text:
Athen
Athen (grikskt: Aθήva; Athína) er høvuðsstaður Grikkalands og størsti býurin í landinum. Athen er ein av heimsins elstu býum, sum frá skrivligum keldum kann føra sína søgu umleið 3400 ár aftur í tíðina. Har búgva (2011) 664 046 íbúgvar í sjálvum býnum[1], (fólkatalið var 796.442 í 2004)[2] Stórbýurin Athen við forstøðum og upplandi hevði 3.074.160 íbúgvar í 2011,[3] á einum 412 km2 stórum øki. Sambært Eurostat er Athen tann stórbýurin í ES, sum hevur 7. flestar íbúgvar og 4. flestar íbúgvar av høvuðsstøðunum í ES í 2004, tá tað búðu 4.013.368 í Athen (við forstøðum og upplandi). Athen er tann syðsti høvuðsstaðurin í Evropa. Arvurin frá tí klassisku tíðini er enn sjónligur í Athen við minnisvarðum og ymiskum bygningum, sum eru listarverk, har tað kendasta nokk man vera Parthenon á Akropolis, sum av mongum verður hildið at vera týdningarmesta bygningsverkið í vesturlendskari mentan frá fornari tíð. Býurin hevur eisini fleiri fornminni frá rómverskari og bysantinskari tíð, og nøkur frá tí osmanniska tíðarskeiðnum. Athen hevur tveir heimsarvar, sum eru á listanum hjá UNESCO yvir heimsarvar, nevniliga Akropolis og Dafni Klostrið.
Miðdepilin í gamla høvuðsstaðnum í Grikkalandi var Akropolis, har 2500 ára gomlu toftirnar av Parthenontemplinum eru. Men meginparturin av býnum er nýggjur, tí at mong fólk av bygd eru flutt hagar at leita sær eftir arbeiði. Ein avleiðing av bráða vøkstrinum er, at fáastaðni í heiminum er luftin so dálkað sum í Athen. Til tess at minka um luftdálkingina er ikki loyvt at koyra bil inni í býnum summar dagar í vikuni.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Tey eldstu prógvini frá menniskjum í Athen eru frá yngru steinøld. Í bronsuøldini uppstóð eitt meira skipað samfelag, ein partur av tí mykensku borgmentanini. Eftir at henda mentanin fall umleið ár 1200 á.Kr. komu tær myrku øldirnar (uml. 1200 til 900 á.Kr.). Frá hesi tíðini eru nøkur spor av aktiviteti í Athen, men tað sær ikki út til at hava verið eitt samfelag, ið var nakað serliga skipað.
Býurin fór at vaksa umleið 900 á.Kr. Fram til umleið 640 á.Kr. var Athen eitt kongadømi við einari aristokratiskari stýrisskipan. Athenbúgvar løgdu Attika undir seg hetta tíðarskeiðið. Meðan allir grikskir býarstatir høvdu ræði yvir eitt øki kring sjálvan býin, er tað annarleiðis við Athen, sum hevði valdið á einum rættiliga stórum øki. Undir tyraninum Peisistratos byrjaði býurin at markerað seg sum ein miðdepil fyri listahondverk og arkitektur.
Í 510 á.Kr. fingu tey ið vóru ímóti tyranstýrinum hjálp frá Sparta til at broyta stýrisskipanina. Tað athenska fólkaræðið var eitt demokrati, ið hevði beinleiðis fólkaræði við eini røð av sereyðkennum.
Síðan 558 á.Kr. høvdu persarnir víðka um land teirra. Persisk herlið komu til tað grikska meginlandið í 490 á.Kr.. Athen varð kringsett, og tvær ferðir noyddur fólk at rýma úr býnum. Men í 479 á.Kr. taptu persarnir við Plataiai, og uppgóvu royndina at vinna Grikkaland.
Athen var nú blivin tann valdmiklasti býarstaturin í Grikkalandi, og tað dámdu spartanarum ikki. Kríggini millum báðir býarstatirnir endaðu við at Athen tapti, og tá Filip II av Makedonia víðkaði um sítt økið og kom inn í Grikkaland, megnaði Athen ikki at standa ímóti. Filip II hevði ræði á Athen og sonur hansara Aleksander Mikli, staðfesti hetta.
Athen var framhaldandi ein týdningarmikil býur, eisini í hellenistiskari tíð, men var ikki longur ein sjálvstøðugur statur. Býurin bleiv førandi innan mentan og útbúgving, og teir filosofisku skúlarnir lokkaðu lesandi frá strórum pørtum av grikska heiminum, og so við og við eisini frá rómverska heiminum.
Grikkaland varð innlimað í Rómverjaríkið í 86 á.Kr.. Athen fikk enntá minni ávirkan politiskt sæð, men bleiv við at vera týdningarmikil miðdepil fyri lærdóm. Paulus ferðaðist eitt nú til Athen fyri at kynda um kristnu trúnna, og Grikkaland var eitt teimum fyrstu økjunum í Rómverjaríkinum, ið tóku nýggju trúnna til sín. Hetta tíðarskeiði bleiv endin á Athen sum lærdómsmiðdepli, men tað var ikki fyrr enn undir Justinian keisara, í 529 at lærustovnarnir vóru stongdir heilt.
Nýggjari søga[rætta | rætta wikitekst]
Í 1836 gjørdist Athen høvuðsstðaur í tí nýggja Kongaríkinum Grikkaland, og býurin mentist skjótt til ein nýmótans evropeiskan høvuðsstað. Í 1907 var fólkatalið 167.479.
Undir fyrra heimskríggi var hart stríð í gøtunum í Athen millum eitt stórt herlið sum var komið í land við Pireus, tað vóru 3000 franskir, italskir og ensk herlið sum stríddust móti grikska herinum og grikska fólkinum úr Athen. Teir sameindu noyddust at rýma úr aftur býnum, men í 1917 megnaðu fraklendingar at herseta býin.
Folkavøksturin í Athen var øgiligur eftir tað, sæð við grikskum eygum, katastrofala griksk-turkiska kríggið frá 1919 til 1922, tá yvir ein millión flóttafólk vóru tvangsflutt til Grikkalands eftir Lausannefriðin í 1923, tey vóru noydd at flyta frá heimum teirra í Lítla Asia, sum í dag hoyrir til Turkaland, av hesum mongu fluttu umleið 300.000 til Athen og forstaðir til Athen. Árini 1941 til 1944 var Athen eins og restin av Grikkalandi, hersett av Nazitýsklandi.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Summar OL hevur verið hildið í Athen tvær ferðir, 1896 og 2004. Býurin stóð eisini fyri teimum óalmennu leikunum sum vóru hildnir í 1906.
Athen hevur fleiri stór ítróttarfeløg, sum fótbóltsfeløgini AEK Athen FC, Panathinaikos FC og Panionios FC, kurvabóltfelagið Maroussi BC og hondbóltsfelagið Sony Athinaikos Athens.
Síðan 1983 hevur Athen Marathon verið fyriskipað í býnum.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ [Statistics.gr
- ↑ Athens Facts (2011 [last update]). "Athens Facts & Figures". aviewoncities.com. http://www.aviewoncities.com/athens/athensfacts.htm?tab=population. Heintað 17 June 2011. "796 442"
- ↑ "EAETAT AπoYpaφn 2011". www.statistics.gr. http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_GR.pdf. Heintað 22 August 2011.
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Almennar heimasíður
- Cityofathens.gr – City of Athens, almenn heimasíða
- Athens Almenna heimasíðan hjá the Greek National Tourism Organisation
- Søguligar
- EIE.gr – Heimasíða um fornaldarfrøði hjá býnum Athen, Heimasíða hjá the National Hellenic Research Foundation
- Rg.ancients.info/owls – Athenian Owl Coins Through the Ages
- Kronoskaf.com – Simulatión av Athens í 421 BC
- Athens Museums Information - Fullfíggjað vegleiðing til ferðafólk við myndum, viðmerkingum frá vitjandi og ummælir.
- Ferðing
- Athens Urban Transport Organisation
- City of Athens Guide
- Online Athens Guide with news and events
- the "Small Travel Guide of Athens" by the O&B Team


c: text/html

text:
Carl Lewis
Carl Lewis (føddur 1. juli 1961 í Alabama) vann níggju olympisk gullmerki í frælsum ítrótti og var níggju ferðir heimsmeistari í renning og longdarlopi. Lewis sleppur ikki at stilla upp til tingið í statinum New Jersey, sum hann hevði ætlað sær. Orsøkin er, at hann hevur ikki búð í statinum tey seinastu fýra árini, sum valreglurnar krevja. Lewis var annars komin á vallistan til undanvalið hjá demokratunum.
Carl Lewis vaks upp í New Jersey. Hann hevur átt hús har síðani 2005 og hevur arbeitt á einum studentaskúla síðani 2007. Men myndugleikarnir eru komnir eftir, at hann hevur goldið skatt í Kalifornia, og at hann var skrásettur har sum veljari til fyri stuttum. Harafturat eigur hann hús í Kalifornia og hevur fyritøku har.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Reglur fyri liðkappingina
§1
Liðkappingin verður býtt sundur í deildir:
1. deild hevur 6 lið, 2. deild hevur 6 lið. 3. deild kann hava óavmarkað tal av liðum.
Melda nógv lið seg til 3. deild, kann kappingarleiðarin býta deildina upp í bólkar.
Hevur sama felag fleiri lið í sama bólki í somu deild, eigur dentur at vera lagdur á, at hesi lið møtast tíðliga í kappingini.
§2
Í øllum deildum eru 4 telvarar á hvørjum liði, sum sita sínámillum í nummarrøð á hvørjum liði eftir styrkilistanum hjá einstøku feløgunum. Telvarar hava loyvi at flyta úr lægri upp í hægri deild ella frá lægri liði til hægri lið í somu deild uttan at leypa dyst um. Men um telvarar skulu hinvegin úr hægri deild og niður í lægri deild, ella frá hægra liði til lægri lið í somu deild, skulu teir leypa ein dyst um. Tó er loyvt einum (1) telvara úr hvørjum liði at flyta úr hægri deild niður í lægri deild ella frá hægri liði niður í lægri lið í somu deild uttan at leypa dyst um.
Flyta fleiri enn ein niður í lægri deild ella niður i lægri lið í somu deild, verða hesir at leypa ein dyst um. Unglingar kunnu flyta úr síni egnu deild í hinar deildirnar og aftur í sína egnu deild, uttan at leypa dyst um. Men tá ið unglingi skal flyta úr aðrari deild enn síni egnu og niður í lægri deild, er reglan fyri teir vaksnu galdandi. Seinasta umfarið er ikki loyvt telvara at flyta í lægri deildir, ella í lægri lið í somu deild, hevur hann telvað í hægri liði í undanfarna umfari.
§3
a. Kappingarleiðarin ásetur dagarnar, tá ið telvað verður, soleiðis at hvørt lið fær ein útidyst og ein heimadyst.
b. Hevur lið langan veg til útidystir sínar, skal kappingarleiðarin skipa soleiðis fyri, at teir passa sum best við galdandi ferðaætlanir, so telvarum ber til at vera við hús í hampiligari tíð.
c. Seinasta umfar í liðkappingin verður skipað soleiðis, at allir dystir í øllum deildum skulu fara fram á sama stað í senn.
§4
Talvsambandið lýsir kappingina og ásetur tilmeldingarfreist.
Tá ið feløg boða frá luttøku, skulu tey skrivliga lata kappingarleiðaranum hesar upplýsingar:
a. Styrkilistan.
b. Upplýsingar um hølið, har heimadystirnir verða telvaðir.
c. Navn, bústað og telefonnummar hjá formanninum og liðformanninum (liðformaður fyri hvørt lið).
Loyvt er at broyta styrkilistan í kappingarárinum. Broyttur styrkilisti er galdandi seinnu helvt í kappingarárinum.
§5
Kappingarleiðarin flýggjar feløgunum kappingarskránna og dómaraseðlar eina viku áðrenn kappingin byrjar.
Heimaliðið skal síggja til, at uppskriftarbløð eru til taks, tá dysturin byrjar.
a. Heimaliðið skal syrgja fyri dómara, ið ikki kann telva við. Eru fleiri dystir samstundis, kann heimafelag hava fleiri dómarar. Brot á hesa reglu viðførir somu revsing sum tilskila er í §6h.
§6
a. Vanliga byrjar talvdysturin leygar- ella sunnudag kl. 14.Hvør telvari hevur 90 minuttir + 30 sekund fyri hvønn leik upp til leik 40. Eftir 40 leikir verða lagdir 15 minuttir afturat klokkuni, umframt + 30 sekund pr. leik restina av talvinum.
b. Útilið hevur hvítt á fyrsta borði, svart á øðrum borði o.s.fr.
c. Hevur heimalið fingið álagt reglur um at nýta leikhøli, hevur útilið eisini skyldu at fylgja hesum reglum.
d. Hvørt lið skal hava ein liðskipara, ið hevur rætt at telva við.
e. Áðrenn dystur byrjar, skal dómarin hava skrivað dómaraseðilin.
f. Felagið ( heimalið ) hevur ábyrgd av at senda úrslit í talgildum formi til kappingarleiðaran í seinasta lagi á midnátt, dagin eftir talvdystin.
g. Felagið ( heimalið ) hevur ábyrgd av at senda talv frá 1. Deild í talgildum formi til kappingarleiðaran í seinasta lagi á midnátt dagin eftir talvdystin.
h. Verða freistirnar í f
+ g
ikki yvirhildnar, verður felagið ( heimalið ) revsa við - ( minus ) 1 ( einum ) stigi.
§7
Lið kunnu framskunda dyst, um tey eru samd um tað, men bert tá tey hava fingið góðkenning frá kappingarleiðaranum. Kappingarleiðarin skal hava fingið fráboðan um hetta 3 dagar, áðrenn telvað verður.
§8
a. Loyvt er føroyskum feløgum at hava ein og bara ein útlendskan telvara á liði í hvørjum dysti.
b. Feløg kunnu í einum hvørjum dysti hava ein og bara ein føroyskan útisetatelvara á liði í senn.
c. Koma nýggir telvarar á styrkilistan hjá einstøku feløgunum í kappingarárinum, skal boðast kappingarleiðaranum frá í seinasta lagi eina (1) viku fyri fyrsta dyst hjá viðkomandi telvara í nýggja felagnum.
§9
a. Møtir eitt lið til dyst seinni enn ein tíma eftir ásettu tíð ella als ikki, verður liðið dømt at missa tvey stig. Er liðið ikki fullmannað, verður hálvt stig drigið frá fyri hvønn telvara, sum ikki møtir.
b. Verður ólógligur telvari nýttur, vinnur mótparturin talvið.
c. Kappingarleiðarin hevur rætt at geva einum liði revsing, tá reglurnar ikki verða hildnar. Fyri fyrsta brotið verður eitt (1) stig tikið burtur av samlaðu stigunum, fyri næsta brotið tvey (2) stig o.s.fr.
§10
Endaliga raðfylgjan í deildini verður gjørd eftir, hvussu nógv stig hvørt liðið hevur tilsamans. Stendur á jøvnum, verður tað liðið fremri, ið hevur flest matchstig (dystarstig) (2 fyri vunnan dyst, 1 fyri javnleik og 0 fyri taptan dyst). Stendur framvegis á jøvnum, skal verða skipað fyri umdysti, hetta tá tað snýr seg um vinnara ella niðurflytara.
§11
Vinnari í 1. deild er føroyameistari. Vinnari í 2.deild flytur upp í 1. deild, hóast viðkomandi felag hevur lið í 1. deild frammanundan. Vinnari í 3.deild flytur upp í 2. deild, hóast viðkomandi felag hevur lið í 2. deild frammanundan.
§12
Lið, ið verða aftast í 1. og 2. deild, flyta niður í ávikavist 2. og 3. deild.
§13
Eitt felag kann vera umboðað við óavmarkaðum tali í 3. deild. Í 1. - og 2. deild tó í mesta lagi við tveimum (2) liðum.
§14
Nevndin í Talvsambandinum ásetur luttøkugjaldið fyri hvørja deild. Nevndin útvegar eisini virðislønir til ávikavist nr. 1, 2 og 3 í hvørji deild.
§15
Feløgini gjalda sjálvi ferðakostnaðin.
§16
Øll við áhuga hava rætt at hyggja at, meðan kappingar eru. Dómarin skal ansa eftir, at áskoðarar ikki órógva, meðan telvað verður.
§17
a. Nevndin í Talvsambandinum setur ein kappingarleiðara, ið hevur ábyrgdina av, at kappingin fer fram eftir galdandi reglum.
b. Mótmælir lið avgerð dómarans, skal hetta førast á dómaraseðilin, og síðan skal skrivlig klaga verða send kappingarleiðaranum innan fýra (4) dagar, eftir at dysturin var telvaður.
c. Úrskurður kappingarleiðarans kann skjótast inn fyri dómsnevndina. Klaga skal tá vera dómsnevndini í hendi í seinasta lagi 10 dagar, eftir at kappingarleiðarin hevur avgreitt málið.


