text:
PISA Føroyar Førleikar hjá næmingum í 9. flokki í Føroyum á vári í Niels Egelund. PISA samtakið
- Einar Kristoffersen
- 1 år siden
- Visninger:
Transkript
1 PISA Føroyar Førleikar hjá næmingum í 9. flokki í Føroyum á vári í 2006 Niels Egelund PISA samtakið 1
2 Innihald Formæli - Mentamálaráðið Formæli - PISA-samtakið 1. Samandráttur av úrslitunum frá PISA-Føroyar OECD-verkætlanin PISA (Programme for International Student Assessment) 3. Dátutilfar í PISA-Føroyar Úrslit av fakligu testini 5. Undirvísing og læring í náttúrufakum 6. KT-nýtsla hjá næmingunum 7. Skúlaviðurskifti í Føroyum samanborið við Danmark 8. Niðurstøða Altjóða tilvísingar Fylgiskjøl 2
3 Formæli vegna Mentamálaráðið Mentamálaráðharrin gjørdi í januar mánaði í 2005 av, at føroyskir næmingar skuldu vera við í PISA-kanningunum, og Mentamálaráðið skipaði í hesum sambandi fyri eini undankanning. Endamálið við undankanningini var at skipa mannagongdir og at útvega royndir í at gera testtilfar í Føroyum. Í kanningini varð testtilfar úr PISA 2000 brúkt, umframt spurnarbløð um bakstøði næminganna. Alt tilfarið úr PISA 2000 varð umsett til føroyskt, og varð hetta gjørt á sumri í Sjálv dátuinnsavningin fór fram 7. september í 2005, og síðani vórðu dátuni tøppað inn á Socialforskningsinstituttet (SFI) í Keypmannahavn og send Australian Council for Educational Research (ACER) í Australia at verða dátureinsað og eftirviðgjørd. Undankanningin varð almannakunngjørd í Føroyum 12. mai í Viðmerkjast skal, at PISA-undankanningin var gjørd við næmingum úr 10. flokki, umframt við næmingum í nøkrum av miðnámsútbúgvingunum, í september mánaði, og ikki, eins og vanligt er í PISA-kanningum, við 15 ára gomlum næmingum í mars-apríl mánaði. Næmingarnir í undankanningini vóru tískil bert ein partur umleið tríggir fjórðingar av einum føroyskum næmingaárgangi. Hetta umframt forskotna kanningarmundið kann hava havt ávirkan á úrslitið. Tað, at 10. flokkur í Føroyum í stóran mun er grundaður á vallærugreinir, hevði við sær, at nógvir næmingar ikki høvdu undirvísing í náttúrufakunum um tað mundið, tá ið kanningin fór fram. Harumframt er lærugreinapakkin í 8. og 9. flokki øðrvísi samansettur í mun til lærugreinarøðina á somu floksstigum í Danmark. 30. mars í 2006 varð so tann veruliga PISA-kanningin gjørd, og var talan um altjóðakanningina PISA Úrslitini frá teirri kanningini verða almannakunngjørd 4. desember 2007, kl føroyska tíð, saman við úrslitunum hjá øllum teimum 57 londunum, ið vóru við í kanningini. Claus Reistrup Verkætlanarleiðari 3
4 Formæli vegna PISA-samtakið Í 1997 tók danska undirvísingarmálaráðið avgerð um at vera við í OECD-kanningarætlanini PISA Programme for International Student Assessment ein verkætlan, hvørs endamál er at máta, hvussu væl ungfólk eru fyrireikað at taka ímóti avbjóðingunum í dagsins kunningarsamfelagi. Tey ungu, sum eru við í altjóða kanningini, eru 15 ára gomul. Longu frá byrjan varð gjørt av, at PISA skuldi skipast í trimum umførum, har umfatandi kvantitativar yvirlitskanningar (survey-type) verða framdar. Fyrsta umfar var í 2000 í 32 londum, aftan á fyrireikingar í góð tvey ár. Úrslitini vórðu almannakunngjørd í desember í Annað umfar var í 2003 í 41 londum, og úrslitini vórðu almannakunngjørd í desember í Triðja umfar var á vári 2006 í 57 londum, og Føroyar eru partur av hesi kanning, sum ein undirbólkur hjá Danmark. Tó eru føroysku úrslitini ikki partur av teimum donsku. Úrslitini verða almannakunngjørd samstundis tann 4. desember í 2007 í øllum 57 londunum umframt í Føroyum.. Tey ungu, sum eru við í altjóðakanningini, eru ára gomul, og eru sostatt úr ymiskum skúlaformum, í høvuðsheitum úr 9. flokki í fólkaskúlanum. Í Føroyum eru næmingarnir at kalla allir úr 9. flokki. Harumframt eigur at vera havt í huga, at næmingarnir í at kalla øllum londum fata um ein umboðandi part av øllum teimum ára gomlu í viðkomandi landi, meðan í smærri londum, sum t.d. Føroyum og Íslandi, eru allir næmingar á nevnda aldursella floksstigi við í kanningini. Av týdningi í sambandi við PISA er, at førleikin hjá teimum ungu ikki verður mettur við støði í innihaldinum í teimum ávísu lesiætlanunum. Í staðin verður hugt at, hvussu væl tey ungu duga at brúka sín kunnleika í sambandi við avbjóðingar í teirra gerandisdegi, í tann mun hetta kann avgerast við støði í skrivligum testum. Mentamálaráðið gjørdi í 2005 av, at Føroyar skuldu vera við í PISA 2006, og tí vóru mannagongdirnar royndar í einari undankanning, sum var í september í Undankanningin varð gjørd við næmingum, sum um kanningarmundið gingu í 10. flokki ella í eini miðnámsútbúgving, og teir vóru tí umleið 5 mánaðir eldri enn teir næmingar, sum eginliga PISA-kanningin í 2006 fevnir um. Tí var neyðugt at taka við í niðurstøðuna, at ikki allir næmingarnir í einum føroyskum árgangi vóru við, men bert umleið tríggir fjórðingar, sum vóru tey, ið hildu fram í 10. flokki aftan á tað kravda 9. skúlaárið, ella sum vóru í einari miðnámsútbúgving. Tann parturin, sum restaði í, fyri at øll høvdu verið við, var annaðhvørt í vinnu, var tøkur á arbeiðsmarknaðinum ella í útbúgving í Danmark, helst fyrst og fremst í eftirskúla í 10. flokki. Eitt samtak, sum er skipað við Anvendt Kommunal Forskning (AKF), Danmarks Pædagogiske Universitet (DPU) og Det nationale center for velfærdsforskning, fyrrverandi Socialforskningsinstituttet (SFI), stílar fyri at fremja PISA-kanningarnar í verki bæði altjóða partin og tann partin, sum fevnir um PISA-Føroyar. Ein samtaksnevnd, við í minsta lagi einum umboði frá hvørjum luttakandi stovni, stýrir verkætlanini. Í sambandi við PISA- Føroyar hava nevndarlimirnir verið Torben Pilegaard Jensen, granskingarleiðari (AKF), Niels Egelund, professari (DPU) og Hans Bay, deildarstjóri (SFI-SURVEY). Niels Egelund hevur verið formaður. 4
5 At fylgja við og ráðgeva undir arbeiðinum í PISA í Danmark hevur danska undirvísingarmálaráðið sett ein Stýringarbólk og ein Tilvísingarbólk við umboðum úr ráðharraráðnum og úr áhugabólkum kring fólkaskúlan. At leggja kanningina til rættis og at fremja hana í verki hevur eitt altjóða samtak havt ábyrgdina av. Tó hava tey einstøku londini havt stóra ávirkan á verkætlanina, lutvíst umvegis leiðslubólkin hjá verkætlanini, PISA Governing Board (PGB), lutvíst gjøgnum ítøkiligt íkast frá medarbeiðarunum í verkætlanini, eitt nú við testtilfari og luttøku teirra á fundum, tá ið farið varð í smálutir við at leggja til rættis og sniðgeva verkætlanina, eins og at fremja hana í verki. Altjóða samtakið hevur harumframt staðið fyri skalering av dátum, eisini teimum føroysku. Granskarar frá danska PISA-samtakinum hava hjálpt til við at menna og royna testina, eins og teir hava staðið fyri metingunum, sum fara fram í sambandi við opnu uppgávusløgini í PISA. Við í hesum arbeiði hava verið Annemarie Møller Andersen, lektari, Elisabeth Arnbak, lektari, Lena Lindenskov, professari, Jan Mejding, lektari, og Helene Sørensen, lektari, øll frá DPU. Altjóða samtakið hevur notið gott av royndunum hjá altjóða serfrøðingum og fakligum tilvísingarbólkum. Mogens Niss, professari, á RUC, hevur umboðað Danmark í serfrøðingabólkinum fyri støddfrøði. Mentamálaráðið, við Claus Reistrup, fulltrúa, hevur staðið fyri at savna inn tey føroysku dátuni í samstarvi við SFI-SURVEY, har Thomas Young Andersen, ráðgevi, hevur verið lyklapersónur. Niels Egelund, professari á DPU, hevur viðgjørt dáturnar frá testini og skrivað hesa frágreiðing, og Mentamálaráðið hevur umsett formælið og niðurstøðuna. Mentamálaráðið hevur sett ein tilvísingarbólk, ið er Mentamálaráðnum til hjálpar at viðgera og tulka úrslitini av føroysku kanningini. Í tilvísingarbólkinum eru umboð fyri Føroya Lærarafelag, Føroya Kommunufelag, Kommunusamskipan Føroya, Føroya Læraraskúla, Fróðskaparsetur Føroya, Vinnuhúsið, Føroya Arbeiðarafelag og Felagið Heim og Skúli. Umframt granskararnar, ein bólk við føroyskum umsjónarfólkum og ein bólk við føroyskum lesandi, ið hava kodað føroysk næmingasvør inn, hava 764 næmingar á 23 útbúgvingarstovnum verið við í kanningini, og stóra tøkk fái tey fyri teirra íkast til kanningina. Føroysku næmingadáturnar eru ikki fingnar til vega frá ACER fyrr enn tann 18. oktober, og tí hava møguleikarnir at fara á botn við greiningunum verið avmarkaðir. Nærri greiningar kunnu gerast seinni. Niels Egelund November 2007 Nevndarformaður PISA-samtakið Danmark 5
6 Samandráttur av úrslitunum av PISA-Føroyum 2006 PISA-verkætlanin PISA-verkætlanin (Programme for International Student Assessment) er grundað á eitt samstarv millum stjórnir í OECD limalondum. Endamálið við verkætlanini er at máta, hvussu væl ungfólk eru før fyri at taka ímóti avbjóðingum í kunningarsamfelagnum. PISA er sermerkt á tann hátt, at hon ikki metir um førleikarnar við støði í innihaldinum í serstøkum lesiætlanum, men ístaðin hyggur eftir, hvussu væl tey ungu duga at brúka sín kunnleika í sambandi við avbjóðingar í teirra egna gerandisdegi. 57 lond vóru við í fyrsta umfarinum av PISA 2006, hvørs dátuinnsavningaramboð eisini eru nýtt í PISA-Føroyum Úrslitini av PISA fevna um trý fakøki í kanningini verða tey nevnd høvuðsøki (á enskum domains) sum eru lesing, støddfrøði og náttúrufak. Partur av metingini hjá PISA innan høvuðsøkini leggur dent á evnini hjá næmingunum at meta og hugsa um teirra kunnleikar og royndir í mun til egnan veruleika. Í hesum sambandi verður mett um evnini at duga at lesa millum reglurnar, at duga at gjøgnumskoða ein undirskiltan boðskap og at duga at meta um perspektivini í einum samfelagsligum høpi. Harumframt leggur PISA dent á førleikan hjá næmingunum at samskifta. Afturat høvuðsøkjunum eru bakstøðisupplýsingar, sum næmingar sjálvir hava givið viðvíkjandi floksstigi, kyni, familjustøðu, sosialum og fíggjarligum bakstøði, máli, ið verður tosað heima hjá næminginum, tilflytarastøðu, frítíðarvirksemi umframt hugburði til skúlagongd. Somuleiðis eru kunnleiki til og royndir við KT partur av kanningini, eins og skúlaleiðarar hava latið upplýsingar um skúla og lærarar. PISA er sniðgivið til at útvega útbúgvingarpolitikarum, útbúgvingarfyrisitingum og øðrum, ið fáast við útbúgving, eina umfatandi meting av læringarúrslitum, ið eru mátað við endan á undirvísingarskylduga tíðarskeiðinum. Metingin verður framd við sambærligum tølum, ið kunnu vera leiðbeinandi, tá ið politiskar avgerðir verða tiknar, og tá ið miðvísar avgerðir skulu takast í sambandi við, at búskaparligt tilfeingi verður tillutað. Eisini kann PISA geva innlit í ymisk viðurskifti, sum hátta seg eins ella ymiskt um lond og landslutir. Í PISA-Føroyum 2006 luttóku 764 næmingar á 9. floksstigi í 23 skúlum. Úrslitini á teimum fakligu høvuðsøkjunum Føroyska PISA-kanningin í 2006 vísir, at næmingarnir liggja á einum lágum stigi, tá ið um náttúrufak ræður, serstakliga tá ið tað snýr seg um at nýta náttúrufakliga vitan. Føroysku næmingarnir liggja á einum munandi lægri stigi enn næmingar í hinum Norðurlondunum. Samanborið við øll londini í kanningini enda Føroyar á náttúrufaksstiganum á einum 47. plássi, millum Tailand og Rumenia. Sermerkt er harumframt, at føroysku genturnar duga lutfalsliga betur enn dreingirnir at kenna aftur náttúrufakligar spurningar. Í flestu londum eru dreingirnir annars betri enn genturnar á hesum øki. 6
7 Eisini í sambandi við lesing liggja føroysku næmingarnir lágt, á einum 45. plássi millum Meksiko og Bulgaria. Í støddfrøði er støðið heldur frægari, á einum 41. plássi millum Grikkaland og Ísrael - men framvegis munandi lægri enn norðurlendska miðalstigið. Í mun til PISA-Føroyar 2005 eru broytingar at síggja í náttúrufakum eins væl og í støddfrøði. Fyri OECD sum heild vísir PISA-testin 2006, at 9,0% hava førleika í náttúrufakum, sum liggur á sera høgum stigi, meðan parturin, sum ikki røkkur einum virknum (funktionellum) førleika í náttúrufakum, er 19,2%. Fyri føroyskar næmingar er galdandi í náttúrufakum, at bert 0,4% hava førleika, sum liggur á sera høgum stigi, meðan 30,1% ikki hava virknan (funktionellan) førleika. Í Finnlandi hava góð 20% førleika á sera høgum stigi í náttúrufakum, meðan samsvarandi prosentið í Danmark er 6,8%. Í Finnlandi hava 4,1% ikki virknan førleika í náttúrufakum, og í Danmark er talan um 18,4%. Føroyar liggja sostatt sera lágt á stiganum í náttúrufakum. Viðvíkjandi býtinum av individuellum næmingaúrslitum er eingin forskjóting at síggja í mun til normalbýtið. Men føroyska normalbýtið liggur lægri í mun til miðaltalið í Norðurlondum og í mun til OECD sum heild. Viðvíkjandi áhuganum fyri náttúrufakum liggja Føroyar eitt sindur niðan fyri miðaltalið í OECD, men bert eitt sindur. Viðvíkjandi undirtøku næminganna fyri náttúruvísindum liggja Føroyar á munandi lægri stigi enn OECD annars. Í Danmark er myndin øvug, tí har er áhugin fyri náttúrufakunum lítil, meðan undirtøkan fyri náttúruvísindum er heldur størri. Í Føroyum eins og í øðrum londum er samband millum testúrslitini hjá næmingunum og útbúgvingarliga bakstøðið hjá foreldrum teirra, bæði tá ið tað snýr seg um móður og faðir. Harafturímóti er einki hagfrøðiliga trygt samband knýtt at tí, hvørt foreldrini hava eina framhaldsútbúgving (hægri útbúgving) ella ikki. Snýr tað seg um vinnuligan status, er aftur beinleiðis samband. Somuleiðis er samband millum testúrslitini og útbúgvingarligt tilfeingi í heiminum, eins og samband er, tá ið tað snýr seg um materiellar ognir í familjuni. Hvussu næmingurin sjálvur virðismetir náttúrufakini, hevur beinleiðis samband við testúrslitini í náttúrufakum. Viðvíkjandi uppmerksemi í umhvørvisspurningum liggja føroysku næmingarnir munandi lægri enn støðið hjá OECD. Snýr tað seg um bjartskygni (optimismu) á økinum, liggja føroysku næmingarnir munandi hægri enn støðið hjá OECD. Viðvíkjandi ábyrgd fyri burðardyggari framtíð liggja næmingarnir nakað niðan fyri støðið í OECD. Í stóran mun er samband millum náttúrufaklig úrslit og uppmerksemi í umhvørvisspurningum og ábyrgd fyri burðardyggari framtíð, meðan einki samband er millum bjartskygni og náttúrufaklig úrslit. Viðurskifti viðvíkjandi undirvísing og læring í náttúrufakum Greiningar av viðurskiftum viðvíkjandi undirvísing og læring í náttúrufakum vísa sera stórar og merkisverdir munir á føroyskum og donskum viðurskiftum, sum benda á, at ein heilt øðrvísi fakdidaktisk mentan er til staðar í Føroyum. Hetta kemur til sjóndar á tann hátt, at føroyskir næmingar ikki so ofta sum danskir næmingar fáa høvi til at greiða frá sínum hugskotum í undirvísingini í náttúrufakstímunum. Somuleiðis er tað ógvuliga sjáldan, at føroyskir næmingar nýta tíð til verkligar royndir og at gera niðurstøður við støði í royndum, ella at teir bert verða bidnir um at finna fram til, hvussu spurningar í alis-/evnafrøði og lívfrøði kunnu verða kannaðir við verkligum royndum. Sjáldan 7
