text:
Leyvur
Leyva, (eldri bíbliumál: ljón, talumál: løva) (frøðiheiti - Panthera leo) er eitt stórt rándýr av kattarætt.
Best kenda leyvan í dag er Afrikanska leyvan
Afrikanskar kvennleyvur halda til í føstum samløgum og ansa ungunum hjá hvør aðrari. Ungarnir berjast í spølni, og soleiðis venja teir seg at veiða sjálvir. Leyvur taka nógv ymisk súgdjór á grasfløtunum, tær leggja til dømis eftir ungum fílum, gnýum og giraffum. Tær halda seg í bólkum, einar 5-40 saman. Har eru nakrar fáar kallleyvur og nógvar vaksnar kvennleyvur við ungum sínum.
Leyva er einasti stórkøtturin, ið heldur saman í flokkum ella ættarbólkum, upp í einar 40 í hvørjum. Flokkurin ræður á einum 100 km2 stórum øki ella størri, alt eftir, hvussu veiðimøguleikarnir eru. Stóra kallleyvan verjir búøkið og kvennleyvurnar. Leyvur halda mest til á grasfløtum, og tað eru serliga kvennleyvurnar, ið veiða.
Leyva tekur oftast stór dýr, t.d. antilopu og sebru. Ein giraffur er nóg mikið at metta stóran leyvuflókk. Ein leyva kann skræða í seg 23 kg av kjøti í einum - tað sama sum 350 pylsur! Leyvur og aðrir stórkøttir hava sterkan, stuttan skølt av bíta fast. Tey taka við stóru, hárhvøssu tøkutonnunum. Teir stóru jakslarnir bíta væl á bróski og vøddum.
Kallleyvan er tann sterkasta í flokkinum. Hon verður 2,5 metrar long og hægri enn metur upp á háryggin. Kallleyvan hevur stórt ývið framvaks.
Upp til 12 ymisk undirsløg av leyvu (ljóni) eru eyðmerkt, m.o. Asiatisk leyva, Berbaraleyva og Kappleyva.


c: text/html

text:
29. november
29. november er dagur 333 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 334 um skotár er). 32 eru dagar eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2013: Føroyska talvlandsliðið vinnur tveir dystir í smálandakapping á Malta, teir vinna báðir dystirnir 4-0 móti Guernsey og Malta. Føroysku telvarnir: Helgi Dam Ziska, John Arni Nilssen, Olaf Berg og Rógvi Egilstoft Nielsen.
- 2013: Í minsta lagi átta fólk lótu lív tá ein løgreglutyrla í Glasgow í Skotlandi datt niður á ølstovuna The Clutha, har umleið 120 fólk vóru inni. Takið rapaði omanyvir fleiri av fólkunum, og 32 av teimum fingu skaða, harav fingu 14 sera álvarsaman skaða.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1900 - Jørgen-Frantz Jacobsen, rithøvundur.
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1853 - Jens Christian Djurhuus, bóndi í Kollafirði (f. 1773).
- 1997 - Malla Samuelsen

