text:
Ferðaminni frá útróðrarhavnum
- Alfred Olsen
- 1 år siden
- Visninger:
Transkript
1 Nr. 299 Hósdagur 14. august ,- Síða 7 Hvar er poststemplið hjá Ruth? Saman við postverkinum eftirlýsa vit poststemplinum hjá "Ruth" og hava samstundis áhugaverda frásøgn frá fyrsta skipinum hjá mjólkaforsýningini. Anna Evensen 6. partur Í sætta og næstseinasta partinum hjá Onnu Evensen er hon komin inn á Nes, har hon m.a. greiðir frá ferðamøguleikunum til Havnar, áðrenn "Ruth" kom. Ferðaminni frá útróðrarhavnum í Grønlandi Síða 11-12, Framvegis ósvaraði spurningurin: Er veiðitrýstið á toski hækkað ella lækkað við fiskidagaskipanini? Almenna fiskifrøðin sigur eitt. Tølini hjá ICES nakað annað. Síða 9 & 22 Á framsýningartúri við Skálaberg Síða 24 Í summar vóru gamlir útróðrarmenn á gomlum leiðum við Søkongen. Vit hava áhugaverda ferðafrásøgn. Síða 13 Minningarhaldið fyri teir á "Riddaranum" Tann 31. juli var minningarhald á Seyðisfirði fyri teir sjey av manningini á Riddaranum, sum druknaðu 25. september Í komandi blaði fara vit á staðið, har vanlukkan hendi. Síða 3
2 FF-blaðið í hvørt hús á rutuni hjá "Ruth" Í seinasta FF-blaði endurprentaðu vit áhugaverdu greinina hjá Peturi Háberg um siglingina hjá mjólkaforsýningini við denti á Ruth, sum byrjaði hesa sigling í Í samstarvi við Álv Danielsen, sum arbeiðir hjá postverkinum, fylgja vit hesaferð søguni upp við tilfari, sum neyvan fyrr hevur verið alment frammi. Í samstarvi við Postverk Føroya verður hetta blað borið í hvørt hús á bygdunum, har Ruth sigldi. Her er íroknað Gøtu, Lorvík og Fuglafjørð, sum var bakland hjá rutuni. Næst var Gøtu, har tað tók bert ein tíma - hvønn vegin - at ganga til Søldarfjarðar, har ferðafólk og mjólk fóru umborð. Endamálið við hesum tiltaki er at finna útav, um poststemplið á Ruth framvegis kann vera til. Er nakar lesari, sum veit nakað um hetta, vilja vit fegin frætta. Hvussu stórt framstig Ruth var, kann annars lesast í endurminningunum hjá Onnu Evensen,sum var próstakona á Nesi fram til 1900, ella fá ár undan Ruth. Tá kundi tað vera beinleiðis lívshættisligt at sigla millum Nes/Toftir og Havnina. Um onkur hevur áhuga fyri blaðnum við fyrru greinini um siglingina hjá mjólkaforsýningini, er bert at venda sær til FF, tlf , fax ella t-post: Tann, sum hevur hug at gerast haldari av FF-blaðnum, kann venda sær sama veg. Haldaragjald er kr. 50 fyri restina av árinum. Greinin um poststemplið á Ruth kann lesast á síðu 7. PostScript billede (253x175\(tillukku\).eps)
3 Nr august 2003 Síða 3 Minningarhaldið á Seyðisfirði Sum umrøtt her í blaðnum, var tann 31. juli minningarhald á Seyðisfirði fyri teir 7 av manniningi á Riddaranum, sum 25. september 1927 druknaðu uppi við Fagranes á Langanesi. Farið varð við Norrønu kvøldið fyri, og minningarhaldið skuldi so vera, meðan Norrøna lá inni. Tað skuldi byrja í kirkjuni, hagani menninir vórðu jarðaðir, kl Men við tað at tað gekk so seint hjá bilunum at sleppa í land, varð tað nakað seinkað. Men presturin, Cecil Haraldsson, hevði skipað fyri eini hátíðarligari løtu, har eisini partur av kirkjukórinum luttók. Her var millum annað sungið brot úr tí sangi, sum varð sungin til jarðarferðina: Alt eins og blomstrið eina. Sjálvur helt prestur eina stutta talu, sum var grundað á ta taluna, sum varð hildin við jarðarferðina. Ætlanin var, at føroyska íkastið skuldi vera á kirkjugarðinum, har kransar skuldu leggjast. Men tað regnaði so mikið illa, at avrátt varð, at hetta skuldi fara fram í kirkjuni. Her søgdu Óli Jacobsen vegna Fiskimannafelagið og Heðin Samuelsen vegna tey avvarðandi nøkur orð, sum eru endurgivin aðrastaðni í frásøgnini. Røðan hjá Heðini kemur í komandi blað. Á kirkjugarðinum hevði prestur eina bøn. Helga Hansen legði krans vegna tey avvarðandi og Sámal Poulsen krans fyri FF. Aftaná bjóðaði FF til drekkamunn umborð á Norrønu. Í komandi blaði verður greitt frá ferðini til Fagranes, har komið varð á bóndagarðin, hagar báturin av Riddaranum hevði ørindini og í Borgarvík, har hesir sjey menninir møttu teirra lagnu. Prestur, Cecil Haraldsson, talar. Heðin Samuelsen, Mortan Holm og Helga Hansen. Mortan Holm er úr Porkeri, men býr í Íslandi. Hann var í ætt við skiparan á Riddaranum og var við Norrønu á veg heim eftir frítíð í Føroyum. Hann fekk so eisini høvi til at vera við. Heðin Samuelsen hevur orðið vegna tey avvarðandi. Fitt av fólki var í kirkjuni. Framhald á næstu síðu
4 Síða 4 Nr august 2003 Ein partur av kirkjukórinum sang, og gjørdi hetta løtuna sera hátíðarliga.. Prestur hevur bøn á kirkjugarðinum. Komið er úr kirkjuni. Ragnar og Julia Imsland. Julia er abbadóttir bóndan á Fagranesi, og hon hevur gjørt eitt stórt arbeiði fyri at gera ferðina hagar møguliga. Á kirkjugarðinum var eisini fitt av fólki
5 Nr august 2003 Síða 5 Helga, abbadóttir skiparan, hevur lagt krans. Milum tey, sum vóru við til minningarhaldið, vóru Líggjas Eliassen úr Mikladali og Hjalmar Waag Høgnesen úr Klaksvík. Í kirkjuni á Seyðisfirði 31. juli 2003 Tala hjá Óla Jacobsen Vit eru nú stødd í kirkjuni á Seyðisfjørðinum at minnast nakrar av teimum 100-tals føroyskum fiski- og sjómonnum, sum settu lívið til fyri at kunna skapa okkum øðrum tað góða samfelag, sum vit liva í. Stórur partur av teimum, sum settu lívið til, gjørdu tað við Íslands strendur, og sigur hetta eisini nakað nógv um tann lagnufelagsskap, sum er og serliga hevur verið millum londini. Hetta verður ikki minst undirstrikað av, at t.d. mitt í 1930-unum vóru tað upp til føroyskir fiskimenn, sum fiskaðu undir Íslandi. Bert fáir av hesum umkomnu fiskimonnum fingu eina grøv, og hjá nøkrum teirra kom hon at vera í íslendskari jørð. Allar frásagnir vísa, at her fingu teir eina eftir umstøðunum eins hjartaliga jarðarferð, sum um hon var heima. Í dag eru tað tað teir sjey av manningini á Riddaranum, sum fórust 25. september 1927, sum vit minnast. Ætlanin var at hava hetta minningarhald nærri uppá sjálvum 75 ára degnum. Hetta lá ikki fyri tá,tí verður tað hildið nú í staðin fyri. Sum aðrar feigdarvanlukkur var hendan syrgilig og meiningsleys. Riddarin hevði fingið uppí lastina, og nú skuldi farast í land við báti at avrokna við bóndan, sum hevði verið beinasamur móti teimum at selja teimum tann feska mat, sum annars ikki kundi fáast. Bóndafólkini vóru teir eisini blivnir vinir við. Eitt gjálv, og báturin kollsigldi, og eitt brot afturat og sjey mans, sum SJÓBJARGINGARSTØÐIN MRCC- Tórshavn Fráboðan um kaðalskip á føroyskari havleið Lýst verður, at kaðalskipið "Pertinacia" fer at leggja ein kaðal av Funningsfirði og út á knattstøðu 63 48,9 N ,3 V. Byrjað verður Skipanavn...Pertinacia Kallibókstavir/Flagg...IBDE / Italia Fiskiveiðiumboð...Ólavur Sjúrðaberg Umboðsmaður í Føroyum...Jóhan Mortensen tlf Samband fæst við "Pertinacia" á VHF rás 16. Tlf: Fax: Telex TLGR FA Inmarsat C: Inmarsat B: (voice) (Fax) tað í fyrsta umfari var eydnast at koma á kjøl, eru farnir í ævinleikan. Sum við einum undri verður ein bjargaður, tí hann kom at liggja undir bátinum, og er tað sólskinssøgan í hesi sorgarsøgu. Hetta er triðju ferð, at vit í FF eru við at leggja krans á eina føroyska fiskimannahópgrøv í Íslandi. Fyrstu ferð var í 1999.Vit fóru á sumri 1999 til Íslands at vitja okkara felagar har. Í hesum sambandi høvdu vit ætlanir um at leggja krans á føroysku fiskimannagravirnar í gamla kirkjugarðinum í Reykjavík. Onnur var har, 14 av teimum 17 monnunum, sum doyðu við Onnu í 1924, liggja grivnir, og hin er har, teir 8 menninir, sum brendust til deyða umborð á Acorn í 1928,liggja grivnir.í báðum førum ófatiligar vanlukkur. Tá hetta frættist millum eftirkomararnar, gekk bert stutt tíð til tey fyrstu avvarðandi høvdu bílagt sær ferðaseðil til Íslands at vera við. Og tað, sum vit høvdu ætlað at vera ein vanlig kransalegging, gjørdist eitt rættiligt minningarhald um hesar hendingar. Ikki fyrr enn tá sá eg sjálvur, hvussu djúpt hesar hendingar framvegis stinga. Her komu børn og aðrir eftirkomarar at sýna sínum, sum vóru deyð tríggjar fjórðingsøldir frammanundan, ein seinasta heiður. Tvær myndir Tað eru tvær hendingar, sum framvegis standa fyri mær í hesum sambandi. Onnur var at síggja ta 82 ára gomlu konuna liggja á knæ við gravsteinin hjá pápanum. Hon hevði sagt honum farvæl sum 7 ára gomul, og hon hevði ongantíð havt møguleikan at taka rættiligt avskeð við hann.tað kundi hon gera, nú hon var blivin elligomul. Hin myndin er frá teirri sjónvarpssending, sum varð gjørd aftaná ferðina. Í heimunum hjá teimum, sum vóru farnir við Onnu, hingu nakrar myrkar og døkkar myndir frá jarðarferðini í Ein av teimum var av níggju kistum í dómkirkjuni í Reykjavík. Men í sjónvarpssendingini tók dóttir til skiparan hesar myndir niður av vegginum við teirri grundgeving, at nú føldi hon seg hava tikið avskeð við pápan,sum um hon hevði verið við til hansara jarðarferð. Sostatt var ikki longur brúk fyri hesum myndum á vegginum. At hava medvirkað til hetta er ikki minsta avrik, um tað ber til at siga tað so, sum vit hava verið við til. Gav sítt lív fyri vinin Men í 1927, sama ár sum hendingina við Riddaranum, fór fram ein onnur hending, sum bæði var hjartaskerandi og hjartanemandi, og sum ikki eigur at verða gloymd. Hetta var tá Florence var ásigld, og stóribátur samstundis varð oyðilagdur av stoytinum. Jaspur Tausen, búsitandi á Eiði, var bestimaður og hevði sum slíkur verið við til at biðja fólkið.teirra millum var ein eldri eiðismaður, Marius, sum var vinmaður hjá Jaspuri. Florence fór at søkka, og neyðugt var at fara í bátarnar, t.v.s. bátin, tí hin var jú brotin. Men tað var bert pláss fyri 10 monnum í tí bátinum, sum eftir var, og teir vóru 17 mans. Jaspur var ein teirra, sum í fyrsta umfari kom í bátin. Men sum yvirmaður helt hann tað ikki vera hóskandi, at hann skuldi verða bjargaður, meðan hansara gamli vinmaður, sum hann sjálvur hevði biðið við, skuldi drukna. Jaspur tók tað einastandandi stig at fara upp aftur á tað søkkandi skipið - og til tann vissa deyða, samstundis sum hann bað Marius um at taka sítt pláss. Á henda hátt kom Jaspur, sum var í sínum bestu árum, bert 35 ára gamal, at lata lívið fyri vinmannin. Heima sat kona hansara sjúk av tuberklum við 6 smáum børnum. Jaspur fekk ikki nakra grøv, men hann stendur sum ein varði í okkara hugaheimi. Tað er óneyðugt at siga, at tað hava verið nógvar aðrar vanlukkur, sum vit minnast. Nøvn sum vit kennast við eru Ernestina, Laura, Immanuel og so nógv onnur. Hesaferð vilja vit minnast teir sjey menninar, sum fóru við Riddaranum. Av teimum eru teir Óli Jacobsen segði vegna Fiskimannafelagið nøkur orð í kirkjuni á Seyðisfirði. fimm grivnir her. Tað áhugaverda er, at tann ferðin, sum í morgin verður gjørd upp til Fagranes við Langanes, har vanlukkan hendi, er gjørd møgulig takkað veri abbadóttir bóndahjúnini, sum tá vóru. Hetta er Julia Imsland, og takka vit henni eisini fyri hennara hjálp og fyri tað tilfar, sum hon hevur útvegað okkum. Onnur, sum hava verið til hjálpar, eru Hans Clementsen, sandingur á Seyðisfjørðinum, sum vegleiddi fyrstu ferð komið var á Seyðisfjørðin at fyrireika hetta tiltak. Og Hjalmar Waag Høgnesen hevur hjálpt til okkara kunningarvirksemi um tilburðin við at týða íslendskt tilfar til føroyskt. Prestinum og kirkjuni á Seyðisfirði takka vit eisini fyri hjálp og vístan áhuga. So vítt vit vita, er eisini ein annar føroyingur,dánjal Jespersen,og møguliga eisini Erik Lávus Johannesen frá Gjógv, grivnir her. Teir vóru við Royndini Fríðu ódnarveðrið í 1900, og grivnir her. Vit vilja heiðra minnið um allar hesar, sum fingu sítt hvíldarstað her, eins og vit vilja heiðra minnið um allar teir fiskimenn, bæði føroyskar og íslendskar, sum ikki bóru boð í bý.
6 Síða 6 Nr august 2003 stephanssons hús Við okkurt um ymiskum vørum á hyllunum, stendur landsins størsta goymsla av eykalutum til taks hjá føroyska flotanum. Aftanfyri stendur eitt samtak av trimum føroyskum skipasmiðjum og einum mekaniskum verkstaði, ið hevur meir enn seksti ára royndir innan veitingar til skipaflotan alt frá smærri umvælingum og viðlíkahaldi til um- og nýbygging av skipum. Góðkendir tænastuveitarar av: Wärtsilä Deutz-MWM Scania & Valmet Callesen Ulstein Brattvaag ABB-Turbochargers Desmi pumpum P/F Tórshavnar Skipasmiðja Tlf Fax P/F Skipasmiðjan á Skála Tlf Fax Vestmanna Skipasmiðja Tlf Fax Runavíkar Mekaniski Verkstaður Tlf Fax FF-Blaðið - á sjógvi og á landi Álitið hjá vinnunevndini í samband við fiskidagatalið Landsstýrið hevur lagt málið fram tann 29. juli 2003, og eftir 1. viðgerð tann 31. juli 2003 er tað beint vinnunevndini. Nevndin hevur viðgjørt málið á fundum tann 31. juli og 4.og 5.august Undir viðgerðini hevur nevndin havt fund við umboð fyri fiskidaganevndina, umboð fyri Fiskirannsóknarstovuna og Jacob Vestergaard, landsstýrismann. Tað, sum nú umræður, er at áseta fiskidagarnar. Her hevur nevndin undir viðgerðini býtt seg í ein meiriluta og ein minniluta. Ein meiriluti (Henrik Old, Kaj Leo Johannesen, Heini O. Heinesen og Tórbjørn Jacobsen) vísir á, at í viðmerkingunum til uppskotið verður sagt, at ásannandi at fiskastovnarnir skulu vera væl fyri, til tess at fiskiflotin kann gerast búskaparliga sjálvberandi, og at hetta best kann fáast varandi, um veiðitrýstið ikki er ov stórt, metir umsitingin, at neyðugt er at skerja fiskidagatalið eisini av hesi orsøk. Víðari verður sagt, at Samanumtikið eru tað ymisk viðurskifti, sum tala fyri einum niðurskurði í fiskidagatalinum. Hesi eru tey lívfrøðiligu viðurskiftini og tey búskaparligu fyrilitini at fáa fiskiflotan búskaparliga sjálvberandi. Hóast hesar viðmerkingar verður skotið upp, at fiskidagatalið verður óbroytt komandi ár. Meirlutin heldur ikki, at her er samsvar millum viðmerkingar og uppskot hjá landsstýrismanninum. Meirilutin vísir á, at flest allir partar, sum varða av málinum, ásanna, at veiðitrýstið er økt, og at einasti háttur at byrgja upp fyri hesum er at regulera fiskidagatalið. Víst verður á, at sbr. yvirlitinum frá fiskiveiðieftirlitinum yvir brúktar fiskidagar í tíðarskeiðnum 1. september 2002 til 15. juli 2003, nevndarskjal B í málinum, fer slík skerjing ikki at hava praktiska ávirkan á fiskiskapin. Harumframt vísir fiskidaganevndin á í sínum áliti, skjal 2 til uppskotið, at rættast er at taka teir smæstu bátarnar í bólki 5 burtur úr fiskidagaskipanini, og upp á fyrispurning frá vinnunevndini svaraði landsstýrismaðurin í fiskivinnumálum, at arbeitt verður við at finna eina praktiska loysn á hesum spurningi. Meirilutin mælir tí til eina skerjing av dagatalinum, sum hóskandi verður at seta til 2 %. Ein minniluti (Alfred Olsen, Gerhard Lognberg og Heðin Zachariassen) mælir til at samtykkja uppskot landsstýrisins viðvíkjandi fiskidagatalinum og mælir sostatt til at hava sama dagatal komandi fiskiár. Grundin er, at sagt verður, at fiskastovnarnir eru væl fyri, og at økt eftirlit kemur at minka veiðiorkuna meira, enn effektiviteturin økist.
7 Nr august 2003 Síða 7 Hvar er poststemplið hjá "Ruth"? Vit høvdu í seinasta blaði ta áhugaverdu søguna um mjólkaforsýningina og Ruth, sum Petur Háberg skrivaði fyri meira enn 20 árum síðani. Tað er tó greitt,at tað er nógv meira, sum kann skrivast um hesa áhugaverdu søgu, sum botnar í, at mjólk hevur ikki altíð verið ein sjálvfylgja. Í hvussu er ikki hjá havnarfólki, ið ikki høvdu nakra kúgv. Álvur Danielsen, sum arbeiðir á posthúsinum, og sum eisini savnar gamlar gripir á postøkinum, hevur funnið heilt fitt av tilfari fram um hesa søgu. Hetta hevur hann fyrst og fremst gjørt fyri at finna poststemplið hjá Ruth. Tað er nevniliga tað áhugaverda, sæð frá einum postsøguligum sjónarmiði, at í hvussu er partur av brøvunum, sum vórðu send við Ruth, vórðu stemplað umborð við einum serligum poststempli, sum bar navnið á skipinum. Brøv við hesum stempli eru nógv verd í dag. Tað hevði eisini verið eitt kvett, um stemplið kom afturíaftur. Fyri hetta vil postverkið rinda kr í finningarløn. Stemplið má annars framvegis metast at vera ogn hjá postverkinum. Tað, sum Álvur eisini hevur sóknast eftir, er, hvat ið hendi við Ruth, eftir at hon gavst at sigla rutu. Hon var tá framvegis eitt rættiliga ungt skip. Men hesin spurningur er so eisini partvíst loystur. Í hesum kanningararbeiði er eisini annað komið fram av áhuga um søguna hjá Ruth, og vit fara at tríva eitt sindur í ymist av hesum. Fyrst kunnu vit nevna mjólkarprísirnir, tá mjólkaforsýningin byrjaði. Prísurin var 16 oyru pottin, men fyri hálvskúmaða mjólk var hann 10 oyru. Fyri róma var hann 60 oyru. Sambandspolitikkur? Eitt, sum ivi varð settur um, var sjálvt navnið Ruth. Tingakrossur ber víðari eitt uppskot um, at give den populære Mælkebaad et bedre og mere karakteristisk Navn end det intetsigende og grimme Ruth. Man foreslaar, med henblik paa Tjaldur og Smiril, at kalde den ny Kystbaad Drunnhvíti, hvad slet ikke ville være ueffent. Drunnhvíti er jo en nydelig lille Svømmefugl. Sum við so nógvum øðrum so kom ikki sørt av politikki við í hetta mál. Í februar 1908 hevur Tingakrossur eina grein, har teir harðliga finnast at Dimmalæting fyri at nýta málið til fyrimuns fyri sambandssjónarmið. Tað, at staturin og postverkið góvu stuðul og lán, verður nýtt sum dømi um fyrimunin við sambandi millum Føroyar og Danmark. Men greinskrivarin í Tingakrossi fýlist eisini á, at tað ikki verður gjørt meira fyri at fáa føroyskan partapening, so sleppast kann undan at verða heftur á hendan hátt at Danmark. Hann fýlist eisini á, at flutningur av mjólk og posti verður tvinnað saman á hendan hátt.tí, kemur at standa á, so verður tað altíð postflutningur, sum fær fyrstarætt,meðan mjólkin verður við sviðið soð. Hesir spádómar komu Hendan myndin vísir vágna í Vágsbotni har m.a.mjólkarbáturin Ruth sæst, umframt t.d. Fysikushúsini, Perlan og gamli Gymmastiksalurin við Realskúlan. Myndaeigari: Føroya Fornminnissavn tó ikki at ganga út. Máttu fergast umborð Ein stuttlig lýsing av atløguviðurskiftunum fæst við at lesa stubba í Dimmalætting 19/ Her verður m.a. sagt: I begyndelsen lagde nemlig Baaden ved sin Ankomst og (Afgang?) til Land ved et af Byens Broanlæg. Nu ser det ud til, at den har ophørt hermed, hvilket er meget uheldigt baade for Passagerer og Forsendelser. Man maa nemlig betale Færgepenge, som fordyrer Fragten og Passagerernes Billet betydeligt. Den tidligere Postbaad lagde til Land ved sin Afgang herfra og Ankomst hertil, saa man sparede Færgepengene og Passagertaksten var kun det halve af den nuværende. Síðan verður skoytt uppí, at tá báturin fær stats- Hendan myndin vísir Ruth við bryggju í Kaldbak. Tað, sum er fingið upplýst um menninar umborð, er, at frammanfyri stýrihúsið er maskinmeistarin, Dánjal í Horni, og aftast skiparin, Jógvan hjá Mikkjali. Fremst á myndini er Poul Andreas Mortensen úr Sørvági, og í hurðini í stýrihúsinum Rubek Rubeksen. Um onkur kann siga okkum meira um persónarnar og nær myndin er tikin, høvdu vit fegin viljað frætt.um nakar veit at siga okkum, hvat tað er fyri flagg, skipið ber, høvdu vit somuleiðis fegin vilja frætt um hetta. Myndaeigari: Hans Mortensen, Sørvágur Fyrsta ferðaætlanin. Framhald á næstu síðu
8 Síða 8 Nr august 2003 Dýrasti ferðaseðilin var 1 kr. Eigari: Ólavur Guttesen Soleiðis er stemplið teknað upp, og verður skrásett sum stjørnustempul. Hendan myndin er tikin inni á Skálafjørðinum umleið Fremst á myndini sæst Ruth - nú sum Morgunstjørnan hjá D.P. Højgaard. Hinir bátarnir eru Phebe, gamli Tróndur, Poppy og Gunhild. Myndaeigari: Daniel Petur Gaardbo stuðul, skuldi ein kunnað væntað, at leiðslan í felagnum vil fáa hesi viðurskifti í rættlag. Gribbar millum fergumenn Annars lýsir mjólkaforsýningin seinni við, at teir hava gjørt avtalu við Poul Johannes Poulsen um, at hann skal frakta ferðafólk frá og til Ruth fyri 15 oyru fyri hvørt ferðafólk. Møtast kundi ein tíma undan fráferð. Tað eru fleiri greinir skrivaðar um fergumenn í Havn. Her skal bert nevnast eitt lesarabræv í Tingakrossi í apríl 1908, har tað verður klagað um, at kappingin um ferðafólkini var so hørð, at eina ferð varð eitt ferðafólk skumpað á sjógv av sjálvum fergumanninum í kappingini um at fáa ferðafólk. Teir hava eisini verið gribbar tá. Slíkt óskil kundi ikki góðtakast. Ferðaætlan og prísir Ferðaseðlaprísirnir lógu Mynd frá fyrru helvt av 60-unum úr Sørvági. Morgunstjørnan er sett upp á sandin meðan báturin verður málaður. Myndaeigari: Ólavur Guttesen. Soleiðis lýsir William Heinesen flutningin av ferðafólki í frásøgnini hjá Mourentius við Stein um Flutningsmenn. frá 50 oyrum til 1 kr. Hetta var t.d. prísurin av Oyri til Havnar. Úr Havn inn á Toftir ella Strendur var prísurin 50 oyru, men longur inn á Skálafjørðin var prísurin 75 oyru. Børn sluppu fyri hálvan prís. Sjálv ferðaætlanin er eisini áhugaverd. Tað eru tvær høvuðsrutur. Onnur inn á Skálafjørðin og hin norður í Sundalagið. Tað er nøkulunda soleiðis skipað fyri, at tað annanhvønn dag skal vera lagaligast at ferðast millum hesi øki.tað lá t.d.væl fyri at fara úr Kollafirði mánadag og at fara heim aftur týsdag. Tað sæst eisini, at tað hevur verið lagaligt at ferðast úr Kaldbak til Havnar hvønn dag í vikuni. Men at fara úr Havn til Kaldbaks man hava tikið meginpartin av degnum, tí fyrst skuldi farast til øll hini plássini. Í 1926 verður Tróndur keyptur og Ruth verður lagdur. Tað fyrsta, vit vita fyri vist um Ruth,er ikki fyrr enn í januar Tá verður hon seld av Ingu Djurhuus, dóttir Absalon Jacobsen á Skála, til D. P. Højgaards enke á Toftum. Inga var gift við Einar Djurhuus, sum var lækni í Heiðunum í Tað kann tó ikki sigast fyri vist,nær Inga hevur keypt skipið. Sonur hennara, Absalon, minnist til, at skipið lá fortoyað uttan fyri læknahúsini, sum lógu við sjóarmálan. Møguliga hevur báturin verið nýttur sum jakt, t.v.s. til førning millum størri skip og land. Søluprísurin var kr , sum ikki var serliga nógv undir krígnum í Hendan fyritøkan átti frammanundan Morning Star, sum varð søkt av krígsávum í 1941.Tann 23. februar biður reiðaríið Skibsregisteret um at Ruth broytir navn til Hetta er brot úr frímerkjakatalogi. Tey tvey 1-oyra frímerkini í ovastu røð eru stemplað umborð á Ruth. Morgunstjørnan, og verður tá skrásett sum sejlskib med hjælpemotor (fiskefartøj). Skipið verður umbygt á Skála, og her verður dampmaskinan tikin úr, nýggjur motorur verður settur í, sum verður tikin úr Columbus, sum er ein 40 hk, 1 cyl., 2-takt mellemtryksmotor frá AB Skandia, Lysekil. Skipið verður málað og fær runda hekku. Somuleiðis fær tað nýggj bond, nýggjan kappa og nýggja dekkið verður hækkað við tveimum plankum. Gamla rekkverkið verður skift út við skansaklædning. Nýtt stýrihús verður eisini gjørt. Rokningin er kr ,05. Tann tá blaðungi Sofus Thomsen hevur undirskrivað rokningina. Tá verður skipið eisini skrásett sum FD 11. Tann 21. august 1943 selur einkjan skipið víðari til D.P. Højgaards Eft., sum eru synir hjá einkjuni. Skipið varð nýtt til fiskiskap, sigldi til Bretlands við fiski, og teir sigldu eisini við ferðafólki til tíðir. Um hvat ið hendi við upprunaligu dampmaskinuni er eitt sindur ógreitt. Onkur vil vera við, at ketilin leingi lá úti á sleipistøðini í Álakeri hjá Laurits í Mortanstovu og Elias í Rættará. Onnur halda, at dampmaskinan á Maskinmeistaraskúlanum er tann av Ruth, meðan onnur halda, at hetta ikki kann bera til. Tað kundi verið stuttligt, um onkur veit nakað um hetta. Árini finnast annars ikki upplýsingar í Álmanakkanum um skip. Hetta var nevniliga ikki loyvt av krígsávum. Í 1955 verður báturin leigaður vestur í Vágar av Jóan Paula Guttesen og Holger O. Hansen. Báturin fær nú eisini nýggjar skrásetingarbókstavir, settir í lastalúkuna. Teir nýggju eru XPUE móti OXVQ fyrr. Nettotonsatalið verður nú eisini sett til 8 73/100. Í 1956 sæst í Álmanakkanum, at nú hoyrir Morgunstjørnan heima í Vágunum sum VA 11, og eigari er Thomas Jacob Hansen í Sørvági, og árini er eigarin Jóan Pauli Guttesen í Sørvági. Árini stendur Alexander Ortind í Sørvági sum eigari, og nú fær skipið nýggjan motor - ein Ford/Mariner 70/86 hk. Arbeiðið verður gjørt á Vestmanna Skipasmiðju. Umframt motor fær Morgunstjørnan nýtt bátadekk og nýtt stýrihús. Nú er báturin eisini skrásettur til 19,99 t frá teimum upprunaligu 22 tonsunum. Hetta man hava verið gjørt fyri at sleppa undan almennum krøvum, har markið er júst 20 t eigur Andrias Jørgensen í Miðvági bátin, og hann kemur at eita Sigfríður. Í er eigarin Hans Jacob Olivar Guttesen og fær báturin navnið Krista. Í 1975 verður hann seldur á uppboðssølu fyri kr kr.