8 verða næmingar bidnir um at brúka eitt hugtak í alis-/evnafrøði ella lívfrøði til at lýsa spurningar úr gerandisdegnum, og sjáldan greiðir lærarin frá, hvussu ástøði verða nýtt um natúrlig fyribrigdi, og sjáldan verða meiningarnar hjá næmingunum um evnini tiknar við í undirvísingina. Føroysku næmingarnir skifta orð heldur sjáldnari um evni í náttúrufakunum enn danskir næmingar. Føroysku lærararnir nýta lutfalsliga sjáldnari dømi um nýtslu av tøkni fyri at vísa, á hvønn hátt alis-/evnafrøði og lívfrøði hava týdning fyri samfelagið. Harafturímóti gera føroysku lærararnir heldur fleiri framførsluroyndir (demonstrationsforsøg) enn donsku lærararnir, og føroysku næmingarnir sleppa oftari at velja sínar egnu royndir enn donsku næmingarnir. Somuleiðis umrøða og kjakast føroysku næmingarnir meira, um viðurskifti, sum ikki neyðturviliga eru av náttúrufakligum slagi, í tímunum enn donsku næmingarnir. KT-nýtslan hjá næmingunum Kanningin av nýtslu næminganna av teldu vísir yvirskipað, at minni enn 1% av føroysku næmingunum nýta ikki teldur til eitt ella fleiri endamál, og føroysku næmingarnir eru á sama stigi sum teir donsku hesum viðvíkjandi. Verður hugt at talinum av árum, sum næmingar hava brúkt teldur, er ein avgerandi munur, av tí at færri føroyskir næmingar hava nýtt telduna í langa tíð. Verður hugt eftir, hvar næmingarnir brúka teldu, eru teir donsku næmingarnir ídnari enn føroysku næmingarnir at nýta teldu heima við hús. Men tann heilt stóri munurin sæst á nýtsluni í skúlanum, har títtleikin av teldunýtslu í føroyskum skúlum er rættiliga nógv minni enn í donskum skúlum. Verður hugt eftir, hvat næmingarnir nýta telduna til, er mesta nýtslan til teldupost, kjatt, alnet, spæl og at taka niður tónleik. Á hesum økjum er tað bara í sambandi við teldupost og kjattrúm, at danskir næmingar nýta telduna meira enn føroyskir. Størsti munurin millum føroyskar og danskar næmingar er at síggja í sambandi við tekstviðgerð, rokniark og telduframløgu, har ein skuldi væntað, at teldan varð nýtt í skúlans arbeiði; men orsakað av einum lægri títtleika hjá føroysku næmingunum at nýta teldu sum heild, gevur hetta ikki nakra eyðsýnda ábending. Tá ið spurt verður um egnu metingarnar hjá næmingunum um egnan KT-førleika, eru hesi øki minni væl fyri í Føroyum enn Danmark: at nýta viðfesti í sambandi við teldupost at nýta rokniark og at nýta framløguforrit Samanumtikið má sigast, at føroysku næmingarnir eru aftanfyri donsku næmingarnar, tá ið tað snýr seg um at nýta teldu í skúlanum og at ogna sær teir førleikar, sum eru knýttir at nýtslu av tekstviðgerð, rokniarki, viðfesti í telduposti og telduframløgum. Skúlaviðurskifti í Føroyum samanborin við tey í Danmark Teir føroysku og donsku skúlarnir, sum 9. floksnæmingarnir ganga í, rúma bæði munir og líkskapir. Ein týðandi munur, sum er treytaður av demografiskum viðurskiftum, er støddin á skúlum og sostatt eisini talið av lærarum. Føroysku skúlarnir eru bert helvtina av støddini á teimum donsku, og meðan donsku skúlarnir í miðal hava 40 lærarar, hava teir føroysku 25. Harumframt eru lutfalsliga fleiri lærarar í Føroyum í parttíðarstarvi. Læraratættleikin fyri hvønn næming er tó tann sami í Føroyum sum í Danmark, og heldur eingin munur er á talinum á næmingum fyri hvørja teldu, sum verður nýtt í undirvísingini. 8
9 Í mun til skúlarnar í Danmark eru teir føroysku tarnaðir av ávísum viðurskiftum. Í fyrsta lagi er tað ein trupulleiki at útvega lærarar við førleika í alis-/evnafrøði og lívfrøði. Hetta ger seg eisini í ávísan mun galdandi í støddfrøði, eins og tær minnu lærugreinirnar líða undir hesum sama. Eisini er ein eyðsýndur tørvur á útgerð til verkligar royndir í náttúrufakunum. Meðan eingin týðandi munur er á talinum á teldum til undirvísingarbrúk, er undirvísingin í føroysku skúlunum tarnað av, at trot er á nóg nógvum ritbúnaði. Harumframt er galdandi, at stórt trot er á bókasavnstilfari í Føroyum, meðan trupulleikarnir á AV-økinum eru minni. Niðurstøða Undankanningin PISA-Føroyar 2005 var orsøk til vónbrot vegna tey vánaligu úrslitini. Kortini vóru viðurskifti, sum kundu greiða frá møguligum orsøkum til tað lága støðið, ið Føroyar fingu. PISA-Føroyar 2006 vísir, at ávísar broytingar eru í sambandi við støddfrøði og náttúrufak, men at talan framvegis í einari altjóða samanbering er um vánalig úrslit, ið geva orsøk til stúran. Áhugin hjá føroysku næmingunum fyri náttúrufakum liggur á einum støði eitt sindur undir OECD miðaltalið, meðan undirtøkan fyri at røkka náttúrufakligari vitan liggur munandi lægri. Uppmerksemi í sambandi við umhvørvisspurningar er lægri enn miðal, meðan bjartskygni í sambandi við umhvørvið harafturímóti er hægri. Greið tekin eru um, at ein heldur øðrvísi og neyvan heilt gagnlig fakdidaktisk siðvenja hevur fingið fastatøkur á náttúrufakunum í føroysku skúlunum, í mun til tað, sum er galdandi á hesum øki í Danmark. Hvørt tað snýr seg um serstaka, føroyska siðvenju, ella um trot á lærarum við fullum førleika og harumframt vantandi undirvísingarútgerð, fær PISA ikki sagt okkum. Eisini er heilt greitt, at føroyska bókasavnsstøðið darvar undirvísingini, eins og KT í undirvísingini ikki verður tikið við í nóg stóran mun. Undranarvert er, at nýtslan av tekstviðgerð og rokniarki í undirvísingini er so sera lítil. 9
10 2. OECD programmet PISA (Programme for International Student Assessment) PISA en oversigt Danmark har deltaget i internationale sammenligninger af elevfærdigheder samt de ressourcer, der anvendes til uddannelse, gennem en periode på godt 13 år. IEA (The International Association for the Evaluation of Educational Achievement) læseprøver blev gennemført i starten af 1990 erne, og senere kom TIMMS (IEA s Third International Mathematics and Science Study), hvor færdigheder i matematik og naturfag blev målt. Endvidere har OECD regelmæssigt offentliggjort ressourceforbrug samt gennemførelsesmønstre i medlemslandenes uddannelsessystemer i publikationerne Education at a Glance og Education Policy Analysis. Resultaterne fra de internationale sammenligninger er i Danmark, som i en del andre lande, i særdeleshed i starten, blevet mødt med en del skepsis, der først og fremmest bunder i forbehold over for muligheden af at måle og vurdere på tværs af kulturelle forskelle i uddannelsessystemernes værdier, strukturer og læseplaner. I Danmark besluttes det politisk i slutningen af 1990 erne, at man fortsat skal indgå i internationale sammenligninger, og at man vil satse på, at også de almene - personlige og sociale kompetencer skal indgå i målingerne. På Færøerne besluttes det i 2005, at man vil deltage i PISA for at få en vurdering af færøske elevers kompetencer i forhold til andre lande i PISA, og der er naturligvis en ekstra interesse for at sammenligne med Danmark og de andre nordiske lande. Af samme grund besluttedes det, at man ville gennemføre en forundersøgelse i september 2005 for at afprøve procedurer og testmateriale, så man var klar til at deltage i PISA Det besluttedes også, at der skulle udarbejdes og offentliggøres en rapport over PISA-Færøerne 2005 resultaterne. Offentliggørelsen skete den 12. maj PISA programmet er etableret i et samarbejde blandt OECD medlemslande og en række andre lande. Formålet med programmet er at måle, hvor godt unge mennesker er forberedt til at møde udfordringerne i dagens informationssamfund, samt at lære af andre lande. Programmet består af gentagne undersøgelsesrunder af survey-typen, og den første runde blev gennemført i 2000 i 32 lande, mens yderligere 12 lande gennemførte den i Senere har 41 lande gennemført PISA i 2003, og sidst har 57 gjort det i PISA udgør en af de hidtil mest omfattende og dybtgående vurderinger af unges kunnen. PISA undersøger unge menneskers kompetencer nær ved slutningen af den undervisningspligtige periode. De unge, der indgår i de internationale PISA-undersøgelser, har på undersøgelsestidspunkterne i det sene forår 2000, 2003 og 2006 været 15 år gamle. PISA undersøgelsen er karakteristisk ved, at den ikke vurderer kompetencerne ud fra specifikke læseplaners indhold, men i stedet ser på, hvor godt de unge kan bruge deres kunnen i forhold til udfordringer i det virkelige liv, således som det kan måles med de bedste test, der på undersøgelsestidspunktet er til rådighed. Vurderingerne sker udelukkende ud fra skriftlige test, som er løst under ensartede, prøvelignende forhold på de unges skoler. 10
11 Som nævnt ovenfor gentages undersøgelserne med 3 års mellemrum, og formålet hermed er primært at gøre det muligt for myndighederne i de deltagende lande at bedømme ikke bare deres uddannelsessystemers resultater, men også at få et indtryk af udviklingen over tid om fx intensiveret satsning på nogle felter giver sig udslag i forbedrede resultater. Endvidere vil hver af de tre undersøgelsesrunder fokusere særligt grundigt på et af de tre hovedområder, kaldet domæner, der testes: læsning, matematik og naturfag. Ud over elevernes testresultater er der indsamlet en række oplysninger om elevernes erfaringer og oplevelser, ligesom der indgår informationer om elevernes hjemmeforhold og om deres skoler. Dette gør PISA til et stærkt værktøj i bedømmelsen af, hvad der for elever og uddannelsessystemet som helhed fører til gode resultater. Resultaterne fra de første tre runder af PISA vedrørte domænerne, læsning, matematik og naturfag, hvor læsning var det felt, der havde særlig fokus i den første runde af undersøgelsen, mens matematik var i fokus i anden runde og naturfag i fokus i sidste runde, hvis resultater hermed offentliggøres. Resultaterne fra de tre faglige domæner angives ikke blot som gennemsnit, men også som hvor mange elever, der ligger på forskellige kompetenceniveauer eller sagt med andre ord, hvilken spredning der findes på tværs af elevgrupperne fra de forskellige lande. I anden runde af PISA indgik også problemløsning som et selvstændigt domæne, men dette domæne indgår ikke i senere runder, bl.a. på grund af en meget stærk sammenhæng med matematikresultaterne. Offentliggørelsen af de internationale PISA runder finder sted på samme dag i alle lande, og resultaterne fra Færøerne offentliggøres også denne dag. PISA s metode OECD har tidligere arbejdet med indikatorer for uddannelsessystemernes resultater og effektivitet, fx i de årlige publikationer under navnet Education at a Glance, og metoden her er primært baseret på statistik. PISA anvender imidlertid en fremgangsmåde, der med hensyn til at vurdere en bred række af kundskaber, færdigheder og sociale kompetencer på en regelmæssig basis er uden fortilfælde. De særlige kendetegn ved fremgangsmåden er: Orientering mod uddannelsespolitiske spørgsmål. Fokus på kundskaber og færdigheder i opgaver med relevans for hverdagslivssituationer både i fortsat uddannelse, arbejdsliv, familieliv og samfundsliv. Bredde i geografisk dækning med 57 lande fra alle kontinenter, herunder samtlige medlemslande i OECD og EU. Regelmæssighed, idet testninger gentages 3 gange hvert 3. år. Samarbejdsorientering, idet repræsentanter fra de deltagende lande alle deltager i projektstyringen, ligesom alle deltagende lande har kunnet levere bidrag og kommentarer til testmaterialer. Videnskabelighed, idet et konsortium af verdens førende institutioner med hensyn til måling af kompetencer, assisteret af ekspertgrupper bestående af verdens førende forskere på de inddragne domæner, har stået for udarbejdelse af testmaterialet. Endvidere har ekspertgrupperne været assisteret af faglige referencegrupper med deltagelse fra en række af landene i PISA. 11
12 PISA testen Som det allerede er nævnt, er de elever, der er undersøgt i PISA 2000, 2003 og 2006, udvalgt på basis af alder, på individniveau, og de går derfor i forskellige skoleformer, med en vis spredning over klassetrin, og de har forskellige erfaringer både fra deres skolegang og fra livet uden for skolen. I PISA-Færøerne er der derimod tale om et totalsample af 9. klasse elever med en vis aldersmæssig variation. Undersøgelsesdesignet i PISA-undersøgelsen blev udformet af det internationale konsortium. Det internationale konsortium bestod af en gruppe på fem anerkendte internationale forskningsorganisationer/konsulentfirmaer. Det Australske Råd for Uddannelsesforskning ACER (Australian Council for Educational Research) ledede gruppen, som omfattede følgende organisationer: ACER Netherlands National Institute for Educational Measurement (CITO) Educational Testing Service (ETS), USA National Institute for Educational Research (NIER), Japan Westat, USA Designet blev lavet, så det bedst muligt opfyldte målet om at gøre data fra de 32 lande indbyrdes sammenlignelige på et videnskabeligt holdbart plan. Deltagelse I PISA-Færøerne 2005 deltog 594 elever fra 10. klasse eller fra første år på ungdomsuddannelse, fordelt på i alt 24 skoler. Testen blev gennemført 7. september I PISA-Færøerne 2006 indgår 764 elever fra 9. klasse fordelt på 23 skoler. Eleverne beskrives nærmere nedenfor samt i kapitel 3. Testens varighed Selve testens varighed var godt 3 timer. Fordelt på flg. måde: 10 min. Introduktion til testhæftet 60 min. Første del af testhæftet 10 min. Pause 60 min. Anden del af testhæftet 5 min. Uddeling af spørgeskema og introduktion 45 min. Besvarelse af spørgeskema Det vigtigste har været, at eleverne havde præcis 60 min. til hver af de to dele i testhæftet. Der har ikke været problemer med at overholde det krav i PISA-Færøerne. Som i den internationale PISA har alle skoleledere på de testede skoler skullet udfylde et spørgeskema om skolens karakteristika. Testens design Opgaverne i PISA testen var af forskellig sværhedsgrad, og ca. 40% af opgaverne var udformet som åbne spørgsmål, der krævede en skriftlig udredning og ikke bare en afkrydsning i forskellige svarmuligheder. Med hensyn til PISA s teoretiske ramme, definition af de faglige områder, kan henvises til de danske og internationale PISA-publikationer, og 12