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
LØGTINGSLÓG NR. 16 FRÁ 23. FEBRUAR 2001 UM DJÓRASJÚKUR, SUM BROYTT VIÐ LØGTINGSLÓG NR. 18 FRÁ 8. MAI 2008
Lřgtingslóg nr. 16 frá 23.02.2001 '); document.writeln(''); } //-->
- Kapittul 1 Lógarinnar øki
- Kapittul 2 Skyldur djóraeigarans
- Kapittul 3 Kanning og staðfesting
- Kapittul 4 Fyribyrging og niðurberjing
- Kapittul 5 Heilsuskipanir
- Kapittul 6 Meginskrá fyri sjúkur
- Kapittul 7 Djórahald
- Kapittul 8 Flutningur og handil við djórum
- Kapittul 9 Inn- og útflutningur
- Kapittul 10 Aling, gitnaður, ísáing, eggflutningur og ílegutøkni
- Kapittul 11 Djóratøð
- Kapittul 12 Djóraburturkast
- Kapittul 13 Fóður
- Kapittul 14 Veterinerur heilivágur, fóðurheilivágur og afturhaldstíðir
- Kapittul 15 Kjøteftirlit og slátureftirlit
- Kapittul 16 Gjald og endurgjald
- Kapittul 17 Eftirlit, latan av upplýsingum, kærur v.m.
- Kapittul 18 Aðrar ásetingar
- Kapittul 19 Revsireglur
- Kapittul 20 Gildiskoma v.m.
(um fyribyrging og niðurberjing av sjúkum hjá djórum og um marknaeftirlit við djórum og djóraúrdráttum)
Kapittul 1
Lógarinnar øki
§ 1. Lógin fevnir um fyribyrging og niðurberjing av sjúkum hjá djórum, herímillum zoonosum og øðrum heilsuskaðiligum evnum í djórum, ið kunnu verða flutt til menniskju við djóraúrdráttum.
§ 2. Lógin fevnir um allar smittandi sjúkur, zoonosur, arvaligar sjúkur, fóðringstreytaðar og umhvørvistreytaðar sjúkur, heruppií tær sjúkur, sum eru tilskilaðar í skjali 1 og 2 til hesa lóg. Við sjúku í hesi lóg er eisini at skilja eitran og dálking av djórum.
Stk. 2. Við zoonosur er at skilja sjúkur og smitta, ið natúrliga verða fluttar frá djórum til menniskju. Við zoonotisk smittuevni eru at skilja smittuevni, ið kunnu elva til zoonosur.
Stk. 3. Landsstýrismaðurin kann í serligum førum gera broytingar í teimum í stk. 1 nevndu skjølum, soleiðis at skjølini eisini koma at fevna um arðar sjúkur, ella at sjúkur verða fluttar frá einum skjalið ella bólki til annað skjal ella bólk.
§ 3. Lógin fevnir bæði um djór, ið menniskju hava í varðveitslu, og villdjór, eins og djóraúrdráttir.
Stk. 2. Við djór í hesi lóg er at skilja rygg- og ryggleys djór á øllum menningarstigum, herímillum havbúnaðardjór og fiskar.
Stk. 3. Við havbúnaðardjór í hesi lóg er at skilja fiskar, krabbadjór og lindjór, ið verða havd í alibrúkum í fesk- ella saltvatni.
Stk. 4. Við fiskar í hesi lóg er at skilja øll sløg av fiski, krabbadjórum og lindjórum, sum liva í fesk- ella saltvatni.
Stk. 5. Við djóraúrdráttir í hesi lóg er at skilja allir partar av djórum, heruppií sáð, egg, embryonir og mjólk, eins og matvørur av djórum, fiskar, fiskaúrdráttir og djóraburturkast.
Kapittul 2
Skyldur djóraeigarans
§ 4. Djóraeigarin hevur skyldu til at ansa eftir, at djór hansara ikki gerast sjúk, herímillum at djórini ikki verða smittað við sjúkum, nevndar í fylgiskjali 1 og 2, og at djórini ikki smitta onnur djór.
Stk. 2. Hann, sum hevur djór undir hond vegna djóraeigaran, hevur somu skyldur, sum djóraeigarin hevur eftir hesi lóg.
§ 5. Djóraeigari, sum hevur djór, sum eru smittað, ella sum illgruni kann vera um eru smittað, við sjúku, nevnd í fylgiskjali 1 og 2, skal beinanvegin boðsenda djóralækna. Til illgrunin er avsannaður ella sannaður, skal eigarin seta í verk tiltøk móti smittuspjaðing til onnur djór, heruppií forða djórunum í at koma í samband við onnur djór.
Stk. 2. Persónur, ið heldur, at djórini hjá øðrum eru ella kunnu vera fongd við sjúku, nevnd í fylgiskjali 1 og 2, skal boða eigaranum ella tí myndugleika, ið tilnevndur er eftir § 7, frá.
Stk. 3. Persónur, ið kemur fram á villdjór, sum eru ella kunnu vera smittað ella deyð av sjúku, nevnd í fylgiskjali 1 og 2, skal beinanvegin boða tí myndugleika, ið tilnevndur er eftir § 7, frá.
Stk. 4. Persónur, ið heldur, at djór í hópatali eru deyð, skal beinanvegin boða tí myndugleika, ið tilnevndur er eftir § 7, frá.
Stk. 5. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um, at djóralækni skal boðsendast, um djór hava ávís nærri tilskilað sjúkueyðkenni.
Kapittul 3
Kanning og staðfesting
§ 6. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um, at djór og djórahald skulu kannast fyri sjúkur og heilsuskaðilig evni, heruppií veterinerar heilivágsleivdir og dálking.
Stk. 2. Í reglunum kann vera ásett, at royndir skulu takast av djórum, djóraúrdráttum, djóratøðum, fóðri, avgrøði og fjósinnbúgvi v.m., og at tær skulu kannast á starvsstovu. Í reglunum kunnu eisini vera ásetingar um avlíving av djórum við kanning fyri eyga. Í reglunum kann vera ásett, at royndirnar skulu takast í djórahaldinum, ella á matvøruvirkjum, sum taka ímóti djórum ella djóraúrdráttum frá djórahaldinum.
§ 7. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um, hvørji tiltøk skulu setast í verk, um illgruni er um sjúku, ella tilburðir eru av sjúku, nevnd í fylgiskjali 1 og 2.
Stk. 2. Í reglunum kunnu vera ásetingar um avlíving av djórum við kanning fyri eyga, um royndartøku og innsendan av royndum, starvsstovukanningar og fráboðan til myndugleika, tilnevndur av landsstýrismanninum.
§ 8. Boðsendi djóralæknin, sbr. § 5, skal royna at sanna ella avsanna illgrunan um sjúkuna og royna at staðfesta, hvør sjúkan er.
Stk. 2. Um djóralækni, eftir at hava gjørt kanningar sambært stk. 1, ella í aðramáta í sambandi við sítt arbeiði, fær illgruna um sjúku, nevnd í fylgiskjali 1, skal djóralæknin áleggja djóraeigaranum at seta í verk tey smittuavmarkandi tiltøk, ið eru neyðug, og beinanvegin boða tí myndugleika, ið tilnevndur er eftir § 7, frá..
Stk. 3. Um djóralæknin, eftir at hava gjørt kanningar sambært stk. 1, ella í aðramáta í sambandi við sítt arbeiði fær illgruna um sjúku, nevnd í fylgiskjali 2, skal djóralæknin gera kanningar, taka royndir, áleggja djóraeigaranum at seta í verk tey smittuavmarkandi tiltøk, ið eru neyðug, og boða tí myndugleika frá, ið tilnevndur er eftir § 7.
Kapittul 4
Fyribyrging og niðurberjing
§ 9. Fyri at beina fyri, hindra, avmarka ella reka aftur vanda fyri spjaðing av zoonotiskum smittuevnum og sjúkum, nevndar í fylgiskjali 1 og 2, kann landsstýrismaðurin áseta reglur og geva boð um, at serstøk tiltøk skulu setast í verk, og seta forboð móti nýtslu av djórum, djóraúrdráttum, djóratøðum, fóðri, avgrøði og lutum, sum kunnu spjaða sjúkur og zoonotisk smittuevni.
Stk. 2. Tiltøk sambært stk. 1 kunnu m.a. fevna um:
Stk. 3. Landsstýrismaðurin kann gera tilbúgvingarætlanir og seta í verk tíðaravmarkað tiltøk fyri at beina fyri, hindra, avmarka ella reka aftur vanda fyri spjaðing av zoonotiskum smittuevnum og sjúkum, nevndar í fylgiskjali 1 og 2.
Kapittul 5
Heilsuskipanir
§ 10. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um eftirlit við heilsustøðuni og um fyribyrging og betring av heilsutrupulleikum hjá djórum (heilsuskipanir).
Stk. 2. Í reglunum kunnu vera ásetingar um regluligt djóralæknaeftirlit og um innsavnan og fráboðan av upplýsingum um heilsu og heilivágnýtslu.
Stk. 3. Heilsuskipanir kunnu fevna um tær í § 9 ásettu reglurnar.
Stk. 4. Heilsuskipanir kunnu fevna um djórahald og virkir, ið framleiða ella virka djóraúrdráttir.
Kapittul 6
Meginskrá fyri sjúkur
§ 11. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um stovnan og rakstur av einari meginskrá fyri djórahald og sjúkur hjá djórum (meginskráin fyri djórasjúkur). Reglurnar kunnu hava ásetingar um avmarkingar í høvinum at fáa upplýsingar úr skránni og um høvið at lata víðari stakar upplýsingar ella hópupplýsingar úr skránni til einstaklingar ella til ikki nærri tilskilaðar móttakarar.
Stk. 2. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um skyldur djóraeigarans at lata upplýsingar um djórahald til skránna.
Stk. 3. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um skyldu hjá virkjum, sum eru løggildað ella góðkend sambært hesi lóg og matvørulógini, at lata upplýsingar til skránna.
Stk. 4. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um skyldu at fráboða til skránna um nýtslu av djóraheilivági, kanning av sjúkum hjá djórum og kanning av smittuevnum, eiturevnum, leivdum av heilivági v.m. í djórum og djóraúrdráttum. Reglurnar kunnu fevna um:
Stk. 5. Landsstýrismaðurin kann eftir samráðing við avvarðandi landsstýrismann áseta reglur um, at apoteksverkið skal lata skránni upplýsingar um sølu av forskriftaskyldugum heilivági og heilivági í handkeypi til djór.
Stk. 6. Landsstýrismaðurin kann eftir samráðing við avvarðandi landsstýrismann áseta reglur um skyldu hjá øðrum almennum stovnum at lata skránni upplýsingar um viðurskifti, sum viðvíkja sjúkum hjá djórum og zoonotiskum smittuevnum v.m.
Kapittul 7
Djórahald
§ 12. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um góðkenning av djórahaldi og um djóralæknaeftirlit við djórahaldi.
Stk. 2. Við djórahald er at skilja djór eins og bygningar og støðir, har djór verða havd varandi ella fyribils.
Stk. 3. Í reglunum kann vera ásett, hvørji djórasløg loyvt er at hava í viðkomandi djórahaldi.
Kapittul 8
Flutningur og handil við djórum
§ 13. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um smittuverjandi tiltøk í sambandi við flutning og handil við djórum og um djóralæknaeftirlit í hesum sambandi.
Stk. 2. Í reglunum kann vera ásett, at eigari av djórahaldi skal skráseta frágongd frá og tilgongd til djórahaldið og aðrar upplýsingar, sum hava týdning í sambandi við eftirlit við sjúkum hjá djórum.
§ 14. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um, at djór, ið verða flutt, seld ella latin til slaktingar, skulu vera merkt ella hava skjalprógv, soleiðis at uppruni djóranna og identitetur teirra kann verða staðfestur, og metast kann um heilsustøðuna.
Stk. 2. Í reglunum kunnu vera nærri ásetingar um, at ávíst slag av merking ella skjalprógvi skal verða nýtt.
§ 15. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um, at einans djór, ið koma frá djórahaldum, ið eru við í einari heilsuskipan, jbr. § 10, kunnu sleppast leys, verða flutt, seld, ella latin til slaktingar.
Stk. 2. Í reglunum kann vera ásett, at onnur djór enn tey, ið eru nevnd í stk. 1, kunnu sleppast leys, verða flutt, seld, ella latin til slaktingar, tá ein djóralækni frammanundan hevur staðfest, at djórini ella upprunaliga djórahaldið eingi sjúkueyðkenni hava.
§ 16. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um góðkenning av fyritøkum, sum flyta livandi djór, herímillum reglur fyri lastbilar, brunnbátar og onnur før, ið verða brúkt til flutning av livandi djórum.
Stk. 2. Í reglunum kann vera ásett, hvørji djórasløg fyritøkan ella viðkomandi flutningsfar kann flyta.
Kapittul 9
Inn- og útflutningur
§ 17. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um veterinereftirlit við innflutningi og útflutningi av djórum og djóraúrdráttum, jbr. § 3, og djórafóðri, djóratøðum, plantuúrdráttum, og øðrum úrdráttum og lutum, ið kunnu spjaða sjúkur og zoonotisk smittuevni.
§ 18. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um stovnan, innrætting og rakstur av veterinerum marknaeftirlitsstøðum. Landsstýrismaðurin kann heruppií áseta reglur um, at marknaeftirlitið, í sambandi við umsókn um stovnan av marknaeftirlitsstøðum, uttan útreiðslu fyri landskassan fær neyðugt útgjørd høli og útbúnað at ráða yvir. Landsstýrismaðurin kann heruppií áseta, at marknaeftirlitsstøð, ið einans verður nýtt í sera avmarkaðan mun, skal niðurleggjast sum marknaeftirlitsstøð.
Stk. 2. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um, at um útreiðslurnar í sambandi við rakstur av teimum í stk. 1, pkt. 2, nevndu marknaeftirlitsstøðum, ið ikki verða rindaðar við tí gjaldi, ið verður kravt sambært § 39, stk. 1, heilt ella lutvíst skulu rindast av teimum, ið standa aftanfyri umsóknina um stovnan av marknaeftirlitsstøðini.
Kapittul 10
Aling, gitnaður, ísáing, eggflutningur og ílegutøkni
§ 19. Landsstýrismaðurin ásetir reglur um góðkenning av virkjum, ið hava djór við tí endamáli at fremja natúrligan gitnað av djórum hjá øðrum, ella við tí endamáli at savna saman sáð, egg ella embryonir, ið skulu nýtast til gjørdan gitnað, ísáing ella egg- og embryoflutning, og um djóralæknaeftirlit við hesum virkjum.
Stk. 2. Virkir, jbr. stk. 1, eru eisini virkir, ið klekja egg hjá flogfenaði, og virkir, ið strúka, gita og klekja fiskarogn.
Stk. 3. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um, at felagsskapir, feløg ella onnur samtøk, ið verða rikin við tí í stk. 1 nevnda endamáli, skulu vera góðkend.
§ 20. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um heilsulig krøv til djór, ið skulu nýtast til aling, og til sáð, egg ella embryonir, ið eru ætlað til gjørdan gitnað, ísáing, egg- ella embryoflutning.
Stk. 2. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um merking av djórum, ið verða nýtt sum gevarar og móttakarar av sáð, eggum ella embryonum, eins og av tí avkomi, sum verður.
Stk. 3. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um, at djór og sáð, egg ella embryonir frá djórum, sum skulu nýtast til gjørdan sáð- ella eggflutning í djór hjá øðrum, einans kunnu verða havd ella goymd á virkjum, sum eru góðkend til hetta.
§ 21. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um innsavnan, tøku, meting, fyrireiking, eyðmerking, varðveitslu, sending av sáð v.m. og gjørdan gitnað, ísáðing, egg- og embryoflutning.
Stk. 2. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um skylduna hjá virkjum at skriva niður og geva fráboðan um viðurskifti viðvíkjandi sjúkutilburðum og eftirliti við kvidni og burðarførleika.
§ 22. Gjørdur flutningur av sáð, eggum ella embryonum í djór ella tøka av eggum ella embryonum úr djórum kunnu einans verða gjørd av løggildum djóralækna ella av persónum, sum eru løggildir ella góðkendir sambært §§ 2-7 í løgtingslóg nr. 40 frá 23. apríl 1999 um djóralæknavirksemi v.m.
§ 23. Broytingar í ílegunum hjá djórum kunnu ikki verða gjørdar, fyrr enn serstøk lóggáva um hetta er sett í gildi, jbr. § 1 í løgtingslóg nr. 40 frá 23. apríl 1999 um djóralæknavirksemi v.m.
Kapittul 11
Djóratøð
§ 24. Djóratøð skulu viðgerast, goymast, flytast, spreiðast og nýtast á slíkan hátt, at smittuevni ella onnur skaðilig evni ikki verða spjadd. Landsstýrismaðurin kann áseta nærri reglur um hetta.
Stk. 2. Djóratøð fevna um føst tøð, land og flottøð, eins og báshálm og evju frá djórahaldi.
§ 25. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um góðkenning av virkjum, ið savna saman, goyma og viðgera tøð undan djórum við fyribeining og oyðilegging av smittuevnum fyri eyga, um nýtsluna av tøðunum og um djóralæknaeftirlit.
Stk. 2. Í reglunum kunnu vera ásetingar um skyldu hjá virkjum, sum eru góðkend eftir stk. 1, at taka ímóti og viðgera djóratøð, sum góðkenningin fevnir um.
Stk. 3. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur fyri lastbilar og onnur før, ið verða nýtt til flutning av tøðum.
Kapittul 12
Djóraburturkast
§ 26. Djóraburturkast skal viðgerast, goymast, flytast v.m. á slíkan hátt, at smittuevni ella onnur skaðilig evni ikki verða spjadd. Landsstýrismaðurin ásetir nærri reglur um hetta.
Stk. 2. Djóraburturkast fevnir um sjálvdeyð og avlívað djór, slaktiburturkast og fiskaslógv eins og djóraúrdráttir, ið eru óegnaðir til mannaføði, ella sum ætlanin ikki er at nýta til mannaføði.
Stk. 3. Djóraburturkast kann ikki nýtast til djórafóður, uttan so, at landsstýrismaðurin hevur givið loyvi til hetta.
§ 27. Landsstýrismaðurin ásetir reglur um løggilding av virkjum, ið savna saman, goyma, viðgera ella býta út djóraburturkast við fyribeining og oyðilegging av smittuevnum fyri eyga ella við atliti at nýtslu sum djórafóður, og um djóralæknaeftirlit.
Stk. 2. Í reglunum kunnu vera ásetingar um skyldu hjá virkjum, sum eru løggild eftir stk. 1, at taka ímóti og viðgera djóraburturkast, sum løggildingin fevnir um.
Stk. 3. Landsstýrismaðurin ásetir reglur fyri skip, lastbilar og onnur flutningsfør, ið verða nýtt til flutning av djóraburturkasti.
Kapittul 13
Fóður
§ 28. Fyri at forða smittuspjaðing, ella øðrum heilsuvanda fyri djór, kann landsstýrismaðurin áseta reglur um viðgerð, goymslu og nýtslu av úrdráttum, ið verða nýttir ella ætlandi verða nýttir til djórafóður, og um royndartøku av hesum eins og reglur um djórahald í sambandi við vinnuliga framleiðslu av fóðri.
§ 29. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um fóðurblandingar til djór og um vørulýsing, heruppií:
Stk. 2. Í reglunum kunnu vera sett boð ella forboð viðvíkjandi nýtsluni av ávísum:
Stk. 3. Í reglunum kunnu vera ásetingar um hámarksvirðir fyri:
Stk. 4. Í reglunum kann vera ásett forboð móti:
§ 30. Landsstýrismaðurin ásetir reglur um løggilding av virkjum, ið framleiða, innflyta ella útflyta djórafóður, beinmjøl, fiskamjøl, fiskalýsi o.l., ella sum innflyta ella útflyta rávøru og hjálparevni til framleiðslu av hesum vørum, og um djóralæknaeftirlit.
§ 31. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um skráseting og rakstur av fyritøkum, ið selja og flyta fóður til djór, herímillum reglur fyri lastbilar, skip og onnur før, ið verða brúkt til flutning av fóðri.
Kapittul 14
Veterinerur heilivágur, fóðurheilivágur og afturhaldstíðir
§ 32. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um ella banna innflutningi, goymslu, sølu og nýtslu av veterinerum heilivági, heruppií koppingarevnum, sera, órininfrøðiligum royndartilbúningi, fóðurheilivági og øðrum tilbúningum, virkaðir úr djóraúrdráttum.
Stk. 2. Í reglunum kunnu vera ásetingar um tíðarfreistir (afturhaldstíðir) fyri, nær aftaná lokna viðgerð við veterinerum heilivági og fóðurheilivági djór kunnu verða tikin úr djórahaldinum,
Stk. 3. Í reglum sambært stk. 1 kann vera ásett, at djóralæknar skulu gera serstakar skrásetingar um fyriskipan og útflýggjan av veterinerum heilivági, sum nevndur er í stk. 1, og at skrásetingarnar skulu fráboðast tí myndugleika, ið er tilnevndur eftir § 7.
§ 33. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um ella forboð móti innflutningi, goymslu, sølu og nýtslu av evnum, heruppií hormonum og hormonlíkum evnum, ið stýra verpingar- og mjólkarevnunum, vøkstrinum ella nøringini hjá djórum.
§ 34. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um goymslu av veterinerum heilivági, fóðurheilivági, sóttreinsanarevnum og eiturevnum í djórahaldum og djóralæknaeftirlit við hesum.
§ 35. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um nýtslu av sóttreinsanarevnum, øðrum vørum og hættum, ið kunnu nýtast til fyribyrging og burturbeining av sjúkuelvandi viðurskiftum í umhvørvinum hjá djórum.
§ 36. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um nýtslu av tilfari, ið kann elva til sjúku, við granskingar- og royndarendamáli fyri eyga, ella við tí fyri eyga at gera lívfrøðiligar tilbúningar.
Stk. 2. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um inn- og útflutning av tilfari, ið kann elva til sjúku, og um viðgerð, goymslu og sølu av slíkum tilfari.
§ 37. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um útsetan, nýtslu, sølu, innflutning og útflutning av djórum, ið eru ílegutøkniliga framleidd, heruppií djórum, ið eru tillagað við organismum, ið eru framleiddar við ílegutøkni, og um fráboðan ella góðkenning frammanundan.
Kapittul 15
Kjøteftirlit og slátureftirlit
§ 38. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um løggilding av virkjum, ið avlíva og slakta djór, og framleiða djóraúrdráttir við sølu til heilsølur ella smásølur fyri eyga, og um veterinert eftirlit.
Stk. 2. Í reglunum kunnu vera ásetingar um avmarkingar í ella forboð móti, at djór verða slaktað við hús við sølu til matna fyri eyga um heilsølur ella smásølur.
§ 38 a. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um løggilding ella góðkenning av virkjum, flutningsførum o.ø. rúmun, sum verða nýtt til fiskaarbeiði, goymslu, flutning, frysting, konservering, pakking ella aðra virking av fiski og fiskaúrdrátti til matna ella til dýrafóður, fiskamjøl, fiskaolju o.a.
Stk. 2 Reglurnar kunnu t.d. fevna um:
Kapittul 16
Gjald og endurgjald
§ 39. Gjald fyri tiltøk eftir hesi lóg ella reglum við heimild í hesi lóg liggur á viðkomandi djóraeigara ella virki, um ikki landsstýrismaðurin ásetir annað. Landsstýrismaðurin ásetir nærri reglur um hetta.
Stk. 2. Um gjøld sambært stk. 1 ikki verða rindað innkrevjandi myndugleikanum rættstundis, verður rindað renta eftir § 5 í rentulógini. Landsstýrismaðurin kann áseta gjald fyri áminningarskriv.
Stk. 3. Gjøld sambært stk. 1-2 kunnu verða heintað inn við panting.
§ 40. Verða djór, fiskur á øllum menningarstigum undantikin, avlívað eftir boðum frá myndugleikunum, verður endurgjald, svarandi til virðið á djórunum, rindað av tí almenna eftir reglum, ásettum av landsstýrismanninum.
Stk. 2. Fíggjarligt tap, ið djóraeigari ella virki hevur, orsakað av tiltøkum, ið verða áløgd eftir lógini, og sum ikki kemur undir stk. 1, verður ikki endurgoldið av tí almenna, um ikki landsstýrismaðurin ásetir annað. Fíggjarligt tap, ið eigari hevur orsakað av, at seyður ella neyt verða avlívað orsakað av sjúku, ið kann staðfestast er komin frá innfluttum livandi djórum, verður tó endurgoldið av tí almenna.
Stk. 3. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um, at eigarar av djórum hava skyldu at tekna trygging móti møguligum tapi í sambandi við tiltøk, ið verða áløgd eftir lógini.
Kapittul 17
Eftirlit, latan av upplýsingum, kærur v.m.
§ 41. Starvsstovukanningar, ið verða gjørdar við heimild í lógini, skulu verða gjørdar av:
Stk. 2. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um kanningarhættir, analysuhættir, starvsreglugerð, royndartøku v.m.
§ 42. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um umsjón og eftirlit við, at lógin ella reglur, ásettar við heimild í lógini, verða hildnar.
Stk. 2. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um eftirlit við teimum upplýsingum, ið eru neyðugar fyri innkrevjing av gjøldum sambært reglum við heimild í hesi grein.
Stk. 3. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um tað bókhald v.m., ið virkir skulu hava í sambandi við innkrevjing av gjaldi sambært § 39, stk. 1, ella reglum við heimild í hesi grein.
§ 43. Eigarar av djórahaldi og virkir skulu eftir áheitan frá eftirlitsmyndugleikanum lata tær upplýsingar, ið hava týdning fyri eftirlitið, heruppií serstakliga upplýsingar um keyp og sølu av djórum, djóraúrdráttum og matvøru av djórum, og uttan kostnað veita eftirlitsmyndugleikanum neyðuga hjálp í sambandi við eftirlit, kanningar og royndartøku og onnur tiltøk, ið verða framd sambært lógini.
§ 44. Tað áliggur virkjum, ið taka ímóti djóraúrdráttum frá landbúnaðar- og alibrúkum eftir áheitan at lata upplýsingar um tað djórahald, sum úrdráttirnir koma frá. Upplýsingarnar skulu fevna um navn eigarans og bústað, eyðmerking av ognini, og slag og samanseting av djórahaldinum.
§ 45. Um neyðugt, hevur landsstýrismaðurin, ella hann, sum landsstýrismaðurin hevur heimilað til tess, nær tað skal vera, við hóskandi lógváttan og uttan rættarúrskurð atgongd til almenna og privata ogn og øki fyri at útinna tær heimildir, ið givnar eru í lógini ella reglum við heimild í lógini.
Stk. 2. Um neyðugt veitir løgreglan hjálp. Landsstýrismaðurin kann eftir samráðing við avvarðandi myndugleika áseta nærri reglur um hetta.
Stk. 3. Eftirlitsfólk frá Evropeiska Samveldinum hava rætt at gera eftirlit við tí endamáli at kanna, um Føroyar útinna sínar skyldur sambært reglunum í teim fyriskipanum, Føroyar hava bundið seg til at seta í verk. Eftirlitið skal verða gjørt í samstarvi við føroyskar myndugleikar.
§ 46. 1) Leggur landsstýrismaðurin sínar heimildir eftir lógini til ein myndugleika undir honum, kann hann áseta, at avgerðir, tiknar av myndugleikanum, kunnu kærast til Vinnukærunevndina.
Stk. 2. 1) Eftir samráðing við avvarðandi landsstýrismann, kann landsstýrismaðurin áseta reglur um, at aðrir almennir myndugleikar ella stovnar skulu vera við til at røkja uppgávur eftir lógini. Landsstýrismaðurin kann áseta, at avgerðir hjá hesum stovnum ella myndugleikum kunnu kærast til Vinnukærunevndina.
Stk. 3. 1) Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um, at privatir stovnar skulu vera við til at røkja uppgávur sambært lógini ella reglum við heimild í lógini, og um kæru um avgerðirnar til Vinnukærunevndina.
Kapittul 18
Aðrar ásetingar
§ 47. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur, sum eru neyðugar, til tess at fremja fyriskipanir, direktiv og avgerðir frá ES, innan fyribyrging og niðurberjing av sjúkum hjá djórum, sbr. §§ 1-3, sum Føroyar við einum av Løgtinginum góðkendum sáttmála við ES hava bundið seg til at seta í verk.
Kapittul 19
Revsireglur
§ 48. Um ikki hægri revsing er uppiborin eftir aðrari lóggávu, verður hann revsaður við bót, sum:
Stk. 2. Í reglum, ið verða givnar við heimild í hesi lóg, kann vera ásett, at brot á reglurnar kunnu verða revsað við bót.
Stk. 3. Fyri brot, sum verða framd av løgfrøðiligum persóni, sum t.d. partafelag ella lutafelag, kann tann løgfrøðiligi persónurin verða sektaður sum slíkur.
§ 49. Strikað.
§ 50. Verður mett, at eitt brot ikki fer at hava við sær hægri revsing enn bót, kann landsstýrismaðurin boða frá, at málið kann verða gjørt av uttan rættarsókn, um hann, sum hevur framt brotið, játtar seg sekan í brotinum og váttar innan eina nærri ásetta freist, ið eftir umbøn kann verða longd, at rinda eina í fráboðanini ásetta bót.
Stk. 2. Í teimum í stk. 1 nevndu málum verður § 752 í rættargangslógini at nýta samsvarandi. Fyri ta í stk. 1 nevndu fráboðan verða ásetingarnar í § 931, stk. 2, at nýta samsvarandi.
Stk. 3. Verður bótin rindað rættstundis, ella verður hon eftir váttanina heintað inn ella rindað, fellur onnur rættarsókn burtur.
Kapittul 20
Gildiskoma v.m.
§ 51. Henda løgtingslóg kemur í gildi 1. februar 2001, og samstundis fara úr gildi hesar lógir:
Fylgiskjal 1.
Bólkur A sjúkur
Bólkur A sjúkur fevnir um sjúkur, sum skulu fráboðast myndugleikunum sambært §§ 5, 7 og 8, stk. 2, í lógini. Sjúkurnar eru settar í stavrað undir tí ella teimum djórasløgum, har sjúkan oftast kemur fyri. Fráboðanarskyldan er galdandi, óansæð hvørjum djóraslagi, sjúkan verður ávíst hjá. Av tí at fáar av sjúkunum hava føroysk nøvn, eru tær allar nevndar við altjóða heitinum, ið aloftast er enskt.
Sjúkur, sum koma fyri hjá fleiri djórasløgum
Sjúkur hjá neytum v.m.
Sjúkur hjá seyði ella geitum
Sjúkur hjá rossum
Sjúkur hjá svínum
Sjúkur hjá kaninum
Sjúkur hjá hundum, kettum og øðrum rovdjórum
Sjúkur hjá flogfenaði
Sjúkur hjá fiski
Sjúkur hjá lindjórum
Sjúkur hjá krabbadjórum
Sjúkur hjá býflugum
Fylgiskjal 2.
Bólkur B sjúkur
Bólkur B sjúkur fevnir um sjúkur, sum skulu fráboðast myndugleikunum sambært §§ 5, 7 og 8, stk. 3, í lógini. Sjúkurnar eru settar í stavrað undir tí ella teimum djórasløgum, har sjúkan oftast kemur fyri. Fráboðanarskyldan er galdandi óansæð hvørjum djóraslagi, sjúkan verður ávíst hjá. Av tí at fáar av sjúkunum hava føroysk nøvn, eru tær allar nevndar við altjóða heitinum, ið aloftast er enskt.
Sjúkur, sum koma fyri hjá fleiri djórasløgum
Sjúkur hjá neytum
Sjúkur hjá seyði og geitum
Sjúkur hjá rossum
Sjúkur hjá svínum
Sjúkur hjá kaninum
Sjúkur hjá hundum, kettum og øðrum rovdjórum
Sjúkur hjá flogfenaði
Sjúkur hjá fiski
Sjúkur hjá lindjórum
Sjúkur hjá krabbadjórum
Sjúkur hjá býflugum
Tórshavn, 23. februar 2001
Anfinn Kallsberg (sign.)
løgmaður
1) Broytt viđ lřgtingslóg nr. 18 frá 8. mai 2008, har § 19 er soljóđandi:"Stk. 1. Henda lřgtingslóg kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjřrd. Stk. 2. Kćrumál, sum eru reist, tá henda lřgtingdslógin kemur gildi, verđa viđgjřrd av kćrumyndugleikanum eftir galdandi lóggávu, áđrenn henda lógin kom í gildi."


