text:
1. Samleiki
Kjarnin í lærugreinini eru føroysk náttúru- og samfelagsviðurskifti, sum hava við fiski- og sjóvinnu at gera. Náttúrugivna tilfeingið í havinum er í miðdeplinum, eins og atknýttar vinnur á sjógvi og landi, og týdningurin, tað hevur fyri føroyska samfelagið sum heild.
2. Endamál
Endamálið við undirvísingini í fiskivinnu er:
- at vekja áhugan hjá teimum ungu fyri sjóvinnu, fiskivinnu, sigling, trygd á sjónum og góðum sjómansskapi
- at næmingurin ognar sær kunnleika um veður og streym, umframt at nýta reglur, amboð og tól, ið økja um tryggleikan á sjónum
- at lýsa fiskivinnu í søguligum og nútíðar høpi, so næmingurin fær innlit í tær óvissur, sum eru knýttar at eini vinnu, sum er treytað av náttúrutilfeingi, og sum áhaldandi skal endurnýggja seg
- at næmingurin skal skilja samanhangir í fiskivinnuni, at náttúrutilfeingið er avmarkað, og at tað má gagnnnýtast burðardygt fyri at kunna vera ein týðandi partur av framtíðar grundarlagnum fyri føroyska búskapin
- at næmingurin fatar samanhangir og seráhugamál hjá fiskivinnuni á sjónum, á landi og á marknaðinum
- at næmingurin ognar sær innlit í námsfrøðiligu møguleikarnar, ið lærugreinin fevnir um.
3. Stig og tímatal
Undirvísingin í fiskivinnu fevnir um 8.-10. flokk í fólkaskúla. Undirvíst verður 60 klokkutímar á hvørjum stigi.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi.
Kjarnaøki
Í lærugreinini fiskivinnu eru kjarnaøkini lutað sundur í tvinnar høvuðsbólkar, ið fevna um 8.-9. flokk og 10. flokk. Kjarnaøkini í 10. flokki byggja á kjarnaøkini í 8.-9. flokki.
Heildarlýsing av kjarnaøkjum
Í gjøgnumgongdini av kjarnaøkjunum verður dentur lagdur á, at næmingurin ognar sær kunnleika og royndir í sigling og góðum sjómansskapi, umframt at skyna á veðri og umstøðum annars, og at vita, nær líkindi eru og ikki. Streymviðurskifti og sjóreglur, umframt at brúka kumpass, at kenna ættirnar og at hava kunnleika til vitar, er týðandi partur av kjarnaøkjunum. At kenna og duga at nýta bjargingarútgerð og trygdartól í sambandi við sigling eru somuleiðis týðandi partar í undirvísingini.
Í 10. flokki verður harumframt nomið við aling og veiðu annars, umframt útbúgvingarmøguleikar í sambandi við fiskivinnu.
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum semjast um í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleikar næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
5. Førleikamál
Førleikamálini í fiskivinnu eru býtt sundur í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni næmingsins at taka egnar avgerðir. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at kanna
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg í fiskivinnu um at virða náttúru og umhvørvi, umframt tað mentanarliga tilfeingið og tey sermerki, ið koma til sjóndar í nærumhvørvinum. Í undirvísingini verður dentur lagdur á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og virðir tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin virðir eisini sín egna tørv og tað náttúrutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann virðir tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, eins og hann hevur virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
At samskifta snýr seg um førleikan at bera fram hugsanir sínar munnliga og at lesa og skriva. Lærugreinin fiskivinna er við til at fremja hesa menning. At samskifta snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga verður mentur við miðvíst at arbeiða við munnligum venjingum í ymiskum samskiftisstøðum. Næmingurin verður frá fyrsta degi vandur við at tala, skifta orð, lurta, próvføra og bera fram egnar metingar.