13 Datas pålidelighed, repræsentativitet og validitet Data-pålidelighed Hvis data-pålideligheden skal være god, må der ikke være opstået fejl, der betyder, at de indsamlede data giver en dårlig beskrivelse af virkeligheden. Høj data-pålidelighed er en forudsætning for, at data kan bruges til at drage holdbare konklusioner, men er ikke en tilstrækkelig forudsætning; data skal også være valide, dvs. relevante for problemstillingen, og repræsentative, dvs. repræsentative for den population, man ønsker at drage konklusioner om. Konsortiet anstrengte sig for at gøre data pålidelige, bl.a. udarbejdede konsortiet adskillige drejebøger/manualer, som skulle sikre en ensartet og korrekt procedure i de 57 lande. Konsortiet udarbejdede bl.a. følgende manualer/drejebøger: Testmanual Vejledning til skolekontaktperson Manual til stikprøveudtrækning Manual til scoring af opgaverne Manual til indtastere Manual til indtastningsprogram Endelig har konsortiet lavet en meget omfattende kvalitetssikringsprocedure og dermed givet data-pålideligheden meget høj prioritet. Validitet Konsortiet har bl.a. via pilotundersøgelsen testet forskellige opgaver og deres validitet i forbindelse med PISA-undersøgelsens problemstillinger. Opgaverne er udvalgt af ekspertpaneler i samarbejde med forskere i de enkelte lande. De valgte opgaver må derfor siges at være et rimeligt manifest udtryk for den latente variabel: Elevernes kompetence. I alle lande er opgaverne oversat fra engelsk eller fransk. I PISA-Færøerne er testmaterialer udelukkende oversat fra engelsk, men med reference til fransk og til danske oversættelser. Repræsentativitet Et yderligere krav til data, hvis de skal være gode, er, at de udtrykker holdninger/præstationer i den befolkningsgruppe, man ønsker at drage konklusioner om. Det betyder, at eleverne udvalgt til at deltage i PISA, og dermed repræsenterende alle elever på 15 år, skal have nogenlunde samme sammensætning/karakteristika som hele gruppen af 15-årige. For PISA-Færøerne gælder som allerede nævnt, at der er tale om et totalt sample fra 9. klasse. Samlet må det konkluderes, at de indsamlede PISA data i såvel den internationale PISA som PISA-Færøerne må anses for at være pålidelige og valide. 13
- Webundersøgelse, Fólkaskúlaráðið, oktober 2013. Fólkaskúlaráðið. Undersøgelse om læreres og skolelederes syn på
Fólkaskúlaráðið Undersøgelse om læreres og skolelederes syn på og erfaringer med ressourcentre på skolerne 2013 Udarbejdet af Scharling Research for bestyrelsen i Fólkaskúlaráðið, oktober 2013 Scharling.dkLæs mere
PISA (Programme for International Student Assessment) 2009
58 AKTUEL ANALYSE PISA (Programme for International Student Assessment) 2009 Niels Egelund Redaktionen: Vi har bedt to eksperter, nemlig Niels Egelund, professor og direktør for Center for Strategisk Uddannelsesforskning,Læs mere
PISA og ungdomsuddannelserne
pisa2006.qxp12:pisa.qxp26 20/08/08 16:03 Side 1 Niels Egelund PISA og ungdomsuddannelserne 2006 kompetencer hos 16½-årige elever i fire typer af danske ungdomsuddannelser foråret 2006 Danmarks PædagogiskeLæs mere
Færøerne for så vidt angår danskerne Kanning um hvat danir vita og halda um Føroyar og føroyingar
Færøerne for så vidt angår danskerne Kanning um hvat danir vita og halda um Føroyar og føroyingar OLE WICH 2013 Javnaðarflokkurin á Fólkatingi Færøerne for så vidt angår danskerne Kanning um hvat danirLæs mere
TOSPROGEDE UNGES LÆSNING BELYST MED PISA
TOSPROGEDE UNGES LÆSNING BELYST MED PISA NIELS EGELUND, PROFESSOR, DR.PÆD., DANMARKS INSTITUT FOR PÆDAGOGIK OG UDDANNELSE, AARHUS UNIVERSITET I slutningen af 1990 erne begyndte der at komme forskningsmæssigLæs mere
De danske PISA-rapporters håndtering af PISAundersøgelserne
Kommentarer 79 De danske PISA-rapporters håndtering af PISAundersøgelserne Hans Bay, UCC I december 2010 udkom den 4. danske PISA-rapport (PISA, 2009). Rapporten er omtalt i MONA i Egelund (2011), i DavidssonLæs mere
Klagan til TV2. Hvat kann gerast. Upplivdi illveðrið í 1932, ið beindi fyri formanni í FF. Livravirkið á Eiði. Frásøgn hjá Andrew Godtfred:
Nr. 323 Hósdagur 5. august 2004 12,- Síða 13 Livravirkið á Eiði Nýggj roynd at gagnnýta livrina og aðrar úrdráttir. Vit hava verið á Eiði og hitt virkisleiðaran Onnu Katrin Matras. Síða 9 Frásøgn hjá AndrewLæs mere
Dette notat indeholder en oversigt over hovedresultater fra PISA Etnisk 2012. Notatet består af følgende
PISA Etnisk 2012: Kort opsummering af de væsentligste resultater Dette notat indeholder en oversigt over hovedresultater fra PISA Etnisk 2012. Notatet består af følgende afsnit: Fem hovedresultater OverordnedeLæs mere
Føroyskur saltfiskur væl umtóktur
Nr. 294 Hósdagur 29. mai 2003 10,- Landsstýrið hevur sjálvt gjørt fakfeløg til mótpartar Síða 24 Søgan hjá Onnu Evensen Anna Evensen var dóttir tann fyrsta Lützen í Føroyum og mamma A. C. Evensen, sumLæs mere
Forventninger og færdigheder
Forventninger og færdigheder danske unge i en international sammenligning Annemarie Møller Andersen Niels Egelund Torben Pilegaard Jensen Michael Krone Lena Lindenskov Jan Mejding AKF SOCIAL FORSKNINGSLæs mere
Ársfundur hjá Landsneti
Fundarfrásøgn frá ársfundi hjá Landsneti á Hotel Føroyum, fríggjadagin 14. februar 2014 kl. 12.55 15.45 Ársfundur hjá Landsneti 1 ÁRSFUNDUR 2014 Hilmar Høgenni, formaður: Eg skal sum formaður í brúkararáðnumLæs mere
Mikudagin TANN 15. apríl verður ráðstevna á Hotel Føroyum um multiresistentar bakteriur og antibiotikaresistens
Mikudagin TANN 15. apríl verður ráðstevna á Hotel Føroyum um multiresistentar bakteriur og antibiotikaresistens Átøkini, ið verða framd til tess at fyribyrgja spjaðing av MRSA (Methicillin resistente StaphylococcusLæs mere
Minni um teir, sum sigldu og teir, sum doyðu undir krígnum Ferðin hjá "Johannu" eitt rimmar tiltak.
Nr. 345 Hósdagur 23. juni 2005 12,- Baksíðan Býráðslimurin av Trøllanesi Signhild kann greiða frá hvussu útoyggjapoltikkur kann skipast. Mynd: Kristian M. Petersen Minni um teir, sum sigldu og teir, sumLæs mere
Kanning av Eik Grunninum og grunnaeftirlitinum
Kanning av Eik Grunninum og grunnaeftirlitinum LØGTINGIÐ 19 nevndin Kanning av Eik Grunninum og grunnaeftirlitinum 19 nevndin: Joen Magnus Rasmussen, formaður Kristina Háfoss, næstforkvinna Helgi AbrahamsenLæs mere
Álit um stýrisskipanarviðurskifti Føroya
Álit um stýrisskipanarviðurskifti Føroya Álit um stýrisskipanarviðurskifti Føroya Álit frá nevndini, landsstýrið setti 1. apríl 1993, at kanna stýrisskipanarviðurskifti Føroya. Sjúrður Rasmussen, adv.Læs mere
DOM. Under denne sag, der er anlagt den 16. august 2010, har sagsøgerne, A, B, C, D, E, F, H, I, J og K, nedlagt påstand om:
DOM Afsagt den 14. juni 2011 i sag nr. BS 1270/2010: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J og K mod TAKS Under denne sag, der er anlagt den 16. august 2010, har sagsøgerne, A, B, C, D, E, F, H, I, J og K, nedlagtLæs mere
1 Sammenfatning af resultaterne fra PISA-København
1 Sammenfatning af resultaterne fra PISA-København PISA-programmet PISA-programmet (Programme for International Student Assessment) er etableret i et samarbejde blandt regeringer i OECD medlemslande, ogLæs mere
OVERENSKOMST FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ FARMAKONOMFORENINGEN MELLEM
2010 OVERENSKOMST MELLEM FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ og FARMAKONOMFORENINGEN 1 Ansættelse... 3 2 Løn... 3 Farmakonomer og defektricer... 3 Mellemledere... 3 Ledende farmakonom/souschef... 3 Systemansvarlige og undervisere...Læs mere
Marius smíðar bát í Íslandi. ALS 10 ár. Stór frásøgn frá hátíðarhaldinum. Bjarni Djurholm má steðgast og fiskimonnum má vera tryggjað rættindi.
Síða 13 Nr. 282 Hósdagur 5. desember 2002 10,- Marius smíðar bát í Íslandi Sigurd Simonsen, seinasti partur. Síða 25 Fiskivunnuráðið: Noktað er fiskimanni sjúkraviðbót hóast lógarheimild Rættarstøðan hjáLæs mere
OVERENSKOMST 2011 til 2015
OVERENSKOMST 2011 til 2015 MELLEM FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ og FARMAKONOMFORENINGEN 1 Ansættelse... 3 2 Løn... 3 Farmakonomer og defektricer... 3 Mellemledere... 3 Ledende farmakonom/souschef... 3 SystemansvarligeLæs mere
Fylgiskjøl 2-11 til tilmælið
Fylgiskjøl 2-11 til tilmælið 31 Fylgiskjal 2: Listi yvir OCN-gongdir á praktiska / vinnuliga økinum. INDHOLDSFORTEGNELSE 2 Catering 12 Catering Varm mad 12 Catering - Kold mad 13 Catering Maskiner og udstyrLæs mere
Suðuroyar Sparikassi P/F Skrás.nr./Reg.no 4122
Skrás.nr./Reg.no 4122 Ársfrásøgn fyri 2012 Årsrapport for 2012 Avrit / Kopi Ársfrásøgnin er góðkend á aðalfundi tann Årsrapporten er godkendt på generalforsamlingen den Fundarstjóri / Dirigent: / InnihaldsyvirlitLæs mere
HEILSUMÁLARÁÐIÐ. Til: hoyringspartar
HEILSUMÁLARÁÐIÐ Til: hoyringspartar Tórshavn, 01.06.2011.2011 Mál: 09/00691-6262 Tygara skriv: Viðgjørt: JS Viðvíkjandi uppskoti til ríkislógartilmæli um at seta í gildi fyri Føroyar lov om klage- og erstatningsadgangLæs mere
Kirkjuligt Missiónsblað
Nr. 3 mai. 2010 63. árið Kirkjuligt Missiónsblað KALLIÐ Legg tú á Harran tínar leiðir, og lít tú á hann, hann man tað útinna. Sálm. 37,5. Kallið, til at arbeiða í Guds ríki, er Guds gáva til hvørt einstaktLæs mere
Út á Fagranes, har 7 fiskimenn mistu lívið í 1927
Nr. 300 Hósdagur 28. august 2003 10,- Síða 10 Umboð fyri Tony Blair á fund við FF Tony Blair hevur sovæl Irak sum føroysku fiskidagaskipanina í huganum. Seinasti partur av Onnu Evensen Út á Fagranes, harLæs mere
Hovedresultater fra PISA 2009
Hovedresultater fra PISA 2009 Notatets opbygning Dette notat indeholder en oversigt over hovedresultater fra PISA 2009. Notatet indeholder desuden en kommentering af resultaterne i hvert fag på baggrundLæs mere
Niels Egelund, Chantal Pohl Nielsen og Beatrice Schindler Rangvid. PISA Etnisk 2009. Etniske og danske unges resultater i PISA 2009
Niels Egelund, Chantal Pohl Nielsen og Beatrice Schindler Rangvid PISA Etnisk 2009 Etniske og danske unges resultater i PISA 2009 Publikationen PISA Etnisk 2009 Etniske og danske unges resultater i PISALæs mere
Suðuroyar Sparikassi P/F
il Suðuroyar Sparikassi P/F Skrás.nr. / Reg.no 4122 Ársfrásøgn fyri 2011 / Årsrapport for 2011 Ársfrásøgnn er góðkend á aðalfundi tann / Årsrapporten er godkendt på generalforsamlingen den / - 2012 FundarstjóriLæs mere
Hovedresultater fra TIMSS 2007 - og lidt bevægelser fra TIMSS 1995
Hovedresultater fra TIMSS 2007 - og lidt bevægelser fra TIMSS 1995 TIMSS 2007 Trends In International Mathematics and Science Study International komparativ sammenligning mellem elevpræstationer i fageneLæs mere
Suðuroyar Sparikassi P/F
Fundarstjóri / Dirigent: / Årsrapporten er godkendt på generalforsamlingen den Ársfrásøgnin er góðkend á aðalfundi tann Skrás.nr. / Reg.no 4122 Ársfrásøgn fyri 2014 Innihaldsyvirlit / IndholdsfortegnelseLæs mere
PISA 2012: Kort opsummering af de væsentligste resultater
PISA 2012: Kort opsummering af de væsentligste resultater Dette notat indeholder en oversigt over hovedresultater fra PISA 2012. Notatet er disponeret efter de tre faglige områder i undersøgelsen og bestårLæs mere
PISA Etnisk 2012. PISA 2012 med fokus på unge med indvandrerbaggrund
Vibeke Tornhøj Christensen, Niels Egelund, Eskild Klausen Fredslund og Torben Pilegaard Jensen PISA Etnisk 2012 PISA 2012 med fokus på unge med indvandrerbaggrund PISA Etnisk 2012 PISA 2012 med fokus påLæs mere
SAMNORDISK PENSIONÄRSKULTUR Tórshavn, Føroyar 3-10 august 2014
SAMNORDISK PENSIONÄRSKULTUR Tórshavn, Føroyar 3-10 august 2014 Góðu norðurlendsku vinir, Tórshavn hin 10 December 2013 Tað er okkum ein gleði at bjóða tær til Føroya í samband við Samnordisk PensionärskulturLæs mere
Kan unge med dårlige læsefærdigheder. ungdomsuddannelse? Arbejdspapir Socialforskningsinstituttet The Danish National Institute of Social Research
Kan unge med dårlige læsefærdigheder gennemføre en ungdomsuddannelse? Dines Andersen Børn, integration og ligestilling Arbejdspapir 1:2005 Arbejdspapir Socialforskningsinstituttet The Danish National InstituteLæs mere
PISA 2003. Danske unge i en international sammenligning. Redaktion: Jan Mejding
PIS 2003 Danske unge i en international sammenligning Redaktion: Jan Mejding PIS 2003 Danske unge i en international sammenligning Redaktion: Jan Mejding Udgivet af Danmarks Pædagogiske Universitets ForlagLæs mere
færø_omslag.indd 1 05/09/14 13.17
færø_omslag.indd 1 05/09/14 13.17 Den Danske Kvalitetsmodel Akkrediteringsstandarder for de færøske sygehuse 1. version, 1. udgave Juni 2014 Den Danske Kvalitetsmodel Akkrediteringsstandarder for de færøskeLæs mere
Har PISA tabt pusten?
86 KOMMENTARER Har PISA tabt pusten? Inge Henningsen, exbus, DPU, Aarhus Universitet Abstract. For at kunne levere de rangordninger af lande som tydeligvis efterspørges hos beslutningstagere og i offentligheden,Læs mere
Tá møguleiki gerst veruleiki
4 Evropameistarin úr Vági vil umboða Føroyar í OL Summary, page 12 14 900 år gammel kulturskat og verdens bedste lammekølle 22 Føroyingar útflyta grønan sjómsskap Summary, page 28 30 Fjepparar á ævintýrferðLæs mere
PISA 2006 Nordisk konference på Grand Hotel, den 17. august 2009 kl. 9.00
PISA 2006 Nordisk konference på Grand Hotel, den 17. august 2009 kl. 9.00 Kære konferencedeltagere. Jeg vil byde jer hjertelig velkommen til konferencen PISA 2006 Northern Lights III. Det er mig en særdelesLæs mere
Kirkjuligt Missiónsblað
Nr. 6 sep. 2012 65. árið Kirkjuligt Missiónsblað SAMFELAG VIÐ GUD 1. Jóh.1,6-10: Um vit siga, at vit hava samfelag við hann, og ganga í myrkrinum, tá ljúgva vit og gera ikki sannleikan. Men um vit gangaLæs mere
Education at a Glance 2010: OECD Indicators. Education at a Glance 2010: OECD Indicators. Summary in Danish. Dansk resumé
Education at a Glance 2010: OECD Indicators Summary in Danish Education at a Glance 2010: OECD Indicators Dansk resumé På tværs af OECD-landene forsøger regeringer at finde løsninger, der gør uddannelseLæs mere
De socioøkonomiske referencer for gymnasiekarakterer 2014
De socioøkonomiske referencer for gymnasiekarakterer 2014 Indhold Sammenfatning... 5 Indledning... 7 Datagrundlag... 9 Elever... 9 Fag, prøveform og niveau... 9 Socioøkonomiske baggrundsvariable... 10Læs mere
Vibeke Tornhøj Christensen, Niels Egelund og Chantal Pohl Nielsen. PISA København 2010. Kompetencer hos elever i 9. klasse i København
Vibeke Tornhøj Christensen, Niels Egelund og Chantal Pohl Nielsen PISA København 2010 Kompetencer hos elever i 9. klasse i København Publikationen PISA København 2010 Kompetencer hos elever i 9. klasseLæs mere
Loyvisskipan í føroysku fskivinnuni eftir 2018
Loyvisskipan í føroysku fskivinnuni eftir 2018 Frágreiðing latin Jacob Vestergaard, landsstýrismanni í fskivinnumálum Tórshavn, 26. juli 2010 Hjalmar Hansen, vinnuløgfrøðingur Hjalti í Jákupsstovu, fskifrøðingurLæs mere
Hjemmestyrets bekendtgørelse nr. 2 af 9. januar 2009 om evaluering og dokumentation i folkeskolen
Hjemmestyrets bekendtgørelse nr. 2 af 9. januar 2009 om evaluering og dokumentation i folkeskolen I henhold til 17, stk. 4, og 18, stk. 1-3, i landstingsforordning nr. 8 af 21. maj 2002 om folkeskolen,Læs mere
Årsblad 2010 FOKUS PÅ AUTISME
FOKUS PÅ AUTISME For fuld damp... 2 Landsforeningen Autisme... 4 Sekretariatet... 5 Socialrådgivning... 6 Bogholderi... 7 Projektleder... 8 Hovedbestyrelsens opgaver... 9 Ejendomsfonden... 9 Vejle, enLæs mere
www.meretebrudholm.dk VI LÆSER FOR LIVET MERETE BRUDHOLM Hvad er faglig læsning, og hvorfor er det vigtigt at arbejde med læsning i alle fag?
1 VI LÆSER FOR LIVET MERETE BRUDHOLM Hvad er faglig læsning, og hvorfor er det vigtigt at arbejde med læsning i alle fag? Skolens læsepædagogiske udfordring? 2 Det mest bekymrende problem som mellemtrinnets/overbygningensLæs mere
Literacy et begreb med store konsekvenser. Klara Korsgaard
Literacy et begreb med store konsekvenser Klara Korsgaard At læse er en kognitiv færdighed at kunne anvende en kognitiv færdighed i en social kontekst at kunne anvende en kognitiv færdighed i en socialLæs mere
