text:
86 Uppskot til lřgtingslóg um útleigan av bústřđum (Leigulógin)
A. Upprunauppskot
B. 1. viđgerđ (Orđaskiftiđ)
C. Nevndarskjřl
Ár 2007, 6. november, legđi Hans Pasuli Strřm, landsstýrismađur, vegna landsstýriđ fram soljóđandi
Kapittul 1
Lógarinnar endamál og řki
§ 1. Endamáliđ viđ hesi lóg er at tryggja rćttindi hjá leigara og útleigara, at virka fyri einum vćlskipađum og vćlvirkandi leigumarknađi og at seta minstukrřv til leiguavtalur.
§ 2. Lógin fevnir um řll leigumál av húsum, křmrum og íbúđum, iđ verđa nýtt sum bústađir.
Stk. 2. Lógin fevnir um leigu, eisini tá leigan verđur goldin viđ řđrum enn peningi, eitt nú arbeiđi.
Stk. 3. Lógin fevnir ikki um leigumál, iđ sambćrt leiguavtalu bert fevna um eitt styttri tíđarskeiđ, upp til tríggjar mánađir.
Stk. 4. Leiguavtala og ađrar avtalur um leigumáliđ skulu vera skrivligar.
§ 3. Útleigari av í mesta lagi trimum leigumálum verđur eftir hesi lóg roknađur sum ein ikki vinnuligur útleigari.
Stk. 2. Útleigari av fleiri enn trimum leigumálum verđur eftir hesi lóg roknađur sum ein vinnuligur útleigari.
Stk. 3. Tađ almenna verđur eftir hesi lóg, roknađ sum vinnuligur útleigari.
§ 4. Landsstýrismađurin ásetir í kunngerđ neyvari reglur fyri standard leigusáttmála, iđ skal verđa nýttur sum sáttmáli í leigumálum.
Stk. 2. Tađ er ábyrgd útleigarans at tryggja, at sáttmálin verđur nýttur.
§ 5. Tá flutt verđur inn í leigađa bústađin, skulu útleigari og leigari í felag gera eina innflytingarfrágreiđing, sum skal lýsa, hvřrjum standi leigumáliđ er í. Frágreiđingin skal váttast av báđum přrtum, og eitt avrit skal útflýggjast leigara.
Stk. 2. Innflytingarfrágreiđingin er grundarlag undir sýni, iđ verđur framt, tá flutt verđur út.
Stk. 3. Landsstýrismađurin ásetir í kunngerđ nćrri reglur fyri standard oyđublađi, iđ skal nýtast eftir stk.1 og 2.
§ 6. Tađ er bannađ at taka ímóti ella krevja samsýning frá leigara ella at treyta sćr, at leigari er partur av ađrari rćttargerđ, iđ ikki er partur av leiguavtaluni.
Kapittul 2
Tađ útleigađa og rćttindi og skyldur útleigarans
§ 7. Tađ leigađa verđur yvirtikiđ í tí standi, iđ leigari hevur sýnađ og góđtikiđ, áđrenn leigusáttmálin er undirskrivađur.
Stk. 2. Leigari kann ikki krevja, at vćlt verđur um brek, iđ hann átti at havt sćđ viđ vanligum eftiransni, um hann ikki hevur sagt útleigara frá hesum áđrenn tvćr vikur aftaná, at leigusáttmálin er undirskrivađur.
Stk. 3. Um leigari eftir innflyting verđur varugur viđ brek í leigumálinum, iđ hann ikki kundi sćđ viđ vanligum eftiransni, tá flutt varđ inn, skal leigari geva útleigara skrivlig bođ um hetta skjótast gjřrligt og í seinasta lagi 4 mánađir eftir innflyting.
Stk. 4. Útleigari hevur ábyrgd av, at leigumál eftir hesi lóg lúka minstukrřv til bústađarbygging, brunatrygd o.a. sambćrt galdandi lóg.
§ 8. Útleigari hevur skyldu til at halda viđlíka alt, sum stendst av vanligum sliti og elli.
Stk 2. Lýkur leigumáliđ ikki lógarásettu minstukrřv til bústađir, tá leigari flytur inn ella seinni, skal útleigari eftir kravi leigarans beinanvegin lata slík brek umvćla. Ger útleigari ikki eftir kravi leigarans, kann leigari leggja hetta fyri leigunevndina.
§ 9. Útleigari kann í mesta lagi krevja eitt depositum, iđ samsvari viđ leigu fyri 3 mánađir.
Stk. 2. Útleigari kann einans halda aftur depositum viđ fráflyting, um leigari:
1) ikki letur tađ leigađa aftur í sama standi, sum tađ var í, tá flutt varđ inn, burtursćđ frá vanligum sliti og elli,
2) skyldar leigugjald, ella
3) leigari á annan hátt kann lastast, at útleigari hevur havt eitt fíggjarligt tap orsakađ av leigumálinum. Útleigari skal kunna prógva, at hann hevur havt eitt fíggjarligt tap av hesum.
Stk. 3. Útleigari eigur mřguligan rentuágóđa av depositinum.
§ 10. Leigari kann ikki, uttan skrivligt loyvi frá útleigara, gera broytingar í tí leigađa.
Stk. 2. Um brot verđa framd á hesa áseting frá leigara, kann útleigari krevja rímiliga freist til at fáa viđurskiftini aftur í rćttlag.
Stk. 3. Um freistin sambćrt stk. 2 ikki verđur hildin, hevur útleigari mřguleika at krevja endurgjald og hartil at siga leigumáliđ upp.
Stk. 4. Útleigari skal skjalprógva útreiđslurnar, sum hann hevur afturhildiđ sambćrt stk. 3.
Kapittul 3
Rćttindi og skyldur leigarans
§ 11. Leigari hevur skyldu til:
1) at gjalda húsaleigu rćttstundis. Leigan skal rindast frammanundan, seinast tann 5. í mánađinum. Er hesin ikki gerandisdagur, skal leigan rindast nćsta gerandisdag.
2) at břta um, ella endurrinda fyri skađa, sum leigari ella húsfólk ella gestir hansara fremja á leigumáliđ
3) at lata leigumáliđ aftur í sama standi, sum tađ var í, tá leigumáliđ varđ inngingiđ, tó burtursćđ frá vanligum sliti og elli
4) at lata útleigara fáa atgongd til leigumáliđ, tá hetta er bráđneyđugt, og annars eftir avtalu
§ 12. Álvarsligir skađar skulu frábođast útleigara beinanvegin. Ađrir skađar skulu frábođast skjótast til ber.
.
§ 13. Um útleigari ynskir at gera umvćlingar ella broytingar í leigumálinum, skal hann hava rćtt til at fáa atgongd til leigumáliđ, fyri at fáa hetta arbeiđi gjřrt.
Stk. 2. Slíkar umvćlingar ella broytingar skulu skrivliga frábođast leigara í seinasta lagi 4 vikur frammanundan, uttan so, at talan er um bráđneyđugar umvćlingar.
Stk. 3. Slíkt arbeiđi skal taka so stutta tíđ sum mřguligt, og vera leigara til minst mřguligan ampa.
§ 14. Leigari hevur rćtt til at nýta leigumáliđ til alt, iđ metast kann sum vanlig og rímilig nýtsla av bústađi.
§ 15. Framleiga av leigumáli er loyvd, um skrivligt loyvi fyriliggur frá útleigara, áđrenn avtala verđur gjřrd um framleigu.
Stk. 2. Leigusáttmálin sambćrt § 4 skal nýtast millum leigara og framleigara.
Stk. 3. Áđrenn framleiga byrjar, skal hann, iđ letur framleiguna, lata útleigara avrit av skrivligu framleiguavtaluni.
Kapittul 4
Uppsřgn av leigumálinum
§ 16. Leigari kann siga leigumáliđ upp viđ 1 mánađar freist, til endan av einum mánađi.
Stk. 2. Uppsřgn frá leigara til útleigara skal vera skrivlig.
Stk. 3. Er leigumáliđ tíđaravmarkađ, heldur leigumáliđ uppat uttan uppsřgn viđ freistini, sum avtalađ er.
§ 17. Ikki vinnuligur útleigari, sambćrt § 3, kann siga leigumáliđ upp viđ 2 mánađa freist, til endan av einum mánađi.
Stk. 2. Uppsřgn frá ikki vinnuligum útleigara til leigara skal vera skrivlig.
§ 18. Vinnuligur útleigari sambćrt § 3, kann siga leigumáliđ upp viđ 4 mánađa freist, til endan av einum mánađi.
Stk. 2. Vinnuligur útleigari kann siga leigumáliđ upp:
1) tá útleigari sjálvur skal nýta leigumáliđ at búgva í
2) tá leigumáliđ skal rívast niđur ella byggjast um, og tískil ikki kann nýtast til leigumál eftir hetta
3) tá húsaleiga ikki verđur goldin til tíđina og eftir eini áminnig frá útleigara
4) tá leigari ikki hevur víst siđiligan atburđ, og viđurskiftini eru av slíkum slagi, at tađ er neyđugt hjá leigara at flyta
5) tá týđandi orsřkir annars gera tađ umráđandi fyri útleigara at verđa loystur frá leigumálinum
Stk. 3. Uppsřgn frá vinnuligum útleigara til leigara skal vera skrivlig.
§ 19. Verđur leigan hćkkađ, skal leigari hava skrivliga frábođan um hetta 3 mánađir frammanundan. Hetta skal gerast viđ endan av einum mánađi.
Kapittul 5
Mishald
§ 20. Yvirheldur útleigari ikki sínar skyldur eftir leigusáttmálanum, er hann í mishaldi.
Stk. 2. Er útleigari í mishaldi, skal leigari beinanvegin geva útleigara skrivlig bođ um at fáa mishaldiđ steđgađ innan rímiliga freist.
Stk. 3. Steđgar útleigari ikki mishaldinum innan freistina í stk. 2, kann leigari siga avtaluna upp uttan ađra ávaring og krevja endurgjald fyri neyđugar beinleiđis útreiđslur, sum eru komnar í av mishaldinum.
§ 21. Yvirheldur leigari ikki sínar skyldur eftir leigusáttmálanum, er hann í mishaldi.
Stk. 2. Er leigari í mishaldi, skal útleigari beinanvegin geva leigara skrivlig bođ um at fáa mishaldiđ steđgađ innan 8 dagar frá tí, at bođini eru givin.
Stk. 3. Steđgar leigari ikki mishaldinum innan freistina í stk. 2, kann útleigari siga leiguavtaluna upp uttan ađra ávaring.
§ 22. Ásetingarnar í §§ 2-7, 9 og 11-21, kunnu ikki víkjast frá viđ avtalu til skađa fyri leigara.
Kapittul 6
Leigunevnd
§ 23. Landsstýrismađurin setir leigunevnd at hava eftirlit viđ, at ásetingarnar í hesi lóg verđa hildnar.
Stk. 2. Leigunevndin hevur ein formann og 2 limir. Formađurin og limirnir verđa tilnevndir av landsstýrismanninum fyri eitt fýra ára skeiđ. Fyri formannin og hvřnn av limunum verđa tilnevnd varaumbođ. Nevndin skal hava kunnleika um leiguvirksemi, lřgfrřđi, byggifrřđi, búskaparfrřđi, og viđurskifti brúkaranna.
Stk. 3. Landsstýrismađurin ger nćrri ásetingar um virksemi og fundarskipan nevndarinnar.
§ 24. Leigumyndugleikin kann taka upp mál av egnum ávum, eftir frábođan ella eftir kćru.
Stk. 2. Leigunevndin ger av, um tađ er grundarlag fyri at kanna ella at taka avgerđ í einum máli.
Stk. 3. Leigunevndin kann taka avgerđir og geva kćru steđgandi virknađ, til avgerđ er tikin í málinum.
§ 25. Leigunevndin kann áseta leiguupphćdd, tá ein slík ikki er avtalađ millum útleigara og leigara.
§ 26. Kćra kann sendast inn av přrtunum í leiguavtaluni ella tí, sum annars hevur týđandi áhuga í málinum.
Stk. 2. Leigunevndin skal taka avgerđ í málinum í seinasta lagi seks vikur eftir, at máliđ er lagt fyri hana.
Stk. 3. Avgerđir í leigunevndini verđa tiknar viđ vanligum meiriluta. Avgerđir kunnu bert takast, tá allir limir í leigunevndini eru til stađar.
§ 27. Kćrur til leigunevndina skulu vera skrivligar.
§ 28. Leigunevndin kann krevja upplýsingar frá přrtunum, harumframt sýna leigumáliđ, sum leigunevndin metir vera neyđugt fyri virksemi sítt ella fyri at gera av, um ávís viđurskifti eru partur av řki lógarinnar.
Kapittul 7
Ađrar ásetingar
§ 29. Avgerđ, tikin av leigunevndini, kann ikki kćrast til annan fyrisitingarmyndug- leika.
§ 30. Tí, iđ ikki letur leigunevndini upplýsingar, sum leigunevndin kann krevja eftir hesi lóg, ella sum ikki heldur treytir og avgerđir ella ger eftir bođum, givin eftir hesi lóg, kann leigunevndin áleggja dagliga sekt.
Stk. 2. Střddin á dagsekt eftir stk. 1 verđur ásett av leigunevndini.
Stk. 3. Sekt, álřgd eftir stk. 1, kann verđa innheintađ viđ panting saman viđ innkrevjingarkostnađi. Toll- og Skattstova Fřroya fremur pantingina.
Stk. 4. Sektir eftir hesi lóg falla til landskassan.
§ 31. Uttan so, at harđari revsing er ásett eftir ađrari lóggávu, verđur útleigari revsađur viđ bót, sum viđ vilja ella viđ grovum ósketni brýtur § 2, stk. 4, § 4, stk. 2. og § 6.
Stk. 2. Revsiábyrgd kann áleggjast felřgum o.ř. lřgfrřđiligum persónum eftir ásetingunum í 5. kapitli í revsilógini.
Stk. 3. Lógarbrot eftir hesi lóg verđa viđgjřrd sum lřgreglumál. Onnur mál verđa viđgjřrd sum sivil rćttarmál.
§ 32. Lógin kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjřrd.
Stk. 2. Samstundis fer úr gildi “Midlertidig bestemmelse for Fćrřerne nr. 41 fra 2. december 1940 om lejeforhold”, seinast broytt viđ lřgtingslóg nr. 186 frá 7. juni 1958, jbr. tó § 33, stk. 2.
§ 33. Lógin fevnir um sáttmálar, sum verđa gjřrdir eftir, at hendan lógin er komin í gildi.
Stk. 2. Leigumál í Tórshavnar Kommunu, iđ eru í gildi, tá hendan lógin kemur í gildi, verđa viđgjřrd av leigunevndini sambćrt hesi lóg eftir reglunum um leigumál í “Midlertidig bestemmelse for Fćrřerne nr. 41 frá 2. desember 1940 om lejeforhold”, seinast broytt viđ lřgtingslóg nr. 186 frá 7. juni 1958.
Orsřk til og endamál viđ lógaruppskotinum
Galdandi lóggáva á leiguřkinum í Fřroyum, ella rćttari přrtum av Fřroyum, er “Midlertidig bestemmelse for Fćrřerne nr. 41 af 2. december 1940 om lejeforhold med senere ćndringer”, sum einans varđ sett í gildi fyri Tórshavnar kommunu. Rćttarstřđan í dag er stórt sćđ óbroytt síđani 1940. Lógin er framvegis bert galdandi fyri Tórshavnar kommunu.
Hetta hevur so havt viđ sćr, at rćttarstřđan uttan fyri Tórshavnar kommunu í dag er tann, at ongar niđurskrivađar reglur eru galdandi á leiguřkinum, og at neyđugt sostatt er at fella aftur á vanligar obligasjónsrćttarligar meginreglur.
Lógin er ikki nútíđarhóskandi og viđ tí ferđ og tí nřgd av leigumálum, sum finnast á leigumarknađinum í dag, er třrvur á eini nýggjari leigulóg, sum samstundis skal kunna galda fyri allar Fřroyar.
