text:
1. Samleiki
Tónleikur er listagrein, ið er týðandi partur av gerandisdegnum hjá bæði børnum og ungum. Lærugreinin tónleikur telist millum skapandi lærugreinarnar. Lærugreinin fevnir í stóran mun um nútíðar tónleik, men eldri tónleikur og sangur verður eisini tikin upp í undirvísingina í tónleiki.
Á fólkaskúlastigi verður dentur lagdur á, at næmingurin mennir síni evni og førleikar at uppliva tónleik og at koma til orðanna við og um tónleik, serliga við føroyskum sangum og løgum.
Á miðnámsskúlastigi er tónleikur ein hugvísindalig lærugrein, har arbeitt verður við greining og tulking av menniskjaligum, listarligum úttrykki – á sama hátt sum t.d. list- og bókmentagreining. Í lærugreinini verður dentur lagdur á at viðgera tónleikin sjálvan, og í aðru syftu á at viðgera ytru viðurskiftini hjá tónleikinum, t.e. samfelagslig, sosial og mentanarlig viðurskifti, ið hava týdning fyri, hvussu vit fata tónleikin.
Á miðnámsskúlastigi sameinir lærugreinin eina ástøðiliga og eina vísindaliga tilgongd, eina listaliga og eina útinnandi tilgongd til tónleik sum ein alheimsligan framsagnarhátt. Lærugreinin nýtir arbeiðshættir úr teimum trimum høvuðsøkjunum: hugvísindum, náttúruvísindum og samfelagsvísindum, hetta fyri at uppbyggja eina almenna mentanarliga tilvitan og samleikamenning umframt lestrarfyrireiking og -førleika. Við skapandi átøkum og tónlistarligum framførslum hevur lærugreinin ein týðandi leiklut innan skúlans mentan.
2. Endamál
Undirvísingin í tónleiki hevur til endamáls:
- at næmingurin ognar sær fortreytir til at taka virknan lut í sínum tónleikalívi
- at hann gerst førur fyri at velja og vraka ímillum tey mongu tónleikatilboð, ið nútíðar samfelagið bjóðar
- at eggja og menna tónlistarliga heim næmingsins og geva honum fakligar førleikar til at úttrykkja seg í og um tónleik umframt menna hansara fyritreytir fyri at fáast við tónleik, bæði tá ið hann lurtar eftir og spælir tónleik.
- at næmingurin við greining av tónleiki og tónleikaviðurskiftum og við at arbeiða við tónlistarlig parametur, tónalæru, hoyrilæru og tónleikástøði ognar sær tónlistarligan kunnleika og tilvitan
- at viðgera søgulig, samfelagslig og mentanarlig viðurskifti og at økja um fatan næmingsins um umheimin.
3. Stig og tímatal
Lærugreinin tónleikur fevnir um 1.-7. floksstig í fólkaskúlanum, sum kravd lærugrein við 30 klokkutímum á hvørjum stigi, ella samanlagt 180 klokkutímum í 6 ár, umframt sum valgrein í 7. flokki við 60 klokkutímum. Harumframt er lærugreinin tónleikur valgrein í 8., 9. og 10. flokki í fólkaskúlanum við 180 klokkutímum samanlagt.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Næmingurin fer til skrivliga próvtøku í kjarnaøkjunum og til munnliga próvtøku í bæði kjarnaøkjum og ískoytisøkjum.
Kjarnaøki
Lærugreinin tónleikur hevur trý kjarnaøki, ið eru tey somu frá lægsta til hægsta stig. Økini umskarast og virka fyri ein stóran part saman í undirvísingini. Tey eru:
Tónleikaíðkan
Kjarnaøkið tónleikaíðkan fevnir um tvey høvuðsevni: 1) Sangur og spæl, 2) Skapan. Sangur og spæl fevnir um førleikamálini at syngja og spæla ein- og fleirraddaðar sangir/satsir, bæði føroyskar og útlendskar. Havast skal í huga, at sangur er ein týdningarmikil grundarsteinur í føroyskari mentan. Harumframt er sangur ein týdningarmikil fortreyt fyri tónleikaíðkan sum heild.
Dentur verður lagdur á, at næmingurin lærir at kenna ymisk ljóðføri, sleppur at íðka sítt ljóðføri, og er ein virkin partur av samanspælinum.
Í høvuðsevninum skapan skal næmingurin menna førleikan at finna sín egna tónleikaliga framburðarhátt og verða stimbraður til at gera egnar sangir og tónleik.
Tónleikaástøði
Kjarnaøkið tónleikaástøði fevnir um vanliga nótalæru og nótaskriving, hoyrilæru, t.e. læru um tónastigar, tónabil, samljóm, rytmu og lagabygnað, satslæru, kunnleika til tónleikaligar ásetingar, frøðiheiti og tónleikalig verksheiti, ljóðlæru og ljóðførislæru.
Tónleikafatan
Við støði í tí tónleikaástøðiliga og í søguligum, mentanarligum, samfelagsligum og sálarfrøðiligum-/heilsufrøðiligum viðurskiftum skal næmingurin gerast kunnugur við ymsar sangligar og tónleikaligar framburðarhættir og gerast medvitandi um týdningin, sangur og tónleikur hava fyri hin einstaka og fyri samskiftið millum menniskju. Í hesum sambandi verða nýttar hugvísindaástøðiligar greiningartilgongdir í sambandi við evnið tónleik í breiðastu merking.
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum semjast um í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleikar næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
5. Førleikamál
Í lærugreinini tónleiki eru førleikamálini lutað sundur í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni næmingsins at taka egnar avgerðir. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at kanna
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg harumframt um at virða og menna okkara evni at samskifta um mentan og list. Undirvísingin í tónleiki leggur harumframt dent á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað náttúrutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, og meginreglurnar fyri upphavsrætti. Eisini skal næmingurin hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
At samskifta snýr seg um førleikan at bera fram hugsanir sínar munnliga og við at lurta, lesa og skriva. Lærugreinin tónleikur hevur ein týðandi leiklut í hesi menning. At samskifta snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga verður mentur við miðvíst at arbeiða við munnligum venjingum í ymiskum samskiftisstøðum. Næmingurin skal frá fyrsta degi verða vandur við at tala, skifta orð, lýða á, próvføra og bera fram egnar metingar. Lærugreinin tónleikur leggur stóran dent á at menna evnini hjá næminginum at skilja og samskifta við onnur. Gjøgnum tað verkliga arbeiðið í tónleiki lærir næmingurin at bera meiningar sínar fram og at skilja, hvussu beinleiðis samskifti millum menniskju fer fram og virkar. Skrivlig frambering er hinvegin avmarkað í tónleiki. Í fólkaskúlanum kann vera arbeitt við at skriva smærri tekstir og verkætlanir. Á miðnámsstøði skulu næmingarnir skriva frágreiðingar um verkevni síni.
Førleikin at lesa og skriva er avgerandi fortreyt fyri øllum samskifti og lærdómi í lívinum. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot, at lesa er at skyna á og tulka. Á 2. floksstigi skal næmingurin duga bæði at lesa og skriva lættari tekstir. Lesing er ein avmarkaður partur av lærugreinini tónleiki. Tó skulu næmingarnir lesa nakað av tilfari um tónleik og lesa leikrit. At lesa leikrit krevur samstundis eisini eina serliga tulking av tí lisna við eini ítøkiliggerð ella uppseting av tekstinum í huga.
Førleikin at rokna snýr seg um evnini at lesa hagtøl, fata bygnað, frymlar og úrtøkiligar skipanir. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og loysa vandamál. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mangar gerandistekstir, og tí hevur undirvísingin í tónleiki eisini sín týðandi lut í hesi menning. Serliga hevur tann parturin av rokning, sum hevur við brot at gera, stóran týdning.
Førleikin at nýta tøknilig amboð er í tónleiki at duga at nýta kunningartøkni. KT verður nýtt til samskifti og vitanarbýti í undirvísingini, eins og til innsavnan, viðgerð av og meting um kunningartilfar frá ymsum keldum, eitt nú frá internetinum. KT-amboð verða eisini nýtt í skapandi arbeiðinum, eitt nú til ljóð- og myndaupptøkur og -framleiðslu, og til at skriva tónleik og at gera tónleikaverkætlanir umframt uppgávur í hesum sambandi.
At kanna
At kanna er ein íborin førleiki. Børn kanna umhvørvið fyri at klára seg í lívinum. At granska er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna snýr seg í tónleiki um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara at bera seg fram fyri áskoðarum og áhoyrarum. Frá 1. floksstigi skal næmingurin læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan á bókasøvnum, í bókmentum, handbókum, á internetinum o.s.fr. Næmingurin skal eggjast til at síggja gagn og gleði í yrkis- og fagurbókmentum og til at fregnast um mál- og bókmentafrøðiligar spurningar, sum bjóða forvitninum av. Við dømum og venjingum skal næmingurin læra at nýta vísindaliga framferðarháttin og at handfara keldutilfar á ein sakligan og siðiligan hátt.
Í tónleiki verður stórur dentur lagdur á, at næmingurin fær ástøðiligan førleika í at fata tónleik, og hetta verður m.a. gjørt við at kenna tónleikasøguna og harafturat kenna til sjónleikaravirksemi og tess tilgongd til tónleik.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísingini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt og at menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læringartilgongd.
Førleikin at skapa snýr seg í tónleiki um at gera næmingin tilvitaðan um og líta á egin evni, so hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, hvussu mentanarlig og listarlig nýbrot hava broytt lívsáskoðanir og samfeløg. Næmingurin skal læra, at tónleikur er ein skapandi tilgongd, sum byggir á hugflog, íblástur, áhuga og áhaldni. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflogið. Við at gera sær fyrimyndir skal næmingurin læra at meta um dygdina í avrikum hjá sær sjálvum og øðrum.
Fakligir førleikar
2. flokkur
Í byrjanarundirvísingini verður dentur lagdur á einraddaðan sang. Tá ið tónleikaástøði og -fatan verða drigin inn í undirvísingina, eigur tað at verða í sambandi við sang og spæl. Samstarv við lærugreinina føroyskt er sjálvsagt.
Tónleikaíðkan
Næmingurin:
- dugir einar 20 fjølbroyttar barnasangir og sálmar av eldri og nýggjari uppruna og nøkur rørsluspøl
- dugir útvald føroysk skjaldur
- dugir at kvøða ein ella tveir av smáu tættunum/barnakvæðunum
- dugir stev
- dugir at klappa og spæla einfaldar rytmur á rytmisk ljóðføri
- megnar at spæla í minsta lagi tveir sangir/løg við rútmuljóðførum (træ, skinn og metal)
- megnar at spæla í minsta lagi tveir sangir/løg við stavljóðførum so sum klokkuspøl, xylofon, marimba, metallofon.
Tónleikaástøði
Næmingurin:
- veit, at nótar er skriftmálið hjá sangi og tónleiki
- skilir sambandið millum tað grafiska nótablaðið og tónagongd
- fatar sambandið millum teljing og vatnrætta lesnaðin av nótablaði
- dugir at meta um ljóðstyrki og tónastøðu (hæddir og lagdir)
- kennir tey vanligastu ljóðførini.
Tónleikafatan
Næmingurin:
- dugir at lýsa sang og tónleik í orðum og myndum
- dugir at greiða frá fyribrigdunum ljóðstyrki (hart/spakuligt), ljóðlongd (langir/stuttir tónar og steðgir), tónahædd (djúpir/høgir tónar), óljóði, ljómliti
- dugir at lurta og meta um huglagið í sangi/lagi
4. flokkur
Bygt verður á støðið, sum er lagt tey fyrstu skúlaárini, og høvuðsdentur verður lagdur á einraddaðan sang. Tá ið tónleikaástøði og -fatan verða tikin upp í undirvísingina, eigur tað at verða í sambandi við sang og spæl. Samstarv við aðrar lærugreinar er týdningarmikið.
Tónleikaíðkan
Næmingurin dugir:
- at syngja eitt fjølbroytt úrval av føroyskum og útlendskum sangum - 40 sangir er eitt hóskandi tal
- nøkur rørslu- og dansispøl
- trý skjaldur, tríggjar lættar tættir og eitt kvæði
- at seta rørslur til sangir/løg
- stev
- at syngja einfaldar kanons og sangir við tveimum røddum (solmisatión)
- at spæla einføld løg á útvald melodi-ljóðføri
- at spæla einfaldar rytmur á rytmisk ljóðføri
- at spæla einføld ostinat og løg á stavspæl
- at nýta nótamyndina sum stuðul, tá ljóðføris- og sangrøddir verða lærdar.
Tónleikaástøði
Næmingurin dugir:
- at lesa einfaldar nótalinjur uttan fortekin í G-lyklinum
- at lesa einfaldar rytmur av nótablaði
- at lesa grundleggjandi dynamikktekn
- mest grundleggjandi lagformar (t.d. sekvensir)
- at kenna vanligastu ljóðførini innan rytmiskan og klassiskan tónleik.
Tónleikafatan
Næmingurin dugir við støði í tónleikaástøði:
- at meta um huglagið í útvaldum sangum
- at greiða frá einfaldum tónleikaligum fyribrigdum.
6. flokkur
Dentur verður enn sum áður lagdur á sang. Umframt sang koma fleiri ljóðføri inn í myndina.
Tónleikaíðkan
Næmingurin dugir:
- at syngja eitt fjølbroytt úrval av føroyskum og útlendskum sangum - hóskandi er at duga 60 sangir
- at luttaka í samanspæli við mikrofonsangi, klaveri, gittara, bassi, ljómborði, trummum/slagljóðførum o.ø. Hann eigur at kunna fylgja pulsi og rytmu
- at læra seg einføld løg við hjálp av nótum
- at syngja unisont og einfalt fleirraddað við denti á intonatión, klang og úttrykk
- einfalt melodispæl og einfalt harmoniskt/ rútmiskt undirspæl
- at framføra nýggjari og eldri løg
- saman við øðrum at venja og framføra egna tónleikaskrá
- at niðurskriva tónleik, grafiskt ella við nótum
- at spæla einføld løg frá blaðnum.
Tónleikaástøði
Næmingurin:
- kennir mun á dur-skala og moll-skala umframt pentatona skalan
- dugir at greiða frá um fortekin og munin á dur og moll
- kennir grundintervallini
- lesir einfaldar nótamyndir
- kennir ljóðførini, sum eru at hoyra innan klassiskan tónleik
- kennir ljóðførini, sum eru at hoyra innan rytmiskan tónleik
- kennir nakrar grundleggjandi formar (ABA, AAB, ABC...)
- kennir rytmu, puls, form, lag, klang, dýnamikk, tempo og einfaldan harmonikk í lurting og spæli.
Tónleikafatan
Næmingurin:
- kennir aftur og dugir at greiða frá nøkrum stíl-/sjangrueyðkennum í ymiskum tónleiki
