text:
Hattarvík
Hattarvík er ein bygd í Fugloy. Hon er tann eystasta bygdin í Føroyum. Hattarvík varð fyrstu ferð nevnd í Hundabrævinum, sum varð skrivað einaferð í tíðarskeiðnum 1350-1400. Í Fugloy eru tvær bygdir: Kirkja og Hattarvík. Strekkið ímillum Kirkju og Hattarvík er 6 km. Í sjeytiárunum varð vegur gjørdur millum bygdirnar á Fugloynni. Arbeiðið við at gera vegin byrjaði miðskeiðis í sjeyti-árunum og varð vegurin tikin í nýtslu í umleið 1990. Í dag eru nøkur akfør í oynni. Kirkja og Hattarvík eru bygdir, sum síggjast at hava verið um leið ár 1350-1400, men sum kunnu vera eldri. Íbúgvatalið vaks upp í 100 fólk beint fyri Seinna heimskríggj og tók so at minka serliga frá 1960 og úteftir. Sambært tølum frá Hagstovuni í 2014 búgva 14 fólk í Hattarvík, men um veturin eru í mesta lagi seks fólk har. Tá mest fólk búðu í bygdini – umleið 1940 – vóru tey umleið 100. Í bygdini er kirkja og skúli. Kirkjan er bygd í 1899 og skúlin er bygdur í 1926. Kirkjan hevur áður verið á Kirkju, men tá nýggj kirkja skuldi byggjast í 1830-árunum, varð avgjørt at byggja hana í Hattarvík. Á Kirkju var ongin, ið tá kundi vera kirkjuverji, av tí at flestu menn á Kirkju gingu burtur við báti í 1818. Og ongin orsøk var at flyta hana frá Hattarvík, so ístaðin bleiv nýggj kirkja bygd har í 1898-1899, tí fyrra kirkjan var illa farin.
Innihaldsyvirlit
- 1 Søga
- 2 Hattarvíkar kirkja
- 3 Sagnir úr Hattarvík
- 4 Postur
- 5 Keldur
- 6 Slóðir
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fugloyarbók[rætta | rætta wikitekst]
Sandoyarbók, sum Jóannes í Króki fór undir í 1821 og fullførdi 10 ár seinni, er uttan iva høvuðsavrikið hjá Jóannesi í Króki. Hetta verk var øðrum til fyrimynd, og úti í Fugloy fór Hanus Hansen (Hanus Hanusarson) (1794-1854), bóndi á Kellingargarði í Hattarvík, undir eitt sovorðið stórarbeiði. Hansara verk, Fugloyarbók, hevur 97 kvæði á 399 blaðsíðum. Hon varð givin próvstinum V. U. Hammershaimb sum gáva. Hóast Fugloyarbók má roknast at vera av minni týdningi enn Sandoyarbók, inniheldur hon nógv, ið ikki er at finna aðrastaðni.
Hattarvíkar kirkja[rætta | rætta wikitekst]
Tann 5. februar 1818 vóru teir flestu av monnunum á Kirkju - sjey í tali - á útróðri. Á heimleið drakk báturin í ósløttum sjógvi, og hann sakk. Bert tveir vórðu bjargaður, men annar teirra doyði, áðrenn teir vunnu upp hús í Svínoy. Tá oyggin, stutt eftir hetta, skuldi hava nýggja kirkju - sum higartil hevði verið á Kirkju - varð avgjørt at byggja hana í Hattarvík. Kirkjan var vígd í 1833. Í 1881 verður kirkjusýn hildið. Tá verður um kirkjuna sagt: Kirkjan í Fugloy er í ringum standi. Tornið er rotið og somuleiðis viðurin undir vindeygunum. Kirkjusýn vóru aftur í 1893 og 1896, men ikki fyrr enn í juni 1898, tá Símun Mikael Zachariassen staðfestir at kirkjan er at kalla ónýtilig, hendir nakað. 3. august hetta árið skrivar kirkjueftirlitið til Føroya Løgting við umbøn um at játta DDK 5836,70 kr. til at byggja nýggja kirkju fyri í Hattarvík, 24 x 12 alin til støddar. Tilboðið hevur Petur í Mattalág givið, og 20. september skriva hann og Christian Bærentsen, amtmaður, undir byggisáttmála. Afturat sær hevði Petur Magnus av Kamarinum, sum gjørdi timburarbeiði, og í Hattarvík vóru fleiri menn bæði til grót, træ og jarn, sum ivaleyst hjálptu til meir enn teir átta pliktarbeiðs-dagarnar, teimum vóru álagdir. 9. november 1899 sigur prósturin í skrivi amtinum frá, at Heilmann, prestur á Viðareiði, hevur vígt kirkjuna 29. oktober. Og vígsludagin hava Líggjas í Keldhúsinum og Guttormur í Geilini sýnað hana og váttað, at alt er væl úr hondum greitt. Gamla kirkjan stóð uppi í Húsi á markinum millum bø og haga. Nýggja kirkjan verða sett í býlinginum niðri í Húsi - á grundstykki, sum festið í Uttarstovu átti.
Sagnir úr Hattarvík[rætta | rætta wikitekst]
Huldumaðurin og seyðamaðurin [rætta | rætta wikitekst]
Huldufólkið í Útistovu[rætta | rætta wikitekst]
Flotoyggj[rætta | rætta wikitekst]
Fugloyggin var av fyrstu tíð flotoyggj. Menn róðu at henni til at kasta stál á hana og festa hana so í botn, men einki batti, tí fult stóð av trøllum fram við bakkanum, og tey loftaðu øllum, ið blakað varð á land, og tveittu tað út aftur á sjógv. So vóru allir prestarnir heintaðir saman fyri at fáa oynna til at standa. Teir vóru fluttir út til hennara og bíndu ikki av henni alla tíðina, meðan róð varð, at hon skuldi ikki fara burtur úr eygsjón. Ein av prestunum stóð fremstur í bátinum og kastaði Bíbliuna upp á land, meðan allir hinir stardu upp á oynna. Tá hjálpti; teir vóru mentir yvir trøllunum og vendu tey um til túgvur. Túgvurnar hava staðið tjúkt eftir bakkanum við Kirkju fyrr, men nú eru tær burturfarnar, sum tað er matað niðanundir av brimi. [2]
Gullheyggjur[rætta | rætta wikitekst]
Tríggir menn komu úr Noregi til Fugloyar í Føroyum um tað bilið, tá ið Haraldur kongur hin hárfagri legði alt Noregs land undir seg. Gunnar æt hann, ið fyri teimum var, og Tróndur æt annar teirra, ið við honum vóru. Gunnar búsettist í Hattarvík. Hann hevði nógv gull við sær og ein ring um armin, sum kundi verja hann fyri trølldómi. [3] Ein gandakelling, Steinvør, sum búði við Kellingará í Hattarvík, átti eina fosturdóttur, sum hon vildi so fegin hava gifta við Gunnari. Hon hevði allar vælir sínar frammi at fáa hann til at vera góðan við hana, men ikki batti. Tá gáddi hin gamla um ringin, sum hann hevði um armin, slepti so Gunnari og gav seg í lag við Trónd at lokka hann. Honum fekk hon skjótt bilbugt við, tí hann hevði einki til at verja seg fyri gandi. Hon sigur við hann, at hann fær ikki Gunnhild, dóttur sína, uttan hann fær henni fatur í ringin, sum Gunnar ber um armin. Ringurin er eitt virðileyst ting, heldur hon fyri, og hevur einki at týða, so tað er tað minsta, hann kann gera henni afturfyri. Tróndur lovar at royna. Um náttina, meðan Gunnar svevur, skal hann taka ringin burtur av armi hansara; men Gunnar vaknar í sama bili, sum hin nertir við, og drepur so Trónd, tí at hann sær, at hann vil svíkja seg. Meðan hevur kellingin skapað fosturdóttrina um til ein ravn. Tá ið Gunnar kastar tann blóðiga kroppin út, situr ravnurin uppi á tekjuni. Gunnar tekur boga sín og skjýtur hann, so hann dettur deyður niður, og kennir nú kroppin á Gunnhild, sum er vorðin umskapað aftur í fólkalíki. Nú er kellingin kjarnað og svør, at hon skal hevna honum hetta aftur tíðliga ella seint. Hon roynir allar vælir at fáa fatur á einum lindormi til at leggja á gull Gunnars og forða honum at koma at tí. Ein morgun, sum hon hyggur út, sær hon lindormin liggja á bønum. Nú er frøi á henni; hon gevur orminum bróst síni at súgva, at hann skal trívast væl og vaksa skjótt. Hon kennir á sær, hvussu hann drekkur lívið úr henni, sum hann sýgur; men hon leggur ikki lag í tað, bara hon fær hevnd. Næsta vár fór Gunnar víkingur burtur at herja. Alt visti kellingin og sá, at hann festi sær konu tað sama summarið. Tá ið nakað leið at tíðini, sum Gunnar skuldi koma aftur, bar hon lindormin út á gull hansara; tað var goymt í jørðini undir húsi Gunnars, har sum nú Gullheyggjur er. Ein stór jøvn hella liggur uppiá, skínandi hvít at síggja. Har gróv kellingin undir grundini og setti kropp Trónds aftur í holið sum tøpp. Ikki hevði hon bindindi at bíða, til Gunnar kom; tá ið hon sá skip hansara, skapaði hon seg um til ein hval, fór ímóti skipinum og slerdi tað sundur í sor. Tað var Gunnars bani, tí ringurin vardi hann bert á landi og ikki á sjógv. Men gandakellingin læt sítt lív har eisini, tí lindormurin hevði sogið allan merg burtur úr henni. Lindormurin varðveitti gullið og liggur á tí enn. Høvur hansara liggur undir øskudunganum (“niðri á øskudunga”, sum tey rópa tað) tætt undir húsunum í Hattarvík, men halin liggur “inni á tjørn” (innantil á hálsinum, hálvan fjórðing frá bygdini). Buktin liggur á gullinum undir Gullheyginum. Søgn er, at, fær ormurin høvdið út undan øskudunganum, skal Hattarvík forganga.
Seksti ár herfyri fóru nakrir menn úr Hattarvík at grava eftir gullinum oman fyri Dyrhamar, har sum kellingin skuldi seta tøppin í, men góvu arbeiðið yvir, tí at teir hildu seg hoyra blástur av orminum.
Onnur frásøgn um gullið í Gullheyggi er tann, at Gongu-Rólvur skuldi koma skipráki til Hattarvíkar og so grava gullkistu niður har í áðurnevnda heyggj.
Jógvan og Eyðun Tróndarson[rætta | rætta wikitekst]
Fimti, Sakaris og fjørutrøllini í Hattarvík [rætta | rætta wikitekst]
Jústinus løgmaður[rætta | rætta wikitekst]
Einaferð fyrr í tíðini búði løgmaður í Fugloy. Hann æt Jústinus og sat sum bóndi á Kellingargarði í Hattarvík. Hann sigst at hava fingið løgmansembæti í Føroyum í løn fyri tað, at hann bjargaði einari bátsskipan niðri við lendistøðina í Hattarvík. Síðan hevur tað plássið verið nevnt Jústinusartangi eftir honum.[4] Jústinus og ein húskallur hansara fóru eina ferð við bát út í Bispin (stakkur norðan fyri Fugloynna) til at fleyga fugl. Húskallurin kleyv upp í stakkin, men Jústinus var eftir í bátinum. Tá sá løgmaðurin ein steinkóp, sum lá og fetti sær á einari fles, nakað um hálvan fjórðing sunnan fyri stakkin. Hann róði til flesina og bant bátin fastan við tangan, leyp upp á flesina eftir kópinum, men vann einki. Hann vildi venda aftur, men tá var báturin losnaður frá og fór rekandi norðureftir. Húskallurin í Bispinum var varur við bátin, ið kom rekandi, og til alla lukku bar streymurin hann so tætt at stakkinum, at maðurin fekk lagt netið á fleygastongini niður yvir stevnið á bátinum og drigið hann til sín. So róði hann til flesina og bjargaði húsbónda sínum. Henda flesin, sum nevnd hevur verið “løgmansskerið” síðani, er nú burturtikin av brimi.
Einaferð kom Jústinus løgmaður óvart á ein tjóv, rætt sum hann var at bróta inn í eitt gróthús hansara. Tjóvurin bønaði hann einki at gera sær, og Jústinus slepti honum, men varnaði hann ikki at gera slíkt oftari. Sama árið fór løgmaður til Havnar til ólavsøkutingið, men sum hann sat í rættinum, kom hesin sami tjóvur inn og spurdi løgrættismenninar, hvussu mikil sekt ið lá á manni, sum slepti einum tjóvi og segði ikki frá honum. Tá svaraði løgmaðurin, sum kendi skálkin aftur og visti, hvat ið hann hevði í huga: “Eg skal lata tjóvabøturnar, men tú skalt hanga í gálganum.” Og løgmaður galt peningin alt fyri eitt og legði seksti dálar fram á borðið, men tjóvurin varð hongdur.
Um hetta mundið sat ein einkja á Húsagarði í Hattarvík, sum átti ein so frálíkan fuglahund, at tí manni, sum fór til fugla við honum, kravdist einki annað enn at fylgja honum til plássið og so leggja seg at sova. Tá ið maðurin vaknaði, kundi hann fara heim við eini heilari byrði av lundum, sum hundurin hevði fangað. Løgmaðurin bar ofta upp á mál við hana um at selja sær henda hund, men hon sýtti hvørja ferð. So kastaði hann hatur á hana og gjørdi tað í hevnisøk, at hann rak hana burtur av garði hennara í Hattarvík. Hon átti eitt annað festi í Hvannasundi í Viðoy og flutti hagar at búgva. Men løgmaður var eftir henni og fekk gjørt so mikið, at hon misti hetta festið við. So flutti hon inn á Strendur í Eysturoy, hvar hon átti eina hálvmørk í jørð. Men heldur ikki her varð hon verandi. Tá stóð kirkja á Skála við ta ánna, sum rópast Kirkjuá. Men ein sunnudag í kirkjutíð kom eitt vatnlop so dáttliga á, at tað tók kirkjuna út á sjógv, og øll, ið inni vóru, týndu lívið. Tá varð tað lovað, at, har sum tað fyrsta sprekið av kirkjuni kom rekandi, í tí staði skuldi hon verða bygd upp aftur, og tað var beint niðri undir hálvmørkini, sum hin áðurnevnda einkjan átti og búði á. So skifti hon til Nólsoyar. Har náddi løgmaður henni ikki, og síðan livdi hon í friði og náðum alla sína ævi.
Jústinus løgmaður átti tveir synir. Hin eldri fekk Kellingargarð eftir pápan; hin yngri giftist til løgmansgarðin á Steig í Vágum. Við skilnaðin gav løgmaður yngra soni sínum fýra óðalsmerkur innangarðs uttan fyri Tvættá á Kirkju (í Fugloy) og ein hagapart fyri seg sjálvan ytst í Skarðsvík. Festibrævið skrivaði løgmaður “uppi á Krossi”, á fjallinum ímillum Kirkju og Hattarvíkar.
Floksmenninir[rætta | rætta wikitekst]
Floksmenninir vóru tiltikin bartrog, ið livdu í Føroyum fyri nógvum hundrað árum síðan. Teir itu Høgni Nev, Hálvdan Úlvsson og Rógvi Skel og vóru úr Hattarvík. Ein fjórða, Sjúrð við Gellingará, noyddu teir afturat sær. Teir søgdu fyri kongi, at tað livdist ikki í Føroyum fyri ófriðarkroppum og fingu hann at senda sær svørð og onnur vápn at verja sær við. Men veruliga ætlan teirra var at leggja undir seg allar Føroyar. Fimti mans fingu teir í part við sær, flestar úr Suðuroy, og stevndu teimum til fundar á Gøtueiði at leggja til rættis. Men yvirvøldin í Havn frætti um ætlanina, tók viðhaldsmenn teirra og sendi síðan fólk at taka floksmenninar. Eftir harðan bardaga í Svínoy vórðu teir tiknir og dømdir til deyða fyri m.a. at hava dripið bóndan í Árnafirði. Floksmenninir vóru síðani førdir uppá á hægstan Valaknúk, omanstoyttir haðani og grivnir niðriundir. [5]
Postur[rætta | rætta wikitekst]
Nær postskiftisstøð er skipað í Hattarvík, vita vit ikki við vissu, men elsta skrivið viðvíkjandi Hattarvík, sum vit finna í skjølunum hjá postverkinum, er dagfest 12. juli 1932. Hetta er ein umsókn frá Marionnu Fuglø um at gerast postskiftiskvinna í Hattarvík. Hon verður sett í starvið. Onnur skjøl benda á, at Tróndur Fuglø, sum er faðir Marionnu Fuglø, hevur verið postskiftismaður frammanundan. Hvussu leingi Tróndur Fuglø hevur røkt starvið, geva skjølini onki svar uppá, men í einum brævi verður nevnt, at hann hevur gingið ímillum Hattarvík og Kirkju við og eftir posti. Tá postbáturin ikki fekk samband við Hattarvík orsakað av ókyrru, skuldi postskiftisstøðin í Hattarvík syrgja fyri, at postur ið skuldi sendast, varð borin úr Hattarvík til Kirkju. Komandi postur til Hattarvíkar varð so tikin við heimaftur. Hetta kom ofta fyri, serliga tá nógv høgætt og eysturætt var um vetrarnar.
Í 1937 eitur postskiftiskvinnan Marianna Hansen. Hon er nú gift við Óla G. Hansen, keypmanni í Hattarvík. Marianna Hansen doyr tann 23. juli 1953. Í skjølunum síggja vit, at í august 1953 hevur eftirsitandi maður hennara, Óli G. Hansen, tikið við sum postskiftismaður í bygdini. Hann situr við postinum til hann doyr 27. desember 1971. Tann 1. apríl 1972 tekur Katrin Amalia Fuglø við sum postskiftiskvinna í Hattarvík. Hon er dóttur Marionnu og Óla G. Hansen. Seinastu árini hevur maður hennara, Leivur Fuglø, havt ábyrgdina av postinum í Hattarvík. Viðvíkjandi postflutninginum var støðan tann sama í Hattarvík sum á Kirkju, tað vil siga, at áðrenn postbáturin fór at sigla í 1914, var ongin regluligur postflutningur. Posturin varð borin úr Klaksvík og lagdur til heintingar í Hvannasundi. Tað var postmaðurin, sum gekk úr Klaksvík um Árnafjørð og Hvannasund til Viðareiðis, ið tók postin til Svínoyar og Fugloyar við norður í Hvannasund. Tá onkur úr Fugloy og Svínoy kom inn í Hvannasund í ørindum, varð posturin til bygdirnar í Fugloynni og til Svínoyar tikin við útaftur.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Hagstova Føroya
- ↑ Jakob Jakobsen: ”Færøske folkesagn og æventyr”, 1898-1901
- ↑ Jakob Jakobsen: Færøske folkesagn og æventyr. 1898-1901.
- ↑ Jakob Jakobsen: Færøske folkesagn og æventyr. 1898-1901
- ↑ http://www.heimabeiti.fo/default.asp?page=594