Stuttur samandráttur av nýskipanini viđ lógini
Lógaruppskotiđ hevur, í mun til núverandi lóg frá 1940, ymsar broytingar viđ sćr, sum í hřvuđsheitum tryggja leigaran, iđ er veikari parturin á leigumarknađinum. Eitt ynski afturat viđ lógini er at gera tryggar karmar í sambandi viđ rćttindini hjá leigara og útleigara, at virka fyri einum vćlskipađum og vćlvirkandi leigumarknađi og at áseta minstukrřv til leiguavtalur.
Sum střđan er í dag, skulu allir sáttmálar í Tórshavnar kommunu góđkennast av leiguunevndini. Hetta kann vera óheppiđ, og kann tykjast sum eitt inntriv í rćttindini hjá borgarum viđ tí úrsliti, at fleiri helst ikki tíma at brúka orku upp á hetta.
Mett verđur, at tađ ikki er neyđugt, at sáttmálarnir skulu góđkennast av leigunevndini. Sama endamál kann rřkkast á annan hátt.
Lógaruppskotiđ hevur viđ sćr, at řll leigumál skulu nýta ein og sama leigusáttmála, iđ landsstýrismađurin ásetir í kunngerđ. Hetta verđur gjřrt fyri at tryggja leigara móti, at órímiligar avtalur verđa gjřrdar. Leigusáttmálin inniber, at partarnir sínámillum tó hava mřguleika at avtala annađ. Tílíkar avtalur skulu hóast hetta fylgja teimum minstu krřvunum, iđ verđa ásett í lógini, og avtalast kann ikki til skađa fyri leigara.
Viđ lógaruppskotinum verđur tryggjađ, at ein útleigari ikki kann siga einum leigara upp, uttan eina uppsagnarfreist. Henda freist er býtt upp, alt eftir um talan er um vinnuligar útleigarar ella ikki vinnuligar útleigarar.
Ein vinnuligur útleigari kann bert siga leigumáliđ upp, um ávísar reglur eru uppfyltar. Sama treyt er ikki sett til ein ikki vinnuligan útleigara.
Grundgevingin fyri, at tađ er neyđugt at skyna millum vinnuligar og ađrar útleigarar, er, at neyđugt er, at hjá útleigara, iđ leigar síni egnu sethús ella partar av hesum út, skal tađ vera rímiliga lćtt at siga leigumáliđ upp. Mett verđur, at mřguleikin er stórur fyri, at útleigari velur ikki at leiga út, um tađ verđur ov trupult at sleppa burtur úr leigumálum.
Verđur hetta střđan, verđur endamáliđ hjá politisku skipanini um at řkja um třku bústađarnřgdina ikki rokkiđ viđ lógini.
Núverandi lóggáva hevur ikki ásetingar um, hvussu stórt eitt depositum kann vera. Viđ lógaruppskotinum er mark sett fyri, at hetta gjald í mesta lagi skal samsvara viđ leigu í 3 mánađir.
Viđ núverandi střđu kann leigunevndin ikki seta nřkur krřv til útleigara um, í hvřrjum standi tađ útleigađa skal vera í. Hetta er óheppiđ, tí vandi kann vera fyri, at hřli og rúm verđa útleigađ, sum ikki lúka treytirnar, iđ eitt nútímans samfelag setir til íbúđir.
Fyri at fyribyrgja ósemjum um, hvřrjum standi eitt leigumál er í, hevur lógaruppskotiđ áseting um, at tá flutt verđur inn, skal gerast ein innflytingarfrágreiđing. Frágreiđingin er grundarlag fyri sýni, iđ verđur gjřrt, tá flutt verđur út.
Mřguleiki er eisini fyri, at íbúđin ikki lýkur tey minstukrřv, sum galdandi lóggáva setir til trygd o.t. í bústađaríbúđum. Fyri at břta um hetta er ein áseting í lógaruppskotinum um, at leigumáliđ skal lúka minstukrřv um byggitreytir og brunatrygd sambćrt galdandi lógum.
Leigari hevur í verandi střđu onga rćttartrygd, tá talan er um hćkking av leigu. Střđan í dag er, at útleigari kann uttan ávaring siga leigumáliđ upp. Í lógaruppskotinum er gjřrd áseting um, at leigari skal hava skrivliga frábođan um, at leigan hćkkar. Hetta skal frábođast minst 3 mánađir frammanundan. Á henda hátt hevur leigari tíđ at siga leigumáliđ upp, um semja ikki er um tílíka hćkking. Ein leigari fćr viđ hesi áseting trygd fyri ikki at verđa sagdur upp av útleigara viđ stuttum skotbrái. Sostatt er rćttartrygdin á leigumarknađinum vorđin greiđari og betri fyri leigara.
Lógin fevnir um útleigan av bústađi har fólk búgva. Í mun til núverandi lóg, sum umframt vanliga leigu eisini fevnir um útleigan til vinnuligt virksemi, fevnir lógaruppskotiđ ikki um hesi leigumál. Leigulógin eigur ikki at fevna um tílík leigumál, tí tađ ikki verđur mett neyđugt, at vinnuligir partar á sama hátt nýtast at verđa vardir viđ eini lóg um leigu av privatum bústřđum. Talan er aloftast um tveir eins sterkar partar, og tískil kann vanligur obligasjónsrćttur vera galdandi á hesum řki, til serstřk lóg verđur samtykt hesum viđvíkjandi.
Viđ lógaruppskotinum kemur leigulógin at fevna um alt landiđ. Samstundis kemur leigunevndin ikki bert at virka í Tórshavnar kommunu, men at verđa landsumfatandi.
Rćttarstřđan uttan fyri Tórshavnar kommunu í dag er tann, at ongar skrivađar reglur eru galdandi á húsaleiguřkinum, og at neyđugt sostatt er at fella aftur á vanligar obligasjónsrćttarligar meginreglur. Hetta merkir viđ řđrum orđum, at vanligar reglur um ognarrćttarlig viđurskifti, harundir serliga reglurnar um avtalur, eru galdandi.
Tá vanligu obligasjónsrćttarligu meginreglurnar ikki beinleiđis leggja seg eftir at verja nakran av přrtunum, sum verandi veikari enn hin, er střđan, at leigari av einum leigumáli uttan fyri Tórshavnar kommunu ikki er eins vćl vardur og leigari í Tórshavnar kommunu, sum í prinsippinum er vardur av fyribils ásetingunum frá 1940.
Í hřvuđsheitum kann sigast um rćttarstřđuna uttan fyri Tórshavnar kommunu, at leigumál er gjřrt millum útleigara og leigara, tá báđir partar hava avtalađ hetta.
At rćttarstřđan sostatt ikki hevur veriđ eins um alt landiđ, hevur rćttiliga brotiđ greitt frá flest řđrum rćttarřkjum í Fřroyum.
Fyribilsásetingarnar eru ongantíđ settar í gildi uttan fyri Tórshavnar kommunu, og tađ er helst í třkum tíma, at ein leigulóg fyri allar Fřroyar verđur sett í gildi.
Lógaruppskotiđ hevur í mun til verandi rćttarstřđu fleiri ásetingar, iđ skulu virka fyri, at bćđi útleigari og leigari skulu merkja eina ávísa rćttartrygd á řkinum.
Galdandi lóggáva
Galdandi lóggáva finst í “Midlertidig bestemmelse for Fćrřerne nr. 41 af 2. december 1940 om lejeforhold med senere ćndringer”.
Ásetingarnar viđvíkja bćđi leigu av húsum og leigu av húsrúmum, iđ verđa útleigađ til bústađ. Undantikin eru tíđaravmarkađ leigumál, iđ vara styttri enn 3 mánađir.
Ásetingarnar viđfřra eitt ófrávíkiligt krav um, at allir leigusáttmálar skulu vera skrivligir, og teir skulu góđkennast av eini leigunevnd ella av prísásetingarmyndugleikanum, um leigunevnd ikki finst. Sum nú er, finst bert ein leigunevnd, og hon er galdandi fyri Tórshavnar kommunu, sí omanfyri.
Ein leigari kann leggja spurning, um leiguuppsřgn hevur gildiđ, fram fyri leigunevndina, iđ kann skúgva uppsřgnina til viks. Er grundgevingin fyri uppsřgnini tann, at leiguupphćddin hćkkar, kann leigunevndin afturat at skúgva uppsřgnina til viks, so hon er ógildug, áseta leiguna til rímiliga upphćdd.
Um so er, leigari doyr, áđrenn leigutíđarskeiđiđ gongur út, hevur hjúnafelagin framhaldandi rćtt til leigumáliđ, uttan so at útleigari hevur týđandi orsřkir fyri at seta seg upp ímóti einari slíkari yvirtřku av leigumálinum.
Um leigari ikki rindar skylduga húsaleigu í seinasta lagi 3 dagar aftaná gjaldkomudag, ella um leigari annars á grovan hátt misheldur skyldur sínar sambćrt leigusáttmálanum, kann útleigari siga leigumáliđ upp.
Um so er, at leiguupphćddin, iđ kravd verđur, og virđiđ á tí leigađa ikki standa mát viđ hvřrt annađ, kann leigari leggja máliđ fyri leigunevndina, iđ kann lćkka leiguna niđur í eina rímiliga upphćdd, samanber her viđ § 7. Nevndin kann í hesum sambandi áseta, at ein mřgulig ov nógv goldin leiga skal endurrindast ella mótroknast í framtíđarinnar leigu, eins og nevndin eisini kann áseta, at leigumáliđ skal halda fram og ikki kann sigast upp í einum tíđarskeiđi upp til 1 ár – eisini sjálvt um leigarin ikki fćr viđhald í, at leigan skal lćkkast.
Tórshavnar kommuna hevur sambćrt lógini eina leigunevnd. Ásett er, at sorinskrivarin er formađur í nevndini, međan hinir limirnir skulu vera serkřnir í bygging, harav annar skal vera húsaeigari og hin leigari. Tórshavnar kommuna velur hesar báđar limirnar fyri 2 ár í senn. Útreiđslurnar av virkseminum hjá leigunevndini verđa goldnar av Tórshavnar kommunu.
Leigunevndin kann gera ein úrskurđ, iđ kann tvingsilsfullgerast eftir reglunum um fullgerđ av dómum. Hesin rćttur til tvingsilsfulnađ av eini nevndaravgerđ hongur óivađ saman viđ, at sorinskrivarin er formađur í leigunevndini. Harafturat er úrskurđur í leigunevndini avgerandi. Um serligar umstřđur tala fyri tí, kann Ríkisumbođiđ geva loyvi til, at máliđ fer fyri rćttin.
Galdandi lóg er bert galdandi í Tórshavnar kommunu, men kann eftir ásetingum í Lřgtinginum setast í gildi fyri tćr kommunur, iđ biđja um tađ.
Virksemiđ hjá leigunevndini er í hřvuđsheitum á tveimum řkjum:
- góđkenning av leigusáttmálum viđvíkjandi leigu av bústřđum í Tórshavnar kommunu,
- viđgerđ av ósemjum viđvíkjandi uppsřgn ella avtřku av leigumálum og ósemjum um
upphćdd av leiguni.
Leigunevndin hevur í miđal viđgjřrt 50-60 mál árliga, og sambćrt leigunevndini hava stórt sćđ řll mál snúđ seg um góđkenning av leigusáttmálum, iđ eru undirskrivađir. Harafturat hevur annar av přrtunum, í nćstan řllum málunum, veriđ privatur útleigari. Mett verđur, at bert 2-3 mál árliga, hava snúđ seg um gildi av uppsřgn ella ósemju um leiguupphćdd.
Leigunevndin hevur sjálv ta fatan, at tađ allarhelst verđa gjřrdir nógv fleiri leigusáttmálar í Tórshavnar kommunu enn teir, iđ verđa lagdir fyri leigunevndina. Grund er tí at halda, at stórur partur av leigumarknađinum er ein “gráur” marknađur, har ongir skrivligir sáttmálar eru gjřrdir, og/ella leigusáttmálin ikki verđur lagdur fyri leigunevndina til góđkenningar – sjálvt um útleigari, viđ ikki at lata viđ seg koma, kann fáa stađfest sektarábyrgd.
Hesi seinastu árini hevur leigunevndin tó merkt eitt vaksandi tal av vanligum áheitanum og fyrispurningum til leigunevndina, serliga frá leigarum.
Galdandi lóggáva fevnir eisini um vinnulig leigumál. Ikki nógv mál hjá leigunevndini snúgva seg um vinnulig leigumál. Tey seinastu nógvu árini hevur einki mál av hesum slagi veriđ lagt fyri leigunevndina. Í řđrum londum eru lóg um vinnulig leigumál og lóg um leigu av bústađum skildar at. Lagt er upp til, at lógaruppskotiđ ikki fevnir um hesi leigumál.
Mett verđur, at tíđin er farin frá, at allir leigusáttmálar skulu sendast skrivligir inn til leigunevndina til góđkenningar. Víkjast skal tó ikki frá kravinum um, at allir sáttmálar skulu vera skrivligir. Hetta kann loysast á annan hátt. Fyri at tryggja, at leigari fćr góđar karmar, er ásett í lógaruppskotinum, at řll leigumál sambćrt lógini skulu nýta ein standard sáttmála. Sáttmálan inniheldur “prćceptivar” reglur og minstu krřv, iđ skulu lúkast.
Í galdandi lóggávu eru ongar reglur, iđ áseta mřguligar ósemjur, iđ kunnu stinga seg upp partanna millum. Hugsađ verđur serliga um fíggjarliga uppgerđ í sambandi viđ, at flutt verđur úr leigumálinum.
Viđ lógaruppskotinum eru ásetingar um depositum, hvřr skal rinda umvćlingar og ábřtur og hvřrjar skyldur, leigari og útleigari hava.
Galdandi lóggáva hevur ikki reglur um, hvřrji minstu krřv eru til eitt leigumál, tá talan er um brunatrygd og byggitreytir. Sostatt finnast fleiri leigumál, iđ ikki lúka minstukrřv, sum sett eru í sambandi viđ lóggávur innan hesi řkir. Í lógaruppskotinum verđur hetta regulerađ.
Ummćli
Uppskotiđ hevur veriđ til ummćlis hjá:
- Leigunevndini hjá Tórshavnar kommunu
- Fřroya Kćrustovni
- Ađalráđunum
- Brúkarasamtakinum
- Brunaumsjón Landsins
- Fřroya Rćtti
- Kommunusamskipan Fřroya
- Fřroya Kommunufelag
- Fřroya Landfúta
- Vinnuhúsinum
- Advokatfelag Fřroya
- Felagnum fyri fřroyskar peningastovnar
- Arbeiđseftirlitinum
- Heilsufrřđiligu Starvsstovuni
- MBF
- Herberginum
- Nćrverkinum
- Almannastovuni
- Sp/f Hotel Bóliđ
- Bjarna Samuelsen (Sp/f)
Hoyringssvar kom frá Innlendismálaráđnum, Dátueftirlitinum, Fíggjarmálaráđnum, Fřroya Landfúta, Fřroya Kommunufelag, Mentamálaráđnum, Fiskimálaráđnum, Arbeiđseftirlitinum, Almannastovuni, Kommunusamskipan Fřroya, Brunaumsjón Landsins og Landsjúkrahúsinum.
Svar er ikki komiđ inn frá Leigunevndini hjá Tórshavnar kommunu, Fřroya Kćrustovni, Brúkarasamtakinum, Fřroya Rćtti, Vinnuhúsinum, Advokatfelag Fřroya, Felagnum fyri fřroyskar peningastovnar, Heilsufrřđiligu Starvsstovuni, MBF, Herberginum, Nćrverkinum, Sp/f Hotel Bóliđ, Bjarna Samuelsen (Sp/f).
