text:
Skundmál
FYLG ÁRSINS SKUNDMÁLUM – Hvat hava vit skrivað fyri, og hvat er nýtt í málunum?
Hevur skund: Bjarga deyðadømdu Nouru
25. mai 2018
19 ára gamla Noura Hussein Hamad Daoud úr Sudan varð herfyri dømd at verða hongd fyri at hava beint fyri sínum neyðtøkumanni.
Søgan byrjaði, tá ið Noura bara 16 ára gomul varð tvingað at gifta seg. Hon royndi at flýggja og helt í trý ár til hjá eini skyldkonu, til pápin lumpaði hana til at koma heim aftur.
Fyrstu ferð maður Nouru neyðtók hana, fekk hann tveir beiggjar hjá sær og eitt systkinabarn at halda henni ímeðan. Hon hevði ongan hug at vera kynsliga saman við einum manni, sum hon ongantíð hevði viljað giftst við – so hann neyðtók hana. Aðru ferð hann neyðtók Nouru, royndi hon at verja seg við einum knívi. Maðurin doyði av løstunum.
Tá ið Noura fór til familjuna hjá sær at siga teimum, hvat ið var hent, fór pápin beina leið til løgregluna við henni, og øll familjan vendi henni bakið.
Rætturin hevur dømt Nouru seka í tilætlaðum morði, hóast talan var um sjálvverju í einum noyðsluhjúnabandi, tá ið hon bara var tannáringur. Dómarin dømdi hana eftir eini avoldaðari lóg, sum ikki roknar neyðtøku í hjúnabandinum fyri brotsverk.
Sorgarsøgan hjá Nouru er bara eitt av nógvum dømum um ágangin hjá tí sudansku stjórnini á rættindini hjá kvinnum og gentum. Krev, at teir sudansku myndugleikarnir:
- beinanvegin ógilda deyðadómin hjá Nouru Hussein Hamad Daoud
- geva teimum linnandi umstøðunum í málinum gætur og føra eitt rættarmál, sum lýkur altjóða krøv uttan at brúka deyðarevsing
- seta tilmælini í barnasáttmálanum í verk og broyta hjúnabandslógina, so at lógaldurin fyri hjúnaband verður hækkaður úr 10 upp í 18 ár
SKRIVA UNDIR HER
Eg krevji, at tann sudanska stjórnin ógildar deyðadómin hjá Nouru Hussein Hamad og tekur málið upp til nýggja viðgerð og gevur teimum linnandi umstøðunum í málinum gætur. Noura varð neyðtikin og skal ikki dømast til deyða fyri at hava vart seg.
Kinesiskur aktivistur í lívsvanda
23. mai 2018
Tann 53 ára gamli kinesiski aktivisturin, Huang Qi, hevur halgað lívið til at varpa ljós á mannarættindabrot. Brotini verða skjalfest á heimasíðuni 64 Tianwang. Hann er nú í fongsli, har hann verður píndur. Heilsustøðan hjá honum var frammanundan vánalig, men píningin ger hana enn verri og setur hann í lívsvanda.
Kinesiski Huang Qi er álvarsliga sjúkur, og heilsan er versnað munandi, síðan eitt lið av løgreglumonnum handtók hann í heiminum í novembur 2016. Ein mánað seinni frætti familjan, at hann var handtikin fyri at hava ”kunngjørt ríkisloyndarmál”.
Sambært ákæruni skal hann sambært tveimum kinesiskum mannarættindaheimasíðum hava lagt eitt skjal frá Mianyang kommunu á heimasíðuna hjá sær. Skjalið lýsti Huang Qi sum eitt mið fyri eini harðari kós móti aktivistum, sum starvaðust fyri heimasíðuna 64 Tianwang. Tað var ikki fyrr enn eftir hetta, at stjórnin við afturvirkandi gildi flokkaði skjalið sum topployniligt og brúkti hol í lóggávuni til at fella hann.
Ikki fyrr enn átta mánaðir eftir handtøkuna fekk Huang Qi samband við sakførararan hjá sær. Hann greiddi sakføraranum frá hendingum í fongslinum, har hann hvønn dag í fleiri vikur varð noyddur at standa til avhoyringar millum fýra og seks tímar. Við hesum royndu myndugleikarnir at trýsta hann til at játta seg sekan. Seinni greiddi hann sakføraranum frá, hvussu eisini aðrir fangar gjørdu seg inn á seg eftir boðum frá einum av fangavørðunum.
Familjan hjá Huang Qi ber ótta fyri, at hann kann doyggja hvørja løtu orsakað av vantandi læknahjálp. Eftir at hava vitjað hann í fongslinum greiddi sakførarin 85 ára gomlu mammu Huang Qu frá støðuni. Hon skrivaði síðan í eini dagføring á tí sosiala miðlinum WeChat:
Kroppurin á Huang Qi, serliga beinini, er sera hovin.
Huang Qi hevur nevniliga eina kroniska nýrasjúku, sum kann gera, at nýruni ganga fyri, um hann ikki fær tær níggju tablettirnar, sum honum tørvar um dagin. Aftur at tí hevur hann vatn í høvdinum og eina hjarta- og lungnasjúku. Kemur hann ikki skjótt undir læknahond, er vandi fyri, at hann doyr.
Hetta er ikki fyrstu ferð, at vit síggja eitt mál sum hetta. Í hesi løtu sita eisini tíggju aðrir journalistar, sum arbeiða fyri 64 Tianwang, í fongsli. Stjórnin roynir við skipaðum átøkum at teppa atfinningarsamar journalistar. Eitt nú vórðu fimm journalistar handtiknir í 2014, eftir at blaðið hjá teimum hevði skrivað eina grein um eina loyniliga evnafrøðiliga verksmiðju. Eftir fimm mánaðir við átakinum fyri Unity 5, sum Amnesty-stuðlar um allan heimin tóku lut í, eru tey fimm nú leyslatin. Standa vit saman, kunnu vit eisini geva Huang Qu frælsið aftur. Saman kunnu vit leggja trýst á teir kinesisku myndugleikarnar, so at hann verður leyslatin og kemur í viðgerð.
Huang stovnaði í 1998 ta fyrstu kendu heimasíðuna fyri rættindaeftirlit í Kina. Heimasíðan sigur frá mannarættindabrotum og klagum um stjórnina. Arbeiðið hjá Huang við ríkisjournalistikki er vorðið fagnað við altjóða virðislønum, m.a. tveimum frá felagsskapinum Reporters Without Borders, sum gav 64 Tianwang virðislønina fyri fjølmiðlafrælsi í 2016 og Huang sjálvum virðislønina fyri netfrælsi í 2004.
Vit krevja, at teir kinesisku myndugleikarnir:
- sleppa Huang Qi leysum beinanvegin og treytaleyst, um teir ikki føra haldgóð prógv fyri, at hann hevur framt eitt lógarbrot, sum verður viðurkent á altjóða stigi
- geva Huang Qi regluliga og óavmarkaða atgongd at læknahjálp, tá ið hann biður um tað
- geva Huang Qi eina rættvísa rættargongd í samsvari við altjóða krøv, um teir velja at halda fram við málinum
- síggja til, at Huang Qi ikki verður píndur ella illa viðfarin á annan hátt
- seta eina óhefta kanning í verk av málinum hjá Huang Qui, eisini eina læknakanning við støði í frásøgnunum um píning og aðra ringa viðferð
- sleppa Huang Qi at síggja familjuna
TURKISK LESANDI FONGSLAÐ FYRI AT MÓTMÆLA KRÍGNUM Í SÝRIA
4. mai 2018
Í hesi løtu sita tíggju lesandi undir hægri útbúgving í Turkalandi fongslað, tí at tey tóku lut í einum friðarligum mótmælistiltaki at mótmæla krígnum í Sýria. Við at skriva undir kanst tú heita á myndugleikarnar um at sleppa teimum leysum.
Tann 19. mars tóku nøkur lesandi á Boğaziçi-universitetinum lut í einum friðarligum mótmælistiltaki at mótmæla hernaðarligum tiltøkum hjá Turkalandi í Afrin í Sýria. Stutt eftir bankaði løgreglan uppá hjá teimum á miðjari nátt og handtók tey á staðnum. Turkiskir dómstólar leggja tey undir at ”tala søkina hjá einum yvirgangsfelagsskapi”, og tey eru í vanda fyri at verða dømd fimm ára fongsul, tí at ”myndir vísa, at tey lótu munnin upp á ein hátt, sum bendir á, at tey róptu herróp.”
Sum aftursvar til mótmælini, og til at tey lesandi vórðu afturhildin, segði Erdogan forseti: ”Vit fara at finna hesi yvirgangslesandi og gera tað, sum krevst.” Seinni legði hann afturat: ”Kommunistlesandi, yvirgangsfólk og landsfíggindar skulu ikki hava rætt til at útbúgva seg á universitetinum.”
Mamma ein av teimum lesandi skilur einki av útsøgnunum hjá Eordogan: ”Tey hava ongantíð grýtt ein stein og ongantíð hildið á einum vápni, tíansheldur einum pinni. Tey eru øll ímóti kríggi og ímóti vápnum. Hvussu kanst tú kalla tey yvirgangsfólk?”
Tann turkiska lóggávan móti yvirgangi verður brúkt til at køva friðarligar og loyviligar atfinningar. Støðan hjá mannarættindaverjum í Turkalandi er tí hættislig. Men standa vit saman um at hjálpa teimum, sum verða órættvíst fongslað, kunnu vit geva teimum frælsið aftur.
Saman kunnu vit leggja trýst á teir turkisku myndugleikarnar, so at tey tíggju lesandi kunnu verða leyslatin og halda fram við lesnaðinum sum higartil.
Rætturin at savnast friðarliga og gera vart við sína hugsan er vardur eftir bæði turkiskum og altjóða rætti – tí skulu lesandi latast leys beinanvegin. Skriva undir í seinasti lagi tann 17. mai 2018 og vís teimum lesandi tín stuðul. Vit senda tí turkiska løgmálaráðharranum, Abdülhamit Gül, allar undirskriftirnar við teldupostinum niðanfyri. Tess fleiri vit eru, tess størri verður trýstið á myndugleikarnar.
Teldupostur til Abdülhamit Gül løgmálaráðharra
Góði ráðharri
Eg heiti á teg um beinanvegin og treytaleyst at sleppa teimum tíggju fongslaðu lesandi á Boğaziçi-universitetinum í Istanbul leysum.
Tey lesandi eru bara fongslað fyri at taka lut í einum friðarligum mótmælistiltaki og fyri brúka sín rætt til talufrælsi og til at savnast friðarliga – í samsvari við bæði turkiska og altjóða lóggávu.
Tey lesandi skulu ikki vera fyri fyrisitingarligum revsiatgerðum, men eiga at sleppa at halda fram við lesnaðinum sum higartil.
Eg heiti á teg um at bera so í bandi, at eingin lesandi í framtíðini verður kannaður ella lógsøktur fyri at hava tikið lut í hesum friðarligu mótmælistiltøkunum.
Blíðar heilsur
HVÍTARUSSLAND: UNGUR MAÐUR FONGSLAÐUR OG AVBYRGDUR EFTIR SÚKKLUÁTAK
13. apríl 2018
Tað var í sambandi við eitt súkkluátak í Minsk í oktobur 2016, at tann hvítarussiska løgreglan handtók tann 23 ára gamla Dzmitry Paliyenka. Hann varð seinni dømdur tvey ára fongsul. Nú avbyrgja fangavørðirnir hann frá umheiminum. Sjálvt hinir fangarnir blíva revsaðir, um teir tosa við hann.
Tíggju dagar er long tíð, um tú ongan sleppur at tosa við. Men tað er ikki bara teir tíggju dagarnar um mánaðin, har ið tann 23 ára gamli Dzmitry Paliyenka situr avbyrgdur í fongslinum, at hann kennir seg einsamallan. Restina av tíðini er tað harafturat ógvuliga torført hjá honum at fáa samband við familju og vinfólk. Roynir hann at senda eitt bræv, kemur tað næstan ongantíð fram. Og tá ið vinfólk á nýggjárinum í fjør skipaðu fyri einum brævskrivingarátaki til at vísa honum samhug, fekk hann einki av brøvunum. Sjálvt hinum fangunum í fongslinum hava fangavørðirnir givið strong boð um ikki at tosa við hann, og teir, sum gera, verða revsaðir.
Dzmitry varð í oktobur 2016 dømdur tvey ára fongsul m.a. fyri at hava skrætt jakkan hjá einum løgreglumanni undir einum friðarligum súkkluátaki í tí hvítarussiska høvuðsstaðnum, Minsk, tann 29. apríl 2016. Tey luttakandi mótmæltu fleiri avmarkingum mótvegis fólki á súkklu. Hann var tann einasti, sum varð dømdur. Undir rættarmálinum viðgekk løgreglumaðurin tó, at hann ikki við vissu dugdi at siga, um tað veruliga var Dzmitry, sum hevði oyðilagt jakkan. Og har vóru eingi onnur vitnir. Kortini varð Dzmitry dømdur sekur.
Tað er ómetaliga torført hjá Dzmitry at samskifta við umheimin. Fangavørðirnir eygleiða allar fundir við sakføraran og pápan og lesa og sensurera allan post. Hann hevur tó sagt teimum, at hann fyri tveimum mánaðum síðan fekk eitt sár á beinið, sum ikki er grøtt aftur, og sum læknarnir í fongslinum ikki vilja viðgera. Tað er óvist, hvussu hann hevur fingið sárið. Dzmitry hevur eisini astmu. Fangavørðirnir hava sett hann at arbeiða í einum umhvørvi við nógvum støvi, og tað ger astmuna verri. Vit vita ikki, um hann fær viðgerð fyri astmu, men tey næstu skyldfólkini bera ótta fyri, at hann ikki ger.
Skriva undir, so heita vit á myndugleikarnar um beinanvegin og treytaleyst at sleppa Dzmitry Paliyenka, sum bara er dømdur fyri friðarliga aktivismu, leysum.
Til Dzmitry verður leyslatin, heitir Amnesty eisini á myndugleikarnar um at geva honum viðgerð fyri astmu og sárið hjá sær og at tryggja, at hann ikki verður settur at gera arbeiði, sum skaðar heilsuna hjá honum. Og vit heita eisini á myndugleikarnar um at sleppa honum í samband við familjuna og at tosa við sakføraran í trúnaði.
Stuðla rættinum hjá kvinnum í El Salvador til fosturtøku
27. mars 2018
Beint nú kanst tú stuðla kvinnum og monnum í túsundatali og krevja, at myndugleikarnir í El Salvador avtaka tað fullkomna fosturtøkubannið í landinum.
Nógvar kvinnur og gentur hava annaðhvørt látið lív ella fingið varandi mein orsakað av fosturtøkubanninum í El Salvador. Bannið noyðir tær at søkja sær lívshættisliga, loyniliga fosturtøku ella at vera við barn, hóast tað hóttir lívið og heilsuna hjá teimum.
Síðan 1998 hevur fosturtøka verið bannað í El Salvador, sjálvt tá ið kvinnan ella gentan er blivin við barn við neyðtøku og tá ið lív og heilsa eru í vanda. Amnesty hevur fylgt fleiri málum um ungar gentur í El Salvador, sum uttan prógv eru dømdar fleiri ára fongsul, eftir at tær hava átt deyðfødd børn. Tey seinastu árini hava vit tó sæð góð úrslit í fleiri fosturtøkusakum. Eitt nú blivu Maria Verónica Figueroa Marroquín og Teodora del Carmen Vásquez herfyri leyslatnar eftir at hava sitið millum 10 og 15 ár í fongsli fyri at hava átt deyðfødd børn. Tær høvdu tá sitið helvtina av tíðini, tær annars skuldu sita.
Vónandi kunnu leyslatingarnar fáa glið á broytingina, sum landinum tørvar, og slóða fyri, at tann víðgongda fosturtøkulóggávan í landinum verður broytt. Løtan er nú! Vit síggja røring í fólkinum, sum streymar út á gøturnar at heita á myndugleikarnar um at samtykkja lógarbroytingina, sum loyvir fosturtøku, tá ið heilsan hjá kvinnuni er í vanda, tá ið fostrið ber álvarslig brek, ella tá ið kvinnan er blivin við barn við neyðtøku.
Vís kvinnunum og monnunum, sum beint nú stríðast fyri at broyta fosturtøkulóggávuna í El Salvador, tín stuðul. Skriva undir! So heita vit í felag á myndugleikarnar í El Salvador um at taka kravið hjá fólkinum til eftirtektar og samtykkja lógarbroytingina.
Vit eru ógvuliga nær við at broyta lívið hjá sera nógvum kvinnum og gentum í El Salvador. Undirtøkan fyri lógarbroytingini eru nú næstan so stór, at lógarbroytingin kann gerast veruleiki. Handa vit myndugleikunum ein stóran stakk av undirskriftum, áðrenn tjóðartingið skal atkvøða í apríl í ár, hava vit ein veruligan møguleika at fáa tað fullkomna fosturtøkubannið avtikið. Líka síðan 1998 hava fólk í túsundatali bíðað eftir broytingini.
SÝRIA: GEVIST AT BUMBA EYSTURGHOUTA
3. mars 2018
Stýrið í Sýria bumbar – við russiskari hjálp – fólkið í Eysturghouta. Bara hesa seinastu vikuna hava meira enn 500 fólk látið lív.
