyvir verður tað sera týdningarmikið, at fiskur kann sporast, t.v.s.at tað skal kunna bera til at staðfesta hvaðani fiskur kemur, um nakað er galið. Uppgávan hjá næmingum úr fiskivinnuskúlanum í Vestmanna - við at leggja mikrochips í kassarnar - er eitt gott stig á leiðini. Saltfiskur er ikki bert saltfiskur Eitt annað, sum Sjúrður hevur gjørt nógv av, og sum hann hevur vunnið viðurkenning fyri,er royndir av salting og hagreiðing av saltfiski. Hetta er als ikki so einfalt, sum ein kann halda. Fyri góðsku og úrtøku hevur tað alstóran týdning, hvussu tað verður saltað.t.d.hava royndir staðfest, at tað fæst betri úrtøka úr saltfiskinum, um hann ikki verður flaktur beinanvegin, hann er veiddur.tað er eisini ein kunstur at útvatna salfiskin, og her eru eisini royndir gjørdar, hvussu hetta skal gerast fyri at fáa mest møguligt burturúr. Men við saltfiski eru føroyingar komnir væl við. Sjúrður váttar tað, sum vit føroyingar sjálvir halda, at føroyskur saltfiskur er tann besti. Fyri tað fyrsta er toskur undan Føroyum betri, longu tá hann kemur úr sjónum. Men føroyingar eru eisini betri enn t.d. norðmenn hvat viðvíkir sjálvari hagreiðingini.hetta er heldur ikki nakað nýtt. Longu tá føroyingar og norðmenn avreiddu í Føroyingahavnini í 50-unum og 60-unum varð sagt, at føroyski saltfiskurin var nógv hvítari enn tann norski. Virksemið hjá Sjúrði er sera umfatandi; hetta vísa allar tær frágreiðingar, sum hann hevur verið við til at gera. T.d. vísir ein kanning, at tað er meira lønsamt at avreiða fiskin ókruvdan, tí tá kann fáast munandi meira burturúr slógvinum. Frystur fiskur kann gerast feskur aftur! Her skal verða greitt eitt sindur nærri frá einum av teimum spennandi royndunum, sum Sjúrður hevur verið við til at gera. Tað hevur leingi verið roknað sum ein trupulleiki at frysta fisk, tí tá hann fyrst er upptiðnaður aftur, hevur hann ikki verið roknaður at hava sama virði sum feskur fiskur. Hetta hevur verið roknað fyri at vera ein trupulleiki bæði viðvíkjandi úrtøku og smakki. Men nú hava teir á Fiskeriforskning gjørt ein hátt at virka fiskin, sum merkir, at hann smakkar enn betri sum upptiðnaður frystur enn sum feskur. Hetta verður gjørt við eini serligari lakaviðgerð, og við at broyta samansetingina av lakanum ber til at fáa fleiri viðgerðarhættir, har fiskurin kann tillagast ynskini hjá serligum forbrúkarabólkum. Tað ber soleiðis til at regulera fiskin fyri, hvussu saftigur hann skal vera. So eftir hetta kann ikki longur sigast at toskur er toskur. Nú verður tað kanska, sum tá ein keypir ís, at tilskilast skal hvat slag tað skal vera. Um sjálvar royndirnar varð sagt, at tann lakaviðgjørdi toskurin var meira saftigur, hvítari og var fastari í fiskinum, og sjálvur toskasmakkurin merktist meira. Og júst henda niðurstøðan var serliga galdandi fyri rávøru, sum hevði verið fryst fyrr. Sum tað skilst, er Fiskeriforskning eftir føroyskum viðurskiftum ein stórfyritøka. Tilsamans 160 fólk arbeiða á hesum øki, og fíggjarætlanin liggur um 90 mill. nkr. Her er lutvíst talan um almenna játtan, men tað verða eisini gjørdar kanningar fyri vinnulívið, sum vinnan rindar fyri. Men ein stórur partur av virkseminum verður eisini gjørt eftir uppskotum og hugskotum frá vinnulívinum, sum jú best veit hvør tørvurin er. Vónandi kann føroyska fiskivinnan eisini fáa nyttu burturúr øllum hesum royndarvirksemi. Men vit kunnu so vera errin av, at vit hava landsmenn, sum kunnu geva sítt íkast til granskingina úti í heimi.
18 Síða 18 Nr oktober 2002 "Vón" í krígssigling, árini Sigurd R.F. Simonsen sigur frá - 3. partur Vit komu upp aftur til Føroya í øllum góðum. Stutt aftaná fóru vit yvir á Suðurlandið at trola, men eg var als ikki nøgdur við útgerðina. Tað vóru serliga trolið og lemmarnir, sum eg var ónøgdur við. Trolútgerðin úr Aberdeen var eitt vána keyp, men sum vituligt er, so hevði eingin annar her í Føroyum roynt hesa útgerðina áður! Eg hevði ongan mann, eg kundi snúgva mær til. Eg hevði ongan, sum kundi hjálpa mær í hesum. Tá vit so høvdu fingið gott 600 kassar, brotnaðu tenninar á spælinum, og alt var tann beri roykur. Tíbetur hevði eg verið vakin, so eg hevði biðið Bon Accord í Aberdeen um eitt eyka spæl. Allar tennirnar brotnaðu á tí fyrra spælinum, og vit máttu allir mans umborð hála trolið upp við hond. Tá so posin kom á borðið var tað ikki meir enn, at vit fingu hann inn. Sofus fyrisló, at vit hálaðu hann inn við taljuni, men har var eg ikki samdur. Eg helt, at vit kundu strekkja posan nakað við patenttaljuni, men inn fingu vit hann ikki. Vit tóku tá til tey ráðini - fyri fyrstu og einastu ferð - at vit krøktu fiskin úr posanum. Á henda hátt fingu vit posan tóman. Hesi ráðini hevði eg hoyrt frá einum gomlum skipara í Fuglafirði, sum nevndist Jóan Jakku, og sum hevði siglt við bretskum trolarum, at teir krøktu fiskin úr posanum. Teir skóru eitt hol í posan eftir upptøku, og so krøktu hesir eingilskmenninir fiskin úr posanum.. Petur Henzar Simonsen ( ), bróðir Sigurds sigldi eisini við Vón í krígsárunum. Teir vóru eisini báðir við skonnartini "Sólarris" í 1930-árunum. Íslendskur netamaður Vit sigldu so heim til Føroya og løgdu síðani leiðina til Aberdeen. Eg fór við sjálvur, og har keyptu vit so útgerð til eitt trol. Tá hevði eg sett í meg, at eg skuldi fáa orð á mannin, sum gjørdi trolini hjá Alliance, sum var netamaður har á Dagóldareyri. Tá vit so koma upp til Íslands næsta túrin, løgdu vit leiðina til Reykjavíkar. Har hevði eg biðið íslendska netamannin gera eitt trol til Vón.Eg hevði fjarritað til hansara í góðari tíð frammanundan.eg sigi so við hann, hvussu eg vildi hava trolið, og so kundi hann rætta upp á tað,men hann hevði einki at rætta! Hann gjørdi okkum so hetta trolið - bæði skjótt og væl, og tá vit høvdu fingið trolið, løgdu vit leiðina til Vestmannaoyggjarnar, - eg visti eitt gott pláss vestan fyri Vestmannaoyggjarnar, har tað var bæði nógvur toskur og flatfiskur. Bestu ráðini vóru at hava bæði tosk og flatfisk at selja, tí so fekk man væl betri prís.eg biði so Tummas (í Gerðunum) taka róðrið, og leggi honum eina við tær leiðir, har hann ikki mátti royna, tí har var ringur botnur. Eg hevði ikki blundað meir enn eina lítla løtu, so kemur róp í - á tann ringi standur! Tað var líka ringt, sum tá nótin skrædnaði frá lúnningini á sinni.tað bleiv so galið, at vit hivaðu báðar gálgarnar í dekkið, vit fingu bara ikki leyst. Vit royndu allar kunstir. Vit royndu at koyra út við øðrum veirinum og bara hála inn við øðrum - hálaðu mótsatt og øvut. Vit royndu øll kneb, men einki bar til. So eina ferð hiva vit so dygt, og hann legði seg á lúnningina og breyt lúnningina! Tá hugsi eg við mær sjálvum: Nú fæst hann ikki aftur, nú er bara alt farið. Eg vildi ikki seta øksina á veirin, og soleiðis slitu vit báðar veirarnar. Vit fingu einki aftur. Tá var einki eftir hjá mær, tá var tað bara Gud í Himlinum, sum eg kundi líta meg á. Trol og lemmar í ólagi Eg gjørdi tá av at fara inn undir oyggjarnar. Tá heldur Sofus fyri, at vit kunnu gera teir ensku lemmarnar aftur. Innkomnir høvdu vit fiskað í 18 tímar og fylt hálvt skipið. Komnir inn til Vestmannaoyggjarnar gjørdu vit gálgarnar aftur. - Vit skuldu nógv heldur bara siglt niður og selt tann fiskin, vit longu tá høvdu fiskað. Tá gálgarnir eru afturgjørdir fóru vit í Meðlandsbuktina, og har var so ýðandi fult av fiski, men vit megnaðu ikki at hála nakað inn, fingu bert í ein lítlan posa. Um vit høvdu posan longri úti ella stytri úti, kundi gera tað sama Tá máttu vit bara innsíggja, at tað var galið við bæði troli og lemmum. Fyrsta føroyska trolið Komnir aftur á Fuglafjørð fari eg til Víka-Rasmus, og niðri í kjallaranum her (húsini har Sigurð Simonsen, yngri, býr í dag) bleiv fyrsta trolið gjørt, sum er framleitt á Føroya landi, og tað er eisini søguligt! Tað vóru eg og Víka-Rasmus, Sámal í Lambanum, og ein fuglfirðingur, ið nevndist Ingvard (Petersen), ið gjørdu hetta fyrsta føroyska trolið. Eg hevði tá biðið Marius Absalonsen koma umborð. Vit Poul Andrias Vørðhamar ( ) gekk út eftir trolposanum inn til hann fekk fatur á stertinum. Poul Andrias var eisini við Vón krígsárini. høvdu gjørt trolið liðugt og gjørt alt klárt, tá hann skuldi fara avstað. Marius fekk upp í skipið í eini handavending. Tá hann kemur aftur á Fuglafjørð, vóru 4 trol klár.eg valdi tá at fara við sjálvur, og bleiv eg so verandi umborð á Vón. Vit gjørdu fleiri túrar, har vit fingu fulla last. Eg minnist ongan túr, har vit ikki høvdu fulla last og undir bakkanum eisini. Sigurd á brúnni á einum farmaskipi í manndómsárum. Á sild Vit vóru á sild á hvørjum sumri líka fram til Vit fingu eins góða nøgd av sild, sum vit fingu árið fyri, men vit drivu tað ræðuliga hart, tað var so rokað, at menn fingu ikki tíð at spula dekkið. Tann besta túrin vit gjørdu, mundi skiparaparturin og skipsins partur liggja um tær kr. Tað, sum fólk ofta høvdu á munni, var, hvussu stórur manningaparturin var, tá vit fiskaðu við troli; hann lá vanliga um kr., og tá vóru teir kanska burtur dagar til ein túr. Og pengarnir gjørdist nógvir, tí vit gjørdu jú so nógvar túrar, vit gjørdu eisini nógvar túrar um heystarnar. Menninir fingu tó høvi at hvíla seg millum túrarnar niður til Aberdeen.Vit brúktu ta skipan, at tað vóru 7 mans umborð á skipinum á veg niður til Aberdeen, so teir túrarnir blivu tiknir uppá skift. Tann maðurin, sum var ringast at erstatta í hesi skipanini, var motorpassarin gjørdist soleiðis eitt royndarár - eitt eksperiment, men 1942 og 1943 gjørdust serliga góð ár fyri meg, serliga Nógvir vandar Men vandarnir vóru nógvir. Vit sóu nógvar minur. Vanliga plaga eg ikki at vera hugtikin av sjónvarpsfilmum, men tá eg sá hesa týsku sjónvarpsrøðina um teirra kavbátar undir krígnum ( U-boots ), tá rann mær kalt niður eftir rygginum av teimum týskarunum, ið vóru við kavbátunum, druknaðu, so tað hevur verið ræðuligt. Men hesir tóku nógvar við sær í deyðan - eisini okkara fólk. Eg minnist ta einu ferðina, tá ið vit komu niður ímóti Allmans Hoi. Tað er ein drangur, sum stendur vestanfyri Orknoyggjarnar: Hesin drangur er rættiliga eyðkendur. Hann var vanliga brúktur sum eyðkenni fyri at kenna land. Eg hevði havt vakt, og Tummas, stýrimaðurin, skuldi júst loysa meg av. Tá sigi eg við Tummas: Eg havi tikið frá!, Tummas svarar mær aftur: Tú ert ikki vanur við at taka frá? - Nei, men í hesum førinum havi eg tikið frá! Eg rætti honum kikaran og sigi: Hygg øll hasi skipini, ið fara innan fyri okkum har! Og tey skipini vóru mong í tali. Talan var um 22 fraktskip, umframt krígsskipini, og tað vóru ikki hissini bátar heldur. So eg metti, at vit vóru so mikið langt burtur frá teimum, og at teir komu at sigla gjøgnum Penthland Firth í myrkri, og so komu teir í lýsingini, júst tá týskir flúgvarar komu yvir Peterhead. Tað roknaði eg út, og tað bleiv júst so. Vit sigldu við slow - ferð alla tíðina, meðan vit sóu hetta stóra skipafylgi í kikaranum framman fyri okkum. Og trúgvið mær! Tá tað lýsti um morgunin, komu týsku flúgvararnir. Tað var eitt ótal av teimum, niðanfyri vóru teir ikki. Tá Luftwaffe eru yvir skipafylginum, sleppa teir eitt ótal av bumbum yvir tey, og so fóru hesir flúgvararnir í allar ættir. Skipini vóru so illa útgjørd við kanónum, at tey vóru ikki týsku flúgvarunum at meini. Men vit høvdu ikki sæð