text:
Grein 1
Róšrarsamband Fųroya, RSF, er ein samgonga av ųllum felųgum ķ ĶSF, iš ķška
róšur. RSF hevur viš formanni sķnum sęti ķ stjórn ĶSF. RSF er hęgsti myndugleiki
ķ ųllum róšrarvišurskiftum.
Grein 2
RSF hevur til endamįls at menna og skapa įhuga fyri róšri og at vera stušul hjį
felųgum ķ samarbeišinum sķnįmillum, umframt at umboša róšur į alheims stigi og ķ
alheims og millumlanda róšrarsamgongum.
Grein 3
Ķtróttarfelag, iš er limur ķ ĶSF, og sum ķškar róšur, skal gerast limur ķ RSF.
Umsókn um limaskap veršur at senda RSF, iš ger av, um felag kann gerast limur.
Śtmeldan av felag skal eisini sendast RSF.
Felag skal boša frį, hvųrjar litir, felagiš ętlar at nżta til bįtarnar, og RSF skal
góškenna hesar.
Um felag vil skifta lit, skal skrivlig umsókn sendast RSF til višgeršar.
Taš er ikki loyvt bįtum at hava lżsingar į bįtunum ķ FM-róšri.
Taš er ikki loyvt at broyta nakaš viš bįtinum frį upprunastandi uttan viš loyvi
frį RSF.
Grein 4
Hęgsta vald RSF er ašalfundurin, sum veršur hildin įšrenn 1. aprķl, og skal verša
frįbošašur felųgunum skrivliga og viš lżsing ķ blųšum minst tveir mįnašar
frammanundan viš hesi dagsskrį:
1. Val av oršstżrara.
2. Formašurin greišir frį virki sambandsins ķ farna įri.
3. Kassameistarin leggur fram grannskošašan roknskap.
4. Innkomin mįl.
5. Ąsetan av stevnu dagfesting til nęsta kappingarįr.
6. Įsetan av atgongumerkjaprķsi.
7. Val av nevndum og eykamonnum.
8. Ymiskt.
Roknskapur sambandsins gongur frį 1. januar til 31. desember.
Grein 5
Hvųrt felag kann senda trż umboš til ašalfundin. Eingin kann į ašalfundi umboša
róšrarfelag, uttan at hava veriš limur ķ felagnum ķ minsta lagi ein mįnaš, og
uttan at hava limagjalds- og onnur limavišurskifti sķni ķ lagi.
Harafturat skal felag hava luttikiš viš ķ minsta lagi einari manning ķ tveimum FM-
róšrum undanfarnu trż kappingarįrini.
Einki felag kann atkvųša į ašalfundi, uttan at hava sķni peningaligu og
umsitingarligu višurskifti ķ lagi viš ĢSF og RSF.
Į ašalfundinum ber ikki til at atkvųša viš fullmakt.
Tey felųg, sum ikki mųta į ašalfundinum, fįa ongan pening śr stevnugrunninum.
Felag, iš hevur havt og hevur stevnu, hevur mųtiskyldu.
Grein 6
Atkvųšurętt į ašalfundinum hava felųgini viš einari atkvųšu hvųrt og nevnd RSF
viš tveimum atkvųšum.
Dómsnevndin, grannskošarin og starvsnevnd ĶSF hava talurętt og rętt til at
seta fram uppskot.
Grein 7
Į ašalfundinum kunnu lógaruppskot ikki verša višgjųrd ella lógarbroytingar
gjųrdar, uttan at tęr standa į fundarskrįnni.broytingar til innkomin lógarmįl
kunnu ikki višgerast uttan so at ,broytingin er skrivliga frįbóša nevnd RSF
8dagar įšrin ašalfundin.
Uppskot um lóg og lógarbroyting skulu vera nevndini hjį RSF ķ hendi ķ seinasta
lagi 30 dagar įšrenn ašalfundin.
Uppskot ķ samband viš nevndarval skulu somuleišis vera nevndini ķ hendi ķ
seinasta lagi 14 dagar įšrenn ašalfundin.
RSF skal senda innkomnu uppskotini śt til felųgini ķ seinasta lagi 21 dagar įšrenn
ašalfundin. Broytingar uppskot skulu verša RSF ķ hendi ķ seinasta lagi 14 dagar
įšrenn ašalfundin. Broytingaruppskotini skulu sendast śtaftur av RSF ķ seinasta
lagi 8 dagar įšrenn ašalfundin.
Fyri at uppskot skal vinna sųmdir į ašalfundi, skal meira enn helmingurin av
teimum mųttu, sum hava atkvųšurętt, atkvųša fyri. Stendur į jųvnum, er
atkvųša formansins avgerandi.
Eykaašalfundur kann verša hildin, um nevndin ynskir taš, ella um helvtin av
felųgunum ynskja taš.Og skal vera frįbošašur felųgunum skrivliga og viš lżsing ķ
blųšum minst 5 dagar frammanundan viš hesi dagskrį-
1. Val av oršstżrara
2. Innkomin mįl
Grein 8
Hęgsti mynduleiki felagsins er ašalfundurin. Dagligu leišsluna av RSF hevur
nevndin.
Ķ nevndini sita formašur, nęstformašur og fżra nevndarlimir. Stendur į jųvnum
viš atkvųšugreišslu, er atkvųša formansins avgerandi.
Formašur og nęstformašur verša valdir einsęris į ašalfundinum til at sita ķ tvey
įr, soleišis at teir verša valdir annašhvųrt įr.
Valdir verša tveir nevndarlimir annašhvųrt įr til at sita ķ tvey įr, og tveir
annašhvųrt įr til at sita ķ tvey įr.
Valdir verša tveir tiltakslimir at sita eitt įr.
Ašalfundurin velur 3 limir ķ dómsnevnd, sum arbeišir sambęrt reglugerš fyri
dómsnevndir hjį ĶSF.
Nevndarlimir fįa onga lųn fyri starv sķtt.
Nevndin skal śtinna vištųkur, sum gjųrdar eru į ašalfundi.
Nevndin er ķ dagliga virkinum hęgsti mynduleiki RSF. Nevndin velur eina
trķmannanevnd, sum hevur ųll fķggjarlig višurskifti um hendi.
Nevndin hevur heimild til at seta undirnevndir, um neyšugt viš limum uttan fyri
RSF. Reglugerš um virksemi hjį undirnevndum skal gerast av nevndini. Nevndin
hevur heimild at broyta avgeršir, sum eru tiknar av undirnevnd. Somuleišis er
heimilaš nevndini at gera ašrar reglugeršir, iš višvķkja kappróšri.
Grein 9
Nevndin sendir ĶSF įrliga frįgreišing um virki sambandsins.
Grein 10
RSF er uttanveltaš ķ politiskum, sosialum og trśarligum spurningum.
Grein 11
Fķggjarliga grundarlagiš er inntųka av luttųkugjaldi og parti av
landskassastudningi o.ų.
Grein 12
Rógva ķ FM-róšri kunnu tey, iš til eina og hvųrja tķš lśka tęr av ĶSF og RSF settu
reglur.
Grein 13
Uppskot um at taka av RSF kann bert leggjast fram į ašalfundi. Fyri at vinna
sųmdir, skal uppskotiš samtykkjast av 3/4 av teimum, iš atkvųšurętt hava,
samstundis sum ķ minsta lagi 3/4 av felųgunum eru umbošaš.
Mųguligar ognir falla ĢSF at umsita, til RSF veršur endurstovna --
Samtykt fyrstu ferš xx.xx.xx
seinast broytt 30. mars 2013


text:
Frank Lloyd Wright
Frank Lloyd Wright (8. juni 1867 – 9. apríl 1959) var ein amerikanskur arkitektur, indrætningsekspertur og útbúgvin námsfrøðingur. Hann hevur teknað yvir 1000 tekningar av bygningum og hvussu tey eru innrættaði, av teimum blivu gott 500 bygdir, og teir møblar ið vóru teknaðir til bygningarnir vóru eisini gjørdir. Hann hevur teknað hús, ið passa til náttúruna og til tey fólk ið hann teknaði húsini til, um tað t.d. var ein persónur ið var sera vinarligur, so teknaði hann ein bygning uttan spísk horn, hetta sæst t.d. í Fallingwater. Hann var eisini stjóri á einum arkitektaskúla.
Frank Lloyd Wright verður sæddur sum ein av teimum mest týðandi arkitektunum í fyrru helvt av 20. øld.


text:
GPS
GPS (stytting fyr Global Positioning System) er ein skipan, sum kann staðseta støð á jørðini við fylgisveinum. Yvir tredivu fylgisveinar eru í ringrás kring jørðina. Ein GPS-móttakari er eitt tól, sum kann samskifta við fylgi sveinar. GPS-móttakarin spyr fylgisveinin hvar eri eg. Fylgisveinurin svarar aftur við staðsetingini á knattnetinum, tað vil siga í breiddar stigum og longdarstigum. Eitt vanligt nýtsluøki fyri GPS’arar er í bilum. GPS-móttakarin í bilinum hevur ymisk kort, soleiðis at tú altíð sært, hvar tú ert. Í nøkrum tólum kanst tú eisini hoyra eina rødd, sum sigur tær, hvussu tú skalt koyra fyri at koma til tað staðið, sum tú hevur sligið inn á GPS-móttakaran. Í Føroyum verða GPS’arar nógv brúktir í bátum og umborð á skipum.


text:
Andros
Andros (grikskt: Άvδpoς) er ein oyggj í Grikkalandi. Oyggin er tann norðasta av Kykladuoyggjunum og liggur umleið 10 km í ein landsynning av oynni Evvia og umleið 3 km norðanfyri oynna Tinos. Andros er 380 km2 til støddar, í 2011 var fólkatalið á oynni 9.221 og fólkatættleikin 24/km2. Oyggin er nærum 40 km long og 16 km har hon er breiðast. Oyggin er eitt nú kend fyri sítt kelduvatn, sum kemur úr Sariza kelduni í Apoikia, hon rennur út úr einum leyvuhøvdi.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Í fornøld (7. - 6. øld á.Kr.) varð oyggin bygd av jóniskum fólkum (økið var í høvuðsheitum har í Turkaland er í dag og tær griksku oyggjarnar í Egearahavinum), møguliga blandað við fólkum úr Thrakia (økið fevnir í dag um landnyrðingshornið av Grikkalandi og partar av Bulgaria og Turkalandi). Í 480 á.Kr. sendi oyggin skipaflota til Xerxes I av Persia, og bleiv tí straffað av tí grikska flotanum, ið herjaði á oynna. Í 411 á.Kr. proklameraði oyggin, at hon var sjálvstøðug og í 408 á.Kr. stóð hon ímóti einum álopi úr Athen. Frá 1207 til 1566 varð Andros stýrd av privatu familjunum Zeno og Sommaripa undir venesianskari verju og eftirliti. Síðan kom oyggin undir beinleiðis osmanniskt og muslimsk stýri. Í 1821 bleiv oyggin samman við hinum Kykladuoyggjunum fræls og gjørdist partur av Grikkalandi. Hin 10. mai 1821 kunngjørdi uppreistarsinnaði presturin, Theophilos Kairis, sum var ein av oddamonnunum í grikska frælsisstríðnum, at nú var grikska frælsisstríðið byrjað, og so heisaði hann grikska flaggið á St. Georgs kirkjuni, sum liggur vakurt á eini fjallasíðu á Andros og helt eina kenda og hjartanemandi røðu, sum eggjaði reiðarum og vinnulívsfólkum til at lata burturav ognum teirra til frama fyri grikska frælsisstríðnum, so teir kundu senda flotar avstað móti osmannum.