ST samtykti fyri kortum 30 daga vápnahvíld í býnum, men hvørki Sýria ella Russland virðir avgerðina, og tí regna bumburnar við sama lag.
Bumbað hús, deyð og løstað eru einki nýtt hjá fólkinum í Eysturghouta. Fólk, sum í seks ár hava verið innibyrgd í eini ómenniskjansligari kringseting, verða nú hvønn dag álopin, dripin og løstað av síni egnu stjórn. Børn og gomul doyggja av føðslu- og heiluvágstroti.
Bið stjórnirnar í Sýra og Russlandi halda uppat at bumba og sleppa kringsetingini beinanvegin. Skriva undir nú!
Álopini skulu halda uppat. Neyðhjálp skal sleppa inn í Eysturghouta.
Tað er ikki so langt síðan, at tað við altjóða trýsti eydnaðist flyta fólkið burtur úr Aleppo, sum tá var kringsettur. Latið okkum í felag leggja so stórt trýst á Sýria og Russland sum gjørligt, so at fólkið í Eysturghouta fær hjálpina, tí tørvar.
Skriva undir. Álopini skulu steðgast nú og fólkið hava atgongd at neyðhjálp.
Undirskriftirnar verða sendar teimum sýrisku og russisku myndugleikunum.
Kamboddja: Fongslað fyri at verja heimið
22. februar 2018
Orsakað av sínum friðarliga stríði fyri at verja grannalagið hevur Tep Vanny verið fyri ágangi og valdsgerðum og er vorðin fongslað. Í dag situr hon ein dóm upp á hálvt triðja ára fongsul. Henni tørvar tín stuðul fyri at sleppa leys.
Tep Vanny hevur í sløk tíggju ár vart býlingin hjá sær mitt í Phnom Penh, har ið familjur í túsundatali eru tvingaðar úr egnum húsum.
Tað byrjaði av álvara í 2007, tá ið vatnið Boeng Kak í Phnom Penh varð útleigað til íleggjarar, sum vildu fylla tað og byggja marglætisbústaðir og harvið floyma yvir og ríva niður heimini hjá fólkinum á staðnum. Ein tann virknasti aktivisturin í mótstøðuni á staðnum var Tep Vanny.
Saman við øðrum aktivistum, nógvar teirra kvinnur, hevur hon verið fyri ágangi og er vorðin sligin, handtikin og fongslað fyri at finnast at stjórnini og ætlanunum hjá íleggjarunum.
”Tað er heilt greitt, at myndugleikarnir brúka dómstólarnar til at læsa meg inni, teppa meg og bróta mítt áræði niður”, sigur Tep Vanny sjálv.
Hóast avbjóðingarnar hevur Tep Vanny hildið á við sínum ótroyttiliga stríði fyri rættvísi. Men henni tørvar eisini tín stuðul. Beint nú situr hon nevniliga fongslað saman við nógvum øðrum djørvum aktivistum í Kamboddja.
Skriva undir og hjálp okkum at leggja trýst á stjórnina at fáa hana at sleppa Tep Vanny leysari beinanvegin og sleppa øllum ákærum móti henni.
Undirskriftirnar, sum verða innsavnaðar um allan heimin, verða latnar forsætisráðharranum í Kamboddja, Hun Sen.
MYANMAR: 14 ÁRA FONGSUL FYRI AT SKRIVA UM ETNISKA ÚTREINSING
1. februar 2018
Tað var á heysti í fjør, at herurin í Myanmar fór undir sínar miðvísu valdsgerðir móti Rohingya-fólkinum í Rhakine-landslutinum har vesturi í landinum. Fólk í túsundatali vórðu myrd, særd ella neyðtikin, og meira enn 600.000 vórðu rikin inn í grannalandið Bangladessj. Nú eru tveir journalistar, sum skrivaðu um ta etnisku útreinsingina, í vanda fyri at verða dømdir 14 ára fongsul.
Tveir djarvir journalistar úr Myanmar, Wa Lone og Kyaw Soe Oo, søgdu umheiminum frá teimum ómenniskjansligu valdsgerðunum, sum sambært bæði Amnesty International og ST eru at rokna sum etnisk útreinsing og tí eisini brotsverk móti mannaættini.
Journalistarnir eru nú ákærdir fyri landssvik og í vanda fyri at verða dømdir 14 ára fongsul.
Journalistikkur er eingin brotsgerð! Tí krevja vit, at journalistarnir verða leyslatnir og ákærurnar sleptar. Kom tú eisini uppí!
Wa Lone og Kyaw Soe Oo arbeiða fyri Reuters. Í desembur í fjør vórðu teir handtiknir og afturhildnir og fingu ikki samband við hvørki sakførara, familjuna ella nakran annan uttan fyri fongslið. Í tvær vikur visti eingin, hvat ið vorðið var av teimum.
Teir báðir journalistarnir eru ákærdir fyri at hava ligið inni við stjórnarskjølum og at hava havt í hyggju at senda útlendskum miðlum tey. Teir vórðu fongslaðir eftir eini staðbundnari lóg, sum kann brúkast til at skerja talufrælsið við. Ein lóg, sum myndugleikarnir í heilum brúka sum hent amboð, tá ið teir skulu hevna seg inn á mótmælisfólk, politiskar andstøðingar og onnur, sum teimum ikki dámar.
Journalistar sum Wa Lone og Kyaw Soe Oo verða samstundis javnan hóttir, plágaðir og fongslaðir fyri at siga frá umstríddum málum í Myanmar.
Wa Lone og Kyaw Soe Oo bóru óttaleysir umheiminum tíðindini um ta etnisku útreinsingina av Rohingya-fólkinum. Latið okkum koma teimum til hjálpar, nú ið teir eru í vanda fyri at verða dømdir 14 ára fongsul fyri at hava gjørt sítt arbeiði og brúkt sítt talufrælsi.
Kom uppí! Skriva undir kravið um, at teir verða leyslatnir alt fyri eitt!
Amnesty krevur, at:
- allar ákærur móti Wa Lone og Kyaw Soe Oo verða sleptar, og at teir verða leyslatnir í stundini.
- myndugleikarnir í Myanmar broyta tær lógir, sum gera seg inn á talufrælsið, og síggja til, at lóggávan í landinum livir upp til altjóða standardar.
Pólland: Sleppið ætlanunum um nýggjar vandamiklar fosturtøkuavmarkingar
21. januar 2018
Rættindir hjá pólskum kvinnum fyri skotum
Pólland hevur, longu sum er, eina ta strangastu fosturtøkulóggávuna í Evropa. Í dag er fosturtøka bara loyvd, um kvinnan er vorðin við barn við blóðskemd ella neyðtøku, um hon er í lívsvanda, ella um fostrið ber álvarslig ella lívshættislig brek.
Hóast tað sostatt, longu sum er, er torført at fáa fosturtøku, viðger lóggávutingið í løtuni eitt lógaruppskot, sum skal gera tað uppaftur tvørligari.
Verður uppskotið samtykt, fer tað ikki longur at bera til at fáa fosturtøku, tá ið fostrið ber álvarslig ella lívshættislig brek. Hetta hevði komið nógvum kvinnum í stóran heilsuvanda.
Vit vita, at vit kunnu steðga uppskotinum, um vit standa saman. Í oktobur 2016, tá ið pólskar kvinnur tustu út á vegin og skipaðu fyri átøkum á netinum, sum rukku um allan heimin, feldi tað pólska lóggávutingið eitt uppskot, sum skuldi seta fullkomið forboð fyri fosturtøku í landinum.
Latið okkum endurtaka tað, sum eydnaðist í 2016!
Í gjár tustu pólskar kvinnur aftur út á vegin at mótmæla tí nýggja lógaruppskotinum og verja rættin at ráða yvir egnum kroppi.
Styðja kvinnurættindini í Póllandi. Skriva undir kravið til forsetan og lóggávutingið um at vraka uppskotið.
KINA: KENDUR AKTIVISTUR PÍNDUR OG FONGSLAÐUR Í ÁTTA ÁR
15. januar 2018
Wu Gan, sum telist millum kendastu aktivistar í Kina, er dømdur átta ára fongsul fyri at hava ”roynt at máa støðið undan stjórnarvaldinum”. Undir varðhaldsfongslingini varð hann píndur, og eingin slapp at vitja hann. Hjálp okkum at fáa Wu Gan leysan beinanvegin!
Wu Gan er ein víðagitin kinesiskur mannarættindastríðsmaður. Nú roynir kinesiska stjórnin at teppa hann við harðari fongsulsrevsing. Tann órættvísi rættargangurin fór fram fyri afturlatnum hurðum, og Wu Gan slapp nóg illa at tosa við sakføraran hjá sær, áðrenn hann varð dømdur.
Hann er nú dømdur átta ára fongsul, umframt at missa síni politisku rættindir í fimm ár, fyri at hava ”roynt at máa støðið undan stjórnarvaldinum”. Tað ber í sær, at hann ikki kann fáast við mótmælisátøk, tey fyrstu fimm árini eftir at hann er leyslatin.
Wu Gan hevur greitt sakførarunum hjá sær frá, at hann er vorðin píndur, og at familjan ikki slapp at vitja hann, teir 28 mánaðirnar hann sat í fongsli. Sakførararnir hava eisini víst á, at Wu Gan hevur fingið nógv harðari revsing enn onnur mótmælisfólk. Hetta tí at hann ikki vildi at játta seg sekan undir rættarganginum.
Misti sítt egna frælsi, tí hann stríddist fyri tí hjá øðrum
Tað var í mai 2015, at Wu Gan varð handtikin. Hetta var í sambandi við eitt mótmælistiltak fyri at fáa ein deyðadóm ógildaðan. Fýra menn vóru deyðadømdir fyri brotsverk, sum teir ongan lut áttu í. Meðan Wu Gan sat í varðhaldi, vórðu teir fýra menninir leyslatnir og fingu endurgjald fyri at hava verið fongslaðir av órøttum.
Tað er ómenniskjansligt og púra burturvið, at stríðið hjá Wu Gan fyri at vinna øðrum rættvísi – og fyri sjálvur at kunna tala frítt – nú hevur kostað honum hansara egna frælsi.
Skriva undir fyri Wu Gan. Saman krevja vit, at teir kinesisku myndugleikarnir sleppa Wu Gan leysum og kanna skuldsetingarnar um píning.
FAKTA
Kina hevur drúgva søgu, tá ið ræður um at fongsla atfinningarsamar røddir og aktivistar við politiskt stýrdum rættarsakum. Eitt tað kendasta dømið er vinnarin av Nobel-friðarheiðurslønini, Liu Xiaobo, sum í 2009 varð dømdur 11 ára fongslul fyri at hava eggjað til at ”máa støðið undan stjórnarvaldinum”. Hann andaðist í varðhaldinum, av tí at hann ikki fekk viðgerð fyri krabbamein.
Síðan 2009 hevur Wu Gan talst millum sjónligastu andstøðingar í landinum. Hann hevur m.a. fingið viðurkenning fyri at hava skipað fyri slóðbrótandi átøkum tvørtur um netmiðlar og aðrar miðlar fyri at siga frá mannarættindabrotum í heimlandinum.
Skriva undir fyri Wu Gan. Vit senda teimum kinesisku myndugleikunum undirskriftina.
HEVUR SKUND: STEÐGIÐ PÍNING OG SØLU AV FLÝGGJANDI Í LIBYA
20. desember 2017
Píning, neyðtøka, misnýtsla og innibyrging eru gerandiskostur hjá flýggjandi í túsundatali í Libya. Men heldur enn at virka fyri, at illgerðirnar halda uppat, hjálpir Evropa Libya at halda fólki føstum í ótolandi umstøðum. Tí eiga evropeiskir leiðarar, sum bjóða tí libysku strandløgregluni venjing og útvega henni skip til at føra fólk aftur til landið við, lut í tí ræðuligu líðingini, sum fer fram.
Meira enn 20.000 fólk, sum flyta, flýggja ella biðja um friðskjól, verða afturhildin uttan at vita, nær ella um tey verða leyslatin. Tey verða afturhildin undir fullkomiliga ómenniskjansligum umstøðum og fáa ikki nóg mikið av hvørki mati, vatni ella læknahjálp. Tey verða ógvuliga illa viðfarin – pínd, neyðtikin og enntá seld.
Tað er tí av alstórum týdningi, at vit krevja, at libyskir og evropeiskir leiðarar verja tey, sum flyta og flýggja, fyri tí ræðuliga áganginum, sum í hesi løtu fer fram í Libya.
Hví hevur tað skund?
20.000 fólk, sum flyta ella flýggja, sita føst í Libya undir ræði hjá militsum og vápnaðum bólkum. Tey eru fyri óhugnaligum mannarættindabrotum.
Skriva undir krøvini, sum vit seta teimum libysku og evropeisku leiðarunum:
- Øll, sum flyta og flýggja, skulu sleppast leys, og tær tilvildarligu afturhaldingarnar skulu halda uppat.
- Allar ákærur um píning og aðrar valdsgerðir skulu kannast, og tey, sum hava ábyrgdina, skulu rættarsøkjast við rættvísum rættargangi.
- Flytingarsamstarvið skal endurskoðast, so at mannarættindini hjá teimum, sum flyta og flýggja, verða vard.
- Flóttafólkastovnurin hjá ST (UNHCR) skal formliga viðurkennast, og felagsskapir skulu hava møguleika at útinna sítt arbeiði við at verja tey, sum biðja um friðskjól og flýggja í Libya.
EGYPTALAND: FONGSLAÐ FYRI AT LEITA EFTIR MANNINUM
29. november 2017
Hanan Badr el-Din er fongslað, tí hon hevur roynt at fáa greiðu á, hvat ið vorðið er av manninum. Hann hvarv fyri fýra árum síðan. Hon bíðar í løtuni eftir endaligum dómi.
Maður Hanan hvarv sporleyst eftir eitt mótmælistiltak í 2013, men myndugleikarnir hava alla tíðina sýtt fyri at siga henni, hvat ið vorðið er av honum. Tann 6. mai í ár varð Hanan sjálv handtikin.
Hevur leitað uttan íhald eftir manninum.
Tað var tann 27. juli í 2013, at Hanan Badr el-Din sá mannin fyri seinastu ferð. Hon fekk eyga á hann á sjónvarpsskíggjanum, eftir at hann hevði verið við í einum mótmælistiltaki. Hann hevði fingið skaða og var staddur í einum læknatjaldi.
Tá ið hon stutt eftir kom á staðið, var hann horvin. Síðan hevur hon leitað eftir honum uttan íhald – á politistøðum, á sjúkrahúsum, í fongslum og í líkhúsum. Myndugleikarnir hava bølt oman á øllum upplýsingum um, hvat ið er hent honum.
Fólk í hundraðtali horvin í Egyptalandi.
Maður Hanan er bara ein av fleiri hundrað fólkum, sum eru fongslað tilvildarliga ella burturflutt av egyptiskum trygdarliðum. Hvønn dag hvørva trý ella fýra fólk. Talan er í flestum førum um politiskar aktivistar, lesandi, mótmælisfólk og børn heilt niður í 14 ára aldur. Nógv verða pínd. Higartil hava teir egyptisku myndugleikarnir avsannað, at nakað av hesum fer fram.
Hjálpir øðrum í somu støðu.
Sum hon hevur leitað eftir manninum, hevur Hanan Badr el-Din fingið samband við onnur, sum hava verið fyri tí sama sum hon. Í 2014 var hon ein teirra, sum stovnaðu felagsskapin Samgongan av familjum teirra sum hvurvu við tvingsli.
Felagsskapurin virkar fyri at avdúka sannleikan um tær mongu hvørvingarnar, sum fara fram í Egyptalandi. Gjøgnum felagsskapin er Hanan blivin ein av teimum fremstu talsfólkunum fyri tær mongu familjurnar, sum eftir sita.
Hjálp okkum fáa Hanan leyslatna! Skriva undir nú! Vit handa Abdel Fattah el-Sisi forseta undirskriftirnar beinleiðis.
Amnesty krevur:
- at Hanan el-Din verður leyslatin í stundini, og at myndugleikarnir sleppa øllum ákærum móti henni,
- at teir egyptisku myndugleikarnir siga Hanan Badr el-Din, hvat ið vorðið er av manni hennara, Khaled Ezz el-Din,
- og at teir egyptisku myndugleikarnir gevast at brúka hvørvingar við tvingsli, seta eina óhefta kanning í verk av hesi mannagongdini og bera so í bandi, at tey, sum hava ábyrgdina, standa til svars.
MAMMA OG DÓTTIR NEYÐTIKNAR – HJÁLP TEIMUM AT FÁA RÆTTVÍSI
17. november 2017
Miðafrikalýðveldi: Claire Yinguinza og 19 ára gamla dóttirin, Nadia, blivu neyðtiknar av vápnaðum monnum. Nadia bleiv við barn og smittað við HIV. Menninir ganga enn leysir. Hjálp familjuni at fáa rættvísi.
Seint eitt kvøldið troka ellivu vápnaðir menn úr Anti-balaka-militsini seg inn í húsini hjá Claire. Tey ellivu ommubørnini blíva hjartkipt og gráta hart, men menninir steingja tey inni í sovikamarinum og hótta við at skjóta tey, um tey ikki halda munn. Teir endavenda heiminum og stjala alt, sum hevur nakað virði: sjónvarp, køliskáp, pengar og byggitilfar, sum er ætlað til at byggja eyka kømur við. Síðan renna teir Claire um koll, skræða klæðini av henni og neyðtaka hana fleiri ferðir.