19 Nr oktober 2002 Síða 19 Njarðling, tað var ein snurrivodsbátur upp á 60 tons, sum hovbingar áttu. Teir høvdu góða fiskieydnu undir krígnum.teir plagdu at snurra undir Íslandi eftir reyðsprøku og øðrum flatfiski, umframt hýsu. Men í sínum góðvarni hava teir umborð á Njarðlingi fylgst við hesum stóra skipafylginum, konvoyini. Teir komu inn til Aberdeen nakað áðrenn vit. Tú kanst bara ikki ímynda tær, hvussu ræðuligt tað var. Har fleyt eitt ótal av líkum í sjónum, og aðrir lógu og veitraðu og skríggjaðu. Eg visti mær ikki onnur ráð,enn at biða manningina fara niður undir, og so skuldi eg royna at sigla so nær landi, sum eg tordi, men eg hevði einki ekkolod, so eg tók eina stóra risiko, men har var sandbotnur. Eg hugsaði sum so, at um vit knappliga stóðu, so høvdu vit ein møguleika at bakka út frá aftur. Innkomnir til Aberdeen spyrji eg meklaran hjá Bon Accord,hvussu hevði gingist hjá skipafylginum. Hann visti at siga mær, at bara 2 av teimum 22 skipunum vóru komin suður um, øll hini vórðu bumbaði, tað vóru serliga nógvir flúgvarar hendan morgunin. Og løgið er tað, at meðan eg sigldi undir krígnum, so vóru týskarnir nærum altíð har á Kinnearhead-leiðini. Føroyskur bátur við dokkina Tann eina dagin bað onkur meg koma at hyggja eftir tí føroyska bátinum, sum lá við dokkina har, tað var Njarðlingur, tað var fyrstu ferð eg heilsaði eg uppá teir menninar.alt umborð vísti seg at vera kastað øvut.teir søgdu, at aldubrotini av bumbunum vóru so stór, sum fjøll, og umborð á Vón vóru vit eisini komin í nøkur av hesum eftirbrotunum, og tá vóru vit noyddir at taka frá, og tá var tað enntá fínasta veður í sjónum, so ótrúliga nógv trýst var frá teimum sleptu bumbunum! Fóru aftur at trola Í januar í 1942 fóru vit aftur at trola yviri við Langsóð, og tað gekk óføra væl.vit høvdu sama spælið. Vit høvdu fingið nýggjar gálgar og høvdu trol í bæði borð.tað bleiv flent eftir mær, tí eg vildi hava trol í bæði borð, men sannleikin er, at vit fiskaðu líka nógv í bakborð, sum vit gjørdu í stýriborð.tað var mangan so, at annað trolið kundi vera betri enn hitt, men Havnin í Aberdeen undir krígnum. vit fiskaðu nógv við bakborðstrolinum. Vit gjørdu fleiri túrar, áðrenn vit fóru á sild. Árini gjørdu vit 3 túrar uppi á Norðurlandinum, áðrenn vit fóru á sild. Tá havi eg ikki roknað túrarnar á Suðurlandinum við. Eg minnist ta einu ferðina, tá lógu vit uttanfyri Lundaey - Lundaoynni - ein rund oyggj. Vit høvdu góðan fiskiskap, vit fingu so nógv, sum vit kundu arbeiða. So er tað, at lastin er full, og eg havi vakt nógv. Vit vóru staddir árakað Grimsoynna. Eg merkti tað á kortið fyri Tummasi, og sigi: Her skalt tú kasta, og so togar tú til hendan kantin! Eg hevði varhugan av hesum, eg hevði havt ein dreym, men eg svav so fast, at eg vaknaði ikki, tá Tummas kastaði. Og nú, tá hann hálar, rópar hann sera hart. Eg bleiv kløkkur og undraðist, um maður var farin fyri borð. Men tá eg kom upp á brúnna, er Tummas rýmdur fyri at hála í trolið, ístaðin fyri at hava eitt sindur av farti á skipinum, so fiskurin ikki fór úr trolinum.trolið var so tjokkfult, og eg legði róðrið á borðið, tað var stýriborðstrolið vit høvdu úti, og so pressar alt aftur í posan. Men eg innsá, at eg mátti vera varin, tí har var ómetaliga nógvur fiskur í. Tað var tað størsta hálið, eg nakrantíð í lívinum havi fingið. Eg minnist, at Poul Andrias gjørdi línu á seg, og hann fór út eftir posanum eftir stertinum, sum vit høvdu at hála upp við, tí høvuðlínan var slitnað av pressinum av fiskinum. Poul Andrias fór út, hann fór ongantíð meir enn 5-6 tummar niður, hann gekk út eftir posanum, inntil hann fekk fatur í stertinum. Eg meini, at onkur eigur eina mynd av hesi hendingini (N.B. Finst henda myndin! So vinarliga varskógva FFblaðið!). Tað var ófatiligt, at tað kundi vera so nógvur fiskur í einum troli.tummas í Gerðinum gloymdi aldri hetta hálið, líka til sín doyggjandi dag.tá høvdu vit so nógvan fisk, at tað var tjokkfult upp um bakkan, har var fiskur yvir tað heila. So fóru vit at sigla heim, og tá var nógvur fiskur á dekkinum til manningina,og glaður var eg! Hetta var ein summartúrur í Høvdu ikki maskinbyrsu umborð! Í Aberdeen vóru ofta offiserar umborð, og nú tann eina dagin kemur meklarin umborð og sigur, at eg má fara niðan til kommandantin í Aberdeen: Eg fór og hevði Tummas við mær. Tá vit trína innar, er tað offiserurin, Crowhter, ið stendur fyri okkum. Hesin sami Crowhter hevði verið í Føroyum við krígsbyrjan. Crowhter var so frekur at siga,at eg var nasist,tað legði hann út við. Eg mótmælti staðiliga og segði, at eg hevði einki við nasismuna at gera: I m just a poor fisherman from the Faroe Islands! Hann gavst ikki so, hann sigur við meg: Skipið hjá tær eitur: Von - it s a german name!. Nei hesum mótmælti eg: It means the same as: Good hope in english! Eg segði honum, at tað var eitt føroyskt navn, men hesum vildi hann ikki trúgva, og hann spurdi tískil Tummas um hetta, men Tummas segði júst, sum eg hevði sagt honum tað. Men hann blívur við, og at enda fekk hann øði í meg. Eg reisti meg upp og sló nevan í borðið: Jesus Christ is my pilot,not more or less, good bye gentlemen! Hesum ønti hann ikki aftur. Men tá er tað, at hann sigur, at tað er einki skip uttan bara Vón, sum einki vápn hevði umborð. Hetta segði so sjálvur kommandanturin í Aberdeen, sum sat har við 4 gullsnórum, við øllum sínum valdi. Eg greiddi honum frá, at tað var so nógvur djevulskapur í sjónum, omaná sjónum og í luftini, at um ikki tað var ein onnur hond, sum helt okkum uppi, so var alt til onga nyttu.tí einki menniskja kundi bjarga okkum frá øllum hesum vandum, sum vóru á leið okkara í teimum óndu krígsárunum. Og so fór eg mína leið frá kommandantinum. Hesa náttina hevur staðið nógv á mær, tí hesa somu nátt kom Jesus til mín í dreymi, og hann segði við meg: Eg skal vera við tær!, eg droymdi hann so klárt og týðiliga, at eg síggja hann fyri mær enn. Bara tá vit sigldu millum Føroyar og Ísland sóu vit ræðuliga nógvar minur, sum vóru lagdar út av týsku flúgvarunum og kavbátunum. Vón útgoldin 1942 gekk so, og tá vóru vit komnir á lagið við at trola, og hetta gjørdist fyrsta árið, har vit fingu nógvan pening í kassan. Vert er at geva gætur, at júst hetta árið á heysti 1942 bleiv Vón útgoldin hjá Amtmanninum. Eg segði Hilbert, amtmanni, at eg vildi gjalda tað, eg skyldaði. Tá svaraði Hilbert mær, at eg kundi lata meg noyða við at gjalda rentu og avdráttir. Men eg svaraði honum: Tygum søgdu, at staturin átti ongar pengar, og tygum hava neyvan fingið nakrar nú, so nú kann eg gjalda, og so vil eg hava eina saldokvittan frá tygum! Hilbert hevði eina tignarliga útsjónd, men hann var ein sera harður maður. Men eg fekk saldokvittanina. Aftur á ísfisk Við ársbyrjan í 1942 vóru vit til ísfisk. Vit gjørdu nógvar túrar, og seinni á árinum fóru vit á sild gjørdist eitt gott sildaár, annars lógu vit um tey málini hesi árini gjørdist eisini fyrsta árið hjá mær sum trolbassur; Allianse hevði annars sett íslendskar bassar umborð á Vón í 1940 og 1941,men í 1942 ynskti eg at vera bassur sjálvur. Vit høvdu ikki minni fiskieydnu enn árini frammanundan. Tá vit høvdu verið til sildafiskiskap, fóru vit altíð til Reykjavíkar við útgerðini, sum vit høvdu brúkt, og aðrar tíðir fyri at taka nýggja útgerð umborð. Eg kom at kenna hesar íslendingarnar væl, harímillum ein gamlan skipara, sum var stjóri í Djúpuvík. Teir nevndu hann: Jón Gamli, og Jón og eg vóru bestu vinmenn. Einaferð siglir ein trolari aftaná okkum; tá vit so hava siglt gjøgnum hálvan Húnaflógvan, tá kenna vit hetta farið aftur. Eg floyti so upp til bassan, sum var uppi í torninum, eg segði við hann, at vit sleppa bátunum, tá vit komu inn ímóti Reykjafjørðinum.Tá svarar hesin: Sigurður ért Þú steinnvitlausur?. Men eg segði honum, at ein trolari sigldi aftaná okkum, og at vit megnaðu ikki at sigla skjótari. Vit løgdu bátarnar til síðuna, tí skipið var so tungt. Vit fingu ikki tikið bátarnar upp, tí so fór hann bara framvið okkum beinavegin. Eg segði við Sofus, at hann skuldi koyra so nógv á motorin, sum hann kundi. Eg kallaði síðani 6 ungar menn, og bað teir vera klárar at leypa í bátin. Úti á Reykjafjørðinum lá ein lítil slupp, har ein Gøtumaður var skipari, róptur Óla-prest. Eg hevði hjálpt honum við agni og tíllíkum, og so roknaði eg við tí, at hann hevði 2 ella 3 maskinbátar, at mínir menn kundu bara rógva til hansara, og so kundu okkara bátar blíva sleipaðir inn á Djúpuvík, tað var nokk so langur teinur har frá, sum hann lá, og inn á Djúpuvík! Tá vit so koma nakað inn á munnan á Reykjafjørðinum, so varðskógvi eg mínar menn, Framhald á næstu síðu
20 Síða 20 Nr oktober 2002 Framhald av undanfarnu síðu Sigurd fór til Hilbert, amtmann á heysti í 1942 fyri at gjalda Vón út - eitt sindur meir enn 2 ár eftir at skipið var bygt. um at vera til reiðar. Eg taki so frá, bara nøkur sekund, og so hálaðu vit bátarnar inn at. Tað ber ikki til at hála bátarnar við fullari ferð, tí so fyllast teir bara. Hetta vóru stórir bátar, og øll nótin var í, hon var 230 favnar long og 70 favnar djúp. Men tað var eisini strævið, og høvdu vit ikki verið so nógvir góðir mans umborð, so høvdu vit aldrin klárað tað. Vit hála bátarnar av, og teir seks ungu menninir lupu í einum niður í bátarnar. Teir høvdu ein stert fastan í skipið, so vit ristu bara í stertin, so vóru bátarnir leysir. Eg biði so: Farvæl.Teir vinkaðu allir farvæl, teir fóru sendandi aftur við borðinum. So sigi eg við Sofus: Nú er at koyra á! Sofus fór so niðurundir og koyrdi síðani á, og tá longdist millum trolaran og okkum, so skjótt gekk Vón. Men nú skulu vit leggja at brúnni, og nú er hann so nær, at ta einu ferðina mátti eg taka frá. Men vit tóku ov seint frá, eg bakkaði í full speed, men gronin tók í, men tað bilti ikki. Tá var skipið tungt lastað, og tí kravdi tað eina stóra kraft til at fáa tað at liggja stilt.tá stendur Jón gamli á bryggjuni. Eg sá, hvussu spentur hann var, har hann stóð og snúsaði.tá rópar hann so hart, at allir íslendingarnir hoyrdu hann: Blessaður verið Þú Sigurður frá Færeyum!. Hann ynskti, at vit sluppu út aftur, tað var einki skip har tá,tí teir máttu bræða undan. Teir goymdu alla sildina úti undir fríum lofti, tað var bara sett upp timburbingjur at goyma sildina í, so sildin var til tað rættiliga góð. Hon lá ikki so høgt sum her í Fuglafirði, men vit sluppu so ikki út aftur, tí tað loysti seg ikki. (Framhald í næsta blaði) Um hálvan september kom Ingimundur inn til Sisimiut at landa. Teir løgdu 40 tons upp. Teir vóru noyddir at bróta túr av, tí galið var við onkrari pumpu. 16. september kom Aqisseq inn at bunkra og taka aðra útgerð; teir høvdu fiskað síðani 11. september, og teir høvdu 16 tons inni. Teir hava gott krabbateinar standandi; teir skulu fiska 4 dagar aftrat, og skulu síðani suður til Nanortalik at landa. Kiliutaq er í dokk í Frederikshavn. Teir komu hagar 23. august og høvdu tá fiskað 630 tons frá 16. Juli til 10. august. Tað stóð á hjá teimum at frysta tað mesta av tíðini. Teir fiskaðu bert við einum troli, tí tað mittasta spælið var í ólagi. Hjá Kiliutaq hevur gingið væl í ár; teir hava fiskað tons av rækjum til eitt virði uppá 53 milliónir kr. - fram til 10. august. Kiliutaq, ið stendur í turrdokkini í Frederikshavn, verður væntandi liðugur síðst í september. Tvær tær seinastu ferðirnar hevur Kiliutaq verið á beding á Skála, men hesaferð bleiv tað Frederikshavn. Vanliga hevur Royal Greenland 2 til 3 ár ímillum hvørja ferð, teir senda trolarar antin til Føroya ella til Danmarkar. Sattuaq I landaði 12 tons av livandi krabba tann 16. september, og 17. kom Tarsermiut inn at landa. Teir hava fiskað 390 tons av rækjum í tríggjar vikur. 18. september kom Atlantic Enterprise inn til Sisimiut. Teir høvdu smávegis trupulleikar við øðrum spælinum. Hann fór út aftur dagin eftir. Ingimundur kom inn tann 19. Teir høvdu verið í Aasisaat (Egedesminde) og landað. Teir løgdu 45 tons av rækjum upp; teir komu inn higar eftir kørum at koyra rækur í;tey tómu kørini eru her á verksmiðjuni. Tað er fyrstu ferð, at kørini verða brúkt uppi í Aasiaat, og tað er nokk meiningin, at Ingimundur skal landa rækjur til Aasiaat framyvir. Tann 24/9 kom tann kolandi stormur av suðri, og sjógvurin sá øðiligur út. Tað var nógvur suður inni í havnini og nógvur vindur. Skipini lógu við nógvum trossum; ein lá við ikki minni enn 10 endum í land. Ingimundur sleit ein sveran, flættaðan enda; hann lá við ta sonevndu skonnartkaiina,og hann hevði eisini 10 endar í land. Glaða er ikki nakað vanligt her í Sisimiut, men tað glaðaði óført; tað vardi tað mesta av degnum, men um kvøldið minkaði hann vindin. Eg hoyrdi, at útiá hevði onkur trolari mált upp í 35 sek/m. 25/9 kom Gaia III inn at leggja eitt lítið sindur av rækjum upp. Teir komu inn fyri veður. Tað var tann 9. august, at Ikkamiut kom við Helene L upp á sleip inn til Sisimiut, tí tað var okkurt galið við gearinum, Tað endaði við, at allir deilirnir máttu stoypast av nýggjum í Týsklandi, og 26. september var so liðugt samlað aftur og farið varð royndartúr; tað vísti seg, at alt fungeraði sum tað skuldi. Dagin eftir fór Helene L við fullari ferð suður til Manitsok eftir fólki - og so til fiskarí. Tað hava verið tríggir føroyingar umborð á skipinum, meðan tað hevur ligið við bryggju her í heilar 48 dagar. Skiparin Jan, stýrimaðurin Mikkjal og maskinmeistarin Leivur hava í 48 dagar bankað rust og málað og gjørt annað arbeiði. Skipið var sera nossligt innan. Serliga á dekkinum - har sum krabbarnir koma inn - eg vænti, at teir doyggja av forskrekkilsi, tá teir koma inn á dekkið, so nossligt var har. Har var ikki rustur at síggja - snjóhvítir veggir og dúrkið var grønt. 