text:
Dagført við myndum
Spenningurin var stórur við Stórá í dag, tá nýggi vøllurin varð tikin alment í nýtslu, og TB skuldi spæla fyrsta landskappingardystin á nýggja vøllinum móti ÍF.
Sjálvt um veðurgudarnir ikki vóru serliga blíðir fyrrapartin og nakað út á seinnapartin í dag, so má sigast, at alt gekk, sum tað skuldi, tá vøllurin við Stórá í dag varð tikin í nýtslu.Klokkan hálvgun tvey varð gjørt av at flyta hátíðarhaldið av vøllinum og út í Ítróttarhøllina í Trongisvági, og júst tá avgerðin varð tikin, gjørdist turt, stilt og heitt.
Hátíðarhaldið byrjaði við góðum horntónleiki frá Tvøroyrar Hornorkestri, sum altíð eru til dystin fús at geva hátíðarhaldum o.ø. ein serligan dám.
Síðani helt Jens Johannesen, formaður í mentunarnevnd Tvøroyrar Býráðs, góða røðu, har hann hugleiddi um nýggjar tíðir, nú farið er av Sevmýri og inn við Stórá at spæla fótbólt. Jens Johannesen ynskti vegna Tvøroyrar Býráð øllum tvørafólki og TB hjartaliga til lukku við nýggja vøllinum og vónaði, at tað fór at gangast væl inni við Stórá.
Andre Dalfoss, formaður í Tvøroyrar Bóltfelag, helt eisini røðu. Andre Dalfoss hugleiddi eitt sindur um stásiligu søgu Tvøroyrar Bóltfelags, og hann segði seg vera ein stoltan formann í dag, nú felagið aftur hevði fingið ein heimavøll at spæla á. Eisini takkaði Andre Dalfoss øllum teimum, sum høvdu lagt nógva orku í arbeiðið at útvega Tvøroyri ein nýggjan fótbóltsvøll.
Tá hendan hugnaliga løtan var liðug, bjóðaði Suðuroyar Ítróttardepil til kaffi í kantinuni, áðrenn farið var til gongu vestur á vøllin, har Kristian Olsen sparkaði fyrsta sparkið.
Og so byrjaði dysturin millum TB og ÍF. Her stóð nógv upp á spæl, tí ikki bert var hetta fyrsti dysturin á nýggja vøllinum við Stórá, men so sanniliga hevði TB eisini brúk fyri at fáa stig, um munurin millum niðastu liðini og liðini í miðjuni á støðutalvuni ikki skuldi gerast ov stórur.
Og eisini her gekk tað, sum tað skuldi fyri TB. TB vann dystin 1-0 og fekk 3 stig. Samanumtikið var hetta eitt rættvíst úrslit. TB spældi væl í fyrra hálvleiki,og kundi við eitt sindur av hepni fingið bæði 2. og 3. málið í fyrra hálvleiki, og sjálvt um ÍF hevði bóltin meira enn TB í seinna hálvleiki, so megnaðu teir ikki rættiliga at spæla seg ígjøgnum sterku TB verjuna.
Hinvegin royndi TB seg við skjótálopum, sum í fleiri førum kundu havt givið mál. TB spælararnir vístu aftur í dag rættan stríðsanda, og allir spælararnir eiga rós uppiborið fyri eitt einastandandi liðavrik.
Sigursmálið hjá TB gjørdi Dimitrie Jankovic.
Niels Petersen royndi seg í dag sum fótbóltsfrásøgumann fyri Kringvarpið. Við sær sum viðmerkjara hevði hann Jón Johannesen, og um hesir skulu hava karakter fyri dygd, so stendur 12 talið rimmarfast.
Tíðindamyndina hevur Annika Eidesgaard tikið. Hetta er fyrsta málið, sum er skotið á vøllinum, eftir at hann alment varð tikin í nýtslu.
TB seldi lutaseðlar við Stórá í dag. Seðil nr. 19980 vann atgongumerki til TB veitsluna, seðil nr. 8084 og 8458 vunnu 1 ks. sodavatn hvør.
Myndirnar niðanfyri tók Dennis Holm
Veitst tú okkurt áhugavert í Suðuroynni, boða okkum frá á webmaster@sudurras.fo


text:
Erlendur Patursson
Erlendur Patursson (20. august 1913 - 16. juni 1986) føddur í Kirkjubø, sonur Jóannes Patursson og Guðny. Blaðungur fór hann til Íslands, har hann í 1933 tók studentsprógv. Haðani fór hann til Oslo, har hann tók 1. part í búfrøðislestri, fullfíggjað cand. polit prógv tók hann á lærda háskúlanum í Keypmannahavn í 1942. Heimafturkomin til Føroya eftir stríðslok var hann fíggjarligi ráðgevi løgtingsins 1946-1947, eitt skifti fiskimaður og í 1953 varð hann kosin til formann í Føroya Fiskimannafelag. Nú kom hann av álvara upp í politikk. Hann var við til at stovnseta Tjóðveldisflokkin og gjørdist í apríl 1949 blaðstjóri á málgagni floksins 14. September, eitt starv hann røkti í fyrstu atløgu fram til 1962 og aftur frá august 1973 til januar 1976.
Í 1954 varð hann valdur tingmaður fyri Sandoyar valdømi, sum hann umboðaði fram til 1966. Frá 1970 hevur hann verið valdur á ting fyri Suðurstreymoyar valdømi. Hann var landsstýrismaður í sjálvstýrislandsstýrinum 1963-1966 og føroyskur fólkatingsmaður 1973-1977. Patursson hevur lagt úr hondum frágera nógv skrivligt tilfar, umframt tær hundraðtals politisku blaðgreinirnar og tey mongu ritini, ið viðgera samfelagsmál, hevur hann skrivað tvey stórverk.
Annað er minningarrit Føroya Fiskimannafelags"»Fiskiveiði - Fiskimenn 1850-1939 I-II", sum kom út 1961, og fram-haldið "Fiskivinna og fiskivinnumál 1940-1970 I-II-III", ið kom út í tíðarskeiðinum 1976-1981, og hitt er ein Føroya søga, ið ætlandi kemur í 5 pørtum, harav tríggir eru komnir. Fyri ritverk síni fiskivinnuni viðvíkjandi fekk høvundurin í 1981 heiðursløn M. A. Jacobsens fyri yrkisbókmentir
Givið út[rætta | rætta wikitekst]
- 1942 - Fólkaflytingin úr Føroyum
- 1945 - Føroysk búreising
- 1945 - Føroysk stjórnarmál
- 1961 - Fiskiveiði - fiskimenn : 1850 - 1939 (2 bd.)
- 1965 - Føroya søga lll - úr einaveldi í amtsveldi stjórnarviðurskifti 1834-54.
- 1976 - 1981 - Fiskivinna og fiskivinnumál 1940 - 1970 (3 bd., fekk M. A. Jacobsens heiðursløn fyri yrkisbókmentir 1981)
- 1983 - Sjón og seiggj : samfelagsligar greinir
- 1985 - Í hjørtum okkara býr frælsi
- 1985 - Political facts about Faroe Islands
- 1986 - Aldrig kan et folk forgå - som ikke vil det selv


text:
27. apríl
27. apríl er dagur 117 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 118 um skotár er). 248 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1960 - Togo vinnur sær sjálvræði frá Fraklandi.
- 1961 - Sierra Leone vinnur sær sjálvræði frá Stóra Bretlandi.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1791 - Samuel Morse (d. 1872) amerikanskur uppfinnari
- 1911 - Jóhan Hendrik Sigurð Joensen (d. 1993), rithøvundur, tjóðveldismaður
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 399 f.Kr. - Sokrates grikskur vísdómslærari
- 1521 - Ferdinand Magellan portugisiskur siglingarmaður


text:
Sakarias
Sakarias (hebráiskt navn, ið merkir: "Guð hevur minst til mín") var prestur, og einaferð meðan hann gjørdi prestatænastu í templinum kom ein eingil (Gabriel) til hansara og segði: "Óttast ikki, Sakarias, tí at bøn tín er hoyrd, og Elisabet, kona tín, skal føða tær ein son, og tú skalt lata hann eita Jóhannes. Og tær skal gleði og fagnaður verða fyri, og mangir skulu fegnast um føðing hansara; tí at hann skal verða mikil fyri eygum Harrans. Áðrenn tey fingu Jóhannes, sá tað svart út hjá teimum, tí at Elisabet kundi ikki fáa børn, og bæði vóru tey komin væl til aldurs.
"Hvussu skal eg vita hetta vist? Tí at eg eri ein gamal maður, og kona mín er komin væl til aldurs?" spurdi Sakarias. Eingilin svaraði honum og segði: "Eg eri Gabriel, sum standi fyri andliti Guds, og eg eri sendur út at bera tær hesi gleðiboðini. Tú skalt verða málleysur og ikki fáa talað inntil tann dag, tá ið hetta hendir, afturfyri at tú trúði ikkki orðum mínum". Tey, sum sótu uttanfyri og bíðaðu, meðan Sakarias var inni í templinum, ótolnaðust, og tey skiltu ikki, at Sakarias var so leingi í templinum. Tá ið hann kom út aftur, fekk hann ikki talað, men gjørdi tekin í staðin at lýsa signingina. Tá skiltu tey, at hann mundi havt eina sjón, og tey undraðust.
Sonurin, sum eingilin hevði boðað Sakariasi frá, var nú komin. Grannar og frændur komu at vitja og gleðast saman við teimum. Átta dagar eftir tað, at barnið var føtt, komu teir at umskera barnið og geva tí navn. Teir ætlaðu, at tað skuldi eita Sakarias eftir faðir sínum; men Elisabet segði: "Hann skal eita Jóhannes". Hetta hildu teir vera løgið, tí eingin í ættini æt Jóhannes. Teir spurdu Sakarias, hvussu hann vildi barnið skuldi eita. Sakarias gjørdi tekin at fáa eina talvu, og tá ið hann fekk talvuna, skrivaði hann: "Jóhannes er navn hansara". Í somu stund fekk Sakarias málið aftur, og hann lovaði Gudi.


text:
Muhammed
Muhammad ibn ‘Abdullāh (eisini stavað Muhammed ella Mohammed) (uml. 570/571 Mekka – 8. juni 632) er tann mest týðandi profeturin í Islam.
Bakgrund[rætta | rætta wikitekst]
Í umleið ár 500 e.Kr. ár var tað øgiligur ófriður í Evropa, fólk gjørdu innrás í Rómverjaríkið, og tað fór so spakuliga í sundur. Meðan alt hetta hendi runt í Evropa, var alt sera friðaligt í Arabianesi, sum er nesið, har Saudiarabia, Katar, Sameindu Emirríkini, Oman og Jemen liggja. Handilsbýurin Mekka í Saudiarabia hevði stóran týdning fyri fólkið á Arabianesinum. Býurin var tó ikki so nógv at reypa av. Tey ríku útnyttaðu tey fátøku, kvinnur og børn vóru sera illa viðfarin, átrúnaðurin í býnum hevði eiheldur so stóra ávirkan á fólkið, og tey bóðu bara til nógvar ymiskar gudar.
Í ár 570 e. Kr. varð Muhammed føddur í Mekka. Longu sum 6 ára gamal misti hann bæði foreldrini og mátti tí liva ógvuliga fátæksliga í býnum. Muhammed var altíð eitt sindur ørkymlaður um korini í býnum og helt eisini, at tað var skeivt, at fólk bóðu til allar hesar smágudarnar. Ein dagin kom eingilin Gabriel fram fyri Muhammed. Muhammed segði fólkinum í Mekka frá hesum, og at tann einasti eini gudurin var Allah, og at tað var hann, tey øll skuldu biðja til. Muhammed kom við átrúnaðinum islam.
Tekningar[rætta | rætta wikitekst]
Islamska trúgvin forbjóðar myndum av Muhammed, og tað vóru 12 keiputekningar av profetinum, sum hin 30. september 2005 vóru prentaðar í Jyllands Postinum sum í 2006 høvdu við sær ógvislig mótmæli móti Danmark, og eitt nú vóru ambassadurnar í Damaskus og Beirut brendar. Í februar 2006 vóru í minsta lagi 139 fólk deyð í mótmælisgongum í muslimskum londum. Kurt Westergaard var ein av teimum 12 teknarunum, hann teknaði eina mynd av Muhammed sum ein terroristur við eini bumbu í turbanini á høvdinum, eins og Aladdin hevði eina appelsin í turbanini, og tað fekk muslimska heimin upp at koyra. Morðroynd varð eisini framd ímóti teknaranum, sum varð noyddur at liva á ókendum bústaði í fleiri ár.
Fólk vóru eisini í øðini um, at ein bólkur á Facebook mælti fólki til at tekna profetin Muhammed. Amerikanska flaggið bleiv m.a. brent í Pakistan, eins og donsk og norsk fløgg eisini vóru brend.


text:
Veitarar
- Bakkafrost »
- Fóm »
- Kemilux »
- Krás »
- MBM »
- Mýrifípan »
- Strandamáling »
- Vest Pack »
- Føroya Bjór »
- JFK »
Krás
Matvøruframleiðslan hevði higartil virkað sum ein deild hjá Pf. Poul Hansen heilsølu. Men í 1986 varð Pf. Krás stovnað sum eitt dótturfelag hjá Pf. Poul Hansen og yvirtók alla matvøruframleiðsluna. Fyri nøkrum árum síðan flutti virkið til Hósvíkar, og matvøruframleiðslan nú kann ikki samanberast við hana, sum byrjaði fyrst í 70'unum, og úrvalið er økt munandi.
Krás framleiðir rullupylsu, kjøtpylsu, skinsakjøt og tað vælumtókta livurposteiið til viðskera úr bestu rávørunum.
Til feskan døgurðamat verður framleitt fiskafars, kjøtfars, malið neytakjøt, ymsar steikir av neytakjøti og kotelettir o.a. av svínakjøti.
Til frystan døgurðamat verður framleitt saltsprongt lambskjøt, saltsprongt neytakjøt og lambstjógv. Umframt hetta roykir Krás bæði hamburgarrygg og flesk.
Í løtuni arbeiða tíggju fólk hjá Krás. Tey skulu bert hugsa um dygga tilgerð av vøruni, meðan heilsølan tekur sær av sølu, umsiting og avgreiðslu av vøruni. Arbeiðshølini og útgerðin eru nýggj við eini nýmótans pakkilinju. Virkið lýkur øll krøv til matvøruframleiðslu og er góðkent av Heilsufrøðiligu starvsstovuni.
Kappingin móti innfluttum vørum er í dag serliga hørð. Krás slakar tó ikki upp á dygdina, hon verður altíð sett í hásætið. Kappingin uttanífrá rakar ikki alla framleiðsluna hjá Krás. Stórur partur av framleiðsluni er serføroysk, so sum skinsakjøt og føroysk rullupylsa. Stórur dentur verður lagdur á at gera dygdargóðar vørur. T.d. hevur livurposteiið sera gott umdømi.


text:
Tú alfagra land mítt
"Tú alfagra land mítt" er tjóðarsangur hjá Føroyum. Sangurin er yrktur á háskúlanum í Føgrulíð 1. februar 1906. "Mítt alfagra land" var yvirskriftin hjá Símuni av Skarði (1872-1942), tá ið hann 1. februar 1906 hevði gjørt yrkingina, sum seinni gjørdist tjóðsangur okkara. Fyrstu ferð ”Tú alfagra land mítt” kom á prent, var í Tingakrossi 8. januar 1908. Uppi yvir tekstinum er tilskilað, at lag er eftir Petur Alberg, og niðriundir er í fótnotu sagt frá, at sangurin hevði verið sungin á konsert í Havn annan jóladag.
"Tú alfagra land mítt" líkist ikki hinum føroysku fosturlandssangunum heilt. Hugsa vit um teir elstu av hesum sangunum frá 1870-árunum og 1880-árunum, so byrja teir ofta við at siga, hvar Føroyar eru, nevniliga langt burtur - yrkjararnir vóru staddir í Keypmannahavn og sóu landið haðani - og úti á miðjum havi, tað verður nevnt, at landið er lítið, at tað eitur Føroyar, at tað er føðiland okkara og tí mugu vit æra tað; landið er fátækt, men yrkjaranum leingist eftir tí, hann elskar tað og ynskir tí góða framtíð í Guds navni. ”Tú alfagra land mítt” lýsir hvørki landslagið, vinnuvegirnar, søguna, legu landsins ella stødd og aldur tess, sum var so vanligt í teimum eldru føðilandssangunum; tann kunnleikin er her ein givin fyritreyt.
Síðan Føroyar fóru at taka lut í altjóða fótbólti, er tjóðsongur okkar borin fram víða um lond. Henda yrkingin, sum fyri 100 árum síðani varð yrkt í Føgrulíð, har sum søgan í dag teskar úr hvørjum steini, hoyrist nú langt út um Føroya strendur, men fyrst og fremst hevur hon vunnið sær pláss í føroyinga sál.
Tekstur[rætta | rætta wikitekst]
Tú alfagra land mítt,
mín dýrasta ogn!
á vetri so randhvítt,
á sumri við logn,
tú tekur meg at tær
so tætt í tín favn.
Tit oyggjar so mætar,
Gud signi tað navn,
sum menn tykkum góvu,
tá teir tykkum sóu.
Ja, Gud signi Føroyar, mítt land!
Hin roðin, sum skínur
á sumri í líð,
hin ódnin sum tínir
mangt lív vetrartíð,
og myrkrið, sum fjalir
mær bjartasta mál,
og ljósið, sum spælir
mær sigur í sál:
alt streingir, ið tóna,
sum vága og vóna,
at eg verji Føroyar, mítt land.
Eg nígi tí niður
í bøn til tín, Gud:
Hin heilagi friður
mær falli í lut!
Lat sál mína tváa
sær í tíni dýrd!
So torir hon vága
- av Gudi væl skírd -
at bera tað merkið,
sum eyðkennir verkið,
ið varðveitir Føroyar, mítt land!
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Turið Sigurðardóttir: Tú alfagra land mítt - tjóðsangurin og søga hansara.
- Føroya Skúlabókagrunnur 2006; (teldutøkur bóklingur á heimasíðu skúlabókagrunsins [[1]]).