- kennir aftur tónleik, sum umboðar ymisk tíðarskeið
- dugir at greiða frá einum gjøgnumgingnum tónleikaverki
- kennir ljóð og nøvn á ymiskum ljóðførum
- veit eitt sindur um seriøsan tónleik og sølutónleik (kommersiellan tónleik).
9. flokkur
Dentur verður lagdur á sang og samanspæl.
Tónleikaíðkan
Næmingurin dugir:
- at luttaka í samanspæli við mikrofonsangi (mikrofonteknikk), klaveri, gittara, bassi, ljómborði, trummum/slagljóðførum o.ø.
- at syngja unisont og fleirraddað við denti á intonatión, klang og úttrykk
- melodispæl, harmoniskt/ rútmiskt undirspæl og improvisatión
- at læra seg løg við hjálp av nótum og beciffringum
- at venja og framføra egna tónleikaskrá
- at standa á palli framman fyri áhoyrarafjøld
- at niðurskriva egnan tónleik grafiskt ella við nótum
- at taka tónleik upp og viðgera hann.
Tónleikaástøði
Næmingurin:
- dugir at greiða frá ymsum fyribrigdum innan tónleik (nótar, harmoniir/samklang, rútmu, dýnamikk, beciffringar, kvintsirkul...)
- kennir durskala, mollskalar, pentatona og aðrar skalar
- dugir at greiða frá um fortekin og munin á dur og moll
- kennir vanligastu intervallini
- dugir at lesa nótamyndir á hóskandi stigi
- kennir ljóðførini, sum eru at hoyra innan klassiskan tónleik
- kennir ljóðførini, sum eru at hoyra innan rytmiskan tónleik
- kennir ymiskar formar (ABA, AAB, ABC...).
Tónleikafatan
Næmingurin:
- kennir aftur og dugir at greiða frá sereyðkennum við ymsum tónleiki
- kennir aftur og dugir at nevna ljóðføri og sjangrur
- dugir at greiða frá einstøkum gjøgnumgingnum tónleikaverkum
- dugir at greiða frá ungdómsmentan/tónleikamentan og seta tað í samband við samfelag og heimin annars
- dugir at arbeiða sjálvstøðugt við evnum og spurdómum innan tónleik
- dugir at kunna seg um møguleikar fyri persónligari tónleikaligari menning.
10. flokkur – tónleikabreyt
Tónleikaíðkan
Næmingurin dugir:
- at intonera
- at syngja fleirraddað
- mikrofonteknikk og at fáast við ljóðeffektir
- í samspæli at vera tilvitaður um form, samljóð (harmonikk) , rytmu, ljómlit og dýnamikk
- at spæla ymiskar tónleikasjangrur
- skjótt og lætt at læra seg at spæla eitt innspælt/niðurskrivað lag
- sjálvur at tilrættisleggja (arrangera) tónleik
- at improvisera yvir gjørdan tónleik og nýta hetta sum inspiratión til egnan tónleik
- at gera royndir við at skapa egnan tónleik
- at niðurskriva egnan tónleik grafiskt ella við nótum
- saman við øðrum at venja og framføra egna tónleikaskrá
- at standa á palli framman fyri áhoyrarafjøld
- at taka tónleik upp og viðgera hann
- at gera upptøkur til egin videoløg.
Tónleikaástøði
Næmingurin dugir:
- at greiða frá ymsum fyribrigdum innan tónleik, so sum nótum, harmonium, rytmu, dýnamikki, beciffringum, kvintsirkli)
- at skriva løg niður á blað
- at harmonisera løg
- at seta røtt fortekn og takt
- at spæla einføld løg frá blaðnum
- at transponera løg
- at skriva nótafyrisøgn
- at arbeiða við teldutøkum tilfari.
Tónleikafatan
Næmingurin dugir:
- at greiða frá sereyðkennum við ymsum tónleiki
- at lýsa serligar eginleikar innan rútmiskan og klassiskan tónleik eins og sereyðkenni við føroyskum og etniskum fólkatónleiki
- at kenna og vita um ljóðføri og tónleikasjangrur
- at greiða frá ungdómsmentan/ tónleikamentan og seta tað í samband við samfelag og heimin annars
- at lurta eftir tónleikaverkum, sum síðani verða viðgjørd
- at viðgera tónleikafilmar
- tónleikasøgu í høvuðsheitum
Framførslur eiga at verða við jøvnum millumbilum. Farið verður til konsert, tá høvi býðst.
6. Eftirmeting og próvtøka
9. floksstig
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal ávegis og javnan í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakligum avriki og luttøku í lærugreinini, so næmingurin fær eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðukanningar, testir og royndir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu arbeiðslag og arbeiðssemi næmingsins eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvat arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini.
Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein munnlig próvtøka.
Próvhoyringin varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Fyrireikingartíðin er 20 minuttir, íroknað útflýggjan av tilfari og vegleiðing. Tilfar til fyrireikingar er 1 tónleikaupptøka við nótablaði (lag, talsetingar o.a.). Ljóðføri eiga at vera í fyrireikingarhølinum.
Próvtøkuspurningarnir verða settir við støði í evnum, sum hava verið viðgjørd í undirvísingini. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av tilfari og próvtøkuspurningi, sum próvtakarin hevur arbeitt við í fyrireikingartíðini. Próvtakarin eigur at duga at greiða frá tilfarinum og at vísa, at hann dugir at spæla/syngja útflýggjaða tilfarið (hann kann fáa hjálp frá lærara á klaveri ella øðrum). Møguleiki eigur at vera fyri at fara upp í bólki, tó í mesta lagi 8. Um farið verður upp í bólki, er fyrireikingartíðin 40 minuttir. Tað er av stórum týdningi, at hvør einstakur í bólkinum gevur sítt íkast til fakligu samtaluna og tónleikaliga avrikið.
Próvtøkutilfar og próvtøkuspurningar verða send próvdómaranum til góðkenningar í seinasta lagi 10 dagar undan próvtøku.
Dømingargrundarlag
Próvhoyrt verður í ókendum tilfari, og tilfarið skal vera valt soleiðis, at tað er knýtt at evnum, tilfari o.tíl. sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini. Tilfarið, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skal í sínari heild síggja til, at fakligu málini í lærugreinini eru umboðað.
Dentur verður í próvdømingini lagdur á, at próvtakarin
- hevur eina grundleggjandi tónleikaliga vitan
- dugir at nýta grundleggjandi tónleikalig hugtøk
- dugir at handfara eitt ljóðføri (sangrødd íroknað).
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvtalslýsing
9. flokkur munnlig próvtøka
10. floksstig
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal ávegis og javnan í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakligum avriki og luttøku í lærugreinini, so næmingurin fær eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðukanningar, testir og royndir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu arbeiðslag og arbeiðssemi næmingsins eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvat arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini.
Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Próvtøkuhættir
Eingin próvtøka er í tónleiki í 10. flokki.
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støðið undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnir at syngja, at spæla og at lurta renna saman í eina heild. Tað er avgerandi, at hvør einstakur næmingur merkir, at hansara íkast hevur týdning.
Framførslur eiga at verða raðfestar høgt. Tað hevur stóran týdning, at næmingarnir sleppa at framføra fyri øðrum regluliga, og tað er væl endamálið við øllum tónleiki.
Tónleikur kann væl vera partur av tvørfakligum samstarvi. Hetta kan snúgva seg um sjónleik ella sangleik. Sangur kann eisini vera góður stuðul hjá mállærugreinunum føroyskum, donskum, enskum og týskum.
Stigvøkstur
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat er best at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á egnu læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt. Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt, at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram ímóti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis, so næmingurin veit frammanundan, hvørji ávegismálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
At læra at læra
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra, og hvat endamálið við læringini er. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgondin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur skal eisini leggjast á heimaarbeiði, og tann týðandi leiklut hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja tann týdning sum lærugreinin tónleikur hevur. Tá ið arbeitt verður við ymiskum spurningum í sambandi við tónleik, og tá ið tónleikur verður skaptur og framførdur, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa greiða fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til. Undirvísingin í tónleiki skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at arbeiða greinandi og kritiskt við teimum ymisku kjarnaøkjunum, ið lærugreinin byggir á. Eisini skal næmingurin verða tilvitaður um, at hann í lærugreinini mennir sær førleikarnar at koma til orðanna í nógvum ymiskum viðurskiftum og samskiftisstøðum, tá ið um tónleik ræður.
Arbeiðshættir
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður. Hetta verður m.a. gjørt við, at týðandi tekstir og tekstsløg verða tikin upp í undirvísingina.
Í tónleiki skulu ymiskir arbeiðshættir verða nýttir, so at fjølbroytni í lærugreinini kann verða framt miðvíst. Arbeiðshættir kunnu fevna um lærarafyrilestur, einstaklingsverkevni, næmingaframløgu, samrøður í flokkinum, bólka- og toymisarbeiði, verkætlanarevni o.tíl. Tá ið arbeiðshættir verða valdir og lagdir til rættis, er eyðsæð, at lærarin hugsar um stigvøkstur í undirvísingarhættunum, har byrjað verður við lærarastýrdari undirvísing. So hvørt sum førleiki næminganna økist, og teir gerast meira sjálvstøðugir í lærugreinini, verður hesin lærarastýrdi undirvísingarformur at minka.
Næmingarnir skulu ikki einans duga at fyrihalda seg til boðskap úr tekstum, frá lærara og floksfeløgunum, men í eins stóran mun duga at miðla vitan og boðskap til lærara, floksfelagar og móttakarar uttan fyri flokshølið umframt uttan fyri skúlans gátt.
Endamálið við teimum ymsu arbeiðsháttunum er at menna aðrar førleikar enn teir reint fakligu, tað eru førleikar sum t.d. at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan, at granska, at arbeiða sjálvstøðugt, at seta sær mál og at arbeiða evnislagað og miðvíst, at arbeiða tíðaravmarkað, at samstarva, at samhugsa, at brúka og hugsa vitan í nýggjum høpi, at leggja til rættis og evna til eitt avrik, at gera uppgávuorðingar, at brúka ymisk háttaløg, at hugsa nýtt og verkseta, at hugsa djúpari og breiðari um ávíst evni, umframt at taka á seg ábyrgd og hava virðing.
Lærari má altíð gera sær sjálvum og næmingum greitt, hvat endamálið við ávísum arbeiðshátti er.
Samstarv
Lærugreinin tónleikur er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinar. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinar um ymisk evni, eitt nú menning av skapandi evnum og KT-førleikum, undirvísing í søgu, tekstframleiðslu, bókmentaligum hugtøkum, málsøgu og samfelag.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinar við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði (lesa parallelt), t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinarnar sum partar av størri heild og letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanhangir avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin.
Skrivlig avrik
Skrivligi parturin letur upp fyri tvørfakligum samstarvi og við tí øðrvísi skrivligum avrikum.
Ein grundgeving fyri, at skrivligt arbeiði kann vera partur av tvørfakligum samstarvi, er, at næmingurin lærir, at tað at skriva væl (t.e. greitt og uttan stórvegis villur) ikki bara er eitt krav í lærugreinini føroyskum, men eitt alment krav, ið er knýtt at øllum skrivligum samskifti.
Næmingurin skal hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin mennast til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivligu uppritini, sum verða løgd fram, á mennandi hátt. Kunningartøknin letur upp fyri munagóðum og ítøkiligum møguleikum í sambandi við vegleiðing og umrøðu í sjálvari skrivitilgongdini.
Samrøða
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð, og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri móðurmálinum sum eitt intellektuelt amboð, ið skal víðka sjónarringin hjá næminginum. Allir flokkar skulu tí gera royndir við málinum, eitt nú við sínámillum tosi og við tí at siga frá.
Skúlin skal vera so rúmur, at til ber at tosa um kenslur, evni, hugtøk og hendingar í gerandisdegnum. Næmingurin skal arbeiða við at lurta og at vera umhugsin øll skúlaárini, samstundis sum orðatilfeingi og talugávur verða ment. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og gjørdar samrøður. Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast so, at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Lesing
Næmingurin skal haldast til at lesa nógv. Eitt gott lesiumhvørvi í skúlanum er ein treyt fyri at menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Hetta verður skapt í flokkinum við nógvum ymiskum lesitilfari og góðum vanum. Skúlabókasavnið er ein sjálvsagdur partur av hesum góðu vanum. Fyri at røkka góðum lesiumhvørvi er av stórum týdningi, at skúlabókasavnið er ein natúrligur partur av skúlagongdini. Í byrjanini kunnu næmingarnir t.d. lesa eina stutta bók um dagin. So hvørt sum bøkurnar gerast longri, má meira tíð setast av til at lesa eina bók. Umráðandi er, at lesingin verður løgd til rættis samsvarandi tí førleikastigi, næmingurin er á. Allir næmingar skulu lesa eina aldurshóskandi skaldsøgu ella samsvarandi tekstmongd um mánaðin øll skúlaárini.
Lívlong læring
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at umhugsa sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.