9 Nr august 2003 Keyparin er nú Elmar Guttesen. Nú hevði Ruth tænt fyri sítt breyð. Hon var í ringum standi og í 1976 verður hon søkt úti á Sørvágsfirði millum Breiðá og Bø útfyri tí, sum kallast Úti í Túgvu. Ringrásin er endað frá tí skipið í 1906 varð bygt á Rosenbergs Mekaniske Verkstad í Stavangar úr eik og furu sum sleipiskip í norska skergarðinum, sum onkur vil vera við. Men hvar er stemplið? Tað, sum nú er tað áhugaverda, er at fáa nakað at vita um poststemplið. Vit vita, at Smiril eisini hevur havt eitt stempul. Skipini hava havt ein postkassa, hagar fólk hava lagt brøvini, sum skuldu hagar skipini sigldu. Uppgávan hjá skiparanum hevur verið at stempla tey, og til hetta endamál hevur hann fingið stempul frá postverkinum.tað finnast bert fá brøv ella frímerki við hesum stempli, og sumt bendir á, at stemplið er bert brúkt í 1908 og kanska Um onkur liggur inni við Ruthstemplum, er viðkomandi vælkomin at seta seg í samband við Álv Danielsen, tlf Slík frímerki eru uttan iva rættiliga nógv verd í dag. Dømi er um at brævstykki við stempul frá Ruth er selt fyri kr Tað er størst sannlíki fyri, at stempul og brøv eru at finna í teimum bygdum, har Ruth sigldi, og her kunnu vit vísa til ferðaætlanina, sum er endurprentað í greinini. Men tann, sum kann finna sjálvt stemplið, sum varð nýtt umborð, kann rokna við at gera eitt lítið kvett. Í apríl 1976 fekk Postverk Føroya við yvirtøkuni stórfingna gávu frá danska postverkinum, nevniliga øll tey stempul, sum høvdu verið nýtt í Føroyum. Men millum hesi vóru ikki stemplini frá Ruth og Smiril. Savnið hjá danska postverkinum veit lítið og einki um hetta mál, men teir hava so eitt frímerki, sum er stemplað umborð á Ruth. Sagt verður, at de bevarede protokoller fra leverandører af poststempler udmærker sig ved slet ikke at omfatte årene 1895-ca Postverk Føroya er sera áhugað í at fáa tað til sítt postsavn, og tað sama er galdandi fyri stemplið frá Smirli. Tað sigst annars um stemplið á Ruth, at Rubekk - eftir at tað ikki varð brúkt longur - nýtti tað til at kíla rútin á stýrihúsinum á Ruth. Er annars nakar, sum veit meira um Ruth enn greitt er frá í hesum báðum greinum, frætta vit heldur enn gjarna. Ruth er sjálvsagt komin á frímerki. Frímerkið varð givið út í 1992 Í seinastu viku vóru tíðindi í útvarpinum um, at Anita vildi hava fiskimannaskattin avtiknan. Tað hevur hon sjálvsagt rætt til at halda. Men tá tað verða givnar beinleiðis skeivar upplýsingar, vilja vit rætta hesar. Anita sigur, at argumentini, sum vórðu nýtt, tá skattalættin kom, eitt nú at vandi var fyri, at nógvir fiskimenn fóru at rýma av landinum, tey kundu ikki eins væl nýtast í dag. Hon sigur ítøkiliga, at sagt varð tá, at norska skattaskipanin elvdi til, at so nógvir sjómenn fluttu. Og so leggur hon afturat: Um hesin vandi nakrantíð hevur verið til, er hann í hvussu er burtur nú. Síða 9 Anita á Fríðríksmørk villeiðir um fiskimannaskattin Vit hava aðrastaðni í blaðnum endurgivið álitið hjá vinnunevndini í málinum um fiskidagar, eins og vit hava viðmerkingar hjá Peturi Steingrund, fiskifrøðingi, sum ger viðmerkingar til uppritið hjá Jón Kristjansson, sum fyrr er endurgivið í blaðnum. Tað áhugaverda í greinini hjá Peturi, sum, honum líkt, er sera saklig, er, at hann ásannar, at ICES hevur mistikið seg í uppgerðini av veiðitrýstinum, soleiðis sum teir skilja tað, á toski í Heldur enn at vera 0,70 var tað 0,45 ella tað sama sum í Orsøkin er tann, at tey nýggjastu tølini eru tey óvissastu.hetta ber eisini væl til at skilja, men so má tað logiska vera ikki at taka tøl við, fyrr enn tey eru toluliga álítandi. Tøl við slíkum skeivleika kunnu í hvussu er ikki nýtast. Uttan mun til hvat ið hildið verður um Jón Kristjánsson, so er tað honum fyri at takka, at hendan óvissan er komin fram. Hon er so ikki komin fram í almennu frágreiðingunum hjá Fiskirannsóknarstovuni. Er veiðitrýstið økt? Men hetta reisir aftur spurningin, hvørt veiðitrýstið veruliga er økt, síðan fiskidagaskipanin kom í gildi, soleiðis sum almennu fiskifrøðingarnir staðiliga hava hildið fram, og sum teir hava nýtt sum grundgeving fyri at minka um fiskidagarnar. Her fara vit enn eina ferð at endurgeva talvuna hjá ICES, sum lýsir veiðitrýstið ár fyri ár. Her síggja vit, at veiðitrýstið í 1996, árið sum fiskidagaskipanin kom í gildi, fyri tosk var 0,70. Í 2001, sum er seinasta árið, tað ber til at fáa álítandi tøl, var tað 0,45. Hetta kann illa lesast á annan hátt enn at veiðitrýstið er minkað við meira enn einum triðingi! Løgtingið gjørdi skjótt av Hetta má vera ein sera avgerandi spurningur í metingini av, hvørt fiskidagatalið skal broytast ella ikki.tað skuldi verið púra upplagt hjá vinnunevndini at fáa hetta klárlagt til fulnar. Vinnunevndin hjá løgtinginum hevur gjørt skjótt av - eins og í fjør. Tveir fundir, og so var álitið klárt, og tað minti rættiliga nógv um álitið, sum var skrivað um sama mál í fjør. Har er heldur ikki tikin uppá tungu tann sera avgerandi spurningurin um ta fiskifrøðiligu ráðgevingina. Enn minni hesin júst umrøddi spurningur um gongdina í veiðitrýstinum. Endaliga samtyktin hjá tinginum gjørdist ein niðurskurður uppá 2% av fiskidagatalinum. Hetta tal er ikki úrslit av eini gjølligari viðgerð av málinum, men heldur eitt skot út í tóman heim fyri at demonstrera, at landsstýrismaðurin skuldi so ikki fáa sítt ígjøgnum. Sum skiltist, varð hetta eisini gjørt fyri at kyrra almennu fiskifrøðina, har tað í staðin skuldi Tað er rætt, at skattaskipanir hjá fiskimonnum,serliga í Noregi,har nógv flestir føroyskir fiskimenn eru fluttir, vórðu eisini nýttar sum grundgeving.tað, sum Anita segði, kundi bert skiljast, sum at tað í dag ikki vildi verið munur á skatting av fiskimonnum í Føroyum og Noregi við avtøku føroysku sjómansskattaskipanini Tað undraði okkum, um Anita skuldi vita um nakra broyting á hesum øki, sum vit í FF ikki høvdu hoyrt um. So vit ringdu til Noregs at fáa hetta kannað. Her fingu vit váttað, at hendan skipanin ikki bert er enn, men at hon enntá gevur størri skattalætta enn frammanundan. Skipanin í Noregi er, at latin verður ein frádráttur, sum er 20% av inntøkuni. Loftið hevur verið kr Tað er nú hækkað til kr Hetta er tískil ein skipan, sum líkist okkara. Tá vit fingu okkara serskattaskipan mettu fiskimenn, at teir framvegis høvdu meira skatt enn í Noregi, men hóast hetta fluttu teir heim. At hetta lutfall skal vera munandi broytt er einki sum bendir á. Tað er alt sum bendir á, at her er talan um ein leysan pástand hjá Anitu. Framvegis leysir endar í viðgerðini av fiskidøgum Hetta er almenna talvan hjá ICES, sum Rættað av ICES til 0,45 vísir veiðitrýstið, sum teir skilja tað.tann ósvaraði spurningurin er: Hvussu kunnu almennu fiskifrøðingarnir siga, at veiðitrýstið er økt síðan fiskidagaskipanin kom í gildi, tá tað í 2001 var 36% lægri enn í 1996? Einki svar er eisini eitt svar!! verið sett teimum krøv fyri í heila tikið at taka teir í álvara. Tað var ikki tí, at tað ikki vóru stundir til eina gjølligari viðgerð av málinum. Tingið hevði freist fram til 18. august, men longu 7. august var málið til 2. viðgerð. Nú ráddi um hjá tinginum at sleppa aftur í feriu sum skjótast. Tingskipanin ásetir, at øll lógarmál skulu hava 3 viðgerðir, og tað skulu vera tveir dagar millum 2. og 3. viðgerð. Hetta er fyri at tryggja, at málini verða viðgjørd til lítar. Og tingmenn fáa jú eisini løn fyri bíðitíðina. Men við endan av fundinum, har málið varð samtykt við 2. viðgerð, varð løgd fram áheitan frá tingmonnum um at víkja frá tíðarfreistini, so málið kundi endaliga avgreiðast sama dag. Hetta varð eisini samtykt nærum einmælt. Næsti tingfundur varð so settur 5 minuttir aftaná, og bert fáar minuttir seinni kundu tingmenn halda fram við síni summarferiu. At so fiskidagarnir kanska ikki fingu nakra optimala viðgerð, tað gerst so ikki við.
10 Síða 10 Nr august 2003 Roknskapur fyri 1. hálvár kr Rentuinntøkur Rentuútreiðslur Rentuinntøkur netto Vinningsbýti av partabrøvum 4 71 Kostnaður, provisjónir v.m Rentu- og kostnaðar inntøkur netto Virðisjavnan av virðisbrøvum og gjaldoyra Aðrar inntøkur 8 9 Úrslit av fíggjarpostum Útreiðslur til starvsfólk, umsiting o.a Avskrivingar av ognum Aðrar rakstrarútreiðslur 60 0 Avskrivingar og burturleggingar av skuldarum (netto) Úrslit áðrenn skatt Skattur Úrslit Fíggjarstøða 30. juni kr Ogn Kassapeningur og innistandandi í tjóðbankanum Ogn hjá fíggjarstovnum Útlán Lánsbrøv Partabrøv Ítøkiligar ognir Aðrar ognir 0 0 Tíðaravmarkingar Frágreiðing til roknskapin hjá Suðuroyar Sparikassa fyrra hálvár 2003 Roknskapur Úrslit sparikassans fyrra hálvár 2003 áðrenn skatt var kr Fyrra hálvár 2002 var tað kr Inntøkur Sparikassans netto rentur og kostnaðarinntøkur vuksu við kr úr kr í 2002 til kr ein vøkstur uppá 19,6%. Fyrra hálvár í ár hava virðisbrøvini givið eitt hall uppá kr Í 2002 var ein kursvinningur uppá kr Útreiðslur Útreiðslurnar til starvsfólk, umsiting og aðrar útreiðslur eru øktar við kr úr kr til kr Sparikassin hevur afturflutt burturleggingar uppá kr Í 2002 var avskrivað og burturlagt kr uppá skuldarar. Sparikassin hevur avskrivað kr uppá fastar ognir, maskinur og innbúgv í Í 2002 vórðu avskrivaðar kr Skatturin av úrslitinum er roknaður til kr Nettoúrslit Sparikassans er kr Fíggjarjavnin er minkaður við 8,20%, úr kr til kr í Innlánini eru minkaði við 9,63%, úr kr til kr ; útlánini eru vaksin við 10,9% - úr kr til Samlaði eginpeningur sparikassans er pr. 30/ kr Solvensur Sparikassans var ,4% ímóti 17,1% (lógin krevur 8%). Umroknað til heildagsstørv arbeiddu 16 í sparikassanum, tað sama sum 30/ Sparikassin í 2003 Sparikassin væntar sama úrslit fyri seinna hálvár. Ogn tilsamans Skuld Skuld til fíggjarstovnar Innlán Onnur skuld Tíðaravmarkingar 0 0 Úrslit higartil í ár Eginogn Skuld tilsamans Tøl, ið ikki eru við í fíggjarstøðuni Ábyrgdir reproz Postboks 2 FO-900 Vágur / FO-950 Porkeri / Postboks 374 FO-110 Tórshavn Tel / Tel / Tel
11 Nr august 2003 Síða 11 Frásøgnin hjá Onnu Evensen Í 6. partinum av áhugaverdu frásøgnini er Jens Christian blivin próstur á Nesi. Og tað er ikki smávegis, hon kann greiða frá. Min Mand bliver Færøernes Provst Min Mand interesserede sig meget for Skolesagen, og efterså at det gik, som det burde, få har gjort så meget for Skolesagen på Færøerne, som han. Da vi havde boet på Suderø i 8 år, blev min Mand udnævnt til Færøernes Provst. Jeg var meget ked af, at vi skulde rejse, dels var vi i de 8 år vi boede der, blevet kendt med så mange af Menigheden, som vi holdt meget af og de af os igen, dels havde vi fået indrettet os så godt i den nye Lejlighed med de nye Møbler, men der var ikke noget at gøre, Færingernes Provst skulde bo i Thorshavn eller på Næs, og vi valgte Næs. Jeg kendte godt Præstegården der, da jeg havde været der som ung Pige. Min Mand holdt så Afskedstale i alle Kirkerne, og så måtte vi atter bryde op med alt hvad vi ejede og havde og på ny sejle ud mod det ukendte. Afrejse fra Suderø Den formiddag vi sejlede, blev vi fulgt ned til Bugten af en del af vore Venner og nogle af Menigheden. Da vi havde taget Afsked, stødte vi fra Land, vi var min mand, 5 børn, barnepigen Sanna og jeg. Det var en temmelig lang Sejltur, inden vi nåede Næs præstegård på Østerø. Præstegården var en ny og rummelig Bygning, der lå tæt ved vandet. Om Præstegårdens opførelse fortaltes der: I den gamle Præstegård havde boet en provst Hammershaimb, han vilde bygge Præstegården op, men havde ikke råd. Så hændte det, at den gamle hyggelige Pastor Schrøder på Suderø, (der gik med hvid Nathue både ude og inde), døde. Hans Datter rejste, efter Faderens død, over til Hammershaimb, der vist var hendes Fætter, ihvertfald af Familien. Frk. Schrøder var meget rig. Hun byggede hele Præstegården op, og betalte hvad det kostede. Det var meningen, at Provsten skulde betale af på byggesummen til hende, men hun vilde ikke have noget, og hun blev der til sin død. Fru Hammershaimb havde navne til alle værelserne. Dagligstuen kaldte hun Hyggeligheden, Spisestuen Velbekomme, Sovekammeret Roligheden, Barnekammeret Skatkammeret, Studereværelset Ventzelolaves (Provst Hammershaimb hed Wentsel til Fornavn). Pigekammeret Prøvestenen, Gæsteværelserne Kvintus og Lynetten og Trekroner, den ene Eende af loftet Østersøen, den anden Nordsøen. Da vi kom til Præstegården, blev vi som sædvanlig modtaget af den Pige, der skulde være der Nådesåret. Hos hende købte vi Mad, Kaffe o.s.v. Ja, et par Dage efter Ankomsten købte vi en Kalv. I det hele taget måtte vi det første År købe alt (med undtagelse af Grøntsager, som vi fik hos min Broder i Thorshavn) hos hende, der så senere gjorde Regnskab op med Provst Sørensen, som vi kom efter, og som flyttede til Skanderborg. Det varede ikke så længe, inden vi havde indrettet os hyggeligt og godt i Præstegården. På Næs fik min Mand også Pengeløn. Landbruget Der hørte meget jord til præstegården, men både denne og annexgårdens jord havde vi forpagtet ud til tre mænd. Min mand vilde helst være fri for at have noget med landbruget at gøre. Provst Sørensen havde haft nogen indtægt af hestesalg, men da min mand hørte, at beboerne havde klaget over, at provstens heste gik ind på deres jord og åd græsset fra fårene og kvæget, vilde han ikke holde heste. Min mand har aldrig været slem efter penge. At vi ikke vilde holde heste, blev naboerne meget glade over. Her sæst Michael t.h. saman við næstu ættarfólkum sínum í Føroyum av Evensen-ættini. Tey eru Ingun Schiller við manninum Eirikki Lindenskov. Eirikur er annars ættaður úr Bajanstovu eins og kona A. C. Lützens, Eva Margretha. Tey eiga Onnu, sum er oldurommudóttir Onnu Evensen og lítlabeiggjan, sum júst er doyptur Jónas. Í seinasta blað greiddu vit frá um langabbason A. C. Evensens, Michael, sum var komin til Føroya at gera film um sín uppruna. Her er hann saman Esther Djurhuus, fødd Lützen, sum er trímenningur mammu hansara. Her eru tey tikin frammanfyri chatollið, sum teirra felags forfaðir, A.C.Lützen, átti. Vi maatte senere købe Kreaturerne af Provst Sørensen. Det var mange Penge at rykke ud med paa en Gang; da vi senere rejste fra Færøerne, købte den unge Provst dem,saaledes havde vi i øvrigt ogsaa baaret os ad paa Viderejde.Vi havde vel en brogede Malkekøer og Ungkreaturer. Der blev egentlig ikke gjort noget særligt for at forbedre Racen; hørte man at een havde en god Ko, ja, saa søgte man at faa en Kalv derfra. Hver Mands Jorder var indhegnede med Stengærder, og Kreaturerne gik løse i Udmarken. Smaafolk, der kun havde en eller to Køer, fik Lov til at lade dem gaa sammen med Præstegaardskøerne eller med Bøndernes. Om Vinteren stod Kvæget inde, og det fik ikke andet end Hø.Havde man meget tørret Fisk, var der mange der opblødte Fisken og gav Kreaturerne. Køerne kunde meget godt lide det. Da vi havde Hø nok, fik vore aldrig Fisk. Vi kærner smør Der malkedes to Gange daglig, og en Ko kunde vel mælke ca Potter om Dagen. De tre Forpagtere, der var gifte, passede alt selv. Vi skulde have den Mælk, vi kunde bruge. Var Køerne ude, bar Kvinderne Mælken hjem i store Bøtter, som de bar paa Hovedet. Vi kærnede selv, og vi havde en Kærne til at støde op og ned, og en hvor man drejede rundt paa to Haandtag. Sanne og jeg æltede Smøret, der blev saltet, saa det kunde holde sig. Vi brugte det meste af det selv, da vi havde mange Gæster. Vi havde ogsaa Ost. Store Dimon, af Effersøe Men den bedste færøske Ost blev lavet paa Store Dimon, hvor der var gode Græsgange, der boede vel en Mennesker paa Øen. Medens vi er ved Store Dimon, synes jeg De bør gøre Dem bekendt med den Artikel, som Færøernes Landsthingsmand, Oliver Effersøe, har skrevet i Nationaltidende Her er den: Mellem Syderø og Sandø paa Færøerne ligger to smaa, men høje og stejle Øer: Store Dimon og Lille Dimon. Den først nævnte er beboet hele Aaret, men Folketallet udgør kun omkring 10 Mennesker (en Familie). Det er ikke gaaet helt nemt at faa Folk til at bo der, uagtet Øen er rig og god. Utallige Søfugle omsværmer den i den lyse Sommertid og bygger i dens Fuglefjælde. Græsningen er herlig for Køer og Faar. Dimon Ost og Dimon Smør er berømte. Men Pladsen er afsides (ingen Biograf) og dertil farlig. Der er kun en Opgang til Øen, og denne er Tilvejebragt ved Kunst. For nogle Aar siden omkom Sognepræsten her ved Nedstyrtning. Fuglefangsten er som bekendt farlig, og mange Mænd har ladet Livet i Fuglebjergene. Nylig meldte Telegrafen, at den unge Dimonbonde var blevet knust af nedfaldende Fjeld under Ægsamling. Hans Framhald á næstu síðu