text:
Detroit
Detroit er stórbýur í amerikanska statinum Michigan og liggur við ánna Detroitá. Detroit er størsti býur í statinum Michigan. Hann er kendur sum heimstaðurin hjá amerikanska bilídnaðinum. Tær tríggjar stóru bilverksmiðjurnar General Motors, Chrysler og Ford vóru allar úr Detroit. Vánalig fíggjarumsiting, minkandi íbúgvatal og víkjandi skattagrundarlag seinastu 40 árini hava fingið Detroit út á eggina. So illa stendur til í amerikanska bilbýnum, at áheitan um trotaviðgerð varð latin inn í 2013. Detroit skyldar meir enn 100 millliardir krónur. Býurin er rakur av stórum arbeiðsloysi (18 % í 2014) og ógvusligari fráflyting. Í 1950 búðu á leið 1,8 milliónir í Detroit, men í 2014 er fólkatalið bara 650.000.
Sambært Forbes er Detroit er tann býurin í USA við mest harðskapi í 2014 [1], og har vórðu fleiri enn 333 morð skrásett í 2013 [2]. Lógloysið er fimm ferðir størri her enn miðaltalið fyri landið. Samanborið við t.d. New York City verða 11 ferðir so nógv fólk dripin í Detroit, eitt morð fyri 1719 íbúgvar.
Fraklendingar vórðu fyrstu evropearar, sum settu seg niður í Detroit. Hetta var í 1701. 83 prosent av fólkinum í Detroit eru svørt, og nógv teirra eru fátæk. Arbeiðsloysið í býnum er um 18 prosent, á leið tvífalt so stórt sum aðrastaðni í USA.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Fíggjarkreppan 2007-2009 hevur rakt Detroit ógvuliga hart. Millum býirnar sum eru harðast raktir í USA, eru Detroit. Nógv fólk í Detroit eru rakt ógvuliga hart av arbeiðsloysi. Tað er ein dómstólur sum hevur góðkent umsóknina frá býarstýrinum um gjaldsteðg í 2013; hetta er størsta trotabúgv nakrantíð í USA, og gjaldsteðgurin merkir, at kreditorarnir ikki sleppa eftir ognunum hjá býnum, meðan ein ætlan verður gjørd fyri, hvussu skuldin skal fáast av verðini. 650 000 fólk búgva í Detroit, og tey skylda tilsamans yvir 100 mia. kr gjøgnum sín borgaraskap í býnum.
Út ímóti 78.000 bygningar í býnum standa tómir í 2014, og helmingurin av teimum er mettur at kunna rapla. 40 prosent av gøtuljósunum virka ikki. Minni enn helmingurin av sjúkrabilunum í býnum virkaði bara onkuntíð seinasta ársfjórðing. Akførini hjá sløkkiliðnum eru somuleiðis í ringum standi [3].


text:
Anne Frank
1929-1945
Var fødd í Frankfurt í Týsklandi. Hon var av jødiskari ætt ,og familjan mátti tí flyta til Amsterdam í 1933 fyri at sleppa undan vaksandi nasistiska áganginum í Týsklandi.
Ágangurin móti jødum í Niðurlondum vaks eisini, eftir at landið varð hersett av týskarum, og tí máttu tey fjala seg fyri teimum. Í juli 1942 noyddust tey at búgva í fjaldum rúmum í bygninginum, har pápin Otto Frank hevði arbeitt.
Tvey ár seinni tann 4. august 1944 vóru tey avdúkað og flutt til týningarleguna Auschwitz. Har blivu menn og kvinnur skild sundur og sóu einki til hvønn annan meira. Í oktober sama ár vóru Anne, systirin Margot og Augusta von Pels, sum eisini hevði goymt seg saman við teimum, fluttar til Bergen Belsen. Mamman, Edith Frank var verandi eftir í Auschwitz. Í mars 1945 fór tyfus at ganga í leguni og drap 17.000 fangar, harímillum Anne og systrina Margot.
Tær liggja grivnar á ókendum stað í hópgrøv í Bergen Belsen saman við øllum hinum, ið máttu lata lív í týningarleguni.
Anne Frank gjørdist kend, av tí at hon skrivaði dagbók meðan hon fjaldi seg í Amsterdam. Dagbókin varð funnin í 1946 og givin út. Síðan er hon spæld bæði á palli og sum filmur.
Útgávur:
2001 Anna Frank dagbókin
Ummæli/umrøða:
Ernst Schnabel: The Footsteps of Anne Frank. Pan 1988
Alison Leslie Gold: Hannah Goslar Remembers. Bloomsbury 1998
Carol Ann Lee: Roses from the Earth. Penguin 1999
Roger Rosenblatt: Anne Frank. Time 14. juni 1999
Enzer/Solotaroff-Enzer (ritstj.): Anne Frank: Reflections on her life and legacy. University & Illinois Press 2000.
Heimasíður:
UNESCO. Memory of the World Register
« Aftur


text:
Sólrún Michelsen
Sólrún Michelsen (fødd Midjord, fødd í Havn í 1948) er føroyskur rithøvundur og vinnulívsfólk. Hon vaks upp á Argjum. Eftir lokið realskúlaprógv arbeiddi hon úti eitt skiftið á telegrafstøðini og var síðan heimagangandi húsmóðir, meðan børnini vóru smá. Seinni starvaðist hon á Elektron.[1] Í 1974 stovnaðu hon og maðurin heilsølu, og hevur hon starvast har til 2008 – mestu tíðina stjóri. Sólrun gavst við at arbeiða í 2008 og er nú rithøvundur burturav.[2] Sólrún hevur skrivað yrkingar, stuttsøgur og skaldsøgur fyri børn, ung og vaksin. Í 1994 gav hon fyrstu bók sína "Argjafrensar" út. Síðan 2006 hevur hon skrivað mest til vaksin. [3]
Innihaldsyvirlit
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
- 1992 Jól hjá Onnu og Jákupi – í Míni jólabók
- 1994 Argjafrensar (barnabók)[4]
- 1996 Útiløgukattar (barnabók)
- 1996 Øðrvísi stuttsøga - Birting
- 1997 Emma – í Míni jólabók
- 1998 Mítt gamla land (yrking) - Birting
- 1998 Tann fyrsta flykran, Eg kenni eina vættur - í Míni jólabók
- 1999 Hin útvaldi (ævintýrskaldsøga)
- 1999 Barnajól, Magga - Míni jólabók
- 2000 Maya (stuttsøga) - Birting
- 2000 Gásasteggin, Postboð - Mín jólabók
- 2001 Fuglakongurin, Hinumegin vindeyga í Míni jólabók
- 2002 Angi av deyða (stuttsøga), Birting
- 2002 Geislasteinar (ævintýrskaldsøga)
- 2003 Við vindeygað (yrking) - Birting
- 2003 Loppugras (barnayrkingar)
- 2003 Tann fyrsta flykran fall í dag, Ein dag eg lá á bønum í Míni jólabók
- 2004 Maðurin úr Grauballe (stuttsøga) - Birting
- 2005 Sápubløðran í Míni jólabók
- 2006 Óvitar í Spøkilsið sum flenti
- 2006 Summi renna í stuttum brókum í Vencil 1
- 2007 Gjøgnum skygnið stuttsøga í Vencil 3
- 2007 Jólagávan í Míni jólabók
- 2007 Tema við slankum (skaldsøga)
- 2009 Hin blái eingilin (stuttsøga) í Vencil 6
- 2009 Kantatusálmur í Vencili 7
- 2009 Í opnu hurðini (yrkingasavn)
- 2009 Sjúrður og dvørgamoy (stuttsøga, í "Mín jólabók")
- 2010 Sjúrður og drekin (stuttsøga, í "Mín jólabók")[5]
- 2011 Rottan (stuttsøgusavn)[6]
- 2013 Torkils Døtur (barnabók)
- 2013 Hinumegin er mars (skaldsøga)[7]
Á donskum[rætta | rætta wikitekst]
- 2009 At danse med virkeligheden (donsk útgáva av skaldsøguni Tema við slankum Kirsten Brix týddi)
Á týskum[rætta | rætta wikitekst]
- 2013 Der blaue Engel (umseting av krimi stuttsøguni Hin blái eingilin í stuttsøgusavninum "Mord unterm nordlicht" s. 85-88)[8]
- 2014 Manche laufen in kurzen Hosen (umseting av stuttsøguni Summi renna í stuttum brókum í stuttsøgusavninum "Narrenflieger" s.144-151)
Á enskum[rætta | rætta wikitekst]
- 2011 Some people run in shorts (umseting av stuttsøguni Summi renna í stuttum brókum) í Vencil Anthologi of Contemporary Faroese Literature.
- 2014 The Rat (umseting av stuttsøguni Rottan) í Pankmagazine.com
Heiður[rætta | rætta wikitekst]
- 2002 Barnamentanarheiðursløn Tórshavnar býráðs[9]
- 2002 tilnevnd Nordisk Råds børnelitteraturpris fyri fantazybøkurnar Hin útvaldi og Geislasteinar
- 2004 tilnevnd Barna- og Ungdómsbókmentavirðisløn Útnorðurráðsins fyri yrkingasavnið Loppugras,
- 2008 M. A. Jacobsens heiðursløn fyri fagurbókmentir [10]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Sagenhaftes-Island.is
- ↑ Rit.fo
- ↑ Bokasolan.fo
- ↑ Bokasolan.fo Sólrun Michelsen
- ↑ Bfl.fo
- ↑ Aktuelt.fo, Sólrún Michelsen við stuttsøgusavninum ROTTAN
- ↑ Planet.fo, Nýggj skaldsøga eftir Sólrun Michelsen
- ↑ Stadtbibliothek.graz.at
- ↑ BBS.fo Barnamentanarheiðursløn Tórshavnar býráðs
- ↑ BFL.fo


text:
Bóghvítuhvalur
Bóghvítuhvalur (eisini nevndur rovhvalur, mastrarhvalur, mastrarfiskur, æðuhvalur og steyrhvalur) (frøðiheiti - Orcinus orca) er lættur at kenna á tí stóra horninum og teimum hvítu merkjunum aftanvert við hornið. Hornið á kallhvalinum er stórt (1,8 m.) og tríhyrnt, men hornið á kvennhvalinum er minni (0,9 m.) og meira árundað aftantil. Bóghvítuhvalur hevur 10-13 tenn hvørjumegin í kjaftinum. Tær eru eitt sindur bogaðar og 6-8 cm. langar. Bóghvítuhvalur er alheimsslag, sum reikar víða um í Norðurhøvum, bæði við strendurnar og pelagiskt og úr heitum sjógvi niður í arktiskan sjógv. Serliga er nógvur bóghvítuhvalur úti fyri Lofot, millum Føroya og Íslands, eisini undir Íslandi.
40 ára gamla djóravenjarin Dawn Brancheau varð 25. februar 2010 dripin av einum 30 ára gomlum bóghvítuhvali. Tilburðurin var í kendu undirhaldsparkini Sea World í Orlando, Florida. Kvinnan var júst í holtur við at greiða fólki frá undirhaldinum, tá hon var áhaldsin og datt út í hylin. Bóghvítuhvalurin kom eftir henni og dró hana til botns. Hesin bóghvítuhvalurin er umleið 30 ára gomul hon og vigar umleið 6 tons. Hon eitur Tilikum, ið merkir vinur, og hon hevur verið í Sea World seinastu átjan árini. 40 ára gamla Dawn Brancheau var ein av mest royndu starvsfólkunum og von at vera um hesar hvalir. Sea World í Florida er sera kent fyri framførslur sínar við bóghvítuhvalum, delfinum og kópum, men tað er eftir øllum at døma ikki av ongum, at bóghvítuhvalur á enskum verður nevndur killer whale.


text:
Hilmar Jan Hansen 25.07.2013 (17:49)
Landsstýrið kunnar altjóða miðlar
Landsstýrið hevur fyrrapartin viðgjørt álvarsligu støðuna, nú ES hóttir við at seta í verk boykott ímóti Føroyum.
– Vit royna nú at kunna altjóða fjølmiðlar um føroysku síðuna av sakini, sigur Annika Olsen, varaløgmaður, sum situr við borðendan í Tinganesi, tí løgmaður er í løtuni burturstaddur í summarfrí.
ES ætlar at seta forboð ímóti at innflyta sild og makrel ella vørur, sum eru gjørdar úr sild ella makreli, til ES, og er talan eisini um fisk, sum skal víðari til lond, sum eru uttan fyri ES.
Forboðið er galdandi fyri øll skip, sum fiska við føroyskum loyvi, og tey sleppa ikki at brúka ES-havnir, og stongsulin skal eisini fevna um havnir í Danmark, Svøríki og Finnlandi, sum eru limir í ES.
Undir myndini ber til at trýsta á pílin og hoyra samrøðu við Anniku Olsen, varaløgmann.


text:
30. november
30. november er dagur 334 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 335 um skotár er). 31 eru dagar eftir av árinum. Dagurin kallast eisini andrasarmessa, sum er minningardagur fyri lærusveinin Andrias í Nýggja Testamenti.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1847: Funnings kirkja verður vígd.
- 1911: Høvuðsjarnbreytarstøðin í Keypmannahavn verður vigd.
- 1939: Russiskar herdeildir leypa á Helsingfors og aðrar býir í Finnlandi og byrja finsk-sovjetska Vetrakríggið.
- 1966: Oyggin Barbados fær sjálvstýri eftir meira enn 300 ár undir bretskum yvirræði.
- 1988: Palestinska leiðaranum Yasser Arafat verður sýtt innfaraloyvi til USA, har hann ætlaði at taka orðið á ST-aðalfundinum.
- 1993: Fossbankin letur aftur.
- 2013: Føroyar vann smálandakappin í talvi, sum varð hildin í Monako. Hetta hendi dagin fyri seinasta umfarð var leikt, eftir 4-0 sigri móti San Marino. Føroyar hev'i tá 16 stig og Andorra hevði 12 stig. Seinast umfarð skuldi spælast 1. desember millum Føroyar og Andorra.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1874: Winston Churchill, bretskur politikari (deyður í 1965)
- 1889: Edward Mitens (fyrr Mortensen), føroyskur politikari, løgtingslimur og løgtingsformaður.
- 1948: Michael Hardinger, dansk/svenskur tónleikari
- 1955: Billy Idol, enskur sangari
- 1965: Ben Stiller, amerikanskur sjónleikari
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1900: Írski rithøvundurin Oscar Wilde, 46 ára gamal.


