text:
Vestmannaoyggjarnar
Vestmannaoyggjanar liggja 14 km suðurvestan fyri Ísland. Oyggjarnar eru 15 í talið og innihalda eisini 30 klettir og skerð. Oyggjarnar eru av vulkanskari upprunnaði og tað er yvir 10.000 ár síðani, tær risu upp úr havinum. Tað verður meint, at tær vóru búsettar árin Ísland bleiv í sínari tíð, men enn er hetta óvist. 2 prosent av fólkatalinum í Íslandi búgva á Heimaoy, sum eisini er tann størsta og einasta búsetta oyggjin av vestmannaoyggjinum. Har búgva umleið 5.000 fólk og høvusframleislan er fiskur, tvs. toskur og turrfiskur. 12 prosent av samlaða útflutninum í Íslands kemur úr Vestmannoyggjinum (Heimeay). Tað er eisini eitt ógvuligani áhuganivert ferðamannaumráði, serligani aftaná vulkanútbróti í 1963, tá ið oyggjin Surtoy rós upp úr havinum. Hetta fenomeni, vakti sera stóran áhuga fyri vísindafólk kring knøttin. Serligani fyri vísindafólk í kanna mál, sum tildømis, jarðarskorpuna, lava og havbotnin.


c: text/html

text:
Sigri Mitra Gaïni
Sigri Mitra Gaïni varð fødd 1975 í Oslo. Hon er dóttir Lív Joensen, systir Firouz Gaïni, abbadóttir Sigurð Joensen og Sigrið av Skarði og langabbadóttir Símun av Skarði, sum yrkti føroyska tjóðsangin Tú altfagra land mítt. Hon spældi ein av høvuðsleiklutunum í føroyska/danska filminum Bye Bye Bluebird hjá Katrini Ottarsdóttir. Sigri spældi leiklutin sum Barba. Filmurin bleiv vístur á fleiri filmsfestivalum uttanlands og vann eisini prísir. Sigri hevur givið fýra yrkingasøvn út, øll eru skrivaði á føroyskum. Í 2004 fekk hon Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens fyri fagrar bókmentir.
Listarligt virksemi [rætta]
Filmar [rætta]
- 1999 - Bye Bye Bluebird.
- 2002 - Polle Fiction.
Bøkur [rætta]
Heiðurslønir [rætta]
- 2004 - Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens fyri fagrar bókmentir.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
19. apríl 2012
Føroya Regatta 2012
Nú er komið vo væl áleiðis við fyrireikingini av stóra tiltakinum Føroya Regatta 2012, at ein fyribils skrá er gjørd.
Talan verður aftur í ár um eina umfatandi skrá við fjølbroyttum og spennandi tiltøkum. Tað er enn sum áður Felagið Føroysk Træseglskip, sum gera siglingarskránnna fyri regattaina, sum hesaferð umfatar dagarnar frá 5. til og við 8. juli.
Regattain byrjar tann 5. juli, tá skip og deksbátar koma á Klaksvík. Har verða bátarnir opnir fyri almenninginum og skipað verður fyri fleiri tiltøku, eitt nú verður bryggjudansur um kvøldið.
Fríggjadagin 6. juli sigla skip og deksbátar til Havnar, hagar komið verður á middegi. Borgarstjórin tekur ímóti og á Bursatanga verður tónleikur, og kaffi og køkur og pylsur at fáa.
Kl. 14 fara skip og bátar av Havnini og suður á Sand, hagar tey koma kl 19. Har verða eisini ymisk tiltøk og tey fara av Sandi á middegi leygardagin 7. juli og koma á Vág kl 19 sama kvøld, har fleiri tiltøk verða.
Skip og deksbátar fara síðan av aftur Vági á middegi sunnudagin. Á øllum nevndu støðunum verður skipað fyri fleiri tiltøkum, hesar skráir verða lýstar í miðlunum sum frálíður.


text:
Fróði Benjaminsen
Fróði Benjaminsen (føddur 14. desember 1977) er ein føroyskur fótbóltsleikari, miðvallaleikari, sum í løtuni (2012) spælir við HB og føroyska A-landsliðnum. Hann hevur spælt triðflestar landsdystir fyri Føroyar, 72 dystir (dagført 19. oktober 2012). Hann hevur skorað fimm mál á føroyska landsliðnum, tað er fimt flest. Í løtuni (oktober 2012) er hann liðskipari á føroyska landsliðnum. Fróði spældi við B68 frá 1994 til 2003, síðan spældi hann við Fram Reykjavík í 2004 og við B36 frá 2005 til 2007. Síðan 2008 hevur hann spælt við HB.[1] Hann hevur vunnið tvey FM heitið við HB, eitt FM við B36. Hin 18. oktober 2012 kunngjørdi HB heimasíðan, at Fróði Benjaminsen gerst leikandi hjálparvenjari kappingarárið 2013. Nýggjur høvuðsvenjari verður Oddbjørn Joensen.[2]


text:
Vit gera eina serliga undirvísingarferð í miðeystursøgu frá 5. - 15. juli 2013. Les meira her!
Brotflísar - Betongflísar Náttúragrót - Innanduraflísar Glasbyggisteinar og Gasbetong. Les meira her!
Sera vakrar og dygdargóðar Týskar garagu og virkishurðar.
Sámuligur prísur. Les meira her!
Føroya fysta fyritøka sum veitir hjálp til jarðarferðir.
Ring á tlf. 511723 ella les meira her!
Høvuðpína, svøvnloysi, pína í ryggi ella nakka? Svenska píkamottan prikar pínuna burtur.
Les meira her.
Stórt úrvæl av føroyskum summar blomstrum.
Vit senda um alt landið.
Bílegg á tlf. 448289 ella støkk inná gólvið.
sportal.fo » Fótbóltur KL.19:51 | Eftir sera intensan, undirhaldandi og spennandi 2. hálvleiki í Fuglafirði, hava spælararnir… Les meira
1 sportal.fo » Fótbóltur KL.17:06 | Tey í Gibraltar hava leingi og miðvíst arbeitt fyri tí, og nú… Les meira
1 sportal.fo » Fótbóltur KL.15:56 | Bestu svensku fótbóltsspælararnir eru boðsendir at koma heim til svenska høvuðsstaðin at… Les meira
sportal.fo » Fótbóltur KL.12:45 | Frá 2015 fáa Europa League vinnararnir eitt pláss í Champions League árið… Les meira
sportal.fo » Fótbóltur KL.12:10 | Í kvøld klokkan 19.00 verður sjøtil settur á 11. umfar, tá ið… Les meira
sportal.fo » Annar ítróttur KL.11:30 | Í morgin verður Grand Prix kapping á Tórsbreyt, og tað er Frælsur… Les meira
sportal.fo » Fótbóltur KL.10:03 | Tað er einki, sum bendir á, at tað skal bera hinum liðunum… Les meira
sportal.fo » Fótbóltur KL.22:15 | Playmakarin hjá Borussia Dortmund, Mario Götze, verður ikki við í Champions League… Les meira
16 sportal.fo » Annar ítróttur KL.15:31 | Sunnudagin tryggjaði føroyski telvarin, 38 ára gamli John Arni Nilssen, sær heitið… Les meira
sportal.fo » Annar ítróttur KL.22:57 | Føroya Fimleikasamband boðar í kvøld frá, at fimleikalandsliðið, sum skal kappast á… Les meira
4 sportal.fo » Fótbóltur KL.17:24 | Føroyski landsliðsleikarin eigur sín stóra lut í, at tað ikki hevur gingið… Les meira
sportal.fo » Hondbóltur KL.13:25 | Um vikuskiftið er bátastevna í Vestmanna, og í annaðkvøld verður tí skipað… Les meira
2 sportal.fo » Annar ítróttur KL.10:18 | Sum partur av leikaramenning hjá Badmintonsamband Føroya, BSF, vóru ungir føroyskir badmintonleikarar… Les meira
sportal.fo » Fótbóltur KL.09:40 | Nú fjóðra umfarið í íslendsku landskappingini er av, er felagið hjá Jónasi… Les meira
sportal.fo » Annar ítróttur » Kappróður KL.09:28 | Leygardagin 25. mai verður árliga føroyska Norðhavnsregatta á Eysturbrúgv, sum útisetakappróðrarfelagið Tvørabáturin… Les meira
sportal.fo » Fótbóltur » Ljóðbrot KL.23:44 | Fòlk hava tikið væl undir við átakinum hjá HB, B36 og Tórshavnar… Les meira
3 sportal.fo » Fótbóltur KL.21:00 | Liverpool og West Ham eru samd um ein keypsprís fyri Andy Carroll… Les meira
1 sportal.fo » Fótbóltur KL.18:45 | Tony Pulis hevur valt at gevast sum venjari hjá Stoke City eftir… Les meira
sportal.fo » Fótbóltur KL.17:11 | Fjepparar hjá Liverpool, Arsenal, Chelsea og øllum øðrum enskum feløgum kunnu ergra… Les meira
1 sportal.fo » Annar ítróttur KL.14:00 | Ungi evnaríki súkklarin, Torkil Veyhe, fekk enn eitt gott úrslit millum sterkastu… Les meira
1 sportal.fo » Fótbóltur KL.22:56 | Tað hevur leingi verið í væntu, og nú er tað staðfest. Real… Les meira


text:
1.
J. nr. 025 – 07/00232
Rodmundur Nielsen, býráðslimur søkir um farloyvi frá býráðsarbeiðinum í tveir mánaðar.
-Býráðið hevur á fundi 29/03-2007 samtykt at játta farloyvi og at næsti maður á listanum tekur sæti í býráðnum ímeðan.
-Býráðið hevur á fundi 29/03-2007 samtykt at taka undir við mentanarnevndini.
P/F BAKKAFROST HOLDING, Glyvrar søkir 02/03-07 um loyvi at keypa grundstykkið undir bygninginum á matr. nr. 274g og grundstykkið undir nýggja bygninginum sum verður bygdur á matr. nr. 274b, matr. nr. 274a og matr. nr. 68f.
Ummæli frá Teknisku Deild:
P/F BAKKAFROST HOLDING eigur matr. Nr. 81 við ástandandi virkisbygningi.
Matr. nr. 274g er eitt leigugrundstykki.
Av tí at P/F BAKKAFROST HOLDING eigur matr. nr. 81 við ástandandi virkisbygningi, metir TD tað er natúrligt at P/F BAKKAFROST HOLDING fær loyvi at keypa grundstykkið matr. nr. 274g við uppískoytisstykkinum um 40 m2 og grundstykkið undir nýggja bygninginum sum er í gerð, sum eru fastir í bygninginum á matr. nr. 81.
-Býráðið hevur á fundi 29/03-2007 samtykt at taka undir við havnarnevndini.
Ummæli frá Teknisku Deild:
Sum kunnugt, hava fleiri verið áhugaðir og fingið hesa neystagrund í tilsøgn, og hevur TD kanna allar hesar tilsøgnir og eru tær allar farnar úr gildi.
Tað hevur verið nógv tosa um at gera bátahylin á Bakka til eina ”Marinu” soleiðis at stuttleikabátar kunnu koma og njóta friðin og annars tað sum bygdirnar hava at bjóða, og kann ikki sigast annað enn at húsið hjá Bátafelagnum er ein góð byrjan saman við kappróraneystinum hjá NSÍ.
Spurningurin er hvussu rætt er tað at byggja fleiri neyst við Bátahylin.
TD mælir frá at selja hesa neystagrund.
Hinvegin mælir TD til at leggja matr. nr. 274r til øki sum hoyrir til Bátahylin.
-Havnarnevndin hevur á fundi 19/03-2007 mælt frá at ganga umsøknina á møti, grundað á at arbeitt verður við at gera eina heildar-ætlan fyri bátahylin.
-Býráðið hevur á fundi 29/03-2007 samtykt at taka undir við havnarnevndini.
5.
J. nr. 561 – 07/00126
Nýggja brúgv um Løkin.
Ummæli frá Teknisku Deild:
Býráðið hevur á fundi 27/11-06 samtykt at brúka peningin sum ætlaður var til Tjørn og Brúgv til bert at taka gomlu brúnna burtur og gera gongubrúgv um Løkin í staðin.
Eitt leyst notat umtalar status um mylluhúsið og mylluna.
Tekn. deild hevur ikki haft stundir til at umhugsa ella at gera projekt av brúnni, og mælir tí til at áleggja TD um at gera projekt til fundin í apríl mánaða.
Viðv. mylluhúsinum og mylluni er at siga, at TD ikki hevur gjørt sær nakrar tankar um hetta í seinastuni, og mælir til áleggja TD um at koma við eini niðurstøðu til fundin í apríl mánaða.
Tekn. deild ger projekt til næsta fund bæði viðv. brúnni og mylluni.
-Býráðið hevur á fundi 29/03-2007 samtykt at taka undir við mentanarnevndini.
-Býráðið hevur á fundi 29/03-2007 samtykt at taka undir við mentanarnevndini.
7.
J. nr. 540 – 07/00164
Tilboð frá sp/f HTO uppá fýrkantbrunn til vantverkið í Saltangará.
Ummæli frá Teknisku Deild:
TD mælir til at taka av tilboðnum fyri brunn á 45 m3 kr. 175.000,00 u/mvg. (185.938,00 +/-mvg) og at keypið verður goldið av konto “felagsútstykking”. Arbeiðið er partur av útstykkingarætlanini “framhald av Norðurhædd”
-Tekniska nevnd hevur á fundi 20/03-2007 samtykt at taka undir við tilráðingini frá Tekn. deild.
8.
J. nr. 561 – 07/00017
Ein “borgari” hevur við skrivi df. 28/11-2006 vent sær til býráðið um trupuleikar av at ganga um vegirnar í nógvu ferðsluni og hevur eitt uppskot um at hækka gonguteigarnar sum skal virka sum ferðforing.
Tekniska nevnd hevur á fundi 16/01-07 viðtikið at heita á Teknisku deild um at gera uppskot um hvussu trupuleikarnir kunnu loysast, og skjýtir upp eina loysn við cellustýrdum blunkljósi.
TD heldur ikki at ein hækking av gonguteigunum er nøkur góð loysn, tí ferðin verður ikki tikin av bilinum fyrr enn bumpan hevur ávirka bilin og tá er ov seint.
Cellustýrda blunkljósið ljóðar áhugavert, men hangur í el-veitingini og automatikki.
Tó hevur Tekn. deild eitt triðja uppskot sum er tað, at gera ”oyggjar” á gonguteigarnar við sjónskum pílum, og metir hesa loysnina at verða brúkiliga saman við væl upplýstu gonguteigunum.
Oyggjarnar koma at virka ferðtálmandi av tí at pílarnir reisa seg upp úr vegnum.
-Tekniska nevnd hevur á fundi 20/03-2007 tikið undir við uppskotinum, samtykt varð at senda málið til Ferðslunevndina til ummælis.
-Ferðslunevndin hevur á fundi 22/03-2007 mælt til at arbeiða víðari við uppskotinum hjá Tekn. deild, saman við Politinum.
-Býráðið hevur á fundi 29/03-2007 samtykt at taka undir við ferðslunevndini.
9.
J. nr. 521 – 07/00247
Samanbinding av Gulasteinsvegi/Fjøruvegi.
Ummæli frá Teknisku Deild:
Ìsamband við liðuggerð av Fjøruvegi verður ferðslan løgd oman í niðaru síðu áðrenn grivið verður upp í ovaru ovaru síðu.
Fyri at henda umlegging skal bera til, er neyðugt at gera sambindingina millum Fjøruvegin og Gulasteinsvegin Mælt verður til at seta hetta arbeiði í verk.
-Tekniska nevnd hevur á fundi 20/03-2007 samtykt at taka undir við tilráðingini frá Tekn. deild.
-Býráðið hevur á fundi 29/03-2007 samtykt at taka undir við mentanarnevndini.
10.
J. nr. 331 – 06/00803
Skriv frá eldrafelagnum Kumlá um útbyggingina av Eldrasambýlinum.
Eldrafelagið vísir á
- at placeringin omanfyri verandi eldrasambýli er óheppin vegna manglandi útsýni,
- at tey ynskja at vita hvørjar ætlanir kommunan hevur við bygninginum og møguleika at gera viðmerkingar,
- um møguleiki er fyri broytingum, td. brúk av bygninginum til barnaansing.
Sosiala deild leggur málið fyri nevndina til støðutakan.
-Sosiala nevnd hevur á fundi 20/03-2007 ynskt at taka Eldrafelagið Kumlá við uppá ráð um hvussu Eldrasambýlið á Skála skal útbyggjast. Ein møguleiki kundi verði at flutt bústaðarrúmini niðan í nýggja bygningin og nýta gamla bygningin til onnur endamál til eldri t.d. tilhald.
-Býráðið hevur á fundi 29/03-2007 samtykt at taka undir við Sosialu nevnd.
11.
J. nr. SK 134 – 04/01305
Fyriliggjandi broytingarætlan verður løgt fyri Sosialu Nevnd til umrøðu.
-Sosiala nevnd hevur á fundi 20/03-2007 at arbeiða víðari við ætlanini um at broyta læknahølini.
-Býráðið hevur á fundi 29/03-2007 samtykt at taka undir við Sosialu nevnd.
12.
J. nr. 503 – 07/00248
Útstykking á Norðurhædd – framhald.
Ummæli frá Teknisku Deild:
Vísandi til støðugt vaksandi lista við umsóknum um grundøkir til sethús, mælir Tekniska deild til at bjóða útstykkingina ”framhald av Norðurhædd” út í innbodnaðari útbjóðing
-Byggi- og býarskipanarnevndin hevur á fundi 21/03-2007 mælt til at taka undir við tilráðingini frá Tekn. deild.
-Býráðið hevur á fundi 29/03-2007 samtykt at taka undir við byggi- og býarskipanarnevndini.
13.
J. nr. 561 – 07/000093
Tilboð uppá vegkassa til framhald av útstykkingini við Niðara Veg í Søldarfirði
Ummæli frá Teknisku deild:
-Býráðið hevur á fundi 29/03-2007 samtykt at taka undir við byggi- og býarskipanarnevndini.
14.
J. nr. G 219h – 07/00243
Sp/f Ognarfelagið Saltangará søkir í skrivi df. 19/03-07 um byggiloyvi til handils- og íbúðarbygning á matr. nr. 219h í Saltangará sambært viðløgdu tekningunum df. 02/03-07.
Ásetingarnar í Almennu Byggisamtyktini fyri A1-øki og ásetingarnar fyri bilstøðlar er viðlagdar í málinum.
-Býráðið hevur á fundi 29/03-2007 samtykt at taka undir við byggi- og býarskipanarnevndini.
-Býráðið hevur á fundi 29/03-2007 samtykt at taka undir við fíggjarnevndini.
16.
J. nr. T 104 – 07/00303
Søla av húsunum matr. Nr. 104 Tofta bygd, (sum Meinhard Olsen átti) sum skulu takast burtur orsaka av skúlabyggingini. 2 tilboð eru innkomin.
-Býráðið hevur á fundi 29/03-2007 samtykt at taka at tilboðnum frá Egil Weihe uppá kr. 160.000,00.
Ummæli frá Teknisku Deild:
Umsøkjarin er kunnaður um hvørjar ásetingarnar eru galdandi fyri havnalagið.
Umsøkjarin hevur tvey uppskot til hvar hann ynskir at byggja. Viðvíkjandi uppskoti 1, er støðan tann at økið er útleiga til Skála Skipasmiðju, í sáttmálanum er uppsøgnarfreistin sett til 6 mðr.
Viðvíkjandi uppskoti 2 er støðan tann, at grundøkið liggur ov niðarlaga, niðan fyri komandi byggilinju og tí er neyðugt at flyta grundøki longur frá sjóvarmálanum og verður tá neyðugt at kommunan ognar sær neyðuga lendið.
Mælt verður til í 1.umfari at tosa við verandi leigara av øki undir uppskot 1 og um hetta ikki er møguligt, so at ogna sær neyðuga lendi undir uppskot 2.
Mælt verður annars til at geva principiella tilsøgn.
-Havnarnevndin hevur á fundi 29/03-2007 mælt til at taka undir við tilráðingini frá Tekn. deild um at geva principiella tilsøgn.
-Býráðið hevur á fundi 29/03-2007 samtykt at taka undir við havnarnevndini.


