text:
Yvirgangsálopið í Noregi 2011
22. juli í 2011 kemur at standa sum tann svartasti dagurin í norsku søguni síðan Seinna heimsbardaga. Norsku myndugleikarnir hava váttað, at bumbuspreingingin í miðbýnum í Oslo og skotálopið á oynni Utøya hava kravt 77 mannalív [1]. Sjey doyðu av spreingingini í Oslo, og 68 doyðu á Utøya, har ungdómslimir hjá Arbeiðaraflokkinum hildu eitt tiltak. Í minsta lagi 98 fólk eru særd. "Tað var við skelki og stórari sorg, at vit frættu um bumbuálopið í Oslo", skrivar løgmaður til Stoltenberg.
Allar gitingarnar um altjóða yvirgang frá víðgongdum bólkum úr Mið- ella Fjareystri tagnaðu, tá norski løgmálaráðharrin Knut Storberget 22. juli kundi vátta, at løgreglan hevði handtikið ein norskan ríkisborgara við etniskum norskum uppruna. Sjónarváttar á Utøya høvdu longu tá sagt, at tað var ein høgur ljósur maður, sum tosaði eina dialekt frá eystlandsøkinum, ella eina dialekt sum kom frá Oslo ella onkrastaðni kring norska høvuðsstaðin.
Noreg er rakt av einari nasjonalari vanlukku, segði Jens Stoltenberg, forsætisráðharri, tá greiða fekst á, at í øllum førum 76 fólk høvdu mist lívið, og nógv tíggjutals vóru skadd í teimum báðum álopunum á stjórnarbygningarnar í Oslo og ungdómsleguna á Utøya. Erna Solberg, leiðari í borgarliga flokkinum Høyre, segði við NRK 23. juli, at hetta er ein vanlukka, sum rakar øll í Noregi. Hon vísti á, at tey 68 dripnu á Utøya umboðaðu framtíðina í norskum politikki, og at eitt heilt ættarlið í norskum politikki kemur at hava hendan ræðuleikan við sær.
Higartil hava yvir 1,3 mió. persónar teknað seg í bólkin á Facebook "Tenn et lys for de døde og skadde etter tragedien i Oslo og Utøya" [2].
Innihaldsyvirlit
Stjórnarbygningarnir í Oslo[rætta | rætta wikitekst]
- Nú er talið á deyðum og løstaðum hetta:
- 8 deyð
- Umleið 30 løstað - hava verið ella eru til viðgerðar á sjúkrahúsi. Støðan er lívshóttandi hjá eini 9-10 av teimum
- Harafturat eru fleiri persónar ikki afturíafturkomnir.
Utøya[rætta | rætta wikitekst]
- Nú er talið á deyðum og løstaðum hetta:
- 68 deyð.
- 66 løstað - hava verið ella eru til viðgerðar á sjúkrahúsi. Ikki greitt hvussu støðan er hjá teimum.
- Harafturat eru fleiri persónar ikki afturíafturkomnir.
Utøya er ein klekingardepil fyri norska Javnaðarflokkin, og har hava summarlegur verið fyri ungdómsfelagið hjá Arbeiðaraflokkinum, AUF, í nógv ár havt sínar summarlegur. Á Utøya var ein politisk ungdómslega við ungdómum frá umleið 14 árum og uppeftir, og tey deyðu eru eftir øllum at døma fyri ein stóran part heilt ung. Tað vóru umleið 650 ungdómar niður í 14 ára aldur sum vóru á Utøya fríggjadagin.
Stoltenberg er ein av teimum, sum ofta hevur vitjað á Utøya, har ungdómsfelagið hjá norska Javnaðarflokkinum heldur summarlegur og onnur tiltøk. "Eg havi verið á Utøya hvørt summar síðani 1994. Mítt ungdómsparadís er blivið eitt helviti", segði Jens Stoltenberg í eini røðu 22. juli 2011. Stoltenberg skuldi eftir ætlan vitja á Utøya 23. juli 2011 og halda røðu fyri teimum ungu fólkunum.
Óbrúkt spreingievni eru eisini funnin á Utøya [3].
Tíðarlinja[rætta | rætta wikitekst]
Norska Dagbladet skrivar, at ein gjøgnumgongd av tíðarlinjubi vísir, at Anders Behring Breivik skjeyt tey 85 ungu á Utøya eftir einum tíma, og ikki sum áður upplýst hálvan annan tíma. Sissel Hammer sigur við Dagbladet, at hon skilir, at fólk halda tað vera langa tíð at bíða, men vísir á, at tað tekur tíð at savna mannskapið, fáa tað í verndarbúnar og vápnað, og so skal tað eisini náa at koma fram. Sambært Sissel Hammer, politiovasta í Norðrara Buskerud løgregluøki er tíðarskemaið soleiðis:
- 17.27: Boð koma um skot á Utøya til Norðrara Buskerud løgregluøki
- 17.30: Operatiónsmiðstøðin í Oslo løgregluøki fær boð um skot á Utøya
- 17.38: Oslo løgregluøki fær umbøn um hjálp frá Buskerud løgregluøki
- 17.52: Fyrsta løgreglupatruljan kemur til økið – men má bíða eftir skikkaðum báti
- 18.03: Boð um, at bátur er á veg
- 18.09: Servanda deildin hjá Oslo løgregluøki kemur á staðið
- 18.25: Servanda deildin fer á land í Utøya
- 18.27: Drápsmaðurin verður handtikin
Anders Behring Breivik[rætta | rætta wikitekst]
Norskir fjølmiðlar vóru rættiliga skjótir til at seta navn á hópdrápsmannin, sum framdi yvirgangsálopið í Oslo og á Utøya. Tað var tann tá 32 ára gamli norðmaðurin Anders Behring Breivik, sum varð handtikin og skuldsettur fyri at hava framt spreingingina í Oslo og hópdrápini á Utøya [4]. Fleiri útlendskir miðlar nevndu eisini skjótt Breivik sum gerningsmann. Fyrsti miðil við mynd og navni var Verdens Gang, sum legði hetta út um eitt-tíðina 23. juli. Anders Behring Breivik var handtikin á Utøya stutt eftir at tíggjutals fólk á leguni hjá ungmannafelagnum hjá norska Javnaðarflokkinum vórðu skotin og dripin.
Tann tá 32 ára gamli Anders Behring Breivik segðist vera virkin á ytsta høgravonginum í Noregi, og kann hava fingið íblástur frá millum annað Timothy McVeigh, ið tók lívið av 168 fólkum, tá hann sprongdi bumbur í Oklahoma City tann 19. apríl 1995. McVeigh bleiv dømdur til deyða og er avrættaður. Breivik legði í níggju ár ætlanir um álopini. Maðurin var ikki kendur av løgregluni og var ikki fyrr dømdur fyri nakað álvarsligt.
Sambært NRK hevði tann 32 ára gamli norðmaðurin tilknýti til landbúnaðin og dámdi væl at veiða. NRK segði, at maðurin hevði tilknýti til landbúnaðin, og at hann á tann hátt hevur havt atgongd til kunstøð, ið kundi vera grundarlagið undir risabumbuni sum brast millum stjórnarbygningarnar í Oslo. Til samanbering kann sigast, at bumban, sum fyri nú fleiri árum síðani sprongdi amerikansku ambassaduna í Kenja í luftina, var framleidd úr 12 tonsum av kunsttøðum, og sama tilfar varð eisini nýtt til bumbuatsóknina í Oklahoma. Automatvápnini sum hann brúkti kann hann hava fingið hendur á gjøgnum síni áhugamál fyri at veiða. Tann 32 ára gamle Breivik skal vera virkin í tí víðgongda høgraumhvørvinum í Noregi, og hann eigur tvey vápn sum eru skrásett í hansara navni.
Síðani kom fram at hann hevur havt bústað á tí sum norðmenn kalla "beste vestkant" í Oslo. Í hesum liggur at hann hevur bústað í tí partinum av Oslo har tey mest múgvandi búgva, og har fægst tilflytarar frá økjum uttanfyri Evropa búgva. Breivik var limur í Fremskrittspartiet. Men flokkurin var ikki nóg ekstremistiskur fyri Breivik, so hann meldaði seg úr FrP [5]. Hann er skuldsettur fyri hendingarnar, og skuldsetingin er terror, sum í mesta lagi kann geva 21 ára fongsul.
Breivik er ímóti tilflyting og at fólkasløg búga saman. Her er nakað av tí hann hevur skrivað um á Document.no. Anders Behring Breivik hevur hildið seg kúrran seinastu mánaðirnar, men á Twitter síni hevur hann skrivað, at "ein við sannføring kann útynna meira, enn 100 000 við áhuga". Sambært verjanum segði drápsmaðurin, at tað var ræðuligt, men neyðugt, sum hann gjørdi [6].
Higartil hevur stóri spurningurin verið, um Breivik, var einsamallur um illgerðina ella ikki. Sjálvur sigur hann, at hann var einsamallur [7], men løgreglan arbeiðir av kraft upp á at eftirkanna um hann sigur satt ella ikki. Fleiri av teimum, sum sluppu av politisku ungdómsleguni á Utøya við lívinum, hava greitt frá, at tað var ikki bara ein maður, sum skeyt.
Manifest[rætta | rætta wikitekst]
Í manifestinum, ið Breivik kallar: "2083 - A European Declaration of Independence", greiðir Breivik frá, hvussu ætlanir sínar skulu gjøgnumførast, og at hann kennir seg sum ein krossfara [8]. Seinastu síðurnar í manifestinum er ein dagbók yvir seinastu dagarnar fram til álopið. Eitt dømi um hetta er um fríggjadagin 7. juli í 2011, tá hann skrivar um grannan hjá sær: "So leingi hann sníkir seg á mína ogn, so fer hann at forsinka mær heilt nógv, tí verði eg noyddur til at seta eyka trygdartiltøk í verk". Mánadagur 18. juli 2011: "Innara løðingin er liðug. Havi lastað vørubilin. Eri móður! Men ein góð venjing". Manifestið endar við tekstinum: "Eg haldi, at hetta er mítt seinasta innlegg. Tað er nú 22. juli 2011, og klokkan 12.51".
Føroyar[rætta | rætta wikitekst]
Kaj Leo Holm Johannesen, løgmaður hevur sent norsku stjórnini samkensluskriv eftir ræðuligu hendingarnar í Oslo:
"Til statsminister Jens Stoltenberg og det norske folk
På vegne av det færøyske folk og regjering vil jeg uttrykke vår hjerteligste medfølelse i denne forferdelige situasjon. Det var med sjokk og stor sorg, at vi hørte om bombeangrepet i Oslo i dag.
Færøyinger har et nært og godt venskap med Norge og nordmenn, og denne tragiske hendelse berører oss dypt. Våre tanker er med de omkomne, skadete og pårørende.
Kaj Leo Holm Johannesen Færøyenes lagmann"
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/krim/en-skadd-etter-utoeyaskyting-doede-paa-sykehus-3545235.html
- ↑ http://www.facebook.com/event.php?eid=244185822272540
- ↑ http://abcnews.go.com/Blotter/oslo-norway-terror-attacks-toll-upped-87-norwegian/story?id=14135844
- ↑ TV2.no
- ↑ http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080640
- ↑ http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4181944.ece
- ↑ http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080693
- ↑ http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4181891.ece