12 Síða 12 Nr august 2003 Fader og Forgænger gik det paa lignende Maade. Han var yderst intelligent, kundskabssøgende og driftig, men Fuglefangsten var dog No. 1. Han blev i en forholdsvis ung Alder efterhaanden blind, en sørgelig Skæbne for en Mand af hans Beskaffenhed og i hans Stilling, men han gav ikke op og vedblev at røgte sin Dont. En dag tog han til Syderø med Baad, ladet med Fugleæg, men paa Turen opstod der Uvejr, og man maatte vende om. Den blinde Mand, som før plejede at sidde agter ved Roret som Hovedsmand, maatte nøjes med at holde i en Aare, medens hans nylig voksne Søn havde taget Pladsen agter i den lille Robaad. Imidlertid ramtes Baaden af en Braadsø, og denne tog Sønnen over Bord. Han druknede, uden at det var muligt for nogen at yde Hjælp. De øvrige bjergede sig i en af Østbygderne paa Sandø. Senere tog Bonden paa Fuglefangst tillige med en Ledsager, en ung Mand. Bonden kendte hver Sten, og alt syntes at gaa godt. Ledsageren blev firet ned i Bjerget, og Bonden sad tilbage og holdt paa Linen. Mere ved man ikke, thi begge forsvandt. Den unge Mand er øjensynlig gledet ud, og har revet Bonden med sig. Denne fik saaledes en haardt tiltrængt Død midt i sin kæreste Gerning, og Havet, det uendelige, blev hans Grav. Tidligere benyttedes Store Dimon meget som frivilligt Forvisningssted, til stor Gavn for alle Parter.De Forviste foryngedes og blev sunde, helt ukendelige, men Bonden fik den haardt tiltrængte Arbejdskraft. Nu er man saa human, at den Slags Forvisning er hørt op. Det ligger ikke mange Aar tilbage i Tiden, at Sognepræsten paa Sandø, der var paa Tur med Robaad fra Syderø, maatte søge Tilflugt paa Store Dimon midt om Vinteren i Storm og Kulde, hvor han og alle hans Ledsagere blev bjergede ligesom ved et Vidunder. Lille Dimon, af Effersøe Lille Dimon er kun beboet af Fugle og Faar og saa om sommeren af og til af nogle Mænd, der driver Fuglefangst. De har indrettet sig Opholdsrum i en vanskeligt tilgængelig Hule,hvor de har Tørv, Tændstikker og en Gryde til Kogning og tørt Græs til Leje. Í fyrsta partinum høvdu vit eina mynd, sum skuldi vera mamma Onnu Evensen, Eva Margretha Jacobsdatter. Tað er ivasamt, um hetta er rætta myndin, men hendan myndin er í hvussu er av Evu Margrethu Jacobsdatter ( ). Eva arbeiddi eisini við "arbeiðsskúlan", inntil hon giftist í 1839 við A. C. Lützen. I November 1918 strandede en dansk Skonnert her, og Mandskabet, 9 Personer, bjergede sig halvnøgne i Land paa den stejle Kyst. Kaptajnen var tilmed gammel og svag, men der var en rask og modig Styrmand, som hjalp sig selv og sine Kammerater i Land, og ingen gav Kampen for Livet op. De opholdt sig saa i fulde 14 dage paa den øde Ø i Storm og Kulde midt i den skrækkelige færøske Vinter. To dage efter Landstigningen fandt de ved et Tilfælde Fangstmændenes Hule, og her holdt de Varmen ved at klumpe sig sammen og skiftes til at tage den kolde yderplads. Lidt Træ fra Skibsvraget hjalp en Del, og Tændstikker, som Fangstmændene havde efterladt i Følge gammel sædvane, skaffede ild. Et Lam og en Fugl blev fanget. Vand var der nok af. Endelig, da næsten alle havde opgivet Haabet, blev de tapre Mænd fundne og reddede, mere lig Skeletter end levende Mennesker. Omkring de magre Lemmer havde de svøbet Resterne af deres Klæder samt nogle Flagstumper... Gødningen udbringes i Løb Naar der var tilstrækkelig med Gødning, bar Mændene den ud i Løb, mellem Løben og Ryggen blev der lagt et stykke skind for at skaane Tøjet. De skulde gaa mange gange, inden de havde baaret al Gødningen ud og lagt den i smaa Bunker, til der var Brug for det, først da blev det spredt ud og gravet eller hakket ned. Der fandtes ikke Svin deroppe. Jo, der var en Mand, der havde en eneste Gris og saa min Broder, der ogsaa havde én, men ellers var der ingen, der havde dem. Man købte saltede og røgede Svineskinker i Danmark. Faareavl Faareavlen er en vigtig Indtægtskilde for Færingerne. Der blev indført forskellige Regler for at forbedre Bestanden. Paa Næs Præstegaard havde vi vel en ca. 100 Faar, det er ikke saa nemt for mig nu saa længe efter at huske de nøjagtige Tal, men jeg tror nok det var saaledes. Lammene slagtes Naar vi skulde slagte, havde vi nogle Mænd til at drive Faarene og Lammene ned fra Fjeldet, de blev da drevet ind i Folde, og de Lam, der skulde slagtes, blev sorteret fra. Vi slagtede vel en 40 Lam paa en Dag. Bønderne kom med Tiendelam paa en bestemt Dag. Naar vi slagtede saa mange Lam paa en Dag, var der i Reglen 3 Mænd og et Par Piger med, blandt dem var Sanne jo enestaaende, hun var i et og alt min højre Haand. Ja, hun var som et Barn af Huset. Om Aftenen sad Pigerne nede i Kælderen og rensede og ordnede de slagtede Lam. De havde en Kola (en firkantet Lampe med fire Tude hvori Vægerne sad, der brændtes Tran, under Kolaen var der en Skaal). Det var jo et frygteligt Blodbad. Senere kom de Fattige og hentede Affaldet, Lever og Lunge som de stegte eller kogte, og Maven som de kom Blodet i og lavede Blodpølse af, samt Hovedet. Skærpekød Vi kunde ofte hænge ca Lammekroppe op for at omdanne dem til Skærpekød. Man havde jo de smaa Huse Keld der bestod af Tremmevægge med Tag over. Derind hængte man saa alle Lammekroppene. Jo mere Gennemtræk, desto bedre. Naar Lammekroppene havde hængt der i ca. 3 Md., var de tjenlige. Kødet kunde holde sig lige saa længe det skulde være. Oppe paa Viderejde var Luften bedre at tørre i, og Bønderne havde Kød, der var flere Aar gammelt. Ja, den store Bonde, Hejo, havde Skærpekød der var tre Aar gammelt. Skinsekød Foruden Skærpekød, lavede man ogsaa Skinsekød. Man tog indvoldene ud af Lammene. Naar man om Aftenen fandt et stort pænt Skind, lagde man een eller flere Kroppe paa Skindet og dryssede salt paa dem. Næste Dag blev hele Kroppen kogt, derefter lagt paa en Træbakke og atter saltet. Efter at have ligget et Par Dage med Saltet, blev Skinsekødet ophængt for sig selv i Skærpehuset (Kelden). Provst Hammershaimb, der havde opført hele Præstegaarden, havde ogsaa bygget en ny Keld, som han fyldte med Lammekroppe.En skønne Dag kom der en forfærdelig Kastevind, der væltede hele Kelden om, saa Tømmer, Lammekroppe,Tag o.s.v. laa hulter til bulter. Da Kelden paany blev opført, blev der sat Jernstivere til. Landbrug Paa saadan en stor Præstegaard, hvor der kom saa mange Gæster, skulde der Nøkulunda samtíðarmynd av kirkjuni og próstagarðinum á Nesi, har Jens Christian Evensen virkaði sum próstur fram til næstseinasta aldaskifti. skam noget til. Paa Viderejde og Næs slagtede vi i det hele taget meget. Bønderne havde mange Faar, og de gik altid ude, de kunde gaa hvorhen de vilde. Om Vinteren, naar det blev snestorm eller Taage, kunde de godt lade sig drive med Bygen og da kunde det hænde, at de kom saa langt ud paa Klipperne, at de styrtede ned og drev til Søs, de enkelte, der blev liggende, knuste, paa den flade Strandkant, brugte man ikke, man vidste jo ikke, hvor længe de havde ligget der. Faarene gik tidt hjem til Gærdet, men de kom ikke ind. Om Foraaret, ved den Tid Faarene skulde læmme, gik Mændene hver Dag ud og saa efter, hvordan det stod til. En Gang om Aaret, som Regel i Maj, blev ulden taget fra Faarene. Undertiden hændte det, at det allerede var begyndt at falde, men der var ofte nogle, der gik ud og saa efter. Var der da fældet Uld af, blev det omhyggeligt samlet op. Naar Ulden skulde tages, blev alle Faarene, ved Hjælp af Hyrdehunde, drevet hjem i Folden, Mændene gik saa ud og rev Ulden, der sad meget løs, af Faarene, de blev altsaa ikke klippet. Ulden kom i store uldne Net og blev baaret hjem. Det var Mændenes Arbejde at tage Ulden af. Kvinderne var sjældent med ved Udendørsarbejde, kun naar der blev arbejdet med Tørven, var de med. Ulden solgtes u- vasket. Jeg tror min Mand solgte en Vaag Uld (40 pund), for 16 kr. Der kom ofte fattige fra Thorshavn og bad om Uld, og alle fik. Det var Skik, at hver Bonde gav os et Lam om Aaret, men var det en Bonde,der kun havde lidt Jord, skiftedes han med en Ligestillet til at levere hvert andet Aar. Den færøske Jord, er enten Kongsjord (Statens), eller Adelsjord (selveje). Naar et stykke Jord skulde besaas, blev det først hakket op i store Stykker, derefter blev det sakset (hakket smaat) og tilsidst revet. Først da var det tjenligt. Naar Saaen var saaet, blev den revet ned med Riven. Høet blev i gamle Dage skaaret af med en lige Kniv og lagt i smaa Potter, det kaldtes at mulva. Fader lærte dem at bruge Krumkniv (Segl) og at sætte Høet i Stakke, det var et stort Fremskridt. Nu bruger de jo Le, og enkelte har Slaamaskiner. Naar det om Morgenen saa ud til godt Vejr, gik man ud og rystede Afgrøden ud, kunde man da naa at faa dem vejret, tørret,kom alle Mændene ud og bar det hjem i store Knipper, om Knippen var et bredt Baand der gik op om Panden paa Bæreren, og paa den Maade blev hele Høsten baaret hjem. Det var utroligt saa store Byrder Mændene kunde bære paa den Maade, og det var et stolt syn at se saadan en Række høbæ- Framhald á síðu 17
13 Nr august 2003 Grønlandstúrur 2003 Síða 13 Eitt ferðaminni Eli Jensen skrivar Sá lýsing í F.F.-blaðnum: Vegna fráfall eru tvey pláss við SØKONGEN leys. Lýsingin segði eisini nakað um túrin, at siglast skuldi til gomul útróðrarstøð, ið føroyingar høvdu nýtt fyrr. Um umstøður vóru, skuldi siglast frá Kap Farvel og til Føringahavnina og longur norður, um tíðin loyvdi tí. Túrurin var frá 24. juni til 8. juli. Eg ringi so til Malenu Weyhe, ið skipaði fyri túrinum; jú, sigur hon, tú fært annað plássið; so var tað avgjørt. Søkongen er eitt skip, ið er 90 tons stórt; hevur loyvi til 12 ferðandi um dagin og 10 ferðandi um náttina; sera væl útgjørt, hevur allar nýggjar hentleikar á brúnni og hevur einkult og dupult kømur til ferðafólk. Kirkjan í Pamiut (Frederikshåb). Kappahavnin á Eggersoy. Manningin er: Hans Myrup og Malena Weyhe, ið eisini eiga skipið. Vit møttust so á flogvøllinum í Vágum 24. juni; vit eru 10 ferðandi, ið fara við Søkongen. Okkara ferðahópur eru hesi: Páll Olsen, útróðrarmaður, Saltnes, Jógvan Petersen, fyristøðumaður, Klaksvík, Niels Jákup Hentze, útróðrarmaður, Sand, Tóri Strøm, timburmaður,tvøroyri, Tormóður Schrøter- Thomsen, tannlækni, Tórshavn, Elisabeth Hansen, sjúkrarøktarfrøðingur, Tórshavn, Bent Jákup Hansen, fyristøðumaður,tórshavn, Maria Magnussen, fólkapensiónist, Miðvág Jóhan Magnussen, fólkapensiónist, Miðvág Eli Jensen, fólkapensiónist, Hellurnar. Øll høvdu okkurt tilknýti til Grønland. Vit fóru á flog við A.A.- flogfari úr Vágum kl settust á Reykjavíkar flogvølli kl fóru aftur á flog við sama flogfari kl settust á flogvøllin í Narsarsuaq kl Men nú eru vit í Grønlandi, og her er klokkan nú: Løtu seinri komu vit umborð á Søkongen. Nú byrjar okkara sera spennandi ferð. Týsdagur 24. juni Um 16-tiðina fóru vit frá Narsarsuaq, sigldu beint tvørturum fjørðin - Eiriksfjørð - til Brøttulið, søguliga staðið hvar fyrsti norðbúgvi, Eirikur Reyði, setti búgv. Minnismerki er reist Eiriki, og omanfyri lítla bygd, ið har er, stendur stórur minnisvarði av syni Eiriks: Leivi Hepna. Frá minnisvarðanum av Leivi hepna gingu vit til endurreistu Tjóhildarkirkju, og endurreista garð Eiriks,ið standa har nakað frá bygdini; vóru inni í kirkjuni og garðinum eisini og fingu góða frágreiðing frá danskari kvinnu, ið var har til tað sama. Vit vóru inn í sovirúmi, hvar søgnin sigur at Tjóhild, ið var kona høvdingin Eirik Reyða, stongdi hurðina fyri manninum, til hann lovaði henni at byggja kirkju. Tjóhild var kristin, men tað var høvdingurin ikki; tá ið hon í langa tið hevði stongt fyri manninum, lovaði hann at enda, at hon skuldi fáa sína kirkju; tá slapp hann inn aftur í sovirúmið til konu sína. Garðurin og kirkjan eru tó ikki reist á somu grund sum upprunaliga, men eftir somu málum; gomlu grundirnar eru friðaðar og mega tí ikki rørast; vit gingu eisini har. Onnur kirkja - sum nú eisini er gomul, men tó í brúki enn - er reist við síðuna av Tjóhildar grund. Vit komu umborð aftur um 20-tíðina, og fóru tá at sigla út gjøgnum Eiriksfjørð, til býin Narssaq, og komu hagar stutt fyri miðnátt. Mikudagur 25. juni Eftir ein morguntúr í býnum Narssaq, fóru vit víðari til Qaqortoq - Julianehåb - og komu hagar kl Eftir nakrar tímar í Julianehåb, fóru vit um 16- tíðina at sigla longur suðureftir. Eli, afturkomin úr Grønlandi í Eli er royndur fiski- og útróðrarmaður. Hann var, eins og Magnus á Kamarinum, í Grønlandi við Kongshavn í 1965, og hann var enntá bátsformaður hjá honum. Tað vóru nógv stór ísfjøll at síggja, men gott at sigla kortini, fínasta veður, mestsum stilli og sól; vit ankraðu við bygdina Nanortalik nakað eftir midnátt. Hósdagur 26. juni Eftir morgunmatin, um 8- tíðina, fóru vit aftur at sigla suðureftir, vóru útifyri Nùa um miðdagsleitið; tá fór hugur mín á flog, her havi eg nógv at minnast, frá míni bestu tið sum útróðrarmaður; tá eg í 1964 var við Kongshavn, vit róðu út frá skipinum við fimm bátum, skipið lá uppankrað í eini vík nakað inni í fjørðinum norðan fyri Nùa. Vit høvdu fyrst fiskað eina tíð við Vesturgrønland, - tað gjørdu bátaskipini tá. Vit komu suður á Kappan - sum vit søgdu - hósdag 30. juli 1964, fingu nakað av fiski tann dagin og fríggjadagin og leygardagin eisini; fleiri bátaskip vóru farin suður fyri okkum, Atlansfarið og Maritè vóru farnar longur eystur at fiska, høvdu roynt nakrar dagar, tá vit komu suður, men søgdu frá smáligum fiskiskapi. Kongshavn ankraði tí við Nùa. Næstu vikuna, vit royndu har, fingu vit heilt nógvan fisk; vit fóru sum vant til útróðrar mánadagin 3. august og fiskaðu uppí fullan bát, og tað gjørdu vit allar dagarnar í vikuni, sunnudag fiskaðu vit ikki, allar hinar 6 dagarnar fingu vit fullan bát av fiski, og tað gjørdu flestu av hinum bátunum eisini, so tað er besta vika eg var við at gera sum útróðrarmaður í Grønlandi. Vit fingu nógv næstu vikuna eisini, annars fluttu vit millum fleiri ankarpláss, eftirsum fiskaríið og veðurlagið var. Eg var eitt sindur kendur her tá, av tí eg var her árið fyri, í Tað var soleiðis, at eg fór við skonnartini Tinganes um várið til Grønlands at fiska við bátum Vit høvdu 6 bátar at rógva við, tveir stórar 6-áringar, sum vit søgdu, og fýra nakað minni bátar; eg hevði annan tann stóra og bestimaðurin, Símin Júst, hevði hin. Eftir at hava fiskað skippund við Vesturgrønland, komu vit 8. september suður á Kappan, skuldu fara eysturum at fiska, onnur bátaskip lógu eystanfyri og fingu nakað av fiski, men so skuldi ikki verða.