PISA 2009. Danske unge i en international sammenligning. Bind 1 Resultatrapport
PISA 2009 Danske unge i en international sammenligning Bind 1 Resultatrapport PISA 2009 Danske unge i en international sammenligning Bind 1 Resultatrapport Niels Egelund (red.) Danmarks Pædagogiske UniversitetsskoleLæs mere
ENDURSKOÐAN AV YRKISÚTBÚGVINGUNUM
ENDURSKOÐAN AV YRKISÚTBÚGVINGUNUM Undirheitið: Tekstur & Tøl (1. útgáva) Vitanarsavn við tekstum og tølum í sambandi við endurskoðanina Januar 2008 Tekstur & Tøl bls. 2 av 212 Fororð Tekstur & Tøl (1.Læs mere
HVAD ER UNDERVISNINGSEFFEKTEN
HVAD ER UNDERVISNINGSEFFEKTEN Undervisningseffekten viser, hvordan eleverne på en given skole klarer sig sammenlignet med, hvordan man skulle forvente, at de ville klare sig ud fra forældrenes baggrund.Læs mere
Engelsk på langs. Spørgeskemaundersøgelse blandt elever på gymnasiale uddannelser Gennemført af NIRAS Konsulenterne fra februar til april 2005
Engelsk på langs Spørgeskemaundersøgelse blandt elever på gymnasiale uddannelser Gennemført af NIRAS Konsulenterne fra februar til april 2005 DANMARKS EVALUERINGSINSTITUT Engelsk på langs SpørgeskemaundersøgelseLæs mere
Børn og finanskrisen. En undersøgelse i Børnerådets Børne- og Ungepanel November 2010. Redaktion: Søren Gade Hansen, Børnerådets sekretariat
Børn og finanskrisen En undersøgelse i Børnerådets Børne- og Ungepanel November 2010 Redaktion: Søren Gade Hansen, Børnerådets sekretariat Tekst Trine Krab Nyby, Flemming Schultz, Børnerådets sekretariatLæs mere
Hånd og hoved i skolen
PER FIBÆK LAURSEN Hånd og hoved i skolen værkstedspædagogik for praktisk orienterede elever FOTOS OG DIGTE VED TORBEN SWITZER 1 Indhold Viden om skolen.........................................................Læs mere
Betydning af elevernes sociale baggrund. Undervisningsministeriet
Betydning af elevernes sociale baggrund Undervisningsministeriet Betydning af elevernes sociale baggrund Pointe 1: Der er flest fagligt svage elever på hf...... 4 Pointe 2: Et fagligt svagt elevgrundlagLæs mere
De gymnasiale eksamensresultater og karakterer 2013
De gymnasiale eksamensresultater og karakterer 2013 UNI C Statistik & Analyse har opgjort årets eksamensresultater for de gymnasiale uddannelser i dette notat. Eksamensresultatgennemsnittene er desudenLæs mere
Faglige kvalitetsoplysninger > Støtte- og inspirationsmateriale > Dagtilbud
Indholdsfortegnelse Indledning... 2 Hvem er målgruppen... 2 Redskabets anvendelsesmuligheder... 3 Fordele ved at anvende HPA-redskabet... 3 Opmærksomhedspunkter ved anvendelse af HPA-redskabet... 4 RammerLæs mere
Skole og Samfunds spørgeskemaundersøgelse 2008 -Elevplaner og kvalitetsrapporter
Skole og Samfunds spørgeskemaundersøgelse 2008 -Elevplaner og kvalitetsrapporter Sammenfatning Forældrene er glade for elevplanerne 70 % af skolebestyrelsesmedlemmerne i Skole og Samfunds undersøgelseLæs mere
Analyse 8. september 2014
8. september 2014 Børn med ikke-vestlig baggrund har klaret sig markant dårligere i den danske grundskole gennem de seneste ti år Af Kristian Thor Jakobsen og Katrine Marie Tofthøj Personer med ikke-vestligLæs mere
Test- og prøvesystemet De nationale test Brugervejledning for skoler Brugervejledning Indledning Testresultater
Test- og prøvesystemet De nationale test Brugervejledning for skoler Brugervejledning Indledning Testresultater Version 1-1-1-1-1 (januar 2015) Test- og prøvesystemet De nationale test BrugervejledningLæs mere
Kommissorium. Dato 01.10.2002. Ref pmj. Jnr 2001-41-16. Side 1/5
Kommissorium Evaluering af den internationale dimension i folkeskolen Lærerne i folkeskolen har gennem mange år haft til opgave at undervise i internationale forhold. Det er sket med udgangspunkt i gældendeLæs mere
Danske unge i en international sammenligning
PISA 2012 Danske unge i en international sammenligning Niels Egelund (red.) Niels Egelund (red.) PISA 2012 Danske unge i en international sammenligning Publikationen PISA 2012 kan hentes fra hjemmesidenLæs mere
Kapitel 4. Hash. Andel elever, der har prøvet at ryge hash
Kapitel 4. Hash Selvom hash har været ulovligt i Danmark siden 1953, er det et forholdsvis udbredt stof. Regeringens Narkotikaråd skønner, at det årlige hashforbrug er på over 25 tons eller omregnet iLæs mere
Medlemstilfredshed Teknisk Landsforbund 2010
Medlemstilfredshed Teknisk Landsforbund 1 Indhold Indhold Introduktion Information om undersøgelsen og resultatforklaring 3 Tilfredshed og Loyalitet Vurderinger og sammenligninger 5 Hvordan skaber du størreLæs mere
Den færøske befolknings holdning til. natur- og miljøforvaltning
Den færøske befolknings holdning til natur- og miljøforvaltning Kort udgave af Kristina Rørbo December 2004 Forord I slutningen af juni 2004 har Innleidismálaráðið givet penge frem til nytår 2004 til detteLæs mere
Selam Friskole Fagplan for Matematik
Selam Friskole Fagplan for Matematik Formål Formålet med undervisningen er, at eleverne udvikler matematiske kompetencer og opnår viden og kunnen således, at de bliver i stand til at begå sig hensigtsmæssigtLæs mere
Forudsigeligt frafald svækker erhvervsuddannelserne
Forudsigeligt frafald svækker erhvervsuddannelserne Elever og lærere er enige: Tusindvis af unge optages på erhvervsuddannelserne med meget lille udsigt til at kunne gennemføre. Synspunktet understøttesLæs mere
Grønlandske elevers præstationer i matematik i et internationalt perspektiv. Internationalt anerkendte opgaver (TIMSS) afprøvet i Grønland
Grønlandske elevers præstationer i matematik i et internationalt perspektiv Internationalt anerkendte opgaver (TIMSS) afprøvet i Grønland Arbejdspapir: 2012:1 INDHOLDSFORTEGNELSE FORORD... 3 1. INTERNATIONALELæs mere
Koltursætlan. Dagført 23. september 2014
Koltursætlan Dagført 23. september 2014 1 Innihald Inngangur... 3 Antikvarisk serskipan... 4 Stevnumið... 7 Skipanarlig viðurskifti... 8 Virksemi... 8 Musealt virksemi... 8 Granskingar- og listafólkasetur...Læs mere
Fra At lære en håndbog i studiekompetence, Samfundslitteratur 2003. Kapitel 9, s. 99-109.
Side 1 af 9 Fra At lære en håndbog i studiekompetence, Samfundslitteratur 2003. Kapitel 9, s. 99-109. At vide Hvordan får man mest mulig brugbar viden? Når man læser tekster, finder materiale og opsøgerLæs mere
Ferðaminni frá útróðrarhavnum
Nr. 299 Hósdagur 14. august 2003 10,- Síða 7 Hvar er poststemplið hjá Ruth? Saman við postverkinum eftirlýsa vit poststemplinum hjá "Ruth" og hava samstundis áhugaverda frásøgn frá fyrsta skipinum hjáLæs mere
Fagligt samspil mellem Ma-B og SA-A Lisbeth Basballe, Mariagerfjord Gymnasium og Marianne Kesselhahn, Egedal Gymnasium og HF
Fagligt samspil mellem Ma-B og SA-A Lisbeth Basballe, Mariagerfjord Gymnasium og Marianne Kesselhahn, Egedal Gymnasium og HF Vi ønskede at planlægge og afprøve et undervisningsforløb, hvor anvendelse afLæs mere
TEMARAPPORT OM BØRN OG OVERVÆGT
TEMARAPPORT OM BØRN OG OVERVÆGT 1 Temarapport om børn og overvægt Sundhedsstyrelsen Islands Brygge 67 23 København S URL: http://www.sst.dk Publikationen kan læses på: www.sst.dk Kategori: Faglig rådgivningLæs mere
At udvikle og evaluere praktisk arbejde i naturfag
Kapitel 5 At udvikle og evaluere praktisk arbejde i naturfag Robin Millar Praktisk arbejde er en væsentlig del af undervisningen i naturfag. I naturfag forsøger vi at udvikle elevernes kendskab til naturenLæs mere
Udregning af score teknisk bilag
Udregning af score teknisk bilag Endelig - november 2014 Indholdsfortegnelse Indledning 1 Beregning af norm og samlet score 2 Trin 0: Forberedelse af de enkelte items 3 Trin 1: Resultat af de enkelte testLæs mere
NYKØBING KATEDRALSKOLE. Katedralskolen i Tal. Lars Erik Petersen 01-07-2015
NYKØBING KATEDRALSKOLE Katedralskolen i Tal 2015 Lars Erik Petersen 01-07-2015 0 Indhold Antal elever der er startet på Katedralskolen... 2 Rekrutteringsgrundlag for STX... 3 Folkeskolens afgangseleverLæs mere
Matematiklærerforeningen. 20. april 2015 ICILS 2013. Resultater og perspektiver
Matematiklærerforeningen 20. april 2015 ICILS 2013 Resultater og perspektiver Professor Jeppe Bundsgaard National forskningskoordinator i ICILS 2013 Hvad er ICILS The International Computer and InformationLæs mere
Minianalyse: En kvart million borgere med dårlige færdigheder i Region Hovedstaden
Minianalyse: En kvart million borgere med dårlige færdigheder i Region Hovedstaden Hovedkonklusioner 143.000 borgere i Region Hovedstaden er læsesvage, 134.000 er regnesvage og 265.000 har meget ringeLæs mere
Læsning er en aktiv proces!
Faglig læsning i udskolingen Når koden er knækket DGI-byen 21. januar 2015 Louise Rønberg Adjunkt, Program for Læring og Didaktik, Professionshøjskolen UCC lour@ucc.dk Læsning er en aktiv proces! LæseforståelseLæs mere
Læringsstile. er kun en del af løsningen. Af Morten Stokholm Hansen, lektor
Læringsstile er kun en del af løsningen Af Morten Stokholm Hansen, lektor Gauerslund Skole og skoleleder Magnus te Pas blev landskendt i efteråret 2008, da de forsøgte at blive en skole i verdensklasseLæs mere
Space Challenge og Undervisningsminsteriets Fælles Mål for folkeskolen
Space Challenge og Undervisningsminsteriets Fælles Mål for folkeskolen I dette kapitel beskrives det, hvilke Fælles Mål man kan nå inden for udvalgte fag, når man i skolen laver aktiviteter med Space Challenge.Læs mere
Tilsynsrapport for Furesø Privatskole. Skoleåret 2011/2012
Tilsynserklæring 21. Tilsynserklæringen, der skal være skrevet på dansk, skal mindst indeholde følgende oplysninger: 1) Skolens navn og skolekode. 2) Navn på den eller de tilsynsførende. 3) Dato for tilsynsbesøgLæs mere
8.klasses mening om: - om læring og det faglige niveau i folkeskolen (En afstemning i Børnerådet Børne- og ungepanel)
8.klasses mening om: - om læring og det faglige niveau i folkeskolen (En afstemning i Børnerådet Børne- og ungepanel) maj 2005 1 Indledning Børnerådet har foretaget en afstemning i Børnerådets Børne- ogLæs mere
Børn, unge og alkohol 1997-2002
Børn, unge og alkohol 1997-22 Indledning 3 I. Alder for børn og unges alkoholdebut (kun 22) 4 II. Har man nogensinde været fuld? III. Drukket alkohol den seneste måned 6 IV. Drukket fem eller flere genstandeLæs mere
Baggrundsnotat: Lærernes gymnasiekarakterer og elevernes eksamensresultater
17. december 2013 Baggrundsnotat: Lærernes gymnasiekarakterer og elevernes eksamensresultater Dette notat redegør for den økonometriske analyse af betydningen af grundskolelæreres gennemsnit fra gymnasietLæs mere
Fagbeskrivelse for Fysik/kemi. Aabenraa friskole
Fagbeskrivelse for Fysik/kemi på Aabenraa friskole Grundlæggende tanker og formål Fysik og Kemi på Aabenraa Friskole 9. klasse 8. klasse 5. og 6. klasse 7. klasse Overordnet beskrivelse og formål: Formålsbeskrivelse:Læs mere
LEKS-Longitudinal. En undersøgelse af uddannelsesforløb for unge, der i 2007 gik ud af 9. klasse i de københavnske folkeskoler
LEKS-Longitudinal En undersøgelse af uddannelsesforløb for unge, der i 2007 gik ud af 9. klasse i de københavnske folkeskoler Peter Allerup, André Torre og Vibeke Hetmar Institut for Uddannelse og PædagogikLæs mere
Hos Lasse Ahm Consult vurderer vi at følgende supplerende krav i de enkelte kravelementer er væsentlige at bemærke:
ISO 9001:2015 (Draft) Side 1 af 9 Så ligger udkastet klar til den kommende version af ISO 9001. Der er sket en række strukturelle ændringer i form af standardens opbygning ligesom kravene er blevet yderligereLæs mere
Det gælder materiale som fx frigivne testhæfter og links til internationale hjemmesider.
De internationale undersøgelser kan googles efter deres akronym, men megen information om de internaionale læseundersøgelser som fx PIRLS kan findes på hjemmesiden: edu.au.dk/pirls Det gælder materialeLæs mere
International dimension. Sct. Hans Skole
International dimension Sct. Hans Skole Fælles for skolen International uge International dimension i fagene, i årsplaner, på dagsordener Internationalt udvalg Klasseprojekter BHKL i kontakt med WalesLæs mere
1. Beskrivelse af evaluering af undervisning
1 UCL, Læreruddannelsen. Evaluering af undervisning. Orientering til studerende. Marts 2011 Orientering om evaluering af undervisning består af: 1. Beskrivelse af evaluering af undervisning 2. Mål forLæs mere
Danske Gymnasieelevers Sammenslutning Vibevej 31 2400 København NV kontakt@dgsnet.dk www.gymnasieelever.dk
hvor er Danske Gymnasieelevers Sammenslutning Vibevej 31 2400 København NV kontakt@dgsnet.dk www.gymnasieelever.dk Indhold 4 6 10 14 18 Forord DGS Faglighedsundersøgelse 2014 Udfordringer Løsninger OpsummeringLæs mere
Fag- og indholdsplan 9. kl.:
Fag- og indholdsplan 9. kl.: Indholdsområder: Tal og algebra: Tal - regneregler og formler Størrelser måling, beregning og sammenligning. Matematiske udtryk Algebra - teoretiske sammenhænge absolut ogLæs mere
forstå, arbejde med og analysere problemstillinger af matematisk art i sammenhænge, der vedrører dagligliv, samfundsliv og naturforhold
Årsplan for undervisningen i matematik på 4. klassetrin 2006/2007 Retningslinjer for undervisningen i matematik: Da Billesborgskolen ikke har egne læseplaner for faget matematik, udgør folkeskolens formålLæs mere
Fagplan for faget matematik
Fagplan for faget matematik Der undervises i matematik på alle klassetrin (0. - 7. klasse). De centrale kundskabs- og færdighedsområder er: I matematik skal de grundlæggende kundskaber og færdigheder iLæs mere
Resumé TALIS 2013. OECD s lærer- og lederundersøgelse
Resumé TALIS 2013 OECD s lærer- og lederundersøgelse KAPITEL 1 Resumé Hvad er TALIS 2013? TALIS er OECD s internationale undersøgelse af forhold i og omkring undervisningen i grundskolen og på ungdomsuddannelser.Læs mere
Skolerettede indsatser for elever med svag socioøkonomisk baggrund KORT & KLART
Skolerettede indsatser for elever med svag socioøkonomisk baggrund KORT & KLART Om dette hæfte 2 Mange undersøgelser har vist, at børn og unges sociale og økonomiske baggrund har betydning for, hvordanLæs mere
Psykologiske undersøgelsesmetoder
Benny Karpatschof Psykologiske undersøgelsesmetoder Frydenlund Psykologiske undersøgelsesmetoder Frydenlund og forfatterne, 2007 1. udgave, 1. oplag, 2007 ISBN 978-87-7118-207-1 Grafisk tilrettelægning:Læs mere
Resultatet af den kommunale test i matematik
Resultatet af den kommunale test i matematik Egedal Kommune 2012 Udarbejdet af Merete Hersløv Brodersen Pædagogisk medarbejder i matematik Indholdsfortegnelse: Indledning... 3 Resultaterne for hele EgedalLæs mere
Viðm. til Tríggjar Kingomenn: s Símun Rasmussen, sang n Niels Midjord, sang l Petur Jacob Eliasen (Lylli) sang g Niels Midjord, gittar
1. Jeg vil mig Herren love. s 2d. O Menneske! Vil du betænke. 2f. Mansbarn, vilt tú av álvara grunda. lng 3. Herre Jesu Christ. sln 4. Vil Gud vor Herre ei med os stå. sln 5d. Som den gyldne Sol frembryder.Læs mere