c: text/html

text:
Ánirnar
Ánir er ein bygd á Borðoynni millum Klaksvík og Strond. Í Ánunum kom bygd um leið 1840. Í 2009 vóru 15 nýmótans íbúðir bygdar í Ánunum. Bygdin er partur av Klaksvíkar kommunu og liggur 3 km norðanfyri Klaksvík. Norðhavnin er í Ánunum, havnin er alternativ havn hjá Norrønu og talið av ferðamannaskipum úr øðrum londum er vaksandi, tey leggja at við Norðhavnina og síðan kunnu ferðafólkini fara ein túr til Klaksvíkar ella onkra útferð. Tunnil er millum Ánir og Árnafjørð, hann var tikin í nýtslu í 1965 og er 1680 metrar langur. Vegurin sum kemur úr Klaksvík gjøgnum Ánirnar fer víðari norðureftir til byrgingina til Haraldssund á Kunoynni.
Fólkatalið var 16 í 2007, men í 2014 var talið komið upp á 55. Tríggjar bygdir í Føroyum eru vaksnar so nógv í 1994-2014, at fólkatalið er meira enn tvífaldað. Í einari teirra, er fólkatalið meira enn fimmfaldað. Bygdin, sum hevur havt nógv tann størsta vøksturin í fólkatali er Ánirnar, beint norðan fyri Klaksvík. Tað er har, sum eitt nýtt íbúðarøki varð bygt fyri nøkrum árum síðani við fleiri eins húsum við útsýni oman á nýggju bingjuhavnina í Norðoyggjum. 1. juli 1994 vóru 9 fólk skrásett at búgva í Ánunum sambært Hagstovuni. 1. juli í 2014 vóru íbúgvarnir í Ánunum 55 í tali. Ein vøkstur upp á 46, svarandi til 511 prosent.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Brandur Enni
Brandur Helgason Enni er føddur á Tvøroyri 15. apríl 1989. Hann er virkin tónleikari av Tvøroyri, sangari og sangskrivari. Hann gjørdist av fyrstan tíð kendur sum partur av væl umtóktu barnafløgunum við Kulum Rótum. 12 ára gamal útgáv hann í 2002 sína debutfløgu, "Waiting in the Moonlight", ið seldi fleiri enn 5.000 eintøk. Síðan 2005 hevur Brandur javnan vitjað í Svøríki, har hann hevur arbeitt saman við lagsmiðunum hjá tónlistaforlagið Air Chrysalis Scandinavia. Samstarvið við Air Chrysalis endaði við, at Brandur varð upptikin á tónleikaskúlan Musikmakarna í Örnsköldsvik í Svøríki. Seinnu árini hevur Brandur lagt seg alt meira eftir at skriva egnar sangir og framføra teir á konsertum og festivalum. Hann hevur havt framførslur á eitt nú Summar Festivalinum, [1] á G! Festivalinum,[2], á Jóansøkufestivalinum.[3], á Ó-Festivalinum. Tróndur Enni sum eisini er tónleikari og sangari er beiggi Brandur. Teir framføra ofta saman á konsertum í Føroyum. Ein av teimum royndu føroysku poppkomponistunum hevur kallað Brand tann mest lovandi unga popptónasmiðjin í føroyskum tónleiki.
Innihaldsyvirlit
Lívsleið[rætta | rætta wikitekst]
Brandur Enni gjørdist barnastjørna í Føroyum og Íslandi, og sum síðani hevur ment seg til sangskrivara og tónleikara á altjóða stigi. Brandur byrjaði at syngja longu sum tvey ára gamal, gav sína fyrstu plátu út tá hann var 12 ár og gjørdist straks eitt húsarhaldsnavn bæði í Føroyum og Íslandi. Upprunaliga var ungi maðurin av Tvøroyri bert ein av fleiri sangarum á Kular Røtur-fløgunum, men eyðsýndu sanggávurnar og smittandi sjarman gjørdu Brandur til eitt upplagt evni til eina barnastjörnu – eitt sera væl umtókt fyribrigdi í Norðurlondum um aldarskiftið. Í 2002 varð 13 ára gamli Brandur av Tvøroyri vorðin heimskendur í Føroyum við skríggjandi gentum í hólunum og 5000 seldum eintøkum av debutfløguni "Waiting in the Moonlight". Síðani tá hevur hann verið við á fleiri fløgum – bæði í Føroyum og í Svøríki. Brandur er av Tvøroyri og kemur frá einari familju, har fleiri av teimum spæla tónleik. Beiggi Brand, Tróndur Enni, sum eisini er millum kendu føroysku tónleikararnar, plagdi at taka Brand við sær til venjingar í rokkbólkinum hjá honum, tá Brandur var umleið trý ár. Her plagdi Brandur at sovna hóast larmin. Seinni byrjaði áhugin fyri popptónleiki tó at vaksa, og Brandur fór at læra seg at syngja eins væl sum tær fyrimyndirnar, hann hevði fingið uttan úr heimi. Fyrsta fløgan, "Waiting in The Moonlight", kom út í 2002, og síðani hetta hevur Brandur verið á eini langari ferð. Hann var einans 13 ára gamal, tá fyrsta fløgan kom út, og av somu orsøk var rødd hansara ei heldur liðugt ment.
Sum bara 17 ára gamal flutti Brandur til Svøríki, har hann gekk á einum lítlum sangskrivaraskúla í Norðursvøríki, til hann var 19 árá gamal. Eftir hetta flutti hann til Stockholm, har hann hevði fingið sáttmála í lag við eitt stórt plátufelag. Brandur hevur í 2008 verið við í Eurovision-kappingini í Svøríki, men vann tó ikki. Hann hevur eisini sungið ein sang í sambandi við premieruna av ungdómsfilminum High School Musical 3. Brandur sang duet við svensku sangarinnuni Molly Sandén, sangurin eitur "Just här, just nu". Sangurin hevur ofta verið at hoyra í sjónvarpsrásini Disney Channel. Í 2010 varð hann heiðraður sum besti sangari á Planet Awards. Brandur hevur eisini verið ein av trúføstu gestunum á Summarfestivalinum. Brandur hevur ferðast nógv við tónleiki, hann hevur havt framførslur uttanlands, og eitt skifti búleikaðist hann í Svøríki, áðrenn hann kom heim aftur til Føroya at búgva í 2012. Áðrenn Brandur Enni flutti aftur til Føroya, fekst hann nógv við tónleik í Svøríki, har hann gekk á tónleikaskúla. Hann sang m.a. lagið "Lullaby" í innleiðandi sangkappingini "Melodifestivalen" í Svøríki í 2008. Síðani hevur hann t.d. luttikið í svenska Grand Prix'num, samstarvað við eini røð av svenskum singer-songwriters og verið á konsertferðum m.a. við Evropeiska Melodi Grand Prix vinnaranum í 2009, Alexander Rybak. Hóast ungu árini, hevur Brandur Enni drúgvar royndir á norðurlendskum tónleikapallum. Umframt sína framúr góðu rödd, spælir Brandur akustiskan gittar, klaver, trompet og horn.
Egnar fløguútgávur[rætta | rætta wikitekst]
- Funerals and celebrations, Tutl, 2014
- The Illusion Of, single, 2011
- Sometimes truth needs a lie, single, 2009
- Lifelong Lovesong, single, 2008
- Lullaby, single, 2008
- Brandur, album, 2003
- Brandur, single, 2003
- Still Friends, single, 2003
- Perfect Summer, single, 2002
- The Way I am, documentary, 2002
- Waiting in the Moonlight, debut fløga, 2002
Útgávur við fleiri sangarum[rætta | rætta wikitekst]
- Christmas Album, fleiri sangarar, 2007
- Dýrd, fleiri sangarar, 2005
- Kular Røtur, barnafløga, 2000
- Mánadags Mortan, børn syngja, 1999 [4][5]
High School Musical 3 sangurin "Right here right now"[rætta | rætta wikitekst]
Í 2008 sang Brandur duett við Molly Sandén sangin úr Disney filminum High School Musical 3: Senior Year, sum varð umsettur til svenskt.[6] Tey bæði sungu sangin á svenskum, svenska heitið er "Just här, just nu".[1]
Svenska sangkappingin Melodifestivalen 2008[rætta | rætta wikitekst]
Í 2008 sang Brandur Enni sangin Lullaby í innleiðandi sangkappingini "Melodifestivalen" í Svøríki. Vinnarin kom víðari til "Eurovision Song Contest". Brandur gjørdist nummar 5 og kom ikki víðari til finaluna sum var í Beograd í Serbia. Tað gjørdist Charlotte Perrelli, sum kom at umboða Svøríki til Eurovision sang kappingina.[7]
Planet Awards 2009 - Besti sangari[rætta | rætta wikitekst]
Á hvørjum ári beint áðrenn nýggjár, letur Miðlahúsið (Sosialurin, Portalurin og Rás 2) virðislønir fyri at heiðra føroyskum tónleiki og føroyskum tónleikarum. Tær sonevndu Planet Awards verða latnar til hesar kategoriir:
- Besti føroyski bólkur ella einstaklingur
- Besta útgáva
- Besta songkvinna
- Besti sangari
- Besti nýggi bólkur
- Besta lagið
Harumframt verður latið "Planet Herðaklapp".
Brandur Enni vann Planet virðisløn í bólkinum "Besti Sangari" í Planet Awards 2009. Í alt 6 virðislønir vóru latnar umframt eitt herðaklapp. [8] Brandur var eisini tilnevndur sum "Besti sangari" til Planet Awards 2010, tó uttan at vinna.[9]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Summarfestivalur.fo
- ↑ Gfestival.fo
- ↑ Portal.fo
- ↑ Rateyourmusic.com
- ↑ Brandur.com
- ↑ Wikipedia grein um Molly Sanden
- ↑ Melodifestivalen á svensku Wikipedia
- ↑ Planet.portal.fo
- ↑ Planet.portal.fo, Planet Awards: Tey tilnevndu eru..
- Grein frá portal.fo "Brandur millum tey bestu í Svøríki"
- "Musikmakarna" - Tónleikaraskúli í Svøríki
- Student Radio Chart
- Air Chrysalis Scandinavia
- Planet Awards 2009
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Brandur Enni Official Website
- Brandur Enni á MySpace
- "Musikmakarna" - Tónleikaraskúli í Svøríki
- Suðuroyar Kunningarstova - Um Jóansøkufestivalin
- last.fm
- Artist direct um Brandur Enni
- Hvonn Live: Samrøða við Brand Enni, portal.fo


text:
Lindin og www.evr.fo sendir møtini beinleiðis við Franklin Graham og Michael W. Smith.
Samkomur í og einstklingar í Føroyum standa í hesum døgum saman um evangeliskt átak við heitinum ”Hásummarhátíð,” sum verður í ítróttarhøllini á Hálsi sunnudagin 21. juni.
Saman við heimskenda tónleikaranum og sangaranum Michael W. Smith og øðrum fer kendi evangelisturin Franklin Graham at tala í høllini á Hálsi sunnudagin 21. juni. Umframt Michael W. Smith, fara hesi eisini at syngja: Dennis Agajanian úr USA, Johan og Anne Barbour, USA, Óskar Einarsson við ljómliði,. Eisini verða føroyskir sangarar.
Franklin Graham fer at tala á tveimum møtum hendan dagin. Fyrra møtið verður kl. 18.00 og seinna møtið, sum verður kl. 21.30 verður ein serstøk løta, ið ætlað unga fólkinum, har ljómliðið Thousand Foot Krutch og Michael W. Smith fara at syngja.
Franklin Graham er sonur heimskenda evangelistin Billy Graham, sum 96 ára gamal í dag. Sum ungur tók hann frástøðu frá tí andaliga, og hann ikki fara at fylgja í fótafetum pápans. Men 22 ára gamal umlivdi hann eina andaliga kollvelting. Hann var tá staddur í Jerusalem. Síðani 1989 hevur Franklin Graham í miðal hildið 7 stórar evangeliskar fundarøðir um árið. Franklin Graham dag er ein heimskendur og virdur evangelistur, sum ferðast um allan heim. Í september í 2013 hevði Franklin evangeliska fundarøð í Laugardalshøllini í Reykjavík, har 3- 4000 fólk vóru til møtini.
Hjálparfelagsskapurin “Samaritan Purse” (Pengapungur Samverjans), sum Franklin Graham leiðir, hevur virkað í Føroyum í mong ár undir navninum “Cristmas Child.” Felagsskapurin savnar inn gávueskjur til treingjandi børn um allan heim.
Samaritan Purse veitir serkøna hjálp í heimsins vanlukkuraktu og truplu økjum, har menniskjur eru rakt av álvarsomum trupulleikum, kríggi, hungri, jarðskjálvta o.a. Sum dømi kunnu nevnast tann umfatandi jarðskjálvtin í Nepal og Ebola-sjúkan í Liberia. Har kom hjálparfelagsskapurin hjá Franklin Graham, bæði við læknahjálp og hjálparútgerð.
Franklin Graham ber føroyingum hesa heilsan:
“Allir føroyingar vælkomin, og okkara vón er, at tey, sum stríðast við lívsins ivamál og sum ynskja eina nýggja byrjan í lívinum, fara at koma til hásummarhátíð í Ítróttarhøllini.”
Umframt ítróttarhøllina, so er høllin “Dansifrøi” og eitt tjald hjá Tórshavnar Kommunu leigað til endamálið. Har verða sjónvarpsskermar settir upp, so øll síggja og hoyra alt, sum fer fram.
Átakið “Summarhátíð” við Franklin Graham hevur skrivstovu á Starvegi 5 á Hálsi í Havn, Har er eisini bønarløta hvønn yrkadag kl. 16-17. Øll eru vælkomin at leitað hagar hesa løtuna, umframt at seta seg í samband við skrivstovuna á tlf. 25 55 30.


text:
DNA
DNA ella DNS er stytting fyri deoksyribonukleinsýra (sýra = acid á enskum). DNA er ein nukleinsýra sum goymir arvfrøðiligu leiðbeiningarnar fyri menningina av eini kyknu ella virusi. DNA er ein long røð av nukleotidum sum stýra raðfylgjuni av aminosýrum í proteinum ígjøgnum arvfrøðiligu koduna.
DNA er, sum sagt, ein røð av nukleotidum. Hvør nukleotid inniheldur ein nukleinbasa, ein sukurbólk (2'-deoxyribosa) og ein phosphatbólk. Nukleinbasin kann vera adenin (A), guanin (G), sytosin (C) ella thymin (T).
DNA er uppbygt sum ein dupultur snyril (spiralur), við eini breiðari kloyvu og eini smalari.
DNA verður margfaldað í eini prosess nevnd replikatión, avritað til RNA í eini prosess nevnd transskriptión, og síðani verða protein framleidd út frá RNA í eini prosess nevnd translatión.


text:
Bláber
Bláber (frøðiheiti Vaccinium myrtillus) eru smá blá ber. Bláber innihalda serliga nógvar antioxidantar (myrki liturin) og tað eru m.a. hesi sum verja kroppin móti kyknuskaðum og ov skjótari elding. Kanningar benda á, at berini hava gagnliga ávirkan á eygnasjúkuna Macular Degeneratión (gulur blettur á eyganum).
Harumframt eru innihalda berini vitaminirnar A, B3, B5, B6, C og E, flavonoidir, mineralini sink, selen, mangan, krom, jarn, kalcium, magnesium, kobar, kalium, karotin, pektin og fibur.
Undirsløg í Føroyum[rætta | rætta wikitekst]
- Aðalbláber: Leggurin strentur og grønur. Bløðini ljósagrøn, eggvaksin, hvasstent, 10-30 mm long, detta av um heystið. Veksur í haga, homrum og gjáum.
- Heiðabláber: Blágrøn bløð, sum detta av um heystið, øvut eggvaksin. Veksur á heiðalendi og í homrum.
- Vínbláber: Við tjúkkum, blonkum, veturgrønum bløðum við afturábrettari rond og greiniligum síðuæðrum. Veksur á rókum og í homrum.


text:
Ógvella
Ógvella (frøðiheiti - Clangula hyemalis), summstaðni í Føroyum nevnd ógvølla, er ofta at síggja um veturin; á halvarðsøku fer hon, men tað hendir seg at síggja onkra um summarið, men eingin veit hana hava átt í Føroyum. Steggin, tá ið hann er fullbúgvin, er eyðkendur, tí hann er so nógv flekkutur á høvdi og hálsi, mest hvítur við gráum og svørtum og brúnum litum her og har. Bringa og bak eru svørt, búkurin hvítur. Aftur úr velinum hevur hann tvær avbara langar svartar fjaðrar. Bøgan er eisini flekkut um høvur og háls, brún um bak og bringu. Bæði hava tey ein reyðan lit frammarlaga á nevinum. Ungfuglurin líkist mest bøguni; men hann skiftir lit mangar ferðir, áðrenn hann fær sín rætta brúna, — kennist tó altíð væl av tí, at ógvella er minst av øllum antarsløgum, her á sjónum síggjast. Eisini hon eigur norðuri í kuldalondunum Svalbarði, Grønlandi og Íslandi.[1]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
2005
2005 (MMV) var eitt vanligt ár, eftir tí gregorianska kalendaranum var fyrsti dagurin ein leygardagur. Árið er 2005. ár eftir Krist, fimta ár í triðja ártúsund, fimta árið í 21. øld og 5 árið í 2000-árunum.
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 30. januar - Fyrsta fría tingvalið verður hildið í Irak síðani 1958.
- 8. februar
- Fólkatingsval: Í Føroyum verða Tjóðveldisflokkurin og Fólkaflokkurin størstu flokkar. Valdu tinglimirnir eru Høgni Hoydal fyri tjóðveldið og Anfinn Kallsberg fyri Fólkaflokkin.
- M/S Jökulfell søkkur 60 fjórðingar í ein landnyrðing úr Føroyum.
- 9. februar
- Eivør Pálsdóttir verður kosin ársins føroyingur 2004. Grundgevingin er, at hon "á ein framúr positivan hátt hevur sett land okkara á heimskortið við vakra sangi sínum". (Eivor.com, ÚF, Portal.fo)
- Argja Róðrarfelag verður kosið av lesarunum hjá Dimmu at hava framt Ársins Ítróttabragd 2004 (Drekin.fo)
- Ein bilbumba brestur í Madrid, Spania. 40 fólk koma til skaða.
- 10. februar
- Norðurkorea boðar frá, at landið eigur kjarnorkuvápn at brúka til verju, tí landið følir seg hóttan av USA.
- Saudi Arabia heldur sítt fyrsta kommunuval. Bert menn hava valrætt.
- 3. mars - Millióningurin Steve Fossett brýtur heimsmetið fyri at flúgva skjótast runt um heimin uttan steðg.
- 9. apríl - Charles prinsur av Wales giftist Camillu Parker-Bowles.
- 19. apríl - Benadikt XVI verður pávi, eftir at Jóhannus Páll II pávi doyr fyrr í mánaðinum.
- 23. apríl - Fyrsta Youtube filmsbrotið verður lagt á heimasíðuna við sama navni klokkan 20.27.
- 26. apríl - Undir altjóða trýsti trekkir Sýria seg aftur úr Libanon eftir at hava hersett landið í 29 ár.
- 15. mai - Ein ferja, full av ferðafólki, hvølvur og søkkur í hvøssum vindi í Bangladesh. 200 fólk verða saknað.
- 17. mai - Kvinnur í Kuveit fáa valrætt av nýggjum.
- 20. juni - Margretha drotning legði grundarsteinin til Hoyvíkar kirkju.
- 2. juli - Live8: 10 ymiskar konsertir verða hildnar í 10 ymiskum londum og sjónvarpaðar runt um heimin. Konsertirnar eru liður í átakinum "Make Poverty History".
- 7. juli - Terrorálopið í London 2005: Bumbur bresta í 3 tokum í Undirgrundini í London, og í einum bussi. 52 lata lív, og meir enn 700 fólk koma til skaða.
- 28. juli - IRA boðar frá at tey enda stríðið, sum felagskapurin hevur hildið uppi síðani 1969, og biður allar limir at leggja niður vápn síni.
- 22. august - Ein 4,1 kg tungur loftsteinur lendir í Simbabvi, og letur eftir seg eitt 150 millimetra stórt krater.
- 29. august - Ódnin Katrina herjar í USA, og hevur stóran skaða við sær. Í minsta lagi 1.836 lata lív av ódnini.
- 12. september - Hong Kong Disneyland Resort opnar í Hong Kong.
- 19. september - Norðurkorea gongur við til at gevast at framleiða kjarnorkuvápn.
- 30. september - Jyllands-Posten printar óhóskandi tekningar av Muhammed.
- 1. oktober - Bumbur bresta á Bali í Indonesia. 26 fólk lata lív, og meir enn 100 fólk koma til skaða.
- 8. oktober - Jarðskjálvti rakar Kashmir umráðið í Suðurasia. 80 000 fólk lata lív.
- 19. oktober - Rættargongdin móti Saddam Hussein byrjar.
- 29. oktober - Bumbur bresta í indiska høvuðstaðnum Delhi. Í minsta lagi 61 fólk lata lív.
- 9. november - Í minsta lagi 50 fólk lata lív og meir enn 120 koma til skaða, tá ein røð av sjálvmorðsbumbum bresta í Jordan.
- 13. november - Onglendingurin Andrew Stimpson verður fyrsta skrásetta manneskja, ið verður frískt av HIV-virus
- 22. november - Angela Merkel verður fyrsti kvinnuligi kanslari Týsklands.
- 23. desember - Kjad lýsir við kríggi ímóti Sudan, eftir eitt álop, ið hevði við sær at 100 fólk lótu lív.
- 31. desember - Eitt eyka sekund, 23.59.60, verður lagt afturat klokkuni til at enda árið. Síðst hetta kom fyri, var tann 30. juni 1998.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
- 4. juni - Føroyar-Sveis 1-3 (0-1) á Toftum - HM-undandystur (1-1: Rógvi Jacobsen, 70.)
- 8. juni - Føroyar-Írland 0-2 (0-0) á Tórsvølli - HM-undandystur
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 26. juni - Alexia prinsessa av Niðurlondum, dóttir Willem kong.
- 15. oktober - Christian prinsur av Danmark, sonur Fríðrik krúnprins.
- 3. desember - Sverre Magnus prinsur av Noregi, sonur Hákun krúnprins.
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 7. februar - Atli P. Dam, fyrrverandi løgmaður og varastjóri í Føroya Realkredittstovni (f. 1932)
- 20. februar - Sandra Dee, amerikonsk sjónleikarinna. (f. 1944)
- 2. apríl - Johannes Páll pávi II, (f. Karol Józef Wojtyła) (f. 1920)
- 6. apríl - Rainier III prinsur av Monako (f. 1923)
- 2. juni - Eyvindur Mohr, føroyskur listmálari (f. 1926).
- 1. juli - Luther Vandross, amerikasnkur R&B sangari (f. 1951)
- 7. september - Finnbogi Ísakson, føroyskur politikari (f. 1943).
- 20. september - Simon Wiesenthal, nazi-jagstari (f. 1908).
- 24. oktober - Rosa Parks, mannarættinda aktivistur. (f. 1913)
- 26. november - Ingálvur av Reyni, føroyskur listmálari (f. 1920).