Brunaumsjón Landsins, Kommunusamskipan Fřroya, Almannastovan, Arbeiđseftirlitiđ, Fiskimálaráđiđ, Mentamálaráđiđ og Fíggjarmálaráđiđ hřvdu í svarskrivum sínum, ongar viđmerkingar til lógaruppskotiđ.
Innlendismálaráđiđ (IMR) hevur viđ sínum viđmerkingum ynski um broytingar til lógaruppskotiđ. Almanna- og Heilsumálaráđiđ hevur sum heild tillagađ uppskotiđ eftir viđmerkingunum frá Innlendismálaráđiđ.
Til viđmerking um grein 2, stk. 2 metir Almanna- og Heilsumálaráđiđ, at ásetingin ikki brýtur viđ lóg nr. 95 frá 7. apríl 1936 “om arbejdslřn udbetaling pĺ Fćrřerne“. Í mun til lóg um útgjald av arbeiđslřn, sum í 1930’árunum skuldi tryggja arbeiđarum, at lřn teirra varđ útgoldin í reiđum peningi, so snýr hetta uppskotiđ seg um gjaldsreglur fyri tađ leigađa. Hugskotiđ handan hesa áseting er, at ein leigari ístađin fyri at gjalda fulla leigu, hevur mřguleika at arbeiđa, gera ábřtur á tađ leigađa, lúka í urtagarđinum ella annađ fyri leiguna. Skuldi tađ komiđ fyri, at ein arbeiđstakari leigar frá sínum arbeiđsgevara, so skuldi hann kortini fingiđ alla sína lřn útgoldna, sambćrt reglunum í lóg um útgjald av arbeiđslřn.
Til viđmerking um grein 4, verđur mćlt til at skriva meira ítřkiligt í lógartekstinum, hvat innihaldiđ í einum standardleigusáttmála skal vera.
Hugskotiđ viđ at gera ein standard leigusáttmála er, at ynski er um at koma frá núverandi střđu, har leigunevndin skal góđkenna allar leigusáttmálar. Í stađin verđur gjřrdur ein standard leigusáttmáli, har frammanundan er ásett, at víkjast kann ikki frá í summum fřrum. T.d. kann nevnast, at tađ ber ikki til at avtala longri uppsagnartíđ, enn lógin ásetir. Hćgri depositum, enn lógin ásetir, kann ikki krevjast, eiheldur kann avtalast styttri freist fyri frábođan um hćkkan av leiguupphćddini og so framvegis. Á hendan hátt skal ein leigari verjast fyri, at útleigari ikki fćr gjřrt órímiligar ella meira tyngjandi avtalur í einum leigusáttmála, enn ásett er í lógini.
Onnur viđurskifti kunnu partarnir tó avtala sínámillum. Slík viđurskifti skulu skrivliga setast inn í leigusáttmálan í ein teig fyri seg. Dřmi um slík viđurskifti kunnu vera, at útleigari loyvir leigara at hava húsdjór, loyvir leigara at roykja í leigumálinum, loyvir leigara at framleiga uttan útleigarans váttan, leigari fćr loyvi til styttri uppsagnarfreist, enn ásetta freistin í grein 16 og so framvegis. Tó skal ikki avtalast annađ, iđ kann verđa til skađa ella meira tyngjandi fyri leigara, enn tađ lógin verjir.
Innlendismálaráđiđ mćlir til, at allir leigusáttmálar verđa góđkendir av leigunevndini. Sambćrt grein 4 í lógaruppskotinum, ásetur landsstýrismađurin í kunngerđ ein standard leigusáttmála. Hesin skal verđa nýttur í řllum leigumálum. Sáttmálin skal tryggja leigara, at hendan lóg kemur at virka sum ein trygdarventilur, og tískil verđur ikki mett at vera neyđugt, at leigunevndin skal vera ein góđkenningarmyndugleiki, sum hann er í dag.
Til viđmerking um grein 6, stk. 2 hevur Almanna- og heilsumálaráđiđ gingiđ hesum ynski á mřti.
Til viđmerking um grein 11, stk. 2 hevur Almanna- og heilsumálaráđiđ gingiđ hesum ynski á mřti.
Til viđmerking um grein 20 og 21 hevur Almanna- og heilsumálaráđiđ gingiđ hesum ynski á mřti.
Til viđmerking um grein 27, stk. 2 hevur Almanna- og heilsumálaráđiđ gingiđ hesum ynski á mřti.
Til viđmerking um grein 29 hevur Almanna- og heilsumálaráđiđ gingiđ hesum ynski á mřti.
Til viđmerking um grein 31, stk. 3 hevur Almanna- og heilsumálaráđiđ gingiđ hesum ynski á mřti.
Til viđmerking um grein 31, stk. 4 hevur Almanna- og heilsumálaráđiđ gingiđ hesum ynski á mřti.
Til viđmerking um grein 33 hevur Almanna- og heilsumálaráđiđ gingiđ hesum ynski á mřti.
Viđmerkingar frá Dátueftirlitinum viđvíkjandi grein 28 og 30 um at útvega upplýsingar hevur Almanna- og heilsumálaráđiđ lutvís tikiđ til eftirtektar.
Almanna- og heilsumálaráđiđ hevur strikađ grein 28, stk. 2 um at leigunevndin í lógini skal hava rćtt til at fáa upplýsingar frá řđrum myndugleikum.
Mett verđur tó, at ein leigunevnd skal hava mřguleika fyri at útvega sćr viđkomandi upplýsingar fyri at lýsa eitt mál.
Almanna- og heilsumálaráđiđ hevur tillagađ uppskotiđ eftir ynski frá Fřroya Landfúta, partvís. Uppskot um at gera áseting um frádřming av útleigurćtti verđur ikki mett, í fyrstu atlřgu, at hava stóran týdning. Almanna- og heilsumálaráđiđ metir tó, at ein slík lóg javnan skal verđa dagfřrd. Fřroya Landfúti ynskir ikki beinleiđis, at hetta skal ásetast, men heitir á Almanna- og heilsumálaráđiđ um at umhugsa slíka áseting. Hetta tekur Almanna- og heilsumálaráđiđ til sín.
Fřroya Kommunufelag ynskir í sínum viđmerkingum, at fáa greiđu á ásetingini um hćkkan av leigu og ásetingini um mishald av leigusáttmálanum og freistina at fáa mishaldiđ steđga. Almanna- og heilsumálaráđiđ vísir til tćr serligu viđmerkingarnar til grein 25 um hćkkan av leiguupphćdd. Til grein 20 stk. 2 og 3 metir Almanna- og heilsumálaráđiđ, at núverandi orđing er í lagi. Leigunevndin kann meta um, hvussu long ein freist skal vera til at steđga slíkum mishaldi.
Almanna- og heilsumálaráđiđ tekur sum heild undir viđ viđmerkingunum um broyting frá Landssjúkrahúsinum. Ynski um at seta inn stk. 4 til grein 20, at útleigarin skal skjalprógvađ útreiđslur, er frammanundan sett sum stk. 4 til grein 10, og verđur tađ tískil ikki mett neyđugt at seta tílíka reglu inn í grein 20. Viđmerkingin um grein 11, stk. 2 er gingin á mřti. Grein 11, stk 2 er nú strikađ.
Ynski frá Landssjúkrahúsinum um, at uppsagnartíđin skal broytast úr ávikavist 2 og 4 mánađir fyri ikki vinnuligar og vinnuligar útleigarar, hevur Almanna- og heilsumálaráđiđ ikki tikiđ til eftirtektar. Mett verđur ikki, at neyđugt er at broyta uppsagnarfreistirnar. Hugskotiđ er, at tann ikki vinnuligi útleigarin, sum ofta leigar út partar av sínum húsi, skal hava tađ lutfalsliga lćttari at siga einum leigara upp, enn ein vinnuligur útleigari.
Kap. 2. Avleiđingar av uppskotinum
Fíggjarligar avleiđingar fyri land og kommunur
Galdandi leigulóg hevur eina leigunevnd. Útreiđslur av virkseminum hjá núverandi leigunevnd verđa goldnar av Tórshavnar kommunu. Střrsti parturin av arbeiđnum hjá leigunevndini er at góđkenna leigusáttmálar. Harafturat stinga nakrar ósemjur seg upp í sambandi viđ uppsřgn av leigumáli og ósemjur um leiguupphćdd. Hesar eru tó ikki so nógvar í tali. Leigunevndin hevur ta fatan, at grundin til hetta er manglandi kunnleiki hjá bćđi útleigara og leigara, bćđi til fyribils ásetingarnar frá 1940 og til virksemiđ hjá leigunevndini.
Sambćrt lógaruppskotinum verđur ein leigunevnd sett, iđ skal vera fyri alt landiđ. Leigunevndin fćr víđari heimildir í nýggju lógini, enn hon hevur frammanundan.
Í tí sambandi er tó ilt at siga, um tađ kann vćntast ein střrri umsiting í leigunevndini, og um útreiđslurnar verđa střrri, enn tćr eru í dag. Endamáliđ viđ lógini er at skapa rřttu rćttartrygdina fyri řll, so fáar ósemjur fara stinga seg upp.
Um třrvur er á tí, skal eitt starvsfólk verđa knýtt at leigunevndini, sum skal umsita og samskifta arbeiđi nevndarinnar og vera bindiliđ millum nevnd og ávikavist leigara ella útleigara. Ilt er at siga, um eitt tílíkt starvsfólk kemur at virka burturav hálva tíđ, ella hetta verđur fulltíđarstarv. Harafturat skulu hřlir fáast til vega. Fyri at gera leigumarknađin og nýggju leigulógina meira brúkaravinarliga, verđur mett, at třrvur er á at fáa eina heimasíđa til endamáliđ. Harafturat er neyđugt viđ hóskandi telefonviđtalutíđ.
Núverandi leigunevnd hevur nýtt hřlir hjá Fřroya Rćtti, har formađurin í leigunevndini, sorinskrivarin, arbeiđir til dagliga. Sambćrt Tórshavnar Býráđ og formanninum í leigunevndini, sorinskrivaranum, hevur núverandi leigunevnd ikki havt stórvegis útreiđslur. Árliga hava útreiđslurnar ligiđ undir kr. 50.000 tilsamans. Útreiđslurnar fevna um fundarsamsýning, starvsfólkahjálp og ymsar útreiđslur til bókhald og annađ tílíkt.
Střrsta arbeiđsorkan hjá núverandi leigunevnd er at góđkenna leigusáttmálar, og viđ nýggju lógini fellur hetta arbeiđiđ burtur. Ein leigunevnd skal, sambćrt nýggju lógini, ikki longur góđkenna allar leigusáttmálar, iđ verđa gjřrdir. Ístađin skulu partarnir nýta ein sáttmála, sum er knýttur at lógini. Hetta fer at lćtta um hjá eini leigunevnd.
Tó kann vćntast, at leigunevndin fer at hava eitt sindur av virksemi av, at lógin skal fevna um alt landiđ, og ikki sum í dag, har hon bert virkar fyri Tórshavnar kommunu. Eisini inniheldur lógin fleiri ásetingar enn núverandi lóg, og skal borgarin fyrihalda seg til hesar reglur.
Tađ kann vćntast, at í sambandi viđ, at nýggja leigulógin kemur í gildi, fara útleigari og leigari at venda sćr til leigunevndina viđ ymiskum fyrispurningum. Rákiđ í dag er soleiđis, at borgarin er vorđin meiri tilvitađur og krevjandi í mun til fyrr. Vćntast kann, at borgarin eftir teimum nýggju reglunum í střrri mun fer at gera brúk av teimum rćttindum, iđ lógin ásetir.
Ilt er at siga, hvussu nógvar ósemjur og kćrur kunnu stinga seg upp í framtíđini. Ćtlanin viđ nýggju lógini er at tryggja karmarnar í sambandi viđ leiguviđurskifti hjá bćđi leigara og útleigara. Hetta gevur řllum přrtum eina rćttartrygd og greiđar ásetingar um, hvussu farast skal fram.
Lógin kemur í gildi, tá hon er kunngjřrd, tađ vil siga, skjótast gjřrligt. Ivaleyst fer tađ at taka tíđ, áđrenn lógin verđur arbeidd inn fyri partar á leigumarknađinum, men tó kunnu nakrar kćrur vćntast beinanvegin, lógin kemur í gildi. Tá ein tíđ er fráliđin koma vćntandi fleiri mál fyri leigunevndina.
Til tćr fíggjarligu avleiđingarnar av útreiđslum til leigunevndina kann vćntast gjald til tann, iđ umsitur arbeiđiđ, og málsviđgera. Hetta fer at kosta umleiđ 84.000 kr. til nevndararbeiđi, 60.000 kr. til grundleggjandi skrivstovuhald og avgreiđslu og 80.000 kr. samsvarandi viđ 1/5 ársverk til ein málsviđgera.
Hóskandi er eisini viđ eini heimasíđu. Tílík heimasíđa fer at kosta umleiđ 15.000 krónur.
Samanlagt kemur lógarbroytingin at kosta umleiđ 240.000 kr. árliga.
Fyri at rřkka málum, sum leigunevndin skal taka sćr av, ger landsstýrismađurin nćrri ásetingar um virksemi og fundarskipan nevndarinnar.
Umsitingarligar avleiđingar fyri land og kommunur
Núverandi leigunevnd hevur nýtt hřlir hjá Fřroya Rćtti, har formađurin í leigunevndini, sorinskrivarin, arbeiđir dagliga. Um třrvur hevur veriđ á tí, hevur starvsfólk, sum er knýtt at Fřroya Rćtti, veriđ til taks. Útreiđslurnar hava ligiđ undir kr. 50.000 um áriđ tilsamans og hava veriđ goldnar av Tórshavnar kommunu. Hetta verđur heilt broytt viđ nýggju lógini, har landiđ tekur fulla ábyrgd av umsitingini av řkinum. Talan verđur um eitt minni skrivstovuhald, umframt eina leigunevnd.
Fíggjarligar og umsitingarligar avleiđingar fyri vinnuna
Útleigari skal nýta nakađ av orku til at seta seg inn í nýggju leigulógina. Í nýggju leigulógini verđur ásett, at landsstýrismađurin viđ kunngerđ ásetur og orđar ein fastan standard leigusáttmála og eina innflytingarfrágreiđing, iđ skulu nýtast til řll leigumál, lógin fevnir um. Afturat tí skulu partarnir seta seg inn í teirra egnu rćttindi sambćrt lógini, so sum uppsagnarfreistir, mest loyvda gjald av depositum o.a.
Mál og kćrur í leigumálum lřgd fyri leigunevndina, áđrenn nýggja lógin kemur í gildi, detta ikki burtur, men skulu avgreiđast skjótast gjřrligt.
Avleiđingar fyri umhvřrviđ
Ongar avleiđingar fyri umhvřrviđ.
Serligar fíggjarligar, umsitingarligar, ella umhvřrvisligar avleiđingar fyri
serstřk řki í landinum
Ongar serstakar avleiđingar eru fyri serstřk řki í landinum annađ enn, at nú kemur leigulógin at galda fyri alt landiđ.
Sosialar avleiđingar fyri ávísar samfelagsbólkar ella felagsskapir
Nýggja lógin fer at skapa eina greiđari rćttarstřđu fyri leigarar í Tórshavnar kommunu, umframt at nú verđur lógarregulering fyri řkir uttan fyri Tórshavnar kommunu. Lógin er í stóran mun ćtlađ at verja leigara, iđ má metast at vera veikari parturin í leiguavtaluni. Eisini verđur tryggjađ, at ein komandi leigunevnd hevur neyđugu arbeiđsorkuna o.a. til at handhevja lógina.
Lógin tryggjar, at ein útleigari í fyrsta lagi kann siga einum leigara upp viđ 2 mánađar freist til endan av einum mánađi. Herviđ fćr leigari eina rćttartrygd, so hann ikki verđur noyddur at flyta uttan ávaring. Hartil kann ein útleigari í mesta lagi krevja despositum, iđ samsvarar viđ leigu í 3 mánađir. Hetta er vanligt gjald í londum rundan um okkum, og hetta er at meta sum ein mesta upphćdd, iđ loyvd er at krevja frá einum leigara.