c: text/html

text:
Blóð
Blóð er flótandi vevnaður[1], sum fyllir blóðrenslið og flýtur gjøgnum kroppin. Blóðrenslið er hjarta, sum pumpar tað gjøgnum pulsæðrarnar (arteriur), tær hártunnu blóðæårarnar (kapillerini) og blóðæðrar (venur). Tann týdningarmiklasta uppgávan hjá blóðinum er at føra ilt og føðsluevni runt um allan kroppin til sellurnar og at fáa affalsevni burtur úr sellunum aftur. Eitt vaksið menniskja inniheldur 4-5 litrar av blóði.
Við stórum skurðviðgerðum, har roknað verður við at sjúklingurin missur nógv blóð, ella til heilivág, sum hjálpir móti ávísum sjúkum, letur man sjúklingin fáa frískt blóð við blóðyvirføring. Til hetta endamálið verða blóðdonorar tappaðir fyri blóð við jøvnum tíðarbilum, har umleið ein hálvur litur verður tikin. Blóðið verður tó ikki givið í síni heild við blóðyvirføring, men verður býtt sundur í ymiskar komponentar (erythrosyttar, frískt fryst plasma, thrombosyttar), sum hvør í sínum lagi kann gevast til sjúklingar eftir teirra serstaka tørvi.
Blóð hevur 25 billiónir reyð blóðlikam (erythrosyttar), 1,5 billiónir blóðplátir (thrombosyttar), 35 milliardir hvít blóðlikam (leukosyttar) og umleið 2½ litir plasma, sum inniheldur eina røð av ymiskum eggjahvítaevni (proteinir).
Tað finst ein long røð av blóðtýpuskipanum, sum eru grundaðar á í hvussu stóran mun yvirflatuantigenini á erythrosyttunum fyrikoma. Millum tær týdningarmestu skipaninar er AB0 (har man býtir upp í fýra blóðflokkar: A, B, AB og 0 (null)) og Rhesus (har man skilur ímillum Rhesus-positiv og Rhesus-negativ).
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ L. Hansen, V. Lieth, M. Looft, I. Olsen, H. Andersen: “Medicinske fag”, 1. útgáva, ISBN 87-628-04677, s. 135

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Føroyar og Ísland
Samskifti millum Íslands og Føroya
Eingin tjóð er so nær skyld Íslendingum sum hin føroyska. Mál, mentan og søga íslendinga og føroyinga eru samantvinnað, og tætt samband hevur verið tjóðanna millum á flestum økjum, ikki minst innan mentan og vinnu. Vinalagið er sjáldsama gott og inniligt, og tað fingu íslendingar m.a. at kenna heystið 2008, tá ið føroyingar rættu bróðurhond á lagnustund til tess at styrkja gjaldoyrisgoymslu Íslands.
Viðskifti
Føroyar hava leingi verið týdningarmikil marknaður fyri íslendskar vørur, og útflutningurin til Føroya var 3,4 milliardir íslendskar krónur árið 2008. Góðir møguleikar skuldu verið fyri at økt útflutningin av báði vørum og tænastum.
Knappliga fimmtitúsund fólk búgva í Føroyum. Tískil eru Føroyar ein marknaður, sum er áhugaverdur, samstundis sum hann í stødd hóskar væl til íslendskar fyritøkur. Ferðasambandið millum landanna er gott. Eimskip og Samskip sigla regluliga til týdningarmestu havnir í Føroyum. Norrøna siglir mestsum alt árið úr Tórshavn til Seyðisfjarðar og aftur. Regluligt flogsamband er landanna millum, og er tað úrslit av samvinnu millum Flugfélags Íslands og Atlantsflog (Atlantic Airways). Við ferðafólkaflogførunum hjá Atlantsflog tekur tað bara ein góðan tíma at flúgva úr Reykjavík til Føroya og øvut.
Fyri uml. trimum árum síðan byrjaði nýtt tíðarskeið í samskiftinum millum Føroya og Íslands: Hoyvíkarsáttmálin, sum er fríhandilssáttmáli, tók gildi, Aðalkonsulát Íslands læt upp í Tórshavn og somuleiðis Sendistova Føroya í Reykjavík.
Fleiri ásetingar í Hoyvíkarsáttmálanum eru gjørdar við EBS-sáttmálanum sum fyrimynd. Hoyvíkarsáttmálin er hin mest víðfevndi viðskiftasáttmáli, sum Ísland hevur gjørt. Hann fevnir um vøruviðskifti, tænastuviðskifti, frælsi einstaklinga at ferðast og búsetast, kapitalflutning og íløgur, kapping, vinnustuðul og innkeyp hins almenna. Grundarlagið undir sáttmálanum er javnrættur, og hann setur bann fyri at gera mismun. Sáttmálanin ásetur, at fullur fríhandil skal verða við landbúnaðarvørum, og er tað fyrstu ferð, at Ísland loyvir tí. Í mong ár hava Føroyar verið týdningarmikil marknaður fyri íslendskt lambskjøt. Føroyingar eru sostatt kunnugir við góðskuna á íslendskari landbúnaðarvøru og høvdu óivað fegnast, um úrvalið varð meira fjølbroytt og framboðið størri enn nú.
Útflutningurin til Føroya er rættiliga stórur, sum áður nevnt, og var hann í 2008 3,4 milliardir í íslendskum krónum. Uml. fjórðingur var fiskur, sum landaður var í Føroyum til bræðingar. Mesti parturin av útflutninginum umframt hetta er útbúnaður og aðrar vørur til fiskivinnuna, byggitilfar og lambskjøt. Havast skal í huga, at í handlunum eru at kalla ongar íslendskar vørur umframt fryst lambskjøt, turran fisk og nøkur sløg av ávakstagreyti og góðgæti. Nýtsluvørumarkaðurin í Føroyum er við øðrum orðum at meta sum ópløgdur akur fyri íslendskar útflytarar.
Verður evropiska matvørulóggávan sett í gildi í Íslandi, er frítt at flyta mjólkarúrdráttir og aðrar landbúnaðarvørur til Føroya. Royndin, sum gjørd var árið 2008, at selja skyr og aðrar mjólkarvørur til Føroya miseydnaðist, tí kostnaðurin fyri at at flyta vørurnar til og frá marknaeftirlitsstøð og at fáa tær avgreiddar har, var so høgur. Við evropisku matvørulógávuni hvørvur hesin kostnaður.
Viðvíkjandi tænastuveiting er at siga, at tá ið fiskivinna ikki er íroknað, hava íslendskar fyritøkur ikki nógv viðskifti við Føroyar.
Áhugin hjá íslendskum byggifyritøkum fyri Føroyum er vaksandi, og alt fleiri sjálvstarvandi handverkarar eru komnir til Føroya at arbeiða seinastu mánaðirnar.
Onnur samvinna
Í Hoyvíkarsáttmálanum er ásett, at partarnir eiga at eggja til og økja samstarvið um mentan, orku, umhvørvi, heilsu, fjarskifti og ferðavinnu.
Tað hevur verið umrøtt at gera serstakan sáttmála um samstarv á heilsuøkinum. Heilsumyndugleikarnir í Føroyum eru sinnaðir at senda nógv fleiri sjúklingar til Íslands til viðgerðar og at fáa íslendskar læknar at koma til Føroya ásetta tíð at fremja viðgerðir, sum annars fara fram í Danmørk. Vert er eisini at nevna, at føroyingar í hópatali fyri egna rokning leita sær til Íslands at fáa lasaraviðgerð hjá eygnalækna. Íslendingar umhugsa at keypa heilvág úr Føroyum.
Heystið 2007 var undirritaður samstarvssáttmáli millum Íslands, Føroya og Grønlands um útbúgving, mentan og gransking. Í apríl 2009 var skrivað undir samstarvssáttmála millum Háskóla Íslands og Fróðskaparseturs Føroya. Í sáttmálanum verður m.a. ásett, at partarnir skulu royna at fáa fleiri føroyskar studentar at lesa við H. Í.
Tað gongur væl hjá føroyskum ferðaskrivstovum at selja ferðir til Íslands. Víst verður á, at lága virðið á íslendsku krónuni ger, at nú loysir tað seg hjá føroyingum at fara til Íslands, eittnú at keypa. Ferðafólkatalið úr Føroyum til Íslands er tí nógv vaksið seinastu tíðina, men stórir møguleikar tykjast vera fyri at økja um hugin hjá føroyingum og íslendingum at ferðast hjá hvørjum øðrum.
Fiskiveiðisáttmáli
Fiskveiðisáttmálin millum Íslands og Føroya verður endurnýggjaður á hvørjum ári. Sambært núgaldandi sáttmála fingu føroysk skip loyvi til at fiska 30 túsund tons av lodnu við Ísland vertíðina 2009/2010. Loyvi føroyinga at fiska lodnu við Ísland gongur aftur til búskaparkreppuna í Føroyum fyrst í 90-árum og er endurgjaldsleyst.
Føroysk skip hava loyvi til at fiska 5.600 tons av botnfiski um árið sambært núgaldandi sáttmála. Íslendsk skip hava afturfyri loyvi til at veiða 2.000 tons av Hetlandssild við Føroyar og 1.300 tons av makreli.
Eisini er semja um, at tjóðirnar hava loyvi til at fiska svartkjaft og norðhavssild sild í sjóøkinum hjá hvørjari aðrari.


text:
NETVARP
Hygg at fleiri rásum samstundis
Nú hevur tú við Stórapakka møguleika at síggja fleiri av rásunum umvegis breiðbandið á teldu og á
farteldu. Skjótt verður eisini møguligt at síggja Netvarpið á
teldlum og fartelefonum við Android
og iOS stýrisskipanum.
Fyri at fáa Netvarp er neyðugt, at tú skrásetir teg á Mítt TV. Gev gætur at tú skalt brúka
kortnummarið á Televarpskortinum, sum situr í Televarpskassanum ella modulinum, at innrita við
fyrstu ferð. Hartil mást tú skráseta eina fartelefon, tí vit senda tær eitt eftirlitstal við sms, sum tú skalt
brúka fyri at koma inn. Tá tú hevur skrásett teg, brúkar tú teldupostadressuna og valda loyniorðið at
rita inn við.
Netvarp kann bert nýtast heima við hús og krevur eitt breiðbandssamband á umleið 5 Mbit. Hvør
rás á Netvarpinum nýtir uml. 3 Mbit. Tú kanst nýta upp til fýra tóleindir
samstundis. Jú fleiri tóleindir
tú nýtir samstundis, tess meira breiðband verður nýtt.
Sí Stórapakka fyri at síggja tær rásirnar, tú fært við Netvarpinum.


text:
Húð
Húð (latn cutis, grikskt derma) er tann bleyti vevnaðurin, ið verjir kroppin á menniskjum og øðrum ryggjadjórum. Húðin er ein mekanisk verja móti umhvørvinum og er við til at regulera vætuskipanina og hitaskipanina í kroppinum. Kemisk evni í sveitta og øðrum vætum úr húðini verja eisini móti sjúkuelvandi evnum (patogenum).
Mest týðandi funksjónir hjá húðini eru at:
- verja innaru partarnir av kroppinum
- reglera kroppshitan
- merkja røring, hita og kulda frá umhvørvinum.
Innihaldsyvirlit
Húðløgini[rætta | rætta wikitekst]
Yvirhúðin[rætta | rætta wikitekst]
Tey uttastu løgini á húðina verða nevnd yvirhúðin (epidermis) og er millum 0,05-1,5 mm tjúkk. Við eygnalokini er yvirhúðin tunn, meðan hon er tjúkk undir iljunum og á øðrum pørtum av kroppinum, sum verða útsett fyri trýsti. Hornlagið verður tað ovasta lagið av yvirhúðini nevnt, har eru deyðar húðsellur, sum innihalda tað harða hrnevnið keratin. Hornlagið verjir kroppin móti stoytum og ger húðina næstan heilt vatntætta. Samstundis forðar hornlagið eitt nú bakterium og evnafrøðiligum evnum at koma inn í kroppin. Húðsellurnar í hornlagnum, fyrst og fremt keratinocytir, verða alla tíðina "noydd" burtur og í staðin koma nýggjar sellur. Longst niðri í yvirhúðini eru pigmentsellur, melanocytar sum hava til uppgávu at verja arvaeginleikarnar í sellukjarnanum móti ultraviolettu strálunum frá sólini. Í epidermis finnast enntá Langerhanssellur sum eru partur av immunverjuni.
Leðurhúðin[rætta | rætta wikitekst]
Undir yvirhúðini er leðurhúðin (dermis). Hetta lagið er umleið 1-4 mm tjúkkt. Tað er uppbygt av fibrum og hevur nógv blóðkør, nervar og kenslukroppar. Í leðurhúðini eru eisini sveittakertlar og feittkertlar. Í feittkertlunum verður feitt framleitt, ið ger húðina mjúka. Í sveittakertlum verður sveitti framleiddur, sum seinni fer út gjøgnum smáum opnum, porum. Sveitti er av vatni og saltum og er næstan heilt uttan lukt; tað er ikki fyrr enn sveitti kemur í samband við bakteriur, at hann fer at lukta. Um ein vaskar sær ov ofta við sápu kann tað náttúrliga feittlagið á húðini hvørva og húðin gerst turr.
Undirhúðin[rætta | rætta wikitekst]
Í undirhúðini (subcutis) verður feitt goymt sum isolerar kroppin frá stoytum og kulda. Yvirvektig fólk hava meira undirhúð enn kløn fólk.
Tað eru eitt nú eggjahvítaevnini kollagen og elastin, ið uppbyggja húðina.