27/9 kom Louise L inn at landa jákupsskel. Teir hava knapt 20 Fregnir lesa FF-blaðið! Hví so ikki tú? FF-blaðið er kanska ikki tað blað, sum hevur størsta upplag í Føroyum. Men tað er neyvan nakað blað, sum hevur so trúfastar lesarar. Tað er ikki dagur, at vit ikki fáa at vita frá lesarum, um hvussu fegnir teir eru um blaðið, og sum takka okkum fyri tað. Tað eru fleiri, sum hava sagt okkum, at tey bert halda FF-blaðið.Tá soleiðis er, er tað stuttligt at skriva. Vit skriva um evni, sum eru viðkomandi hjá lesarunum, og hetta vilja vit sjálvsagt halda áfram við. Her skal verða skoytt uppí, at vit fáa eisini góðan stuðul við tilfari og myndum frá fólki, sum eru góð við blaðið, og hetta lívgar eisini. Hinvegin er tað neyvan nakað blað, sum verður so ymiskt móttikið sum FF-blaðið. Sum dømi um hetta endurgeva vit eitt kut úr seinastu Fregnum, sum talar fyri seg sjálvt. Eftir øllum at døma er tað okkara skriving um politisku skipanina og/ella fjølmiðlarnar í Føroyum, sum er høvið til hesa viðmerkingina. Hesi sera væl undirbygdu sjónarmið hava almennu Føroyar roynt at tiga í hel. Men Fregnir eru prógv fyri, at okkara sjónarmið á hesum økinum verða lisin, og tey at tey skapa ta órógv, sum júst er ætlanin við teimum. Hetta er so ein grund til at lesa FF-blaðið, tí hesi okkara sjónarmið koma í hvussu er ikki í hini bløðini. tons inni.teir byrjaðu túrin tann 3. september, og hava verið úti í 3 vikur. Fiskaríið hevur verið í lagi; teir hava ligið bakk í tveir dagar. Høvdu teir ikki havt ligið bakk, høvdu teir havt fulla last hendan túrin. Tann 30/9 lá Nanok Trawl við bryggju her. Teir vóru farnir úr Danmark tann 29. august til Eysturgrønlands at royna, men tað var einki at fáa í teir fýra dagarnar, teir vóru eystanfyri og koyrdu so vestur um. Teir hava 417 tons inni, og tað kann ikki sigast annað, enn at tað er ein óførur túrur hjá teimum, tá siglingin er tikin burturav. Nanok Trawl fór út aftur 2. oktober. 4/10 lógu tvey skip, sum hava verið undir føroyskum flaggi. Tað var fyrrverandi Vestlandia og hitt skipið var Suðurvarði, og so lá Sandfrakt úr Fuglafirði eisini.tað fer at vera nakað langt síðani, eg havi sæð føroyska flaggið her í havnini í Sisimiut; minnist meg rætt, var tað Sólborg, sum var tað síðsta skipið, sum hevur veittrað við føroyska flagginum inni her. 5. oktober vóru + 1,3 stig, lot og høgur útnyrðingur og eitt sløð av kava kemur niður.
21 Nr oktober 2002 Síða 21 Telefon- & Faxnummur Vit skulu gera vart við, at vit hava hesi telefon- og faxnummur: Mjøldeildin: Tlf: Fax: Fóðurdeildin: Tlf: Fax: Tey gomlu numrini svara ikki meira. Box 81 FO-530 Fuglafjørður
22 Síða 22 Nr oktober 2002 Kreppa í norska fiskiídnaðinum FF-blaðið hevur verið á vitjan hjá Noregs Råfisklag, sum virkar eftir eini umstríddari lóg frá 1938 Í samband við landsfundin hjá norska sjómannafelagnum í Tromsø varð eisini vitjað inn á gólvið hjá Noregs Råfisklag. Hetta er ein felagsskapur, sum vit leingi hava havt samband við. Í 1983 var ráfiskanevndin á ferð í Noregi, og tá varð eisini vitjað inn á gólvið, har nevndin varð væl og virðiliga kunnað um virksemið hjá felagsskapinum. Seinni hava vit havt samband við Norges Råfisklag í samband við rækjumarknaðin, har vit hava fingið kunning um gongdina í marknaðinum. Norges Råfisklag virkar eftir eini lóg frá 1938, Råfiskloven, sum gevur felagsskapinum, og øðrum líknandi felagsskapum, einarætt til umsetning av fiski. Hetta merkir, at tað er Norges Råfisklag, sum á tí øki, har hann virkar í Noregi, sum vegna fiskimenn bjóðar fiskin út til flakavirkini. NR krevur eisini keypspeningin inn og rindar hann til fiskimenn, og fyri hetta fáa teir eitt rakstrargjald. Freistin fyri at fáa keypspeningin er 21 dagar. Hetta hevur uttan iva onkuntíð verið eitt framstig, men hendan freistin kann nyevan vera nøktandi í dag. Teir, sum eiga Norges Råfisklag, eru feløgini hjá fiskimonum. Her er fyrst og fremst talan um Norges Fiskarlag og tess undirfeløg.norges Fiskarlag umboðar stóran part av fiskivinnuni á sjónum í Noregi, líka frá útróðrarmonnum til reiðarar á teimum stóru skipunum. Sjómannasambandið Hetta er høvuðsskrivstovan hjá Norges Råfisklag niðri við sjóvarmálan í Tromsø. eigur so eisini sín part og er við í nevndini. Høvuðsskrivstovan er í Tromsø, men deildarskrivstovur eru eisini í Kristiansund, Trondheimi, Svolvær í Lofoten og Vardø. Tilsamans arbeiða meira enn 70 fólk hjá felagnum. Tá Birgir fekk røring í Tað er óneyðugt at siga,at tað er nógv, sum er broytt síðan 1938, men hóast hetta heldur vinnan, at tað framvegis er tørvur á einum slíkum stovni, sum í hvussu er tryggjar stabilitet Um virksemið hjá Norges Råfisklag kann annars sigast, at í 2001 umsettu teir t av fiski í rundari vekt,og virðið var 6,3 milliardir nkr. Tveir triðingar av hesi nøgd stava frá norskum skipum og ein triðingur frá útlendskum skipum, og man hetta mest vera russiskum. Prísir og avreiðingar verða gjørd upp eftir tí, ið fiskurin verður nýttur til. Tað eru umleið t av tí fiski, sum í 2001 vórðu avreidd um Norges Råfisklag, sum fóru til feska framleiðslu. Av hesum vóru t toskur, har miðalprísurin var kr. 11,65. Umleið t fara til frystingar. Av hesum eru t toskur, sum varð avreiddur fyri kr. 12, t verða hongd upp til turkingar meðan t fara til saltingar. Fyri fiskin til saltingar var prísurin kr. 13,27. Hesir prísir eru umroknaðir til runda vekt. Føroysku toskaprísirnir vóru í 2001 Her síggja vit teir báðar, tv. Tor-Edgar Ripman, marknaðarleiðara í Norges Råfisklag, og kunningarleiðaran Thor Edvard Kalsaas. umleið kr. 18,50 pr. kg, so tað sæst rættiliga týðuliga, at føroysku toskaprísirnir eru munandi hægri enn teir norsku, og er hetta í samsvar við ta sammeting millum prísirnar í norðanlondum, sum vit høvdu her í blaðnum fyrr í ár. Rakstrarinntøkurnar hjá felagnum vóru 62 mill. kr., og avlopið var 14 mill. kr. Avoldað skipan? Tað eru eisini teir, sum halda, at NR stavar frá eini farnari tíð og minnir nakað nógv um tann planbúskap, sum vit í Føroyum eru sloppin burtur úr. Ein av teimum, ið tordi at føra hesi sjónarmið fram longu í 1972, var Birgir Danielsen. Á eini norrønari fiskivinnustevnu í Tromsø førdi hann fram tað sjónarmið, at ráfiskalógin var ein forðing hjá fiskivinnuni at kunna menna seg eftir marknaðarbúskaparligum fyritreytum. Hetta varð ikki tikið væl upp, og í norskum bløðum stóð dagin eftir, at Birgir Danielsen trådte ikke på ømme tær forgæves. Setur minstaprísir Ein av uppgávunum hjá Norges Råfisklag er at seta minstaprísir til fiskimenn. Norska skipanin ein blanding av minstaprísum og fríari kapping. Nógvastaðni er tað soleiðis, at tað er bert eitt virki, og tá er ikki nøkur meining í at hava fría sølu.men tað er eisini ein partur av virkseminum hjá NR - at vegleiða fiskimenn um, hvussu teir selja til besta prís. Teir ásettu fiskaprísirnir eru ásettir fyri tíðarskeiðið 5. august til 20. oktober í ár, og skulu her verða nevnd nøkur dømi. Skal sammetast við føroyksk viðurskifti, skal havast í huga, at høvuðsreglan í Noregi er,at fiskurin verður avreiddur avhøvdaður. Tí er prísurin í veruleikanum 20-25% lægri enn her upplýst, tá sammetast skal við føroyskar prísir, sum jú er fyri fisk við høvdi. Dømini eru hesi: Toskur omanfyri 2,5 kg kr. 16,00 Toskur undir 1 kg kr. 10,25 Hýsa omanfyri 800 gr kr. 12,25 Upsi omanfyri 2,3 kg kr. 5,60 Upsi undir 1,2 kg kr. 3,80 Longa omanfyri 2 kg kr. 13,50 Brosma omanfyri 2 kg kr. 9,50 Svartkalvi, omanfyri 2 kg kr. 16,20 Vanliga skal eisini roknast við, at norska krónan er minni verd enn tann føroyska, men tað skal ikki gerast beint nú. Norska krónan er nevniliga styrknað so mikið nógv seinastu tíðina, at krónurnar báðar hava stórt sæð sama virði. Kreppa sum sjáldan fyrr Hetta hevur skapað eina rættiliga kreppu í norska fiskiídnaðinum. Ein sterk norsk króna merkiligir nevniliga, at færri krónur fáast fyri lidnu vøruna. Hetta ávirkar allan vegin gjøgnum skipanina, og so er skjótt at sperðil kemur í. Bløðini har á leiðini vóru eisini á tremur við søgum um kreppuna í fiskiídnaðinum. Í eini grein varð sagt, at norska vinnan hevði tapt eina heila milliard av sterka krónukursinum, og tosað verður um full krise i fiskerinæringen. Støðan er so mikið álvarslig, at starvsfólk hava sagt frá sær lønarhækkingar fyri at bøta um støðuna. Hildið verður nevniliga eisini, at høga lønarlagið í Noregi bøtir ikki um støðuna. Tað telur eisini við, at norðmenn eru meira raktir enn vit av kreppuni í saltfiskamarknaðinum. Saltfiskur er ein stórur partur av teirra útflutningi. Vit hava umframt tann fyrimun, at føroyskur saltfiskur er kendur fyri at vera betri enn tann norski. Inni á Noregs Råfisklag hittu vit marknaðarleiðaran, Tor-Edgar Ripman, og kunningarleiðaran, Thor Edvard Kalsaas. Teir eru millum tey umleið 50 starvsfólkini hjá felagnum í Tromsø. Heldur frægari við rækjum Tor-Edgar Ripman fæst serliga við sølu av rækjum, og er hetta eisini eitt rættiliga stórt arbeiðsøki hjá Norges Råfisklag. Í 2001 umsettu teir umleið t av rækjum, av hesum umleið frá útlendskum skipum. Nógv tær flestu rækjurnar av norsku veiðuni, t, verða veiddar við Hopen. Við Svalbard eru tað bert t og við Canada t, ið verða landað í Noregi, so hesar fyri okkum týdningarmiklu rækjuleiðir mugu sigast bert at
23 Nr oktober 2002 Síða 23 Men tað, sum annars hevur týdning, er, at nú ber aftur til at selja til Kina. Hetta hevur týdning, ikki minst fyri tær millumstóru rækjurnar, har tað nú fæst frægari prísur. Hinvegin sær ikki nakað serligt út við Japan, har marknaðurin framvegis er vánaligur. Hesin stubbin úr blaðnum Tromsø talar fyri seg sjálvan. vera ein viðfáningur hjá norðmonnum. Eins og í Føroyum hevur støðan verið trupul í rækjuvinnuni, men nú halda teir, at tað er við at ganga røttu leiðina aftur. Ein frágreiðing er, at Canada og Grønland, sum eru størstu rækjulond í Norðuratlatshavi, ikki hava økt um sína veiðu, hóast tey kundu gjørt tað. Norskur fiskur verður arbeiddur í Kina Ein nýggj hóttan móti norskum arbeiðsplássum í fiskivinnuni er annars, at tann gongdin er við at vinda uppá seg at senda óvirkaðan fisk til Kina at virka, og tá hetta er gjørt, verður lidna vøran send aftur til Noregs. Hetta verður serliga gjørt við fisk, sum er veiddur við frystitrolarum. Hóast hesa jørðumferðina, so er tað bíligari at virka fiskin á henda hátt.tá fiskur fyrst er komin umborð á eitt farmaskip, er tað nevniliga ikki tann stóri munurin á, um lastin verður flutt langt ella stutt. Hetta er sjálvsagt ein rættilig strika í rokningini hjá norsku arbeiðsfólkunum, men tað er ikki so nógv, tey kunnu gera.tað, sum lond við høgum kostnaði kunnu gera, er at leggja dentin á at framleiða hádygdarvøru, sum onnur ikki kunnu gera so lætt. At enda kann verða nevnt, at heimasíðan hjá Norges Råfisklag hevur ein hóp av upplýsingum, sum eisini kundu verið av áhuga fyri føroyingar og føroyskar fiskimenn. M.a. eru marknaðarfrágreiðingar fyri tey ymsu fiskasløgini. Heimasíðan eitur: Ein av kendastu stjórunum í Norges Råfisklag var Knut Hoem. Hann gjørdist í 1971 fiskivinnumálaráðharri í javnaðarstjórnini hjá Trygve Bratteli, sum arbeiddi fyri norskum limaskapi í ES. Men Knut Hoem var so ónøgdur við samráðingarúrslitið, ið annars varð felt við fólkaatkvøðu í 1973, at hann valdi at leggja frá sær sum ráðharri og at fara aftur til upprunastarv sítt. Hendan avgerðin varð sera nógv vird millum manna. Knut Hoem gjørdist ikki gamal maður. Hann doyði í 1987, bert 63 ára gamal.