text:
Hov
Hov er ein bygd i Suðuroy. Hov er gomul bygd og er umrødd í Føroyingasøgu. Har búði høvdingurin Havgrímur, og har hevði hann hov til sína gudadyrkan. Av hesum hevur bygdin fingið navn. Grøvin hjá Havgrími og hesti hansara er omanfyri bygdina, Undir Homrum, har sum bygdin var fyrr, áðrenn fólk fóru at byggja longri niðri. Bygdin liggur við Hovsfjørð.
Vegir og gøtur í bygdini og Hovstunnilin [rætta]
Hovstunnilin eitur tunnilin millum Øravík og Hov í Suðuroy. Tunnilin varð alment tikin í nýtslu leygardagin 20. oktober 2007.[1] Hovstunnilin er 2.435 metrar langur og er 10 metrar breiður og hevur kostað 150 milliónir at gera. Áðrenn tunnilin kom var einans koyrandi eftir gamla vegnum um Hovsegg, sum lat upp 1. oktober 1958.[2] Áðrenn vegurin um Hovsegg lat upp í 1958 var ongin koyribreyt til bygdirnar norðanfyri Hovsegg. Tá máttu fólk antin ganga eftir varðagøtunum ella sigla.
Tann 23. november 2005 varð adressuskráin í Hovi góðkend av matrikulstovuni, gøturnar eita: Garðsvegur, Brekkuvegur, Í Leivsgarði, Brúarvegur, Stapavegur, Traðarvegur, Heygavegur og Við Grind.
Brot úr føroyingasøga: [rætta]
Hov var ein høvuðsbygdin í Føroyum í víkingaøld, og søgnin sigur, at stutt eftir, at Føroyar vórðu kristnaðar, varð kirkja bygd í Hovi. Seinri er bygdarinnar støða viknað, og søgnin sigur eisini, at seinasta kirkjan varð flutt til Porkeris um trúbótarleitið. Havgrímur æt ein maður sum búði í Suðuroy í Føroyum. Hann var mætur, múgvandi og harðrendur. Kona hansara æt Guðrið, og hon var dóttur Snæúlvs. Havgrímur var høvdingi yvir øðrum helminginum av oyggjunum. Hann hevði fingið tær í len av Haraldi gráfeldi, sum tá var kongur í Noregi. Havgrímur var ógvuliga brályntur, og bar ikki orð fyri at vera serliga vitur maður.
Ein húskallur hansara æt Einar, og var róptur Suðringur. Ein annar maður Havgríms æt Eldjarn Kambhøttur. Hann var orðmikil, illorðaður, fávitskutur og ilskur, latur, meinskur og eitt illmælt lyguvætti.
Hovs Kirkja [rætta]
Tá ið Vágsbygd fekk nýggja kirkju, varð hin gamla kirkjan flutt til Hovs og vígd aftur har í 1943.
Upprunaliga var tað íslendingurin Guðbrandur Sigurðson, ið stóð fyri arbeiðinum at smíða kirkjuna á Kirkjukletti í Vági. Hon var 13 alin long og 6½ breið við 9 stólum mannfólkamegin og 8 stólum konufólkamegin. Kirkan varð bygd 1862.
Teir, sum stóðu fyri arbeiðinum at taka gomlu kirkjuna á Kirkjukletti niður, vóru arkitekturin Johan Hofgaard og Johan Hammer, timburmaður. Teir tóku bretti fyri bretti niður og merktu tey. Sama var við bjálkunum. Síðan var alt tilfarið koyrt í lastbili út á kaiina í Vági, har tað varð flutt við skipi til Hovs. Av Stapanum varð tað borið niðan á tað staðið, sum hovbingar rópa Innan Glyvur. Grund varð laðað, og kirkjan sett upp aftur av nýggjum. Umframt arkitektin Hofgaard og Johan Hammer, hjálptu Leivur Jespersen og Hans Pauli Luid við at smíða kirkjuna upp aftur av nýggjum. Tá ið kirkjan stóð á Kirkjukletti hevði hon flagtak, men nú tá ið hon varð bygd av nýggjum, løgdu teir galvaniserað jarntak á.
Tann 14. februar 1943 varð kirkjan vígd. Gulak Jacobsen, sum var fyribils settur próstur, vígdi hana.
Myndir [rætta]
Keldur [rætta]
- ↑ Landsverk.fo, Hovstunnilin letur upp, Skráin fyri dagin
- ↑ Privat heimasíða við tíðindastubba frá Suðurrás, "Gamli vegurin".


text:
Tasmania
Tasmania er oyggj, hon liggur í ein landsynning úr Avstralia. Hon er minsta landið í Avstralska samveldinum, og har búgva eini 507 000 fólk. Veðurlagið er vátligari og svalligari enn aðrastaðni í Avstralia, og oyggin er gitin fyri grønmeti, seyðahald og frukt. Tey hava eisini silvur, tin og aðra námsvinnu. Stórir partar av vestarlaga á oynni eru óbygdir. Har eru tættir skógir og nógv høg fjøll. Her halda nøkur av teimum villu upprunadjórunum til enn, til dømis posadevulin.
Søga [rætta]
Fyrst í 17. øld fingu niðurlendingar alt størri ræði sum sjófarandi tjóð í Asia, Avstralia og í Kyrrahavsoyggjum. Teir løgdu seg meira eftir at fáa vinning burtur úr handlinum enn at gera rannsóknarferðir, men á longu leiðini úr Suðurafrika til Indonesia sigldu teir tætt fram við strondini í ókenda meginlandinum Avstralia. Í 1616 fór Dick Hartog skipari í land har, og tað sama gjørdu mangir aðrir niðurlendskir sjómenn eisini seinni. Í 1642 avgjørdi Anthony van Diemen, stjóri í Niðurlendska Eysturindiafelagnum, við høvuðssetri í Jakarta, at lata Abel Tasman standa á odda fyri einari rannsóknarferð til Avstralia. Ætlanin var at fáa meira at vita um, hvussu stórt meginlandið var, sum teir hildu var heilt suður í Kyrrahav, og at finna eina styttri siglingarleið til Suðuramerika. Tasman kom fyrst til oynna, sum nú eitur Tasmania. Hann nevndi hana Van Diemens Land. Síðan kom hann eisini til Nýsælands, Fiji og Tonga. Í 1644 teknaði hann kort av norðurstrond Avstralia. Um allan hin ovurstóra partin av avstralska meginlandinum visti eingin nakað at siga, uttan frumfólkið.


text:
Olympia (Grikkaland)
Olympia (Grikst: Oλuuπίa Olympía) var eitt halgistað í forna Grikkalandi og er kent fyri at vera heimstaðið fyri fornu olympisku leikirnir í klassisku griksku tíðini. Olympisku leikirnir vóru hildnir hvørt fjórða ár frá í hvussu er ár 776 f.kr.[1]. Fyrstu leikirnir vóru hilndar fyri at heiðra grikska gudin Zeus. Theodosius I keisari avtók olympisku leikirnir í ár 394 e.kr. av tí at hann metti at leikirnir vóru heidnir.
Olympia hevur fingið status sum Heimsarvur (World Heritage Site) av UNESCO.
Keldur[rætta]
- ↑ Bók, E. J. Bickerman, Chronology of the ancient world, 1982, Cornell Univ. Press, Ithaca, N.Y., ISBN 0-8014-1282-X, síða 75, 2. útgáva.


text:
Fríggjakvřldiđ verđur Náttin er Ung aftur í Havn. Tađ eru ungdómshúsini í Tórshavnar kommunu, sum skipa fyri tiltakinum. Hesa ferđ verđur tiltakiđ í miđbýnum, tvs. Í Margarinfabrikkini og í Tjóđpallinum.
Náttin er Ung er ćtlađ ungum í 7.,8. og 9. Flokki. Tiltakiđ er frá kl. 21 – 01, og er ókeypis.
Nýggi ungi bólkurin úr Hoyvík Frank og Frankar, fara at framfřra í Tjóđpallinum og Dj Sunflower og Vj vera í stórum tjaldi á řkinum uttan fyri Margarinfabrikkina.
Margarinfabrikkin verđur hetta kvřldiđ ein partur av Náttin er Ung, men letur tó upp kl. 20.00


text:
Síging er aldargamal føroyskur siður, sum menn hava brúkt, tá teir fóru at ræna egg, vóru eftir fugli ella seyði. Tá vóru tað fyri tað mesta royndir menn, sum sluppu í línina.
Í 2009 byrjaðu Hvalbingar at bjóða síging til ferðafólk. Sígingin er á Norðbergseiði í Hvalba. Her kunnu ferðandi síga teir 40 - 50 metrarnir niður á helluna. Tá viðrar, er møguleiki at sigla av Norðbergeiði til Fiskieiði, um ikki viðrar at sigla við báti, verður tú hálaður uppaftur við línuni.
Atkomumøguleikarnir eru av teim bestu, koyrandi er heilt til línuna. Her fær tú møguleikan at royna tíni mørk, undir tryggum viðurskiftum.


text:
Nesvík
Nesvík er ein niðursetubygd í Streymoy. Norðri við Streymin er bygdin Nesvík. Har, millum Eysturoynna og Streymoynna sigst at vera besti hvalvágur í Føroyum.
Leguhúsið í Nevsvík [rætta]
Heimamissiónin eigur eitt leguhús í Nesvík. Tað var vígt í 1993. Leguhúsið í Nesvík er nógv umbiðið, serliga um vikuskiftini. Men tað eru eisini møguleikar at leiga húsið mitt í viku. Høvuðstiltakið í Leguhúsinum í Nesvík er summarlegurnar, sum eru frá seinast í juni og nakað inn í august. Men annars verður húsið brúkt so at siga hvørt vikuskifti alt árið til legur av ymsum slag, sum til dømis familjulegur, ungdómslegur og bygdalegur, ið eru sera væl umtóktar. Í 2013 er ætlanin at útbyggja fyri umleið 25 milliónir, ætlanin er at byggja ein bygning afturat í tveimum hæddum.[1]


text:
Tróndur Arge
.(JavaScript má vera gildað fyri at kunna síggja teldupostadressun)
Stórt úrvæl av føroyskum summar blomstrum.
Vit senda um alt landið.
Bílegg á tlf. 448289 ella støkk inná gólvið.
Høvuðpína, svøvnloysi, pína í ryggi ella nakka? Svenska píkamottan prikar pínuna burtur.
Les meira her.
Heimasíðan hjá týska fótbóltssambandinum hevur gjørt ein stuttan samandrátt av dystinum báðum millum londini í 2002 og 2003.
Tað vóru tveir minniligir dystir, sum føroyska landsliðið spældi móti Týsklandi í EM 2004 undankappingini. Í Týsklandi var um reppið, at okkara javnaðu stutt fyri tíð, meðan vit á Tórsvølli vóru tveir minuttir frá at halda nullið.
Sjónbandabrotið á heimasíðuni hjá týska fótbóltssambandinum sæst HER
»Føroyar spæla vinardyst í Reykjavík
»Fótbóltslandsliðið venjingardyst í móti Íslandi
»- Vit skulu hava stýr upp á verjuna
»Føroyska liðið kostar 7,5 milliónir krónur
»- Føroyskir fótbóltsspælarar eru hetjur í Eysturríki


