text:
Móses
Móses (hebraiskt: מֹשֶׁה, latín: Moyses, grikskt: Mwϋσῆς) var profeturin, ið førdi ísraelsfólk úr trældómi egypta og leiddi teir fram at tí lovaða landinum. Hann fekk tey tiggju boðini frá Guði og var lóggevi Ísraels. Móses er týdningarmesti persónurin í fimm teim fyrstu bókunum í Bíbliuni, sum umframt at verða nevndar Mósebøkurnar ella Tora, eisini verða nevndar Genesis (1.), Exodus (2.), Leviticus (3.), Numeri (4.), og Deuteronomium (5.). Vanliga var sagt, at Móses skuldi hava skrivað, men granskarar halda tær vera settar saman av nógvum yngri tekstum. Í Gamla Testamenti er Móses átrúnaðarligur og verðsligur leiðari hjá ísraelsfólki; hann varð føddur í Egyptalandi, meðan ísraelsfólk dvaldist har í trældómi [1], men eftir boðum frá Gudi og við hansara hjálp leiddi hann fólkið til lovaða landið Kánáan; sjálvur doyði Móses, áðrenn tey náddu Kánáan [2], men tá hevði hann tilnevnt Jósva eftirmann sín [3]; á Sinaifjalli tók hann ímóti teimum tíggju boðunum, sum gjørdust grundarlag undir átrúnaðarligu og verðsligu lógunum hjá ísraelsfólki. [4] Eisini gav hann ísraelsfólki nógvar aðrar lógir og sameindi tey til eina tjóð, eftir boðum Guðs. Enn tann dag ídag halda jødarnir seg til hesar lógir, sum eisini fevna um tey tíggju boðini, ið eru av størsta týdningi fyri kristin. Hugtikin av undranarsomu hendingunum í lívi hansara, hava listafólk í øldir skapað stór listaverk.
Innihaldsyvirlit
[rætta | rætta wikitekst]
Av hebraiskum Mosheh um grikska sniðið Mōusēs (Mwuσής), helst upprunaliga úr egyptiskum, møguliga av navnorðinum mes, mesu 'sonur', sama rót sum seinni liður í nøvnum sum Tutmosis og Rameses 'føddur av (einum ávísum gudi)'; eisini tulkað at merkja 'drigin úr.
Fyrstu árini[rætta | rætta wikitekst]
Patriarkarnir Ísakur, Jákup og Ábraham vóru forfedrar Mósesar. Tá ið hungursneyð hótti Kánáanland, fór abbasonur Ábrahams, Jákup, til Egyptalands við øllum húsi sínum. Summir søgufrøðingar halda, at hetta man hava verið í Nýggja egyptiska kongsdøminum frá um 1570 f.Kr., tá ið fleiri máttmiklir fáraoar hvør eftir annan ráddu fyri hesum stóra ríki. Sonur Jákups, Jósef, var høgt í metum í Egyptalandi, men so við og við vórðu ísraelsfólk alt meira kúgað. Bíblian greiðir frá, at Móses bjargaði teimum úr trældómi. Móses varð føddur í teirri tíðini í 1300 f.Kr., tá ið fárao hevði givið boð um, at øll nýfødd dreingjabørn hjá hebrearunum skuldu druknast. Foreldrini eru hebraisk, Jochebed og Amram. Móðirin fjaldi hann í tríggjar mánaðir, so legði hon hann í eina kurv og læt hann liggja eftir millum sevini við Nilánna í Egyptalandi. Dóttir fáraos fann barnið. Bíblian sigur, at hann græt, og hon blotnaði. [5] Systir Mósesar, Miriam, ið var har í nánd og eygleiddi, fekk sagt, at hann kundi verða fostraður upp hjá hebreiskari konu. Kongsdóttirin játtaði, og systirin Miriam leyp av stað eftir mammuni. Á henda hátt kom Móses aftur til mammu sína og var hjá henni, til hann var nóg gamal at vera í kongsins hús. Tá ið hann var tilkomin, tók dóttir fáraos hann til sín og kallaði hann Móses, ið merkir “eg dró hann upp úr vatninum”. Móses var av ætt Levis, ið var triði sonur Jákups. Siðst í 1300 f.Kr. gjørdi fárao (helst Ramses II) av, at tað vóru ov nógvir hebrear í Egyptalandi og gav boð um, at øll teirra fyrstføddu dreingjabørn skuldu sláast í hel. Søgnin sigur, at Móses var hjá mammuni í uml. tvey ár, áðrenn dóttir fáraos tók hann aftur til sín. Móses var aldur upp og lærdur sum tað sømdi seg einum egyptiskum prinsi. Halgabók nevnir einki um hetta tíðarskeiðið; søgur hansara barnadagur eru at finna í Midrasj, eitt savn av jødiskum tekstum, ið vóru skrivaðir til tess at hjálpa lesaranum til at skilja Bíbliuna.
Móses flýggjar til Midianlands[rætta | rætta wikitekst]
Móses skal hava verið síni fyrstu 40 ár í egyptisku hirðini. Tað verður hildið, at í hesum tíðarskeiði hevur hann fingið at vita, at hann var hebrei. Hetta kann vera orsøkin til, at hann drap egyptan, sum bardi hebraiskan mann. [6] Móses flýddi síðan til Midianlands, útnyrðingsstrondina í dagsins Saudi-Arábia, at krógva seg fyri fárao, ið ætlaði at beina fyri honum. Nú var hann í Midianlandi tey næstu 40 árini. Ein dagin hvíldi Móses seg við ein brunn í Midianlandi. Tá komu eisini hagar døtur Jetros, ið var prestur har, eftir vatni. Nakrir hirðar komu framvið og ætlaðu at reka genturnar burtur, men Móses kom teimum til hjálpar. Síðan oysti hann teimum vatn upp í íløtini og gav dýrunum. Tá ið døturnar komu heim, greiddu tær faðir sínum, Jetro, frá um egyptiska mannin, sum kom teimum til hjálpar við brunnin. Jetro bað døturnar bjóða manninum heim sum tøkk fyri góðgerðina. Móses tók við innbjóðingini og varð búgvandi hjá Jetro. Síðan giftist Móses við einu dóttrini, Zapporu, og við henni fekk hann tveir synir. Hesa tíðina, meðan Móses var í Midianlandi, hevði ísraelsfólk tað ringt í Egyptalandi.
Ein dagin, sum hann sat hjá seyði hjá verfaðirinum Jetro, sá hann ein runn standa í ljósum loga á Sinaifjalli (Hórebsfjalli). Tá ið Móses fór nærri at vita, hoyrdi hann Guðs rødd úr runninum, og hon segði, at hann mátti fara aftur til Egyptalands at hjálpa tjóð sínari, tí trælkaða jødisku ísraelsfólki. “Tú skalt føra tey út úr líðingunum”, greiddu Guð Mósesi frá, “til land, sum flýtur í hunangi og mjólk”. [7] Tað var tað landið, ið fyrr varð lovað Ábrahami, sum var ættfaðir Mósesar. Guð opinberaði eisini navn sítt fyri Móses, tá ið hann segði “eg eri tann, sum eg eri”, ella á hebraiskum יהוה (JHVH, Jahve ella Jehova), Guð feðra hansara. Guð beyð honum at fara aftur til Egyptalands og fría fólkið, men Móses bønaði Guð at senda onkran annan, tí hann var so tungdur fyri málinum. Tá ilskaðist harrin og bað Móses fáa sær bróðurin Áron til talsmann. Síðan búði hann seg til við øllum húski sínum og fór til Egyptalands. Har hitti hann Áron aftur.
Tær tíggju plágurnar[rætta | rætta wikitekst]
Við boðum frá Guði fóru Móses og bróðirin Áron til Egyptalands at biðja fárao loysa ísraelsfólk úr trældómi. [8] Fyrsti fundurin millum Áron, Móses og fárao gav einki úrslit. Aðru ferð vildi fárao síggja okkurt tekin. Áron tveitti stavin, og hann gjørdist til ein orm. Gandakallur fáraos gjørdu tað sama, men ormur Árons gloypti teimum. Men fárao vildi framvegis ikki loyva ísraelsfólki at fara. Dagin eftir kom Móses aftur og brúkti sama stav at gera vatnið í Níl til blóð, men heldur ikki hetta viðaki fárao. Tá ið fárao noktaði, sendi Guð egyptum tíggju plágur. Fyrst gjørdist vatnið í Níl til blóð, síðan komu óteljandi mongdir av mýggjabitum, bitflugum og froskum. Síðan komu fenaðardrepsótt, heglingur, myrkur, kýlasótt og ongsprettur. Tíggjunda plágan var tann ræðuligasta: øll frumborin í Egyptalandi skuldu doyggja, eisini bæði dýr og børn. Undan tíggindu pláguni hevði Guð sagt Mósesi, hvat ísraelsfólk skuldu gera. Hvørt húski skuldi ofra lamb og smyrja blóðið á duratræ og durastavir. Síðan skuldu tey steikja kjøtið væl og eta tað aftur við ósúrgarðum breyði og beiskum urtum. Máltíðina skuldu tey njóta ferðabúgvin við stavi í hendi. Tá ið frumbornu egyptisku børnini vórðu dripin, leyp oyðandi eingil Guðs húsini hjá ísraelsfólki um. Blóðið av lambinum var bjargingin. Hesin tilburðurin er upprunin til jødisku páskahátíðina Pezach.
Tá náttina, tá ið tíggunda plágan kom, gav fárao Ároni og Mósesi boð um at savna fólkið og rýma úr Egyptalandi. Ísraelsfólk tóku so síni ósúrgaðu breyð, fingu sær klæðini og tóku við sær egyptisku silvur- og gullgripirnar, so sum Móses hevði sagt. Ísraelsfólk fóru so til gongu úr landinum við øllum fenaðinum. Halgabók sigur, at í tali vóru tey “okkurt um seks hundrað túsund menn, umframt konur og børn”.
Ígjøgnum Reyðahav[rætta | rætta wikitekst]
So slapp ísraelsfólk avstað, og tey flýddu eystureftir til Kánáanland (lovaða landið, Ísrael). Hetta var byrjanin til tann stóra flóttan úr Egyptalandi. Móses skipaði fyri øllum eftir Guðs boðum. Tá ið fárao frætti, at ísraelsfólk vóru farin úr landinum, broytti hann støðu og sendi herin eftir teimum. Men Guð førdi Móses og fólkið gjøgnum oyðuna. Um dagin gingu tey eftir skýstólpa og um náttina eftir eldstólpa. Móses førdi tey gjøgnum oyðimørkina til tað, sum verður hildið at vera Reyðahav. Egyptiski herurin elti tey, tí fárao iðraði seg nú um at missa allar sínar jødisku trælir. Tá ið tey koma til havið, rætti Móses hondina út, og á undursaman hátt skilti vatnið seg sundur. [9] Ísraelsfólk gekk turrskøtt yvirum, men tá ið egyptar ætlaðu sær aftaná, rætti Móses aftur hondina út, og nú floymandi vatnið innaftur. Bíblian sigur, at allur herurin druknaði. Tá ið ísraelsfólk vóru komin yvirum í øllum góðum, skipaði Miriam, systir Mósesar, fyri hátíðarhaldinum. Miriam var profetkona og høgt í metum. Hon tók tá eina trummu í hond og dansaði og sang, og allur kvinnurnar tóku undir við henni, tá ið hon skipaði og kvað.
Á longu leiðini til Kánáanlands troyttaðust ísraelsfólk av oyðimørkini og gramdu seg fyri Mósesi. Við einum undri fekk Móses tað beiska vatnið í einari oasu at smakka væl, men svongdin nívdi eisini. [10] So sendi Guð teimum manna og lynghønur at eta. Manna-kornið fall á jørðina eins og døgg, og hugsanin um hetta breyð av himni hugtók m.a. mangan listamannin í renesansutíðini. Tað var sera tvørligt hjá ísraelsfólki at koma ígjøgnum oyðimørkina, og Móses fekk seg mangan royndan. Tá ið tey høvdu fingið manna av himni, fóru tey aftur at gremja seg um, at einki vatn var. Móses vendi sær til Guð, og málið varð loyst við undirsamari hending. [11] Vatnið, sum vellir úr klettinum gjørdist enn eitt vældámt evni í listini.
Móses fær lógir Guðs[rætta | rætta wikitekst]
Hendingarnar á Sinaifjalli í Egyptalandi eru millum tær týdningarmestu í lívi Mósesar. Í frásøgnini um tilburðirnar leggur Bíblian stóran dent á týdningin, ið hann, sum eisini var profetur, hevði í tí, sum fór fram. Tað var bara hann, ið kundi tala beinleiðis við Guð og bera fólkinum tey guddómligu boðini. [12] Tey tíggju boðini voru rist á tvær steintalvur, sum vóru løgtalvurnar. Harumframt fekk Móses nógvar aðrar lógir, sum eru nevndar sáttmálabókin. Bíblian greiðir frá, at ísraelsfólk høvdu reikað um í oyðimørkini í tríggjar mánaðir, tá ið tey fingu sær legu undir Sinaifjalli. Tað var heilaga fjall Guðs, við hvørt nevnt Hóreb. Fjallið eitur ídag Jebel Musa, t.e. fjall Mósesar á arábiskum. Tá ið Móses fór niðan á fjallið, segði Guð honum, at hann kom aftur um tríggjar dagar. Triðja dagin fjaldi stórt skýggj Sinaifjall, og toran gekk, og snarljósini skygdu. Síðan hvøll lúðraljóð, og fólkið skalv av ræðslu. [13] Tá ið Móses fór upp aftur á fjallið, gav Guð honum tey tíggju boðini at bera fólkinum. Síðan gav hann Mósesi nógvar aðrar lógir, sum ísraelsfólk skuldu lýða. Tað vóru reglur at ganga eftir í vanliga lívinum, og tær hava framvegis stóran týdning fyri jødar.
Tey tíggju boðini[rætta | rætta wikitekst]
- Fyrsta boð: Tú mást ikki hava aðrar gudar enn meg.
- Annað boð: Tú mást ikki misbrúka navn harrans Guds tíns.
- Triðja boð: Mins til at halda hvíludagin heilagan.
- Fjórða boð: Æra faðir tín og móður tína.
- Fimta boð: Tú mást ikki drepa.
- Sætta boð: Tú mást ikki dríva hor.
- Sjeynda boð: Tú mást ikki stjala.
- Áttanda boð: Tú mást ikki bera rangan vitnisburð ímóti næsta tínum.
- Níggjunda boð: Tú mást ikki girnast hús næsta tíns.
- Tíggjunda boð: Tú mást ikki girnast konu næsta tíns, ei heldur træl hansara, trælkvinnu hansara, neyt hansara, esil hansara, ella nakað, ið næsti tín eigur.
Fólkið tilbiður gullkálvin[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið Móses fekk lógirnar frá Guði, var hann á Sinaifjalli í 40 dagar, men fólkið kendi ongan frið á sær og vendi aftur til heiðinskapin. Tey bóðu Áron gera ein gud, ið kundi leiða tey víðari, og hann læt stoypa ein gullkálv av gripum teirra. Tá ið fólkið sló ring um avgudin, gjørdist Guð vreiður og beyð Mósesi at fara oman aftur til fólkið. Móses bað Guð fyrigeva fólkinum og ikki lata vreiðina ganga út yvir tey, ið høvdu brotið boðið “tú mást ikki gera tær skurðgud”. Tá ið Móses sá fólkið dansa um gullkálvin, varð hann so rúkandi óður, at han smildraði løgtalvurnar sundur. [14] Síðan hirdi hann gullkálvin í eldin og muldi hann í dust, rørdi tað út í vatnið og læt ísraelsfólk drekka. Seinni beyð Guð honum at gera tvær nýggjar steintalvur líkar teim fyrru. Tá ið Móses hitti harran á øðrum sinni á Sinaifjalli, ritaði Guð tey tíggju boðini á nýggju talvurnar.
Deyði Mósesar[rætta | rætta wikitekst]
Ísraelsfólk høvdu reikað um í oyðimørkini í næstan 40 ár, tá ið tey komu at Jórdanánni. Móses, ið nú var 120 ára gamal, visti, at hann fór ikki at føra fólkið um ánna og inn í tað lovaða landið Ísrael. Tá ið hann hevði skrivað alt, sum Guð hevði boðið honum, savnaði hann fólkið saman. Hann beyð teimum farvæl og ávaraði tey um, at onkuntíð mundu tey fara frá Guði. Síðan kvæð hann lovkvæði fyri teimum og vælsignaði ættir Ísraels. So fór hann niðan á fjallið Nebo, haðan hann sá inn í tað lovaða landið, og har uppi doyði hann. Áðrenn hann doyði, valdi Móses Jósva til sín myndiga eftirmann, og Guð setti hann at leiða fólkið inn í tað lovaða landið. [15] Móses valdi sær eisini ein mann úr hvørjari av teim 12 ættum Ísraels at kanna Kánáanland, ið Guð hevði lovað teimum. Teir vóru sendir at vita, hvussu landið, fólkið og jørðin vóru. Tá ið teir komu aftur, søgdu teir, at landið fleyt í mjólk og hunangi, og vístu fram ávøksturin, teir høvdu aftur við sær. Guð segði við Móses “nú havi eg latið teg líta at tí við egnum eygum, men yvir hagar skal tú ikki koma”. Móses fór tá niðan á fjallið Nebo, og Guð læt hann síggja inn í landið. Síðan doyði Móses uppi á Nebofjallinum.
Aðrir átrúnaðir[rætta | rætta wikitekst]
Koranin, heilaga bókin hjá muslimum, sigur frá um Musa (Móses), og samráðingar hansara við fárao. Jødar nevna hesar Mósebøkur Tora ella lógin. Tær verða eisini umtalaðar sum Pentateuken, t.e. fimm skriftrullur.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- https://snl.no/Moses
- http://www.denstoredanske.dk/Sprog,_religion_og_filosofi/Religion_og_mystik/Gamle_testamente/Moses