c: text/html

text:
Mortensen
Mortensen er eitt norðurlendskt eftirnavn, tað er 16. vanligasta eftirnavnið í Føroyum, í 2012 vóru tað 466 føroyingar í Føroyum ið høvdu eftirnavnið Mortensen. Eftirnavnið merkir Sonur Morten og er av donskum málsligum uppruna, men føroyingarnir ið eita Mortensen hava tó føroyskar røtur. Føroyska mannfólkanavnið er Mortan, so á føroyskum átti eftirnavnið at verið Mortansson, men donsk navnalóggáva var galdandi í Føroyum í 19. øld, tá ið -sen faðirnøvnini vóru til eftirnøvn. Í eldri tíð fingu børnini eftirnøvn sum søgdu, hvør ið faðirin var, so tey ið tá itu Mortensen vóru dreingir, ið vóru synir Mortan. Gentur fingu so eftirnøvn sum Mortensdatter, um faðirin nevndist Morten. Einaferð í 19. øld er man farin burtur frá hesi mannagongd, og -datter bleiv ikki brúkt longur í danska ríkinum og eftirnøvnini søgdu ikki longur hvør ið faðirin var. Tey sum í dag eita Mortensen í Føroyum mugu leita langt aftur í tíðina fyri ar finna ein ættarfaðir ið var upprunin til eftinavnið Mortensen. Á Tvøroyri var ein kend familja við eftinavninum Mortensen í 19. øld og er eftirnavnið enn sera vanligt á Tvøroyri Trongisvági, Froðba og Øravík. Johan Mortensen úr Øravík, fekk handilsbræví 1858 og setti seg niður á Tvøroyri. Handilsvirkið hjá Johan Mortensen gjørdist skjótt eitt tað størsta í Føroyum, sum eftir deyða hansara i 1889 varð gjørt til partafelag undir navninum A/S J.Mortensens Eftf. Ein sonur, N. J. Mortensen tók seg kortini burtur og fekk egið handilsvirki í 1911. Av Mortensen familjuni av Tvøroyri/Trongisvági kunnu nevnast Heðin Mortensen, sum er borgarstjóri í Havn, rithøvundarnir Elin Mortensen og Eilif Mortansson (føddur Mortensen), svimjarin Guðrun Mortensen, ið er dóttir Gudmund Mortensen, ið er stjóri á fyritøkuni N.J. Mortensen, ið eigur handlar og skip, bygningar vm. Gudmund er langabbasonur N.J. Mortensen, ið stovnaði fyritøkuna í 1909, og oldurabbasonur Johan Mortensen úr Øravík. Ein onnur Mortensen familja í Føroyum er av Argjum. T.d. kann nevnast Palli Mortensen av Argjum, ið flutti til Vágs, har hann setti á stovn eina smiðju, ið nú eitur Tangavirkið. Í Vági var Palli sum oftast nevndur Argja-Palli, tí hann var ættaður av Argjum, og tað vóru fleiri aðrir vágbingar ið itu Palli. Sonur hansara, Bent Mortensen, tók yvir eftir pápan, og seinni tók ein av synum Bent, Mortan Mortensen, yvir eftir pápan og er stjóri í fyritøkuni í dag. Presturin í Hvalba, Jens Mortan Mortensen, er eisini ættaður av Argjum, faðir hansara var beiggi Argja-Palla, ið flutti til Vágs.
Innihaldsyvirlit
Kend fólk sum eita Mortensen:[rætta | rætta wikitekst]
Føroyingar[rætta | rætta wikitekst]
- Andras Mortensen, rithøvundur.
- Armgarð Mortensen, sjónleikarinna og modell.
- Eilif Mortansson, doyptur Daniel Jacob Eilif Mortensen, rithøvundur
- Elin Mortensen, rithøvundur
- Guðrun Mortensen, svimjari.
- Heðin Mortensen, politikari.
- Høgni av Heiði, fyrr Mortensen, rithøvundur.
- Janus Wiberg Mortensen, sangari og fótbóltsleikari.
- Óli Mortensen, svimjari.
Danir[rætta | rætta wikitekst]
- Malene Mortensen, songkvinna.
Norðmenn[rætta | rætta wikitekst]
- Finn Mortensen, tónleikari.
Amerikanar[rætta | rætta wikitekst]
- Viggo Mortensen, sjónleikari og tónleikari.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
gerðabók
30. fundur
Ár 2013, mikudagin 20. november, kl. 11.00, varð tingfundur settur.
Løgtingsmenninir Joen Magnus Rasmussen, Eivind Jacobsen og Sirið Stenberg eru á fundi í Noregi við Landsstýrismálanevndini, og Bill Justinussen er á fundi í Norðurlandaráðnum, og ríkisumboðsmaðurin var ikki á fundi.
Til viðgerðar:
1. Ófráboðaðir fyrispurningar
2. Kaj Leo Holm Johannesen, løgmaður, leggur fram tingmál nr. F-3/2013 Frágreiðing sambært § 51, stk. 4 í tingskipanini um “Føroyar - eitt land í Arktis. Møguleikar og avbjóðingar”
3. 2. viðgerð av tingmáli nr. 27/2013: Uppskot til eykajáttanarlóg fyri september 2013-4
Broytingaruppskot frá minnilutanum í Fíggjarnevndini fall 10-0-14
Uppskotið samtykt 25-0-0
Uppskotið fer soleiðis samtykt til 3. viðgerð
4. 2. viðgerð av tingmáli nr. 15/2013: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um áseting av skatti (barnafrádráttur)
Uppskotið fall 11-0-14
Málið avgreitt
5. Svar upp á skrivligan fyrispurning nr. S-9/2013 til Bjørn Kalsø, landsstýrismann, frá Eyðgunn Samuelsen, løgtingskvinnu, viðvíkjandi ætlanum at útvega fleiri lærupláss
Málið avgreitt
6. Svar upp á skrivligan fyrispurning nr. S-10/2013 til Bjørn Kalsø, landsstýrismann, frá Kára P. Højgaard, løgtingsmanni, viðvíkjandi tilboði til ung um ókeypis Trygdarskeið og Bláu Bók
Málið avgreitt
7. Svar upp á skrivligan fyrispurning nr. S-12/2013 til Bjørn Kalsø, landsstýrismann, frá Bjarna Djurholm, løgtingsmanni, Viðvíkjandi arbeiðslagnum hjá Málráðnum og starvsnevnd ráðsins
Málið avgreitt
8. Framløga
Formaðurin boðaði frá, at tingfólkini Bjørt Samuelsen og Rigmor Dam og Poul Michelsen vegna Framsókn hava lagt fram tingmálini nr. 51/2013: Uppskot til ríkislógartilmæli um at seta í gildi fyri Føroyar partar av broytingum í hjúnabandslógini og rættarvirknarlógini við tilhoyrandi skjølum, nr. 52/2013: Uppskot til ríkislógartilmæli um broyting í rættargangslógini fyri Føroyar og nr. 53/2013: Uppskot til ríkislógartilmæli um broyting í “anordning om ikrafttræden for Færøerne af lov om ægteskabs indgåelse og opløsning”
- at Fíggjarnevndin hevur lagt fram álit í tingmálunum nr. 32/2013: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um landsskatt og kommunuskatt (Skattalógin) (Hækkað barnagjald), nr. 45/2013: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um landsskatt og kommunuskatt (Skattalógin) (Skatting av fríari telefon og telesamskifti), nr. 46/2013: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um at seta ársroknskaparlógina í gildi í Føroyum og løgtingslóg um landsskatt og kommunuskatt, nr. 47/2013: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um avgjøld við skráseting av motorakførum og nr. 49/2013: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um landsskatt og kommunuskatt (Skattafrítøka fyri hækkað barnagjlad o.a.), og
- at Vinnunevndin hevur lagt fram álit í tingmáli nr. 16/2013: Uppskot til samtyktar um politisk tiltøk, sum kunnu lækka um kostnaðarstøðið í Føroyum
Tikið av skrá:
Svar upp á skrivligan fyrispurning nr. S-11/2013 til Kaj Leo Holm Johannesen, løgmann, frá Kristinu Háfoss, løgtingskvinnu, viðvíkjandi embætisførslu løgmans og fundi millum løgmann og CIP
Formaðurin setti næsta fund at verða týsdagin, 26. november 2013, kl. 11.00, við hesi dagsskrá:
1. Aðalorðaskifti um tingmál nr. F-3/2013 Frágreiðing sambært § 51, stk. 4 í tingskipanini um “Føroyar - eitt land í Arktis. Møguleikar og avbjóðingar”
2. Svar upp á skrivligan fyrispurning nr. S-11/2013 til Kaj Leo Holm Johannesen, løgmann, frá Kristinu Háfoss, løgtingskvinnu, viðvíkjandi embætisførslu løgmans og fundi millum løgmann og CIP
3. Svar upp á skrivligan fyrispurning nr. S-13/2013 til Karsten Hansen, landsstýrismann, frá Sirið Stenberg, løgtingskvinnu viðvíkjandi framtíðarætlanum á psykiatriska økinum
Jógvan á Lakjuni