text:
Nýggjastu tíðindini
Melda til tíðindabræv
Tíðindi - 18. oktober 2013
FSF hevur tikið av innbjóðingini frá maltesiska fótbóltssambandinum, um at Malta og Føroyar spæla vinardyst á Ta' Qali Leikvøllinum á Malta týsdagin 19. november
Kring Ta' Qali Leikvøllin á Malta eru pláss fyri 18.000 áskoðarum
Um eina stóra viku, leygardagin 26. oktober, verða seinastu dystirnir í hesum kappingarárinum spældir, tá seinasta umfar í Effodeildini er á skránni.
Hetta merkir kortini ikki, at føroysku landsliðsleikararnir fáa frí frá fótbóltinum beinanvegin.
Fótbóltssamband Føroya hevur tikið av einari innbjóðing frá maltesiska fótbóltssambandinum, um at Malta og Føroyar spæla vinardyst á Malta týsdagin 19. november. Dysturin verður spældur á Ta' Qali Leikvøllinum, ið hevur pláss fyri 18.000 áskoðarum kring vøllin.
- Tað er altíð gott hjá føroyska landsliðnum at fáa vinardystir, tí seinastu nógvu árini hevur tað verið trpult hjá okkum at fáa tílíkar dystir, serliga á heimavølli. Hesin dystur hevur nevniliga við sær, at Malta kemur hendanvegin í juni mánaða komandi ár, sigur Jóannes Jakobsen, hjálparvenjari á A-landsliðnum.
Í fjør fóru landsliðsvenjararnir undir at hava vetrarvenjingar við landsliðsleikarunum, og hendan venjingin heldur fram komandi vetur, tá landskappingin endar.
- Nú hava vit so ein dyst at venja fram ímóti, umframt ein møguligan dyst tíðliga í mars mánaða komandi ár, og tað ger tað hugaligari við vetrarvenjingunum, sigur Jóannes Jakobsen.
Føroyar og Malta hava spælt ímóti hvør øðrum tríggjar ferðir áður. Í undankappingini til HM 1998 vóru londini í bólki saman, og í 2004 spældu Føroyar og Malta vinardyst á Svangaskarði.
Í EM-undankappingini endaði báðir dystirnir við 2-1 sigri til Føroyar, og í vinardystinum vann føroyska landsliðið 3-2.
Á seinasta FIFA-styrkislistanum er Malta nummar 140.


text:
Vit hava sethús og hagapartar til sølu. Sí meiri, www.bkv.fo
Vit reinsa allar skorsteinar. Ring 281817 og bílegg tíð ella send okkum teldupost til be@bjornin.info Kostnaður til vanligan skorstein í sethúsi er einans kr. 480,- Bjørnin sp/f
Billett.fo ger tað lættari fyri teg og tínir kundar. Sel tínar billettir online við billett.fo. www.billett.fo
Manglar tú eina kreativa og brúkaravinarliga heimasíðu. www.appnet.fo
Brandur Sandoy næstformaður í útnorður-tingnevnd
Tingnevndin hjá Útnorður-ráðnum, ið umsitur Hoyvíkssáttmálan, hevur valt nýggjan formansskap.
Á nevndarfundi í Sandoynni fyrrapartin varð íslendski altingslimurin, Unnur Brá Konráðsdóttir, vald til nýggjan formann og løgtingslimurin, Brandur Sandoy, til nýggjan næstformann.
Á fundinum vórðu møguleikarnir fyri grønlendskari luttøku í Hoyvíkssáttmálanum umrøddir. Avgjørt varð at kanna fyrimunir og vansar hjá Grønlandi av at vera við og taka málið upp aftur á næsta nevndarfundi, sum verður í Íslandi í september.
Nýggi formaðurin
Unnur Brá Konráðsdóttir hevur verið limur í Altinginum síðani 2009. Hon var limur í altingsins formansskapi frá 2009 til 2013. Hon er formaður í Útnorðurráðnum.
Tingnevndin, ið umsitur Hoyvíkssáttmálan, varð skipað í 2011 við 6 tinglimum úr ávikavist Føroyum og Íslandi. Grønlendska landstingið hevur við seks limum eygleiðarastøðu í nevndini við talurætti.
Uppgávan hjá tingnevndini er sambært Hoyvíkssáttmálanum at umrøða, hvussu hann skal mennast og skipast, umframt møguliga at mæla til broytingar og ábøtur av sáttmálanum.
Skipaður í 2006
Hoyvíkssáttmálin millum Ísland og Føroyar varð skipaður í 2006. Sáttmálin er tann mest umfatandi sáttmálin, sum Ísland og Føroyar hava við onnur lond.
Sáttmálin ber í sær, at londini í roynd og veru eru ein felags marknaður. Sáttmálin tryggjar fríari ferðslu av vørum, tænastuveitingum, kapitali og persónum umframt samstarv á fleiri økjum, sum útbúgving, gransking, mentan v.m.
Føroyar og Ísland hava eina langa søgu fyri samhandli við vørum, og áðrenn samtyktina av Hoyvíkssáttmálanum var longu ein samstarvsavtala millum londini, har tollur á handli við øllum ídnaðarvørum og fiskavørum varð strikaður.


text:
Føroyska krónan
Føroyska krónan hevur sama virði sum danska krónan (DKK). Serligir føroyskir seðlar verða prentaðir til nýtslu í Føroyum hóast føroyskir myntir ikki verða slignir.
- 1 króna = 100 oyru
- 100 krónur ≈ 13,50 evrur (euro)
- 1 evra ≈ 7,50 krónur
Innihaldsyvirlit
Søgan um føroysku krónuna[rætta | rætta wikitekst]
Undir seinna heimabardaga varð sjálvstøðug føroysk króna stovnsett. Føroyska krónan varð við lóg ásett at vera 1/20 av enska pundinum. Hesi bæði gjaldoyruni vóru tá í einari sonevndari Currency board-skipan, sum merkir, at tvey gjaldoyru ella fleiri eru sett beinleiðis í lutfall til hvørt annað. Minkar eitt í virði, so minkar hitt ella hini við. Orsøkin til stovnanina av føroysku krónuni var týska hersetingin av Danmark. Í Føroyum hildu danskir myndugleikar formliga fram at vera til. Sambært føroyskari løgfrøði varð Danmark ongantíð hersett, men flutt í Amtmansborgina í Havn. Amtmaður umsat so at siga alt, sum danskir myndugleikar undan honum høvdu gjørt. Tí varð krónan ikki avtikin, hon helt fram at vera til, óheft av veruligu donsku krónini.
Í fyrstu atløgu fingu danskir seðlar eitt stempul frá amtmanni, sum segði frá, at seðilin bara var galdandi í Føroyum. Seinni vóru tó serligir seðlar prentaðir og myntir slignir til føroyska nýtslu. Hesir nýggju føroysku pengarnir vórðu framleiddir í Onglandi. Føroyska gjaldoyrað varð verandi soleiðis líka til 1949, hóast seinni heimsbardagi endaði í 1945. Heimastýrisskipanin kom ikki í gildi fyrr enn í 1948, og ikki fyrr enn eftir hetta varð føroyska krónan broytt til tað, hon er í dag. 12. apríl 1949 kom lóg í gildi, sum ásetir, at Føroyar hava egið gjaldoyra, sum eitur ein króna. Og lutfallið millum føroysku og donsku krónuna er 1 króna = 1 krone. Í lógini verður eisini ásett, at serligir føroyskir seðlar verða prentaðir til nýtslu í Føroyum. Men eingir serligir føroyskir myntir verða slignir. Danskir myntir verða brúktir í Føroyum. Lógin hevur gildi enn. Tí er, sambært lóg, einasta lógliga gjaldoyra í Føroyum hin føroyska krónan (og danskir myntir), sum tó hevur sama virði sum hin danska.


text:
Li Bai
Li Bai (701–762), eisini kendur sum Li Po, var ein kinesiskur yrkjari sum frá tíðini tá hann livdi líka til í dag verður sagdur at vera ein serstakur og romantiskur persónur, sum førdi siðbundna poetiska formin til nýggjar hæddir.
Hann og vinur hansara Du Fu (712–770) vóru teir mest framstandandi persónarnir í tí blómandi kinesiska skaldskapinum miðskeiðis í Tang-rríkinum, í tí tíðarskeiðnum, sum ofta verður nevnt "Gulløldin í Kina".
Umleið túsund yrkingar, ið Li Bai sigst hava yrkt eru varveittar, av teimum eru 34 í kanon-skriftasavninum frá 18. øld Trýhundrað Tang yrkingar. Søgninsigur, at hann druknaði, tá ið hann lenaði seg úr sínum báti fyri at fevna spegilsmyndina av mánanum í ánni, men datt útí og druknaði.


text:
A Tribe Called Quest
A Tribe Called Quest er ein hip hop bólkur úr Queens, New York. Teir funnu saman í 1985, men lótu sína fyrstu fløgu út so seint sum í 1990. Fýra limir eru í bólkinum. Rappari og framleiðari, Q-Tip, rappari Phife Dawg, DJ og framleiðari Ali Shaheed Muhammad, og í eina tíð, Jarobi White, sum fór úr bólkinum eftir teir lótu fyrstu fløgu teirra út, kom aftur til triðju fløguna, fór úr aftur, og kom so aftur í 2006, tá allir í bólkinum komu saman aftur eftir 8 ár. Q-Tip hevði verið við í øðrum sangum hjá bólkum úr Native Tongues, t.d. Buddy á 3 Feet High and Rising hjá De La Soul, og Black is Black á Straight Out the Jungle hjá Jungle Brothers, og hevði vart varhuga við bólkin áðrenn teir lótu fløgu sína út, People's Instinctive Travels and the Paths of Rhythm. Hóast hetta gekk ikki heilt væl við søluni, sjálvt um teir fingu góðar afturmeldingar. Hetta skilst av at flestu hip hop lurtarar vóru meiri áhugagir í hardcore hip hop, men Tribe fingu eina vaksandi mongd av alternative hip hop fanum.
Tónleikasøga[rætta | rætta wikitekst]
- People's Instinctive Travels and the Paths of Rhythm (1990)
- The Low End Theory (1991)
- Midnight Marauders (1993)
- Beats, Rhymes and Life (1996)
- The Love Movement (1998)


text:
Alanya
Alanya er ein tann best umtókti ferðamannabýurin í Turkalandi. Býurin og upplandið til býin er 1,598.51 km2. Fólkatalið í býnum var 248,286 í 2010, harav búðu 98,627 í sjálvum býnum.[1] Har eru strendur, havnaumhvørvi og ein spennandi býarkjarna. Eystanfyri býin liggur havnin og Keykubat strondin. Vestanfyri liggja Damlatas- og Kleopatrastrendurnar. Ímillum strendurnar liggur eitt lítið fjall við eini borg, ið varð bygd í 1226. Alanya er í nýmótans parturin av Turkalandi. Har eru nógv hotellir og góðar strendur. Strandalinjan í Alanya er 70 km. Alanya liggur út til Miðjarhavið, móti norði eru Taurus fjøllini. Býurin er deildur sundur av einari hálvoyggj. Havnin, miðbýurin og Keykubat strondin, sum eitur eftir Sultan Kayqubad I, eru á eystur síðu á hálvoynni. Damlataş strondin, sum eitur eftir teimum kendu drippandi holunum og Cleopatra strondin eru á vestaru síðu.
Nøvn[rætta | rætta wikitekst]
Býurin hevur hoyrt til ymisk stýri seinastu øldirnar, og tað sæst aftur í navninum. Býurin hevur skift navn fleiri ferðir. Alanya var kent sum Coracesium á Latínskum ella sum Korakesion á grikskum sum á Luwianskum málið eitur Korakassa sum merkir "framstandandi býur". Undir tí Bysantinska Ríkinum gjørdist býurin kendur sum Kalonoros ella Kalon Oros, sum merkir "vakurt fjall" á grikskum. Selsjukkarnir nevndu býin Alaiye (علاعية), sum kemur av navninum á sultaninum Alaeddin Kayqubad I. í 13. og 14. øld nevndu italienskir handilsmenn býin Candelore ella Cardelloro. Tá Mustafa Kemal Atatürk í 1935 vitjaði býin avgjørdi hann at býurin skuldi stavast Alanya við tí turkiska alfabetinum. Hann broytti 'i' og 'e' í Alaiye, tað sigst, at hann gjørdi hetta orsakað av ein skeivt stavaðum telegrammi í 1933. [2] [3]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Report.tuik.gov.tr
- ↑ sunsearch.info, Dünden Bugüne Alanya
- ↑ "Alaiye's Becoming Alanya". Alanyanın Web Sitesi. 2008. http://www.alanya.tv/en/AlanyaHistory/Alaiyes_Becoming_Alanya/. Heintað August 1, 2008.