c: text/html

text:
Alfrøði
Alfrøði er ikki ein ávís vísindagrein, sum so nógvar aðrar. Orðið alfrøði merkir "frøði um alt". Vanliga inniheldur ein alfrøði ikki serliga nógva vitan um nakað serstakt, men eitt sindur um næstan alt. Ein alfrøði er ofta ein endurspeglan av teirri vitan, sum er til; eitt savn av stuttum upplýsandi greinum um mestsum alt, so fólk lætt kunnu leita sær fram upplýsingar. Franski heimspekingurin Diderot tók stig til fyrstu alfrøðina, har hann fekk fremstu heimspekingar, rithøvundar og granskarar í tíðini at skriva greinar um øll hugsandi evni. Henda fyrsta alfrøðin taldi heili 37 tjúkk bind. Tað eru túsundatals greinar um ymisk evni í Alfrøðini. Í hvørji grein eru tilvísingar til myndir, og í hvørjari mynd eru talmerktir smálutir. Greinin um skurðviðgerðaramboð hevur ikki færri enn tólv slíkar smálutir.
Einhvør alfrøði er skipað sum eitt uppslagsverk, t.e. eitt verk, ið lætt er at sláa upp og finna upplýsingar í um eitthvørt.
Sum Encyclopædia Brittanica, ein stór og kend enskmælt alfrøði, tekur til; "As knowledge grows, so do we"; ella á føroyskum; "So hvørt sum vitanin veksur, vaksa vit við".

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Einahandil
Í Føroyum hevur man haft nakað, ið eitur einahandil. Tað er, at ein tjóð stýrir- og avmarkar vøruhandil í einum øðrum landið.
Miðskeiðis í stóra havnarlagnum í Tórshavn, millum Eystaru- og Vestaruvág, liggur Tinganes, gamli tingstaður føroyinga. Vit vita frá Føroyinga søgu, at Tinganes longu í 900 talinum var tingstaður – fyrst sum “alting” við lóggevandi og dømandi myndugleika, men seinni í 1300 – 1400 talinum sum “løgting” einans við dømandi myndugleika.
Í 1271 stovnaði norski kongurin einahandil í Tórshavn, og fylgjandi øldirnar var Tinganes handilsstaður føroyinga, stundum rikin av einstaklingum ella handilsfelagskapum, men at enda aftur sum kongaligur einahandil, beinleiðis undir danakongi. Í 1673 herjaði ein herviligur eldsbruni Tinganes og øll húsini ið stóðu uml. har myndin er tikin frá, brendu í grund.
Til vinstru á frímerkinum síggjast sokallaðu “Sethúsini” ella “Sethúsið úti í Havn”. Hettar húsið varð bygt sama ár sum eldurin hevði herjað, og var upprunaliga krambúð, skrivstova og bústaður hjá embætisfólkinum á handlinum. Húsið er síðan nýtt til ymisk endamál, m.a. var tað í 20. øld gegl á loftinum. Nú á døgum rúma Sethúsini Haldils- og Vinnumálaráðið.
Aftanfyri Sethúsini (ikki sjónlig á myndini) liggur sokallaða “Stokkastovan”, ein gamal goymslubygningur, sum var bygdur í 1673, stutt eftir eldsbrunan. Sum navnið bendur á, er Stokkastovan bygd af viðarstokkum, ein heldur sjáldsamur bygningsháttur í Føroyum.
Uttast á nesinum lá upprunaliga ein lítil skansi ella kanónbattarí sum ein hálvkringla, men umleið 1750 varð eitt goymsluhús “Skansapakkhúsið” bygt á staðnum. Bygningurin, sum sæst aftast í myndini er nú høvuðsskrivstova og fundarhøli hjá løgmanni og landsstýrismonnum.
Afturat Skansapakkúsinum stendur sokallaði “Salurin”, sum varð reistur í 1781. Nú rúmar salurin einum bókasavni, fundar og móttøkuhøli og virkar annars sum millumgongd millum Skansapakkhúsið og fyrisitingarhølini hjá landstýrinum.
Sum framhald av Salinum standa “Vektarabúðin” og “Sjóbúðin”, upprunaliga tveir goymslubygningar frá 17. øld. Eitt skifti seint í 1800 talinum og til 1908 var posthús í Sjóbúðini. Í 1950 brendu bæði húsini í grund orsaka av einum ásettum eldsbruna, og tey vóru ikki endurreist fyrr enn í 1991. Húsini rúma í dag landsstýrisfyrisitingina.
Ovast til høgru á frímerkinum sæst partur av “Bakkapakkhúsinum”, eisini eitt gamalt goymsluhús frá 1776. Hettar húsið er eisini partur av fyrisitingarhølunum hjá landsstýrinum.


text:
Missouri
Missouri (Enskt: State of Missouri) er lutstatur í Sambandsríki Amerika við umleið 5,9 mió. íbúgvar. Jefferson City er høvuðsstaðurin og størsti býurin er Kansas City. Í norðri hevur hann mark við Iowa, í eystri við Illinois og Kentucky, í suðri við Tennessee, Arkansas, og Oklahoma, og í vestri við Nebraska og Kansas.
Eyknevni hansara er Vísa-Meg-Staturin (enskt: The Show-Me-State).
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Landbúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Alt landið, sum tað er, er ein akur. Teir pløga heilt djúpt, síðani verður tung trumla drigin eftir veltuni, og til seinast verður saksað við einari heilt lættari harvu. Regnið setir nú beinanvegin niður í ta føstu moldina, og hon heldur vætuni í sær, til kornið fer at næla. Summastaðni, har avfallið er lítið, nýta teir ein veltingarmáta, sum teir nevna turrvelting (á enskum dry farming).
Men ein vandi er við hesum máti, um veturin, tá ið akrarnir liggja svartir, kann tað henda, at jørðin verður so uppturkað av frostinum, at moldin fer at fúka. So herviligt kann moldrokið vera í teimum turrastu plássunum, at menn, sum við stórum stríði hava velt jørð sína upp frá heilum, noyðast helt at geva uppat at velta korn, tí eingin mold er eftir. Eisini kann tað henda, tá ið regnið er av tí grova, at stríðar áir gerast í lægdunum, og tær taka so moldina við sær.


text:
22.10.2014 - 08:35
Tvey bløð í somu viku
Í samband við at KÍ kvinnurnar hava sett heimsmet er ein heilt serlig útgáva av Norðlýsinum borið í hvørt hús í Norðoyggjum umframt haldarum í morgun. Norðlýsið sum komandi ár kann hátíðarhalda 100 ára dagin fyri fyrstu útgávuna kemur sum vanligt út longu fríggjadagin til haldarar og leysa sølur. Í blaðnum fríggjadagin viðgera vit nógv umrødda málið um fiskiskapin á Flemich Kap har Norðlýsið hevur roynt at lýst støðuna eftir at landsstýrið gav loyvið til olympiskt fiskarríð og harafturat loyvdi skipum at fiska sum als ikki vóru egnað til hendan fiskiskapin. Í blaðnum verða nýggir upplýsingar sum Føroyska Fiskiveiðueftirlitið og Fiskimálaráðið ikki vildu at Norðlýsið skuldi fáa hendur á.
Eitt sindur av hvørjum í dag
HB er mest vinnandi í 2014
VIDEO: Lendisrenning í Klaksvík


text:
North Carolina
North Carolina (enskt: State of North Carolina) er lutstatur í Sambandsríki Amerika við umleið 8 mió. íbúgvar. Høvuðsstaðurin kallast Raleigh og størsti býurin er Charlotte. Í 1789 bleiv North Carolina lutstatur í USA. Í norðri hevur hann mark við Virginia, í suðri við South Carolina og Georgia, og í vestri við Tennessee. Í eystri liggur Atlantshavið.
Eyknevni hansara er "Tjørhælstaturin" (enskt: Tar Heel State). Upprunaavgerðið av Tar Heel er ókendur.
Ein dómari í North Carolina hevur avgjørt at tað ikki bara skal vera loyvt at svørja á Bíbliuna, men eisini á einhvørja aðra átrúnaðarliga bók, í sambandi við rættarmál í North Carolina.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Upprunafólkið[rætta | rætta wikitekst]
Í 1711 - Tuscarora-kríggið ímillum niðursetumenn og indiánar í norður-North Carolina.
Flogfør[rætta | rætta wikitekst]
Í 1903 taka brøðurnir Wright seg á flog í North Carolina og eru teir fyrstu, ið flúgva við motorriknum flogfari. Fólk í North Carolina varnast ikki veruliga, hvønn týdning henda stórhending hevur, fyrr enn fyrri heimsbardagi brestur á í Evropa á sumri 1914. Hetta er fyrsta kríggj, har alt fólkið í statinum er partur í krígsførsluni ella krígsframleiðsluni.


text:
Brendan
Sankta Brendan (* umleið 489, † umleið 580)
So tíðliga sum í 6.-7. øld sigldu frómir írskir menn í skinnbátum, curragh, víða um høvini við bretsku oyggjarnar, og komu langt til havs til fjarlagdar oyggjar. Endamálið var millum annað støð, har teir í friði og einsemi kundu liva fyri sína kristnu trúgv. Tiltikin er Sankta Brandan, ið ferðaðist í samfull níggju ár um høvini og kanska kom so langt sum til Amerika.
Brandanus, ábáti og játtari, varð borin í heim í Írlandi umleið 489, doyði umleið 580 í kleystrinum Clonfert, eitt av mongum kleystrum, ið hann skuldi hava grundað. Í halgisøgu frá 900- ella 1000 árunum, Navigato Sancti Brendani, sum finst í mongum handritum, verður greitt frá hesi ferð:
- Mangastaðni møttu teir kristnum einabúgvum og nutu blíðskap, m.a. á grannaoyggjunum Seyðaoynni og Fuglaparadísinum. Nærindis teimum var ein grýtut berlig oyggj, har drógu teir bátin upp og kyndu bál at kóka kjøt, teir høvdu fingið frá einum manni á Seyðaoynni. Men tá ið potturin kókaði, fór oyggin at skelva og røra seg, og munkarnir máttu draga bátin sum skjótast og sleppa sær burtur haðani.
- Hetta var ikki ein oyggj, men ein stórhvalur og teir sóu hann svimja avstað við bálinum á baki. Ferðin vestureftir gekst ikki væl, fleir mánaðir rókust teir á havinum, lendu á mongum løgnum oyggjum og endaðu aftur á Seyðaoynni. Men teir løgdu aftur til brots, sigldu í 40 dagar og komu umsíður gjøgnum tjúkkan mjørka til tað stóra landið, har frukttrø vuksu víða hvar.
Søgumenn hava sum vera mann verið ójavnir á máli um, hvussu hendan halgisøga skuldi tulkast. Summir vilja vera við, at Brandan kom bæði til Føroya og Íslands, kanska eisini til Grønlands og Amerika, teir flestu munnu ivast í, um nakað grundarlag er fyri slíkari giting - bretsku oyggjarnar eru mangar.
Írski søgugranskarin og sjómaðurin Tim Severin, var millum teirra, ið helt, at søgan um Brandan var meira enn vanlig hugfloygd miðaldarlig søga, full av undurverkum og ótrúligum tilburðum. Har mundi vera ein kjarni av sannleika, ið gjørdi tað sannlíkt, at írar høvdu verið í Amerika 1000 ár undan Kolumbus og 400 ár undan Leivi Hepna.
Til tess at prógva, at ein slík ferð yvir Atlantshav veruliga kundi gerast við opnum skinnbáti, helt hann í 1976 av stað saman við fýra monnum á einum fari, ið var smíðað nágreiniliga sum tey høvdu verið gjørd fyri 1500 árum síðan. Á leiðini løgdu teir inn í Føroyum, har Severin helt, at Seyðaoyggin og Fuglaparadísið mundu vera. Ein av manningini var føroyingur, Tróndur Patursson, listamaður úr Kirkjubø.
Um veturin varð steðgað í Íslandi, og várið eftir varð hildið fram vestureftir. Hetta var tann hættisligasti parturin av túrinum, teir komu í illveður og ís. Men eftir at hava verið 50 samdøgur á sjónum og siglt ein tein uppá 3.500 fjórðingar um Atlantshav, nomu teir land í Nýfundlandi.
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- Faroestamps.fo (Public Domain)