c: text/html

text:
2'arin hjá Kinnu í Dimmu hetta vikuskiftið hevur spurt henda bloggaran níggju brúkaraspurningar av mentanarliga slagnum:
Mentanarbrúkarin hesa ferð er Birgir Kruse, sum er formaður í Geytanevndini og saman við Havnar Bio stendur fyri filmsýningunum, ið ganga undir navninum Filmsfelagið. 18. mars fara tey at sýna Oscarvirðislønta filmin “Whiplash”, ið er um ein ungan bigband trummuslára við einum ógvuliga hørðum lærara.
1. Greið frá tínum listaáhuga, nær byrjaði hann?
Eg hevði sum vaksin ein so frálíkan lærara á linjuholdinum í evning á Læraraskúlanum 1981-85, sum æt Børge Petersen. Við ymsum teoretikarum minti hann okkum á, at øll dugdu at tekna, men flestu góvust. Avbjóðingin var aldri at gevast. Hann fekk meg at minnast á Hans David Jacobsen, lærara á Venjingarskúlanum, sum í sjeynda flokki lærdi okkum forvitni við at fjala lutir undir einum dúki. So sótu vit og teknaðu og gittu við skerptum appetitti uppá lívið, pappírið og blýantin. Benny Drewsen og Ingálvur av Reyni vóru heldur ikki uttan týdning í Frítíðararbeiðnum í Ebenezer árini undan. Næsta lop er at halda seg skrivandi. Tað byrjaði helst av álvara við einum skriviskeiði hjá Oddfríði Rasmussen á Háskúlanum, sum fekk meg at minnast á íslendsku barnabløðini hjá Nannu Skála, har systursonurin Jógvan og eg lógu undir kolbogaljósunum og lósu og skrivaði søgur. Eini fimmti ár seinni fór eg at blogga. Umframt at halda seg teknandi er eisini umráðandi at halda seg skrivandi. Og so er tað biografurin. Kanska byrjaði tað við at pápi mín filmaði úti í verðini og so vístu vit smalfilm í gongini. Helst hongur tað alt saman og kemur aftur, sum at kasta breyð á vatnið, sum Prædikarin sigur. Hetta síðsta havi eg frá sunnudasskúlalærarunum, sum eg lurtaði væl eftir, serliga Símun Jóhan Wolles í Mizpa á Eiði, tí teir hava stóran poetiskan týdning, sum eg síggi aftur hjá yrkjarum sum Henrik Nordbrandt, Jóanesi Nielsen og David Olney, og filmsleikstjórum sum Lars von Trier, Andrej Tarkovskij og Andrej Zvjagintsev. Og so má eg nevna grannan Heðin M. Klein. Hann hevur ført meg inn í yrkjaraunivers hjá flestu stílskapandi norðurlendskum yrkjarum, og teir eru ikki fáir.
2. Hvønn leiklut metir tú, list og mentan hava í samfelagnum?
List og mentan hava hvørki stóran ella sterkan leiklut, tá vit hyggja eftir almennu Føroyum. Vit hava til dømis ein politiskan nevndarformann á ting, sum á sjávinistiskan hátt ger gjøldur burturúr allari list og mentan, og tað fær ongar avleiðingar fyri hann. Hann ger tað ørkymlandi og hugstoytt at verða føroyingur við áhuga fyri list og mentan sum samfelagsbyggjandi tættir. Men síggja vit burtur frá almennu Føroyum, so íður í lívi á sjálvstýrda mentapallinum.
3. Ert tú inspireraður av nøkrum ávísum listafólki?
Listin, sum eg njóti, er alt ov breið at verða knýtt at ávísum fólkum. Men ein afturvendandi inspiratiónskelda er rokklyrikkur, sum aftur byggir á aðrar keldur, so sum Shakespeare, sonettir og bíbliutekstir. Í nøkur ár havi eg verið inspireraður av David Olney, sum er yrkjari og sangari, sum velur sær kendar persónar ella fyribrigdi, og býtur um leiklutirnar, so vit fáa eina kenda søgu úr einum øðrum sjónarhorni, til dømis kalda ísfjallið, sum í Norðuratlantiska náttarmyrkrinum lokkar Titanic í sín favn, ella minst virda dýr av øllum, asnin, sum sigur seg einaferð hava riðið inn í Jerúsalem við einum kongi á bakinum. Listarliga dekonstruktión haldi eg altíð verða spennandi.
4. Greið frá um listaverk, framsýningar osfr, sum ávikavist hava hugtikið teg ella veitt tær vónbrot.
Havi onkuntíð hoyrt fótbóltsfjepparar siga, at einki lið er betri enn seinasti dysturin. Helst er tað so. Nýggjar upplivingar, góðar ella vánaligar, liggja ovast. Í somáta er framsýningin við málningum hjá Thomas Arge í Listaskálanum tað besta, eg minnist meg hava sæð síðani Jackson Pollock í New York fyri mongum áru síðani. Ein onnur framsýning, sum eg av tilvild rendi meg í í Stockholm síðst í sjeytiárunum, “Persona non grata”, stendur eisini klár í minninum enn. Annars er tað tað einfalda, at síggja skrivimaskinuna hjá Stig Dagerman og at síggja Salvation Mountain hjá Leonard Knight og taka í hondina á honum, tað er nakað hugtakandi við handans handverki, hóast báðir eru deyðir.
5. Er nøkur bók, tú lesur í løtuni ella sum tú ætlar tær í holtur við?
Síðani í heyst hevur Heðin M. Klein skrivað eitt floymandi tyssi av yrkingum, sum hann leggur á Facebook í støðugt nýggjum pørtum undir heitinum “Tað orðið”. Tað lesi eg trúliga. Ætli mær altíð at lesa eina rúgvu av yrkingasøvnum og handbókum um ferðing og film. Sumt eydnast at lesa, sumt ikki. Tjúkkar tíðarkrevjandi bøkur havi eg hvørki stundir ella bindindi til at lesa beint nú, og so slettis ikki bøkur, sum eru í røðum og verða gjørdar til film. Tær eru tíðartjóvar sum í “Momo”. Á náttborðinum havi eg “Tórshavnar býaratlas”, ikki bara fyri at lesa um hús í Havn, men tí at bókin er so stór, at hon er tað perfekta undirlagið til telduna, sum eg altíð havi við songarstokkin, so eg kann síggja, hvat The Guardian og Rolling Stone siga um nýggjar plátur og filmar beint nú.
6. Er nakar sjónleikur, sum hevur sagt tær nakað serligt?
Ja, tveir sjónleikir frá mitt í sjeytiárunum hugtóku meg almikið, serliga fyri pallseting. Teir vóru “Woyzeck” og “Hvønn stakkin skal eg fari í, pápi”. Eftir aldarskiftið vóru aftur tveir leikir sum hugtóku meg, hesu ferð fyri intensitet í spæli. Teir vóru “Eitir nakað land Week-End?” og “Breaking the Waves”. Á teaturfestivali í Tammerfors sá eg einaferð “Hamlet” í eini litavskari uppseting, sum við eldi og ísi er tað stórbærasta, eg higartil havi sæð á palli.
7. Er nakar filmur, sum hevur gjørt tær mun?
Fyrsti filmur, eg minnist uppá handan matan er “In the Heat of the Night” (Norman Jewison 1967, plakatin ovast og niðast), sum eg sá í Havnar Bio, tá hann var rættuliga nýggjur. Minnist, at eg bannaði og knýtti nevan í buksulummanum, tá eg í myrkrinum fór um hornið hjá Heina Kjøt. - Heimsins órættur skuldi stegast og filmur var miðilin!
8. Hvussu heldur tú Føroyar eru fyri sum heild mentanarliga/listarliga?
Privatu Føroyar eru væl fyri, tá um list og mentan ræður. Men tað kann ikki sigast um almennu Føroyar. Tær eru illa fyri. Mentanargrunnurin er alt ov lítil, helst tí at eingin politikari er, sum tekur mentanina og enn minni listina í álvara. Mentanin og listin eru enn ikki maktpolitisk amboð hjá føroyskum politikarum, men bara ein veikur viðfáningur at hugna sær við á útoyggj. Men glottar eru, eitt nú á filmsøkinum!
9. Er listastuðul eftir tínum tykki neyðugur í okkara samfelagi?
Ja, almennur listastuðul er serliga neyðugur í okkara samfelag, men tað krevur samstundis politikarar, ið taka listina í álvara. Eisini er serstakliga ynskiligt at privat og pengasterk virki fara undir ein skipaðan listastuðul, til dømis sum ein privatan mentanargrunn, ið er tíggju ferðir størri og sjónligari enn hin almenni. Tað hevði verið afturbering fyri fólksins ogn, sum hevði munað!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vættrar eru smáir, fríðir til útsjóndar, góðir andar, sum búgva í húsunum hjá góðum fólki, og undir teirra lívd njóta tey sælu og fáa styrk av teimum, so at alt gongur væl í lag í tí húsi, hvar vættrar eru; sælur er vættra vinur, tí at hann kann hvørki trøll ella huldufólk ella nakar livandi undir jørðini ella á jørðini granda.
Marjun í Ørðavík var komin norðan úr Kollafirði til Suðuroyar og er søgd at hava verið ein av ramastu konum í gandi, sum í minni eru har havdar; hon var hin vitugasta og dúguligasta kona í allar mátar. Hon var findarrík og átti nøgd av neyti og seyði og øllum góðgætum — ei undur í! — vættrarnir búðu hjá henni.
Hon hevði á garði sínum ein vitleysan drong, sum hon hevði at akta seyðin av bønum um summarið, tá ið hann kom inn um garðarnar; men hesin býttlingurin kundi sær einki annað at gera uttan sjálvt hetta.
Meðan Marjun var á døgum, komu víkingar úr suðurlondum, turkar, at herja Føroyar; teir komu eisini til Suðuroyar, lendu í Hvalbø og ætlaðu tá haðani suður eftir oy at ræna og oyða alt í hinum syðru bygdunum á sama hátt, sum teir høvdu farið fram fyri norðan. Nú sær Marjun teir koma gangandi suður um háls oman ímóti Ørðavík; men hon ræddist ikki sum hini, ið flýddu undan teimum til fjals og krógvaðu seg í hellir og holur og hongdu svart vadmal fyri; — nei, Marjun sendi hin býtta dreingin við varðhundinum út á bøin og segði við hann, at hann skuldi beita hesar menninar úr bønum. Hann hugsaði um ongan vanda, armingin, og fór tí óræddur og kátur at gera, hvat bóndakonan beyð honum, so sum hann var vanur. Nú hann kemur rennandi ímóti ránsmonnunum við sínum lítla hundi, sum var tað ikki annað enn nakrir styggir seyðir, sum altíð firraðust undan, tá ið hann kom við hundinum, stóð hin rádna, matmóðirin, undir stovuvegginum og peikaði við hondini ímóti turkunum. Nú teir síggja, at eitt vesælavætti av dreingi kemur so djarvur ímóti teimum við lítlum hundi, og at ein gomul kelling stendur so trygg undir stovuvegginum, verða teir bilsnir og hugsa við sær, at hesi bæði tó ikki mundu vera so veik, sum tey tóktust at vera fáment, men í loyndum hava tað at verja seg við, sum dýrt kundi koma teimum at standa. So er sagt, at teir tordu ikki fara longur suður á oynna, men snúðust aftur beina leið til Hvalbýjar. Har tóku teir tvær gentur út við sær, sum skyldar vóru við Marjun, og tá ið hon hetta frætti, segði hon, at áðrenn blóð hennara var kalt (áðrenn sjeynda ættarlið frá henni var deytt), skuldi tað verða hevnt, og hetta turkafólkið koma til at standa undir einum kongi úr øðrum ríki.
Marjun í Ørðavík hevði góða eydnu við sær í øllum, hon fekst við, og alt gekk henni væl í lag; og tað komst av tí, at teir góðu vættrarnir búðu hjá henni í stórafjósi. Men hon gloymdi heldur ikki at seta eina dyllu við mjólk til teirra, hvørja ferð neytakonur høvdu mjólkað kúnum. Vættrarnir lønaðu henni fyri vælgerning; - ikki var trot á mjólkini, hon fekk undan kúnum, so leingi vættrarnir vóru staddir í stórafjósi; eingin sjúka kom at neytunum og seyðinum, meðan teir vardu tey. Ikki gjørdist neytakonum neyðugt at sita úti í fjósi um nætur, um so var, at ein kúgv var væntandi at kálva; — kálvaði hon tá á nátt, lá kálvur ikki í flóri um morgunin, tó at eingin var staddur hjá, men tá ið fjóskonan kom, stóð kálvurin á básinum bundin við silkibandi undir bøginum á kúnni, so at hon kundi sleikja hann. Gentan, sum kom út í fjós at ambæta kúnum, mátti tá straks loysa kálvin úr silkibandinum og leggja tað á bitan, og haðani tóku vættrarnir tað so aftur til sín. Marjun var tí góð við vættrarnar, sum gjørdu henni so mikið gagn, og hon legði elsta syninum títt og ofta dýrt við, at tað skuldi hann vita, at tá ið hann tók við garðinum sum bóndi eftir henni, at vættrum var gott at hýsa, og teimum skuldi hann altíð geva innivist, og tók hann stórafjós av og breyt niður, mundi tað verða honum og øðrum til meina.
Marjun doyði, og sonurin, sum nú varð bóndi í Ørðavík, legði ikki lag í, hvat mamman hevði varað hann við, og breyt stórafjós niður. Men tá flýddu vættrarnir, bóðu ilt yvir hann og alt skyldfolk hansara, sum í Ørðavík var - bráðan bana skuldu øll fáa. Sama dagin, ið hetta barst til, kom maður gangandi úr Vági norður eftir oy; tá ið hann kom á Mannaskarð, møtti hann eini pinkulítlari konu, sum kom oman av skarðinum, leiðandi tvey evurlítil smábørn hvørt við sína hond og triðja hevði hon á bakinum; í tí hann fór um tey, hoyrdi hann hesa konuna siga: “Hevnt skal verða, at vit máttum flýggja”. Og hevnt varð; eitt kvøld, ið teir tríggir brøðurnir fóru út at dyrgja suður við landið har í firðinum, breyt flesin undir Tjaldarvíkshólmi á teir og hvølvdi bátin, so teir gingu allir burtur, á bátinum vóru. Marjun átti eisini tríggjar døtur, sum vóru í Ørðavík; tær doyðu stutt eftir av eini drepandi landfarsótt, ið gekk har í bygdini. Alt hetta var hevnd frá vættrunum, sum flýddu úr Ørðavík.
V.U. Hammershaimb: ”Færøsk Anthologi I”, 1891