Førleikin at lesa og skriva er avgerandi fortreyt fyri øllum samskifti og lærdómi í lívinum. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot, at lesa er at skyna á og tulka. Hetta merkir m.a. at lesa tekstir á ávísum torleikastigi, at lesa myndlar og ritmyndir, ið sýna støður og einfaldar broytingar í tíð og í rúmd. Harumframt fevnir førleikin at lesa um at duga at lesa kort, talvur og skema. Førleikin at skriva snýr seg um at duga at orða seg á einum rímiliga fjøltáttaðum, samanhangandi máli, ið evnar at knýta saman einfaldar samanhangir.
Førleikin at rokna snýr seg um førleikan at lesa hagtøl, fata bygnað, frymlar og úrtøkiligar skipanir. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og at loysa vandamál. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mong og ymisk gerandismál, og tí hevur undirvísingin í fiskivinnu ein týðandi lut í hesi menning.
Førleikin at nýta tøknilig amboð er í fiskivinnu at duga at nýta kunningartøkni, ið er ein fortreyt fyri øllum fjarskifti. Við venjingum ognar næmingurin sær vitan og mennir síni evni at skriva tekstir. Hesin førleiki snýr seg í stóran mun um at duga at finna viðkomandi upplýsingar á internetinum og at taka niður tilfar ella avrita tilfar inn í eitt tekstskjal ella rokniark, og at goyma sítt tilfar í skipaðum skjáttubygnaði, so at til ber at handfara eina ávísa mongd av ymiskum tilfari.
At kanna
At kanna er íborin førleiki. Børn rannsaka umhvørvið fyri at klára seg í lívinum. At kanna er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna snýr seg í fiskivinnu um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara til at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um náttúru, umhvørvi, heilsu og lívfrøðilig viðurskifti. Í fiskivinnu styrkir næmingurin síni evni at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan. Næmingurin verður eggjaður til at síggja gagn og gleði í náttúrufrøðiligum, lívfrøðiligum umframt vinnuligum viðurskiftum og til at fregnast um spurningar av nevnda slag, sum bjóða forvitninum av.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísingini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin mennir síni evni at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt, eins og hann mennir síni hugskot. Hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læring.
Førleikin at skapa snýr seg um, at næmingurin gerst tilvitaður um og lítur á egin evni, so hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin lærir, hvussu náttúruvísindalig, tøknilig og lívfrøðilig nýbrot hava broytt náttúru, umhvørvi, samfeløg og mentan. Næmingurin lærir, at eygleiðing og ítøkiligar royndir eru ein skapandi tilgongd, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflog. Við at gera sær fyrimyndir skal næmingurin læra at meta um dygdina í avrikum hjá sær sjálvum og øðrum.
Fakligir førleikar
Eftir loknan 9. flokk dugir næmingurin:
- at greiða frá, hvat góður sjómansskapur er
- at greiða frá um streym og kunna rokna streym út
- at greiða frá, hvørja ávirkan sól og máni, veður og vindur hava á rákið
- at brúka upplýsingarnar í Álmanakkanum, so hann veit, nær kyrrindi eru, og hvussu tað rekur ávísa tíð á degnum, ein ávísan dag
- at eyðmerkja eitt stað á jørðini við longd og breidd
- at nýta kumpass
- ættir og hálvættir á staðnum og veit, hvat misvísningur og kumpasshall er
- at greiða frá, hvussu vitar verða brúktir, tá ið siglt verður
- vanligu sjóreglurnar og ljósføringar, umframt at kenna stýriborð og bakborð
- tær reglur, sum eru galdandi fyri kravda bjargingarútgerð í báti
- at greiða frá, hvussu fram verður farið, tá bjargingarbátur verður settur út
- at greiða frá bjargingarskipanini umborð og teirri í landi
- at vísa í verki, hvussu teir vanligastu knútarnir verða knýttir og kunna greiða frá, hvat teir verða brúktir til. Hann skal eisini kunna vísa samanspleysing av tveimum endum, eygaspleysing og endaspleysing
- at gera snøri og línu til, at gera dergur, bæði toska-, seiða- og snelludergur, umframt at spleysa tog og snøri.