text:
Vælkomin á heimasíðuna hjá AA í Føroyum.
Anonymir Alkoholikarar er felagsskapur av monnum og kvinnum, ið býta royndir, styrki og vón fyri at kunna loysa teirra felags trupulleikar, og harvið hjálpa øðrum at endurreisa heilsuna aftaná misnýtslu av alkoholi.
Tað einasta, ið krevst fyri at gerast limur, er ynski um at gevast við at drekka. Einki limagjald verður goldið og AA fíggjar seg sjálvt við egnum sjálvbodnum gávum.
AA hevur ikki tilknýti til nakra sekt, trúarbólk, trúarrætning, politiskan bólk ella stovn.
AA tekur onga støðu í stríðsspurningum og vil hvørki berjast fyri ella stuðla nakrari óviðkomandi sak.
Einasta endamál okkara er at halda okkum edrú og at hjálpa øðrum at uppnáa edrúskap.
Copyright © The AA Grapevine, Inc.
AA í Føroyum
Postsmoga 10
110 Tórshavn
e-mail: taenasturad@aa.fo
Viðmerkingar til webmaster@aa.fo


text:
Saddukearar
Saddukearnir (hebraiskt: צדוקים; Tzedukim) var ein jødiskur bólkur ið vóru mótstøðumenn av Farisearunum (nútíðar rabbinsku jødarnir). Hesin bólkur hvarv eftir at templið (Heródesar tempul) í Jerúsalem varð lagt í oyði, í ár 70 e.Kr.
Hebraiska navnið 'Tsdoki' bendir á at teir fylgdu læruni hjá Høvuðsprestinum Tsádok, í føroysku bíbliuni stavað Zádok, ið krýndi Sálomon til kong í byrjanini av fyrra tempultíðarskeiðnum.
Í Ápostlasøguni fáa vit at vita, at Saddukearnir trúgu hvørki uppá uppreisn (lív eftir deyða) , einglar ella anda. Ápostl. 23:8: Tí at Saddukeararnir siga, at eingin uppreisn er til, og heldur ikki eingil ella andi. Men Fariseararnir halda tey bæði.


text:
Grammy Award
Grammy Awards (upprunaliga nevnt Gramophone Awards) er ein røð av amerikonskum tónleikavirðislønum, sum verða handaðar av Recording Academy fyri ársins bestu framleiðslur og framførslur innan tónleikavinnuna. Virðislønin varð stovnað í 1959. Grammy verður mett at vera líka týdningarmikil virðisløn fyri tónleikavinnuna, sum Oscar-virðislønin er tað fyri filmsvinnuna. Handanin verður vanliga hildin í februar og í løtuni eru tað ikki færri enn 108 ymiskir bólkar.
Grammy verður saman við Billboard Music Award, American Music Awards, og Rock and Roll Hall of Fame mett at verða ein av teimum týdningarmestu tónleikavirðislønunum í USA. Tað árliga Grammy show'ið er ein av teimum størstu kommersiellu hendingunum í tí amerikonsku tónleikavinnuni, og veitslan verður víst í sjónvarpi kring allan heimin.
Grammy-virðislønirnar verða handaðar eftir at limirnir í Recording Academy hava atkvøtt fyri teimum tilnevndu.


text:
Føroysk landafrøði
Føroyar liggja norðuri í Atlantshavinum, á 60° nr. br. og 7° v. 1. frá Greenwich.
Innihaldsyvirlit
Hvar[rætta | rætta wikitekst]
Føroyar liggja í Norðuratlantshavi nøkurlunda miðskeiðis ímillum Norra, Skotland og Ísland. Mitt í Golfstreyminum í Norðuratlantshavi á 62 stigum norður. Føroyar eru partur í Norðurevropa. Føroyar eru eisini partur í danska kongsríkinum. Føroyar eru virkin partur av norðurlendskum samstarvi, bæði sum sjálvstýrandi land og sum partur av ríkisfelagsskapinum við Danmark og Grønland.
Úr Føroyum er næstan líka langt til Noregs, Skotlands og Íslands. Úr Føroyum eru góðir 400 km. til t.d. Íslands. 14 tímar eru at sigla til Íslands og einir 30 til Danmarkar. Umleið 2 tímar eru at flúgva ímillum.
Í stuttum um Føroyar[rætta | rætta wikitekst]
Hagtøl[rætta | rætta wikitekst]
- Norðasta stað: Enniberg, Viðoy.
- Syðsta stað: Sumbiarsteinur, Flesjarnar, Suðuroy.
- Vestasti stað: Gáadrangur, Mykineshólmur.
- Eystasti stað: Stapin, Fugloy.
- Býir: Tórshavn, Klaksvík, Hoyvík, Argir, v.fl.
- Størsti býir: Tórshavn.
- Landsvídd: 1.399 km2.
- Veit jørð: 4 %.
- Sjóøki: 275.000 km2.
- Høv: Norskahavið, Norðsjógvurin, Norðuratlantshavið.
- Strandalinja: 1.289 km.[1]
- Oyggjar: Í Føroyum eru 18 oyggjar.
- Størsta oyggj: Streymoy.
- Minsta oyggj: Lítla Dímun.
- Hólmar: Í alt eru 779 oyggjar, holmar og sker í Føroyum.[1]
- Mesti kuldi (skrásett síðan 1961): -12,3 °C (10,3 °F), Flogvøllurin, 4. mars 2001 [2].
- Mesti hiti (skrásett síðan 1961): 26,3 °C (78,8 °F), Flogvøllurin, 17. juli 2003.
- Fjøll: Slættaratindur, Gráfelli, Villingadalsfjall.
- Hægsti staður: Slættaratindur (882 m.), Eysturoy.[3]
- Lægsti staður: Norðuratlantshavið.
- Størsti fossur: Bøsdalafoss.
- Høvuðsáir: Breiðá, Kirkjuá, Stórá, v.fl.
- Vøtn: Sørvágsvatn, Fjallavatn, Sandsvatn, v.fl.
- Vøtn (í %): 0,5 %
- Størsta vatn: Sørvágsvatn, Vágar.
- Firðir: Kollafjørður, Oyndarfjørður, Sørvágsfjørður, v.fl.
- Longsti fjørður: Skálafjørður, Eysturoy, 14 km.
- Landgrunnurin: 275.000 km2. Har djúpast er á landgrunninum, er tað umleið 4000 m.
Oyggjarnar[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Oyggjar í Føroyum
Oyggjarnar eru 1.399 km2 til víddar. 18 oyggjar eru í Føroyum. 17 eru bygdar og 1 óbygd, Lítla Dímun. Umframt oyggjarnar eru mangir hólmar, stakkar, drangar og sker. Tilsamans 779 av teimum.[1] Heilt neyvt er víddin av øllum Føroyakortinum, við skerum, 1.395,74 km2.[1] Umveldismark: 12 fjórðingar[4]. Størst er Streymoyggin, 374,17 km2, og minst er Lítla Dímun, 0,84 km2.[1]
Úr suðri í norður er frástøðan 113 km., og úr eystri í vestur er hon 75 km. Strandalinjan er 1 289 km.[1] Ongastaðni í landinum ert tú meira enn 5 km. frá havinum. Tær størstu oyggjarnar eru Streymoy, Eysturoy, Vágar og Suðuroy. Fólk býr á 17 av teimum 18 oyggjunum. Oyggin, sum einki fólk býr á, Lítla Dímun, er rættiliga lítil (0,84km2), og er umringað av brattum, høgum bjørgum, so hon er ring at sleppa til. Einans seyðir og fuglar búgva á oynni.
Oyggjarnar, úr landnorðingi eru: Fugloy, Svínoy, Viðoy, Borðoy, Kunoy, Kalsoy, Eysturoy, Streymoy, Nólsoy, Vágar, Mykines, Koltur, Hestur, Sandoy, Skúvoy, Stóra Dímun, Lítla Dímun og Suðuroy.
Landslagið[rætta | rætta wikitekst]
Føroyar eru eitt skurvut fjallaland við høgum tindum, brøttum bergum og grønum líðum, hólmum, drangum og flesjum. Tær eru átjan smáar oyggjar, prúðar, men ómildar á at líta, tá ið tú kemur uttan av havi inn ímóti teimum, men kemur tú heilt inn at teimum, inn í teir djúpu sundini og firðirnar, "vilt tú vera varur við mangt vakurt og gott millum fjøru og fjals" ("Langt Burt Frá Øðrum Londum", Gulak Jacobsen). Gjøgnum oyggjarnar ganga høgir fjallaryggir. Í Suðuroy ganga teir tvørtur um oynna, í hinum oyggjunum mest langvegin. Á Viðoynni, Kalsoynni og summum øðrum støðum er ryggurin ein hvøss, tunn røð. Men fyri tað mesta eru teir bæði flatar og breiðar herður. Upp av teimum reisa seg so hægri tindar og fjøll við skørðum ímillum. Frá herðunum ganga brattlendi niður móti dølum, sjónum ella øðrum undirlendi.
Gjøgnum brattlendini ganga ofta brýr, røkur og hamrar, men har sum brattlendið er vallað, síggjast bara teir hægstu hamrarnir. Úti móti opnum havi er oftast bratt berg. Stundum standa tey beint upp, og nevnast tey tá meitilberg. Mangastaðni liggja undir berginum stórar urðar og vísa á, at har hava verið stór berglop. Oyggjarnar hava ikki altíð sæð út sum nú. Kletturin molnar og terist av regni og skiftandi frosti og hita, máast av vatni, ísi og vindi og matast av havalduni. Munurin sæst ikki dag frá degi, men ár koma og ár fara, og tó at bergið kann vísa seg at standa reyst, so máast tað umsíðir. Knappliga kann tað skrædna frá í ervi, loysna úr homrum og berglopið skríður við øgiligum duni út á sjógv. Flestu urðarnar hevur havið skolað burtur. Oman á teimum høgu fjøllunum liggur grót og eyrur, sum frost, vatn og sólarhiti hevur sprongt leyst. Vindurin ber smágrót og eyr út av fjallinum, og vatnið skolar tað oman gjøgnum brekkurnar. Dalar, sum liggja undir grýtutum fjøllum, hava altíð eyrblandaða mold og eyr í áunum. Her og har liggur stórgrót, sum er loysnað úr homrunum. Grótið í Føroyum er av tí slagnum, sum verður nevnt basalt, tað liggur í flógvum hvør oman á aðrari. Fyri mongum túsund árum síðani vóru stór eldgos her um leiðir, og hesar fláirnar eru komnar soleiðis, at grótbræðing hevur spríkt upp úr jørðini gjøgnum op og rivur, og runnið út yvir landið og er so storknað til grót. Soleiðis gerst grót enn í øðrum londum, á Íslandi til dømis goysir ofta grótbræðing enn út úr eldfjøllunum. Hvør flógvin er komin við eitt eldgos, tær niðaru fyrr, tær ovaru seinni. Millum grótfláirnar eru summastaðni fláir av royðugróti. Tað líkist øsku í liti, grátt, reytt og brúnt, og øska er tað, sum er rokin upp úr eldgloprunum. Av tí mikla fargi omaná er hon harðnað til grót. Eina tíð millum eldgosini má viðaskógur hava vaksið her, tí nógvastaðni í oyggjunum er kol at finna, og kol er viður, sum er rotnaður til mógv og síðani harðnaður til kol av farginum omaná. Stundum síggjast týðiliga kvistarnir og viðingarnar í kolstykkjum. Hvussu leingi eldgosini hava vart, kann ikki sigast við vissu, men tey hava vart í mong túsund ár. Í hesari tíð og av hesum eldgosum eru Føroyar uppbygdar.
Tá ið eldgosini vóru steðgað, kunnu vit ætla, at landøkið her á okkara leiðum hevur verið ein samanhangandi basaltháslætti, men síðan ta tíð hava tær oyðandi kreftirnar, vatnið, ísurin, vindurin, havið og skfitandi hiti tært, máað og matað háslættan sundur og broytt hann so, at hann gjørdist til oyggjaflokkin Føroyar. Eftir at eldgosini vóru steðgað, gjørdist so kalt her norðuri, at ísur legðist ikki bara yvir Føroyar og økið her um leið, men eisini yvir stórar partar av Kanada, Grønland og Norðurevropa. Ísurin er gliðin suðureftir og norðureftir og hevur máað og gnaddað landið og givið bæði dølum og fjørðum ta útsjónd, teir nú hava. Gamalt er sagt, "at útnyrðingur liggur javnur gjøgnum allar firðir í Føroyum", og hyggja vit t.d. á kortið, síggja vit, at ikki bara allir opnir sund og firðir, men teir longstu dalarnir ganga sama veg. Sum ísurin nú liggur oman á Grønlandi, hevur hann áður eisini ligið oman á Føroyum. Og sum hann nú har ekur oman móti sjónum, hevur hann tá ikið her, fyri norðan í útnyrðing, fyri sunnan í landsynning. Undir ísinum lá eyrur, sum av tí ógvuliga trýsti var skrubbaður fast oman eftir jarðklettinum og soleiðis brýndi dalarnar niður. Verður flag grivið oman av slættari hellu, síggjast ofta tættar skøvur í henni, sum allar ganga sama veg um dalurin, hesar skøvur hevur ísurin skurslað. Men eftir fáum árum máar veðrið tær burtur, tí síggjast tær sjáldan í hellum, sum liggja berar. Ymsastaðni kunnu vit síggja morenur, morenur kalla vit tað tilfarið av leysum eyri, leiri, gróti og sandi, sum ísurin hevur flutt við sær. Hyggja vit at tí føroysku strondini, so er stórur munur á eysturstrondini, norðurstrondini og vesturstrondini. Innansyndis og eystantil er ofta fjøruslætt og vallað. Norðantil og vestantil eru bjørgini. Allastaðni fram við strondini síggjast merki eftir, hvussu havið hevur matað landið - urðar, gjáir og skriður eru týðilig merki av hesum oyðingum. Fram við landinum standa stakkar og drangar, har liggja flesjar og hólmar, sker og boðar, sum tað seinasta, ið er eftir av tí landi, sum burtur er matað.
Veðurlagið[rætta | rætta wikitekst]
Veðurlagið er rímiliga vátt, við nógvum regni og mjørka, og onkuntíð hørðum ódnum eisini. Her í Atlantshavi renna saman heitir og kaldir luftstreymar, og veðurlagið er skiftandi sól, regn og mjørki. Um summrini eru Føroyar rímiliga kaldar, við miðalhitanum 11°C (52°F). Miðalhitin í okkara kaldasta mánaði er 3°C (37°F). Sjálvt um tær liggja á 62° norður, so heldur Golfstreymurin veðurlagið flótt, so vit hava mildar vetrar. Milda og slavna veðurlagið er gott til t.d. seyðahald, sum var høvuðsvinna. Golfstreymurin ger at sjógvurin frystir ikki. Veðrið er ógvuliga óstøðugt, tí Føroyar liggja í norðuratlantiska lágtrýstbeltinum. Føroyar hava strandaveðurlag.
Veðurlagið í Føroyum er - ikki uttan orsøk - ofta lýst sum "rásarúmið hjá veðurgudunum". Føroyar hava eisini oyggjaveðurlag við ógvuliga skiftandi veðri. Bert stutt løta kann vera millum sólskin og regn, logn og storm. Sólskin, regn og mjørki hvørt um annað. Í Føroyum mást tú altið laga teg eftir veðrinum. Veturin er lýggjur; ofta við regni, vindi og við hvørt nakað av kava og kulda, sum ikki liggur serliga leingi. Summarið er ljóst - á hásumri nærum alt samdøgrið. Longsta dag eru 19,5 ljóstímar, og stytsta dag eru uml. 5 ljóstímar. Hitin liggur ofta um 10 - 12 (50-53°F) stig, men onkrar dagar krýpur hann upp í 20 (68°F) stig.
Veðurlagið fram við sjóvarmálanum í Føroyum er tempererað veðurlag við miðalhita í august upp á umleið 11 °C (51 °F). Veðurlagið fer frá at verða bólkað sum tempererað til at vera arktiskt, tá ið miðalhitin fyri heitasta mánað er minni enn 10 °C (50 °F). Fyri hvørjar 100 metrar upp frá sjóvarmálanum kólnar luftin 0,7°C (33 °F), og tað merkir, at vit eru farin um markið frá tí tempereraða til tað arktiska veðurlagið longu einar 200 metrar yvir havi. Føroyska veðurlagið fevnir sostatt um sjálvt markið millum tempererað og arktiskt veðurlag, og umleið 80 % av føroyska landøkinum hevur arktiskt veðurlag. Í tí arktiska beltinum í landslagnum eru jarðrivstilgongdirnar serliga virknar. Tá ið veður og vindur slítur klettin við salt, hita og kulda, so tærist kletturin, og rivurnar í klettinum víðkast. Hartil hevur plantugróðurin stutta vakstrartíð, og ovasta jørðildið er merkt av frostnálum, sum elva til viðkvæmi fyri vatni og vindi. Hetta sæst serliga væl á økjum við svarðloysi og í brattlendi.
Hóast landið er lítið, er ikki altíð sama veður allastaðni í landinum.
Føroyskir býir[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Yvirlit yvir allar búsetingar í Føroyum, t.e. bygdir og býir
Tórshavn ella Havnin er høvuðsstaður í Føroyum og nógv størsti býurin. Havnarøkið hevur stóran týdning. Í Føroyum eru eisini aðrar stórar kommunur ella býir. Klaksvík er næststørsti býur í Føroyum.
Fjøll[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Yvirlit yvir øll fjøll í Føroyum
Hægsta fjallið er Slættaratindur 882 m. høgur. Næsthægsta fjallið er Gráfelli, sum er 856 m. høgt. Seks av tíggju teimum hægstu fjøllunum liggja á somu oyggj - Kunoyggin. Tey seks fjølllini á Kunoynni, sum eru millum 10 tey hægstu í Føroyum eru: Kúvingafjall 830 m., Teigafjall 825 m., Kunoyarnakkur 819 m., Havnartindur 818 m., Urðafjall 817 m. og Middagsfjall 805 m.[3]
Í miðal eru fjøllini í Føroyum umleið 300 m. høg.
Vøtn[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Listi yvir vøtn í Føroyum
Sørvágsvatn (eisini rópt Leitisvatn) er størsta vatnið í Føroyum. Leitisvatn er 3,57 km2. Hini eru: 2. Fjallavatn, Vágoy 1,03 km2; 3. Sandsvatn, Sandoy 0,82 km2; 4. Toftavatn, Eysturoy 0,51 km2. Tvey tey størstu vøtnini í Føroyum, Sørvágsvatn og Fjallavatn liggja mitt í Vágoynni.[5]
Vøtnini eru á hesum oyggjum: Suðuroy, Sandoy, Vágoy, Nólsoy, Eysturoy, Streymoy og Hestur.
Jarðfrøði[rætta | rætta wikitekst]
Niðurbrótingin av føroyska basaltháslættanum tók rættiliga dik á seg í ístíðunum, sum byrjaðu fyri 2,6 milliónum árum síðan. Í hvørjari ístíð savnaðust skriðjøklar og óku út á sjógv. Skriðjøklarnir høvdu stórt grót og nógv tilfar við sær út á sjógv. Harvið broyttust lægdir til djúpar dalar og firðir við brøttum líðum, meðan høvdir í upprunaliga landslagnum komu at standa næstan órørdar eftir, sum opin fjallalandsløg og slættir fjallatoppar.
Oyggjarnar eru úr basalti, gosgróti, ið síðan fornu eldgosini er grivið burtur av jøklum í seinastu ístíð. Hesir jøklarnir eru nú firðir, sund og dalar, og orsøk til, at Føroyar eru tað oyggjasamfelagið, sum vit kenna í dag. Av tí, at Føroyar eru skaptar soleiðis, at ísurin lættliga kundi renna burtur, rennur vatn eisini lættliga burtur. Sum oftast er hetta ikki ein trupulleiki, tí nógv regn er í Føroyum. Men tað kemur fyri, at einki regn er í fleiri mánaðir.
Føroyar eru av basalti, sum varð til eftir stór eldgós fyri 60 mió. árum síðani. Tá fóru meginlondini hvørt frá øðrum ímillum Eysturgrønland og Føroyar og fóru hvørt sína leið. Jarðfrøðiliga eru Føroyar bygdar av basaltlava, tað er flótandi basalt, sum er storknað í fáum til bamrar og røkur. Ímillum basaltfláirnar er bleytt royðugrót, sum er øska av eldgosum. Oyggjarnar vórðu til úr eldgosum tíðliga í tertiertíðindi, fyri einum 60 mió árum síðan. Nú er einki gosvirkni. Landslagið er upp gjøgnum tíðirnar evnað til av jøklum, jøkulvatni, veðri, sjógvi og vindi. Flestu oyggjarnar eru langar og smalar. Ikki er langt um firðir ella sund, men ofta er streymhart.
Í Suðuroy halla fláirnar í landnyrðing og landnyrðing eystan, í norðaru oyggjunum í landsynning eystan og landsynning. Niðastu basaltfláirnar eru tí vestanfyri og í Suðuroy, miðfláirnar mest í miðoyggjunum og ovastu basaltfláirnar eystanfyri.
Í Føroyum nevna vit strendurnar bakki, berg, hella, fjøra, møl og sandur. Fram við landi eru nógvastaðni stakkar, drangar, flúrar, flesjar og sker.
Havleiðirnar um Føroyar[rætta | rætta wikitekst]
Sund og firðir skilja oyggjarnar frá hvørjari aðrari. Í flestum sundum og fjørðum er óføra harður streymur, men í summum er "deyðavatn". Undir sjónum er løgið landslag fjalt fyri eygum okkara. Har eru stórar urðar, langir fjallaryggir og djúpar gjáir, djúpálar, bæði longri og djúpari enn uppi á turrum. Mesti havbotnurin er tó slættur. Sumstaðni hevur havið máað inn í bergið og gjørt holur og loft.
Føroyar liggja millum Norskahavið og Norðuratlantshavið. Hesi høv eru skild av einum undirsjóvarryggi, sum gongur millum Skotland og Ísland yvir Føroyar. Vestan fyri Ísland heldur hesin ryggur fram yvir ímóti Grønlandi og víðari til Kanada. Tann parturin av rygginum, sum er millum Ísland og Føroyar, verður nevndur Føroya-Íslandsryggurin. Stóran part av strekkinum millum Ísland og Føroyar kemur ryggurin upp á 500 metra dýpi. Millum Grønland og Ísland er nakað djúpari, men djúpasta skarðið á øllum rygginum er í Bankarennuni, millum Føroyabanka og landgrunnin. Hon er um 850 metrar djúp. Frá Føroyabanka heldur ryggurin fram móti Skotlandi og verður á hesum strekki vanliga nevndur Wyville-Thomson Ryggurin. Hann kemur upp á uml. 600 metra dýpi.
Norðuratlantsstreymurin ber heitan sjógv við sær móti Føroyum, tí hann kemur sunnaneftir úr heitari høvum. Hann kemur úr Golfstreymurin, og her á landi nýta vit ofta tað navnið, um tann streymin, sum fer fram við okkum. Føroysku havleiðirnar fáa tó ikki bara heitan sjógv. Ein kaldur streymur kemur suðureftir fram við Íslandi. Hann verður nevndur Eysturíslandsstreymurin, og hann er kaldur, tí sjógvurin í honum kemur úr teimum køldu høvunum fyri norðan. Hyggja vit gjøllari at Norðuratlantsstreyminum, har hann fer fram við Føroyum, síggja vit, at hann býtir seg í tvær greinir. Syðra greinin fer suður um føroyska landgrunnin og eystur gjøgnum Hetlandsrennuna. Norðara greinin fer yvir um Íslandsryggin, men nakað av sjógvi fer næstan heilt norður móti Íslandi, har ein partur fer vestur aftur í hav, meðan restin fer suðureftir og eystur um ryggin.
Samanburður[rætta | rætta wikitekst]
Samlaða víddin á Føroyum er 1.399 km2 (113 km úr norður- til suðurenda, 75 km úr vestur í eystur).
Talva[rætta | rætta wikitekst]
Samanbering við onnur smálond (stødd í km2).
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 Umhvørvisstovan - Oyggjastøddir
- ↑ http://www.gluggin.net/vedur/DMI_fo-met_2.htm
- ↑ 3.0 3.1 Umhvørvisstovan - Fjøll
- ↑ ANORDNING NR. 240 FRÁ 30. APRIL 2002 OM IKRAFTTRÆDEN FOR FÆRØERNE AF LOV OM AFGRÆNSNING AF SØTERRITORIET
- ↑ Umhvørvisstovan - Størstu vøtn
- ↑ http://books.google.com/books?id=fULqNyVRakkC&pg=PA128&lpg=PA128&dq=highest+sea+cliff+in+europe+Enniberg&source=bl&ots=X4xqvNPO8v&sig=nJnQ7G4L5V-P4YUY_73emMe_QGo&hl=en&sa=X&ei=XhE3U5itCoG-sQS8zYCADw&ved=0CFQQ6AEwCQ#v=onepage&q=highest%20sea%20cliff%20in%20europe%20Enniberg&f=false