text:
Boreray-seyður
Boreray-seyður er eitt seyðaslag (Ovis aries) frá oynni Boreray í St Kilda. Inntil 1930 varð hetta slagið hildið av íbúgvunum á oynni Hirta eisini, men tá ið Hirta avfólkaðist í 1930, bleiv slagið avtikið har og Soay-seyður settur ístaðin. Boreray-seyður er nú sjáldsamasta seyðaslag í Bretlandi, og telur færri enn 300 áseyðir. Í 1970'unum blivu nakrir Boreray-seyðir fluttir til skotska meginlandið fyri at uppbyggja ein stovn har, men enn er stovnurin á Boreray álitið hjá hesum hótta slagnum.


text:
Bóghvítuhvalur
Bóghvítuhvalur (eisini nevndur rovhvalur, mastrarhvalur, mastrarfiskur, æðuhvalur og steyrhvalur) (frøðiheiti - Orcinus orca) er lættur at kenna á tí stóra horninum og teimum hvítu merkjunum aftanvert við hornið. Hornið á kallhvalinum er stórt (1,8 m.) og tríhyrnt, men hornið á kvennhvalinum er minni (0,9 m.) og meira árundað aftantil. Bóghvítuhvalur hevur 10-13 tenn hvørjumegin í kjaftinum. Tær eru eitt sindur bogaðar og 6-8 cm. langar. Bóghvítuhvalur er alheimsslag, sum reikar víða um í Norðurhøvum, bæði við strendurnar og pelagiskt og úr heitum sjógvi niður í arktiskan sjógv. Serliga er nógvur bóghvítuhvalur úti fyri Lofot, millum Føroya og Íslands, eisini undir Íslandi.
40 ára gamla djóravenjarin Dawn Brancheau varð 25. februar 2010 dripin av einum 30 ára gomlum bóghvítuhvali. Tilburðurin var í kendu undirhaldsparkini Sea World í Orlando, Florida. Kvinnan var júst í holtur við at greiða fólki frá undirhaldinum, tá hon var áhaldsin og datt út í hylin. Bóghvítuhvalurin kom eftir henni og dró hana til botns. Hesin bóghvítuhvalurin er umleið 30 ára gomul hon og vigar umleið 6 tons. Hon eitur Tilikum, ið merkir vinur, og hon hevur verið í Sea World seinastu átjan árini. 40 ára gamla Dawn Brancheau var ein av mest royndu starvsfólkunum og von at vera um hesar hvalir. Sea World í Florida er sera kent fyri framførslur sínar við bóghvítuhvalum, delfinum og kópum, men tað er eftir øllum at døma ikki av ongum, at bóghvítuhvalur á enskum verður nevndur killer whale.


text:
Gene Vincent
Gene Vincent (11. februar 1935 - 12. oktober 1971), sum í veruleikanum æt Vincent Eugene Craddock, amerikanskur tónleikari, sum verður roknaður sum ein av undangongumonnunum, tá ið talan er um rock and roll tónleik og tá serliga rockabilly tónleik. Gene Vincent og bólkurin hjá honum The Blue Caps spældu nógv uttanfyri Amerika. Millum annað spældu teir í Hamburg í Týsklandi og møttu har The Beatles.
Í 1960 var Gene Vincent við í einari ferðsluvanlukku í Stóra Bretlandi, tá ið hann og Eddie Cochran vóru á konsertferð. Vincent slapp við lívinum, men var tó plágaður av einum stívum beini aftaná. Eddie Cochran var ikki so heppin og doyði á staðnum. Størstu hittini hjá Gene Vincent vóru: Be Bop A Lula; Catman; Blue Jean Bop; Lotta Lovin' og Dance To The Bop.


text:
Avatar
Avatar er ein 3D animeraður amerikanskur filmur frá 2009. James Cameron, ið hevur leikstjórnað filmin, hevur eisini leikstjórnað aðrar stórfilmar, til dømis tann mest seljandi filmin nakrantíð Titanic. James Cameron megnaði at gera dýrasta filmin nakrantíð í filmssøguni. Filmurin kostaði yvir tvær milliardir dollarar. Avatar hevur umframt Oscartilnevningina vunnið tvær Golden Globes og var tilnevndur til besta filmin eisini.
Filmurin er í stuttum um ein hermann, ið verður sendur út til eina gongustjørnu langt burturi at flyta tey inføddu Na'vi, ið eru í vegin fyri onkrum arbeiði. Hann gerst góður við hetta fólkið og endar sum ein leiðari hjá hesum bláu menniskjunum, sum í hesum filminum eru "tey óndu". Filmurin fyrigongur á uppspundu gongustjørnuni, Pandora, har fólkini "naviar" búgva.
Titanic hjá James Cameron er best seljandi filmurin nakrantíð. Hann seldi fyri 600 mió. dollars, og hann er eisini mest sæddur við 1843 mió. áskoðarum. Men tað varar allarhelst ikki leingi afturat, áðrenn Avatar yvirtekur fyrstaplássið sum heimsins best seljandi filmur. Avatar, sum eisini er framleiddur av Cameron, hevur higartil selt fyri 553 mío. dollars á heimamarknaðinum og hevur longu havt 1841 mió. áskoðarar, so her verður meint, at Cameron skjótt fer at sláa sítt egna met. So vantar bert at sláa metið hjá Titanic í Oscars. Fyri at megna tað, skal Avatar vinna meira enn 11 Oscars til handanina í mars 2010. Tað var nevniliga só nógvar Oscars, Titanic fekk í 1998.
Søgugongd[rætta | rætta wikitekst]
Jake Sully (Sam Worthington) er fyrrverandi soldátur í US Marine Corps (hann er lammaður) men tá tvíburði hansara, sum skuldi útsendast til mánan Pandora, verður myrdur, fær Sully tilboðið um at fullføra missjónina hjá bróðrinum, saman við einari heftigari løn. Eftir seks ár í cryo-svøvni, sum kann sigast at vera eitt slag av dvala, lendir Sully á Pandoru. Har verður hann informeraður um Avatar-programmið, sum loyvir menniskjum at liva gjøgnum ein Avatar, sum er ein Na’vi, sum er skapt í laboratoriinum. Leiðarin av programminum (Sigourney Weaver) dámar einki serligt henda nýggja soldátin, hon vil heldur hava ein vísindamann, sum bróður Sully var.
Jake fær so at vita at tey skulu royna at koma í samband við Na’vi-fólkið so tey kunnu læra tey at kenna og vice versa, men ein skurkur má eisini vera. Henda rolla verður útfylt av Col. Quaritch (Stephen Lang) sum er undir ordrum av einum stórum firma, sum vil sleppa at grava eftir ”unobtainium” (fø.: ikkitilatfáafaturíium). Hann roynir so at fáa Sully at yvirtala Na’vi-fólkið til at flyta.
Avatar 2[rætta | rætta wikitekst]
Fríggjadagin 15. januar 2009 avdúkaði leikstjórin James Cameron, at hann fer at gera Avatar 2. Og í februar skrivaði blaðið Herald Sun í Melbourne, at Sam Worthington hevur váttað, at hann enn einaferð skal leika høvuðsleiklutin sum Jake Sully. 33 ára gamli avstralski sjónleikarin, sum er blivin heimskendur fyri sín leiklut í Avatar, sigur seg gleða seg til nýggja filmin.


text:
Bøur
Bøur er ein bygd í Føroyum, ið er í Vágum vestan fyri Sørvági á norðara armi á Sørvágsfirði.
Tey gomlu húsini í bygdini liggja í einum trunka við smølum túnum ímillum, og vestast stendur hugnaliga kirkjan, sum er bygd í 1865. Útsýnið út móti Tindhólmi, Gáshólmi og Drongunum er helst tað stórbærasta og vakrasta í Føroyum. Fram við strondini er ein lítil sandur, og síðan 1972 er loyvt at drepa grind her.
Bøur er gomul bygd, nevnd í Hundabrævinum frá um 1350, men er helst væl eldri. Hon er eisini gomul kirkjubygd, og í skrivligum keldum er nevnt, at kirkja var í Bø í 1710. Nær fyrsta kirkjan í Bø varð bygd er ikki greitt.
Innihaldsyvirlit
Eiriksboði[rætta | rætta wikitekst]
Tann kendasta søgnin úr Bø er um arvastríð. Tveir brøður, Símun og Eirikur, áttu alla jørðina í bygdini í felag, og Eirikur strongdi á at fáa býtt teirra millum. Tað endaði við, at Eirikur drap Símun og fór til bispin í Kirkjubø at lýsa víggið. Bispur lovaði honum fyrigeving, um hann gav kirkjuni og bispi góðar bøtur. Eirikur játtaði, og semjan varð skorin á eitt trækelvi. Eirikur so vestur aftur, og komin inn um Sund, helt hann seg vera komnan úr øllum vanda, men tá reistist ein boði seg og holvdi bátin, og Eirikur druknaði. Boðin eitur Eiriksboði og liggur innan fyri Tindhólm stutt úr landi.
At stjala eld[rætta | rætta wikitekst]
Eigindómurin í bygdini er 18 merkur innan- og uttangarðs, og av hesum eru 13¼ mørk kongsjørð og 4¾ mørk óðalsjørð. Ein søgn sigur frá, hvussu tað bar til, at meginparturin av jørðini fór undir kong. Tá hevur bygdin verið lítil, kanska bert tann eini garðurin. Eldurin á grúgvuni var útkólnaður, og fyri at fáa eld aftur mátti farast í grannabygdina at biðja lív,og hetta var hildið at vera skomm. Ein arbeiðskona var send inn til Sørvágs við ílæti at bera eld í. Eingin var inni, og hon tók nakrar gløður av grúgvuni og fór so rennandi aftur til Bíggjar. Men tá ið hon kom nakað áleiðis, fór at rúka úr ílætinum, og hetta var sætt úr Sørvági og meldað til myndugleikarnar. Tá fór henda jørðin undir kong.


text:
Næst seinasta vikuskiftið var møtirøð í Berøa í Saltangará, sum varð skipað við bæði uppbyggingarmøtum og evangeliskum møtum.
Brøðrasamkomurnar gera mun á uppbyggingarmøtum og evangeliskum møtum, men tað ger man nokk eisini í øðrum samkomum: Eitt uppbyggingarmøti er eitt møti, har eitthvørt evni úr bíbliuni verður tala um, sum kann vera kristnum fólki til andaliga uppbygging og styrki í trúnni. Eitt slíkt møti kann eisini vera sum ein bíbliutími, ella enntá sum ein fyrilestur. Tað er bundið av hvussu viðkomandi talari leggur evni fram.
Evangeliskt møti er eitt møti, har útgangspunktið er, at onkur ella fleiri eru á møtinum, sum ikki enn hava havt eitt persónligt trúarmøti við Jesus Kristus. Einfaldi boðskapurin um hví Jesus doyði og reis upp verður kunngjørdur við talu, vitnisburði og evangeliskum sangum. Tey, sum tala og vitna, gera áhoyrarunum greitt, at tað er neyðugt at trúgva persónliga á Kristus, um ein skal verða frelstur og koma heim í Himmalin.


text:
Írskt mál
Írskt (Gaeilge ella An Ghaeilge, Enskt: Irish) er eitt Goideliskt (Gæliskt) mál nærskyldt við Skotskt gæliskt og Manskt, sum tosað er í Írlandi. Írskt verður framvegis tosað í smáum enklavum, serliga í Connacht, har vesturi í Írlandi. Økini har írskt framvegis verður tosað verða nevnd Gaeltachtaí (eint. Gaeltacht), og fólkini verða nevnd Gaeilgeoirí (orðarætt "eldhugað írskmælt fólk").
Írskt mál er, saman við eingilskum, alment mál í Írlandi, og tvungin lærugrein í øllum almennum fólkaskúlum í Írsku Republikkini.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Írskt mál er fyrst skjalaprógvað við Ogham áskriftum frá fjóðru øld e.Kr., og verður hetta málið kallað frumírskt. Hesar áskriftir eru funnar kring alt Írland og á vesturstrondini av Stórabretlandi. Frumírskt broytist til fornírskt gjøgnum 5. øld. Fornírskt nýtti frá 6. øld latínska stavraðið, og upptók eisini nógv latínsk orð, serliga orð ið høvdu við kirkjumálið at gera. Í 10. øld hevði fornírskt útviklað seg til miðírskt, ið varð tosað í Írlandi, Skotlandi og á oynni Mann. Frá 12. øld fór miðírskt í teimum trimum londunum at broytast til tey lokalu málini, írskt, skotskt gæliskt og manskt.
Írskt Skriftmál[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Írskt skriftmál
Tað írska skriftmálið gongur aftur til klassikst írskt, frá tíðarskeiðnum 1100-1600. Hóast ein skriftmálsbroyting (reformur) kom í seinna helmingi av 1940'unum, sum viðførdi eina nútímansgerðing av skriftmálinum, so byggir tað framvegis (eins og føroyskt) á upprunafrøði, tvs. tað er framvegis stórur munur á talumáli og skriftmáli, eins og í føroyskum.
Málføri[rætta | rætta wikitekst]
Írskt hevur í dag tríggjar høvuðsdialektir (málføri) hvørs geografiska útbreiðsla stórt sæð fylgir teim trimum landslutunum; Munster, Connacht og Ulster. Dialektin í tí fjórða landslutinum, Leinster, doyði út í 20. Øld, men bandupptøkur vórðu gjørdar av henni í árunum 1928 og 1931. Seinasti persónur ið tosaði Leinsterdialekt doyði í 1960.
Gaeltacht[rætta | rætta wikitekst]
Írsktmæltu økini Gaeltacht (An Ghaeltacht) í dag finnast í:
- Galway (Contae na Gaillimhe), harímillum Connemara (Conamara), Aran oyggjarnar (Oileáin Árann), Carraroe (An Cheathrú Rua) og Spiddal (An Spidéal);
- á vesturstrondini av Donegal (Contae Dhún na nGall); í økinum sum verður rópt Tyrconnell (Tír Chonaill);
- á Dingle hálvoynni (Corca Dhuibhne) og Iveragh hálvoynni (Uibh Rathach) í Kerry (Contae Chiarraí).
Smærri øki finnast eisini í Mayo (Contae Mhaigh Eo), Meath (Contae na Mí), Waterford (Contae Phort Láirge), og Cork (Contae Chorcaí).
Gweedore (Gaoth Dobhair) í County Donegal er størsta Gaeltacht sóknin í Írlandi.