Eftir loknan 10. flokk dugir næmingurin harumframt:
- at senda eitt neyðarkall og snarkall og kenna munin á hesum báðum
- at brúka sjókortið, lesa tað, sum har stendur, seta út í kortið, bæði eftir ýtum á landi og eftir kumpassberingum, umframt at máta upp strekki í fjórðingum
- at sløkkja eld
- at greiða frá teimum trygdarkrøvum, sum myndugleikarnir seta bátum
- at kenna høvuðsbankarnar í føroyskum sjógvi
- at greiða frá um grind, frá tí at hon verður funnin, til hon er hagreidd
- at greiða frá um høvuðsfiskasløgini, hvussu tey ferðast, hvar og nær tey gýta, og hvat ovfisking er.
- at hava skil á, hvat stýring, fiskidagar, stovnsrøkt, fiskiveiðusáttmálar og fiskikvotur eru
- at greiða frá høvuðstættum í sambandi við burðardygga veiðu
- at greiða frá, hvat verður gjørt við fiskin, tá ið hann er komin upp á land
- at greiða frá um góðsking, fiskaprísir, bæði avreiðingar- og útflutningsprísir
- at bøta eitt slætt stykki av troli og kenna stykkini í trolinum
- at vísa kunnleika um, hvørjir útbúgvingarmøguleikar eru innan fiskivinnu.
6. Eftirmeting og próvtøka
Eftirmeting
Einstaki næmingurin skal ávegis og javnan í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini, so næmingurin fær eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðumetingar, testir, munnlig upplegg og skrivligar royndir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslag og arbeiðssemi næmingsins eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvat arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini. Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Próvtøka
Ongin próvtøka er í lærugreinini. Undirvísingin verður regluliga eftirmett alt árið.
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støði undir tí at skipa undirvísingina. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnir at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Í teirri ávísu undirvísingargongdini ber til at leggja høvuðsdent á eitt av kjarnaøkjunum.
Av stórum týdningi er tað, at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til, og tá ið tað verður mett at vera hóskandi. Sum dømi kunnu partar úr einum ella fleiri kjarnaøkjum verða samskipaðir við pørtum úr øðrum kjarnaøki. Vitan um ymisk øki styrkja um fatanina v lærugreinini og gera hana fjøltáttaða.
Munnligi tátturin í lærugreinini, ið er umrøða og viðgerð, skal vera raðfestur høgt, og samrøðan er kjarnin í hesum tátti. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingargongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram. Dentur verður lagdur á, at næmingurin sameinir munnligar framløgur við egin skrivlig verk, nýtslu av KT-amboðum, ymiskar samskiftishættir o.s.fr. Á tann hátt verður retoriski førleikin hjá næminginum mentur.
Skrivligi tátturin skal eins og tann munnligi vera skipaður inn í undirvísingina í fiskivinnu. Á henda hátt kann næmingurin ogna sær góðar skriviførleikar og menna teir. Somuleiðis verður arbeitt miðvíst við at menna førleikan at rokna í undirvísingini í fiskivinnu. Umframt at hetta styrkir um tvørfakliga samstarvið, fer næmingurin so hvørt at fáa eina greiðari fatan av týdninginum, hesir førleikar hava fyri alt skrivligt og formligt samskifti, og samstundis mennir hetta evnini hjá næminginum at orða seg bæði munnliga og skrivliga.
Stigvøkstur
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat ið er best at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á egnu læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt. Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt, at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram móti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis, so næmingurin veit frammanundan, hvørji ávegsmálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
At læra at læra
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir, og hvat endamálið við læringini er.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgongdin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur skal eisini leggjast á heimaarbeiði, og tann týðandi leiklut, hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja týdningin av lærugreinini lívfrøði. Tá ið arbeitt verður við ymiskum evnum og táttum, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til, eisini uttan fyri skúlans gátt. Undirvísingin í fiskivinnu skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at arbeiða greinandi og kritiskt við teimum ymisku evnunum og táttunum, sum arbeitt verður við. Eisini skal næmingurin verða tilvitaður um, at hann í lærugreinini mennir sær førleikarnar at koma til orðanna í nógvum ymiskum viðurskiftum, ið so ella so eru knýtt at spurningum, ið eru av týdningi fyri fiskivinnu.