Millumtjóđa sáttmálar
Ongar avleiđingar.
Álegging av skyldum á borgarar, vinnu v.m.
Lógaruppskotiđ hevur viđ sćr, at rćttartrygdin fyri leigara verđur betri, enn hon er í dag. Rćttarstřđan uttan fyri Tórshavnar kommunu í dag er tann, at ongar skrivađar reglur eru galdandi á húsaleiguřkinum, og neyđugt er sostatt at fella aftur á vanligar obligasjónsrćttarligar meginreglur. Lógaruppskotiđ skal galda fyri allar Fřroyar. Núverandi reglur eru bert galdandi fyri Tórshavnar kommunu.
Lógaruppskotiđ hevur viđ sćr, at álagt verđur útleigara skyldur í mun til núverandi lóg. Ein útleigari hevur ábyrgd av, at leigumál sambćrt lógaruppskotinum skulu lúka minstukrřv fyri áseting um byggitreytir og brunatrygd o.a., sambćrt galdandi lóg um hetta.
Í mun til núverandi lóg, har allir leigusáttmálar skulu sendast inn til leigunevndina til góđkenningar, skal útleigari viđ lógaruppskotinum nýta ein standard leigusáttmála, sum verđur knýttur at lógini viđ kunngerđ.
Í lógaruppskotinum eru eisini ásetingar um, at tađ frameftir verđur goldin ein ávís upphćdd, eitt depositum, til útleigara, soleiđis at mřguligar búskaparligar ósemjur partanna millum m.a. kunnu loysast viđ hesum gjaldi. Í núverandi lóg eru ongar ásetingar um hetta, og sostatt er eingin rćttartrygd fyri leigara og heldur ikki fyri útleigara.
Ein leigunevnd skal viđ lógaruppskotinum verđa sett fyri allar Fřroyar, og skal hon kunna loysa ósemjur og kćrur frá přrtunum.
Heimildir til annan enn landsstýrismannin
Víđari heimildir til leigunevndina.
Myndugleikar atgongd til privata ogn
Ikki er beinleiđis upplýst í núverandi lóg, at myndugleikin hevur rćtt til atgongd til privata ogn. Viđ lógaruppskotinum hevur leigunevndin atgongd til leigumáliđ, sambćrt grein 28, um hetta er neyđugt, tá mál verđa viđgjřrd í nevndini, men leigunevndin kann ikki tvinga sćr atgongd, sí viđmerkingar til grein 28.
Talva 1: Yvirlit yvir avleiđingar
Kap. 3. Serligar viđmerkingar
Til § 1
Lógarinnar endamál.
Til § 2
Ásetingin skal gera greitt, hvřrji leigumál lógin fevnir um.
Av og á verđa avtalur gjřrdar partanna millum um leigu, iđ kann gjaldast á annan hátt enn viđ peningi. Lógin heimilar, at slíkt kann avtalast. Ásetingin er tó treytađ av, at talan er um verulig leiguviđurskifti. Dřmi um slíkt kann vera arbeiđi, tćnastur, hjálp ella líknandi. Til dřmis kann avtala gerast um minni gjald av húsaleigu, samstundis sum leigari aftur fyri ger okkurt arbeiđi t.d. passar urtagarđin, timburarbeiđi, gongur til handa ella annađ.
Lógin er til dřmis ikki galdandi fyri gestir á hotelli ella á řđrum střđum, iđ kunnu sammetast viđ tílíkt virksemi.
Viđ ásetingini í stk. 4 er ynski um at tryggja, at allar leiguavtalur skulu gerast skrivligar. Hetta er eisini galdandi í núverandi lóg, har krav er um, at leiguavtalur skulu vera skrivligar. Tó skulu leigusáttmálar í dag sendast leigunevndini til góđkenningar. Hetta verđur nú broytt.
Til § 3
Greinin býtir útleigarar upp í at vera vinnuligur ella ikki vinnuligur.
Um ein útleigari leigar út eitt til trý leigumál, skal hann tulkast sum ein ikki vinnuligur útleigari. Leigar útleigari fleiri enn 3 leigumál út, skal hann tulkast sum vinnuligur útleigari. Lřgfrřđiligi munurin á hesum báđum heitunum, vinnuligur og ikki vinnuligur útleigari, kemur til sjóndar, tá talan er um, nćr partarnir kunnu siga leigumáliđ upp, og hvřrja freistir teir hava í hesum sambandi. Hesar reglur standa í grein 17 og grein 18.
Mett verđur í sambandi viđ uppsřgn, at neyđugt verđur at skilja ímillum útleigarar, iđ leiga partar av teirra egna bústađi út, og útleigarar, sum eru meira at meta sum vinnuligir útleigarar. Ein vinnuligur útleigari verđur mettur sum ein, iđ leigar út křmur, sethús ella íbúđarkompleks viđ fleiri enn 3 leigumálum.
Grundgevingin fyri, at neyđugt er at skyna millum vinnuligar og ađrar útleigarar, er, at neyđugt er, at útleigari, iđ leigar síni egnu sethús ella partar av hesum út, skal hava rímiliga lćtt viđ at sleppa av aftur viđ leigara, tí mett verđur, at mřguleikin fyri, at útleigari velur mřguliga útleigan frá, er stórur, um tađ verđur ov trupult at sleppa av viđ leigara.
Mett verđur ikki, at neyđugt er at taka somu atlit, sum tikiđ verđur til vinnuligar útleigarar. Teir hava ikki í sama mun třrv á at brúka tađ útleigađa sjálvir, og skulu heldur ikki búgva undir sama taki sum leigari.
Tískil verđur mett, at rćttast er, at útleigari, iđ leigar út partar av egnum bústađi, fćr 2 mánađar freist at siga leigusáttmálan upp. Hetta skal gerast viđ endan av einum mánađi, sí annars grein 17.
Neyđugt er ikki at taka somu atlit, tá talan er um vinnuligan útleigara, og tískil eigur leigari í hesum fřrum at hava vćl střrri trygd móti mřguligari uppsřgn og longri freist at finna sćr nýggjan bústađ, tá ein uppsřgn fyriliggur.
Til § 4
Viđ núverandi lóg verđa allir leigusáttmálar sendir leigunevndini til góđkenningar. Hetta tekur tíđ og er ótíđarhóskandi.
Viđ hesi áseting verđur krav sett leigumarknađinum um, at ein ávísur leigusáttmáli skal nýtast í řllum leigumálum. Hesin sáttmáli verđur settur í gildi viđ kunngerđ.
Á hendan hátt skal leigari tryggjast ímóti, at órímiligar og tyngjandi avtalur verđa gjřrdar til skađa fyri leigara. Mřguleiki er fyri partarnar at avtala onnur viđurskifti, enn leigusáttmálin ásetir. Hetta skal tó bert gerast innan fyri teir karmar og reglur, sum settar verđa í sáttmálanum. Tílíkar avtalur skulu skrivast niđur í sama sáttmála undir grein fyri seg ella sum ískoyti. Til dřmis kann nevnast, at áseta reglur um royking í leigumálinum.
Útleigari hevur ábyrgd av, at sáttmálin verđur nýttur.
Trupulleikin viđ, at tađ almenna í dag ynskir at góđkenna leigusáttmálar, og harviđ hava eina ávísa stýring viđ, at órímiligar treytir ikki verđa settar í leigusáttmálum, verđur í stađin viđ lógaruppskotinum loystur viđ, at ein standard leigusáttmáli verđur tengdur at lógini – ásett viđ kunngerđ – sum allar leiguavtalur skulu gerast eftir.
Viđ einum slíkum standard sáttmála kann avvarđandi myndugleiki tryggja sćr, at ásetingar í lógini um minstukrřv ikki kunnu víkjast frá í einum leigusáttmála, sí nćrri í viđmerkingunum til grein 22. Onnur viđurskifti kunnu partarnir tó semjast og gera avtalu um. Men slíkar avtalur skulu skrivast í leigusáttmálan.
Á henda hátt verđa tveir trupulleikar loystir, nevniliga at avvarđandi myndugleiki eftir ynski fćr stýringina viđ leigumarknađinum, samstundis sum stóra arbeiđsbyrđan at góđkenna allar leigusáttmálar verđur tikin frá leigunevndini.
Mett verđur ikki, at ein kravdur standard leigusáttmáli trívur ov nógv inn í avtalufrćlsiđ, iđ tveir sínámillum óheftir partar annars hava eftir vanligum reglum.
Ein leigusáttmáli, sambćrt hesi grein, verđur gjřrdur í sambandi viđ, at lógin kemur í gildi.
Til § 5
Henda grein skal fyribyrgja, at tađ íkoma ósemjur, iđ kunnu stinga seg upp, tá flutt verđur út úr leigumálinum.
Ein innflytingarfrágreiđing skal gerast, tá flutt verđur inn í leigumáliđ. Hetta kenna vit frá řđrum londum. Í hesi uppgávu liggur, at partarnir ganga ígjřgnum leigumáliđ í sambandi viđ viđurskifti, iđ mřguliga kunnu lastast einum leigara, tá viđkomandi flytur út.
Innflytingarfrágreiđingin verđur eitt standard oyđublađ, iđ skal ásetast viđ kunngerđ. Í frágreiđingina kann skrivast, um t.d. gólv, veggir, loft, křk, křkshurđar, bađirúm o.a. ikki síggja út, sum tey eiga og kunnu vćntast at síggja út.
Henda innflytingarfrágreiđing skal skiljast sum tryggleiki fyri, at útleigari ikki kann koma aftaná og lasta einum leigara fyri t.d., at ein riva er komin í veggin, međan viđkomandi leigađi ella annađ. Vanligt slit kann eisini skrivast inn í somu frágreiđing.
Uppgávan liggur hjá báđum přrtum, og ger útleigari einki viđ eina innflytingarfrágreiđing, er ábyrgdin hjá leigara at syrgja fyri, at ein slík frágreiđing verđur gjřrd. Leigari kann fylla skjaliđ út og so biđja útleigara koma og hyggja eftir leigumálinum og samanbera eitt sokallađ sýn viđ frágreiđingina.
Kraviđ er, at frágreiđingin skal vera váttađ av báđum přrtum, og at hvřr partur skal hava eitt avrit.
Ein innflytingarfrágreiđing, sambćrt hesi grein, verđur gjřrd í sambandi viđ, at lógin kemur í gildi.
Til § 6
Henda áseting snýr seg um at tryggja leigara, soleiđis at hann ikki verđur tvungin at gjalda “undir borđiđ”, fyri at fáa tillutađ eina ávísa íbúđ. Eitt tílíkt gjald eru vit ikki so von viđ í Fřroyum í dag sum ađrastađni.
Ásetingin skal verja leigumarknađin, so at fólk ikki verđa pressa til eykagjřld, umframt at tryggja at fólk kunnu fáa pengarnar aftur.
Royndir vísa, at um eftirspurningurin eftir íbúđum er střrri enn útbođiđ, verđur leigumarknađurin upphitađur, og útleigari kann mřguliga freistast av taka ímóti gjaldi afturfyri at leiga sína íbúđ út. Sjálvt um hetta ikki er so kent fyribrigdi í Fřroyum, er hugskotiđ at fyribyrgja hesum.
Brot á hesa grein er at rokna sum revsivert. Tí eru gjřrdar revsireglur til hesa grein, sum eru at finna í § 31.
Til § 7
Greinin inniheldur ásetingar um at verja partarnar ímóti mřguligum ósemjum seinni.
Neyđugt er, at ein komandi leigulóg setir nřkur minstukrřv til útleigara, harundir hvřrjum standi leigumáliđ skal vera í.
Sum nú kann leigunevndin ikki seta krřv til útleigara um, í hvřrjum standi leigumáliđ skal vera í. Hetta er óheppiđ, tí vandi kann vera fyri, at hřli og húsrúm verđa útleigađ, sum ikki lúka treytirnar, iđ eitt nútímans samfelag setir til íbúđir.
Mřguleiki er eisini fyri, at íbúđin ikki lýkur tey minstukrřv, sum galdandi lóggáva setir til trygd o.t. í bústađarleigumálum.
Viđ ásetingini verđur gjřrt greitt, at leigari yvirtekur leigumáliđ í tí standi, hann sjálvur hevur sćđ tađ. Leigari hevur mřguleika at biđja útleigara břta um ymisk brek í leigumálinum, um leigari biđur um hetta innan tvćr vikur eftir, at leigusáttmálin er undirskrivađur. Kraviđ til tílíkt, iđ leigari ynskir at břtt verđur um, er, at leigari viđ vanligum eftiransni kann síggja hetta, tá leigumáliđ verđur “sýnađ”. Tađ vil siga, at řll vanlig fólk kunnu síggja tílík brek, um tey kanna eftir viđ umhugsni.
Sýning av leigumáliđ tekur stutta tíđ, og leigari hevur ikki mřguleika at varnast nřkur brek. Í summum fřrum krevst, at ein hevur búđ í leigumálinum eina tíđ, áđrenn brek kunnu varnast, iđ ikki kunnu metast at vera rímilig og nřktandi. Tískil er í somu áseting ein regla um, at leigari kann, um hann varnast eitthvřrt brek innan 4 mánađir, bođa útleigara frá hesum. Tílík brek kunnu til dřmis vera fuktur/slevja, gjóstur ígjřgnum vindeygu, svampur, álvarsamir lekar og annađ, sum kunnu vera heilsuskađilig og ikki nřktandi fyri fólk at liva viđ.
Í somu áseting eru reglur settar fyri, at tađ er útleigarans ábyrgd at syrgja fyri, at leigumáliđ lýkur řll krřv, iđ sett eru sambćrt řđrum lógarreglum í sambandi viđ bústađarbygging, brunatrygd og annađ, iđ hoyrir til hetta řkiđ. Ynski viđ hesi áseting er at skapa tryggar karmar, fyri at fólk, iđ leiga, eisini skulu hava rćttindi at krevja, at teirra bústađur lýkur minstu krřv, iđ sett eru til búrúm.
Til § 8
Viđ hesi grein er ábyrgdin lřgd á útleigara at viđlíkahalda vanligt slit og elli í leigumálinum.
Um leigumáliđ ikki lýkur minstukrřv til bústađir, sambćrt hesi grein og grein 7, kann leigari seta fram krav um, at útleigari skal umvćla hetta. Um útleigari ikki ger eftir bođum leigarans, hevur leigari mřguleika at leggja hetta fyri leigunevndina.
Vanligt viđlíkahald av leigumálinum er ein uppgáva hjá útleigara.
Útleigari skal millum útleigan av íbúđini, břta um leigumáliđ. Er třrvur á at břta um leigumáliđ, međan leigari býr í leigumálinum, skulu partarnir gera avtalu um, hvussu hetta skal loysast. Hetta skal tó vera í serligum fřrum, tá umstřđurnar tala fyri tí. Greinin skal ikki skiljast soleiđis, at ein útleigari í tíđ og ótíđ skal fara inn í leigumáliđ at gera ábřtur.
Greinin er frávíkilig. Til ber at avtala annađ millum partarnar, men tó ikki til skađa fyri leigara.
Til § 9
Útleigari eigur einans at kunna afturhalda depositum, um skađi er gjřrdur á leigumáliđ. Tađ vil siga, at depositum ikki eigur at kunna afturhaldast fyri vanligt viđlíkahald av teimum leigađu hřlunum.
Í punkt 1 fćr útleigari heimild at afturhalda pening, um leigumáliđ ikki er í sama standi, sum tá leigari flutti inn. Fyri at skjalprógva, hvřrjum standi leigumáliđ er í, er skilagott, um ein av přrtunum hevur tikiđ myndir av leigumálinum, áđrenn flutt varđ inn. Annars skal innflytingarfrágreiđingin eftir grein 5 nýtast.