text:
Randi Jacobsen
.(JavaScript má vera gildað fyri at kunna síggja teldupostadressun)
Sólsetur veitir tænastur í samband við jarðarferð. Tú kann bíleggja kistu, blómur og sangir á einum staði.
Les meira her!
Hóskvøldið, 20. juni klokkan 20.00, verður filmurin Oyðimarkarblóman sýndur í Mentanarhúsinum í Fuglafirði. Les meira her!
Kom við Faroe Travel til Reykjavíkar at hoyra Franklin Graham og Michael W. Smith í Laugardalshøllini í Reykjavik. Les meira her!
Í morgin letur Tony av Sondum upp framsýning við málningum í Smiðjuni í Lítluvík í Havn.
Á framsýningini verða umleið 30 málningar - landslagsmyndir, bygda- og býarmyndir og abstraktar myndir.
Tær størstu máta 120 x 150 cm, og tær minstu máta 30 x 40 cm.
Framsýningin heldur fram til týsdagin í næstu viku, og opið er hvønn dag frá klokkan 14 til 18. Tó letur framsýningin upp í morgin klokkan 15.
Næsta grein: Miðsummarbál í Funningsfirði


text:
Málið
Vit vilja vera best
FaroeSoccer ynskir at bróta upp úr nýggjum við hesi heimasíðuni, at vera ein slóðbrótari. Vit ynskja ikki at gera nakað, sum onnur longu hava gjørt. Og FaroeSoccer er ikki nøkur døgnfluga – vit eru komnir fyri at verða!
Høvuðsmálið hjá FaroeSoccer er at vera ein miðdepil fyri kunning um føroyskan fótbólt, at veita støðug, skjót og álítandi hagtøl frá føroysku kappingini og altjóða kappingum, har føroysk lið luttaka.
Hetta verður gjørt via stóra dátugrunn okkara, sum er grundarlagið undir FaroeSoccer. Hetta er okkum vitandi einasti dátugrunnur av slíkum slag í Føroyum – og yvirhøvur!
Hetta leggur eyðvitað eina ávísa ábyrgd á okkum, men hana taka vit á okkum við gleði og vilja gera okkara allarítarsta at liva upp til álitið. Lat ongan iva vera um, at absolutt ongin er meira áhugaður í, at alt er so rætt sum tilber – og til tíðina – á FaroeSoccer enn vit.
Vit eru ikki bara við fyri at luttaka og fyri at læra – vit vilja vera best! Men fyri at koma hartil er greitt, at vit mugu spæla saman. Samstarv er lyklaorðið – eitt samstarv har allir partar fáa nakað burturúr sjálvsagt.
Vit halda at føroyingar og onnur fótbóltsáhugaði hava longst eftir eini heimasíðu sum okkara í langa tíð, tí ongastaðni hevur verið at farið eftir (álítandi) føroyskum fótbóltshagtølum í eini handavend – og so er tað eisini púra ókeypis hjá øllum at brúka FaroeSoccer!
FaroeSoccer vil fegin vera ein funnin fressur hjá øllum við áhuga fyri føroyskum fótbólti. Vit vita, at føroysku feløgini og Fótbóltssambandi fyri tans skuld ikki hava orku og umstøður at gera stórvegis burturúr skráseting, og tí er tað eyka gleðiligt, at vit kunnu vera ein beinleiðis viðspælari á hesum økinum.
Vit vænta eisini at fjølmiðlarnir og alemenningurin yvirhøvur fer at fáa stórt gagn burtur úr FaroeSoccer. Vit spæla saman, og tá vit skora, fáa ØLL mál! :-)


text:
Á landsstýrisfundi í dag vóru hesi mál fyri:
Upprit um fríhandilsavtalu millum Føroyar og Ukraina
(Løgmaður)
Upprit um at heita á donsku stjórnina um at gera uppskot til kongliga fyriskipan um ígildissetan av broyting í lóg om klage- og erstatningsadgang indenfor sundhedsvæsenet beinanvegin tá- og um- lógarbroytingin verður samtykt í Fólkatinginum
(Landsstýrismaðurin í heilsumálum)
Upprit um virksemið hjá Húsalánsgrunninum
(Landsstýrismaðurin í fíggjarmálum)
Upprit og uppskot til kunngerð um broyting í kunngerð um forskriftir og forskriftaskyldu v.m.
(Landsstýrismaðurin í heilsumálum)
Upplýsingar um omanfyri nevndu mál fáast frá avvarðandi landsstýrismanni ella løgmanni
Løgmansskrivstovan
Prime Minister´s Office
Tinganes
Postrúm 64
110 Tórshavn
Tlf: +298 306000
Fax: +298 306015
Teldupostur: info@tinganes.fo
Avgreiðslutíðir
má.- hó. 8:00 - 16:00
frí. 8:00 - 15:00


text:
Pinocchio (1940 filmur)
Pinocchio er ein amerikanskur Walt Disney teknifilmur frá 1940. Filmurin er nummar tvey í røðini av teimum klassisku Disney teknifilmunum og byggir á skaldsøguna við sama heiti hjá Carlo Collodi. Filmurin varð gjørdur sum svar uppá Snjóhvítu og teir sjey dvørgarnir hjá Disney, sum hepnaðist so væl. Filmurin Pinocchio vann tvær Oscar-virðislønir fyri besta filmstónleik og besta sang fyri sangin "When You Wish Upon a Star".
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]


text:
Parmenides
Parmenides úr Elea (á grikskum: Πapuevίδnς o Έλeάtnς) var grikskur heimspekingur, ið livdi í 5. øld f.kr og ein av teimum allratýdningarmestu presokratisku heimspekingunum. Hann var næmingur hjá Eimeinias og grundlegði lærda akademiið í Elea, har Zeno úr Elea og Melissos úr Samos lósu.
Einasta, ið liggur eftir Parmenides, eru nøkur brot úr yrking, ið nevnist "Um náttúruna". Vit hava bara 150 reglur - upprunaliga sigst hon at hava verið 3.000. Hon er býtt upp í 3 partar. Fyrst er inngangur, fyrri partur nevnist "Sannleikin" (alateia), og annar partur nevnist "Hvussu alt tykist vera" (doxa).
Brotini verða tulkað á tann hátt, at Parmenides helt, at í veruleikanum er einki, sum tað tykist vera - vit fata umstøður okkara skeivt - (hetta lýsir hann í "doxa"), og at handan alt er Sannleikin Mikli (og hetta lýsir hann í "alateiu"). Hendan mikla sannleika nevnir Parmenides "einveru". Tessvegna er Parmenides faðirin at dualismuni. Læra Parmenidesar er hin øvugta av læru Heraklits.


text:
Walisiskt mál
Walisiskt ella Bretskt (Cymraeg - y Gymraeg) ið verður talað í Wales og í Chubut landslutinum í Argentina, hoyrir til Brythonisku málini.
Eini 22% av fólkinum í Wales, tvs. uml. 611.000, hava kunnleika til málið í dag. Tey búgva í størstan mun í vestara parti av landinum, har málið hoyrist alla staðni har menniskju hittast; í handlum, á pubbum og til fótbóltsdystir t.d. Meginparturin tosar nú engskt, og øll walisisktmælt duga og skilja eisini engskt.
Fyri 200 árum síðani var walisiskt tað klárt ráðandi málið í Wales. M.a. ídnaðarkollveltingin viðførdi at engska málið tók seg fram, men so seint sum í 1891 var tað enn ein meiriluti uppá 54,4% av fólkinum ið tosaði walisiskt. Í 1911 varð staðfest, at walisiskt var vorðið eitt minnilutamál, tosað av 43.5% av fólkinum.
Í miðøld varð hópin av frægum bókmentum skrivaðar á walisiskum.
Innihaldsyvirlit
Walisiska stavraðið[rætta | rætta wikitekst]
Walisiskt brúkar latínska stavraðið, men bókstavirnir k, q, x og z verða vanliga ikki brúktir. Harafturímóti finnast (tvinnaðir) bókstavir sum antin eru sestakir fyri walisiskt, ella úttalast á ein serstakan hátt:
- ch (úttalst sum "ch" í týskum Bach, ella sum í skotskum loch),
- dd (úttalst sum engskt "th" í weather),
- ff (úttalst sum f),
- f → v
- j (bert í engskum lániorðum; úttalst sum "j" í juice),
- ll (úttalst sum "hl" - ella sum "ll" í grønlenskum Kallalit nunaat),
- si (úttalst sum "sj")
- th (úttalst sum engskt "th" í thin).
- c → k (eisini framman fyri e, i og y)
- ph → f
- r → r (rullandi tunguspíðs-r)
- rh → óræddað tunguspíðs-r
- w → u
- u → i
- y → i (tó i stuttum orðum → ø; t.d. "Cymru" [:Kømri])
Fyrsta regla í walisiska tjóðsanginum: Mae hen wlad fy nhadau yn annwyl i mi
ljóðar fonetiskt umleið soleiðis: [:Maj hen ulad vø n-hadai øn annuil i mi]
Walisiski tjóðsangurin[rætta | rætta wikitekst]
- Gwlad, Gwlad
- Mae hen wlad fy nhadau yn annwyl i mi,
- Gwlad beirdd a chantorion, enwogion o fri;
- Ei gwrol rywelwyr, gwladgarwyr tra mad;
- Dros ryddid collasant eu gwaed.
- Gwlad, gwlad, peidiol wyf i'm gwlad;
- Tra mor yn fur i'r bur hoff bau
- O bydded i'r hen iaith barhau!
Á føroyskum:
- Land, land
- Gamla land fedra mína er mær kært,
- Land yrkjara og sangara, menn tiltiknir víðagitnir;
- Hennar djarvu hermenn, fosturlandsvinir frægir,
- Fyri frælsi útheltu blóð.
- Heimland, heimland, trúfastur eri eg landi mínum,
- So leingi havið er múrur kring hetta reina ,fagra land,
- Á gævi satt tað gamla tungumál má framvegis liva!
Almenn støða (status)[rætta | rætta wikitekst]
Hóast walisiskt í dag er eitt minnilutamál, so vaks stuðulin til málið í seinnu helvt av 20'du øld, í samband við at rørslur sum tjóðskaparflokkurin Plaid Cymru frá 1925, og Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (walisiska málfelagið) frá 1962 tóku seg upp
Walisiska mállógin frá 1993 og walisiska stjórnarskipanin frá 1998 áseta at walisiskt og engskt mál skulu viðfarast javnlíkt í almenna sektorinum, í so víðan mun hetta er forsvarligt og gjørligt. Almennir stovnar verða kravdir at hava eina fyriskipan fyri walisiskt mál, ið prógvar teirra tilsøgn um javnbóðis viðgerð.
7 desember 2010 samtykti Walisiska tjóðartingið einmælt nøkur tiltøk ið skulu stuðla undir menningina av walisiska málinum í Wales. 9 februar 2011 fingu hesi tiltøk kongliga staðfesting og vórðu samtykt, og gera sostatt walisiskt til eitt alment viðurkent mál í Wales.
Í november 2008 varð walisiskt fyri fyrstu ferð brúkt á einum ráðharrafundi í ES-ráðnum, har walisiskt gjørdist tað 23'da almenna málið í ES.
Síðan ár 2000 hevur frálæra í walisiskum verið tvungin lærugrein í øllum skúlum í Wales, upp til 16 ára aldur, og hevur hetta mótvirkað afturgongdini hjá walisiskum, og viðvirkað at eisini børn hjá engsktmæltum foreldrum aðrastanði frá í UK hava kunnskap til, ella duga ræðið walisiskt.
Flestu vegskeltir eru í dag á bæði engskum og walisiskum.
Leinki úteftir[rætta | rætta wikitekst]


text:
Skapanarlæran
Skapanarlæran, eisini nevndir kreatiónisma, er trúgvin, at Gud skapti heimin. Teir halda, at alt í Bíbliuni kann prógvast reint vísundaliga. Skapanarlæran sum vit kenna hana í dag (ungjørðs-kreatiónisma) er sprottin frá adventistunum í USA í 1800-talinum og síðan gjørd populer og kom so út til aðrar evangeliskar kirkjur eftir 1960. Kristin kreationisma kom veruliga á politisku dagsskránna í USA í sjeytiárunum, tá konservativur kristindómur fekk vind í politisku seglini. Í dag siga umleið 40 prosent av amerikumonnum seg trúgva, at jørðin er 6.000 ára gomul og skapa eftir seks døgum.
Í nýggjari hami verður kreationisma eisini rópt fyri "intelligent design".


text:
Narsarsuaq
Narsarsuaq er ein bygd í Suðurgrønlandi. Narsarsuaq, sum liggur í Narsaq kommunu, er í dag ein altjóða flogvøllur, sum amerikumenn bygdu í 1941. Hetta var fyrsta amerikanska flogstøð í Grønlandi, Blue West One av navni. Flogvøllurin varð nýttur undir øllum seinna heimsbardaga sum millumlendingarstøð á teininum Evropa og Norðuramerika. Umleið 6.000 fólk búleikaðust har tá. Hópur av sjúkrabarakkum vórðu bygdar har frá 1943 til krígslok at hýsa særdum stríðsmonnum frá víðvøllinum í Evropa. Tað er ein misskiljing, tá sagt hevur verið, at sjúkrabarakkirnar eisini vórðu nýttar undir Koreakrígnum, sum vardi frá 1950 til 1953. Í 1958 lótu amerikumenn vøllin frá sær. Í økinum er eitt ótrúliga áhugavert fornminnissavn av lutum, sum amerikumenn brúktu ta tíðina teir vóru har. Í 1959 - aftaná skipið "Hans Hedtoft" fórst - tóku danir yvir tænasturnar í Narsarsuaq. Ístænastan hevur síðani húsast her.
Plássið Narsarsuaq verður ídag nýtt sum altjóða flogvøllur. Hotellið við flogvøllin, sum umframt rekur vanligt hotellvirksemi, verður eisini í stóran mun nýtt til skeiðvirksemi, ráðstevnur o.a. Ídag búgva bert eini 180 fólk í Narsarsuaq, sum eru knýtt til flogvøllin. Har býr eisini onkur føroyingur. Í allari Narsaq kommunu búgva umleið 2.000 fólk.