text:
GPS
GPS (stytting fyr Global Positioning System) er ein skipan, sum kann staðseta støð á jørðini við fylgisveinum. Yvir tredivu fylgisveinar eru í ringrás kring jørðina. Ein GPS-móttakari er eitt tól, sum kann rokna frástøðuna til fylgisveinar. Um GPS-móttakarin fær frástøðuna til 3 fylgisveinar, kann hann rokna positiónina á jararyvirflatanum. Um móttakarin fær frástøðuna frá 4 fylgisveinum, kann hann eisini rokna hæddina. Mest vanligu nýtsluøkini fyri GPS’arar er í skipum, bátum og bilum. GPS-móttakarin hevur ymisk kort, soleiðis at tú altíð sært, hvar tú ert. Í nøkrum GPS-móttakarum til bilar kanst tú eisini hoyra eina rødd, sum sigur tær, hvussu tú skalt koyra fyri at koma til tað staðið, sum tú hevur sligið inn á tólið.


text:
Hoyvík
Hoyvík er ein bygd í Streymoynni. Umleið 3.134 fólk búgva í Hoyvík. Hoyvík hevur ongantíð verið stór bygd. Til 1800 var bert ein garður. Seinri varð hann býttur sundur í tveir garðar. Fyrstu húsini uttan fyri sjálvan garðin vórðu bygd í 1835. Frá fyrst í 1920-árunum var landbúnaðarroyndarstøð í Hoyvík, til húsini og økið vórðu latin Føroya Fornminnissavni. Gomlu húsini og bøurin verða skipað sum útisavn.
Hoyvík legði saman við Tórshavnar kommunu í 1978, og stór útstykkingarætlan varð gjørd fyri alt tað økið, sum fyrr var hagi. Har hevur mikil og fjølbroytt sethúsabygging verið seinastu árini við øllum tí, sum hoyrir einum so stórum býarparti til. Skúli er, og ein enn størri verður nú bygdur, og ætlandi skal fyrsti partur standa liðugur á sumri 2008. Eisini er nýggj, stásilig ítróttarhøll bygd í Hoyvík fyri fáum árum síðan. Fleiri størri handils- og ídnaðarfyrtøkur halda til í Hoyvík. Teirra millum er einasta mjólkavirkið í Føroyum, MBM. Nýggj kirkja verður í løtuni bygd í Hoyvík, og fleiri fríkirkjur og samkomur hava bygt samkomuhús.
Hoyvík er við at menna seg til at gerast ein býur í býnum. Bygt verður í stórum í Hoyvíkshaganum. Hetta setur skjøtil á ein nýggjan býling í Hoyvíkshaganum, og tá ið Karlamagnusarbreyt um ikki so langa tíð fer at knýta hetta handilsøkið við kirkjutorgið, sum verður gjørt í sambandi við nýggju Hoyvíkar Kirkju, hevur kommunan skapt tær rammur, ið neyðugar eru fyri býarvøkstri í hesum partinum av býnum.


text:
-
Rutuupplýsing svarar alt døgniðRutuupplýsing á telefon 343030 svarar allar dagar í árinum
-
Hvat kort skal eg velja?Ferðast við avsláttri við korti frá Strandferðsluni
Tíðindi
- Svarskriv til tíðindi í KVF í smb v, at Teistanevndin mótmælir viðlíkahaldi á Teistanum 03.07.2015 Tað hoyrdist í KVF fríggjakvøldið 27-06-2015 í tíðindasendingini kl. 19 eitt innslag, har Teistanevndin mótmælti, at Teistin ikki verður viðlíkahildin um náttina eins og tunlarnir. Fyrst er kanska at siga, at tað fyrikoma eisini lýsingar um, at tunlar vera stongdir vegn...
- Tvey størv leys á høvuðsskrivstovuni 02.07.2015 Við hesum verða størvini sum rakstraleiðari á Sjódeildini og ferðslusamskipari á Samferðsludeildini lýst leys. Freistin at søkja størvini er 20. juli. Lýsingarnar síggjast her
- Nýggjur samferðsluleiðari 01.07.2015 Jens Petur Brattalíð hevur tikið við sum leiðari á Samferðsludeildini. Jens Petur er 51 ára gamal, og er útbúgvin fiskivinnutøkningur. Hann hevur verið leiðari á fiskavirkjum, og hevur tey seinastu árini røkt starvið sum ferðslusamskipari á Strandferðsluni. Jens Petur f...
- Ferðaætlan til útoyggjastevnuna 29.06.2015 Í samband við útoyggjastevnuna í Skúvoy leygardagin 4. juli 2015, siglir Sildberin eftir broyttari ferðaætlan. Eisini koyra bygdaleiðir leið 101 og 600 eyka koyring. Koyrt og siglt verður soleiðis: Av Sandi: Leið 66/Sildberin kl. 07.50 09.35 11.00 12.00 13.00 14.15 16.3...


text:
Triðja Mósebók
Triðja Mósebók verður í hebráisku Bíbliuni nevnd Wajiiqra. Tað merkir, "og hann kallaði", og soleiðis byrjar eisini bókin. Í Septuaginta eitur hon Leviticon, og tað merkir "levitiska bókin". Hon var fyrst og fremst ein handbók hjá levitiskum prestum. Orðið Leviticus er tað sama orðið á latínskum. 3. Mósebók verður nevnd levitbókin, ikki tí at hon er so nógv um levitar, men heldur tí, at hon er um gudstænastuna, og í gudstænastuni høvdu levitar tað týdningarmesta at gera. Hon er gudstænastubókin í gamla sáttmálanum. Hon sigur frá, hvussu Ísrael skal liva sum heilag tjóð, úrskild til Harrans.
N.T. vísir meira enn 40 ferðir aftur til 3. Mósebók, og næstan øll Bíblian ber dám av henni.
Innihald[rætta | rætta wikitekst]
Offurtænastan í G.T. er týdningarmesta evnið í 3. Mósebók. Fimm ymiskar offurtænastur verða nevndar - sektaroffur, brennioffur, takkaroffur, grónoffur og syndaoffur. Longu í 2. Mósebók verður sagt frá, hvussu Áron og synir hansara vórðu settir í prestastørv. Í 3. Mósebók er fullfíggjað frágreiðing um prestavígsluna. Fremsta arbeiði teirra var at bera frem offur. Eisini høvdu teir annað týdningmikið arbeiði í halgidóminum og vera andligu lærararnir í Ísrael skildir burtur úr til tænastu Guds og vera Harrans boðum lýdnir.
Talan um offur gongur sum aðaltáttur ígjøgnum alla 3. Mósebók. Forskriftirnar um fagnaðarárið eru eisini í 3. Mósebók.


text:
Vilmund Jacobsen 13.11.2013 (19:48)
Trý skip landað á Toftum
Trý skip landaðu á Toftum mánadagin. Tað var Landingarmiðstøðin við Toftagjógv, sum landaði skipini.
Niclas Davidsen, landingarformaður, sigur, at línuskipið Sigmundur, sum henda túrin royndi undir Føroyum, hevði stívliga 30.000 pund, meginparturin brosma og longa.
Trolbáturin, Hansa Maria, hevði 25.000 pund, meginparturin toskur, og garnaskipið Oknin hevði góð 33.000 pund av svartkalva.
Niclas Davidsen væntar ikki fleiri landingar á Toftum hesa vikuna, men tíðliga í næstu viku koma línuskipini Vesturhavið og Kambur væntandi inn at landa.


text:
19.12.2014
Gleðilig jól
Við ynskjum um eini góð og hugnalig jól og eitt eydnuríkt nýggjár. Takk fyri tað skjótt farna árið.
More
More
24.10.2014
Einmansleikurin "Einki orð"
Leikbólkurin In Time Theatre sýnir einmansleikin "Einki orð" á Tjóðpalli Føroya við Sóley Danielsen (FO) sum leikara og Jenný Láru Arnórsdóttir (IS) sum leikstjóra."Einki orð" snýr seg um lívið hjá einari muslimskari kvinnu og um nógvu fordómarnar,...
More
More
22.10.2014
Gisp! í Norðurlandahúsinum
Fríggjadagin 24. oktober kl. 17 letur upp framsýning við 11 norðlendskum listafólkum. Gisp! setur miðdepilin á teknaðar søgur í tekningum, teknirøðum, málningum, klæðum, installatiónum og grafikki. Millum listafólkini eru Sigrun Gunnarsdóttir og Tu...
More
More
15.09.2014
"Ísland Got Talent" - Føroyingum bjóðað at vera við
Tekning til kappingina "Ísland Got Talent" er í gongd nú hjá íslendsku sjónvarpsrásini Stöð 2 og í ár er ein serlig broyting komin í, at frændur og grannar okkara úr Føroyum og Grønlandi eru bodnir at luttaka. Tey sum hava áhuga kunnu tekna seg til...
More
More
07.05.2014
Gunnar Sigurðsson í Føroyum
Gunnar Sigurðsson var á vitjan í Føroyum og í hesum sambandi varð skipað fyri samkomu, har hann fekk handað gullnál Fóbóltssambandsins, FSF. Gunnar var í mong ár nevndarlimur í íslendska fótbóltssambandinum, KSÍ, og hann var eisini góður vinmaður h...
More
More
24.01.2014
Útnorðurráðið
Útnorðurráðið helt temaráðstevnu um mat, sum varð hildin í Skálavík á Sandoy, dagarnar 20.-24. januar. Har snúði umrøðan seg m.a. um forðingar í sambandi við innflutning av matvøru millum londini, t.e. Føroyja, Grønlands og Íslands. Eisini var fund...
More
More
19.12.2013
Jólakveðja
Gleðileg jól / Hugnalig jól!
More
More
03.12.2013
Filmurin Djúpið (Dýpið) vístur í NLH
Íslendski filmurin Djúpið (Dýpið) verður vístur í Norðurlandahúsinum mikudagin 4. desember kl. 19.30 Baltasar Kormákur leikstjórnar og byggir filmurin á handrit eftir Atla Jónsson, men hugskotið byggir á veruligar hendingar tá ið Guðlaugur Friðþó...
More
More
22.11.2013
Bókaframløga í Norðurlandahúsinum
Í hesum døgum gevur Forlagið í Støplum út skaldsøgu eftir íslendska høvundin Bjarna Bjarnason, sum Carl Jóhan Jensen hevur týtt til føroyskt. Bjarni Bjarnason, sum búði í Føroyum nøkur av uppvakstrarárum sínum, skrivar í skaldævisøguni Andlit jú...
More
More
13.11.2013
Frostrósir
Frostrósir koma aftur til Føroya og framføra í Norðurlandahúsinum 30. nóvember. Sangarar eru: Hera Björk, Heiða Ólafs, Gréta Salóme, Friðrik Ómar, Jógvan Hansen og Jóhann Friðgeir. Sí meira á www.nlh.fo
More
More
18.10.2013
Heilsustovnur Náttúrulæknafelags Íslands (NLFÍ)
Kunningarfundur í Miðlahúsinum í Vágsbotni, týsdagin 22. oktober kl. 20.00.
More
More
09.08.2013
Frændafundur 8: Føroysk-íslendsk vísindaráðstevna á Fróðskaparsetrinum 24. – 25. august 2013
Ráðstevnan Frændafundur 8 verður á Fróðskaparsetri Føroya 24. og 25. august 2013 við nógvum áhugaverdum fyrilestrum. Granskingarbrak Leygardagin 24. og sunnudagin 25. august ber til at hoyra eina rúgvu av forvitnisligum fyrilestrum á Frænda...
More
More
31.07.2013
Ferðafrásøgn í Norðurlandahúsinum
Ferðafrásøgn frá manningini á Auður Hósdagin 1. aug kl.17.00 Í sambandi við, at Eyþór Eðvarðsson, Hálfdán Freyr Örnólfsson, Svanur Wilcox og Kjartan Jakob Hauksson hava róð frá Orknoyggju...
More
More
26.07.2013
Opið hús á Ólavsøku
Aðalkonsulát Íslands hevur opið hús ólavsøkuaftan, 28. juli kl. 15 - 18. Øll eru hjartaliga vælkomin at støkka inn á gólvið.
More
More
30.05.2013
Manskórið Stefnir í Vesturkirkjuni
Manskórið Stefnir var sett á stovn tann 15. januar 1940 og framførdi fyri fyrstu ferð, 3 vikur seinni, í Brúarlandi í Mosfellssveit. Kórið taldi í byrjanini 20 limir, men er í dag tvífaldað til 40 virknar sanglimir. Manskórið Stefnir fekk heiðurs...
More
More
17.05.2013
Kirkjukór á vitjan
Kirkjukór úr Mosfellsbær vitjar í Føroyum í døgunum 17. – 23. Mai Kórið er kirkjukór hjá Lágafellsókn í Mossfellsbær í Íslandi. Tey syngja við ymisk høvi í Mossfellsbær og hava eisini sungið við ymisk hátíðarlig høvi – bæði í Íslandi og utt...
More
More
20.03.2013
Listaframsýning í Smiðjuni í Lítluvík
08.03.2013
Yvirlýsing millum Føroya Landsstýri og stjórn Íslands
Á ráðstevnu í Norðurlandahúsinum 5. mars var ein yvirlýsing undirritað millum Føroya Landsstýri og stjórn Íslands. Yvirlýsingin hevur til endamáls at menna samstarv tjóðanna millum. Serstøk áherðsla er at menna vinnu- og nýskapan hjá báðum tjóðum. ...
More
More
05.03.2013
Konsert við Jógvan Hansen, Friðrik Ómar og kvinnukórinum Suð, verður í Norðurlandahúsinum 9 mars. kl 20:00
Í oktobur mánaði 2009 góvu Jógvan Hansen og íslendski Friðrik Ómar út fløguna "Vinaløg". Hendan fløgan var eitt samstarv millum brøðratjóðirnar b...
More
More
01.03.2013
Føroysk Íslendsk Ráðstevna 5. mars í Norðurlandahúsinum
Vegna fíggjar- og vinnumálaráðini í Føroyum og Íslandi og í samstarvi við Føroyska- íslendska handilskamarið, verður boðið til rðastevnu í Norðurlandahúsinum 5. mars 2013
More
More
Video Gallery