text:
Nøkurlunda soleiðis skrivaði ein av mínum Facebook vinum í kvøld. Eg eri nokk ein av hesum, ið hann lýsir sum politiskt korrektan. Um alternativið er “pøbil við hvísl”, so vil eg fegin vera politiskt korrektur.
Haldi tó tíanverri als ikki, at tolsemisboðskapurin er politiskt korrektur. Alsamt fleiri eru farin at dansa eftir pípunum hjá ISIS og høgraveinginum. Ja eg meti, at hesir partar púra ótilvitað eru í einum hugsjónarligum samstarvi og melodiurin í teirra pípum er tann sami.
Eg hoyrdi einaferð í einum filmi, ein høgra ekstremist, ið virdi svartar rastistar, tí teir eisini gingu inn fyri skilnað millum rasur. Tað er tíanverri so, at ISIS og nógvir høgravendir ekstremistar hava nógv til felags.
Tað er so eingin ivi um, at tað, sum vit upplivdu í París fríggjakvøldið, er kríggj.
Í Evropa og Norður Amerika liva 1,2 mia fólk. So tá ISIS loypir á og drepur 120-150 fólk, so er tað ikki kríggj í vanligum forstandi, har tú ætlar at minka um talið av evropearum, ateistum ella kristnum.
Hetta er eitt taktiskt álop á Vesturheimin. Tað er fyri at skapa ræðslu, og fyri at fáa okkum at broyta okkara lívsstíl, og fyri at fáa okkum at sleppa okkara tolsemismentan.
Størsti sigurin hjá ISIS, Al Qaeda og øðrum islam baseraðum terroristum er vaksandi fremmandahatrið, og muslimahatrið í Vesturheiminum.
Megnar ISIS, at gera hetta til eitt mál, har Vesturheimurin fer í kríggj við Islam, so er kríggi ikki longur millum svakar ekstremistar og vesturheimin, men eitt regulert heimskríggj millum Vesturheimin og eina mia. muslimar.
Ein dag sum í dag, er tað av alstórur týdningi, at vit øll taka frástøðu frá ekstremistum. At moderatir muslimar, kristin, ateistar og onnur standa saman, og tryggja okkum, at okkara samfelag berjir niður relisgiøsar ekstremistar. Tí hetta kríggið er í veruleikanum millum radikal og moderat. Um vit moderatu ikki skilja, hvønn hetta stríðið er ímillum, og um vit ikki fara inn í stríðið, so verður endin galin.
Ein dama skrivaði á Facebook í kvøld, at vit hava verið ov tolsom og ikki sett okkum inn í, hvat tað vil siga at loyva muslimum at byggja moskeir og harvið at dyrka tað ekstremu síðuna av islam.
Júst tað, at ein vanlig føroysk dama skrivar og meinar hatta, er ein sigur fyri ISIS. Sjálvandi skulu muslimar sleppa at byggja moskeir (kirkjur), og líka sjálvandi skulu muslimar ikki góðtaka, at ekstremisma sleppur at trívast í teirra moskeum.
Vit gráta og syrgja í dag um tey nógvu deyðu og um tey nógvu særdu. Men vit, sum berjast móti ekstremistum, skulu ikki tiga, í dag! Vit skulu vera har, og tryggja, at øðin vendur rættan veg. Tryggja at ótilvitaðu skutilssveinarnir hjá ISIS á høgraveinginum ikki sleppa at seta dagsskránna, og gera hetta til eitt stríð millum okkum og islam.


text:
Les 3 er triðja bók í Les røðini. Tekstasavnið er ætlað til føroyskt í 10. flokki. Tekstasavnið er uttan iva eisini væl egnað til føroyskt á C í miðnámi. Høvðusevnið í tekstasavninum er lívsvirðir í samfelgsligum høpi, og bókin er býtt í fimm partar, sum viðgera hvør sítt aspekt av evninum. Tekstasavnið umfatar stuttsøgur, yrkingar, leikrit, brot úr skaldsøgum, blaðgreinar, skaldskap á mannamunni, sálmar og brøv. Harumframt eru bæði nýggj og eldri føroysk myndlist umboðað í savninum.
Les 3. Arbeiðsbók er ætlað at verða brúkt í samband við viðgerð av tekstunum í savninum Les 3.
Les. Ástøði er partur av Les røðini, men er eisini ein sjálvstøðug ein. Bókin viðger ymisku tekstasløgini, og ...


text:
Nýggj nevnd vald í Huxa
Politikkur13-05-2018 - 19:07 - Jóanis Albert Nielsen
Ungmannafelagið hjá Fólkaflokkinum, Huxa, hevur havt aðalfund í vikuskiftinum.
Nevndin er umboðað av fólki úr Klaksvík, Fuglafirði, Strondum, Eiði og Tórshavn.
Nevndin hevur skipað seg soleiðis:
Tummas Jóhan í Djónastovu, Eiði, formaður
Beinir Johannesen, Klaksvík, næstformaður
Jóhan Djurholm, Tórshavn, kassameistari
Jákup Oluf á Lakjuni, Fuglafjørður, skrivari
Jónas Højgaard, Tórshavn, nevndarlimur
Eykalimir:
Rakul S. Fredriksberg, Strendur
Arnbjørn E. Justesen, Klaksvík
Nevndin hevur á fyrsta nevndarfundi, ið var beint eftir aðalfundin, tosað um, hvat tey hava í hyggju fyri árið og skrivar:
”Nýggja nevndin í Huxa fer at arbeiða fyri einum virknum, konservativum ungdómspolitikki, og er nevndin m.a. samd um at arbeiða fyri at forða fríari fosturtøku. Nevndin ætlar eisini at viðgera týðandi samfelagsspurningar, sum fiskivinnu og bústaðartrupulleikar og annað.”


text:
Sosial- og hugvísindi í Horizon 2020
Nýggjur bóklingur skal hjálpa møguligum umsøkjarum at finna evni í Horizon 2020, sum snúgva seg um sosial- og hugvísindi. Hetta eru evni, sum eru integrerað í øllum Horizon 2020 og talan er um útboðini fyri árini 2016 og 2017.
Sosial- og hugvísindi er tvørgangandi evni, men er serliga viðkomandi í tí partinum, sum nevnist 'Europe in a changing world: Inclusive, innovative and reflective societies'.
Í Horizon 2020 skal umsøkjari søkja saman við øðrum pørtum og fevna rímiliga breitt, bæði millum disiplinir og granskingarøki. Tvs. at umsókn, sum snýr seg um sosial- og hugvísindi, skal tvinna saman vísindafólk innan fleiri granskingarøki, eitt nú náttúruvísindi, tøkni, orku ella støddfrøði.
Sosial- og hugvísindi fevnir um eina røð av disiplinum, sum t.d. sosiologi og búskaparfrøði, sálarfrøði og søgu. Neyðugt er við íkasti frá øllum økjum fyri at stimbra og stuðla undir nýggja próvfasta vitan.
Tað er NCP netverkið Net4Society, sum hevur gjørt bólkingin.
Bóklingurin liggur her
Leita eftir útboði á Participant Portal her


text:
Á fyrsta sinni verður møguleiki at hoyra Føroya Symfoniorkestur í nýggja mentanarsalinum Løkshøll í Runavík.
Fyri Symfoniorekstrið er nýggi salurin kærkomin, tí ikki eru onnur støð uttanfyri Havnina egnaði til symfonioskan tónleik.
Og tað er ikki hissini skrá Symfoniorkestrið fer at bjóða fram. Kenda violinkonsertin eftir finska tónaskaldið Jean Sibelius verður framførd og solistur er eina av fremstu fiólleikarum í Íslandi, Sigrún Eðvaldsdóttir. Aftaná steðgin verur 5. symoni eftir russiska tónaskaldið Dimitri Shostakovic framførd.
Tað er Bernharður Wilkinson sum sjórnar 60 mans stóra orkestrinum.
Konsertin verður leygardagin 26.september kl. 20:00 í Løkshøll í Runavík.
Atgonumerki fáast á heimasíðuni hjá Norðurlandahúsinum www.nlh.fo
og í Kunningarstovuni í Runavík.
16.09.2009
Konsert við Føroya Symfoniorkestri í Løkshøll 26. september kl. 20
Á fyrsta sinni verður møguleiki at hoyra Føroya Symfoniorkestur í nýggja mentanarsalinum Løkshøll í Runavík.


text:
Perlur: Eik hevur kravt hetta húsið á tvang fyri eitt pant uppá kr. 331 túsund, men føroyski bankin fíggjar okkum vitandi ikki virksemi í húsinum. Hetta avdúkaði Oyggjatíðindi 4. desember 2009.
Húsið stendur í Klejnstrup í Vinding. Adressan er Skjernvej 232, 75000 Holstebro.
Eigarin er Jan Schmucker Jensen. Hann býr í Týsklandi.
Húsini hava verið og verða brúkt til horulevnað, og tað hava panthavarnir vita av, bara teir hava havt viljan, at eftirkanna hetta.
Men húsini eru ikki nýggj. Tey eru frá 1898, og eru 102 m2 til støddar.
Eitt er, at Eik eigur eitt pant uppá góðar 331 túsund krónur í húsunum, men ein annar persónur er, sum sker í eyguni. Hann eitur Jens Peter Svendsen.
Í Føroyum er hann ikki kendur, men í Danmark er hann kendur fyri at keypa “líkkistur” (gomul hús) á tvingsilssølu, og hevur hann eisini átt hesi húsini, og eigur framvegis 140 túsund krónur í pantirætti í húsinum.
Oyggjatíðindi hevur havt ein mann á staðnum, at hyggja eftir ognini, og at kanna eftir um ognin veruliga verður brúkt til skøkjulevna.
- Tað er eingin ivi um, at menn fáa lætt trýstið í hesum húsinum, og tað er uttan mun til um húsini eru lýst á tvang, sigur kelda okkara úr Danmark um pantaða horukassan hjá Eik.