text:
Sun Yat-sen
Sun Yat-sen (孫逸仙 kantonesiskt; upprunaliga nevndur Sun Wen (孫文); 12. november 1866 – 12. mars 1925) var ein kinesiskur revolutionerur og politiskur leiðari, sum ofta verður umrøddur sum "Faðirin hjá tí nýmótans Kina". Sun spældi ein stóran leiklut í at koppa Qing-dynastiið í 1911 við Xinhai-kollveltingini. Hann var tann fyrsti forsetin hjá Lýðveldinum Kina, tá tað varð sett á stovn í 1912. Seinni var hann við til at seta á stovn Kuomintang (KMT) og var fyrsti leiðarin har. Sun var en samlandi persónur í tí post-koloniala Kina, og blívur við at vera serstakur millum kinesisku leiðararnar í 20. øld við at vera væl dámdur bæði í Folkalýðveldinum Kina og Teivan.


text:
Universal Music Group
Universal Music Group er ein amerikonsk fyritøka, sum hevur virksemið um allan heimin, fyritøkan er tann størsta av sínum slag í USA. Fyritøkan fæst við tónleikaframleiðslu.
Søgan[rætta | rætta wikitekst]
Fyritøkan var upprunaliga eitt dótturfelag hjá filmstudionum Universal Pictures, søgan gongur heilt aftur til Decca Records í 1934. Decca Corporation of England slapp sær av við American Decca í 1939. MCA Inc. keypti síðan American Decca í 1962.
Núverandi fyritøkan varð sett á stovn, tá foreldrafyritøkan Seagram keypti PolyGram og legði hesa saman við Universal Music Group í 1998. Navnið varð tó brúkt í 1996, tá MCA Music Entertainment Group tók navnabroyting til Universal Music Group. Uppkeypanin hjá The PolyGram innkluderaði m.a. Deutsche Grammophon sum kann føra sínar røtur aftur til Berliner Gramophone, sum gjørdi tað til elstu eindina hjá Deutsche Grammophon UMG. Kanadiska eindin hjá UMG kann føra sínar røtur aftur til Compo Company, sum kom frá Berliner Gramophone.
Í dag er eigarin tann franska miðlafyritøkan Vivendi Universal.
Høvuðsskrivstovur[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsskrivstovan hjá Universal Music Group er á 2220 Colorado Avenue í Santa Monica. The Capitol Music Group hevur sína høvuðsskrivstovu í Capitol Records Bygninginum í Hollywood. Høvuðsskrivstovan hjá Universal Music Group Distribution er í Universal City, Kalifornia. UMG hevur eisini eina stóra skrivstovueind í New York City, sum í høvuðsheitum tekur sær av marknaðarføring.
Universal Music Group International (UMGI) hevur sína høvuðsskrivstovu á High Street Kensington, London. UMGI tekur sær í høvuðsheitum av skrivstovum hjá UMG í flestu londum, sum eru uttanfyri Norðuramerika.
Universal Music Latin Entertainment hevur sína høvuðsskrivstovu í Woodland Hills, Kalifornia, meðan Universal Music Group Nashville hevur sína høvuðsskrivstovu í Nashville, Tennessee. Foreldrafyritøkan hjá Universal Music Group, Vivendi, hevur sína høvuðsskrivstovu í París, Frakland.


text:
Hanus Kamban
Hanus Kamban (25. juni 1942 í Saltangará sum Hanus Andreassen, navnskifti 2000) er millum bestu stuttsøguhøvundar okkara. Fyrsta stuttsøgusavn hansara "Dóttir av Proteus" bar beinanvegin boð um ein høvund, sum hevði víðan sjónarring og sum hevði sett seg inn í tilverulig viðurskifti, bæði sosialt og í tíð. Stuttsøgusøvn Hanusar eru dygdarsøvn og hansara næru og livandi lýsingar av vanligum menniskjum og teirra gerandisítrivum er skaldskapur, tá hann er bestur. Størsta verk Hanusar er eitt tribindverk um skaldið Janus Djurhuus. Við sínum neyvleika og nærlagni hevur Hanus skapt eina dygga lýsing av skaldinum og menniskjanum Janusi Djurhuus.
- 1992 - 1994 Formaður í Rithøvundafelag Føroya.
Innihaldsyvirlit
Heiðurslønir og tilnevningar[rætta | rætta wikitekst]
- 1980 - Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens fyri yrkisbókmentir.
- 1986 - Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens fyri fagrarbókmentir.
- 1990 - Gávugóðs úr Grunni Kristjans á Brrekkumørk.
- 2001 - Vann við søguni "Angels Place" stuttsøgukapping Listastevnu Føroya.
- 2002 - Tilnevndur Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins fyri Pílagrímar
- 2004 - Mentanarvirðisløn Landsins
- 2007 - Lívslanga veiting frá Statens Kunstfond.[1]
- 2012 - Tilnevndur Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins fyri Gullgentan
Útgivið[rætta | rætta wikitekst]
- 1979 - Kveikt og kannað (yrkingar/greinir og týðingar eftir Rikard Long)
- 1980 - Dóttir av Proteus (stuttsøgur)
- 1982 - Við tendraðum lyktum (stuttsøgur)
- 1985 - Tíðartinnur (greinasavn)
- 1986 - Hotel heyst (stuttsøgur)
- 1994 - Hjalmar Söderberg (stutt ævisøga)
- 1994 - J.H.O. Djurhuus - ein bókmentalig ævisøga I
- 1995 - J.H.O. Djurhuus - ein bókmentalig ævisøga II
- 1997 - J.H.O. Djurhuus - ein bókmentalig ævisøga III
- 2000 - Tann bráðvakra hugsjónin (greinasavn)
- 2000 - Heystveingir (sjónleikur)
- 2001 - Heimahøllin (kantata saman við tónaskaldinum Kára Bæk)
- 2001 - Pílagrímar (stuttsøgur)
- 2003 - Jósef Stalin (um lív og politik Stalins)
- 2007 - Hjarta uttan fylgisneyta: Herman Bang 150 ár (essay)
- 2008 - Cafe Europa (yrkingasavn)
- 2010 - Gullgentan (stuttsøgur, tilnevnd til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins 2012)
- 2012 - Guldpigen (á donskum), Kirsten Brix týddi
Týðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1969 - Drekin og aðrar søgur (Greene, Wells, Bradbury, Maugham)
- 1979 - Dreymur um eitt undarligt land (Greene)
- 1989 - Othello (Shakespeare)
- 1991 - Tey deyðu (Joyce)
- 1994 - Glas lækni (Söderberg)
- 2002 - Tað nýggja Atlantis (týddar stuttsøgur í scinece-fiction sjangrini)
- 2014 - Manor (Stuttsøga eftir Karl Heinrich Ulrichs)


text:
Hˇast talan ikki er um stˇru n°gdirnar, er n˙ endiliga gongd komin ß l°ggildaa fletting Ý F°royum.
Aftanß ymsar byrjunartrupulleikar eru fyrstu l°ggildu krovini komin upp at hanga Ý St. DÝmun. Eftirlitsfˇlk - og embŠtisdjˇralŠkni frß Heilsufr°iligu starvsstovuni eru til staar ß St. DÝmun, mean flett verur. Teirra uppgßva er m.a. at fylgja vi, at matv°rutrygd, djˇravernd og reinf°ri eru n°ktandi.
Hetta ber Ý sŠr, at ta n˙ er m°guleiki at keypa feskt f°royskt seyakj°t Ý handlum og matstovum, og at fßa l°ggilda rŠst og turt kj°t seinni Ý heyst.
Nakrar myndir frß slßtrinum eru hesar
Fyrsta myndin vÝsur eitt lambskrov ß Stˇru DÝmun, i er stempla av embŠtisdjˇralŠkna frß Heilsufr°iligu starvsstovuni. Hetta merkir, at embŠtisdjˇralŠknin hevur sřna og gˇkent bŠi livandi lambi og seinni nřfletta krovi og tilknřttu g°gnini. Stempli vÝsur, at kj°ti er framleitt Ý F°royum og er flett ß virkinum vi l°ggildingarnummarinum 1650, i er l°ggildingarnummari fyri slßturh˙si ß St. DÝmun.
Stempla kj°t kann seljast °llum, eisini handlum, matstovum og stˇrk°kum. Hetta Ý mun til ˇl°ggilda kj°t, sum verur selt Ý duras°lu. Ël°ggilda fekst kj°t kann bert seljast beinleiis til endabr˙karan.
ěrvÝsi er vi ˇl°ggildum r°stum og turrum kj°ti. Fram til summari 2015, kann turt og rŠst seljast Ý handlum og matstovum. Eftir summari 2015 skal alt kj°t, sum verur lati handlum og matstovum stava frß l°ggildum kj°ti. Duras°lan - beinleiis til endabr˙karan - verur ikki umfata av l°ggildingarkravinum eftir 2015.
Hinar myndirnar vÝsa umst°urnar ß virkinum Ý Stˇru DÝmun: stativi til h°vdini, stai har knÝvarnir vera goymdir, vaskair og skoldair. KnÝvar mugu ikki flytast til annan sey ßur enn, at knÝvurin er vaskaur og skoldaur. SÝsta myndin vÝsur dÝmunarbˇndan taka innan˙r lambi.
Skinnini, sum stava frß seyi, sřnaur og gˇkendur av embŠtisdjˇralŠkna kunnu ˙tflytast til onnur lond. Londini seta kr°v um, at livandi seyurin skal vera sřnaur og einki sj˙kueykenni stafest. Ta er˙ bert djˇralŠknar, i kunnu fremja hetta.
Heilsufr°iliga starvsstova fr°ist um, at l°ggildur slßtur aftur er vi at mennast Ý F°royum. Fyri matv°rutrygdina er hetta ivaleyst stˇrt framstig. B°ndurnir fßa samstundis ein - fyri nˇgvar - gˇan m°guleika, at fßa seyin flettan undir gˇkendum umst°um. Umst°um, sum l˙ka kr°vini hjß bˇndrunum, sum ßbyrgdarar av matv°rutrygdini Ý samband vi teirra v°rur, eins og teimum sum skulu keypa og eta kj°ti.
Tey slßturvirki Ý F°royum i eru l°ggilda til slßtur er virki ß St. DÝmun, okkara l°ggilding nummar 1650 og Krßs Ý HˇsvÝk, okkara l°ggilding nummar 1019.


text:
Wacken Open Air
Wacken Open Air (W:O:A) er tann størsti metalfestivalurin í Evropa og hevur verið hildin síðan 1990. Festivalurin verður hildin í einari bygd í Týsklandi, sum eitur Wacken í Schleswig-Holstein í Norðurtýsklandi. Í 2007 vóru 60000 vitjandi á festivalinum og tilsamans 72000 luttakandi, íroknað starvsfólk. Áskoðararnir koma úr øllum heiminum.[1]
Festivalurin er vanliga í august og varir í tríggjar dagar, har festivalgestirnir hava møguleika fyri at seta telt upp á einum stórum teltplássi, sum liggur rundan um festivaløkið. Í tríggjar dagar eru so konsertir við umleið af 60 ymiskum tónleikabólkum, sum framføra á 4 ymiskum tónleikapallum. Í 2008 luttóku 71 orkestur.
Á konsertunum verður eitt nú tónleikur sum power metal, deyðsmetal, svartmetal, fólkametal og gothic metal at hoyra.
Av kendum útlendskum tónleikabólkum, sum hava framført á W:O:A, er Dimmu Borgir, Twisted Sister, Saxon, Warlock, Satyricon (saman við Nocturno Culto frá Darkthrone), Nightwish, Motörhead, Blind Guardian, Helloween og Gamma Ray. Føroyskir tónleikabólkar hava eisini framført á Wacken Open Air, eitt nú Týr og Hamferð. Í Føroyum hevur ein Wacken Battle Føroyar kapping verið hildin síðan 2012.[2] Vinnarin av kappingini sleppur at framføra á Wacken Open Air og at luttaka í Wacken Metal Battle. Í 2012 vann føroyski bólkurin Hamferð fyrst føroysku kappingina, Wacken Metal Battle Føroyar, og síðan vunnu teir eisini sjálva kappingina í Týsklandi Wacken Metal Battle, sum er ein kapping, ið fer fram meðan W:O:A er. Í 2013 verður tað føroyski bólkurin SIC, ið sleppur at framføra á W:O:A, tí hann vann Wacken Metal Battle Føroyar.
Wacken Open Air 2012[rætta | rætta wikitekst]
Wacken Open Air 2012 var hildið frá hósdegnum 2. august til leygardagin 4. august.