text:
Skopelos
Skopelos (Grikst mál: Ekόπeλoς) er ein oyggj í Grikkalandi. Hon liggur í oyggjabólkinum Sporadurnar (Eπopάδeς / Sporades), eystarnfyri landslutin Thessalia á fastlandinum, í ein landnyrðing av næststørstu oynni, Evvia og millum tvær aðrar Sporaduoyggjar Skiathos og Alonissos. Skopelos er 95 km2 til víddar, eitt sindur størri enn Mykonos (85 km²) og Santorini (73 km²). Um vit samanbera við eina føroyska oyggj, so er Skopelos á stødd við Borðoy, sum er 95 km2. Á Skopelos eru tvey fjøll, ið eru hægri enn 500 metrar. Delfi sum er mitt á oynni er 681 metrar høgt, hitt fjallið er Palouki, tað er í landsynningshorninum á oynni og er 546 metrar høgt. Fleiri brot úr filminum Mamma Mia! vórðu tikin upp á Skopelos. Hetta hevur ført við sær, at ferðafólkatalið til oynna vaks munandi í tíðini eftir at filmurin varð vístur.[1]
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Søgnin sigur, at Skopelos bleiv til av Stafylos (merkir víndrúva á grikskum), sum var ein av synunum hjá gudinum Dionysos og prinsessu Ariadne av Kreta. Í fornøldini varð oyggin nevnd Peparethos. Seint í bronsuøldini varð oyggin bygd av kretensarum, sum fóru at dyrka vín á oynni. Kanska er tað orsakað av hesi søgnini, at oyggin gjørdist kend í antikku øldini fyri sítt vín. Sjónleikurin Filoktetes, sum fyrst og fremst varð framførdur á Dionysosfestivalinum í 409 f.kr. av Sofokles, snúði seg m.a. um ein vínkeypmann, sum viltist, tá hann skuldi til «Peparethos – rikt við drúvum og víni». Í 1936 var útgrevstur í Stafylos/Velanio økinum á Skopelos, og har funnu tey eina kongagrøv frá Mykenskari tíð. Oyggin hoyrdi eitt stytri tíðarskeið til býstatin Khalkis á Euboea (Evvia), tað var umleið ár 700-tallet f.kr.
Seinni kom oyggin at hoyra undir hesi harradømi:
- Athen.
- Kongaríkið Makedónia (338 – 146 f.kr.).
- Tað rómverska lýðveldi (146 – 27 f.kr.).
- Rómverjaríkið (27 – 330 e.kr.).
- Eysturrómverjaríkið (330 – 1204).
- Lýðveldið Venesia (1204–1538).
- Ottomanska Ríkið (1538 til Grikska frælsisstríðið).
Skopelos gjørdist partur av tí fyrsta grikska lýðveldinum eftir at London-skjalið góðkendi teirra suverenitet, fyrst í 1830 og síðan aftur í 1832, tá Grikkaland endaliga varð viðurkent sum sjálvstøðugur statur og gjørdist kongaríki. Orsakað av juli-kollveltingini í Fraklandi, varð skjalið frá 1830 ikki fullført. Undir seinna heimsbardaga bleiv Skopelos fyrst hersett av Italia (juni 1941 – september 1943) og síðan av Tysklandi (september 1943 – oktober 1944). Skopelos og restin av Grikkalandi vendi aftur til eina demokratiska stýrisskipan í 1944.


text:
1902
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- Tíðindablaðið Búreisingur verður útgivið fyrstu ferð.
List[rætta | rætta wikitekst]
Bókmentir[rætta | rætta wikitekst]
Heart of Darkness hjá Josef Conrad
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 4. februar - Charles Lindbergh, amerikonsk floghetja (d. 1974)
- 19. apríl - Martin Joensen, føroyskur rithøvundur (d. 1966)
- 23. apríl - Halldór Kiljan Laxness, íslendskur rithøvundur (d. 1998)


text:
Advent
Adventstíðin er fyrireiking til jólini. Hetta orðið verður brúkt til hendan partin í kirkjuárinum, tí vit hugsa um Jesu komu. Adventssunnudagur er nýggjársdagur í kirkjuárinum, og adventstíðin fatar um fýra teir seinastu sunnudagarnar fyri jól. Teir tekstir, sum verða lisnir úr Bíbliuni í gudstænastuni í adventstíðini, siga frá Guds lyftum um ein frelsara, frá fyrijáttanini í Gamla Testamenti og um at vera til reiðar at møta frelsaranum.
Orðafrágreiðing[rætta | rætta wikitekst]
Orðið er komið úr latíni í flestøll mál her um vegir; tað er stytting av adventus domini "koma Harrans", av fyrisetingini ad "at, til" og sagnorðinum venire "koma". Norrøna navnið á hesi fyrireikingartíð til jólini var "jólafasta" (jólaføst). Tá hevði fólk - sum føroyingar eisini til fyri stuttum - bindindi at bíða við jólahaldinum, til jólini komu.
Orðið advent (eisini stavsett "atvent") hevur verið lagað at føroyskum framburðarreglum soleiðis, at sagt hevur verið annaðhvørt [advent] við stuttum a-ljóði sum eitt nú í orðinum alv ella [ead-/eatvent] við tvíljóðandi a sum í orðinum at. At siga [a:dvent] við longum óføroyskum [a:], sum nú hoyrist av øðrumhvørjum munni í útvarpi og sjónvarpi, er nýtt og man vera nýkomið úr donskum.


text:
Jóhannes 1:1
"Í fyrstuni var orðið,
og orðið var hjá Guði, og orðið var Guð."
Vit liva á einum lítlum og sera vælgjørdum sjálvstýrandi rúmdarfari. Saman við yvirlivan, sigri og deyða eru vit vitnir til vakurleika, luktir, kærleika og tónleik. Hugsa um hetta. Støddfrøði, heimspeki, várið, oyðilegging, landbúnaður, fríggjan, kvasar og tyggigummi, kom alt úr ongum? Tilvildarliga formað?
Av øllum ættarliðunum sum enn hava livað á jørðini, eru tað vit, sum hava minst rætt til ikki at leggja merkis til tí stillu nærveruna hjá Vísindaliga Støddfrøðinginum, sum hevur sett alt tað vit skoða í rørslu. Vit áttu at verið full í undran, ikki hástór og skeptisk.
Umleið 3000 ár síðani skrivaði Dávid Kongur í Ísrael (Sálmi 8:4-5) "Líti eg at tínum himni, fingraverki tínum, mána og stjørnum, sum tú hevur fest – hvat er tá maður, at tú minnist á hann, og mannabarn, at tær kemur tað í hug!"
Meira vitan um skapanarvísund er tøk um:
Lívfrøði, Jarðfrøði, Fornaldarfrøði, Paleontologi, Astronomi, Evolutión, Intelligent Design,
Adam og Eva, Ørk Nóa, Ísøldin, Edens urtagarður og Søga jarðarinnar.Greinar (Á enskum) um: Dinosaurar
Greinar (Á enskum) um: Giraffar
Greinar (Á enskum) um: Spettur
Greinar (Á enskum) um: Flogmýs
-- Aðrar greinar á enskum HER --


text:
Kecskemét
Kecskemét (IPA: /'kɛtʃkɛme:t/) er ein býur í Ungarn sum hevur umleið 108.200 íbúgvar. Býurin er tann 8. størsti býur í Ungarn. Høvuðssæti í landslutinum Bács-Kiskun liggur í býnum. Býurin liggur mitt ímillum høvuðsstaðin Budapest og tann triðstørsta býin í Ungarn, Szeged, 86 kilometrar frá báðum og hevur nærum somu frástøðu til tær báðar stóru áirnar í landinum, Danube og Tisza.
Býarnavnið Kecskemét kemur av tí ungarska orðinum kecske, ið merkir "geit".
Tær elstu fornaldarfrøðiligu útgrevstirnir vísa tekin um, at fólk hava búð á staðnum fyri umleið fimm túsund árum síðan.


text:
Flestu næmingar lesa "Skriva í sandin"
11-05-2012
Stuttsøguringurin "Skriva í sandin" er uppgivin sum bókmentaverk í flestu pensumlistum í 10. flokki og er eisini vælumboðaður í 9. flokki.
Nú stundar til próvtøku, og í hesum sambandi hava lærarar latið Mentamálaráðnum pensumlistar, har lisna tilfarið verður uppgivið til próvtøku.
Sambært pensumlistunum í lærugreinini føroyskum í 9. og 10. flokki er Marjun Syderbø Kjelnæs, sum nýliga hevur fingið trý ára starvsløn, millum mest lisnu rithøvundarnar. Í flestu førum er talan um stuttsøguringin "Skriva í sandin" (2010) og stuttsøguna "Kópakonan" (2001), sum eisini er at finna í tekstsavninum LES 2.
Stuttsøguringurin "Skriva í sandin" er uppgivin sum bókmentaverk í flestu pensumlistum í 10. flokki og er eisini vælumboðaður í 9. flokki. Hetta samsvarar eisini væl við, at "Skriva í sandin" eisini er mest útlænta flokssett til føroysklærugreinina úr savninum hjá Námi hetta skúlaárið.
"Skriva í sandin" er sera vælegnað sum bókmentaverk í undirvísing. Evni, viðkomandi hjá næminginum, verða viðgjørd og lýst í viðkomandi nærumhvørvið, nevniliga einum vikuskifti í Havn.
Harafturat er "Skriva í sandin" sera viðkomandi greiningarliga. Greiningarhugtøk sum sjónarhorn, frásøgufólk, persóns- og umhvørvislýsing o.s.fr. eru sera sjónlig í tekstunum. Almikið er sostatt hjá næmingunum at arbeiða við í "Skriva í sandin," bæði viðvíkjandi evnisviðgerð og tekstviðgerð.
Kelda: www.nam.fo
Lesið meiri á: http://nam.fo/tidindi/nytt/news/marjun-til-provtoeku/


text:
Flogmýs
Flogmýs (frøðiheiti: Chiroptera) eru einastu súgdýr, ið flúgva, og tað eru eini 1100 sløg í flogmúsaættini. 51 av teimum eru funnin í Evropa. Hesi lodnu flogdýrini verða skift í tveir bólkar: Tær smáu, sum eta kjøt, smáflogmýsnar, og tær stóru, sum eta plantur, stór-flogmýsnar. Veingirnir á flogmúsini eru tunn húð, sum er tand út ímillum ógvuliga longu klørnar. Veingirnir eru naknir og tunnir sum sigarettpappír. Hon ballar teir sum eitt teppi um sín mjúka kropp, tá ið hon fer at sova. Um dagin hanga flogmýsnar eftir høvdinum í holum ella trøum, tær sova ella snáka sær. Sløgini í Útnorðri liva øll av skordýrum, men aðrastaðni eta tey sera ymiska føði sum skriðdýr, frukt, smærri súgdýr og fisk. Tær súgva so mikið sum upp í ein eggjakopp av blóði hvørja nátt. Flestu flogmýsnar flúgva í myrkri, og sjálvt um tær hava eygu, stýra tær við høgum ljóðbylgjum, sum menniskju í flestum førum ikki hoyra. Við ljóðbylgjum kunnu tær stýra uttan um alt, ið forðar teimum á leiðini, og hvørt flogmúsaslag hevur sína egnu ljóðmynd. Tí er tað møguligt hjá okkum at kenna sløgini aftur á ljóðmyndini.[1]
Flogmús hava verið til í umleið 70 mill. ár. Størsta flogmúsin í heminum er maleisiski flogrevurin. Flogið er líka breitt sum ein bilur - 1,5 m. Hann etur fruktir og blómusáð. Minsta flogmúsin er humlufluguflogmúsin. Hon er bara 3 cm long og vigar 2 gramm.
Flogmýs í Føroyum[rætta | rætta wikitekst]
Ein grein úr altjóða tíðarritinum Acta Chiropterologica hevur savnað allar flogmýs, sum eru sæddar í Norðsjónum.[2] Hetta er gjørt í samstarvi millum granskarar í Skotlandi, Íslandi og Føroyum. Umrøddar eru flogmýs, ið til og við 2014 vórðu sæddar í Orknoyggjum, Føroyum, Íslandi, Hetlandi og á boripallum í Norðsjónum. 12 ymisk sløg eru greinað. Fýra sløg eru komin úr Norðuramerika til Íslands, meðan hini átta sløgini eru evropeisk. Av teimum 12 sløgunum eru fimm ymisk funnin í Føroyum.
Tann fyrsta fráboðanin um flogmús í Føroyum kom frá Eyðuni Winther í 1964 á Trøðum á Sandi. Men talið á sæddum flogmúsum er vaksið tey seinastu tríati árini. Í 2010 høvdu vit eina innrás av flogmúsum í Føroyum, tá minst 45 vórðu sæddar.[3] Áleið 70 ymiskar fráboðanir um flogmýs komu hetta árið. Flestu flogmýs hava verið sæddar um heystið, færri um várið.
Tey fimm sløgini, ið eru funnin í Føroyum:[4][5]
- Trøllflogmús (Pipistrellus nathusii) er funnin minst 17 ferðir í Føroyum. Flogmúsin er kløn, long, 44-48 mm., og vigar bara 6-9 gramm. Útbreiðslan er mest í landsynningspartinum av Suðurevropa, men slagið hevur breitt seg norður eftir, og eigur í dag bæði í Danmark og Stóra Bretlandi.
- Hýggiflogmús (Vespertilio murinus) er funnin tvær ferðir her. Kroppurin er 55-63 mm. langur og vigar 12-14 gramm. Hýggiflogmúsin er tann næstvanligasta í Norðurhøvum aftan á trøllflogmúsina. Finst eins og trøllflogmúsin mest í landsynningspartinum í Evropa, men tó eisini í syðra parti av bæði Norra og Svøríki.
- Norðflogmús (Eptesicus nilssonii) er sædd eina ferð. Kroppurin er 48-54 mm. og vigar 8-13 gramm. Norðflogmúsin er tann vanligsta flogmúsin í Norðurlondum og er funnin heilt norður til pólkringin.
- Niðuflogmús (Eptesicus serotinus) er somuleiðis bara sædd eina ferð. Niðuflogmúsin er eitt sindur størri enn norðflogmúsin. Kroppurin er 62-88 mm. langur og vigar 17-35 gramm. Flogmúsin var funnin í eini timburgoymslu. Niðuflogmúsin livir annars í øllum Evrasia norður til 55 °.
- Leislerflogmús (Nyctalus leisleri) er eisini bara sædd eina ferð her. Hetta er ein stór flogmús við einum kroppi millum 54-64 mm. og eini vekt, sum er 14-20 gramm. Flogmúsin er ikki vanlig og finst mest í Írlandi, Onglandi og norður til Skotlands, har hon eisini er sjáldsom. Hetta slagið flýgur eisini um dagin.
Kelduávísingar[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.snl.no/flaggermus
- ↑ http://www.bioone.org/doi/abs/10.3161/150811014X683381
- ↑ http://www.jenskjeld.info/artikler/Bats2014_Petersen_et.al.pdf
- ↑ Petersen, A. Jensen, J-K, Jenkins, P., Bloch, D, og Ingimarsson, F. 2014. A review of the bats (Chiroptera) on the islands in the North East Atlantic and on North Sea installations. Acta Chiropterologica. 16,1: S. 169 til 195.
- ↑ http://www.jenskjeld.info/artikler/list_of_bats.pdf