text:
Reyðkollur
Reyðkollur (frøðiheiti - Carduelis flammea) er heldur minni enn steinstólpa. Á sumri er hann grásprøklutur á kápuni, hvítur við gráum strikum í neðra; veingirnir eru dimmir við hvítari rond; skallin er glitrandi reyður; steggin er eisini reyður á bringuni og drunninum. Um veturin er bøgan brúnlig, har sum hon var hvít, og oman á skallanum. Hann eigur í Norðanlondum, eitt nú Íslandi og Noregi. Um veturin flytur hann seg suður, men summir verða eftir, og í kava leita teir at húsum eftir føði. Hann er sera spakur fuglur. Í Føroyum síggjast teir stundum, mest vár og heyst; hent seg hevur, at teir hava klakt og fingið ungar.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Í morgin árini byrjar árliga Føroyarmeistarastevnan og Juniormeistarastevnan í svimjing, í Svimjihøllini í Gundadali frá kl 10:00. Til ber at fylgja við úrslitunum beinleiðis her á livetiming.dk, og Kringvarp Føroya sendur so sjónvarp frá finalunum um kvøldið, í annaðkvøld forskotið kl 21:10, og so annars beinleiðis frá kl 17, leygardagin og sunnudagin.
Olympiski eldurin varð í morgun tendraður har suðuri í Olympia, og síðani givin grikska heimsmeistaranum í svimjing á opnum vatni, Spyros Gianniotis, sum fyrsti rennari á 80-daga longu ferðini til London. Til ber at síggja hátíðarhaldið á Ustream, sum minnir ikki sørt um heldur drúgvu setanini á Rhodos á sinni :-)
Les meira t.d. her á Inside the Games


text:
Ivar Aasen
Ivar Andreas Aasen (* 5. august 1813 í Møre og Romsdal fylki, Noreg; – † 23. september 1896) var ein norskur málfrøðingur og yrkjari. Ígjøgnum sítt innsavningsarbeiði og mállæruskipan legði hann grundarlag undir víðari vísindaligum kanningararbeiði av norskum tungumáli. Ivar Aasen er mest kendur fyri at vera upphavsmaður til nýnorskt.
Ævisøga[rætta | rætta wikitekst]
Ivar Aasen var yngstur av átta systkjum og misti tíðliga bæði foreldrini. Hann mátti tí longu tíðliga luttaka í strævnum bóndagarðsarbeiði fyri at lívbjarga sær. Heimstaðurin lá fjarskotin, og tí hevði Ivar fáar vinir. Hann stytti sær stundir við at lesa í bíbliuni, og longu meðan hann var lítil, løgdu bæði prestur og lensmaður í bygdini til merkis, hvussu gløggur hesin pilturin var.
Aasen fekk barnalærdóm sín hjá próstinum Hans Conrad Thoresen. I 1831 gjørdist hann ferðalærari og við tíðini gjørdist hann heimalærari hjá kaptein Daae í Skodje. Hann økti alla tíðina um vitan sína, millum annað við at læra seg fleiri tungumál av egnum ávum, og við at savna plantur úr nærumhvørvinum í eitt stórt plantusavn. Aasen byrjaði eisini at granska málføri/dialektir, og náttúrliga bleiv tað hansara egna heimliga sunnmørsdialektin ið stóð fyrst fyri tørni. Hetta gjørdist eitt strævið arbeiði, tí hann royndi at finna fram málførið/dialektina sum hon var, undan danska árininum, men við tíðini bleiv hann liðugur við 'Den Sunnmørske dialekt', sum varð útgivin í 1841.
Aasen fór til Bergens fyri at fáa arbeiðið hjá sær mett av biskoppinum har, Jacob Neumann. Biskoppurin var ovfarin og fekk partar av arbeiðnum prentaðar í tveimum útgávum av Bergens Tidstidende. Neumann syrgdi eisini fyri at seta unga málfrøðingin í samband við 'Vitenskapsselskapet' í Tróndheimi, sum gav honum starvsløn so hann kundi ferðast runt í landinum og kanna aðrar dialektir. Aasen var tá 29 ára gamal.
Málsligt innsavningsarbeiði[rætta | rætta wikitekst]
Í 1848 gav Aasen út Det norske Folkesprogs Grammatik. Tvey ár seinni kom Ordbog over det norske Folkesprog. Hendan orðabók innihelt yvir 25 000 orð og bleiv lýst sum eitt tjóðskaparligt megnaravrik av P.A. Munch. Í 1849 legði Aasen tann fyrsta tekstin á nýggja skrivtmálinum fram, og fýra ár seinni kom hann við uppskotinum um tað nýggja norska landsmálið: Prøver af Landsmaalet i Norge.


text:
Beijing
Bejing er høvuðsstaður í Kina, og hevur umleið 15,8 mió. íbúgvar. Beijing er miðdepil fyri ríkisfyrisiting, fíggjarviðurskiftum, skúlaverki og flutningi í Kina, landinum, har væl fleiri enn ein milliard fólk býr, og í fleiri enn 30 býum búgva meiri enn ein millión fólk. Í 2008 vóru OL-summarleikirnir í býnum.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Ófriður[rætta | rætta wikitekst]
Í 1989 savnaðust hundraðtúsundtals studentar á Tian'an-men-torginum (Himmalfriðartorginum) í miðbýnum í Beijing at vísa ónøgd sína við myndugleikarnar í Kina og krevja fólkaræðiligar nýskipanir. Kinverska stjórnin sendi herin at steðga mótmælistiltøkunum. Hildið verður, at eini 1000 fólk doyðu, tá ið herurin legði uppí.
Vinarbýir[rætta | rætta wikitekst]
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]


text:
Hey Árgangur '02 í Hoydølum!
Tað er við gleði at fyriskiparnir av bólkinum á Facebook "Árgangur '02 í Hoydølum - Reunion" nú kunnu bjóðað tykkum til eitt rimmar ball í summar.
Ballið verður hildið í kantinuni í Hoydølum og er hetta gjørt fyri at skapa so góðar karmar um ballið sum gjørligt. Hetta fer sikkurt eisini at seta ein serstakan dám á ballið, nú tá vit øll samlast aftur í Hoydølum.
Til ballið fáa tit eitt sindur av vátum og so okkurt gott til góman eisini.
Reunion-nevndin arbeiðir støðugt við at gera tiltakið so gott sum møguligt og er ein nevnd skipað, til at fáa gott undirhald og góðan tónleik til ballið.
Reunion-nevndin hevur fleiri "suprises" til tykkara, so tit hava nógv at gleða tykkum til.
Leypandi uppdateringar fara framm á bólkinum á Facebook í ber heitið: "Árgangur '02 í Hoydølum - Reunion".
Viðmerkjast skal at peningurin, ið verður goldin fyri tiltakið, fer óskerdur til hetta ballið og at fyriskiparnir hervið standa fyri øllum fyrireikingararbeiðinum frívilligt!
Gjaldsfreistin til tiltakið er mikudagin 18. mai 2011.
Vit gleða okkum til at síggja tykkum øll!
Vinarliga,
Malan í Jákupsstovu, Poul Rói Mohr & Sissal D. Poulsen


text:
El Dorado
El Dorado (spanskt Tann gylti býurin) merkir tann gylti og er navnið á einum gull-landi í Latínamerika, sum segðist vera so ovurfylt við gulli, silvuri og kopari, at alt innbúgv var evnað úr tí, og allar standmyndir í ríkinum vóru gjørdar úr reinum gulli. Leitanin eftir El Dorado byrjaði longu 40 ár eftir, at Kristoffur Kolumbus fann Latínamerika í 1492. Tá byrjaðu evropearar av sonnum at taka lond undir seg og fór hetta so harðliga fram, at ríkini hjá bæði astekum og inka-indiánum vóru útslettað longu í byrjanini av 1500-talinum.
Søgur úr El Dorado[rætta | rætta wikitekst]
Slaturin hevði leingi gingið um goymd ríki langt inni í suðuramerikanska frumskóginum. Ambrosius Ehinger, sum spanski kongurin hevði sent til Latínamerika at leita sær eftir gulli, var tann fyrsti, ið hoyrdi søgnina um "El hombre dorado" - tann gylti maðurin. Hetta var ein søga um ein ótrúliga ríkan høvdinga á fjallinum Kundinamarca, sum hvørt ár smurdi seg inn í eina klebruta evju og rullaði seg í gullstøvi. So baðaði hann sær í einari heilagari á, til alt gullið var runnið av honum. Nú áttu gudarnir tað. Ambrosius Ehinger gjørdist bergtikin av hesi gomlu indiansku søgnini og setti sær fyri at finna El Dorado og taka gullið til sín sjálvs.
Hundraðtals rannsóknarlið fóru næstu árini til Suðuramerika. Allir leitaðu teir eftir tí gylta landinum. Teir royndu alt fyri at fáa tey innføddu at siga sær sínar loynidómar. Teir píndu hesi villu og fóru við teimum sum dýr. Ræðuligar søgur gingu um, hvussu indiánararnir hevndu seg móti hesum sponsku rannsóknarfólkunum. Teir fangaðu rannsóknarliðini og stoyttu brennandi gull niður í hálsin á teimum, fyri at sløkkja teirra gulltosta. Aðrir blivu sundurlimaðir meðan teir enn vóru livandi og steiktir.
Ein heiðurligur riddari, sum æt Gozalo Jiminez de Quesada, royndi ein annan framferðarhátt. Ístaðin fyri at noyða tey inføddu við valdi at geva honum gull og upplýsingar, gjørdist hann vinur við tey. Hetta gav úrslit - ein stamma lovaði at vísa honum leiðina til fjallið Kundinamarca.
Alt gekk sum tað skuldi, men tá Quesada kom til staðið og møtti innbúgvunum, Chibcha-fólkið, gjørdist hann skuffaður. Tað vísti seg, at søgnin um høvdingin, sum ofraði gull til gudarnar, var sonn, men at tey langt síðani vóru givin við hesum siði, serliga tí tey einki gull høvdu. Vónsvikin gjørdi Quesada av at taka staðið við vald og soleiðis taka tað ríkidømið, ið var at fáa.
Sir Walter Raleigh[rætta | rætta wikitekst]
Hóast hetta, forðaði tað ikki øðrum í at halda á at leita eftir El Dorado. Ein tann kendasti rannsóknarleiðarin var Sir Walter Raleigh. Hann var enskur aðalsmaður og skald. Men Raleigh var eisini sjórænari og ævintýrari, sum bara var sloppin undan geglinum, tí hann hevði gott samband við drotningina.
Á einari av sínum sjóferðum til Suðuramerika, tók Raleigh ein gídsla. Maðurin var ein av teimum, sum leitaði eftir El Dorado. Raleigh setti mannin á eina oydna oyggj at doyggja, men áðrenn hevði hann fingið hendur á einum brævi, sum neyðars maðurin hevði skrivað um gulllandið. Og soleiðis byrjaði endaleysa reikan hjá Raleigh gjøgnum Suðuramerika. Heima í Onglandi gingu søgurnar um Raleigh. Fólk høvdu hoyrt um ránsferðir hansara og folk byrjaðu at hata hann. Hetta hevði við sær at Drotning Elizabeth fór at ivast í dygdumnum hjá Raleigh, men kortini helt hon á at fíggja rannsóknarferðir hansara.
Men tá hann enn einaferð kom tómhentur heim til Onglands, var óviljin móti honum so stórur, at hann varð dømdur 20 ára fongsul fyri landasvik og tá hann hevði siti hesi árini skuldi hann avrættast. Raleigh hevði, hóast sín deyðadóm, tað sera gott í fonglsinum, har hann fekk tíðina at ganga við at skriva eina bók um upplivingar sínar í Suðuramerika – bókin bleiv sera væl móttikin. Hann hevði enntá tveir persónligar tænarar at ganga sær til handa. Hetta vísir bara, hvussu væl dámdur hann framvegis var í kongshúsinum.
Í 1616 gjørdist James 1. kongur. Hann gav Raleigh loyvi at fara til Latínamerika eina síðstu ferð, at prógva at El Dorado var til. Tó stóð deyðadómurin við. Raleigh fór eldhugaður avstað, men tað gekk ikki long tíð so byrjaði hann aftur at ræna sponsk skip. Tá ið kongurin, sum stríddist fyri friði og rættvísi, hoyrdi um hesar syndir, gjørdist hann í øðini, og Raleigh bleiv avrættaður beinanvegin hann setti fótin aftur á enska jørð í 1618.


text:
Demokratiski Flokkurin
Demokratiski Flokkurin (enskt: the Democratic Party) er ein liberalur flokkur, annar av báðum størstu flokkunum í USA (hin eitur Republikanski Flokkurin). Limirnir verða nevndir "demokratar". Demokratiski flokkurin er ein vinstrahallur, progressivur og liberalur flokkur. Demokratarnir arbeiða fyri tíðina fyri fríari heilsuskipan til øll, fyri størri eftirliti við skotvápnum, fyri at enda Stríðið móti yvirgangi, javnstøðu fyri samkynd, at lata Guantanamo aftur, teir arbeiða fyri at stuðla rættinum til fría fosturtøku og at so arbeiða tey við at seta meira inn fyri at forða fyri globalari upphiting. Demokratarnir eru fyri at hækka skattin, men teir vilja ikki skerja tær almennu útreiðslurnar líka nógv sum republikanararnir.
Kend nøvn hava verið forsetarnir Franklin D. Roosevelt, Harry Truman, John F. Kennedy, Jimmy Carter og Barack Obama.


text:
Svøríki
Svøríki (svenskt: Sverige) er kongaríki í Norðurevropa. Í norðri hevur Svøríki mark við Finnland, og í vesturi við Noreg. Høvuðsstaður er Stokkhólmur. Stórir partar av Svøríki eru skógvaksnir, og har eru mong vøtn, tí at skriðjøklarnir gróvu djúpar lægdir í landið seinastu ístíð. Stór fjallalendi eru í Svøríki. Miðallívsævin í landinum er 80,74 og 1 % av fólkinum eru ikki lesifør.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Aftaná víkingatíðina, brúkti Svøríki nakrar øldir at berjast við grannarnar, mest við Danmark.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið røtt verður um samfelagsliga vælferðarskipan, sum vissar øllum borgarum landsins mannsømilig kor, hevur Svøríki verið undangonguland. Barnaansingarstovnar, sjúkrahús og ellisheim eru frágera góð. Vinnuloysið hevur verið eitt hitt lægsta í Evropa, men tað er vaksið nógv í búskaparkreppuni í 1990-árunum. Nú á døgum er 6,1 % av fólkinum arbeiðsleys. At halda hesari vælferðarskipan uppi gjalda sviar nógvan skatt. Sparingar, ið búskaparkreppan í 1990-árunum hevur verið atvold til, hava skert tær almennu veitingarnar.
Sviar leggja sær nær at fara væl um umhvørvið og hava eisini gjørt nógv burtur úr at varðveita søguligar bygningar. Mong friðað øki eru í Svøríki, og nakrir av størstu tjóðargørðunum í Evropa eru í fjallalendinum í Norðursvøríki. Sviar tala nógv um, at áir og vøtn verða dálkað, og Svøríki hevur gingið undan í stríðnum at minka dálkingina í Eystarasalti. Svøríki hevur eisini avmarkað ídnaðarútbygging ymsastaðni fram við strondini. Stórur dentur verður lagdur á at skilja burturkast og húsarhaldsrusk, og Svøríki ger nógv burtur úr endurnýtslu.
Svøríki er fyrsta landið í heiminum í 1972, sum letur transpersónar alment skifta kyn og gevur teimum ókeypis viðgerð til endamálið. Svøríki fær skrásett parlag í 1995. Hetta verður broytt til hjúnalag í 2009, og samstundis sleppa samkynd at ættleiða børn.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Ikki er óvanligt, at svensk húski eiga summarhús - 600 000 summarhús eru í Svøríki. Tey eru bygd úr viði, ofta reyðmálað, og standa niðri við strondina, við vøtnini, í skógunum ella uppi í fjøllunum. Her kunnu troytt býarfólk taka sær av løttum í vikuskiftunum og frítiðini. Vanligt er eisini at leiga útlendskum ferðafólki húsini. Mong útlendsk ferðafólk koma til Svøríkis, helst um summarið.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Matur[rætta | rætta wikitekst]
Svenski serrætturin "smörgåsbord" er annað enn búgvið borð við smurdum breyði. Vanliga er henda máltíð stórt borð við alskyns sløgum av køldum og flógvum viðskera, sum verður etin aftur við breyði, til dømis av sild, laksi, skelfiski, flogfenaði, eggi, osti, viðskera úr kjøti og grønmeti.
Landfrøði[rætta | rætta wikitekst]
Svøríki er ímillum Noreg og Finnland í Norðurevropa. Svøríki er partur av Skandinavia og Norðurlond. Norðari partur er skógvaksin og kaldur, syðri partur er gott landbúnaðarlendi, og har býr meginparturin av svenska fólkinum. Landið er 1 574 km langt, 499 km, har tað er breiðast, og er fjórðstørsta land í Vesturevropa.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Svøríki hevur mong ár á baki sum ídnaðarland, hevur væl útbúgvið fólk á øllum økjum, og er ímillum framkomnastu ídnaðarlond í heiminum.
Skandinavisku londini og Finnland eru gitin fyri einføldu og reinu sniðini á tí, tey gera, eitt snið, sum er væl umtókt aðrastaðni. Svenskir sniðskaparar komu sær serliga fram í 1960-árunum. Vælumtókt snið hevur gjørt, at svenskir bilar, til dømis Saab og Volvo, ravmagnsamboð, klædnavørur, glasvørur og húsbúni úr svenskum nálaviði eru høgt í metum í útlondum.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]
Ávísing úteftir[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir[rætta | rætta wikitekst]