24 Síða 24 Nr oktober 2002
25 Nr oktober 2002 Síða 25 Íslendskt reiðarí: Føroyskar skipasmiðjur eru kappingarførar Lýsing av íslendskari fiskivinnufyritøku Karl Jóhann Birgisson lærdi stálskipasmíð á Skála, og nú sendir hann føroysk skip til Skála at verða umvæld. Vanliga er tað sera óheppið at liggja veðurfastur, tá tað er mjørki í Vágum. Sjáldan er tó nakar skaði av hesum, og onkuntíð kann eitt sindur av nyttu fáast burtur úr eisini. Hetta hendi tann 26. august, tá bíðað varð á flogvøllinum í Reykjavík eftir at sleppa heim til Føroya. Flúgvast skuldi kl , men fráferðin varð útsett ein hálvan tíma í senn, inntil boðini komu kl. 14 um, at ferðin varð avlýst fyri dagin, og sloppið var á hotel, sum nú, mótsatt fyrr, verður goldið av flogfelagnum. Ein slík bíðitíð ger at komið verður á tal við medferðafólk, sum jú eru í somu støðu. Ein av hesum var Karl Jóhann Birgisson. Fyri fornavnið kundi hann verið føroyingur, og hann tosar eisini føroyskt sum ein føroyingur, ið hevur búð nógv ár í Íslandi. Men tað vísti seg, at Karl Jóhann var reinur íslendingur. Sum ungur hevði hann lært stálskipasmíð á Skála Skipasmiðju, sum var nærmasti møguleiki, tá tað ikki bar til at fáa hesa læru í Íslandi.Her var hann komin at kenna nógvar føroyingar, m.a. Jørgen Thomsen, sum var arbeiðsformaður á skipasmiðjuni, og sum seinni gjørdist løgtingsmaður. Hann var eisini komin at kenna skúlafelagararnar Petur og Tór úr Gøtu skúla. Hann hevði nevniliga búð hjá systir teirra Margit á Srondum. Sambandið millum Karl Jóhann og Føroyar er ikki blivið minni av, at Sandavágur og Neskaupstaður eru vinarbýir, og tí kennir Karl Jóhann eisini fólk í Sandavági. Nú um dagarnar var hann til fótbólt, har hann sjálvsagt helt við vágamonnum. Føroyskar skipasmiðjur kunnu kappast við tær íslendsku Nú var Karl Johann aftur á veg inn á Skála Skipasmiðju, men nú var tað í øðrum ørindum, enn tá hann var ungur. Hann er nevniliga blivin rakstrarstjóri fyri skipini hjá íslendsku fiskivinnufyritøkuni Sildavinnslan. Eitt av skipunum hjá reiðarínum var til umvælingar á Skála, har hann skuldi hava eftirlit við arbeiðinum. Spurdur, hví teir ikki eins væl gjørdu hetta arbeiði í Íslandi, var svarið, at føroysku skipasmiðjurnar snøgt sagt eru kappingarførar við tær íslendsku. Kanska kundu teir farið til Polen ella líknandi lond, sum uttan iva eru bíligari. Men tá onnur viðurskifti er tikin við, so eru Føroyar góð loysn, og er hetta eitt gott umdømi at fáa hjá føroysku skipasmiðjunum. Fjølbroytt fyritøka Annars er Sildavinnslan ein av teimum stóru fyritøkunum í fiskivinnuni í Íslandi. Hon hoyrir heima í Neskaupstaði, ella Norðfjørðinum, ið liggur sunnanfyri Seyðisfjørðin, og har tað búgva eini fólk. Sildavinnslan er stovnað fyri uml. 40 árum síðani. Hon eigur 5 skip, og eru tað 3 nótaskip, ein ísfiskatrolari og ein frystitrolari. Nótaskipini hjá teimum veiða eisini svartkjaft, og Børkur er í ár tað skip, sum hevur fiskað mestan svartkjaft. Afturat hesum hava teir fiskamjølsvirki og fiskavirki til viðgerð av feskum fiski. Her er tað eydnast teimum at fáa fótin innum hjá McDonalds. Í samlaða virkinum arbeiða eini 280 fólk, og er hetta tískil ein fyritøka av stórum týdningi fyri fólkið á leiðini. Umsetningurin var í 2001 umleið 450 mill. kr, og var hetta ein vøkstur uppá 50% í mun til árið frammanundan. Rakstrarúrslitið var tó ikki tað stóra. Undirskotið var í 2001 um 6-7 mill. fkr. Hetta var tó munandi minni enn í 2000, tá tað var einar 40 mill. fkr. Men í ár hevur gingist væl, og var úrslitið fyrra hálvár 2002 um 100 mill. fkr. Ein nýggjur táttur í teirra virksemi er aling. Fyrst og fremst er tað laksaaling, sum ber væl til í Íslandi hóast tann kalda sjógvin. Teir rokna við at ala eini t. í ár. Men teir eru eisini farnir í holt við aling av toski, sum teir hava stórar vónir til í framtíðini. Toskur veksur skjótari enn laksur. Og hann kann takast eitt ár eftir at hann er settur út. Teir rokna við í fyrsta umfari at ala t. av toski. Teir eru eisini við í royndum at ala steinbít. Eisini eru teir við í altjóða verkætlan, har endamálið er at turka lodnu til mannaføði, og verður her serliga hugsað um Afrika. Tann størsti parturin av virkseminum hjá Sildavinnsluni er fiskamjølsverksmiðjan, sum í fjør hevur framleitt t. av ráevni, og gevur hetta t. av mjøli og t. av lýsi. Tað skal Hetta er sláturvirkið hjá Sildavinnsluni. Børkur er tað íslendska skipið, sum í løtuni hevur fingið mest av svartkjafti. sigast, at Sildavinnslan hevur loyvi at veiða 9% av lodnukvotuni, og hevur hetta í 2001 givið t. Afturat hesum hava teirra egnu skip veitt t. av svartkjafti. Karl Johann sigur, at teir gera ikki nógv av at keypa kvotur. Men teir gera rættiliga fitt burturúr at býta um kvotur. Teir hava t.d. rækjukvotur, sum teir býta um við pelagisk fiskasløg. Salta sild í tunnur Virkið hjá teimum tekur fyrst og fremst móti sild og lodnu, og tóku teir ímóti uml tonsum í Burtur úr hesum hava teir saltað einar tunnur av sild, sum fyri ein stóran part fara til Finlands.Teir frysta t. av sild, sum fara eystureftir og eini t. av lodnu til Japan. Afturat Neskaupstaður, har Sildavinnslan er eitt stórt arbeiðspláss. hesum framleiða teir fryst lodnurogn. Fingu heiðursmerki á fiskivinnuframsýningini Í seinasta blaði høvdu vit eina frásøgn frá fiskivinnuframsýningini í Reykjavík, 5-7. september. Her var Sildavinnslan eisini umboðað, og hon var ein av teimum fyritøkunum, sum fingu heiðursmerki fyri framúrskarandi avrik í framleiðslu av fiskavørum. Tann glæsiliga uppbyggingin av fyritøkuni seinastu árini hevur ført hana fram í fremstu røð í framleiðslu og nýtslu av nýggjari tøkni, har dentur serliga er lagdur á framleiðslu av uppisjóvarfiski. Eitt annað tiltak hjá teimum er at taka rogn av steinbíti, og fingu teir nú ein dagin 4 litrar burturúr. Sigast kann, at tað er ikki so galið hjá føroyskum skipsmiðjum at fáa tað ummæli frá eini slíkari fyritøku, at tær eru kappingarførar við tær íslendsku.