Arbeiðshættir
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður. Hetta verður m.a. gjørt við, at viðkomandi og tíðarbær evni og viðurskifti verða tikin upp í undirvísingina.
Undirvísingin verður skipað við munnligum framløgum, sum lærari og/ella næmingar skipa fyri við orðaskifti, við næmingaaktiverandi arbeiðshættum, við royndum og kanningum, umframt vitjanum á skipum, virkjum ella stovnum. Ein partur av undirvísingini fevnir um skrivligt arbeiði og framløgur.
Í fiskivinnu verða ymiskir arbeiðshættir nýttir, so at fjølbroytni í lærugreinini kann vera framt miðvíst. Arbeiðshættir kunnu fevna um lærarafyrilestur, einstaklingsverkevni, næmingaframløgu, samrøður í flokkinum, bólka- og toymisarbeiði, verkætlanarevni o.tíl.
Endamálið við teimum ymisku arbeiðsháttunum er at menna aðrar førleikar enn teir reint fakligu, tað eru førleikar sum t.d. at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan, at kanna gjølla, at arbeiða sjálvstøðugt, at seta sær mál, at arbeiða evnislagað og miðvíst, at arbeiða tíðaravmarkað, at samstarva, at samhugsa, at brúka og hugsa vitan í nýggjum høpi, at leggja til rættis og evna til eitt avrik, at gera uppgávuorðingar, at brúka ymisk háttaløg, at hugsa nýtt og íverkseta, at hugsa djúpari og breiðari um ávíst evni, umframt at taka á seg ábyrgd og hava virðing.
Samstarv
Fiskivinna er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinar. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinar um ymisk evni, eitt nú burðardygga menning, at menna skapandi evnini og KT-førleikarnar hjá næminginum, undirvísing í evnum, sum spretta úr nærumhvørvinum, knýtt at náttúrufrøðiligum fyribrigdum, ið kunnu stuðla upp undir og geva íblástur til evni at arbeiða við í øðrum lærugreinum.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinar við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði, t.d. við at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning, um somu tíð.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfaklig samanheingi.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinarnar sum part av størri heild, og tað letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanheingi avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin.
Avrik
Skrivligi og skapandi parturin av lærugreinini letur upp fyri tvørfakligum samstarvi, og við tí øðrvísi skrivligum avrikum. Heldur enn at lata eitt avrik inn, bara í fiskivinnu, kann talan verða um tvørfakligt samstarv, t.d. eina staðbundna framsýning, eina røð av fyrilestrum ella framløgum, eina heimasíðu, eitt blað ella eina ritgerð.
Ein grundgeving fyri, at skrivligt og skapandi arbeiði kann vera partur av tvørfakligum samstarvi, er, at næmingurin lærir, at tað at skriva væl – t.e. greitt og uttan stórvegis villur – ikki bara er eitt krav í lærugreinini føroyskum, men eitt alment krav, ið er knýtt at øllum skrivligum samskifti í øllum lærugreinum.
Næmingurin skal hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin mennast til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivlig upprit, sum verða løgd fram, á mennandi hátt. Kunningartøknin letur harumframt upp fyri munagóðum og ítøkiligum møguleikum í sambandi við vegleiðing og umrøðu í sjálvari skrivitilgongdini.
Samrøða
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð, og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri føroyskum máli sum intellektuellum amboði, ið skal víðka sjónarringin hjá næminginum. Umráðandi er, at næmingurin fær venjing í at brúka móðurmálið í lærugreinini, eitt nú við sínámillum tosi og við tí at siga frá.