text:
Landbúnaður
Landbúnaður er at velta grøði til matna ella fóður og at hava alidjór. Haðan færst t.d. egg, ull, kjøt og mjólk. Landbúnaður hevur alstóran týdning fyri heimsins fólk. Tey fleiri enn 6,9 mia. fólkini skulu hava mat, og landbúnaðurin gevur nógvum fólki arbeiði. Nútímans landbúnaður krevur nútímans amboð og maskinur at bera seg fíggjarliga. Har skal verða pløgt, harvað, sátt, og seinni sprænt fyri skordjórum og soppum, og at enda skal verða heystað, alt verður gjørt við maskinum.
Fyrr vóru ross nýtt at draga amboð, og á gørðunum vóru húskallar og arbeiðskonur. Nú koyrir bóndin sjálvur traktorin. Um heystið verður akurin skorin við stórum maskinum, tær treskja beinanvegin. Nú á døgum er umráðandi at vinna so nógv sum til ber av landinum. Neyt standa inni alt árið, hønur eru í alt ov smáum búrum, og kálvar fáa bara okkurt serligt at eta, og kjøtið skal hava ávísan lit. Nógv eru ónøgd við ta viðferð, djórini fáa, og sumstaðni er landbúnaðurin komin í ringt orð. Men vanligast er, at djórini verða væl viðfarin.
Øll grøði, vit velta, er ættað undan villum plantum. Í nógv túsund ár eru fræ úr teimum bestu platunum vald burturúr. Til dømis er serstakt maltbygg, sum er serliga væl egnað til ølbrygging. Í Amerika er komið fram til serligt hveitislag, sum stendur ímóti skordjórum og soppum, og sum eisini fruktar væl. Nógvir bøndur reka landbúnað eftir natúrligum reglum. Teir fara ikki so ofta um jørðina ella spræna fyri skaðadjórum. Heldur brúka teir natúrlig tøð enn handilstøð. Fruktin av slíkari jørð er ofta dýrari, men mong halda hana vera sunnari.
Nógvastaðni í heiminum eru týðandi mentanir sprotnar úr landbúnaðinum í áardølum; til dømis. tann sumeriska mentanin, ið verður hildin at vera tann elsta hámentanin í søguni. Sumeriska fólkið livdi fyri meira enn 4000 árum síðani í Mesopotamia við áirnar Evfrat og Tigris í tí landinum, sum nú eitur Irak. Indusdalurin í landinum, sum nú eitur Pakistan, er eitt annað dømi um eitt øki, har fólk hava livað av framkomnum landbúnaði í nógv túsund ár.
Landbúnaður í Føroyum[rætta | rætta wikitekst]
Landbúnaðurin hevur hesi seinnu árini aftur fingið størri týdning. Nógv er velt upp úr nýggjum, og fleiri tíðarhóskandi fjós eru bygd. Í Føroyum eru umleið 70 000 áseyðir og 1200 neyt. Undan hesum 1200 neytunum fæst øll mjólkin, ið neyðug er. 400 festibøndur sita við uml. helvtini av jørðini, og umleið 5000 óðalsmenn eiga hina helvtina. Stórur partur av innangarðsjørðini er traðarbrúk.
Seyðahaldið er uttan iva tann greinin innan landbúnaðin í Føroyum, sum hevur stórsta áhugan hjá føroyingum. Í Føroyum broyttist landbúnaðurin lítið fram at 20. øld. Bøndurnir vildu treyðugt taka við nýggjum og hildu seg til gamlar og mannkrevjandi arbeiðshættir. Vend kom í, tá ið ungu menninir seinast í 19. øld fóru til skips heldur enn at vera húskallar. Ráðgevi varð settur í 1885, og í 1892 varð skipað fyri royndarbrúki í Kirkjubø. Í 1908 verður Meiaríið í Havn bygt. Í 1919 kom dýralækni og í 1921 kom royndarstøð.


text:
Isotopar
Ein isotopur er eitt frumevni sum í síni kjarnu hevur eitt ólíkt tal av neutronir í mun til protonir til dømis frumevni karbon finnist vanliga sum karbon-12 ið hevur 6 protonir og 6 neutronir, men tað finnist eisini karbon-13 (6 protonir 7 neutronir) og karbon-14 (6 protonoro 8 neutronir). Isotopar av einum frumevni kunnu vera í ójavnva og henfalla við millum annað at útsenda vandamikla stráling ella partiklar - hetta er væl kent fyri t.d. uranium-238 ið hevur 92 protonir og 146 neutronir. Fyri at áseta hvussu sannlíkt tað er at ein isotopur ferð at henfalla nevnir man ofta teirra hálveringstíð.


text:
Stílrák 31.10.2014 KvinnaStórur køksdagur leygardagin
Í sambandi við at Bygma Balslev nú umboðar Tvis-køkar, verður stórur køksdagur leygardagin 1. november frá kl. 9 til kl. 15.Stóra køkssýningin er í topp, og køksráðgevar frá Bygma ...
Mótaheimurin 30.10.2014 KvinnaHvíthús letur upp í nýumvældum hølum
Fleiri hava ivaleyst lagt til merkis, at handilin Hvíthús hevur verið stongdur í eina tið. Hetta er tí, at tær hava verið í gongd við at prýða um hølini. Í morgin, 31. oktober kl. ...
Stílrák 30.10.2014 KvinnaKop & Kande hjá Ide Møblum
Fríggjadagin 31. oktober letur Ide Møblar upp eina nýggja deild. Talan er um handilsketuna Kop & Kande, sum Thomas Dam Búnýti áður hevur umboðað. Kop & Kande hevur næstan ...
Mest lisið
- 1 Toblerone dessert
- 2 Hvíthús letur upp í nýumvældum...
- 3 Rice Krispies køka
- 4 Kop & Kande hjá Ide Møblum
- 5 Kvinnukøkan frá 2005
- 6 Kvinnutroyggjan úr blað 1, 201...
- 7 Bind eina flotta troyggju úr t...
- 8 Myndir frá 10 ára føðingardegn...
- 9 Kvinnufelagið skipar fyri heys...
- 10 Nýggj føðingardagskvinna er ko...