text:
Lagos
Lagos er størsti býur í Nigeria, og fyrisitingarligur høvuðsstaður fyri lutstatin við sama navni. Lagos stórbýarøki, Metropoliska Lagos, hevur 16 lokalar eindir (local government areas) við knapt 10.4 milliónum íbúgvum sambært fólkateljingini í 2012. Tað ger Lagos stórbýarøkið til stórbýarøki í Afrika, sum hevur næstflest fólk, næst eftir Kairo, Egyptaland. Lagos var til 1991 eisini høvuðsstaður í Nigeria, men tá gjørdist Abuja høvuðsstaður í landinum. Lagos er tann næstmest týðandi havnarbýurin í Nigeria. Tann týdningarmiklasti vinnulívsmiðdepilin í býnum liggur á främsta Victoria Island. Býurin hevur tann næstskjótasta fólkavøksturin í Afrika og 7. størsta fólkavøksturin í øllum heiminum. Sambært Lagos State Government er fólkatalið í býnum 17,5 milliónir, men hetta talið verður ikki mett at vera rætt av nigeriansku stjórnini og av National Population Commission, sum meta rætta talið at liggja um 21 milliónir, og um tað er rætt, so er Lagos størsti býur í Afrika.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Lagos var upprunaliga ein yoruba-býur við aworifolkinum og var frá byrjan nevndur Oko. Býurin fekk navnið Lagos frá teimum fyrstu portugisisku niðursetufólkunum, uppkallaður eftir býnum Lagos í Algarve. Millum 1404 og 1889 var býurin ein týðandi miðdepil fyri trælahandilin. Eftir at Stórabretland hevði annekterað býin í 1861 helt trælahandilin uppat. Í 1866 var Lagos lagdur saman við Sierra Leone, og 1874–1886 hoyrdi býurin til krúnkoloniina Gullstrondina. 1886–1906 hevði Lagos egna umsiting, síðan var býurin lagdur saman við Suðurnigeria og gjørdist í 1914 partur av Nigeria. Eftir at Nigeria gjørdist sjálvstøðugt frá Stórabretlandi í 1960 gjørdist býurin høvuðsstaður í Nigeria. Býurin vaks skjótt í 1960-árunum og 1970-árunum. Í 1991 gjørdist Abuja, sum liggur inni í landinum, høvuðsstaður í Nigeria.
Sjálvt um Lagos ikki longri er høvuðsstaður er býurin enn tað óalmenna sæti fyri fleiri statsligar myndugleikar.


text:
Fending for Yourself – Women’s migration between the Faroe Islands and Denmark
Karin Jóhanna Leitisstein Knudsen lýsir í ph.d.-ritgerð persónlig og samfelagslig viðurskifti, ið eru avgerandi fyri, hví konur flyta úr Føroyum til Danmarkar
Ritt Bjerregaard via Skype til 100 ára hald
(Rættað) Í morgin eru tað 100 ár síðani, at lóg kom í gildi í Føroyum, har øll yvir 25 ár fingu valrætt og valbæri til Føroya Løgting. Hetta merkti, at eisini kvinnur og ognarleys nú sluppu framat valstøðunum. Demokratia skipar í hesum sambandi fyri hátíðarhaldi í Norðurlandahúsinum 30. apríl kl. 14. Tiltakið er ókeypis og…
Aðalfundur í kvøld
Í kvøld kl. 19 er aðalfundur hjá Kvinnufelagnum. Aðalfundurin verður í Mettustovu. Um hann ikki er viðtøkuførur, verður eykaaðalfundur kl. 19.30. Skráin fylgir viðtøkum felagsins. Møtið fjølmentar!
“Kvinnur og vald” í Mettustovu
Tíðindaskriv frá Unga Tjóðveldinum Týsdagin hin 8.mars var háfagnaðardagur javnrættinda – Altjóða kvinnudagur. At øll menniskju eru jøvn, er aðaltáttur í frælsishugsjón tjóðveldsins. Í samband við Altjóða kvinnudagin skipar Unga Tjóðveldið fyri almennum fundi dagin eftir kvinnudagin, mikudagin 9. mars. Evnið á fundinum er “kvinnur og vald”. Tiltakið er býtt í tveir partar – kunnandi…
8.mars 2016
KVINNUDAGSTILTØK KRING LANDIÐ Kvinnufelagið í Havn skipar fyri tiltaki í Norðurlandahúsinum kl. 18.30. Ókeypis atgongd. Marna Jacobsen heldur røðu og Hanna Jensen syngur Edith Piaf. Røðan snýr seg um, at tað í ár eru 100 ár síðan kvinnur og ognarleys fingu valrætt og valbæri í Føroyum. SCUM-manifestet í Norðurlandahúsinum kl. 20. Atongumerki kunnu keypast á www.nlh.fo. Kvinnubólkurin í…


text:
Orð og lag: Rusty Goodman
Týtt: Árni Jacobsen
Upprunaheiti: Who am I
1. Tá eg minnist, Jesus kom av dýrdarhæddum
og tók búgv hjá syndatyngdum – eins og mær,
at líða spott og hat og háð,
verða krossin negldur á,
seti eg mær henda spurning:
Hvat kann eg?
Niðurlag: Hvat kann eg,
sum ein kongur doyði fyri?
Hvat kann eg?
– Hann mær av herðum lyfti byrði.
Mín sál tó neyvan svarið fær,
hví slík náði untist mær,
at øll mín synd á ein kross varð negld
– so hvat kann eg?
2. Í Himmalheiminum, har nú mín Harri ræður,
eg ein bústað eigi har – í allar ævir.
Í ljósi her eg ferðast kann
mót tí staði, hann mær vann,
tá hans blóð á krossi rann
– hvat kann eg?


text:
Pablo Picasso
Pablo Ruiz Picasso, fult navn: Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno María de los Remedios Cipriano de la Santísima Trinidad Mártir Patricio Ruiz y Picasso (føddur 25. oktober 1881 í Málaga, Andalusia, Spania, deyður 8. apríl 1973 í Mougins, Frakland) var ein spanskur listamálari, myndahøggari og yrkjari, sum búði mesta av vaksna lívi sínum í Fraklandi. Hann verður av mongum mettur at vera ein hin týdningarmiklasti listamálarin í 20. øld saman við Matisse og Warhol. Hann menti sín egna stíl, kubismuna, saman við Georges Braque. Hann málaði ymisk stílsløg og gjørdi eisini standmyndir.
Kendasta verkið hjá Picasso verður mett at vera ein málningur, sum er ein avmyndan av týskum bumbuflogførum sum kasta sínar bumbur yvir Guernica undir spanska borgarakrígnum. Ein av málningum hansara, Garçon à la Pipe (1905) bleiv í 2004 selt fyri methøga prísin $ 104 milliónir. Hetta metið bleiv tó tikið seinni at málninginum hjá Gustav Klimt Portrett av Adele Bloch-Bauer, sum varð selt fyri $ 135 milliónir í 2006. Og málningurin hjá Jackson Pollock "No. 5, 1948" var seldur fyri140 milliónir $ í november 2006.


text:
1979
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 23. januar - Atli P. Dam verður løgmaður í Føroyum.
- 1. mai - Heimastýri Grønlands.
- Phillips í Niðurlondum og Sony í Japan gera samstundis fløguna.
- Stjórnin í Sony, Akio Morita í Japan, uppfinnur gongulurtitólið (walkmannin).
- Fartelefonin uppfinnin í Svøríki.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
- ÍF vinnur sum fyrsta eysturoyarlið føroyameistaraheitið í Føroysku landskappingini


text:
Orð: Kingo
Týtt: Jóannes Patursson
1. Vár hvítusunnuhátíð nær
nú komin er; tí biðjum vær
teg, Andin Halgi: Hjá oss bú,
og himna gávur gevi tú.
2. O, vísdómsandi, vitni ber,
at vernd og lív mítt Jesus er,
og at eg fyri hjálp, hann vann,
um ævir hjálpin verða kann.
3. Kom, sannleiks andi, leið tú meg
mítt æviskeið á sannleiks veg,
so aldri eg av trúargrund
meg flyti fetið nakra stund.
4. Um eg í syndum sovni dátt,
av svøvni tá tú vek meg brátt;
tín náðarhond hon nemi meg,
so eg at himni finni veg.
5. Eg uttan teg ei kenna kann
mín Guð og kæra frelsarmann,
lat náðarljós títt, Harri, tí
seg treingja djúpt mítt hjarta í.
6. Í krossi, ekka, trongd og neyð,
í vanda, freisting, stríð og deyð
tú givin ert til gleði mær,
tín náði, hon mítt festi er.
7. Tó her við kross’ á herðum eg
má ferðast á illgongdum veg,
so fyri leiðarljósið títt
eg vinni fram til heimland mítt.
8. O, Halgi Andi, veit mær styrk,
tá leið mín gerst mær tung og myrk,
meg vermi náðarvarmi tín,
tú geri blíðan deyða mín.


text:
Turkmenistan
Turkmenistan er eitt lýðveldi í Asia. Næstan 90 % av Turkmenistan er í stóru oyðimørkini Karakum (Svartasandi). Hitin fer javnan upp um 50 °C. Fram við suðurendanum í oyðimørkini er fruktagóður geiri, har bøndurnir m.a. velta bummull til útflutnings. Eftir tað, at Turkmenistan gjørdist frælst ríki í 1991, er russiskt ikki longur alment mál, nú er tað turkmenskt, og islam er aftur høvuðsátrúnaður. Landið er fátækt og avbyrgt frá umheiminum, men har er ógvuliga nógv gass. Turkmenska fólkið er víða um í Miðasia, og mong teirra liva sum flakkfólk. Men í Turkmenistan hava mangir turkmenar sett seg niður og liva sum bøndur og rossaalarar. Teir fara javnan á rossauppboðssølur og keypa og selja dýr at selja í grannalondunum. Turkmenar eru gitnir fyri at ala góð kappríðingarross, til dømis akhal-teke, eitt rossaslag, sum stendur seg væl í oyðimarkarlendi.
Í 1948 oyðilegði harður jarðskjálvti lívliga handilsbýin Askjhabad. Býurin varð bygdur upp aftur av nýggjum og er nú høvuðsstaður í Turkmenistan. Askjhabad er miðdepil í matvøru-, silki-, knipplinga- og teppiídnaðinum í landinum. Longsta vatnveiting í heiminum er grivin eystan úr Amu-Darjaá og vestur til Asjkhabad, veitin er 1.100 km long. Karakumveitin verður eisini kallað "lívsins á", tí hon veitir vatn á stór turrlendi, har bummull og onnur grøði nú verður dyrkað.


text:
DÝRGRIPIR ÚR GUDS ORÐI | ESAIAS 11-16
Jørðin skal vera full av kunnskapi um Jehova
11:6-9
Hvussu gekk henda profetiin út við ísraelsfólki?
Hvørki á vegnum heim frá útlegdini í Bábylon ella í endurreista landinum var tað neyðugt hjá ísraelsfólki at stúra fyri villdjórum ella djóralíknandi menniskjum. – Ezr 8:21, 22.
Hvussu gongur henda profetiin út á okkara døgum?
Kunnskapur um Jehova hevur broytt persónleikan hjá fólki. Nøkur, sum fyrr vóru harðlig, eru nú friðarlig. Kunnskapur um Gud hevur skapt eitt heimsumfatandi andaligt paradís.
Hvussu fer henda profetiin at ganga út í framtíðini?
Øll jørðin verður umbroytt til eitt trygt og friðarligt paradís, soleiðis sum Gud upprunaliga ætlaði tað. Hvørki menniskju ella djór elva til nakran ótryggleika.
Paulus broytist, tá ið hann fekk kunnskap um Gud
Tá ið hann var fariseari, hevði hann djóralíknandi eginleikar. – 1Tim 1:13.
Nágreiniligur kunnskapur broytti hansara persónleika. – Kol 3:8-10.