text:
Tynwald
Tynwald (á mannskum: Tinvaal) er gamla navnið a lógar-tinginum á Mann, tað formliga navnið nú á døgum er High Court of Tynwald. Gamla navnið er runnið úr norrønum, Þingvǫllr, og er av sama uppruna sum íslendska orðið Þingvellir. Tynwald er eitt parlament við tveimum kømrum. Á hvørjum árið er hátíðarhald í býnum St. John's, sum liggur mitt á oynni. Hátíðarhaldið er vanliga 5. juli og er hildið uttandura. Burtursæð frá hesum degi, tá tingið er flutt til St. John's, so halda bæði kømrini til í Douglas. House of Keys tekur sær mest av at smíða lógir. Legislative Council hevur 11 limir og er lóggevandi. Limirnir mugu vera í minsta lagi 21 ára gamlir og búgva á Mann. Átta av teimum eru valdir av undirhúsinum, Keys. Tað eru tríggir fastir limir: Biskoppurin av Sodor og Man, Forsetin av Tynwald og Stjórnaradvokaturin. House of Keys hevur beinleiðis valdir limir, 24 í tali. House of Keys varð fyrstu ferð nevnt í søguligum skjølum í 1417, sum varð skrivað av einum enskum vísindamanni, sum skrivaði á latíni um Claves Mann and Claves Legis ("The Keys of Mann" og "The Keys of Law").


text:
Michelangelo
Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni (6. mars 1475 – 18. februar 1564) var ein sera kringur og gávuríkur málari og myndhøggari. Hann varð føddur í Caprese á fjallinum La Verna í Italia. Standmynd hansara, Dávid, er eitt tað vakrasta listaverki úr endurreisnartíðini. Øll vóru hugtikin, so væl og veruliga standmyndin lýsti styrki og vakurleiki. Myndahøggarar í endurreisnartíðini royndu at endurskapa rómverskt snið í myndunum. Nýggja vitanin um mannakroppin fekk Michelangelo at gera standmyndir, har sjálvt minstu smámunir í vøddum og liðum vórðu endurgivnir. Summir listamenn skóru eisini sundur lík, so teir betur skiltu, hvussu mannakroppurin virkaði.


text:
Evi Tausen
Evi Tommysdóttir Djurhuus (fødd Tausen, sum eisini er kunstnaranavnið) (fødd í juni 1981) er føroysk sangarinna og guitarleikari, hon syngur country tónleik. Kunstnaranavnið hjá henni er tað sama sum føðinavnið tó uttan millumnavnið: Evi Tausen. Evi er vaksin upp í Froðba og Kastrup í Danmark. Evi býr nú í Porkeri, hon er gift við Gudmund Djurhuus. Hon hevur eisini búð í Danmark. Evi gav út stakfløvu við tveimum løgum í 2010. Upptøkurnar til stakfløguna eru gjørdar í Kris-Stuff Studio í Hoyvík, tað var Jákup Zachariasen sum stóð fyri upptøkunum og legði sangirnar til rættis. Pætur við Keldu og Heiðrun Petersen spæla eisini við á øðrum sanginum, har Pætur somuleiðis leggur rødd til.[1] Í 2011 gav Evi út enn eina fløgu, men hesaferð eina heila CD, sum ikki er stakfløga. Heitið á fløvuni er: "Evi - Wishing Well", hon kom út í november 2011. Fløvan er innspæld í Nashville, har hon hevur samstarva við fleiri amerikanskir sangskrivarar, m.a. við Brent Mason, sum hevur vunnið CMA-Award sum ársins Ársins tónleikari tvær ferðir og tólv ferðir hevur hann vunnið Academy of Country Music Guitarist of the Year Award.[2] Evi er rættilgia nýggj innan tónleikalívið í Føroyum. Fyrstu ferð hon sang fyri øðrum var til hennara egna brúdleyp í august 2010, tá hon sang ein sang fyri manni sínum. Næsta morgun gav henni ein guitar í morgungávu.[3] Innan tónleikaheimin nevnir Evi seg oftast bert við fornavninum Evi. Maður Evi, Gudmundur Djurhuus úr Porkeri, er umboðsmaður (manager) hjá Evi. Evi hevur framført á festivalum í Føroyum, eitt nú á Summarfestivalinum[4] og á Country Festivalinum í Sørvági í 2012.[5] Í januar 2013 lá sangurin "Oh, How I Miss You Tonight" sum Evi syngur saman við Jim Ed Brown, á einum fimtaplássi á Pan-European TOP-100 Radio Chart, sum er hittlistin hjá European Country Music Association (ECMA) .
Innihaldsyvirlit
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
- 2013 - Make This Life a Dance, staklag,[6] Jákup Zachariassen og Lena Anderssen skrivaðu sangin. Nr. 1 á country-hittlistum í Svøríki, Írlandi og Niðurlondum
- 2011 - Evi - Wishing Well, CD
- 2010 - How´s the world treating you, inniheldur eisini sangin He´ll have to go, stakfløga við tveimum løgum.
Heiðurslønir og tilnevningar[rætta | rætta wikitekst]
- 2013 - Vann írska tónleikaheiðursløn International Artist of the Year hjá Irish Country Sound, sum blaðið Farmers Journal skipaði fyri.[7] (Vann)[8] Heiðurslønir til tónleikarar vóru handaðar á Hudson Bay Hotel á einari hátíðarløtu - The 2nd annual Country Sound Entertainment Awards (Farmers Journal).[9] [10]
- 2012 - Vann heiðursløn frá ICMA Awards Fan Voting í bólkinum "Best International Country Artist". Umframt at vera tilnevnd í bólkinum, sum hon vann, var hon eisini tilnevnd í bólkinum "Country Vocal Event of the Year" við sanginum "Oh How I Miss You Tonight", sum hon sang saman við Jim Ed Brown.[11] Hon gjørdist nummar tvey í tí bólkinum. ICMA stendur fyri Independent Country Music Association.
- 2012 - Tilnevnd Planet Awards 2012 í bólkinum Ársins songkvinna (vann ikki)[12]
- 2012 - Evi varð vald til Artist of the Month á heimasíðuni keepitcountryradioshow.co.uk/ í februar 2012.[13]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Country4You.com, Evi gir oss herlig Country Music fra Færøyene
- ↑ BrentMason.com
- ↑ Nordlysid.fo, Nýggj fløga við nýggjari rødd
- ↑ Guitaren.dk, Evi med nye Nashville toner.
- ↑ Birkblog.blogspot.com, Blues og Country í Sørvági
- ↑ [http://www.amazon.com/Make-This-Life-a-Dance/dp/B00FLYKLXQ Amazon.com, Make This Life a Dance Evi Tausen]
- ↑ Planet.fo Evi í uppskoti til írska virðisløn
- ↑ Planet.fo Evi skrivar søgu í Írlandi
- ↑ Plakat á Facebook síðuni hjá Irish Country Sound
- ↑ Plakat av Evi "Blue Radio" á Facebook síðuni hjá Irish Country Sound
- ↑ Planet.fo, Evi vann heiðursløn
- ↑ Planet.fo Hesi eru tilnevnd til Planet Awards 2012
- ↑ Keepitcountryradioshow.co.uk, The Official Stephen Doherty Website


text:
Læknar
Lækni er útbúgvin at gera av, hvør ið sjúkan er, og hann veit, hvat ið leikir. Vanliga fert tú fyrst til kommunulæknan, sum veit um mangar sjúkur, kannar heilsuna, skipar fyri heilivági, koppsetur o.a. Kommunulækni kann ávísa til kanningar og viðgerð á sjúkrahúsi ella hjá serlækna. Serlæknar eru serfrøðingar í ávísum sjúkum. Barnalæknar eru serkønir í barnasjúkum, og skurðlæknar eru serkønir í skurðviðgerð og at seta saman brotnar limir og onnur brot. Læknafrøði er vísindagrein, ið fatar um sjúkraavgerð, sjúkrafyribyrging og sjúkraviðgerð. Læknanæmingar lesa læknafrøði eini 6 ár á lærdum háskúla, áðrenn teir fáa læknaprógv. Síðan má lækni arbeiða 1 ár á sjúkrahúsi, áðrenn hann kann arbeiða sum sjálvstøðugur lækni. Ofta eru nakrir læknar saman um læknahús ella viðtalurúm. Fólk, ið eru nóg birg til tess, koma til lækna í viðtalutíðini. Læknin tosar við hvønn einsæris, kannar og sigur, hvat ið bagir. Røntgenmynd ella blóðroynd kann verða tikin undan læknaviðgerð. Læknar kann gera av við røntgen og øðren tólum, hvørja sjúku, sjúklingurin hevur. Á røntgenmynd sæst beinbrot og sjúka, til dømis krabbamein í lungum.
Læknar hava verið síðan í fornøld. Viðgitni grikski læknin, Hippokrates úr Kos, livdi t.d. fyri 2500 árum síðan. Hann svór eið at arbeiða samvitskufult og at dugna øllum.


text:
1918
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2. januar - Lettland fær fullveldi, men kemur seinni undir sovjetskt ræði í 1940, og fær ikki fullveldi aftur fyrr enn í 1992.
- 27. januar - Borgarakríggj tekur seg upp í Finlandi.
- 6. februar - Kvinnur yvir 30 ár fáa atkvøðurætt í Englandi.
- 24. februar - Estland fær fullveldi, men kemur seinni undir sovjetskt ræði í 1940, og fær ikki fullveldi aftur fyrr enn í 1991.
- 12. mars - Moskva verður høvuðstaður í sovjetiska Russlandi.
- 19. mars - USA fær tíðarsonur og byrjar at brúka summar og vetrartíð.
- 25. mars - Hvítarussland fær fullveldi, men kemur undir sovjetskt ræði í 1919, og fær ikki fullveldi aftur fyrr enn 1991.
- 24. apríl - Løgtingsval.
- 28. mai - Armenia og Azerbaijan fáa fullveldi. Tó kemur Armenia undir sovjetskt ræði í 1922, og fær ikki fullveldi aftur fyrr enn 1990. Azarbaijan kemur undir sovjetskt ræði í 1920 og fær fullveldi aftur í 1991.
- 17. juli - Russiska Romanov familjan verður avrættað. Tey avrættaðu eru: Fyrrverandi keisarin Nicholas II, kona hansara Alexandra Feodorovna, og børn teirra, Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, og Alexei.
- 30. august - 20.000 løgreglumenn í London fara í verkfall, vegna lág lønarviðurskifti.
- 28. oktober - Kekkoslovakia fær fullveldi, men kemur seinni undir týskt ræði í 1939, og fær fullveldi aftur í 1945. Verður upployst í Kekkia og Slovakia í 1992.
- 3. november - Pólland fær fullveldi, men kemur seinni at verða undir týskum ræði frá 1939 til 1945.
- 11. november - Fyrri veraldarbardagi endar.
- 12. november - Eysturríki fær fullveldi.
- 1. desember - Ísland verður sjálvstøðugt ríki. Tað varðveitir tó kongsfelagsskapin við Danmark til 1944.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 12. februar - Jóannis Kristiansen (d. 1988)
- 14. juli - Ingmar Bergman (d. 2007)


text:
EM fótbóltur
Evropameistaraheitið í fótbólti (EM í fótbólti) er tann týdningarmesta fótbóltskappingin fyri landslið fyri limirnir í UEFA. Henda kapping um Evropameistaraheitið hevur verið fyriskipað regluliga fjórða hvørt ár síðan 1960. Til 1976 luttóku bara fýra lið í enda umfarðinum, frá 1980 luttóku átta lond og frá 1996 luttóku sekstan lond. Londini verða funnin við einari røð av kvalifikatiónsdystum. Vertslondini fyri meistaraheitini eru altíð kvalifiseraði uttan at kappast um tað. Onkuntíð er bara eitt vertsland, men av og á eru tað tvey grannalond, sum eru vertslond saman.


text:
Grenada
Grenada (enskt; Grenada) er oyggjaríki í Karibia. St. George’s er bæði høvuðsstaður og størsti býur. Aðrir stórir býir er Grenville og Gouyave. Miðallívsævin í landinum er 65.6 ár. Høvuðsmálið er enskt.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Frá 1762 til 1974 var Grenada bretskt hjáland, men landið gjørdist sjálvstøðugt land í 1974. Í 1979 tók Maurice Bishop forseti valdið og eitt fleirtjóðaherlið við USA á odda gjørdi innrás.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Fólkið er ættað úr Afrika, Evropa og Asia, og burtur úr tí er sprottin egin og lívligan mentan, sum leggur stóran dent á tónleik og dans. 4 % av fólkinum eru ikki lesifør.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Týðandi vinnuvegir eru bananir, kakao og ferðavinna.
Bara Indonesia dyrkar meira av muskatnøt enn Grenada, sum dyrkar um fjórðingin av allari muskatnøt, nýtt verður í heiminum. Muskatnøt verður nýtt sum krydd í heitum rættum og bakstri. Muskattræið er komið úr Indonesia, og tað vóru niðurlendingar, ið tóku tað við sær til Grenada í 19. øld. Træið trívst væl í fruktagóðu gosøskujørðini, og har er eisini lýtt og nógv avfall. Oljan úr muskatnøtini verður nýtt til luktilsi og sápu. Malin muskatnøt verður nýtt til matgerð.
Bananir, sum vaksa væl í nógvum hita og nógvum regni, eru týdningarmikil útflutningsvøra. Men javnan er vandi fyri, at banangrøðin misferst, tá ið ódnir herja.
Ingifer, kanel, pipar og kryddnelikur vaksa eisini í oynni. Ingiferrótin verður nýtt fesk ella turkað og ofta malin. Rótin verður nýtt til krydd.
Ferðavinna hevur eisini stóran týdning í Grenada.


text:
19. oktober
19. oktober er dagur 292 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 293 um skotár er). 73 eru dagar eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1906: Ferdinand Salling letur ein klædnahandil upp í Århus, sum seinni verður til Stormagasinet Salling. Í 1964 stovnar sonur hansara Dansk Supermarked A/S upp, osum í dag stendur aftan fyri m.a. Føtex, Bilka og Netto.
- 1926: Eftir at Joseph Stalin er komin til valdið, verða Leo Trotsky og Grigory Zinoviev koyrdir úr russiska kommunistaflokkinum.
- 1963: Sir Alec Douglas-Home úr konservativa flokkinum verður bretskur forsætisráðharri eftir Harold MacMillan.
- 1998: Amerikanarin Mike Tyson fær boksiloyvið aftur, sum hann misti, eftir at hann beit petti av oyranum á mótstøðurmanni sínum Evander Holyfield í einum dysti árið fyri.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1931: John le Carré, enskur rithøvundur
- 1935: Jim Reeves, amerikanskur sangari (d. 1964)
- 1945: John Lithgow, amerikanskur sjónleikari
- 1962: Evander Holyfield, amerikanskur nevaleikari
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1977: 45 dagar eftir at yvirgangsfelagsskapurin Rote Arme Fraktion hevur burturflutt Hans-Martin Schleyer, formann í vesturtýska arbeiðsgevarafelagnum, verður hann funnin deyður í viðførisrúminum á einum bili, skotin í nakkan.
- 1984: Pólskir løgregluyvirmenn burturflyta og drepa prestin og andstøðingin Jerzy Popieluszko. Illa farna líkið av honum verður seinni funnið í eini á.