text:
2. februar 2018Nr. 9
Kunngerð um førleikameting
Við heimild í § 2, stk. 2, § 4, stk. 5, § 5, stk. 3, § 6, stk. 2, § 8 a, stk. 2 og § 9, stk. 2 í løgtingslóg nr. 67 frá 15. mai 2014 um førleikameting, sum broytt við løgtingslóg nr. 55 frá 10. mai 2017, verður ásett:
Virkisøki
§ 1. Henda kunngerð fevnir um førleikameting innan hesar útbúgvingar sambært § 3 í løgtingslógini:
1) Løgtingslóg um gymnasialar miðnámsútbúgvingar.
2) Løgtingslóg um yrkisútbúgvingar.
3) Løgtingslóg um støðisútbúgving innan tøkni.
4) Løgtingslóg um frítíðarundirvísing v.m.
5) Løgtingslóg um stuttar framhaldsútbúgvingar á yrkisskúlum.
6) Løgtingslóg um útbúgving av manning á skipum o.ø.
7) Løgtingslóg um støðisútbúgving innan fyrisitingar-, handils- og skrivstovuøkið.
8) Løgtingslóg um heilsuútbúgvingar.
9) Løgtingslóg um Fróðskaparsetur Føroya.
Stk. 2. Fyri hesar nevndu útbúgvingar, fevndar av § 3, nr. 2 og 3 í løgtingslógini, og sum eru nevndar í kunngerð um felagsreglur í yrkisnámi fyri næmingar, sum byrja útbúgvingina skúlaárið 2013/2014 ella seinni, § 1, stk. 1, nr. 1, litra a-f, er aldursmarkið at verða førleikamettur tó í minsta lagi 30 ár, og starvsroyndirnar tó í minsta lagi 5 ár.
Samskipan og karmar fyri førleikameting
§ 2. Einstaka førleikametingin verður fyriskipað og framd á einum av landsstýrismanninum góðkendum stovni og í samstarvi við viðkomandi útbúgvingarstovnar.
Stk. 2. Stovnurin, ið fyriskipar og fremur førleikametingina, metir og tekur avgerð um grundarlag fyri førleikameting, leggur til rættis og skipar fyri, at einstaklingar verða førleikamettir, ger av, hvørjum útbúgvingum ella yrkisgreinum, førleikamett verður í, og nær hetta verður gjørt.
Stk. 3. Landsstýrismaðurin veitir útbúgvingarstovnum, viðkomandi fakpersónum og teimum, ið ynskja at verða førleikamett, vegleiðing og ráðgeving, og orðar mannagongdir í sambandi við førleikametingina.
§ 3. Ein samskipari samskipar einstøku førleikametingina og vegleiðir tann, ið verður førleikamettur, sbr. § 4, stk. 1 og 5 í løgtingslógini.
Stk. 2. Samskiparin ger og leggur til rættis, saman við tí, ið verður førleikamettur, skjalamappu, sum er persónlig, við upplýsingum um arbeiðsroyndir, skeið og skúlagongd hjá viðkomandi. Eisini kann skjalamappan fevna um metingarskjal frá aðrari førleikameting, sbr. § 4, stk. 3 í løgtingslógini.
Stk. 3. Tann, ið verður førleikamettur skal virkin taka lut í at fáa innihaldið í skjalamappuni so fullfíggjað, sum til ber, og hevur ábyrgdina av, at upplýsingarnar í mappuni eru rættar.
Innihaldið í førleikametingini
§ 4. Førleikametingin er ein skipað tilgongd, har formliga verður mett um ta vitan og teir førleikar, ið viðkomandi umsøkjari hevur. Metingin kann byggja á skúlagongd, arbeiðsroyndir, starvsvenjing, frítíðarvirksemi, útbúgving, eftirútbúgving, sosialt arbeiði og lívsroyndir, sbr. § 4, stk. 2 í løgtingslógini.
Stk. 2. Metingin sbr. stk. 1 er grundað á samtalu millum vegleiðara, førleikametara og førleikametta, umframt á tilfar í skjalamappu.
Stk. 3. Í skjalamappuni skulu vera øll viðkomandi skjøl, ið kunnu hava týdning fyri førleikametingina, so sum prógv frá skúla, viðmæli frá arbeiðsgevara, frágreiðingar um arbeiði og vunnar førleikar, váttanir, arbeiðsroyndir, skúlagongd, starvsvenjing og eftirútbúgving.
Stk. 4. Samskiparin hevur neyvt samskifti við og vegleiðir og stuðlar tí, ið verður førleikamettur í allari tilgongdini, og skal síggja til, at allir viðkomandi førleikar verða skjalfestir.
§ 5. Grundað á skeiðslýsingar, námsætlanir og námsskipanir í avvarðandi útbúgving, verða gjørd ein eftirlitsskrá og ein sjálvsmetingarlisti, har førleikarnir hjá umsøkjaranum verða skrásettir.
Stk. 2. Eftirlitsskráin lýsir neyvt øll viðkomandi atlit og viðurskifti, ið havast skulu í huga, tá ið førleikamett verður í sambandi við ávísa útbúgving ella yrkisgrein.
Stk. 3. Tann, ið verður førleikamettur skal meta um sínar egnu førleikar, ið kunnu vera av týdningi fyri førleikametingina, og skráseta førleikarnar í sjálvsmetingarlistan.
Stk. 4. Mentamálaráðið ger eftirlitsskráir, sjálvsmetingarlistar og mannagongdir annars í samstarvi við avvarðandi útbúgvingarstovnar og yrkisnevnd.
Hvussu førleikametingin verður framd
§ 6. Tey, sum stíla fyri førleikameting, t.e. samskipari og tann, ið førleikametir, skulu hava nøktandi vitan og venjing í at meta førleika sambært galdandi lóggávu innan avvarðandi øki, sbr. §§ 5-6 í løgtingslógini.
Stk. 2. Góðkendir útbúgvingarstovnar, sum gera førleikametingar, seta fakbólk við umboðum úr viðkomandi yrkisgrein ella útbúgving, sum skal vera við til at tryggja, at endamálið við førleikametingini verður rokkið, og at úrslitini frá førleikametingini eru í samsvari við tey krøv, sum eru galdandi fyri einstøku útbúgvingina, uttan mun til staðseting.
Stk. 3. Tey, ið ynskja at verða førleikamett, skulu venda sær til avvarðandi útbúgvingarstovn ella tann stovn, sum hevur yvirskipaðu samskipanina av førleikametingini um hendur, og søkja um at verða førleikamett.
§ 7. Einstaka førleikametingin er ein skipað tilgongd og fevnir um hesar tættir, sbr. § 4, stk. 1 í løgtingslógini:
1) At leita fram og staðfesta førleikar.
2) At skjalfesta førleikar.
3) At meta um og próvdøma førleikar.
4) At viðurkenna førleikar og gera niðurstøðu.
Stk. 2. Tilgongdin í sambandi við førleikameting verður fyrireikað og sett í verk í samráði og samstarvi við avvarðandi áhugapartar í yrkisgreinini og útbúgvingini, sum førleikametingin verður gjørd fyri.
Stk. 3. Umsøkjarin verður kunnaður um tilgongdina í sambandi við førleikametingina og um møgulig úrslit. Tann, ið verður førleikamettur skal fáa greiða afturboðan um støðu sína í sjálvari tilgongdini og hóskandi vegleiðing.
Stk. 4. Gjørd verður ein skanning, har mett verður um støðu umsøkjarans í mun til tey krøv, sum eru galdandi á arbeiðsmarknaðinum og í avvarðandi útbúgving, og um viðkomandi er skikkaður at verða førleikamettur.
Stk. 5. Við leiðbeining og stuðli frá samskiparanum, savna luttakararnir allar upplýsingar um sín førleika í serstaka førleikamappu, sum er skjalamappan, sbr. § 3, stk. 1-3 og § 4, stk. 2 og 3. Fakkøn geva luttakarunum leiðbeining um sjálvsmeting út frá teimum viðurskiftum, sum galda í fakinum ella útbúgvingini.
Stk. 6. Útgreinan og staðfesting av førleikum fer fram á tann hátt, at fakkøn meta um almennan og serstakan førleika hjá hvørjum luttakara í samrøðu og við grundarlagi í upplýsingunum í skjalamappuni og sjálvsmetingarlistanum, sbr. § 5. Tá ið førleikameting verður gjørd og førleikar verða staðfestir, verður støði tikið í teimum skeiðslýsingum, námsætlanum og námsskipanum, sum eru í galdandi lóggávu fyri viðkomandi starvsgrein ella útbúgving. Fjølbroyttar mannagongdir verða nýttar, og eftirmetingarhátturin skal lagast tørvinum hjá einstaka luttakaranum.
Stk. 7. Mettur førleiki hjá luttakarum verður skjalfestur og váttaður av viðkomandi útbúgvingarstovni.
Krøv í sambandi við fyriskipan av førleikameting
§ 8. Førleikametari, sum er útbúgvin í viðkomandi yrki, skal gera eftirlitsskrá, samsvarandi leiðreglum um mál og førleikar, og stýrir staðfestingartilgongdini, tá ið førleikamett verður, og skal orða niðurstøðuna.
Stk. 2. Samskipari og førleikametari gera ætlan fyri, hvussu førleikamettir persónar lúka málini í viðkomandi útbúgving.
Niðurstøðan frá førleikametingini
§ 9. Ein, ið er førleikamettur, skal hava niðurstøðuna frá førleikametingini skrivliga og harumframt fáa vegleiðing um næstu stig, ið verða tikin.
Stk. 2. Førleikametarin hevur ábyrgdina av at orða niðurstøðuna frá førleikametingini, sum leiðsla útbúgvingarstovnsins váttar, sbr. § 5, stk. 3 í løgtingslógini.
Stk. 3. Samskiparin hevur vegna útbúgvingarstovnin ábyrgdina av, at umsøkjarin fær hóskandi vegleiðing um næstu stig, ið verða tikin, sbr. § 5, stk. 3 í løgtingslógini.
Stk. 4. Útbúgvingarstovnur kann við støði í niðurstøðu frá førleikameting viðurkenna førleikar umsøkjarans sum lúkandi treytirnar fyri upptøku og møguligari stytting av lærutíð ella útbúgvingartíð, har annað ikki er galdandi, um stovnurin metir, at førleikarnir kunnu verða javnmettir við ásett upptøkukrøv og onnur førleikakrøv í sambandi við eina útbúgving ella partar av útbúgving.
Stk. 5. Niðurstøður frá førleikametingum skulu vera javngildar og sambæriligar millum útbúgvingarstovnar.
Stk. 6. Niðurstøða frá førleikameting verður løgd í dátugrunn hjá landsstýrismanninum. Við teirri skrásetingini verða óformligir førleikar og starvsroyndir sett javnt við formligar førleikar, ið eru fingnir til vega við prógvi.
Stk. 7. Stovnurin, ið stendur fyri førleikametingini, skal kunna grundgeva fyri síni niðurstøðu við tilvísing til varðveitt skjøl, um tann førleikametti biður um tað.
Rættindi og skyldur
§ 10. Einstaklingur, ið verður førleikamettur á útbúgvingarstovni, og sum ikki er innskrivaður á stovninum, er ikki fevndur av teimum reglum, ið eru galdandi fyri næmingar ella lesandi á stovninum.
§ 11. Áðrenn tann einstaki tekur avgerð um at verða førleikamettur, skal hann verða kunnaður um møguliga niðurstøðu frá førleikametingini, verða upplýstur um, hvat málið við førleikametingini er, og verða kunnaður um leiklutin hjá tí fakpersóni, ið førleikametir.
Stk. 2. Einstaklingurin skal verða kunnaður um, hvar hann er staddur í einari førleikametingartilgongd.
§ 12. Tann, ið er førleikamettur, hevur rætt til at fáa úrslitið av førleikametingini endurmett hjá tí útbúgvingarstovni, sum ábyrgist metingina, men skal í slíkum føri leggja nýggjar upplýsingar við umbønini.
Stk. 2. Ábyrgdarhavandi sær til, at úrslit frá fyrru førleikametingini verður endurskoðað og boðar luttakaranum frá um úrslitið.
Kærur
§ 13. Persónur, ið er førleikamettur, kann kæra niðurstøðu frá førleikameting sambært útbúgvingunum í § 3 í løgtingslógini, tó ikki um verkliga partin í nr. 2 og útbúgvingunum sambært nr. 9, til landsstýrismannin í seinasta lagi 4 vikur eftir at førleikametti hevur fingið niðurstøðuna frá førleikametingini. Kæran skal vera skrivlig.
Stk. 2. Landsstýrismaðurin sendir kæruna til hoyringar hjá førleikametaranum við eini svarfreist upp á 2 vikur. Landsstýrismaðurin kann, um tørvur er á tí, leingja hoyringarumfarið við somu svarfreist.
Stk. 3. Tá hoyringarumfarið er liðugt, ger landsstýrismaðurin uppskot til avgerð í kærumálinum, sum verður send pørtunum til viðmerkingar við eini svarfreist uppá 1 viku. Tá svarfreistin er farin, tekur landstýrismaðurin endaliga støðu til kæruna.
Stk. 4. Landsstýrismaðurin kann staðfesta ella broyta førleikametingina.
Gildiskoma
§ 14. Henda kunngerð kemur í gildi dagin eftir at hon er kunngjørd
Mentamálaráðið, 2. februar 2018
Rigmor Dam (sign.)
landsstýrismaður
/ Poul Geert Hansen (sign.)


text:
Universitetsútbúgvingar
Fróðskaparsetrið bjóðar universitetsútbúgvingar út á fimm deildum - lesið um hvørjar útbúgvingar eru undir punktinum Útbúgvingar. Tað eru trý sløg av útbúgvingum.
Bachelorútbúgvingar eru 3 ára útbúgvingar. BA er bachelorheiti innan hugvísindi, og er stytting fyri Bachelor of Arts. BSSc er bachelorheiti í stjórnmálafrøði, og er stytting fyri Bachelor of Social Science. BSc er bachelorheiti innan náttúruvísindi, og er stytting fyri Bachelor of Science.
Master útbúgving er 2 ára framhaldsútbúgving. MA masterheiti innan hugvísindi, og er stytting fyri Master of Arts. MSSc er masterheiti í stjórnmálafrøði, og er stytting fyri Master of Social Science. MSc er masterheiti innan náttúruvísindi, og er stytting fyri Master of Science.
Ph.D. - stytting fyri philosophiae doctor - er granskaraútbúgving, sum tekur trý ár og endar við verju av ritgerð um evni, sum er viðgjørt tey trý árini útbúgvingin er. Les meira um Ph.D. skipanina undir gransking.