text:
Vágs Svimjihøll
Vágs Svimjihøll er ein svimjihøll í Vági. Høllin hevur ein svimjihyl, sum er 25 metrar langur og hevur fýra banar. Svimjihøllin í Vági lat upp í 1979 og er bygd saman við Vágs Skúla. Inngongdin er frá Toftavegi. Skúlabørnini í syðru helvt av Suðuroynni brúka svimjihøllina sum partur av teirra undirvísing. Svimjihøllin er opin umleið annan hvønn dag, mánadag, mikudag, fríggjadag og leygardag fyri almennari svimjing. Harumframt brúkar svimjifelagið Susvim svimjihøllina til teirra svimjivenjingar.
Útvortis ávisingar[rætta | rætta wikitekst]
- Vagur.fo, Heimasíðan hjá Vágs kommunu.
- Susvim.mono.net, Heimasíðan hjá Susvim (Suðuroyar Svimjifelag).


text:
Konsert við Jógvan Hansen, Friðrik Ómar og kvinnukórinum Suð, verður í Norðurlandahúsinum 9 mars. kl 20:00
Í oktobur mánaði 2009 góvu Jógvan Hansen og íslendski Friðrik Ómar út fløguna "Vinaløg". Hendan fløgan var eitt samstarv millum brøðratjóðirnar báðar, har Jógvan sang 10 væl vald íslendsk løg á føroyskum, meðan Friðrik sang 10 føroysk løg á íslendskum. Talan er um løg sum "Tú nart við hjartað á mær", "Lítil drongur", "Eg veit tú kemur til mín í kvøld", "Eros", "Syngjum sama lag", "Þau dansa eins og skuggar" og onnur, sum síðan hava verið nógv at hoyrt bæði her heima og í Íslandi.
Fløgan varð so mikið væl móttikin, at hon endaði ovast á sølulistanum í Íslandi. Eisini føroyingar tóku væl ímóti "Vinaløgum", og útgávukonsertin í Norðurlandahúsinum var fyri fullum húsum.
Teir báðir Jógvan og Friðrik hildu fram við samstarvinum, og góvu á heysti 2011 út nýggja fløgu eftir sama leisti, sum teir kallaðu "Barnaløg". Á hesi fløguni er talan um kendar íslendskar og føroyskar barnasangir. Eitt nú "Hún er amma mín", "Dukkan Fríða" og "Bíllinn okkar" týddar úr føroyskum til íslendskt, og "Bahama", "Húsið og eg" og "Sov nú ungi ástur mín" úr íslendskum til føroyskt.
Stutt eftir útgávuna av seinnu fløguni hjá Jógvani og Friðrikki Ómar, skipaðu teir báðir fyri stuðulskonsert til frama fyri Landsfelagnum fyri bjargingarfeløgini í Føroyum. Hetta var í samband við ódnarveður í Føroyum um tað mundið. Konsertin varð send beinleiðis í RÚV og Kringvarpi Føroya úr stásiligu Hørpuni í Reykjavík. Heilar 17 milliónir íslendskar krónur, ella góðar 700.000 føroyskar krónur, komu inn tann tíman, konsertin vardi. Forseti Íslands, Ólafur Ragnar Gímsson, handaði formanninum í LBF, Regini Jespersen,innsavnaða peningin.
Suð er eitt kvinnukór í Klaksvík, sum byrjaði at venja regluliga í sept. 2002. Við einum steðgi síðani jan. 2012. :,,nú gleða vit okkum til at fara at syngja saman við Jógvani Hansen og Friðrik Ómar í Norðurlandahúsinum 9. mars." sigur Steinvør Fonn.
Vit eru glaðir amatørar, sum elska at syngja, og sum vóna at kunna gleða onnur við okkara sangi. Hóast vit mest hava sungið klassiskan tónleik, so hava tær eisini royndir við rútmiskum tónleiki.
Jógvan Hansen, Friðrik Ómar og kvinnukórið Suð verður at hoyra leygarkvöldið 9 mars í Norðurlandahúsinum.
Kostnaður 250 kr.


text:
Wikipedia:Um
Wikipedia er ein verkætlan við tí endamáli at byggja upp eina WikiWiki-alfrøði við opnum innihaldi, sum varð sett á stovn 15. januar 2001 av Jimmy Wales og Larry Sanger. Wikipedia verður útgivin av Wikimedia Foundation, sum hevur bústað í USA. Føroyska útgávan av Wikipediu byrjaði á sumri í 2004 og inniheldur nú 10,630 greinir.
Í byrjanini var ætlanin at Wikipedia skuldi vera ein systurverkætlan til Nupedia, tó uttan so strangt góðskueftirlit. Tað serstaka við Wikipedia er at »hvør sum helst nær sum helst kann rætta eina og hvørja grein« (uttan tær sum eru friðaðar orsakað av ov nógvum herverki).
Innihaldið á Wikipedia kemur undir GNU Free Documentation License, sum er eitt opið innihald.
Tøl um Wikipedia[rætta | rætta wikitekst]
Í alt hevur Wikipedia fleiri enn 37 milliónir greinar (2013) og er hervið heimsins størsta alfrøði. Alfrøðin er í dag á fleiri enn 275 málum. Tey størstu eru Enskt, Týskt, niðurlendkst, svenskt, franskt, italienskt, spanskt og russiskt, sum øll hava yvir 1 millión greinar, tann enska allar størst við meira enn 4 milliónum av greinum.
Síðan Wikipedia varð sett á stovn í 2001, er hon vaksin við nógvari ferð og er blivin til eina av heimsins størstu heimasíðum, sum verða endurgivnar, við umleið 470 milliónum serstøkum vitjanum hvønn mánað, sum var status í februar 2012. Tað eru fleiri enn 77.000 virknir brúkarar sum geva sítt íkast á meira enn 22.000.000 greinir á 285 málum. Í dag (23. november 2013) eru tað tilsamans 7.000 síður á føroysku Wikipediu, 4,384,747 greinar á tí ensku og 183.399 á tí donsku og 1.598.837 greinir á tí svensku, sum er nógv tann størsta av teimum norðurlendsku. Hvønn dag eru tað fleiri hundrað túndavís av vitjandi frá øllum heiminum sum í felag skriva tíggjutúsundavís av rættingum og upprætta í túsundavís av nýggjum greinum fyri at víðka um vitanina, ið Wikipedia alfrøðin inniheldur.
Hagtøl yvir føroysku úgávuna kunnu finnast á Serstakt:Hagtøl.


text:
Slovakia
Slovakia er eitt lýðveldi í Miðevropa. Í útnyrðing hevur Slovakia mark við Kekkia, í norðri við Pólland, í eystri við Ukraina, í suðri við Ungarn og í útsynning við Eysturríki.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Slovakia, sum vit kenna tað í dag, er í veruleikanum annað landið, ið hevur borið hetta navn. Fyrsta landið var Fyrsta slovakiska lýðveldið (Prvá slovenská republika), ið var til undir seinna heimsbardaga.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Slovakia er eitt demokratiskt lýðveldi við parlamentariskari fleirflokkaskipan. Seinasta parlamentsvalið var í mars 2012, og seinasta forsetavalið var í apríl 2009.
Fyrisitingarligt býti[rætta | rætta wikitekst]
Slovakia er býtt sundur í 8 regiónir ella sýslur (slovakiskt: kraj, fleirtal kraje). Hesar eru uppkallaðar eftir høvuðssætinum í regiónini. Regiónirnar hava síðan 2002 í ávísan mun havt sjálvstýri.
- Bratislava-regiónin (Bratislavský kraj), høvuðsstaður Bratislava
- Trnava-regiónin (Trnavský kraj), høvuðsbýur Trnava
- Trenčín-regiónin (Trenčiansky kraj), høvuðsbýur Trenčín
- Nitra-regiónin (Nitriansky kraj), høvuðsbýur Nitra
- Žilina-regiónin (Žilinský kraj), høvuðsbýur Žilina
- Banská Bystrica-regiónin (Banskobystrický kraj), høvuðsbýur Banská Bystrica
- Prešov-regiónin (Prešovský kraj), høvuðsbýur Prešov
- Košice-regiónin (Košický kraj), høvuðsbýur Košice
Regiónirnar eru býttar sundur í fleiri smærri kommunur ella distriktir. Tað eru tilsamans 70 kommunur í Slovakia.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Folk siðvenja hevur sterkar røtur í Slovakia og sæst aftur í bókmentum, tónleiki, dansi og arkitekturi. Eitt dømi um hetta er tann slovakiski tjóðsangurin "Nad Tatrou sa blýska", sum hevur røtur í einum fólkatónleikalagi frá "Kopala studienku" mentanini.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Slovakia liggur millum breiddarstigini 47° and 50° N, and longdarstigini 16° og 23° E. Tað slovakiska landslagið er serliga kent fyri tað fjallaríki náttúruna við Karpatafjøllunum, sum strekkja seg tvørtur um alt landið og fevnir um tað mesta av norðara partinum av Slovakia. Í hesum høgu fjøllum eru fjallatindarnir Fatra-Tatra Area (harímillum eru Tatra fjøllini, Greater Fatra og Lesser Fatra), Slovak Ore fjøllini, Slovak Central fjøllini ella Beskids. Tað lægsta láglendi er tað fruktagóða Danubian Láglendi í útsynningshorninum av landinum, síðan kemur Eystara Slovakiska Láglendi í ein landssynning.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- TA3 - Slovakisk tíðindarás
- The Slovak Republic Government Office


text:
Your Best Life Now: 7 Steps to Living at Your Full Potential
Your Best Life Now: 7 Steps to Living at Your Full Potential er ein bók hjá Joel Osteen (f. 5. mars 1963 í Houston, Texas).
Í bókini tosar Osteen um, hvussu vit kunnu liva eitt ríkt og undurfult lív, og hvussu hetta ikki einans er ætlað teimum heilt fáu, men øllum sum líta á Gud. Tí tosar hann um at broyta lívsáskoðan okkara soleiðis, at vit hyggja longur enn vanligu eygu okkara síggja. Vit mugu byrja at síggja, skilja og eisini líta á teir sannleikar Orð Guds tosar um og byrja at gera hesar til veruleika í lívi okkara.
Á øllum støðum har bøkur verða seldar sært tú bókina sum Osteen hevur skrivað.
Bókin er býtt upp í sjey partar:[rætta | rætta wikitekst]
- Enlarge Your Vision.
- Develop A Healthy Self-Image.
- Discover The Power Of Your Thoughts And Words.
- Let Go Of The Past.
- Finding Strength Through Adversity.
- Live To Give.
- Choose To Be Happy.


text:
Vælkomin til Vælvera Fintess - tann
einasta fitnesskedan í Føroyum við sentrum í Tórshavn, Runavík og
Vestmanna.
Hjá Vælvera Fitness kýta vit okkum altíð eftir at veita tað bestu
tænastuna og at hava tær bestu umstøðurnar. Vit bjóða tí altíð
liðvenjingar við útbúnum liðvenjarum frá mánadag til leygardag. Vit
bjóða liðvenjingar í aerobic, dansi, kampsporti, X-FIT,
cirkel/switch, og vit hava konceptlið.
Limaskapið í Vælveru Fitness gevur tær atgongd til øll okkara
venjingarhølir, hentleikar og liðvenjingar.
Í Tórshavn og Runavík hevur tú møguleika at luttaka á
liðum, alt frá aerobic, dansiliðum, styrkiliðum, X-FIT liðinum,
stríðsítróttsliðum og á mongum øðrum. Gevið gætur, at tað kostar
ikki eyka fyri at luttaka í liðvenjingunum.
Tørvar tær at koma í
gongd við tínari venjing, hevur tú altíð møguleika at bíleggja eina
tíð til eina venjingarvegleiðing við at skriva til info@vaelvera.fo
ella tú kanst ringja á tlf. 320 310. Gevið gætur, at hetta er
við í mánaðarliga prísinum og kostar tískil ikki
eyka.
Ert tú áhugaður í
persónligari venjing? Vit hava 3 persónligar vegleiðarar, ið eru
til reiðar at hjálpa tær. Nærri kunning viðvíkjandi persónligu
vegleigarunum fært tú við at seta teg í samband við Rúna á
rune@vaelvera.fo


text:
Charles Darwin
Charles Darwin (12. februar 1809 – 19. apríl 1882) var ein bretskur lívfrøðingur. Tað var á síni rannsóknarferð við "Beagle", at Darwin fekk hugskotið til arvalæru sína (menningarlæruna). "Beagle" vitjaði Galapagosoyggjarnar, og har sá Darwin, at sami upprunaligi fuglurin - finkan - gjøgnum tíðina var vorðin til eini tjúgu ymisk sløg av fuglum, hvør við sínum serligu eginleikum. Tað gingu tó útvið tjúgu ár eftir at Darwin kom aftur av ferðini, áðrenn úrslitini og niðurstøðurnar, hann gjørdi sær, komu út í bók. Men tað er ikki at taka munnin ov fullan at siga, at bókin "The Origin of Species" gjørdist ein hin mest týðandi bókin í heiminum, og enn tann dag í dag verður arvalæran dúgliga umrødd millum leikfólk.
Innihaldsyvirlit
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis ávísingar[rætta | rætta wikitekst]


text:
21. september
21. september er dagur 264 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 265 um skotár er). 101 dagar eru eftir av árinum. Dagurin er altjóða alzheimerdagur.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1745 - Charles Stuart og hansara jakobitaherur vinna sigur á onglendingum í The Battle Of Prestonpans.
- 1937 - Bókin Hobbin hjá J.R.R. Tolkien verður útgivin.
- 1949 - Kommunistaleiðararnir í Peking kunngera, at Kinesiska Fólkalýðveldið er sett á stovn.
- 1964 - Malta fær sjálvstýri.
- 1998 - Upptøkan av vitnisfrágreiðingini hjá Clinton forseta um samband hansara við Monicu Lewinsky verður sent í sjónvarpi um allan heim.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1931 - Larry Hagman, amerikanskur sjónleikari (JR í Dallas, TX)
- 1934 - Leonard Cohen, kanadiskur sangari og sangskrivari.
- 1947 - Rói Patursson í Tórshavn.
- 1947 - Stephen King, amerikanskur rithøvundur.
- 1968 - Ricki Lake, amerikanskur sjónvarpsvertur.
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1979 - Sámal Joensen-Mikines, málari (f. 1906).