Skúlin skal vera so rúmur, at til ber at tosa um kenslur, evni, hugtøk og hendingar í gerandisdegnum. Næmingurin skal arbeiða við at lurta og at vera umhugsin øll skúlaárini, samstundis sum orðaval og talugávur verða ment. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og tilevnaðar samrøður. Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast so, at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Lesing
Næmingurin skal haldast til at lesa, tí eisini í fiskivinnu er tørvur á hjá næminginum at duga at lesa ymisk sløg av teksti. Eitt gott lesiumhvørvi í skúlanum er ein treyt fyri at menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Hetta verður skapt í flokkinum við nógvum ymiskum lesitilfari og góðum vanum. Fyri at røkka góðum lesivanum er av stórum týdningi, at lesingin gerst ein natúrligur partur av skúlagongdini. Umráðandi er, at lesingin verður løgd til rættis samsvarandi tí førleikastigi, næmingurin er á. Allir næmingar eiga at lesa í minsta lagi eina aldurshóskandi skaldsøgu ella samsvarandi tekstmongd um mánaðin øll skúlaárini.
Lívlong læring
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at umhugsa sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.


c: text/html

text:
Hvør ber hvør annars byrðar
politikkur15-05-2018 - 17:15 - Jóanis Nielsen
Tað tykist, sum kemur tað óvart á Høgna Hoydal, fiskimálaráðharra, at tá ið hann leggur stein oman á byrðu hjá fiskiflotanum, so ávirkar tað manningarnar.
Gamalt var, at ungur nemur, gamal fremur - men kanska skuldu vit ungu mint Høgna Hoydal á, at tá ið farið verður frá eini skipan, har flotin fær síni søguligu rættindi og betalir eitt avgjald og farið verður til eina aðra skipan, har reiðaríini skulu til eina uppboðsølu at royna við lív og deyð at skaffa sínum mannigum arbeiði við at vera hægstbjóðandi, so fer hetta sjálvandi at ávirka flotan og harvið hýruna hjá manningini.
Mann kann ikki leggja stein oman á byrði og vænta, at tað verður lættari at bera!
Fyri Huxa,
Tummas Jóhan í Djónastovu, formaður

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kategori: Komandi dystir
Flestu liðini á útivølli leygardagin
Tey liðini, sum skulu spæla leygardagin, skulu øll spæla á útivølli, og gongur leiðin bæði á Toftir, til Leirvíkar, til Streymnesar og í Gundadal.
Nógvir dystir á skrá í vikuskiftinum
Í vikuskiftinum eru aftur nógvir dystir á skrá hjá okkara liðum. Far inn á yvirlitið “Komandi dystir”, har er kunning um hvørjir dystir eru og hvar teir eru.
Dystir komandi vikuskifti
Komandi vikuskifti er aftur nógvur fótbóltur á skránni hjá FC Suðuroy og felagsliðnum hjá Suðringum.
Nógvir dystir leygardagin 7. apríl
Komandi leygardag, 7. apríl, eru nógvir dystir á skránni hjá FC Suðuroy, bæði heimadystir í Vági og útidystir kring landið.
Dystir á Páskum
U11 dreingir skulu leygardagin 31. Mars í kapping á Strondum.


text:
Føroysk postsøga á uppboðssølu í Týsklandi
Dan Klein --- 10.03.2018 - 08:46
Posta skrivar, at tey vegna týsku fyritøkuna Heinrich Koehler senda niðanfyristandandi tíðindaskriv viðvíkjandi uppboðsøluni av savninum hjá Geoffrey Noer. Í savninum eru fleiri týdningarmiklir lutir frá 1751 og til 1948:
Samskifti í Føroyum í eldri tíð
21. mars 2018 verður eitt týdningarmikið og spennandi savn, sum við brævbjálvum skjalprógvar elsta skrivliga samskiftið í Føroyum, selt á uppboðssølu.
Postsøga er eitt frítíðarítriv, sum er væl betur umtókt enn flestu fólk geva sær far um. Tað er eitt ítriv, sum fólk við áhuga fyri samskiftismenningini ella søgu sum heild, eru sera upptikin av. Milliónir av fólki kring knøttin kunnu við hesum ítrivi “ferðast gjøgnum søguna”.