text:
§1
Navn felagsins er Havbúnaðarfelagið, og fyri útheimin kann eisini brúkast navnið: Faroese Fish Farmers.
Endamál
§2
Endamál felagsins er at savna øll, sum hava fiskaaling sum vinnuveg, í ein felagsskap fyri at fremja tey mál, ið eru av felags áhuga fyri limirnar.
Limaskapur
§3
Felagið er skipað við A-limum og B-limum.
A-limir eru tey feløg ella einstaklingar, ið framleiða alifisk til matna.
B-limir er einstaklingar ella feløg, sum á ein ella annan hátt hava tilknýti til fiskaaling, t.d. veitarar til vinnuna. B-limir kunnu søkja nevndina um A-limaskap.
Einstaklingar ella feløg, sum hava aliloyvi, kunnu gerast limir í felagnum. Harumframt kunnu eisini einstaklingar ella feløg við áhuga fyri fiskaaling gerast limir við ongum atkvøðurætti. Umsókn um limaskap skal sendast felagnum, og tekur nevndin avgerð um rætt til limaskap. Tó kunnu ivamál í hesum sambandi verða løgd fyri aðalfundin.
Limagjald
§4
Til at gjalda útreiðslur felagsins til rakstur og annað, verður álíknað limunum eitt árligt limagjald grundað á talið á aliloyvum til alistøð, har framleiðsla av alifiski fer fram til matna, limurin hevur - eisini tey aliloyvi har einki virksemi er.
Støddin á limagjaldinum verður ásett av ársaðalfundinum og fellur til gjaldingar tann 1. juni á hvørjum ári. Tá limur skyldar meira enn eitt árs limagjald, fellur limaskapurin burtur.
Aðalfundur
§5
Aðalfundurin hevur hægsta vald í øllum viðurskiftum felagsins.
§6
Aðalfundurin verður hildin áðrenn 31. mai á hvørjum ári.
Bert A-limir kunnu atkvøða á aðalfundinum. Nevndin ásetir tíð og stað fyri aðalfundin, sum verður kunngjørdar limunum í minsta lagi 14 dagar frammanundan við skrivligari fráboðan til hvønn einstakan lim. Fráboðan um aðalfund kann eisini sendast umvegis teldubræv.
Á aðalfundinum skulu fundarevnini vera hesi:
- Frásøgn nevndarinnar frá virki felagsins í farna ári.
- Framløga av grannskoðaðum roknskapi við fíggjarstøðu til góðkenningar.
- Áseting av limagjaldi komandi ár
- Val av nevnd
- Val av grannskoðara
- Ymiskt
Aðalfundurin velur fundarstjóra, ið stýrir fundinum og ger av allar spurningar viðvíkjandi viðgerð av málum og atkvøðugreiðslum.
Á aðalfundinum verða allar avgerðir tiknar við vanligum meiriluta av greiddum atkvøðum, sí tó §§ 12 og 13
Øll atkvøðugreiðsla fer fram skrivliga uttan so, at fundurin avgerð annan atkvøðugreiðsluhátt.
Fundarfrásøgn frá tí, ið fer fram á aðalfundi, verður undirskrivað av fundarstjóranum.
Hvør A-limur hevur eina atkvøðu fyri hvønn nevndarlim, sum skal veljast á aðalfundinum. Standast ivamál av atkvøðurætti, verða hesi avgjørd endaliga av fundarstjóranum.
Atkvøðurættur kann verða framdur við fulltrú. Fundarstjórin avger gildi hennara.
§7
Nevndin kann kalla inn til eykaaðalfundarsambært §6, stk. 2, tá tørvur er á tí. Tá ið limir, ið umboða tilsamans í minsta lagi 1/3 av atkvøðunum, krevja tað til viðgerðar av tilskilaðum evni, hevur nevndin skyldu at kalla inn til fundar í minsta lagi eina viku aftaná, at áheitan er komin til nevndina. Nevndin avger tíð og stað fyri eykaaðalfundin.
Val av nevnd
§8
Aðalfundurin velur nevnd, ið hevur tríggjar til fimm limir. Afturval kann fara fram.
Um nevndin hevur ávíkavist 3, 4 ella 5 limir fara fyrsta árið ávíkavist tveir, tveir og tríggir nevndarlimir frá, og næsta árið fara ávíkavist ein, tveir og tveir nevndarlimir frá. Hvørjir teir fyrstu nevndarlimirnir eru, sum fara frá, ger nevndin av við lutakasti.
Nevndin ger sjálv av um hon skipar seg við formanni og næstformanni. Nevndin kann veita álitisfulltrú (prokura).
Nevndin skal taka sær av øllum áhugamálum, sum ikki fellur undir avgerðarrætt aðalfundsins.
Felagið verður teknað av tveimum nevndarlimum í felag.
Í samband við lántøku, keyp, sølu ella veðseting av fastari ogn krevst nevndarsamtykt.
Nevndarfundur verður hildin, tá tørvur er á, ella tá ein nevndarlimur ynskir tað.
Tað sum gerst á nevndarfundi, verður ført í gerðabók, ið verður at undirskriva av øllum hjástøddum nevndarlimum umframt av ikki hjástøddum nevndarlimir við átekningini "lisið:", hetta sum tekin um, at ikki hjástaddi nevndarlimurin hevur lisið gerðabókina.
Aðalfundurin ásetir møguliga samsýning til nevndarlimirnar.
Roknskaparviðurskifti
§9
Roknskaparár felagsins er álmanakkaárið.
Roknskapurin verður grannskoðaður av einum á aðalfundinum valdum grannskoðara.
Limaskyldur
§10
Limirnir ábyrgdast ikki fyri skyldur felagsins.
Limirnir hava skyldu til at halda viðtøkur felagsins.
Tær avgerðir, ið verða tiknar av aðalfundi ella nevnd, eru bindandi fyri limirnar.
Um limir ikki vil ganga undir eina aðalfundar- ella nevndaravgerð, kann nevndin koyra hann úr felagnum.
Limur hevur tó rætt til at krevja nevndaravgerð umlimarætt lagda fyri fyrst komandi aðalfund felagsins, og hevur limurin á hesum aðalfundi rætt til at møta í samband við viðgerð av spurninginum um limarætt hansara.
Limur, ið hevur mist limarætt sín, kann bert verða upptikin aftur í felagið av aðalfundi, sum samstundis ásetir treytirnar fyri uppafturtøku.
§11
Limur kann bert siga seg úr felagnum við innskrivaðum brævi til nevndina við seks mánaða ávaring til tann 1. januar.
Undir arbeiðstrætu kann limur ikki siga seg úr felagnum uttan loyvi frá nevndini.
Broyting av viðtøkum
§12
Viðtøkubroytingar kunnu bert verða samtyktar av aðalfundinum. Tó kunnu viðtøkubroytingar bert verða samtyktar um greitt uppskot frammanundan er kunngjørt limunum í samband við lýsing av aðalfundi sambært §6, stk.2.
Til at broyta viðtøkur krevst, at í minsta lagi helmingurin av limunum, ið hava atkvøðurætt, eru umboðaðir á fundinum, og at í minsta lagi 2/3 av teimum greiddu atkvøðunum eru fyri..
Um ikki nóg nógvir limir eru umboðaðir á aðalfundinum, har uppskot um broytingar í viðtøkunum er til viðgerðar, kann nevndin boða til eykaaðalfundar sambært §6, skt.2. Á hesum fundi kann uppskot til viðtøkubroytingar verða samtykt við í minsta lagi 2/3 av greiddum atkvøðum, sama hvussu nógvir limir eru umboðaðir á fundinum.
Avtøka av felagnum
§13
Avtøka av felagnum kann bert verða samtykt av aðalfundinum. Tó kann avtøka av felagnum bert verða samtykt um greitt uppskot frammanundan er kunngjørt limunum í samband við lýsing av aðalfundi sambært §6, stk. 2.
Til at avtaka felagið krevst, at í minsta lagi helmingurin av limunum, ið hava atkvøðurætt, eru umboðaðir á fundinum, og at í minsta lagi 2/3 av teimum greiddu atkvøðunum eru fyri. Um ikki nóg nógvir limir eru umboðaðir á aðalfundinum, har uppskot um avtøku av felagnum er til viðgerðar, kann nevndin boða til eykaaðalfundar sambært §6, stk. 2. Á hesum fundi kann uppskot um avtøku av felagnum verða samtykt við í minsta lagi 2/3 av greiddum atkvøðum, sama hvussu nógvir limir eru umboðaðir á fundinum.
Aðalfundurin avgerð, hvussu ognir felagsins verða nýttar um felagið verður avtikið.
Seinast broyttar á aðalfundi 11. mai 2017.


text:
Dagligu fíggjarviðurskiftini
Børn eru ein stór gáva og gleði, men tey ávirka eisini pengapungin hjá foreldrunum. Tað kann vera rættiliga ymiskt, hvussu nógvan pening foreldur brúka til børnini. Tað veldst m.a. um, hvar tú býrt, inntøkuviðurskifti og áhugamál.
Við eini fíggjarætlan fært tú eitt gott yvirlit yvir allar inntøkur og útreiðslur, og tú sært - svart upp á hvítt - hvussu nógv tú hevur at brúka hvønn mánað.
Visti tú...?
Sum tummilsregla skal ein familja við 2 vaksnum og 2 børnum hava 15.000 kr./mð. til mat, klæðir, ferðir o.a., tá allar fastar útreiðslur eru goldnar. Føstu útreiðslurnar eru m.a. bústaðarlán, billán, hiti, tryggingar, ansingarpláss, telefon og internet.
So hvørt sum børnini mennast og vaksa, broytist gerandisdagurin og tørvurin hjá familjuni eisini. Tað setur nýggj krøv til peningaviðurskifti, tryggingar, samansparing o.a. Møguliga verður eisini tørvur á einum nýggjum og størri bústaði ella nýggjum bili við plássi til barnavogn og barnastól.
Tað er ein fyrimunur at spara saman, so tú hevur pening tøkan til óvæntaðar útreiðslur, um t.d. vaskimaskinan brádliga skal skiftast. Á tann hátt verður tað ikki óneyðuga tungt fíggjarliga, tá dýr ting skulu keypast. Við roknaranum niðanfyri kanst tú finna fram til, hvussu leingi tú skalt spara saman fyri at fáa ynsktu upphæddina.


text:
Nýtsluhámørk
Tá ið tú brúkar gjaldskortið uttanlands, eigur tú at vera varug/ur við, at nýtsluhámørk og gjøld eru á ymisku gjaldskortunum. Sum meginregla er niðanfyristandandi galdandi, tá tú brúkar kortið uttanfyri danska kongaríkið.
Visa/Dankort
Úttøka í sjálvtøku: 2.000 kr. um samdøgrið
Gjald fyri úttøku í sjálvtøku: 0,50 kr. - 5 kr. alt eftir, hvør sjálvtøka verður brúkt, sí prísbók
Mest loyvda nýtsla (keyp + úttøka): 25.000 kr. fyri hvørjar 30 dagar
Keyp í Føroyum, Danmark og Grønlandi: óavmarkað
Mastercard Standard
Úttøka í sjálvtøku: 3.000 kr. um samdøgrið
Úttøka í sjálvtøku: 15.000 kr. fyri hvørjar 30 dagar
Gjald fyri úttøku í sjálvtøku: 2%, min. 50 kr.
Mest loyvda nýtsla (keyp) 30.000 kr. fyri hvørjar 30 dagar
Mastercard Gull
Úttøka í sjálvtøku: 6.000 kr. um samdøgrið
Úttøka í sjálvtøku: 30.000 kr. fyri hvørjar 30 dagar
Gjald fyri úttøku í sjálvtøku: 2%, min. 50 kr.
Mest loyvda nýtsla (keyp) 50.000 kr. fyri hvørjar 30 dagar
Mastercard Platinum
Úttøka í sjálvtøku: 10.000 kr. um samdøgrið
Úttøka í sjálvtøku: 50.000 kr. fyri hvørjar 30 dagar
Gjald fyri úttøku í sjálvtøku: 2%, min. 50 kr.
Mest loyvda nýtsla (keyp) 250.000 kr. fyri hvørjar 30 dagar
Mastercard Debit Standard
Úttøka í sjálvtøku: 5.000 kr. um samdøgrið
Úttøka í sjálvtøku: 15.000 kr. fyri hvørjar 30 dagar
Gjald fyri úttøku í sjálvtøku: 0,50 kr. - 5 kr. alt eftir, hvør sjálvtøka verður brúkt, sí prísbók
Mest loyvda nýtsla (keyp) 30.000 kr. fyri hvønn dag
Tosa við okkum
Fá meira at vita um tínar møguleikar


text:
Nr. 1819-425
Innihald: LŠrugreinadagurin gevur m°guleika at hitta starvsfelagar ˙r °llum landinum til fakligt prßt og kjak um evni, sum hoyra lŠrugreinini til. Lřsingin av lŠrugreinadegnum er ikki ˙tgreina her, men hann fer m.a. at innihalda
- Lřsing av st°uni Ý lŠrugreinini
- Fyrilestur el.tÝl. um nřggj rßk innan lŠrugreinina
- Lřsing av nřggjum tilfari (m.a. ˙r Nßmi)
- Prˇvt°kur o.tÝl.
- Kjak
Luttakarar fßa skrßnna Ý gˇari tÝ undan lŠrugreinadegnum, har ta eisini verur tilskila, hvussu langur dagurin verur.
Samskipari: Maria Heradˇttir, ritstjˇri.
Mßlbˇlkur: LŠrarar, sum undirvÝsa Ý třskum Ý fˇlkask˙lanum og ß minßmi.


text:
Jan Müller
16.01.2018 - 13:26
Ein spildurnýggj kanning, sum oljuráðgevarafyritøkan Wood MacKenzie hevur gjørt, vísir, at økið vestan fyri Hetland verður raðfest ovast, tá talan er um at bora nýggjar brunnar í 2018. Flest øll eygu eru vend móti Atlantsmótinum stendur í kanningini, sum vísir á, at av teimum 15 brunnunum, sum væntandi verða boraðir á bretska landgrunninum í ár, verða í hvussu er 5 boraðir á Atlantsmótinum tvs. í økinum millum Føroyar og Hetland, fleiri teirra tætt við føroyskt øki. Flestu av brunnunum eru leitibrunnar, meðan nakrir eru avmarkingar- og metingarbrunnar. Hetta er hægsta talið síðani 2014.
Feløgini, sum standa fyri boringunum í grannalagnum, eru fyrst og fremst Siccar Point Energy, Total og Nexen.
Oljufelagið Siccar Point fer longu í apríl at bora ein avmarkingarbrunn á Cambokelduni, sum liggur heilt tætt upp at føroyska markinum. Felagið hevur í hyggju at útbyggja Cambo til framleiðslu og roynir við hesi boringini at fáa atgongd til uppaftur størri goymslur í undirgrundini, sum harvið kunnu tryggja eina meira lønandi útbygging. Haraftrat fer felagið at bora ein brunn á Lyon leitimiðinum, sum liggur longur norðari og er ætlanin, at henda skal vera kjarnin í eini møguligari gassútbygging.
Oljufelagið Nexen ætlar at bora ein avmarkingarbrunn á Gragganmore leitimiðinum, sum liggur í sama umráði. Og loksins fer Total at bora á Edradour West leitimiðinum. (Sí kort). Aftrat hesum verða so fleiri brunnar boraðir aðrastaðni á bretska landgrunninum í Norðsjónum.
Hvat nýggjum útbyggingum viðvíkur, so metir Wood MacKenzie, at hesar fara at minka í hesum árinum í mun til í fjør. Tvær stórar útbyggingar, sum hava verið í gerð nú í eina tíð, Clair Ridge vestan fyri Hetland og Mariner eystan fyri Hetland, fara undir framleiðslu í ár.
Síðani henda kanningin varð gjørd hevur Shell boðað frá, at tað fer at útbyggja oljukelduna Penguin, sum liggur í ein landnyrðing úr Hetlandi. Henda avgerð verður mett at fáa stóran týdning fyri virksemið í Norðsjónum sum heild, tí hon er við til at geva íleggjarum sum heild størri álit á framtíðar virksemi bæði í Norðsjónum og vestan fyri Hetland. Shell eigur 50% av Penguin, meðan ExxonMobil eigur hini 50%.