14 Síða 14 Nr august 2003 Skúrurin hjá "Troystini" í Kappahavnini. Kappin og Kappaoyggin. Elverkið í Sunnara Havn í Ravnoynni. Skúrur í Valaravíkini/Kvívíksvíkini í syðru havn í Ravns Stóroy. Meðan Tinganes siglur eystur gjøgnum Tunafjørðin, er ein bogi á okkara leið, ið skræddi botnin á skipinum upp, so skipið eftir nøkrum tímum sakk; vit fóru í bátarnar og vórðu upptiknir av tí fyrsta Vesturvón, ið føroyingar áttu, hann var nakrar dagar árðenn komin úr Føroyum yvir á Kappan at fiska við bátum. Eg fór ikki heim eins og flestu gjørdu, men saman við einum ørðum av mínum bátsfeløgum, mynstraði eg umborð á Vesturvón tá, og kom soleiðis í 1963 at fiska við Nùa okkurt skifti. Aftur til nútíðina Nú sveimaði eg nakað langt; hesar hendingar koma til mín nú, vit við Søkongen í 2003 sigla á hesum fiskileiðum. Vit koma nú í fjørðin sunnanfyri Nùa, og nú síggja vit suður á sjálvan Kap Farvel og sigla nú inn í fjørðin móti Kapphavnini, hagar vit koma kl.14.45, og ankra har. Árið 1963 bygdu føroyingar útróðrarstøð á Eggersø, her í Kapphavnini. Øll bátaløgini bygdu sær ein saltfiskaskúr og ein búskúr hvør, so tað vórðu nógvir skúrar bygdir her tá, men nú stendur bert ein uppi, bert búskúrurin hjá bátinum Troystin úr Miðvági, allir hinir eru hoyknaðir niður. Vit fóru øll í land við jolluni har ið hesin skúrur stóð. Og merkiligt var tað, ein maður í okkara ferðalagi róði út her tá, og hevur sostatt verið við til at byggja skúrarnar, og hann var við bátinum Troystin, og teirra búskúrur - sum tann einasti - stendur uppi, og hesin maður hevði eisini konu sína við, so nú kundu vit síggja, hvussu teir høvdu húsast har í og 65, til teir seldu bátin til aðrar. Hesin maður kundi eisini siga okkum nógv frá teirri tíðini. Vit gingu eisini til nógvar aðrar skúrar, men har var alt fallið saman. Vit hivaðu akkerið innaftur og sigldu so tætt framvið øllum skúrunum, ið har høvdu verið, fóru so úr Kapphavnini um tíðina, eystur móti Kirkjugarðsnesinum. Har sigldu vit eisini gjøgnum nógvar fiskileiðir, ið eg var við at fiska á. Beint sunnanfyri Kirkjugarðsnesið er stór og góð vík, ið føroyingar kallaðu Kirkjugarðsvíkin, sum er sera gott ankarpláss. Har lógu bátaskipini ofta ankraði, so varð fiskað bæði í fjarðunum, og eisini varð farið suðurum, suður á tiltikna Gubbanesið. Navnið komst av tí, at har vóru bara stórir gubbar (toskar) at fáa. Men vit fóru ikki suður har nú við Søkongen, men hildu frá Kirkjugarðsnesinum og norður í Prins Chr.-sund. Komu í sundið vestanvert bygdina Apilatoq, og fóru so út vestureftir, og so norður til bygdina Nanortalik. Komu hagar um 23-tíðina og ankraðu fyri náttina. Fríggjadagur 27. Juni Fóru frá Nanortalik kl. 8.00; kl komu vit til bygdina Sydprøven, har tóku vit nakað av provianti o.a., lógu har ein góðan tíma, fóru so aftur at sigla norðyvur. Higartil hava vit bara havt fínasta veður, stilli og sól fyri tað mesta. Kl sigla vit tætt framvið bygdini Sardloq, løtu seinri síggja vit inn á Julianehåb,men vit eru so uttarlaga á Julianehåbsvíkini, tí veðrið er so gott, tá er skjótari at sigla beint norðureftir, enn at vera innanskers. Tað er lítið av ísi at síggja, meteorologarnir hjá D.M.I. siga, at vit skulu leita aftur til 1948 fyri at finna so gott summar í Grønlandi sum í ár. Kl sigla vit tætt framvið bygdini Qagssimiut, bygdin sum kendi Jonathan Motzfeld er frá. Enn er veðrið sera gott, men nú siga veðurtíðindi frá óveðri í morgin, vit sigla nú móti Borgshavn, har vit koma einaferð í nátt. Leygardagur 28. Juni Søkongen ankraði í Borgshavn kl Eftir morgunmatin fóru øll í land við jolluni, her er gott veður, men nú er óveður uttanfyri. Í dag er eingin sól, men tað er heldur einki regn. Her var nógvur útróður øll 1960-árini. Ár 1959 bygdu nógv bátaløg skúrar her, bæði saltfiskaskúrar og búskúrar, men nú eru næstan allir hoyknaðir saman. Onkur stendur uppi, men er einki verdur. Vit vóru ein langan túr fyri middag, fóru so umborð aftur, men av tí tað er óveður uttanfyri, verða vit liggjandi her til í morgin. Vit vóru so eisini ein langan túr eftir middag. Vit gingu til allar toftirnar. Eingin av okkum ferðandi við Søkongen nú hava verið í Borgshavn, men vit hava allar bøkurnar hjá Jógvan Arge Teir tóku land umborð á Søkongen, og kunnu á tann hátt síggja, hvar hvørjir menn hava búleikast. Í Borgshavn sást nógvur farvegur eftir reinsdjórum allastaðni hvar vit gingu, tað eydnaðist nøkrum av okkum at síggja eitt eisini. Sunnudagur 29. juni Nú er aftur gott veður, fóru úr Borgshavn um 9- tíðina, komu í Kangarsuk kl.15.30; ankraðu har og øll í land við jolluni. Í Kangarsuk, eins og í Borgshavn, høvdu føroyingar nógvan útróður øll 1960-árini. Ár 1959 bygdu nógv bátaløg bæði saltfiskaskúrar og búskúrar, men nú stendur bert ein nøkulunda uppi, allir hinir eru niðurdotnir og liggja sum ruinir á klettunum. Vit gingu til flest allar skúrarnar, men eingin av okkum hevði verið har áður, so vit máttu bara halda okkum til bøkurnar hjá Jógvan Arge. Kl fóru vit aftur at sigla norðeftir, og ankraðu stutt frá Paamiut um 23-tiðina. Um 21-tíðina komu vit í nógvan ís, máttu troka okkum gjøgnum, men tað gekk. Mánadagur 30. juni Kl fóru vit at sigla inn til Paamiut - Fredrikshåb - og komu hagar um 9-tíðina og løgdu til kai. Eftir at hava gingið eina tíð í býnum har, fóru vit um middagsleitið aftur at sigla, nú gongur leiðin til Ravn-Stóroy. Í Paamiut var eg inni í eini sera vakrari kirkju, um 300 sitipláss í kirkjuskipinum, loft var eisini við nakað av sitiplássum. Talarastólurin var høgrumegin,(í Føroyum er hann í flestu kirkjum vinstrumegin), og vinstrumegin inni í kóri stóð eitt stórt pípu-orgul, og doypifunturin stóð ikki inni í kóri, men mitt á gólvinum við teir innastu stólarnar í kirkjuskipinum. Um 21-tíðina ankraðu vit í sunnaru havn á Ravn- Stóroy. Týsdagur 1. juli Um 9-tíðina fóru øll í land við jolluni, komu umborð aftur kl Í Ravnoynni varð eisini nógvur útróður øll árini. Ein av okkara ferðamonnum hevði verið har sum útróðrarformaður tey árini, varð enntá fiskikongur eisini. Vit fingu nógv at vita frá honum,
15 Nr august 2003 Síða 15 "Søkongen" í norðaru havn í Ravns Stóroy. hvussu har var tá; hann var annars í norðaru havnini. Eisini hevði onnur daman í okkara ferðahópi verið har í fleiri ár sum smágenta við mammu síni, ið var kokkur hjá fleiri bátaløgum; hon visti nógv at siga frá teirri tíðini, og gott var hjá henni at síggja, at teirra búskúrur stóð næstan heilur uppi. Kamarið, ið hon og foreldur hennara hava sovið í, og koyggjurnar hjá teimum eru heilar enn, og kundu væl verið brúktar nú, og køkurin var heilur, annars var nógv illa farið. Saltingarskúrur teirra var mestsum niðurdottin, annars vóru nógvir skúrar samanfalnir og lógu sum ruin. Vit vóru leingi inni á sjómannsheiminum, sum Hans J. Ellingsgaard var á í nógv ár, tað stendur uppi enn, men innan sær einki út, har er tað mesta oyðilagt. Meðan vit øll vóru samlaði inni í salinum, fyrislær Jógvan, at vit skulu syngja eitt ørindi av onkrum sangi, tað gjørdu vit; vit sungu ørindið: O, takk, at tú meg hevur vart frá vága og frá neyð, takk fyri himmalljósið bjart, takk fyri dagligt breyð ; so upplivdu vit eisini tað, at sangur aftur ljóðaði á sjómannsheiminum í Ravn-Stóroy, tað hevði Nordafarstøðin í Føroyingahavnini. vist eingin roknað við skuldi henda ár Vit gingu til nógvar aðrar skúrar eisini, sum tó teir flestu vóru niðurdotnir. Ein, ið stóð nøkulunda uppi, hevði gestir undir gólvinum; tí tey fyrstu, ið komu til hansara, hoyrdu revagoyggj. Tað var vist ein gamal revur, ið ávarðaði ungarnar; tá vit so komu til skúrin, hoyrdu flestu av okkum, hvussu ungarnir gneggjaðu undir gólvinum, men ikki kundu vit síggja teir, teir goymdu seg væl. Eftir at hava verið umborð og fingið mat, fóru vit um 15-tíðina í land aftur og fóru til gongu norð í norðaru havnina, tað tók 45 minuttir at ganga; men eisini har vóru nógvir skúrar niðurdotnir, tó heyk onkur uppi enn. Tá vit høvdu gingið har millum skúrarnar eina tið, kom Søkongen siglandi inn í norðaru havn eftir okkum, og fóru vit so hagani um tíðina at sigla norðeftir. Mikudagur 2. juli Søkongen ankraði í Grátifjørðinum kl Um 9-tíðina fóru øll í land við jolluni. Føroyingar bygdu tvær útróðrarstøðir í Grátifjørðinum í 1962, og vit fóru í land við sunnaru støðina. Har stóðu nakrir skúrar uppi, ið verða brúktir til jaktskúrar av grønlendingum, nakrir vóru samansoknir. Eftir at hava verið hjá øllum skúrunum har, fóru vit til gongu til norðaru havnina, men har sá heldur einki út. Ein saltskúrur, ið uppi stóð, hevði nógv av fiskireiðskapi inni, stampar, snellur, enntá botngørn lógu og rókust har, fleiri boyur og ymist annað eisini, so har hevur onkur grønlendingur verið viðhvørt. Skiparin kom við jolluni í norðaru havnina eftir okkum; vit komu umborð aftur um middagstíðina; fóru tá at sigla norður í Føringahavnina. Meðan vit sigla út gjøgnum Grátifjørðin, koma nógv minnir fram fyri meg, eg hevði baði góðar og ringar túrar her, tá ið eg var við bátaskipum. Stutt frá útróðrarstøðunum á landi er góð ankarhavn hjá skipum, har lógu bátaskipini viðhvørt, vit lógu har við Kongshavn í Rithøvundurin Magnus Dam Jacobsen skrivar í bókini Í Grønlandi við Kongshavn, um ein ringan túr, hann var við. Magnus róði við mær, tað var her í Grátifjørðinum tann hendingin var. Hendan dagin, Magnus skrivar um, fóru vit til útróðrar um morgunin, tað var gott veður, men ógvuliga hættisligt, stilli og grovregn. Fóru tí ikki langa leið hendan dag, men løgdu at fiska stutt út úr Grátifjørðinum, og har løgdu allir bátarnir tann morgunin. Eisini Atlansfarið var í Grátifjørðinum tá, so teirra bátar vóru eisini har hendan morgun. Har var væl av fiski at fáa, vit høvdu ligið ein rakstur og fingið næstan hálvfullan bát, tá vit fóru at sigla afturá aftur, sum vit siga, men árðenn vit leggja aftur at fiska, brennur hann á við útsynningi, av tí ljóta lagnum.tað var beinanvegin rokstormur, so tað ráddi um at bjarga sær til skipið. Tað var mestsum undan inn gjøgnum fjørðin, so tað gekk, allir komu aftur í øllum góðum, men veðrið varð ringt. Tá vit komu at borði á Kongshavn, var ein av okkara bátum ikki komin. Vit vistu, at hann var uttanfyri okkum, árðenn óðnin brast á, og vit vistu eisini, at teir høvdu ongan møguleika at náa inn tann veg-
16 Síða 16 Nr august 2003 in, vit komu.vit vónaðu, at teir kundu bjarga sær inn millum skerini norðanfyri Grátufjørðin; tað eyðnaðist eisini hjá teimum, og komu teir seinni til skipið; men ongantí vildu teir siga nakað um tað, so teir høvdu havt tað ringt.tann dagurin kundi verið ein skaðadagur í Grátifjørðinum. Men vit høvdu eisini nógvar góðar dagar har, eisini við nógvum fiski. Eg hevði eisini verið í Grátifjørðinum fyrr, tað var við Tinganes í 1963, Partur av Nordafar. tá róðu vit eitt skifti út frá Grátifjørðinum. So eg hevði nógv at minnast aftur á,nú meðan vit í 2003, við Søkongen, sigla hesar fiskileiðir. Vit koma so inn á Nordafar í Føringahavnini henda mikudagin 2. juli kl.16.30; men tann stóra og góða kai, sum var har í árunum, hon er næstan horvin og er so ring, at Søkongen kann ikki leggja til; vit noyðast tí at ankra. Vit ankraðu við Nordafar um tíðina, og fóru so øll í land við jolluni, men har sær ljótt út, bygningarnir standa allir uppi, men nógvir eru við at hoykna niður, men innan er alt oyðilagt. Sjómannsheimið stendur væl uppi at síggja til, tó er helmingurin av rútunum brotnir, men innan er alt í sorli, steintoy, møblar og køksamboð, tað er alt brotið. Á loftinum eru sengur, skáp og annað innbúgv alt í sorli. Búskúrarnir, ið bygdir vórðu seinast í 1960-unum, og sum vit, útróðrarmennirnir hjá Nordafar búðu í, vóru eisini sundursoraðir innan. Tá ið vit komu í land á Nordafar, fóru nakrir niðanum bygningarnar, og har sóu teir eitt reinsdjór, og ein var so heppin at fáa mynd av tí eisini. Veðrið er framvegis gott, sólskin og lítið lot lágt. Vit komu umborð aftur kl Seinri um kvøldið, um 21-tíðina, fóru nøkur av okkum út í gomlu Føringahavn við jolluni, har høvdu nógvir føroyingar búskúrar í nógv ár. Vit vóru fýra, ið ynsktu at koma út har, eg hevði sjálvur búð har úti, tey árini eg var í Føringahavnini við egnum báti. Vit tosaðu við skiparan um tað, og hann hevði ikki sjálvur verið har, so bæði hann og konan komu við; men har var lítið at síggja, tað mesta var niðurdottið. Húsini, vit búðu í, stóðu ikki uppi, og soleiðis var allastaðni, tó heyk onkur skúrur uppi. Vit komu umborð aftur á Søkongan kl ; og tá høvdu damurnar, ið eftir vóru umborð, bakað pannukøkur, tað kom væl við, tí tað var kalt at sita í jolluni tann hálva tíman, tað tók at sigla inn aftur úr gomlu Føringahavnini til Søkongen, so tá høvdu vit øll eitt pannukøkuball, árðenn vit fóru í koyggjuna. Hósdagur 3. juli Um 9-tíðina legði Søkongen til oljukaiina hjá Polaroil í Føringahavnini at fylla sær olietangarnar. Tað einasta virksemið í Føringahavnini nú er ein oljugoymsla hjá oliefelagnum Polaroil. Kl fóru vit úr Føringahavnini - innanskers - norður til grønlendska høvustaðin Nuuk - (Godthåb). Um tíðina sigldu vit tætt framvið lítlu bygdini Lille Narssaq, løgdu til kai í Nuuk um 15-tíðina. Vit gingu nakrar tímar í býnum har og fóru inn í onkran handil. Eisini vóru vit inni í mentanarhúsinum Katuaq, tað er grønlendska norðurlandahúsið, tað er eitt sera vakurt bygningsverk. Fríggjadagur 4. juli Eftir morgunmatin um 8- tíðina fóru vit ein túr í land, nøkur av okkum fóru inn á sjómannsheimið, har kundu vit lesa føroysku vikubløðini og keypa okkum kaffi. Um miðdagstíðina fóru vit út aftur frá Nuuk. Framhald á síðu 23 Meira kunning Tey, ið ynskja meira at vita, finna hesar upplýsingar á okkara heimasíðu og Á tí seinastu ber til at royna egnan kunnleika í mun til nakrar av upptøkuroyndunum. Í avgreiðsluni á politistøðini í Havn (má-frí millum kl. 9 og 15) fæst eisini kunning. Umsóknir kunnu sendast inn alt árið, og verða upptøkuroyndir eftir tørvi. 4 politistar skulu setast í Umsóknarfreistin til hesar upptøkuroyndirnar er 1. september Føroya Landfúti Jónas Broncksgøta 17 Boks 3018 FO-110 Tórshavn Tlf Fax Heimasíða: Sjómansheimið Lívd í Føroyingahavnini.
17 Nr august 2003 rende Mænd komme gaaende hjem. Kvinderne var ikke med. Naar Høet var sat i Stak udenfor Stalden, blev der snoet nogle lange Baand, der blev lagt over Stakkene. I begge Baandender blev der fastgjort store Sten, der trykkede Baandet ned til Stakken, og derved hindrede Blæsten i at hvirvle Høet bort. Efterhaanden som Høet sank, blev stenene bundet højere op. Om Aftenen vankede der lidt bedre Mad, de fik en Snaps til, men de blev aldrig fulde, de var meget afholdende. En Potflaske kunde godt slaa til hele Dagen. Om Aftenen spillede de Sjavs og Grevias;min Datter,Frida, var rent tosset efter at spille Grevias, hun havde altid et Spil Kort i Haanden, da hun var lille; istedet for at øve sig Klaver, listede hun sig ud til Pigerne, naar de var i Kartoflerne, for at faa sig et lille Slag Kort. Fik hun Øje paa min Mand og mig,for hun ind og øvede sig Klaver. Man havde en særlig Bygning Sortenhus, der havde Græstørvtag, og i det tørredes Byggen. Inde i Huset var der et Ildsted, hvor en gammel Kone Dag og Nat vedligeholdt en Glødeild. Over Ildstedet var en Rist af Træ, hvor det Korn, der skulde tørres, blev lagt. Konen havde Kartofler, som hun stegte i Glødene og derefter spiste. Denne Kone var saa vant til Bestillingen, at hun, naar hun lige havde fyret, godt kunde sætte sig til at sove, hun skulde nok vide at vaagne, naar Gløderne var ved at gaa ud. Tann 86 ára gamla Hjørdis Háberg er ein av teimum, ið er hugtikin av søguni hjá Onnu Evensen.Hon minnist seg enntá at hava verið inni hjá henni saman við mammu síni Elisabeth. Tá búði Anna saman við soninum, Johan, í J. C. Svabosgøtu. Hjørdis eigur eisini nýggjar myndir av Evensenfólkunum, og tær vilja vit fegin endurgeva her. Det var meget yndet at gaa hen til Sortenhuset om Aftenen. Vi var i Reglen en tre-fire Stykker, der fulgtes derop, og naar vi saa havde taget Sæde omkring den Gamle og Ildstedet, begyndte hun at fortælle Historier om Huldrer og meget andet. Bygget tærskes Naar Sæden skulde tærskes, blev den bredt ud paa et Gulv og banket med en lang Kæp. Derefter sigtedes det og anbragtes (det) i Tønder og Kasser.Sæden blev formalet i Vandmøller. Man havde ogsaa smaa Kværne hvorpaa man selv kunde male Sæden. Rug blev indført fra Danmark. Det daglige Liv paa Næs Forholdene paa Næs var større end de andre Steder, hvor vi havde boet.vi holdt Lærerinder til Børnene, samt to Piger om Vinteren og som Regel tre om Sommeren. Vi havde ogsaa en gammel Mand, (der gik omkring og nussede om, saa til Baadene o.s.v.), samt en yngre Karl. Og, som De vil forstaa af det foregaaende, var der nok at tage Vare paa, dertil kom, at vi havde Have med flere forskellige Slags Blomster. Vi dyrkede Persille, Gulerødder, Majroer, ja selv Ribs, Stikkelsbær og en Mængde Rhabarber havde vi, og selvfølgelig Kartofler, saa der var jo nok at bestille for Pigerne. Min Mand vilde have, at alle skulde kunne komme til deres Præst, og vi holdt derfor aabent Hus, som man siger. Der kom en Mængde Mennesker for at tale med min mand, enten i Embedsanliggender, eller Hetta er Anna á eldri árum. for at søge Raad og Trøst. Vi havde ogsaa mange liggende Gæster, naturligvis især om Sommeren.Vi havde 5 Baade, hvoraf den største, Stadsbaaden, var rød, den brugte vi, naar vi skulde til Thorshavn. Naar min Mand om Sommeren skulde ud og visitere alle Færøernes Kirker, eller Præsteembeder, sendte han Bud til Beboerne,og der kom saa seks Mand og roede for ham i den store røde Baad. Det kaldtes at gøre Skytstjeneste, og det var en Art Skat de ydede. Der var et bestemt Antal Sejlture de skulde yde, men det blev aldrig overholdt. Kirkegang Det hændte ofte, at Kirkefolket, der enten kom sejlende eller gaaende over Fjeldet, var blevet vaade paa Turen, de gik da Hesa mynd hava vit eisini lænt frá Hjørdis Háberg, sum er abbadóttir tann umrødda Jørgen. Ein av umrøddu synum hansara, Jógvan, var pápi Hjørdis. Hon heldur myndina vera innan av Nesi, og lýsir hon tí væl teir ferðamøguleikar, sum Anna greiðir frá.tí er tað sannlíkt, at Jørgen og/ella synir hansara eru í bátinum. Tað hevði verið stuttligt, um onkur kundi greitt frá hesum. Hetta er Jens Christian Evensen, sivilklæddur. Hendan myndin er tikin av Kristin í Geil. Myndin er meira enn 100 ára gomul! inden Gudstjenesten ned i Præstegaarden og tog tørre Sko og Strømper paa, som de selv medbragte. Saavidt mulig blev Barnedaab og Altergang holdt samme Dag, det var jo praktisk for dem, der kom længere borte fra. Efter endt Barnedaab og Altergang kom alle ned i Præstegaarden, hvor der i Spisestuen var dækket et langt Bord,hvorpaa der stod Fade med Smørebrød med salt Kød og Rullepølse, det spiste de til Kaffen. Der kunde sidde en Mængde omkring det store Bord. Ved en Konfirmation kom der en lille Mand ind i Præstegaarden og vilde hilse paa mig. Aldrig saa snart havde han set mig, førend han glad udbrød: Næh! er det Dem? Ja, det var jo mig og det viste sig saa, at han kendte mig fra den Gang jeg som ung Pige sad og syede ved Spisestuevinduet i Thorshavn - han var saa ofte gaaet forbi ude paa Gaden. Paa Bordet stod en Bakke med saadan et smukt Kaffestel. Da han fik Øje paa det, udbrød han begejstret: Næh! hvor er det dog kønt, hvor har de dog faaet det fra? Det har jeg faaet foræret. Foræret! men dog, af hvem? Af Amtmand Holten. Naa, saae, af Peter Holten - Paa Færøerne nævnte de altid hinanden med Fornavn. Foruden de Lam, vi fik i Tiende, fik vi Tiende i Penge. Det var i Reglen de mindrebemidlede, der betalte Tiende i Penge.De mere velhavende betalte med Smør, og det brugte vi til Altergæsterne og i det hele taget til alle dem, der kom. Det, vi fik tilovers, solgte vi. Nu er alle de gamle skikke jo forbi. Der er vistnok Síða 17 Hendan myndin av tí blaðunga A. C. Evensen, sonur Onnu, er tikin í Sorø, har hann gekk í skúla Hetta merkir, at A. C. er hægst 20 ára gamal á myndini. ingen, der mere leverer Faar til Præstegaarden. De mest velhavende holdt først op. Præstegaarden er lukket fra Morgen til Aften. Præsten er hellig. Indre Missionens Velsignelser Missionen har godt Fodfæste, og desværre er flere blevet gale (sindssyge). En Dag, efter at jeg var blevet Enke og flyttet til Thorshavn, kom der en Mand ind til mig og fortalte, at nu kom han til at sende sin Datter paa en Galeanstalt. Hun gik hele Tiden rundt og sagde: Jeg bliver ikke salig, jeg bliver ikke salig. Det var en hel Mani og saadanne flere Tilfælde var der, den Slags kendte vi ikke førend Missionen kom derop. Der kom ofte nogle og hentede mælk hos os, de havde da i Reglen et eller flere Æg med, som vi fik. Jørgen, den dygtige Baadfører En Gang, for mange Aar siden, skulde der hentes en Læge fra Thorshavn til Næs. En ung Mand, Jørgen, sejlede efter ham. Paa Tilbagevejen, kæntrede Baaden og begge faldt i Vandet.Den aarige Jørgen, reddede Lægen og svømmede med ham hen til en Klippe, der ragede op af Vandet. Heldigvis havde man observert Ulykken inde fra Land, og der kom saa en ottemandsfarer ud og bjergede dem. Senere blev Jørgen gift og fik en seks, syv sønner, og en af dem førte vor Baad, naar vi skulde til Thorshavn. Hændte det, at vi skulde ud paa en længere Tur og Gamle Jørgen var med, sang han altid en Salme, naar vi stødte fra Land. I Jesu Navn saa farer vi. Framhald á næstu síðu
18 Síða 18 Nr august 2003 Medens den blev sunget, sad Jørgen og de andre Roere med blottet Hoved. Det var saadan en smuk skik. I Reglen sang alle Fiskere denne Salme, naar de sejlede ud. Kom de i Havsnød, lovede de Kirken i Vaag paa Suderø, Offergaver, som Regel Penge. Mange Aar efter, kuldsejlede Jørgen og druknede, han der var en af Færøernes dygtigste Mænd til at manøvrere Baade i de farlige Farvande. En Gang ved Juletid skulde min Datter Elisabeth og jeg til Thorshavn. Vor baad blev sat i Vandet og bemandet med de 6-8 Her síggja vit Jørgenden dygtige Baadfører, sum annars fleiri ferðir er umrøddur her í blaðnum. M.a. um tá hann rændi gentuna hjá sær Catrinu Sofíu úr prestagarðinum á Viðareiði! Mænd, der plejede at ro vor Baad (de roede efter Tur). Jørgens Søn, der var Fmd. for Roerne, var meget dygtig og det var ingen Sag at sejle. Sejlturen fra Thorshavn Men da vi havde gjort vore Indkøb og skulde til at sejle hjem, var det begyndt at mørkne og Blæsten var taget til. Da vi var kommet langt ud paa Fjorden, hvor Blæsten rigtig havde Magt, slog Bølgerne højt om Baaden. Blandt Roerne var der en stor Kryster, han blev bange og holdt op med at ro. Pludselig drejede Baaden rundt, det var meget uhyggeligt, men det var nu ikke den Gang vi skulde dø. Fmd. var meget vred og skældte Krysterne ud:...naar du en anden Gang bliver sat til at ro, har du bare at blive ved med det indtil du faar Ordre om at holde op.... Diciplin maa der jo være. Fmd. spurgte om vi var bange: Nei, det er vi ikke, svarede jeg thi kan De komme hjem, kan vi ogsaa. Men hjemme paa Næs var de meget urolige for os. Min Mand og de andre gik og kiggede efter os. Johan Christian Evensen født 9. januar død 3. marts 1913 Vit lýsa her nakað av søguni um Johan Chr.Evensen, sum hon er sett upp av abbadótrini, Bodil Davidsen. Blev født på Færøerne, søn af købmand Joen Peter Evensen og Amalie Christine Olsen. Han voksede op på Færøerne. I 1887 blev han volontør ved Kongelig Grønlandske Handel på Pakhuskontoret (i København?). Den 1.april 1891 blev han ansat som volontør i Upernavik Grønland avancerede han til assistent, Prøven Uummannaq, assistent permission (orlov) 1902 konstitueret kolonibestyrer, Uummannaq 1905 kolonibestyrer, Ritenbenk 1907 kolonibestyrer, Uummannaq 1908 kolonibesryrer, Egedesminde. Den 22. marts 1899 blev farfar gift mede sin kusine, Margrethe Fredrikke (Frida) Evensen, datter af provst Jens Christian Evensen og Anna Maria Nicoline Lützen. Brylluppet fandt sted i Næs kirke på Færøerne, hvor oldefar var provst. Selve vielsen blev foretaget af oldefar J. C. Evensen. Her stendur Bodil Davidsen við grøvina hjá abbanum í summar. Farfar døde d. 3. marts 1913 i Egedesminde af nyrebetændelse. Han blev begravet d. 9. marts 1913 i Egedesminde af pastor R. Nielsen. Mamman doyði 9. mars Børnini hjá teimum báðum vóru: 1. Aage Evensen født d. 10. maj 1901 i Uummannaq - død 6. juli 1915 Korsør. 2. Elisabeth Evensen, født d. 2. februar 1903, Uummannaq - død 25. februar 1979, København. 3. Vagn Evensen, født 7. april 1905, Ritenbenk - død 24. august 1973, København. (Pápi Bodil Davidsen og Johan Evensen,Varde.) 4. Gudmund Evensen, f. 18. maj 1908,Uummannaq - død 30.maj 1979, Randers. Det grønlandske Selskabs Aarsskrift 1913 Kolonibestyrer J. C. Evensen. Johan Christian Evensen var født i Thorshavn paa Færøerne den 9. Januar I 1887 indtraadte han i den Kgl. Grønl. Handels Tjeneste som Volontær paa Pakhuskontoret. Den 1. April 1891 ansattes han som Volontær i Grønland, i 1893 avancerede han til Assistent og i 1905 til Kolonibestyrer, hvilken Stilling han beklædte, da en tidlig Død bortrev ham i Egedesminde den 3. Marts Den 22. Marts 1899 ægtede E. Margrethe Frederikke Evensen, født 2. Juni 1879 paa Færøerne og han efterlod sig tre Sønner og en Datter. Under et lidt tilbageholdende og kantet Væsen skjulte Evensen en sjælden brav og nobel Karakter, og til trods for at han ikke gjorde sig umage for at blive populær, var han dog en af de danske Embedsmænd, som Grønlænderne holdt mest af, da de saa ofte i Handling havde Lejlighed til at bemærke hans brave Karakter og hans gode Hjærtelag. I sin embedsførelse lagde Evensen ubestridt stor Dygtighed for Dagen. Johan Christian Evensen Frida Evensen.