Claire fellur í óvit undir neyðtøkuni. Tá ið hon veit til sín aftur, eru menninir horvnir. 19 ára gamla dóttirin, Nadia, er eisini neyðtikin. Hon hevur blá merkir um allan kroppin og er ógvuliga skelkað.
Við barn og HIV-positiv
Tann ógvusligi tilburðurin hevur stóra ávirkan á heilsuna hjá Nadiu. Hon fer tí á hospitalið, og prøvarnir vísa tvey úrslit: hon er HIV-positiv og við barn. Seinni fær hon eina gentu, sum eisini er HIV-positiv.
”Tað stendur illa til hjá mær. Av tí at dóttir mín er HIV-positiv, hyggja fólk niður á meg, har eg búgvi. Eg vil fegin hava endurgjald fyri tað, vit hava mist.” (Claire)
Tríggjar dagar eftir neyðtøkuna, vátta læknar á staðnum, at tað er einki at ivast í, at Claire er neyðtikin. Hon er kannað nakrar ferðir fyri HIV, men prøvarnir eru til alla lukku negativir.
Hóast tað skjótt eru fýra ár síðan brotsgerðin bleiv framd, er málið ikki komið fyri rættin enn.
Einki rættvísi
Tíverri er søgan um Claire og Nadiu einki eindømi. Nógvar illgerðir sleppa undan revsing í Miðafrikalýðveldi, har fólk í túsundatali ikki fáa rættvísi. Nógv vita snøgt sagt ikki, hvussu tey skulu melda eina valdsgerð, og onnur tora ikki at melda, tí tey óttast hevndaratgerðir. Rættarskipanin er vánalig og partísk.
Claire visti ikki, at hon kundi leggja sakarmál fyri rættin. Nú hjálpa felagsskapir, sum Amnesty samstarvar við, henni at savna upplýsingar og prógv at leggja fyri rættin. Men henni tørvar eisini okkara hjálp.
Hjálp okkum at leggja trýst á myndugleikarnar, so teir taka málið hjá Claire upp.
Vit brúka eisini undirskriftina til at virka fyri, at myndugleikarnir í Miðafrikalýðveldi yvirhøvur læra betur kanna og fyribyrgja neyðtøkum.
BÝR Í SVØRÍKI – PÍNDUR OG DEYÐADØMDUR Í IRAN
9. november 2017
Dr. Ahmadreza Djalali, sum er føddur í Iran, men býr í Svøríki, er dømdur til deyða – ákærdur fyri at hava njósnast fyri Ísrael. Dómurin fall eftir ein sera órættvísan rættargang. Hjálp okkum at fáa dómin ógildaðan – skriva undir nú!
Undir rættarganginum móti Dr. Ahmadreza Djalal hevði ákæruvaldið eingi prógv at vísa á. Hann bleiv bara dømdur grundað á tað, sum hann hevði játtað undir grovari píning.
Avhoyringarleiðararnir høvdu skrivað ”játtanirnar”, sum hann bleiv tvingaður at lesa upp framman fyri einum upptøkutóli. Hann las tær upp undir hóttanum um, at bæði hann, børnini heima í Svøríki og mamma hansara í Iran fóru at verða dripin, um hann ikki gjørdi, sum sagt varð.
Handtikin undir handilsferð
Í apríl 2016 bleiv Dr. Ahmadreza Djalali handtikin, meðan hann var á handilsferð í Iran. Í tíggju dagar visti familjan einki, hvar ið hann var. Tey frættu einki frá honum, fyrr enn hann bleiv fluttur í tað illa gitna Evin-fongslið í Teheran. Har sat hann í sjey mánaðir – tríggjar teirra avbyrgdur og uttan atgongd til sakførara. Eitt greitt brot rættartrygdina hjá honum.
Í august eydnaðist tað Ahmadreza Djalali at skriva og senda eitt bræv úr fongslinum. Í brævinum greiddi hann frá, hvussu teir iransku myndugleikarnir høvdu sett seg í samband við hann í 2014 í eini roynd at fáa hann at fáa teimum upplýsingar úr ES-londum. Hann noktaði og gjørdi teimum greitt, at hann var vísindamaður – ikki njósnari.
Sleppið Djalali leysum
Eingi prógv eru løgd fram, sum benda á, at Dr. Ahmadreza Djalali er annað enn ein friðarligur vísindamaður. Tí krevja vit, at myndugleikarnir ógilda dómin, sleppa ákærunum og sleppa Djalali leysum beinanvegin.
Skriva undir fyri, at dómurin verður ógildaður og Djalali leyslatin beinanvegin.
Undirskriftirnar verða handaðar iranska løgmálaráðharranum, Ayatollah Sadegh Larijani
USA: DØMDUR TIL DEYÐA EFTIR ÓRÆTTVÍSAN RÆTTARGANG
27. oktober 2017
Ruben Cárdenas Ramírez, sum er meksikanskur ríkisborgari, verður eftir ætlan avrættaður í Texas tann 8. novembur í ár. Eftir ein órættvísan rættargang, sum ikki leyk altjóða krøv, bleiv hann dømdur fyri at hava myrt systkinabarn sítt. Sjálvur tvíheldur Ruben um, at hann er ósekur, og nýggjar DNA-royndir kunnu fara at prógva, at so er.
Ruben Cárdenas Ramírez bleiv longu í 1998 ákærdur fyri at hava burturflutt og myrt systkinabarn sítt, ta 16 ára gomlu Mayra Laguna. Eygnavitnir til burturflytingina – m.o. yngra systir Mayra, sum kendi Ruben – dugdu ikki at eyðmerkja hann í sínum vitnisfrágreiðingum til politiið. Partar av lýsingunum hjá eygnavitnunum samsvaraðu als ikki við útsjóndina á Rubeni.
Eftir eitt tíðarskeið við ágangandi avhoyringum í fleiri dagar fekk politiið umsíðir Ruben at játta seg sekan. Hetta hendi, uttan at hann hevði sakførara hjá sær, hóast hann beinleiðis hevði biðið um tað. Hann fekk heldur ikki ráðgeving frá tí meksikanska konsulatinum, sum hann annars hevði rætt til.
Tað samsvaraði illa við umstøðurnar í málinum, at Ruben brádliga játtaði seg sekan. Hann játtaði eisini at havt samlegu við ta myrdu gentuna, men seinni bleiv staðfest, at einki bendi á, at drápsmaðurin hevði havt nakað slag av kynsligum sambandi við ta 16 ára gomlu gentuna.
Í rættinum bleiv hann kortini dømdur til deyða. Dómurin bygdi á ta upprunaligu játtanina og svikalig DNA-prógv, sum í dag verða mett at vera púra óbrúkilig.
Krevja nýggjar DNA-royndir
Sakførararnir hjá Rubeni hava biðið um, at tøkt próvtilfar, sum møguliga kann staðfesta, at hann er ósekur, verður DNA-kannað av nýggjum. Myndugleikarnir á staðnum vátta, at ákæruvaldið hevur avkliptar fingranegl hjá tí myrdu gentuni. Hetta er próvtilfar, sum eigur at verða DNA-kannað.
Men staturin Texas noktar at eftirlíka sakførarunum og vil ikki hoyra talan um, at Ruben skal hava verið órættvíst viðfarin.
Undirskriftirnar verða latnar Greg Abbott, guvernøri í Texas.
PÍNDUR OG FONGSLAÐUR FYRI FACEBOOK-UPPSLAG
19. oktober 2017
Netaktivisturin Tadjadine Mahamat Babouri er blivin píndur og er nú í vanda fyri at fáa lívlanga fongsulsrevsing fyri at hava funnist at stjórnini í einum Facebook-uppslagi. Hjálp okkum at fáa hann leysan. Skriva undir nú.
Í septembur 2016 legði Tadjadine Mahamat Babouri, vanliga kallaður Mahadine, nøkur videobrot út á Facebook. Í videobrotunum legði hann stjórnina í Kjadd og fólk við tilknýti til stjórnina undir mutur og at misbrúka pengarnar hjá fólkinum.
Hann segði eisini sína hjartans hugsan um avleiðingarnar av fíggjarkreppuni, sum hevur herjað í tí oljubundna landinum í kjalarvørrinum á teimum fallandi oljuprísunum um allan heimin.
Fáar dagar eftir at Mahedine, sum eigur sjey børn, hevði lag sítt mótmæli út á Facebook, varð hann tikin á alfaravegi á alljósum degi. Hildið verður, at menninir, sum tóku hann, vóru úr tí kjaddisku fregnartænastuni.
Síðan tá hevur hann verið fongslaður. Hann er blivin fluttur úr einum fongsli í annað, uttan at familjan hevur frætt nakað. Í fongslinum er hann blivin avbardur og hevur fingið elektriskar stoytir. Fleiri ferðir hevur fongslið noktað honum mat og drekka. Og hann er ikki sloppin at tosa við sakføraran hjá sær.
Mahadine er nú í vanda fyri at verða dømdur lívlangt fongsul. Hann verður eitt nú ákærdur fyri at hava sett trygdina hjá tjóðini í vanda. Hann er álvarsliga sjúkur av tuberklum, sum hann hevur fingið í fongslinum.
Mahadine hevur bráðtørv á at koma undir læknahond. Hann skal ikki sita í fongsli restina av lívinum bara fyri at siga sína hjartans hugsan. Skriva undir fyri Mahadine nú! Allar undirskriftirnar verða sendar Idriss Déby forseta.
Amnesty krevur:
– at teir kjaddisku myndugleikarnir alt fyri eitt og treytaleyst sleppa Tadjadine Mahamat Babouri leysum
– at teir kjaddisku myndugleikarnir tryggja, at hann verður vardur fyri píning og øðrum illgerðum, og seta eina skjóta, óhefta og munagóða kanning í verk av píningini, hann hevur verið fyri
– at teir kjaddisku myndugleikarnir tryggja, at hann, til hann verður leyslatin, fær regluligt samband við familjuna og sakføraran
Fakta
Talu- og savningarfrælsið er ógvuliga skert í Kjadd. Tað er mangan torført hjá borgarunum í landinum at fáa atgongd til teir sosialu miðlarnar, og bæði mannarættindastríðsfólk og andstøðan í landinum vita frá hóttanum og tilvildarligum handtøkum at siga.
Les meira her
JAPAN: SLEPPIÐ SAMKYNDUM AT GIFTAST
27. september 2017
Í Japan ber framvegis ikki til at giftast við einum av sama kyni. Tíðin er búgvin at broyta hetta. Hjálp okkum at tryggja, at allir japanarar sleppa at giftast við sínum maka.
Amor spyr ikki um tína kynsligu sannføring, áðrenn hann skjýtur pílin avstað. Sama hvørji vit eru – uttan mun til kyn, kynsamleika ella kynsliga sannføring – kunnu vit blíva forelskað. Men hjá japonskum LGBTI’arum* kann kærleikin ikki hava hjúnaband við sær, tí japonsk lóggáva viðurkennir bara hjúnaband ímillum mann og kvinnu.
Tað hevur ikki bara kensluligar avleiðingar, men eisini løgfrøðiligar. Samkynd pør kunnu t.d. ikki ættleiða saman, tekna felags heilsutrygging ella arva sínámillum. Gerst annar parturin sjúkur, sleppur hin ikki at taka avgerðir um røkt. Í summum førum sleppa tey heldur at vitja makan, av tí at sjúkrahúsið bara loyvir nær skyldum vitjandi. Tá ið náttúruvanlukkur raka, hava tey ikki rætt til kunning um, hvar makin er.
Hví nú?
Tíðn er komin at leggja trýst á teir japonsku myndugleikarnar. Í 2020 verður Japan ætlandi vertur fyri summar-OL, og tann olympiski sáttmálin áleggur vertslondunum at tryggja øllum teirra borgarum somu viðferð, eisini tá ið talan er um kyn og kynsliga sannføring.
Í 2015 samtykti Shibuya-kommunan eina serreglu, sum ger, at kommunan alment kann viðurkenna samkynd parløg. Reglan geldur bara fyri ta staðbundnu kommununa, men slíkar reglur slóða fyri og leggja trýst á landsmyndugleikarnar.
Meirilutin av tí japanska fólkinum tekur undir við at geva LGBTI’arum javnrættindir. Serliga millum tað unga fólkið er undirtøkan stór, og pride-luttøkan veksur hvørt ár. Stórar privatar fyritøkur sum Sony og Dentsu eru eisini farnar at javnseta LGBTI’arar við onnur starvsfólk.
Ein avbjóðing er tann japanska mentanin, sum er lítið tolsom mótvegis tí, sum á onkran hátt er øðrvísi. Flestu LGBTI’arar aftra seg við at spretta, bæði mótvegis skyldfólki og starvsfeløgum, men trupulleikin er serliga stórur í teimum afturhaldssinnaðu økjunum uttan fyri býirnar. Tí snýr ein partur av okkara arbeiði seg um kunning.
Ein mannarættur
Øll menniskjur – uttan mun til kyn, kynsamleika og kynsliga sannføring – hava rætt til somu viðferð uttan mismun. Hjálp okkum at leggja trýst á teir japonsku myndugleikarnar at fáa teir at geva øllum japanarum somu viðferð fyri lógini og basa mismuni.
*LGBTI stendur fyri Lesbian, Gay, Bi-sexual, Transgender and Intersexual (samkyndar kvinnur, samkyndir menn, tvíkynd, tvørkynd og hvørkikynd)
ETNISK TÝNING Í MYANMAR
15. september 2017
Herurin er aftur farin í hernað móti Rohingya-fólkinum í Myanmar. Amnesty hevur skjalprógvað ógvisligar valdsgerðir, dráp og neyðtøkur, og at býir eru brunnir í grund. Eftir minni enn tveimum vikum eru meira enn 370.000 fólk úr Rohingya-ættbólkinum flýdd úr Myanmar í grannalandið Bangladessj.
Síðan 2012 fólk hava fólk úr Rohingya-ættbólkinum í túsundatali verið á flótta í Myanmar. Orsakað av áhaldandi samanbrestum millum Rohingya-bólkar og buddistar hava tey búleikast í legum fyri innanlandsburturrikin. Neyðhjálparfelagsskapir hava bara hava havt strangliga avmarkaða atgongd, og tí hava umstøðurnar í legunum verið ótolandi.
Brotsverk móti mannaættini
Í oktobur 2016 harðnaði stríðið, eftir at vápnaðir Rohingya-bólkar høvdu framt álop og dripið politistar á tveimum politistøðum Rakhine-landslutinum har norðuri í landinum. Herurin svaraði aftur við einum víðfevndum hernaðarátaki móti øllum Rohingya-fólkinum.
Síðan tá hava vit skjalprógvað víðfevndar valdsgerðir, m.a. dráp, tilvildarligar handtøkur, neyðtøkur og aðrar kynsligar valdsgerðir móti kvinnum og gentum. Meira enn 1.200 bygningar, eisini skúlar og moskur, eru brunnir í grund. Amnesty staðfesti í fjør, at álopini til samans eru brotsverk móti mannaættini.
Landminur fram við við landamarkinum
Hesar seinastu tvær vikurnar er stríðið harðnað aftur. Meira enn 370.000 fólk úr Rohingya-ættbólkinum eru flýdd til Bangladessj, men fólk í túsundatali eru framvegis fangað í fjøllunum ella royna at flýggja úr landinum í fiskibátum. Øll flóttafólk, sum vit hava hitt á máli, vátta, at tað er herurin, sum stendur aftur fyri tey seinastu álopini. Mett verður, at meira enn 400 fólk hava ligið eftirá, og á fylgisveinamyndum sæst, at heilar bygdir eru brunnar í grund.
Um dagarnar frættist, at illgerðirnar standa við og versna: Herurin í Myanmar hevur lagt landminur fram við norðurmarkinum móti Bangladessj. Í minsta lagi trý fólk, tvey teirra børn, eru longu illa løstað av minunum.
Vit kunnu ikki sita hendur í favn, meðan herurin í Myanmar fremur hesar eirindaleysu illgerðirnar
Hjálp okkum at steðga illgerðunum móti Rohingya-fólkinum!
Krev, at herovastin Min Aung Hlaing alt fyri eitt:
– steðgar áganginum og valdsgerðunum móti Rohingya-fólkinum.
– tryggjar fría, ótarnaða og trygga atgongd at Rhakine-landslutinum, so at hjálparfólk, ST, óheft tíðindafólk og mannarættindaeygleiðarar fáa frítt at fara.
GÓÐ TÍÐINDI – DR. MUDAWI LEYSLATIN
8. SEPTEMBER 2017
TANN SUDANSKI MANNARÆTTINDAAKTIVISTURIN DR. MUDAWI IBRAHIM ADAM ER LOKSINS LEYSLATIN. EFTIR ÁTTA MÁNAÐIR Í FONGSLI ER HANN NÚ AFTUR SAMAN VIÐ FAMILJUNI.
Eftir átta mánaðir í fongsli er mannarættindaaktivisturin dr. Mudawi Ibrahim Adram nú leyslatin, og allar ákærur ímóti honum eru sleptar.
Alment varð dr. Mudawi ákærdur fyri m.a. at hava njósnast, men Amnesty hevur mett hann at vera samvitskufanga, t.e. at myndugleikarnir bara fongslaðu hann fyri at steðga hansara friðarliga arbeiði fyri mannarættindum.