text:
Franska Kollveltingin
Tann franska kollveltingin (1789-1799) er ein stórhending í tí fronsku søguni. Kollveltingin var í tíðarskeiðnum 1789-1799. Tað byrjaði tann 17. juni, tá umboðini fyri borgararnar (triðja stættin), saman við aðalinum, gjørdu uppreistir. Tað var tá ið kongur ætlaði at leggja skatt, á allir tríggir stættirnar. Aðalin vildi minka um kongsins vald, og stevndi tí tjóðartinginum á fund. Sjáldan vóru allir tríggir stættirnir samlaðir á tingfundi, og triðji stættur var oftast í minna tali, men hesa ferð var øðrvísi. Oddamennirnir í triðja stætti slóu nevan í borðið. Tey høvdu borgarir í París við sær, og tann 14 juli byrjaði stormurin á, og hertøkan av Bastilluni. Og í 1793 valdaði ræðuligt óskil í Fraklandi. Kongadømi varð tikið av, og lýðveldi stovnað.
Samanborið við onnur kríggj, vórðu ikki so nógv avrættað gjøgnum tað fronsku kollveltingina. Tað er trupult at siga akkurát hvussu nógv mistu lívið, men tey siga, at har vóru uml. 30-40.000 fólk sum doyðu, og 10.000 av teimum doyðu í fongslinum.
Innihaldsyvirlit
Hendingarøð[rætta | rætta wikitekst]
- 14. juli 1789: Uppøst mannamúgva í París herjar á Bastilluna og kollveltingin byrjar.
- 27. august 1789: Mannarættindayvirlýsingin.
- 1790: Ludvík 16. góðtekur nýggju stýrisskipanina.
- 1791: Ludvík 16. og Maria Antoinette royna at flýggja úr París, men verða tikin.
- 1792: Tjóðartingið tekur av kongsveldið.
- 1793: Ludvík 16. hálshøgdur í falløksini í januar; Maria Antoinette í oktober.
- 1793-1794: Ræðslustýri Maximilien Robespierres.
- 1794: Robiespierre handtikin og avrættaður í juli. Ræðslustýrið endar.
- 1795: Nýggj grundlog - Directoireskipan kemur í gildi.
Ludvík 14. kongur[rætta | rætta wikitekst]
Franska samfelagið var býtt í tríggjar stættir. Hesar stættir høvdu áður verið savnaðar á einum stættartingi, men í 17. øld hevði kongur tikið ræðið. Skattur, lógir og alt um kríggj og friðarsamráðingar hevði hann um hendi. Í 1660 ráddi Ludvík 14. kongur yvir 24 milliónum fólkum. Um hesa tíðina vóru bara 5. mió fólk í Bretlandi, og um 4000 fólk í Føroyum. Frakland var eitt sera fínt í búgvið land, við nógvum lærdum fólki. Einaveldið var sterkast, tá Ludvík 14. sat við ræðið. Hann helt fast, við at hann hevði fingið valdið beinleiðis frá Gudi. Ludvík 14. dámdi best at liva í marglæti og stuttleika. Hovfólkið hjá Ludvíki 14., kappaðist um at gera kongi best, so tey møguliga kundu fáa týdningarmikil størv. Hóast tað, til tíðir, var hart og ikki stuttligt, so gjørdi tey sítt besta, og kappaðust um at fáa loyvi at sita við borðið hjá kongi.
Stættir[rætta | rætta wikitekst]
Í Fraklandi vóru borgararnir býttir í tíggjar stættir. Hesar stættirnar vóru kallaðar 1., 2. og 3. stættir. Í 1. stætti er kongurin, og í 2. stætti er aðalin og prestarnir. Í 3. stætti vóru handilsfólk, bóndar og ídnaðararbeiðsfólkini. Stættirnir verða lýstir í eini pyramidu, har kongur er ovastur, og síðani koma 2. og 3. stættur. Tað sum er hugskotið við tí, er at vísa tað, at tey sum eru uppi yvir tær í pyramiduni ráða yvir tær, og harafturímóti, tey sum eru undir tær, ræðir tú yvir. Stættamunur varð í nógvum londum, men áðrenn fronsku kollveltingina var Frakland tað besta dømi um stættarmun.
Avrættingin[rætta | rætta wikitekst]
Ein kaldan morgun í januar 1793, varð Ludvík 16. koyrdur á avrættingarpallin á Place de la Revolution (Place de la Concorde). Vápnaðir hermenn fylgdu vogninum, og á avrættingarpallinum stóðu fólk við trummum til reiðar at doyva rópini frá kongstrúgvum viðhaldsfólki. Handlarnir vóru latnir aftur, og á gøtunum stóðu fólk tigandi og hugdu at. Presturin sigur frá, at tá ið fylgið kom til avrættingarstaðið, steig Ludvík treystliga upp á pallin og segði: ,,Eg eri sakleysur, men eg fyrigevi teimum, sum hava dømt meg’’. Nú hoyrdist trummusláttur, og kongur varð drigin upp í giljotinuna, undir knívin, fólk vórðu hálshøgd við. Í einum høggi varð høvdið av, og har gjørdist deyðatøgn. Aftaná eina løtu rungaðust rópini, og tað ljóðaði: Leingi livi lýveldið. Tey fóru nú at dansa um pallin, og øll sungu tjóðsangin.
Kollveltingin uttanlands[rætta | rætta wikitekst]
Kollveltingin ávirkaði viðurskiftini í øðrum londum. Fraklendingar lovaðu at styðja Wolfe Tone í Írlandi, sum stríddist fyri loysing frá Stóra Bretlandi, um hann gjørdi uppreistur ímóti stjórnini. Uppreisturin miseydnaðist, Tone varð handtikin og beindi fyri sær. Bretski forsætisráðharrin William Pitt kvíddi fyri, at fronsk herlið kundu leypa á Bretland úr Írlandi. Hann noyddi írska tingið at góðtaka eitt samveldi, og bæði londini vórðu formliga sameind í 1800.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Heimssøga 1 (Bók)
- Heimssøga 2 (Bók)


text:
Stuðlar
Leikarin á bonkinum
Info
Ama’r Sport í jólahýri
Síðst í november heldur Ama’r Sport rimmar jólaútsølu. Ama’r Sport er í jólahýri, og tískil lata teir 50% í avsláttri… Les meira
Leikarin á bonkinum: Gunvá Joan Pállson
So sótu vit aftur á bonkinum og hesuferð er tað Gøtumadamman Gunvá Joan Pállson, ið klaskar dintilin niður á regnváta… Les meira
1. Liðið vann trygt á Nørrebro United
Hóskvøldið 31. oktober hevði 1. liðið hjá ÍFF leitað sær ein túr út í ”Ryparken” at spæla landskappingardyst móti Nørrebro… Les meira
Eyðun vunnið 3.liðið uppflyting
Undan dystinum síðsta sunnudag, var longu greitt at 2. plássi í okkara seriu 4 bólki var tryggjað, og at uppflytingin… Les meira


text:
Sker
Eitt sker er eitt petti av landi, sum ikki er leyst frá jørðini og hevur hav til allar síður. Eitt sker er minni enn ein hólmur og ikki so høgt sum ein stakkur og nógv minni enn ein oyggj. Í Føroyum eru nógv sker at finna rundan um Suðuroynna og rundan um Mykines og Mykineshólm. Í Noregi og Svøríki eru nógvar oyggjar, hólmar og sker fram við strondini. Á føroyskum nevna vit hesi sker fyri Norski Skergarðurin og Svenski Skergarðurin. Orðir sker er norðurlendskt og finnist eisini á hinum norðurlendsku málunum. Orðið finnist eisini á enskum, skerry, men tað kemur úr norðurlendskum.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
Heltnarnar er eitt sker vestanfyri Vágseiði í Suðuroynni.
-
-
-
Sker við Røðina vestanfyri Suðuroynna, við Trongsivág.


text:
Dálking
Dálking; Tilfar og loftsløg, sum eiga ikki at vera har, spilla umhvørvið hjá plantum og dýrum, sum liva har. Jørðin er serlig, men viðkvom. Tá ið vit dálka við evnavørum, oyða vit lívsneyðug virði.
Dálkan stendst fyrst og fremst av ídnaðinum og ávirkar allan heimin. Evni til landbúnaðin hava eitrað moldina og verða ikki úrskild í føðsluliðunum; ídnaðarburturkast og evnafrøðiligt avlop verða tveitt í havið ella í áirnar; eitrandi loftevni úr verksmiðjum og orkuverkum og bilroykur dálka loftlagið og eru atvold til súrt regn, sum týnir skógir og vøtn og tærir bygningar. Loftdálkanin hevur eisini sett hol á ozonlagið, sum verjir jørðina fyri fagurbláu sólargeislunum. Hesir geislar kunnu elva til krabbamein hjá fólki og dýrum. Vaksandi orkunýtslan og skógartýningin økja um vakstrarhúsárinið, sum ger, at tað verður heitari á jørðini. Tað kann elva til stórar og álvarsamar veðurlagsbroytingar.
Dálkað luft[rætta | rætta wikitekst]
Verksmiðjur, serliga tær, sum nýta steinrunnin brennievni, goysa vandamiklan royk upp í luftina, sum ringur fyri lunguni. Hann ger eisini regnið súrt.
Brennandi skógir[rætta | rætta wikitekst]
Síðani 1945 eru fleiri enn 40 % av tropiska regnskóginum feld til timbur og dyrkilendi. Tá ið skógur hvørvur, hvørvur heimið hjá nógvum dýrum og plantum.


text:
Fíggjarmálaráðharrar í Føroyum
Fíggjarmálaráðharrin ella landsstýrismaðurin í fíggjarmálum er ein týdningarmikil partur av Føroya Landsstýri og búskapinum hjá Føroyum.
Fíggjarmálaráðharrar[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Djurhuus var løgmaður frá 1968 til 1970, men hevði framhaldandi uttanríkis-, fíggjar- og landbúnaðarmál sum ábyrgdarøkið.
- ↑ Hevði eisini ábyrgdina fyri málum viðvíkjandi sjónvarpi og útvarpi.
- ↑ Kallsberg var løgmaður frá 1998 til 2004, og yvirtók ábyrgdina fyri fíggjarmálum eftir Karsten Hansen frá 2003 til 2004.
- ↑ Hetta aðalráðið varð nevnt Fíggjar- og búskaparmálaráðið frá 1998 til 2002.


text:
Gerhard Lognberg er nú tingmaður fyri Sambandsflokkin. Gerhard Lognberg er farin upp í Sambandsflokkin.
Formaðurin í Sambandsflokkinum, Kaj Leo Holm Johannesen, løgmaður, er fegin um at hava fingið Gerhard Lognberg upp í flokkin og bjóðar honum vælkomnum sum níggjunda tingmann.
Sambandsfloksins á Løgtingi. So væl hevur Sambandsflokkurin ikki verið mannaður á løgtingi síðani 1932, sigur Kaj Leo Holm Johannesen.
Fyri løtu síðani gjørdi Bogi Godtfred hesa samrøðuna við formann Sambandsfloksins.
Fleiri


text:
Andorra
Andorra (Katalanskt: Andorra), officially: The Prinsadømið Andorra (Katalanskt: Principat d'Andorra) er eitt lítið landfast land í Útsynningsevropa í eystaru Pyreneunum og hevur mark við Spaniu og Frakland.
Høgt uppi í Pyrineafjøllum, á markinum ímillum Fraklands og Spania, er lítla landið Andorra. Landið er fríríki, og stjørnarovastar eru spanski biskupurin av Uruguel í landnyrðingsspania og franski forsetin í felag. Katanlanskt er alment mál; men mong tala eisini franskt og spanskt. Einasti stóri býur í landinum er høvuðsstaðurin, Andorra la Vella.
Innihaldsyvirlit
[rætta | rætta wikitekst]
Navnið "Andorra" er av ókendum uppruna, men (sambært Joan Coromines) heilt vist fyrirómverskt.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
- Høvuðsgrein: Andorrisk søga
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
- Høvuðsgrein: Andorriskur politikkur
Kommunur[rætta | rætta wikitekst]
- Høvuðsgrein: Kommunur í Andorra
Andorra hevur sjey kommunur, ið verða nevndar comuns (eintal comú):
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
- Høvuðsgrein: Andorrisk landafrøði
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
- Høvuðsgrein: Andorriskur búskapur
Fólkasamanseting[rætta | rætta wikitekst]
- Høvuðsgrein: Andorrisk fólkasamanseting
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
- Høvuðsgrein: Andorrisk mentan


text:
Texas
Texas er ein lutstatur í USA við 23 miljónum innbúgvum. Norðureftir liggur hann móti Oklahoma, í landnyrðingi móti Arkansas, eystri móti Louisiana og vestri móti New Mexico. Texas er næststørsti lutstaturin, bæði landafrøðiliga (næst eftir Alaska) og við innbúgvum (næst eftir Kalifornia). Austin er høvuðsstaður. Lutstaturin var fyrr partur av Meksiko, og í eitt tíðarskeið á næstan 10 ár sjálvstøðugt land (Lýðveldið Texas), áðrenn hann í 1845 fór uppí USA. Texas eru best kend fyri cowboylívið og stórar neytagarðar, men har er eisini besta kornlendið í USA og nógv stór oljureinsiverk. Her eru høg fjøll og fruktagóðar fløtur.
Texas er tann staturin í USA, har flest deyðadømd verða tikin av døgum.
Innihaldsyvirlit
Landalæra[rætta | rætta wikitekst]
Veðurlagið í Texas skiftir við árstíðunum - kalt um veturin og brennandi heitt um summarið, og har eru javnan melduródnir og heglingsstormar. Inni í Texas er turt, og har eru ógvuliga stórir neytagarðar. Suðuri við strondina og nakað norður regnar, og har dyrka teir heviti, mais, bummull og rís. Suður móti Meksiko er steikjandi heitt, og har eru stór strekki, ið liggja sum oyðimerkur. Í Texas eru 254 fylki (landslutir), sum er fleiri enn í nøkrum øðrum lutstat í Sambandsríki Amerika.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Texas var einaferð spanskt hjáland. Tá ið Meksiko tók loysing frá Spania 1821, var Texas partur av Meksiko. Næstu 15 árini fluttu fleiri enn 25.000 norðuramerikanarar til Texas. Meksiko var ímóti trælahaldi. Tað dámdi fólkinum í Texas lítið, tí at tey búðu í útryðjuni í bummullarríkjinum og søgdu seg hava brúk fyri trælaarbeiði. Í 1835 gjørdu tey uppreistur ímóti hernaðareinaræðisharranum Antonio de Santa Anna (1974-1876) og skipaðu fyribilsstjórn. Tey settu Sam Houston (1793-1863) at ráða og tóku býin San Antonio í Texas. Í februar 1836 gjørdi meksikansk herdeild við Santa Anna innrás í Texas fyri at knúsa uppreisturin. Meksikanararnir kringsettu Alamo, sum fell 13 dagar seinni. Allir tveyhundrað hermenninir, sum høvdu vart skansan, vóru drepnir. Teir mánaðir máttu Santa Anna og herur hansara flýggja í bardagnum við San Jacinto. Texas varð lýst lýðveldi, og Sam Houston kosin forseti. Í 1845 bað Texas um at verða limað inn í USA. Tað varð atvold til kríggj ímillum Meksiko og USA í 1846-1848. Meksiko tapti.
Í 1870- og 1880’unum vórðu indianararnir riknir út við makt, og jarnbreytin útbygd og slóðaði ræsur fyri búreisingarnar. Neytahaldið varð meir og føddi mýtuna um Texas sum tað veruliga "villa vestið". Fyrst í 1900-talinum fekk oljan stóran týdning fyri Texas, og býirnir Houston og Dallas vórðu roknaðir sum tveir teir ríkastu býirnir í heiminum. Nú er Texas næst Alaska at vinna út olju. Magnesium, jarn og uran verður eisini vunnið í Texas.
Forsetin í USA, John F. Kennedy, varð tann 22. novembur 1963 skotin og doyði í Dallas, Texas.
Høgi oljuprísurin í 1970-árunum elvdi til búskaparligan vøkstur í Texas. Lýggja veðurlagið og dreymurin um betri kor freistaði eisini fólk at fara vestureftir og í ein útsynning. Bílig arbeiðsmegi úr Meksiko gjørdi eisini sítt til, at fólk fóru tann vegin.
Fyrrverandi amerikanski forsetin George W. Bush var guvernørur í Texas í árunum 1994-2000.
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