19 Nr august 2003 Síða 19
20 Síða 20 Nr august 2003 Rættarpolitikkurin: "Jógvan S" og eygleiðarin Enn eina ferð er staðfest, at kravið, um at "lóg er lóg og lóg skal haldast", valdast hvønn og hvat málið snýr seg um. Søgan um Jógvan S lýsir so væl sum nakað politisku skipanina í Føroyum. Eitt áhugavert í hesum máli er, at tjóðveldisflokkurin hevur í Fregnum fleiri ferðir lagt fólkaflokkin undir korruptión, uttan at fólkaflokkurin hevur so frægt sum roynt at vísa hesum aftur! Mannagongdin má eisini sigast at vera merkisverd, tá hugsað verður um tær royndir, sum vit onnur hava av avgreiðsluni í fiskimálaráðnum, ið komið verður til seinni í greinini. Tá talan er um fólkaflokksáhugamál - og beint uppundir val - kann eitt so torgreitt mál verða avgreitt eftir einum gerandisdegi. Í hesum døgum sleppa tjóðveldismenn at føra seg fram sum teir stóru rættvísisapostlarnir í hesum máli við kravi um, at fiskiloyvið hjá Jógvan S skal takast aftur, grundað á niðurstøðu hjá landsstýrismálanevndini. Hertil skal fyrst sigast, at søgan prógvar als ikki, at landsstýrismálanevndin umboðar nakra hægri rættvísi.hetta hevur verið prógvað væl og virðiliga í FF-blaðnum. Heldur er nevndin vorðin eitt politisk amboð hjá parti av samgonguni móti øðrum parti í einum ping-pong spæli at jarðleggja hvønn annan. Hvør skal svíða fyri ólógliga umsiting? Men hetta reisir eisini aðrar spurningar. Ein er hvør skal svíða fyri eini evt. ólógligari umsiting? Skal tað vera tann, sum hevur gjørt seg sekan í lógarbroti, ella skal tað vera tann borgarin, sum hevur fingið eina tilsøgn frá almennum myndugleika, sum eftir øllum umsitingarreglum er bindandi? Hvussu við tí myndugleika, løgmanni, sum hevur eftirlitsskyldu við, at landsstýrismenn røkja sítt starv á fullgóðan hátt? Hvør skal gjalda tað endurgjald, sum sjálvt framsøgumaðurin hjá tjóðveldisflokkinum viðurkennir skal gjaldast við afturtøku av fiskiloyvinum hjá Jógvan S? Lóg er lóg, men lóg skal (opinbart) valdast! Í einum rættarsamfelagi er tað ein høvuðsregla, at øll skulu vera líka fyri lógini. Hetta má eisini innibera, at politiska skipanin, sum t.d. løgtingið, skal viðgera øll politisk framd lógarbrot eins. Um hetta ikki verður gjørt, kann ivi vera um, hvørt tað veruliga er rættvísiskensla, sum liggur aftanfyri. Síðan verandi samgonga tók við í 1998, er hent tað, at alt, sum eitur fyrisitingarlóg, er sett úr gildi. Hetta merkja fiskimenn og teirra felag dagliga. Hendan gongd er grundað á beinleiðis lógarbrot hjá Annfinni Kalsberg, sum hann framdi sum bráðfeingis landsstýrismaður í fiskivinnumálum í 1998 og tað í eini støðu, tá hann skuldi havt annað at hugsa um. Men hetta lógarbrot varð bakkað upp av tinginum, og eisini av tjóðveldisflokkinum. Júst henda tingsins góðkenning av, at landsstýrismaður ikki nýtist at fylgja eini løgtingslóg, hevur lagt grundarlagið fyri ta longu røð av ivasamari umsiting í fiskimálaráðnum síðan tá, um bert gingið skal vera út frá landsstýrismálanevndini. Vit hava somu royndir, tá talan er um málsviðgerð av málum viðvíkjandi fiskimonnum. Hesi eru sera væl lýst í FF-blaðnum. Men landsstýrismálanevndin hevur als ikki havt áhuga fyri tilætlaðum brotum á lógir viðvíkjandi rættindum hjá fiskimonnum. Tað, hon hevur gjørt, er at legalisera slík brot. Tað í sær sjálvum setir spurnartekin við hesa nevnd. Eitt dømi er nóg mikið: Eygleiðaramálið Tað er nóg mikið at lýsa bert eitt mál, eygleiðaramálið, sum saman við Jógvan S -málinum lýsir rættarstøðuna í Føroyum betri enn nakað annað. Í eygleiðaramálinum var gongdin í stuttum hendan: Fiskimaður við rækjuskipi ger fiskimálaráðnum tann beina at mynstra sum eygleiðari. Eftir ávísing hagani verður mynstrað á einum serligum teigi í mynstringarlistanum. Tá maðurin gerst sjúkur, verður júst hetta nýtt sum grundgeving fyri at nokta honum sjúkraviðbót. Hetta er í sær sjálvum ein góð og ræðandi lýsing av hugburðinum í politiskt/- umsitingarligu skipanini móti teimum borgarum, sum hon skal eitast at tæna! Hjá FF hevur tað ongantíð verið nakar sum helst ivi um, at tað var ein fullkomiliga greið heimild í lógini fyri at gjalda sjúkraviðbót. Hetta mál endaði í rættinum, har FF fekk viðhald. Men tað, sum fullkomiliga lýsir rættarfatanin í politisku skipanini, er sjálv viðgerðin av málinum í fiskimálaráðnum, har Jørgen Niclasen hevði beinleiðis ábyrgdina. Eingin løgfrøðislig viðgerð Her kann staðfestast: 1. Fyri tað fyrsta fekk borgarin ongantíð nakra grundgeving fyri, at hann ikki kundi fáa sjúkraviðbót, og er hetta einsamalt beinleiðis brot á fyrisitingarlógina. 2. Men undir sakini kom eisini fram, at málið hevði ongantíð fingið nakra málsviðgerð og at eingin løgfrøðingur hevði nakrantíð mett um málið. Hevði tað verið gjørt, hevði tað ongantíð gjørst nakar trupulleiki hjá borgaranum, tí løgfrøðiliga var málið fullkomiliga greitt. 3. Hvussu lítið fiskimálaráðið hevði um at halda, varð eisini greitt undir sjálvari dómsviðgerðini. Teir høvdu einki skjal at leggja fram, sum stuðlaði teirra sak, og teir góvu heldur ikki frágreiðing í rættinum, sum kundi útgreina teirra sjónarmið. Hetta prógvar í sær sjálvum, at her var eingin saklig grund fyri umrøddu mannagongd. Hvussu kávað verður útyvir - summi - lógarbrot Eitt ár eftir at málið byrjar, leggur Jørgen Niclasen nú uppskot fyri tingið um at geva heimild at geva eygleiðarum sjúkraviðbót. Fekst tingið at avgreiða málið áðrenn viðgerðina í rættinum, slapp hann undan at fáa staðfest, hvussu hann enn einaferð hevur framt lógarbrot. Hetta uppskot varð fyrst lagt fyri fiskivinnuráðið, sum var samt um, at hetta uppskot var ikki neyðugt, tí heimildin var longu til staðar í verandi lóg! Men hóast hesa greiðu staðfesting, sum kundi verið sakligt grundarlag fyri at avgreiða málið, leggur Jørgen av umrøddu orsøk málið fram á ting. Nú er Jørgen komin í tingið aftur, og hann leikar í at fáa umrødda lógaruppskot samtykt í tinginum, áðrenn sakin kemur fyri rættin, so tað ikki skal verða staðfest, hvussu hann hevur farið við fiskimanni í egnari tænastu. Hvør er nú í parti við Jørgen: Tjóðveldisflokkurin! Og hvør stendur nú við hansara lið í royndunum at káva útyvir greitt og tilætlað lógarbrot? Jú, tann í dag í Jógvan S -málinum sjálvrættvísi tjóðveldisflokkurin! Hóast umrøddu royndir endaði hetta við, at dómurin fall og gav FF fult viðhald, áðrenn tingmálið hjá Jørgen varð endaliga avgreitt í tinginum. Hetta skuldi so náttúrliga ført til,at tingmálið fall burtur, tí tað ikki longur var aktuelt. Ikki minst skuldi hetta verið gjørt, tí tað kundi staðfestast, at Jørgen við framløguni av lógaruppskotinum beinleiðs hevði villleitt tingið við sínum grundgevingum og viðmerkingum fyri at leggja málið fram! Nevniliga at tað ikki var lógarheimild fyri at geva sjúkraviðbót. Hetta fortelur hann tinginum, uttan at nøkur løgfrøði stóð aftanfyri. Føroya Løgting letur seg brúka Men hvat ger tingið? Tað ger seg enn einaferð fullkomiliga til láturs við at samtykkja eina lóg, sum longu er í gildi, við tí endamáli at halda hondina yvir lógarbroti hjá Jørgen Niclasen (og Anfinn Kallsberg sum fyriskipara og sum hann, ið hevur eftirlitsskyldu við landsstýrismonnum). Hevði løgtingið so av illum tikið spurningin um viðgerðina av hesum máli upp og álagt avvarðandi landsstýrismonnum við umsitingum at fáa skipaða málsviðgerð í framtíðar málum, so slíkt ikki kundi henda aftur, so kundi nakað verið gjørt við ta grundleggjandi orsøkina til, at ein slík umsiting í heila tikið kundi finna stað. Men hetta hevur púra ongan áhuga. Tað kann longu staðfestast, at viðgerðin hjá tinginum av hesum máli verður náttúrliga av umsitingini tikið sum ein góðkenning av, hvussu henda málsviðgerð er farin fram. Og tí eru endurtøkur longu á veg. Føroyski borgarin rættarleysur Hetta mál vísir púra greitt, at borgarin í Føroyum er púra rættarleysur.tí hetta mál er als ikki nakað eindømi. Men tað eru uttan iva í nógvum øðrum førum, at borgarin ikki er so heppin sum í hesum máli, at hann hevur ein til at føra sína sak. Í slíkum førum kemur vanligi borgarin ikki at fáa sín rætt.og politiska viðgerðin av hesum máli er eitt greitt signal til umsitingina um, at hon skal bara gera, sum hon plagar, og sum tað hóvar henni. Hetta mál vísir eisini enn einaferð, at rættur fyri lógini valdast hvør tú ert. Ert tú ikki í krithúsinum hjá teimum ráðandi, hevur tú ongan kjans. Og hetta lata teir ráðandi ganga útyvir meinigar borgarar. Hetta er almenni rættarpolitikkurin í Føroyum. Eingin andstøða Tað má kennast løgið, tá ein sær, hvussu stjórnir í einaræðislondum mugu nýta stóra orku til at niðurberja andstøður, sum enntá seta lívið í vága fyri at kunna verja fólkaræði og mannarættindi, at síggja hvussu vit í Føroyum hava eina andstøðu, sum fullkomiliga er farin í sjálvbodna likvidatión, og sum er so steindeyð, sum um hon var gassað í sjónleikarhúsinum í Moskva. Nú hevur ein kunnað sæð rættarbrot eftir rættarbrot á ymiskum økjum, uttan at andstøðan, sum vera skal, hevur klovið í tvey. Ein hevði kanska kunnað væntað, at javnaðarflokkurin fór at gera bart, tá teir sóu, hvussu vanligir borgarar verða viðfarnir. Men hesin einaferð so stolti flokkur við sínum einaferð órædda blað eru vorðin so konfliktsky, at fremsta endamálið er, at verandi samgonga skal ikki traðkast á tærnar. So heldur lata eyguni aftur fyri slíkum uppløgdum og tilætlaðum rættarbrotum, sum her er talan um. Tað kann í hvussu er staðfestast, at hesir báðir flokkar í andstøðu eru í hvussu er ikki alternativ til nakað sum helst. Hetta er tann rættarstøða, sum Lisbeth Petersen, Høgni Hoydal, Jóannes Eidesgaard, Annfinn Kalsberg,Jenis av Rana og Kári Højgaard hava at bjóða føroyska borgaranum. Óli Jacobsen
21 Nr august 2003 Síða 21 NATO, Føroyar og Grønland Við regluligum millumbili tekur seg upp kjakið um, hvussu nógv danski ríkiskassin hevur vunnið beinleiðis og óbeinleiðis uppá herstøðirnar í Føroyum og Grønlandi. Tað, at Føroyar og Grønland verða tiknar við í hesum spurningi undir einum, sigur nakað um, hvussu lítil kunnleikin veruliga er til bakgrundina fyri hesum støðum. Men hesa hava vit fleiri ferðir greitt frá áður, og skulu gera tað eina ferð enn. Tá kann síggjast, at tað ber ikki til at viðgera Grønland og Føroyar undir einum. Keldan fyri hesi grein er doktararitgerðin hjá Bo Lindegaard I Kongens Navn, útgivin í 1996, um danska diplomatin Henrik Kauffmann, sum spældi høvuðsleiklutin, tá amerikanarar fingu innivist í Grønlandi. Uttanveltaði politikkurin sum ikki nyttaði nógv Henrik Kauffmann gjørdist danskur sendiharri í Washington í 1939, beint áðrenn 2. heimsbardagi brast á. Tá hevði danskur uttanríkispolitikkur í nógv ár verið tann, at Danmark skuldi vera uttanveltað og stórt sæð vera óvápnað. Roknað varð við, at hetta var tann frægasta verjan, serliga móti tí stóra grannanum sunnanfyri, Týsklandi, sum seinnapartin av 30-unum gjørdist naskari og naskari. Roknað varð eisini við, at tað var ikki ómakin vert hjá lítla Danmark at hava nakra veruliga verju, tí hon gjørdi so kortini ongan mun. Men at vera uttanveltað hjálpti nú ikki nógv, tí tann 9. apríl 1940 varð Danmark, uttan nakra serliga mótstøðu, hersett av Týsklandi. Danmark varðveitti tó sína stjórn, sum á pappírinum var óheft, men sum sjálvsagt ikki slapp undan at akta týsk harraboð. Kauffmann gjørdist beinanvegin talsmaður fyri, at hann ikki treytaleyst kundi taka ímóti boðum frá donsku stjórnini, tí hon var í veruleikanum stýrd av týska hersetingarvaldinum. So hann legði beinanvegin til brots, fyri av USA at verða viðurkendur sum ein óheftur umboðsmaður fyri Danmark, sum, tá tað var neyðugt, kundi handla eftir egnum høvdi. Kauffmann avreiðir Grønland Tað var rættiliga skjótt, at hetta skuldi gerast aktuelt viðvíkjandi Grønlandi. Týskarar høvdu víst Grønlandi ein ávísan áhuga m.a. við at hava verið á landi í Eysturgrønlandi, og tað vildi verið ein vanlukka, um teir eisini hersettu Grønland. Har suðuri í Grønlandi, í Ivigtut, var nevniliga einasta kryolitminan í heiminum, og hevði hon stóran týdning fyri vápnaídnaðin.tá USA kom uppí bardagan, var tað eisini av avgerandi týdningi at kunna flúgva um Grønland, bæði fyri at fáa hernaðarhjálp til Europa og fyri at gera tað lættari at flúgva millum Europa og USA. USA kundi sjálvsagt hersett Grønland uttan nakað. Men tí vildu teir sleppa undan, fyri ikki at verða skýrdir álopsmenn eins og týskarar.tí skuldi hetta ganga so lógliga fyri seg sum gjørligt. Endin á hesum gjørdist, at Kauffmann, sum óheft umboð fyri Danmark, gjørdi eina hernaðaravtalu við USA,sum gav USA møguleika fyri at byggja herstøðir og flogvallir í Grønlandi. Danska stjórnin gjørdist í øðini. Kongur setti Kauffmann úr starvi, og kravdi hann at koma heim til Danmarkar at verða settur fyri rættin fyri højforræderi, landasvik. Hesum noktaði hann tó fyri, og USA boðaði frá, at teir viðurkendu ongan annan sendimann uttan Kauffmann. Uppsøgnin úr Danmark kundi ikki góðkennast, tí danska stjórnin var ikki fræls. Tað, sum kom at ríða Kauffmann sum ein marra í nógv ár, var, at hendan avtalan ikki hevði greiðar uppsagnarreglur. Í 10 í avtaluni var ásett, at hendan avtalan skuldi kunna sigast upp, tá de nuværende farer fyri amerikanska fastlandið vóru av. Hetta gjørdist nú ikki nakar serligur trupulleiki í fyrsta umfari. Tí tá bardagin var lokin, varð Kauffmann roknaður sum ein hetja í Danmark, og hann gjørdist ráðharri í fyrstu donsku stjórnini aftaná bardagan. Sum slíkur stóð hann í fremstu røð, tá Sameindu Tjóðirnar varð sett á stovn, og hann var ein av teimum, sum skrivaðu undir Danmarkar vegna. USA ongan hug at rýma Tað vísti seg skjótt, at USA ongan hug hevði til at rýma úr Grønlandi, og uppsagnarreglurnar vóru so mikið veikt orðaðar, at danir ikki høvdu tað stóra at halda um. Hetta skapti serligar trupulleikar beint eftir bardagan, tí Sovjet hevði hersett Bornholm, og vandi kundi vera fyri, at russarar noktaðu fyri at rýma av Bornholm, so leingi amerikanarar ikki vóru farnir úr Grønlandi. Kauffmann saman við konuni, teirri amerikansk føddu Charlotte, í 1962 til eitt ball hjá kongi. Tá visti Kauffmann, at hann var ólekiliga sjúkur. Hálvtannað ár seinni orkaði Charlotte ikki at síggja sín mann líða longur og stakk hann til deyðis við einum breyðknívi fyri aftaná at beina fyri sær sjálvari. Eitt dramatiskt lív var endað við einum dramatiskum deyða. Víst hevur Danmark havt fyrimunir av amerikansku herstøðunum í Grønlandi.Spurningurin er so, um teir fingu eykafyrimunir við føroysku støðunum. Hesin spurningur kann neyvan svarast við at kanna Grønland og Føroyar undir einum. Danir dragna Russarar fóru av Bornholm, men danskir politikkarar heltu framvegis til tann uttanveltaða politikk, sum teir høvdu havt áðrenn bardagan, og vildu framvegis hava USA úr Grønlandi. Hetta helt Kauffmann lítið skil vera í, og hann bardist íðuliga, í veruleikanum móti síni egnu stjórn, fyri at fáa danir at taka eina vestansinnaða støðu í hesi sak. So við og við broyttist danska støðan, hóast stjórnin úteftir latst at halda um sítt, nevniliga at USA skuldi úr Grønlandi. Russarar gjørdust meira og meira ágangandi í teirra politikki móti teirra fyrrverandi sameindu. Tískil komu Føroyar í NATO Men danir hildu framvegis, at ein donsk verja nyttaði einki einsamøll móti einum møguligum russiskum álopi. Men nú boðaðu amerikanarar frá, at teir vildu vera við til at tryggja Danmark, um tað varð álopið, treytað av at danir sjálvir vístu ein vilja til verju, og her kom Grønland væl við sum jokari. Danmark sjálvt kundi sleppa undan amerikanskum herstøðum, um teir lótu amerikanarar gera, sum teimum lysti í Grønlandi. Og tað var júst tað, sum hendi. Danmark fór upp í NATO í 1949, og her er tað, at Føroyar koma inn í myndina, tí vit vórðu tiknir við saman við Danmark, uttan at verða eftirspurdir. Danmark vildu ikki so frægt sum vita, hvat amerikanarar fingust við í Grønlandi. So skuldu russarar ikki aftaná eitt møguligt NATO-álop kunna gera danir medsekar. Tískil fór USA, umframt at økja um verandi støðirnar, undir at byggja eina rættiliga herstøð í Thule, har upprunafólkið varð tvangsflutt. Afturfyri fekst flogvøllur har uppi, og Kauffmann slapp væl burtur úr sínum dupultspæli, og serliga nevndu 10 um uppsagnarreglurnar. Kauffmann fekk eitt eftirmæli sum eitt tað fremsta og besta umboð, sum Danmark nakrantíð hevur havt uttanlands. Sjálvsagt er Danmark sloppið bíligari í NATO Bo Lidegaard kemur eisini inn á spurningin, hvat Danmark hevur fingið burturúr hesum dupultspæli fíggjarliga og politiskt, og endurgeva vit hansara niðurstøðu. Um tað fíggjarliga sigur hann, at ved at give amerikanerne relativt frie hænder i Grønland fik Danmark selv øget sin frihed til at yde et minimumsbidrag til NATO... Spurningurin er nú, um Danmark er sloppið enn bíliga vegna herstøðirnar í Føroyum, sum ikki nærtil hava eina slíka søgu sum tær grønlendsku.tað mest dramamtiska í okkara NATO-søgu man vera, tá Petur Mohr Dam fekk hattin slignan av høvdinum, tá hann kom heim við Tjaldrinum pálmasunnudag Um tað í heila tikið ber til at kanna, so skal kannast, hvat Danmark hevur goldið so ella so undan og eftir uml. 1960, tá NATO fekk innivist í Føroyum.