text:
Jakub Kolas
Jakub Kolas (skrivast eisini Jakub Kołas) (á hvítarussiskum: Яkýб Kóлac), (føddur í 1882, deyður 13. august 1956), veruligt navn: Kanstantsin Mitskievich (MiцkéBiч KaHcTaHцíH MixáйлaBiч) var ein hvítarussikur rithøvundur, Fólksins Skald fyri Sovjetsamveldið í 1926 og limur í Hvítarusslands Vísunda Akademi frá 1928 og frá 1929 var hann vara forseti í akademinum.
Í sínum skaldskapi var Kolas kendur fyri at hava samhuga við tí vanliga hvítarussiska bóndanum. Kunstnaranavn hansara Kolas bendir eisini henda vegin, við tað at Kolas merkir Oyra av Korni.
Hann skrivaði yrkingasøvnini Songs of Captivity (á russiskum: ПecHи HeBoли, 1908) og Songs of Grief (á hvítarussiskum: ПecbHi-жaлbбы, 1910), yrkingarnar Eitt nýtt land (á hvítarussiskum: HoBaя зяMля, 1923) og Tónleikarin-Simon (á hvítarussiskum: CыMoH-Myзыka, 1925), stuttsøgur og sjónleikir. Yrking hansara Smáttan hjá fiskimanninum (á hvítarussiskum: PыбakoBa xaTa, 1947) snýr seg um stríðið eftir at Hvítarussland gjørdist partur av Sovjetsamveldinum. Trilogi hansara Á einum vegamóti (á russiskum: Ha пepeпyTbe, 1954) snýr seg um lívið hjá hvítarussiskum bóndum og tí demokratisku intellligensiani áðrenn-kollveltingina.
Heiður[rætta | rætta wikitekst]
Hann fekk heiðurin USSR State Prize í 1946 og 1949.


text:
Dominikanalýðveldið
Dominikanalýðveldið (spanskt: República Dominicana) ella Dominikanska Lýðveldið, er lýðveldi í Karibia.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Landið var undir Spania í mong ár, men nú er ávirkanin úr USA stór.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Fólkið og mentanin hava røtur aftur í spanska, afrikanska og indiánska mentan.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Fólkið í Dominikanalýðveldinum hevur betri kor enn í Haiti, har ógvuliga fá hava ráð at søkja sær læknahjálp. Mest eru tað ferðavinnan og námsvinnan, ið hava styrkt búskapin í lýðveldinum. Eisini hava myndugleikarnir stuðlað nýggjum vinnugreinum, til dømis klædnavirkjum. Seinastu árini eru bygdir mangir frítíðarstaðir, og hevur tað givið nógv arbeiði. Nógv fólk úr Haiti kemur eisini higar at arbeiða.
Har er silvur, platin, uran og nikkul, og har er eisini størsta gullnám í Karibia. Ferðavinna og sukur eru høvuðsinntøkukeldur.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Skógarklædda fjallalandslagið í Dominikanalýðveldinum líkist nógv tí í grannalandinum fyri vestan. Nógv náttúruríkidømi er í oynni.


text:
Vestari Áarbakki
Vestari Áarbakki (arábiskt: الضفة الغربية, aḍ-Ḍiffä l-Ġarbīyä, hebraiskt: יהודה ושומרון, Yehuda VeShomron) er arabiski parturin av fyrrverandi Palestina/Cis-Jordania (Vestur-Jordania) ið varð lutaður av ST til jødar og arábar í 1948. [tørvar keldu] Síðan 6-daga kríggið í 1967 hevur Vestari Áarbakki verið hersettur av Ísrael. [tørvar keldu] Vestari Áarbakki er landaøkini, sum í bíbliuni verða nevnd Judea og Samária.
Í eldri døgum (m.a. av summum krossfarum) vórðu heitini, Cis-Jordania (heiman Jordaná) og Trans-Jordania (handan Jordaná), nýtt um núverandi Ísrael/Palestina og Jordan.


text:
Shahname
Shahname (persiskt:شاهنامه, "Kongabókin", er eitt sera langt poetiskt epos skrivað av tí persiska skaldinum Ferdowsi um 1000-talið. Eposið er tjóðarkvæði hjá Iran og allari tí persisktalandi heiminum. Ferdowsi skrivaði verkið í 40 ár síðst í 900-talinum og byrjanini av 1000-talinum og hevur umleið 60.000 vers.[1] Eposið er skrivað á persiskum uttan útlends lániorð og hevur spælt ein stóran leiklut í endurvækjanina av tí persiska málinum eftir islamsku erobringina av Persia, og seinni hevur tað havt ávirkan á tað arabiska málið.
Tað rúgvismikla verkið, sum av persiskt talandi fólkum verður mett at vera eitt meistaraverk, reflekterar yvir tað persisku søguna, mentanina og fornu trúgv, (zoroastrianism).[2] Tað zoroastrianistiska innihaldið ger verið týdningarmikið fyri tey umeið 200.000 zoroastrianistarnir, ið enn búgva í Iran, eftirsum verkið vísir søguna hjá trúgv teirra frá byrjan til enda.
Verkið byrjar í einari mytiskari frumtíð, og fortelur um skapanina av heiminum, um teir fyrstu fornu kongarnir, um tey akemenidisku, seleukidisku, parthisku og sassanidisku ríkini heilt fram til tíðina áðrenn tað arabisku innvasjónina (hojum-e tâziyân) í 600-talinum.
Høvuðshetjan í eposinum er Rustam, sonur Zal og Rudabeh. Shahname er ein kelda til iranskt tjóðskaparsinni.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.theismaili.org/cms/998/A-thousand-years-of-Firdawsis-Shahnama-is-celebrated theismaili.org
- ↑ Ahmad Ashraf; "Iranian identity iii. medieval islamic period" Encyclopedia Iranica


text:
Brúkari:Niceley
Vit eru eisini at hitta á Facebook. Øll, sum hava ein Facebook-profil, kunnu gerast fjepparar. Finn okkum á Facebook: trýst her.
Vælkomin á mína síðu. Eg eiti Nicolai. Eg eri føddur og uppvaksin í Noregi, men búgvi nú í Los Angeles, Kalifornia. Eg eri bæði norskur og amerikanskur ríkisborgari. Eg eri studentur, og eg lesi stjórnmálafrøði. Eg havi eisini arbeitt sum skrivari/intern fyri kongressmann Randall M. Hultgren (R-IL) í tí Amerikonsku Kongressini í 2012. Eg tosi norskt og enskt, eitt sindur av føroyskum og eitt pinkalítið sindur av týskum. Eg fekk áhuga í Føroyum í 2006, eftir at skúlin hevði havt eina verkætlan um Føroyar. Eg havi skrivað ella rættað 5000+ greinir á føroysku wikipediuni, har kanska USA, Jesus og Norra eru tær mest innihaldsríku. Enn havi eg brúk fyri leiðbeinning í føroyska málinum. Serliga við mállæruni. Um tú heldur teg kunna hjálpa mær við hesum, so kanst tú seta teg í samband við meg.
Eg havi altíð havt stóran áhuga fyri samfelagsviðurskiftum og havi altíð fylgt ógvuliga væl við tí, sum fer fram í samfelagnum. Harafturat kann leggjast, at eg eri áhugaður í landafrøði, djórafrøði, málfrøði, løgfrøði, politikki og samfelagstrupulleikum. Tað er helst størsta grundin til, at eg valdi at fara lesa stjórnmálafrøði. Stjórnmálafrøði verður lýst sum læran um politikk, men tað er ikki bert tað, sum útbúgvingin inniheldur. Vit hava eisini lærugreinar sum til dømis málfrøði, vistfrøði, støddfrøði og búskaparfrøði. Ein av mínum stóru áhugum er at ferðast, so at eg kann uppliva mentanir í øðrum londum og at møta øðrum fólkum. Hetta er eisini nakað, sum fer við nógvari av míni tíð. Trúgvin á mín Harra Jesus fyllir eisini nógv í mínum lívi. Eg havi verið virkin á føroysku Wikipediuni síðan 2006 og gjørdist umboðsstjóri tann 25. februar 2008. Eg bleiv embætisstjóri 14. mars 2011. Eg eri tann mest aktivi brúkarin á teirri føroysku wikipediuni. Hevur tú spurningar ella viðmerkingar til mín, ert tú vælkomin at seta teg í samband við meg á míni kjaksíðu. Vit hoyrast :)
Innihaldsyvirlit
Mítt íkast
Greinar
Eg havi skrivað ella rættað 5000+ greinir á føroysku wikipediuni. Her er nøkur dømir:
- Sambandsríki Amerika
- 2. veraldarbardagi
- Lýðveldið Kili
- Miðallívsævi
- Kongsríki Noreg
- Listi yvir heimins lond eftir íbúgvatali
- Bretland
- Menningarhjálp
- Føroyar
- Hávur
- Kongsríki Noreg
- Súgdjór
Nýggjastu greinarnar
- Sosialliberalisma 28. sept. 2014
- Merkantilisma 28. sept. 2014
- Alidjór 25. sept. 2014
- Forsetaskipan 24. sept. 2014
Verkevni
- Føroya søga, stovnseta 0 %
- Djóralívið í Føroyum, stovnseta 25 %
- Amerikonsk landafrøði, stovnseta 100 %
- Kyrrahavsoyggjarnar, gera betri 100 %
Ferðast
Eg elski at ferðast, og eg havi fleiri ferðamál í hyggju. Tað er sera áhugavert, at vitja so nógv ymisk lond, og læra um aðrar mentanir.
Eg havi vitjað
Landalisti
Statir í USA
Hjálp & vegleiðing
Tann Føroyska Wikipedia byrjaði tann 20. juni 2004 og í dag eru tað 11,023 greinir í tí Føroyska partinum av alfrøðini.
Snarvegir
- Kunning fyri nýbyrjarar.
- Hvussi ritstjórni eg eina síðu.
- Ofta settir spurningar.
- Set ein spurning í Undirhúsinum.


text:
Apostólska trúarjáttanin
Apostólska trúarjáttanin, eisini kallað Fyrsta trúarjáttan (lat. Symbolum apostolicum) er ein frumkristin orðing, sum í stuttum sýnir nakrar av týdningarmestu lærusetningum kristindómsins. Ápostólska trúarjáttanin verður t.d. brúkt í fólkakirkjuni. Í dag verður Apostólska trúarjáttanin góðtikin av nærum øllum kristnum kirkjuliðum og kirkjufelagsskapum, og hon er ein av teimum 5 játtanarritunum í føroysku fólkakirkjuni. Millum annað nýtir føroyska fólkakirkjan Apostólsku trúarjáttanina, har hon verður messað, upplisin ella sungin til flest allar guðstænasturnar. Fólkakirkjan nýtir eisini Apostólsku trúarjáttanina í dóps- og konfirmatiónsritualinum.
Innihaldsyvirlit
Tríeindin[rætta | rætta wikitekst]
Apostólska trúarjáttanin er í trimum liðum í samsvari við tríeindina. Ofta verður áðrenn sjálva trúarjáttanina byrjað við eini avnoktan av øllu tí ónda, men hetta er ikki ein partur av sjálvari trúarjáttanini. Hendan trúarjáttanin hevur tríggjar greinir:
- Fyrsta grein er um Gud og skapanina.
- Onnur grein er um Jesus.
- Triðja grein er um heilaga andan.
Søgan handan Apostólsku trúarjáttanina[rætta | rætta wikitekst]
Orsøkin til, at trúarjáttanin verður kallað "apostólsk" er hon, at teir tólv apostlarnir hava orðað trúarjáttanina. Søguliga letur hetta seg tó ikki prógva. Hinvegin er trúarjáttanin sprottin úr fleiri trúarorðingum, ið hava verið nýttar í ymiskum kirkjuliðum í fornkirkjuni. Trúarjáttanin, júst soleiðis sum hon er orðað nú, hevur helst verið at funnið fyri ár 200 e.Kr. Umleið ár 300 bleiv rómverski keisarin Konstantin ein kristin. Áðrenn høvdu kristin verið forfylgd, men Konstantin vildu nú, at øll skuldu gerast kristin. Nógv hildu seg vera kristin, men prædikaðu annað enn tað, ið stendur í Bíbliuni. Tí helt Konstantin tað vera týdningarmikið at gera eina trúarjáttan. Hon skuldi siga stutt og greitt, hvat øll kristin skuldu trúgva á.
Apostólska trúarjáttanin[rætta | rætta wikitekst]
(Vit avnokta djevulin og allar gerningar hans og allan atburð hans.)
Vit trúgva á Guð Faðir, hin alvalda,
skapara himins og jarðar.
Vit trúgva á Jesus Kristus,
Guðs einborna son, váran Harra,
sum er gitin av heilagum anda,
borin í heim av Mariu Moy,
pínslaður undir Pontiusi Pilatusi,
krossfestur, deyður og jarðaður,
niður farin til heljar,
triðja dagin staðin upp frá deyðum,
farin til Himmals,
sitandi við høgru hond, Guðs Faðirs, hins alvalda,
haðani hann kemur at døma livandi og deyð.
Vit trúgva á heilagan anda,
eina heilaga almenna kirkju,
samfelag teirra heilagu, fyrigeving syndanna,
uppreisn likamsins og lív um aldur og ævir.
Amen!
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
Trúarjáttan føroysku fólkakirkjunnar, Føroyskt kirkjumál, 2000


text:
Pocahontas
Pocahontas (fødd 1595, deyð 21. mars 1617) var ung indiánagenta úr Virginia, sum bjargaði John Smith kapteyni (f. januar 1580 – d. 21. juni 1631) úr hondunum á ættbólki sínum. Hann var oddamaður fyri Jamestown-bygdini í Eysturvirginia. Í 1612 hildu onglendingar gentuni sum gísla fyri at fáa pápa hennara at leggja vápnini. Árið eftir gifti hon seg við John Rolfe (1585 – 1622), sum eisini var niðursetumaður, og fór til Stóra Bretlands við honum.
Tað er søgan um hana, ið Walt Disney nýtir í søgu síni "Pocahontas" (1995).


text:
Topografisk kort
Topografisk kort vísa hæddarmunin, sum er í náttúruni. Ymsir hættir eru at vísa hæddarmun. Oftast brúka vit hæddarstrikur, har hvør strika merkir eina ávísa hædd. Hæddin vísir metratal yvir havið. Viðhvørt verður brattlendi víst við myrkari liti. Hæddin á høvdum og fjøllum verður merkt við tølum. Á topografiskum kortum av Føroyum síggja vit, hvar mýrar, hamrar, gjáir, áir og vøtn eru. Hesi kort hava lutfallið 1:20.000 og 1:100.000 og verða nógv brúkt í sambandi við uttandura arbeiði og frítíðarlív.