text:
Illinois
Staturin Illinois (alment enskt heiti: State of Illinois) er stakríki í Sambandsríkinum Amerika við umleið 12,8 mió. íbúgvum. Í norðri hevur Illinois mark við Wisconsin, í suðuri við Kentucky, í eystri við Indiana og í vestri við Iowa og Missouri. Springfield er høvuðsstaðurin, og størsti býurin er Chicago. Í desember 1818 bleiv Illinois stakríki í USA.
Fjørutiundi forsetin, Ronald Reagan (1911-2004), Republikanski Flokkurin, var føddur í Illinois.
Eyknevni er Graslendisstaturin (enskt: The Prairie State).
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Indiánarnir[rætta | rætta wikitekst]
Í Illinois vórðu í 1200-1400 bygdir stórir býir og andaligir miðdeplar fram við Mississippiá. Tann týdningarmesti varð bygdur í Cahokia í St. Clair County. Tað, sum eyðkendi búsetningarnar fram við Mississippiá í Suðurillinois, var allir ferhyrntu heyggjarnir, ið vóru flatir omaná og vórðu seinni brúktir sum grundir undir templum og húsum hjá tignarligum monnum. Heyggjarnir stóðu á víðum, innigirdum vøllum ella fram við breiðum vegum. Fjølbygdasta búsetingin var Cahokia í Suðurillinois, har fleiri enn 100 heyggjar vóru. Moldin til heyggjarnar varð borin í kurvum. Gággur og aðrar skeljar vórðu brotnar og eltar upp í leirin, so at hann skuldi verða sterkari.
Samfelagsskipanina í Cahokia vita vit einki um, men helst var tað høvdingadømi, og fólkið dýrkaði høvdingarnar sum gudar. Grivnar eru út nakrar prýðiligar høvdingagravir: ein høvdingur fekk 20.000 perlur við sær í grøvina, og líkini uttan um hann vísa, at alt húskið og tænararnir vórðu grivin við honum.
Flestu fólk í Suðurillinois vóru bøndur. Tey búðu í leirklíndum húsum av flættaðum greinum, sum stóðu uttan um heyggjarnar og í bygdum fram við ánni, har fruktabesta jørðin var. Bøndurnir dyrkaðu mais, bønir og grasker - moldin varð loyst við hakkara. Bøndur veiddu eisini hjørt við ørv og boga.
Við hvørt hús varð djúpt hol grivið í jørðina, har ið meginparturin av matinum varð goymdur. Grøðin, sum leyp, varð borin inn í býin og skift ímillum embætisfólk og handverkarar, ella hon varð latin fremmandum handilsmonnum í býti við mariuglas, kopar og skeljar. Hvørt húski gjørdi sær búnyttur og amboð til egna nýtslu og at selja.
-
Henda pipan er úr Cahokia, Illinois.
-
-
Størsti heyggjurin var Monks Mound (omanfyri), stíviliga 30 m. høgur.


text:
20. Aug 2016
...
19. Aug 2016
Ipaddar, sjónvarp, fartelefonir, gávukekkar, uttanlandaferðir og mangt annað er at vinna á Føroya Sjómannadegi. Fiskikapping á Kósabrúnni Stór fiskikapping á Kósabrúnni fyri bæði gentur og dreingir. Nummar eitt tvey og trý fáa atgongumerki frá Cirkus...
19. Aug 2016
Leygarmorgunin kl. 10:30 verður stórt kaffiborð á bryggjuni úti í gomlu Klaksvíkini har borðreitt verður við einum serligum sjómannabolla og vinarbreyði. Kl. 12:30 verður stórt fiskaborð har Føroya Sjómannadagur bjóðar øllum at eta góðan mat úr havinum. ...
19. Aug 2016
Eins og undanfarin ár verður Skipalistakvissin aftur hesaferð ein hugnaligur partur av Sjómannadegnum. Tað verður Ernst Olsen, sum fer at standa fyri innleiðandi spurnarkappingini, meðan Gunnar Nolsøe verður vertur í finaluni. Tey ið luttaka í innleiðandi kappingini skulu...
15. Aug 2016
Í samband við Føroya Sjómannadag, verður almennur fundur í Norðoya Sparikassa, í Klaksvík, í kvøld kl. 19 har Archibald Black greiður frá endurbyggingini av garðinum hjá Nólsoyar Páll á Biskupstøð. Eisini verður høvi at seta spurningar.Sí skrá fyir Føroya Sjómannadag her ...
15. Aug 2016
Fríggjadagin 19. august verður fiskikapping og stórt vatnkríggj á Vánni. Tilmelding er í Norðoyasparikassa frí í dag og til fríggjadagin kl. 15. Tey sum melda til fáa eina vatn-sproytu (avmarkað nøgd) í deildini hjá Norðoya Sparikassa í Klaksvík. Reglugerð fyri...
11. Aug 2016
Tað er ikki á hvørjum degi, at eitt stórt fylgi av svínoyarbátum stevnir inná Klaksvíkina, men gongst sum ætlað, verður hetta ein av upplivingunum á Sjómannadegnum í ár. Tað er felagið Bjarnafossur í Svínoy, við Ólavi Hátún á odda, sum skipar...
10. Aug 2016
Vørn hevur nú boða frá at sjóverjuskipið Brimil kemur til Klaksvíkar fríggjakvøldið 19. august at luttaka í stóra vatnkrígginum á Vágni. Í ár verður meira gjørt við vatnkríggið enn undanfarin ár og meira verður at frætta um hetta í næstum. Leygardagin...


text:
Eindarumrokning
Eindarumrokning verður brúkt, tá tøl í einari eind verða roknað um til eina aðra eind. Hetta er ofta neyðugt m.a. orsakað av, at siðvenja er at brúka ávísar eindir í ymsum londum. T.d. eru nógvir formlar knýttir at ávísum eindum. Har verða nýttar altjóða eindirnar (SI-eindir). T.d. er SI-eindin fyri longd metur, fyri kraft newton, o.s.fr.
Umrokningarhættir[rætta | rætta wikitekst]
Einfaldasti hátturin at umbroyta eina eind til aðra er at viðgera eindirnar støddfrøðiliga. Sí dømini fyri at síggja gongdina.
Tú ynskir at broyta 6 føtur til metrar. Við uppslagi hevur tú funnið út av, at ein fótur er 0,3048 metrar. Nú fært tú umbroytt støddfrøðiliga:
Legg til merkis, at fótaeindin dettur burtur, og letur metrarnar standa einsamallar eftir. (Av tí at bæði 6 føtur og 0,3048 metrar til hvønn fót eru fullkomiliga neyv tøl, er svarið við 5 týðandi talteknum fullkomiliga rætt.)
Latið okkum siga, at hæddin á tær er 182,88 sentimetrar, og at tú ynskir at umbroyta hetta til tummar:
Tað eru 12 tummar í einum fóti, tískil eru 72 tummar tað sama sum 6 føtur.
72/12 = 6 ft
Fleiri eindir kunnu verða viðgjørdar á sama hátt:
Tí er ferðin á heiminum umleið 7 míl um sekundið ella 40 000 kilometrar um tíman. Legg merki til, at av tí, at útrokningin byrjaði við einum týðandi taltekni (7-talinum), hevur úrslitið eisini eitt týðandi taltekn (4-talið í 40 000).
Um faldast ella býtast skal, verður avgjørt við at hyggja at eindunum og við at gera av, hvør skal burtur. Um vit høvdu býtt við 3600 s/t í umbroytingini omanfyri í staðin fyri at falda, hevði úrslitið verið í kilometurtímum fyri fersekundið, sum eyðsýnt er skeivt og høpisleyst úrslit.
Avrunding[rætta | rætta wikitekst]
Týdningarmikið er at minnast, at umbroytingargongdin ikki kann geva neyvari tøl enn tey, sum vóru frammanundan. Meðan fleiri av umbroytingartættunum í uppslagstalvunum eru neyvir og aðrir óneyvir, tó at teir hava mong, týðandi taltekn, eru øll talteknini, tú fært við roknimaskinu ella blýanti og pappíri, ikki týðandi.
Ansa eftir at runda av hóskandi eftir útrokning.


text:
Jógvan Hugo Gardar
29.12.2016 - 09:41
Mest umrødda umhvørvismál í norska kjakinum farnu árini er um oljuvirksemi kann setast í gongd vestanfyri Lofoten, Vesterålen og Senja. Økir sum eru kend fyri sínar ríku fiskabankar. Í avtaluni sum sitandi stjórnin hevur við stuðulsflokkarnar Vinstra og Kristiliga Fólkaflokkin stendur at einki oljuvirksemi skal byrja á hesum leiðum áðrenn 1. januar 2018. Val er til nýtt Stórting í september 2017.
Folkeaksjonen oljefritt Lofoten, Vesterålen og Senja hevur í fleiri ár stríðst ímóti oljuvirksemi, og tað sær út til at stuðulin veksur.
Næstan 50 prosent av teimum spurdu í eini kanning eru ímóti at leitast skal eftir olju uttanfyri norsku oyggjasamfeløgini Senja, Lofoten og Vesterålen.
Tað er Sentio sum hevur gjørt kanningina fyri blaðið Klassekampen, og hon vísur at 49,6 prosent av norðmonnum eru ímóti oljuvirksemi á leiðunum vestanfyri nevndu oyggjasamfeløg. 35,5 eru fyri virkseminum, meðan 15 prosent siga seg ikki at hava tikið støðu.
Flest ímóti finnast í Norður-Noregi, ar hesi oyggjasamfeløgini liggja. Har siga 56,9 prosent nei til oljuvirksemi. Tað eru líka nógv sum í Oslo, har fólk flest ikki ynskja at Noreg skal víðka um oljuvirksemi í økjum sum eru kend fyri at hava ríkar fiskabankar.
Tey sum eru mest jalig til oljuleiting eru tey sum búgva á norska vestaurlandinum, har sum millum annað oljubýurin Stavanger liggur. Har siga 38,5 prosent ja til oljuvirksemi vestanfyri Senja, Lofoten og Vesterålen. Men eisini á Stavanger-leiðini er meirluti móti oljuvirkseminum á hesum leiðum.
Tað er bara í Stjornarflokkunum Høgra og Framsóknarflokkinum at tað er meirluti fyri oljuvirkseminum.


text:
Póllandbóltur
Póllandbóltur ella Polandball sum tað eitur á enskum og fleiri øðrum málum (eisini kent sum Countryball) er eitt brúkaraskapt internetfenomen. Tað byrjaði á /int/ board of Krautchan.net í 2009. Fenomenið tekur skap eftir einum stórum tali av teknirøðum á internetinum. Teknirøðsfigurnarnir umboða lond og eru teknaðir sum bóltar. Bóltarnir samskifta á hálvbrotnum enskum máli og skemtast við tjóðareyðkennum og altjóða relatiónum. Stílurin verður nevndur bæði Póllandbóltar og Landabóltar (Pollandball og Countryball). Bóltarnir eru teknaðir við litunum á fløggunum hjá ávísum londum.
Upprunin til Póllandbóltin[rætta | rætta wikitekst]
Póllandbóltur byrjaði sum eitt slag av spæli "internetskríggi" millum pólskar brúkarar og brúkarar úr øðrum londum kring heimin á heimasíðuni drawball.com. Heimasíðan loyvir brúkarum at tekna tað sum tey hava hug til. Síðan loyvir eisini brúkarum at tekna útyvir tað sum onnur hava teknað. Krautchan.net er eitt internetforum á týskum máli. /int/ board hjá hesi síðu verður ofta brúkt av enskt-mæltum internetbrúkarum. Sagt verður, at bretski internetbrúkarin Falco hevur uppfunnið byrjanina til Póllandbóltin. Hann brúkti MS Paint fyri at skapa bóltarnar. Síðan var tað ein pólskur brúkari, Wojak, sum gav sítt íkast á hálvbrotnum enskum máli. Seinni hava nógvir russar tikið Póllandbóltin til sín og hava gjørt nógvar teknirøðir um tað.[1]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ "Polandball". Knowyourmeme. http://knowyourmeme.com/memes/polandball. Heintað 26. mars 2012.


text:
Tann 12. mai 2011. Hetta er forsíðan á heimasíðuni hjá Tórshavnar Manskóri. Á heimasíðu okkara finna tygum ymiskt tilfar um kórið, skrivligt tilfar, myndir, ljóðupptøkur við og uttan myndir (videoløg) og ymiskt annað, - og enntá kunnu tygum gera viðmerkingar í gestabók okkara, so - væl komin!
Tórshavnar Manskór hevur givið fýra fløgur út.
Niðanfyri er eitt yvirlit yvir fløgurnar.
Fyrsta fløgan
Fyrsta fløgan hjá Tórshavnar Manskóri kom út í 1997, og eitur rætt og slætt »Tórshavnar Manskór«, og á hesi fløgu eru millum aðrar teir mergjaðu sangirnir »Føroyar mítt land« og »Við strondina stóð eg tá ódnin brast á«, sum hevur heitið »Ódn«, eisini er tann gamli føroyski sálmurin »Som den gyldne sol frembryder«, sum Jákup Dahl týddi og sum Heri Eysturlíð arrangeraði fyri manskór, - umframt fleiri aðrir góðir sangir á ymsum tungumálum.
Her er perman til fløguhúsan, vilt tú síggja fløguhúsan í góðari góðsku skalt tú trýsta á myndina - hav tol, tað kann taka eina løtu!
Fløgan er til keyps hjá tutl.com ella hjá expert.fo
Onnur fløgan
Onnur fløgan hjá Tórshavnar Manskóri kom út í 1999, og eitur »Vit eru Føroyingar«, eftir fyrstu reglu í tí ironisku yrkingini »Kvæði fremsta framtakskappa landsins« (Orð: Regin Dahl/Lag: Kári Bæk) um at vera mentaður føroyingur. Á hesu fløgu eru fleiri sangir frá eini melodikapping, sum vit høvdu 25. mai 1996, og eisini fleiri sangir á eitt nú íslendskum og donskum. Síðsta lagið er tjóðsangur okkara soleiðis sum Peter Alberg, vanliga nevndur Petur í Geil, skrivaði hann.
Her er perman til fløguhúsan, vilt tú síggja fløguhúsan í góðari góðsku skalt tú trýsta á myndina - hav tol, tað kann taka eina løtu!
Fløgan er til keyps hjá tutl.com ella hjá expert.fo
Triðja fløgan
Triðja fløgan hjá Tórshavnar Manskóri kom út í 2008, og eitur »Væl má gagnast!« eftir síðstu reglu í tí skemtiliga sanginum »Matlepin« hjá Nyholm Debes. Harnæst er fløgan tann fyrsta føroyskt frammleidda fløgan í »surround«, tað vil siga, at lurtarin verður umgirdur av ljóði eins og í einum góðum konsertsali. Á fløguni eru trý løg av ljóði: 1) Super Audio 5.1 »surround« 2) Super Audio Stereo, og 3) vanligt stereo. Á fløguni eru sangir úr Bulgaria, Danmark, Íslandi, Amerika og eisini eru fleiri góðir solistar við á fløguni: Andrias Reinert, Peter H. Niclasen, Fróði D. Sandoy, Birgir Krossteig og aðrir.
Her er perman til fløguhúsan, vilt tú síggja fløguhúsan í góðari góðsku skalt tú trýsta á myndina - hav tol, tað kann taka eina løtu!
Fløgan er til keyps hjá tutl.com ella hjá expert.fo
Fjórða fløgan
Fjórða fløgan hjá Tórshavnar Manskóri kom út í 2009, og eitur »KANTATA TIL 900 ÁRA ÓLAVSØKUHÁTÍÐINA« vanliga nevnd »Ólavsøkukantatan«, sum Edw. Mitens og J. Waagstein gjørdu til Ólavsøkuhaldið í 1930, til minnis um Ólav Kong Haraldsson, sum fall í 1030. Á fløguni eru allir sjey partarnir í kantatuni, umframt inngangssangurin »Fjallprúða heim« og útgangssálmurin »Harra Guð títt dýra navn og æra«. Solistar eru Peter H. Niclasen og Mouritz Mohr. Eftir inngangssangin er ein sera hittinorðað røða, sum Petur Øster hevur skrivað og sum Uni Arge lesur.
Her er perman til fløguhúsan, vilt tú síggja fløguhúsan í góðari góðsku skalt tú trýsta á myndina - hav tol, tað kann taka eina løtu!
Fløgan er til keyps hjá tutl.com ella hjá expert.fo
end faq
Til ber at fáa Tórshavnar Manskór at syngja til ymisk privat tiltøk, so sum føðingardagar og líknandi. Støddin av kórinum veldst um, hvussu nógv pláss er. Talan kann vera um eitt lítið kór (12 - 16 mans), eitt stórt kór (30 - 36 mans) ella onkrastaðni har ímillum. Sungið kann vera í millum 2 - 8 sangir úr sangskrá kórsins. NB.: Tað ber ikki til hjá kórinum at syngja í vanligari arbeiðstíð.