22 Síða 22 Nr august 2003 Fiskerirådgivning på Færøerne 2003 Av Petur Steingrund Fiskirannsóknarstovan - svar til Jón Kristjánsson Føroya Reiðarafelag, Føroya Fiskimannafelag og Meginfelag Útróðrarmanna hava biðið íslendska fiskifrøðingin Jón Kristjánsson um tilmæli viðvíkjandi fiskidøgum, og stóð greinin hjá Jón í FFblaðnum 10. juli Sum kunnugt er Jón Kristjánsson í andsøgn til fiskifrøðingar flest í Føroyum, Íslandi og annars í Altjóða Havrannsóknarráðnum (ICES). ICES hevur mælt til at skerja fiskiskapin, meðan Jón Kristjánsson mælir til at økja um fiskiskapin. Undirritaði ger í hesi grein viðmerkingar til tey týdningarmestu sjónarmiðini hjá Jón. Samandráttur Jón Kristjánsson førir fram, at eitt stórt veiðitrýst førir til minni gýtingarstovn, størri tilgongd og betri vøkstur hjá fiskinum og hetta er undirritaði samdur við honum í. Jón heldur víðari (um undirritaði hevur skilt hann rætt), at hetta førir til eina økta veiðu, men her er undirritaði ikki samdur við honum. Tað førir bert til smærri fisk og møguliga minni og ójavnari fiskiskap. Hvussu stórt er fiskideyðatalið (veiðitrýstið)? Jón førir fram, at ICES og Fiskirannsóknarstovan hava mett fiskideyðatalið av toski á føroyska landgrunninum at vera ov høgt seinnu árini. Hetta er rætt og var longu staðfest í stovnsmetingini í 2002 og í aftur ár. Orsøkin er millum annað, at metingin av stovnsstødd og fiskideyðatali gerst neyvari, jú fleiri ár líða, tí hesir árgangir hava verið leingi inni í fiskiskapinum. Tað koma tessvegna altíð at verða óvissur við stovnsstødd og fiskideyðatali fyri tey allar seinastu árini.vit kenna neyvt stovnsstødd og fiskideyðatal fyri t.d og vita, at fiskideyðatalið hevur verið høgt samanborið við onnur ár. Í tilmælinum frá ICES verður hugt at fiskideyðatalinum fyri fleiri ár og ikki bert at tí seinasta árinum, og tí er tilmælið ikki minni vert fyri tað, um tað eru óvissur knýttar at tí seinasta árinum. Veiðitrýst er ein samanburður millum veiðu og støddina á fiskastovninum. Mynd 1 vísir, at veiðitrýstið var stórt fyrst í sekstiárunum, í seinnu helvt av áttatiárunum og eftir Tað sokallaða F3-7 vísir, hvat hendir við tí stóra fiskinum, meðan hini bæði mátini leggja dent á tann smáa fiskin. Øll mátini vísa tað sama. Jón Kristjánsson velur at nýta tann háttin, sum gevur tað minsta prosentvirðið. Jón førir fram, at veiðiorkan hjá flotanum ikki er økt seinastu árini, men undirritaði heldur, at stovnsmetingin einsamøll ikki kann nýtast til eitt slíkt endamál. Ein nógv meira umfatandi kanning hevði verið neyðug, sum m.a. tók hædd fyri broytingum í veiðievnunum, sum hava við náttúruviðurskifti at gera. Eitt nú vita vit, at veiðievnini hjá línu eru nær tengd at nøgdini av náttúrligari føði. At ICES sigur, at veiðitrýstið hevur verið ov høgd seinastu árini, skal ikki skiljast sum eitt álop á føroysku fiskidagaskipanina. Hóast hon ikki er nøkur fullkomin skipan, eru føroyskir fiskifrøðingar sum heild av teirri áskoðan, at hon er betri enn ein kvotaskipan. Samband millum gýtingarstovn og tilgongd (rekruttering) ICES hevur eina fyrivarnisreglu,sum byggir á ta eygleiðing, at um gýtingarstovnurin fer niður um eitt ávíst mark, fer tilgongdin niður í einki og harvið kann fiskastovnurin halda seg á einum sera lágum støði í nógv ár. Norðhavssildin varð niðurfiskað seinast í sekstiárunum og tók seg ikki uppaftur fyrr enn miðskeiðis í nítiárunum.toskurin við eysturstrondina av Canada hevur verið á einum sera lágum støði síðan 1992 og eingi tekin eru um vøkstur. Toskurin og hýsan á føroyska landgrunninum, og toskurin á Føroyabanka fóru niður í einki samstundis sum toskurin í Canada. Munurin var tann, at føroysku fiskastovnarnir tóku seg uppaftur (meira um hetta seinni í greinini) tá bert fá ár vóru fráliðin, og er tað nærum eindømi fyri fiskastovnar í Norðuratlantshavi. Sambandið millum gýtingarstovn og tilgongd er ofta ógvuliga ógreitt og er tað víst fyri tosk á føroyska landgrunninum í greinini hjá Jón. Fyri tosk á føroyska landgrunninum kenna vit ikki ta støddina á gýtingarstovninum, tá tilgongdin fer niður í einki.vita vit bert, at ein so lítil gýtingarstovnur sum 22 túsund tons megnaði at geva ein góðan árgang í Vanliga liggur gýtingarstovnurin millum túsund tons. Um tað lívfrøðiliga minstavirðið er 15 túsund ella 5 túsund tons vita vit ikki, og tað er eingin orsøk til at royna tað. Tá gýtingarstovnurin er á einum vanligum støði (oman fyri tað lívfrøðiliga minstavirðið) er ikki óvanligt at síggja eitt øvugt samband millum gýtingarstovn og tilgongd. Jón vil vera við, at hetta er tað eitt týðiligt tekin um, at fundamentet i ICES rådgivningspolitikk ikke holder, men tað er ikki so. Tá ein fiskastovnur er niðan fyri tað lívfrøðiliga minstavirðið, er tað eitt Talva 1. Eyðkenni fyri fiskastovnar alt eftir, hvussu stórt veiðitrýstið er. týðiligt samband millum gýtingarstovn og tilgongd. Oman fyri tað lívfrøðiliga minstavirðið er tað annaðhvørt eitt øvugt samband millum gýtingarstovn og tilgongd ella als einki samband (Talva 1). Hetta er vanligur lærdómur á grundleggjandi støði í fiskifrøðini. ICES vil hava okkum at halda okkum somikið oman fyri tað lívfrøðiliga minstavirðið, at vandi ikki er fyri, at fiskastovnurin verður niðurfiskaður. Samband millum gróður í sjónum og náttúrliga framleiðslu av toski Tey seinstu fáu árini eru munandi framstig hend í okkara fatan av føroysku vistskipanini (økosysteminum á landgrunninum). Fyrr kundi ein ikki siga við vissu, hví tað vóru góðir árgangir summi ár og vánaligir árgangir onnur ár. Tað er framvegis galdandi fyri flestu vistskipanir í norðuratlantshavi. Eftir at Fiskirannsóknarstovan flutti í nýggju hølini í Nóatúni í 1990, var møguligt at kanna gróðurin í sjónum, og hevur tað givið okkum virðisfult innlit. Á føroyska landgrunninum kann tann náttúrliga framleiðslan av plantuplankton (gróðri) vera upp til 5 ferðir størri tey bestu árini mótvegis teimum vánaligastu.við einum góðum gróðri, fæst stór framleiðsla av djóraplankton, sum aftur gevur stóra framleiðslu av føði hjá toski, so sum nebbasild. Gróðurin setur rammuna fyri, hvussu nógv føði verður til tosk og harvið, hvat tann náttúrliga framleiðslan av toski gerst. Framleiðslan av toski er tað, sum allir toskarnir taka uppá um árið tilsamans, t.d. kann talið av toski vera stórt, men vøksturin lítil, ella øvugt. Henda føði skal býtast millum smáan tosk, sum setur til fiskiskapin, og størri tosk. Tilgongdin er størst, tá gróðurin er góður og nøgdin av størri toski er lítil. Hon er vánaligast, tá gróðurin er ringur og nógv er til av størri toski. Men tann samlaða náttúrliga framleiðslan av toski (smáum og stórum) er tann sama. Við einum stórum veiðitrýsti er fiskurin smærri, enn tá veiðitrýstið er lítið. Her er tann avgerandi ósemjan millum Jón Kristjánsson og undirritaða. Jón Kristjánsson sigur (um undirritaði hevur skilt hann rætt), at 1) eitt stórt veiðitrýst gevur góðar árgangir og betri vøkstur hjá fiskinum og at 2) hetta førir til eina størri veiðu. Undirritaði er samdur við Jóni í punkti 1, um gýtingarstovnurin er oman fyri tað lívfrøðiliga minstavirðið. Men punkt 2 (at eitt stórt veiðitrýst førir til størri veiðu) er skeivt. Eitt stórt veiðitrýst førir til umleið somu langtíðar veiðu (ella kanska minni, sum greitt verður frá seinni), tí gróðurin longu hevur sett rammuna fyri teirri náttúrligu heildarframleiðsluni av toski. Einasti munurin við einum stórum veiðitrýsti er, at fiskurin gerst meira smáttfallandi í veiðini. Harvið er meginreglan heldur tann, at stórt veiðitrýst gevur smáan fisk (Talva 1). Um Jón Kristjánsson hevði rætt, skuldi tað verið møguligt at økt toskaveiðina undir Føroyum við at økja um veiðitrýstið. Veiðihagtøl seinastu hundrað árini vísa, at føroyski landgrunnurin ber eina toskaveiðu, sum er millum 20 og 40 túsund tons um árið. Hetta hóast veiðitrýstið seinastu umleið 30 árini er økt. Eitt stórt veiðitrýst er eisini óheppið, um hugsað verður um lønsemi í fiskivinnuni. Stórt veiðitrýst merkir stórar útreiðslur til rakstur av flotanum og vánaligan prís, tí fiskurin er smáur.hetta átti at havt størri áhuga hjá føroyskum myndugleikum. Kann tann náttúrliga framleiðslan av toski gerast minni við einum stórum veiðitrýsti? Tað eru klárar ábendingar um tað.tann smái toskurin heldur seg á grunnum vatni og livir av nebbasild og krabbadýrum. Út á djúpt vatn fer hann bert í lítlan mun, tí har er føðin ov stórtfallandi. Harvið verður eitt stórt umráði (uttan fyri umleið 150 m), sum bert í lítlan mun verður gagnnýtt av toski, men kann fara til onnur fiskasløg og aðrar verur í sjónum. Har er annars til tíðir nógv av hvítingsbróðri, svartkjafti, lítla kongafiski og trøllahummarum, sum stórur toskur etur. Men við tað at so lítið er til av stórum toski, kemur hendan føðin ikki til sín rætt. Tað hoyrir eisini við, at stórur toskur etur smáa hýsu og smáan tosk og kann harvið ávirka tilgongdina av bæði hýsu og toski. Tann náttúrliga framleiðslan av toski verður ikki minni av hesum, men tað kann møguliga ganga út yvir hýsuna,tó at nærri kanningar eru neyðugar fyri at lýsa hetta
23 Nr august 2003 Síða 23 betri. Mynd 2 bendir møguliga á, at framleiðslan av toski hevur verið minkandi seinastu 40 árini. Jón Kristjánsson førir fram, at toskurin møguliga ikki vil eta svartkjaft, ella finnur hann ikki, men úrslit frá nógvum hundraðtals toskamagum vísa, at toskurin etur svartkjaft umframt hina føðina, sum eru nevnd omanfyri.sjálvandi kann hugsast, at onkur hendinga toskur fylgir svartkjaftinum burtur úr føroyskum øki, men ongar ábendingar eru um, at tað hevur nakran týdning. Sveiggj í fiskastovnunum Eitt stórt veiðitrýst gevur stór sveiggj í fiskiskapinum. Tá kemur gýtingarstovnurin av og á niður á eitt sera lágt støði og harvið kemur ein ella fleiri sera góðir árgangir inn í fiskiskapin (um gýtingarstovnurin er størri enn tað lívfrøðiliga minstavirðið).tað førir til stóran gýtingarstovn nøkur ár seinni og lítla tilgongd og við einum stórum veiðitrýsti er gýtingarstovnurin skjótt lítil aftur osfr.um gýtingarstovnurin hinvegin hevði verið á einum miðal støði, kundi tann stóri toskurin hildið tilgongdini av smáum toski niðri á einum javnari støði og fiskiskapurin hevði verið javnari. Hví ikki økja um fiskidagarnar fyri at fáa gýtingarstovnin niður og tilgongdina uppaftur, nú tá toskurin kortini hevur ov lítið at eta? Til tað er at svara, at tað ikki er neyðugt at økja um fiskidagarnar, tí línufiskiskapurin kemur at taka yvirskotið av toski undir øllum umstøðum. Tá toskurin veksur seint (lítið av náttúrligar føði), kann línan vera upp til tríggjar ferðir so effektiv, sum tá toskurin veksur skjótt. Harvið telur ein línudagur í 2003 umleið tríggjar ferðir so nógv sum í 1999, tá vøksturin hjá toskinum var sera góður. Harvið kemur toskastovnurin undir øllum umstøðum at minka skjótt. At økja um fiskidagarnar kann bert føra til enn størri sveiggj í fiskiskapinum. Møguleikin er eisini tilstaðar, at gýtingarstovnurin kann koma niður um tað lívfrøðiliga minstavirðið. Framtíðarútlit Nógv er til av bæði toski, hýsu og upsa undir Føroyum, og eru tað tey góðu gróðrarárnini , sum eru orsøkin. Tann vánaligi gróðurin fyrst í nítiárunum (og Mynd 2. Samband millum gróður og náttúrliga framleiðslu av toski Mynd 1. Veiðitrýst á tosk á føroyska landgrunninum møguliga seinast í áttatiárunum) var orsøkin til kreppuna í fiskivinnuni tá,eins og ein góður gróður í var orsøkin til, at fiskastovnarnir tóku seg so skjótt uppaftur mitt í nítiárunum. Gróðurin í 2002 var sera lítil og í 2003 undir miðal. Harvið kann væntast, at toskurin framvegis verður rak í 2003 og møguliga eisini í 2004 og tilgongdin av smáum toski í 2003 og 2004 kann væntast at verða lítil. Hinvegin eru tvey ár við vánaligum gróðri ikki nóg mikið til at geva eina kreppu, sum fyrst í nítiárunum. Undirritaði og Eilif Gaard skrivaðu í bløðunum um hetta á heysti 2002 og onkur lesari fekk tíverri ta fatan, at nú var deyðin í durunum. Tað var ikki ætlanin, at lesararnir skuldu fáa eina so dapurskygda fatan, men tað er tó neyðugt at fylgja gjølla við gongdini komandi árini. Onnur atlit Umhvørvisfelagsskapir eru í alt størri mun farnir at venda eyguni móti ovveiðu. Toskur, hýsa og upsi eru før fyri at standa ímóti einum stórum veiðitrýsti, men tað er ikki galdandi fyri øll fiskasløg. Skøta (Raja batis) er vorðin ein sera sjáldsamur fiskur undir Føroyum. Kalvi, og serstakliga stórur kalvi, er eisini vorðin so sjáldsamur, at veiðan seinastu nógvu árini bert hevur verið umleið 300 tons um árið, sum er minni enn ein triðingur í mun til tað, sum fyrr var vanligt. Eitt ferðaminni - framhald av síðu 16 Nú fara vit ikki longur norðureftir, men nú gongur leiðin suðuraftur til flogvøllin í Narsarsuaq, har skulu vit verða 8. juli, og langt er at sigla hartil. Vit sigldu innanskers suður til Føringahavnina, men fóru tá útum at sigla, tí veðrið var so gott. Tað er altið skjótari at sigla uttanfyri í góðum veðrið. Á hesum leiðum, við Føringahavnina, eru eisini nógv minnir, ið troka á frá okkara ungdómstið, eisini aðrir í okkara ferðalagi eru kendir á hesum fiskileiðum. Komu suður um Grátufjørðin um 19-tíðina, tá frískaði vindurin nakað, og vit fóru tí innum aftur at sigla. Kl komu vit til bygdina Fiskenæsset og løgdu til kai har fyri náttina. Vit fóru í land har at síggja bygdina,ein rein og noslig bygd, eini 300 íbúgvar eru her, harímillum ein føroyingur. Allir vegirnir eru lagdir við betongsteini, eitt sera gott arbeiði, og tað hevur hesin føroyingurin staðið fyri. Leygardagur 5. juli Fóru frá Fiskenæsset kl. 8.00; fínasta veður, stilli og sólskin. Sigldu suðureftir uttanfyri allan dagin, út móti midnátt varð lagt inneftir at leita eftir ankarplássi fyri náttina. Sunnudagur 6. juli Komu til eitt ankarpláss stutt sunnanfyri Kangarsuk um 01-tíðina og ankraðu har fyri náttina. Um 8-tíðina varð aftur farið at sigla, veðrið er framvegis gott, so vit fara útum at sigla. Um 9-tíðina komu vit til nakað av ísi, stór ísfjøll og nakað av smáísi eisini; nú leggur skiparin stilt, krøkir við einum bátshaka eitt fitt ísstykki til skipið, leggur stropp um og hivar upp á dekkið, eitt stykki um eini 100 pund. Vit høvdu ein lítlan vatntanga á dekkinum til drekkivatn, hann var við at vera tómur nú. Skiparin fór so við stórum, spískum knívi og høgdi av ísstykkinum at koyra í tangan, har ísurin tiðnaði, so høvdu vit aftur nógv og sera gott drekkivatn. Vit sigldu so víðari allan dagin, og um 18-tíðina varð lagt nakað inneftir, komu um 22-tíðina til eina vík stutt frá Narssaq, har vit ankraðu fyri náttina. Mánadagur 7. juli Vit fóru ein túr í land við jolluni, her skipið liggur uppankrað. Her hevur verið bústaður frá ár 1300 til ár 1700, fitt bygd, eini 20 hús. Tað vísir útgrevstur, ið fornfrøðingar hava gjørt her. Vit komu umborð aftur kl , og so varð ankarið hivað inn, og siglt varð inn til Narssaq, og løgdu til kai har stutt fyri middag. Nú er nógvur ísur í fjarðunum her, men siglandi er kortini. Narssaq man verða býur um eini fólk. Her vóru vit fleiri túrar í landi, onkur tosaði heim, onnur keyptu tinganest til minnis um okkara frálíka túr, meðan onnur bara fóru at síggja býin. Um 17-tíðina fóru vit úr Narssaq, inn gjøgnum Eiriksfjørð; nú var nógvur ísur har. Har inni fer fjørðurin sundur í tveir fjarðir, tann sunnari gongur inn til innlandsísin, sum alla tíðina spýr nógvan ís út í fjørðin.vit sigldu fyrst inn í hendan fjørðin, so langt ið siglandi var, tá vit ikki sluppu longur, vóru 7 sjómíl eftir inn til innlandsísin, ið vit sóu inn á.vit vendu so og sigldu í hin fjørðin, og komu inn til Narsarsuaq um 21-tíðina. Tá ið vit fóru úr Narssaq, tað var um 17-tíðina, vórðu øll boðin í føðingardag. Tað vóru tveir føðingardagar umborð í Søkongen henda dag; ein í okkara ferðalagi hevði føðingardag, og vertur okkara, Malena Weyhe, hevði eisini føðingardag. Vit fingu lagkøku og arðar køkur, onkur var keypt og Malena hevði eisini sjálv bakað, og vit fingu kakao, kaffi og te, tað var hugnaligt og heimligt. Týsdagur 8. juli Á middegi fingu vit okkara seinastu máltíð umborð á Søkongen ; nú fara vit í land og skipið fer til aðrar uppgávur. Um 13-tíðina søgdu vit farvæl við Søkongen, og fóru á flogvøllin í Narsarsuaq. Vit fóru á flog kl.16.10, settust í Reykjavík kl Fóru aftur á flog kl og vóru í Vágum kl ; men í Føroyum er klokkan nú tíðarmunurin er tríggir tímar. Ein sera væl eyðnað ferð er nú at enda komin. Eg vil enda hesa frásøgn við at senda bestu ynskir til Hans og Malenu umborð á Søkongen, og takka enn einaferð fyri eina frálika góða ferð; eisini vil eg takka øllum, ið við vóru, fyri sera gott samanhald á túrinum, vit vóru øll eins og ein familia. Myndirnar hjá túrinum hava vit lænt frá Tormóð, sum var við á ferðini. Vit takka báðum fyri eina góða lýsing av túrinum. Vinarliga Eli Jensen, Hellurnar
24 Síða 24 Nr august 2003 Á framsýningartúr við Sum hjá øllum nýggjum skipum varð eisini skipað fyri framsýningartúr við nýggja "Skálaberg". Vit vóru sjálvsagt við. Her kann nevnast, at hetta er 3. "Skálaberg", sum verandi formaður í FF hevur verið við til at taka ímóti. Tað er hugaligt at síggja, hvussu umstøðurnar batna hjá fiskimonnum fyri hvørt skip sum kemur. Her verður einki spart. Broytingin verður sjálvsagt enn størri, tá hugsað verður um, at formaðurin í FF fór til skips við slupp í sjálvdrátti í Her ber als ikki til at sammeta. Á framsýningartúrinum royndu vit at hyggja at umstøðunum hjá manningini og at hitta nakrar av henni. Hendan dagin vóru dekkarar ikki við, men kortini eydnaðist at hitta sovæl nýggjar sum gamlar fiskimenn. Kømurni eru sum fínar stovur heima við leðurmøblum, sjónvarpi, møguleika fyri at nýta teldu v.m. og baðirúm. Í ongum kamari eru meira enn tvær koyggjur. So nógv er broytt á hesum øki, at tað í dag ikki verður roknað fyri at vera fullkomið, at meira enn ein maður er í hvørjum kamari. Sjúrður Kunoy er ein av teimum ungu monnunum í maskinuni.við allari útgerðina fáa hann og hansara arbeiðsfelagar nóg mikið at gera. Vaskimaskinur og turkitrumlur eru standardútgerð í dag umborð á skipum. Hetta eru báðir kokkarnir. Hans Pauli við Misá, t.v. og Heini Ósá saman við soni sínum.heini og pápin, Karl Jakku, umboða ártíggir av kokkatænastu við trolarum. Ziska var eisini abbabeiggi Heina. Ein veteranur sum maskinmeistari er Steingrim í Grótinum.
25 Nr august 2003 "Skálaberg" Síða 25 Andor Isaksen er ein veterenanur á trolarabrúgv, og skal hann eisini vera ein á brúnni á Skálaberg. Her síggja vit Ólav Biskopstø, annan av skiparunum, í kondirúminum. At hava eitt slíkt er ikki so býtt, sum tað ljóðar. Tí sum tað er ávíst her í blaðnum áður, so er tað nakað heilsuskaðiligt at vera til skips.hetta kann rørsla og venjing bøta um. Ólavur er her til reiðrar at royna kondisúkluna. Hann hevur lovað okkum ein før og nu mynd, tá nakað er fráliðið! Ein av manningini er Markus í Norðnastovu,, t.v. sum er borgmeistari í Mikladals sóknar kommunu. Her sæst hann saman við tveimum øðrum kendum borgmeistarum. Kenna vit tann í miðjuni rætt, vil hann fegin "slúka" hinar báðar. Men sambært eygnakastinum hjá Heina verður tað lættari sagt enn gjørt. Ziska var eisini abbabeiggi Markus. Kalle Hansen, sum fylti 70 ár um dagarnar, er eisini veteranur í maskinuni. Hann fór við Skálaberg nr. 2 í 1956, og tað er fyri stuttum, at hann er lagstur upp á landi. Hann byrjaði annars sum fýrbøtari við koltrolara! Her síggja vit beiggja Ólav, Róðin, ið er annar av skiparunum. Her kann verða nevnt, at stjúkpápi teirra er Guttorm Klein, sum er sonur Dánjal Klein, sum var formaður í FF. Messan er framúr hugnalig. Hon er grundað á sjálvtøku. Øll kenna Hanus Hansen, reiðaran á JFK Trol. Færri kenna konu hansara Birgit. Abbi hennara var Pól, sum bjargaðist í land av Ernestinu í 1930, men sum nærum doyði á veg heim til bóndagarðin. Tað var eitt satt undur, at hann yvirlivdi og enntá gjørdist gamal maður. Ziska Jacobsen, sum teir ið yvirlivdu kundu takka fyri sína bjarging, var annars abbabeiggi Hanus. Manning av Sundaberg var eisini komin umborð. Hetta er John Fuglø, sum er yvirmaður á Sundaberg.