text:
Er Gud til? Eru prógv fyri, at Gud er til?
Spurningur: Er Gud til? Eru prógv fyri, at Gud er til?
Svar: Einki prógvar, um Gud er til ella ikki. Bíblian sigur, at vit mugu góđtaka viđ trúgv, at Gud er til: ''Uttan trúgv ber ikki til at toknast Honum. Tí tann, sum stígur fram fyri Gud, má trúgva, at Hann er, og at Hann lřnir teimum, iđ sřkja Hann.'' (Hebr. 11:6). Um hann vildi, kundi Gud lćttliga víst seg og prógva fyri řllum heiminum, at Hann er til. Men gjřrdi hann tađ, hevđi ongum třrva trúgv. ''Jesus segđi viđ hann: 'Av tí at tú hevur sćđ Meg, trýrt tú! Sćl eru tey, sum ikki hava sćđ og tó trúgva!'' (Jóh. 20:29).
Hetta merkir tó ikki, at tađ ikki kann prógvast, at Gud er til. Í Bíbliuni stendur, at ''Himlarnir kunngera dýrd Guds, hvřlviđ ber bođ um handaverk Hansara. Ein dagurin talar viđ annan um tađ, ein náttin kunnger ađrari tađ; uttan orđ og uttan talu, uttan at ljóđiđ hoyrist, gongur rřdd himmalsins út um alla jřrđina, tala hansara til enda jarđarríkis'' (Sálm. 19:1-4). Tá iđ vit hyggja at stjřrnunum og skilja, hvussu ovurstórur alheimurin er, tá iđ vit síggja náttúrunnar undur, tá iđ vit síggja eitt vakurt sólsetur – alt hetta ber brá av einum skapara. Skuldi hetta ikki veriđ nóg mikiđ, so finna vit eisini prógv um Gud í hjřrtum okkara. Í Prćdikaranum 3:11 lesa vit, at ''...ćvina hevur Hann lagt í hjarta teirra...'' Innast inni vita vit, at okkurt finst handan líviđ, og at onkur finst handan heim okkara. Vit kunnu avnokta hesa vitan intellektuelt, men tó er tađ týđiligt, at Gud er í okkum og uttan um okkum. Hóast hetta, ávarar Bíblian okkum um, at tađ framvegis eru nřkur, sum noktađ, at Gud er til: ''Dárin sigur í hjartanum: 'Eingin Gud er!''' (Sálm. 14:1). Av tí, at ein stórur meirilutin av menniskjum, í řllum metanum og řllum hámentanum sřguliga hava trúđ á ein gud, so má vera okkurt (ella onkur), sum ger, at so er.
Afturat bíbilsku próvgrundunum fyri, at Gud er til, eru skilvísu próvgrundirnar. Fyrst er tađ ontologiska próvgrundin. Best umtókta ontologiska próvgrundin, brúkar hugtakiđ Gud til at prógva, at Gud er til. Tađ byrjar viđ at lýsa Gud sum ''ein vera, sum ikki kennir sín líka.'' Síđan verđur pástađiđ, at tađ at vera til, er střrri enn ikki at vera til, og tí má mćtasta veran, sum vit kunnu ímynda okkum, vera til. Er Gud ikki til, kann Gud ikki vera hćgsta veran, sum vit kunnu ímynda okkum, og tađ hevđi veriđ ímóti sjálvum hugtakinum Gud.
Ein onnur próvgrund er tann teleologiska. Teleologiska próvgrundin er, at alheimurin er so ótruliga vćl settur saman, at onkur má hava skapt hann. Var Jřrđin til dřmis bara var nakrar hundrađ kilometrar nćrri viđ ella longri frá sólini, hevđi hon ikki veriđ so full av lívi, sum hon er. Vórđu elementini í okkara atmosferu broytt bara nřkur fá prosent, hevđi alt livandi á jřrđini doyđ. Sannlíkindi fyri, at ein einstřk proteinmolekyla verđur til av tilvild, er 1 av 10243 (t.e. 10 viđ 243 nullum aftanfyri). Ein einstřk sella er samansett av milliónum av proteinmolekylum.
Eitt triđja skilvís próvgrund fyri, at Gud er til, er kosmologiska próvgrundin. Hendir eitthvřrt, má okkurt hava elvt til tađ. Alheimurin og alt, sum er í honum, er ein avleđing. Okkurt má hava elvt til, at alt varđ til. Samanumtikiđ má okkurt vera ''ikki-elvt'' fyri, at tađ skal elva til, at alt annađ skal vera til. Henda ''ikki-elvda'' grundin er Gud.
Ein fjórđa próvgrundin verđur rópt moralska próvgrundin. Allar mentanir hava, sřguliga, havt lógir av onkrum slag. Řll hava eina kenslu av, hvat er rćtt og hvat er rangt. Morđ, lygn, stuldur og ómoralur er nakađ, sum nćstan řll vísa frá sćr. Hvađani er henda kenslan av rřttum og rangum komin, um ikki frá einum heilagum Gudi?
Hóast alt hetta sigur Bíblian okkum, at fólk fara at vísa teirri sonnu og ónoktandi vitanina um Gud frá sćr og trúgva á eina lygn í stađin fyri. Róm. 1:25 sigur, ''Tey hřvdu jú skift sannleika Guds um viđ lygn og ćrađu og dyrkađu skapningin fram um skaparan, Hann, sum hálovađur er í allar ćvir. Amen.''Bíblian sigur eisini, at fólk onga umbering hava fyri ikki at trúgva á Gud: ''Ósjónliga vera Hansara, bćđi ćviga kraft og guddómleiki Hansara, sćst frá skapan heimsins; tađ skilst av verkum Hansara; tey hava tí onga avsakan'' (Róm. 1:20).
Fólk siga seg nokta, at Gud er til, tí tađ er ''ikki vísindaligt'' ella ''tí eingi prógv eru.'' Veruliga grundin er, at viđurkenna tey, at Gud er til, mugu tey eisini ásanna, at tey eru sek í Guds eygum, og at tey mugu fáa fyrigeving Hansara (Róm. 3:23, 6:23).
Hvussu vita vit, at Gud er til? Sum kristin vita vit at Gud er til, tí at vit tosa viđ Hann hvřnn dag. Vit hoyra Hann ikki viđ oyrunum, men vit kenna hjáveru Hansara, vit kenna, at Hann leiđir okkum, vit kenna kćrleika Hansara, vit ynskja náđi Hansara. Vit hava veriđ fyri hendingum í lívi okkara, sum ikki kunnu hava ađra frágreiđing enn Gud. Gud hevur á undursaman hátt frelst okkum og broytt lív okkara, so at vit kunnu ikki gera annađ enn at viđurkenna og hálova, at Hann er til. Eingin av hesum próvgrundum kunnu yvirtala nakran, sum noktar at ásanna tađ, sum longu er týđiligt. Samanumtikiđ má Gud góđtakast viđ trúgv (Hebr. 11:6). Trúgv á Gud er ikki eitt lop út í tóman heim; hon er ein tryggur vegur inn í eitt ljóst rúm, har stóri meirilutin av fólki longu er.
Far aftur til fřroysku heimasíđuna
Er Gud til? Eru prógv fyri, at Gud er til?


text:
Korngás
Korngás (frøðiheiti - Anser albifrons) líkist nógv grágásini, men er heldur dimmari og brúnligari. Nevið er svart inni við høvdið, ytri er tað gult, ytst í endanum svart. Føturnir eru gulir. Veingirnir eru langir, og hon hevur kimiligari og snotiligari vakstrarlag enn aðrar villgæs. Eisini hon livir mest av grasi og heldur seg á víðopnum fløtum, so tað er ógjørligt at koma henni í skotmála. Tá ið hon flýgur millum lond, skipar hon seg á sama hátt sum grágásin.[1]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Platon
Platon (á grikskum: Πλάtwv) (428/427 f.Kr. – 348/347 f.Kr.) var grikskur heimspekingur. Hann æt upprunaliga Aristoklis, men varð kallaður Platon (Plàtōn), ið merkir "ennisbreiði". Hann, Sokrates og Aristoteles løgdu støðið undir vesturlendska heimspeki. Platon fekst eisini við støddfrøði, og hann stovnaði Akademiið í Athen, sum var allarfyrsti lærdi háskúlin í Vesturheiminum. Hann skrivaði mest samrøður, sum nevnast "sokratisku samrøðurnar", av tí at Platon nýtir Sokrates sum høvuðspersón, og kunnger umvegis hann boðskap og heimspeki sína. Verk Platons eru í høvuðsheitum støðið undir skilvísi, retorikki, støddfrøði og heimspeki sum heild.
Platon verður ofta settur upp móti næmingi sínum, Aristotelesi, hvørs heimspeki var tann øvugta av Platonsa, av tí at hon einans var støddfrøðislig og bygd á eygleiðingar.
Miðøldin var góð við Aristoteles og tók hann fram um Platon, men í Býsantiska ríkinum varð nógv granskað í Platoni.
Platonisma[rætta | rætta wikitekst]
Tað at nokta materiellu kringumstøðurnar hjá okkum og tær avleiðingar, ið hetta hevur, eins og Sokrates ofta gjørdi, nevnist oftani "platonisma". Í fleiri av verkum Platons - serliga Politeiu - kemur Sokrates og vendir vanliga mátanum, sum vit fata heimin kring okkum á, og tað, vit kunnu vita, fullkomiliga á høvdið - hann avnoktar sansirnar fullkomiliga. Í verkinum Teatetos letur hann Sokrates siga, at slík fólk, sum trúgva á sansirnar, eru "eu a-musoi", sum merkir "glað uttan musurnar". Hetta merkir í stuttum, at tey liva uttan guddómsligan íblástur, sum í einum glotta kann vísa teimum hin hægra veruleikan.
Í holulíknilsinum kunnger Platon bæði vitanarfrøði og politikk sín. Holulíknilsið snýr seg um, at tann, sum ger seg frían av leinkjunum og fer út úr holuni og upp í sólarljósið, hann eigur at stýra samfelagnum. Tann upplýsti hevur skyldu til at fara frá tí bara at sita og filosofera, og til at stýra samfelagnum, av tí at hesin hevur "hitt háleitta innlitið". Hesir persónar nevnast "heimspekiskongar".


text:
16. desember
16. desember er dagur 350 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 351 um skotár er). 15 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2014 - Yvirgangsálop var framt móti einum skúla í Peshawar í Pakistan, har ið í minsta lagi 145 fólk lótu lív, av teimum vóru 132 børn millum 8 og 18 ár. Tað vóru sjey vápnaðir menn, ið vóru limir í Tehreek-e-Taliban Pakistan, ið framdu illgerðina.
- 2013 - Føroya fyrsti langhylur varð reisur á Oyrunum í Vági. Hann væntaðist tá at gerast liðugur á sumri 2014.
- 2012 - Pál Joensen vann bronsu á HM á stuttgeil í 1500 metrum frí við tíðini 14:36.93, danin Mads Glæsner vann kappingina við tíðini 14:30.01. Bronsu heiðursmerkið sum Pál vann var tað fyrsta heiðursmerki í HM í svimjing, sum nakar føroyingur nakrantíð hevur vunnið. Í juni 2013 varð bronsan broytt til silvur, av tí at danin Mads Glæsner, sum vann gull í somu kapping, varð dømdur fyri doping og misti tí heiðursmerkini, ið hann hevði vunnið á HM á stuttgeil í 2012. Dopingroyndirnar vóru tiknar undir HM stevnuni.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1977 - Rikard Long (f. 1889)
- 1859 - Wilhelm Grimm (annar av Grimm brøðrunum)


text:
24. Okt 2015
Tað var Heini Due Sørensen, ið vann súkklukappingina, sum var endin á venjingarárinum hjá børnunum. Kappast varð á økinum kring Hoyvíkstjørn. Tað bleiv súkklað best av trimum umførum. Vinnarin fekk eitt stig, nummar tvey, tvey stig o.s.fr.Heini vann fyrstu kapping, Jónas Reinert Vesturklett næstu kapping,...
16. Aug 2015
Í døgunum frá 13. til 15. august skipaði Tórshavnar Súkklufelag fyri FM í landavegsúkkling. Kappast bleiv dag um dag og burtursæð frá hósdegnum, bleiv kappast í fagrasta veðri.Hódagin bleiv kappast í landavegsúkkling, fríggjadagin í einkultstarti og leygardagin í býarsúkkling. Ongin ivi var um hvør sterkasti...
07. Aug 2015
Sambært kappingarkalendarinum hjá TSF, so skuldi tær tríggjar FM kappingarnar í landavegsúkkling verða miðan septembur, men orsaka av at tá eru fleiri av okkara sterkastu súkklarum farnir av landinum aftur, so verður kappingarnar fluttar ein mánað fram, t.e. í døgunum frá 13. til 15. august.Kappast...
27. Jul 2015
Her brúka vit somu yvirskrift sum vit hava brúkt til aðra grein. Søgan endurtók seg ígjár tá seinasta og 5. etapa bleiv súkklað á Streymoynni. Torkil vann aftur ein sannførandi sigur. Hetta var 5. etapan og fjórði sigur til Torkil Veyhe, sum koyrur í bestu...
27. Jul 2015
Samlaða úrslitið eftir 5. og seinastu etapu av Volvo Kring Føroyar 2015 sæst her: ...
26. Jul 2015
Dávur lovaði olmussi tá Kongaetapan bleiv koyrd hósdagin. Á veg til Vestmanna hevði møðin sett seg í beinini, og hann misti tí nógva tíð í samlaðu støðuni. Men nógva møðin var burtur fríggjadagin, tá hann á Sandi koyrdi ein megnar einkultstart og kom á mál...
26. Jul 2015
Torkil gjørdi hattrick tá hann á Sandi vann triðja sigurin á rað. Triðja etapan bleiv koyrd á Sandoynni, og tá skuldu allir súkklar koyra sama tein og eins langt. Allir súkklarar skuldu tí koyra 18 km. Í mun til Kongaetapuna dagin fyri, tá Opni bólkur...