text:
Sjónleikur
Sjónleikur er ein listagrein, har ein ella fleiri sjónleikarar framføra ein ella fleiri leiklutir fyri einum áskoðara ella eini áskoðarafjøld. Framførslan hevur oftast form av einum verki, sum er bygt upp við samrøðum millum persónar og eini søgugongd, sum kemur til sjóndar gjøgnum tað, ið fiktivu persónarnir í verkinum gera og siga.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Sjónleikurin hevur djúpar røtur aftur í mannasøguna. Granskarar føra hesa listargreinina aftur til ritualini, sum vóru partur av frummentanum hjá fyrstu menniskjunum (og kunnu eygleiðast enn í dag hjá sonevndum frummentanum). Hildið verður at hesi ritual hava havt sín uppruna í eini viðføddari trongd hjá menniskjum at endurgeva veruleikan í spæli.
Evropeisk leiklist, sum vit kenna hana í dag, hevur sínar røtur í griksku leiklistini, sum var í hæddini umleið 500-300 f.Kr. Serliga hava harmaleikirnir hjá Ayskylos, Sofokles og Evripides, sum vóru skrivaðir og spældir í tíðarskeiðnum 500-400 f.kr., havt stóra ávirkan á seinni leiklist. Ikki minst tí at grikski heimsspekingurin og vísindamaðurin Aristoteles skrivaði bókina Um yrkingalistina, ið lýsir griksku dramaini og greiðir frá, hvussu eitt drama eigur at vera uppbygt fyri at hava mestu listarligu ávirkanina á áskoðaran. Grikska dramaið og Aristotelesar lýsing av tí gjørdist fyrimynd fyri evropeiska sjónleikaskriving frá renesansuni og fram.
Tað naturalistiska dramaið, sum var í hæddini í tíðarskeiðnum 1870-1900 og framvegis má sigast at vera tað, ið vit uppfata sum normurin, ið øll onnur leiklist verður mett eftir, byggir grundleggjandi á leiklistarfrøðiligu grundreglurnar í grikska dramanum: Har ein høvuðspersónur, sum vit liva okkum inn í, har er ein søgugongd við eini innbygdari konflikt, sum verður spent upp, til hon umleið miðskeiðis í gongdini nær einum punkti, har tað ikki vendist aftur (point of no return), og síðani fylgir ein gongd, har hendingagongdin miðvíst fer ímóti einum enda, sum annað hvørt upploysir konfliktina (hollywood-modellið) ella førir til katastrofu fyri høvuðspersónin (tað siðbundna dramaið). Tann naturalistiski sjónleikurin er førdur víðari við filmslistini, har tað sonevnda hollywood-modellið fyri filmshandritaskriving í stóran mun nýtir grundbygnaðin í naturalistiska dramanum.
Sjónleikurin í nýggjari tíð hevur ment seg í nógvar ymiskar rættningar. Nógv moderna leiklist er kropslig og nærkast dansinum. Aðrir leiklistaformar leggja dent á tekst og eitt abstrakt, ikki-naturalistiskt úttrykk.
20. øld hevur havt nógvar høvuðsstreymar innan leiklistina: Tann ekspressionistiski sjónleikurin (serliga Týskland, Frakland og Eysturríki umleið 1900-1920), tann episka leiklistin, sum var ein politisk manifestatión innan leiklistina (Erwin Piscator og Bertolt Brecht, Týskland og USA 1925-1950), absurda leiklistin (Frakland og Ongland 1947-1960, Samuel Beckett, Eugene Ionesco, Harold Pinter og Jean Genet) og tað fysiska teatrið (1955-1980 Pólland, Danmark, Jerzy Grotowski og Eugenio Barba). Eitt annað týdningarmikið rák í vesturheiminum í 20. øld hevur verið tey frælsu bólkateatrini, sum komu fram í 1960-árunum og 1970-árunum, og sum arbeiddu fyri at fáa leiklistina úr teimum siðbundnu borgarligu sjónleikarhúsunum og út í samfelagið, og sum endurnýggjaðu leiklistina bæði hvat víðvíkti áskoðarafjøld, innihaldi, formi og arbeiðshátti. Hesir bólkar skaptu nýggj úttrykk við at spæla í øðrvísi rúmum og bróta niður bindingina pallur-salur.
Rák[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsrákini í sjónleikarsøguni eru:
- 500-400 f.kr.: Griksku harmaleikirnir. (Ayskylos, Sofokles, Euripides).
- 400-300 f.kr.: Griksku kommediurnar (Aristofanes, Menander).
- 240-100 f.kr.: Rómversk kommedia (Plautus, Terentius).
- 100- f.kr.-0: Rómverskir harmaleikir (Seneca).
- 0-500: Rómversk pantomima og dansileikur.
- 500-1000: Kirkjan setir forboð fyri leiklistini. Leikhús og alment fyriskipaðir leikir eru ikki til. Leiklistin livir sum undirhald millum ferðandi gyklarar, ið spæla á marknaðum og aðrastaðni.
- 1100-1500: Kirkuligir stórleikir. Uttandura framførslur í sambandi við kirkjuligar hátíðir kring um Evropa.
- 1500-1550: Forboð verður sett fyri sjónleikum við átrúnaðarligum innihaldi kring um í Evropa. Rembingarnar í sambandi við reformatiónina og rembingarnar innan katólsku kirkjuna gera, at sjónleikir um kristin evni øsa fólk upp - meina tey, ið hava kirkjuliga og verðsliga valdið.
- 1550-1650: Verðsligur sjónleikur vinnur fram.
- 1580-1642: Elisabethanska leiklistin í Onglandi. Eitt listarligt blómingarskeið fyri leiklistina í Onglandi. Kendasti høvundin frá hesi tíðini er helst William Shakespeare (1564-1616).
- 1600-1750: Klassiska leiklistin (Frakland, Corneille, Moliére, Racine)
- 1750-1850: Romantiska leiklistin.
- 1870-1900: Naturalistiska leiklistin (Ibsen, Strindberg)
Í Føroyum[rætta | rætta wikitekst]
Í Føroyum hevur sjónleikur verið spældur síðani eina ferð í 1780'unum, tá vit fyrstu frætta um sjónleikarframførslu í Havn. Tá spældu studentar Holberg á donskum. Í 1880'unum vóru fyrstu leikirnir skrivaðir og spældir á føroyskum. Havnar Sjónleikarfelag varð stovnað í 1918 og Sjónleikarhúsið var innvígt í 1926.
Frá umleið 1960 fór Havnar Sjónleikarfelag undir miðvíst at menna virksemi sítt listarliga, tá Føroya fyrsti útbúni yrkissjónleikari Eyðun Johannessen fór at arbeiða har sum leikstjóri og sum fyriskipari av skeiðum fyri sjónleikarar. Hetta virksemið helt fram til seinast í 1970'unum.
Yrkissjónleikur kom ikki í gongd í Føroyum fyrr enn í 1977, tá sjónleikarbólkurin Gríma varð stovnaður. Bólkurin hevði ikki egin høli, men leigaði seg inn frá verkætlan til verkætlan. Í 1998 fekk Gríma fyri fyrstu ferð sítt egna sjónleikarhús, tá salurin í Gamla Meiaríi varð tikin í nýtslu. Hóast trong fíggjarlig kor helt Gríma fram við virksemi sínum líka fram til 1. januar 2005, tá Tjóðpallur Føroya byrjaði virksemi sítt og tók yvir hølini.
Tjóðpallur Føroya er ein almennur stovnur og er einasta yrkissjónleikarhús í Føroyum. Tjóðpallurin heldur til í Gamla Meiaríi.


text:
Joel Osteen
Joel Osteen er føddur 5. mars 1963 í Houston, Texas. Hann er pastorur í Lakewood Church í Texas, sum er størsta samkoman í USA. Osteen er eisini rithøvundur og hevur skrivað 3 bøkur: "Your Best Life Now: 7 Steps to Living at Your Full Potential" (2004), "Become a Better You: 7 Keys to Improving Your Life Every Day" (2007) og "It's Your Time" (2009).
Í 1984 giftist hann við Victoria Iloff Osteen (f. 1961). Tey eiga tvey børn, Jonathan- og Alexandra Osteen. Hann býr nú í Houston í Texas.


text:
Ein millión hevur sæð Føroyar spæla
Hvussu nógvir áskoðarar eru til dyst hjá føroyska landsliðnum?
Tann spurningurin verður mangan havdur á lofti til nógv ymisk høvi.
Nú kunnu vit í øllum førum sláa fast, at talið ikki er so øgiliga lítið, tá samanum kemur.
Almennu áskoðaratølini, sum eru innlisin í dátuskránna hjá FaroeSoccer, vísa, at samanlagda áskoðaratalið til teir 148 dystirnar, síðani Føroyar fingu altjóða limaskap, er 1.089.035. Umroknað til miðaltal gevur tað 7.358 áskoðarar til hvønn dyst.
Tað er sama land, Skotland, sum eigur tvær tær størstu áskoðarafjøldirnar, tá Føroyar hava spælt.
Størsta áskoðarafjøld, sum føroyska fótbóltslandsliðið hevur havt, eru teir 50.059 áskoðarar, sum vóru á Celtic Park í Glasgow tann 2. september í 2006, tá Føroyar taptu 6-0 í undankappingini til EM 2008.
Trý ár frammanundan vóru 40.901 áskoðarar á Hampden Park, tá Føroyar taptu 3-1 í undankappingini til EM 2004. Tað var í tí dystinum, at Julian Johnsson gav skotum ein hvøkk, tá hann javnaði til 1-1, tá eitt korter var eftir av fyrra hálvleiki.
Triðstørsta fjøldin, sum Føroyar hava spæld fyri var í Lens í september í 2005, tá 40.115 áskoðarar hugdu at dystinum millum Frakland og Føroyar, sum vertirnir vunnu 3-0.
Á fjórða plássi kemur dysturin í gomlu Parkini í Keypmannahavn, tann 10. oktober í 1990, tá 38.500 áskoðarar sóu Danmark vinna 4-1 á Føroyum. Hetta var bara ein mánað eftir bragdið í Landskrona.
Fimtastørsta fjøldin var í dystin móti Týsklandi í Hannover í 2002. Tá vóru 37.000 áskoðarar.


text:
8. februar
8. februar er dagur 39 í árinum í gregorianska kalendaranum. 326 dagar eru eftir av árinum (327 dagar um skotár er).
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1904 - Russiskt-Japanska kríggið brestir á.
- 1974 - Tríggir amerikanskir astronautar venda aftur til Jarðar eftir at hava verið 84 døgn umborð á rúmdarstøðini Skylab.
- 1981 - Ein vanlukka á Karaiskakis fótbóltsstadion í Athen kravdi 21 mannalív, tey sum doyðu vóru ung fólk millum 14 og 40 ára gomul. Tey vóru traðkað í hel.
- 1985 - ANC-leiðarin Nelson Mandela sýtur fyri at sleppa leysur við teirri treyt at skula siga frá sær rættin at brúka vald.
- 1992 - Vetrar Olympiada í Albertville í Fraklandi byrja.


text:
EB/Streymur vann fyrsta steypið
Eins og í flestu øðrum londum, byrjar eisini føroyska kappingarárið í fótbólti við dysti millum meistararnar og steypavinnararnar.
Hesin dysturin varð leiktur í gjár, tá føroyameistararnir úr EB/Streymi og steypavinnararnir úr Víkingi kappaðust um fyrsta steypið í hesum kappingarárinum.
Leikligi vansin við stórsteypadystinum kann vera, at hann verður leiktur áðrenn landskappingin er byrjað, og tí eru leikararnir leikliga kanska ikki heilt so væl fyri. Leikliga var dysturin í Gundadali tó ein av teimum frægu, tí bæði liðini royndu at spæla seg ígjøgnum verjuna hjá hvørjum øðrum.
Fyrstu løtuna vóru tað meistararnir, sum vóru omaná, men so tók Víkingur yvir, og næstu løtuna vóru tað teir, sum trýstu og høvdu nakrar næskar royndir, sum René Tórgarð tó fekk vart væl fyri.
Móti endanum av fyrra hálvleiki fekk EB/Streymur tó aftur fatur á rætta endanum, og tveir minuttir áðrenn steðgin bragdaði. Ein bóltur var sendur inn í brotsteigin, og umvegis ein leikara hjá EB/Streymi var bólturin lagdur fyri føturnar á Niels Paula Danielsen, sum staddur á sjálvum brotsteigarmarkinum smekkaði bóltin flatt í kassan.
Sjálvt um Víkingur hevði verið næskari, var tað tó ikki heilt óuppiborið, at EB/Streymur legði seg á odda, tí meistararnir høvdu eisini verið væl við í dystinum.
Einki mál kom afturat í seinna hálvleiki, og tí endaði alt við, at EB/Streymur - annað árið á rað - vann stórsteypadystin.
Stórsteypadysturin hevur verið á skránni í nøkur ár nú. Tað er Lions Club, sum letur steyp og saman við FSF skipar fyri dystinum, og peningurin, sum kemur inn verður latin til vælgerandi endamál.
Nýggi liðskiparin hjá EB/Streymi, Hans Pauli Samuelsen, tekur ímóti Stórsteypinum frá Lions. Mynd: KVF.