Undir punkt 2 skal leigari rinda húsaleigu. Um hetta ikki verđur gjřrt, hevur útleigari rćtt til at afturhalda depositum fyri hesa upphćdd.
Undir punkt 3 kann útleigari, um hann kann prógva, at hann hevur havt fíggjarligt tap av leigara, afturhalda depositum fyri hetta. Fíggjarligt tap kann vera annađ enn bert at missa reiđan pening. Onnur viđurskifti kunnu ávirka fíggjarligt tap, til dřmis at ymiskt skal skiftast út í leigumálinum. Vanligt slit og elli skal í hesum fřri síggjast burtur frá.
Fyri at sleppa undan mřguligum trćtum er í stk. 3 sett inn regla um, at ágóđin av mřguligum rentum frá depositum, skal fella til útleigara.
Til § 10
Endamáliđ viđ greinini er at tryggja leigumáliđ, soleiđis at broytingar ikki verđa gjřrdar, uttan at útleigari gevur loyvi til hetta skrivliga. Leigari hevur onga heimild at broyta upp á leigumáliđ av sínum eintingum. Broytingar skulu ikki misskiljast viđ innrćtting hjá leigara. Dřmir um broytingar kunnu vera, um leigari ger ella flytur ein vegg, flytur kontaktir, křk, křkselementir, bađirúmsbroytingar o.a.
Um broytingar verđa gjřrdar á leigumáliđ, sum útleigari ikki hevur giviđ skrivligt loyvi til, hevur útleigari heimild til at biđja leigara broyta hetta innan eina rímiliga freist. Ein tílík freist verđur sett, alt eftir hvussu stór broytingin er, og hvussu langa tíđ tađ kann taka at rćtta hetta. Um leigari ikki ger eftir bođum frá útleigara, kann hann sjálvur břta um hetta fyri leigarans rokning. Annar mřguleiki er, at útleigari kann siga leigara upp.
Í stk. 4 verđur kravt av útleigara, at hann skal skjalprógva tćr útreiđslur, hann hevur sambćrt stk. 3.
Til § 11
Hugskotiđ aftan fyri stk. 1 er, at leigari hevur altíđ skyldu til at gjalda húsaleigu til tíđina. Í ásetingini er sett freist á, nćr ein húsaleiga skal rindast. Fyrimunurin viđ hesum er, at ein leigari ikki kann blíva kravdur at gjalda húsaleigu áđrenn 5. í mánađinum. Avtalur, sum kunnu vera til skađa fyri ein leigara, eru ikki loyvdar.
Vísandi til grein 18 skal ein vinnuligur útleigari harafturat koma viđ eini áminning til leigaran um at gjalda húsaleigu, áđrenn vinnuligu útleigarin kann siga leigara upp. Sí eisini undir serligu viđmerkingum til grein 18.
Í stk. 1 undir punkt 2 skal ein leigari hava ábyrgd av skađum, iđ gestir ella húsfólk hansara gera. Húsfólk kunnu vera břrn leigarans, maki leigarans, fólk, iđ metast kunnu sum vanlig húsfólk og eru dagliga í leigumálinum og vanliga sova har, og hava eitt tćtt tilknýti til leigaran. Vanligt húsfólk er tó ikki ein góđur vinur, sum vitjar hvřnn dag. Gestir skulu skiljast sum řll hini, iđ vitja leigumáliđ. Tađ ger tađ sama, um leigari kennir ella ikki kennir gestin, sum er inni í leigumálinum. Leigari heftir eisini fyri gestir, sum húsfólk hansara hava inn viđ í leigumáliđ.
Vanligt slit og elli skal leigari ikki hava ábyrgd av. Vanligt slit og elli er samanumtikiđ ein metingarspurningur. Um luturin (sum t.d. kann vera křliskáp, ovnur, křkspláta, gólv, vindeygakarmur, krani ella annađ) er nýggjur, tá leigumáliđ byrjar, kann ikki vćntast, at hetta er niđurslitiđ og nćstan óbrúkiligt, um leigari bert hevur búđ í leigumálinum í 1-3 ár, og bert búđ fyri seg sjálvan ella saman viđ einum persóni. Mótsett hesum er, tá leigari hevur búđ í leigumálinum í t.d. 5-8 ár ella meira, saman viđ 2-3 břrnum og maka.
Ćtlanin viđ punkt 4 er, at leigari skal geva útleigara atgongd til leigumáliđ, um tađ er stórur třrvur á tí. Viđ řđrum orđum hevur ein útleigari rćtt at fara inn í leigumáliđ, tá nóg stórur třrvur er á tí. Ein slíkur třrvur er, tá sjálvt leigumáliđ ella restin av húsinum kann fáa skađa. Til dřmis, um eitt rřr lekur, ađrir lekar (křliskáp, frystiboks, vindeyga o.a.), eldur, trupulleiki viđ kloakk (at eitt vask flýtur yvir), orsřk til at halda, at mannskađi er hendur, at oljufýringin hevur brek ella er farin/slóknađ.
Tađ er eisini ein metingarspurningur, um ein útleigari skal hava atgongd til leigumáliđ uttan loyvi. Tađ er týdningarmikiđ at meta um, tí ein útleigari skal ikki bara kunna fara inn í leigumáliđ, uttan so at góđar orsřkir eru til tađ. Vandin er annars, at hetta kann misnýtast.
Um tađ ikki er bráđneyđugur třrvur, skal útleigari avtala viđ leigara um at sleppa inn. Ein leigari skal tó ikki seinka útleigara at sleppa inn í leigumáliđ. Alt eftir hvřrjar umstřđur eru til tess, skal leigari loyva útleigara inn, so skjótt tađ er mřguligt fyri báđar partar.
Leigari eigur at vera endurgjaldskyldugur eftir vanligum endurgjaldsreglum fyri skađar, sum leigari ella fólk hansara av óvart gera á leigumáliđ.
Galdandi lóggáva um endurgjald og avtalureglur eru annars sum heild galdandi fyri stk. 1.
Til § 12
Allir skađar, sum henda sambćrt hesi lóg, skulu frábođast útleigara. Skađar, sum kunnu lýsast sum álvarsligir og hava stóran týdning fyri trygdina, t.d. fíggjarligir, menniskjaligir og annađ, skulu frábođast beinanvegin. Tađ vil siga, fatur má fáast á útleigara skjótast gjřrligt, eftir at ein sjálvur ella onkur annar hevur stađfest skađan. Um samskiftistrupulleikar eru orsřkin til, at leigari ikki sjálvur kann bođa frá, skal hann skjótast gjřrligt bođa útleigara frá, at trupulleikarnir eru rćttađir. Samskiftistrupulleikar, iđ víst verđur á, er t.d. telefon ella onnur samskiftistól. Tađ skal kunna prógvast á ein ella annan hátt, at royndir eru gjřrdar at fáa fatur á útleigara, um hetta ikki eydnast. Um fatur ikki fćst á útleigara, skulu nćstringar hjá útleigara hava bođini.
Ađrar skađar skal útleigari hava bođ um skjótast gjřrligt. Viđ hesum verđa krřvini sett lćgri um tíđarfreistina til frábođan. Freist at bođa frá hongur saman viđ, hvussu umfatandi skađin er.
Til § 13
Greinin er ćtlađ at gera tađ mřguligt fyri útleigara at gera umvćlingar og broytingar av leigumálinum, međan útleiga fer fram. Men hetta skal ikki órógva leigara stórvegis, og tí verđur sett í stk. 3, at útleigari skal gera hetta arbeiđi til minst mřguligan ampa fyri leigara. Tađ skal kunna prógvast, um slíkt arbeiđi tekur ov langa tíđ. Samstundis skal ein útleigari kunna tilrćttisleggja arbeiđiđ soleiđis, at arbeiđiđ kann verđa gjřrt millum tvey leigumál.
Talan skal vera um týđandi umvćlingar og broytingar, iđ skulu gerast sambćrt grein 13, og sum skulu betra um sjálvt leigumáliđ.
Leigari skal hava frábođan um slíkt arbeiđi 4 vikur, áđrenn arbeiđiđ fer fram. Hetta fyri at fyrireika og ávara leigara. Á hendan hátt veitir lógaruppskotiđ leigara eina ávísa trygd fyri, at útleigari ikki bara frá degi til dags, kann koma inn í leigumáliđ og gera ymisk arbeiđir.
Umvćlingar og broytingar, sum greinin umtalar, eru ikki bráđneyđugar umvćlingar og broytingar, tí hesar skulu gerast beinanvegin.
Greinin skal ikki nýtast í sambandi viđ ásetingarnar í grein 7, stk. 2. Í tí greinini hevur leigari gjřrt vart viđ ymiskt, sum leigari ynskir at fáa í rćttlag. Hetta kemur sostatt ikki undir kraviđ um frábođan áđrenn 4 vikur.
Greinin skal ikki nýtast í sambandi viđ grein 8, har útleigari hevur skyldu at viđlíkahalda leigumáliđ. Slíkt arbeiđi skal vera gjřrt regluligt, tá třrvur er á tí.
Til § 14
Heilt stutt snýr hendan greinin seg um, at útleigari ikki hevur loyvi at nokta leigara at nýta leigumáliđ til vanligan bústađ. Hugskotiđ er, at lógin heilt stutt ásetir, hvat leigari kann brúka leigumáliđ til. Vanligur bústađur skal skiljast sum alt tađ, iđ ein vanligur persónur krevur.
Tađ skal vera mřguligt at nýta leigumáliđ til annađ enn tađ, sum framgongur av lógini, um loyvi fyriliggur frá útleigara. Tó er ikki loyvi at nýta bústađin til vinnuligt virksemi. Leigulógin fevnir ikki um slík leigumál.
Til § 15
Um leigari ćtlar at framleiga sítt leigumál, má hann biđja útleigara um loyvi. Útleigari, um hann loyvir framleigu, skal vátta hetta skrivliga.
Ein útleigari hevur áhuga fyri, hvřr býr í hansara leigumáli. Tí skal ein leigari altíđ fyrst spyrja útleigara um loyvi til at framleiga. Ein framleiga skal fylgja ásetingunum sambćrt grein 4 um krav at brúka leigusáttmálan, sum landsstýrismađurin ásetir í kunngerđ. Slíkur sáttmáli skapar tryggar karmar millum leigara og útleigara, soleiđis at tann, iđ framleigar, eisini fćr somu rćttartrygd, sum er ásett viđ lóg.
Ein framleiga skal tulkast soleiđis, at tá fólk, iđ ikki hoyra til tađ nćrmasta húskiđ, búgva í leigumálinum, er hetta framleiga. Tađ er heilt klárt, at framleiga fer fram, tá leigari ikki sjálvur býr í leigumálinum, men at annar/onnur búgva har ístađin.
Gestir hjá leigara, iđ gista og eru á vitjan hjá leigara, eru ikki fevnd av hesi grein. Tey, iđ hoyra til tađ vanliga húsarhaldiđ og ikki standa á leigusáttmálanum, kunnu nýta bústađin eftir rímiligum málistokki.
Tá framleiga er loyvd av útleigara, og sáttmáli er gjřrdur, er hartil eitt krav um, at leigarin skal geva sínum útleigara eitt avrit av skrivligu framleiguavtaluni. Avritiđ skal handast, áđrenn framleigan byrjar, so vissa er fyri, at tryggu og skipađu karmarnir í lógini eru í lagi.
Skađar, sum henda í leigumálinum, međan framleiga er, verđa goldnir av framleigara. Vanligar endurgjaldsreglur eru galdandi.
Til § 16
Ásetingin snýr seg um, nćr ein leigari kann siga leigumáliđ upp, tá hann ikki ynskir longur at leiga. Ein freist er sett á hesa uppsřgn. Hetta fyri at útleigari skal kunna hava eitt ávíst tíđarskeiđ til at finna ein nýggjan leigara. Freistin er sett til 1 mánađ og til endan av einum mánađi. Tađ vil siga, at tá leigari skal siga leigumáliđ upp, ger hann hetta, tá iđ hann ynskir tađ. Freistin er frá tí degi hann sigur upp, og ein mánađ fram, og til endan av mánađinum. Soleiđis er freistin í minsta lagi ein mánađ.
Dřmi um freist er, at sigur leigari leigumáliđ upp tann 15. juni, so er hann ikki leysur av at gjalda húsaleigu fyrr enn tann 31 juli. Eitt annađ dřmi er, at leigari sigur upp tann 30. juni, so er hann eisini leysur av leigumálinum tann. 31. juli. Tađ stendur frítt til leigara at flyta út áđrenn, men húsaleigan skal gjaldast, til uppsagnarfreistin er úti. Hartil er kraviđ, at partarnir í felag skulu sýna leigumáliđ sambćrt grein 5, stk. 2.
Í stk. 2 er sett krav um, at ein uppsřgn skal vera skrivlig. Í eini uppsřgn skal tađ skjalprógvast viđ navn, at leigari vil siga upp og uppsřgnin skal dagfestast.
Um leigari og útleigari gera eina tíđaravmarkađa avtalu um longdina av leigumálinum, gongur leigan út, tá tann avtalađa tíđarfreistin er úti. Slíkar avtalur skulu standa í leigusáttmálanum. Partarnir kunnu altíđ avtala, at leigumáliđ bert verđur leigađ til leigara í eitt ávíst tíđarskeiđ. Partarnir kunnu eisini leingja um hetta tíđarskeiđiđ. Hetta skal so skoytast upp í leigusáttmálan.
Reglan er frávíkilig í tann mun, at avtala kann gerast viđvíkjandi uppsagnarfreist fyri styttri ella longri tíđarskeiđ. Tađ vil siga, at reglan kann frávíkjast til fyrimuns fyri leigara.
Til § 17
Ein ikki vinnuligur útleigari, iđ er ein útleigari, sum í mesta lagi leigar út trý leigumál, hevur eina řđrvísi lógarreglu um uppsřgn, enn ein vinnuligur útleigari. Freistin hjá einum ikki vinnuligum útleigara at siga einum leigara upp er 2 mánađir, til endan av einum mánađi. Freistin skal skiljast sum omanfyri nevndu dřmir undir grein 16, at minsta freist er 2 mánađir, sum er galdandi frá tí degi, uppsřgnin verđur latin leigara, (um uppsřgnin verđur latin tann 15. juni, skal leigari út úr leigumálinum tann 31. august).
Sammett viđ vinnuligar útleigarar hevur ein ikki vinnuligur útleigari mřguleika at siga leigara upp uttan serliga grundgeving.
Ein av grundgevingunum fyri, at ikki vinnuligir útleigarar kunnu siga leigara upp uttan orsřk, er, at neyđugt er, at útleigari, sum leigar síni egnu sethús ella partar av hesum út, skal hava rímiliga lćtt vit at sleppa av aftur viđ leigara, tí mett verđur, at mřguleikin fyri, at útleigari velur mřguliga útleigan frá, er stórur, um tađ verđur ov trupult at sleppa av viđ leigara.
Mett verđur, at flestu útleigarar, sum leiga út partar av húsi sínum, ikki hava fleiri enn trý leigumál.
Í stk. 2 er sett krav um, at ein uppsřgn skal vera skrivlig. Í eini uppsřgn skal tađ skjalprógvast, at leigari er uppsagdur, navniđ hjá leigara skal standa á, og uppsřgnin skal dagfestast.
Til § 18
Greinin fevnir um řll onnur leigumál enn tey, iđ eru nevnd í grein 17. Í greinini verđa nevndar nakrar serligar orsřkir fyri uppsřgn.
Ein vinnuligur útleigari, tađ er ein útleigari, iđ leigar meira enn trý leigumál út, kann bert siga einum leigara upp, eftir reglunum í hesi grein.
Í stk. 1 verđur nevnt, at uppsagnarfreistin er 4 mánađir, til endan av einum mánađi. Sum omanfyri nevndu dřmi, skal hetta skiljast soleiđis, at um uppsřgnin verđur latin tann 15. juni, skal leigari út tann 31. oktober. Um uppsřgnin verđur latin tann 30. juni, heldur leigumáliđ eisini uppat tann 31. oktober.