text:
Uttanfyri Breiðáósan á Válinum stendur Heygaverkið.
Ein rørleiðing er løgd 305 metrar niðan og fer inn í fjallið, haðani ein tunnil er sprongdur góðar 1000 metrar inn í Heygadal, har byrging er, ið rúmar 2.100.000 m ³.
Um Heljareyga er gjørd ein 23 metrar høg betongbyrging.
Tunnil og veitir eru gjørdar suður til Gassadals fyri at økja um vatnnøgdina, sum rennur til Heljareygagoymsluna.
Mýruverkið
Innalaga í Heygadali stendur Mýruverkið.
Rørleiðing er løgd frá Mýruverkinum 490 metrar upp gjøgnum hamrarnar omanfyri verkið. Har fer leiðingin inn bergið, og síðani er tunnil 1.120 metrar til longdar sprongdur til byrgingina á Mýrunum, ið rúmar 4.100.000 m³.
Vatnið frá turbinuni á Mýruverkinum verður endurnýtt í turbinuni á Heygaverkinum.
Byrgingin á Mýrunum er 12 metrar høg og gjørd úr grótfyllu við einum betongveggi í miðjuni at tetta við.
Avfalsøkið er 8 km².
Eiðisverkið
Við sjóvarmálan millum Eiðisbygd og Ljósáir, við Brimnes, stendur Eiðisverkið.
Skamt frá verkinum er tunnil sprongdir inn í bergið. Úr honum er rørleiðing løgd 100 metrar oman til verkið. Tunnilin fer niðan í Eiðisvatn, sum rúmar 17.000.000 m³.
Tvær byrgingar úr gróti eru gjørdar við Eiðisvatn og tettar við asfalti á innsíðuni.
Vestursíðan um Breiðá er 22 metrar til hæddar og hin á suðursíðuni, 13 metrar til hæddar.
Vatnstøðan á Eiðisvatni er við hesum hækkað úr 129,5 metrum omanfyri sjóvarmálan upp í hægstu vatnstøðu, sum er 149,5 metrar, og rúmar við hesum 16.000.000 m³ afturat.
Fyri at leiða sum mest av vatni í Eiðisvatn, vórðu í fyrstu atløgu boraðir tveir tunlar. Annar Norður á Dal – fýra kilometrar til longdar við 8 áarinntøkum – og hin suður til Norðskála - 6,5 kilometrar til longdar við 31 áarinntøkum.
Annað byggistig, sum varð tikið alment í nýtslu hin 4. november 2000, leiðir vatnið frá Skarðánni norðanfyri Funning og frá Vesturdalsá vesturum í Eiðisvatn.
Í hesum sambandinum eru boraðir 14,3 kilometrar av tunli við 48 áarinntøkum.
Hetta seinna byggistigið fer væntandi at økja framleiðsluna á Eiðisverkinum við uml. 18 GWt/ár.
Avfalsøkið tilsamans er 42,6 km² til víddar.
Strond
Vatnorkustøðin á Strond var næsta elverk, sum framleiddi streym úr vatnorku í Føroyum.
Hetta verkið var tikið í brúk í 1931, og var tað Klaksvíkar Kommuna, sum stóð fyri hesum.
Afturat vatnorkuverkinum var diselverk útbygt. Í fyrsta umfari var tað bert Klaksvík, sum fekk streym frá elverkinum. Seinni var hetta útbygt til at lata streym til aðrar bygdir í Norðoyggjum.
Í 1960 yvirtók SEV elverkið.
Í 1998 vórðu turbinur og rør skift út. Ein peltonturbina á 1,4 MW varð sett upp í staðin fyri 0,6 MW turbinuna, ið fekk so stóran skaða undir einum rørbrotskaða, at hon ikki gjørdist aftur.
Turbinan framleiðir orku frá vatngoymsluni í Strandadali, ið rúmar um 40.000 m³.
Byrgingin er ein 20 sentimetrar betongkjarni fylt innan við gróti og uttan við moldfyllu. Vatnið verður veitt hiðani í tunli og rørum oman til orkustøðina.
Avfalsøkið er 3,7 km².
Í 2002 varð rørleiðing løgd úr Svartadali til byrgingina í Strandadali.
Henda økta vatntilrenning hevur økt árligu framleiðsluna við stívliga 1.000 MWh.
Økta avfalsøkið er ein km².
Botnur
Vatnorkustøðin í Botni var fyrsta elverk, sum framleiddi streym úr vatnorku í Føroyum.
Hetta verkið var tikið í brúk í 1921, og var tað Vágs Kommuna, sum stóð fyri hesum. Í fyrsta umfari var tað bert Vágur, sum fekk streym, men seinni var hetta útbygt til at lata streym til Tvøroyri og aðrar bygdir í oynni.
Í 1960 yvirtók SEV elverkið, sum tá hoyrdi til Suðuroyar Elverk.
Á vatnorkustøðini í Botni eru tvær turbinur – onnur ein 1,1 MW Pelton turbina, sum framleiðir orku úr Ryskivatni og hin ein 2,2 MW Fransisturbina, sum fær vatni úr Vatnsnesvatni.
Til Peltonturbinuna hoyra trý vøtn. Tað ovasta vatnið eitur Tindaliðvatn og goymir uml. 50.000 m³ vatn. Vatnið haðani rennur oman í Mittvatn, sum goymir o.u. 300.000 m³. Haðani rennur vatnið einar 100 metrar niður í Ryskivatn, sum tekur o.u. 400.000 m³.
Byrgingarnar eru gjørdar úr laðaðum gróti báðumegin við einum tetningskjarna í miðjuni úr leiri. Í 1994 fekk byrgingin um Ryskivatn ein 15 sentimetrar betongvegg móti vatnsíðuni. Vatnið úr Ryskivatni verður veitt í ein lítlan tunnil, sum er 1,5 metrar í tvørmáti – tann fyrsti, ið gjørdur er í Føroyum – síðan gjøgnum stálrør, sum vóru løgd í 2000, áðrenn tað fer inn í turbinuna.
Avfalsøkið er 2,4 km².
Tá ið Suðuroyggin var komin upp í SEV, varð elverkið víðkað til at taka vatn eystanfyri.
Ein nýggj orkustøð varð gjørd við sjóvarmálan við tveimum turbinum.
Ein byrging varð gjørd við Vatnsnesvatn í 180 metra hædd, hon tekur o.u. 1 mió m³. Byrgingin er úr betongi - betongvegg og -platu - móti vatnsíðuni og laða við gróti móti luftsíðuni.
Avfalsøkið er 4,7 km².


text:
Fólkaflytingatíðin
Fólkaflytingatíðin er heiti, sum søgufrøðingar brúka um fólkaflytingarnar frá 300 til 900 í Evropa.
Millum aðrar umfataði fólkaflytingarnar germanskar og slaviskar ættbólkar, gotar, vandálar og frankar. Fólkaflytingin er helst sett í gongd av innrásini av húnum úr eystri seint í 4. øld. Fólkatalsbroytingar og veðurlagsbroytingar hava møguliga eisini havt ávirkan á gongdina.
Innihaldsyvirlit
Nútíðarfrásøga[rætta | rætta wikitekst]
Mett verður, at húnir, sum undan fólkaflytingatíðini vóru ókendir í Evropa, lupu á eysturgermanar í 4. øld, og at trýstið frá teimum vestureftir hevur sett stórar fólkaflytingar í gongd. Húnir herjaðu á rómverjar og aðrar tjóðir rundan um. Germanar fluttu undan húnum vestureftir, longubardar, vesturgotar og vandálar fluttu hvørjir longri enn hinir fyrru vestureftir og trýstu keltar undan sær. Keltar fóru til Írlands um Frakland og víðari til Skotlands. Keltiskt mál bleiv við tíðini høvuðsmál bæði í Írlandi og Skotlandi. Anglar og saksar fóru til Onglands og róku bretar undan sær. Angulsaksiskt mál bleiv skjótt høvuðsmál í Onglandi meðan bretskt mál (valisiskt mál) var verandi høvuðsmálið í Wales.
Eftir fólkaflytingatíðina byrjaði víkingaøld við sínum fólkaflytingum.
Fólkaflyting í germanskum skaldskapi[rætta | rætta wikitekst]
Fólkaflytingin, innrásin av húnum og ófriðurin sum í fólkaflytingatíðini hava sett týðilig spor í germanskan skaldskap. Føroysku Sjúrða kvæðini, íslendsku søgurnar Vølsunga søga og Tíðriks søga, týska Nibelungenlied og angulsaksiska Bjovulfs drapa (á nútíðarenskum: Beowulf) greiða øll frá hendingum, sum fóru fram í fólkaflytingatíðini og frá innrásini hjá húnum.
Fyrsti táttur í Sjúrðar kvæðunum, Regin smiður, greiðir frá, at ófriður gekk á kong Giurs lond, at bardagar eru suðuri við sjóvarstrond, og, at av teimum, ið fóru í kríggj, kom eingin heim. Men hvør er Giur kongur?
Ein burgundarkongur er nevndur í søguligum keldum, sum æt Gibika. Hann er mettur at hava livað um ár 400. Gibika kongur var millum fyrstu menn í vestri, sum húnir lupu á. Søgugranskarin Guðmund Schütte setir metir Giur kong vera Gibika kong, og hann metir, at bardagarnir suðuri við sjóvarstrond eru bardagar við Svartahavsstrendurnar. Seinni siga Sjúrða kvæðini frá Artala húnakongi, sum mettur er at vera Attila húnakongur.
Karlamagnus livdi eisini í fólkaflytingatíðini, sum føroyskt kvæði eisini eru um. Karlamagnus førdi harðligt kríggj m.a. ímóti heidnum germanskum ættbólkum, sum hann vildi kristna. Summir søgufrøðingar halda, at júst Karlamagnus var við til at seta gongd á víkingaøld við sínum álopum á heidnar germanskar ættbólkar. Víkingaálopini vóru í byrjanini álop á kristin fólk, sum nýliga vóru komin norðureftir. Seinni fóru teir tó at leggja land undir seg.
Gongdin í tíð[rætta | rætta wikitekst]
Ávísingar[rætta | rætta wikitekst]
- Guðmundur Schütte, Edda 1917.
- Jóannes Patursson, Kvæðabók, 3. bind, Tórshavn 1923.
- J.B. Bury (1923). History of the Later Roman Empire. Available online.


text:
Piktar
Piktar vóru fornu innbúgvarnir í Skotlandi. Teir livdu í Skotlandi og oyggjunum fyri norðan. Í 4. øld eru teir nevndir í rómverskum skriftum. Landið, sum teir búðu í, var nevnt Piktland ella Piktaland.
Nógvar fornar leivdir eru eftir piktar, sum geva nakað av innliti í samfelag teirra. Men lítið av skrift hevur yvirlivað. Vísindin veit ikki eingang hvussu piktar nevndu seg sjálvar.
Navnið piktar kemur av latínska picti, sum er navn ið rómverjar góvu fornu innbúgvunum í Skotlandi, tí at teir vóru litprikaðir (tattoveraðir) um stóran part av kroppum sínum.
Í samtíð pikta vóru bretar í Onglandi og keltar í Írlandi. Møguliga vóru piktar skyldir at hesum báðum tjóðarbólkum, í ætt ella gjøgnum mentan. Men eingin veit hetta við vissu.
Summi skotsk staðarnøvd skulu eitast at vera av piktiskum uppruna. Nøvn, ið byrja við "Aber-", "Lhan-", "Pit-" or "Fin-" bera boð um, at økini hava verið bygd av piktum í fortíðini. Til dømis Aberdeen, Lhanbryde, Pitmedden, Pittodrie, Findochty og onnur.
Sjálvt um nógv vitan um piktisk samfeløg ikki er varveidd, so er eitt yvirlit yvir piktakongar varveitt, sum gevur eitt sindur av vitan um piktar.


text:
Altjóða barnarættindadagur
Altjóða barnarættindadagur er 20. november. Í 1989 samtykti aðalfundurin hjá ST altjóða sáttmálan um barnarættindi. Barnarættindasáttmálin kom í gildi á heysti í 1990, tá fleiri enn 20 lond høvdu staðfest hann. Tann 9. apríl í 1992 staðfestu Føroyar altjóða barnarættindasáttmálan. Sáttmálin skal verja øll børn fyri órættvísi, fátækradømi og neyð og geva øllum børnum møguleikar at taka lut í avgerðum, ið ávirka lív teirra. Eisini skal hann gera sítt til at skipa eitt rættvíst altjóða samfelag, sum ikki bara børn, men øll mannaættin eigur rættin til. Hóast Føroyar fyri 19 árum síðani bundu seg til at virða 41 rættindi hjá børnum, halda Føroyar ikki barnarættindasáttmálan - tað segði ST í 2011. Í niðurstøðunum og átalunum, sum ST-nevndin gjørdi í 2011 um støðuna hjá børnum í Føroyum, dumpaðu Føroyar á 8 økjum.


text:
28. mars
28. mars er dagur 87 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 88 um skotár er). 278 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1959 - Nýbygda loranstøðin á Eiði koppaði í kavaroki.
- 1988 - Atlantic Airways fleyg sín fyrsta túr millum Føroyar og Danmark.
- 2012 - Nýggja Airbus A319-flogfarið hjá Atlantic Airways flýgur sín fyrsta rututúr, millum Føroyar og Keypmannahavn.
- 2014 - Mikkalina Norðberg vald sum ársins íverkseti á íverksetaradegnum í fabrikkini hjá Østrøm í Havn.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1894 - Victor Danielsen (týddi Bíbliuna) (d. 1961).
- 1912 - Karsten Hoydal, føroyskur rithøvundur (d. 1990).
- 1966 - Høgni Hoydal, føroyskur politikari.


text:
Høgni Hoydal
Høgni Karsten Hoydal (føddur 28. mars 1966 í Keypmannahavn) er føroyskur politikari. Foreldrini eru Gunvør og Kjartan Hoydal. Kona hansara er Hildur Hermansen, og tey eiga trý børn. Hann er útbúgvin í søgu og samskifti á lærda háskúlanum í Roskilde. Áðrenn hann gjørdist politikari starvaðist hann sum sjómaður, sum læraravikarur, og sum tíðindamaður í Sjónvarpi Føroya. Høgni Hoydal hevur givið út tvær bøkur um politisk viðurskifti. Onnur nevnist "Myten om Rigsfællesskabet", sum kom út á vári í 2000, og hin nevnist "Frælsi er ábyrgd", sum kom út stutt fyri jól sama ár.
Innihaldsyvirlit
Politisk lívsleið[rætta | rætta wikitekst]
Í 1998 varð hann valdur á ting fyri Tjóðveldisflokkin og gjørdist varaløgmaður og landsstýrismaður við ábyrgd av fullveldisætlanini, norðurlendskum samstarvi og lógarmálum. Seinni varð hann valdur til formann í Tjóðveldisflokkinum. 5. desember 2003 skrædnaði tásitandi samgonga og nýval varð útskrivað. Høgni varð afturvaldur á ting og gjørdist tá formaður í størsta flokki í andstøðu.
- 1998 - Fyrstu ferð valdur á ting, og hevur síðan tá og til 5. desember 2003 verið landsstýrismaður í lógamálum v.m og varaløgmaður.
- 2001 - Valdur í Fólkatingið, men Tórbjørn Jacobsen røkti hetta starv, meðan Høgni var landsstýrismaður.
- 2002 - Afturvaldur á ting á valinum 30. apríl.
- 2004 - Afturvaldur á ting á valinum 20. januar.
- 2005 - Afturvaldur á Fólkating.
- 2007 - Afturvaldur á Fólkating 13. november.
- 2011 - Afturvaldur á Føroya Løgting 29. oktober.[1]
Útgivið[rætta | rætta wikitekst]
- 1995 - Håb i krise (Vón í kreppu) saman við Michael Haldrup.
- 2000 - Myten om rigsfællesskabet (Mýtan um ríkisfelagsskapin).
- 2000 - Frælsi er ábyrgd.