26 Síða 26 Nr oktober 2002 Sjúkraviðbót hjá fiskimonnum Meðan Jørgen Niclasen loypur á leistum fyri grundleysum viðmerkingum frá løgtingsgrannskoðaranum, setur hann sjúkar fiskimenn í egnari tænastu uttan fyri lógina. Tann 24.september hevði útvarpið fylgjandi tíðindi um sjúkratrygdina hjá fiskimonnum: Gerst sjómaður (í hesum førinum fiskimaður) sjúkur, eru tríggjar skipanir at halda seg til. Tað er óheppið, og vit eiga at kunna veita sjómonnum einfaldari sømdir, sigur Jørgen Niclasen, landsstýrismaður, sum ynskir at broyta ella taka av skipanina um sjúkratrygd. Samstundis mælir landsstýrismaðurin til at gera broytingar í dagpengalógini, so hendan gevur sjómonnum somu sømdir, tá talan er um sjúku. Landsgrannskoðarin hevur átalað lógina um sjúkratrygd og sigur, at hendan als ikki er nøktandi - eingin umsóknarfreist er, og tað ber til at fáa sjúkratrygd samstundis sum aðra inntøku.grannskoðarin vísir enntá á eitt dømi, har sjómaður hevur fingið sjúkratrygd og dagpening samstundis. Jørgen Niclasen sigur seg vilja hava eina skipan, ið er einføld og rættvís, og har sjómenn hava somu trygd sum øll onnur Ṁálið at avtaka ella broyta sjúkratrygdina hevur verið fyri á landsstýrisfundi, og avrátt er, at landsstýrismaðurin í almannamálum, sum umsitur dagpengaskipanina, skal kanna málið og koma við sínum viðmerkingum til møguligar broytingar í dagpengalógini. Verandi skipan Tann skipan, sum víst verður til her, er lógin um sjúkratrygd hjá fiskimonnum, sum ásetur, at fer mynstraður fiskimaður sjúkur í land, fær hann minstuløn í upp til 2,5 mánaðir. Minstalønin er kr frítíðarløn ella tilsamans kr Her skal skjótast inn, at hendan upphædd hevur staðið óbroytt í eini 10 ár ella meira og er tí dragnað afturút í mun til tá upphæddin varð sett. Hendan upphæddin er sett í lógina um inntøkutrygd, sum er ein onnur lóg. Tá ið fiskimenn gerast sjúkir millum túrar skuldu teir fingið veiting samb. dagpengalógini, men sum greitt varð frá í seinasta blaði, er her komin sperðil í lógartekstin, men tað er so ein onnur søga. Einki galið við lógini Til sjónarmiðini hjá landsgrannskoðaranum er stutt at siga, at tað finst ikki minsta grundarlag fyri umrøddu sjónarmiðum. Er nakað, sum er galið, so er tað ikki við lógini, men við umsitingini av henni. Til sjónarmiðið um manglandi umsóknarfreist skal sigast: Lógin um sjúkratrygd hjá fiskimonnum verður umsitin av Lønjavningarstovuni, ið arbeiðir samb. serstakari lóg. Í 2 stk 3 er ásett: Landsstýrismaðurin í fiskivinnumálum ásetir í kunngerð nærri reglur fyri mannagongdum í samband við útgjald frá Løngjaldsstovuni. Tað er óneyðugt at siga, at í eini slíkari kunngerð hevur landstýrismaðurin fulla heimild til at seta umsóknarfreistir, um tørvur er á tí. Men sakin er bert tann, at kunngerðin er als ikki gjørd, hóast orðingin í lógini illa kann skiljast øðrvísi enn, at ein kunngerð skal gerast, og hóast henda lógarregla hevur verið í gildi í eini 5 ár. Tað kundi verið nakað hjá grannskoðaranum at átalað! Til málið um, at tað verður goldið dupult er at siga, at hetta útilukkandi er ein umsitingarspurningur, og eitt mál millum tvær almennar skrivstovur. Og skuldi tørvur verið á nærri ásetan, eigur tað at verða gjørt í dagpengalógini. Støðan kann gerast verri So grundarlagið fyri at avtaka lógina um sjúkratrygd hjá fiskimonnum, er als ikki til. Sigast kann eisini, at avtøka av lógini við tí endamáli at dagpengalógin skal verða galdandi fyri mynstraðar fiskimenn, kann bert gera støðu fiskimanna verri. Grundgevingin fyri hesum er: a. Um upphæddin hevði verið regulerað samb. gondini í lønarlagnum, hevði hon verið hægri enn dagpeningur. Hetta er rímiligt út frá tí sjónarmiði, at dagpeningur verður bert latin fyri 5 arbeiðsdagar í eini viku, meðan øll vita, at hjá virknum fiskimonnum er arbeiðsvikan og harvið missurin 7 dagar. b. Annars er ein avgerandi munur á dagpengaskipani og sjúkraviðbótini. Hon er, at tá menn koma til skaða umborð á skipi, fáa teir bæði sjúkraviðbót og vanlukkutrygging, meðan hetta ikki er galdandi við dagpening.tískil vil ein avtøka av sjúkraviðbótini merkja ein munandi minking í trygdini hjá hesum fiskimonnum. c. Tað er munandi verri at koma inn í dagpengaskipanina, og umstøðurnar her eru enntá broyttar til tað verra seinastu tíðina. Um manni er lovað kjans við nýggjum skipi kundi hann, eisini áðrenn fyrr umrøddu avgerð hjá kærunevndini, ikki koma inn í skipanina, hóast hann fekk váttan frá reiðara ella skipara um, at hann skuldi við. Hetta kundi hann fyrr, og er hendan broyting ein greið skerjing í rættindi fiskimanna. Hava ikki áhuga fyri rættvísi hjá Jørgeni Tískil fer Fiskimannafelagið at seta seg avgjørt ímóti at broyta sjálva skipanina við sjúkraviðbót. Tað er so eingin sum helst trygd í tí, at Jørgen Niclasen sigur seg vilja hava eina rættvísa skipan. Her hava vit nevniliga okkara royndir, soleiðis sum vit hava greitt frá áður. Lógin um sjúkratrygd fyri fiskimenn er sera einføld.treytin fyri at koma undir skipanina er, at viðkomandi er undir skipanini við minstuløn. Og fyri at koma undir hesa er neyðugt at vera mynstraður. Sjúkir fiskimenn uttanfyri lógina Hóast allar treytir eru loknar, noktar Jørgen at lata monnum, sum gera landsstýrinum tann beina at vera eygleiðarar t.d. við rækjuskipum, sjúkraviðbót um teir koma soleiðis fyri, at teir hava brúk fyri tí. Hetta verður gjørt uttan at tað er møguligt at fáa nakra grundgeving yvirhøvur. Heldur ikki er møguligt at fáa eina løgfrøðisliga grundgeving, sum so støða kundi verið tikin til. Sannleikin er, at tað finst eingin slík. Tað einasta, sum líkist eini grundgeving, er, at hetta er lønin fyri at hava tikið uppá seg eina almenna uppgávu. At menn kunnu koma í dýrastu neyð av eini slíkari framferð er eyðvitað. Júst slík mál lýsa betri enn nakað ta rætttarfatan, ið Jørgen Niclasen stendur fyri. Men tað sum er so púrasta avdúkandi rættarloysið, soleiðis sum tað er stungið út í kortið av sjálvum løgmanni her í landinum, er, at hóast ein og hvør kann síggja,at tað ber ikki til at útihýsa monnum frá sjúkraviðbót, ikki minst við teirri grundgeving, at teir hava verið í almennari tænastu, so hevur Jørgen ella hansara umseting ikki rætt ein fingur at fáa hesi viðurskifti í rættlag. Men nú landsgrannskoðarin kann vísa á eitt dømi um, at ein persónur av umsitingarligum gáloysni hevur fingið ov nógv, nú loypir Jørgen upp í loft og vil hava rættvísi, og tað skal hann fáa við at gera aðrar fiskimenn verri fyri. Tað er ikki slíkt rættvísi tann føroyski fiskimaðurin hevur brúk fyri. Annars er tað greitt, at allar skipanir kunnu hava brúk fyri endurskoðan, men í hesum máli sæst, hvatið hevur ligið aftanfyri rættarbrotið hjá løgmanni, tá hann beindi fyri ráðgevingsmøguleikanu m hjá vinnuni. Nú skulu teir avvarðandi til eina lógarbroyting bert kunnast um hetta sum útvarpstíðindini! Tað sum fiskimenn kenna til rættvísi frá Jørgeni Niclasen er, at eitthvørt uppfunnið ella reelt ivamál verður útlagt til skaða fyri fiskimenn. Tað, sum meira enn nakað annað prógvar rættarfatanina hjá Jørgeni, og annars hjá landsstýrinum og politisku skipanini annars, er, at tøkkin fyri at fiskimenn átaka sær eina uppgávu fyri fiskimálastrýrið er, at teir verða settir uttanfyri lógina, tá teir verða sjúkir. Tað finst eingin løgfrøðislig grundgeving fyri hesum. Men sjálvt um so var, skuldi tað verið uppgávan hjá eini og hvørji umsiting við tilhoyrandi ráðharra at fingið eina loysn uppá ein slíkan trupulleika. Um tað so bert er hjá einum borgara. Men her rørir Jørgen og hansara umsiting ikki ein fingur! Hetta dømið sigur einsamalt nóg mikið um rættarstøðuna hjá føroyskum fiskimonnum og borgarum. Torleif Johannesen 11. september 2001 Sum dagar tínir skal tín styrki vera! 5 Mós. 33,25 Óhugnaligar myndir av flogførum, sum flugu inn í World Trade Center, bórust inn í heim okkara 11. september Bygningarnir rapaðu, og túsundvís av fólki mistu lívið.óndskapurin vísti sítt ræðuliga og sjónliga andlit. Vit kunnu lætt koma at kenna okkum bæði lítil, óttafull og hjálparleys í hesum ónda heimi. Mong upplivdu, at lívsins djúpu spurningar stigu upp úr sálardýpinum. Til dømis: Hvar var Guð? Hevur hann mist tamarhaldið ella slept heiminum, sum hann skapti? Hevur óndskapurin yvirtikið heimin? Bíblian lærir, at Guð er allastaðni, og hevur alt vald á himli og á jørð. Kortini hendir tíverri nógv, sum ikki er Guðs vilji. Allar syndugar hugsanir, orð og gerðir, eru ikki hansara vilji. Skuldi Guð altíð støðga tí, sum hendi, ið ikki var hansara vilji, so hevði hann ikki kunnað gjørt annað. So hevði einki menniskja verið á lívi, og so hevði Guð fyri øldum síðani gjørt enda á heiminum - um hann tá nakrantíð hevði skapt hann. Guð hevur harafturímóti ásett ein dag, tá hann skal halda dóm og gera enda á syndini, Sátani og øllum tí ónda.til tann dagur kemur, hevur Guð lovað at vera við sínum børnum, allar dagar, alt til veraldar enda. Matt.28,20 Í hesum sambandi vil eg siga frá eini hending, sum fyri mær varpar ljós inn yvir lívið og inn yvir lívsins djúpu spurningar. Tað var ein smágenta, ið skuldi brodera pápanum eina mynd í jólagávu. Ein dagin sær pápin dóttrina sita og brodera myndina, og hann sá, at tað var einki skil á myndini. Hann fór tá og bað konuna hjálpa dóttrini við myndini. Jólaaftan kom, og tey pakka gávurnar upp. Pápin var spentur, tá hann fekk pakkan frá dóttrini. Hann pakkar upp og roynir at vera glaður og takksamur fyri myndina, hóast hann sær, at hon líkist ongum. Meðan hann stendur og hyggur at myndini, rópar dótturin og sigur: Pápi, vend myndini við, tí tú sært baksíðuna! Viðhvørt kann lívið hátta sær so, at vit síggja bara baksíðuna av tí, síggja leysar endar, stara inn í óloysandi spurningar og fáa ikki skil uppá okkara lívsmynd. Tá, sum altíð, er gott at minnast til, at Guð sær forsíðuna. Tann, sum tí dagliga leggur lív sítt í Guðs hendur og ger vilja hansara, skal uppliva náði og umsorgan hansara. Hann upplivir eisini Sum dagar tínir skal tín styrki vera! Tað menniskja kemur at uppliva,at Guð, sum í nærlagni og kærleika broderar tess lívsmynd, hevur stýr á træðrunum og veit, hvussu hon skal síggja út.tað gevur meining,trygd,frið og gleði í lívi og deyða, í nútíð og framtíð. Hann øll hár á høvdi telur, hann hvørt tár úr eyga fjelur, okkum føðir, okkum klæðir, gleðir, um so sorgin bagir. GUÐS ORÐ Ms.51
27 Nr oktober 2002 Síða 27 Gamal kenningur Í Tromsø hittu vit ein góðan, gamlan kenning úr føroyska fiskiflotanum. Hetta var Kapitan Maumov, sum er heimahoyrandi í Murmansk í Russlandi. Hetta er gamli Skálaberg, sum var undan tí, sum fór til Grønlands fyri nøkrum árum síðani, og sum var systirskip hjá Sundaberg. Tað var Olaf Nielsen, sum saman við russarum keypti Nónhamar og gamla Skálaberg. Felagið hjá teimum varð skrásett í Russlandi, og manningin var bæði føroysk og russisk. Tað gekk óføra væl í fleiri ár. Men so vórðu føroyingar meira og meira skumpaðir út í myrkrið, og russarar endaðu við at yvirtaka alt. Men Kapitan Naumov sá, mótsatt nógvum russiskum trolarum, gott út, og tað má troysta tey nógvu, sum gjarna vilja síggja hetta framúr skip fara væl. Heimavitjanartænastan Tórshavnar Býráð hevur tikið stig til at víðka um tilboðið til tey gomlu í Tórshavnar Kommunu, við at seta á stovn heimavitjanartænastu. Til at útinna hesa tænastu hevur kommunan sett eina sjúkrasystir. Henda skipanin er tann fyrsta av sínum slagi í Føroyum. Í Danmark er tað ásett við lóg, at øll yvir 75 ár skulu fáa tilboð um eina heimavitjan hálva hvørt ár. Í Danmark verður tað nevnt fyribyrgjandi heimavitjan. Endamálið er m. a. at upplýsa tey gomlu um, hvørji tilboð eru í kommununi, so tey verða kunnaði um, hvat kommunan hevur at bjóða, og fáa høvið at velja tey tilboð, sum teimum líkar. Úrslitini í Danmark av at veita teimum gomlu hesa tænastu hava verið sera sannførandi, og tað hevur verið við til at betra um lívsgóðsku teirra. Endamálið er at varðveita góða heilsu, at skapa trygd og trivna og at tryggja, at heilsustøðan ikki versnar. Samfelagsligi ágóðin verður hervið eisini sjónligur. Í samband við vitjanina fer at verða tosað um dagligdagin, heilsustøðuna og um tað eru nakrir hindringar í Jónvør Christiansen er sum tann fyrsta sett í fyrsta starv av sínum slag í Føroyum.Hon er ættað úr Lorvík, dóttir Solborg og John Joensen. Hon hevur útbúgving sum sjúkrasystir og hevur virkað í hesum arbeiði til nú. Jónvør er gift við Jógvan og tey eiga trý børn. dagligdegnum, sum forða teimum at liva tað lív, sum tey ynskja. Um so er, fer at verða víst á, hvussu møguliga kann bøtast um tað. Tórshavnar Kommuna vónar við hesum at taka hond um og veita teimum gomlu, sum búgva heima, eina heilsufremjandi tænastu. Thor í Hósvík víðkar virksemið Felagið Thor hevur víðka sín flota frá seks til sjey skip. Nýggja skipið er eitt Chase Support skip og skal brúkast í oljuvinnuni. Thor Server, sum nýggja skipið eitur, er 34 metrar langt,8,5 metrar breitt og stingur 3,5 metrar. Tað er í løtuni á skipasmiðju í Singapore, har tað verður uppgraderað. Ætlanin er, at nýggja skipið skal sigla í Singapore-, India- og Malaisia økinum.thor hevur nú seks skip í oljuvinnuni, øll siglandi uttanlands.