Hetta serstaka savn er savnað av Geoffrey Noer úr Kalifornia, sum eitt skifti búði í Føroyum og gjørdist føroyavinur. Savnið er mett til at hava eitt virði á 5 mió. kr. og verður selt á uppboðssølu í Wiesbaden í Týsklandi.
Við í savninum hjá Noer er elsta bræv sent úr Føroyum, elsta bræv sent innanoyggja í Føroyum og elsta bræv sent til Føroya. Savnið skjalprógvar eisini hvussu føroysk posthús fóru at prenta yvir frímerki, tá frímerkjatrot var og hvussu postsambandið var undir øðrum heimsbardaga.
Savnið hjá Geoffrey Noer hevur vunnið størstu atljóða virðislønir í framsýningum og kappingum. Í savninum er ein hópur av lutum, sum hava uppiborið at staðið á einum fornminnissavni.
Uppboðssølan verður fyriskipað av fyritøkuni Heinrich Koehler í Wiesbaden, sum er elsta frímerkja- og postsøguliga uppboðssøla í Týsklandi. (Síðani 1913 hevur fyritøkan skipað fyri 365 uppboðssølum)
Heinrich Koehler hevur eisini givið út bók um hetta serstaka savn. Bókin ber heitið “Faroe Islands – Postal History 1751-1948 – The Geoffrey Noer Collection”. Bókin, sum hevur harða permu, hevur umframt ævisøguna hjá savnaranum eisini eina kunning um júst hetta savningarøkið. Harafturat eru allir lutir í hesum søguliga savninum avmyndaðir í fullari stødd í bókini. Bókin kostar 69 € (uml. 500,- kr) - pluss 20 € (uml. 150,- kr) í postgjaldi úr Týsklandi. Bókin er størri enn A4.
Meiri kunning fæst á www.heinrich-koehler.de Har kann bókin og eitt ókeypis eintak av uppboðssølukataloginum eisini bíleggjast.


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Reyðberg: Strórreiðarar nýtast ikki at stúra
- Hugsa vit um kapping frá nýggjum reiðarum, so hava fýra tey størstu reiðaríini yvirhøvur einki at óttast, sigur Eyðfinn Reiðberg, siviløkonomur og fyrrverandi stjóri í Norðoya Sparikassa í samrøðu við Sosialin.
Varðin, JFK, Palli hjá Mariannu og Framherji fáa einans kapping, um fáu føroyingarnir, sum eiga nógvar pengar, velja at fara inn í vinnuna, ella um vit hava føroyingar, sum virka sum strámenn fyri útlendskar fyritøkur, sigur hann.
Roknskapirnir hjá fýra teimum størstu feløgunum siga hesa søguna.
Nettosølan er vaksin við 60 prosentum frá 2012 til 2016. Somuleiðis er framleiðslukostnaðurin vaksin við 60%. Og lønarútreiðslurnar eru eisini vaksnar við smaúm 60% hetta tíðarskeiðið. Og undir einum er ársúrslitið hjá fýra teimum størstu reiðaríunum í Føroyum vaksið heili 232% og eginpeningurin 177%.
Skulu ikki óttast kapping
- Hendan áralanga framgongdin er eindømi, tá tað kemur til fíggjarlig úrslit, sigur Eyðfinn Reyðberg við Sosialin. Hann leggur afturat, at hesin parturin av fiskivinnuni næstan ikki tørvar bankar at fíggja íløgur, men kann fíggja íløgurnar sjálvur.
- Vanligt er, at tað tekur eini 12-15 ár at afturgjalda nýggj skip. Í hesum førinum høvdu reiðaríini klárað tað eftir í mesta lagi 4-5 árum, sigur Eyðfinn Reyðberg.
Hann heldur tí, at hesi fýra reiðaríini yvirhøvur ikki nýtast at óttast kaping frá øðrum føroyskum reiðaríum.
- Tí eingin annar hevur nakran kjans at koma inn í kappingina, sigur Eyðfinn Reyðberg, siviløkonomur og fyrrverandi sparikassastjóri við Vikuskiftissosialin.