text:
Danjal av Rana 10.01.2017 (12:24)
Marnar og Rigmor vunnu
65 rennarar stillaðu til start til hálvmaraton millum Fjarða. Veðrið var keðiligt, men tað steðgaði ikki íðnu rennarunum. Starturin var millum Fjarða og málið var á Toftakai.
Tað var skjótt at teir tríggir fremstu menninir fóru undan hinum. Eirikur Hansen, Marnar Djurhuus og Cecil Weihe, sum tó bert fylgdi við fyrstu 3-4 kilometrarnar. Teir báðir fyrru fylgdust so at siga allan vegin á málið. Marnar var tó fyri tað mesta einar 30-40 metrar undan, og tað var hann eisini á málinum, skrivar fif.fo.
Teir báðir vóru greitt undan triðja manninum, Cecil Weihe, sum tó vann veteranbólkin. Eitt fitt petti var aftur til Henry Olsen og Una Svabo Joensen á næstu veteranplássunum.
Vinnarin hjá superveteranunum gjørdist Regin Zachariasen. Samlað rakk hann fjórðaplássinum! Hann fylgdist við Nielsi Poulsen stóran part av teininum. Niels endaði loksins á fimta plássi.
Kappingin hjá kvinnunum var ikki spennandi. Heilar 12 minuttir var Rigmor N. Arge framman fyri næsta rennaran. Kaldi váti mótvindurin sá ikki út til at nerva Rigmor tað allar minsta. Jonhard Larsen og Rigmor arbeiddu væl saman og hon endaði við einari frálíkari tíð.


text:
Orð: Dan Anderssons (1. ørindi) og Kajfinn Hammer (2-.4. ørindi)
Lag: Tysta skyar/Gunde Johansson
Týtt: Kajfinn Hammer (1. ørindi)
1. Eg skal ganga í ljósi bjørtum
gjøgnum illgongt skursl og grús
í ljósi frá blonkum stjørnum
til eg nái míns Faðirs hús.
Eg skal banka fegin á portrið,
har eingin meir fer út,
og eg skal syngja av gleði
har gloymd er sorg og sút.
2. Eg skal rætta tær mínar hendur
gjøgnum illgongt skursl og grús,
teg leiða við glaðum sangi
til tú finnir míns Faðirs hús.
Eg skal banka fegin á portrið,
so at tú kanst sleppa inn;
síggja teg strála av gleði,
tí tú náddi Himmalin.
3. Eg skal ganga við vónum bjørtum
gjøgnum illgongt skursl og grús
og leita upp falnar sálir,
sum ei kenna míns Faðirs hús.
Eg skal leiða tær inn um portrið,
har eingin meir fer út,
stevna at lívsvatnsins keldum,
har gloymd er sorg og sút.
4. Eg skal ganga í ljósi bjørtum,
hoyra einglasongsins brús;
tey síggja í hvítum klæðum,
sum her funnu míns Faðirs hús.
Tá ei meir nakar bankar á portrið
har eingin meir fer út,
frelst vit har syngja av gleði
tí gloymd er sorg og sút.


text:
Í dag bórust tíðindi um, at størsta samtíðarskald íra andaðist eftir stutta sjúkralegu. Í 2005 hepnaðist Listastevnu Føroya at fáa nobelvinnaran í bókmentum frá 1995, Seamus Heaney, til Føroya.
Ikki skal sigast so nógv um stórskaldið, men vit á Vencli fara at lata skaldskapin, ið hann hevur ríkað okkum vit tala fyri seg.
Anahorish
Mítt “staðið við reinum vatni”
heimsins fyrsta fjall
við keldum spruttandi inn í
skínandi grasið.
og myrku steinsettu
túnini. Anahorish,
blíðar hjáljóðabrekkur
sjálvljóðateigar,
eftirgerð av lyktum
sveiggjandi gjøgnum túnini
vetrarkvøld.
Við spannum og hjólbørum
fara hesir fjallabúgvar
undir miðju í kava
at bróta tunna ísin
á brunnum og køstum.
Seamus Heaney, f. 1939, Írland
Alexandur Kristiansen týddi (yrkingin er úr savninum Veingir)
Í hesum lítla stubbanum hugleiðir Heaney um lívið og orð.
Úr samvitskunnar lýveldi
1
Tá ið eg lendi í samvitskunnar lýðveldi
var so stilt tá ið motorarnir steðgaðu
at eg hoyrdi ein spógva láta høgt uppi yvir lendingarbreytini.
Eftirlitsmaðurin var ein ledri maður
sum tók eina mappu upp úr jakkalummanum
og vísti mær eina mynd av abba mínum.
Kvinnuligi tollarin bað meg bera fram
okkara gomlu skjaldur og gandaørindi
móti staming og spírstungu.
Eingir berarar. Eingin tolkur. Eingin hýruvognur.
Tú bart tína egnu byrði og tað var skjótt at
eyðkenni fyri sníkjandi framíhjárættindi hvurvu.
2
Har er mjørki ein ræðandi ávaring, men snarljósið
er ein fyriboðan um alheimsliga góðsku og foreldur heingja
síni reivabørn upp í trøini tá ið toran gongur.
Salt er teirra dýrabarasta steinslag. Og undir føðing
og jarðarferð halda tey gággum aftur at oyrunum.
Støðið undir øllum blekki og litevni er sjógvur.
Heilaga ímynd teirra er ein stílførdur bátur.
Seglið er eitt oyra, masturin ein pennur á skák,
skrokkurin ein muður, kjølurin eitt opið eyga.
Tá ið almennir stjórar verða settir í starv skulu teir
svørja at varðveita tær óskrivaðu lógirnar og gráta
til tess at bøta fyri sítt fyrigyklaða embæti –
og til tess at staðfesta trúgv teirra á at alt lív
er sprottið úr saltinum í teim tárum himmalgudurin græt
tá ið hann hevði droymt at einsemi sítt var uttan mark.
3
Tómhentur kom eg aftur úr hesum kravlítla lýðveldi,
tí kvinnuligi tollarin var avgjørdur í,
at tað einasta eg kundi taka við mær var meg sjálvan.
Gamli maðurin reistist, stardi inn í andlitið á mær
og segði, at tað var alment viðurkent
at eg nú hevði tveir heimarættir.
Hann bað meg tí vera teirra umboðsmaður
tá ið eg kom heim aftur
og tala teirra vegna á mínum egna máli.
Teirra sendistovur, segði hann, vóru allastaðni,
men starvaðu leysar hvør av aðrari
og enn var eingin sendiharri avloystur.
Seamus Heaney, f. 1939, Írland
Alexandur Kristiansen týddi. Yrkingin er úr savninum Veingir.
Her lesur Heaney yrkingina, “Digging”.
OMR


text:
Strategi
1. januar 2013 setti Visit Faroe Islands eina strategi út í kortið, við endamálinum at skapa vøkstur í føroysku ferðavinnuna.
Øll marknaðarføring tekur útgangsstøði í einum felags brandi, sum styrkir munandi um kunnleikan um Føroyar, fyri á tann hátt at kveikja størri áhuga og skapa skjótari og størri vøkstur á ferðavinnuøkinum, enn áður. Arbeiðið verður gjørt í tøttum samstarvi við vinnuna.
Visit Faroe Islands fekk um sama mundið ein nógv størri politiskan stuðul enn áður, við eini næstan tvífaldari játtan frá 8,5 mió. kr í 2012 til núverandi játtan á 15,9 mió. kr. í 2016. Hetta gav heilt nýggjar møguleikar til effektiva marknaðarføring av Føroyum sum ferðamáli.
Arbeitt verður við at selja Føroyar alt árið, bæði innan frítíðarferðavinnu og vinnuferðavinnu.
Visiónin er, at ferðavinnan skal halda fram at vera ein týðandi vinna fyri landsbúskapin og skal mennast á ein burðardyggan hátt, við fyriliti fyri føroyska fólkinum, umhvørvinum og búskapinum.
Missiónin hjá Visit Faroe Islands er at arbeiða við trimum s‘um: savna, samskipa og selja Føroyar sum ferðamál.
Yvirskipaða málið hjá Visit Faroe Islands er at økja um umsetningin í føroysku ferðavinnuni, úr uml. 400 mió. kr. í 2011 til 1 milliard í 2020. Talið av gistingum skal sama tíðarskeið vaksa úr 90.000 til 200.000, og talið av arbeiðsplássum í ferðavinnuni skal økjast við 450 (einki absolutt tal fyriliggur í dag).
Nærri kunning um strategiina, ið verður lýst í virkisætlanini hjá Visit Faroe Islands, fæst við at venda sær til Visit Faroe Islands.


text:
Nobelvirðislønin
Nobelvirðislønin er ein heiðursløn, ið verður latin einaferð um árið á deyðsdegnum hjá Alfred Nobel, hin 10. desember. Heiðurslønin varð fyrstu ferð latin í 1901. Heiðurslønamóttakararnir í alisfrøði og evnafrøði verða valdir av Kungliga vetenskapsakademiens nobelkommitté, í fysiologi og medisini av Karolinska institutets nobelkommitté, í bókmentum av Svenska akademiens nobelkommitté og Friðarheiðursløn Nobels av Norske Stortings Nobelkomité. Allar hesar virðislønirnar verða latnar av ognini hjá Nobel Stýrinum. Í 1968 kom ein eyka heiðursløn, sum Sveriges Riksbank setti á stovn, tað er Nobelvirðislønin í búskapi, sum eisini verður latin á hvørjum ári av Vetenskapsakademien.
Allar Nobelheiðurslønirnar verða latnar í Stokkhólmi í Svøríki uttan Friðarheiðursløn Nobels, sum verður latin í Noregi. Orsøkin er tann, at Noreg og Svøríki vóru saman í einum felagsríki, tá Alfred Nobel andaðist hin 10. desember 1896, og Svøríki stýrdi uttanríkispolitikkin. Nobel meinti tí, at vandin fyri mutri var minni, um tað var Noreg, ið stóð fyri handanini av friðarheiðurslønini.
Ein uppgerð í 2014 vísir, at nærum triði hvør móttakari av teimum fimm Nobel-lønunum í heilivági, alisfrøði, evnafrøði, bókmentum, búskapi og við Friðarheiðurslønini koma úr USA. [1] Íalt hava 876 persónar fingið henda heiður. Av teimum eru 254 úr USA. Amerikanarar eru tí á fyrsta plássi yvir lond, sum hava fingið flestar Nobel-heiðurslønir, meðan Stórabretland og Týskland kappast um 2. og 3. plássið. Men um ein samanber talið av heiðurslønum við talið av íbúgvum í einum landi, sær listin munandi øðrvísi út. Tíðindafólk hjá JyllandsPosten hava gjørt eitt yvirlit, har ein sær, at um ein roknar Føroyar sum eina sjálvstøðuga tjóð, verða vit tað landið í heimi, sum hevur flestar Nobel-heiðurslønir fyri hvønn íbúgvan.
Nobelvirðislønir[rætta | rætta wikitekst]
- Nobelvirðislønin í alisfrøði
- Nobelvirðislønin í evnafrøði
- Nobelvirðislønin í fysiologi ella medisini
- Nobelvirðislønin í bókmentum
- Friðarheiðursløn Nobels
- Nobelvirðislønin í búskapi
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://jyllands-posten.dk/nyviden/ECE7088226/F%C3%A6r%C3%B8erne-og-USA-har-vundet-flest-Nobelpriser/


text:
Fílur
Ein fílur (úr arab. fil) talumál elefantur, kvæðamál ólivantur (úr miðenskum olifant) er eitt súgdjór, ið livir í Afrika og Asia. Tað eru trý núlivandi sløg av fílum í heiminum: Afrikanski runnafílurin, Afrikanski skógafílurin og Asiatiski fílurin - eisini ofta umrøddur sum indiskur fílur. Groft sagt er munurin fílanna ímillum, at afrikansku fílarnir hava stór oyru, meðan indisku fílarnir hava minni oyru. Afrikanski fílurin er størsta súgdjór á landi. Kvennfílurin og ungarnir halda tætt saman. Størsti kvennfílurin er oddafílurin og hinir elta hann. Afrikanski fílarnir fara ígjøgnum regnskógin í Afrika í flokki einir 20 saman.
Dømi um útdeyð fílasløg eru t.d. Sýriskur fílur, Mammutur og Mastodontur.


text:
Jóannes Jakobsen
Jóannes Jakobsen (føddur 25. august 1961) er ein føroyskur fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikari og landsliðsleikari, hann er eisini tónleikari, sangari og sangskrivari. Hann hevur spælt fótbólt við HB frá barndómsárum til 1990 og síðan við ymiskum føroyskum liðum. Jóannes er hjálparvenjari á føroyska a-landsliðnum hjá monnum.[1] Jóannes er ættaður av Kamarinum í Havn og er ikki bara evnaríkur innan ítrótt, hann er eisini sangari, sangskrivari og tónasmiður og hevur útgivið trýggjar tónleikaútgávur umframt at hann er við á fleiri øðrum útgávum.
Innihaldsyvirlit
Lívsleið innan fótbólt[rætta | rætta wikitekst]
- 1977-1990 HB
- 1991-92 VB
- 1993-95 HB
- 1995-98 KÍ
- 1999 HB
- 2000-01 B68
- 2002 HB (venjari, spældi nakrar dystir við næstbesta liðnum)
Landsliðsleikari[rætta | rætta wikitekst]
Jóannes Jakobsen var ein av landsliðsleikarum Føroya, tá Føroyar av fyrstan tíð sluppu at luttaka í altjóða kappingum. Hann var liðskipari á tí fyrsta Føroyska landsliðnum, sum vann søguliga sigurin 1-0 móti Eysturríki. Hann var liðskipari á landsliðnum tey fyrstu árini. Jóannes spældi 25 landsystir fyri Føroyar frá apríl 1989 til 1993.[2]
Tónleikaútgávur[rætta | rætta wikitekst]
- Hvat bagir, 1990
- Royn tínar veingir, 1995
- Myrkursins gongumenn, 1998
Er við á hesum útgávum[rætta | rætta wikitekst]
- Vit herja á, 1990
- Reytt og svart, 1993
- Sangur til frælsi, 2000
- Hetta er eisini mítt land, M'as Blues Band, 2001
- Hetta er eisini mítt land II, M'as Blues Band, 2003
- Kyndil 50 ár, 2006[3]
Uppsamlings fløgur[rætta | rætta wikitekst]
- Tólvti maður, 1998
- Alt, Kim Hansen, 2005