text:
Russland
Russland er eitt sambandsríki í Evropa og Asia. Russland er verðins støsta land og hevur umleið 143 mió íbúgvar. Høvuðsstaður er Moskva og londinum hevur mark við 14 lond: Noreg, Finnland, Estland, Litava, Hvítarussland, Lettland, Pólland, Ukreina, Georgia, Aserbadjan, Kasakstan, Kina, Mongolia og Norðurkorea.
Innihaldsyvirlit
- 1 Søga
- 2 Landafrøði
- 3 Fólkið
- 4 Búskapur
- 5 Politikkur
- 6 Landsverja
- 7 Eitt sindur um Russland
- 8 Mentan
- 9 Keldur
- 10 Slóðir
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fyri nøkrum árum síðan var Russland høvuðslandið í mikla kommunistaríkinum Sovjetsamveldinum. Tá ið kommunisman fall í 1991, lýstu stórir partar í Sovjetsamveldinum seg sum fræls ríki. Stjórnin í nýggja Russlandi roynir nú at laga landsins stýri til fólkaræði og umskipa og evna búskapin eftir vesturlendskum leisti.
Tá ið kommunisman kom til Russlands[rætta | rætta wikitekst]
Russland áðrenn kommunismuna[rætta | rætta wikitekst]
Áðrenn kommunistarnar tóku valdið í Russlandi, var tað eitt kongsveldi, har Zarurin stýrdi. (Ein zarur: ein russiskur keisari). Ì 1894 til 1917 ráddi Nikolaj t. 2 zarur í Russlandi. Zarurin var einaræðisharri í landinum, og soleiðis hevði verið síðan 1547, við tí fyrsti keisaranum Ivan 4. Í1897 var Zar-veldið mett til at fevna um eini 1,8 milliónir limir. Flestu av hesum vóru góðseigarar, embætismenn og heryvirmenn. 90% av íbúgvunum búðu á bygd í bóndafamiljum, sum góðseigarar áttu og kundi gera við, hvat teimum lysti. 75% av íbúgvunum dugdu ikki at lesa, tí at tey ráðandi vóru bangin fyri, at tað fór at ávirka hugburð fólksins.
Russland gerst ídnaðarland og jarnbreytirnar í Russlandi[rætta | rætta wikitekst]
Tey ráðandi royndi fyrst at fáa gongd í ídnaðin í 1890’unum. Russland hevði góðar møguleikar fyri ídnaði, tí har fanst nógv ymiskt tilfeingi, sum kol, jarn og olja. Ein týðilig forðing fyri ídnaðarvøkstri var, at tað var trupult at flyta vøru úr einum staði í annað. Av hesi orsøk var avgjørt at byggja fleiri jarnbreytir, sum til dømis Tann Transsibiriska jarnbreytin, ið er úr Moskva til Vladivostok í Sibiria. Hendan var liðug í 1916, og er heimsins longsta. Tær skuldu harumframt eisini gera tað møguligt, at leggja eitt øki í Kina undir seg, at fáa fólk til at flyta til Sibiria at grava eftir málmi. Frakland veitti Russlandi lán til jarnbreytirnar, men tað vóru mest bøndurnir sum goldu fyri tær. Við tí nýggja ídnaðinum, komu fleiri fólk at arbeiða, og lívskorini vórðu betur, hóast verkafólkið enn hvørki slapp at stovna verkamannafeløg ella fara í verkfall.
1917 – kollveltingin eydnast[rætta | rætta wikitekst]
Undir fyrra heimsbardaga, var Russland millum annað í kríggj við Týsklandi. Á várið 1917, tá kollveltingin byrjaði, verður mett, at Russland longu tá hevði eitt tap uppá 7 mió. hermenn sum antin vóru falnir, særdir ella tiknir til fanga. Orsøkirnar til hendan stóra sorgarleikin eru tvær; tey høvdu ikki nóg góðan førleika og ein stórur manglandi dugur á krígsførslu. Hin orsøkin er, at tey høvdu ikki tíðarhóskandi amboð til samband sínámillum og ei heldur nóg góð vápn, nóg nógva føðslu, klæðir o.s.fr. Frá 1915 hevði Zarin persónliga leiðsluna av. Vanlukkurnar seinnameiri sóu fólkið sum ábyrgd Zarins. Fólkið misti myndugleikatrýgv til Zarin, og tey liðu hungursneyð og vóru køld. Fleiri bøndur vóru tiknir í herin, og kornframleiðslan minkaði. Tað viðførdi hungursneyð í landinum. Støðan gjørdist rættiliga hættislig, tá ið allur jarnbreytaflutningarnar steðgaði.
Februarkollveltingin[rætta | rætta wikitekst]
Í 1916 vóru yvir ein mió. arbeiðarar í verkfalli. Í mars 1917 kom mongdin av fólkum, ið vóru í verkfalli, í hæddina. Lívskorini gjørdist verri, tí alt breyð var uppi, og uppreistur brast á. Verkføllini og uppreistrinum vóru spontan, men eftir nakrar dagar, stovnsettu bøndurnir, ið vóru í verkfalli, og hermenninir eitt felag. Herleiðslan gav hermonnunum boð um, at seta seg upp ímóti uppreistrafjøldini og skjóta teir. Ístaðin skutu hermenninir yvirmenninar og fóru uppí uppreisturin. Eftir fáum døgum, hevði Zar-stýrið mist tamarhaldið á fólkinum. Nikolaj t. 2. noyddist at abdisera, tvs. hann fór frá valdinum.
Bolsjevikkar taka ræðið[rætta | rætta wikitekst]
Ymiskir politiskir flokkar vórðu loyniliga settir á stovn undir Zar-stýrinum, harímillum Bolsjevikkaflokkurin. (Bolsjevik=meiriluti). Flokkurin varð stovnaður av Vladimir Iljitsj Uljanov, betri kendur sum Lenin, ið er hansara dulnavn. Hann hevði ætlanir, um at drepa zarin, men tað týdningarmesta helt hann vera, at stovna ein flokk, ið setti limunum strong krøv, so flokkurin gjørdist betri førur fyri at megna at kollvelta samfelagið.
Lenin hevði ætlanir um, at kollvelta allan heimin, og vildi byrja við sosialistisku kollveltingini í Russlandi. Tað helt hann vera skilagott, tí hann var vísur í, at fólkið hevði fingið ein annan politiskan hugburð aftaná februarkollveltingina. Hann megnaði at sannføra Bolsjevikkaflokkin til sín framtakshugaða politikk. Í 1917 var Bolsjevikkaflokkurin einans ein lítil flokkur á uml. 25.000 limir, men í 1917 var limatalið økt til tað tíggjufaldaða, við slagorðunum: “Friður, jørð og breyð”. Flokkurin hevði meirilutan í teimum týdningarmestu sovjettunum (ráðum). Stjórnin við Lenini á odda varð tilnevnd, og har vóru millum aðrar eisini Trotskij og Stalin í. Valið til nýggja tjóðartingið hilnaðist illa hjá flokkinum, tí teir fingu bert ein fjórðing av atkvøðunum. Aðrir sosialistiskir flokkar fingu meira, men Lenin noktaði at leggja frá sær valdið, og í januar 1918 tók hann tjóðartingið av, og gjørdi, at aðrir flokkar vórðu bannaðir.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Russland, ið er størsta land í heiminum, er í tveimum heimspørtum (Evropa og Ásia) og er um næstan hálva jørðina. Av tí at veðurlagið er bítandi kalt, og náttúra og landslag eru soleiðis lagað, at ikki ber til hjá fólki at búseta seg nógvastaðni, er hetta stóra ríkið ógvuliga strálbygt. Men soleiðis er ikki allastaðni, í vestara og syðra parti er nógv fruktagóð jørð, og víða um í ríkinum eru mong steinsløg í jørðini og ovurstórt náttúrutilfeingi.
Uralfjøll eru mark ímillum evropeiska og ásiatiska partin í Russlandi. Tveir triðingar av fólkinum, 100 milliónir, búgva vestan fyri Uralfjøll. Mesta fólkið í evropeiska partinum í Russland býr í stórum býum, til dømis Moskva (høvuðsstaði landsins) og St. Pætursborg ella á víða slættlendinum fram við Volgaá.
Nógv steinsløg eru í undirgrundini. Mesti landbúnaðurin í Russlandi er eisini evropeiskumegin, fyri norðan verða dyrkað hveiti og onnur kornsløg, fyri sunnan, har lýggjari er, verða dyrkað tubbak, aldinfrukt og mangt annað.
Russland er tað kaldasta landið í øllum heiminum. Í mestsum øllum Siberia, ið er russiski parturin í Ásia, er bítandi kalt um veturin. Norðari partur eru frostmýrar. Her hevur jørðin nógvastaðni verið fryst síðan seinastu ístíð. Sunnan fyri frostmýrarnar er heimins størsti nálaskógur (Teiga), og syðri eru turru grasfløturnar, steppur, ið eru besta landbúnðarjørðin í Russlandi.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Heilsa[rætta | rætta wikitekst]
Fjórði hvør russiskur maður doyr, áðrenn hann er komin miðskeiðis í 50-árini, og ein av stóru orsøkunum til stuttu lívstíðina er vodka. Tað kemur fram í eini kanning, sum varð almannakunngjørd í januar 2014. [1] Meir enn 150.000 russiskir menn luttóku í kanningini, sum vísir, at russiskir menn liva óvanliga stutt, fyrst og fremst teir, sum søgdu seg drekka tríggjar ella fleiri hálvlitursfløskur av vodka um vikuna. Deyðsorsøkirnar millum menn í 50-árunum vóru í stóran mun alkoholeitran, vanlukkur, harðskapur og sjálvmorð umframt sjúkur so sum háls- og livrakrabbi, tuberklar, lungnabruni og livrasjúkur. Russiska deyðatalið hevur verið ógvuliga skiftandi tey seinastu 30 árini í tráð við, at rúsdrekkapolitikkurin og sosialur stabilitetur broyttist undir forsetunum Mikhail Gorbatjov, Boris Jeltsin og Vladimir Putin, og fremsta orsøkin til hesi stóru skiftini er vodka. Meðan til dømis deyðatalið millum bretskar menn er minkað støðugt síðani 1980, fyrst og fremst tí so nógvir menn hava lagt av at roykja, hevur russiska deyðatalið verið upp og niður og ofta ein endurspeglan av russisku rúsdrekkanýtsluni. Tá Mikhail Gorbatjov í 1985 herdi rúsdrekkalógina, minkaði rúsdrekkanýtslan nærum 25 prosent – og tað sama gjørdi deyðatalið. Og tá kommunisman í Sovjetsamveldinum so fall, fóru rúsdrekkanýtslan og deyðatalið upp aftur.
Í kanningini, sum varð kunngjørd í læknafrøðiliga blaðnum Lancet, spurdu granskararnir 151.000 menn um, hvussu nógv vodka teir drukku og um teir royktu, og síðani fylgdu teir hesum monnunum í nærum tíggju ár [2]. Næstan 8000 av teimum doyðu í hesum tíðarskeiðnum, og kanningin vísti, at vandin fyri at doyggja var nógv størri hjá monnunum, sum royktu og sum drukku tríggjar ella fleiri hálvlitursfløskur av vodka um vikuna, enn hjá monnum, sum royktu og bara drukku minni ein eina fløsku um vikuna.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Oljuídnaður[rætta | rætta wikitekst]
Russland er heimsins størsti framleiðari av olju, men nógv bendir á, at toppur er náddur fyri russiska oljuævintýrinum. Russland framleiddi 518 milliónir tons av ráolju í 2012 og var harvið heimsins størsti oljuframleiðari. Hóast framleiðslan vaks í 2012, so merkir hetta, at toppurin er náddur. Í 2012 vórðu framleidd 10,4 milliónir tons føt av olju um dagin, men vøksturin kann steðga í 2013 orsakað av tómum oljukeldum í Vestursibiria. Russland hevur sum mál at framleiða 10 milliónir tunnur av ráolju um dagin til 2020. Russiskir myndugleikar hava økt sín ognarlut í landsins oljuídnaði til meira enn 50 % eftir, at stóra almenna Rosneft gjørdi eina avtalu við bretska-russiska TNK-BP. Oljuprísurin vaks við 388 prosentum í árunum 2000 til 2008, um somu tíð sum Vladimir Putin var forseti Russlands í tvey tíðarskeið. Prísvøksturin var orsøkin til, at milliónir av russum fingu størri vælferð, og gjørdu um somu tíð Putin, sum í dag er forseti, sera vælumtóktan millum fólk. Men kortini skortar ikki uppá ávaringar um, at Russland er vorðið heft at oljuni, og at russiska fíggjarlógin er vorðin sera sárbar fyri broytingum í oljuprísinum. Sambært Alfa Bank var fíggjarlógin heft at einum oljuprísi uppá 117 dollararum fyri tunnuna fyri at fáa javnvág, sammett við 20-30 dollarar fyri tunnuna í árunum fram til 2007 [3].
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Mannarættindi[rætta | rætta wikitekst]
Mannarættindafelagsskapurin, Amnesty International, óttast fyri størri valdsmisnýtslu og fleiri mannarættindabrotum eftir at stjórnin hevur handtikið yvir 200 mannarættindastríðsfólk og tíðindafólk í 2014[5]. Amnesty sigur, at hóphandtøkan er dømið um kúgandi politikkin hjá russiska stjórnini mótvegis fólkaræðuliga andstøðuni í landinum.
Talu- og skrivifrælsi[rætta | rætta wikitekst]
,,Álopini á mannarættindastríðsfólk og óheft tíðindafólk, sum hava verið seinastu tíðina, vísa vandan, sum hesi eru fyri í sambandi við arbeiði sítt,” segði Amnesty International í oktober mánaði í 2009 í sambandi við 2-áradagin fyri, at óhefta tíðindakvinnan Anna Politkovskaya varð myrd [6]. Harvið verður heitt á russisku myndugleikarnar um at steðga revsifrælsi fyri mannarættindabrot móti mannarættindastríðsfólki og fjølmiðlum. Í einum landi, har sjónvarp og fleiri aðrir fjølmiðlar eru stýrdir av statinum, er minni og minni pláss fyri óheftum tíðindaflutningi. Tey tíðindafólk, sum royna at arbeiða óheft, verða forðað í at fremja professionella arbeiði sítt og eru í vanda fyri hóttanum og at verða rættarsókt. Til dømis bleiv radiostøðin Ekho Moskvy fleiri ferðir biðin um at útflýggja útskriftir av sendingum sínum til skrivstovuna hjá statsadvokatinum í sambandi við kanningar av uppáhaldinum um, at støðin hevði sent víðgongd sjónarmið. Møguleikarnir fyri at bera fram atfinningarsom sjónarmið eru stigvíst og í alt størri mun blivnir avmarkaðir í Russlandi seinnu árini.
Samkynd[rætta | rætta wikitekst]
Altjóða felagsskapurin fyri samkynd, tvíkynd og tvørkynd, ILGA, hevur samanborið rættindini hjá hesum minnilutabólkum. Í hesum sambandi hevur felagsskapurin sett ein lista upp upp við 46 punktum yvir ymisk øki, har munur er á javnrættindum hjá samkyndum, tvíkyndum og tvørkyndum, og øðrum fólkum. Bretland veitir heili 77 % av øllum ásettu rættindunum til sínar samkyndu, tvíkyndu og tvørkyndu borgarar. Tætt í hølinum á Stórabretlandi, eru flestu londini í Vesturevropa [7]. Longur eystur vit fara, verri verður støðan. Allar ringast stendur til í Russlandi, sum einans uppfyllir 7 % av ásetingunum hjá ILGA-Europe [8]. Men hetta yvirlitið er gjørt áðrenn lógin í 2013 kom í gildi, sum eitt nú bannar Pride-skrúðgongum og annars allar jaligari umtalu av samkyndum í Russlandi. Í St. Pætursborg og fleiri øðrum russiskum landspørtum eru lógir samtyktar, sum banna positivari umtalu av samdkyndleika. [9] Grundgevingin fyri tí lógini var, at hon skal verja ung og børn. Tískil verður russiska prosenttalið uttan iva enn lægri í 2014.
Fongsul[rætta | rætta wikitekst]
Russland eigur í 2014 tann ivasama heiður at hava heimsins næsthægsta tal av fangum - 800 000 - harav ein triðingur er ósekur sambært mannarættindabólkum (t.d. Amnesty International).
WTO[rætta | rætta wikitekst]
Russland fekk í 2012 formliga limaskap í Altjóða Handilsfelagsskapinum WTO. Samráðingarnar um russiskan limaskap í WTO hava verið sera truplar. Tær byrjaðu fyri 18 árum síðani, og hesi árini hava nógvir fundir verið. Tann 10. juli 2012 samtykti tjóðartingið í Moskva, at Russland skuldi fara upp í WTO.
Arktis[rætta | rætta wikitekst]
Í januar 2014 gav Vladimir Putin, forseti, boð um, at russiska verjan skuldi styrkja sína støðu í Arktis. Russisku myndugleikarnir hava gjørt av at skipa eina hernaðarliga miðstøð í Arktis, og málið við tiltakinum er at verja landsins arktisku áhugamál. Tann nýggja miðstøðin verður sett saman av einari herskipadeild, einari herdeild, sum serliga verður útgjørd til arktiska krígsførslu, einari loftverjudeild og so nøkrum bygningum, sum skulu hýsa umsitingarligum uppgávum. Herskipadeildin skal hava ábyrgdina av at verja tey russisku áhugamálini í Arktis so sum farmasigling, fiskiskap, olju -og gassleiðir og landsins mark norðanfyri [10].
Uttanríkispolitikkur[rætta | rætta wikitekst]
Føroyar og Russland[rætta | rætta wikitekst]
Handilsviðurskifti[rætta | rætta wikitekst]
Føroyar hava í nógv ár arbeitt við at betra um handilsviðurskiftini við Russland. Føroyar og Russland royndu í fleiri ár at fáa ein handilssáttmála landanna millum, men tað eydnaðist kortini ongantíð at koma endaliga á mál, tí Russland millum annað knýtti ætlaða WTO-limaskapin at handilssáttmálnum. Úrslitið var, at Føroyar gjørdu ein sáttmála við Russland, sum byggir á grundregluna hjá WTO um Most Favoured Nation Treatment. Sáttmálin kom í gildi í 2006 [13]. Roknað í mun til samlaða føroyska útflutningin fara góð átta prosent av øllum føroyskum útflutningi til Russlands, tað vísa tøl hjá Hagstovu Føroya [14]. Og ikki nokk við tí: seinastu árini er útflutningurin til Russlands nevniliga øktur við rúkandi ferð. Áðrenn 1992 útfluttu Føroyar als einki til Russlands. Og næstu nógvu árini sveiggjaði føroyski útflutningurin til henda risastóra marknað millum tríggjar og 40 milliónir krónur. Í 2005 fór føroyski útflutningurin til Russlands upp um 100 milliónir krónur, men tað var ikki fyrr enn í 2011, at tølini fóru beint upp í loft. Í 2011 útfluttu føroyingar fyri 420 milliónir krónur til russiska marknaðin og í 2012 útfluttu Føroyar fyri 463 milliónir krónur. Hesi bæði árini hækka tølini upp í 7,77 prosent av samlaða útflutninginum í 2011 og upp í 8,43 prosent av samlaða útflutninginum í 2012. Laksur var tað, sum Føroyar útfluttu mest av til Russlands í 2012. Samanlagt útfluttu føroyskar fyritøkur laks fyri 196 milliónir krónur til Russlands í 2012. Næst á listanum var sild, tí í 2012 keyptu russar sild úr Føroyum fyri 123 milliónir krónur. Á triðja plássi kom makrelur við 61 milliónum krónum.
Undir árliga ST-aðalfundinum í 2012 nýtti løgmaður, Kaj Leo Holm Johannesen, høvi at hava fund við russiska uttanríkisráðharran, Sergey Lavrov [15]. Á skránni fyri fundin vóru handilsviðurskiftini millum Føroyar og Russland. Føroyski útflutningurin til russiska marknaðin er vaksandi, og ynski er frá føroyskum vinnulívi at fáa betri marknaðaratgongd. Landsstýrið arbeiðir tí fyri at at fáa ein nýggjan handilssáttmála í lag, og er hetta fyrstu ferð, at handilsviðurskiftini landanna millum, eru umrødd á ráðharrastigi. Á fundinum legði løgmaður dent á tað søguliga samstarvið millum Føroyar og Russland, og vísti á góða samstarvið á fiskivinnuøkinum, og at Føroyar vóru millum fyrstu londini í Vesturheiminum, sum gjørdu fiskivinnusáttmála við táverandi Sovjetsamveldið. Samskifti hevur áður verið millum Føroyar og Russland um ein nýggjan handilssáttmála, men russar vóru ikki sinnaðir at samráðast um nýggjan sáttmála fyrr enn Russland gjørdist limur í WTO. Fleiri enn 30 lond ynskja at gera fríhandilssáttmála við Russland í 2012; løgmaður og uttanríkisráðharrin Lavrov samdust um at byrja eina tilgongd, har fyrsta stigi er, at landsstýrið letur russisku stjórnini eina formliga áheitan um nýggjan handilssáttmála. Í hesum sambandi segði løgmaður: ”Ein nýggjur handilsssáttmáli við Russland hevur stóran týdning fyri okkara útflutning. Men vit mugu gera okkum greitt, at tað kann ganga rúm tíð áðrenn ein sáttmáli gerst veruleiki" [16].
Sendistovan[rætta | rætta wikitekst]
Føroyar fáa sendistovu í Moskva í 2014 [18]. Løgmaður vil styrkja handilsviðurskiftini við Russland, og tí sambandi vil løgmaður hava eina sendistovu Moskva. "Sendistovan í Russlandi verður eitt týdningarmikið amboð hjá Føroyum at styrkja handilsviðurskiftini við Russland og onnur eystanlond", segði Johannesen. "Russland hevur alsamt størri týdning fyri Føroyar og landsstýrið staðfestir, at tað er týdningarmikið at vit hava okkara egnu umboð á staðnum, sum tryggjar støðugt samband og samstarv við russiskar myndugleikar og tollsamgongur um marknaðaratgongd og um at fáa fríhandilssáttmála", sigur landsstýrið. Í hesum sambandi hugsar landsstýrið sær, at føroysk umboð í Moskva skulu byggja upp gott samband við matvørumyndugleikar, tollmyndugleikar, vinnufeløg, myndugleikar og politikarar í Moskva, Kiev, Minsk, Kaliningrad, Astana, Murmansk og Arkhangelsk [19]. Landsstýrið segði, at Vinnuhúsið tekur undir við ætlanini at hava føroyska sendistovu í Moskva. Áhugin fyri at keypa fiskavørur úr Føroyum er vaksandi í hesum londum, serliga fáa Russland og Ukreina størri og størri týdning fyri føroyskan útflutning, eina mest uppisjóvarfisk og laks. Landsstýrið sigur, at tí er neyðugt at bøta um marknaðaratgongdina hjá føroyskum útflytarum.
"Hetta er ein stórur dagur fyri føroyskan uttanríkispolitikk. Sendistovan í Russlandi verður eitt týdningarmikið amboð hjá okkum at styrkja handilsviðurskiftini við Russland og onnur eystanlond. Málið er at fáa sendistovuna at virka í 2014", sigur Kaj Leo Holm Johannesen, løgmaður. Føroyar hava í 2013 sendistovu í Keypmannahavn, London, Reykjavík og Brússel. Sendistovan í Moskva verður sostatt fimta sendistova Føroya úti í heimi [20]. Hesar sendistovurnar kosta áleið 12,5 milliónir krónur at reka árliga. Og nú verða tvær milliónir árliga afturat til sendistovu í Russlandi. Sendistovan fer at kosta góðar 3.25 milliónir krónur. Í fyrstu syftu bendi á, at fíggjarnevndin ikki var serliga fyri ætlaninum hjá løgmanni. Fíggjarnevndin lat bara 500 000 DDK til endamálið. Fíggjarnevndin hevur í 2012 broytt støðu, og við triðju viðgerð av uppskotinum fer løgtingið at játta 3.25 milliónir krónur.
Landsverja[rætta | rætta wikitekst]
Herurin hevur altíð verið stoltleiki Russlands, men so er ikki longur. Herurin fær ringa fígging, og tann fyrr so stolti russiski herurin er um at detta sundur. Teir herskyldigu verða kúgaðir og yvirmenninir eyðmýktir. Á hvørjum ári verða 300 000 ungir menn kallaðir inn til hertænastu, men stúranin fyri harðskapi og fyri at verða sendir til Kekenia hevur gjørt tað at sleppa undan hertænastu til eina tjóðarítrótt. Fleiri enn 3 000 hermenn doyggja av harðskapinum, sum gjøgnumsúrgar allan herin.
Eitt sindur um Russland[rætta | rætta wikitekst]
- Russland er heimsins størsta land.
- Russland hevði stóran leiklut í 2. verðinskríggji.
- Russland er m.a kent fyri Sovjetsamveldið.
- Russland er býtt upp í 5 partar.
- Russland er í tveimun heimspørtum: Evropa og í Ásia.
- Í slættaumráðinum dyrkast: Korn, eplir og Sukur.
- Hægsta fjall er Klutsjevakaja sum er 4750 m høgt.
- Størsta vatnið er Bajkalvatn sum er 31 468 km2.
- Í Russlandi eru fleiri muslimar enn í Jordan og Libia tilsamans.
- Í høvusstaðnum Moskva er kenda: Reyða Torgi.
- Í vestara og syðra parti er fruktagóð jørð, men víða um í landinum er steinlendi.
- Í Russlandi kann tað gerast ræðuliga kalt, tí landið er so nær við Norðurpólin.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Tónleikur, dansur og ballett[rætta | rætta wikitekst]
Russlands mongu fólkasløg hava hvør sínar serstøku siðvenjur innan fólkatónleik. Í 19. øld var tað ein kapping í tí russiska tónleikalívinum millum «Teir fimm» (Mili Balakirev, Aleksandr Porfirjevitj Borodin, César Cui, Modest Mussorgskij, Nikolaj Rimskij-Korsakov) og Mikhail Glinka øðrumegin, og teir meira afturhaldssinnaðu Nikolaj og Anton Rubinstein hinumegin. Seinni kom Pjotr Tsjajkovskij, ein av teimum kendastu romantikarunum. Tann russiska romantiska siðvenjan varð førd víðari av Sergej Rakhmaninov inn í 20. øld.
Í 20. øld var Rakhmaninov, Aleksandr Skrjabin, Igor Stravinskij, Sergej Prokofjev og Dmitrij Sjostakovitsj russiskir komponistar í heimsflokki. Í sovjettíðini var tann klassiski tónleikurin í Russlandi undir strongum eftirliti, og var gjarna rættiliga konservativur í tráð við doktrinini um sosialistiska realismu.
Russland hevur uppalt fleiri heimskendir konsertsolistar: violinistin David Ojstrakh, cellistin Mstislav Rostropovitsj, pianistarnir Vladimir Horowitz, Svjatoslav Richter og Emil Gilels, og sopranin Galina Visjnevskaja.
Pjotr Tsjajkovskij var maðurin handan kendastu ballettirnar við Svanavatninum, Nøtuknekkaranum og Tornerósu. Tíðliga í 20. øld gjørdist ballettdansararnir Anna Pavlova og Vatslav Nizjinskij heimskendar, og seinni varð siðvenjan førd víðari av dansarum sum Maja Plisetskaja, Rudolf Nurejev og Mikhail Barisjnikov. Bolsjoj í Moskva og Mariinskij í St. Pætursborg eru heimskendir ballettpallar.
Innan poptónleikin hevði bólkurin Akvarium kultstatus frá 1970-árunum og heilt til nýggjari tíð, við skiftandi limum. Undir glasnost kundu teir eitt stutt skifti útgeva teirra tónleik á tí statsliga plátufelagnum Melodija, eftir at hava tikið upp ólógliga síðan 1972. Støðan hjá hesum orkestrinum í tí seinasta partinum av Sovjet-tíðarskeiðnum kann samanberast við støðuna hjá Beatles í Vesturheiminum um somu tíð, meðan tann mest týðandi vísusangarin tá var Vladimir Vysotskij. Í dag er gentuduo'in T.A.T.u. Russlands størsta tónleikaliga útflutningsvøran. Av russiskum rock-orkestrum er Mumij Troll kendir og hava ein rættiliga stóran skara av fjepparum í Skandinavia.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Av holdítrótti er íshockey millum best umtóktu í Russland. 21 av 24 lið í Kontinental Hockey League eru russisk, og tað russiska landsliðið hevur havt stóra sukse í altjóða meistaraskapum, eitt nú við gull í HM í 2009.Fyrr var íshockeylandsliðið hjá Sovjetsamveldinum heimsins besta við sjey gull, einari silvur og einari bronsu av 9 olympiskum kappingum. Tað mest vinnandi russiska íshockeyfelagið hevur verið CSKA Moskva, sum eisini vann Europacup 20 av 22 ferðum í tíðarskeiðnum 1969-90.
Russlands harrelandslið í fótbólti var pr. september 2009 á einum sættaplássi á listanum hjá FIFA um heimsranking. Í Euro 2008 vann liðið bronsuheiðursmerki, tað var besta plasering síðan Sovjetsamveldið fall. Tað góða spælið í meistaraskapinum gjørdi eisini at fleiri russiskir leikarar nú spældu í evropiskum toppliðum, hetta er eitt nú galdandi fyri Jurij Zjirkov í Chelsea og Andrej Arsjavin í Arsenal. Hóast tað, so er russiska meistaradeildin pengasterk og heldur eitt høgt støði, og tí spæla teir flestu landsliðsleikararnir í heimlandinum. Tradisjonelt hava Moskva-feløgini CSKA, Lokomotiv, Spartak og Dynamo verið tey sterkastu, men tey seinastu árini hevur Zenit úr St. Pætursborg bjóða sterku moskovittunum av.
Av einstaklingaítróttargreinunum hevur tennis verið best dámt síðan 1990-árini, nakað sum í stóran mun kann sigast at skyldast stóra áhugan hjá fyrrverandi forseta Russlandsm Boris Jeltsin, fyri hesum ítróttinum. Seinastu árini hava teir bestu russisku tennisleikararnir verið í heimsflokki, við leikarum sum Jevgenij Kafelnikov hjá monnunum og Anastasija Myskina, Anna Kurnikova og Marija Sjarapova hjá kvinnunum. Innan vetrarítrótt hevur Russland havt stóra sukse við langrenning, kanska serliga hjá kvinnunum. Jelena Välbe og Ljubov Jegorova vóru tær mest eyðsýndu í 1990-árunum, seinni komu eitt nú Larisa Lazutina, Julija Tsjepalova og Jevgenija Medvedeva-Abruzova. Hjá monnunum hava eitt nú Aleksej Prokurorov og Mikhail Ivanov havt sera góð úrslit. Tann etniski russarin Vladimir Smirnov hevði eisini sukse í 1980-árunum og 1990-árunum, men valdi at kappast fyri Kasakhstan eftir at Sovjetsamveldið varð upployst.
Tilsamans hevur Russland vunnið 323 heiðursmerki í summar-OL og 76 heiðursmerki í vetrar-OL (íroknað Tað russiska keisararíki til og við 1912). Harafturat kemur Sovjetsamveldið við tilsamans 1204 heiðursmerkjum (bæði summar og vetur) tíðarskeiðið 1952-88, og SUS við 135 heiðursmerkjum í 1992. Um man leggur alt hetta saman, so er Russland á øðrum plássi, næst eftir USA, í samlaðum tali av heiðursmerkjum frá øllum olympiskum leikum. Um tað bert verður hugt at heiðursmerkjum, sum ítróttafólk úr russisku føderasjónini hava vunnið síðan Russland gjørdist sjálvstøðug tjóð frá og við 1994, so kemur Russland á eitt fimtapláss.
Russland (sum tá var ein partur av Sovjetsamveldinum) fyriskipaði summar-OL í 1980. Leikirnir vóru hildnir í Moskva, men minkaðu orsakað av altjóða boykottinum av Summar-OL 1980, har fleiri lond valdu ikki at luttaka. Vetrar-OL 2014 vóru hildnir í Sotsji í útsynningsparti Russlands.
Russland verður eisini vertur fyri HM í fótbólti í 2018.[21]
Bókmentir[rætta | rætta wikitekst]
Í 18. øld, í russisku Upplýsingarøldini, mentist russikar bókmentir við verkum eftir Mikhail Lomonosov og Denis Fonvizin. Fyrst í 19. øld byrjaði ein tjóðskaparlig nýmótans siðvenja, har ið nakrir av teimum størstu rithøvundum í søgu Russlands útgóvu síni verk. Hetta tíðarskeiðið er eisini kent sum Gulløldin hjá Russiskum skaldskapi og byrjaði við Alexander Pushkin, ið verður sæddur sum stovnarin av tí nýggja russiska bókmentamálinum og verður ofta nevndur hin "Russiski Shakespeare".[22] Tíðarskeiðið helt fram inn í 19. øld við yrkingum eftir Mikhail Lermontov og Nikolay Nekrasov, sjónleikir eftir Alexander Ostrovsky og Anton Chekhov, og prosa eftir Nikolai Gogol og Ivan Turgenev. Leo Tolstoy og Fjodor Dostojevskij eru blivin ummæld av bókmentafrøðingum sum teir størstu skaldsøguhøvundarnir gjøgnum allar tíðir.[23][24]
Í 1880-árunum var øldin við teimum stóru skaldsøguhøvundunum farin og stuttsøgur og yrkingar gjørdist tær dominerandi sjangrurnar. Tey komandi áratíggjuni gjørdist kend sum , Silvurøldin við russiskum yrkingum, tá symbolisman kom í staðin fyri tað fyrr so dominerandi bókmentaligu realismuna. Nakrir av kendastu rithøvundunum frá hesum tíðarskeiðnum eru Valerij Brjusov, Vjatseslav Ivanov, Alexandr Blok, Nikolaj Gumiljov og Anna Akhmatova, og skaldsøguhøvundarnir Leonid Andrejev, Ivan Bunin, og Maksim Gorkij.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.reuters.com/article/2014/01/31/us-russia-vodka-idUSBREA0U01120140131
- ↑ http://www.bbc.co.uk/news/health-25961063
- ↑ http://uk.reuters.com/article/2013/01/02/uk-russia-oil-idUKBRE90107X20130102
- ↑ http://www.huffingtonpost.com/2013/12/17/obama-putin-olympics-gay-delegates_n_4462283.html
- ↑ http://www.amnesty.no/aktuelt/over-200-demonstranter-arrestert
- ↑ http://www.amnestyusa.org/our-work/cases/russia-anna-politkovskaya
- ↑ http://www.thegayuk.com/magazine/4574334751/NEWS-UK-Tops-The-List-Of-Best-Place-For-LGBT-People-To-Live-In-Europe/5691495
- ↑ http://www.independent.com.mt/mobile/2013-05-20/news/gay-marriage-a-step-too-far-for-malta-1634992129/
- ↑ http://www.gaysir.no/artikkel.cfm?CID=15219
- ↑ http://thediplomat.com/2014/02/russia-to-establish-arctic-military-command/
- ↑ http://www.nordlysid.fo.php53-6.dfw1-1.websitetestlink.com/tad+lysir+i+eystri.html
- ↑ http://docreader.readspeaker.com/docreader/index.php?jsmode=1&cid=btsjm&lang=en_us&url=http%3A//www.tinganes.fo/Admin/Public/DWSDownload.aspx%3FFile%3D%252fFiles%252fFiler%252fPHJ+f%2526iacute%253blur%252fKopi+af+Import+Export+Russia+FO.pdf&referer=http%3A%2F%2Fwww.tinganes.fo%2FDefault.aspx%3FID%3D10768%26PID%3D10768%26NewsID%3D5405%26Action%3D1&v=
- ↑ http://www.in.fo/news-detail/news/tad-lysir-i-eystri/
- ↑ http://aktuelt.fo/handilsstongsulin+russland+tridstorsti+markadur+hja+foroyum.html#.Ux9sleddXv0
- ↑ http://www.us.fo/Default.aspx?ID=11242&M=News&PID=24224&NewsID=4742
- ↑ http://www.us.fo/Default.aspx?ID=11242&M=News&PID=24224&NewsID=4742
- ↑ http://www.nordlysid.fo.php53-6.dfw1-1.websitetestlink.com/tad+lysir+i+eystri.html
- ↑ http://kvf.fo/greinar/2013/12/18/foroyar-faa-sendistovu-i-moskva
- ↑ http://www.in.fo/news-detail/news/foeroysk-sendistova-i-moskva-naesta-ar/
- ↑ http://nordlysid.fo/foroyar+faa+sendistovu+i+moskva.html
- ↑ http://www.fifa.com/newscentre/news/newsid=1344497.html Vitjað 2. desember 2010
- ↑ Bók: Kelly, C, Russian Literature: A Very Short Introduction (Paperback), Oxford Paperbacks, ISBN 0-19-280144-9, 2001
- ↑ "Russian literature; Leo Tolstoy". Encyclopædia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/513793/Russian-literature. Heintað 11 April 2008.
- ↑ time.com
Slóðir[rætta | rætta wikitekst]