text:
1974
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Svimjing[rætta | rætta wikitekst]
- 11. mai - Landsfelag Føroyska Froskmanna skipar fyri kappsvimjing um Nólsoyarfjørð. Birgir Enni úr Suðuroyar Froskmannafelag vinnur kappingina. Hann er1 tíma og 25 min. og 15 sek. um teinin, sum er nýtt met. Nr. 2 gerst Hermann Eysturoy úr Tórshavnar Froskmannafelag, nr. 3 gerst Jonhard Hansen úr Eysturoyar Froskmannafelag.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 20. januar - Annlis Bjarkhamar, fyrrverandi landstýriskvinna við mentamálum
- 13. apríl - Marta Jandová, kekkisk songkvinna
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 2. februar - Jóhanna Maria Skylv Hansen, føroyskur rithøvundur (f. 1877)
- 26. august - Charles Lindbergh, amerikonsk floghetja (f. 1902)


text:
Hvat er ein kristin?
Spurningur: Hvat er ein kristin?
Svar: Ein orðabók hevði lýst ein kristnan á líknandi hátt: ''Ein persónur, sum trýr, at Jesus er Kristus, ella fylgir átrúnaðinum, sum er bygdur á Jesu læru''. Hetta er eitt gott býrjanarstøði, men, eins og nógvar aðrar orðabókalýsingar, klárar tað ikki til fulnar at greiða frá bíbilska sannleikanum um, hvat tað er at vera kristin. Orðið ''kristin'' verður nevnt tríggjar ferðir í Nýggja Testamenti (Áp. 11:26, 26:28, 1. Pæt. 4:16). Tey, ið fylgdu Jesusi, vórðu fyrstu ferð nevnd ''kristin'' í Antiokia (Áp. 11:26), tí at atburður, gerðir, og talumáti teirra vóru sum hjá Kristusi. Orðið ''kristin'' merkir bókstaviliga at ''hoyra til flokk Kristusar'' ella ''ein, ið fylgir Kristusi.''
Tíverrri hevur orðið ''kristin'' mist stóran part av sínum týdningi og verður ofta brúkt um onkran, sum er religiøsur, ella hevur sterk, moralsk virði, men sum møguliga ikki fylgir Jesusi kortini. Tað eru mong, sum ikki trúgva ella líta á Jesus, sum nevna seg kristin, tí at tey ganga í kirkju, ella eru partur av ''kristnari'' tjóð. Men at ganga í kirkju, tæna teimum, sum eru verri fyri enn tú sjálvur ella bara at vera eitt gott menniskja, er ikki nóg mikið til, at vera roknaður sum kristin. At ganga í kirkju ger teg ikki kristinant, eins og tú ikki verður ein bilur, um tú fert inn í eina garasju. Tað ger teg ikki kristnan, um tú ert limur í eini kirkju, gongur ofta til gudstænastu, ella gevur pening til kirkjuna.
Bíblian sigur, at góðar gerðir eru ikki nøktandi í Guds eygum. Í Titus 3:5 stendur, ''Frelsti Hann okkum, ikki fyri rættvísisgerðir, vit høvdu gjørt, men eftir miskunn Síni við bæði endurføðingarnar og endurnýggjaninar í Heilaga Andanum.'' Ein kristin er sostatt ein, ið er endurføddur í Gudi (Jóh. 3:3, Jóh. 3:7, 1. Pæt. 1:23) og trýr og lítur á Jesus Kristus. Í Efesusarbrævinum 2:8 stendur, ''Tí av náði eru tit frelst, við trúgv – og tað ikki av tykkum sjálvum, tað er gáva Guds ...''
Ein sannur kristin bæði trýr og lítur á persónin Jesus og verk Hansara, eisini deyða Hansara á krossinum sum bót fyri syndir okkara og uppreisn Hansara á triðja degi. Í Jóh. 1:12-13 stendur: ''Men so mongum sum tóku ímóti Honum, gav Hann mátt at verða børn Guds – teimum, ið trúgva á navn Hansara...'' Tað, ið eyðkennir ein sannan kristnan, er kærleiki til onnur, og at vera Guds orðið lýðin (1. Jóh. 2:4, 10). Ein sannur kristin er veruliga Guds barn, ein partur av sonnu familju Guds – ein, sum hevur fingið nýtt lív í Jesusi Kristi.
Hevur tú tikið eina avgerð fyri Kristus av tí, tú hevur lisið her? Um so er, trýst á ''Eg havi tikið ímóti Kristusi í dag'' – knøttin niðanfyri.
Far aftur til føroysku heimasíðuna
Hvat er ein kristin?


text:
Fuglafjørður
Fuglafjørður er ein býur og fjørður í Eysturoynni.
Fuglafjørður liggur við fjørðin við sama navni, og hildið verður, at upprunin til navnið er antin kallkynsnavnorðið fuglur ella mansnavnið Fugli. Tað løgna er, at býurin eingi fuglabjørg eigur, men fyrr átti nógvur skrápur í Føroyum, og hann átti uppi á sløttum í urðum og líðum. Kanska hevur serliga nógvur skrápur og heiðafuglur átt í høgunum uttan um Fuglafjørð. Er upprunin hinvegin eitt mansnavn, kann man hugsa sær, at Fugli var ein av niðursetumonnunum í bygdini.
Frá gamlari tíð eru kendir fýra býlingar, við Gjógvará, við Garð, í Toftum og á Áargarði. Fyri 50 árum síðan fór fram fornfrøðiligur útgrevstur á Oyrini við Gjógvará, og har var komið niður á húsatoftir, búnyttur o.a., sum prógvaðu, at býlingurin er frá víkingatíð, um 950-1050. Býurin er nógv vaksin, serliga seinastu 100 árini, og allir býlingarnir eru samanvaksnir. Í 1801 var manntalið 128, og í 2006 var tað um 1 700.
Í fjøruni á syðra armi á Fuglafirði er ein kelda, sum eitur Varmakelda. Vatnið, ið rennur úr henni, er eini 10 stig heitari enn í øðrum keldum. Tað hevur verið siður, at ungdómurin í grannabygdunum hittist her á jóansøku til dans og hugnaliga samveru. Gjøgnum tíðirnar eru mong giftarmál komin burtur úr hesum. Tá bygdastevnan Varmakelda er, hevur eisini verið fast at hava fólkafund og dans á staðnum, men í 2007 varð í staðin fólkafundur hildin uttan fyri Mentanarhúsið í bygdini.
Í 1849 fluttu fólk úr Fuglafirði og settu seg niður á Hellunum, og miðskeiðis í 1980-árunum komu fyrstu húsini á Kambsdali, ið liggur 3 km sunnan fyri býin. Í dag búgva eini 200 fólk á Kambsdali.
Fuglafjarðar, Leirvíkar og Gøtu kommunur eiga og reka í felag Ítróttar- og Samkomuhøllina á Kambsdali.
Eitt fjølbroytt vinnulív er grundarlagið fyri framburði og trivnaði. Fuglafjørður hevur eitt breitt úrval í øllum vinnubólkum.
Fuglafjørður er góð skipahavn, og tí er nógv virksemi har, ið hevur samband við fiskivinnuna, og mong skip hava havt heimstað á fjørðinum. Í 1964 var sildaverksmiðja sett á stovn, sum hevur ment seg nógv gjøgnum árini og er størsta arbeiðsplássið í býnum.
Føroyar eru fiskivinnutjóð og í hesari vinnu fært tú allar tænastur í Fuglafirði.
Fuglafjarðar Bókasavn heldur til í hugnaligu hølunum á gamla skúlanum frá 1882, mitt í bygdini.
Fyri fáum árum síðani var eitt mentanarhús bygt í býnum, sum verður nógv nýtt til konsertir og onnur tiltøk.


text:
Spania
Spania (spanskt; España) er eitt land í Suðurevropa. Høvuðsstaður er Madrid, og londinum hevur umleið 45 millionar íbúgvar. Spania hevur mark við Andorra, Frakland, Gibraltar, Portugal og Marokko (frá Ceuta og Melilla). Høvuðsmálið er spanskt.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fyrst í 11. øld var Spanianes lutað sundur ímillum muslimsk ríki sunnan fyri og í miðjuni og mong kristin kongsríki norðanfyri. Í 1037 eydnaðist Fernando av Kastilia at fullfíggjað ta mál, pápi hansara hevði sett sær; at taka grannaríkið Léon. Men ikki fyrr enn í 1072 kendi sonur Fernandos Alfonso 6. seg so tryggan í sæti, at hann tordi at leggja á muslimsku ríkini fyri sunnan. Stríðið vardi í 400 ár, til síðsta muslimska kongsríkið, Granada, mátti lúta í 1492.
Trý skip úr spanska rannsóknarflotanum, sum skuldu sigla kring jørðina við portugisiska sjófaranum Ferdinandi Magellan (1480-1521) sum høvuðsmanni, sigldu um tað ovurstóra Kyrrahav. Tey komu fram á tvær smáar polynesiskar oyggjar á vegnum. Onnur var Pukapuka. At enda kom Magellan til Guam, størstu oynna á Marianoyggjum, tá var manningin illa fyri, og nógvir vóru deyðir. 16. mars 1521 steig Magellan fótin á land á filipinsku oynni Samar, og nakrar vikur seinni drupu uppøst fólk á oynni hann. Bera eitt skip við næsta sjóloytnanti Magellans, Sebastian del Cano (1486/1487-1526) sum skipara, kom heim aftur til Spania í september 1522, tá hevði tað fullført fyrstu siglingarferðina um knøttin. Og umsíðir var prógvað, at jørðin var rund.
Í 1931 noyddu spanskir lýðveldismenn Alfonso 13. kong í útlegd. Nýggja lýðveldisstjórnin førdi sosialistiskan politikk og legði hald á góðseigarajørð og býtti út til bøndur og avmarkaði valdið hjá kirkjuni og herinum. Á valinum í 1936 fekk Sosialistiska Fólkafylkingin meiriluta. Tá gjørdu yvirmenn í spanska herinum, sum stuðlaðu fasistunum, uppreistur. Herovastin Francisco Franco gjørdist oddamaður teirra. Ræðuligt borgarakríggj brast á í landinum. Italia sendi herlið at hjálpa Franco, og Týskland sendi honum hernaðarflogfør. Sovjetsamveldið sendi stjórnini pening og vápn, men í mars 1939 hevði Franco tikið meginpartin av Spania. Hann gjørdist einaræðisharri, og bara ein flokkur, Falengeflokkurin, slapp at vera.
Eftir blóðugt borgarakríggj frá 1932-1939 tók einaræðisharrin Francisco Franco við og stýrdi øll árini til 1975. Eftirmaður hansara, Juan Carlos kongur 1., setti fólkaræði aftur í gildi. Nú á døgum er Spania sterkt ídnaðarland; mong fólk arbeiða eisini í landbúnaðinum, og ferðavinnan er í støðunum vøkstri. Størsta menningin og mesta virksemið er fram við strendurnar.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Matur[rætta | rætta wikitekst]
Føroyar útfluttu í nógv ár klippfisk til Spania, har fiskurin varð nevndur bacalao. Spanska heitið gav eisini navn til flakavirkið í Havn við sama navni. Spaniar eta framvegis nógvan bacalao, men innflyta hann nú úr øðrum londum enn Føroyar.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Í Spania hava fólk spælt ymisk sløg av fótbólti heilt aftur til rómverjatíðina. Síðan tíðliga í 20. øld hevur enska slagi av fótbólti, ið er tað slagi, ið føroyingar eisini best kenna, verið vælumtókt í Spania. Real Madrid C.F. og FC Barcelona eru millum heimsins kendastu og mest vinnandi feløg í heiminum. Spanska fótbóltslandsliðið vann EM í fótbólti í 1964, 2008 og 2012 og HM í fótbólti í 2010.
Aðrar ítóttagreinar ið eru væl umtóktar í Spania eru kurvabóltur, tennis, súkkling, hondbóltur, futsal, motorsúkklukappkoyring og, seinastu árini eisini Formula Eitt.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Spania gjørdi saman við sameindum londum innrás í Afghanistan í 2002. Síðan eru 22 spanskir hermenn deyðir í krígsherjaða landinum. Í løtuni (oktober 2009) eru 1.200 spanskir hermenn í Afghanistan.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
- Galicia
- Asturias
- Kantabria
- Baskaland
- Navarre
- Aragón
- Katalónia
- Kastile og Leon
- La Rioja
- Madrid
- Ekstremadura
- Kastilla la Mancha
- Valencia
- Balearoyggjar
- Andelucia
- Murcia
- Kanarisku oyggjarnar
- (Ceuta)
- (Melilla)
Spania verður ofta sett í samband við fiesta og flamenko. Flestu fólk eru katolikkar, og tá ið teir halda fiesta, er tað tíðum at minnast ymisk halgimenni; tá ganga teir skrúðgongu, spæla tónleik og dansa.
Fleiri fólkasløg við egnum máli og serstakari mentan eru í Spania. Málini eru fleiri, til dømis katalónskt, gæliskt og euskera. Baskar, ið búgva í Norðurspania og nakað inn í Frakland, tala euskera, sum als ikki er skilt við spanskt eins og hini bæði málini eru. Almenna málið í Spania er kastilianskt, og allir skúlanæmingar læra tað, umframt enskt ella franskt.
Sponsk børn bera orð fyri at leggjast seint: tey eta lítla máltíð, tá ið tey koma úr skúla, so spæla tey uttandura, til alt húskið fær sær nátturða um níggjutíðina.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Landbúnaður og fiskivinna vóru grundarlagið undir spanska búskapinum. Nú á døgum er stórur stálídnaður í landinum, meginparturin er miðsavnaður uttan um Barcelona. Har eru eisini nógvar bilverksmiðjur. Í 1980-árunum komu nógvar elektróniskar og hátøkniligar verksmiðjur; nógv av tí fíggjaðu útlendskar fyritøkur. Týdningarmestu landbúnaðarvørurnar eru korn, oljuber, vínber og aldinfruktir, helst appilsinir úr fruktagóða lendinum við Sevilla.
Almenn skuld[rætta | rætta wikitekst]
Búskaparkreppan er farin illa við Spania seinastu árini, og neyðugt hevur verið at siga nógvum fólkum úr starvi, fyri at spara, samstundis sum neyðugt hevur verið at lænt stórar peningaupphæddir, fyri at landið kann hóra undan; spanski landskassin skyldar meir í 2014, sjálvt um stjórnin hevur gjøgnumført krevjandi sparingar á fíggjarlógini [1]. Skuldin var í 2013 komin uppá 960 milliardir evrur, ella umleið 8000 milliardir krónur. Hetta svarar til heili 94 prosent av bruttotjóðarúrtøkuni, tað vil siga tað samlaða virði av tí sum landið framleiðir av vørum og tænastum. Í 2012 var skuldi 86 prosent av BTÚ. Hetta sæst í tølum sum spanski miðbankin legði fram í mars 2014. Og framskrivingarnar hjá bankanum eru onki bjartar, tí tey rokna við at skuldin í 2014 kemur at vera 99 prosent av BTÚ. Í 2007 var skuldin 36,3 prosent av BTÚ. Men síðani kreppan rakti er skuldin vaksin javnt.
Arbeiðsloysi[rætta | rætta wikitekst]
Talið av arbeiðsleysum veksur í Spania. 4,6 milliónir spaniólar standa uttan arbeiði, har av 2 milliónir eru kvinnur. Serliga tey ungu eru hart rakt. Við uml. 20 % arbeiðsloysi, er Spania landið við næsthægsta arbeiðsloysi í ES. Tað vísa tøl frá sentralu hagtølunum hjá ES, Eurostate. Uppá bert eitt ár er talið av arbeiðsleysum tvífaldað í Spania, og síðani 1. januar í 2010 er talið voksið við 300.000.
Arbeiðsloysi hevur ikki sæð svartari út síðani 1997, skriva fleiri spanskir miðlar. Hóast hetta er forsætisráðharrin Jose Luis Rodriguez Zapatero optimistiskur. Zapatero roknar við, at talið av arbeiðsleysum hevur nátt toppin, og at menningin frá nú av gongur rætta vegin. Hann peikar á, at spanska búskapurin vanliga gongur illa teir fyrstu mánaðirnar av árinum, tí byggjuvinnan, landbrúkið og ferðavinnan eru minni virkin hesa tíðina av árinum, men búskaparserfrøðingar eru ikki samdir við honum í hesum.
40,8 % av spanska ungdóminum millum 15 og 30 ár, hevur einki arbeiði. Tilflytarar í landinum eru eisni hart raktir av kreppuni, sum rakti landið hart fyri tveimum árum síðani. Av teimum eru uml. 30 % arbeiðsleysir.
Ferðavinna[rætta | rætta wikitekst]
Um 59 milliónir ferðafólk koma til Spania á hvørjum ári at njóta lívið á vøkru, sólljósu baðistrondunum og at síggja føgru, sjáldsomu byggifrøðilistina í býum sum Barcelona og Sevilla. Norðurevropeiskum ferðafólki dámar best at fara til strendurnar við Costa del Sol, Costa Blanca (til dømis Torrevieja) og Mallorka. Tarvafikting er vanligt undirhald í øllum stórum býum.