275 UNDIRSKRIFTIR TIL SUDAN
Dr. Mudawi er professari í verkfrøði við universitetið í Khartoum, høvuðsstaðnum í Sudan. Hann hevur harumframt vunnið fleiri altjóða virðislønir fyri sítt mannarættindaarbeiði. Felagsskapurin hjá honum, Sudan Social Development Organization, arbeiðir m.a. við hjálparverkætlanum millum krígsraktar familjur í Darfur.
Amnesty hevur uttan íhald skipað fyri átøkum at fáa dr. Mudawi leyslatnan, og í juli sendi eisini Amnesty Føroyar myndugleikunum í Sudan undirskriftir at mótmæla, at dr. Mudawi varð afturhildin. Fleiri sendu eisini dr. Mudawi persónligar heilsur at sýna honum stuðul.
”Tað er ein stórur lætti, at hesin ræðuligi kapittulin nú nærkast endanum. Dr. Mudawi er komin heim til familjuna og er aftur ein fríur maður”, sigur Sarah Jackson, sum er stjóri á skrivstovuni hjá Amnesty í Eysturafrika.
FALSKAR ÁKÆRUR
Í desembur 2016 varð dr. Mudawi handtikin. Ta fyrstu vikuna visti familjan einki, hvar ið hann var, men familjan segði við blaðið The New York Times, at heimið varð endavent fleiri ferðir, og telefonirnar vórðu avlurtaðar. Tað gingu 51 dagar, áðrenn familjan fekk samband við Mudawi, og ein slakan mánað seinni slapp hann fyrstu ferð at tosa við sakføraran hjá sær.
Ikki fyrr enn hann hevði sitið fongslaður í næstan fimm mánaðir, varð hann alment ákærdur fyri millum annað at hava njósnast, at hava fingist við samfelagsfíggindaligt virksemi og at hava loypt ósannindir út í orð. Hann var í vanda bæði fyri at verða dømdur lívlangt fongsul og at verða dømdur til deyða.
”At dr. Mudawi skuldi sita átta mánaðir í fongsli, má kallast dómsmorð. At hann nú er leyslatin, eigur at vera tað fyrsta stigið at bera so í bandi, at mannarættindaarbeiði ikki longur verður ein brotsgerð í Sudan. Tey miðvísu álopini hjá myndugleikunum á allar atfinningarsamar røddir mugu halda uppat”, sigur Sarah Jackson.
Takk til tykkum øll, sum skrivaðu undir fyri Mudawi!
KANN ENDA Í FONGSLI FYRI AT HJÁLPA KVINNUM
4. september 2017
Azza Soliman kann fáa 15 ára fongsulsrevsing fyri at hjálpa egyptiskum kvinnum, sum hava verið fyri harðskapi og neyðtøku. Bankakontan er læst, og hon sleppur ikki úr landinum, bara tí hon berjist fyri kvinnurættindum.
Sakførarin Azza Soliman setur hvønn dag egna trygd og frælsi í váða fyri at verja rættindini hjá egyptiskum kvinnum. Saman við øðrum hevur hon stovnað fleiri ráðgevingarstovur, sum hjálpa kvinnum, sum eru píndar, bukaðar, neyðtiknar ella hava verið fyri øðrum harðskapi. Azza bjóðar fátækum kvinnum sakførarahjálp, stuðul og lesifrálæru.
Men hennara djarva arbeiði hevur avleiðingar. Myndugleikarnir brúka øll vápn at gera mannarættindastríðskvinnuni ónáðir. Síðan 1988 er hon handtikin fleiri ferðir, og trygdarlið fylgja við í øllum, sum hon tekst við. Miðlar, sum styðja stjórnina, royna alsamt at hunddálka hana og lýsa hana sum ein fígginda hjá tí egyptisku tjóðini.
Azza kann verða dømd 15 ára fongsul. Hon er ákærd fyri at skemma umdømið hjá Egyptalandi við at føra fram, at egyptiskar kvinnur verða neyðtiknar. Hon sleppur ikki úr landinum, og bankakontan er læst.
30 ÁRA FONGSUL FYRI FOSTURLÁT
23. august 2017
Tað fullkomna fosturtøkuforboðið í El Salvador fær aftur vanlukkuligar avleiðingar fyri eina ungu kvinnu. Evelyn Beatriz Hernández Cruz gjørdist við barn, tá ið hon varð neyðtikin. Undir føðingini nakrar mánaðir seinni doyði fostrið, og 19 ára gamla Evelyn varð dømd 30 ára fongsul fyri morð.
Sambært felagsskapum á staðnum varð Evelyn neyðtikin, men tordi ikki at melda tilburðin av ótta fyri hevnd. Tá ið hon nakrar mánaðir seinni fall í óvit heima hjá sær sjálvari, var hon ikki varug við, at hon var við barn. Hon varð innløgd, men misti fostrið. Sjúkrahúsið meldaði hana síðan til myndugleikarnar.
Evelyn varð dømd 30 ára fongsul. Sambært miðlum á staðnum, legði dómarin serliga dent á, at hon ikki leitaði sær læknahjálp í viðgongutíðini. Um hon situr allan dómin, verður hon 49 ára gomul, tá ið hon verður leysatin. Revsingin hevur tí ómetaligar avleiðingar fyri hennara møguleikar at gerast mamma undir vanligum umstøðum.
Tíverri er sakin hjá Evelyn einki eindømi. El Salvador telist millum tey fáu londini í heiminum, sum framvegis hava fullkomið fosturtøkuforboð. Tað ber í sær, at bæði kvinnan sjálv og heilsustarvsfólk kunnu verða revsað, eisini tá ið talan er um óviljað fosturlát. Hetta skapar eitt umhvørvi, sum er ógvuliga merkt av illgruna, og tað kostar lív, at kvinnurnar ikki hætta sær til lækna við sínum trupulleikum í viðgongutíðini. Kvinnur, sum missa fostrið, eru í vanda fyri at fáa upp í 40 ára fongsulsrevsing. Lógin rakar serliga fátækar kvinnur.
Ljós í eygsjón
Amnesty hevur fyrr fingið kvinnur, sum hava verið í somu ólukkuligu støðu sum Evelyn, leyslatnar. María Teresa Rivera, sum var dømd 40 ára fongsul eftir eitt óviljað fosturlát, varð í apríl 2016 leyslatin eftir altjóða trýst.
Í oktobur 2016 legði tann politiski flokkurin Farabundo Martí National Liberation Front lógaruppskot fyri lóggávutingið í El Salvador, sum ger fosturtøku lógliga, um kvinnan er í vanda, um hon gjørdist við barn undir neyðtøku, ella um fostrið ikki kann yvirliva uttan fyri lívmóðurina. Lóggávutingið er ikki farið undir at viðgerða lógaruppskotið enn, so løtan er lagalig at leggja trýst á myndugleikarnar. Sakin hjá Evelyn er eitt prógv afturat um tann stóra tørvin á eini lógarbroyting.
Herfyri samtykti Kili umsíðir at broyta sína fosturtøkulóggávu. Kili hevði sama fullkomna fosturtøkuforboð sum El Salvador, og vit vóna, at hetta kann vaksa enn meira um trýstið á myndugleikarnar í El Salvador.
Amnesty International heldur, at fosturtøka ongantíð eigur at vera revsiverd, hvørki fyri kvinnuna ella heilsustarvsfólk.
Í VANDA FYRI DEYÐAREVSING FYRI AT HJÁLPA KRÍGSRAKTUM FAMILJUM
26. juni 2017
Dr. Mudawi, sum telist millum kendastu mannarættindaaktivistar í Sudan, er í vanda fyri deyðarevsing fyri sítt arbeiði í m.a. Darfur. Vitnir siga, at hann er vorðin píndur í fongslinum.
Dr. Mudawi Ibrahim Adam hevur fingið fleiri altjóða virðislønir fyri sítt mannarættindaarbeiði í Sudan. Hann stovnaði Sudan Social Development Organization (SUDO), sum arbeiðir við hjálparverkætlanum millum krígsraktar familjur, m.a. í Darfur. Aftur at tí er hann professari í verkfrøði við universitetið í Khartoum.
Í desembur 2016 verður familjupápin dr. Mudawi handtikin. Ta fyrstu vikuna veit familjan einki, hvar ið hann er. Sambært eini samrøðu við familjuna verður heimið fleiri ferðir endavent, og telefonirnar verða avlurtaðar. Frá leyslatnum fangum frættir familjan, at dr. Mudawi er farin í hungursverkfall at mótmæla, at hann ikki fær samband við umheimin.
Tað ganga 51 dagar, áðrenn familjan fær samband við hann. Ein slakan mánað seinni sleppur hann at tosa við sakførara, men ikki fyrr enn hann hevur sitið fastur í fimm mánaðir, verður hann alment ákærdur.
Myndugleikarnir hava ákært dr. Mudawi fyri seks brot. Hann er eitt nú ákærdur fyri at hava njósnast, fyri at hava fingist við samfelagsfíggindaligt virksemi og fyri at hava lopið ósannindir út í orð. Tvær av ákærunum kunnu geva lívstíð ella deyðarevsing, hinar fýra millum seks mánaða og tíggju ára fongsul.
Amnesty ivast ikki: Dr. Mudawi er handtikin og ákærdur orsakað av sínum mannarættindaarbeiði.
Píndur í fongslinum
Vitnir siga, at dr. Mudawi er vorðin píndur í fongslinum. Stjórnarumboð bukaðu hann ógvusliga, meðan hann varð bundin á hond og fót upp at einum stólpa í fongsulsgarðinum.
Amnesty hevur fyrr skjalprógvað viðurskiftini í ríkisvarðhaldsfongslinum, har tey ákærdu vanliga eru innilæst alt samdøgrið. Í klivunum, sum eru 4×5 metrar, sita 25-30 fangar. Har er eingin útlufting, og um kvøldið er einki ljós. Fangarnir fáa tvær máltíðir um dagin og sleppa á ves tvær ferðir um dagin. Fongslið lýkur hvørki staðbundna, sudanska lóggávu ella altjóða reglur um fangaviðferð.
Hetta er ikki fyrstu ferð, at dr. Mudawi er vorðin handtikin fyri sítt mannarættindaarbeiði. Í desembur 2003 varð hann afturhildin í átta mánaðir í sambandi við sítt arbeiði í Darfur. Í januar 2005 varð hann handtikin og leyslatin tveir mánaðir seinni. Og í mai 2005 varð hann aftur afturhildin í átta dagar.
SLEPPIÐ FORMANNINUM FYRI AMNESTY Í TURKALANDI LEYSUM
14. juni 2017
Okkara turkiski formaður, Taner Kiliç, hevur í fleiri ár stríðst fyri rættinum hjá øðrum til frælsi. Nú er hansara egni rættur til frælsi tikin frá honum. Teir turkisku myndugleikarnir hava – púra ógrundað – varðhaldsfongslað hann fyri at vera lim í Fethullah Gülen-rørsluni.
Vinirnir lýsa hann sum ein eldhugaðan mannarættindastríðsmann, sum stendur fast við sínar sannføringar. Taner Kiliç er sakførari og formaður fyri Amnesty International í Turkalandi. Hann hevur í fleiri ár stríðst fyri rættinum hjá øðrum til frælsi, men kennir nú sjálvur sviðan av tí víðfevndu jagstranini, sum turkiskir myndugleikar hava sett í verk fyri at køva atfinningarsamar røddir.
Tíðliga á morgni tann 6. juni handtóku trygdarherlið Taner Kiliç í heiminum. Tey endavendu heiminum og skrivstovuni hjá honum og tóku hann við sær á støðina. Sama dag vórðu eisini 22 aðrir sakførarar handtiknir.
Ákæran móti Taner er ein háðan ímóti rættartrygdini. Hann verður ákærdur fyri at stuðla Fethullah Gülen, sum myndugleikarnir siga hava skipað fyri kvettroyndini í fjør summar. Taner hvørki stuðlar Fethullah Gülen ella er limur í rørsluni hjá honum. Tvørturímóti hevur hann funnist at leiklutinum hjá rørsluni í Turkalandi. Hann er nú í vanda fyri at verða dømdur 10 ára fongsul.
Tann ógrundaða handtøkan av Taner er eitt dømi afturat um ta spentu støðuna í Turkalandi. Rættartrygd, talufrælsi og fjølmiðlafrælsi eru undir ómetaligum trýsti, og Erdogan jagstrar eirindaleysur tey, sum finnast at myndugleikunum. Eitt nú eru meira 100.000 alment sett søgd úr starvi og skírd yvirgangsfólk. Tey fáa ikki arbeiði í landinum, og av tí at passini eru tikin frá teimum, sleppa tey heldur ikki úr landinum.
Bæði danska stjórnin og ES vóru skjót at átala handtøkuna. Á Twitter gjørdi danski uttanríkisráðharrin, Anders Samuelsen (LA), longu dagin eftir vart við sína ørkymlan og lovaði at fylgja málinum tætt.
Hjálp okkum at leggja trýst á teir turkisku myndugleikarnar at fáa teir at sleppa Taner leysum alt fyri eitt. Skriva undir!
TANN PALESTINSKI GANDHI FYRI SKOTUM
30. mai 2017
Issa Amro er kendur fyri at prædika aktivismu uttan harðskap. Men í eini roynd at køva hansara atfinningarsomu rødd ákærir ísraelski herurin hann nú við 18 høpisleysum og íspunnum ákærupunktum. Til dømis snýr ein av ákærunum seg um ein tilburð, sum fór fram, meðan Issa sat varðhaldsfongslaður. Stuðla tí friðarliga mannarættindaarbeiðinum hjá Issa.
Issa Amro er ein palestinskur mannarættindastríðsmaður, sum stendur á odda fyri bólkinum Ung ímóti búsetingum í Hebron. Av tí at hann og bólkurin prædika aktivismu uttan harðskap, kalla fólk hann ofta tann palestinska Ghandi. Bólkurin stríðist ímóti teimum ólógligu búsetingunum í Hebron og mismuni ímóti palestinum. Issa Amro skjalprógvar mannarættindabrot í býnum, skipar fyri friðarligum mótmælistiltøkum og gevur vitjandi, journalistum og diplomatum kunnandi tilfar um búsetingarnar og ta ísraelsku hersetingina.
Stutt fyri handtøkuna í fjør mótmælti Issa Amro, at palestinar ikki sleppa at ferðast í summum økjum í Hebron, eitt nú al-Shuhada-gøtuni. Júst henda gøtan varð avbyrgd í 1994, eftir at ein ísraelskur búsetingur hevði skotið og myrt 29 palestinar, sum hildu bøn við Ibrahimi-moskuna (eisini nevnd Fedranna helli), sum er halgistaður hjá bæði muslimum og jødum.
Forðingarnar í tí gamla býnum galda bara fyri palestinar, ikki jødar og onnur vitjandi. Fólk á staðnum eru tí farin at kalla gøtuna Apartheid-gøtuna og mótmæla hvørt ár forðingini.
18 høpisleys punkt
Herurin hevur sett fram 18 høpisleysar og íspunnar ákærur ímóti Issa Amro, sum fevna um alt frá at hava ”vanært ein hermann” til ”harðskap”. Ein ákæra snýr seg enntá um ein tilburð, sum fór fram, meðan Issa sat varðhaldsfongslaður. Ein videoupptøka av tilburðinum vísir eisini greitt, at tað er ein annar maður, sum er sekur. Issa noktar seg sekan í øllum ákærum.
”Bylgjan av ákærum móti Issa Amro tolir ikki nærri eftirkanning. Ísraelskir myndugleikar hava verið so altráir eftir at teppa hann og geva mannarættindaarbeiðinum hjá honum eitt skot fyri bógvin, at teir enntá hava tikið eitt avgreitt mál upp aftur. Verður hann dømdur, rokna vit Issa Amro at vera samvitskufanga”, sigur Magdalena Mughrabi, varaaðalstjóri hjá Amnesty International í Miðeystri og Norður-Afrika.
Mannarættindastríðsfólk fyri skotum
Ágangurin á Issa Amro er einki eindømi. Kanningar hjá Amnesty International vísa, at mannarættindastríðsfólk í heilum eru fyri ágangi, bæði frá tí ísraelska herinum, politinum og búsetingum. Millum ræðsluvápnini, sum skulu køva øll, sum stríðast fyri mannarættindum, teljast tilvildarligar handtøkur, harðskapur, píning og drápshóttanir.
Ágangurin rakar serliga palestinskar, men eisini ísrealskar, aktivistar. Breaking the Silence er ein bólkur av ísraelskum hermonnum, sum savnar vitnisburðir frá hermonnum og skjalprógvar ágang, sum tann ísraelski herurin fremur. Síðan desembur 2015 hevur stjórnin skipað fyri einum virknum átaki at máa støðið undan arbeiðinum hjá felagsskapinum, eitt nú við at forbjóða felagsskapinum at halda fyrilestrar fyri skúlanæmingum og lesandi.
Tað er staðfest við fleiri ST-samtyktum, at tær ísraelsku búsetingarnar eru ólógligar sambært altjóðarætti. Í desembur 2016 álegði Trygdarráðið hjá ST við eini samtykt ísraelskum myndugleikum alt fyri eitt at taka tær ólógligu búsetingarnar av. Hersetingin hevur nú vart í 50 ár.