text:
Kili
Lýðveldið Kili (spanskt: República de Chile) er eitt land í Suðuramerika. Í norðri hevur Kili mark við Perú og Bolivia, og í eystri við Argentina. Høvuðsstaður er Santiago. Landið er lýðveldi, og trúgvir er sum allastaðni í Suðuramerika tann katólska.
Landið hevur spanskt sum høvuðsmál og brúkar latínska alfabetið.
Innihaldsyvirlit
- 1 Navnauppruni
- 2 Søga
- 3 Politikkur
- 4 Landafrøði
- 5 Búskapur
- 6 Fólk
- 7 Mentan
- 8 Keldur
[rætta | rætta wikitekst]
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Tað var har, at USA-stuðlaðir fascistar tóku ræðið í 1973, og í 1647 var ein av heimsins allarringastu jarðskjálvtum har. Í Kili fór gosfjallið Puyehue-Cordon Caulle at goysa í 2011 [1]. Í Suðuramerika hevur gosið darvað flogferðsluni í Kili, Uruguei, Argentina og Brasil. Øskuskýggið gjørdi eisini sítt til, at ein fundur millum suðuramerikansku fíggjarmálaráðharrarnar í Buenos Aires mátti avlýsast.
Hendingarøð[rætta | rætta wikitekst]
- Um 11.000 f.Kr.: Fyrstu menniskjuni koma til Kili.
- Um 5000 f.Kr.: Chonchorrosfólkið í Norðurkili setur búgv.
- Um 700: Fólk á Páskaoynni fara at byggja steinpallar, sum eru partur av halgidómum.
- 1100-talinum: Fyrstu høggmyndirnar úr gróti verða reistar á bygdum pøllum á Páskaoy.
- Um 1200: Inkaríki í Kili, Ekvador, Peru og Bolivia.
- Um 1300: Ovurstórar grótmyndir verða reistar á Páskaoy. Grótmyndirnar á Páskoy vórðu stundum gjørdar í sløknaðum gosopum.
- Um 1500: Á Páskaoy verður bygd ein bygd við avlongum gróthúsum.
- 1600-talinum: Farið verður at byggja tupa á Páskaoy, tað eru torn úr gróti við kømrum inni í miðjuni.
- 1817: San Martin sigrar á sponskum heri í Chacabuco í Kili, og landi fær sjálvstýri.
- 1973: Fólkavaldið forsetin í Kili Salvador Allende verður dripin, tá ið herurin við Augusto Pinochet á odda tekur valdið.
Inkaríkið[rætta | rætta wikitekst]
Í 1525, tá ið inkaríkið stóð í besta blóma, vóru 3200 km. ímillum suður- og norðurmarkið. Landið var fram við Kyrrahavi. Har eru nú londini Kili, Peru, Ekvador og Bolivia.
Einaræði[rætta | rætta wikitekst]
Síðan hernaðarkvettið í Kili á heysti 1973 hevur ivi valdað, um hermenn beindu fyri marxistiska, fólkavalda forsetanum Salvador Allende ella um hann doyði fyri egnari hond. Grøvin hjá Salvador Allende í kilenska høvuðsstaðnum Santiago er opnað og líkið grivið upp. Rættarlæknar skulu nú kanna líkið av fyrrverandi forsetanum í Kili til tess at staðfesta veruligu orsøkina til deyða hansara fyri umleið 40 árum síðan. Spurningurin er, um talan er um sjálvmorð ella um forsetin varð avrættaður av hernaðarstjórnini hjá Augusto Pinochet, sum tók valdið í Kili við einum kvetti á heysti 1973. Hesar ógreiðu umstøður kring deyða Allendes hava plágað kilenska samfelagið.
Marxisturin Allende var fyrsti fólkavaldi forseti í Kili í 1970. Undir kvettinum 11. september í 1973 doyði hann. Alment hevur sjálvmorð verið nevnt sum deyðsorsøk. At hann beindi fyri sær við einari rifflu, sum hann hevði fingið frá fyrrverandi kubanska forsetanum Fidel Castro. Tá Allende skuldi beina fyri sær, var forsetaborgin undir álopi bæði á landi og í luftini. Við hernaðarkvettinum kom Augusto Pinochet, herovasti, fram at valdinum sum einaræðisharri. Hernaðarstjórnin sýtti næstingum Allendes at síggja deyða forsetan. Ístaðin segði herurin, at líkið varð kannað á einum hernaðarsjúkrahúsi, har staðfest varð, at hann var deyður fyri egnari hond.
Castro, tíðindafólk og mangir eygleiðarar hava leingi ivast í almennu frágreiðingini. Tey halda hermenn hjá Pinochet hava beint fyri Allende. Næstingarnir hjá Allende halda hann hava beint fyri sær sjálvum, men vilja tó, at líkið verður kannað til tess at beina av vegnum allan iva. Fyri kvettið hevði Allende sagt seg vera til reiðar at doyggja heldur enn at geva seg yvir til herin. Tað var kilenski ríkisákærin, sum í januar 2011 gav boð um, at líkið av Allende skuldi kannast. Boðini komu í sambandi við, at 725 deyðstilburðir undir Pinochet-stjórnini skuldu kannast.
Augusto Pinochet ráddi í Kili frá 1973 til 1990 [2].
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Politiska søgan[rætta | rætta wikitekst]
Andesfjøllini, ið sum ein høgur verjugarður eru suður ígjøgnum landið, høvdu við sær, at Kili varð síðsta land í Amerika, spaniamenn løgdu undir seg. Landið loysti frá Spania í 1818. Frá 1973 til 1990 stýrdi rái einaræðisharrin Augusto Pinochet Kili, men nú eru politisku viðurskiftini broytt til tað betra.
Val 2009[rætta | rætta wikitekst]
Á valinum í 2009 vann tann høgrasinnaði ríkmaðurin Sebastian Pinera á sosialdemokratinum Eduardo Frei. Sambært valnevndini fekk Sebastian Pinera 52 prosent av atkvøðunum og Eduardo Frei 48 prosent. Pinera stillaði eisini upp á valinum fyri fýra árum síðani, men ta ferðina mátti hann lúta fyri sosialistinum Michelle Bachelet. Undir valstríðnum hevur Pinera millum annað sagt, at hann fer at leggja dent á at bøta um trygdina í landinum, og at hann fer at brúka sína støðu sum vinnulívsmaður til at hjálpa vinnuni burtur úr kreppuni, sum hon er í [3].
Vindmegi[rætta | rætta wikitekst]
Ein norsk vindmylluverkætlan í Kili hevur vakt ans. Verkætlanin undir heitinum El Totoral umfatar 23 2 MW myllur á 120 metrar og skal framleiða 110 GWh um árið. Hetta svarar til nýtsluna hjá 50.000 kilenskum húsarhaldum. Talan er um størstu vindmylluverkætlan í Kili. Myllurnar standa á einum øki, ið er 900 hektarar, 300 kilometrar norðanfyri høvuðsstaðin Santiago.
Norðmenn hava gjørt íløgur fyri 140 mió norskar krónur í verkætlanina, sum verður fíggjað undir eini nýggjari kilenskari lóg, sum krevur, at í minsta lagi 5 pst. av elektrisitetinum frá kilenskum veitarum skulu koma frá varandi orku. Samlaði kostnaðurin av verkætlanini er sambært Teknisk Ukeblad 140 mió. amerikanskar dollarar [4]. Almenna norska orkufelagið Statkraft eigur 60 pst. í SN Powers og almenna íleggingarfelagið Norfund 40 pst. Felagið rekur frammanundan vatnorkuverk í Suðuramerika og Ásia.
Forsetin í Kili stóð fyri almennu vígsluni av vindmylluparkini, sum norska felagið SN Powers hevur staðið á odda fyri.
Javnrættindi[rætta | rætta wikitekst]
Kvinnurættindi[rætta | rætta wikitekst]
Kili er limir í IDEA (stytting fyri "International Institute for Democracy and Electoral Assistance"). IDEA er ein altjóða felagsskapur, sum arbeiðir fyri at útbreiða og styrkja demokrati í heiminum. Øktur kvinnuleiklutur í politikki er ein sjálvsagdur lutur í arbeiðinum hjá IDEA. IDEA varð stovnað í 1995.
Samkynd[rætta | rætta wikitekst]
Tað at vera samkyndur er lógligt [5].
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Kili er tað longsta og javnsmalasta land í heiminum. Landið er 4.200 km langt norður og suður, líka langur teinur sum úr Føroyum til Kanariaoyggjar. Har landið er breiðast, ertað 180 km. Mesta fólkið býr miðskeiðis í Kili kring høvuðsstaðin og størsta havnabýin, Valparaiso. Frukt, korn og vínber verða dyrkað í dølunum í Miðkili, har nógv vatn rennur oman úr fjøllunum.
Kili er ógvuliga smalt og langt. Tað liggur ímillum Andesfjøll eystanfyri og Kyrrahav vestanfyri. Onganstaðni eru fleiri enn 25 km. ímillum Kyrrahav og argentinska markið, men 4300 km. eru úr sólsvidnu oyðimørkunum norðanfyri suður í jøklarnar sunnanfyri. Har sum landið er breiðast, er tað 350 km., har tað er smalast bara 100 km.
Fram við sunnara parti av strondini gongur skergarður. Í kalda og veðurbarda Suðurkili eru 55 gosfjøll, sum goysa, vakrir firðir, fleiri stórir jøklar byrgja dalarnar og snjóklæddir fjallatindar. Longri norðuri ganga lág fjøll heilt út ímóti strondini. Eystan fyri hesi fjøll eru dalar, sum ganga norður og suður, og so koma Andesfjøll, sum eru markið millum Kili og Argentina. Fleiri eldfjøll eru ímillum, og jarðskjálvti er vanligari í Kili enn í nøkrum øðrum landi.
Norðast í landinum er tann stóra Atakamaoyðimørkin, har man vera eitt tað turrasta pláss í heiminum, men kilingar fáa væl burtur úr henni kortini, tí har eru tjúkkar fláir av salpetri, sum teir høgga, síðan verður salpetrið reinsað og selt sum tøð. Á teimum høgu fjøllunum liggur kavi og ísur, og í støðum gongur hann heilt út móti strondini. Lítið fólk býr suðuri í landinum.
Punta Arenas er syðsti býur í heiminum. Einasti landbúnaður har suðuri er seyðahald. Býurin er við Magellanssund, farleiðin, sum skipini plaga at sigla at sleppa undan at fara um veðurringa Hornið. Havnin er full av fiskiførum og skipum, sum gera kanningar við Suðurkoll, og hon er eisini miðdepil fyri oljuvinnu. Býurin er undir holinum í osonlagnum, og tí mega fólk har verja seg væl fyri sólini.
Høvuðsstaðurin Santiago er í einum dali heilt uppi í fjøllunum. Til henda býin kemur nógv ferðafólk úr USA. Valparaiso er stór skipahavn.
Nógvir firðir skera seg inn í landið.
Landslutirnir[rætta | rætta wikitekst]
Kili er býtt sundur í 15 landslutir [6]. Nú á døgum hevur hetta sundurbýtið lítið uppá seg hjá vanligum fólki. Hvør landslutur hevur sín høvuðsstaði. Landspartarnir eru:
Páskaoy[rætta | rætta wikitekst]
Páskaoyggin er eystasta oyggin í Kyrrahavi. Oyggin er gitin fyri veldugu standmyndirnar í tí berliga landslagnum. Forfedrar polynesiamanna høgdu tær í grót fyri stívliga 1000 árum síðan. Fleiri enn 600 slíkar standmyndir eru á Páskaoynni. Summar eru um 20 m. høgar. Kili eigur Páskaoynna nú [7].
Titikakavatn[rætta | rætta wikitekst]
Í Andesfjøllum, á markinum millum Kili og Peru, er Titikakavatn. Titikakavatn liggur ógvuliga høgt, 3821 m. oman sjóvar. So høgt liggur onki annað vatn í heiminum. Mesta dýpið er 265 m. Tó at nútíðarskip sigla á vatninum, gera útróðrarmenn enn bátar úr sevi. Í Titikakavatni er nógvur fiskur, sum kemur fólki har á leið væl við.
Veðurlag[rætta | rætta wikitekst]
Í sunnara parti av Kili liggur oftast vesturætt, og hon hevur nógv regn við sær. Annars er veðurlagið so lýtt, at trø og runnar standa grøn alt árið. Norðan úr turru, steinoydnu Atakamaoyðimørkini og suður at jøkulsklæddu fjøllunum suðuri við Hornið eru næstan øll veðurlagsbelti og landslagsfyribrigdi, sum eru í heiminum. Atakamaoyðimørk í Norðurkili er ein hin turrasti staður á jørðini. Sumstaðni í Atakamaoyðimørk hevur aldri regnað, tað fólk veit.
Í landbúnaðarlendinum í Miðkili er miðjarðarhavsveðurlag sum í Kalifornia og Suðurevropa. Í fruktagóðu dølunum í Miðkili verður frukt dyrkað, til dømis ferskur, aprikosur og nektarinir. Syðri verður mest dyrkað av perum, súreplum og blommum.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Í Kili finnast ymisk málmsløg, har er gull, jarn, sink og nógv av kopari. Einki land í heiminum brýtur so nógvan koparmálm sum Kili. Kili hevur heimsins størstu goymslur av kopari, sum eisini er tann størsta útflutningsvøran [8]. Koparmálmurin verður stoyttur í landinum, og síðan verður hann útfluttur. Høgt uppi í Atakamaoyðimørkini í Norðurkili er ein av heimsins størstu koparlindum. Námið í Chuquicamata er 4.115 m langt og 670 m djúpt. Hvørja viku verða fleiri milliónir tons av tilfari brotin og førd burtur at knúsa og vaska.
Teir bróta eisini nógvan jarnmálm, kol, gull, silvur og onnur steinsløg.
Landbúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Meiri enn 80 % av Kili eru berlig fjøll, og næstan alt, sum eftir er, er skógur. Bara heilt lítil partur av landinum er dyrkilendi. Mitt í Kili er veðurlagið nakað sum í Kalifornia, og nóg mikið av regni er fyri grøðina. Í støðum kann kortini vera heldur turrligt, men væl ber til at veita vatn úr fjøllunum oman á bøin. Har verður nógv drivið up á landbúnaðin, og á gørðunum dyrka teir bygg, epli, vín, rís, mairs og hveiti. Haraftrat verður nógv dyrkað av fóðurplantuni lucerne. Rossum og neytum er nógv til av, og suðuri í landinum er heilt nógvur seyður. Eplini eru av fyrstan tíð komin úr Kili, indiánar veltu epli, tá ið spaniólar komu til landið.
Nógvir kilenskir bøndur dyrka kaffi, sum verður flutt út til øll heimsins lond.
Vín[rætta | rætta wikitekst]
Spaniamenn tóku vínberjarunnar við sær til Kili og gróðursettu teir, so at teir skuldu fáa altarvín. Nú eru dalarnir við Santiago eitt hitt besta vínlendið í øllum Suðuramerika. Kilskt vín er so gott og væl umtókt, at tað verður selt um allan heim.
Ídnaður[rætta | rætta wikitekst]
Ídnaðurin er ikki nógv útbygdur, men tó hava teir í seinastuni roynt at fáa bygt ídnaðarvirki, so henda vinna kann koma at geva fólki og landi størri inntøku.
Ein stórur partur av øllum fiskamjølinum í heiminum verður framleitt í Kili.
Fiskiskapur[rætta | rætta wikitekst]
Fiskiskapur fram við Kyrrahavsstrondini hevur stóran búskaparligan týdning. Føroyingar byggja skip í Kili, og vit kappast við kilenarar um laksaaling. Tann lági lønarkostnaðurin í Kili gera tað torført hjá øðrum londum at kappast við hesar vørur. Kilenar framleiða ikki bara atlantiskan laks og ælabogasíl, men eisini kyrrahavslaksin Coho.
Fram við strondini er nógvur fiskur, og nú eru teir farnir at driva nakað upp á fiskiskap. Kili kom í gongd væl seinni enn bæði Føroyar og Norra. Hildið varð, at produktiviteturin í Kili var sera lágur, men síðstu 3 árini hava prógvað, at Kili hevur yvirhálað okkum. Í dag er kappingin við kilenar blivin so hørð, at tiltøk mugu setast í verk, skulu føroyingar, norðmenn og skotar verða kappingarførir. Í 1988 var kilenska framleiðslan av atlantiskum laksi einans 400 tons. 13 ár seinni var framleiðslan økt til 140.000 t. Meðan 45 feløg stóðu fyri 70-80 % av framleiðsluni í Noregi í 2003, so var tilsvarandi tal í Kili 11.
Lágu lønirnar og stóra fjarstøðan frá flestu marknaðum hevði ført til, at teir vóru blivnir sera kappingarførir at tilvirka laksin til fløk og annað, meðan hildið var, at teir á sjálvari alisíðuni høvdu nógv at læra. Men síðst í 1990unum og í byrjanini av 2000 fáa bæði føroyingar, norðmenn og skotar og eyguni upp fyri tí øgiliga vøkstrinum í aliframleiðsluni í Kili.
Um 87 % av kilensku alingini er í einum øki ið kallast Region X [9]. Hetta øki er á stødd við norska fylkið Sør-Trøndelag. Onnur 12 % av framleiðsluni eru í Region XI, og er her væntandi, at størsti vøksturin í framtíðini verður innan laksaframleiðsluna. Hetta øki hevur tó sera vánaligan infrastruktur, og tí verður hesin vøksturin ikki uttan trupulleikar. Í Region X liggur Puerto Montt, sum eisini ber heitið laksahøvuðsstaðurin í Kili. Her búgva 170 000 fólk, og er hetta ein øking í fólkatalinum í 10 ár upp á 45 000. Talið av fólki, sum liva í fátækradømi, er minkað við 15 % hetta sama tíðarskeiði. Um 25 000 fólk arbeiða beinleiðis í alivinnuni og verður mett, at umleið 15 000 fólk arbeiða í avleiddum vinnum.
Høvuðsmarknaðirnir hjá kilensku alivinnuni eru USA og Japan. Í USA er laksamarknaðuin í støðugum vøkstri, meðan vøksturin í ES er fallandi. Tann amerikanski marknaðurin klárar harvið at taka ímóti einum vøkstri í framleiðsluni uttan at hetta ávirkar prísin stórvegis. Tann góði marknaðurin í USA hevur gjørt, at kilensku alararnir hava forvunnið pengar tað mesta av 2003, meðan føroyingar hava mist hópin av peningi. Føroyskar fyritøkur hava eisini roynt at bjóða seg fram í USA, og hevur hetta givið betri prís fyri nakað av fiski.
Tað gongur betri í kilensku alivinnuni aftur, eftir at alivinnan í landinum hevur verið so álvarsliga herjað av fiskasjúkum seinnu árini. Kili hevur ikki ta herviligu ILA-sjúkuna at stríðast við, men teir hava eina sjúku, ið verður kallað SRS. Henda sjúka er mett at kosta vinnuni um 100 millionir $ um árið. SRS er orsøkin til, at vinnan nýtir stórar nøgdir av antibiotika. Tað hevur ikki verið møguligt at koppseta ímóti SRS. Mett verður, at laksalús kostar kilensku alivinnuni eins nógv og tí norsku, um 70 milliónir $ árliga. Sjúkan IPN varð staðfest í 1999, og hevur hon síðan kostað vinnuni nógvan pening. Sjúkurnar furunkolosa og BKD eru einans trupulleikar í nøkrum fáum økjum.
Á aliráðstevnu í Oslo í 2010 var ført fram, at kilenska alivinnan kemur at framleiða 300 000 tons av laksi longu í 2013. Metingarnar hjá Aqua Gen siga, at tað verður selt 230 mió. rogn í Kili í 2010. Um helvtin av hesum rognum gerast smolt og verða sett út á sjógv, eru 110–120 mió. smolt at seta út. Verður roknað við vanligum fellið í sjónum, og at fiskurin veksur til eina sláturvekt á, í meðal 3,0 kg verða 300.000 tons av laksi, sum er klárur til tøku í 2013.
Tað eru tó røddir frammi um, at alivinnan í Kili hevur trupulleikar at dragast við. Bjørn Hersough, professari á Norges Fiskerihøgskole, sum hevur granskað kilensku alivinnuna, sigur, at alivinnan í Kili kann fáa enn eitt knekk, og at sannlíkindini fyri hesum eru til staðar. Hinvegin er eingin ivi um, at fyrr ella seinni er Kili aftur stór laksaalitjóð, men hann væntar, at tað kann taka nøkur ár enn.
Norsk feløg, ið hava keypt seg inn í alivinnuna fyri milliarda upphæddir, eru Cermaq og Fjord Seafood [10].
Fólk[rætta | rætta wikitekst]
Í Kili er nógv fólk av týskum uppruna. Tað mesta av fólkinum er hvítt og býr í miðjum landinum.
Indiánarar[rætta | rætta wikitekst]
Okkurt um 692 192 indiánar eru eftir [11], og teir búgva uppi í fjøllunum ella allarnorðast í Atakamaoyðimørkini.
Í øldir hava mapucheindiánar stríðst fyri frælsi. Fyrst ímóti inkunum í Perú, síðan ímóti spanska hjálandaveldinum og seinast ímóti kilsku myndugleikunum. Nú á døgum livir meginparturin av teimum 800 000 mapucheindiánunum í friðingarøkjum sunnarlaga í landinum. Eitt fótbóltsfelag í Kili eitur Colo-Colo eftir einum gomlum mapuchehøvdingi.
Týskarar[rætta | rætta wikitekst]
Suðuri í Kili er nakað av fólki av týskari ætt [12]. Forfedrar teirra fluttu til landið umleið 1850. Har sum teir búsettust, var tá bara mýrar og regnskógur, men nú er tað eitt tað fruktabesta lendið í Kili. Hetta fólkið tosar týskt og hevur varðveitt týskan sið og týskan mentan.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Rithøvundurin Isabel Allende er úr Kili, hon er eftirkomari hjá fyrrverandi forsetanum Salvador Allende.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-13664735
- ↑ http://latinamericanhistory.about.com/od/20thcenturylatinamerica/p/pinochetbio.htm
- ↑ http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703569004575008751383413436.html
- ↑ http://www.tu.no/energi/article234207.ece
- ↑ http://www.drclas.harvard.edu/revista/articles/view/698
- ↑ http://www.statoids.com/ucl.html
- ↑ http://www.geographia.com/chile/easterisland.htm
- ↑ http://snl.no/Chile/n%C3%A6ringsliv
- ↑ http://www.regjeringen.no/nb/dep/fkd/dok/nouer/2008/nou-2008-5/10/5/2.html?id=500171
- ↑ http://www.bt.no/na24/article110858.ece
- ↑ http://www.ine.cl/cd2002/sintesiscensal.pdf
- ↑ http://genealogienetz.de/reg/WELT/chile.html