28 Síða 28 Nr oktober 2002 Ógvuliga lítið til av kongafiski Orð og mynd: Torleif Johannesen Hvat er tað, sum danir kunnu, men sum svenskarar ikki kunnu? - Teir kunnu dyrka radisur, sum hava tjóðarlitirnar!!! ***** Hvør ber avísirnar út í Paradísi? - Tey tíggju boðini. - Ná,eg helt,at tað vóru Adam og Eva. - Nei, tey gingu við bløðum!!! ***** Og so var tað blondan, sum fekk fótin á M&Mfabrikkini. - Hon tveitti øll W-ini burtur! ***** - Beiggi tín er ikki serliga stórur! - Nei, men hann er eisini bara hálvbeiggi mín ***** - Hvat kallar man eitt russiskt flogfar, sum sovast kann í? - Sov-jet! ***** Tveir bilar rendu saman, og politisturin spurdi, hvør hevði skyldina. - Spyr ikki meg, svaraði annar, eg hugdi hin vegin.. ***** Skotar brúka ikki sjóverkstablettir! - Teir koyra ein shilling í munnin ístaðin. ***** Søgufrøðingurin segði upp - hann sá onga framtíð í arbeiðinum! Fiskirannsóknarskipið Magnus Heinason ger ymiskar fiskiveiðikanningar. Síðsta túr vóru teir á royndarveiði eftir kongafiski kring Føroyar. Skiparin, Dánjal Jacob Lydersen, sigur, at teir vanliga royna á fimm ymiskum leiðum, tá teir gera royndarveiðu eftir kongafiski. Leiðirnar eru: Á Fugloyarbanka (á Tunguni), vestur úr Mýlingi (á Íslandsrygginum), vestur av Føroya banka, eystur av Munkagrunninum og á Thomsenrygginum, suður móti markinum. Dýpið, teir royndu á, lá millum 350 og 450 metrar. Reiðskapurin, teir royndu við, var eitt vanligt stjørnutrol. Smáligur fiskiskapur Uppá fyrispurning um, hvussu fiskiskapurin var, sigur skiparin, at hann var ógvuliga vánaligur. Dánjal Jacob sigur, at vestur av Føroya Banka plagar vanliga at vera væl av kongafiski at fáa, men har var púra deytt. Sama støða var á Thomsen-rygginum. Frægasti fiskiskapurin var eystanfyri, á Tunguni og eystur av Munkagrunninum. Royndarfiskiskapurin eftir kongafiski gav ógvuliga lítið sigur Dánjal Jacob, skipari á Magnusi Heinasyni. - Hvat ber hetta boð um? - Tað vita vit ikki rættiliga. Møguliga er stovnurin ov hart troyttur. Kongafiskur er ein djúphavsfiskur, og hann leggur ikki ungar, fyrr enn hann er fleiri ára gamal.vit høvdu ein norskan fiskifrøðing við, sum er í ferð við at gera genetiskar kanningar av kongafiskinum. Tað vil siga, at kannast skal, um kongafiskurin er ein føroyskur stovnur burturav, ella um hann hevur samband við stovnarnar rundan um okkum. Fiskifrøðingurin heldur seg hava varhuga av, at kongafiskurin undir Føroyum og tann undir Eysturgrønlandi møguliga hava samband við hvønn annan.trýstið á kongafiskastovnin undir Eysturgrønlandi er eisini stórt. Magnus Heinason fór avstað 19. september og landaði á Toftum mikudagin 2. oktober. Teir høvdu 13,5 tons av kongafiski, 12 tons av upsa, 4 tons av toski, 3 tons av blálongu, og umleið 2 tons ar øðrum. Ross í Sisimiut er sjáldsom sjón. Kári við Stein, sum býr har, hevur spurt seg fyri hjá fólki, og tey vita einki um, at ross hava verið har fyrr. Tí var alt, sum krúpa ella ganga kundi, og hugdi at rossunum. Børnini sluppu eisini ein ríðitúr á teimum. Rossini, sum høvdu verið brúkt í ferðavinnuni í Syðra Streymfirði, skuldu avlívast, men ein donsk læknalesandi, Helle Olsen, keypti tey ístaðin, tí hon ætlaði at senda tey við skipi til Danmarkar. Tað var ov dýrt at senda tey við flogfari, og tí fekk hon eina vinkonu úr Danmark at hjálpa sær at ríða tey til Sisimiut. Hetta var var ein langur og strævin túrur, men fram komu tær í øllum góðum. Tá samanum kom, vórðu rossini ikki send til Danmarkar, men vórðu seld til Suðurgrønlands.
Søgan um "Vesturhavið Blíða"
Síða 28 Nr. 284 Hósdagur 9. januar 2003 10,- Føroysk kirkjufólk á Filippinunum Grønlandstíðindi frá Kára við Stein Síða 23 Gamlar Havnarmyndir Carolina Heinesen greiðir m.a. frá, tá gamli Rubek, f. 1816,Læs mere
Tryggingartreytir fyri Bólkalívstrygging
Tryggingartreytir fyri Bólkalívstrygging Galdandi frá 1. januar 2016 1. Tryggingaravtalan Stk. 1. Tryggingaravtalan fevnir um bólkalívsavtaluna og niðanfyristandandi tryggingartreytir. Stk. 2. Frávik tilLæs mere
Sagsøgeren har påstået sagsøgte dømt til at betale 42.400 kr. med procesrente fra den 26. juni 2003, subsidiært procesrente fra den 22. april 2008.
DOM Afsagt af retten på Færøeme den 22. december 2009 IBS-sagnr. 619/2008 Skatteyderi mod TAKS Samandráttur: Málið snýr seg partvís um saksøkjarin, skattagjaldari, skal rinda mvg av skrásetingaravgjaldinumLæs mere
Marius smíðar bát í Íslandi. ALS 10 ár. Stór frásøgn frá hátíðarhaldinum. Bjarni Djurholm má steðgast og fiskimonnum má vera tryggjað rættindi.
Síða 13 Nr. 282 Hósdagur 5. desember 2002 10,- Marius smíðar bát í Íslandi Sigurd Simonsen, seinasti partur. Síða 25 Fiskivunnuráðið: Noktað er fiskimanni sjúkraviðbót hóast lógarheimild Rættarstøðan hjáLæs mere
- Webundersøgelse, Fólkaskúlaráðið, oktober 2013. Fólkaskúlaráðið. Undersøgelse om læreres og skolelederes syn på
Fólkaskúlaráðið Undersøgelse om læreres og skolelederes syn på og erfaringer med ressourcentre på skolerne 2013 Udarbejdet af Scharling Research for bestyrelsen i Fólkaskúlaráðið, oktober 2013 Scharling.dkLæs mere
Færøerne for så vidt angår danskerne Kanning um hvat danir vita og halda um Føroyar og føroyingar
Færøerne for så vidt angår danskerne Kanning um hvat danir vita og halda um Føroyar og føroyingar OLE WICH 2013 Javnaðarflokkurin á Fólkatingi Færøerne for så vidt angår danskerne Kanning um hvat danirLæs mere
forbindelse med både ansættelse, ændring i ansættelsesforhold og ved afslutning af ansættelsen.
Retningslinie Uppgávu- og ábyrgdarbýtið ímillum og eindir/leiðarar á LS, tá ið byrjar í starvi, broytir starv innanhýsis ella fer úr starvi / Opgave og ansvarsfordeling mellem medarbejdere og afdelingerLæs mere
Minni um teir, sum sigldu og teir, sum doyðu undir krígnum Ferðin hjá "Johannu" eitt rimmar tiltak.
Nr. 345 Hósdagur 23. juni 2005 12,- Baksíðan Býráðslimurin av Trøllanesi Signhild kann greiða frá hvussu útoyggjapoltikkur kann skipast. Mynd: Kristian M. Petersen Minni um teir, sum sigldu og teir, sumLæs mere
Gamlar myndir úr Norðuroyggjum
Nr. 289 Hósdagur 20. mars 2003 10,- Síða 20 Símun Johan Wolles 70 ár Løgtingsmál viðvíkjandi fiskivinnu og -monnum Vit greiða frá teimum framløgdu tingmálunum, sum viðvíkja fiskimonnum. Síða 6-9 FF hevurLæs mere
Sigurd fekk medalju fyri sigling í krígstíð í Íslandi
Síða 4 Ættarliðsskifti í Realinum Nr. 344 Hósdagur 9. juni 2005 12,- Mynd: Kristian M. Petersen Síða 9 Sigurd fekk medalju fyri sigling í krígstíð í Íslandi Sigurd Joensen sum umboðar FF við Johannu, fekkLæs mere
Inklusión, Relatiónir og Felagsskapurin. Rógvi Thomsen, cand.ped., pedagogiskur ráðgevi Hósdagur 16. januar 2014
Inklusión, Relatiónir og Felagsskapurin Rógvi Thomsen, cand.ped., pedagogiskur ráðgevi Hósdagur 16. januar 2014 Integration og eksklusión versus inklusión Integratión merkir at vera so normalur, sum gjørligt,Læs mere
Klagan til TV2. Hvat kann gerast. Upplivdi illveðrið í 1932, ið beindi fyri formanni í FF. Livravirkið á Eiði. Frásøgn hjá Andrew Godtfred:
Nr. 323 Hósdagur 5. august 2004 12,- Síða 13 Livravirkið á Eiði Nýggj roynd at gagnnýta livrina og aðrar úrdráttir. Vit hava verið á Eiði og hitt virkisleiðaran Onnu Katrin Matras. Síða 9 Frásøgn hjá AndrewLæs mere
Út á Fagranes, har 7 fiskimenn mistu lívið í 1927
Nr. 300 Hósdagur 28. august 2003 10,- Síða 10 Umboð fyri Tony Blair á fund við FF Tony Blair hevur sovæl Irak sum føroysku fiskidagaskipanina í huganum. Seinasti partur av Onnu Evensen Út á Fagranes, harLæs mere
http://www.vagaportal.fo/pages/posts/oli-jacobsen-skrivar-v...
Page 1 of 9 Mikudagur 26 August 2009 Set til startsíðu Lýsingar Um Vágaportalin Forsíða Vágatíðindi Onnur tíðindi Mentan Bøkur Tónleikur Framsýningar Ólavur í Beiti tann 06/06/2009 kl. 18:34 Tiltøk KrutlLæs mere
Givið út 30. mai 2017
Givið út 30. mai 2017 Nr. 78 29. mai 2017 Løgtingslóg um broyting í ymiskum lógum á málsøkinum persóns-, húsfólka- og arvarætti (Myndugleikaflyting vegna yvirtøku av málsøkinum) Samsvarandi samtykt LøgtingsinsLæs mere
Námsferð 25. mai 5. juni 2017
Námsferð 25. mai 5. juni 2017 7.a og b - Sankta Frans skúli Foreldrakunning 10. mai 2017 ...líka... Tá ið vit eru liðug í kvøld stápla stólarnar saman Hettutroyggjur við prent Myndatøka juni floksmyndLæs mere
Aftaná eitt misálit Tað hjálpir einki bert at seta nýggjan landsstýrismann. Tað, sum ræður um, er ein fullkomilig umskipan av fiskimálaráðnum.
Nr. 285 Hósdagur 23. januar 2003 10,- Grønlandstíðindi frá Kára við Stein Síða 23 Síða 21 Aftaná eitt misálit Tað hjálpir einki bert at seta nýggjan landsstýrismann. Tað, sum ræður um, er ein fullkomiligLæs mere
Føroyskur saltfiskur væl umtóktur
Nr. 294 Hósdagur 29. mai 2003 10,- Landsstýrið hevur sjálvt gjørt fakfeløg til mótpartar Síða 24 Søgan hjá Onnu Evensen Anna Evensen var dóttir tann fyrsta Lützen í Føroyum og mamma A. C. Evensen, sumLæs mere
Bekendtgørelse om arbejdsløshedsforsikring ved arbejde mv.m.v. inden for EØS, Færøerne og i det øvrige udland
Bekendtgørelse om arbejdsløshedsforsikring ved arbejde mv.m.v. inden for EØS, Færøerne og i det øvrige udland I medfør af 41, stk. 6, 53, stk. 8, og 95 i lov om arbejdsløshedsforsikring m.v., jf. lovbekendtgørelseLæs mere
Mikudagin TANN 15. apríl verður ráðstevna á Hotel Føroyum um multiresistentar bakteriur og antibiotikaresistens
Mikudagin TANN 15. apríl verður ráðstevna á Hotel Føroyum um multiresistentar bakteriur og antibiotikaresistens Átøkini, ið verða framd til tess at fyribyrgja spjaðing av MRSA (Methicillin resistente StaphylococcusLæs mere
Fiskimaðurin Andrias í Tarti. Vit ynskja honum tillukku og hava 5. part av hansara lívssøgu. M.a. eru vit í barsil hjá Georg L. Samuelsen í 1911.