NÝGGJ LÓG GER LÍVIÐ TRYGGARI FYRI ALBINOFÓLK
25. mai 2017
Malawi: Túsundatals albinofólk hava áður livað í ótta fyri at verða burturflutt ella dripin. Tað er pátrúgv í Malawi, at kropslutir frá albinofólkum gera teg ríkan. Ein nýggj lóg og ein røð av ábøtum skulu nú tryggja, at heksajagstranin heldur uppat. Ábøturnar eru framdar eftir trýsti frá Amnesty International – m.a. gjøgnum Lívlinjuna.
Við einum nýggjum átaki setti Amnesty International í 2016 sjóneykuna á albinofólk í Malawi, sum livdu í støðugum ótta fyri at verða álopin ella dripin.
Sambært lokalari pátrúgv kunnu hár og bein frá albinofólkum brúkast í ritualum og hetta skuldi geva eydnu, ríkidømi og kundi grøða fólk. Albinokvinnur eru eisini í vanda fyri at verða neyðtiknar, tí at tað sigst, at samlega við eitt albinofólk kan lekja HIV.
Albinofólk eru ikki bert í vanda fyri kropsligum harðskapi. Diskriminerandi ókvæmisorð sum “napwere” (óbúgvin tomat) og “mzungudalo” (falskur hvítur persónur) vóru inntil nýliga gerandiskostur fyri albinofólk.
Vaksandi uppmerksemi gevur bata
Ein nýggj frágreiðing varð útgivin og yvir ein hálv millión undirskriftir og brøv vórðu send. Tað gav globalt uppmerksemi. Fleiri miðlar sendu tíðindafólk til Malawi, har tey m.a. hittu Annie Alfred og familju hennara og onnur albinofólk. Teirra hugtakandi søga økti um uppmerksemið viðvíkjandi málinum.
Síðan átakið byrjaði, er talið av drápum og álopum fallið nógv á hendan jagstraða minniluta. Frá mai 2016 til februar 2017 vórðu tvey albinofólk dripin. Til samanberingar skjalprógvaði Amnesty sjey dráp í tíðarskeiðnum januar-apríl 2016.
Sambært felagsskapinum Association of People with Albinism in Malawi er brúkið av grovum og niðrandi ókvæmisorðum eisini lækkað nógv. Ávirkanin hjá APAM er eisini styrkt, og tað ger tað lættari at tryggja ábøtur í longdini. “Stuðulin hjá Amnesty hevur hjálpt okkum at fáa størri sjálvsálit í okkara stríði”, sigur APAM.
Harðari revsing
Forsetin í Malawi hevur góðkent eina røð av broytingum í revsilógini í landinum. Dráp og álop á albinofólk henda ofta við atliti til sølu og varðveistslu av øllum kroppinum ella parti av honum. Lógarbroytingarnar herða revsingina fyri sølu og varðveitslu av menniskjavevnaði umframt uppgraving av líkum og fyri at gera skaða á albinofólk. Ein hondbók til dómarar, kanningarfólk og ákærar stuðla lógini.
Revsingin er nú lívslangt fongsul uttan møguleika fyri at sleppa avstað við at rinda eina bót. Áður var revsingin ásett eftir meting frá tí einstaka dómaranum og sektarrevsingin kundi enda heilt niðri á 10.000 Malawi Kwacha (uml. 100 kr). Løgreglan kannaði ikki nógv mál.
Onnur framstig
Verju- og trygdarnevndin í tinginum hevur havt fund við Association of People with Albinism in Malawi (APAM). Endamálið var at geva vitan um støðuna og fáa greiðu á, hvat kann gerast fyri at hjálpa albinofólkum.
Merkisverd minking í kropsligum álopum á albinofólk. Mai 2016-januar 2017 vórðu tveir persónar dripnir.
Ein nýggj og almenn handbók um brotsverk móti albinofólkum lýsir seinastu lógarbroytingarnar. Hon lýsir endaði rættarmál í Malawi, sum innibera álop á albinofólk. Málið er, at handbókin skal hjálpa kanningarfólki, ákærum og dómarum í málum um brotsverk móti albinofólkum.
Í oktober 2016 varð ein maður dømdur 14 ára fongsulsrevsing, eftir at hann varð funnin sekur í at selja son sín.
Forsetafrúan í Malawi, Gertrude Mutharika, er nú verji hjá APAM. Hetta kann tryggja felagsskapinum økt positivt uppmerksemi og fleiri gávur
Albinofólk hava lættari atgongd til sólkrem. Teirra ljósa húð er serliga viðkvom yvir fyri tí bakandi sólini í Malawi. Tann ríkisrættarliga eindin, sum syrgir fyri innkeypi av heilivági og tílíkum, syrgir nú fyri, at býta sólkrem út til sjúkrahús og læknamiðstøðir í Malawi. Áður var tað bert møguleiki at fáa sólkrem á tveimum sjúkrahúsum.
Framstigini vórðu ongantíð hend uttan tykkara stuðul gjøgnum Skriva fyri lívi og Lívlinjuni. Tað ger stóran mun!
BJARGA LÍVINUM Á PEYMAN
4. apríl 2017
Hann var bara 15, tá ið hann varð handtikin. Hann varð fongslaður, píndur og avbyrgdur í meira enn tríggjar mánaðir og síðan dømdur til deyða eftir ein týðiliga órættvísan rættargang. Peyman Barandah, sum nú er 22, verður eftir ætlan avrættaður tann 10. mai í ár.
Peyman er dømdur fyri at dripið ein annan tannáring í sambandi við ein bardaga millum fleiri dreingir. Hann hevur frá byrjan viðgingið, at hann var við í bardaganum, men eisini alla tíðina tvíhildið um, at tað var ein annar tannáringur, sum stakk tann, sum doyði, til deyðis. Rætturin helt ikki Peyman hava ført nøktandi prógv fyri, at hann var ósekur, og tí varð hann dømdur. Hetta er greitt brot á altjóða lóggávu, sum greitt tilskilar, at tað liggur á ákæruvaldinum at lyfta próvbyrðuna. Tú ert sum kunnigt ósekur, til tað øvuta er prógvað.
Eftir bardagan fór 15 ára gamli Peyman saman við familjuni á politistøðina í Shiraz at melda tilburðin. Politiið handtók hann beinanvegin, og her byrjaði tann ringa viðferðin. Familjan greiðir frá, hvussu kanningarleiðarin gav Peyman ein undir vangan fyri eygunum á teimum. Hann varð førdur burtur, og teir næstu tríggjar mánaðirnar frætti familjan einki frá honum.
Píndur í fongslinum
15 ára gamli Peyman sat avbyrgdur í tríggjar mánaðir við ongum sambandi við hvørki familju ella sakførara. Hesar tríggjar mánaðirnar varð hann aftur og aftur píndur og bukaður. Tá ið rættargangurin byrjaði, og hann loksins hitti sakføraran hjá sær, vildi rætturin ikki taka ákærurnar um píning við. Í staðin vórðu tveir stuttir rættarfundnir hildnir, áðrenn Peyman Barandah varð dømdur til deyða.
Tey løgfrøðiligu viðurskiftini í sambandi við deyðadómin hjá Peyman eru av allari leið. Tey eru brot á altjóða grundreglur um, hvussu ómyndig eiga at verða viðfarin. Somu grundreglur seta eisini forboð fyri at døma ómyndig til deyða. Í fjør boðaðu iranskir myndugleikar barnanevndini hjá ST frá, at tað fór at standa øllum ómyndigum í boði at royna sína sak av nýggjum. Men tíverri hendir tað ikki enn. Tríggjar ferðir hevur Peyman Barandah kært sína sak, men hvørja ferð hava myndugleikarnir sýtt fyri at viðgera hana av nýggjum.
Hvat ger Amnesty?
Amnesty International leggur trýst á iranskar myndugleikar at fáa teir at liva upp til altjóða lóggávu og tey lyftir, teir hava givið ST. Vit arbeiða við málinum hjá Peyman, men virka eisini fyri at fáa ta iransku rættarskipanina at fara betur við børnum yvirhøvur. Sakin hjá Peyman er tíverri einki eindømi. Í dag sita í mista lagi 90 fólk í deyðakliva, sum vóru undir 18 ár, tá ið brotsverkið fór fram.
Kortini hómast ein glotti. Tí vit halda veruliga, at tað ber til at fáa teir iransku myndugleikarnar at førka seg. Eftir trýst frá Amnesty fekk iranski Saman Naseem nýggjan rættargang. Hann var dømdur til deyða, eftir at hann undir píning hevði játtað seg sekan í at hava beint fyri einum soldáti sum 17 ára gamal.
Sostatt vita vit, at altjóða trýst kann gera mun. Lat okkum vera tína rødd. Skriva undir fyri, at Peyman ikki verður avrættaður, men í staðin fær nýggjan rættargang, og at ákærurnar um píning verða kannaðar.
STUÐLA TALUFRÆLSI Í TURKALANDI
30. mars 2017
Turkaland hevur nú heimsmetið í at seta journalistar í geglið. Triðingurin av øllum fongslaðum journalistum, miðlafólkum og blaðstjórum í heiminum situr nú í turkiskum fongslum. Alment eru tey ákærd fyri yvirgang o.a.t., óalment fyri at hava givið andstøðuni eina rødd. Talufrælsið er undir stórum trýsti og tann frælsi journalistikkurin í stórum vanda.
Trýstið á talufrælsið í Turkalandi er vaksið støðugt tey seinnu árini. Mótmælisgongur verða niðurbardar við harðskapi, tilfar á netinum verður sensurerað, og heimasíður verður stongdar. Síðan kvettroyndina í juli hava myndugleikarnir jagstrað allar óheftar fjølmiðlar. Meira enn 120 journalistar og miðlafólk eru afturhildin, og 160 dagbløð, sjónvarsprásir, útvarpsstøðir o.t. eru stongd við tvingsli. Eitt tað størsta dagblaðið, Zaman, fekk í fjør nýggja leiðslu – sum dómsvaldið hevði tilnevnt.
Journalistarnir verða í høvuðsheitum ákærdir fyri yvirgang, propaganda og ætlanir um at fella stjórnina. Yvirhøvur eru prógvini annaðhvørt veik ella ikki til. Nógv tey flestu eru fongslað fyri slíkt, sum tey hava skrivað.
Fjølmiðlafrælsi í andróðri
Hugsa tær eitt land við ongum frælsum miðlum. Eitt land, har kunningin um umheimin er avmarkað. Eitt land, har bara ávísar hugsanir fáa rúmd. Eitt land, har alt alment orðaskifti er partískt. Eitt land, har myndugleikar og stovnar ikki opið og gjøgnumskygt kunnu standa til svars.
Óheftir miðlar eru ein aðaltáttur í einum vælvirkandi, pluralistiskum samfelag. Teir hava ein týðandi leiklut, tá ið rætturin til frælst at bera sína hugsan fram skal útinnast. At leita sær og at taka ímóti alskyns kunning er ein mannarættur. Óheftir miðlar eru avgerandi, tá ið valdið skal standa til svars fyri sínar gerðir.
Tað snýr seg ikki um rættar ella skeivar hugsanir; tað snýr seg um at sleppa báðum pørtum til orðanna.
Enn eru teir óheftu miðlarnir í Turkalandi ikki heilt týndir, men teir eru illa løstaðir. Fjølmiðlafrælsið er í stórum vanda, og tað er talufrælsið eisini. Tað er nú, vit skulu rætta eina hjálpandi hond. Journalistar og onnur miðlafólk skulu sleppa at útinna sítt arbeiði. Journalistikkur er einki brotsverk.
DØMIR
Hitt tveir handtiknar journalistar
Í desembur í fjør varð Ahmet aftur afturhildin, hesa ferð skuldsettur fyri at hava framleitt propaganda fyri tann kurdiska arbeiðaraflokkin PKK og felagsskapin, sum stjórnin kallar Feto (Fethullahis Terrorist Organisation) og sigur vera undir leiðslu av Fethullah Gülen, sum Erdogan forseti leggur undir at hava skipað fyri tí miseydnaðu kvettroyndini í fjør summar.
Í fyrstu syftu sat Ahmet tveir dagar í Metris-fonslinum í Istanbul í einum skitnum kliva við ongum vatni. Hann slapp ikki at hitta sínar sakførarar og fekk ikki boð um, at teir høvdu roynt at vitjað hann. Hann er nú fluttur í Silivri-fongslið, har hann situr í kliva saman við tveimum øðrum fangum. Familjan sleppur bara at vitja hann eina ferð um vikuna, og tá verður lurtað eftir hvørjari samrøðu. Hann sleppur ikki fáa bøkur, brøv ella dagbløð uttanífrá.
”Fongslingin av Ahmet er ein boðskapur til teirra, sum enn eru uttanfyri: Sáa iva um okkum, um tú torir – sig tína hugsan, um tú torir.”
Yonca Verdioğlu, kona Ahmet Şık
Asli Erdogan: Afturhildin frá 16. august til 29. desembur 2016
Tann ummælarafagnaði rithøvundurin, Asli Erdogan, sat næstan fimm mánaðir í fongsli fyri at hava arbeitt sum sjálvboðin ráðgevi og høvundur á tí nú stongda kurdiska dagblaðnum Özgür Gündem.
Vápnaðir og í maskum komu politistar heim til hennara klokkan trý á morgni. Í átta tímar rannsakaðu teir heimið, m.a. 3.500 bøkur og notat. Hóast eingi prógv spurdust burtur úr rannsóknini, handtóku teir hana og skuldsettu hana fyri yvirgang.
“Á politistøðini varð eg sett í ein kliva, sum var 2 x 4 m, saman við trimum øðrum kvinnum. Har vóru eingi vindeygur, og ljósið var tendrað alla tíðina. Vit sluppu bara á ves, tá ið starvsfólkini tímdu at fylgja okkum. Eg blundaði ikki ta fyrstu náttina.”
Tá ið Asli kom í rættin, væntaði hon at verða leyslatin. Hon var hóast alt ongantíð lógsøkt fyri nakað, sum hon hevði skrivað, og sum ráðgevi hjá dagblaðnum hevði hon ikki havt løgfrøðiliga ábyrgd av innihaldinum í blaðnum. Men dómarin sendi hana aftur í klivan at bíða eftir tí endaliga rættarmálinum. Asli Erdogan er varandi sjúk, og sjúkan versnaði í fongslinum
“Tað ringasta í fongslinum var kuldin frá septembur og fram. Einaferð varð eg flutt í ein kliva við 20 øðrum kvinnum. Teirra hjástøða helt mær á lívi.”
Asli Erdogan varð umsíðir leyslatin móti veðhaldi. Hon bíðar enn eftir endaligum dómi.
”Eg havi ikki skrivað eitt orð, síðan eg varð leyslatin. Eg vænti, at tað gongur rúm tíð, áðrenn eg aftur kann skriva. Eg royni at koma aftur fyri meg. So leingi eg var í fongslinum, megnaði eg at halda á, men síðan eg varð leyslatin, havi eg veruliga merkt tær likamligu avleiðingarnar.”
DEYÐADØMDIR EFTIR GROVA PÍNING
13. mars 2017
Mohamed Ramadhan Issa Ali Hussain og Hussain Ali Moosa Hussain Mohamed bíða bara eftir at verða avrættaðir. Eftir sjey ára steðg hevur Barhrain nú tikið táttin at avrætta deyðadømd upp aftur. Teir deyðadømdu menninir bíða bara eftir, at Hamad kongur góðkennir deyðadómarnar. Teimum tørvar hjálp í stundini.
Mohamed Ramadhan og Hussain Ali Moosa eru í ógvuliga stórum vanda. Í desembur 2014 vórðu teir deyðadømdir fyri at hava lagt eina bumbuspreinging til rættis í bygdini al-Deir. Spreingingin kostaði seinni einum politisti lívið. Menninir kærdu beinanvegin dómin og vístu á, at teir vóru ákærdir av órøttum og síðani píndir og noyddir at játta seg sekar fyri brotsverk, sum teir ikki høvdu framt. Men eftir enn eitt órættvíst rættarmál varð dómurin staðfestur.
Báðir menninir siga frá, hvussu teir vórðu píndir undir avhoyringunum, sum vardu í tveir mánaðir. Hussain Ali Moosa ”játtaði” seg umsíðir sekan, eftir at hann í fleiri dagar á rað hevði hingið niður úr loftinum, meðan vaktarmenninir høvdu bart hann av og givið honum elektriskar stoytir. Játtanin, sum gjørdi Mohamed Ramadhan samsekan, gjørdist tað avgerandi prógvið í rættarmálinum.
Mohamed Ramadhan og Hussain Ali Moosa meldaðu píningina til tann almenna ákæran, men einki batti. Ákærin sendi teir aftur í fongslið, har teir vóru píndir. Hussain Ali Moosa greiðir frá, at eftir hetta helt píningin fram í tveir mánaðir afturat.
Kona Mohamed Ramadhan kærdi eisini til umboðsmannin í landinum, men haðani fekst heldur eingin hjálp. Ikki fyrr enn eftir altjóða trýst lovaði umboðsmaðurin at seta eina heildarkanning í verk viðvíkjandi málinum. Familjan og sakførararnir hjá teimum báðum monnunum bíða enn eftir kanningarúrslitinum.
Bjarga lívinum á teimum báðum monnunum! Skriva undir!
BRETSK MAMMA FONGSLAÐ EFTIR ÓRÆTTVÍSAN RÆTTARGANG
2. mars 2017
Í apríl 2016 eru Nazanin og tvey ára gamla dóttirin Gabriella og ferðast í Iran. Tær vitja foreldrini hjá Nazanin. Á veg heim aftur til Stórabretlands verða tær afturhildnar á flogvøllinum, og síðan hevur einki verið, sum tað var.