text:
21. mars
21. mars er dagur 80 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 81 um skotár er). 285 dagar eru eftir av árinum. 21. mars er várjavndøgur, og dagurin kallast eisini Bænadiktsmessa.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2014 - Theodor Thomassen úr Sørvági er nú elsti føroyingur ið hevur livið. Hann fylti 105 ár hin 28. oktober 2013, og 21. mars 2014 hevði hann livað í 38.495 dagar, sum var eins nóg og gjáarkvinnan, Fredrikka á Fløtti, ið var fødd 2. juli í 1875, og andaðist 23. november í 1980. Frederikka var elsti føroyingur nakrantíð til henda dagin.
- 2014 - Kringvarpið fekk Winther-heiðurslønina fyri sendingina um Skálafjarðartunnilin.


text:
KUNNGERÐ NR. 14 FRÁ 7. APRÍL 2004 UM INNFLUTNING AV EKSOTISKUM DÝRUM
Kunngerđ nr. 14 frá 07.04.2004 '); document.writeln(''); } //-->
Við heimild í § 13, stk. 1, § 17 og § 48, stk. 2 í løgtingslóg nr. 16 frá 23. februar 2001 um djórasjúkur (um fyribyrging og niðurberjing av sjúkum hjá djórum og um marknaeftirlit við djórum og djóraúrdráttum) og § 1, stk. 1 og § 4, stk. 1 í løgtingslóg nr. 58 frá 22. apríl 2003 um innflutning og hald av vandamiklum djórum o.ø. verður ásett:
Øki og allýsingar
§ 1. Kunngerðin snýr seg um innflutning av eksotiskum dýrum til Føroya.
§ 2. Í hesi kunngerð merkir:
Innflutningur og góðkenning
§ 3. Ikki er loyvt at innflyta eksotisk dýr til Føroya.
Stk. 2. Ikki er loyvt at sleppa eksotisk dýr leys í føroysku náttúruni.
§ 4. Hóast ásetingina í § 3, stk. 1 kann Heilsufrøðiliga starvsstovan, eftir skrivliga umsókn, geva privatum persóni, sum er búsitandi í ella flytur til Føroya, loyvi til at flyta inn ikki vandamikil eksotisk dýr.
Stk. 2. Innflutt ikki vandamikið eksotiskt dýr til privatan persón skal hava heilsuskjal í tráð við fylgiskjalið við sær. Heilsufrøðiliga starvsstovan kann seta nærri treytir fyri innflutningi og uppihaldi av eksotisku dýrunum.
§ 5. Hóast ásetingina í § 3, stk. 1 kann Heilsufrøðiliga starvsstovan, eftir skrivliga umsókn, geva fyritøkum loyvi til at flyta inn ikki vandamikil eksotisk dýr.
Stk. 2. Fyritøka, sum ætlar at flyta inn og/ella halda eksotisk dýr í fangilsi, skal vera góðkend av og undir støðugum eftirliti av Heilsufrøðiligu starvsstovuni.
Stk. 3. Innflutt ikki vandamikið eksotiskt dýr til fyritøku skal hava heilsuskjal í tráð við fylgiskjalið við sær. Heilsufrøðiliga starvsstovan ásetir nærri treytir fyri innflutning, góðkenning og eftirlit, íroknað krøv til innrætting av uppihaldsstaði (rúm, búður, akvarium og tílíkt) til eksotisku dýrini.
§ 6. Hóast ásetingina í § 3, stk. 1 kann Heilsufrøðiliga starvsstovan, eftir skrivliga umsókn, geva granskingarstovni loyvi til innflunting av vandamiklum eksotiskum dýrum eftir treytunum í § 5.
Eftirlit
§ 7. Tolleftirlitið skal kanna, at innflutt eksotiskt dýr hevur kravt innflutningsloyvi, sbr. § 4, stk. 1 og § 5, stk. 1 og kravt heilsuskjal, sbr. § 4, stk. 2 og § 5, stk. 3 frá Heilsufrøðiligu starvsstovuni. Tolleftirlitið skal senda Heilsufrøðiligu starvsstovuni eitt avrit av heilsuskjalinum.
Stk. 2. Er ivi um gildið á innflutningsloyvinum, heilsuskjalinum ella um heilsustøðuna hjá dýrinum, ella manglar heilsuskjalið, skal Tolleftirlitið beinanvegin boða Heilsufrøðiligu starvsstovuni frá hesum.
§ 8. Heilsufrøðiliga starvsstovan hevur eftirlit við innflutningi av eksotiskum dýrum og hevur javnan veterinert eftilit við fyritøkum, sum eru góðkendar eftir § 5, stk. 2 og § 6.
Stk. 2. Heilsufrøðiliga starvsstovan kann gera skjala-, samleika- og/ella fysiskt eftirlit við eksotiskum dýrum, sum eru, ella ætlandi verða, innflutt til Føroya.
Stk. 3. Farast skal við eksotiskum dýrum eftir reglunum í stk. 4 um:
Stk. 4. Í samráð við dýraeigaran ger Heilsufrøðiliga starvsstovan av, um eksotiska dýrið skal:
Gjøld
§ 9. Fyritøkur og privatir persónar skulu sjálvi rinda allar útreiðslur í sambandi við:
Kæra
§ 10. Avgerð tikin av Heilsufrøðiligu starvsstovuni sambært hesi kunngerð kann kærast til Vinnumálaráðið.
Revsireglur
§ 11. Við bót verður tann revsaður, sum:
Stk. 2. Fyri brot, sum verða framd av løgfrøðiligum persóni, sum t.d. partafelag ella lutafelag, kann tann løgfrøðiligi persónurin verða sektaður sum slíkur.
Gildiskoma
§ 12. Kunngerðin kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd.
Vinnumálaráðið, 7. apríl 2004
Bjarni Djurholm, (sign.)
landsstýrismaður
/Arne Poulsen, (sign.)
Fylgiskjal 1.
Heilsuskjal til eksotisk dýr, sum ætlanin er at flyta inn til Føroya1)
Áðrenn dýrið byrjar ferðina til Føroya: Heilsuskjalið má í fyrsta lagi verða givið 48 tímar, áðrenn ferðin hjá dýrinum úr Føroyum byrjar.
Undirritaði løggildi djóralækni vátti við hesum:
1. at áðurnevnda dýr er sunt og raskt og ikki hevur klinisk tekin um smittandi sjúku,
2. at áðurnevnda dýr í seinasta lagi lagi 1 mánað og í fyrsta lagi 12 mánaðar áðrenn ferðin til Føroya byrjar er koppsett við hesum koppingarevni (bert fyllast út um dýrið er koppsett):
3. at áðurnevnda dýr er viðgjørt móti endo- og ectosníkum við hesum antisníka heilivági (bert fyllast út um dýrið er viðgjørt):
Undirritaði embætisdjóralækni2) vátti við hesum:
1. at áðurnevndu dýr ikki koma frá landi ella øki, har veterinerar avmarkingar eru settar í verk orsakað av smittandi dýrasjúku,
2. at áðurnevndi djóralækni er løggildur av veterinera myndugleikanum í upprunalandinum/sendaralandinum.
1) Heilsuskjaliđ skal verđa víst Heilsufrřđiliga starvsstovan ella tolleftirlitinum, tá dýriđ kemur til Fřroya.
2) Embćtisdjóralćkni: Belgia (Inspecteur Vétérinaire/Inspecteur Dierenarts); Danmark (Embedsdyrlćge); Ongland (Veterinary inspector); Finland (Kunnanelainlaakari / Laaninlaakari / Kommunalveterinar); Frakland (Vétérinaire officiel); Grikkaland (Eúion(o( k(nvi(po(); Holland (Officieel Dierenarzt); Írland (Veterinary inspector); Island (Héraldsdýralćknir); Italia (Veterinario provincale); Luksemburg (Inspecteur veterinaire); Noreg (Distriktsveterinćr); Portugal (Inspector veterinŕrio); Spania (Inspector veterinario); Svřkíki (Gransveterinar / Distriktsveterinar); Sveis/Liechtenstein (Kontroltierarzt / Vétérinare de controle / Vetreinario di controllo); Týskland (Amtstierarzt); Eysturríki (Amtstierarzt).