text:
Bahamaoyggjar
Samveldið Bahamaoyggjar (alment enskt heiti: Commonwealth of the Bahamas) er ein oyggjabólkur í Karibia. Høvuðsstaður eitur Nassau. Fólkatalið er umleið 353 000. Mesta fólkið er afrikanarar, men eisini er ein hvítur minniluti. Almenna málið er enskt.
Ferðamannavitjanin er nógv.
Innihaldsyvirlit
[rætta | rætta wikitekst]
Spaniamenn kallaðu oynna Bajamar, sum merkir grunt vatn.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Tað var á oynni San Salvador í Bahamaoyggjum, at Kristoffur Kolumbus steig fótin á land, tá ið hann fann nýggja heimin í 1492. Seinni settu bretar seg niður í oyggjunum, og vóru tær bretskt hjáland til 1973.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Bahamaoyggjar eru um 700 koralloyggjar, ið eru stutt eystur úr strondini í Florida í USA.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Bahamaoyggjarnar eru limir í ST, WTO og The Commonwealth.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Nú eru oyggjarnar satt frítíðarparadís, og fólk úr øllum heiminum koma hagar. Fólk úr øllum heiminum koma at ferðast á flógvu sandstrondunum í Bahamaoyggjum. Ferðavinnan hevur alstóran týdning fyri búskapin, og stívliga helvtin av fólkinum í landinum arbeiðir á gistingarhúsum, í handlum og á matstovum. Freeport, á oynni Grand Bahama, er størsti ferðavinnubýur, og har er djúp og góð havn til stór skip, ið eru á rundferð í Karibiahavi.
Bahamaoyggjar eru eisini týdningarmikil fíggjarmiðdepil, tí at skattalógirnar og avgjaldslógirnar eru so lagaligar. Í Danmark í 2010 hevur skattavaldið lagt sak ímóti 211 starvsfólkum hjá reiðarínum Clipper, tí tey hava fingið ein part av lønini umvegis Bahamas og uttan um skattaskipanina. Skattavaldið hevur avdúkað, at Clipper rindaði starvsfólkinum ta føstu lønina ígjøgnum ta donsku skattaskipanina, men at bonuspengar vórðu goldnir umvegis Bahamas. Talan var ofta um fleiri hundraðtúsund krónur, og teir pengarnar hevur danska skattavaldið ongantíð sæð.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Um ársskiftið er lívligt á gøtunum í Bahamaoyggjum, tí at tá eru Junkanoo-skrúðgongurnar við dansi og tónleiki. Henda veitsla hevur røtur aftur í farnar dagar. Søgnin sigur, at tá ið afrikanskur høvdingi, nevdur John Canoe, var førdur higar sum trælur, lótu teir hann halda veitslu eftir afrikonskum siði.
Myndarøð[rætta | rætta wikitekst]
-
-
-
Nátt í Nassau.
-


text:
Effodeildin
Effodeildin er heitið á bestu, føroysku fótbóltsdeildini hjá monnum. Navnið hevur deildin fingið eftir høvuðsstuðulinum, Orkufelagið Effo í februar 2012.[1] Eitt stutt skifti frá januar til 27. februar 2012 hevði besta deildin ongan høvuðsstuðul, tað tíðina var deildin nevnd Meistaradeildin. Árini 2008 - 2011 varð deildin nevnd Vodafonedeildin, uppkallað eftir táverandi høvuðsstuðlinum, Vodafone, ið keypti sær rættindini til deildina í 2008. Frá 2005-2008 var heitið Formuladeildin, uppkallað eftur høvuðsstuðlinum formula.fo.
føroyska landskappingin í fótbólti var í 1942. Tað árið var bert ein deild, og varð hon rópt Meistaradeildin. Hetta var eisini heitið á bestu deildini fram til 1975. Frá 1976 var besta deildin rópt 1. deild. Frá 2005 fekk besta deildin heitið Formuladeildin, men skifti navn í 2009 til Vodafonedeildin. Í januar 2012 boðaði Vodafone frá, at fyritøkan ikki longur ynskti at verða høvuðsstuðul hjá bestu føroysku fótbóltsdeildini hjá monnum. Deildin mátti tí skifta navn. Tá Effo tok við sum høvuðstuðul og fekk deildin navnið Effodeildin.
Heiti á deildum gjøgnum árini[rætta | rætta wikitekst]
- 1942 - 1975 Meistaradeildin
- 1976 - 2004 1. deild
- 2005 - 2008 Formuladeildin
- 2009 - 2011 Vodafondeildin
- 2012 - Effodeildin
Gull- og silvurvinnarar[rætta | rætta wikitekst]
1 Í 1944 var eingin kapping vegna bóltatrot.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Grein á Wikipedia "Føroyskir fótbóltsmeistarar"
- Football.fo FSF - Fótbóltsamband Føroya


text:
Elektron
Elektron er partafelag, ið veitur KT-tænastur til fíggjarfyritøkur, almennar stovnar og vinnuvirkir - bæði í Føroyum og uttanlanda. Á Elektron starvast umleið 70 fólk. Stjóri í felagnum er Niels Christian Nolsøe.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Elektron varð stovnað í 1965 av Føroysku Peningastovnunum og Tryggingarsambandinum (núverandi Tryggingarfelagið Føroyar). Endamálið var at hjálpa stovnunum við KT-tænastum.
Í sjeytiárunum gjørdust nógvar vinnufyritøkur kundar hjá Elektron. Eitt skifti vóru tað fleiri enn 100 fyritøkur, sum fingu teirra bókhald elektroniskt viðgjørt á Elektron.
Í samband við at skattaskipanin í 1982 varð løgd á Elektron, gjørdist Føroya Landsstýri medánari av felagnum.
Gjøgnum tíðina hevur Elektron veitt KT tænastur til tryggingar, vinnufyritøkur, almennar stovnar og kommunur, umframt peningastovnarnar.
Tað, sum hevur víst seg at vera kjarnuførleikin hjá Elektron, er at útvega, víðarimenna og reka skipanir fyri fyritøkur, serliga fíggjarstovnar og almennar stovnar, umframt at menna og reka undirstøðukervi.
Í 2005 var endamálsgreinin hjá Elektron broytt, soleiðis at felagið kann bjóða sínar tænastur fram til allan marknaðin, ikki bert eigararnar.
Í apríl 2006 stovnaðu Elektron og telefyritøkan Kall felag, ið skuldi bjóða føroyingum breiðband. Felagið kallaðist P/F Føroya Breiðband og fekk seinni navnið EITT. Í mars 2007 yvirtók Kall partapeningin hjá Elektron í EITT.
Í mai 2007 keypt Elektron partapeningin í KT-fyritøkuni Sam~teld. Hetta var fyri at styrkja sína støðu á føroyska marknaðinum.
Í mai 2008 fekk Elektron nýggjan samleika við nýggjum búmerki og nýggjari heimasíðu. Hetta var fyri at vísa, at Elektron er ein nútíðar virkisfúsin og seriøs KT-fyritøka - bæði í Føroyum og uttanlands.


text:
2. februar
2. februar er dagur 33 í árinum í gregorianska kalendaranum. 332 dagar eru eftir av árinum (333 dagar um skotár er). Dagurin nevnist eisini kyndilsmessa.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1913 - Grand Central Station, heimsins størsta tokstøð, letur upp í New York.
- 1915 - Týskland byrjar kavbátablokadu móti bretsku oyggjunum.
- 1959 - Hans Egil Joensen á Eiði fekk 1. lastbilin - og harvið varð støðið lagt undir familjufyritøkuna Hans Egil Joensen & synir.
- 1972 - Vetrar Olympiadan í Tokyo í Japan byrjar.
- 1989 - Suðurafrikanski forsetin Botha fer frá. Eftirmaður hansara verður F.W. de Klerk.
- 1990 - F.W. de Klerk hevjar bannið móti ANC, sum hevur vart í 20 ár.
- 2008 - Nýtt landsstýri verður skipað millum Javnaðarflokkin, Tjóðveldi og Miðflokkin (CEH) við Jóannes Eidesgaard sum løgmanni.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1882 - James Joyce, írskur rithøvundur
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1961 - Victor Danielsen, var ein av høvuðsmonnum aftanfyri brøðrasamkomuna og hann týddi Bíbliuna til føroyskt.


text:
Vágseiði
Vágseiði er vestanfyri Vág í Suðuroynni. Ofta er nógv brim har vesturi, men hóast tað, so hevur Vágseiði verði nógv brúkt sum lending fyri útróðrarbátar fyrr í tíðini. Um aldarskiftið um ár 1900 komu 2/3 av tí fiski sum kom uppá land í Vági av útróðri av Eiðinum.[1] Bátarnir vóru koyrdir á sjógv oman gjøgnum Kleivina.
Innihaldsyvirlit
Kleivin[rætta | rætta wikitekst]
Kleivin byrjar har sum Eiðisvegur endar í dag. Kleivin kann sigast at vera ein náttúrlig lending, tó eru betringar gjørdar við mannahond. Í 1890 gjørdi Dánjal við Misá eitt spæl at hála bátarnar upp við. Lunnar vóru festir í stórar steinar. Lunnarnir vóru Har er sprongt burturúr helluni og stoypt omaná helluna í 1929, og stokkar úr viði eru lagdir omaneftir, so tað er lættari at draga bátar oman og niðan.
Tráðbanin[rætta | rætta wikitekst]
Í 1906 var tráðbani gjørdur á Vágseiði, soleiðis at bátar kundu vera drignir upp á land gjøgnum Múlagjógv, sum er eitt sindur longri vesturi. Tað var ein stórur fyrimunur, tá brimið stóð um Heltnarnar, sum er hella beint við Kleivina, har bátarnir annars løgdu at landi, tá kyrt var. Múlagjógv var sum oftast nógv kyrrari enn sjógvurin longri inni við Heltnarnar. Bátar og veiða var so heysa upp í loft við tráðbananum og ført úteftir inn á land á Eiðinum, veiðan fyri seg og báturin fyri seg. Onkuntíð var bara veiðan hiva upp á henda hátt. 22 bátar róðu út av Eiðinum, tá Tráðbanin varð tikin í brúk.[2] Tann fyrsti tráðbanin virkaði við mannakraft, har var eitt spæl, sum menninir gingu runt um og fingu tað at mala runt, til báturin var komin heim á Eiði. Elektrisitet kom til Vágs í 1921, men tað vardi nøkur ár, áðrenn trábanin var rikin við elektrisiteti, tað hendi í 1930. Løgtingið hevði samtykt at teir vildu gjalda 2/3 av kostnaðinum av tráðananum, tó í mesta lagi 1800 krónur, og játtanin var treytað av, at forstandaraskapið í felagskommununi í Suðuroynni váttaði, at arbeiðið varð forsvarligt gjørt í tráð við kostnaðarætlanina. Hans Jacob Joensen úr Mikladali gjørdi tvey portur í einari smiðju við Ósagarð, hesi vóru síðan vóru flutt vestur á Eiðið og sett upp har við skrástívarum, sum vóru festir í helluna. Ein sverur jarntráður var spentur vestur í Múlagjógv.[3]
Neystini á Vágeiði[rætta | rætta wikitekst]
Har stóðu fleiri neyst vesturi á Eiðinum, men tey blivu ikki eins nógv brúkt seinast í 20. øld, sum í 19. øld og byrjanini av 20. øld. Tey seinastu neystini á Eiðinum fórust í einum stormi 14. januar 1989. Tað var so nógv brim og uppgangur, at øll neystini skolaðu burtur. Fleiri av neystunum vóru nýliga umvæld. Allir bátarnir uttan ein vóru bjargaðir, báturin sum fórst brotnaði í tvey orsakað av einari gravkúgv, sum hevði stóð við tað vestasta neystið. Gravkúgvin var tikin av stormi og brimi og datt yvir neyst og bát, so báturin brotnaði í tvey.[4]
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
-
Grindabátar á Vágseiði á Hvítusunnu 2010.
-
-
Útsýni av Eggjunum norðureftir. Vágseiði, Múlin og Múlagjógv, Gjógvaráfjall, Vágsvatn og Vágur síggjast.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Bókin: Vágs kommuna 1873 - 1929, eftir Poul Andreasen, Vágur 2000. Síða 46.
- ↑ Bók: Poul Andreasen "Elektrisitetsverkið í Botni", egið forlag, Tórshavn 1996.
- ↑ Bókin: Vágs kommuna 1873 - 1929, eftir Poul Andreasen, Vágur 2000. Síða 48.
- ↑ Sudurras1.com, 20 ár síðan neystini á Eiðinum fórust


text:
9. øld
9. øld var frá 801 til 900 í tí gregorianska kalendaranum.
Innihaldsyvirlit
Øldir og ár[rætta | rætta wikitekst]
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- Noreg savnað til eitt ríki. Norsk búseting í Føroyum, Íslandi, Hetlandi og Írlandi. Svensk kringsetan í Novgorod og Kiev.
Týdningarmikil fólk[rætta | rætta wikitekst]
- Karlamagnus (742-814)
- Haraldur Hárfagri (uml. 850 til uml. 931)
Uppfinningar[rætta | rætta wikitekst]
Krútið varð uppfunnið í Kina og varð í fyrstani bert brúkt til fýrverk.


text:
Ódnin Katrina
29. august 2005 rakti Ódnin Katrina amerikanska býin New Orleans í Louisiana. Ódnin breyt byrgingarnar, floymdi inn í býin og drap fleiri enn 1000 fólk, sum antin ikki vildu fara úr býnum ella ikki sluppu úr honum. Eisini amerikanski filmsleikstjórin Spike Lee (føddur 20. mars 1957 í Georgia í USA) hugdi skelkaður at, meðan størsta náttúruvanlukkan í amerikanskari søgu hendi.
Meðan ódnin Katrina herjar har suðuri í Louisiana, og myndugleikarnir hava úr at gera við at flyta fólk burtur úr økinum, eru tað nøkur sum verða "gloymd". Teir 7.000 fangarnir í Orleans Parish Fongslinum, sum var eitt tað størsta fongslið í USA, skuldu verið fluttir, men sjálvt tá ódnin herjar við allari megi, tað fløðir og byrgingarnar brotna, velur sjeriffurin ikki at flyta fangarnar burtur. Ikki fyrrenn 4 dagar seinni, har fangarnir hvørki hava fingið vátt ella turt, gera myndugleikarnir av at gera nakað.
New Orleans í Suðurlouisiana er enn ikki komin seg heilt, eftir Ódnina Katrinu, sum legði stórar partar av býnum í oyði. Katrina var í styrkibólki 5.


text:
Hey Árgangur '02 í Hoydølum!
Tað er við gleði at fyriskiparnir av bólkinum á Facebook "Árgangur '02 í Hoydølum - Reunion" nú kunnu bjóðað tykkum til eitt rimmar ball í summar.
Ballið verður hildið í kantinuni í Hoydølum og er hetta gjørt fyri at skapa so góðar karmar um ballið sum gjørligt. Hetta fer sikkurt eisini at seta ein serstakan dám á ballið, nú tá vit øll samlast aftur í Hoydølum.
Til ballið fáa tit eitt sindur av vátum og so okkurt gott til góman eisini.
Reunion-nevndin arbeiðir støðugt við at gera tiltakið so gott sum møguligt og er ein nevnd skipað, til at fáa gott undirhald og góðan tónleik til ballið.
Reunion-nevndin hevur fleiri "suprises" til tykkara, so tit hava nógv at gleða tykkum til.
Leypandi uppdateringar fara framm á bólkinum á Facebook í ber heitið: "Árgangur '02 í Hoydølum - Reunion".
Viðmerkjast skal at peningurin, ið verður goldin fyri tiltakið, fer óskerdur til hetta ballið og at fyriskiparnir hervið standa fyri øllum fyrireikingararbeiðinum frívilligt!
Gjaldsfreistin til tiltakið er mikudagin 18. mai 2011.
Vit gleða okkum til at síggja tykkum øll!
Vinarliga,
Malan í Jákupsstovu, Poul Rói Mohr & Sissal D. Poulsen


text:
Jónas Hallgrímsson
Jónas Hallgrímsson (16. november 1807 á Reyni í Öxnadal – 26. mai 1845 í Keypmannahavn) var íslendskt skald og náttúrufrøðingur. Hann var ein av stovnarum av tíðarritinum Fjölnir, og har vóru nógvar av søgum og yrkingum hansara prentaðar. Hann doyði í Keypmannahavn í 1845 av blóðeitran, sum stavaði frá fótbroti, sum hann fekk av at detta niður úr stiga. Í 1946 vóru leivdirnar av likami hansara fluttar av Assistenskirkjugarðinum í Keypmannahavn, og jarðaðar aftur á tjóðarkirkjugarðinum á Tingvøllum í Íslandi.