Eftir órættvísan rættargang situr Nazanin í tí illa gitna Evin-fongslinum. Lítla Gabriella býr hjá ommuni og abbanum. Av tí at teir iransku myndugleikarnir hava lagt hald á tað bretska passið hjá Gabriellu, sleppur hon ikki heim til pápa sín í Stórabretlandi.
Nazanin Zaghari-Ratcliffe arbeiðir fyri ein vælgerðarfelagsskap í Stórabretlandi. Í fjør vár vitjaðu hon og dóttirin foreldur hennara í Iran. Komnar til innskrivingina á flogvøllinum, byrjar marrudreymurin. Kollveltingargardan handtekur Nazanin, flytur hana burtur og leggur hald á passið hjá dóttrini. Familjan fær onga frágreiðing.
Nakrar dagar seinni sleppur Nazanin heilt stutt at ringja til familjuna. Síðan verður hon avbyrgd í hálvan annan mánað, har hon – veit maðurin at siga – verður náðileyst avhoyrd. Ikki fyrr enn tríggjar dagar fyri rættargangin fær hon advokathjálp.
Í januar verður Nazanin dømd fimm ára fongsul. Hetta hendir eftir loyniligan rættargang fyri dómstólinum hjá tí iransku Kollveltingargarduni. Sambært manninum er tað enn ógreitt, akkurát hvat ið hon er ákærd og dømd fyri, men tað hevur okkurt við “trygdina hjá statinum” at gera. Sambært okkara keldum siga myndugleikarnir hana vera njósnara. Orsøkin er, at hennara vælgerðararbeiði (aðrastaðni enn í Iran, red.) m.a. fevnir um at undirvísa journalistum. Eitt av teimum sokallaðu “prógvunum” er tann stóra fjølmiðlaumrøðan, sum málið hevur fingið. Umrøðan bendir sambært myndugleikunum á, at hon er ein “týdningarmikil persónur”. Amnesty metir Nazanin at vera samvitskufanga. Hon er m.a. fongslað fyri sítt tilknýti til Onglands og sín dupulta ríkisborgaraskap.
Tvey ára gamla Gabriella er enn hjá ommuni og abbanum í Iran. Við ongum passi sleppur hon ikki heim til pápan, Richard, í Stórabretlandi. Síðan handtøkuna er Nazanin bara sloppin at síggja Gabriellu ein tíma um vikuna. Síðan altjóða fjølmiðlar fóru at bera tíðindini hava fongsulsmyndugleikarnir roynt at trýsta Nazanin at velja tað ómøguliga: Hon sleppur at velja ímillum at hava dóttrina hjá sær í fongslinum tríggjar dagar um vikuna og at missa alt samband við hana. Valið er ómøguligt, tí Evin-fongslið er víðagitið fyri ótespiligar umstøður. Heilsan hjá Nazanin sjálvari er eisini undir stórum trýsti. Pína í høgra armi og hond ger, at henni tørvar at koma undir læknahond sum skjótast. Fongslið er tí als einki at bjóða einum tvey ára gomlum barni.
Familjan Zaghari-Ratcliffe er undir stórum trýsti. Í oktobur sendi Nazanin manninum sjálvmorðsbræv. Amnesty International leggur uttan íhald trýst á teir iransku myndugleikarnar, samstundis sum vit senda Nazanin samhugakvøður. Hjálp okkum at hjálpa teimum! Skriva undir fyri, at Nazanin verður leyslatin beinanvegin.
VANLIGIR BORGARAR PÍNDIR OG HÓPAVRÆTTAÐIR
9. februar 2017
Tað sýriska Saydnaya-fongslið er eitt satt sláturhús, vísir ein nýggj frágreiðing. Okkara vitnir siga frá hópavrættingum av vanligum borgarum, grovari píning, hungri og kynsligum harðskapi. Heimssamfelagið kann ikki sita hendur í favn: Trygdarráðið hjá ST má gera nakað við støðuna beinanvegin.
Frágreiðingin byggir á samrøður við 84 vitnir. Fyrrverandi fangar, rýmdir fangavørðir, dómarar og onnur starvsfólk í fongslinum siga frá ræðuligum søgum, um hvussu politisk mótstøðufólk verða viðfarin. Nógv teir flestu fangarnir í hernaðarfongslinum eru vanligir borgarar: mannarættindaverjar, journalistar, læknar, neyðhjálparfólk, lesandi og mótmælisfólk. Í eini lon fyri seg sita eisini hermenn úr herinum hjá Assad sjálvum, sum sigast at vera falnir í ónáði.
Dagin á tamb er fongslið karmur um píning, hungur, tosta og kynsligan harðskap. Fangarnir verða miðvíst ógvuliga illa viðfarnir, og maturin verður bara tveittur inn á tað blóðdálkaða gólvið í klivunum. Eina til tvær ferðir um vikuna verða millum 20 og 50 fangar avrættaðir eftir eitt sokallað rættarmál, sum bara varir nakrar fáar minuttir. Okkara kanningar vísa, at næstan 13.000 fólk eru avrættað síðan 2011. Talið á deyðum er uppaftur størri, um vit telja tey við, sum eru deyð av píningini og umstøðunum í fongslinum.
Tað er fullkomiliga óhugsandi, at tann ovasta politiska leiðslan í landinum ikki hevur góðkent illgerðirnar í Saydnaya-fongslinum. Illgerðirnar eru so nógvar í tali, og so nógv fólk hava tikið lut í teimum, at stjórnin má hava góðkent, at so nógv orka er løgd er í at fremja tær. Harafturat skal annaðhvørt ríkisleiðarin ella verjumálaráðharrin sambært lóggávuni í landinum góðkenna deyðadómarnar.
Altjóðasamfelagið hevur eina ferð enn latið vera við at gera nakað fyri at steðga tí ómetaliga álvarsliga áganginum, sum fer fram í Sýria. Ágangurin er brot á tær mest grundleggjandi meginreglurnar í mannarættindunum og krígsfólkarættinum. Talan er um krígsbrotsverk og brotsverk móti mannaættini
Tí er tað so umráðandi, at Trygdarráðið hjá ST beinanvegin ger nakað við støðuna. Og av tí at teir russisku sameindu hjá Assad eru fastur limur í Trygdarráðnum, eiga vit at krevja, at Russland alt fyri eitt átalar píningina, avrættingarnar og tær ómenniskjansligu umstøðurnar og ger alt, sum landið er ment, fyri at steðga áganginum. ST eigur í stundini at krevja at sleppa inn í øll fongslini í Sýria.
Talan er um eitt langt og tógvið stríð, men vit kunnu ikki sita hendur í favn. Skriva undir og krev, at óheftir eygleiðarar hjá ST sleppa inn í øll fongslini í Sýria.
Frágreiðingin kann lesast her
FÓLK, SUM SØKJA FRIÐSKJÓL, FRYSTA Á GRISKU OYGGJUNUM
27. januar 2017
Skriva undir og krev, at ES tekur ábyrgd fyri teimum menniskjum, sum eru strandað í vetrarkuldanum á grisku oyggjunum. Túsundatals lív eru í vanda!
Evropa kann ikki lata hesi menniskju frysta til deyðis. Onkur má gera okkurt nú!
Støðan:
Suðurevropa er rakt av eini ógvusligari kuldabylgju, og ein avleiðing av avtaluni um flóttafólk millum ES og Turkaland er, at børn, kvinnur og menn í hesum døgum eru í vanda fyri at frysta til deyða í kuldanum. Nógv sova í vánaligum teltum, men tey sleppa ongan veg, tí tey verða afturhildin av evropeiskum myndugleikum, sum hava svikið í samband við ringastu flóttafólkakreppuna síðani annan heimsbardaga.
Síðani “ES-Turkaland” avtalan varð var sett í gildið í mars 2016 hevur ætlanin verið, at fólkini, sum eru stødd á grisku oyggjunum og sum ætla sær at søkja friðskjól, skulu sendast aftur til Turkalands. Men henda avtalan byggir á eina fortreyt um, at rættindini hjá hesum fólkum verða vird í Turkalandi. Aftursendingar eru ikki gjøgnumførdar eftir ætlan, og vit standa nú í eini humanitærari kreppu, har hesi menniskju liva undir óvirðiligum umstøðum í útkantinum av Evropa.
Tíverri er tað politiskum vilji í evropeisku londunum at halda hesi menniskju á oyggjunum, tí um fólkini koma víðari, so kann hetta vísa seg at gerast ein trupulleiki fyri ES-Turkaland avtaluna. Ein avtala, sum londini vísa seg at halda fast í, hóast stórar menniskjasligar avleiðingar.
Vánaligu viðurskiftini sum fólkini á griksu oyggjunum liva undir er eitt prógv um tey harðrendu miðlar, sum evropeiskir politikkarar eru klárir at brúka fyri at halda fólkunum aftur at koma til Evropa. Høvuðsmálið er at hesi fólkini verða aftursend til Turkalands.
Mátin sum Evropa fer við hesum flóttafólkum er vanvirðilig. Men heimurin hyggur ein annan veg.
Amnesty International krevur av ES kommisiónini:
- at øll neyðug stig verða tikin at tryggja, at hesi menniskju sleppa inn á fastlandið, har tey fáa nøktandi hjálp og verða skrásett.
- tryggja at grisku myndugleikarnir fáa nøktandi hjálp og stuðul til at skráseta og viðgera umsóknirnar hjá hesum menniskjum á ein nøktandi hátt.
Tú kanst:
- Skriva undir!
- Deila innsavnanina á sosialu miðlunum og eggja øðrum at skriva undir!
Undirskriftirnar verða sendar til forsetan í ES-kommisiónini Jean-Claud Juncker.
UNGUR MALAISIARI BÍÐAR EFTIR AT VERÐA AVRÆTTAÐUR
19. januar 2017
Myndugleikarnir í Singapore gera klárt til at avrætta malaisiska Prabagaran Srivijayan, sum er dømdur til deyða fyri at hava smuglað 22,24 gramm av heroini. 29 ára gamli Srivijayan leggur dýran við, at hann er ósekur.
Í apríl 2012 lænti hann ein bil, tí hann hevði eitt ørindi inni í Singapore. Politiið steðgaði honum og fann 22,24 gramm av heroini krógvað í handarstuðlinum á bilsetrinum. Hóast Srivijayan alla tíðina tvíhelt um, at hann einki visti um rúsevnini, varð hann dømdur til deyða.
Sambært einum av advokatunum hjá honum kann avrættingin verða avgreidd longu í næstu viku.
Sambært lóggávuni á staðnum eru ólóglig rúsevnir, sum verða funnin í einum bili, at rokna at sum ogn hjá bilføraranum. Sostatt er tað tann ákærdi, sum hevur próvbyrðuna. Srivijayan skal sjálvur prógva, at onkur annar hevði krógvað rúsevnini í bilinum. Myndugleikarnir hava heldur ikki kannað sakina nóg gjølla. Bæði hesi viðurskiftini eru brot á tær báðar altóða rættarmeginreglurnar um, at ein ákærdur er ósekur, til tað øvuta er prógvað, og at øll hava rætt til rættvísa rættargongd.
Brot á altjóða lóg
Sambært altjóða lóg kunnu fólk bara dømast til deyða fyri ”ógvuliga álvarslig brotsverk”. ST hevur fleiri ferðir staðfest, at rúsevnabrotsverk ikki lúka hesa treytina.
Tó hómast ein lítil vón. Eitt nýtt ískoyti til rúsevnalóggávuna í Singapore letur upp fyri, at rúsevnabrotsverk ikki av sær sjálvum verða revsað við avrætting. Hetta er eitt nú galdandi, tá ið tann ákærdi bara hevur verið útberi.
Bjarga lívinum á Srivijayan – skriva undir fyri, at hann skal verða náðaður.
TÍGGJU ÁRA FONGSUL FYRI AT SENDA SKEMT VÍÐARI
6. januar 2017
Tað byrjaði sum skemt, men endaði við tíggju ára fongsli. Fomusoh Ivo Feh sendi einum vinmanni eini speisk sms-boð um Boko Haram, og síðan fór tann høpisleysa sakin fullkomiliga av sporinum. Ivo og vinmenninir vórðu handtiknir, settir fyri ein hernaðardómstól og dømdir fyri virksemi, sum hevur samband við yvirgang. Teir skulu nú í fongsul í tíggju ár.
Framtíðin hjá Fomusoh Feh var annars lovandi. Hann skuldi byrja á universitetinum í Kamerun, har hann býr. Men eini sms-boð endavendu øllum.
Ein dagin fekk Ivo soljóðandi sms-boð:
”Boko Haram sóknast eftir ungum, 14 ár og eldri, til hertænastu. Upptøkutreytir: 4 fak á miðnámsstigi, og eitt skal vera átrúnaður.”
Skemtið hjá vinmanninum snúði seg um, hvussu torført tað er at fáa arbeiði uttan ta røttu útbúgvingina og royndirnar. Í skemti søgdu teir, at sjálvt ikki Boko Haram skoytti um teg, um tú ikki stóðst teg væl til próvtøkurnar.
Tá ið Ivo hevði fingið sms-boðini, sendi hann vinmanninum Azah tey, sum so aftur sendi einum øðrum vinmannni, miðnámsskúlanæmingnum Afuh, tey. Lærarin hjá Afuh legði hald á telefonina hjá honum, sá boðini og vísti politinum tey. Ivo, Azah og Afuh vórðu allir handtiknir.
Familjan hjá Ivo frætti einki um, at hann var handtikin. Tey settu seg í samband við politistøðina á staðnum at melda hann horvnan, men fingu einki at vita. Ikki fyrr enn Ivo varð fluttur í fongslið í Yaoundé, fekk hann samband við beiggja sín.
Ivo og vinmenninir vórðu settir fyri eini hernaðardómstól, sum dømdi teir tíggju ára fongsul fyri ”brotsverk, sum hava samband við yvirgang”.
Amnesty metir Ivo, Azah og Afuh at vera samvitskufangar. Hjálp okkum at fáa teir leysar – skriva undir!
2016 – IKKI SO GALIÐ SUM TÚ KANSKA HELT
28. desember 2016
Nógv tykjast hava kolldømt 2016 sum eitt ræðuligt ár. Men var tað nú so galið? Tykkum fyri at takka hava vit funnið 33 grundir at fegnast um 2016.
Tað svitast ikki, at vit sóu nógv afturstig í 2016, men tykkum fyri at takka hava vit eisini funnið nógv at fegnast um. Í ár hjálptu tit okkum at fáa 650 órættvíst fongslað og illa viðfarin fólk leyslatin. Tað er næstan tvey um dagin. Saman broyttu vit eisini lóggávuna í 40 londum. Vit kravdu altjóða stjórnareindina hjá fótbóltinum til svars og gjørdu okkara til, at krígsbrotsfólk vórðu dømd. Og í einum ári, sum var merkt av stórari óvissu, funnu vit eitt, sum vit øll kunnu vera vís í: Tað er ikki nóg mikið at ilskast um órættin; broytingin hendir, tá ið vit saman bretta upp um armar og fara til verka.
Her eru 33 lívsjáttandi søgustubbar um, hvussu tit hjálptu okkum at broyta lív og umstøður hjá fólki úr øllum heraðshornum á heiminum í 2016.
TRYGGAR LEIÐIR TIL BORGARAR Í ALEPPO
15. desember 2016
Hvørt sekund telur, og í Aleppo verða fólk júst nú bumbað og myrd á gøtuni.
Túsundtals ósek fólk er í vanda fyri at verða tikin til fanga, pínd ella avrættað, og tey hava átrokandi tørv á tryggum leiðum út úr býnum.
Støðan í Aleppo er meira sárbær enn nakrantíð. Beint nú leggja fólk úr Aleppo teirra seinastu heilsur út á sosialu miðlarnar, meðan stjórnin tekur ræðið á býnum. Í staðin fyri at tryggja teimum tryggar leiðir út úr býnum, eru tey fastlæst í einum heilt lítlum býarparti, har tey standa yvir fyri avrættingum og píning.
Sambært ST fremur herurin hjá Assad avrættingar av kvinnum og børnum mitt á gøtunum í býnum. Les meira um hetta her.
Tað er tí ógvuliga átrokandi, at vit leggja trýst á Putin og Assad. Tað eru bert teir, sum kunnu tryggja, at borgarar sleppa trygt úr býnum.
Vit hoyra, at arbeiðið við at loyva hesum borgarum út úr býnum er byrjað, og boð eru send eftir Altjóða Reyða Krossi, men vit kunnu ikki kenna okkum trygg fyrr enn øll eru úti úr býnum. Tí er tað ógvuliga týdningarmikið, at vit áhaldandi leggja trýst ámynduleikarnar.
Hvat kanst tú eisini gera?
Brúka tínar sosialu miðlar at spjaða boðskapin og deil røddirnar frá Aleppo við umheimin.
Avdúking: Barnaarbeiði aftan fyri vørur sum sjokolátu og sjampo
7. desember 2016
Barnaarbeiði, tvingsilsarbeiði, lívshættisligar arbeiðsumstøður og mismunur ímóti kvinnum. Frágreiðingin hjá Amnesty um pálmaídnaðin vísir, at vørur hjá nøkrum av heimsins størstu vørumerkjum, eitt nú Unilever, Nestlé, Procter & Gamble, Colgate-Palmolive og Kellog’s, verða virkaðar undir út av lagi vánaligum umstøðum. Pálmáolja verður brúkt í gerandisvørum sum sjampoi og sjokulátu.