text:
Eru koparrør í himmiríki – Katrin Ottarsdóttir
Yrkingarnar eru sterkar myndir úr einum uppvøkstri, har mamman í húsunum ræður øllum og ræðir øll. Maðurin krógvar seg úti í tí vakra havanum, tí tað er útideyðaveður innandura, men endareglan er tann hóttandi: “skjótt noyðist hann at fara inn”. Eini hús, eitt heim er neyvan rætta orðið, er ein kjarnin í savninum, og húsini er ein innilæstur helheimur. Ikki bara fyri mannin, men einahelst fyri barnið, sum tey vaksnu aloftast ikki varnast. “Sjálvmorðið luktar / sum bara ein mamma kann lukta” verður sagt einastaðni, og heimið er ein heimur av pínu og helviti, og barnið veit, at tað fer ongantíð at blíva betri. Ein lítil glotti nú og tá, men ódnarveður og ýlan bíða altíð fyri framman. “Eru koparrør í himmiríki” er sett saman av eini røð av óvanliga sterkum yrkingum , sum av álvara gera lesaranum mun. Tað hevði borið væl til at lænt tittulin “Tey gjørdu einum barni fortreð” frá Tove Ditlevsen. 51 bls. 2012
Heimvitisferðin – Tóroddur Poulsen
Í hesum yrkingum er svartskygni frammarlaga, og savnið kundi itið “Ferð mín til helheimin”. Tær flestu av yrkingunum eru nevniliga ein ferð niður og norður til vesaldóm og niðurundirkomið fólk. Tekstirnir eru daprari enn nakrantíð áður, og rottur og lortur eru allastaðni. Verður tú boðin á gátt, so fært tú heldur ikki annað at eta og flótt land at drekka. Myndin av Føroyum er en dystopi, har teir ráðandi vilja hava fleiri sjólætnar, so tað eisini eru nakrir til framtíðina. Her er eitt land, har lívið er ein syndafullur deyði, um tølini ikki sleppa at ráða, og har fólk bara fáa bókapermur, meðan innihaldið verður brent. Maðkarnir í grøvunum á kirkjugarðinum verða mettir at vera ein frálík útflutningsvøra, betri enn kaviar. Um somu tíð eru neyðarstandurin og armóðin so gjøgnumførd, so langt út av eggini, at savnið eisini gerst skemtiligt. 67 bls. 2012
Tapet millum øldir – Jóanes Nielsen
Fleiri av tekstunum í hesum savninum eru merktir av, at høvundurin nærkast teimum 60. Viðhvørt kennir hann seg gamlan og slitnan og fyltan av eykalutum, og í tí drúgvu yrkingini ”Havsins lanternur” lýsir hann afturgongdina, sum rakar okkum øll við árunum. Men tíðum uggar hann seg við at vísa til aðrar rithøvundar sum T.S. Eliot, William Heinesen, Joe Hill, Edith Södergran og fleiri við. Stundum samanber hann seg við einstakar av hesum høvundum, men er altíð í iva, um nakar líkleiki er. Eitt er hann kortini ikki í iva um, og tað er sína andstygd til teir ráðandi og tey ríku, sum hann meinar misnýta Bíbliuna og gera Kristus til ein smáligan Satan. Solidariteturin er alla tíðina hjá slitmanninum og hjá teimum, sum duga at síggja tað stóra í lívinum og natúruni. Og so elskar høvundurin kvinnuna, og alramest tað, sum hon hevur millum beinini. 61 bls. 2012
Vatnskorpur fyri tøgnina – Heðin Klein
Heðin Klein man vera ein tann, sum kennir føroyska yrkingarlist best yvirhøvur. Millumtekstasamband er tí eisini í mongum tekstum, men tað er ein vinningur, eitt ríkidømi, sum høvundurin dugir at brúka. Tað eru tilsipingar til Karsten Hoydal, Regin Dahl, Janus Djurhuus og mong onnur skald, men kjarnan eigur yrkjarin sjálvur. Tað eru eisini vakrar yrkingar ognaðar bæði mammuni og pápanum, og so trívir skaldið eisini í deyðan, sum hann ikki longur heldur vera so langt burturi. Hvussu formliga dugnaligur Heðin Klein er, sæst í fleiri tekstum, har innihald og bygnaður spegla hvørt annað. Aðru helvt av savninum eigur tann gitni Paul Celan (1920-1970), sum roknast sum ein av teimum dyggastu týskmæltu yrkjarunum í aðru helvt av 20. øld. Í endanum á yrkingasavninum eru nakrar síður um hendan yrkjara, sum fekk íblástur frá franskari symbolismu og surrealismu, og sum menti ein fáorðaðan stíl við næstan ongum orðamyndum. 91 bls. 2012
Bræddur firvaldur – Tóroddur Poulsen
Undirtitlinum er 51 ljóð til tøgnina. Hetta savnið víkur rættiliga fitt frá meginpartinum av tí undanfarnu skrivingini hjá høvundanum. Sjálvandi eru yrkingarnar persónligar, men á ein meiri almennan og stiliseraðan hátt. Lykilin er helst undirtittulin, sum boðar frá, at tekstirnir snúgva seg um tómleikan millum orðini, um hesi millumrúm, sum orðaleys bera alt innihaldið. Men her eru eisini yrkingar við paradoksalum orðingum og við niðurstøðuni, at tú sleppur ongantíð burtur úr tínum uppvøkstri. 61 bls. 2011
Lagt verður fyri við tí programmatisku ”Annað lív”, har yrkjarin roynir at mýkja tey stívu orðini, men fyri lesaran eru tey í fyrstu atløgu akkurát líka ”pinnastív”, til hann í sínum lagi blæsir lív í tey. Tað er eitt neyðugt samskifti ímillum yrkjara og lesara. Hesari á baki kemur ein røð av tekstum, sum í vøkrum og heldur ræðandi myndum siga frá náttarinnar upplivingum, ið seta síni spor væl eftir at dagurin hevur tikið við. Tittulyrkingin ger eina mynd av mannaættini, sum fer við lotinum runt allan knøttin í einum óendaligum leiki, har lív og deyði hjá tí einstaka bara er fon í tí ævinliga ringinum. Yrkingar eru um nýføðingin, lívsins undur, sum verður samanborin við eina stjørnumynd, her er haiku í einum humoristiskum málburði og heilsanir til grundarlagið undir øllum: natúruna, sum vit øll fyrr ella seinni gerast partur av. Høvundurin ger í yrkingini ”Millumbil” vart við, at vit eiga at fanga dagin. Tann durvandi kettan rammar inn menniskjað, sum beint mótsett ikki dugir at liva í løtuni. Hon er fyri ein part í degnum í gjár og fyri ein part í morgundegnum, og dugir ikki at lofta tí, sum er ímillum. Vit hava ilt við at liva í løtuni, og tað er millum annað akkurát hetta, sum yrkjarin vil vísa á. 32 bls. 2011
Vaknandi – Sigri Gaini
”Vaknandi” er fjórða yrkingasavnið eftir Sigri Gaini og kanska tað vakrasta. Tekstirnir eru kenslubornir og snúgva seg í høvuðsheitum um kærleika, og hvørja ávirkan hann hevur á frásøgufólkið. Ein ómetaliga vøkur og rættiliga long yrking, ”Saknur”, er vígd abbanum, sum uttan iva er Sigurð Joensen, skald og sakførari. Vakrari minningarorð kann eingin abbin ynskja sær. Niðurstøðan í savninum er: tak við lívinum, tað er nú. 31 bls. 2010
Savnið leggur fyri við yrking, har dreymur og veruleiki sum so mangan hjá Tóroddi verða blandað saman, og har veruleikin verður broyttur ávegis. Síðani fer yrkjarin inn í ein ótryggan heim av, hvat ið tað er at vera til ella ikki, og ”guð veit / hvat vit gera / tá vit ikki eru her”. Tað eru fleiri yrkingar í savninum, har høvundurin hugsar um ellina, sum nærkast, um at búgva í Danmark, men í heilum at ferðast til Føroya við vandamiklum luftholum, sum fáa teg at langa pannuna í úti á vesinum, so tú fært eitt merki, sum er líka so ”ljótt / sum eitt / føroyskt frímerki”. Savnið ”Rend” er funni fressur hjá teimum, ið dáma speirekandi og hugkveikjandi skaldskap. 87 bls. kr. 160
Í opnu hurðini -Sólrún Michelsen
Inngangsyrkingin er ein klassisk sonett við tilsipingum til eldri føroyskan skaldskap, har høvundurin sigur, at hóast reynið rodnar, so vil hon heldur líta í ein eystan, har alt byrjar. Savnið er fylt við vøkrum yrkingum, sum um somu tíð nerta við tann álvarsliga partin av tilveruni, men eisini við alt tað, sum fyllir ein við gleði. Føroyskur skaldskapur hevur fingið ein nýggjan fullbornan lyrikara. 79 bls. 2009
Yrkjarin ferðast ímillum Havnina, har hann vitjar vinmenn á kirkjugarðinum og Keypmannahavn, har mangt er, men mest úr Føroyum, tí tað er haðani yrkjarin stavar. Mold og veðrið verða í heilum umrødd saman við deyðum abba, og yrkjarin ivast ikki í, at hann sjálvur bara er á lívi, tí hann ikki veit, at hann er deyður.. Men hann hevur lisið eina samrøðu við dóttir Paul McCartney, sum eins og pápin hvørki etur kjøt ella fisk, og tí fær yrkjarin hug at eta fisk, hvørja ferð hann hoyrir eitt lag eftir McCartney. 85 bls. 2009
Høvundurin er kendur í mongum bókmentaligum samanhangum, men hetta er hansara fyrsta yrkingasavn. Heitið á savninum gevur eina ábending um, at ikki fáir av tekstunum peika á Europa sum søguligt, listarligt og fyrst og fremst skaldskaparligt og mentanarligt hugtak. Undir hesum neti av tilsipingum eru univers, sum lesarin sjálvur verður boðin at fara á rannsóknarferð í. 69 bls. 2008
Novemburmorgun – Vida Akselsdóttir Højgaard
Yrkingasavnið er sett saman av vøkrum og kenslubornum tekstum, har høvundurin við gløggskygni tekst við grundleggjandi spurningar í tilveruni. Hon setur orð á upplivingar og kenslur, sum vit øll kenna sum menniskju, og hon setur tær í perspektiv. Gerandismyndir og myndir, sum kanska ikki eru so gerandisligar, verða settar fram, so lesarin kennir seg aftur. 42 bls. 2008
Hendan prosabókin er av høvundanum ognað teimum sum einki skilja, og hon er á tremur av stuttligum og neyvum myndum av persónum og hendingum. ”Útvølir” eftir Tórodd Poulsen er tíðum surrealistisk og merkt av paranoia, men um somu tíð ivaleyst skemtiligasta bók, ið er komin á føroyskum nakrantíð. 186 bls. 2008
Nýggja savnið eftir Tórodd Poulsen víkur eitt sindur frá høvuðsrákinum í undanfarnum søvnum. Tað er ein modernistiskur dámur yvir mongum av tekstunum, sum í poetiskum myndum smúgva seg inn og úr medvitinum og gera óvanlig sambond. 126 bls. 2007
Tey eru, sum taka mánalýsi í álvara – Jóanes Nielsen
Í øllum yrkingunum er ein dyrkan av estetikkini í forfallinum, og at tað finst ov nógv av tí harða – og ikki minst keðiliga – veruleikanum og ov lítið av fantasieggjandi dreymum. Her er eingin ræðsla fyri tí komandi deyðanum, sum er ein ósvikaligur veruleiki, og einstaðni stendur, at ”Einaferð var sjálvmorðið ein av mínum yndisblómum”. 84 bls. 2007
Ongar planir fyri næsta sunnudag – Bergur Rønne Moberg
Í yrkingasavninum verður dentur lagdur á fyrr og nú, og uppvøkstur á bygd mótvegis tilveruni í størri umhvørvi. Heima og úti setast upp ímóti hvørjum øðrum, hvussu burturferðin veitir tær øðrvísi perspektiv, hvussu tú vinnur og missir. 47 bls. 2007
Á langbylgju – Bergur Rønne Moberg
Høvundurin hevur í mong ár verið kendur sum ummælari og greinskrivari í føroyskum fjølmiðlum, og nú roynir hann seg á fyrsta sinni við einum yrkingasavni. Yrkingarnar í Á langbylgju kunnu sum heild sigast at vera eksistentialistiskar og takast við teir stóru spurningarnar í tilveruni. Saknur og sorg um tað deyðu mammuna merkir fleiri tekstir, meðan aðrir siga frá tí deyða kuldanum mótvegis tí livandi hitanum. Og so er tað sonurin, sum við sínum eygleiðingum sær. 72 bls. 2006
Hvat hevði Munch verið uttan dupultkvartettina í Ebenezer – Tóroddur Poulsen
Hetta vakra yrkingasavn er myndprýtt við grafikki eftir høvundan, sum sær sjálvur líkur gløgt spælir við orðum og týdningum. Hann hugsar um teir góðu gomlu dagarnar, tá ið myrkrið fjaraði burtur, tá ið tað lýsti, og spyr, um hann sjálvur og skuggin hava skift um pláss. Hóast dámurin mangan er skemtiligur, so er deyðin tíðum í nánd. Frægari yrkingar finnast ikki í føroyskum bókmentum í dag. 116 bls. 2006
Yrkingasavnið er uppbygd sum ein krevjandi fortættað tematisk umferð av evnum, ið fænomenologiskt arbeiða seg um tað ósagda, tað ósigiliga og kennir til sína egnu kreppu í hesum arbeiðinum. Kreppan, ið er at siga okkurt í okkara tíð, at fáa bókmentir aftur, ið viðgerða hvussu tað er at vera eitt menniskja í okkara tíð, við hóttanum og hvussu lyrikkurin kann koma yvir sína umboðanarkreppu í mun til postmodernaða skeiðið, ið er brátt farið. 88 bls. 2006
Morgunbókin – Tóroddur Poulsen
Skaldið sigur, at yrkingasavnið er skrivað á morgni, men kann eisini lesast á kvøldi. Við vanligum spei og skemti ger høvundurin myndir í huganum á lesaranum, sum bæði fáa hann at smílka og hugsa seg um. Somuleiðis er fitt av bókmentaligum og filosofiskum tilsipingum í yrkingunum. 96 bls. 2005
Plástur – Oddfríður Marni Rasmussen
Hetta yrkingasavn hevur at síggja til ongan tittul, men bara eitt heftiplástur á permuni. Savnið er sum tey undanfarnu hjá høvundinum nýskapandi í føroyskum bókmentum, men eisini humoristiskt-spottandi. 62 bls. 2005
….
Kodakmyndir frá sjeytiárunum – Kim Simonsen
Ein av okkara virknastu viðmerkjarum og ummælarum roynir seg nú sum yrkjara. Av temum kunnu nevnast stórbýurin, útlegdin, hin ferðandi og fremmandagerðin av tí einstaka. 41 bls. 2005
Báðumegin blátt – Alexandur Kristiansen
Høvundurin ferðast heimkunnigur ímillum øll hugsandi sløg av lyrikki og evnar skaldskap til, sum er ímillum tað dyggasta í okkara landi. ”Báðumegin blátt” fevnir frá kærleiksyrkingum til eina kantatu til heimbygdina. 119 bls. 2005
Móti tøgnini – egnar yrkingar og týðingar eftir Olav H. Hauge – Heðin Klein
Egnu yrkingar høvundans eru pointeraðar lívsroyndir blandaðar upp við speisom prik til bæði Tórodd Poulsen og háfjallsólmentanina. Ein kensla av at vera innilæstur eyðkennir fleiri tekstir, og hon verður lýst við samansjóðaðum orðum. Eitt ekkó av Janusi Djurhuus varnast viðhvørt. Seinna helvtin av savninum er týðingar av gitna norska modernistinum Olav H. Hauge, sum sýnist at fáa størri og størri týdning í norðurlendskum skaldskapi. Stílurin er í høvuðsheitum stuttorðaður, og tað er greidligur íblástur fra haiku-yrking. Eitt slag av poetiskari minimalismu. 98. bls. 2004
Umframt lív og deyða, sum verða lýst speiskliga hvørt um annað, so er ein høvuðstráður í yrkingasavninum tann nýggi skapningurin. Sagt verður frá nýføðingin úr eygunum á vøgguni, og hvussu verðin broytist, tá ið nýtt lív trokar seg inn á pallin. Yrkjarin hevði ivaleyst tikið undir við orðum Leonard Cohens, at tú veitst ikki, hvat ótti er, fyrr enn tú ert blivin pápi. 64 bls. 2004
Ariel – 66 týðingar – Alexandur Kristiansen
Høvundurin er av fremstu týðarum í føroyskum skaldskapi yvirhøvur, og tað er ikki smávegis hann hevur flutt av altjóða skaldskapi yvir í okkara mál. Sum ikki einaferð fevnir hann víða og týðir líka frá klassiskum grikskum høvundum um William Shakepeare til eina drúgva yrking eftir russarin Alexander Blok. 111 bls. 2004
Yrkingasavnið er ein heild í tveimum rásum. Onnur er frá fyrstu náttini við tilsiping til skapanina um úrvaldar nætur til ta tveytúsundogaðru náttina. Hin rásin hevur í øllum yrkingunum undirtittulin Patos I-X, har tær persónligu kenslurnar hava orðið. Kærleiki og kuldi umskiftast, til deyðin er veruleiki. Sterkar kenslur gera seg galdandi í savninum, sum er ognað vinkonu, ið doyði ung. 30 bls. 2004
Gráir týdningar. Viðbrøgd – Oddfríður Rasmussen
Savnið er ein í føroyskum høpi fullkomilig nýskapan. Lagt verður fyri við teksti um málning eftir Brueghel, og so er alzheimer-rakti Ronald Reagan tráðurin ein fittan tein, til hesin parturin endar við vitjan í einum oyggjalandi. Miðparturin er yrkingar, meðan hugvekjandi “málningatekstir” fara við seinasta triðinginum. 123 bls. 2003
Svøvnlendingur rættar kumpass – Tóroddur Poulsen
Føroyameistarin í spei, men eisini í rámandi poetiskum myndum ger aftur vart við seg. Eygleiðingar og yrkingar glíða inn í hvønn annan, soleiðis at heimurin verður orð. Ein longsul eftir heimbýnum fyri norðan hómast somuleiðis. 63 bls. 2003
Gud er danskari – Alexandur Kristiansen
Høvundurin er ein av ídnastu og kringastu orðasmiðjum í føroyskum skaldskapi. Hann er somuleiðis av fjølbroyttastu yrkjarum, og ørindini í hesum savni snúgva seg um alt frá málningalist, um kærleika til hugleiðingar við sjálvan seg og lesaran, hvat ein yrking yvirhøvur er. 80 bls. 2003
Kvørkringar - Oddfríður Rasmussen
Í nýggja savninum hevur høvundurin fingið íblástur til yrkingarnar frá øðrum skøldum. Amerikanski William S. Burroughs er ognaður longsta tekstin, sum er ein opinskárað og harðlig uppgerð við rák og hugsan í okkara nútíðarsamfelag. 58 bls. 2002
Meðan ferðir verða gjørdar út í stóru verð, tykist resonansbotnurin at vera í grannalagnum við Varðagøtu í Havn. Eitt nýføtt spøkir varisliga undir einstøkum tekstum, meðan eygleiðingar av umhvørvinum innan eins og uttan mynda aðalinnihaldið. 113 bls. 2002
Brúgvar av svongum orðum - Jóanes Nielsen
Tað er ein upprunalig kraft í skaldskapinum hjá høvundanum. Ein kraft, sum ferðast ímillum skaldskap og slitmannin og sýnir báðum líka stóra virðing. At búgva í Føroyum verður sammett við trø pínd upp úr jørðini, men tað er her lívið skal livast. 51 bls. 2002
Speiskar eygleiðingar samansjóðaðar við djúphugsni mynda eitt sterkt yrkingasavn. Leita verður eftir bara einum evarkalítlum at trúgva upp á í einum heimi við ov nógvum høpi. Sum vant vendir og snarar høvundurin bæði spurningum og málið, so grundarlagið fer at rilla undir lesaranum. Svør eru at kalla eingi, men tað er heldur ikki tað, sum tað snýr seg um, men í staðin at seta teir røttu spurningarnar. Verðin er ikki so skilagóð, sum hon letst, og tað vísir Tóroddur Poulsen upp næstan 90 ymiskar mátar. 95 bls. 2001
Blóðroyndir – Tóroddur Poulsen
Í hesum savni verður orðið, eygleiðingin, hendingin loftað, samansjóðað og ofta snarað á, so at gerandisfatanin rillar. Tað, lesarin kanska serliga leggur til merkis í ”Blóðroyndum” eru tær nógvu haiku-yrkingarnar, sum í føroyskum skaldskapi annars serliga hava verið umboðaðar av Guðrið Helmsdal Nielsen. Sjálvt í tekstum, har sjúka ger harðliga vart við seg, hevur yrkjarin ikki hug at sleppa sínum fyri vanlig fólk skeiva optikki. Hann er honum í kjøtið borin. Og tað fegnast lesarin um. 96 bls. 2000
Veingir – Alexandur Kristiansen
Hetta er eitt savn av týðingum, 99 + 33, eftir Alexandur Kristiansen. Týðarin hevur skrivað inngang, har hann greiðir frá, hvat hann hevur valt at taka við og hví. Úrvalið fevnir frá Homer til íran Seamus Heany, og serliga sonettin hevur eitt stórt pláss. Alexandur sigur frá, at sonettin hevur verið nevnd drotningin innan yrkingarlistina. Hann sigur somuleiðis, at sonettin krevur meira av tær, og onkustaðni inni við teg sjálvan veitst tú, at hetta er nakað serligt, tú ert farin í holt við. Og hann tekur undir við teimum, sum siga, at týddar yrkingar eru egnar yrkingar. 179 bls. 2000
Rás/Sár – Oddfríður Marni Rasmussen
Tað hevur eyðkent høvundin, at hann arbeiðir við myndamálinum og ofta setir hugtøk saman á óvanligan hátt, so at lesarin tvingast at snúgva sína hugsan í ymsar ættir. Bæði tittul og perma leggja upp til fleiri tulkingar, tí ein rás, ein leið í tilveruni, kann, stavað aftanífrá, gerast eitt sár. Eingin rás er, har tú sleppur snikkaleysur. Viðhvørt vendir tað, sum vendir niður, upp. Perman vísir nærmynd av lógva, meðan bakperman er brot frá eini il. Nógvir av tekstunum sipa til aðrar tekstir og aðrar høvundar, frá Hans Andreasi Djurhuus til James Joyce, og kenda ramsan “Letingin kvøður” fær sítt heilt egna snið í Rás/Sár. 2000
Speispeispei – Tóroddur Poulsen
“Speispei spei” er ellivta bókin hjá Tóroddi Poulsen, og Gud viti, um tað boðar frá góðum. Sambært pythagorearnar eru tølini lykilin til tær harmonisku lógirnar í kosmos og tí symbol upp á eina guddómliga heimsskipan. Tað er kortini so óheppið, at sambært kristna hevd er ellivu eitt óeydnistal, tí tað fer eitt longur enn boðini eru í tali. Somuleidis er tað talið av lærisveinum, tá ið Judas hevði tikið seg av døgum. Onkur ummælari hevur ákært skaldið fyri, at speisemið viðhvørt tekur ræðið av honum, og nú hevur Tóroddur latid eitt savn frá sær við einum frumspeiskum tittuli. Men yrkingarnar eru minni enn so bara speiskar – hóast eisini tað – men ímillum longri tekstir, sum taka tøk við tilveruna og portrettyrkingar standa tey fínligastu haiku: “Havið ein grunnur / av søltum minnum har sjón / tín víðkar deyðan”. Aðrastaðni verður vid eyðkendum tórodskum úrsliti spælt upp ímóti øðrum yrkjarum. 80 bls. 1999
Deyðin og Gud eru fastir tættir í hesum savni, og hvørgin verður fullkomiliga avnoktaður. Savnið er merkt av stórari lívskenslu, eini nærum William Heinesenskari kosmiskari eindarkenslu, har vit øll eiga lut í ævinleikanum, og eingin er fordømdur. Uttan kanska kraddararnir. Hóast bersagnar politiskar yrkingar ikki tróta, so kennist savnið ógvuliga persónligt, yrkjarin setir allatíðina seg sjálvan í veð. Tann kanska tydningarmesti snúningsdepilin í Pentur er pápin, sum ferð eftir ferð kemur undan kavi. 70 bls. 1998
Tímar og rek – Carl Johan Jensen
Carl Jóhan Jensen hevur í føroyskum høpi altíð verið ein stak egin yrkjari, og viðhvørt hevur rumbul staðist av bæði skaldskapi og støðutakanini hjá høvundinum til hendan. Í Tímar og rek fara tekstirnir rannsóknarferðir niður í málið, kroysta seg inn í rivuna millum málið og veruleikan, og royna at gera lesaran varan við gloppið. Vísa á, at mál ikki einfalt er mál, at teknmyndirnar, tekinið, orðið, ikki bert sipar til eitt ávíst fyribrigdi, men til eina skipan av mentunarligum eindum. Um somu tíð eru fleiri av yrkingunum speiskar viðmerkingar til okkara tíd. 37 bls. 1997
Yrkingarnar í Ímillum eru broysknar og fínliga bygdar, men hesum má lesarin ikki fara skeivur av, tí aftan fyri býr ein munandi styrkin. Tær fara nettupp ikki so langt, at tær koma við ítøkiligum niðurstøðum, men vísa varliga á, at lívið og tað áhugaverda finst í gloppum og ávegis. 48 bls. 1995
Kirkjurnar á havsins botni – Jóanes Nielsen
Eitt nógv umhildið yrkingasavn við nøkrum av teimum mest rámandi tekstunum hjá høvundanum. Sambært Jóanes Nielsen elskar tjóðin sínar yrkjarar: ”Ein kærleiki ið bara sýnist at / vaksa fyri hvørt ár / teir eru deyðir”. Millum yrkingar, sum leggja eftir kapitalinum, og yrkingar, sum hálova konufólki, kemur hann til hesa rámandi niðurstøðu, at uttan bøkurnar, so høvdu útlendingar hildið, at Føroyar í besta føri vóru ”eitt Disneyland har fólk vóru lønt / fyri at spæla idiotar”. 58 bls. 1993
Staksteinar – Alexandur Kristiansen
Staksteinar er sett saman av yrkingum sum standa hvør sær, sum skína hvør í sínum lagi, men um somu tíð gera tær eina glitrandi heild. Stuttorðaðar japanskar haiku-yrkingar eru settar fremst í hvørjum av teimum trimum pørtunum, og eru ein ábending um, hvørja leið yrkjarin troytir. Yrkingarnar í Staksteinum eru kortini ikki haiku, men ein roynd at brúka einfeldina í ordum, at í stuttum siga meira, enn ein hópur av orðum hevði megnað at borið fram. 48 bls. 1990
Hvørkiskyn – Carl Jóhan Jensen
Mangt kann kanska sigast um yrkingarnar hjá Carl Jóhan Jensen. At tær eru keðsamar, man ikki vera teirra millum. Tær arga, tær øsa, tær erta, men tær geva eisini innlit, lata nyggjar heimar upp, leiða teg inn í málsins kurpali og skot, vísa tær á loynibøli, tú ikki vart varur við. Inngangsorðini eru hesi reitandi úr Markusi: Hví krevur hendan slektin eitt tekin? Sanniliga sigi eg tykkum: Ikki skal nakað tekin verða givið hesi slekt! Málið er bæði amboð og tilfar ella við orðum yrkjarans: “málið er søgn”. Og hann fer rannsóknarferðir niður í málið, kroystir seg inn í rivuna millum málið og veruleikan, og roynir at gera lesaran varan við gloppið. Vísir á, at mál ikki einfalt er mál, at teknmyndirnar, tekinið, orðið, ikki bert sipar til eitt ávíst fyribrigdi, men til eina skipan av mentunarligum eindum. 32 bls. 1990