text:
Star Wars
Star Wars (føroyskt Stjørnukríggj) er ein stórsligin science fiction søga skapað av George Lucas. Upprunaliga ætlaði George Lucas at framleiða níggju partar. Frá 1977 til 1983 blivu partarnir fýra til seks innspældir á film. Teir vórðu gjørdir á tann hátt, at einum ikki nýttist at kenna forsøguna fyri at síggja hvønn filmin sær; og prequelin (undansøgan) kom heldur ikki á filmsløriftið fyrr enn í tíðarskeiðnum frá 1999 til 2008.
Teir sjey higartil gjørdu filmarnir hava fylgjandi heiti:
- Star Wars Episode I: Hulduhóttanin (The Phantom Menace) (1999)
- Star Wars Episode II: Álop klónanna (Attack of the Clones) (2002)
- Star Wars Episode III: Hevnd Sithanna (Revenge of the Sith) (2005)
- Star Wars Episode IV: Ein nýggj vón (A New Hope) (1977)
- Star Wars Episode V: Imperiið svarar aftur (The Empire Strikes Back) (1980)
- Star Wars Episode VI: Afturkoma Jediriddarans (Return of the Jedi) ((1983)
- Star Wars: Klónukríggini (The Clone Wars) (2008)
Seting[rætta | rætta wikitekst]
Hendingarnar í Star Wars miðlum koma fyri í eini fiktivari galaksu (stjørnubreyt). Nógv sløg av rúmdarverum (ofta humanoidar) eru lýstar. Robotskir droidar eru eisini vanligir og sum oftast bygdir at tæna teirra eigarum. Rúmdarferðing er vanlig og nógvar planetir (gongustjørnir) í galaksuni eru limir í eini Galaktiskari Republikk, seinni umskipað sum Galaktiska Imperiið. Eitt eyðkent element í Star Wars er “Forsan”, ein altið hjástødd orka ið kann gagnnýtast av teimum ið hava slíkan eginleika. Hon er lýst í fyrst framleidda filminum sum ”eitt orkufelt, skapað av øllum livandi tingum, ið umringar okkum, gjøgnumtreingir okkum, og knýtir saman galaksuna.” Forsan loyvir brúkarum at framføra ymisk supernáttúrlig roysnisbrøgd, so sum telekinesis, crairvoyans, fyrivitan (precognition), og hugastýring (mind control) og hon kann styrkja serstakar fysiskar eginleikar, so sum skjótleika og refleksir; hesir eginleikar variera ímillum persónsmenskur og kunnu forbetrast ígjøgnum venjing. Hóast Forsan kann verða brúkt til góðgerðir, so hevur hon eisini eina myrka síðu ið, tá miðað verður eftir tí, gjøgnumsúrgar brúkarar við hatri, aggressión, og óndskapi. Leiklutir í teim seks filmunum hava Jedarnir ið brúka Forsuna til góðgerðir, og Sitharnir ið brúka ta myrku síðuna til óndskap í eini roynd at at yvirtaka galaksuna. Í viðkaða Star Wars Expanded Universe, eru nógvir brúkarar av tí myrku síðuni Myrkir Jedar heldur enn Sithar, serliga orsakað av “Regluna um Tvey” (Rule of Two), sí Sith Origin.