text:
Kramfors kommuna
Kramfors kommuna (svenskt: Kramfors kommun), er ein kommuna í Västernorrlands län í Svøríki. Kramfors kommuna hevur umleið 18 433 íbúgvar (2014).
Innihaldsyvirlit
Býir - "Tätort"[rætta | rætta wikitekst]
Svenska hagtalsstovan nýtir orðið tätort um eina bygd við í minsta lagi 200 íbúgvum, har tað í mesta lagi eru 200 metrar millum húsini og har parturin av frítíðarhúsum er minni enn 50 %. Tað eru tólv bygdir (tätorter) í Kramfors kommunu:[1]
Bygdir - "Småorter"[rætta | rætta wikitekst]
Svenska hagtalsstovan nýtir orðið småort um eina bygd við 50–199 íbúgvum, har tað í mesta lagi eru 150 metrar millum húsini. Ein småort kann tó hava yvir 200 íbúgvar, um parturin av summarhúsum fer upp um 50 %. Tað eru trettan bygdir (småorter) í Kramfors kommunu:[2]
Aðrar bygdir[rætta | rætta wikitekst]
- Gallsätter og Yttered
- Hallstanäs
- Invik
- Marieberg
- Bäckland
- Häggvik
- Nyadal
- Nässom
- Rystrand
- Stensätter
- Väja og Dynäs
- Salum


text:
Native Tongues
Native Tongues er ein samling av tónleikarum og tónleikabólkum frá seint í 80'inum til tíðligani í 90'inum við somu hugsan um hip hop. Summu eyðkennir av limunum í Native Tongues ganga aftur; t.d. leggja teir dent á ein jaligan og uppbyggjandi hugburð og vísa opinlyndi í tónleikinum, og hava stóra virðing fyri hip hop sum kultur. Tey eru kend sum fyrigangarar í fleiri hip hop undirsjangrum; conscious hip hop, jazz hip hop og alternative hip hop sum heild.
Innihaldsyvirlit
Limir[rætta | rætta wikitekst]
Stovnandi limir[rætta | rætta wikitekst]
Aðrir limir[rætta | rætta wikitekst]
- Monie Love
- Chi-Ali
- Black Sheep
- Queen Latifah
- Da Bush Babees
- Mos Def
- Talib Kweli
- Common
- Fu-Schnickens
- Truth Enola
Samstarvsfólk[rætta | rætta wikitekst]
- Vinia Mojica
- Shortie No Mass
- Lucien Revolucien
- Punchline & Wordsworth
- Violator Management
- The Beatnuts
- Leaders of the New School
- J Dilla
- Prince Paul
- DJ Red Alert


text:
Dalur
Dalur er ein bygd i Sandoy. Dalur er syðsta bygdin í oynni og lítil bygd, 38 fólk (2013), men hagin er góður, og serliga feitilendi Skorin syðst á oynni. Har byggir nógvur lundi, og hann ger, at gróðurin er nógvur, og verður seyðurin tí sera góður. Dalur er gomul bygd og sæst í gomlum skjølum, at hon eisini varð nevnd Varmadalur, men hon er neyvan so gomul sum hinar báðar eysturbygdirnar. Hon hevur ligið sera avskorin og fekk ikki vegasamband fyrr enn í 1963. Vegurin liggur gjøgnum eina bratta líð, og grót og skriðulop oman á vegin eru ikki sjáldsom fyribrigdi. Í fleiri ár, hevur talan verði um at bora tunnil gjøgnum fjallið millum Húsavík og Dal. Bygdin fekk kirkju í 1957, og hómast hon høgrumegin á frímerkinum. Í 2007, bleiv kirkjan sett í stand og er nú eisini handikap vinarliga. Í Dali er eisini eitt bygdar hús ið nevnist Eiriksgarður. Bygdarhús bleiv eisini í 2007 útbygd og nú er nógv meira pláss hjá Dalbingum at dansa føroyskan dans og annað undirhaldandi.
Dalur er fyrndarbygd. Gomul søgn sigur, at tá sóttin svarta herjaði í Føroyum, varð Dals bygd eisini rakt. Og sagt verður, at fyri sóttina svørtu var bygdin sunnan fyri Sórá, sum rennur mitt oman gjøgnum dalin. Eftir sóttina varð flutt norður um ánna, tí eingin mátti byggja aftur har, sum bygdin hevði verið og sóttin herjað, tí óeydna skuldi spyrjast úr. Hóast Dalur er ein av okkara elstu bygdum, eru hvørki fornleivdir og staðarnøvn, sum benda á, at nakar kristin halgidómur (bønhús) hevur verið her í gomlum døgum.


text:
Flagg Sambandsríkið Amerika
USA hevur sítt egna flagg, sum verður nevnt Stars And Stripes. Á amerikanska flagginum eru 50 stjørnur, ein til hvørt ríki, og reyðu og hvítu rendurnar eru til minnis um tey 13 ríkini, ið stovnaðu USA. Í fyrsta amerikanska flagginum vóru 13 stjørnur og 13 strípur. Upprunaliga vóru 13 státir í 1776.
Í Pahrump nær Las Vegas í Nevada er tað loyvt at brenna amerikanska flaggið, men bannað at flagga við øðrum fløggum um ikki amerikanska flaggar ovari.
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]
- USA.


text:
Týska manslandsliðið í fótbólti
Týska manslandsliðið í fótbólti er eitt av teimum landliðum í heiminum, sum hevur klárað seg best, teir hava eitt nú vunnið trý HM-gull og trý EM-gull.
Innihaldsyvirlit
Venjarar[rætta | rætta wikitekst]
Sepp Herberger virkaði de facto sum venjari frá og við 1936, men varð alment settur sum høvuðsvenjari í 1938.
Hjálparvenjarar[rætta | rætta wikitekst]
- Dettmar Cramer
- Udo Lattek
- Michael Skibbe (2000–2004)
- Horst Köppel (1984–1986)
- Albert Sing
- Rainer Bonhof
- Joachim Löw (2004–2006)


text:
BYRTA - Í tínum eygum facebook.com/byrtamusic Director: Heiðrik á Heygum Producers: Annika Klæmintsdóttir Olsen, Karina Jákupsdóttir Camera and Visual Fx: Rúni Friis Kjær/FriisFrame Stylist: Ingerð Stenberg Jønsson Makeup: MAKE UP STORE BYRTA sign: Sámal Rasmussen og William Souvy Olsen Choreographer: Gunn Reginsdóttir Joensen Special Effects and props: Halldis Olsen Color-grading: Sigvaldi Þór Loftsson Helicopter shots: Loft Myndir Dancers: Jóni Brandsson Christiansen, Øssur Debes Eiriksfoss, Rannvá Guðrunardóttir Niclasen, Marta Olsson, Maria Olsson, Rakul Nielsen, Birita Ingadóttir, Rúna Volmarsdóttir, Diana Jógvansdóttir Hansen. Fire Dancer: Anna Katrin Øssursdóttir Egilstrøð Sponsors: Bygma Balslev Hvonn Brasserie Etika Vest Pack Skemman Føroya Keypssamtøkan í Hoyvík Kringvarp Føroya MAKE UP STORE
The official video for 'Brace Myself', taken from SAKARIS' debut album 'I Have Beautiful Eyes' Directed by Heiðrik á Heygum Producer: Eir Nolsøe Photographer: Rúni Friis Kjær Lights: Hjalmar Holm Assistant Camera and Electrical Department: Kenneth Jørgensen, Lív Mortensen Electrical assistant: Sjúrður Rubeksen Visual Effects: Katrin Winther Stylist: Ingerð Stenberg Jønsson Choreographer: Búi Rouch Make up: Make Up Store Faroe Islands Band and dancers: Kristina Dahl Andreassen, Julia Jacobsen, Katrin V. S. Mortensen, Elsa Anna Mohr, Teitur Kass Abrahamsen, Sveinur Black, Henry á Fríðriksmørk, Brynjolfur á Heygum BRACE MYSELF lights: Mikkjal Galan Thanks to: Kringvarp Føroya, Sjónleikarhúsið í Havn, Norðurlandahúsið, Malan Martinsdóttir Joensen, Janus Olsen, Trina Gaard, Andreas Dalsgaard, Kristina Thede Johansen, Knút Háberg Eysturstein, Petur Háberg
Director: Heiðrik á Heygum Producer: Nina Helveg Photographer: Rúni Friis Kjær and Jonas Berlin Assistant Camera and Electrical Department: Jan Macdonald Arnskov Visual Effects: Katrin Winther Actors: Sebastian Kirkegaard, Michael Buhl Jonassen, Sasha Kronby, Thomas Nygreen and Laurits Flensted Cloths design: Charlotte Scheffmann Weber Heiðrik's shirt designed by Mathilde Krab Nymann. Make up: Atli Freyr and Make Up Store Faroe Islands Thank you: Anna Heide
Promo made for 'Kendar Røddir' and míttland.dk Filmed, edited and colorized by FriisFrame
Short by Maria Winther Olsen & Sára Wang Camera:Rúni Friis Kjær Ass. Camera: Jan McDonald Arnskov Lights: Rógvi Rasmussen Trailer Edit & Effects: Rúni Friis Kjær
Our logo animated
Corporate video
Public information film made for the CTD(carnitine transporter deficiency) charity, setting focus on the need to have yourself tested. CLIENT: CTD felagið AGENCY: EKKÓ
Video made while location scouting
Directed by Heiðrik á Heygum & Greta Svabo Bech Post production by Rúni Friis Kjær (FriisFrame) Words & Music by Heiðrik á Heygum & Greta Svabo Bech Guitar by Sakaris Joensen Mixed by Jens L. Thomsen
Director: Heiðrik á Heygum Producer: Súsanna Laursen and Hanna Svartafoss Line producer: Gabriela Uweis Director of photography: Thomas Scavenius B-photo: Rúni Friis Kjær (FriisFrame) Light: Rógvi Rasmussen and Mathias Tegtmeier Light Assistant: Mathias Klok Production Assistant: Nicki Lisdorf Scuba Diving Assistant: Nilas Fjordtrold Møller Stylist: Ingerð Stenberg Jønsson Hair: Mariann Klein Ivansdóttir (Royal Intercoiffure) Make up: Makeup Store Faroe Islands Stylist and hair assistant: Julia Jacobsen and Laila Carlsen Runners: Sóley Danielsen, Maria Dahl, Ólavur S T Thorsteinsson Actors: Høgni Egholm Magnussen and Katrin Svabo Bech Color grading: Virgil Kastrup (RGBA) Editer: Anna Heide Sponsored by: Mentanargrunnur Landsins, Eysturkommuna, Fjølrit, Norðurlandahúsið Tórshavnar Kommuna, Á handilin við Sundsvegin, Okkara, Føroya Bjór, Etika, Carello, Føroya Keypsamtøka, Nantong, Poul Michelsen, MBM, Thank you: Kaj Andreasen, Tórshavnar Kommuna, Westward Ho and crew, Skálabúdin, Royal, Makeup Store, Klippfisk, Gamli Bókahandil, Katrina Christiansen, Sjónleikarahúsið, Tórshavnar Sløkkilið, Kringvarp Føroya, Hans Korsgaard, Andri Korsgaard and Sigtórur K. Andreasen. Big thank you to all the extras.
Director: Heiðrik á Heygum Producer: Hanna Svartafoss Director of Photography: Thomas Scavenius B-photo: Rúni Friis Kjær (FriisFrame) Light: Hjalmar Holm Visual Effects: Shee Visual Design Stylist: Ingerð Stenberg Jønsson Production designer : Marianna Mørkøre Hair: Julia Jacobsen Make up: Makeupstore Faroe Islands Runners: Sóley Danielsen, Maria Dahl, Jákup Bernhard Brim Joensen Actors: Magnus Sivertsen, Ivan Aasten, Jákup Bernhard Brim, Høgni Olsen, Jákup Wardum, Malan Djurhuus, Birita W. Djurhuus, Rúna Aref, Gunn Weihe Reinert, Astrið Gullborgardóttir, Jákup Dahl, Petur Meinhard Ellebye Andersen, Katrin V. S. Mortensen Sponsors: Norðurlandahúsið and Mentanargrunnur Landsins
Promo made for 'Visit Faroe Island' Concept by Liquid Minds & Sansir Produced by Kovboy Film Producer: Michael Koba DOP: Thomas Koba B-Photo: Rúni Friis Kjær (FriisFrame) Lights: Rúni Friis Kjær (FriisFrame) Editing: Thomas Koba
Video made in Famará


text:
Suleiman mikli
Suleiman 1. (samtidigt á turkiskum: سليمان Sulaymān, á nýtíðar turkiskum: Süleyman, men oftast nevndur Kanuni Sultan Süleyman) (føddur 6. november 1494 (1495) í Trabzon – fall í bardaga 5. ella 6. september 1566 við Szigetvár í Ungarn). Suleiman var tann tíggjundi og longsstýrandi sultanur í tí Osmanska ríkinum (frá 1520 til 1566). Hann er kendur í Vesturheiminum sum Suleiman tann Herligi og í Miðeystri sum Lóggevarin, Kanuni; arábiskt: القانونى, al‐Qānūnī orsakað av hansara fullkomiligu endurskapan av tí osmannsiku rættarskipanini. Fyrst og fremst innanfyri fíggjar-, skatta- og jørðlóggeving og grundað á verandi siðvenjurætt og við tí í máli á fylla holini í avgerðum hjá Sharia. Undir hansara leiðslu byrjaði stórheitstíðin hjá tí Osmanska ríkinum og tað gjørdist eitt heimsveldi. Suleiman varð roknaður sum ein av teimum fremstu valdsharrunum í Evropa í 16. øld, eins og Karl V, týsk-rómverskur keisari, Frans I av Frankaríki, Henrik VIII av Onglandi og Sigismund II av Póllandi.
Sjeyára gamal lærdi Suleiman longu vísund, søgu, bókmentir, gudfrøði og hernaðarligan taktikk.
.
Sum herskari yvir Konstantinopel (tað núverandi Istanbul) sá hann seg sjálvan sum tann rætti til at taka yvir eftir teimum rómversku keisarunum.
Undir stjórnartíðini hjá Suleiman 1. víðkaðist osmannisk lóg til tað størstu geografisku útbreiðsluna.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]


text:
Eirikur Lindenskov 24.11.2013 (06:34)
Nýggj krimi frá Jógvani Isaksen
Hósdagin kom út onnur krimiskaldsøgan hjá Jógvani Iskasen um William Hammer, sum samstundis er tann 14. krimisøgan frá høvundanum. Nýgga skaldsøgan ber ber heitið »Prædikarin«.
Undan hesum krimisøgunum skrivaði Jógvan Isaksen eitt nú átta krimiskaldsøgur í røðini um Hannis Martinsson, sum loystir nógvar morðgátur. Tann fyrsta av teimum var Blíð er summarnátt á Føroya landi, sum kom út í 1990.
Um nýggjastu skaldsøguna skrivar forlagið, sum er Mentunargrunnur Studentafelagsins, soleðis:
»Ruskposin var ein av teimum vanligu gráu, og tað var bundið um kjaftin. Í hesum var einki løgið. Tann grøni teksturin á posanum og búmerkið hjá kommununi var eisini, sum tað plagdi. Tað óvanliga var tann dimmholdaði fóturin við reyum lakki á neglunum, sum stakk út úr posanum.
Ruskposin lá í vørurúminum á einum hvítum arbeiðsbili, sum lagghallur stóð mitt í draslinum uppi á brennistøini á Hjalla.
Ein kvinna verður funnin deyð í einum vørubili, og skjótt vísir tað seg, at drápið hevur samband við kvinnur, sum doyði fyri tjúgu árum síðani. Tá blivur skriftstøð úr Prædikaranum funnin í nánd av teimum deyðu, og soleiðis er eisini nú. Skansadeildin við Williami Hammer á odda verður biðin um at kanna tey gomlu andlátini.«
Rithøvudnurin Jógvan Isaksen er úr Havn. Hann er føddur í 1950, er lektari í føroyskum máli og bókmentum á universitetinum í Keypmannahavn. Hann hevur skrivað bøur um bókmentir og list og somuleiðis krimisøgur fyri børn og vaksin. Bøkurnar hjá honum er týddar til fleiri mál.
Krimisøgurnar hjá Jógvani Isaksen eru:
1. Blíð er summarnátt á Føroya landi. Hannis Martinsson, 1990
2. Brennivargurin. Tey fýra úr 6. D, 1991
3. Gráur oktober. Hannis Martinsson, 1994
4. Teir horvnu kirkjubøstólarnir. Tey rýar úr 6. D, 1996
5. Á ólavsøku. Ein summarkrimi í 9 pørtum, 1996
6. Barbara og tann horvna bamsan.Ein barnakrimi, 1999
7. Krossmessa. Hannis Martinsson, 2005
8. Adventus Domini. Hannis Martinsson, 2007
9. Metusalem. Hannis Martinsson, 2008
10. Norðlýsi. Hannis Martinsson, 2009
11. Norska Løva. Hannis Martinsson, 2010
12. Deydningar dansa á sandi. Hannis Martinsson, 2011
13. Tann fimti maðurin. William Hammer, 2012
14. Prædikarin. William Hammer, 2013