text:
12. apríl
12. apríl er dagur 102 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 103 um skotár er). 263 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1940 - Stóra Bretland hertekur Føroyar.
- 1961 - Jurij Gagarin verður fyrsta menniskja út í rúmdini í Vostok 1.
- 2014 - Pál Joensen vann gull í 1500 m. frí finaluni í Cup Eindhoven. Tíðin hjá Páli var 15.19.20
- 2014 - Havnamaðurin Martin Berg gjørdist íslendskur meistari í inniróðri. Hann róði í bólkinum tungvekt, og kappaðist á 2000 metrum. Hann kom á mál við tíðini 6.08.5, sum var nýtt íslendskt met. Orsakað av, at Martin Berg hevur íslendskar røtur, verður metið skrásett.
- 2014 - Durita Jensen vann FM í borðtennis, einmansleiki hjá kvinnum, bert 15 ára gomul. Hon vann finaluna móti Annu Mikkjalsdóttir 3-0, settmunurin var 14-12, 11-6 og 11-4.
- 2014 - Fróði F. Jensen úr Tvøroyrar Borðtennisfelag vann FM í einmansleiki hjá monnum. Hann vann finaluna móti Peter Niclasen, sum vann FM í 2013. Hann vann dystin 4-2. Settúrslitini vóru hesi: 12-10, 10-12, 8-11, 11-6, 11-8 og 12-10.
- 2014 - Regin á Rógvi úr Sunda Judofelag vann FM hjá ungum monnum. Hann vann finaluna á Ari Johannesen úr Havnar Judofelag. Petur Sigurd Johannesen úr Sunda Judofelag vann føroyameistaraheitið hjá monnum móti Edvardi Johannesen, úr Sunda Judofelag.
- 2014 - Nicolaj Gunnarstein vann FM í einmansleiki í badminton hjá monnum. Hann vann móti stórabeiggja sínum Benjamin Gunnarstein. Teir búgva niðri í Danmark og eru hálvir føroyingar. Nicolaj vann 2-0. Settúrslitini vóru 21-11 og 21-16.
- 2014 - Rannvá Carlsson er trífaldur føroyameistari triðja árið á rað. Í einmansleikinum spældi hon móti Kristinu Eriksen. Hon vann 2-0 við settúrslitunum 21-10 og 21-9.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1936 - Svenning Tausen
- 1940 - John Hagee, sjónvarpsprestur og stuðul hjá John McCain.
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 2012 - Steinbjørn B. Jacobsen, rithøvundur


text:
Sacramento
Sacramento er høvuðsstaður í Kalifornia. Í Sacramento og økinum rundanum búgva 2,1 mió. fólk.
Fíggjarkreppan í Kalifornia hevur rakt húsaprísirnar hart. Millum býirnar sum eru harðast raktir, eru Sacramento og Los Angeles. Húsamarknaðurin í Kalifornia er í løtuni tann ringasti í 25 ár. Tað sæst eisini aftur í húsakeypum í Sacramento. Sølan í 2008 er tað lægsta í 13 ár.
California State University, Sacramento (eisini nevndur "Sacramento State University") varð sett á stovn í 1947. Á skúlanum ganga samanlagt um 29 241 næmingar (2009).
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
-
"Eureka" (úr grikskum: eg havi funni tað) stendur yvir høvuðsgrindini í California State Capitol í Sacramento.
-
-


text:
Skarvanes
Skarvanes er ein bygd i Húsavíkar kommuna á Sandoy vestan fyri Dalur. Hon er gomul bygd, og fólk hevur búð har, í hvussu so er, frá um ár 1500. Bygdin var millum bestu kornpláss í landinum, og hagin rættiliga góður, so livilíkindini vóru hampilig, hóast møguleikar fyri útróðri vóru smáir, tí brimpláss er. Fráflyting hevur verið, og ár 2000 doyði seinasta fólkið á Skarvanesi, men seinni eru fólk aftur flutt til bygdina. Í 2013 vóru 11 fastbúgvandi sambært Hagstovuni, og í Djúpadali 2 km norðanfyri býr eitt húski. Húsini í bygdini, verða mest nýtt sum summarhús.