text:
Heavy Metal
Heavy metal, á føroyskum ofta nevndur ”tungmálmur” er ein sjangra av rokk tónleiki, sum kom fram í 1960’unum og fyrst í 1970’unum, og hetta serstakliga í Onglandi og USA. Við grundstøði í blues-rokki og psykodeliskum rokki útviklaðu bólkarnir, sum skaptu tung málms tónleikin eitt tjúkt, massivt ljóð, sermerkt av forsterkaðum reingingum, longum guitar soloum, føstum rútmum, og sum heild eitt hart ljóð.
Á føroyska tónleikapallinum, eru fleiri bólkar, sum hava markerað seg, sum heavy metal bólkar. Týr sá dagsins ljós í 1998. Sterkt inspireraður av føroyskum tónleiki og norðurlendskari mytologi, hava teir sera virknir givið 6 fløguútgávur út og verið á mongum uttanlandaferðum ymsastaðnis í heiminum.
Á altjóða pallinum hava bólkar sum t.d. Led Zeppelin, Black Sabbath og Deep Purple, verið undangongumenn innan tung málm. Teir drógu hópin av áskoðarum til sín, hóðast teir mangan vóru háðaðir, soleiðis sum sjangran mangan hevur verið móttikin upp ígjøgnum søguna.
Miðskeiðis í 1970’unum hjápti bólkurin Judas Priest menningini í sjangruni, við at sálda stórar partar av blues inspiratiónini frá; Motörhead presenteraði eitt punk rokk ovurviðkvæmi og teir løgdu ein hægri dent á skjótleika. Bólkar í New Wave of British Heavy Metal sjangruni, sum t.d. Iron Maiden fylgdu einum líknandi spori. Við endanum á 1970’unum, hevði tungmálmur hálað ein heimsumfatandi bólk av fjepparum til sín, á enskum róptir "metalheads" ella "headbangarar".
Í 1980’unum, bleiv glam metal ein stór vinnugrein við stórum avkasti við bólkum, sum t.d. Mötley Crüe. Underground pallurin skapti eina røð av meira ekstremum og ágangandi stílum: thrash metal bleiv mainstream við m.ø. Metallica, ímeðan t.d. death metal og black metal enn eru sermentunnar fyribrigdi. Í 1990’unum hava populerar sjangrur, sum t.d. nu metal, sum ofta tekur elementir av funk og Hip hop uppí; og metalcore, sum blandar extreme metal við hardcore punk, førka definitiónina av sjangruni enn einaferð.
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- Kelda til hesa grein er frá ensku síðuni á Wikipedia um ”Heavy metal music”.


text:
Ohio
Staturin Ohio (enskt: State of Ohio) er ein lutstatur í Sambandsríki Amerika við umleið 11,5 mió. íbúgvar. Høvuðsstaðurin og størsti býurin er Columbus. Í 1803 bleiv Ohio lutstatur í USA. Í útnorðri hevur Ohio mark við Michigan, í eystri við Pennsylvania og West Virginia, í suðri við West Virginia og Kentucky, og í vestri við Indiana. Í norðri liggur Erievatn. Eyknevni hansara er Hestkastanjutræstaturin (enskt: The Buckeye State). Orðið Ohio kemur úr Seneca og merkir stórur streymur.
Innihaldsyvirlit
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Staturin Ohio verður mettur sum ein tann týdningarmesti í amerikanska forsetavalstríðnum. Ohio er ein av teimum sokallaðu sveigstatunum, og tann, sum vinnur har, fær 18 valmenn, og tí hevur staturin stóran týdning fyri úrslitið. Valsigurin í 2012 bleiv staðfestur, tá myndugleikarnir í statinum kunngjørdu, at Barack Obama (D) hevði vunnið har, tí við hesum sigrinum hevði hann tryggjað sær meiri enn teir 270 valmenninar, sum eru neyðugir fyri at vinna.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Indiánarnir[rætta | rætta wikitekst]
Hopewellfólkið helt til í Ohio frá um 300 f.Kr. til uml. 700 e.Kr. Mentanin er kallað upp eftir Hopewell-skipara, tá at í 19. øld vóru einir 30 gravheyggjar funnir á ogn hansara. Hopewellfólkið tók við mongum siðum eftir Adenafólkinum, serstakliga jarðarferðir. Líkið av vanliga hopewellborgaranum varð brent, men tey múgvandi vórðu jarðað við miklari dýrd í stórum gravum við mongum kømrum. Gravirnar vórðu fyltar við alskyns lutum og gripum, gjørdir av tilfari úr øllum USA. Hopewellfólkið flutti m.a. inn kopar, silvur, skjeljar og alligatortenn úr øllum USA at gera gravarfæ til tey deyðu. Andamanarar vóru serfrøðingar í gandi og at mana og skipaðu eisini fyri, tá ið arbeiði skuldu gerast í felag til dømis at gera gravheyggjar.
Hopewellfólki livdi í friði og vælferð. Tey dyrkaðu nógva mais, og tykjast at hava havt vælskipað stýri, stjórnarovastin arvaði sín myndugleika. Mentan teirra fór at vikna um ár 700 e. Kr.
Evropearar leggja Ohio undir seg[rætta | rætta wikitekst]
Fyri 1750 bardust bretar og fraklendingar í Norðuramerika javnan um handilsrættindi, og stríðið var eisini framhald av ósemjuni landanna millum í Evropa. Í 1753 fóru fraklendingar suðureftir úr Kanada og hersettu part av Ohio. Bretskir hermenn og niðursetumenn av eysturstrondini vórðu sendir ímóti teimum. Báðir partar vunnu nakrar bardagar, men hvørgin vann avgerandi sigur.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Í Ohio dyrka teir ógvuliga nógv tubbak umframt korn og longri suðuri bummull. Ikki er sjáldsamt, at vindur og regn kunnu gera stóran skaða upp á bøin í Ohiodalinum, og til at forða fyri, at moldin fýkur ella skolast burtur, hava teir tann máta, at teir pløga velturnar í longum fløttum á tvøran undir brekkunum og skifta so grøði í øðrumhvørjum fløtti.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


text:
Nólsoy
Nólsoy er ein av smáu oyggjunum í Føroyum, 10 km² til víddar, og liggur stutt eystan fyri høvuðsstaðin Tórshavn. Hóast Nólsoy er 371 metrar høg, so er hon tann lægsta av øllum 18 oyggjunum í Føroyum. Í 2004 kom Nólsoyggin uppí Tórshavnar kommunu eftir at hava verið sjálvstøðug kommuna. Tó at eingin býráðslimur er nólsoyingur er ein fólkavald staðbundin nevnd mannað við nólsoyingum, sum ráðgevur býráðnum í málum, sum viðkoma nólsoyingum og Nólsoynni. Fólkatalið í oynni, tá ið tað var størst (1970), var um 350, men sum í øllum teimum smáu oyggjunum er tað minkað, og í 2014 búgva umleið 220 fólk í Nólsoy.
Í sanginum hjá Hans Andreasi Djurhuus Lítið yvir Føroyaland tekur hann soleiðis til: Nólsoy ryggin úr sær spennir, stendur stinn - so long og mjá, verjir fyri Havnarvág. So einfalda og sigandi lýsing kann bert eitt skald gera. Vit fáa at vita, hvussu oyggin sær út, og hvønn týdning hon hevur fyri høvuðsstaðin Tórshavn. Um oyggin ikki var, so var Tórshavn ikki høvuðsstaður Føroya.
Um ár 1400 er navnið á oynni skrivað Nors-oy, og málfrøðingar halda navnið hava fornnorrønan uppruna í týdninginum tann smala ella mjáa oyggin. Serliga mjá og lág er hon, har bygdin liggur. Ja, tá ódnarveður er eystaneftir, hendir tað seg, at tað brýtur tvørtur um tað lægsta. Mitt í bygdini, har oyggin er smalast, var inntil 1984 Holið. Hol kom í oynna umleið 1900, tá lendið byrjaði at máast undan av veðri og sjógvi. Fyrrapartin mánadagin 4. oktober 1984 var so nógv máað undan, at holið datt saman. Í dag er fótbóltsvøllur, har Holið var.
Innihaldsyvirlit
Vitin á Borðuni[rætta | rætta wikitekst]
Í 1893 bygdi danska Farvandsvæsenet vita syðst á Nólsoy, og hann er tann størsti í danska kongaríkinum. Vitin á Borðuni varð bygdur í 1893.
Vitameistarar[rætta | rætta wikitekst]
- 1895 - 1903 Eduard Vilhelm Ferdinand Christoffer Schønfeldt
- 1903 - ? V. Larsen
- 1940 - ? Anders Hansen
Vitameistarar í tíðarrøð[rætta | rætta wikitekst]
- E.P. Sonne, 1893 - 1896
- Edvard Schønfeldt, 1896 - 1903
- L.C. Larsen, 1903 - 1909
- Christoffer Larsen, 1909 - 1917
- Dánial Olsen, 1917 - 1940
- Anders Hansen, 1940 -1945
- Jens Pauli Hansen, 1945 - 1948
- Johan Djurhuus, 1948 - 1954
- Jákup Nielsen, 1954 - 1970
- Elias Lið, 1970 - 1979
- Leon Heinesen, 1979 1982, tá starvið var niðurlagt. [1]
Djóralív[rætta | rætta wikitekst]
Drunnhvítastovnurin í Nólsoy er eitt náttúruvirði í heimsflokki, tí talan er um heimsins størsta drunnhvítabøli. Í juli og august 2012 vórðu drunnhvítar taldir í Urðini í Nólsoy. Økið var 106.000 m2. Hetta er fyrstu ferð, ein tílík teljing verður gjørd í Føroyum. Drunnhvíti býr í holum og undir steinum og kann tí ikki teljast beinleiðis. Náttúrugripasavnið, sum hevur gjørt teljingar av drunnhvíta í Nólsoy, hevur mett, at umleið 50 túsund pør av drunnhvíta eiga í Nólsoy. Harumframt eru umleið 30 túsund pør av lunda.
Nólsoy hevur eisini fyrsta staðfesta villstovnin av vanligum froski í Føroyum.
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Bók: Egon Hansen: Nólsoy søgubrot og fólk