text:
Almenn tíðindi I 23. februar 2015
Allir partar hava skyldu at tryggja, at føroyska flaggið verður verandi eitt góðskuflagg, verður staðfest í frágreiðingini frá nevndini.…
Les grein
Arbeiðsmarknaður I 23. februar 2015
Mikudagin 18. februar skrivaðu Reiðarafelagið fyri Farmaskip og Maskinmeistarafelagið undir nýggjan tvey ára sáttmála. …
Les grein
Almenn tíðindi I 23. februar 2015
KT-felagið fegnast um, at Gjaldstovan útveitir uppgávur, og samstundis lýsir tørvin á høgt kvalifiseraðum fólki innan KT. …
Les grein
Arbeiðsmarknaður I 23. februar 2015
Týsdagin og mikudagin í farnu viku handaðu Føroya Arbeiðsgevarafelag øðrumegin og fakfeløgini hjá teimum, ið starvast innan fíggja…
Les grein
Alivinna I 18. februar 2015
Skráin fyri Aliráðstevnuna 2015 er nú klár. …
Les grein
Almenn tíðindi I 18. februar 2015
Sum limur í HORESTA hevur Ferðavinnufelagið møguleika fyri at bjóða “Skeið í skynsamari reingerð – minka um útreiðslurnar” til sín…
Les grein
Almenn tíðindi I 18. februar 2015
Í samstarvi við TAKS skipaði Handilsvinnufelagið mikudagin 11. februar fyri kunnandi fundi fyri innflutningsvinnuni í sambandi við…
Les grein


text:
Ebola
Ebola er virussjúka, ið hevur við sær ógvisliga bløðing og nógvan hita, og kann elva til, at tann sjúki doyr um fáar tímar, men vanliga doyr tann sjúki um eini 8 til 15 samdøgur. Ígerðartíðin er ímillum 4 til 12 dagar, so fer hitin upp ígjøgnum, og tann sjúki doyr.
Eingin heilivágur er fyri skjúkuni, og 9 av hvørjum tíggju, ið verða smittað, doyggja. Virusið kallað upp eftir Ebolaá í Sair, har sjúkan á fyrsta sinni varð staðfest í 1976, tá herjaði sjúkan í bæði Sudan og Sair, og hundraðtals fólk doyðu. Í 1995 fór sjúkan at herja í Kongo. Vánaligt reinføri og ring sjúkrahúsviðurskifti høvdu við sær, at sjúkan gjørdi nógv um seg og líktist eini farsótt.
Ebola er ongantíð staðfest í Føroyum.


text:
Sjampanja
Sjampanja kemur úr økinum Champagne, ið liggur 145 km. í ein landnyrðing úr París. Einki annað øki í heiminum hevur loyvi at kalla síni brúsandi vín fyri "champagne". Framleiðslan av sjampanju fer fram á henda hátt: Fyrst verður vanligt borðvín framleitt, og síðan verður sukur og ger latið í. Onnur gering fer nú fram í fløskunum, ið liggja á goymslu í minsta lagi 9 mánaðir. Eftir hesa goymslu, verða fløskurnar lagdar við hálsinum niðureftir í nakrar træbukkar við holum í, kallaðir "pupîtres", ið ger, at botnfallið rennur niður í fløskuhálsin. Hálsurin verður førdur niður í eina frostvesku, ið er minus 20 °C, so at botnfallið gerst til ein propp, ið verður tikin burturúr. Síðan verður sukur latið í, alt eftir, hvat slag av sjampanju framleidd verður. Einastu drúurnar, ið loyvdar eru at nýta í Champagne, eru Pinot Noir og Pinot Meunier, ið eru reyðar drúvur, og Chardonnay ið er ein hvít drúva.


text:
Jødadómur
Jødadómurin varð til um 2000 f.Kr., tá ið hebrear settu seg niður í tí, sum nú mest er Ísrael. Jødadómurin er upprunin at hinum báðum átrúnaðunum, ið bara hava ein gud, kristindóminum og islam. Eingin ávísur maður verður sagdur at hava stovnað jødadómin, men Ábraham var fyrsti oddamaðurin.
Jødar vænta, at sendiboð Guds, Messias, skal koma og bøta um lívkorini í heiminum. Messias skal endurstovna gamla kongsríki jøda. Ríkið fór til grundar í 6. øld f.Kr. Halga bók teirra er jødiska Bíblian - Gamla Testamentið, og týdningarmest er Toran - tær fyrstu fimm Mósebøkurnar. Eftir jødajagstranirnar í Evropa, stovnaðu jødarnir sítt egna ríki Ísrael í 1948, men enn búgva nógv flestu jødar víða um í heiminum.
Átrúnaðarligur leiðari eitur rabbinari. Hann lærir jødar lógirnar og leggur tær út. Rabbinarar granska og lesa tvær halgibøkur, Talmud og Tora, sum eru skrivaður á bókarullur. Í Talmud stendur, hvussu jødar eiga at liva, og hvussu lógirnar eru at skilja. Retttrúgvandi jødar (ortodoksir) liva eftir skriftunum og halda tey mongu boðini til lítar. Boðini eru m.a. um mat og klædnabúna, til dømis er ikki loyvt at eta skeljadýr ella svínakjøt. Jødar, ið ikki eru "rætttrúgvandi", halda ikki boðini so strangliga.
Jødar halda gudstænastu í sýnagoguni.
Jødatekn[rætta | rætta wikitekst]
Teknið hjá jødum er sekshyrnta dávidsstjørnan.
Í øldir, í ringum og góðum tíðum, hevur frásøgnin um makkabearar víst jødum, at einki yvirvald megnar at týna tey, sum stríðast fyri síni trúgv og at liva, sum tey sjálv vilja. Menorain er til minnis um hetta stríð og sigurin.
Halgidagar[rætta | rætta wikitekst]
- Hanukka: Ljósanna høgtíð, átta dagar á vetri. Tá ið makkabearaherurin tók Jerúsalem, sóu teir, at templið var illa farið og vanært. Á altarinum stóð standmynd av grikskum gudi. Judas Makkabeus vígdi hátíðarliga templið av nýggjum til Gud jødanna, meðan hann tendraði ljós á einum menora, sum er sjeygreindur ljósastaki. Hann gav boð um, at jødar sama dag á hvønn ári skuldu hátíðarhalda vígsluna, halda høgtíð, nevnd "hanukka". Í átta dagar, skuldu teir brenna ljós, eitt ljós fyri hvønn dag, og syngja Harranum tøkk og lov.
- Sabbat: Hvílidagur hjá jødum frá fríggjakvøldi til leygarkvøld.
- Purim: Høgtíð, tíðliga um várið.
- Pezach: Páskir, átta dagar á vári.
- Sukkoth: Leyvskálahøgtíð, níggju dagar á heysti til minnis um ferðina í oyðimørkini úr Egyptalandi.
- Rosh Hashanah: Nýggjárshøgtíð, tíðliga um heystið.
- Shavour: Búnaðarhøgtíð um várið.
- Jom Kippur: Iðranardagur, tíggjundi dagur í nýggja árinum. Mesta høgtíð, fastað verður í 24 tímar.


text:
Betty Ford
Elizabeth Ann Bloomer Warren Ford (fødd 8. apríl 1918 í Illinois – deyð 8. juli 2011 í Kalifornia) var gift við Gerald Ford, ið var forseti í USA frá 1974 til 1977. Gerald Ford tók við eftir Richard Nixon, ið var noyddur at fara úr Hvítu Húsunum eftir Watergate-gøluna [1]. Betty Ford giftist við Gerald Ford í 1948, bert tvær vikur áðrenn hann varð valdur í Kongressina fyrstu ferð. Maður hennara doyði í 2006.
Betty Ford var ikki bara kend sum fyrrverandi forsetafrúa, men eisini fyri arbeiði sítt ímóti rúsdrekka- og rúsevnamisnýtslu. Betty Ford hevði í nógv ár trupulleikar við bæði heilivági og rúsdrekka, men tað eydnaðist henni at fáa tamarhald á misnýtsluni. Í 1982 stovnaði hon ta kendu avvenjingarstøðina í Rancho Mirage í Suðurkalifornia [2]. Hon var eisini virkin í arbeiðinum ímóti bróstkrabba.
Tað var Nancy Reagan, einkjan eftir fyrrverandi forsetan Ronald Reagan, sum almannakunngjørdi, at Betty Ford var deyð. "Eg gjørdist sera hugtung, tá eg frætti, at Betty Ford er deyð", skrivaði Nancy Reagan í einum tíðindaskrivi.


text:
Ross
Ross ella hestur (kvæðamál hors) (latín Equus caballus) er eitt stórt súgdjór ið hoyrir til hópin hovdýr. Rossið varð tað seinasta stóra djórið, ið varð tamt. Tað var fyri umleið fyri 6000 árum síðan, so rossið og menniskjað heva fylgst langa leið saman. Fyri summi er rossið frítíðarítriv og stuttleiki, fyri onnur ítróttur; og so eru tað tey, ið ikki høvdu kunnað livað uttan at hava rossið sum arbeiðsdjór og til flutnings. Menniskjan fór undir at temja rossið uml. 4000 ár fyri Krist, og 1000 ár seinni vóru tamross vanlig nógvastaðni. Í 3000 ár vóru rossini einasta álit til flutnings. Fyrr var hesturin nærri lívinum hjá teim flestu enn í dag. Hesturin varð nýttur sum ferðingarross, sum arbeiðshestur og sum stríðshestur, tá ið kríggj var. Í dag verða hestar mest nýttir til undirhalds, og mestsum ikki til arbeðis. Vituligt er, at slík dýr høvdu ymisk heiti alt eftir kyni og aldri, og tað hava tey enn. Vit hava: fyl, ungross, ryssa ella mer, greðing og hest, sum geldur greðingur oftast verður róptur. Ross eru av gløggastu djórum og løtt at ala. Ross hava gott tev, síggja og hoyra væl, so tey varnast skjótt vanda og tvíspora av stað. Ross ganga á ytsta táliðinum, og uttan um hann er harður hornhógvur. Aftantil undir ilini er gyrðin hornbølla, hóvtungan. Rossið fjaðrar á henni, tá ið tað rennur. Hestaskógvar verða negldir undir hógvarnar, so hógvarnir slítast ikki á hørðum lendi.
Nú kenna vit mest hestakreftir í motorførum, bilum og bátum o.s.fr. Hóast flestu ross í dag eru tamd, so finnast framvegis villini ross so sum tað hótta asiatiska Przewalski'sa ross sum er tað einasta sanna villrossið í dag, og so onnur villini ross ið eru eftirkomarar av leysslopnum tamrossum. Evropeiska "Tarpanrossið" ella "Evropeiska villrossið" doyði út í 1909.
Rossasløg[rætta | rætta wikitekst]
Nú eru fleiri enn 75 mió tom ross, skift sundur í eini 100 ymisk sløg. Ross verða skift í trý høvuðssløg - Tung ross, ið mest verða nýtt sum arbeiðsross, til dømis shirerossið; Løtt ross, mest nýtt til kappríðing, til dømis arábaraross; Smáross, til dømis hetlandsponny. Hæddin á rossinum verður máld ovast á faksið. Málini eru bandmál ella stangarmál. Hetlendska rossið er eitt tað minsta rossaslagið, bara 100 cm. høgt. Shirerossið er av størstu rossum. Tað er hægri enn 185 cm. og vigar meira enn 1100 kg.
Føroyska rossið er sambært støddini í veruleikanum ein Poni eins og Hetlandsrossið. Mest vanliga ríðingarrossið í Føroyum í dag er Íslandsrossið.
Heitið[rætta | rætta wikitekst]
Frá kvæðunum kenna vit orðini hestur og gangari. Hetta merkir hestur ella ríðingarhestur eftir orðabók Chr. Matras'. Í dagligari talu verður felagsheitið ross ofta nýtt fyri ryssu (honhest), greðing (hannhest) og hest (geldan greðing). Upprunin til heitið ross er ikki kendur, men sambært orðabók Gyldendals frá 1991 (isbn 87-01-41132-2) merkir orðið stríðshestur. Frá søguligum keldum vita vit, at evropear einans nýttu greðingar í kríggi. Ross hevur tí helst merkt greðingur. At ross hava verið nýtt sum ferðingarhestar ber týski býurin Rosenheim boð um. Hetta var heim hestanna, tá ið farið varð um skarðið til Italiu. Týska stavsetingin er hin sama, sum vit nýta, við dupultum s'i. Í dag finst orðið bert í Føroyum, Íslandi og Hetlandi, við somu merking, men har íslendska stavsetingin er hross, og hetlendska russie. Í grannalondum okkara verður dýrið mest rópt hest ella hestur. Tó fyri sunnan (í Stóra Bretlandi) horse. Orðið hors hevur eisini verið nýtt í Danmark, sum staðarnøvnini: Horsager, Horsevej, Horsens og Horsestigen benda á.
Til hvussu hross verður til horse hevur málfrøðingurin Marius Staksberg hesa frágreiðing: Tá ið ljóð (fonem) í málinum á henda hátt skifta pláss, plaga vit at kalla tað umkast (metatesa). (Eitt føroyskt dømi er stivli til stilvi summastaðni í landinum.) Í hesum føri er ikki greitt, hvat er eldri, r + sjálvljóð ella sjálvljóð + r, tí bæði eru sera gomul. Men kanska er horse (fornenskt og danskt hors) eldri enn hross, germanskt *hrussa- og *hursa-, av indoevropeiskum *kers- 'renna', sbr. latín currere 'renna' og cursus 'renning', men tað er ikki full semja um upprunan (sbrt. Dansk Etymologisk Ordbog, Gyldendal 1976).
Bæði orðini hestur og ross hava verið nýtt í Føroyum rættuliga leingi. Hesum bera m.a. staðarnøvnini: Rossastíggjarnir og Hestfall boð um, men júst í hvørji merking er ilt at siga. Orðið ross verður ikki nýtt í Evropa í dag. Í Týsklandi verður orðið Pferd nýtt og bert fá kenna orðið ross. Hjá okkum verða orðini ross og hestar av teim flestu nýtt við somu merking. Vit siga eins og íslendingar: Hevur tú hestar, Hava rossini fingið o.s.fr.
Hestahús[rætta | rætta wikitekst]
Har hesturin stendur inni, verður ídag ofta kallað fjós. Hetta er kanska tí at hesturin hevur staðið saman við neytunum ella kúnni í fjósinum, har hønurnar eisini hildu til, ella har kúgvin stóð - tí nú kemur mjólkin úr handlinum. Vanligt var tó, at hestarnir vóru úti alt árið eins og seyðurin. Tað er ikki fyrr enn í tjúgundu øld, at byrjað varð at leggja tak á bólini, soleiðis at hesi vóru til seyðahús.
Annars hava vit sera gott skil á, at hønurnar eru í høsnarhúsinum, gásin í gásarhúsinum, seyðurin í seyðahúsinum og kúgvin í fjósinum. So tað er onki meir náttúrligt, enn at hesturin er í hestahúsinum. Hetta heitið verður eisini nýtt í grannalondum okkara. Summum dámar betur at nevna hetta rossahús ella rossastallur. Analogt áðurnevnda stavar hetta heiti kanska úr herinum.