text:
Lýsingar
Tilboð at lýsa á Føroya størsta fótbóltsportali!
Vit vilja við hesum bjóða tykkum at lýsa á FaroeSoccer.com. Heimasíðan er Føroya størsti fótbóltsdátugrunnur við 13.000 dómaraseðlum og 6.000 føroyskum leikarum, venjarum og dómarum.
Hvørja viku hevur heimasíðan meir enn 3.000 vitjanir og yvir 22.000 síðuvísingar.
Tað koma í mesta lagið 3 lýsarar í rotatión á plássunum A, B og C, og í mesta lagið 10 eintøk verða seld av D.
Tað ber sjálvagt eisini til at tosa við okkum um alternativar lýsingar.
Bara lat okkum hoyra, tað kostar jú einki at spyrja :-)


text:
Stjórnmálafrøði
Stjórnmálafrøði er grein innan samfelagsvísundina, sum fæst við skipaða gransking av politiskum fyribrigdum í síni heild. Føroyska heiti eigur Zacharias Wang. Evni: Ástøði um statin, vald, politiskar flokkar og skipanir, umframt ideologiir, ið verða brúkt í eini stjórnmálafrøðiligari lýsing av politisku stovnunum og flokkunum seinastu øldina, og hvussu hesir eru broyttir, sum umstøðurnar eru broyttar. Í hesum sambandi verður somuleiðis lýst, hvussu politisk mentan og áhugabólkar ávirka gongdina.


text:
Sardinia 2015
Saman við Faroe Travel og Atlantic Airways verður møguleiki at uppliva Sardinia beinleiðis úr Føroyum. Flogið verður 3 túrar til Sardinia í 2015. Hesir túrar verða 24. feburar, 3. marts og 10. marts. Møguligt er at vera burtur 1 viku ella 2 vikur.
Flogtíðin er áleið 4 tímar og flogið verður:
RC 498 FØRYAR - CALGARI KL.09.05 - LENDA KL.14.00
RC 499 CALGARI - FØROYAR KL.15.00 - LENDA KL.18.05
Faroe Travel hevur samansett nøkur góð tilboð. Møguleikarnir eru óteljandi.
Sendi okkum ein teldupost á This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. ella ring 342600, so samanseta vit eitt tilboð júst til tykkara.
Hotell
ALMA DI ALGHERO ****
ALMA DI ALGHERO ****
Hotellið liggur beint við Lido di San Giovanni-stranden og bert 15 min. frá søguliga miðbýnum í Alghero. Á takinum hevur hotellið hevur svimjihyl við hydromassagu og turkiskum bað.
Kømurini eru innrættaði í sardiniskum anda og hava air condition og sjónvarp. Summi kømur av útsýni yvir Miðjarahavið. Fjølbroyttur morgunmatur er tøkur til kl. 11.00Hotellið hevur ókeypis tráðleyst internet á øllum hotellinum.
Prísur fyri hvønn, úr kr. 5.350,-
Íroknað er: flogferð og gisting í 7 nætur í dupult kamari v/morgunmati
T HOTEL ****
T HOTEL ****
Lekkurt 4* hotell, sum liggur mitt í býnum Cagliari yvirav Teatro Lirico. Hotellið hevur 207 vøkur og prýðilig kømur sum øll eru ljós, rúmlig og hava trægólv. Somuleiðis hava øll kømur, air condition, radio, sjónvarp og minibar, somuleiðis eru eisini barr, matstovur og góðir SPA og fitness møguleikar sum eru ókeypis fyri allar gestirnar. Eisini bjóðar hotellið frítt WIFI.
Prísur fyri hvønn, úr kr. 6.695,-
Íroknað er: flogferð og gisting í 7 nætur í dupult kamari v/morgunmati
HOTEL CARLOS V *****
HOTEL CARLOS V *****
Hotellið liggur 50 m frá vøkru víkini í Alghero og áleið 1 km frá søguligu býkjarnuni. Tað er áleið 20 min at ganga til nærmastu sandstrond. Øll kømur hava útsýni til garðin ella havið. Hotellið bjóðar ókeypis internet á øllum hotellinum. Somuleiðis er eisini ókeypis parkering. Hotellið veit eina rúgvu av vælveruviðgerðum. Svimjihylurin er fyltur við søltum sjógvi.
Prísur fyri hvønn, úr kr. 6.850,-
Íroknað er: flogferð og gisting í 7 nætur í dupult kamari v/morgunmati
end faq
Ferðir fyri vaksin - beinleiðis úr Vágum til Mallorka
Komandi summar, hvønn týsdag, í tíðarskeiðinum 02 juni til 25 august verður møguligt at flúgva beinleiðis til Mallorka.
Faroe Travel hevur tvey góð tilboð til tey sum ynskja eina ferð fyri vaksin.
IBEROSTAR Royal Cupido ****
Hotellið, sum liggur í býnum Palma liggur út til avbera vøkru strondina og er ætlað vaksnum og pørum. Hotellið sum nýliga er høvuðsumvælt hevur 169 kømur og ein 27 m lang svimjihyl. Hotellið bjóðar framúr góðan mat og eisini er møguligt at bíleggja ALL INCLUSIVE, sum er av høgum standard. Møguleikarnir fyri at slappa av og hugna sær eru fleiri. Golfvøllur liggur tætt við og hotellið bjóðar eisini ymiskar SPA og WELNESS viðgerðir. WIFI, mótivegis gjaldið, er á hotellinum og gestirnir hava atgongd til 30 min ókeypis WIFI hvønn dag.
Prísur fyri hvønn í deildum dupult kamari íroknað morgunmat,
úr kr. 7.995,-
________________________________________________________________________
IBEROSTAR Suites Hotel Jardín del Sol ****
Flotta nýumvælda ALL INCLUSIVE hotellið fyri vaksin og pør liggur í sera vakra umráðnunum í Santa Ponça víkini í Costa De La Calma. Hotellið hevur ein breiðan hóp av ymiskum luksus íbúðum og møguligt er at njóta "Star Prestige" økið - har ein veruliga verður forkelaður frá topp til tá við persónligari tænastu, møguleikanum at njóta góða veðrið í framúr vakra umhvørvinum, avsláttur á SPA viðgerðum o.m.a
Øll kømur hava egið boblibað so møguleikin at slappa av er í hásæti.
Samanumtikið tað upplagda valið fyri tey sum ynskja frið, vakurt umhvørvi, fyrsta floks persónliga tænastu og ikki minst góða veðrið.
Prísur fyri hvønn, í deildum dupult kamari íroknað morgunmat,
úr kr. 8.250,-
Komandi summar - beinleiðis til Mallorka
Nú fáa føroyingar møguleika at ferðast beinleiðis við Atlantic Airways til Mallorka í tíðarskeiðinum 02. juni til 25. august 2015.
Mallorka hevur verið serliga vælumtókt fríðtíðarstað í fleiri áratíggjur. Tann passaligi hitin, vøkru og barnavinarligu strendurnar og fitta fólkaslagið hevur gjørt sítt til at bæði føroyingar og onnur trúðføst hava ferðast til Mallorka.
í tøttum samstarvi við Iberostar bjóðar Faroe Travel fyrsta floks hotellir ymsastaðnis á Mallorka. Øll hotellini eru serstakliga barnavinarlig við barnaklubbum fyri smá og størri børn, svimjihyljar og spæliplássum. Eisini er møguligt at bíleggja All Inclusive, sum hevur sera høgan standard.
Iberostar hevur tvey hotell, sum eru serliga ætla vaksnum. Hesi eru gjørd við tí fyri eyga at kjúkla um allar sansir so ein veruliga kann njótað friðin, umhvørvið, matin og ikki minst góða veðrið.
Hotellir
Iberostar Albufera Playa ****
Iberostar Albufera Playa ****
Stórt og vælumtókt All Inclusive hotell partur í vælkendu Iberostar-ketuni. Hotellið liggur beint við eina strond í Playa de Muro, sum er ein av bestu strendrunum í Mallorka. Hotellið deilir ymiskar hentleikar við systirhotellið Iberostar Albufera Park fyri at gestirnir skulu fáa besta upplivilsi gjørligt. Hotellið hevur 3 ymiskar barnaklubbar til allar aldurbólkar.
Møguligt er at bíleggja einans kamar ella við morgunmati, hálv pensión ella All Inclusive.
Iberostar Ciudad Blanca ****
Iberostar Ciudad Blanca ****
Hotellið liggur beint við vøkru og barnavinarligu strondina. Tætt við liggur ein golfvøllur. Somuleiðis bjóðar hotellið barnaklubbar fyri smærri og størri børn. Møguleiki fyri WIFI mótvegis gjaldið. Hotellið hevur svimjhyl og barnahyl og møguligt er at læna baðihandklæð. Møguligt er at fáa SPA viðgerðir mótvegis gjaldið. Somuleiðis bjóðar hotellið ALL INCLUSIVE og barnamatskrá.
Iberostar Alcudia Park ****
Iberostar Alcudia Park ****
Hotellið sum liggur út til strondina í Playa de Muro er eitt av bestu hotellum í Alcudia. Hotellið bjóðar hevur eksklusivt ALL INCLUSIVE við barnamatskrá og er eitt upplagt val hjá barnafamiljum við sínum tryggu rammum.
Tað eru 366 íbúðir har fleiri av teimum hava sera gott útsýni antin yvir hav, garðin ella svimjihyljarnar. Somuleiðis bjóðar hotellið barnaklubb fyri allar aldursbólkar. Hotellið hevur svimjihyl til tey smæðstu, innandura og uttandura svimjihyljar, har møguleiki er at læna baðihandklæði. Møguligt er eisini at forkela seg við SPA viðgerðum. WIFI er á hotellinum mótvegis gjaldi.


text:
1. mars
1. mars er dagur 60 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 61 um skotár er). 305 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2014 - 22 ára gamli pianisturin Mattias Kapnas vann fyrstu Stella Polaris tónleikakappingina, sum Musikkskúlin skipaði fyri. Nummar tvey gjørdist guitarspælarin Alvi Joensen og nummar trý varð Heiðrun Petersen, violin. Fyrsta virðislønin er á 25.000 krónur, onnur á 10.000 krónur og triðja virðislønin er á 5.000 krónur. Eisini vóru virðislønir lætnar í aldursbólkinum upp til 12 ár og í aldursbólkinum upp til 18 ár. Kappingina fyri tónleikarar undir 18 ár vunnu Alda Sigurdsdóttir Lamhauge og Aksel Remmel. Vár Iversen Lindenskov varð nummar eitt hjá luttakarunum undir 12 ár.
- 1700 - Danmark skiftir frá julianska kalendaranum til gregorianska kalendaran. Hetta árið fylgir 1. mars beint eftir 18. februar, soleiðis at 10 dagar verða lagdir burturúr.
Fótbóltur
- 2014 Gibraltar - Føroyar 1-4. Málini hjá Føroyum gjørdu: Jóan Símun Edmundsson, Christian Lamhauge Holst, Hallur Hansson og Christian Lamhauge Holst.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1810 - Frédéric Chopin
- 1944 - Tróndur Patursson í Kirkjubø.


text:
Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins
Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins (Nordisk Råds Litteraturpris) varð stovnað av norðurlendsku stjórnunum í 1961. Virðislønin verður latin árliga av Norðurlandaráðinum, fyrstu ferð í 1962. Í 1962 var virðislønin 50.000 dkk. Síðan 1995 hevur hon verið 350.000 dkk.
Virðislønin verður latin fyri eitt bókmentaligt verk skrivað á norðurlendskum máli. Endamálið við virðislønini er at økja um áhugan fyri máli og bókmentum í Noðurlondum og fyri norðurlendska mentanarfelagskapinum.
Higartil hava bert tveir føroyingar fingið Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins, William Heinesen fekk hana í 1965 fyri Det gode håb og Rói Patursson fekk hana í 1986 fyri yrkingasavnið Líkasum. Tóroddur Poulsen hevur verið tilnevndur seks ferðir: 1996, 2002, 2005, 2009, 2011 og 2014.[1] Jóanes Nielsen hevur verið tilnevndur fimm ferðir: 1988, 1994, 1999, 2004 og 2013, meðan Carl Jóhan Jensen hevur verið tilnevndur fýra ferðir: 1991, 1998, 2007 og 2008.
Móttakarar[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
- Tilnevningar til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins frá Føroyum
- Barna- og Ungdómsbókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins
- Umhvørvisvirðisløn Norðurlandaráðsins
- Tónleikavirðisløn norðurlandaráðsins
- Filmvirðisløn Norðurlandaráðsins


text:
Józef Gosławski
Józef Gosławski, eisini nevndur Józef Jan Gosławski, var ein pólskur myndahøggari. Hann varð føddur 24. apríl 1908 í Polanówka í Póllandi og doyði 23. januar 1963 í Warszawa, sum erhøvuðsstaður Póllands. Gosławski gjørdi millum annað minnisvarðar. Eitt av høvuðsverkum hansara er ein minnisvarði til minnis um Frédéric Chopin, sum varð reistur í Żelazowa Wola. Hann sýndi fram verk síni bæði í Póllandi og uttanlands.
Í 1948 giftist hann við Wanda Mankin.
Innihaldsyvirlit
Framsýningar[rætta | rætta wikitekst]
Einkarframsýningar[rætta | rætta wikitekst]
Bólkaframsýningar[rætta | rætta wikitekst]
Uttanlands[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Lost in the shuffle (enskt)
- Józef Jan Gosławski culture.pl (pólskt)
- Famous Medalists: Józef Gosławski (enskt)
- LN 5 “Fisherman” coin from 1958 (enskt)
- Józef Gosławski – monuments, coins, medals (enskt)


text:
Bókmentir
Bókmentir er felagsheitið fyri skriva tilfar av ymiskum slag. Vit skilja ímillum tvey høvuðssløg av bókmentum: Fagrar bókmentir og Yrkisbókmentir. Fagrar bókmentir er tað sum á donskum eitur Skønlitteratur, tað er fiktivur skaldskapur, tvs. at rithøvundurin kann sjálvur finna uppá eina søgu ella yrking, hann ella hon nýtist ikki at halds seg til veruleikan. Fagrar bókmentir kunnu býtust upp í:
Yrkisbókmentir er bókmentir sum viðgerða veruligar hendingar, t.d. søgubøkur, siðsøguligar bøkur, lívsævisøgur, endurminningar, bygdasøgur osfr.
Man kann tosa um bókmentir sum eru útkomnar í bók, men sjálvt um t.d. yrking ella stuttsøga ikki er útkomin í bók men bara í til dømis einum tiðindablaði, so er talan álíkavæl um bókmentir. Í Føroyum eru bókmentir ikki so gamlar. Men føroysku kvæðini, sum ikki blivu skrivaði niður fyrr enn einaferð í 1800-árunum eru nógv eldri enn tað, og tað eru bókmentir, sjálvt um tað var munnlig siðvenja fyrstu tíðina. Tað sama er galdandi fyri sagnir og ævintýr bæði úr Føroyum og øðrum londum, at her var talan ofta fyrst um munnliga siðvenju, har fólk fortaldu hvør øðrum søgur ella sungu fyri hvørjum øðrum út frá minninum. Seinni eru hesi fest niður á pappír og givin út í bók. Annars eru skrivaðar bókmentir er gomul siðvenja í eitt nú Grikkalandi. Homer yrkti Ilionskvæði og Kvæði um Oddysseus, sum var Trojanska kríggið. Hildið verður, at kvæðini eru yrkt umleið 12. ella 11. øld fyri Kristi føðing.