text:
Sverri Egholm
14.05.2018 - 21:25
Meðan tey allar flestu, sum vóru á Vaglinum seinnapartin vóru komin fyri at heiðra 70 ára stovningardagin fyri statin Ísrael, so var eitt palistinskt flagg at síggja.
- Vit vilja stuðla og vísa samhaldsfesti fyri palistinska fólkinum. Tey hava ikki rætt til sítt egna land, har Ísrael ikki loyvir tí, og tey ikki hava friðarsáttmála umframt at Ísrael hevur bumbað skúlar og sjúkrahús, segði Rani Ravnsfjall, sum var ein av teimum sum møtti upp við palistinskum flaggi, við Dag & viku í kvøld.
Eisini gjørdi Rani Ravnsfjall vart við øll tey sum í dag eru deyð í blóðbaði í Gazageiranum, og tey fleiri túsund, sum eru særd.
Hann skilir ikki, at býráðið í høvuðsstaðnum loyvir øllum ísraelsku fløggunum, sum hava verið at sæð í býnum í dag.
Á tiltakinum seinnapartin var annars ísraelskur tónleikur umframt at Svenning á Lofti og Avi Lipkin høvdu orðið. Eini 150 fólk vóru møtt upp.
Sí myndir frá tiltakinum her
Fleiri ísraelsk fløgg vóru tó at síggja á Vaglinum eisini (Mynd: Sverri Egholm)
(Mynd: Sverri Egholm)


text:
Um skúlan
Á Sjúkrarøktarfrøðiskúlanum er kjarnin í virkseminum at útbúgva sjúkrarøktarfrøðingar og at skipa fyri eftirútbúgving av sjúkrarøktarfrøðingum/heilsustarvsfólkum.
Útbúgvingin til sjúkrarøktarfrøðing ella til sjúkrasystir, sum tað nevndist til 2002, hevur verið í Føroyum síðani 1910. Í fyrstani var útbúgvingin ikki í føstum rammum. Næmingarnir skuldu, har møguleiki var fyri tí, vera á ymiskum deildum, og útbúgvingin endaði við einari próvtøku.
Sjúkrasystraskúli Føroya varð settur á stovn 1. februar 1960. Útbúgvingin varð sett í gildið við "Anordning af 30.01.1957 om sygeplejerskeuddannelsen." Skúlin var fyrisitingarliga ein partur av Landssjúkrahúsinum.
Í februar 2000 var skúlin fluttur frá Almanna- og Heilsumálaráðnum til Mentamálaráðið. Skúlin hevur síðani virkað sum sjálvstøðugur stovnur undir Mentamálaráðnum. 22. januar 2003 kom nýggj "Løgtingslóg um útbúgving av sjúkrarøktarfrøðingum", sum ein útbúgving á bachelorstøði


text:
Javnstøðunevndin hevur í samstarvi við Nám givið út nýggja bók Tvey kyn – ymsar støður, sum Kristianna Winther Poulsen, MSc, og Hans Pauli Strøm, sosiologur, hava skrivað og lagt til rættis. Bókin er ætlað til undirvísing í samfelagsfrøði á miðnámi, men kann eisini brúkast til eldru flokkarnar í fólkaskúlanum. Bókin er skipað í sjey ymisk…
Mánakvøldið skipar Kvinnufelagið fyri heysthugna, har nakrar av kvinnunum, sum luttóku á stórari kvinnuráðstevnu í Malmø í summar, fara at fortelja og hugleiða um ferðina og ráðstevnuna. Ráðstevnan Nordisk Forum ’14 fevndi um fleiri dagar, óteljandi tiltøk og túsundatals luttakarar, harímillum fleiri úr Føroyum. Tær fimm, sum vitja Kvinnufelagið mánakvøldið, og fara at fortelja um…
Tíðindaskriv frá Kvinnufelagasamskipan Føroya Leygardagin var Norðoya Kvinnufelag vertir fyri ársfundinum hjá Kvinnufelagasamskipan Føroya (KSF). Á ársfundinum var samtykt, at arbeiðast skal við pensjónsviðurskiftum hjá kvinnum, millum annað við at skipa fyri kunnandi fundum kring landið. Endamálið við at varpa ljós á hetta er, at gera kvinnur tilvitaðar um sína egnu pensjónsuppsparing, ella vantandi uppsparing. Viðurskifti…


text:
Timburmaður
Allar yrkisútbúgvingar eru skipaðar á tann hátt, at skift verður ímillum verkliga læru á góðkendum læriplássi og skúlagongd á yrkisskúla.
Húsasmiðurin fæst við at byggja sethús og virkisbygningar og onnur byggiarbeiði.
Arbeiðið fevnir um m.a. forskalling, gólv, útveggir og takverk. Eisini arbeiðir húsasmiðurin við at bjálva,
klæða, seta vindeygu og hurðar í, umframt uppseting av køkseindum og øðrum lidnum bygningslutum.
Útbúgvingin endar við sveinaroynd.
Lærlingar fáa løn í allari útbúgvingartíðini.
Framhaldandi útbúgvingar:
•Byggiteknikara/byggifrøðing
•Verkfrøðing
•Arkitekt


text:
Kunningartiltak í Vinnuhúsinum um, hvussu fyritøkur kunnu bera seg at, nú krav verður sett um, at allar rokningar skulu sendast tí almenna talgildar.
Umboð fyri Føroya Gjaldstovu og rokningarhandfaringarstøðirnar luttaka og leggja fram á tiltakinum.
Tiltakið er bert fyri limir í feløgunum í Vinnuhúsinum.
Skrá:
1. Endamál við lóggávuni
2. Hvat er ein talgild rokning – og hvat er ikki ein talgild rokning
3. Hvussu verðar rokningar talgildar?
a. Umvegis ein portal
b. Umvegis egna KT-skipan
4. Fyrimunur við talgilding av rokningum
a. Fyri fyritøkuna
b. Fyri landið
5. Undantøk
6. Innlegg frá rokningahandfaringarstøðum
Høvið verður at seta spurningar.


text:
Endiliga rullar bólturin aftur! Fyrsti heimadysturin hjá teimum gulu verður í morgin, sunnudagin kl. 15.00 ímóti uppflytarunum úr Sundalagnum, EB/Streymur. Allir dystir í bestu deildini eru truplir, men vit kunnu ikki lúgva okkum frá at vera favorittar.
Sambært liðskiparanum Klæmint A. Olsen, so hava vit fyrireika okkum væl.
– Nú telur tað aftur! Eftir ein langan og góðan uppstart eru vit nú komin til kappingarbyrjan. Uppstarturin byrjaði longu hálvan novembur, so vit hava verið í gongd í langa tíð. Skal man kunna hanga í Europa League plássunum, er tað ikki tíð til feriu. Vit hava vant væl í langa tíð og spælararnir eru væl fyri, so vit eru klárir at fara undir enn eitt kappingarár. Gleðiligt er eisini, at allir mans eru tøkir, so venjaratoymið hevur ein luksus trupulleika, tá ið liðið skal setast, og tað er gott!
Klæmint sær fram til eina spennandi uppgávu, og hann vónar at síggja nógvar áskoðarar.
– EB/Streymur, sum aftur eru í Effo-deildini, koma at vitja við Løkin í ársins fyrsta dysti. Ein spennandi uppgáva fyri okkum, sum vit skulu hava fulla úrtøku burtur úr. Vónandi koma nógv fólk at stuðla okkum til okkara heimadystir, tí tað er fyrst og fremst heima við Løkin, at vit skulu verja borg!
Vælkomin til dyst. Saman standa vit sterk!


text:
30. januar 2018Nr. 5
Kunngerð um veiðu eftir lodnu við fiskiførum undir føroyskum flaggi í íslendskum sjógvi í 2018
Við heimild í § 5, stk. 2, § 34, stk. 1 og 2, § 39, stk. 1, nr. 6, stk. 2, nr. 2 og 4 og stk. 3, og § 81, stk. 2 í løgtingslóg nr. 161 frá 18. desember 2017 um fyrisiting av sjófeingi verður ásett:
§ 1. Kunngerðin fevnir um fiskiskap eftir lodnu í serbúskaparøkinum hjá Íslandi við fiskiførum undir føroyskum flaggi sambært fiskiveiðiavtalu millum Føroyar og Ísland.
Áseting av heildarkvotu og býti av kvotuni
§ 2. Loyvt verður fiskiførum undir føroyskum flaggi at fiska lodnu í íslendskum sjógvi sambært fiskiveiðiavtalu millum Føroyar og Ísland.
Stk. 2. Føroyska kvotan verður ásett samsvarandi fráboðan, sum íslendskir myndugleikar eftir avtalu landanna millum senda Fiskimálaráðnum.
Stk. 3. Kvotan, ásett sambært stk. 2, verður latin persóni ella felagi, sum í 2017, við fiskifari undir føroyskum flaggi, hevði rætt til fiskiloyvi at fiska av egnari árskvotu av lodnu í íslendskum sjógvi. Egin kvotuparturin hjá hvørjum rættindahavara er, tá henda kunngerð fær gildi, samanløgdu egnu kvotupartarnir í hvørjum fiskiloyvi sambært 1. pkt., sum viðkomandi hevði rætt til í 2017. Fiskiskapurin verður skipaður við egnari árskvotu.
Treytir viðvíkjandi at frysta umborð og at landa uttan fyri Ísland
§ 3. Er loyvda nøgdin, sambært § 2, stk. 2, 25.000 tons, er til og við 17. februar 2018 loyvt føroyskum skipum tilsamans at landa í mesta lagi 16.667 tons til frystingar uttan fyri Ísland, ella at frysta umborð.
Stk. 2. Er loyvda nøgdin, sambært § 2, stk. 2, minni enn 25.000 tons, er til og við 17. februar 2018 loyvt føroyskum skipum tilsamans at landa til frystingar uttan fyri Ísland, ella at frysta umborð í mesta lagi ¾ av nøgdini sambært § 2, stk. 2.
Stk. 3. Eftir 17. februar 2018 er loyvt føroyskum skipum tilsamans at landa til frystingar uttan fyri Ísland, ella at frysta umborð, í mesta lagi ⅓ av nøgdini sambært § 2, stk. 2. Er føroyska kvotan, sambært § 2, stk. 2, undir 12.000 tons, kunnu føroysk skip tó tilsamans landa til frystingar uttan fyri Ísland ella frysta umborð 4.000 tons, tó ikki meir enn ásetta kvotan sambært § 2, stk. 2.
Stk. 4. Frysting umborð og at landa til frystingar uttan fyri Ísland kann ikki halda fram, tá nøgdirnar sambært stk. 1-3, sum kunnu frystast umborð ella verða landaðar til frystingar uttan fyri Ísland, eru brúktar.
Stk. 5. Parturin at landa til frystingar uttan fyri Ísland ella at frysta umborð á føroyskum skipum verður tilskilaður í fiskiloyvinum.
Stk. 6. Vørn hevur eftirlit við ásetingunum í stk. 1-4.
Fiskiloyvi
§ 4. Fiskiskapur eftir lodnu í íslendskum sjógvi kann bert fara fram við fiskifari, sum eftir skrivligari umsókn hevur fingið fiskiloyvi frá Vørn til slíkan fiskiskap, og um Vørn hevur váttað, at tey eru á lista yvir fiskifør, sum Ísland hevur givið loyvi at fiska í íslendskum sjógvi.
Stk. 2. Bert persónur ella felag, ið lýkur treytirnar í § 5, stk. 1, §§ 6, 7 og 9 og § 51, stk. 2 í løgtingslógini, kann fáa fiskiloyvi sambært hesi kunngerð.
Stk. 3. Fiskiloyvi til kvotu sambært § 2, stk. 3 er samstundis ein góðkenning at reka fiskiveiðu í 2018 eftir ásetingunum í § 5, stk. 1 í løgtingslógini.
§ 5. Skiparin skal fylgja teimum treytum, sum galda fyri fiskiskap í íslendskum sjógvi.
Eygleiðari
§ 6. Vørn ger av, um eygleiðari skal vera umborð á fiskiførum, ið fiska sambært hesi kunngerð. Útreiðslur til løn, kost og uppihald hjá eygleiðara ber farið. Eygleiðarar hava loyvi at nýta samskiftisútgerðina umborð til tess at hava samband við Vørn og við aðrar myndugleikar.
Fráboðanir
§ 7. Fiskifar, sum sambært hesi kunngerð fiskar í íslendskum sjógvi, skal senda hesar fráboðanir til Vørn samsvarandi skjali 1:
1) Fráboðan um, at fiskiskapur byrjar. Fráboðanin skal sendast, í fyrsta lagi 6 tímar og í seinasta lagi 2 tímar, áðrenn skipið kemur inn í íslendskan sjógv.
2) Veiðifráboðan hvønn dag. Hvønn dag, millum kl. 6 og kl. 8 UTC, skal boðast frá veiðu fyri undanfarna samdøgur. Fráboðanin skal sendast, sjálvt um eingin veiða er fingin.
3) Fráboðan um, at fiskiskapur endar. Fráboðanin skal sendast, í fyrsta lagi 6 tímar og í seinasta lagi 2 tímar, áðrenn skipið fer úr íslendskum sjógvi.
Stk. 2. Fiskifarið skal somuleiðis senda íslendskum myndugleikum fráboðanir samsvarandi teimum reglum, sum galda fyri fiskiskap í íslendskum sjógvi.
Revsing
§ 8. Brot á § 3, stk. 1-4, § 4, stk. 1, § 6 og § 7, stk. 1 verða revsað við sekt, er ikki harðari revsing ásett eftir aðrari lóg.
Stk. 2. Feløg og aðrir løgfrøðiligir persónar verða revsað sambært reglunum í kapitli 5 í revsilógini.
Stk. 3. Sambært § 87 í løgtingslógini kann Vørn beinanvegin taka aftur rættin til at reka vinnuligan fiskiskap, um brot er framt sambært stk. 1, um fiskað er meira enn loyvt er sambært fiskiloyvinum ella sambært hesi kunngerð, ella um fiskifar ikki heldur seg til treytir ásettar í fiskiloyvinum sambært § 4, stk. 1 í hesi kunngerð. Rætturin at reka vinnuligan fiskiskap kann takast aftur upp til 4 vikur hvørja ferð.
Gildistíð
§ 9. Henda kunngerð kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd og fer úr gildi 30. apríl 2018.
Fiskimálaráðið, 30. januar 2018
Høgni Hoydal (sign.)
landsstýrismaður
/ Rógvi Reinert (sign.)
Skjal 1
Fráboðanir til Vørn
Niðanfyri standandi fráboðanir skulu sendast VØRN í XML sniði umvegis heimasíðuna www.vorn.fo, undir “talgild móttøka”. Fráboðanir kunnu eisini sendast umvegis heimasíðuna, www.vorn.fo, undir “fráboðanir”.
1) COE - Fráboðan um, at fiskiskapur byrjar. Skal sendast, í fyrsta lagi 6 tímar og í seinasta lagi 2 tímar, áðrenn skipið kemur inn í íslendskan sjógv.
Fráboðanin skal hava fylgjandi tekst:
2) CAT - Veiðifráboðan hvønn dag. Fráboðanin skal sendast, sjálvt um eingin veiða er fingin. Skal sendast dagliga millum kl. 6 og kl. 8 UTC.
Fráboðanin skal hava fylgjandi tekst:
3) COX - Fráboðan um, at fiskiskapur endar. Skal sendast, í fyrsta lagi 6 tímar og í seinasta lagi 2 tímar, áðrenn skipið fer úr íslendskum sjógvi.
Fráboðanin skal hava fylgjandi tekst:


text:
Starvslýsing:
Køkshjálp til Snjallubjallu
Søkt verður eftir køksfólki til frítíðarskúlan Snjallubjallu at byrja skjótast gjørligt.
Arbeiðstíðin er 15 tímar um vikuna, og verður uppgávan at gera heilsugóðan millummála til børnini, at keypa inn og eisini at hava børnini við í matgerðini.
Setanar- og lønarviðurskifti
Starvið verður lønt sambært sáttmála við Klaksvíkar Arbeiðskvinnufelag. Talan er um nýtt starv, og tí er starvið í fyrstu atløgu tíðaravmarkað fram til 30. juni 2018.
Umsøkjarar við útbúgving og/ella royndum innan matgerð hava fyrimun, og meira kunning um starvið fæst við at venda sær til Beintu Klakstein, leiðara á tlf. 218878
Umsókn
Umsóknir við viðkomandi skjølum skulu vera okkum í hendi í seinasta lagi hósdagin 1. februar, og skulu sendast til: snjallabjalla@klaksvik.fo
ella:
Snjallabjalla
Skúlavegur 1
FO 700 Klaksvík
Um Snjallubjallu
15 fólk starvast í Snjallubjallu, sum er frítíðarskúlin í Klaksvíkar kommunu.
Stovnurin er normeraður til 115 børn í 1. og 2. flokki eftir skúlatíð.
Meira kunning um stovnin er at finna á www.snjallabjalla.fo


text:
Magnus Heinason er júst liðugur við kanningar av svartkjafti sunnan fyri Føroyar. Fyribilsúrslitini vísa, at væl meira er til av svartkjafti í føroyskum øki í ár í mun til í fjør. Meginparturin av svartkjaftinum í kanningini í ár eru 2013 og 2014 árgangirnir.
Í einum av hálinum á Wyville Thomson Rygginum var meginparturin smáur svartkjaftur, hetta er helst 2016 árgangurin. Tað hevur ikki verið nógv at sæð til henda árgangin í kanningunum higartil, og hann verður tí mettur at vera undir miðal.
Kanningin er skipað sum altjóða felagskanning undir ICES, har Føroyar luttaka saman við Noregi, Írlandi, Hollandi og Spania. Hini skipini hava kannað gýtingarøkini longri suðuri. Samlaða nøgdin av svartkjafti, har tølini frá øllum rannsóknarskipunum eru við, verður roknað á fundi í Keypmannahavn 24-26 apríl.
Les alla frágreiðingina (pdf).
Jan Arge Jacobsen
11. apríl 2018
Ekkóvirðir (nøgd) av svartkjafti, Magnus Heinason 28/3-11/4 2018.


text:
Tíðindaskriv
19.06.2017 - 14:31
Tíðindi > Mentan > Uppaling & skúlaskapur
Leygardagin fingu sjey næmingar prógv á eftirskúlanum Rásini í Saltangará. Aksel V. Johannesen, løgmaður, handaði teimum prógvini.
Nógv varð gjørt burturúr leygardagin, og tann reyða langmottan varð rullað út. Teir sjey næmingarnir, ið seinastu tvey árini hava gingið á skúlanum, fingu prógv, og sjálvur løgmaður handaði teimum prógvini.
Í síni talu til næmingarnar ynskti løgmaður hjartaliga til lukku, og hann gleddist eisini um, at næmingarnir eru mentir nógv seinastu tvey árini, og at fleiri av teimum nú fara víðari á serbreytir ymsastaðni kring landið. Hann rósti eisini starvsfólkunum á Rásini fyri teirra góða arbeiði.
Beinta Persdóttir Joensen, leiðari á Rásini, nevndi í síni talu, at næmingarnir hava ment seg nógv og eru meiri sjálvbjargnir, enn tá ið teir byrjaðu. Fyrr fingu næmingarnir ikki persónlig prógv, men nú fáa allir prógv. Prógvini taka útgangsstøði í serstakari skipan, sum er ment eftir sokallaðu OCN-skipanini.
Tríggir av næmingunum høvdu eisini stuttar og hjartanemandi røður, har tey takkaðu fyri tíðina og søgdu seg hava lært sera nógv.
Eitt foreldur tók orðið og rósti skúlanum fyri at hava gjørt eitt sera gott arbeiði. Sjálv sá hon eina stóra menning í sínum barni hesi seinastu tvey árini.
Nakrir sangir vórðu sungnir, og næmingarnir sungu fyri, tá ið sokallaði tjóðsangurin á skúlanum varð sungin. Tað er ein sangur, ið ein av lærarunum á skúlanum, Harry Knudsen, hevur gjørt.
Eftir hátíðarhaldið fingu næmingar, foreldur og onnur ein góðan bita.
Eftirskúlin Rásin byrjar aftur eftir summarfrítíðina við einum nýggjum flokki.


text:
Ógift keypa bústað saman
Spurningarnir eru nógvir, tá støða skal takast til, tá tveir persónar, sum ikki eru giftir keypa bústað saman.
Serstakliga er neyðugt at taka støðu til, hvussu tað skal verða, um so er at tey fara hvør frá øðrum, ella annar av pørtunum doyr. Hetta er sjálvandi ikki eitt evni, tey hava hug at brúka tíð uppá, tá hugt verður eftir nýggjum bústaði, men tað er eitt gott hugskot at viðgera óvæntaðar trupulleikar, áðrenn teir koma.
Hvør skal hava skeytið á ognini?
Tá tvey fólk, sum ikki eru gingin inn í hjúnalag, skulu taka støðu til, um tey bæði ella bert annar parturin skal standa sum eigari á bústaðnum, um bústaðurin er ogn í felag, og annar t.d. eigur 1/3 og hin 2/3, skulu eigaraviðurskiftini verða skrásett í skeytinum, og orsøkin til hetta er, at eigaraviðurskifti vanliga verða roknað sum helvtarbýti.
Mælt verður til, at ógift pør skriva ein samognarsáttmála, t.v.s. eina skriftlig avtalu sum staðfestir ognarviðurskiftini teirra millum við støði í serstøkum rætti og ognarviðurskifti, um so er, at samlívið heldur uppat.
Avtala skal t.d. fáast um, hvussu eitt frívirði skal býtast, og hvør hevur rætt at verða búgvandi, um so er, at samlívið heldur uppat.


text:
Níggju stuttfilmar eru í uppskoti um Geytan
Í ár eru 9 føroyskir stuttfilmar í uppskoti um Geytan og áskoðaravirðislønina
Norðurlandahúsið skipar aftur fyri Geytanum leygarkvøldið 24. februar 2018, tá nýggjastu føroysku stuttfilmarnir verða sýndir og tvær filmsvirðislønir, Geytin, sum nú er á 30 000 kr., og sum BankNordik letur og Áskoðaravirðislønin sum nú er á 25 000 kr., og sum Tórshavnar Kommuna letur, verða handaðar. Geytin verður byrjunarskotið til eina viku við føroyskum, norðurlendskum og altjóða filmum, tá Tóff fer av bakkastokki fyri aðru ferð.
Vit fara at møta: Einum mammudrongi, sum málar kamarið hjá sær, andaliga prædikumannin Baldur og moralska nihilistin Teit, ein kvinna og ein maður, sum verða rivin við í stemninginum, tá kvinnan roynir skógvar, Poul Kristian Henriksen á einum útróðrartúri, Hamferð, Harald og Fríða, Maðurin við blæuni, ein hobbyastronomur, svartir hundar og ein ein trøllvaksnan mann, ið býr heima hjá mammu síni.
Við í kappingini eru:
Myndamálarin. Leikstjóri: Gudmund Helmsdal.
111 góðir dagar. Leikstjóri: Trygvi Danielsen.
Skóhorn(y). Leikstjóri: Sóley Danielsen og Gudmund Helmsdal.
Fisherman. Leikstjóri: Franklin Henriksen
Frosthvarv. Leikstjóri: Franklin Henriksen
Maðurin við Blæuni. Leikstjóri: Maria Tórgarð
Collision Course. Leikstjóri: Rói Davidsen
Sorte Hunde. Leikstjóri: Atli Brix Kamban
Wünder Pitsa. Leikstjóri: Hanus Johannessen
Í filmsnevndini, sum skal velja Geytavinnaran, sita Birgir Kruse, formaður, Sif Gunnarsdóttir, Norðurlandahúsið, Jan B. Jørgensen, Klippfisk, Marjun Niclasen, Filmshúsið, Eilen Anthoniussen, Tórshavnar Kommuna, Johnny í Grótinum , Kringvarp Føroya og útlendski nevndarlimurin hesaferð er Hlynur Pálmason, leikstjóri.
Inger Smærup Sørensen
Verkætlanarleiðari / Project manager
Mobil: +298 224673
inger@nlh.fo


text:
Havnar Kirkja
Havnar Kirkja ella Dómkirkjan varð bygd í 1788 á Bryggjubakka í Havn og varð vígd 3. sunnudag í advent sama árið. Ein størri umbygging og víðkan varð gjørd í 1865, og fekk hon tá størri vindeygu, skifertak og tað høga sermerkta klokkutornið. Kirkjan varð vígd av nýggjum í 1865.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Forsøga kirkjunnar er heldur fløkt. Eftir øllum at døma var eingin kirkja i Havn í miðøldini, í mesta lagi eitt 'bønhús'. Hildið hevur verið, at havnarfólk hildu gudstænastur sínar í Munkastovuni úti á Reyni. 22. juni 1609 gevur Chr. Kongur IV lensmanninum á Bergenshus boð um at senda tilfar til kirkjubygging. Kirkjan verður bygd úti á Reyni og stendur longu liðug við árslok 1609. Um hetta mundið búðu umleið 100 fólk í Havn. Rasmus Jørgen Winther verður prestur í Havn í 1780, og í 1782 tekur hann stig til at byggja nýggja kirkju. Av roknskaparbókunum framgongur tíverri ikki, hvørjir ið gjørdu arbeiðið, men fyristøðumaður hevur uttan iva verið tann tiltikni Johannes Poulsen, timburmaður, sum búði í Havn. Kirkjan varð ikki liðug fyrr enn í 1788. Kirkjan úti á Reyni varð síðan tikin niður og í 1789 seld á uppoði. Sumt av innbúgvinum varð flutt í nýggju kirkjuna, og sumt varð selt til aðrar kirkjur í Føroyum. Tá tann nýggja kirkjan varð bygd í 1788, var Havnarbýur ikki størri enn so, at kirkjan tá varð bygd 'nordenfor Byen' - har hon enn stendur aftaná umfatandi umbygging. Tíverri eru ongar frágreiðingar um hesa kirkju, men nakrar fáar tekningar siga okkum, at hon varð smíðað nakað sum gomlu bygdakirkjur okkara, bara nógv størri, bert 3 1/2 alin styttri enn tann, sum nú stendur. Í 1788 búðu umleið 600 fólk í Tórshavnar sókn og í 1865 umleið 900. Í 1865 varð kirkjan heilt umbygd. Fyristøðumaður var íslendingurin Guðmundur Sigurðsson, Tórshavn, vanliga nevndur Sivertsen. Ein tilbygningur varð gjørdur á eystursíðuni, 3 1/2 alin til longdar og 12 alin breiður. Hetta er innvikið í kórinum, har ið altarið nú stendur. Í 1935 varð aftur bygt 4,05 x 6,99 m stórt rúm uppí eystureftir, tí at kirkjan tá fekk hitaverk, kolovn, og farnristir vórðu settar í eysturveggin hvørjumegin altartalvuna. Kirkjan varð aftur longd í 1968, tá kontór og onnur rúm vórðu bygd uppí kórið. Í skipinum eru 44 beinkir og uppi á pulpiturinum eru 14.
Altartalvan[rætta | rætta wikitekst]
Á norðurbróstinum hongur altartalvan, ið er frá 1647. Myndin er Hin Heilaga Kvøldmáltíðin, málað við djúpum, reinum litum beinleiðis á træið, 100 x 100 cm stór. Á talvuni stendur skrivað:
Gud Allermechtigste Hans Hellige Ord och Sacramenter Till Ere och denne Steed til Zirat haffuer Hans Sevrensen fordum Kiøbmand her paa Ferøe foraerit denne Altertaffle til Torßhaffns Kiercke 1647
Mett verður, at málningurin er málaður eftir koparprenti av málningi, ið Peter Candid, sum var hovmálari hjá Wilhelm V í München, málaði til fransiskanarakleystrið har í 1616. Ramman er frá sama tíðarskeiði, ein renessansuramma, útskorin og málað. Í 1961 var altartalvan umvæld av Ernst og Holmer Trier, Vallekilde í samarbeiði við Fraser Eysturoy.
Norska løvu klokkan[rætta | rætta wikitekst]
Klokkan sigst vera komin í kirkjuna í 1708 og er komin av skipinum Norsku Løvu, sum fórst í Lambavík nýggjársaftan 1707. Klokkan er prýdd við palmettum, og á einum stað er henda innskriftin: 'Danscke Ostindische Compagnies Scheb Nordische Lowe 1704'. Hæddin er 30 cm, tvørmát á slagringi uttan er 41,5 cm.
Klokkuspælið[rætta | rætta wikitekst]
Í 1952 var klokkuspælið enn í gerð á De Smithske Jernstøberier í Ålborg, Danmark. Klokkuspælið hevði 9 klokkur og ætlanin var, at tað skuldi spæla Tíðin rennur eftir J. Waagstein. Nú á døgum byrjar klokkan at sláa kl. 8 á morgni og slær dagsins seinasta slag kl. 23. Kl. 9, 12, 15, 18 og 20 spælir klokkan umframt tímasløgini eitt lag - kl. 12 er lagið nettupp Tíðin rennur.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Wind, Tage: Joen Waagstein - Liv og Virke. Gyldendal 1952.
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- Faroestamps.fo: Havnar Kirkja (almenn ogn)
- Havnar Kirkja - Dómkirkjan Folkakirkjan.fo