text:
Flensborg
Flensborg ella Flensburg (týskt: Flensburg, danskt og lágtýskt: Flensborg, frisiskt: Flansborj, mál av Suðurjútlandi: Flensborre) er ein gamal havnarbýur í Norðurtýsklandi. Mót norðri hevur býurin mark við Danmark. Flensborg er triðstørsti býur í Schleswig-Holstein (týskt: Schleswig-Holstein, íslendskt: Slésvík-Holtsetaland, danskt: Slesvig-Holsten) eftir Kiel og Lübeck. Býurin er 56,38 km² til víddar og hevur 88,486 íbúgvar (30. november 2009). Stóra Flensborgar økið hevur umleið 133,000 íbúgvar. Almennu málini eru tvey í tali, týskt og danskt.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Býurin er fyrst nevndur í heimildum í 1248. Flensborg fekk keypstaðarrættindi í 1284.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Borgmeistari er Simon Faber.
Arbeiði[rætta | rætta wikitekst]
Í november 2009 var arbeiðsloysið komið uppá 12,7 %, ið svarar til 5466 fulltíðar arbeiðsleys.
Vinarbýir[rætta | rætta wikitekst]
- Carlisle, Ongland/Stóra Bretland (1961)
- Neubrandenburg, Eysturtýskland/Týskland (1987)
- Słupsk (týskt: Stolp), Pólland (1988)
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- flensburg.de - Heimasíða (danskt)
- flensburg-tourismus.de (danskt)
- Flensborg Avis er eitt danskt tíðindablað. (danskt)


text:
Barokkur
Barokkur (úr fr. baroque, "margháttligur"). Stílhugtak, sum hevur verið nýtt síðan um miðja 19. øld um byggi- og myndlist, sum tók við eftir endurreisnarstevnuna í endanum á 16. øld og stóð við fram til rokokotíðarskeiðið. Um bókmentir hevur orðið verið nýtt síðan seint í 19. øld og hevur í 20. øld fest seg um tíðarskeiðið millum endurreisnarstevnuna og upplýsingarstevnuna. Umframt at vera heiti á einum ávísum bókmentatíðarskeiði verður orðið barokkur nýtt sum lýsingarorð um stíleyðkenni í bókmentum frá ymsum tíðum; barokt nevnist tað, tá ið lutir ella fyribrigdi, sum sambært vanligari hevd ikki hoyra saman, verða sett saman, ella t.d. tá ið alskyns lýsingarorð verða sandrað niður um ein lut, persón e.a. tíl., stutt sagt tað, sum brýtur harðliga frá klassisku fyrimyndunum. Millum høvundar, ið ofta taka til barokkar snildir, kunnu nevnast so ymiskir høvundar sum William Heinesen (1900-1991), Halldór Laxness (1902-1998) og Jóanes Nielsen (f. 1953).
Men bókmentirnar í b.tíðarskeiðinum eru sera ólíkar í ymiskum londum, og ymiskar áskoðanir hava verið um, hvørjir høvundar hoyra til tann barokka stílin. Summi hava hugt mest at sjálvum stílinum, onnur hava hugt at evnisvali ella roynt at sameina bæði. Ofta verður mett, at spaniólin Luis de Góngora (1561-1627) og italin Giambattista Marino (1569-1625) settu sjøtil á b.; eftir teir báðar eru stílrák uppkallað (gongorisma og marinisma), sum eyðkendust av nógvari og forvitnisligari nýtslu av myndamáli - samanberingum og myndberingum, alskyns stíltøkum og orðaskreyti, andsagnum, tvørsagnum og orðaleiki. Hesi skald høvdu stóra ávirkan á høvundar í b. í ymsum londum. Hesin stílurin leggur stóran dent á orðasnild og hitna málbering (it. concetto, en. conceit). Men áherðsla á tað óvanliga, og skreytmikil stílur, hevur verið til í ymsum bókmentatíðartíðum frá fornari tíð og er ikki nóg mikið til at eyðmerkja b. Tí hava bókmentafrøðingar eisini leitað eftir øðrum eyðkennum, sum kunnu setast í samband við tær stóru broytingar og mótsetningar, sum komu fram í hesum tíðarskeiði politiskt, trúarliga og viðvíkjandi heimsmyndini yvirhøvur: øðrumegin lívshugur, hinumegin longsil eftir at sleppa burtur úr neyðardali og fáfongd jarðarlívsins; lið um lið skartandi lýsingar av vakurleika og dýrd skapanarverksins og avnoktan av virðinum í hesi somu dýrdini og vakurleikanum, tí tey eru so stokkut. Stórverkini í b.tíðarskeiðinum eru í leikritum (spansku Lope de Vega (1562-1635) og Pedro Calderón de la Barca (1600-1681), o.fl.; summi telja eisini William Shakespeare (1564-1616) við), men b.bókmentir eru minni frásagnarskaldskapur og yrking. Í Onglandi verða b.eyðkenni hildin at vera sjónskast hjá sonevndu metafýsisku skaldunum (John Donne, Richard Crashaw, Abraham Cowley, George Herbert, Thomas Traherne, Henry Vaughan); í Norðurlondum eru høvuðsnøvn í b.tíðarskeiðinum t.d. Georg Stiernhielm (1598-1672) í Svøríki, Thomas Kingo (1634-1703) í Danmark og Dorothe Engelbretsdatter (1634-1716) í Noreg. Í norðurlendskari prosa frá b.tíðarskeiðinum er danska Leonora Christina (1621-1698) eitt høvuðsnavn. Norðmaðurin Petter Dass (1646-1707) er í serbólki millum skald í b.tíðarskeiðinum og høgt mettur í seinni tíðum fyri at yrkja um lívskor fólksins. Í okkara tíð hevur verið stórur áhugi fyri b.tíðarskeiðinum, ivaleyst partvíst tí at tað hevur verið hildið at líkjast modernismu á ymsan hátt, kanska serliga viðvíkjandi skaldsligum myndamáli.
Barokktónleikur[rætta | rætta wikitekst]
Tónleikurin í 17. og fyrst í 18. øld varð kallaður barokkur eftir listaligu byggilistini, sum var væl umtókt tá. Tað er fjølbroyttur tónleikur, og ljóðførini veva røddirnar á og av, sum vóru tær træðrir í litføgrum og stórum klæði. Størsta barokktónaskaldið var týskarin Johann Sebastian Bach. Av kendastu verkum hansara eru Brandenburgakonsertirnar. Tær vóru lidnar í 1721. Georg Friedrich Händel var eisini borin í heim í Týsklandi, men flutti til Bretlands í 1712. Hann skrivaði tónleik til enska hovið, og gjørdi eisini fleiri kend kórverk, m.a. Messias. Eitt av viðgitnastu verkum Händels varð skrivað til kongliga skreyteldin í 1749.
Komponistar[rætta | rætta wikitekst]
- Diderik Hansen Buxtehude
- Domenico Scarlatti
- Georg Friedrich Händel
- Henry Purcell
- Jean-Philippe Rameau
- Johan Adolph Scheibe
- Johann Sebastian Bach
- Antonio Vivaldi
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- R. Wellek: "The Concept of Baroque in Literary Scholarship", Concepts of Criticism, 1963.


text:
Kirkjubøkur
Ein kirkjubók ella ministerialbók inniheldur upplýsingar um tær kirkjuligu hendingarnar í einum prestagjaldi – upplýsingar um føðing/dóp, konfirmatión, vígslu og deyða/jarðarferð.
Elstu ásetingarnar fyri Føroyar, um at prestar skulu føra kirkjubók, eru í § 2-8-7 í norsku lóg hjá Christian V frá 1687. Elsta kirkjubókin í Føroyum er fyri Eysturoyar prestagjald, og hon er eisini frá 1687. Um hetta er av tilvild ella ikki, vita vit ikki, men í øllum førum komu kirkjubøkur fyri hini prestagjøldini nógv seinni - Sandoy 1719, Suðuroy 1745, Suðurstreymoy 1757, Norðoyggjar 1760, Vágoy 1797 og Norðstreymoy 1816.
Til 1913 vóru Føroyar býttar upp í 7 prestagjøld:
1) Norðoya Prestagjald
2) Eysturoya Prestagjald
3) Norðurstreymoyar Prestagjald
4) Suðurstreymoyar Prestagjald
5) Vága Prestagjald
6) Sandoyar Prestagjald
7) Suðuroyar Prestagjald
Í dag eru 14 prestagjøld í Føroyum við 60 kirkjum og 60 kirkjuráðum.[1]
Eldru kirkjubøkurnar[rætta | rætta wikitekst]
Elstu kirkjubøkurnar eru ikki skipaðar einsháttað. Summir prestar førdu kirkjubókina kronologiskt, og aðrir býttu bókina upp eftir kirkjuligum hendingum. Ymiskt er eisini hvussu nógv stendur í bókunum. Summir prestar skrivaðu eisini m.a. trúloving, kirkjugangskonur og skriftarmál í kirkjubókina. Í 1814 komu nýggjar reglur fyri kirkjubóksføring, men hesar reglur vórðu ikki allar fylgdar í Føroyum og síggjast ikki aftur fyrr enn í 1816.
Nýggju bøkurnar eru forprentaðar og hava eina fasta raðfylgju:
1) Fødd dreingjabørn
2) Fødd gentubørn
3) Konfirmeraðir dreingir
4) Konfirmeraðar gentur
5) Vígd
6) Deyðir menn
7) Deyðar kvinnur
Í kirkjubókunum var nú eisini pláss sett av til "tilgangsliste" og "afgangsliste" og "jævnførelsesregister". "Til- og afgangsliste" er yvirlit yvir tey, sum fluttu úr og í prestagjaldið, og "jævnførelsesregister" er navnaskrá, sum vísir til, hvar persónarnir eru skrásettir í kirkjubókini. Allir prestar hava tó ikki dagført hesar teigar eins væl.
Í 1814 kom eisini krav um, at kirkjubøkurnar skuldu førast í tveimum eintøkum - ein høvuðsministrerialbók, sum presturin skuldi føra og ein kontra- ella duplikatministerialbók, sum deknurin skuldi føra. Við tí grundgeving, at deknarnir flestu staðni í Føroyum dugdu so illa at skriva og annars fingu lítla og onga samsýning fyri arbeiðið sítt, vórðu hesi boðini bert fylgd í Tórshavn. Í 1844 fóru tó øll prestagjøld í Føroyum at føra kontraministrerialbøkur.
Nýggjaru kirkjubøkurnar[rætta | rætta wikitekst]
1. januar í 1893 vórðu kirkjubøkurnar í øllum prestagjøldum býttar um við nýggjar. Tær innhalda fleiri upplýsingar enn tær gomlu. Tá kom t.d. krav um, at starv og føðistaður hjá deyðum skuldi førast í kirkjubókina. Eisini vórðu kirkjubøkurnar tá býttar í tvey, soleiðis at ein bók er fyri føðingar og ein fyri konfirmerað, vígd og deyð.