Mett verđur ikki, at tađ er neyđugt at taka somu atlit til vinnuligar útleigarar sum til ikki vinnuligar útleigarar. Teir hava ikki í sama mun třrv á at brúka leigumáliđ sjálvir, og skulu heldur ikki búgva undir sama taki sum leigari.
Í stk. 2 verđa nevndar treytirnar fyri, nćr ein vinnuligur útleigari kann siga einum leigara upp.
Undir punkt 1 sćst greitt, tá útleigari sjálvur skal búgva í leigumálinum. Útleigari má veruliga hava til endamáls at nýta leigumáliđ. Til dřmis er tađ ikki nóg mikiđ, at útleigari ynskir at nýta leigumáliđ til at gista í 2 ferđir um vikuna.
Undir punkt 2, tá leigumáliđ skal rívast niđur ella byggjast um. Orsřkirnar til, at hesi viđurskifti skulu vera haldgóđ sćđ frá tí sjónarmiđi, at niđurríving ella umbygging skal vera neyđugt. Umbygging er ikki tađ sama sum umvćling og broyting sambćrt grein 13. Ein umbygging skal skiljast soleiđis, at tađ verđur neyđugt fyri leigara at flyta út. Til dřmis er tađ at seta eina hurđ í ikki nóg góđ grundgeving fyri, at leigari skal flyta út. Harafturímóti eru arbeiđir sum stórar endurnýggingar umfatandi křk, bađirúm, nýggj rřr, vatnleiđing, hita- og ravmagnsinnleggingar og niđurríving av berandi veggjum mett at vera so víđtřkin, at leigumáliđ tá kann sigast upp eftir punkt 2. Annađ, iđ kann verđa tengt at hesum, er, hvat slíkt arbeiđi kostar. Jú dýrari eitt arbeiđi er, tess střrri orsřk er at halda, at stórvegis broytingar verđa gjřrdar.
Undir sama punkti skal eisini havast í huga, um tađ er neyđugt hjá leigara at flyta út. Um hetta ikki er neyđugt, talar tađ ímóti mřguleikanum at siga leigumáliđ upp.
Punkt 3 verđur at skilja sum reglan stendur. Uppsřgn er loyvd, tá leigari ikki rindar húsaleigu. Útleigari skal harafturat koma viđ eini áminning um, at húsaleigan skal gjaldast beinanvegin. Um áminningin ikki verđur fylgd, tá kann útleigari siga leigara upp.
Í punkt 4 hevur útleigari enn ein mřguleika at siga leigara upp. At yvirhalda siđiligan atburđ merkir, at leigari skal hava slíka medferđ, sum roknađ verđur viđ av vanligum fólki. Tađ vil siga, at ávísur bági má góđtakast, tí řll ikki hava somu meining, tá rćđur um atburđ. At hava siđiligan atburđ vísir millum annađ á, at einki ólógligt er loyvt. Atburđur av ekstremum slagi er ikki loyvdur, og at gera seg inn á fólk ella leigumáliđ, so tađ er til stóran ampa fyri leigumáliđ, útleigara ella fólk annars, er heldur ikki loyvt.
Reglan í punkt 4 sigur eisini, at tađ skal vera neyđugt hjá leigara at flyta út úr leigumálinum vegna slíkan atburđ.
Undir punkt 5 er heimild hjá útleigara at siga leigara upp, tá týđandi orsřkir tala fyri hesum. Hetta punkt fevnir heldur breitt, og er at skilja sum ein annar útvegur hjá einum útleigara at koma burtur úr leiguavtalu viđ leigara.
Týđandi orsřkir kunnu vera nógvar, og reglan skal eisini tulkast soleiđis. Aftur her er tađ relativt fyri hvřnn einstakan borgara, hvat er ein týđandi orsřk ella ikki. Tađ týdningarmesta er, at ein útleigari kann siga leigara upp, um leigari er til stóran ampa fyri útleigara. Um útleigari hevur střđugar trupulleikar viđ leigara, kann hetta tala fyri at siga leigumáliđ upp.
Í stk. 3 er sett krav um, at ein uppsřgn skal vera skrivlig. Í eini uppsřgn skal tađ skjalprógvast, at leigari er uppsagdur, navniđ hjá leigara skal standa á, og uppsřgnin skal dagfestast. Samstundis skal grundgeving fyri uppsřgn standa á.
Til § 19
Reglan um frábođan er sett fyri at verja leigara ímóti, at leigan ikki bara uttan ávaring verđur hćkkađ. Tađ er at meta sum ov órímiligt fyri leigara. Freistin er somuleiđis sett fyri, at leigari skal hava mřguleika at sleppa sćr burtur úr leigumálinum, áđrenn leigan verđur hćkkađ. Uppsagnarfreistin fyri leigara er nevnd í grein 16, og er hon styttri enn freistin í hesi grein.
Til § 20
Um útleigari ikki heldur seg til ásetingarnar í leigusáttmálanum, verđur hann mettur at vera í mishaldi. Leigari kann tá biđja útleigara steđga mishaldinum, annars hevur leigari mřguleika at siga
leigumál upp uttan nakra freist, sambćrt grein 16. Tađ vil siga, at leigari kann fara úr leigumálinum beinanvegin.
Tađ er eitt krav, at leigari ger hetta skrivliga. Somuleiđis er krav um, at leigari ger hetta innan rímiliga freist. Ein rímilig freist skal metast út frá tí, iđ mishaldiđ snýr seg um. Um mishaldiđ krevur tíđ at steđga, krevur hetta eina longri freist enn lćttari mál. Freistin skal síggjast í sambandi viđ mishaldiđ, og skal metast í hvřrjum einstřkum fřri út frá, hvussu stórt og umfatandi mishaldiđ er.
Ein leigari kann krevja endurgjald fyri útreiđslur, sum eru komnar av hesum mishaldi. Skjalprógvast skal, um leigari hevur havt neyđugar og beinleiđis útreiđslur av hesum mishaldi. Verandi lóggáva um endurgjaldsreglur er galdandi í hesum sambandi.
Til § 21
Hugsanin viđ ásetingunum í grein 21, er tann sama sum viđ grein 20. Í hesum fřri er talan um, tá leigari er í mishaldi.
Um leigari ikki heldur seg til skyldur sínar sambćrt leigusáttmálan, er hann í mishaldi. Leigari kann fáa eina freist frá útleigara til at steđga mishaldinum. Hesi bođ skulu vera skrivlig, og freistin hjá leigara er 8 dagar frá tí degi, leigari fćr bođini. Um bođini ikki verđa fylgd, hevur útleigari mřguleika at siga leigara upp beinanvegin. Útleigari er ikki bundin av freistini í grein 17 og grein 18.
Til § 22:
Fleiri ásetingar í hesi lóg eru “prćceptivar”. Tađ vil siga, at tćr greinar, iđ standa í hesi grein, grein 22, kunnu ikki broytast viđ avtalu til nakađ, sum kann vera til skađa fyri leigara.
Avtalur kunnu altíđ gerast, treytađ av, at hetta er til fyrimuns fyri leigara. Hetta er aktuelt, tá leigari mřguliga fćr eina betri rćttarstřđu. Sum dřmi kann nevnast, at leigari kann fáa eina betri uppsagnartíđ, enn ásett er í lógini. Ístađin fyri at hava freist sambćrt grein 16, kann útleigari avtala viđ leigara eina freist fyri at siga leigumáliđ upp uppá t.d. 1 dag. Leigari kann eisini fáa tann tryggleikan, at leigumáliđ, ongantíđ verđur sagt upp. Sum dřmi kann nevnast eina longri freist, 12 mánađa freist, í mun til ásettu freist í grein 17 og grein 18.
Ein avtala skal altíđ vera skrivlig og eigur at skjalprógvast. Í leigusáttmálanum er ein teigur, har partarnir kunnu seta slíkar avtalur.
Til § 23:
Til stk. 2 verđur nevnt, hvřr skal manna leigunevndina. Landsstýrismađurin velur ein formann og tveir limir, sum skulu virka í eitt fýra ára skeiđ. Í stk. 2 verđur eisini nevnt, hvřrjar fřrleikar limirnir skulu hava.
Stk. 3 loyvir landsstýrismanninum at áseta neyvari reglur fyri, hvussu nevndin skal virka.
Střrsta broytingin í mun til galdandi leigulóg er, at sorinskrivarin ikki longur er fřddur formađur.
Lógaruppskotiđ leggur upp til eina meiri virkna leigunevnd, og tí er tađ í střrri mun neyđugt at taka atlit til, at mál verđa kćrd fyri rćttin, og at sorinskrivarin tí ikki skal verđa forđađur í at viđgera máliđ, tí hann so hevđi veriđ ógegnigur.
Til § 24
Neyđugt er, at leigunevndin fćr heimild at taka avgerđir um allar ósemjur, sum stinga seg upp millum partarnar, og avgerđir hjá leigunevndini kunnu leggjast beinleiđis fyri fútarćttin.
Í stk. 3 fćr leigunevndin heimild at taka avgerđir og somuleiđis mřguleika fyri at geva kćrum steđgandi virknađ, til avgerđ er tikin í málinum.
Til § 25
Greinin heimilar leigunevndini at áseta eina leiguupphćdd. Um leigari og útleigari ikki hava avtalađ eina upphćdd fyri leigu, kann tađ leggjast fyri leigunevndina.
Endamáliđ viđ grein 25 er fyrst og fremst, tá ongin skrivlig avtala fyriliggur, og ósmeja tekur seg upp um leiguupphćddina.
Leigunevndin skal gera eina meting út frá síni vitan um leigumarknađin og skal hyggja eftir, hvat rákiđ er í samfelagnum. Leigunevndin skal eisini hyggja eftir upphćddini á leigu í samsvarandi leigumálum. Millum annađ verđur hugsađ um, hvar leigumáliđ liggur, góđskan á leigumálinum og střddin á leigumálinum.
Neyđugt er hjá leigunevndini at hava heimild at áseta leiguupphćdd, tá leiguupphćdd ikki er avtalađ millum partarnar.
Til § 26
Kćrir sambćrt hesi áseting skulu tulkast vítt. Í řđrum orđum vil hetta siga, at ein kćra kann fevna vítt um. Til dřmis kunnu ymiskar ósemjur stinga seg upp millum partarnar í eini leiguavtalu, ella at leigusáttmálin ikki verđur yvirhildin partanna ímillum.
Ein kćra kann sendast inn av řđrum enn sjálvum přrtunum í eini leiguavtalu. Ě lógartekstinum stendur, at ein kćra kann sendast inn av tí, sum annars hevur týđandi áhuga í málinum. Tađ skal ikki skiljast sum so, at ein og hvřr kann senda eina kćru inn. Fyri onnur, sum ikki eru partar av eini leiguavtalu, er krav um, at hesi skulu skjalprógva á ein ella annan hátt, at viđkomandi hevur týđandi áhuga í málinum, áđrenn loyvi verđur giviđ at kćra. Leigunevndin skal meta um, út frá prógvum, mřguligum váttanum og grundgevingum, um onnur hava nóg týđandi áhuga til at kunna kćra.
Hugskotiđ handan stk. 1 er millum annađ, at meginreglurnar í fyrisitingarlóggávuni eisini kunnu nýtast sum ein vegleiđing fyri at nágreina, hvřr hevur týđandi áhuga í einum máli.
Til § 27
Greinin inniheldur krav um, at kćrur skulu vera skrivligar.
Grein 28 heimilar leigunevndini at krevja upplýsingar, um třrvur er á hesum. Hevur leigunevndin třrv á at fáa ymiskt tilfar til vega fyri at kunna taka eina avgerđ í einum máli ella fyri sítt virksemi sum heild, er heimild til tađ. Innheinting av elektróniskum upplýsingum er eisini umfatađ av ásetingini.
Leigunevndin hevur heimild at sýna eitt leigumál, um třrvur er á tí. Fyri ikki at gera seg ov nógv inn á frćlsiđ hjá leigara, hevur leigunevndin bert heimild til tílíkt sýn, tá haldgóđ orsřk og třrvur er á tí. Leigunevndin skal í slíkum fřrum geva leigara bođ um tađ, áđrenn sýning fer fram. Um ein leigari ella útleigari noktar sýn, kann tađ koma honum sjálvum til skađa. Hetta tí, at leigunevndin sostatt ikki hevur góđan mřguleika fyri at leggja annađ til grund, enn teir pástandir, iđ frammanundan eru í einum máli.
Til § 29
Í hesi grein verđur stađfest, at mřguleiki ikki er at kćra avgerđir, iđ leigunevndin hevur tikiđ, til annan fyrisitingarmyndugleika.
Til § 30
Ein leigunevnd kann geva bođ til ein part, um viđkomandi ikki letur upplýsingar, sum leigunevndin kann krevja eftir hesi lóg. Um leigunevndin hevur trupult viđ at gera eina niđurstřđu ella taka eina avgerđ í einum máli, orsakađ av manglandi upplýsingum frá einum parti, er mřguligt at geva einum parti bođ. Tađ kann koma fyri, at ein útleigari ella ein leigari tilvitađ hálar eitt mál ella eina avgerđ so mikiđ langt út, at hetta kann verđa tyngjandi fyri partarnar og leigunevndina. Ě slíkum dřmi kann leigunevndin koma í ta střđu at geva einum parti bođ. Soleiđis hevur ein leigunevnd eisini mřguleika fyri at fáa ymisk viđurskiftur í rćttlag hjá přrtunum. Í grein 23, stk. 1 hevur leigunevndin generelt eftirlit viđ lógini. Grein 30 snýr seg um dagsektir í sambandi viđ bođ, givin eftir hesi lóg.
Henda grein loyvir leigunevndini at áleggja dagliga sekt til tann, iđ ikki aktar leigunevndina. Leigunevndin ger av sektarupphćddina. Leigunevndin metir, alt eftir hvussu týdningarmikiđ máliđ er, hvussu stór upphćddin skal vera.
Til § 31
Břtur skulu vera í minsta lagi 2.000 kr. Er talan um endurtřkubrot innan fyri eitt 5 ára skeiđ, verđur bótin hćkkađ 50% hvřrja ferđ. Harumframt verđa upphćddirnar prístalsviđgjřrdar árliga.
Í grein 4, stk. 2 hevur ein útleigari ábyrgd av, at ein leigusáttmáli verđur nýttur. Um hann brýtur hesa áseting, kann útleigarin verđa revsađur eftir hesi grein. Hetta er fyri at tryggja, at allir partar á leigumarknađinum nýta ein standard leigusáttmála.
Um peningur verđur goldin sum ein liđur á brot á grein 6, kann hesin krevjast aftur til eina og hvřrja tíđ.
Grein 31, stk. 3 vísir til lógarbrot sambćrt grein 31, stk. 1. Onnur mál eru sostatt alt tađ, sum ikki kemur undir grein 31, stk. 1.
Til § 32
Gildiskomuregla.
Til § 33
Ásetingin í stk. 2 hevur til endamáls at tryggja, at verandi leigumál, fevnd av galdandi lóg, framvegis kunnu viđgerast, tó av nýggju leigunevndini. Nýggja leigunevndin skal viđgera máliđ eftir ásetingunum í gomlu lógini - ítřkiliga er talan um §§ 1-10 og §§ 14-15.
1. viđgerđ 27. november 2007. Máliđ beint í trivnađarnevndina
Máliđ fall burtur sbr. stýrisskipanarlógini § 15, stk. 3, tí at lřgtingsval varđ útskrivađ tann 6. desember 2007 til at verđa tann 19. januar 2008, og máliđ ikki var liđugt viđgjřrt á tingi fyri valiđ.