Nr. 379 Hósdagur 23. november 2006 15,- Síða 6 Søgan um Coronet Frásøgn frá samkomuni í Klaksvík Fiskimaðurin Andrias í Tarti 100 ár Vit ynskja honum tillukku og hava 5. part av hansara lívssøgu. M.a.Læs mere
Bakstøði Ynski var: - At lýsa teir møguleikar og tær treytir eldri fólk í Føroyum hava fyri einum góðum lívi í eldri árum - At lýsa hvørji átøk kunnu
URININKONTINENS HJÁ KVINNUM MILLUM 60 OG 65 ÁR Í FØROYUM Títtleiki og ávirkan á gerandislivið Ása Róin, Sjúkrarøktarfrøðingur og Master í professiónsmenning Hildur við Høgadalsá, SjúkrarøktarfrøðingurLæs mere
Liðugfráboðan til eftirlits av Brunaávaringarskipan
Síða 1 av 5 Til Brunaumsjón landsins, Tinghúsvegi 5, 100 Tórshavn Liðugfráboðan til eftirlits av Brunaávaringarskipan Anleggseigari Navn: Bústaður: Att.: Anlaggsadressa Navn: Bústaður: Kontaktpersónur:Læs mere
Løgtingið. Tórshavn, tann 24. februar 2009 Vmr J.Nr.:
Løgtingið. Tórshavn, tann 24. februar 2009 Vmr J.Nr.: 200900059 Viðgjørt: ABD Løgtingsmál nr. 149/2008: Uppskot til løgtingslóg um at broyta ymsar vinnufelagalógir (fylgibroytingar til grannskoðaralógina)Læs mere
Kirkjuligt Missiónsblað
Nr. 3 mai. 2010 63. árið Kirkjuligt Missiónsblað KALLIÐ Legg tú á Harran tínar leiðir, og lít tú á hann, hann man tað útinna. Sálm. 37,5. Kallið, til at arbeiða í Guds ríki, er Guds gáva til hvørt einstaktLæs mere
Kanning av Eik Grunninum og grunnaeftirlitinum
Kanning av Eik Grunninum og grunnaeftirlitinum LØGTINGIÐ 19 nevndin Kanning av Eik Grunninum og grunnaeftirlitinum 19 nevndin: Joen Magnus Rasmussen, formaður Kristina Háfoss, næstforkvinna Helgi AbrahamsenLæs mere
11. december (Indsendelsesbekendtgørelsen) Kapitel 1 Anvendelsesområde
Nr. 1385 11. december 2007 Bekendtgørelse for Færøerne om indsendelse og offentliggørelse af årsrapporter m.v. hos den færøske registreringsmyndighed, sum broytt við kunngerð nr. 32 frá 22. apríl 2014Læs mere
Almannastovan. Almannastovan. Skjal 11. Dagur J. nr I. Almanna- & Heilsumálastýrið Fyrisitingardeildin Eirargarður Tórshavn
Skjal 11 Dagur 28-11-99 J. nr. 95.50.I Almanna- & Heilsumálastýrið Fyrisitingardeildin Eirargarður 2 100 Tórshavn Hjálagda tilfar verður við hesum sent til stýrið sum Almannastovunar viðmerkingar til ætlanirnarLæs mere
Ein livandi Kristus til ein doyggjandi heim
Ein livandi Kristus til ein doyggjandi heim John Drane prestur segði frá lívssøgu síni í God Channel. Hann kom ikki úr einum kristnum heimi. John var nógv hjá abba sínum, sum heldur ikki var trúgvandi.Læs mere
Kirkjuligt Missiónsblað
Nr. 7 nov. 2012 65. árið Kirkjuligt Missiónsblað VIT MUGU HAVA HEILAGA ANDAN. Uttan halgan skal eingin síggja Harran! (Heb.12,14) Tað er ein sannleiki, sum nógv kenna, men sum fá veruliga hugsa um. HvussuLæs mere
hægri útbúgvingartilboð í Føroyum er tað møguligt? Hannes Gislason, Prof., PhD., deildarleiðari, Náttúruvísindadeildin
Fjarlestur frá topp 16 til 100 hægri útbúgvingartilboð í Føroyum er tað møguligt? g Hannes Gislason, Prof., PhD., deildarleiðari, Náttúruvísindadeildin 2 Fjarlestur skrá Evnir Hví fjarlestur? FjarlesturLæs mere
Kirkjuligt Missiónsblað
Nr. 6 sep. 2011 64. árið Kirkjuligt Missiónsblað BØNARLÍV Í Jóh. 2,1-11 læra vit nógv av Mariu um bøn. Maria fer beina leið til Jesus við síni bøn. Hon sigur Jesusi frá, hvat vertsfamiljuni tørvar. BønLæs mere
Lívsins salt. Vit hava verið í Ibiza og hugt eftir saltframleiðslu. Neptun og Nólsoy
Nr. 327 Hósdagur 7. oktober 2004 12,- Síða 5 Frá fiskimanni til trúboðara Herfyri kom út bókin "Johan" við undirheitinum "Fra fisker til menneskefisker". Lívsins salt Vit hava verið í Ibiza og hugt eftirLæs mere
Fólkaheilsukanning Hvussu hevur tú tað 2015
Fólkaheilsukanning 2015 - Hvussu hevur tú tað 2015 Fólkaheilsuráðið juni 2016 Sálarheilsa Sálarheilsa Perceived Stress Scale Í hesi kanningini verður PSS (Perceived Stress Scale) nýtt fyri at meta um sálarheilsunaLæs mere
Bjørn kann ikki nokta fiskimonnum at kryvja við maskinu
Nr. 359 Hósdagur 26. januar 2006 15,- Síða 18 Tíðindi frá Gianfranco Gjørdi orðabók og mátti av landinum. Men vit hava frætt frá honum Karl Johan Joensen: Av Eiði til Esbjerg Droymdi at hann fór at verðaLæs mere
"Okkara maður" í Sandoynni fyllir runt. Sigmund verður 75. Vit dokumentera, at sjónvarpstíðindini vóru fupp. Úr Syðrugøtu til Aberdeen
Nr. 352 Hósdagur 6. oktober 2005 12,- "Okkara maður" í Sandoynni fyllir runt. Síða 3 Sigmund verður 75 Fupp og fakta um tilfeingisgjald og -rentu Vit dokumentera, at sjónvarpstíðindini vóru fupp Síða 6Læs mere
Málsgongd Við skrivi, dagfest 12. desember 2008, sendi Mentamálaráðið soljóðandi uppsøgn til klagaran:
Tórshavn, tann 23. apríl 2013 J.Nr.:28/ 201200015 / 13 (at tilskila í svari) Tykkara J.nr. Álit viðvíkjandi klagu um skikkaða eftirløn hjá tænastumanni Við skrivi, dagfest 6. februar 2012, hevur A sentLæs mere
Svenskur elitusvimjivenjari
Síða 26 Nr. 275 Hósdagur 15. august 2002 10,- Svenskur elitusvimjivenjari til Føroya Svenski Mats fann kærleikan í Føroyum So nú liggur fyri hjá okkara svimjarum Fiskiskapur: Meira av tungu og størri upsiLæs mere
ATLANTIC AIRWAYS KAPPINGIN H71 - NEISTIN. Sunnudagin 28. september kl. 16.00 Hoyvíkshøllin
KAPPINGARÁRIÐ 2014-15 HEIMA Í HOYVÍK ATLANTIC AIRWAYS KAPPINGIN H71 - NEISTIN Sunnudagin 28. september kl. 16.00 Hoyvíkshøllin Pensjón Betri at hava gott í væntu 1. januar 2014 kemur nýggja pensjónslóginLæs mere
Smiðjan á Skipanesi Brot úr okkara smiðjusøgu. Okkara maður í Nambia. Er prískappingin í vanda? Børn á Sanatoriinum
Síða 4 Nr. 372 Hósdagur 27. juli 2006 15,- Hvussu minka við gapið millum fiskimenn og fiskifrøði? Frásøgn frá fundi við Menakhem Ben Yami Eru vit við at fara aftur í 80-ini? Síða 26 Er prískappingin íLæs mere
samstarva At veita eina um skjóta hettar og tilboðið: goða viðgerð til kvinnur við burðartunglyndi.
November 2014 Til allar kommunulæknar í Føroyum November 2014 Til allar kommunulæknar í Føroyum Viðgerðartilboð til kvinnur við burðartunglyndi - Psykiatriski depilin Viðgerðartilboð Hettar brævið er tilLæs mere
Framleiðsla av salti
Síða 2 Nr. 329 Hósdagur 5. november 2004 12,- Sámal Jákup farin í land Aftaná 50 ár á sjónum er Sámal Jákup givin. 100 ár síðan fyrsta Gøtuskipið fórst Tað gekk illa hjá fyrstu gøtumonnum, sum fingu særLæs mere
Álit um stýrisskipanarviðurskifti Føroya
Álit um stýrisskipanarviðurskifti Føroya Álit um stýrisskipanarviðurskifti Føroya Álit frá nevndini, landsstýrið setti 1. apríl 1993, at kanna stýrisskipanarviðurskifti Føroya. Sjúrður Rasmussen, adv.Læs mere
Skipari kláraði tað, sum læknar ikki kundu! Læknarnar vildi taka beinið av Palla, men hann noktaði.
Nr. 357 Hósdagur 22. desember 2005 12,- FF-blaðið og Føroya Fiskimannafelag ynskja øllum okkara sjófólki, lesarum og føroyingum annars ein gleðilig jól og eitt av Harranum signað nýggjár. Síða 14 AtlanticLæs mere
Sólskinssøga á heilsuøkinum
Malmberg farin Malmberg var tann seinasti frá Tór 2. Síða 19 Nr. 330 Hósdagur 18. november 2004 12,- Síða 4 Okkurt hendir á heilsuøkinum. Sólskinssøga á heilsuøkinum Bluffið hjá løgmansskrivstovuni PolitiskaLæs mere
FF-blaðið í Frankaríki Vit vóru bæði á fiskivinnuvitjan og til fótbólt. Drúgv og øðrvísi frásøgn
Nr. 350 Hósdagur 8. september 2005 12,- FF-blaðið í Frankaríki Vit vóru bæði á fiskivinnuvitjan og til fótbólt. Drúgv og øðrvísi frásøgn Síða 11 Petrea: Droymdi lagnuna hjá manningini á Nólsoynni VístLæs mere
Álit Viðvíkjandi klagu um vantandi fráboðan, grundgeving og kæruvegleiðing í avgerðum hjá TAKS
Tórshavn, tann 15. juli 2010 J.Nr.: 200900065 / 23 Álit Viðvíkjandi klagu um vantandi fráboðan, grundgeving og kæruvegleiðing í avgerðum hjá TAKS Við skrivi, móttikið tann 1. august 2009, hevur A sentLæs mere
Hvat hendi við russarunum?
Nr. 280 Hósdagur 7. november 2002 10,- Kennir nakar klippfiskamerkið? Vit hava frásøgn um "klippfiskamerkið" frá 1931, men vilja fegin frætta meira. Síða 18 Síða 4 Síða 14 Samrøða við gamla landsdjóralæknanLæs mere
Orðið eigur í føroyskari felagsverklóg 1
Orðið eigur í føroyskari felagsverklóg 1 Snorri Fjallsbak 2 Tað er stórur munur á einari kanin og einari kanón. Tí er tað sera umráðandi, at vit gera okkum ómak, tá ið vit skriva orðini, og at vit stavaLæs mere
Hoyringssvar til uppskot um broytingar í útlendingalógini
Tórshavn 22. august 2007 Innlendismálaráðið Postboks 159 FO-110 Tórshavn Hoyringssvar til uppskot um broytingar í útlendingalógini Samandráttur Fakfeløgini eru sera ivasom um ætlaðu broytingarnar í útlendingalógini,Læs mere
Løgtingsmál nr. xx/2008: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um tænastumenn landsins. Uppskot. til
Tórshavn, tann 19.februar 2008 J.Nr.: 8201-73-0003/2007 (at tilskila í svari) Viðgjørt: sn Løgtingið Løgtingsmál nr. xx/2008: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um tænastumenn landsins.Læs mere
Enok maðurin, sum gekk við Gudi
Enok maðurin, sum gekk við Gudi Les ið: 1. Mós. 5,21-23; Hebr. 11,5-6 og Judas v. 1-1 UMSKIFTIÐ. Bíbliulesarar kenna helst Enok sum mannin, sum gekk saman við Gudi. Eitt umskifti kom í lívi Enoks, tá iðLæs mere
Heilsulýsing Landslæknans 2011-2012
ISSN 0903-7772 Heilsulýsing Landslæknans 2011-2012 Greitt úr hondum hevur Høgni Debes Joensen, landslækni Medical Report 2011-2012 from the Chief Medical Officer in the Faroes 1 2 Heilsulýsing LandslæknansLæs mere
Kirkjuligt Missiónsblað
Nr. 3 mai. 2012 65. árið Kirkjuligt Missiónsblað BÍBLIAN - KELDA TIL LJÓS OG FATAN Tá ið Sun Yat-sen, sum var ein politiskur oddamaður í Kina í 1912, einaferð varð spurdur, nær stóra vekingin í Kina byrjaði,Læs mere
Ben Yami: Skerjið ikki línuveiðuna! Seinastu kundarnir í 100 ára søguni hjá Frants Restorff. Íslendska fyritøkan Torbjørn ikki til sølu
Nr. 371 Hósdagur 13. juli 2006 15,- Vit hava hitt stjóran Gunnar Tómasson Síða 3 Íslendska fyritøkan Torbjørn ikki til sølu Frágreiðing frá vitjanini hjá Ben Yami. Hann sigur nógvar óvissur vera við fiskifrøði.Læs mere
Trupulleikar og møguleikar við upsanum. Upsaátakið vísti, at møguleikar eru fyri upsanum, men teir koma neyvan av sær sjálvum.
Nr. 334 Hósdagur 20. januar 2005 12,- Síða 18 FF bjargaði føroyskum sjálvsavgerðarrætti Vitjanin hjá donsku fíggjarnevndini váttaði, at tað var FF, sum í summar bjargaði Føroyum undan danska uppíleggingLæs mere
Hvussu kunnu vit liva sum trúgvandi í dag?
Hvussu kunnu vit liva sum trúgvandi í dag? Titus 2, 11-15 Haldi tað er eitt sindur ymiskt, hvat hugtekur okkum mest, tá ið tað kemur til evni í sambandi við okkara kristinlív. Summum dáma væl bíbliusøgurnarLæs mere
Nýggj skip. 70 ár síðan Nólsoy gekk burtur Søgan um ringin sum kom aftur. Svenskari vitjað í Føroyum í 56 ár
Síða 21 Svenskari vitjað í Føroyum í 56 ár Nr. 325 Hósdagur 2. september 2004 12,- Tann sum ikki hevur verið í Fugloy hevur ikki verið í Føroyum! Á ferð í Fugloy Síða 11 70 ár síðan Nólsoy gekk burturLæs mere
Fiskivinnufróðskaparsetur
Nr. 368 Hósdagur 1. juni 2006 15,- Síða 21 Løgmaður fremur sensur Lýsir bert sjónarmið hjá sínum fjølmiðlum á heimasíðu. Fiskivinnufróðskaparsetur í Scalloway Síða 6 Hevur næmingar úr FalklandsoyggjunumLæs mere
HAVNAR KLUBBI oktober Endurgerð av minnisriti Havnar Klubba, tá hann fylti 160 ár.