text:
1937
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 10. oktober - Árnafjarðar kirkja verður vígd.
- 18. oktober - Tjørnuvíkar kirkja verður vígd.
- Sølumiðstøðir verða gjørdar í USA.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 22. januar - Jóngerð Purkhús, føroyskur politikari. Fyrsta landsstýriskvinna í Føroyum.
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 2. juli - Amelia Earhart, amerikonsk floghetja (hvarv hendan dag) (f. 1897)
- 15. september - Olaf Finsen apotekari í Føroyum. (f. 1859)


text:
Konsert í Havnarkirkju
Pianisturin Anna Guðný Guðmundsdóttir og operasangarin Gissur Gissurarson fara at hava eina konsert í dómkirkjuni í Havn í morgin, týsdagin kl 11.30.
Tórshavnar kommuna er vertur, tá ólavsøkugestirnir fáa eitt sjáldsamt tónlistarligt upplivilsi at hoyra tvey av fremstu nøvnum yvirhøvur á íslendska tónleikapallinum. Tey fara at framføra ymsar staðir á ólavsøku, m.a. syngja og spæla tey á Tórspalli ólavsøkukvøld kl. 20.30
Um Gissur Páll
Gissur Páll byrjaði sína yrkisleið sum sangari við høvuðsleiklutinum í Oliver Twist einans ellivu ára gamal. Frá 1997 las hann á Söngskólanum í Reykjavík. Undir vegleiðing Magnúsar Jónssonar Jafnhlið í sangnámi sang Gissur í Kóri Íslensku Óperunnar og kom fram sum solistur við ymisk høvi. Í 2001 byrjaði hann at lesa við Conservatorio G.B Martini í Bologna árið og luttók síðan í privatundirvísing hjá Kristjáni Jóhannssyni.
Fyrsti operaleikluturin hjá Gissuri í Italiu var sum Ruiz í operuni Il Trovatore í Ravenna. Veturin 2004 var Gissur Páll við í uppsetingini av Così fan tutte, undir stjórn Claudio Abbado, í Ferrara, Reggio Emilia og Modena. Summarið 2005 sang hann Danilo í Kátu einkjuni. Heystið 2005 umboðaði Gissur Páll Ísland á EXPO framsýningini í Nagoya í Japan. Árið 2006 tók Gissur Páll lut í sangkappingini Flaviano Labò og endaði á 3. plássi av 123 luttakarum.
Heystið 2006 helt Gissur sína fyrstu solista-konsert í Íslandi í Salinum í Kópavogi. Sama ár luttók hann í sangkapping í Brescia, og har vann hann tvær virðislønir. Árið 2007 sang hann í Rakaranum í Sevilla í Heidelberg. Heystið 2007 sang Gissur Páll í framførslum av Werther eftir Massenet og Les Mammelles de Tiresias eftir Poulenc á Sardiníu.
Heystið 2009 sang Gissur leiklutin Nemorino í uppseting hjá Íslensku operuni av Ástardrykkinum og í atventskonsertum hjá Sinfóníuhjómsveit Íslands. Og nú sleppa vit endiliga at uppliva hann í Føroyum.
Um Annu Gudny
Undirspælið hjá Gissuri kemur sanniliga ikki frá hvørjum sum helst. Anna Guðný Guðmundsdóttir er fødd í Reykjavík. Hon varð útbúgvin sum solistur á Tónlistarskólanum í Reykjavík í 1979. Hon helt fram við útbúgving síni í London á Guildhall School of Music and Drama, har hon tók Post Graduate-prógv við serligum denti á kamartónleik og sangir við fylgispæli.
Anna Guðný hevur starvast í Íslandi síðani. Hon hevur verið solistur hjá Symfoniorkestri Íslands og Reykjavíkar Kamarorkestri og hevur havt framførslur saman við ymiskum bólkum, orkestrum og sangarum. Hon hevur ferðast víða, bæði við Reykjavíkar Kamarorkestri og við sopransangkvinnuni Sigrun Hjalmtysdórrir, og hevur havt konsertir kring um í Íslandi, í Norðurlondum, nógvastaðni í Evropa, Japan, Canada, Kina og USA – og nú er hon endiliga í Føroyum eisini. Hon hevur spælt nógvar konsertir inn á fløgu.
Anna Guðný undirvísti á tónlistadeildini á Listaháskóla Íslands frá 2001 til 2005, tá hon varð sett sum pianistur hjá Symfoniorkestri Íslands. Hon fekk íslendsku tónlistavirðislønina 2009 fyri framførsluna av “Tuttugu tillit til Jesúbarnsins” (Vingt regards sur l´Enfant-Jésus) eftir Olivier Messiaen.


text:
Vaktil
Vaktil (frøðiheiti - Coturnix coturnix) er til støddar sum ein lítil grælingur, men tjúkkari og bøllutari. Á liti er hann smátt flekkutur av brúnum, gulligum, reydligum og svørtum. Hann eigur víða um verð. Eini 50 (uml. ár 1900) ár herfyri søgdu gamlir føroyingar stundum frá einum fugli, sum allir høvdu hoyrt, men eingin hevði sæð. Millum jóansøku og ólavsøku hoyrdist hann í bønum láta: »pip, pip, pip« — tí varð hann summstaðni kallaður pippus — men eingin fekk eyga á hann. Tað var vaktil, málið er lætt at kenna. Í flokkum flýgur hann landanna millum; men har sum hann hevur tikið sær bústað fyri summarið, sæst hann ikki. Tú kanst ganga leingi eftir málinum og royna at reka hann á flog, men hann smýgur undan gjøgnum grasið, og veit altíð at taka leiðina hagar, sum tað er so sítt, at tað fjalir honum. Einir tveir vitast at vera funnir deyðir, og nakrar fáar ferðir eru reiðrini funnin í slóttutíð. Í seinnu tíðini er hann nógv fækkaður í Norður-Europa, og til Føroyar kemur hann bara okkurt hendinga summar.[1]
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Her eru fegnu pinku- og piltaliðini, sum fingu ávikavist gull og sylvur í b-kappingini
Liðkappingin í amboðsfimleiki hildnaðist væl :0)
So er liðkappingin av og vit kunnu fegnast um, at
venjingin hevur givið úrslit og at øll høvdu framgongd í tí, tey gjørdu. Alek
var nøgdur við avrikunum og helt, at okkara fimleikarar stóðu seg væl. Les meiri her
Myndir frá føðingardagshugna á liðunum
Síggj myndir frá føðingardagshugna á liðunum her
21. oktober vóru tað 40 ár síðani, at Ljósið varð stovnað. Les heilsanina frá forkvinnuni her og um byrjanina hjá Ljósinum her :0)
Ljósið-búnin
Fleiri hava spurt, hvar Ljósið-búnin fæst til keyps og er tað í Sportigan í SMS. Um handilin ikki liggur inni við røttu støddini, ber til at bíleggja.
Motiónsliðið
Fleiri sakna motiónsliðið, sum plagar at vera eitt gerandiskvøld í Skt Frans skúla. Okkum hevur tørvað venjara, men royna at finna loysn á hesum og kunna her á síðuni og á Facebook, tá vit eru klár at byrja.
Tilmelding til fimleikaárið 2015/2016
Tilmeldingin fer fram umvegis heimasíðuna her.
Les um gjald og royndartíma her.
Síggj liðini her
RSS
23.11.2015
Liðkappingin í amboðsfimleiki 21-22 november hildnaðist væl :0)
So er liðkappingin av og vit kunnu fegnast um, at venjingin hevur givið úrslit og at øll høvdu framgongd í tí, tey gjørdu. Alek var nøgdur við avrikunum og helt, at okkara fimleikarar stóðu seg
27.10.2015
Spennandi dansitiltak við Freestyle Phanatix
Leygardagin tann 31/10 skipar Ljósið, saman við dansibólkinum Freestyle Phanatix, fyri einum ókeypis dansitiltaki fyri limum felagsins frá sjey ár og eldri. Tiltakið verður í Skúlahøllini á Løgmannabreyt frá 10.00-12.00. Pláss er fyri 80 luttakarum.Tilmelding
23.10.2015
40 ára føðingardagshugni á liðunum
Vit halda 40 ára føðingardagin við hugna á øllum liðum okkara ígjøgnum vikuna og byrja mikudagin 21/10. Øll fara at gera 'ljósið' til venjing og verða avmyndað, og fáa kakao og slikkipinn og eyðkenda Ljósið-klistrimerki


text:
Guinea-Bissau
Tjóðveldið Guinea-Bissau (alment portugisiskt heiti: República da Guiné-Bissau) er eitt land í Vestur-Afrika. Almenna málið er portugisiskt. Guinea Bissau er slætt land við stórum mýrum og er innibyrgt ímillum Senegal og Guinea. Landið hevur verið portugisiskt hjáland - og gjørdist sjálvstøðugt í 1974. Landið er ógvuliga fátækt, og búskapurin er nógv bundin at menningarhjálp úr útheiminum. Mong fólkasløg búgva í landinum, fjølmentast er balantefólkið, sum býr úti við strondina. Flestu fólk liva av landbúnaði. Kokosnøtir, bummull, jarðnøtir og cashewnøtir er høvuðsgrøði. Jarðnøtur vaksa, sum navnið sigur, niðri í jørðini eins og epli. Nøtirnar verða tiknar upp og lagdar at torna, áðrenn bjølgurin og skalið verða brotin uttanav. Nakað av nøtum verður selt á bygdamarknaðunum, men meginparturin verður gjørdur til jarðnøtaolju (nýtt í matvøruídnaði) og jarðnøtamjøl (nýtt sum ráevni í jarðnøtasmøri). Skógarvinnan og fiskiskapur eru eisini týdningarmikil vinna. Sum í grannalondunum eru strendurnar í Guinea Bissau fagrar og dragandi. Fram við strendurnar eru mangrovumýrar, ovurstór runudíki, ósar og áir, ið skera seg sum ovurstórar villiniborgir inn í landið. Nógvur fiskur er fram við landi, og fiskiskapur hevur stóran týdning fyri fólkið, sum býr úti við strendurnar.


text:
Rosévín
Rosévín er gjørt av bláum drúvum. Eyðkendi ljósareyði liturin kemur av, at skalið ikki liggur leingi í sevjuni. Liturin kann verða frá ljósum laksaliti og til ein kláran reyðan lit. Smakkurin er næstan altíð turrur ella hálvturrur. Verða framleidd í flest øllum vínframleiðandi londum. Rósuvín er gjørt úr drúvum, sum verða nýttar til at framleiða reyðvín, har skalið verður tikið frá undir geringini, tá ið víni hevur fingið tann lit sum tað skal hava, og ikki blandað saman av reyðvíni og hvítvíni, sum nógv kanska halda. Rósuvín skulu helst borðreiðast køld, umleið 8-12°C, og hóska væl til lættar kjøtrættir, salat, fisk, fiskasúpan ella sum eitt glas í heitum summarveðri.


text:
1997
1997 (MCMXCVII) var eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi eftir tí gregorianska kalendaranum. Ár 1997 eftir Kristi føðing, ár 997 í næsta ártúsund, ár 97 í 20. øld, og áttunda ár í 1990-árunum.
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 19. januar – Yasser Arafat vendir aftur til Hebron eftir meir enn 30 ár, og er við í hátíðarhøldunum yvir at Ísrael hevur givið síðsta býin landið ráddi yvir aftur til Vestara Áarbakka.
- 20. januar - Bill Clinton tekur við embæti forseta fyri aðru ferð í USA.
- 27. januar - Fram kemur at fronsk listasøvn, liggja inni við yvir 2.000 listaverkum stjolnum av Nazi-hermonnum undir seinna heimsbardaga.
- 5. februar - "Big Three" bankarnir sokallaðu í Sveis, boða frá stovnan av fondi uppá 71 millión dollarar, ið skal hjálpa yvirlivarum av hópdrápum nasistanna og familjum teirra.
- 13. februar - Umvælingar byrja á Hubble rúmdarteleskopinum.
- 22. februar - Vísindafólk í Roslin í Skotlandi boða frá, at ærin Dolly var klonað við góðum úrsliti í juli 1996.
- 23. februar - Eldur tekur seg upp umborð á russisku rúmdarstøðini Mir.
- 27. februar - Hjúnarskilnaður verður lógligur í Írlandi.
- 4. mars - Bill Clinton, forseti USA, bannar allan fíggjarligan stuðul til kloning av menniskjum.
- 22. mars - Tara Lipinski gerst sum 14 ára gomul heimsins yngsti heimsmeistari í listdans á skoytum.
- 24. mars - Oscar-virðislønin verður latin í Los Angeles. Billy Crystal er vertur og The English Patient vinnur virðislønina fyri "Besta Film".
- 29. apríl - Felagsskapurin fyri bannan av kemiskum vápnum (The Organization for the Prohibition of Chemical Weapons (OPCW)), CWC sáttmálin verður undirskrivaður.
- 2. mai - Eftir stórsigur í bretska valinum gerst Tony Blair forsætismálaráðharri í Stóra Bretlandi.
- 3. mai - Stóra Bretland vinnur Eurovision Song Contest 1997 við Katrinu and the Waves og "Let Love Shine a Light".
- 11. mai – Teldan "Deep Blue" hjá IBM vinnur á telvaranum Garry Kasparov eftir ein umkapp av talvi. Hetta er fyrstu ferð ein telda vinnur á einum talvheimsmeistara.
- 14. mai - The Star Alliance samstarvið byrjar við flogfeløgunum Air Canada, Lufthansa, Scandinavian Airlines System, Thai Airways International and United Airlines.
- 23. mai - Mohammad Khatami gerst forseti í Iran.
- 1. juni - Hugo Banzer gerst forseti í Bolivia.
- 11. juni - Undirhúsið í Stóra Bretlandi bannar øll handvápn.
- 26. juni - Bloomsbury Publishing útgevur bókina Harry Potter og Vitramannasteinurin hjá J.K. Rowling í London.
- 27. juni - Walt Disney teknifilmurin Hercules kemur út.
- 1. juli - Stóra Bretland gevur Hong Kong yvir til Kina.
- 4. juli - Rúmdarkannarin Pathfinder lendir á Mars.
- 15. juli - Hópdrápsmaðurin Andrew Cunanan skjýtur mótasniðgevan Gianni Versace við teimum fylgjum at hann letur lív uttanfyri heim sítt í Miami í USA.
- 31. august - Diana Prinsessa av Wales letur lív aftaná eina bilvanlukku í París.
- 5. september - Athen í Grikkalandi verður valdur vertsbýur av Summar-OL 2004.
- 6. september - Diana Prinsessa av Wales fer til gravar í Westminister Abbey í London. 2 milliardir fólk fylgja við jarðaferðinni í sjónvarpi.
- 15. september - Stórtingsval í Noregi.
- 18. september - Al-Qaeda útførir terrorálop í Bosnia og Hersegovina.
- 16. oktober - Fyrsta litmyndin verður at síggja á forsíðuni av dagblaðnum The New York Times.
- 17. oktober - Likamseivdirnar av kollveltingarmanninum Che Guevara verða lagdar til hvílu í serligum gravhýsi í Kuba.
- 24. oktober - Toyota Prius, heimsins fyrsti "hybridbilur" kemur á marknaðin í Japan.
- 11. november - Mary McAleese gerst forseti í Írlandi.
- 17. november - 62 fólk, harímillum ferðafólk, lata lív í Luxor í Egyptalandi, tá 6 islamskir hermenn byrja at skjóta uttanfyri tempul Hatshepsut.
- 10. desember - Høvuðstaðurin í Kasakstan flytur frá Almaty til Astana.
- 11. desember - Kyotoskjalið verður undirskrivað av Sameindu Tjóðunum.
- 16. desember - Fleiri hundrað japonsk børn fáa herðindi (epileptisk tilfelli) eftir at hava hugt eftir einum parti av Pokémon teknifilmsrøðini.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
- 30. apríl - Malta-Føroyar 1-2 (1-0) í Ta’Qali – HM-undankapping (Øssur Hansen, 61. Todi Jónsson, 90.)
- 8. juni - Føroyar-Malta 2-1 (2-0) á Toftum – HM-undankapping (Uni Arge, 6.; Todi Jónsson, 41.)
- 27. juli - Ísland-Føroyar 1-0 (0-0) á Seyðisfirði – vinardystur
- 6. august - Estland-Føroyar 0-2 (0-0) í Tartu – vinardystur (Jens Erik Rasmussen, 49.; Jan Allan Müller, 70.)
- 20. august - Kekkia-Føroyar 2-0 (2-0) í Teplice – HM-undankapping
- 6. september - Føroyar-Kekkia 0-2 (0-2) á Toftum – HM-undankapping
- 11. oktober - Spania-Føroyar 3-1 (2-1) í Gijon – HM-undankapping (Jens Kristian Hansen, 44.) Myndir hjá 12. manni
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 11. januar - Cody Simpson, avstralskur singer-songwriter
- 14. januar - Nastya og Masha Tolmacheva, russiskar songkvinnur
- 10. februar - Chloë Grace Moretz, amerikonsk sjónleikarinna
- 25. februar - Isabelle Fuhrman, amerikonsk sjónleikarinna
- 15. apríl - Maisie Williams, ensk sjónleikarinna
- 29. apríl - Høgni Egilstoft Nielsen, føroyskur telvari og fótbóltsleikari
- 21. juni - Rebecca Black, amerikonsk songkvinna
- 5. august - Olivia Holt, amerikonsk sjónleikarinna
- 10. august - Kylie Jenner, amerikonsk modell og sjónvarpspersónur
- 30. september - Max Verstappen, niðurlendskur kappkoyrari
- 5. oktober - Tanja Skaalum, føroyskur svimjari
- 8. oktober - Bella Thorne, amerikonsk sjónleikarinna
- 26. desember - Zara Larsson, svensk songkvinna
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 5. apríl - Allen Ginsberg, amerikanskur yrkjari (f. 1926)
- 19. mai - Robert Joensen, føroyskur rithøvundur og løgtingslimur. (f. 1912)
- 29. mai - Jeff Buckley, amerikanskur tónleikari (f. 1966)
- 15. juli - Gianni Versace, italskur mótasniðgevi (f. 1946)
- 31. august - Diana prinsessa av Wales, ensk prinsessa (f. 1961)
- 5. september - Móðir Teresa, albanskur trúboðari (f. 1910)
- 29. november - Malla Samuelsen, føroyskur politikari (f. 1909)
- 16. desember - Lillian Disney, kona Walt Disney (f. 1899)
- 18. desember - Chris Farley, amerikanskur skemtari og sjónleikari (f. 1964)