text:
Storkur
Storkur (frøðiheiti - Ciconia ciconia) er millum hegra og trana til støddar, hálslangur og beinlangur. Liturin er hvítur við svørtum flogfjøðrum, bein og nev eru reyð. Hann eigur mest í Miðevropa, og kemur ongantíð norður um Danmørk. Tað er so sjaldsama fólkaalskin fuglur, at teir allarflestu eiga uppi á hústekjum. Bøndurnir leggja eitt gamalt vognhjól upp á mønina á fjósinum ella á sethúsunum, og storkarnir gera sær reiður í tí.
Um veturin eru teir suðuri í Afrika. Sum okkum her um várið leingist eftir tjøldrunum, so leingist donskum børnum eftir storkinum. So ein góðveðursdag síggja tey eitt koma høgt uppi í lofti, storkurin! Hann ringir seg niðureftir, og skjótt situr hann í sama reiðrinum, sum hann hevði í fjør. Hetta er storkapápin. Nú fer hann at reinsa reiðrið, og bøta upp á tað við greinum, sum hann brýtur sær úti á skóginum. Nakrar dagar seinni kemur kona hansara; og ei dáni í, at hon er blíð, nú hon finnur alt væl tilgjørt. Tey heilsa hvørjum øðrum við at ringla hart við nevinum, tí storkur hevur einki mál. Men er annað deytt, so fær hitt sær nýggjan maka; og menn vita vist, at sama reiðrið hevur verið íbygt í meir enn 100 ár. Fyri uttanhýsis fólki er storkur styggur, men húsfólkið kennir hann væl og leggur ikki í, um tey koma honum nær, tó letur hann seg ikki taka; fríur fuglur vil han vera.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Saturn
Saturn er sætta gongustjórnan frá Sólini, og er næst størsta gongustjórnan í sólarskipan okkara. Bara Jupiter er størri. Eins og Uranus, Neptun og Jupiter, er Saturn ein gass risi, og merkir hetta, at hon fyrst og fremst er gjørd av gassum, heldur enn steini. Saturn er uppkallað eftir rómverska gudinum Saturnus, sum er gudurin fyri bóndaskapi, rættvísi og styrki. Veðurlagi á Saturn er ekstremt, og vindarnir kunnu koma heilt upp í 1.800 km/t. Saturn hevur í minsta lagi 61 mánar. Størsti mánin á Saturn, Titan, er størri enn gongustjórnan Merkur, og er einasti mánin í sólarskipanin, sum hevur eina nevniverda atmosferu.
- Diametur (Jørðin = 1): 9,14
- Massi (Jørðin = 1): 95
- Rúmd (Jørðin = 1): 764
- Massafylla (vatn = 1): 0,69
- Tyngdakraft (Jørðin = 1): 0,92
- Mánar: 18 + 12
- Miðal-temperaturur: - 176 Celsius
- Max støddar flokking: - 0,3


text:
Skipskronometur
Eitt skipskronometur er ein serliga neyv klokka, ið kann nýtast til at rokna navigatión eftir.
Í 1714 lovaði enska parlamentið 3 virðislønir, ávikavist 10 túsund, 15 túsund og 20 túsund £ til tann, ið kundi konstruera eitt ur, sum var so beint, at geografiska longdin á eini 3 vikur langari sjóferð kundi ásetast við ávikasvist 60, 40 og 30 sjómíl neyvleika.
John Harrison (1693 - 1776) brúkti meginpartin av lívinum at konstruera skipskronometur. Í 1762 varð eitt av hansara skipskronometrum roynt á eini ferð úr Onglandi til Jamaika, og tá skipið var aftur í havn í Portsmouth, varð staðfest, at tað var minni enn 2 minuttir skeivt. Tað gav ein geografiskan neyvleika uppá 18 sjómíl, og við hesum prógvi kravdi John Harrison ta gomlu virðislønina útgoldna. Eftir drúgva togtogan fekk hann í 1773 útgoldið tey 20.000 pundini. Hann var tá 80 ára gamal.
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- Føge, Hegner og Øhrstrøm: Tid - et filosofisk begreb og en målelig størrelse. Systime 2006


text:
Utah
Utah er ein lutstatur í USA við 2,7 mió íbúgvar. Eyknevni hansara er Býfluguhússtaturin (enskt: The Beehive State). Høvuðsstaðurin eitur Salt Lake City. Býurin eitur eftir Stóra Saltvatni, sum er so salt, at fiskur kann ikki liva í tí, men so vinna teir harafturfyri nógv salt úr tí. Eitt annað stórt vatn, Utahvatn, er har á leið, men í tí er vatnið ikki salt.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Indiánarnir[rætta | rætta wikitekst]
Áðrenn evopearar komu, búðu indiánarnir í størsta partinum í statinum, sum nú verður nevnt Utah. Indiánarnir vóru vápnaðir við boga og ørvum, knívum og gøssum. Nógvir høvdu eisini tomahawk. Tomahawk var øks við steinhøvdi ella jarnhøvi. Í 18. øld keyptu teir eisini skotvápn frá evropeiskum keypmonnum.
Í tipunum var rúmsátt. Har vóru ból, brenni og øll neyðug útgerð. Tipurnar vóru gjørdar úr bisonhúð. Beinnálir hildu húðunum saman. Nógvir indiánar í Utah vóru eisini dugnaligir handverkarar. Teir gjørdu vakurt skrýdd pløgg og høvuðsprýði. Konurnar høvdu nógv at siga í ættini. Tær fingu til vega mat, seymaðu klæði og ansaðu børnum. Í Hopiættini í Suðurutah áttu konurnar eisini húsini og skipaðu fyri, hvussu bygt varð í bygdini.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Í Súlnadali, Monument Valley, í Suðurutah stinga merkisverdar grótsúlur seg upp úr lendinum víða hvar. Vindur og sandur hevur máað burtur av helluni, men av tí at allur steinur er ikki líka harður, stendur harði steinurin eftir.
Í øldir hava fólk byrgt áir og grivið brunnar at veita vatn á oyðimerkurnar í Utah. Nógvastaðni, har oyðimørk var fyrr, er nú vallað og fruktagott lendi.


text:
Japan
Japan er eitt oyggjaland, sum liggur eystan fyri meginlandið í Asiu. Verur á japanskum úttala Nihon ella Nippon 日本. Alment verður 日本国 skrivað. Súmbólini, ið vera nýtt í navninum Japan, merkja "sól" og "rót", og tí verur Japan ofta kallað "landið, har sólin rísur". Japan er nakað sum Finnland til støddar, men har búgva 126 mill. av fólki.
Høvuðsstaðurin, Tokyo (japanskt: 東京都), er at finna í størsti oynni, Honshū.
Innihaldsyvirlit
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Japan er eitt oyggjaland við 6.852 oyggjum, har fýra tær størstu eru Honshū, Hokkaidō, Kyūshū og Shikoku. Innan fyri oyggjarnar eru stór høv: Okhotskarhavið, Japanshavið og Eysturkinahavið. Meiri enn tríggir fjórðingar av landinum er bergligt fjallalendi. Japan liggur í einum jarðfrøðiligum virknum øki og tí er jarðskjálvti eitt vanligt fyribrigdi. Til dømis, so er størsta fjall í Japan 3.776 m høgt, Fujiyama, eitt sovandi gosfjall. Siðstu ferð tað goysti var í 1707. Harðir jarðskálvtar, tá hús rapa og brýr, vegir og jarnbreytir fara í sor, kunna eisini koma fyri og í 1995 var ein tílíkur harður jarðskjálvti í havnabýnum, Kobe; yvir 5.000 fólk lóu eftirá. Fujiyama er óføra vakurt fjall, og japanesarar meta tað sum teirra heilaga fjall. Túsundtals fólk hava í øldir á hvørjum ári gingið niðan á fjallið at fáa sær sálarstyrk. Nú hava menn lagt veg niðaná, so nú streyma ferðafólkini niðan at síggja niður í tað víða gosopið og at njóta ta frísku luftina og tað vakra útsýnið, sum har eru.
Japanska veðulagið er ymiskt. Í syðri oyggjunum er lýtt alt árið, men longur norður tú kemur, kaldari gerst tað. Nógvur kavi legst á fjøllini fyri norðan um veturin.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Sum eitt í høvuðsheitum konservativt land hevur Japan deyðadóm. Í september 2008 vórðu tríggir menn avrættaðir í Japan, og hetta merkir, at 13 fólk eru avrættað í Japan í 2008, og í minsta lagi 102 fangar eru í deyðskliva.
Í 2009 vann vistravendi flokkurin "Democratic Party Of Japan", stytt til DPJ, (japanskt: 民主党, Minshutō), valið í Japan og fekk tá stjórnarvaldið. Høgravendi flokkurin "Liberal Democratic Party", stytt til LDP, (japanskt: 自由民主党, Jiyū-Minshutō), misti stjórnarvaldið eftir at havt tað í 54 ár.
Hvalaveiði[rætta | rætta wikitekst]
Japanar veiða vanliga fleiri hundrað hval árliga við Antarktis til vísindalig endamál, men Greenpeace, Sea Shepherd og aðrir felagsskapir hava mótmælt veiðini, sum tey siga vera óneyðuga. Japan hevur veitt stórhval í Suðuríshavinum í eini 25 ár; alment hava japanar sagt, at talan var um "veiði við vísindaligum endamáli", men hesa frágreiðingina góðtók Altjóða Dómstólurin í Haag ikki í 2014. Síðani 1987 hava japanar veitt hval í Suðuríshavinum við vísindaligum endamáli, men fleiri halda, at tað við vísindini er bara ein umbering fyri at sleppa at veiða hval við vinnuligum endamáli. Tað er Avstralia, sum hevur stevnt Japan fyri dómstólin í apríl 2014 við kravi um, at japanska stórhvalaveiðan í Suðuríshavinum verður dømd ólóglig. Málið snýr seg bara um ta japonsku stórhvalaveiðina í Suðuríshavinum, har japanar plaga at veiða umleið 1000 hvalir um árið. Tað merkir, at úrskurðurin hjá dómstólinum hevur onga ávirkan á ta japonsku hvalaveiðina har norðuri í Kyrrahavinum ella í japonskum sjógvi. Tí hava myndugleikarnir í Tokyo boðað frá í apríl 2014, at øll loyvini at veiða hval har suðuri eru tikin aftur. Hinvegin ætla japanar at halda fram at veiða hval har norðuri í Kyrrahavinum og fram við landi [1].
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Japan er ein av heimsins størstu búskapum og er limur í G7, sum er; sjey teir størstu búskapirnir í heiminum. Høvuðsstaðurin Tokyo hevur ein av teimum størstu virðisbrævamarknaðunum í heiminum. Japan er eisini ein tann týdningarmesta fiskivinnutjóðin í heiminum.
Útflutningur[rætta | rætta wikitekst]
Japan er ikki nakrar stórur marknaður fyri føroyskan útflutning. Nakað verður útflutt av millum annað frystum laksi, men talan er um smærri nøgdir. Men talan er um ein stóran marknað í heimshøpi, og verður hann órógvaður kann tað hava víðfevndar avleiðingar, sum eisini kunnu raka føroyskan fiskaútflutning. M.a. Noreg flytir stórar nøgdir av laksi til Japan, og sleppur tann vøran ikki fram, skal hon finna aðrar marknaðir.
Keisarin[rætta | rætta wikitekst]
Elsta trúnarvingakeisaraveldi er í Japan. Upprunaliga úr 6. øld. Flestu japanar virdu keisaran sum gud, og tí hevði hann stórt vald. Men eftir seinna heimsbardaga, tá Japan tapti og mátti gevi seg yvir, noyddist keisarin at siga alt politiskt vald frá sær.
Akihito keisari er 125. trúnarvingin í somu ætt.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Miðallivialdurin í Japan, har áleið 127 milliónir búgva, er ímillum teir hægstu í øllum heiminum. Kvinnurnar gerast í miðal 86 ár og menninir 79 ár. Seinastu seks árini er talið av japanarum, ið eru farnir um tey 100 árini, tvífaldað og eru teir nú tilsamans 36.000 í talið. ST væntar, at yvir ein millión japanarar verða yvir 100 ára gamlir í 2050.
Sumo-glíming er ógvuliga væl umtókt ítrótt í Japan.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Frá fyrst í 17. øld til miðskeiðis í 19. øld hevði Japan lítið samband við umheimin. Tað gav japanarum høvi til at menna nýggjar listagreinir, sum lýstu gerandislív, vælferð, átrúnaðir (buddismu og shintoismu) og náttúrufatan teirra.
Í nýggju dukkusjónleikaralistini "bunraku" rørdu dukkurnar seg so nettliga og væl, at áskoðararnir næstan hildu, at tær vóru livandi. Ímillum aðrar nýggjar listagreinir var eisini "kabuki"-sjónleikur. Tað vóru sangleikir, leiktir í litføgrum búnum, sum viðgjørdu/umrøddu núlig evni í samfelagnum ella søguligar hendingar. Síðla í 17. øld fóru japanar at gera træskurðarprent og at mála málningar. Summi prent vóru endurgerðir av gomlum listaverkum, onnur vóru livandi myndir úr gerandislívi. Tey vórðu nevnd "ukiyo-ye". Nøkur ukiyo-ye-listafólk, sum til t.d. Katsushika Hokusai (1760 - 1849), eru vorðin heimsgitin.
Japanar vístu hugsan sína um náttúruna og vakurleika hennara á mangan hátt. Ein háttur var "bonsai"-listin, pottaplanting, har ávís træsløg vórðu gróðursett í pottar og røkt soleiðis, at tey líktust vanligum trøum. Sum fráleið fingu teir tey at vaksa bæði innandura og uttandura. Nú á døgum hava mong fólk um allan heim bonsai-trø.
Kenda prentið hjá Hokusai "Í einum aldudali úti fyri strondini í Kanagawa" úr røðini "Tríatiseks útsýni at Fujifjalli", er úr 1830-árunum. Tað setur máttloysi menniskjans upp ímóti náttúrunnar ófatiligu megi og vísir skip og manningar verða tveitt í kring í øgiligum sjógvi.
Tey, sum hoyra til shintontrúnna, ið er ein av størstu átrúnaðunum í Japan, halda Fujifjallið (Fujiyama) verða heilagt. Fleiri túsund pílagrímar fara tungu leiðina upp á fjallið hvørt ár at vitja shintoheilgidómin, sum er á hægst á fjallinum. Fujiyama verur mett at vera tjóðarmerki landsins og tí hava mangir japanar mynd ella málning av Fujiyama uppi á bróstinum í húsum sínum.
Japanar fara í kimino (merkir "klæði") høgtíðardagar og aðrar hátíðarligar løtur. Kimino er síðermd kápa við breiðum belti um miðjuna. Hann er vovin úr silki, bummull ella ull. Mangir silkikiminoar eru litfagrir og vakurt baldýraðir.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]


text:
Talv
Talv er eitt borðspæl, har tveir telvarar kunnu telva. Telvað verður á einum borði við 64 puntum, har hvør telvari hevur 16 talvfólk, ein tað hvíta fólkið, og ein tað svarta fólkið. Endamálið er at vinna við at seta kongin hjá mótpartinum skák og mát (eisini rópt mát).
Telvarar skiftast um at leika, men hvítur - tað er telvarin við hvíta fólkinum - leikar altíð fyrst. Ymsu fólkini hava hvør sítt gongulag.
Innihaldsyvirlit
Inngangur[rætta | rætta wikitekst]
Talv verður telvað um allan heim bæði fyri at stytta sær stundir og á professionellum støði. Bæði kvinnur og menn í øllum aldursbólkum telva. Nógvar kappingar eru bæði í talvfeløgum og á altjóða støði. Eisini er væl umtókt at telva á alnetinum ímóti telvarum runt allan heim.
Borð og fólk[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið talvið byrjar, standa talvfólkini, sum myndin vísir omanfyri. Hvítur leikar fyrst og so svartur, og er tað ikki loyvt at leypa leik um. Hvør hevur hvíta, og hvør hevur svarta fólkið, verður antin avgjørt við lutakasti, ella verður tað avgjørt av teimum, ið skipa fyri kappingini.
Á fyrsta og áttanda raði standa 8 fólk, sum vit vanliga rópa menn. Frá vinstru standa rókur, riddari, bispur, frúgv og kongur. Og frammanfyri teir standa 8 finnur.
Borðið er býtt sundur í 8 loddrættar linjur, sum verða nevndar við stavunum a-h, og 8 vatnrættar røðir, sum verða nevndar við tølunum 1-8. Við hesum ber til at nevna hvønn einstakan punt við heitunum frá a1 til h8, sum í einari koordinatskipan.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]