Pálmaolja er neyvan eitt tilfar, sum fær nakrar klokkur at ringja hjá tí vanliga brúkaranum. Men pálmaolja verður í dag brúkt í øllum frá sjokulátu, ísi, keks og morgunmatarvørum til sjampo, krem, sápu og varrastift. Satt at siga er pálmaolja og pálmaoljugrundað tilfar í uml. 50 % av vanligum brúkaravørum.
Wilmar International Limited stendur fyri 43 % av heimsframleiðsluni av pálmaolju. Tann asiatiska búnaðarfyritøkan og hennara veitarar eiga tær indonesisku plantasjurnar, sum Amnesty hevur hugt nærri at.
Hvørji rættindabrot fara fram?
Kanningarnar hjá okkum vísa, at børn heilt niður í átta ára aldur gera vandamikið arbeiði í plantasjunum. Hóast eitrandi evnir verða brúkt í framleiðsluni, arbeiða børnini við ongari trygdarútgerð. Tey bera tungar sekkir, sum kunnu viga upp í 25 kg, og summi teirra eru givin í skúlanum fyri at arbeiða allan dagin saman við foreldrunum.
Frágreiðingin hjá okkum vísir eisini, at teir vaksnu plantasjuarbeiðararnir eru undir ómetaliga stórum trýsti. Nógvir hava fingið álvarsamar løstir av at arbeiða við tí sera eitrandi evninum paraquat, sum við sama lag verður brúkt í plantasjunum. Eins og ES og onnur hevur Wilmar International alment bannað evninum.
Tey stóru dagligu framleiðslukrøvini hava stóra ávirkan á ta kropsligu heilsuna hjá arbeiðarunum. Bøturnar fyri óloystar uppgávur og hóttanirnar um lønarniðurskurð og uppsøgn noyða plantasjuarbeiðararnar at gera tað tunga handliga arbeiðið í 10-12 tímar um dagin. Hava vit so eisini ta svinnandi lítlu lønina í huga, eigur arbeiðið í veruleikanum at verða bólkað sum tvingsilsarbeiði.
Tað eru eisini tey stóru dagligu framleiðslukrøvini, sum eru orsøkin til, at børnini arbeiða í plantasjuni. Tá ið plantasjuarbeiðarin ikki sjálvur megnar at liva upp til síni framleiðslukrøv, má hann hava børnini at hjálpa sær.
Hvat kanst tú gera?
Vit vita, at pálmaolja frá Wilmar er í vørum hjá Colgate-Palmolive, Kellog’s, Nestlé, Reckitt Benckiser, Procter & Gamble og Unilever. Men brúkarin sær ikki, hvaðani pálmaoljan í eini ávísari vøru stavar. Kanningarnar hjá okkum vísa tíverri eisini, at hóast ein vøra hevur frámerkið RSPO, sum sigur frá burðardyggari framleiðslu, er tað eingin trygd fyri, at plantasjuarbeiðararnir ikki verða misbrúktir.
Sum brúkari kanst tú leggja trýst á fyritøkurnar.
Hjálp okkum at leggja trýst á fyritøkurnar!
Undirskriftin hjá tær verður brúkt til:
- at leggja trýst á fyritøkurnar Colgate-Palmolive, Kellog’s, Nestlé, Reckitt Benckiser, Procter & Gamble og Unilever at fáa tær at merkja sínar vørur, so at brúkarin sær, hvaðan pálmaoljan í sjampoinum, keksunum, ísinum o.ø. stavar.
- at leggja trýst á somu fyritøkur at fáa tær, hvør sær og í felag, at trýsta fyritøkuna Wilmar International og hennara dótturfeløg og veitarar at virða mannarættindini hjá arbeiðarunum.
- at leggja trýst á fyritøkurnar Colgate-Palmolivem Kellog’s, Nestlé, Reckitt Benckiser, Procter & Gamble og Unilever at fáa tær at seta í verk nøktandi mannagongdir fyri neyðug fyrilit (t.e. veruligar mannagongdir fyri at staðfesta tey brot, sum fara fram í plantasjunum, fyribyrgja, at brotini halda fram, bøta tey brot, sum eru farin fram, og skapa opinleika um ábøturnar), so at tað slepst undan mannarættindabrotum í framtíðini.
- at leggja trýst á Wilmar International at fáa fyritøkuna at broyta sínar mannagongdir, verja rættindini hjá sínum starvsfólkum og steðga verandi mannarættindabrotum.
Skriva undir fyri at mótmæla, at plantastjuarbeiðararnir eru fyri mannarættindabrotum.
Fongslaður fyri at taka myndir
25. november 2016
”Tað var sum í einum Hollywood-filmi”, greiðir Shawkan frá. Tað var bara tað, at kúlurnar vóru veruligar. Táragassið var veruligt. Stríðsvognarnir, sum rullaðu fram ímóti mótmælisfólkunum um alt Egyptaland, vóru veruligir. Og tey túsund fólkini, sum vórðu dripin, vóru alt ov verulig.
Mahmoud Abu Zeid, betur kendur sum Shawkan, gjørdi bara sítt arbeiði. Hann er myndajournalistur og tók myndir undir einum sitimótmæli í Kairo tann 14. august 2013, tá ið trygdarlið brádliga hertóku økið.
Hann skrivaði seinni, at tað var sum at vera við í einum Hollywood-filmi. ”Tað kendist, sum vóru vit í kríggi. Har vóru kúlur, táragass, eldur, politi, hermenn og stríðsvognar allastaðni.”
Við myndatólinum fangaði Shawkan ruðuleikan rundan um seg. Politiið og herurin vórðu send um alt landið at basa ófriðinum. Talan gjørdist um blóðugastu hending í nýggjari egyptiskari søgu. Av teimum meira enn túsund fólkunum, sum doyðu henda dagin, vórðu meira enn 700 dripin, har sum Shawkan var staddur.
Tá ið politiið kom eftir, at Shawkan var journalistur, varð hann tikin og bakbundin við plaststrimlum, sum skóru ígjøgnum húðina og gjørdu opin sár um skøvningarnar á honum. Síðan varð hann sligin og pískaður við einum belti.
Í dag situr Shawkan í tí vandamikla Tora-fongslinum í Kairo og bíðar eftir dómi. Hann kann verða deyðadømdur. Næsti rættarfundur er settur at vera tann 10. desembur. Tí leggja vit nú serligt trýst á egyptiskar myndugleikar.
Trý ár eru liðin, síðan Shawkan varð fongslaður. Í rættinum í mai segði hann við dómaran: ”At taka myndir er eingin brotsgerð.” Og rætt hevur hann.
Journalistar rinda høgan prís
Sambært CPJ, eini nevnd fyri journalistavernd, er Egyptaland tað vandamiklasta landið í heiminum aftan á Kina at vera journalistur í. Sambært felagnum fyri egyptiskar journalistar eru í minsta lagi 20 journalistar fongslaðir í løtuni bara fyri at gera sítt arbeiði.
Í mai handtóku myndugleikarnir formannin í felagnum fyri egyptiskar journalistar, Yahia Galash, og tveir starvsfelagar hansara, Khaled Elbalshy og Gamal Abd el-Reheem. Teir vórðu millum annað skuldsettir fyri at hava ”borið skeiv tíðindi, sum hótta tann almenna friðin”. Handtøkan ber ófrættakend boð um, at egyptiskir myndugleikar herða stríðið ímóti talufrælsinum.
Skriva undir fyri, at samvitskufangin Shawkan verður leyslatin. Send SKRIVA og títt fulla navn til 1919.
Slepp Qin Chao leysari
15. november 2016
Saman við øðrum sokallaðum borgarajournalistum hevði Qin Chao ætlanir um at skriva um G20-toppfundin í Hangzhou í septembur í ár. Men longu tann 30. august varð Qin afturhildin av politinum. Tann almenna frágreiðingin var, at hon ”eggjaði til klandur og voldi trupulleikar”. Hon situr enn í fongsli uttan rætt til sakførara og í vanda fyri at verða pínd.
Qin Charo varð handtikin á veg til Hangzhou. Hon náddi sostatt ongantíð at skriva um mótmælistiltøkini, men varð afturhildin, áðrenn toppfundurin byrjaði. Hon hevur sitið í fongsli líka síðani.
Tað politiska umhvørvið í Kina er soleiðis vorðið, at tað er trupult hjá kinesiskum fjølmiðlum at siga frá mannarættindabrotum, sum fara fram í sambandi við eitt nú mótmælisgongur. Tí hava sokallaðir borgarajournalistar – tað eru vanligir borgarar, sum gera journalistiskt arbeiði – ein týðandi leiklut, tá ið slík mannarættindabrot skulu lýsast og almannakunngerast í netmiðlum.
Tað er ein slíkan miðil, Tianweng 64, Qin Chao skrivar fyri. Miðilin hevur verið fyri nógvum ágangi frá myndugleikunum. Tey meta sjálv, at tey eru afturhildin meira enn hundrað ferðir tey seinastu fýra árini. Borgarajournalistarnir eru fyrr handtiknir fyri millum annað at skriva um byggigølur í samband við Wenchuan-jarðskjálvtan í 2008.
Umframt Qin Chao vórðu eisini fimm aðrir borgarajournalistar hjá Tianweng 64 handtiknir í sambandi við G20-toppfundin. Hesir eru allir leyslatnir eftir trýst frá eitt nú Ammesty.
Hjálp okkum at fáa Qin Chao leyslatna! Skriva undir! Send SKRIVA og títt fulla navn til 1919.
Flóttafólk illa viðfarin og pínd í Italia
4. november 2016
Undir ES-trýsti hevur Italia sett í verk nýggjar mannagongdir fyri at fáa flóttafólk at lata síni fingramerkir. Men kanningar hjá Amnesty vísa, at tær nýggju mannagongdirnar eru á markinum og í summum førum fara langt út um mark. Vit hava hitt meira enn 170 flóttafólk og migrantar á máli, og tey siga frá ógvisligum søgum um elektriskar stoytir, avsmyrjing og kynsliga eyðmýking.
Í summar hava kanningarfólk hjá Amnesty gjørt samrøðu við meira enn 170 flóttafólk og migrantar í Italia. Teirra frásagnir tekna eitt mynstur av harðligari valdnýtslu. Við avsmyrjing, elektriskum stoytum og kynsligari eyðmýking tvingar tað italska politiið flóttafólk og migrantar at lata síni fingramerkir. Í summum førum er valdnýtsan av so grovum slag, at talan beinleiðis er um píning.
16 ára gamli Djoka sigur frá:
”Tey góvu mær elektriskar stoytir við einum stavi. Fyrst nógvar ferðir í vinstra bein og síðan í høgra bein, bringuna og búkin. Eg var máttleysur og megnaði ikki at gera mótstøðu. At enda tóku tey báðar hendurnar á mær og løgdu tær á maskinuna. Eg fekk ikki gjørt mótstøðu.”
Ishaq sigur frá, hvussu hann varð kynsliga píndur:
”Tey fingu okkum øll at fara úr øllum klæðunum. Politistarnir grinu.”
Av tí at hann alla tíðina gjørdi mótstøðu, royndu tey aðrar snildir:
”Tey hildu mær føstum í allar fýra limir, ein persónur í hvønn. Tann fimti togaði kynslimin á mær niðureftir, til eg mátti seta meg niður. So avmyndaðu tey meg, meðan ein teirra snaraði høvdinum á mær ímóti myndatólinum. Og so eydnaðist teimum at fáa míni fingramerkir. Í tveir dagar bløddi eg, hvørja ferð eg pissaði.”
Tá ið ein myndugleikapersónur við vilja og við einum ítøkiligum endamáli veldur einum menniskja svára kropsliga og sinnisliga pínu, er talan um píning. Øll píning er forboðin sambært altjóðasáttmálum, sum eisini Italia hevur bundið seg til at virða og halda.
Av ymsum orsøkum sýta flóttafólk ofta fyri at lata síni fingramerkir. Nógv ræðast myndugleikar yvirhøvur og skilja ikki, hví tey skula lata síni fingramerkir. Nógv vilja ikki verða skrásett í Italia, tí tey ætla sær at biðja um friðskjól í øðrum landi. Orsøkin kann vera, at skyldfólk eru í øðrum europeiskum landi, ella at tey vænta sær betri umstøður aðrastaðni.
Ein 29 ára gomul sudansk kvinna segði soleiðis við Amnesty:
”Eg visti ikki so mikið sum, hvussu vit vóru komin higar. Eg græt. Eg sá øgiliga nógvar politistar. Eg var bangin. Eg var ikki før fyri at hugsa. Tað var ikki so frægt, at eg mintist navnið á foreldrum mínum.”
Tað er týdningarmikið at nevna, at nógv tey flestu fingramerkini verða skrásett friðarliga og professionelt, men frágreiðingin hjá okkum skjalprógvar eitt mynstur av valdsgerðum ímóti flóttafólki og migrantum. Okkum tørvar eina óhefta kanning av verandi mannagongdum. Í øllum førum eiga fólk ikki at verða noydd við harðskapi og píning at lata síni fingramerkir.
Píningin skal halda uppat. Send SKRIVA og títt fulla navn til 1919.
Vaktir neyðtaka kvinnufangar
25. oktober 2016
Tær verða neyðtiknar og bukaðar og svølta og tysta. Kvinnufangar í fongslum í Somalilandi eru fyri kynsligum valdsgerðum og aðrari píning og hava ongan møguleika at klaga. Royna tær at klaga hjá fongsulsstjórnini, verða tær ofta revsaðar við meira harðskapi.
Kvinnufangar í Gabiley-fongslinum í Somalilandi siga frá, hvussu vaktir á kvøldvaktini píndu tær. Kvinnurnar siga frá neyðtøku og øðrum kynsligum valdsgerðum, ógvisligum harðskapi og døgum við ongum mati og drekka. Klaga tær hjá fongsulsstjórnini, eru tær í vanda fyri at verða revsaðar við meira harðskapi. Kvinnurnar hava tí vent sær til Amnesty og biðið um hjálp.
Hvussu fært tú hjálpt?
Skriva undir! Av royndum vita vit, at altjóða trýst munar væl í sakum sum hesari. Tá ið heimurin frættir og fær fylgt við, hvat ið fer fram, verður tað verri at skúgva klagurnar til viks.
Tí savna vit inn undirskriftir til frama fyri kvinnufangarnar og brúka tær at leggja trýst á myndugleikarnar og fongsulsstjórnina. Vit heita á tey um:
- at tryggja, at valdsgerðirnar steðga og alt samband við fangarnar hereftir fer fram undir umsjón av kvinnuligum starvsfólki
- kanna sakirnar hjá kvinnunum og, um prógv eru, loysa teir seku úr starvi og rættarsøkja teir
- tryggja, at kvinnur, sum klaga, ikki eru fyri revsiatgerðum
Send SKRIVA og títt fulla navn til 1919, at heita á statin um at steðga valdsgerðunum ímóti kvinnufangum, ið verða píndir í fongslum í Somalilandi.
Burturfluttar kvinnur verða sviknar
10. oktober 2016
Yazidikvinnurnar har norðuri í Irak liva hvønn dag í stúran fyri, at IS fer at burturflyta tær. Tær vita, at ein slík burturflyting merkir neyðtøku, píning og trælahald. Tíverri fáa kvinnur, sum hava verið burturfluttar, heldur ikki ta hjálp, teimum tørvar. Tær eru hinvegin í vanda fyri at verða settar í fongsul. Eitt dømi um hetta er tann 34 ára gamla Bassema.
Bassema Murad var við barn, tá ið IS burturflutti hana og mannin. Eftir nakrar mánaðir í varðhaldi hjá IS, varð hon bjargað. Men heldur enn at fáa sálarliga hjálp varð Bassema, sum var komin at eiga, sett í fongsul. Hóast hon og dóttirin, Nour, hava sitið í fongsli í tvey ár, er hon framvegis hvørki alment ákærd ella dømd fyri nakað.
Amnesty hevur tosað við 18 kvinnur og gentur sum Bassemu. Tær siga frá ræðuligum søgum um tíðina hjá IS. Søgum um neyðtøkur aftur og aftur, harðskap, píning, trælahald og kvinnur, sum gera enda á sær fyri at sleppa undan eyðmýkingini.
Kvinnur í hundraðtali liva við likamligum og sálarligum løstum eftir at hava verið burturfluttar, men tær fáa ikki ta læknahjálp og ta sálarligu hjálp, sum teimum tørvar. Teimum leyslatnu kvinnunum og gentunum tørvar hjálp og stuðul frá altjóðasamfelagnum alt fyri eitt.
Beint nú varpa vit ljós á Bassemu, sum situr í fongsli.
Vit vilja hava hana leyslatna í stundini og krevja, at sakin hjá henni verður kannað. Vit heita eisini á myndugleikarnar um at geva yazidikvinnunum ta neyðugu hjálpina.
Skriva undir fyri, at Bassema beinanvegin verður leyslatin. Send SKRIVA og títt fulla navn til 1919.