c: text/html

text:
Sinterklaas
Sinterklaas [sɪntər'klaːs] (ella meira formelt Sint Nicolaas ella Sint Nikolaas; Saint Nicolas á fronskum; Sankt Nikolaus á týskum) er ein siðsøguligur (traditionellur) vetrarferiu figurur ið enn verður hátíðarhildin í Niðurlondum (Hálandi) og Belgia, og eisini í franska Flandern og Artois. Hann er eisini vælkendur í teim fyrrverandi hálendsku hjálondunum, eitt nú Aruba, Surinam, Curaçao, Bonaire og Indonesia. Hann er høvuðs upphavskeldan til norðuramerikanska jólamannin Santa Claus, og harvið eisini til føroyska jólamannin vit kenna í dag.
Hóast hann vanliga verður nevndur Sinterklaas (Santa Niklas ella Santa Klávus), er hann eisini kendur sum De Goedheiligman (Tann góði heilagmaðurin), Sint Nicolaas [sɪnt 'nikolaːs] (Sankta Niklas) ella bara sum De Sint (Halgimennið).
Hann verður hátíðarhildin Niklasarmessuaftan (5. desember) í Niðurlondum (Hálandi) ella Niklasarmessumorgun (6. desember) í Belgia og norður Frankaríki. Upprunaliga var hátíðarhaldið hildið fyri sjálvan navnadagin hjá Sankta Niklasi – ið er verndarhalgimenni hjá m.ø. børnum, sjómonnum, og býnum Amsterdam. At hetta er ein rómversk-katólsk hátíð sæst av landafrøðiligu útbreiðsluni av hesum hátíðarhaldi, og á biskoppaheitinum hjá Sint Nicholas.
Nærskyldir figurar eru eisini kendir í týskmælta partinum av Europa og økjum ið søguliga hava verið fyri týskari ávirkan, íroknað Sveis (Samichlaus), Týskland og Eysturríki (Sankt Nikolaus); økið Suður Tyrol í Italia; Nord-Pas de Calais, Alsace og Lorraine í Frankaríki – eins og í Luksemburg (De Kleeschen), pørtum av Miðeuropa og á Balkan.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fyri-kristna Europa[rætta | rætta wikitekst]
Ymsar líkheitir eru drignar fram, millum halgisøguna um Sinterklaas og karakterin Óðin, høvuðsgudin hjá teim heidnu germansku fólkunum í norður- og vestur Europa áðrenn kristnanina. Av tí at summir tættir í Sinterklaas hátíðarhaldinum onki hava við kristindómin at gera, eru ástøði (teoriir) frammi um at hesi eru av heidnum uppruna, og stava frá økjum har germansk fólk vórðu kristnaði, men tó varðveittu tættir av teirra upprunaligu siðvenju, ið nú yvirliva í nýmótans myndan av Sinterklaas. Ikki-kristnir tættir í Sinterklaas, ið kunnu vera av heidnum uppruna:
• Sinterklaas ríðir á húsatekjunum á sínum hvíta hesti ið hevur ymisk nøvn, Óðin ríður á luftini á sínum gráa hesti Sleipni
• Sinterklaas ber stav og hevur skálkaligar hjálparar við svørtum andlitum; Óðin hevur spjót og svartar ravnar sum eyðkenni.
Miðøldin[rætta | rætta wikitekst]
Upprunaliga var Sinterklaas hátíðin hildin navnadagin 6 desember, nevndur Niklasarmessa, til minnis um Santa Nikolaus frá Myra (270-242), verndarhalgimenni hjá børnum. Sankta Niklas var ein grikskur biskoppur í Myra í Lykia Í núverandi Turkalandi. Í 1087 vórðu leivdirnar av honum loyniliga fluttar til Bari í landsynnings Italia; av hesum er hann eisini kendur sum Nikolaos av Bari. Bari gjørdist seinni partur av spanska Kongsdømið Napoli, tí hann varð hertikin av Alfonso V av Aragon í 1442. Býurin gjørdist soleiðis partur av Kongsdøminum Aragon og seinni av Spania, fram til 18’du øld. Av tí at leivdirnar av Sankta Niklas vóru í Bari (ið sostatt tá var ein spanskur býur), vil siðsøgan (traditiónin) vera við at Sankta Niklas er úr Spania, og hevur ein svartan knekt (hjálpara) avmyndaður sum ein Morisco (móriskur trúarskiftingur). Sankta Niklas er vælkendur í spania sum verndarhalgimenni hjá sjómonnum, helst tí er tað, at Sankta Niklas kemur úr Spania til Niðurlond í einum dampskipi. Sankta Niklas gjørdist víðagitin um alt Europa. Tann Vesturrómverska katólska kirkjan gjørdi navnadag hansara til ein kirkjuligan halgidag. Í norður Frankaríki gjørdist hann verndarhalgimenni hjá skúlabørnum ið tá í mestan mun gingu í kirkjuskúlar. Tann fólksliga hátíðin kyknaði eisini upp í miðøldini. Í fyrstuni valdu næmingarnir ein ið skuldi vera ”biskoppur” á Niklasarmessu, ið skuldi ráða fram til 28. desember (Innocents Day – Barnadagin). Stundum spældu tey hendingur frá lívi biskopsins og tá hátíðarhaldið kom út á gøturnar, gjørdist tað so við og við lívligari.
Sinterklaas fær hjálp frá nógvum skálkaligum hjálparum við svørtum andlitum og íklæddir litrík mórisk klæðir. Hesir hjálparar verða róptir ’Zwarte Pieten’ (Svartir Piddar). Í miðøldini var Zwarte Piet eitt heiti fyri ’tað ónda’. Hóast karakterurin Svarti Piddi seinni fekk álagdan rasurelateraðar eginleikar, so var upprunin ein óndur figurur. Gott og ónt spæla ein týdningarmiklan leiklut í hátíðarhaldinum á Niklasarmessu; tað góða verður lønt við góðum, tað ónda verður revsað. Harav tvíleikin har sami halgi maður er bæði eitt halgimenni og ein kátur devul.
Niklasarmessuhátíðin var bæði eitt høvi til at hjálpa teim fátæku, við at koyra pengar í skógvar teirra (ið seinni bleiv til at koyra gávur í skógvar hjá børnum) og hinvegin ein ótálmað fest, lík karnivali, har fólk fór í kostumir (leikbúnar) og kollveltu gerandisdagin og drukku seg full.
16’da og 17’da øld[rætta | rætta wikitekst]
Eftir at teir 17 hálendsku landslutirnir høvdu gjørt uppreistur móti Spanska heimsveldinum (Imperiinum), avgjørdu calvinistiskir valdsharrar og prestar at banna hátíðarhaldinum av halgimenninum Niklasi. Lýðveldið av Sameindu Landslutunum bleiv offisielt eitt protestantiskt land eftir reformatiónina, og tess stjórnir bannaðu almennum hátíðum. Suðurøkið var tó verandi katólskt, og fólkið har suðri, saman við katólskum studentum í Amsterdam mótmæltu. Stjórnin bakkaði og loyvdi hátíðarhaldinum treytað av at tað varð hildið innanfyri familjuna.
19’da øld[rætta | rætta wikitekst]
Í 19’du øld kom Sinterklaas aftur í ljósmála, hesaferð sum eitt meira verðsligt (sekulert) halgimenni. Tann nýmótans siðvenjan við Sinterklaashaldinum sum ein barnafest varð væl og virðiliga staðfest við myndprýddu barnabókini Sint Nicolaas en zijn knecht (Sankta Niklas og hjálpari hansara), skrivað í 1850 av læraranum Jan Schenkman (1806–1863). Summi siga at hann var tann ið kom við myndini av hvussu Sinterklaas leggur gávur við kaminuna, og ríður yvir húsatekjum á gráum hesti, og hvussu hann kemur úr Spania við dampskipi, helst tí at hann søguliga eisini er høvuðs verndarhalgimenni hjá sjómonnum. Schenkman kom eisini við sanginum Zie ginds komt de stoomboot ("Hygg har yviri kemur dampskipið"), ið enn er vælumtóktur í Niðurlondum. Ein líknandi siður hevur tikið seg upp í Føroyum har jólamenn nú koma til landið við føroyskari slupp.
Í Schenkman’sa útgávu vórðu miðaldar argaligu devlarnir, ið seinni broyttust til eysturlendskar ella móriskar hjálparar, fyrstu ferð avmyndaðir sum ein svartur afrikanari róptur Zwarte Piet (Svarti Piddi). Hann er ein nekaradrongur ið fylgist við Sinterklaas og hjálpir honum á ferðini (helst íkomið av hálendsku royndunum sum hjálandaveldi, ella av mórisku hertøkuna av katólska høvuðslandinum Spania). Upprunaliga hevði Sinterklaas bara ein hjálpara, ið varð nevdur fleiri ymisk nøvn. ”Piet(er)” navnið ið nú verður nýtt, kann sporast aftur til eina bók frá 1891.
Seinni veraldarbardagi[rætta | rætta wikitekst]
Undir krígnum tá Niðurlond vóru hersett av týskarum, kom Sinterklaas ikki bert fyri at ugga børnini, men tey vaksnu við. Nógvir av siðbundnu Sinterklaas rímunum skrivaðar í hesum tíðarskeiði, snúðu seg um samtíðar hendingar. T.d. bleiv bretska flogvápnið RAF ofta lovprísað, og givið leiklutin sum Sinterklaas ið kastaði gávur niður yvir Niðurlond, men bumbur (revsing) niður yvir Týskland.
Upprunaliga hevði Sinterklaas bara fylgi av einum (onkuntíð tveimum) Zwarte Pieten, men beint eftir frígeringina av Niðurlondum, skipaðu kanadiskir hermenn fyri eini Sinterklaasfest við nógvum Zwarte Pieten, og síðan hevur hetta verið siðvenjan, har hvør Pieti vanliga hevur sína seruppgávu.
20’da og 21’da øld[rætta | rætta wikitekst]
Sinterklaas (Sankta Niklas) verður hvørt ár hátíðarhildin í Niðurlondum á Niklasarmessu 5 og 6 desember, m.a. við skrúðgongu har Sinterklaas (hálendski Koma Sinterklaas’ar til ymsu býirnar er vorðin ein stórhending og verður send í almenna sjónvarpinum. Nógv fólk lata seg í sum Zwarte Pieten í ymsum býum kring Niðurlond. Vanliga verða andlit teirra litaði svørt, tí Zwarte Piet er ein spanskur (móriskur) hjálpari hjá Sinterklaas (hóast summi fólk siga at Zwarte Piet upprunaliga var ein trælur ið Sinterklaas leyskeypti, og sum tøkk fyri tað, var hann verandi hjá Sinterklaas sum hansara hjálpari). Í dag verður forkláringin uppá svarta andlitið stundum meira politiskt korrekt søgd at vera ”frá svartari sót”, tí Piddi noyðist at klúgva gjøgnum skorsteinin fyri at lata gávurnar.
Í Niðurlondum gjørdist Niklasmessuaftan 5 desember, meginhøvið til at geva gávur í jólatíðini. Kvøldið verður kallað Sinterklaasavond ella Pakjesavond. Hálensk og belgisk børn seta vanliga ein skógv framman fyri kaminuna frá tí at Sinterklaas kemur til niðurlondini, vanliga í triðju viku í november. Tey singja Sinterklaassangir og fara síðan í song. Vanliga verður ein gularót og/ella hoyggj, eitt súrepli o.l. løgd í skógvin, sum gáva til hestin hjá Sinterklaas. Næsta morgun er gularótin vekk og børnini finna góðgæti ella smáar gávur í sínum skógvi. Børnini koyra eisini tekningar tið tey hava gjørt til Sinterklaas í skógvin. Í húsum har ongin kamina og eldstaður er, verður skógvur settur við bakdyrnar; forkláringin er at Sinterklaas hevur ein lykil ið passar í øll lyklarhol. Um kvøldi 5. desember ”pakjesavond” (pakkaaftan) koma størstu gávupakkarnir, ella man finnur ein lepa ið greiður frá hvar í húsinum Zwarte Piet hevur krógvað gávurnar í einum hessian sekki. Hjá summum familjum er tað ein granni ið bankar á dyrnar og letur sekkin standa uttanfyri til børnini at finna. Tá gávurnar eru funnar, verða tær lagdar í stovuna, sum vanligt er við jólagávum eisini. 6. desember fer Sinterklaas avstað aftur uttan nakað hóvasták, og festin er liðug.
Í Belgia mugu børnini bíða til um morgunin 6 desember at fáa gávurnar, og her er Sinterklaas mett sum ein barnafest nærum burturav, ið tekur plássið hjá jólunum til gávugeving til børnini, so leingi tey búgva heima. Eisini er vanligt, at tá børn skulu avleggja suttuna, so verður suttan koyrd í skógvin, til Sinterklaas at goyma, og so er suttan skift út við sjokolátu næsta morgun.
Í Hálandi er tað tó ikki óvanligt at geva (smáar) gávur til vaksin eisini, á sama hátt sum til børnini; oftast fylgir tó ein yrking við í gávuni til tey vaksnu. Hetta verður rópt eitt ’surprise’. Yrkingin skal helst bera uppá rím, og kann begynna soleiðis:
"Sinterklaas zat te denken,
wat hij nou Wolfmann zou schenken"
á føroyskum:
"Sinterklaas mundi teinkja
hvat hann Wolfmanni kundi skeinkja".
Tá børnini gerast gomul nokk til at finna útav ”loyndarmálinum við Sinterklaas” (hann finst ikki í veruleikanum), skifta summar familjur til jólaaftan ella jóladag til gávugeving
Útsjónd[rætta | rætta wikitekst]
Sinterklaas[rætta | rætta wikitekst]
Sinterklaas er ein eldri, hábærsligur og álvarsamur maður, hvíthærdur við síðum skeggi. Hann er ílatin síðan reyðan kappa ella messuakul uttaná siðbundnari hvítari messustúku og viðhvørt reyðari skikkju, íklæðir seg reyða biskupshúgvu og ber gyltan bispastav, ein langan siðbundnan fjallstav við skrýddum krúllutum knappi, í hendi og ber eisini ring við rubinreyðum steini. Hann ber eisini ta stóru Sankta Niklas bókina ið sigur frá hvussu hvørt einstakt barn hevur háttað (skikkað) sær í árinum sum fór. Vanliga ríður hann á gráum hesti.
Zwarte Piet[rætta | rætta wikitekst]
Ein Zwarte Piet (Svarti Piddi, fleirtal Zwarte Pieten) er ein tænari hjá Sinterklaas, vanliga ein unglingi við svørtum andliti og svørtum krúllutum hári, ílatin sum ein ørindadrongur frá 17’du øld, í litríkum búna, ofta við blondukraga, og ílatin fjøðurskrýdda húgvu. Sinterklaas og hansara Svarti Piddi bera vanliga ein sekk ið inniheldur góðgæti fyri skikkilig børn og ein ’roe’, ein skorsteinskust gjørdan av pílagreinum, ið verður brúktur at fleingja óskikkilig børn við. Summir eldri Sinterklaassangir siga frá óskikkiligum børnum ið vórðu koyrd í sekkin og tikin við aftur til Spania. Svørtu Piddarnir tveita góðgæti runt, ein siðvenja ið ætlandi stavar frá søguni um Sankta Niklas ið bjargaði trimum gentum frá skøkjulevnaði við at tveita gullmyntir ígjøgnum vindeygað hjá teimum um náttina, fyri at gjalda skuld pápa teirra.
Ymsar frágreiðingar eru um upprunan til hesar hjálparir. Elsta frágreiðingin er at hjálparnir ímynda báðar ravnarnar Hugin og Munin ið góvu Óðini boð um hvat fyrifórst í heiminum. Í seinni frágreiðingum ímynda hjálparnir ein uppgávusinnaðan devul. Devilin hevur tapt fyri antin Óðini ella hjálpara hansara Nørva, svarti faðirin at náttini. Nørvi er vanliga avmyndaður við sama birkistavi (hálendskt ”roe”) sum Zwarte Piet.