Endurgerð av minnisriti Havnar Klubba, tá hann fylti 160 ár. 1799-27.oktober - 1959 Teksturin er ikki broyttur, bert innskannaður, og tí sæst týðiliga, hvussu nógv skriftmálið hevur broytt seg tey seinastuLæs mere
Heilsan hjá langfarafiskimonnum
Nr. 307 Hósdagur 11. desember 2003 10,- Síða 3 Søgan um John Dam John Dam var ein megnarmaður. Vit ummæla bókina og hava frásøgn frá móttøkuni, tá bókin varð handað. Bátasøgan á Eiði Vit hava fyrsta avLæs mere
Vinnan í Gøtu 20 ár. Landsfundurin 2006
Síða 23 Nr. 382 Hósdagur 11. januar 2007 15,- Av "Atlantic Navigator" út á Stóru Dímun Síða 4 Landsfundurin 2006 Vit hava nógv tilfar frá landsfundinum. Hvalaveiðan í Suðuríshavinum Hesa ferð hava vitLæs mere
Nr. 321 Hósdagur 8. juli ,- Síða 17 Baksíðan Síða 9 Síða 3 Síða 14
Nr. 321 Hósdagur 8. juli 2004 12,- Karl verið í sama reiðarí í 25 ár Góð reiðarí fáa fiskimenn at støðast. Karl hevur verið í sama reiðarí í 25 ár. Síða 17 Lorraine við skriviborðið hjá Anettu, har honLæs mere
Grindadráp í Tjukotka í Siberia
Nr. 315 Hósdagur 8. apríl 2004 12,- Síða 11 Pavel í Moskva Vit hava hitt Pavel, sum nýtir allar sínar kreftir at hjálpa illa støddum børnum. Síða 7 Vit hava myndafrásøgn frá hvalaveiði í Tjukotka. GrindadrápLæs mere
Vit hava drúgva frásøgn frá landsfundinum hjá FF. Í komandi blað hava vit meira tilfar, so sum hagtøl hjá FF. Landsfundur FF s
Baksíðan Nr. 333 Hósdagur 6. januar 2005 12,- Jólahugni í Undirhúsinum Vit hava drúgva frásøgn frá landsfundinum hjá FF. Í komandi blað hava vit meira tilfar, so sum hagtøl hjá FF. Síða 11 LandsfundurLæs mere
Løgtingsmál nr. 78/2000: Uppskot til ríkislógartilmæli um fjølmiðlaábyrgdarlóg. U p p s k o t. til. ríkislógartilmæli um fjølmiðlaábyrgdarlóg
Sambandsflokkurin Løgtingið Løgtingsmál nr. 78/2000: Uppskot til ríkislógartilmæli um fjølmiðlaábyrgdarlóg U p p s k o t til ríkislógartilmæli um fjølmiðlaábyrgdarlóg Mælt verður ríkismyndugleikunum tilLæs mere
Skatta- og avgjaldsmál avgerðir
Skatta- og avgjaldsmál avgerðir Mál nr.: Lóg: Avgerð tikin: 09-03-31-72 Meirvirðisgjaldslógin 12 29.11.2010 Sýtt útgjald av íløgu-mvg. Søla av virksemi. Próvbyrða. Samandráttur: Kært er um, at TAKS hevurLæs mere
Álit. viðvíkjandi klagu um handfaringina hjá Hvalbiar kommunu av eini innlitsáheitan
Tórshavn, tann 10. september 2010 J.Nr.: 201000034 / 27 Álit viðvíkjandi klagu um handfaringina hjá Hvalbiar kommunu av eini innlitsáheitan Við skrivi, dagfest 27. februar 2010 hevur A sent umboðsmanninumLæs mere
Hugburður til føroysk yrkisorð
JÓGVAN Í LON JACOBSEN Hugburður til føroysk yrkisorð Endamálið við hesi grein er at siga eitt sindur um hugburð føroyinga til føroysk yrkisorð og um yrkisorðafrøði yvirhøvur. Grundarlagið undir greininiLæs mere
Álit. vi víkjandi. ví kan av føroysku útbúgvingarstu ulsskipanini til allar lesandi føroyingar uttanlands
Álit vi víkjandi ví kan av føroysku útbúgvingarstu ulsskipanini til allar lesandi føroyingar uttanlands 1. Inngangur Í løgmansrø uni fyri hesa tingsetuna seg i løgma ur m.a., at landsst ri fyrireikar eittLæs mere
DOM. Under denne sag, der er anlagt den 16. august 2010, har sagsøgerne, A, B, C, D, E, F, H, I, J og K, nedlagt påstand om:
DOM Afsagt den 14. juni 2011 i sag nr. BS 1270/2010: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J og K mod TAKS Under denne sag, der er anlagt den 16. august 2010, har sagsøgerne, A, B, C, D, E, F, H, I, J og K, nedlagtLæs mere
Andras á Forunum og Ríki-Rasmus við Sjógv
Gentan hjá Ríka-Rasmusi doyði dagin fyri brúdleypið Andras á Forunum og Ríki-Rasmus við Sjógv Bæði Andras Poulsen og pápabeiggin Rasmus vóru nógv ár til lands í Íslandi Andras Inni í Húsi við Sjógv verðurLæs mere
Føroyskt Kap Verdiskt Mexicanskt brúdleyp Seinastu tvær vikurnar hava verið tvey brúdleyp sum úrslit av, at Logos vitjaði í Føroyum í 2001.
Nr. 296 Hósdagur 26. juni 2003 10,- Síða 3 Bjargið rækjuflotanum! FF hevur heitt á landsstýrið um at taka stig til at bjarga rækjuflotanum. Anna Evensen 3. partur Síða 11-12, 17-18 Søgan um persónsupplýsingarLæs mere
Ársfundur hjá Landsneti
Fundarfrásøgn frá ársfundi hjá Landsneti á Hotel Føroyum, fríggjadagin 14. februar 2014 kl. 12.55 15.45 Ársfundur hjá Landsneti 1 ÁRSFUNDUR 2014 Hilmar Høgenni, formaður: Eg skal sum formaður í brúkararáðnumLæs mere
Verkið liðugt hjá Líggjasi
Nr. 325 Hósdagur 2. september 2004 12,- Síða 9 Barbistovusøgan Naena Danielsen skrivar um Barbistovuættina í Syðrugøtu. Í Lopra hittu vit Jákup Joensen, sum ikki hevur givið skarvin yvir hóast pensjónistaaldur.Læs mere
Nr. 1 Februar árið
Fællesbrev nr. 126 Arusha 20/1 2016 1 Når vi det? Julebrevet blev skrevet, men sidste fællesbrev har et stykke tid på bagen. I december tog vi endnu en tur til YMCA i Moshi, hvor vi tog en uges ferie.Læs mere
Landsstýrismálanevndin hevur viðgjørt málið á fundum 30. oktober 2012, 22. januar, 21. mars og 11. apríl 2013.
Jørgen Niclasen, landsstýrismaður, Fíggjarmálaráðið Aksel V. Johannesen, løgtingsmaður, Maritugøta 79, Hoyvík Eyðgunn Samuelsen, løgtingskvinna, Jørundsgøta 40, Klaksvík Kristina Háfoss, løgtingskvinna,Læs mere
Blað Føroysku Sjúkrarøktarfrøðinga Nr
Blað Føroysku Sjúkrarøktarfrøðinga Nr. 2 2008 Útgevari og ábyrgd: Felagið Føroyskir Sjúkrarøktarfrøðingar INNIHALDSYVIRLIT 03 Oddagrein: Vár í Gong Felagið Føroyskir Sjúkrarøktarfrøðingar Lucas DebesargøtuLæs mere
90 ár síðani skaðagrindina. í Sandvík
Síða 11 Nr. 335 Hósdagur 3. februar 2005 12,- Ran farin fyrsta túrin Enn eru knotur í føroyingum 90 ár síðani skaðagrindina í Sandvík 13. februar eru liðin 90 ár síðani ringastu skaðagrind í søguni. VitLæs mere
Skrá. Vælkomin Malan Johansen, orðstýrari. Talgildar Tænastur Durita Tausen, varastjóri á Gjaldstovuni
Skrá Vælkomin Malan Johansen, orðstýrari Um talgilding í Føroyum higartil, tørvin á eini strategi og Talgildu Føroyar Leif Abrahamsen, stjóri á Gjaldstovuni Talgilding og e-governance í einum altjóða høpiLæs mere
FYRISITING HVÍTABÓK FYLGIBIND 2. ein sjálvstøðug føroysk fyrisiting
HVÍTABÓK FYLGIBIND 2 FYRISITING ein sjálvstøðug føroysk fyrisiting Lýsing av tí fyrisitingarliga samstarvinum við Danmark og teimum krøvum, fullveldisætlanin setur 2 HVÍTABÓK FYLGIBIND 2 FYRISITING EinLæs mere
Jesus biður fyri okkum Joh. 17, 20-26
Jesus biður fyri okkum Joh. 17, 20-26 Joh. 17, 20-26 er endin á høvuðsprestabønini, sum Jesus bað áðrenn hann var tikin til fanga. Her biður Jesus fyri øllum komandi trúgvandi, teimum sum skulu koma tilLæs mere
2. ÁRSFJÓRÐINGUR 2004 BLAÐ NR. 11 HAVNAR HANDVERKARAFELAG
2. ÁRSFJÓRÐINGUR 2004 BLAÐ NR. 11 HAVNAR HANDVERKARAFELAG Ein var maður, ið úti stóð Handverkarar sunnan fyri Hórisgøtu Síðani 1997 hava umleið 2 /3 av føroyskum handverkarum verið hildnir uttanfyri allaLæs mere
Søgan hjá einum krígssiglara. 75 ár liðin síðan sorgarleikin við "Riddaranum" Síða 2. Síða 13. Síða 22
Síða 2 Nr. 277 Hósdagur 26. september 2002 10,- Eingin hummari á Skeiva Banka Síða 13 Søgan hjá einum krígssiglara Sigurð Simonsen í Fuglafirði greiðir frá síni sigling undir krígnum. Síða 22 75 ár liðinLæs mere
SÁTTMÁLI MILLUM FARMAKONOMFORENINGEN OG FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ
SÁTTMÁLI MILLUM FARMAKONOMFORENINGEN OG FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ 1 Ansættelse Stk. 1. Denne overenskomst omfatter farmakonomer og defektricer ansat i det færøske apotekervæsen. Stk. 2. Apoteket er forpligtet tilLæs mere
OVERENSKOMST FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ FARMAKONOMFORENINGEN MELLEM
2010 OVERENSKOMST MELLEM FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ og FARMAKONOMFORENINGEN 1 Ansættelse... 3 2 Løn... 3 Farmakonomer og defektricer... 3 Mellemledere... 3 Ledende farmakonom/souschef... 3 Systemansvarlige og undervisere...Læs mere
HEVUR JESUS NAKRAN TÝDNING
HEVUR JESUS NAKRAN TÝDNING - nú talan um synd og frelsu er avoldað? Missiónsvika á Argjum 13. februar 2016 Alt hevur hann gjørt lagaligt til sína tíð, eisini ævina hevur hann lagt í hjørtu teirra, menLæs mere
Kirsten Jacobsen og Fisker-Kaj
Nr. 293 Hósdagur 15. mai 2003 10,- Fiskimenn í Hirtshals: Vilja hava okkara fiskiskipan Vit hava vitjað fiskimannafelagið í Hirtshals. Teir hava sítt at dragast við og vilja hava fiskidagaskipan. SíðaLæs mere
Fylgiskjøl 2-11 til tilmælið
Fylgiskjøl 2-11 til tilmælið 31 Fylgiskjal 2: Listi yvir OCN-gongdir á praktiska / vinnuliga økinum. INDHOLDSFORTEGNELSE 2 Catering 12 Catering Varm mad 12 Catering - Kold mad 13 Catering Maskiner og udstyrLæs mere
Kirkjuligt Missiónsblað
Nr. 7 nov. 2010 63. árið Kirkjuligt Missiónsblað BJARGING FYRI ØLL! Men alt er frá Guði, sum gjørdi okkum sáttar við seg við Kristi og gav okkum sáttargerðartænastuna, við tað at tað var Guð, sum í KristiLæs mere
Fiskidagaskipanin í Ísrael
Nr. 378 Hósdagur 9. november 2006 15,- Síða 3 Bók um Jóan Petur hjá Mouritsi Minnisvarði settur einum av okkara bestu fiskimonnum. Ísrael hevur best hugsandi fiskiveiðiskipanina. Síða 6 FiskidagaskipaninLæs mere
Føddur undir Hitler, vaksin upp undir Stalin
Nr. 291 Mikudagur 16. apríl 2003 10,- "Smyril/Dúgvan" í Afrika Ungur føroyskur sjómaður hevur hitt "Smyril/Dúgvuna" í Afrika. Síða 25 Ballónin hjá Fíggjarmálaráðnum brostin Grundarlagið fyri "kapringini"Læs mere
Kirkjuligt Missiónsblað
Nr. 7 nov. 2008 61. árið Kirkjuligt Missiónsblað JESU FANGI Tá ið Jesus varð tikin uttanfyri Getsemane urtagarð, varð hann førdur til Kaifas, høvuðsprestin, har hann varð avhoyrdur og sat fangi nakrarLæs mere
Føroya Arbeiðarafelag. Havnar Arbeiðsmannafelag. Felagslívstrygging. Havnar Arbeiðsmannafelag. Føroya Arbeiðarafelag. Felagslívstrygging
Føroya Arbeiðarafelag Havnar Arbeiðsmannafelag Felagslívstrygging 2015 Havnar Arbeiðsmannafelag Føroya Arbeiðarafelag Felagslívstrygging 2013 Føroya Arbeiðarafelag Havnar Arbeiðsmannafelag Føroya ArbeiðarafelagLæs mere
Javntekstur og lykil. Galdandi orðingar í ættleiðingarlógini samanbornar við broyttu orðingarnar í uppskotinum til ættleiðingarlógarlóg
Dagfesting: 8. januar 2018 Mál nr.: 17/00573-17 Málsviðgjørt: MHR Fylgiskjal 1 Javntekstur og lykil Galdandi orðingar í ættleiðingarlógini samanbornar við broyttu orðingarnar í uppskotinum til ættleiðingarlógarlógLæs mere
Grannskoðaraeftirlitið. Grannskoðaraeftirlitið. Ársfrágreiðing. Almannakunngjørd 23. juni 2017
Grannskoðaraeftirlitið Ársfrágreiðing 2016 Almannakunngjørd 23. juni 2017 Skrivstovuhald: Skráseting Føroya Sigmundargøta 13 Boks 264 110 Tórshavn Tlf.: +298356010 E-mail: skr@skraseting.fo InnihaldsyvirlitLæs mere
Altjóða fiskivinnuserfrøðingurin Ben Yami kemur aftur Vænta at fáa íkast til at meta um okkara fiskivinnuskipanir.
Síða 11 Nr. 365 Hósdagur 20. apríl 2006 15,- 120 ára gamli handilin við Gjógv opnar aftur Kanska eru glottar fyri Gjógv. Síða 9 Síða 6 Tummas fór til Suðurgeorgia Tummas á Skipanesi fór til heimsins endaLæs mere
OVERENSKOMST 2011 til 2015
OVERENSKOMST 2011 til 2015 MELLEM FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ og FARMAKONOMFORENINGEN 1 Ansættelse... 3 2 Løn... 3 Farmakonomer og defektricer... 3 Mellemledere... 3 Ledende farmakonom/souschef... 3 SystemansvarligeLæs mere
Løgtingið Tórshavn, tann 9.juni 2015 J.nr.: 12/ Løgtingsmál nr. / 2015: Uppskot til ríkislógartilmæli um at seta í gildi fyri Føroyar søloven
Løgtingið Tórshavn, tann 9.juni 2015 J.nr.: 12/00004 Løgtingsmál nr. / 2015: Uppskot til ríkislógartilmæli um at seta í gildi fyri Føroyar søloven Uppskot til ríkislógartilmæli um at seta í gildi fyriLæs mere
Løgtingsmál nr. 28/2005: Uppskot til samtyktar um norðurlendskan sáttmála um fólkayvirlit. Uppskot. til. samtyktar
Løgtingið UTTANRÍKISDEILDIN 31. oktober 2005 Mál: 620-001/05 Løgtingsmál nr. 28/2005: Uppskot til samtyktar um norðurlendskan sáttmála um fólkayvirlit Uppskot til samtyktar Løgtingið góðkennir, at landsstýriðLæs mere