Áheitan á Obama: Náða Snowden beinanvegin
29. september 2016
Ein maimorgun í 2013 fór Edward Snowden til Hong Kong við fullari tasku av loyniligum skjølum, sum stavaðu frá hansara arbeiði fyri NSA. Skjølum, sum avdúkaðu, hvussu ómetaliga víðtøkið tað heimsfevnda hópeftirlitið við púra vanligum fólki er. Leikluturin hjá Snowden sum sonevndur ‘whistleblower’, t.e. varskógvari, gjørdi hann til mannarættindahetju. Kortini er hann í vanda fyri at verða dømdur 30 ára fongsul fyri njósning.
Sambært Snowden sjálvum var endamálið við avdúkingini eina og aleina at ”kunna almenningin um tað, sum verður gjørt í hansara navni og ímóti honum”. At avdúka, akkurát hvussu víðtøkið eftirlitið er, sama hvør borgarin er.
Hann avdúkaði, hvussu stjórnir loyniliga goyma okkara persónliga samskifti – okkara telefonsamrøður, okkara teldupost, okkara slóð á netinum og mangt annað. Hetta fer alt fram, uttan at vit vita av tí og uttan okkara samtykki.
Dirvið hjá Snowden broytti heimin. Hann setti gongd á eitt heimsfevnt orðaskifti og fleiri lógarbroytingar og hjálpti okkum at verja okkara privatlív. Fyri fyrstu ferð í 40 ár samtykti USA lógir fyri ríkiseftirlit. Og á altjóðastigi leggja stórar fyritøkur sum Apple og WhatsApp nú meira fyri til tess at verja okkara privatu upplýsingar.
Men arbeiðið hjá Snowden hevur havt stórar persónligar avleiðingar. Teir amerikonsku myndugleikarnir hava lagt hald á passið hjá honum, og hann er nú strandaður í Russlandi. Um hann fer aftur til USA, er hann í vanda fyri at verða dømdur 30 ára fongsul fyri njósning. Hann hevur onga trygd fyri einum rættvísum rættarmáli. Fleiri myndugleikapersónar hava longu dømt hann sekan í miðlunum.
Beint nú hava vit ein gyltan møguleika: Áðrenn Obama forseti fer frá tann 20. januar, kann hann náða Edward Snowden.
Oliver Stone – full interview from AmnestyDK on Vimeo.
14 ára gamal drongur burturfluttur og píndur
19. september 2016
Tíðliga ein januarmorgun burturflyta egyptisk trygdarlið tann 14 ára gamla Aser Mohamed. Í 34 samdøgur er hann horvin, og familjan leitar vónleys eftir honum. Aser sigur seinni frá, hvussu hann varð píndur, eitt nú við elhvøkki. Hann er nú í vanda fyri at fáa 15 ára fongsulsrevsing, tí hann undir píning hevur játtað seg sekan.
Trygdarliðini hava hvørki handtøkuboð ella húsarannsóknarúrskurð frá rættinum við sær, tá ið tey koma eftir Aseri. Foreldrini fáa at vita, at drongurin bara skal avhoyrast í nakrar fáar tímar. Men Aser kemur ikki heim aftur, og foreldrini leita vónleys eftir honum á politistøðum í økinum.
Ikki fyrr enn 34 dagar seinni ringir Aser til foreldrini og fortelur, at hann hevur verið settur fyri ein ákæra við ongum verja á staðnum. Hann fortelur eisini, hvat ákærin segði, tá ið hann sýtti fyri at játta seg sekan:
”Eg skilji, at tú fegin vilt hava nakrar elhvøkkir aftrat.”
Av hesum skilst, at ákærin væl visti, at Aser hevði verið píndur.
Tann 15. februar verður ákæra reist, og Aser verður varðhaldsfongslaður. Tað er annars forboðið sambært egyptiskari lóg at varðhaldsfongsla børn, sum eru yngri enn 15 ár. Aser situr saman við 12 øðrum í einum kliva, sum er 4×6 metrar til støddar. Hann hevur ongan møguleika at sleppa út.
Aser er m.a. ákærdur fyri at vera limur í Tí muslimska brøðralagnum. Verður hann dømdur, er vandi fyri, at hann fær 15 ára fongsulsrevsing.
Skriva undir fyri, at Aser beinanvegin verður leyslatin og myndugleikarnnir fara at kanna ákærurnar um píning. Send SKRIVA og títt fulla navn til 1919.
Lesandi í vanda fyri 14 ára fongsulsrevsing fyri at finnast at umhvørvispolitikki
9. september 2016
Í Bangladessj er 22 ára gamli Dilip Roy í vanda fyri 14 ára fongsulsrevsing fyri í tveimum uppsløgum á Facebook at hava funnist at umhvørvispolitikkinum hjá forsætisráðharranum. Roy situr í løtuni á politistøðini í Rajshahi, eftir at dómarin sýtti fyri at sleppa honum leysum móti veðhaldi.
Í tveimum uppsløgum á Facebook fanst Roy at forsætisráðharranum, Sheikh Hasina, fyri at stuðla ætlanunum um at byggja eitt kolorkuverk har suðuri í Bangladessj. Nógv umhvørvisfólk rópa varskó, tí tey bera ótta fyri, at orkuverkið fer at hava skaðilig árin á Sundarbans – heimsins størsta mangrovuskóg.
Dilip Roy, sum gongur á Rajshahi-universitetinum har vesturi í Bangladessj, er aðalskrivari í tí friðarliga studentafelagsskapinum, Biplobi Chhatra Maitri, sum m.a. arbeiðir fyri umhvørvismálum.
Roy er í vanda fyri í minsta lagi 7 ára og heilt upp í 14 ára fongsulsrevsing. Hann verður ákærdur eftir eini serlóg, sum revsar tey, sum m.a. ”kunngera skeivar, ósømiligar og útspillandi upplýsingar í elektroniskum líki”. Myndugleikarnir í Bangladessj brúka dúgliga lógina til at vera eftir og fongsla atfinningarsamar røddir og til at skerja talufrælsið.
Hjálp Dilip Roy! Skriva undir fyri, at ákærurnar verða sleptar og hann verður leyslatin beinanvegin.
Vit brúka eisini tína undirskrift til at leggja trýst á myndugleikarnar at fáa teir at virða talufrælsið og strika serlógir.
Islam Khalil leyslatin!
2. september 2016
Fyri tveimum døgum síðan bendi lítið á, at tað fór at henda. Dómarin hevði givið boð um at sleppa Khalil leysum, men politiið helt honum aftur og helt fram at pína hann. Men eftir 465 dagar í fongsli er hann nú loksins leyslatin.
Sambært rættarúrskurði tann 21. august skuldi Khalil latast leysur ímóti 50.000 EGP (uml. 37.000 krónum) í veðhaldi. Hann varð fluttur á Raml-politistøðina í strandarbýnum Alexandria, meðan bíðað varð eftir, at veðhaldið fekk virknað. Men heldur enn at sleppa honum leysum helt politiið fram at berja hann av, til hann at enda fall í óvit. Tá ið hann raknaði við aftur, skuldsetti politiið hann fyri nýggj viðurskifti, millum annað harðskap ímóti einum tænastumanni.
”Islam Khalil átti ongantíð at verið fongslaður. Men heldur enn at sleppa honum leysum alt fyri eitt finnur ríkistrygdarpolitiið upp á nýggjar skuldsetingar og fremur enn meira harðskap ímóti honum. Málið um Islam Khalil vísir okkum, hvussu átrokandi tað er, at teir egyptisku myndugleikarnir nú seta tiltøk í verk fyri at basa tvingsilshvørvingum, píning og øðrum harðskapi.”
– Magdalena Mughrabi, varastjóri hjá Amnesty International í Miðeystri og Norðurafrika
Eftir 465 dagar í fongsli er Islam loksins heima hjá sær sjálvum. Vit senda honum góðar tankar og halda fram at arbeiða fyri rættvísi í sakini hjá honum.
Deyð ella livandi – forsetin í Filipsoyggjum lovar ómaksløn
22. august 2016
Sambært fjølmiðlum og politinum á staðnum hava politiið og vanligir borgarar í Filipsoyggjum myrt í minsta lagi 600 fólk, síðan tann nýggi forsetin Duterte tók við valdinum tann 30. juni. Í ríkissjónvarpinum hevur forsetin Duterte sent rúsevnabrotsfólki eina krígsavbjóðing. Hann lovar øllum borgarum ómaksløn, um teir gera sína skyldu og myrða fólk, sum eru undir illgruna fyri rúsevnabrotsverk.
Eingin veit neyvt at siga, hvussu stórt talið á deyðum er.
Sambært politinum á staðnum eru í minsta lagi 600 fólk deyð í sambandi við átakið hjá forsetanum. Sum frættist, høvdu øll tey deyðu samband við rúsevnaumhvørvið, men uttan ákæru, sakarmál og dóm fáa vit ongantíð vissu fyri, at so er. Duerte forseti hevur givið boð um at skjóta fyri at drepa.
Harumframt hava sivilir sjálvtektarmenn myrt fólk í ókendum tali. Við teimum upplýsingum, vit hava, hava vit illgruna um, at slíkir hava myrt fólk í hundraðtali. Fjølmiðlar á staðnum http://newsinfo.inquirer.net/794598/kill-list-drugs-duterte siga frá tilburðum, har ókendir menn koyra framvið á motorsúkklum og myrða fólk, sum eru undir illgruna, og leggja pappskeltir eftir sær, sum lýsa ákæruna.
Skriva undir ímóti tí blóðuga harðskapinum í Filipsoyggjum og hjálp okkum at tryggja, at:
- forsetin beinanvegin fordømir tey mongu drápini og tekur lyftið um ómaksløn og boðini um at skjóta fyri at drepa aftur
- politiið livir upp til altjóða krøv um valdnýtslu
EGYPTISKI KHALIL Í VANDA FYRI DEYÐAREVSING EFTIR PÍNING
15. august 2016
Islam Khalil hvarv sporleyst í 122 dagar. Tá ið familjan loksins frætti frá honum, sat hann í fongsli. Píndur og hóttur eftir lívinum hevði hann játtað seg sekan í ákærunum. Khalil er í vanda fyri at verða dømdur til deyða.
Tíðliga á morgni tann 24. mai 2015 vórðu Islam, beiggin Nour og pápin el-Said Khalil handtiknir. Av tí at hann var politiskt virkin, hevði trygdarpolitiið fyrr havt eyguni við tí løgfrøðilesandi Nour. Men Nour varð leyslatin longu aftan á fýra dagar. Islam Khalil hevur verið spoleyst horvin í 122 dagar.
Sí filmsbrot um søguna hjá Khalil her: bit.ly/2aDjV64
Vit vita ikki, hví Islam verður afturhildin so leingi. Kanska blandar trygdarpolitiið hann við onkran annan. Meðan hann situr í varðhaldi, verður hann bukaður, fær elhvøkk, verður hongdur úr loftinum við limunum og hóttur eftir lívinum, til hann skrivar undir, at hann er sekur í ákærunum.
Hann er ákærdur fyri at vera limur í tí Muslimska brøðralagnum, fyri at hava eggjað til harðskap og fyri sjálvur at hava lopið á trygdarpolitiið. Hann er í vanda fyri at verða dømdur til deyða.
Hvønn dag hvørva í minsta lagi trý fólk í Egyptalandi. Ríkistrygdarpolitiið brúkar miðvíst hvørvingar til at leggja trýst á øll, sum sáða iva um stjórnina ella veita henni mótstøðu.
TEILAND: 12 ára fongsulsrevsing fyri at gera gjøldur við herovastanum
15. juni 2016
Á facebook-bólkinum “Vit elska Herovasta Prayut” løgdu limir í bólkinum falsaðar myndir og memes út av tailendska Herovastanum Prayut. Politiskar dagføringar, likes og deilingar, umframt persónlig boð á Facebook, eru bannað í Tailandi og verða revsað við langari fongsulsrevsing.
“The Facebook Eights” – sum hesi ákærdu verða nevnd – verða nú førd fyri ein hernaðardómstól og kunnu vænta í minsta lagi 12 ára fongsulsrevsing fyri at eggja til órógv. Tvey av teimum átta eru eisini ákærd fyri at hava háðað kongahúsið í persónligum boðum á facebook, sum eisini er ólógligt.
IRAN: Stríðið fyri mannarættindum gav 16 ár fongsulsrevsing
3. juni
Ein av navnaframastu mannarættindastríðsfólkunum í Iran, Narges Mohammadi, er dømd 16 ára fongsulsrevsing. Hetta er gott dømi um, hvussu mynduleikarnir í Iran nýta rættarskipanina fyri at kúga fólk, sum finnast at samfelagsskipanini.
Tað er eingin ivi um, at Narges Mohammadi verður revsað fyri friðarliga arbeiði sítt fyri mannarættindum í Iran. Í 2014 hitti hon fyrrverandi umboðskvinnu í EU í uttanríkis- og trygdarpolitikki. Hetta, og ein samrøða við altjóða miðlar, endaði við seks ára fongsulsrevsing fyri at “spjaða propaganda” og at “hótta trygdina í landinum”.
Narges vað eisini dømd 10 ára fongsulsrevsing fyri at stovna felagsskapin Legam, sum arbeiðir ímóti deyðarevsing. Sambært iranskari lóg fær Narges longst møguliga revsing, sum er 10 ár.
INDONESIEN: Deyðadømd fyri at smugla valium
20. maj 2016
Í Indonesia sita trý fólk júst nú og bíða eftir at fáa at vita, nær tey verða avrættað. Tey hava fingið deyðarevsing fyri at smugla benzodiazepine – eitt evni í valium og stesolid. Í minsta lagi 165 persónar eru á deyðsgongini í Indonesia, har deyðarevsing javnan verður nýtt.
Tann 8. mai vórðu tríggir fangar fluttir til oynna Nusakambangan, sum verður nýtt sum fongsul. Í fjør vórðu 13 fólk avrættað á oynni – alt í samband við rúsevnisdómar.
Fongsulsmyndugleikarnir og løgreglan á oynni hava váttað, at tey hava gjørt seg til reiðar at skjóta nakrar fangar. Tó hava myndugkleiarnir enn ikki kunngjørt, hvørjir fangar skulu avrættast ella nær tað verður, men bert at fangarnir fáa boðini tríggjar dagar áðrenn avrættanina.
ÍSRAEL: Palestinsk børn verða afturhildin uttan rættarmál
10. maj 2016
Abed al-Rahman Awad Kmali er ein av mongu palestinsku børnunum, sum sita í ísraelskum fongsli. Ísraelsk herlið handtóku Abed al-Rahman Awad Kmali klokkan tvey um morgunin, meðan hann lá og svav. Hann er ikki avhoyrdur, og hann veit ikki, hví hann situr í fongslinum.
Í minsta lagi 11 palestinsk børn eru í sonevndum fyrisitingarligum afturhaldi. Tey eru ein “álvarsamur vandi fyri trygdina”, og tí verða tey fongslað í eitt óavmarkað tíðarskeið uttan ákæru og rættarmál. Summi av børnunum hava verið avhoyrd í fleiri dagar, og onnur verið avbyrgd í fleiri vikur.
Fyrisingarligt afturhald er í stríð við altjóða lóg og barnarættindinasaáttmálan hjá ST, sum Ísrael eisini hevur skrivað undir.
IRAN: Kanna um listarfólk er jomfrú
28. april 2016
Í einum av mest harðrendu fongslinum í Iran bíðar 29 ára gamla Atena Farghadani. Hon hevur kært málið og bíðar eftir avgerðini. Ímeðan verður hon eyðmíkt av myndugleikunum, sum millum annað hava kravt kanning, ið kann vísa um hon hevur verið í song við nøkrum, og um hon er við barn.
Iranska listarkvinnan er dømd 13 ára fongsulsrevsing fyri m.a. at hava teknað iranskar politikarar sum apur og kýr sum eitt mótmæli móti eini nýggjari lóg. Lógin bannar sjálvráddari sterilisering, ið ger tað torførari at skiljast og gevur avmarkaðar møguleikarnar fyri fyribyrging til kvinnur. Hetta eru øll átøk, sum halda iranskum kvinnum niðri.
DAGFØRING:
Atena er latin leys. Ein kærudómstólur í Theran broytti dómin til 18 mánaðar fongsulsrevsing, og tá hevði Atena longu sitið tað mesta av dóminum. Amnesty heldur fram við at berjast fyri málinum hjá Atenu og viðferðini hjá myndugleikarnir av henni.
DANMARK: Tvíkynd skulu av sjúkulistanum
12. april 2016
Fyri at fáa hormonviðgerð og/ella skurðviðgerð skulu tvíkynt fyrst verða lýst sálarsjúk. Samstundis verða tey noydd gjøgnum eina langa og eyðmýkjandi tilgongd, har tey skulu svara spurningum sum “hugsar tú um foreldur tíni, tá tú fleygar tær?” og “hevur tú nakrantíð fingið pengar aftur fyri kynsligt samband?” Fram til 1981 vóru samkynd á sama lista sum sálarsjúk. Amnesty leggur trýst á danska heilsumálaráðharran um at strika tvíkynd av hesum lista.
DAGFØRING:
Sum fyrsta landið í heiminum hevur Dagmark avgjørt, at tvíkynt ikki longur verða skrásett sum sálarsjúk. Amnesty fer framvegis at virka fyri, at tvíkynt fáa hesi rættindi nú støðan er tikin soleiðis, at tvíkynt fáa eina virðiliga viðgerð uttan mismun og ikki verða noydd í eyðmýkjandi frágreiðingar.
Um tú hevur fyrispurningur, kanst tú seta teg í samband við okkum á tel 235819 ella við at senda ein teldupost til elsa@amnesty.fo.