Einn onnur meira nýmótans frágreiðing er at Sankta Niklas fríðaði ein etiopiskan træladrong nevndur ’Pieter’ (av Sankta Pætur) á einum marknaði í Myra, og drongurin var so takksamur, at hann avgjørdi at vera verandi hjá Sankta Niklasi sum hansara hjálpari. Svørtu Piddarnir hava umleið sama samband við tann hálendska Sankta Niklas ið vættrarnar hava við amerikanska Santa Claus (jólamannin). Sambært søgnini hevur halgimennið ein Pidda til hvørt høvi, tað eru siglingarpiddar (”wegwijspiet”) at halda kósina hjá dampskipinum frá Spania til Niðurlond, og kringir Piddar at klúgva uppá tekjurnar at koyra gávurnar niður gjøgnum skorsteinin, ella klúgva niður gjøgnum sjálva kaminuna, o.s.fr.
Við floyminum av útlendskum innflytarum til Niðurlond, ið byrjaði seinast í 1950’unum, er Zwarte Piet vorðin rasistiskur hjá summum. Nú á døgum eru Zwarte Pieten vorðnir meira nýmótans hjálparar, og foreldur fortelja ofta teirra børnum, at Piddarnir hava svørt andlit, tí teir klúgva niður í skitnar sótutar skorsteinar. Men henda nýggja variatiónin av siðvenjuni er blivin kritiserað av útlagnum og lokalum fólki sum verandi ein ”krógvisøga” (cover story) tí hon forklárar ikki tað krúlluta, svarta hárið og stóru reyðu varrarnar. Árið 2011 var ”Minnigarhald trælahaldsins” í Niðurlondum, og kyndi hetta uppaftur meir undir mótsetningarnar og mótmælini móti Zwarte Piet.
Koma (ankoma) og uppruni[rætta | rætta wikitekst]
Vanliga kemur Sinterklaas til Niðurlond á hvørjum ári um miðan november (vanliga ein leygardag) við dampskipi úr Spania. Summi halda at gávurnar ið hava samband við heilagmannin, mandarin appelsinurnar, førdi við sær miskiljingina at Sankta Niklas kom úr Spanina. Hetta ástøðið (teoriin) samsvarar við eina hálendska yrking ið varð niðurskrivað í New York í 1810:
Hálendskt
Sinterklaas, goedheiligman!
Trek uwe beste tabberd an,
Reis daar mee naar Amsterdam,
Van Amsterdam naar Spanje,
Daar Appelen van Oranje,
Daar Appelen van granaten,
Die rollen door de straten.
Føroyskt
Sankta Niklas góði heilagmann
Legg á skikkju best tú kann
Far harvið til Amsterdam
Frá Amsterdam til Spania
Har súrepli frá Orania
Har súrepli av granatum
Frítt rulla eftir strætum
Hesin tekstur ið var á einum smáriti ið John Pintard gav út í New York í 1810, er elsta keldan ið forbindur Spania við Sinterklaas. Pintard ynskti at fáa St. Nicholas (Sankta Niklas) til verndarhalgimenni hjá býnum New York, og vónaði at seta í gongd eina Sinterklassfest í býnum. Sannsýnligvís fekk hann hjálp frá lokala hálendska samfelagnum í New York, ið góvu honum hálendsku útgávuna av yrkingini. Strengt tikið sigur yrkingin ikki at Sinterklaas kemur úr Spania, men at hann noyðist at fara til Spania eftir appelsinum (oranjum) og granatsúreplum. So leinkið ímillum Sinterklaas og Spania gongur gjøgnum appelsinir, ein vælumtókt frukt í 19’du øld. Seinni hvarv sambandið við appelsinirnar, go Spania gjørdist heimlandið hjá honum.
Við komuna (ankomuna) er skrúðgonga har Sinterklaas 'marsjerar' gjøgnum gøturnar á gráa hesti sínum amerigo, heilsaður vælkomin av syngjandi børnum. Í Belgia eitur hesturin Slecht Weer Vandaag, ið merkir Ringt veður í dag’. Henda hending verður send beinleiðis í almennum sjónvarpi í Niðurlondum og Belgia. Hjálparar hansara, Svørtu Piddarnir, tveita góðgæti og smáar, rundar, ingiferskakulíknandi smákakur, antin ”kruidnoten” ella ”pepernoten” inn í mannamúgvuna. Børnini syngja siðvandar Sinterklaassangir. Sinterklaas vitjar skúlar, sjúkrahús og sølumiðstøðir. Eftir hesa komu (ankomu) hátíðarhalda allir býir ið hava eina dokk (ella atløgubryggju), teirra egna "intocht van Sinterklaas" (koman hjá Sinterklaas). Lokalu komurnar verða vanliga hildnar seinni sama leygardag sum almenna koman, sunnudagin eftir, ella næst viskuskiftið eftir almenna hátíðarhaldið. Á støðum har ið bátur ikki kann koma, kemur Sinterklaas við toki, á hestbaki, ella enntá rossavogni ella fire truck.
Sinterklaas, Santa Claus, og jólini[rætta | rætta wikitekst]
Sinterklaas er grundarlagið undir norðuramerikanska figurinum Santa Claus, og sostatt eisini føroyska jólamanninum. Tað sigst at undir frælsisstríðnum endurskaptu íbúgvarnir í New York, ein fyrrverandi hálendsk koloni New Amsterdam, teirra Sinterklaas siðvenju, tí Sankta Nicholas var ein ímynd av hálendsku (ikki-ensku) fortíðina hjá býnum. Navnið Santa Claus kemur ætlandi av einum eldri hálendskum Sinter Klaas. Tó, so var Saint Nicholas Society ikki stovnað fyrr enn í 1835, næstan eina hálva øld eftir frælsisstríðið. Hóast hálendska siðvenjan við Sinterklaas helst hvarv í New York, so kom St.Nicholas framaftur í bókini A History of New York, har rithøvundurin, Washington Irving, í dreymi letur St. Nicholas sveimar omanfyri trætoppunum í einum flúgvandi vogni – eitt uppfinnilsi, ið onnur seinni brúktu til Santa Claus. Hesin Santa Claus, kom aftur - frítikin fyri biskupstignina og kirkjubandið – via Ongland og seinni Týskland, til restina av Europa, sum ’jólamaðurin’.
Undir trúbótini (reformatiónini) í 16’du og 17’du øld í Europa, broyttu nógvir protestantar gávugeva frá Sinterklaas til ’Kristusbarnið’ (Christkindl). Í tráð við hetta, bleiv dagurin har gávur vórðu givnar, fluttur frá 5. ella 6. desember, til jólaaftan.
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Sinterklaasjournaal á hálendskum
- Søgan um Santa Niklas og Jólamannin á donskum
- Søgan um Santa Niklas og Jólamannin á enskum

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vatnsoyrar
Vatnsoyrar er ein bygd í Vágoynni við norðurendan á Sørvágsvatni / Leitisvatni. Vatnsoyrar er niðursetubygd frá fyrst í 20. øld. Í dag er bygdin serliga kend fyri stóru vindeygaverksmiðjuna Vatnsoyrar Snikkaravirki og fyri leguhúsið Zarepta hjá Brøðrasamkomuni. Vatnsoyrar er yngsta niðursetubygd í Føroyum, frá 1921, og tann einasta hvar sjógvur ikki sæst. Fyrstu 20 árini vóru bert trý hús í bygdini, men aftaná kríggið vaks bygdin. Seinastu árini hava 60 fólk búð í Vatnsoyrum. Innbúgvarnir eru flestir í tænastuvinnuni í øðrum bygdum. Bygdin er partur av Miðvágs Kommunu.
Ein av fyrstu koyrivegunum millum bygdir í Føroyum, varð gjørdur millum Sørvág og Miðvág, ígjøgnum Vatnsoyrar. Í Vatnsoyrum er slætt og náttúruvakurt, friðarligt og hugnaligt. Stóra áin, Skjatláin, rennur oman í tað stóra vatnið, Leitisvatn/Sørvágsvatn. Har ber til at fiska síl og njóta náttúrunar friðsælu. Stórt heiðalendi eru norðanfyri Vatnsoyrar, og har var nógv torvarbeiði í tí tíðini.
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
Miðvágur | Vatnsoyrar


text:
Tony Blair
Tony Blair (føddur 6. mai 1953 í Edinburgh í Skotland) var forsætisráðharri í Bretlandi í 10 ár (2. mai 1997 til 27. juni 2007). Hann ruddaði marxismuna úr Arbeiðaraflokkinum. Hann fekk enda á 18 ára longum konservativum stýri og vann trý val á rað. Hann gjørdi politisk spin til "list". Hann rúnarbant heimsins fólkasløg.
Tony Blair sat við valdið í tíggju ár frá 1997 til 2007. Hann sigraði tríggjar ferðir og er tískil leiðarin við besta byrinum í Labour flokkinum. Hann brakaði ígjøgnum og blásti nýtt lív í flokkin. Blair lovaði at nútímansgera og sameina Stóra Bretland og eftir tíggju ár við valdi, er Bretland vorðið ríkari, men munurin millum fátæk og rík er nógv vaksin. Tony Blair hevði í valstríðnum lovað at pussa teir bretsku stovnarnar upp, sum til dømis skúlaverkið og heilsuverkið. Hetta eydnaðist, og fram til 2003 var Tony Blair ógvuliga væl umtóktur. Avgerðin at fara í kríggj í Irak vendi øllum upp og niður og Blair skilti ikki mótstøðuna. Fyri hann hevði tað verið ómoralskt ikki at stuðla sameinda USA.


text:
Harriet Beecher Stowe
Harriet Beecher Stowe (14. juni 1811 – 1. juli 1896) var amerikanskur rithøvundur og abolitionistur, sum gjørdist kend um allan heim av bókini Tummasarsmáttu (enskt; Uncle Tom´s Cabin).
Harriet vaks upp í einum kristnum heimi, pápin var prestur. Hon fór at arbeiða saman við systur sínari Cathrine sum lærari og giftist í 1836 við Calvin Stowe sum eisini var prestur. Tey fingu sjey børn, men fleiri doyði meðan tey vóru smá. Harriet hjálpti til við at uppihalda familjuni við at skriva.
Skaldsøgan um Tummas byrjaði sum framhaldssøga í anti-træla tíðarritinum National Era. Stowe kendi væl til trælahald, anti-trælahaldsrørsluna og við undargrundarjarnbreytina. Kentucky, sum lá beint yvirav Cincinnati, har Harriet og familjan búði, var ein trælastatur.
Lógin um viðferð av trælum, ið flýddu, sum kom í gildi í 1850, fekk Harriet Beecher Stowe at taka aktivian lut ímóti trælahaldi. Tá ið bróðurkona hennara einaferð skrivaði til hennara: "Harriet, um eg hevði duga at brúkt ein penn so væl sum tú, hevði eg skrivað okkurt, sum fekk alt landið at kenna á sær, hvussu forbannaður trældómur er," gjørdist hon fullviss í at hon skuldi skriva okkurt um trælahald.
Hon fór í holt við at tosa við flýddar trælir og trælaeigarar og las ein hóp av bókum um evnið. Hon lat fyrst søgurnar prenta sum framhaldssøgur, og hildið verður at høvuðspersónurin í mangar mátar er grundaður á Josiah Henson, sum sjálvur hevði verið trælur og hevði skrivað um upplivilsi síni.
Tá ið bókin kom út í 1852 varð hon seld í 10 000 eintøkum eftir einari viku. Longu í 1854 var hon týdd til 60 ymsiks mál.


text:
Bayonetta
Bayonetta er eitt nýtt 3D action spæl, ið verður gjørt til Playstation 3 og Xbox 360. Tað serliga áhugaverda við hesum spæli, er at tað verður framleitt av PlatinumGames, undir leiðslu av Hideki Kamiya. Maðurin hevur stórar royndir á økinum. Hann er upprunaligi skaparin av vældámdu Devil May Cry-røðini, men hevur als ikki havt nakað at gjørt við eftirfylgjaranar. Eftirsum at Hideki nú ger eitt nýtt spæl í somu genru sum Devil May Cry, vænta fólk sær eitt slag av "andaligum eftirfylgjara" til upprunaliga spæl hansara.
Enn er ikki nógv kunning komin um spælið, men vit vita at høvuðspersónurin er ein heks, við revolvarum á bæði hondum og føtum. Og so segði Hideki okkurt gátuført um at hár hennara er deyðiligt.
Bayonetta kemur út í 2009.
Ein stuttur CG trailer kann síggjast á heimasíðuni hjá spælinum.


text:
Menningarlæran
Menningarlæran, eisini nevndir evolutión, er í lívfrøði ein útviklingur ið lýsir stigvísa broyting í organismum orsakað av arvi, reproduktión og selektión. Menningarlæran ella evolutiónsteoriin er ein vísindalig teori, ið hevur sum endamál at greiða frá hvussu nýggj organismusløg kunnu uppstanda við menning.
Í 19 amerikanskum statum hava rættarmál verið um hetta evnið í lívfrøðiundirvísingini [tørvar keldu]. Spurningurin hevur verið uppi at venda í fleiri føroyskum skúlum, men okkum kunnnugt er eingin vegleiðing um hvussu lærarar í livfrøði skulu fyrihalda seg [tørvar keldu]. Í bæði USA og Stóra Bretlandi trúgva ikki meir enn helvtin av fólkinum uppá, at menningarlæran er sonn [tørvar keldu].
Buddhistar er tann bólkurin, sum góðtekur menningarlæruna í størsta mun, meðan Jehova vitnir eru tann, sum góðtekur hana minst [tørvar keldu].
Kjak í USA[rætta | rætta wikitekst]
Kjakið um menningarlæru og skapanarlæru tók seg av álvara upp á vetri 1999 í USA, tá ið eitt skúlaráð í einum landsluti í Kansas ynskti at víðka undirvísingarskránna, soleiðis at næmingar eisini, umframt menningarlæruna, fingu at hoyra frágreiðingar, har ein máttur uttanífrá kundi havt eina ávirkan á upprunan til alheimin og menniskjuna. Næmingarnir kundu so sjálvir gera sína meting [tørvar keldu]. Í báðum undirvísingarskráunum skuldu frágreiðingarnar byggja á eygleiðingar, kanningar við royndum og logiskari grundgeving, ið staðiliga halda fast við fyrisetingar og eitt sunt skeptiskt sjónarmið [tørvar keldu]. Rættuligur uppreistur varð í USA, tí man metti hetta verða eina samanblanding av religión og vísindi. Seinastu árini hevur eisini verið rættuligt kjak í Norðanlondum, tí ávísir frískúlan hava ynskt at læra næmingar onnur alternativ til menningarlæruna [tørvar keldu].


text:
Eysturkommuna
Eysturkommuna er kommuna í Eysturoy, ið varð til tá Leirvíkar og Gøtu kommuna løgdu saman 1. januar 2009. Í 2012 eru 2003 fólk skrásett at búgva í kommununi, og er hetta størsta fólkatalið, ið nakrantíð er skrásett í kommununi. Frá 1. januar 2009, tá Eysturkommuna varð sett á stovn, og fram til juli 2012, hevur fólkavøksturin verið 2,3 %, har sama tíðarskeið einans var 0,44 % fólkavøkstur fyri alt landið. Talan er um ein støðugan fólkavøkstur. Frá 1985 til 2012, er fólkatalið í kommununi vaksi við 13,9 %. Samanbera vit við fólkavøksturin í øllum landinum, so hevur fólkavøksturin sama tíðarskeið verið 6,7 % fyri alt landið. Frá 1. januar 2009 til 1. juli 2012 hava bert 5 kommunur havt fólkavøkstur. Tær eru Tórshavnar, Runavíkar, Sunda, Hovs og Eysturkommuna. Fólkavøksturin í Tórshavnar kommunu hetta tíðarskeiði hevur verið 1,6 %, har vøksturin í Eysturkommunu hevur verið 2,3 %.