text:
Í morgun fóru føroysku liðini avstað til Danmarkar, sum skulu luttaka á EJM í Antwerpen og NMU í Keypmannahavn. Hanna hevur longu fóðra Facebook við myndum og tíðindum, tey eru komin niður og eru svang, hava vist nokk smugla spik við til at klára fyrsta hungurin :-)
EJM-liðið skulu longu í morgin víðari til Belgia, at fyri seg til fyrstu kappingar mikudag, meðan NMU-svimjararnir fara í venjingarlegu í Bellahøj fram til fyrstu kappingar har fríggjadag. Samstundis eru Pál og Jón komnir væl uppá pláss í Rijeka í Kroatia, har teir fínpussa tað síðsta áðrenn OL í London. Ein spennandi tíð hjá føroyingum.
Lesið hesa grein gjøgnum Google Translate, um tit ikki skilja portugisiskt :-)
'Føroyskur svimjari droymir um at vinna fyrsta gull fyri sítt land
Ein av størstu dreymum hjá einum ítróttarfólki er at sleppa at hoyra tjóðsangin hjá sínum landi verða spældan á olympiska heiðursmerkjapallinum. Hendan dreymin veit Pál Joensen longu at hann kann ikki uppliva. Tó so, so roynir føroyski svimjarin at skriva søgu á olympisku leikunum í London, har hann kann gerast fyrsti íðkari i vinnur sínum oyggjaríki eitt olympiskt heiðursmerki.'
(Foto: Das Büro for Danmarks Idræts-Forbund og Team Danmark)
Danska ítróttarmiðilin On-Sport hevur verið í Vági og vitjað, har tey ógvast um umstøðurnar hjá Páli Joensen, at venja ímóti OL við spælandi børnum hinumegin banatogið.
Men Pál tekur tað sum ikki einaferð róliga, at tað er tað sum hann er vanur við.
Nú leygarmorgunin fer føroyska juniorlandsliðið úr Føroyum, yvir Keypmannahavn til Antwerpen í Belgia, at luttaka á Evropeisku JuniorMeistarastevnuni í svimjing. Ferðaleiðarin Hanna í Horni hevur stovnað bólkin "EJM Antwerpen 2012" á Facebook, har til ber at fylgja við fyrireikinunum og vælsagtans túrinum, við myndum frá seinast og líknandi. So um tit vilja vera heilt á forkant við hvussu tað gongst teimum har suðuri í Belgia, er tað har tit skulu fylgja við :-)
Vikuskiftið 7. og 8. juli verður Norðurlendska Meistarastevnan fyri Ung hildin í Bellahøj í Keypmannahavn, við luttøku av einum rættiliga sterkum føroyskum liði. Fyriskipararnir hava lagt startlistar út her á livetiming.dk, har vit millum annað síggja at Victoria Wigant Eysturdal úr Ægir liggur til gull í 200 og 400 frí og bronsu í 800 frí, Óli Mortensen úr Havnar Svimjifelag til silvur í 400 og 1500 frí og bronsu í 200 frí, Kristina Elin Thomsen úr Suðuroyar Svimjifelag til gull í 50 og 100 firvald, silvur í 200 firvald og bronsu í 100 rygg, og Alvi Hjelm úr Ægir til bronsu í 400 frí. Okkara stafettir burdu eisini verið rættiliga sterkar; so um úrslitið verður bara so nøkulunda sum hatta bendir á, so verður tað klárt besta úrtøka hjá føroyingum nakrantíð á NMU.
(Føroyskar dámur á NMU 2010)
Nú 4. til 8. juli verður árliga evropameistarastevnan fyri juniorar, í býnum Antwerpen í Belgia, við luttøku av 4 ungum føroyingum. Startlistarnir síggjast her, sum ikki óvæntað avdúka at serliga Magnus Jákupsson liggur væl fyri, til at koma í finalu í 50 rygg og hálvfinalu í 50 firvald, umframt at liggja rættiliga nær við hálvfinalu í 100 firvald. Hini trý Heðin L. Olsen, Cecilia Eysturdal og Guðrun Mortensen liggja nærri hinum endanum av startlistanum, tó í heilum væl upp frá botninum,
(EJM-liðið í Beograd í fjør. Hópurin er nærum hin sami í ár, tó er Birita nú fallin fyri aldur, og Guðrun komin í staðin)
Eitt prát við Pál Joensen á hæddarleguni í Flagstaff, beint áðrenn tey fóru heim aftur. Pál og Jón eru í morgun á veg avstað aftur, fyrst til Danmarkar í ein dag og so víðari til Rijeka í Kroatia.
Ikki eiti á rúgvi av klæðum og 'accessories', frá medaljubúna til ballkjóla og oyraringar. Handan taskan sær út sum um at tey fara at hava eitt sindur av yvirvekt á flúgvaranum.
Hygga síggj, danir hava avsett 2 av 52 síðum til Pál í nýútkomna Idrætsliv: OL Special 2012, sum er blaðið hjá danska ítróttarsambandinum. Og stavað navnið rætt ! :-)
"I en svømmehal i en færøsk bygd med 1.200 indbyggere pisker en OL-svømmer med reelle medaljechancer rundt i bassinet. Pál Joensen, so ved OL stiller op under dansk flag, er mod al sund fornuft blevet en af verdens bedste svømmere og naturligvis nationalhelt på Færøerne"
30-ára gamli kvart-føroyski skotin David Carry hevur í dag kvalifiserað seg til OL í London, tá ið hann á British Gas ASA National Championships í Sheffield vann finaluna í 400 metra frísvimjing, við 3:46.86 har OL-kravtíðin er 3:48.92. Hetta var síðsti kjansur hjá honum at kvalifisera seg, eftir at hava verið bara 0.23 sekund frá kravtíðini á British Trials í mars mánaða. Besta tíð hjá honum áðrenn hetta var 3:47.17 frá sjálvum OL í Beijing í 2008, og hetta verður so triðja OL hjá honum fyri Stórabretland. Carry er ættaður úr Klaksvík, sigst.


text:
Í dag gevur Posta út nýggj frímerki, sum mynda ávikavist list hjá Olivur viđ Neyst og jólaevangeliiđ
Olivur viđ Neyst
Evnisheimurin hjá Olivur viđ Neyst er serliga býarumhvřrviđ og mannaheimurin - men eisini frábrigdi í náttúruni finst í hansara litfagra myndaheimi. Olivur fćst eisini viđ akvarellmáling og hevur gjřrt hópin av bókamyndum úr fřroyska umhvřrvinum. Listafrímerkini sýna tvey dřmi um myndaheimin hjá Olivur viđ Neyst, "Sólskin" frá 1987 og "Vestaravág" frá 1989. Virđini á frímerkjunum eru 19,00 og 38,00 kr.
Jólaevangeliiđ
Ársins jólafrímerki viđ súmbolsku myndunum hjá Edwardi Fuglř av Jesu fřđing ímynda saman viđ tekstinum ein djúpan menniskjaligan og eksistentiellan veruleika – longsilin eftir rćttvísi, friđi og gleđi á lívsferđini gjřgnum ein órćttvísan, ófriđarligan og ótryggan heim.
Á fyrstu myndini sćst, at rúm fyri gleđibođskapinum bert er í einum fjósi millum húsdjórini. Úr rúmdini í erva heldur stjřrnan á at lýsa og bođar frá tí nýggja veruleikanum. Á nćstu myndini hevur Jósef tikiđ stavin í hond, og fevnandi viđ arminum um herđar Mariu er hann nú tilreiđar at leiđa familju sína fram gjřgnum líviđ.
Virđini á frímerkjunum eru 7,00 og 12,50 kr. Frímerkjahefti og tvey postkort verđa somuleiđis útgivin.
Les meira um nýggju frímerkini á www.stamps.fo


text:
Kuvait
Lýðveldið Kuveit (arabiskt; دولة الكويت ella Dawlat al-Kuwayt) er eitt lítið land í Miðeystur. Høvuðsstaður er Kuwait City, og londinum hevur umleið 3,5 millionar íbúgvar. Kuveit hevur mark við tvey lond: Í vesturi hevur Kuveit mark við Saudi-Arabia, í norðri við Irak, og í suðri er Persaflógva.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Í 1990 tók Irak Kuveit. Innrásin var atvold til Flógvakríggið, tá ið altjóða herlið við Sambandsríki Amerika á odda róku irakar norður um aftur markið.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Stórar oljukeldur hava gjørt Kuveit ovurríkt, og oljuídnaður er høvuðsvinna. Áðrenn olja varð funnin í Kuveit í 1940-árunum, var landið fátækt og lítið framkomið. Men stóri oljuútflutningurin hevur gjørt tað til eitt av ríkastu londum í heiminum. Ovurstóra ríkidømið í Kuveit sæst aftur í til dømis dýrum bilum og stórsligum byggingum, sum vatntornunum í høvuðsstaðnum.
Irakska innrásin var sonn vanlukka fyri Kuveit. Tá ið irakar tóku seg aftur, settu teir eld á nógvar oljubrunnar, og hetta fekk álvarsligar avleiðingar fyri alt har um vegir og búskap landsins. Nógv olja rann í havið, og fuglar og sjódýr doyðu. Nógv spreingievni og óbrostnar minur lógu eftir í oyðimørkini. Enn er ikki liðugt at rudda upp eftir flógvakríggið.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Lívskorini eru góð; fólkið rindar ikki skatt, og skúlagongd, sjúkraviðgerð og mangar aðrar samfelagsveitingar eru ókeypis.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Kuveit er innast í Persaflógva. Landið er lítið, og meginparturin er oyðimørk.


text:
Edgar Allan Poe
Edgar Allan Poe (1809 - 1849) var ein amerikanskur dypsomaniskur høvundur og yrkjari. Hann hevur umdømið at vera heimsins ólukkuligasti høvundur. Hann menti stuttsøgutekstaslagið til størsta skaldskap og skrivaði tey bestu ummælini í Amerika í síni samtíð. Flestu søgur hansara eru sera stuttar, og hetta er tí, at hann vildi skera alt óneyðugt burtur, og einans at lýsa tað, ið hevði týdning fyri søgugongdina. Hansara stílur var at byrja við støði í øðrum, til dømis De Quincey, Feliciu Hemans, og serliga Hoffmann, og so at beina evnini hjá teimum onkran annan veg og fáa annað og meir burturúr. Eisini nevndi hann Føroyar í eini av kendastu stuttsøgum sínum, sum eitur Niður Í Meldurstreymin.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]


text:
Føroya Fornminnissavn
Føroya Fornminnissavn er fornminnissavn, sum sýnir fram í Brekkutúni 6 í Tórshavn og Heima á Garði í Hoyvík. Savnið í Hoyvík er útisavn, har ein kann vitja ein gamlan føroyskan bóndagarð við sethúsum, úthúsum, amboðum og mongum øðrum, ið hoyrdi til gerandislívið í Føroyum fyrr. Sethúsini á Hoyvíksgarði verða søgd at vera frá o.u. 1812, men eru í dag innrættað sum tey vóru o.u. 1920. Fornminnissavnið skrásetir, kannar og hevur eftirlit við jarðføstum fornminnum. Stovnurin fyrireikar og stendur fyri, tá ið toftir og forn búpláss og søgulig lendi verða grivin út. Stovnurin er eisini fakligur myndugleiki í sambandi við fornlutir í havinum. Stovnurin savnar, skrásetir og sýnir fram fram fornlutir og lutir úr nýggjari tíð, sum lýsa livihátt, starvslíkindi og mentan føroyinga til ymsar tíðir ella eru knýttir til søguligar hendingar.[1]
Í 2011 var stovnurin Søvn Landsins settur á stovn. Fornminnissavnið gjørdist ein av stovnunum undir Søvnum Landsins.[2]


text:
Sámar
Sámar er fólkaslag, sum býr í Norðurskandinavia, tvørtur um norðara partin av Noregi, Svøríki, Finnlandi og inn í Russland. Landið kalla sámar sjálvir Sápmi. Einir 30 000 sámar eru í Noregi, og hildið verður, at á øllum tí stóra strekkinum eru einir 50 000 sámar tilsamans. Sámar hava búð í Finnmørkini og kanska eisini nógv eystari og syðri, síðan okkara tíðarrokning byrjaði. Teir vóru friðarlig veiðifólk, ílatin skinnklæði, sum fluttu stað úr stað. Um veturin fóru teir á skíð, og um summarið til gongu við tjøldum sínum. Mest veiddu tey vill reindjór. Men tá ið villu reindjórini fækkaðust, fóru teir at hava tey tom, og so fóru sámar at rógva.
Sunnanífrá komu skattakrevjarar og trúboðar, og seinast í 18. øld fingu skúlin og kirkjan stóra ávirkan í Sámalandi. Alt sámiskt skuldi kúgast. Sámar sluppu ikki at brúka mál sítt, mentan og trúgv sína. Kortini hóraði mangt unnan í tí dulda, og seinastu árini hevur sámisk mentan staðið í besta blóma aftur. Nú vilja fleiri og fleiri vísa, at tey eru sámar. Í 1986 fingu sámar sítt egna flagg, og nú royna teir av øllum alvi at draga undan sum sjálvstøðug tjóð. Í 1990 varð lóg samtykt í Noregi, sum tryggjar sámum rætt at brúka mál sítt.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


text:
Havtaska
Havtaska (frøðiheiti - Lophius piscatorius) er ein fiskur, ið livir á grunnum. Havtaska kann gerast 200 cm long, men er vanliga styttri enn 100 cm. Hon er funnin á 20-1800 metra dýpi í øllum Atlantshavi. Havtaska hevur teinar á høvdinum, sum líkjast agni, sum hon lokkar annan fisk til sín við. Tá ið ein fiskur er nóg nær, letur havtaskan kjaftin upp og gloypir honum. Havtaska verður veidd vinnuliga. Havtaska hevur stórt, breitt og flatt høvd, við stórum og breiðum kjafti. Sporlið er nakað flatt fremst og meira rundligt aftari. Tveir stórir beinnaddar eru aftanvert eyguni. Tríggjar høgar stengur eru á bakinum, tann fremsta er heilt fram móti gronini. Henda stongin hevur ein skræðulepa við ljósgagni á toppinum, og hann verður brúktur at lokka fong til sín. Onnur stongin er beint aftan fyri hesa stongina. Triðja stongin er á nakkanum. Mitt á bakinum millum uggafjaðrarnar er ein lítil fjøður við 3-4 teinum, og hetta alt er fremsta ryggfjøðurin. Aftara ryggfjøðurin er oman á sporlinum, og ein gotfjøður undir. Tær eru umleið eins til støddar. Sterturin er lítil, tykist samanfallin og trevsutur. Hon hevur stórar uggafjaðrar, ið sita frammanvert miðjuna. Búkfjaðrarnar eru smáar og eru tætt saman. Tær sita mitt undir øsinum og venda nakað ímóti síðunum og minna um føtur.
Tenninar eru nógvar, óregluligar, væl atskildar, langar og klænar, spískar og hvassar, afturábendar. Tær eru ójavnar í stødd, og í undirkjaftinum í mest sum tveimum røðum. Hon hevur smá eygu, sum sita nakað tætt saman. Roðsla er eingin. Táknaopini eru smá, eitt hvørjumegin aftan fyri og mest sum undir uggafjaðrunum. Fram við síðunum allan vegin runt kroppin eru smáir, trevsukendir skræðulepar. Hon er nakað broytilig eftir umstøðunum, men vanliga er hon einlitt brún og sprøklut, dimmari ella ljósari, viðhvørt við reydligum farra. Gráhvít er hon undir búkinum. Royggið er gráhvítt.


text:
Pseudovísindi
Orðið pseudovísindi verður ofta nýtt um vísindagreinar, sum einki hava við náttúruvísindi at gera, men sum harafturímóti fáast við mannalyndið og tess ógreiðu og tískil fyri summi ræðandi øki, at gera hóast besta dømið um "pseudovísindi" er sálarfrøði, so eru neyvan nógv, sum kalla sálarfrøði fyri pseudovísindi.
Nógvar aðrar minst líka áhugaverdar vísindagreinar eru til, sum hava nógv til felags við sálarfrøði, men sum enn vanliga kallast fyri pseudovísindi. Talspeki er ein av hesum vísindagreinum.