text:
Algeria
Algeria (arábiskt; الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية ella Al-Jumhūrīyah al-Jazā’irīyah) er størsta land í Afrika. Algeria hevur mark við Marokko og Móritania í vestri, Mali og Niger í suðri og Tunesia og Libya í eystri. Í norðri liggur Miðjarðarhavið. Størsi býurin og høvuðsstaður er Alger. Aðrir stórir býir er Oran, Constantine, Annaba og Batna. Miðallívsævin í landinum er 73,77 ár. Høvuðsmálið er arábiskt.
Meginparturin av fólkinum í Algeria býr í býum við strendurnar. Býirnir vórðu bygdir her, tí at havið og vøtnini vóru týdningarmiklar samferðlsuleiðir. 30,1 prosent av fólkinum eru ikki lesifør og 12,9 prosent av fólkinum er arbeiðsleys. Landið hevur umleið 33,7 millionar íbúgvar. Næstan allir algeriar eru muslimar (99 prosent av fólkinum).
Meðan fraklendingar ráddu, búsettu hundraðtúsundtals evropearar seg í Algeria, men mangir teirra fóru av aftur landinum, tá ið landið fekk sjálvstýri.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Osmannaríkið[rætta | rætta wikitekst]
Meðan Suleyman 1. (1520-1566) stýrdi, var Osmannaríkið so stórt, at skuldi skil verða á, mátti tað verða stýrt í landslutum. Sultánurin í Istanbul setti pasjar (staðbundar landshøvdingar) at stýra. Sum tíðin leið, gjørdust landslutirnir óheftari, og ráðandi embætismenninir bardust javnan um, hvør skuldi ráða, helst í landslutunum í Norðurafrika. Alger var gitið fyri at vera miðdepil hjá sjórænarum. Tað var stundum eisini kallað Barbárastrondin. Teir rændu kristin skip og tóku gíðslar, sum teir kravdu loysigjald fyri ella seldu teir sum trælir. Sjórænararnir, ið rændu fleiri enn 30 fólk í Hvalba í 1629, komu haðandi. Eisini Tunis og Tripoli vunnu sær stórt ríkidømi av sjórænaravirksemi sínum. Um 1700 gekk sjórænaravirksemið afturá, og hermenninir, sum vardu býin, tóku valdið. Hesir hermenninir vóru upprunaliga osmanniskar úrvaldsherdeildir, janitssjárar, sum høvdu búsett seg har, gift seg við konufólki haðan og skapað sær sítt egið samfelag og vóru ein ráðandi stættur í Alger. Teir skipaðu síni egnu viðurskifti og valdu sær hernaðarligan oddamann, nevndur dey. Í 1710 tók oddamaðurin sær tignarheitið pasja, at staðfesta, at Alger hevði loyst frá sultáninum í Istanbul. At útvegað ríkinum pening, legði hann ógvuliga høgan skatt á fólk inni í landinum, og hann stuðlaði sjórænarunum. Algeria var í veruleikanum ikki longur partur av tí viknandi Osmannaríkinum.
Sjálvræði[rætta | rætta wikitekst]
Landið vann sær sjálvstýri undan fronskum yvirræði í 1962. Frælsisbardagin stóð við í átta ár og týndi eina millión mannalív.
Landalæra[rætta | rætta wikitekst]
Algeria er frá Miðjarðarhavsstrondini og langt suður í Saharaoyðimørk og er næststørsta land í Afrika. Meginparturin av landinum er turr oyðimørk. Meginparturin av teimum 33,76 milliónum fólkunum í Algeria búgva í smala strandgeiranum út ímóti Miðjarðarhavi. Her er veðurlagið lýtt og slavið um veturin og heitt og turt og summarið; tí er strandalendið betur egnað til landbúnað enn lendið inni í landinum. Mesta øki í Algeria er glóðheit oyðimørk - Sahara - sum veksur ógvuliga skjótt, tí at ov nógvur fenaður er uppiá í graslendinum í útryðjunum í oyðimørkini. Yvirskipanin ger, at lendið verður rótbitið, svarðlosnar og verður til dust og sand. Hóast hitin um dagin fer upp um 50° C, hóast náttarfrost og turk í mong ár, liva her dýr, sum hava lagað seg til hesar ómildu lívsumstøður.
Landslutir[rætta | rætta wikitekst]
48 landslutir eru í Algeria:
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Algeria hevur havt týðandi leiklut í heimspolitikkinum sum limur í ST og Arábiasamgonguni. Størsta avbjóðingin hjá hernaðarstýrinum er, at alt fleiri fólk fara upp í fundamentalistisku fylkingina, ið hevur sum mál, at Algeria skal hava islamska stýrisskipan. Islamskir fundamentalistar eru farnir í kríggj ímóti hernaðarstýrinum í Algeria. Eini 70.000 fólk eru deyð seinastu árini í stríðnum ímillum partarnar. Søkt hevur eisini verið at útlendingum í Algeria, og bumbur hava verið lagdar í París og øðrum fronskum býum.
Eitt hitt størsta vandamálið í Algeria er bráði fólkavøksturin. Í Algeria fjølgaðist fólkið úr 12 milliónum upp í 25 frá 1966 til 1990. Fleiri milliónir fólk eru flutt av bygd til býirnar at arbeiða. Hetta hevur elvt til stórt íbúðartrot inni í býunum og ovfólkaðar fátækrabýlingar í býarútryðjunum. So hvørt oljuvinnan er vaksin, eru býirnir eisini vaksnir; har hevur verið nógv bygt, og vinnu- og tænastustøðið eru munandi batnað. Um 60 prosent av fólkinum í Algeria býr nú í býum. Frammanundan búði meginparturin á bygd og livdi sum flakkfólk og bøndur.
Í Algeria eru sera strangar lógir viðvíkjandi trúðarlívi. Til dømis er tað strangliga forboði at royna at umvenda muslimar, samstundis eru allar religiøsar samlingar undir sterkum eftirliti.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Oljuvinnan hevur alt at siga í algeriska búskapinum, og 97 prosent av útflutninginum eru olja og gass. Tá ið olja varð funnin í 1958, gjørdist Algeria eftir fáum árum ríkt land. Áðrenn olja varð funnin, vórðu týdningarmestu útflutningsvørurnar sev og jarn. Olja og gass eru hjartatátturin í búskapinum í Algeria, og landið eigur ógvuliga stórar olju- og gassleiðir inni í Sahara. Oljuvinnan tók seg upp í 1958, og í 1979 vórðu vunnin 1,2 milliónir føt um dagin. Fallandi oljuprísur á heimsmarknaðinum í 1980- og 1990-árunum hevur havt við sær, at minni verður vunnið av olju nú, men teir vinna meiri gass enn áður. Algeria selur bæði Fraklandi og Sambandsríki Amerika gass.
Algeria megnar ikki at dyrka nóg mikið av grøði til fólkið, sum fjølgast skjótt. Landið má flyta inn 75 prosent av matinum, landinum tørvar. Kortini livir helvtin av fólkinum av landbúnaði. Høvuðsgrøði er korn, aldinfrukt, vínber, oljuber og tubbak; fikur og dadlur eru eisini týðandi grøði. Algeria er ímillum tey lond í heiminum, ið dyrka mest av dadlum og gera mest av tundri. Dadlur verða etnar feskar, turkaðar ella malnar til mjøl. Brendir og malnir dadlusteinar verða nýttir til dadlukaffi. Dadlupálmin veksur í grønum í oyðimørkini, har vatnið vellir upp úr jørðini. Úr træbulinum fæst viður.
Uttanlandshandil[rætta | rætta wikitekst]
Inn- og útflutningurin av vørum skift á ávikavist upprunaland og nýtsluland fyri 2007, sær soleiðis út sambært CIA Factbook:
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Eini 33 milliónir fólk búgva í Algeria. Hóast arábar eru í stórum meiriluta, er fimtingurin av fólkinum berbar, fólkið, ið var undan arábum. Arábiskt er alment mál, og islam er høvuðsátrúnaður. Um ein millión evropearar búsettu seg í Algeria, meðan fraklendingar ráddu har, men nú eru bara nakrir fáir túsund eftir (undir 1 prosent av fólkinum). Flestir teirra eru ættaðir úr Fraklandi, Spania og Italia.
Mál[rætta | rætta wikitekst]
- Arabiskt (alment)
- Franskt
- Berbiskt mál
Átrúnaður[rætta | rætta wikitekst]
- Islam 99 %
- Onnur 1 %
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Algerisk mentan hevur djúpar og nógvar røtur, bæði islamiskar og úr mentanum, sum vóru frammanundan, at Algeria gjørdist islamskt land. Arábisku hertøkurnar í 7. og 11. øld hava sett sjónlig merki eftir seg í Algeria. Arábar gjørdust brátt fjølmentari enn upprunafólkið, berbar, sum gjørdu uppreistur ímóti nýggju valdsharrum sínum. Arábar settu skjótt bæði mál sítt (arabiskt) og átrúnað sín (islam) í gildi. Fólkið inni í landinum í Algeria hevði sína egnu avgomlu berbermentan, nógv øðrvísi enn mentanin hjá fólkinum í býunum úti við strendurnar.
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
-
-
-
Ein fotomynd av Algeria tikin úr einum fylgisveini.


text:
Kirkju-úrmelding
Summir gudloysingar vilja helst ikki vera limir í fólkakirkjuni, men vita ikki heilt hvussu mann ber seg at fyri at melda seg út. Tí gjørdu vit av at hava eina vegleiðing liggjandi her.
Tað stutta av tí langa er, at tað er neyðugt at seta seg í samband við sóknarprestin har mann býr. Niðanfyri er ein vegleiðing vit hava fingið frá fólkakirkjuni:
- Er talan um barn ella ung undir 18 ár, er tað viðkomandi, ið hevur foreldramyndugleikan, ið tekur avgerð um hetta. Ungdómur, ið er fyltur fimtan ár, skal tó sjálvur eisini taka undir við avgerðini.
- Ein kann ikki vera limur í fólkakirkjuni og aðrari trúarsamkomu samstundis. Um ein fer í aðra trúarsamkomu, verður ein tó ikki av sær sjálvum skrásettur sum farin úr fólkakirkjuni.
- Útlimanin fer fram við skrivligari fráboðan til sóknarprestin ella kirkjuskrivstovuna, í tí kirkjusókn ein býr í.
- Tá ein boðar frá, at ein ynskir at fara úr fólkakirkjuni, skal ein boða frá, hvar og nær ein er føddur og doyptur.
- Um ein limur, ið er doyptur í Danmark men býr í Føroyum, ynskir at fara úr fólkakirkjuni, skal fráboðanin sendast sóknarprestinum ella kirkjuskrivstovuni í tí kirkjusókn, har viðkomandi býr.
- Tá ein limar seg úr kirkjuni, verður hetta fráboðað fólkayvirlitinum í kirkjusóknini og Landsfólkayvirlitinum.
- Kirkjuskattur og skattamál eru persónsmál. Mælt verður tískil hinum einstaka at kanna eftir hjá TAKS, hvørt hesi viðurskifti eru komin í rættlag.
Upplýsingar um navn og bústað hjá sóknarprestum í bústaðarsóknini eru at finna á heimasíðuni hjá fólkakirkjuni . Har eru somuleiðis skrivstovutíðir, upplýsingar sum tlf. nr. o.a. at finna.
Um ein seinni aftur ynskir at gerast limur í fólkakirkjuni, ber til eftir áheitan á sóknarprestin í sóknini, har ein býr, at lima seg inn aftur. Tað er tó ein treyt fyri hesi innliman, at sóknarprestur eftir persónliga samrøðu metir, at viðkomandi í álvara ynskir at fáa limaskapin í fólkakirkjuni aftur.
Tað ber eisini til at lesa fólkakirkjulógina vv limaskapi inni á lógir.


text:
Norðuramerika
Norðuramerika er ein heimspartur. Norðuramerika eru londini Sambandsríki Amerika, Kanada og Meksiko, umframt heimsins størstu oyggj, Grønland. Í seinastu ístíð lá mikil ískappi um meginlandið, sum sumstaðni brýndi niður landslagið, dýpti láglendið við Stóruvøtn og legði eitt jaður av fruktagóðari mold oman á víðu grasfløturnar í Miðvestri. Klettafjøll eru norðan úr Alaska og suður í New Mexico eru ryggurin í meginlandinum. Eystanfyri eru Appalachiafjøll, og eystan og sunnan tey er lág strond. Í Eysturkanada er Kanadaskjøldur, ein ovurstór lægd við gomlum, niðurruddum fjøllum, sum nú liggja undir mold. Oyðimerkur eru í útsynningspartinum í USA og suður í Norðurmeksiko.
Fólkið í hesum heimsparti var einaferð upprunafólk - indiánar, sum livdu av tí, náttúran gav. Næstan alt fólkið har nú á døgum eru eftirkomarar hjá niðursetufólki, sum eru flutt hagar seinastu 400 árini. Sterkasta landið, bæði tá vit hugsa um fólkatal og vælferð, er USA, ríkasta land í heiminum. Norðan fyri USA er ovurstóra Kanada. Her býr ikki so nógv fólk, tí at har er berligari, kaldari og harðførari enn hjá grannanum fyri sunnan. Bæði londini vóru einaferð bretsk hjálond, og meginparturin av fólkinum talar enskt. Í Meksiko talar fólkið spanskt, tí at fyrr var Meksiko spanskt hjáland. Hóast nógv olja og gass eru í Meksiko, er landið fátækt.
Norðuramerika er ein av ótættast bygdu heimspørtunum í heiminum. Stívliga tveir triðingar av fólkinum búgva í USA. Næstflest fólk búgva í Meksiko, minst er í Kanada. Fyrr búði mesta fólkið í USA í eystara parti í landinum, men seinastu fimmti árini eru mong flutt til lýggjaru ríkini fyri sunnan og vestan (t.d. Kalifornia, Arizona og Texas). Soleiðis hevur eisini verið í Kanada, fólk eru flutt av eysturstrondini og til Stóruvøtn og til dømis Toronto í Ontario, ella tey eru flutt til býir á vesturstrondini, til dømis Vancouver í British Columbia.
Tilflytarar eru komnir í stórum tali til Norðuramerika, helst úr Evropa, men eisini úr Suðuramerika og Asia. Øll fóru ikki, tí at tey ætlaðu tað. Svarta fólkið í Amerika er ættað frá afrikonsku trælunum, sum við valdi vórðu fluttir til Amerika frá 1619 til 1808 at arbeiða í lundunum. Trælahaldið varð ikki avtikið fyrr enn í 1865. Afroamerikanarar, sum tey svørtu verða nevnd, fáa størri og størri ávirkan í amerikanska samfelagnum.
Øll trý londini í Norðuramerika eru sambandsríki. Tað er, at londini eru skift sundur í fleiri ríki. Hesi ríki hava egið lóggávuvald og senda eisini umboð til sambandstingið, so at øll kunnu verða við at gera av, hvussu landið skal verða stýrt.
Lond í Norðuramerika[rætta | rætta wikitekst]
- Anguilla (hoyra til Bretland)
- Antigua og Barbuda
- Aruba (hoyrir til Niðurlond)
- Amerikonsku Jómfrúoyggjar (hoyra til USA)
- Bahamasoyggjar
- Barbados
- Belis
- Bermuda (hoyra til Bretland)
- Bretsku Jómfrúroyggjar (hoyra til Bretlandi)
- Caymanoyggjar (hoyra til Bretland)
- Dominika
- Dominikanalýðveldið
- El Salvador
- Grenada
- Grønland (hoyrir til Danmark. Landafrøðiligani partur av Norðuramerika, men søguliga og politiskt partur av Evropa.)
- Guadeloupe (hoyrir til Frakland)
- Guatemala
- Haiti
- Honduras
- Jamaika
- Kanada
- Kosta Rika
- Kuba
- Martinique (hoyrir til Frakland)
- Meksiko
- Montserrat (hoyrir til Bretland)
- Niðurlendsku Antilloyggjar (hoyra til Niðurlond)
- Nikaragua
- Panama
- Puerto Riko (hoyrir til USA)
- Sankt Kitts og Nevis
- St. Lusia
- Saint-Pierre og Miquelon (hoyra til Frakland)
- St. Vinsent og Grenadinoyggjar
- Trinidad og Tobago
- Turks- og Caicosoyggjar (hoyra til Bretland)
- USA


text:
Aril Edvardsen
Aril Edvardsen (15. november 1938 – 6. september 2008) var ein av kendastu evangelistunum í Norðurlondum, stovnarin av Troens Bevis og leiðari hjá samkomuni í Kvinesdal. Aril Snorre Edvardsen varð føddur 15. novembur 1938 í Kvinesdal í Norra. Seytjan ára gamal giftist hann við Kari, sum var floksfelagi hansara í barnaskúlanum. Tá Kari lá á sjúkrahúsi og átti elstu dóttir teirra, fór Aril á møti saman við einum vini sínum. Á hesum møti møtti hann Jesusi. Serliga er hann kendur gjøgnum felagsskapin Troens Bevis Verdens Evangelisering, sum hann setti á stovn í 1965.
Aril Edvardsen er sera kendur í Føroyum, men eisini um at kalla allan heim. Hann var sera virkin sum evangelistur serliga rættað móti londum í triðja heiminum. Hann hevur arbeitt í Afrika og India í yvir 50 ár og er helst kendasti predikantur í Noregi. Hann stovnaði Troens Bevis Verdens Evangelisering í 1965, sum millum annað sendir kristið útvarp í fleiri enn 200 londum. Í Noregi hevur hann verið mest sentrali persónurin í pinsameinigheitini, og alment ein sera nógv umrøddur persónur, serliga orsakað av síni konservativu bíbliufatan. Aril Edvardsen var staddur í Mombasa í Kenja, nú hann doyði. Aril hevur havt fleiri blóðtøppar í hjartanum. Hann varð 69 ára gamal.


text:
Rembrandt
Rembrandt Harmenszoon van Rijn, oftast bert nevndur sum Rembrandt (15. juli 1606 – 4. oktober 1669) var ein niðurlendskur listamálari. Hann verður vanliga mettur at vera ein av teimum bestu listamálarunum í evropeiskari listasøgu og tann týdningarmesti í niðurlendskari søgu.[1]
Hann varð føddur sum sonur ein myllara í Leiden. 14-áragamal varð hann innskrivaður sum lesandi við lærda háskúlan í Leiden, men gavst við at lesa eftir eitt hálvt ár, fyri at gerast málari í staðin. Í 1624 varð hann í læru sum listamálari hjá Pieter Lastman í Amsterdam. Eftir 6 mánaðir vendi hann aftur til Leiden, har hann fann fram til sín egna stíl. Í 1632 flutti hann so aftur til Amsterdam, har hann arbeiddi sum portrettmálari. Hann giftist við Saskia van Uylenburgh, sum var dóttir ein borgarstjóra og systkinabarn við ein sukseríkan listahandilsmann. Í tíðarskeiðnum 1635-1641 fingu tey fýra børn, av teimum yvirlivdi bert eitt barn. Konan doyði í 1642.
Gjøgnum tíðirnar hava fólk hildið, at Rembrandt málaði yvir 600 málningar og gjørdi fleiri túsund tekningar og raderingar. Seinni greinskan, sum m.a. er gjørd av The Rembrandt Research project, er komin fram til, at talið ikki eigur at vera so høgt, men heldur umleið 300 verk, sum meistarin Rembrandt hevur málað. Eitt av teimum kendastu verkum hansara er Náttarvaktin.
Seinna kona hansara, Hendrickje Stoffels, doyði í 1663. Sonurin Titus frá tí fyrsta hjúnalagnum, doyði í 1668. Hin 4. oktober 1669 doyði Rembrandt í Amsterdam og varð grivin í Westerkerk. Einasti eftirkomari hansara tá, var dóttrini Cornelia, sum hann hevði fingið við Hendrickje.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Gombrich, s. 420.