26 Síða 26 Nr august 2003 Søgan um bakaran og smiðin í føroyskari útgávu: Skulu fiskimenn revsast fyri lógarbrot hjá landsstýrismanni? Tað kemur meira og meira fyri ein dag, at Føroyar eru eitt løgfrøðiligt galehus, og enn eitt dømi um hetta er Jógvan S-málið og landsstýrismálanevndina. Her skal als ikki takast dagar ímillum,hvør hevur løgfrøðiliga rætt í hesum máli. Men tað má okkurt vera galið í eini umsiting, har summi kunnu fáa mál avgreitt eftir minni enn eini viku, meðan onnur, sum t.d. FF, ikki kunnu fáa mál avgreidd uttan at fara til rættin. Sjálvsagt hava tey rætt, sum siga, at tá løgtingið hevur sett eina nevnd at hava eftirlit við landsstýrinum, so er tað hendan nevndin, sum eigur at hava tað avgerandi orðið í einum slíkum máli. Tí er tað prinsipielt undirgravandi fyri alla skipanina, at fyrst løgmaður og síðan landsstýrismaður fara til advokatar í býnum fyri møguliga at finna aðrar niðurstøður, tí tann hjá landsstýrismálanevndini ikki hóskar í teirra kramm. Tað er ikki løgið, um tað á slíkan hátt ber til at fáa niðurstøður, sum hóva øllum. Edmund beindi fyri trúvirðinum hjá landsstýrismálanevndini Tað er eingin ivi um, at landsstýrismálanevndin í undanfarna valskeiði, við Edmund Joensen sum formanni, beindi fullkomiliga fyri sínum trúvirði. Tað var tá, at løgfrøðin hjá tinginum gjørdist politisk.tað, sum umráddi, var fyrst at fáa gjørt niðurstøðuna, sum passaði politiska viljanum, og síðan at fáa tær juridisku grundgevingarnar, sum passaðu til. Hetta varð prógvað til fulnar í málinum um yrkisráðið hjá lønjavningargrunninum. Fremsta serfrøðin í danska ríkinum undirkendi løgfrøðina hjá landsstýrismálanevndini, men hetta legði hon ikki petti í, tí hendan serfrøðin passaði ikki til politiska viljan! Tað var eisini í samband við hetta mál, at nevndin kom til ta søguligu niðurstøðu, at tað hevði ongan týdning fyri eina viðgerð í tinginum, um so løgmaður hevði givið tinginum skeivar løgfrøðiligar upplýsingar! Við øðrum orðum: lýgur fyri tinginum. Hetta lýsir einsamalt støðið hjá hesi nevnd. Hvussu kann nakar hava álit á eini slíkari nevnd! Heini skuldi (bert) hava eyguni við Jørgen Sjálv nevndin varð mannað av nýggjum eftir seinasta val, men tað er lítið, sum bendir á, at stílurin er broyttur. Nýggi formaðurin segði seg hava sum fremstu uppgávu at halda eyguni við Jørgen Niclasen. Hetta kundi sjálvsagt hava sína grund. Men tað er ikki hugt eftir nøkrum øðrum landsstýrismanni, hóast tað skuldi verið nóg mikið at trivið í t.d. hjá egnum partamonnum, sum víst á her í blaðnum nógvar ferðir. Og staðfest, uppløgd og tilætlað lógarbrot móti fiskimonnum hava so als ongan áhuga. Í málinum um Jógvan S hevur Heini fingið eina niðurstøðu, sum passar honum. Men tað kann tykjast løgið, at eftir at tað er ásannað av øllum, hvussu ógreið lógin um vinnuligan fiskiskap er, at løgfrøðin hjá landsstýrismálanevndini skal vera ein endaligur fasittur. Annars kann tað undirstrikast um løgfrøðini hjá landsstýrismálanevndini, at tað hevur verið eitt rættarmál, har Føroya Rættur hevur tikið dagar millum løgfrøðina hjá Halgir W. Poulsen, sum hevur gjørt eitt upprit við niðurstøðu, sum er í stríð landsstýrismálanevndini, og løgfrøðina í landsstýrismálanevndini. Úrslitið gjørdist eitt greitt viðhald til Halgir. Tað var enntá so greitt, at hansara sigur í rættinum ikki varð skotin inn fyri hægri rætt av mótpartinum. Hetta sigur nakað um, at alt er ikki bara bara. Fiskimenn ofrast fyri lógarbrot hjá landsstýrismanni Annars er tað greitt, at eitthvørt lógarbrot skal hava avleiðingar. Sambært grundleggjandi rættarreglum mugu avleiðingarnar vera fyri tann, sum hevur framt lógarbrotið. Og er lógarbrot framt í hesum máli, so er tað fiskimálaráðið við táverandi landsstýrimanni/monnum, sum hava framt tað. Og so er tað har, avleiðingarnar skulu takast. So einfalt er tað. Men sitandi landsstýrismaður hevur valt/er hóttur til at senda apuna til eigaran av skipinum og til teir fiskimenn, sum eru við skipinum. Hesir eru hóast alt 14 mans, og teir eru í hvussu er ósekir í øllum hesum. Arbeiðsplássið hjá teimum verður tikið undan teimum frá degi til dags, og hetta verður gjørt uttan nakra løgfrøðiliga grundgeving. Landsstýrismálanevndin hevur ikki álagt landsstýrismanninum at taka fiskiloyvið aftur. Og sambært Halgir W. Poulsen so er tað als ikki givið, at fyri tað at tilsøgn um fiskiloyvi er givið ólógligt, at tilsøgnin er ógyldug. Ein tilsøgn frá einum almennum myndugleika til ein borgara er sera bindandi. Men landsstýrismaðurin hevur ikki givið skugga av løgfrøðiligari grundgeving fyri, at tað júst eru teir, sum eiga og sum eru við skipinum, sum skulu svíða fyri ólógliga málsviðgerð í fiskimálastýrinum. Tað var annars ein váttan av rættartrygdini í landinum at síggja landsstýrismannin í sjónvarpinum vátta, at hann hevði ofrað rættartrygdina hjá borgarum fyri politiskan stabilitet, t.v.s. egnum sessi. FF ætlar ikki, at fiskimenn uttan víðari skulu gerast syndabukkar í hesum margháttliga leiki. Felagið hevur tískil boðað fiskimálaráðnum frá, at vit fara at krevja endurgjald fyri manningina á Jógvan S. Fulltrúastarv til Fíggjarmálaráðið Søkt verður eftir einum fulltrúa til Fíggjarmálaráðið. Sum fulltrúi í Fíggjarmálaráðnum kemur tú at arbeiða við sera fjøllbroyttum úrvali av ráðgevandi, fyrisitingarligum og analytiskum uppgávum á teimum økjum, ið ráðið umsitur. Dømir: Tú ráðgevir landsstýrismanninum um fíggjar-, skatta- og avgjaldsmál og viðgerð innkomin mál Tú fyrireikar uppskot til nýggjar lógir og lógarbroytingar Tú loysir tvørgangandi og samskipandi uppgávur Tú ger analysur, langtíðarætlanir og tryggjar, at hesar verða framdar Tú ráðgevir og leiðbeinir aðalráðum og stovnum Førleiki Vit rokna við, at tú hevur samfelags-vísundaliga útbúgving av hægri lærustovni. Vit rokna eisini við, at tú dugir at arbeiða sjálvstøðugt og at samstarva í arbeiðsbólkum. Vit bjóða Sjálvstøðugt starv, sum tú í stóran mun skapar sjálv/ur Fjølbroyttar arbeiðsuppgávur, har tú arbeiðir nógv saman við teimum politisku myndugleikunum Góðar møguleikar fyri skeiðum og eftirútbúgving Flex-tíð Eitt starv, sum til tíðir kann vera krevjandi, men sum samstundis er sera áhugavert við nógvum samskifti úteftir Arbeitt verður á høgum fakligum stigi, og tí eru sera góðir møguleikar fyri persónligari og fakligari menning. Setanartreytir Setunartreytir og løn eru eftir sáttmála millum Fíggjarmálaráðið og avvarðandi fakfelag. Setanin fatar um alt Fíggjarmálaráðið og stovnar undir tí, umframt Løgmansskrivstovuna og hini aðalráðini. Umsókn Umsókn saman við CV og møguligum viðmælum skal sendast til: Fíggjarmálaráðið Postboks 2039 FO-165 Argir FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ Frestin at søkja er mánadagin 18. august 2003 kl Starvið verður sett skjótast tilber. Vilt tú vita meira um starvið, kanst tú ringja til Petur Alberg Lamhauge, fíggjarmálastjóra, á tlf Lýsingin finst eisini á heimasíðuni hjá Fíggjarmálaráðnum: Telduposturin er Fíggjarmálaráðið heldur til úti á Argjum saman við Føroya Gjaldstovu, Stýrinum fyri Toll- og Skattstovu Føroya, Hagstovu Føroya og Lønardeildini. Sostatt arbeiða rættiliga nógvir búskapar- og løgfrøðingar undir sama taki í Fíggjarmálaráðnum.
27 Nr august 2003 Síða 27 GUÐS ORÐ Hálvársroknskapur 2003 Torleif Johannesen Náttarvøka ella náttarfrið - Ei skalt tú ræðast ræðslur á nátt, ella ørv, ið flýgur á degi - Sl. 91,5 Ræðslur á nátt er eitt fyribrigdi, fleiri stríðast við. Ræðslan er hørð við síni offur. Grundin fyri ræðslunum kunnu vera ymiskar: Tungir og daprir dreymar. Ljót orð, sum ikki skuldu verið søgd. Góð orð, sum ikki vórðu søgd. Skeivar avgerðir, sum ikki kunnu gerast umaftur... Av hesum og øðrum við kann sjálvsábreiðslan og iðranin troka seg fram í huga og sinni og reka bæði svøvnin og friðin á dyr, meðan óttin og ivin sita eftir. Mong eru tey, sum royna at stríðast móti ræðslunum og óttanum - men á ein skeivan hátt.tey tora ikki at koma í kvirruna, serliga ikki náttarkvirruna, og har møta sær sjálvum - og Guði. Tí sovna og vakna tey við tónleiki ella tíðindaflutningi, sum kann avleiða kvirruna og hugsanirnar. Onnur nýta heilivág ella rúsandi løg fyri at doyva seg og royna soleiðis at koma burtur frá ræðslunum, burtur frá sær sjálvum og Guði. At renna undan sær sjálvum og ábyrgdini av lívinum er vónleyst. Guði sleppir tú als ikki undan.tú kanst royna tað her í lívinum - bara her. Handan deyð og grøv hevur Guð bæði fyrsta og seinasta orðið - viðvíkjandi tær og ævinleikanum. Guðs børn eru í eini heilt aðrari støðu. Ikki so at skilja, at tey eru syndafrí og kenna hvørki til ótta, iðran ella ræðslur. Tey hava møtt sær sjálvum og viðurkent yvirfyri Guði sítt synduga lív. Tey hava lagt fortíð, nútíð og framtíð í Guðs hendur. Tey hava játtað syndirnar fyri Guði og fyri menniskjum, har tað er neyðugt, og liva tí dagliga í og undir Kristi reinsandi blóði.tað gevur frið í hjartað, frið í samvitskuna og í hugsaninar. Tey kunnu siga sum ápostulin:..annaðhvørt vit tí liva ella doyggja, hoyra vit Harranum til! Harvið kenna og eiga tey bestu verju móti ótta og náttarræðslum. Í sama sálmi stendur eisini: Hann (Guð) sínar veingir út yvir teg breiðir, undir hans fjarðum lívd tú finnur. Har er trygt og neyðugt at vera.ver tí verandi har. Tann, í skjóli hins hægsta er, har hini signaðu hvíla, býr í skugga hins alvalda, um náttarstormarnir ýla. Sál mín hevur við Harran sagt: Búðstaður mín og mín borg, kletturin, ið eg líti á og kastaði á mína sorg! Ms. 483 Í kr. Rakstrarroknskapur Rentuinntøkur v.m Rentuútreiðslur v.m Rentuinntøkur netto Vinningsbýti av partabrøvum og øðrum kapitalpørtum Ómaksgjøld og provisiónsinntøkur Útreiðslur til ómaksgjøld og provisiónir Rentu- og ómaksgjøld netto Virðisjavnan av virðisbrøvum og útl. gjaldoyra Aðrar vanligar inntøkur Úrslit av fíggjarpostum Útreiðslur til starvsfólk v.m og umsiting Av- og niðurskrivingar av ítøkiligum ognum Aðrar rakstrarútreiðslur Avskrivingar og burturleggingar av skuldarum (netto) Úrslit av kapitalpørtum í assosieraðum og tilknýttum fyritøkum Úrslit av vanligum rakstri Skattur Úrslit eftir skatt Fíggjarstøða Ogn Kassapeningur og áogn uttan uppsøgn í tjóðbankum Áogn í lánistovnum Útlán Lánsbrøv v.m Partabrøv v.m Kapitalpartar í assosieraðum fyritøkum Kapitalpartar í tilknýttum fyritøkum Ítøkiligar ognir Egin partabrøv 90 0 Onnur ogn Tíðarskeiðsavmarkingar Ogn tilsamans Skuld Skuld til lánistovnar Innlán Onnur skuld Burturleggingar til útreiðslur Eginpeningur: Partapeningur og ábyrgdarfæ Yvirkursur við partabrævaútgávu Grunnur fyri egin partabrøv 90 0 Uppskrivingargrunnur Flutt frá undanfarnum árum At flyta frá ársins úrsliti Eginpeningur tilsamans Skuld tilsamans Tøl, ið ikki eru tikin við í javna Ábyrgdir Aðrar skyldur Tøl, ið ikki eru tikin við í javna tilsamans reproz
28 Síða 28 Nr august 2003 Gamla gentan segði: Hvat skal eg við einum manni? Eg havi ein papageyk, sum brúkar seg allan dagin, ein hund sum liggur á sofuni mestu tíðina, og so havi eg eina kettu, sum ikki kemur heim um næturnar ***** Hvat hevur ein ketta í høvdinum? Mis-tankar! ***** Tey høvdu dýralæru, og lærarin spurdi: Lisa, hvat sigur kúgvin? - Muuh! Hanus, hvat sigur grísurin? - Øf! Per, hvat sigur dunnan? - Gvagg, gvagg! Sanna, hvat sigur froskurin? - Welcome to the Muppet show!!! Næsta blað og komandi bløð Í komandi blaði og komandi bløðum hava vit nógv áhugavert tilfar. Í sambandi við minningarhaldið fyri teir á Riddaranum hava vit fleiri áhugaverdar greinir. Vit fara, saman við eftirkomarum hjá skiparanum, út á staðið, har teir sjey menninir doyðu,og er hetta ein partur av okkara fiskimannasøgu, sum vit vilja varðveita. Í seinasta FF-blaði royndu vit at fylgja upp søguna um føroyskar útróðrarmenn, sum fóru til lands. Sámal Johansen skrivaði um evnið í bókini Til lands,og vit fylgja tí upp. Vit vóru á vitjan á Bakkafjørðinum, har nógvir føroyingar vóru í síni tíð. Her hittu vit menn, sum kendu teir gomlu føroyingarnar, og sum enn skilja føroyskt frá teirri tíðini. Og vit fáa søguna um, tá Líggjas á Fløttinum saman við Zakaris Karl í Frammistovu høvdu tryggjað sær søgulig rættindini, tá Ísland loysti frá Danmark í Vit vitja eisini fiskavirkið í bygdini, har stjórin nógv heldur vil hava føroysku fiskidagaskipanina enn íslendsku kvotaskipanina. Vit vitja eisini íslendsku Thórshøfn, har høvuðsvinnan er kúfiskur, sum nógv finst av undir Føroyum. Í komandi blaði hava vit seinasta partin av hugtakandi frásøgnini hjá Onnu Evensen. Aftaná koma vit í tveimum bløðum at hava samrøðu við elsta føroyingin, ta 102 ára gomlu Onnu Askham. Tað verður ikki minni spennandi. Seinni í heyst er á skránni grein um tann minst kenda Paturssonbeiggjan í Kirkjubø, nevniliga Gazet. Og vit hava eisini samrøðu við tann 97 ára gamla Eliesar Sørensen, sum er ættaður av Kirkju. Av øðrum,vit hava á skránni, er lagnan hjá Vesturhavinum Blíða, eftir at hon varð seld til Noregs. Á skrá okkara er eisini bátasøgan á Eiði hjá Símun Johan Wolles. Tað er øll orsøk til at lesa FF-blaðið. ***** Hvat er mundurin á einum psykopati og einum psykologi? - Annar fær pengar fyri tað! ***** Hoyrt á almennari skrivstovu: - Eg skilji ikki, hvat fólk hava ímóti okkum... Vit gera jú einki! ***** Tríggir dreingir reypaðu av pápunum: Tann eini sigur: Pápi mín er royndarkoyrari hjá Ferrari, og hann koyrir yvir 300 km/t hvønn dag! Tann næsti sigur: Pápi mín er flogskipari á einum flogfari, sum flýgur skjótari enn ljóðið! Tann triði svaraði hinum: Hatta er einki, pápi mín arbeiðir hjá tí almenna, og har hava tey frí kl men hann er við hús kl ! Ein av teimum, sum var við til minningarhaldið fyri teir á Riddaranum, var Jógvan í Geil úr Skálavík. Jógvan er ein av okkara raskastu fiskimonnum, sum fyrst og fremst hevur siglt við trolara. Seinast hevur hann í summar, sum 74 ára gamal, verið ein túr við Ljósafelli. So gamli er ikki fyri nothing! Her hava vit í øðrum sambandi tikið hesa mynd av honum og konuni Marthu.
Minni um teir, sum sigldu og teir, sum doyðu undir krígnum Ferðin hjá "Johannu" eitt rimmar tiltak.
Nr. 345 Hósdagur 23. juni 2005 12,- Baksíðan Býráðslimurin av Trøllanesi Signhild kann greiða frá hvussu útoyggjapoltikkur kann skipast. Mynd: Kristian M. Petersen Minni um teir, sum sigldu og teir, sumLæs mere
Út á Fagranes, har 7 fiskimenn mistu lívið í 1927
Nr. 300 Hósdagur 28. august 2003 10,- Síða 10 Umboð fyri Tony Blair á fund við FF Tony Blair hevur sovæl Irak sum føroysku fiskidagaskipanina í huganum. Seinasti partur av Onnu Evensen Út á Fagranes, harLæs mere
Færøerne for så vidt angår danskerne Kanning um hvat danir vita og halda um Føroyar og føroyingar
Færøerne for så vidt angår danskerne Kanning um hvat danir vita og halda um Føroyar og føroyingar OLE WICH 2013 Javnaðarflokkurin á Fólkatingi Færøerne for så vidt angår danskerne Kanning um hvat danirLæs mere
Føroyskur saltfiskur væl umtóktur
Nr. 294 Hósdagur 29. mai 2003 10,- Landsstýrið hevur sjálvt gjørt fakfeløg til mótpartar Síða 24 Søgan hjá Onnu Evensen Anna Evensen var dóttir tann fyrsta Lützen í Føroyum og mamma A. C. Evensen, sumLæs mere
Marius smíðar bát í Íslandi. ALS 10 ár. Stór frásøgn frá hátíðarhaldinum. Bjarni Djurholm má steðgast og fiskimonnum má vera tryggjað rættindi.
Síða 13 Nr. 282 Hósdagur 5. desember 2002 10,- Marius smíðar bát í Íslandi Sigurd Simonsen, seinasti partur. Síða 25 Fiskivunnuráðið: Noktað er fiskimanni sjúkraviðbót hóast lógarheimild Rættarstøðan hjáLæs mere
Klagan til TV2. Hvat kann gerast. Upplivdi illveðrið í 1932, ið beindi fyri formanni í FF. Livravirkið á Eiði. Frásøgn hjá Andrew Godtfred:
Nr. 323 Hósdagur 5. august 2004 12,- Síða 13 Livravirkið á Eiði Nýggj roynd at gagnnýta livrina og aðrar úrdráttir. Vit hava verið á Eiði og hitt virkisleiðaran Onnu Katrin Matras. Síða 9 Frásøgn hjá AndrewLæs mere
- Webundersøgelse, Fólkaskúlaráðið, oktober 2013. Fólkaskúlaráðið. Undersøgelse om læreres og skolelederes syn på
Fólkaskúlaráðið Undersøgelse om læreres og skolelederes syn på og erfaringer med ressourcentre på skolerne 2013 Udarbejdet af Scharling Research for bestyrelsen i Fólkaskúlaráðið, oktober 2013 Scharling.dkLæs mere
Kirkjuligt Missiónsblað
Nr. 3 mai. 2010 63. árið Kirkjuligt Missiónsblað KALLIÐ Legg tú á Harran tínar leiðir, og lít tú á hann, hann man tað útinna. Sálm. 37,5. Kallið, til at arbeiða í Guds ríki, er Guds gáva til hvørt einstaktLæs mere
Kanning av Eik Grunninum og grunnaeftirlitinum
Kanning av Eik Grunninum og grunnaeftirlitinum LØGTINGIÐ 19 nevndin Kanning av Eik Grunninum og grunnaeftirlitinum 19 nevndin: Joen Magnus Rasmussen, formaður Kristina Háfoss, næstforkvinna Helgi AbrahamsenLæs mere
DOM. Under denne sag, der er anlagt den 16. august 2010, har sagsøgerne, A, B, C, D, E, F, H, I, J og K, nedlagt påstand om:
DOM Afsagt den 14. juni 2011 i sag nr. BS 1270/2010: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J og K mod TAKS Under denne sag, der er anlagt den 16. august 2010, har sagsøgerne, A, B, C, D, E, F, H, I, J og K, nedlagtLæs mere
Mikudagin TANN 15. apríl verður ráðstevna á Hotel Føroyum um multiresistentar bakteriur og antibiotikaresistens
Mikudagin TANN 15. apríl verður ráðstevna á Hotel Føroyum um multiresistentar bakteriur og antibiotikaresistens Átøkini, ið verða framd til tess at fyribyrgja spjaðing av MRSA (Methicillin resistente StaphylococcusLæs mere
Ársfundur hjá Landsneti
Fundarfrásøgn frá ársfundi hjá Landsneti á Hotel Føroyum, fríggjadagin 14. februar 2014 kl. 12.55 15.45 Ársfundur hjá Landsneti 1 ÁRSFUNDUR 2014 Hilmar Høgenni, formaður: Eg skal sum formaður í brúkararáðnumLæs mere
Álit um stýrisskipanarviðurskifti Føroya
Álit um stýrisskipanarviðurskifti Føroya Álit um stýrisskipanarviðurskifti Føroya Álit frá nevndini, landsstýrið setti 1. apríl 1993, at kanna stýrisskipanarviðurskifti Føroya. Sjúrður Rasmussen, adv.Læs mere
SAMNORDISK PENSIONÄRSKULTUR Tórshavn, Føroyar 3-10 august 2014
SAMNORDISK PENSIONÄRSKULTUR Tórshavn, Føroyar 3-10 august 2014 Góðu norðurlendsku vinir, Tórshavn hin 10 December 2013 Tað er okkum ein gleði at bjóða tær til Føroya í samband við Samnordisk PensionärskulturLæs mere
Suðuroyar Sparikassi P/F Skrás.nr./Reg.no 4122
Skrás.nr./Reg.no 4122 Ársfrásøgn fyri 2012 Årsrapport for 2012 Avrit / Kopi Ársfrásøgnin er góðkend á aðalfundi tann Årsrapporten er godkendt på generalforsamlingen den Fundarstjóri / Dirigent: / InnihaldsyvirlitLæs mere
Suðuroyar Sparikassi P/F
Fundarstjóri / Dirigent: / Årsrapporten er godkendt på generalforsamlingen den Ársfrásøgnin er góðkend á aðalfundi tann Skrás.nr. / Reg.no 4122 Ársfrásøgn fyri 2014 Innihaldsyvirlit / IndholdsfortegnelseLæs mere
Suðuroyar Sparikassi P/F
il Suðuroyar Sparikassi P/F Skrás.nr. / Reg.no 4122 Ársfrásøgn fyri 2011 / Årsrapport for 2011 Ársfrásøgnn er góðkend á aðalfundi tann / Årsrapporten er godkendt på generalforsamlingen den / - 2012 FundarstjóriLæs mere
Kirkjuligt Missiónsblað
Nr. 6 sep. 2012 65. árið Kirkjuligt Missiónsblað SAMFELAG VIÐ GUD 1. Jóh.1,6-10: Um vit siga, at vit hava samfelag við hann, og ganga í myrkrinum, tá ljúgva vit og gera ikki sannleikan. Men um vit gangaLæs mere
OVERENSKOMST FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ FARMAKONOMFORENINGEN MELLEM
2010 OVERENSKOMST MELLEM FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ og FARMAKONOMFORENINGEN 1 Ansættelse... 3 2 Løn... 3 Farmakonomer og defektricer... 3 Mellemledere... 3 Ledende farmakonom/souschef... 3 Systemansvarlige og undervisere...Læs mere
Tá møguleiki gerst veruleiki
4 Evropameistarin úr Vági vil umboða Føroyar í OL Summary, page 12 14 900 år gammel kulturskat og verdens bedste lammekølle 22 Føroyingar útflyta grønan sjómsskap Summary, page 28 30 Fjepparar á ævintýrferðLæs mere
HEILSUMÁLARÁÐIÐ. Til: hoyringspartar
HEILSUMÁLARÁÐIÐ Til: hoyringspartar Tórshavn, 01.06.2011.2011 Mál: 09/00691-6262 Tygara skriv: Viðgjørt: JS Viðvíkjandi uppskoti til ríkislógartilmæli um at seta í gildi fyri Føroyar lov om klage- og erstatningsadgangLæs mere
OVERENSKOMST 2011 til 2015
OVERENSKOMST 2011 til 2015 MELLEM FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ og FARMAKONOMFORENINGEN 1 Ansættelse... 3 2 Løn... 3 Farmakonomer og defektricer... 3 Mellemledere... 3 Ledende farmakonom/souschef... 3 SystemansvarligeLæs mere
Fylgiskjøl 2-11 til tilmælið
Fylgiskjøl 2-11 til tilmælið 31 Fylgiskjal 2: Listi yvir OCN-gongdir á praktiska / vinnuliga økinum. INDHOLDSFORTEGNELSE 2 Catering 12 Catering Varm mad 12 Catering - Kold mad 13 Catering Maskiner og udstyrLæs mere
Innihald / Indhold. Suðuroyar Sparikassi P/F Skrás.nr. / Reg.nr. 4122
Innihald / Indhold Suðuroyar Sparikassi P/F Skrás.nr. / Reg.nr. 4122 Hálvársfrásøgn 1. hálvár 2014 / Halvårsrapport 1. halvår 2014 1 Innihald / Indhold Leiðsluátekning / Ledelsespåtegning 3 LeiðslufrágreiðingLæs mere
færø_omslag.indd 1 05/09/14 13.17
færø_omslag.indd 1 05/09/14 13.17 Den Danske Kvalitetsmodel Akkrediteringsstandarder for de færøske sygehuse 1. version, 1. udgave Juni 2014 Den Danske Kvalitetsmodel Akkrediteringsstandarder for de færøskeLæs mere
Årsblad 2010 FOKUS PÅ AUTISME
FOKUS PÅ AUTISME For fuld damp... 2 Landsforeningen Autisme... 4 Sekretariatet... 5 Socialrådgivning... 6 Bogholderi... 7 Projektleder... 8 Hovedbestyrelsens opgaver... 9 Ejendomsfonden... 9 Vejle, enLæs mere
Loyvisskipan í føroysku fskivinnuni eftir 2018
Loyvisskipan í føroysku fskivinnuni eftir 2018 Frágreiðing latin Jacob Vestergaard, landsstýrismanni í fskivinnumálum Tórshavn, 26. juli 2010 Hjalmar Hansen, vinnuløgfrøðingur Hjalti í Jákupsstovu, fskifrøðingurLæs mere
PISA Føroyar 2006. - Førleikar hjá næmingum í 9. flokki í Føroyum á vári í 2006. Niels Egelund. PISA samtakið
PISA Føroyar 2006 - Førleikar hjá næmingum í 9. flokki í Føroyum á vári í 2006 Niels Egelund PISA samtakið 1 Innihald Formæli - Mentamálaráðið Formæli - PISA-samtakið 1. Samandráttur av úrslitunum fráLæs mere
16. juni 2015 på Suðuroy
16. juni 2015 på Suðuroy Programpunkt Tid og sted Detaljer for programpunktet/besøgsstedet Pools Pressens mødetid og mødested Pressebus Kongeskibet Dannebrog ankommer og lægger til ved Drelnes på den sydligeLæs mere
Viðm. til Tríggjar Kingomenn: s Símun Rasmussen, sang n Niels Midjord, sang l Petur Jacob Eliasen (Lylli) sang g Niels Midjord, gittar
1. Jeg vil mig Herren love. s 2d. O Menneske! Vil du betænke. 2f. Mansbarn, vilt tú av álvara grunda. lng 3. Herre Jesu Christ. sln 4. Vil Gud vor Herre ei med os stå. sln 5d. Som den gyldne Sol frembryder.Læs mere
FOKUS PÅ AUTISME. TEMA-ARTIKEL: Psykisk tilgængelighed Af Aage Sinkbæk... Sådan gør vi... 2 Præsentation af LA s organisation samt tillidsfolk...