text:
Rupert Everett
Rupert James Hector Everett (føddur 29. mai 1959) er enskur sjónleikari, leikari, sum leggur røddir til teknifilmar, sangari og rithøvundur. Hann fekk sítt gjøgnumbrot sum sjónleikari í 1981, tá hann spældi í sjónleikinum Another Country, sum var framførdur í Greenwich Theatre og sum seinni bleiv spældur inn sum filmur. Hansara leiklutur var at spæla ein samkyndan skúladrong í 1930-unum.[1] Everett er eisini í veruleikanum samkyndur, men varð tað ikki alment fyrr enn nøkur ár seinni. Síðan hevur hann spælt í fleiri filmum, m.a. My Best Friend's Wedding, An Ideal Husband, The Next Best Thing og í Shrek røðini, har hann legði rødd til Prince Charming.[2] Einaferð mitt í 1980-unum royndi hann seg sum sangara og gav út eina plátu við popp sangum, sum bar heitið Generation Of Loneliness. Plátan gjørdist tó ikki nøkur sukse. Hann gav ikki nakað út sjálvur aftur, men hevur sungið backing rødd hjá Madonnu,vinkonu síni, í sangunum "American Pie" og "They Can't Take That Away from Me". Í 2001 sang hann saman við Robbie Williams í útgávuni Swing When You're Winning. Í 1989 flutti hann til París, fyri at skriva skaldsøguna Hello, Darling, Are You Working?. Tað var eftir at hann flutti til París, at hann "kom út úr skápinum" og viðurkendir alment, at hann var samkyndur. Í 1995 gav hann út enn eina skaldsøgu við heitinum The Hairdressers of St. Tropez. Filmskarrieran gjørdist nógv betri seinast í 1990-árunum, tá hann vann heiðursløn fyri sín leiklut í filminum My Best Friend's Wedding (1997), har hann spældi leiklutin sum samkyndi vinurin hjá Juliu Roberts. Í 1999 spældi hann í leiklutin sum besti vinurin hjá Madonnu í filminum The Next Best Thing (tað var eisini í hesum filminum, at hann sang backing rødd í filmslagnum hjá Madonnu "American Pie". Síðan hevur Everett spælt fleiri leiklutir, sum nógv onnur høvdu ynskt at sloppi at spælt, og tað er meir enn so komið fyri, at hann hevur spælt høvuðsleiklutin. Í 1999 spældi hann eisini leiklutin sum tann óndi Sanford Scolex/Dr. Claw í Disney filminum Inspector Gadget við Matthew Broderick.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ The New York Times review Canby, Vincent, 29. Juni 1984.
- ↑ Rupert Everett profile IMBd


text:
Vantandi rættindi og mismunur
Samkynd kunnu framvegis ikki gifta seg
Hvørki skrásett parlag ella kynsleyst hjúnalag er galdandi í Føroyum.
Ættleiðing
Fólk av sama kyni kunnu framvegis ikki ættleiða børn sum par.
Ísáðing
Samkyndar kvinnur fáa ikki almenna hjálp til ísáðing, eins og hinkyndar kvinnur fáa.
Blóðgevi
Samkyndir menn kunnu framvegis ikki geva blóð í Føroyum.
Juridiskt kynsskifti
Tað er ikki loyvt at skifta kyn í Føroyum uttan at gelda.
Biologiskt kynsskifti
Atgongd til góða heilsuráðgeving viðvíkjandi kynsligum samleika og møguleika fyri biologiskum kynsskifti er ikki nóg góð í dag.
Harmonviðgerð
Harmonviðgerð fyri tvørkynd er ikki loyvd í Føroyum.
Tvørkyndleiki og sinnissjúka
Danska – og tí eisini føroyska – heilsuverkið metur framvegis, at tvørkyndleiki er ein sinnissjúk. Hetta hildu tey eisini samkyndleika vera fram til 1981.
HPV-koppsetingin til drongir
HPV-koppsetingin til gentur, sum er at fyribyrgja lívmóðurhálskrabba hjá kvinnum, fyribyrgir eisini munnholukrabbamein, analkrabbamein og peniskrabbamein. Henda koppseting er í dag ókeypis fyri gentur, men ikki drongir í Føroyum.
Í Føroyum og í Danmark er ætlanin, at menn verða vardir við, at tær kvinnurnar, teir hava kynsligasamvera við eru longu koppsettar, og sostatt ikki smitta teir við HPV. Samkyndir menn, tvíkyndir menn og menn, ið hava sex við øðrum monnum, verða tí ikki vardir á sama hátt, umteir ikki eru koppsettir. Í eitt nú USA og Australia hava heilsumyndugleikarnir viðmælt samkyndum monnum at lata seg koppseta móti HPV. Mismunur skuldi tí ikki verið millum gentir og drongir á hesum økinum í Føroyum.
Antidiskriminatiónslóg
Vit hava ongar antidiskriminatiónslógir í Føroyum. Hvørki vegna kynsliga sannføring ella nakað annað.


text:
1975
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2. mai - Mærsk skipið Clara Mærsk bjargar 3.628 flóttafólkum úr Vjetnam vóru bjargaði av søkkandi M/V Truong Xuan og tikin umborð á Claru Mærsk. Rituvíkingurin Anton M. Olsen var kapteinur umborð á Claru Mærsk, tá hendingin fór fram.
- (ókent dato) - Byrgingin um Hvannasund letur upp fyri ferðslu.
List[rætta | rætta wikitekst]
Bókmentir[rætta | rætta wikitekst]
Death and the King's Horseman hjá Wole Soyinká.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 26. apríl - Hildigunn Eyðfinnsdóttir, føroysk sjónleikari.
- 26. juni - Kristina Háfoss.


text:
Aristoteles
Aristotles, (føddur 384 – 322 f.kr.) var ein grikskur heimspekingur og vísindamaður, ið var føddur í makadóniska býnum, Stagira, Chalkidice. Faðir hansara, Nicomachus, doyði tá ið Aristotle var barn, hareftir Proxenus av Atarneus bleiv verja hansara. Átjan ára gamal, slapp hann inná Plato's Academi í Athens og var verandi har til hann bleiv 37 ára gamal fór (umleið 347 f.kr.). Verk hansara fevna um fleiri evnir – harímillum alisfrøði, lívfrøði, djórafrøði, metafysikk, skilvísi, síðafrøði, fagurfrøði, skaldskap, sjónleik, tónleik, røðulist, málvísindi, politikkur og statsvísindi. Stutt eftir Platon doyði, fór Aristotle frá Athens eftir ynski frá Philip kongi av Makedónia, til Makedónia, har hann varð lærari hjá Aleksandur Mikla frá 343 f.kr.
Tíðarskeiðið meðan hann var lærari hjá Aleksandur Mikla gav Aristotles fleiri møguleikar og eitt yvirflóð av tilfeingi (útgerð). Hann stovaði eitt bókasavn í Lyceum, sum hjálpti framleiðsluni av fleiri hundratals av hansara bøkum. Tað at Aristotles var ein næmingur hjá Platon, hevði við sær, at teir høvdu somu áskoðan um Platonismu, men eftir deyða Platos leitaði Aristotle sær frá Platonismu til roynslustevna (empiricism á eingilskum).


text:
Gorfuglur
Gorfuglur (latín Pingvinus impennis L [Alca impennis]) var ein svartur sjófuglur, sum nú er útdeyður um alla verð. Hann var einasta nýggjara slagið í slektini Pinguinus, men hann var ikki í ætt við pingvinir, hóast hann var fyrsti fuglur, ið var kallaður 'pingvin'. Orðið sigst stava frá walisiskum fiskimonnum, ið sóu henda (fyri teimum) ókenda fugl, tá teir fóru at fiska undir Nýfundlandi, og nevndu teir hann pen gwyn á sínum walisiska máli, ið merkir "hvíta høvd", eftir stóra hvíta blettinum á høvdinum. Tá europear seinni sóu pingvinir á sunnaru hálvu, ið mintu um gorfuglin, vórðu tær uppkallaðar eftir honum.
Innihaldsyvirlit
Útsjónd[rætta | rætta wikitekst]
Í liti og eisini í nevinum líktist gorfuglur mest álku, men hann var nógv størri enn álka, uml. 70 cm til hæddar og vigaði um 5 kg. Men veingirnir vóru so lítlir, at hann kundi ikki flúgva, og tað varð honum at bana.
Útbreiðsla[rætta | rætta wikitekst]
Gorfuglur helt upprunaliga til í økinum frá landnyrðings USA, fram við eystutstrondini á Kanada, Grønlandi, íslandi, Føroyum, Írlandi, Bretsku oyggjunum, Noregi, Fraklandi og niður til Norðurspania. Ósemja hevur verið, um gorfuglur yvirhøvur áttí Føroyum, men frásagnir benda á, at hann átti í Føroyum fram til 18. øld. Tá vit koma fram til 19. øld, er hann horvin sum búfuglur, og sambært týska fuglafrøðinginum Graba, sum vitjaði í Føroyum í 1828, mintust bara nøkur gomul fólk seg at hava sæð gorfugl um "Vestmannaleiðina".[1] Gorfuglur átti í stórum tali í Íslandi, Grønlandi, Nýfundlandi og summum skotskum oyggjum, t.d. St. Kilda. Gorfuglur var feitur og góður matur, og tí varð hann veiddur allastaðni, har hann helt til, og við tíðini avoyddur. Alment verður sagt, at teir seinastu vórðu fingnir á Eldey í Íslandi í 1844; men ein skal vera sæddur í Nýfundlandi í 1852 og kanska í Grønlandi so seint sum í 1870'unum.
Gorfuglur í Føroyum[rætta | rætta wikitekst]
Stundum hevur verið ført fram, at gorfuglur helst ikki átti í Føroyum, hóast hann varð veiddur her, men frásøgnir finnast, sum vátta at hann hevur átt í Føroyum eisini. Áðurnevndi týski fuglafrøðingurin Graba sigur í dagbók síni, at Wencelaus Hammershaimb fúti (1744 - 1828), slerdi ein gorfugl, sum bøldi einum eggi, uttan tó at siga hvar.[2] Eystanfyri bygdina Hattarvík í Fugloy er ein rók, ið nevnist "Gorfuglarókin",[3] og sambært Svabo fekk føroysktføddi náttúrufrøðingurin Nicolai Mohr (1742-1790) eitt gorfuglaegg undan einum gorfugli, sum var tikin í Fugloy, hetta bendir á, at gorfuglur hevur átt í Fugloy eisini.[4]. Í Svínoy sigst at staðarnøvnini Langa-Gorstangi og Stutta-Gorstangi skulu koma av eldru nøvnunum "Langi-Gorfuglatangi og Stutti-Gorfuglatangi", og Christian Matras sigur um hesar tangar í Svínoy: "I Følge Sagnet skal Tangerne have deres Navn af Gejrfugle (gorfuglar), der holdt til her i Mængde i gammel Tid".[5].
Semja er ikki um, hvar hin seinasti varð dripin í Føroyum. Skúvoyingar siga, hann varð fingin millum annan hellufugl á Gævukletti, stutt vestan fyri Sigmundarrók í Skúvoy. Siður var at býta hann móti 3 lomvigum, hesa ferðina býttu teir hann móti 6, tí hann var so sjáldsamur. Kirkjubøkingar siga, at seinasti varð tikin á Boðbergstanga í Trøllhøvda, eina ferð teir vóru eftir hellufugli. Báðir geva upp somu tíð »um 1820«. Uppskrivað er, at ein varð fingin í Stóru Dímun 1. juli 1808.[6].
Einasta tekning, sum er gjørd eftir einum livandi gorfugli, varð gjørd eftir einum fugli, sum danski læknin og fornfrøðingurin Ole Worm (1588 – 1654) hevði fingið livandi úr Føroyum.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ J. Carl Julian von Graba, Tagebuch, geführt auf einer Reise nach Färö im Jahre 1828. Perthes & Besser, Hamburg 1830
- ↑ J. Carl Julian von Graba, Tagebuch, geführt auf einer Reise nach Färö im Jahre 1828. Perthes & Besser, Hamburg 1830
- ↑ Mikkjal Miðalberg, Staðarnøvn í Fugloy, 1996
- ↑ J. Chr. Svabo, Indberetninger fra en Reise i Færøe 1781 og 1782; udgivet af N. Djurhuus. - Uforandret fotografisk genoptryk. - Kbh. : C.A. Reitzels Boghandel, 1976
- ↑ Christian Matras, Stednavne paa de færøske Norðuroyar, 1933
- ↑ Mikkjal á Ryggi, Fuglabókin, Dýralæra II. 1951