FOKUS PÅ AUTISME Sådan gør vi... 2 Præsentation af LA s organisation samt tillidsfolk... 3 Sekretariatet... 5 Informations-afd.... 5 Socialrådgivning... 6 LA s næstformænd... 7 Redaktionen... 7 Journalist...Læs mere
Byudvikling på Limfjordstangerne
Byudvikling på Limfjordstangerne I det følgende opgavesæt skal du forsøge at forestille dig, hvordan det har været at leve på Limfjordstangen før det endelige gennembrud i 1862 og frem til i dag, hvorLæs mere
EFFATA. Nr. 2 April - juli 2012 31. årgang
EFFATA Nr. 2 April - juli 2012 31. årgang EFFATA Kirkeblad for døvemenighederne Udgiver Døvemenighederne i Danmark Ansvarshavende redaktører I samarbejde med de enkelte menighedsråd redigeres dette nr.Læs mere
Koltursætlan. Dagført 23. september 2014
Koltursætlan Dagført 23. september 2014 1 Innihald Inngangur... 3 Antikvarisk serskipan... 4 Stevnumið... 7 Skipanarlig viðurskifti... 8 Virksemi... 8 Musealt virksemi... 8 Granskingar- og listafólkasetur...Læs mere
SORINSKRIVARIN Í FØROYUM
SORINSKRIVARIN Í FØROYUM DOM Afsagt den 25. februar 2015 i sag nr. BS 760/2014: Jørgen Niclasen Undir Bólheyga 13 380 Sørvåg mod Hans Andrias Midjord (Dia) Midjord Kristiansgøta 31 188 Højvig og LiljanLæs mere
H. C. TERSLIN FREDERIK NORDMAND
H. C. TERSLIN FREDERIK NORDMAND SÆRTRYK AF FRA DET GAMLE GILLELEJE. 1945 H. C. TERSLIN FREDERIK NORDMAND Han hed Frederik Carlsen og fødtes 1840 som Søn af en Gillelejefisker, der kunde tælle sine AhnerLæs mere
Prædiken over Den fortabte Søn
En prædiken af Kaj Munk Kaj Munk Forskningscentret, Aalborg Universitet 1 Udgivet i 2015 Udgivet i 2015. Teksten må i denne form frit benyttes med angivelse af Kaj Munk Forskningscentret, Aalborg Universitet,Læs mere
Stenalderen. Jægerstenalderen
Stenalderen Helt tilbage til år 12.000 f. kr. var der istid i Danmark. Hele landet var dækket af is med over en kilometer i tykkelse, så der var ikke meget liv. Langsomt begyndte isen at smelte, og istidenLæs mere
EFFATA. Nr. 3 August - november 2014 33. årgang
EFFATA Nr. 3 August - november 2014 33. årgang EFFATA Kirkeblad for døvemenighederne Udgiver Døvemenighederne i Danmark Ansvarshavende redaktører I samarbejde med de enkelte menighedsråd redigeres detteLæs mere
Eksempler på historier:
Eksempler på historier: Der var engang en mand Der havde en fisk Akvariet blev for gammelt Derfor skulle han købe et nyt Men han havde ikke noget at putte fisken i Derfor døde den og kom op i himlen DerLæs mere
Skibsdrengen. Evald Tang Kristensen
Skibsdrengen Evald Tang Kristensen Der var engang en rig mand og en fattig mand, og ingen af dem havde nogen børn. Den rige var ked af det, for så havde han ingen til at arve sin rigdom, og den fattigeLæs mere
Opgaver til fiskerdrengen Laurits fortælling
? Opgaver til fiskerdrengen Laurits fortælling Laurits hus 1. Hvor sover Laurits? A. På gulvet ved ildstedet B. På bordet, der kan klappes sammen. C. På en bænk langs væggen 2. Sover Gertrud i en seng?Læs mere
Uddrag fra Peters dagbog. Morfars farmor og farfar, dine tipoldeforældre. Morfars forældre, dine oldeforældre
Uddrag fra Peters dagbog Morfars farmor og farfar, dine tipoldeforældre Morfars forældre, dine oldeforældre Morfars oldeforældre, dine tip,tipoldeforældre Christian Worm og Maren Thinggaard Morfars mormorLæs mere
Dansk - føroyskur orðalisti í lógfrøðimáli
Dansk - føroyskur orðalisti í lógfrøðimáli Sigurð Joensen o.o. A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z Æ Ø Å A a conto í avgjøldum a fortiori slutning, so mikið meira ab initio frá byrjan abLæs mere
Den færøske befolknings holdning til. natur- og miljøforvaltning
Den færøske befolknings holdning til natur- og miljøforvaltning Kort udgave af Kristina Rørbo December 2004 Forord I slutningen af juni 2004 har Innleidismálaráðið givet penge frem til nytår 2004 til detteLæs mere
indhold Børn i Laos 4 Martin kommer til Laos 6
Martin i Laos indhold Børn i Laos 4 Martin kommer til Laos 6 Indhold Børnene ved Mekong 10 Dyrene i landsbyen 14 Hvad spiser man i Laos 16 Martin i rismarken 18 Børnene vaccineres 20 Nee og Noo står opLæs mere
EFFATA. Nr. 2 April - juli 2011 30. årgang
EFFATA Nr. 2 April - juli 2011 30. årgang EFFATA Kirkeblad for døvemenighederne Udgiver Døvemenighederne i Danmark Ansvarshavende redaktører I samarbejde med de enkelte menighedsråd redigeres dette nr.Læs mere
KAP. 10. Bókmentir um stýrisskipanarviðurskifti Føroya
KAP. 10. Bókmentir um stýrisskipanarviðurskifti Føroya 397 Í hesum bókalista eru tiknar við føroyskar, danskar og týdningar-miklar útlendskar bøkur, próvritgerðir, tíðarritsgreinir og aðrar greinir, sumLæs mere
ENDURSKOÐAN AV YRKISÚTBÚGVINGUNUM
ENDURSKOÐAN AV YRKISÚTBÚGVINGUNUM Undirheitið: Tekstur & Tøl (1. útgáva) Vitanarsavn við tekstum og tølum í sambandi við endurskoðanina Januar 2008 Tekstur & Tøl bls. 2 av 212 Fororð Tekstur & Tøl (1.Læs mere
INNLENDISMÁLARÁÐIÐ. Ríkisumboðið Postboks 12 110 Tórshavn. Vegleiðandi fólkaatkvøða um kommunusamanlegging
Ríkisumboðið Postboks 12 110 Tórshavn 30. mars 2012 Mál: 11/00654-46 Málsviðgerð: HiH Vegleiðandi fólkaatkvøða um kommunusamanlegging Sambært kunngerð nr. 26 frá 23. mars 2012 um vegleiðandi fólkaatkvøðuLæs mere
Kvostedgårdens Historie
Kvostedgårdens Historie Tillæg: Om at bygge et hus Kvostedgårdens historie Kvostedgården som den ser ud på Hjerl Hede er næsten 200 år gammel. Den har navn efter den lille by Kvosted mellem Skive og Viborg,Læs mere
EFFATA. Nr. 2 April - juli 2015 34. årgang
EFFATA Nr. 2 April - juli 2015 34. årgang EFFATA Meddelelse vedr. Kirkeblad for døvemenighederne Udgiver Døvemenighederne i Danmark Ansvarshavende redaktører I samarbejde med de enkelte menighedsråd redigeresLæs mere
Det som ingen ser. Af Maria Gudiksen Knudsen
Det som ingen ser Af Maria Gudiksen Knudsen Da Jonas havde hørt nogen af de rygter der gik om mig, slog han mig med en knytnæve i hovedet. Jeg kunne ikke fatte at det skete, at han slog mig for førsteLæs mere
Modul 1. 1. a Hvad er økologi?
Modul 1. 1. a Hvad er økologi? Se på øko-mærket herunder. Det henviser til økologisk mad fra økologisk dyrkning af jorden. Men økologisk betyder andet end det. Økologisk landbrug har lånt ordet økologiskLæs mere
Færøsk: en oversigt. Hjalmar P. Petersen
Færøsk: en oversigt Hjalmar P. Petersen En almindelig klassificering: Nordgermansk Vestskandinavisk Østskandinavisk islandsk, færøsk nynorsk dansk, svensk norsk (bokmål) Syd Nord F.eks. reduktioner inLæs mere
Paradise Lost og Slaget ved Slesvig. Oversættelse ved etableringen af færøsk litteratur
Turið Sigurðardóttir Færøernes universitet turids@setur.fo Paradise Lost og Slaget ved Slesvig. Oversættelse ved etableringen af færøsk litteratur Det er velkendt, at oversættelser er vigtige for sentLæs mere
Hellesøvej 43. Hellesøhus. Nr. 071. Nuværende stuehus bygget 1888,om/tilbygning 1977. På præstekort 109
Hellesøvej 43. Hellesøhus. Nr. 071. Nuværende stuehus bygget 1888,om/tilbygning 1977. På præstekort 109 Ny ejer af Hellesøhus 1859 Peter Jessen Kolmos Vi underskrivende, jeg halvbolsmand Peter Jessen Kolmos,Læs mere
FÓLKASKÚLIN DANSKT 9. FLOKKUR MARS 2014. tekstatilfar
FÓLKASKÚLIN DANSKT 9. FLOKKUR M E N T A M Á L A R Á Ð I Ð MARS 2014 lesifatan tekstatilfar Skúlin ásetir sjálvur dag og tíð fyri royndarpróvtøkuna Samlað tíð til máluppgávuna, ið fevnur um fyrisøgn, mállæruLæs mere
Nadververs 294 v. 3 Af Talsmand som på jorderige
1 Prædiken i Engesvang 5. s. e. påske 402 Den signede dag 674 v. 1-3 Sov sødt barnlille 674 v. 4-7 Sov sødt barnlille 292 Kærligheds og sandheds Ånd 325 Jeg ved et lille Himmerig Nadververs 294 v. 3 AfLæs mere
I et brev til vennen Lorenz Frølich skriver J.Th. Lundbye om sine oplevelser i Vejby, hvor han og P.C. Skovgaard opholdt sig hele sommeren 1843:
I et brev til vennen Lorenz Frølich skriver J.Th. Lundbye om sine oplevelser i Vejby, hvor han og P.C. Skovgaard opholdt sig hele sommeren 1843: 1. juli 1843 Dejlig er denne Natur, og dog har jeg ikkeLæs mere
Rættarhjálp Føroya. Årsberetning
Rættarhjálp Føroya Årsberetning For perioden 1. januar - 31. december 2004 ÅRSBERETNING Rættarhjálp Føroya blev etableret den 13.09.1995 og havde første gang åbent den 25. juni 1996. Retshjælpens virksomhedLæs mere
Anita og Ruth var venner jeg siger var, fordi der skete så meget i deres forhold siden hen, så. Og det er bl.a. noget af det, som det her handler om.
Historien om Anita og Ruth Anita og Ruth var venner jeg siger var, fordi der skete så meget i deres forhold siden hen, så. Og det er bl.a. noget af det, som det her handler om. Anita og Ruth. Da de varLæs mere
EFFATA. Nr. 3 August - november 2013 32. årgang
EFFATA Nr. 3 August - november 2013 32. årgang EFFATA Prædiken Kirkeblad for døvemenighederne Udgiver Døvemenighederne i Danmark Ansvarshavende redaktører I samarbejde med de enkelte menighedsråd redigeresLæs mere
men det var ikke helt så imponerende, som vi havde regnet med. Tegning og hygge i toget Et forvirrende billede, der ændrer sig, når man flytter
Mandag d. 1/10 Vi tog fra Løgstør med bussen kl. 9.00 mod Aalborg, hvor vi steg på toget. Vi skulle skifte i både Fredericia og Padborg, men det gik fint, og det lykkedes os at få alle tingene med heleLæs mere
"Hør I, stolten Adelus, Ebbe Skammelsøn. hvorlænge vil I mig bie, imedens jeg rider op på land. Skammel han boede nør i Ty;
Ebbe Skammelsøn 1. Skammel han boede nør i Ty; han var både rig og god; så høviske haver han sønner fem, de to går verden imod. Fordi træder Ebbe Skammelsøn så mangen sti vilde. 2. De tre, de ere for langLæs mere
Den lille dreng og den kloge minister.
Den lille dreng og den kloge minister. Der var engang en minister som var så klog at han kunne undvære hovedet. Han beholdt det dog alligevel, men det havde gjort ingen forskel om han havde mistet det,Læs mere
JÁKUP REINERT HANSEN. Luthersalmer på Færøerne - et forskningsemne?
Indlæg til konferencen på Skálholt, Island 1.-5. okt. 2003: Lutherpsalmer i de nordiske folks liv. JÁKUP REINERT HANSEN Luthersalmer på Færøerne - et forskningsemne? 1. Da jeg første gang hørte, at NordhymnsLæs mere
Medicinalberetning for Færøerne 2005
ISSN 93-7772 Medicinalberetning for Færøerne 25 Heilsulýsing Landslæknans 25 Udarbejdet af landslæge Høgni Debes Joensen, Tórshavn Medical Report 25 from the Chief Medical Officer in the Faroes MedicinalberetningLæs mere
Sprognævnets kommaøvelser øvelser uden startkomma
Sprognævnets kommaøvelser øvelser uden startkomma Øvelse 1-20: Øvelse 21-29: Øvelse 30-34: Øvelse 35-39: Øvelse 40-44: Øvelse 45-49: Øvelse 50-59: Øvelse 60-85: Der sættes komma efter ledsætninger, jf.Læs mere
Jeg lå i min seng. Jeg kunne ikke sove. Jeg lå og vendte og drejede mig - vendte hovedpuden og vendte dynen.
1. Søvnløs Jeg lå i min seng. Jeg kunne ikke sove. Jeg lå og vendte og drejede mig - vendte hovedpuden og vendte dynen. Jeg havde en mærkelig uro i mig - lidt kvalme og lidt ondt i maven. Det havde jegLæs mere
Victoria Falls - David Livingstone fortæller om en spændende tur i kano til en lille ø meget tæt på vandfaldets kant.
Victoria Falls - David Livingstone fortæller om en spændende tur i kano til en lille ø meget tæt på vandfaldets kant. 1 David Livingstone fortæller om farlig tur i kano ved Victoria Falls David LivingstoneLæs mere
Steensgaard rundt. Alle skal have det godt her både dyrene, menneskene og naturen.
Steensgaard rundt Mød vores lokale guide Regnormen Steno der har boet på Steensgaard hele sit liv, og som vil tage dig og dine voksne med på en spændende rejse fra hans jord til vores bord. Derfor er heleLæs mere
Sådan boede man i gamle dage
Sådan boede man i gamle dage Langt de fleste gamle fotografier er enten taget i et fotoatelier eller i fri luft og viser følgelig mest personer eller bygninger og arbejdsprocesser i det fri. SjældnereLæs mere
SKIBE OG SKÆBNER I RENÆSSANCEN 1500-1660. Redaktør: Steffen Møller
SKIBE OG SKÆBNER I RENÆSSANCEN 1500-1660 Redaktør: Steffen Møller 1561 1563 s søret Tre svenske fartøjer erobres Maden i renæssancen var baseret på kål og rodfrugter, dog ikke kartofler. Kødet blev somLæs mere
Hip, hip,hip. Hurra!! Denne folder er en hyldest til vor far. Margrethe, Børge og Morten Tage Eskild Jensen Født den 15. Sept. 1918 I Vester Linderum
Hip, hip,hip Hurra!! Denne folder er en hyldest til vor far.. Margrethe, Børge og Morten Tage Eskild Jensen Født den 15. Sept. 1918 I Vester Linderum Notater: 2 11 For 3 år siden kom far på sygehus medLæs mere
PROVSTEGAARDSHJEMMET 40 ÅR DEN 1. SEPTEMBER 2014 JUBILÆUMSSKRIFT
PROVSTEGAARDSHJEMMET 40 ÅR DEN 1. SEPTEMBER 2014 JUBILÆUMSSKRIFT Hvordan det begyndte Menighedsplejen ved Diakonisser i Odense begyndte sit virke i vinteren 1880/81 på initiativ af pastor Johannes Møller.Læs mere
Tre Huse. en sortner jord synker i hav de lyse stjerner slukkespå himlen. ildbrande raser mod arnens bål høj hede spiller mod himlen s
en sortner jord synker i hav de lyse stjerner slukkespå himlen ildbrande raser mod arnens bål høj hede spiller mod himlen s Tre Huse Nu skal et jo ikke være kamp og heltedåd det hele og efter et hårdtLæs mere
EFFATA. Nr. 2 April - juli 2014 33. årgang
EFFATA Nr. 2 April - juli 2014 33. årgang EFFATA Kirkeblad for døvemenighederne Udgiver Døvemenighederne i Danmark Ansvarshavende redaktører I samarbejde med de enkelte menighedsråd redigeres dette nr.Læs mere
UDSKRIFT AF HJEMME IGEN! BIOLOG-FAMILIEN HAMZIC. For 15 år siden boede jeg med min familie i Herzegovina i byen Trebinje.
UDSKRIFT AF HJEMME IGEN! BIOLOG-FAMILIEN HAMZIC For 15 år siden boede jeg med min familie i Herzegovina i byen Trebinje. Det er tæt på Adriaterhavet nær Dubrovnik. Jeg har en kone og to drenge, som varLæs mere
ET BESØG HOS JOHANNES LARSEN PÅ MØLLEBAKKEN
ET BESØG HOS JOHANNES LARSEN PÅ MØLLEBAKKEN E ELEVHÆFT Johannes Larsen Johannes Larsen blev født i Kerteminde i 1867. Hans forældre havde en stor køb- mands-forretning, og de var ret rige. Forældrene havdeLæs mere
mening og så må man jo leve med det, men hun ville faktisk gerne prøve at smage så hun tog to af frugterne.
Rosen Lilly ved ikke hvor hun er. Hun har lukkede øjne det er helt mørkt. Hun kan dufte noget, noget sødt hvad er det tænker hun. Hun åbner sine øjne hun er helt ude af den. Det er roser det var hendesLæs mere
START. Spil og leg. Start Spil og leg Námsgagnastofnun 2011 9942
START Spil og leg 1 Spil og leg 1 Hvem er jeg? Hvad hedder du? Læsebog side 3 Opgavebog side Tegund: Samtals- og hreyfileikur Form: Hópleikur Markmið: Að læra að kynna sig. Undirbúningur: Finna bolta eðaLæs mere
MENNESKER MØDES 10 21 MIN DATTERS FIRHJULEDE KÆRLIGHED
21 MIN DATTERS FIRHJULEDE KÆRLIGHED I sidste uge var jeg ti dage i London for at besøge min datter. Hun har et rigtig godt job i et internationalt firma og et godt sted at bo. Hun har også en kæreste,Læs mere
Fejrer diamantbryllup på tirsdag: Daglig gåtur holder parret i form
1983 Fejrer diamantbryllup på tirsdag: Daglig gåtur holder parret i form Hans og Anna Pedersen VEJEN: Selv om det sner, stormer eller regner kan man hver dag træffe ægteparret Anna og Hans Pedersen, PræstevængetLæs mere
Referat fra Generalforsamlingen mandag den 7. marts 2011
Referat fra Generalforsamlingen mandag den 7. marts 2011 Formanden, Ebbe Sørensen bød de fremmødte medlemmer velkommen til generalforsamlingen. Formanden henviste til den udsendte dagsorden med punkterne:Læs mere
Drømmen om at bo for sig selv
Artikel i Muskelkraft nr. 2, 2001 Drømmen om at bo for sig selv Peter Bang Jensen er glad for, at han flyttede væk fra en institution og ud i egen lejlighed, men hverdagen kan være svær uden hjælpere AfLæs mere
Det onde Liv og den gode Gud
En prædiken af Kaj Munk Kaj Munk Forskningscentret, Aalborg Universitet 1 Udgivet i 2015 Udgivet i 2015. Teksten må i denne form frit benyttes med angivelse af Kaj Munk Forskningscentret, Aalborg Universitet,Læs mere
1808 1 Færøes Revolution
1808 1 Færøes Revolution Forerindring Lodsvæsnet har tilhørt Soldaterstanden fra det første den blev oprettet, og det har været Commandantens Pligt, at indkreve Ankerpenge. Da nu Hollenderne besøgte LandetLæs mere
HAARBY LOKALHISTORISKE FORENING. Byvandring 20-08- 2014. Ruten: Linien 2 Algade Skolevej Strandgade Algade Linien 2
HAARBY LOKALHISTORISKE FORENING. Byvandring 20-08- 2014. Ruten: Linien 2 Algade Skolevej Strandgade Algade Linien 2 Landindpektørboligen. I 1889 startede landinspektør H. P. Jacobsen sin landinspektørvirksomhedLæs mere
Centrets bedste Nyhedsavis
Centrets bedste Nyhedsavis - At gå på CSV SydØstfyn. (Side 3) - Elever på Nytårsforsæt. (Side 10) - Den SJOVE side. (Bagsiden) Velkommen til skolens bedste nyhedsavis. For første gang i nyere tid har skolenLæs mere
Der er i år lavet en besøgsanalyse. Den er foretaget af Landsskuets medarbejdere, på alle 3 dage, i tidsrummet fra kl. 13.00-17.00.
Hvordan kan det være, at når vi kommer dertil på året, hvor der skal afholdes generalforsamling i Landsskuet, så har vi kun positive ting at berette om.---- For det første vil jeg sige, at der som sædvanligLæs mere
Desuden kan Tjørnuvik og Saksun anbefales med flot natur,vandfald og fugle.
Færøerne: 13-20 juli 2001 Turen til Færøerne var ikke en fugletur, men der blev alligevel tid til mange gode natur og fugleobs. Vi var en gruppe, og klassiske smukke natursteder skulle beses. Vi boedeLæs mere
Amitheswary. I Danmark er der respekt for alle
Amitheswary I Danmark er der respekt for alle Amitheswary er 46 år og kommer fra Sri Lanka. Hun har været i Danmark siden 1992 34 Livet i Sri Lanka I Sri Lanka boede jeg sammen med min familie. Jeg harLæs mere
Nyt træhus på gammel grund. TEMA: Nybyggeri. Side 14-19. OK Gulve Gulve og Gardiner til erhverv og private
Fyens Stiftstidende og Fyns Amts Avis søndag 4. oktober 2015 TEMA: Nybyggeri Nyt træhus på gammel grund Side 14-19 NYT FRITIDSHUS Lilje-huset A/S C.F. Tietgens Boulevard 32 5220 Odense SØ tlf. 66 14 46Læs mere
Stylet orden. Hun indretter med indføling: Side X NYT FRITIDSHUS. energivinduer. www.lilje-huset.dk
Fyens Stiftstidende og Fyns Amts Avis fredag 13. juli 2012 Hun indretter med indføling: Stylet orden Side X 70 23 15 23 jna.dk energivinduer Spar op til 35% nu kontakt os for mere info udstilling: KratholmvejLæs mere
Kong Hans. han var så brat at svare: 1. Konning Hans han sidder på København, "Skal jeg ind til Misen i år, han lader de lønnebrev skrive;
Kong Hans 1. Konning Hans han sidder på København, han lader de lønnebrev skrive; han var så brat at svare: "Skal jeg ind til Misen i år, jeg kan ikke ene fare." sender han dem til Nørrejylland Erik OttesønLæs mere
Test din viden om Konjunktioner
Ann Kledal og Barbara Fischer-Hansen Test din viden om Konjunktioner 10 testopgaver til arbejdshæftet PARAT START 3 knyttet til grundbogen BASISGRAMMATIKKEN Special-pædagogisk forlag Xxxxxxxxx 1 Test dinLæs mere
Månedens. Galleri Lars Falk
Tekst: Erik S. Christensen, Layout: Poul Erik Dybdal Pedersen Galleri Lars Falk Lars Falks galleri hører til en af byens nye gamle butikker. Konceptet bygger dog på det fællestræk hos os mennesker, atLæs mere
KAPTAJN JACK OG HANS BESÆTNING SÆT SEJL!!
KAPTAJN JACK OG HANS BESÆTNING SÆT SEJL!! INDLEDNING KAPTAJN JACK OG HANS BESÆTNING Ud på det store hav sejler piratkaptajn Jack sammen med alle hans pirat venner. De bor på en øde ø med store palmer,Læs mere
Sprogforeningens Almanak Aabenraa, den 1. Maj 1923
Sprogforeningens Almanak Aabenraa, den 1. Maj 1923 Hr. Chr. Ferd... Broager.. Da vi i Aar agter at bringe en Gengivelse i Sprogforeningens Almanak af Mindesmærkerne eller Mindetavler i Kirkerne for deLæs mere