Sí eisini


text:
- Ungdómurin hugsar nógv um flóttafólk
16-03-2017
Tað sigur norski rithøvundurin, Simon Stranger, sum umrøður spurningin í sínum ungdómsbókum
Síðstu dagarnar hevur Simon Stranger vitjað føroyskar skúlar.
Hann greiðir frá bókum sínum og teimum spurningum, tær taka fram.
Higartil hevur Simon Stranger givið átta bøkur út - tvær teirra eru á føroyskum: Barsakh og Tey, sum ikki eru til.
Seinna bókin var í uppskoti til Norðurlendska barna- og ungdómsbókmentaprísin.
Tað er Bókadeild Føroya Lærarafelags og Norrøna Felagið, ið skipa fyri vitjanini.
Simon Stranger og Niels Jákup Thomsen, frá Bókadeildini vitja morgunsendingina


text:
Danjal av Rana 15.05.2018 (12:53)
Gongur seinni at bora tunnilin
Seinastu vikuna hevur boriarbeiðið gingið seinni enn undanfarnu vikurnar, skrivar tunnilsfelagið.
Á Hvítanesi hevur verið arbeitt við trygging av eini sokallaðari gongd, við leysari tilfarið. Hetta arbeiði tekur nakað av tíð at gera. Tískil eru einans 5 metrar boraðir á Hvítanesi í seinastu viku. Til samans eru nú sprongdir 2.575 metrar á Hvítanesi.
Frá rundkoyringini móti Hvítanesi vórðu sprongdir 27 metrar. Har eru til samans sprongdir 634 metrar.
Móti Rókini vórðu sprongdir 33 metrar. Har eru til samans sprongdir 446 metrar.
Hesa vikuna er tí einans sprongdir 65 metrar, í mun til 166 metrar í farnu viku.
Til samans eru nú sprongdir 5.280 metrar, av til samans 11.250 metrum.
Veitst tú eina góða søgu? Skriva til okkara á
red(at)in.fo
Les ella lýs í Lýsingartorginum – trýst her


text:
Árni Gregersen, ting.fo 03.01.2017 (20:39)
Danskur uttanríkisráðharri á vitjan
Hann hevur ikki nógvar royndir sum ráðharri, men danski uttanríkisráðharrin Anders Samuelsedn hevur sitið í Fólkatinginum síðani 1998, burtursæð frá trimum árum í ES-tinginum.
Hósdagin vitjar hann í Føroyum sum danskur uttanríkisráðharri. Hann tók við starvinum, tá ið flokkur hansara undan jólum gjørdist partur av donsku stjórnarsamgonguni undir leiðslu av Lars Løkke Ramussen.
Meðan hann er á vitjan í Føroyum skal hann hava ssamrøður við landsstýrismannin við uttanlandsmálum, poul Michelsen og hann skal eisini fríggjaddagin á fund við uttanlandsnevndina hjá Løgtinginum.
Anders Samuelsen vitjar eisini SEV og vindmyllulundina í Húsahaganum, umframt at hann fer á gátt hjá Visit Faroe Islands.
Anders Samuelsen fer úr aftur Føroyum seinnapartin fríggjadagin.
Veitst tú eina góða søgu? Skriva til okkara á
red(at)in.fo
Les ella lýs í Lýsingartorginum – trýst her


text:
Í morgun var klumman í Kringvarpinum nokkso politisk spísk, og fall fleiri fólkum fyri bróstið. Eg skal viðganga, at eg var millum teirra, ið setti te’ið í hálsin. Hilmar Jan Hansen, ið vanliga er ein skilagóður blaðmaður, hevði skrivað um burkaforboðið. Eitt forboð, sum í mínari metan er í besta lagið óneyðugt, nokk rættiliga fjollutt og nokk eisini í stríð við altjóða mannarættindi.
Forboð móti brølapum
Fyri ikki at kalla ein spaka fyri ein spaka, hevur man í Danmark (og Føroyum) heldur tosa um maskeringsforboð, og hóast hetta nokk bæði forbjóðar fallhjálmum, brølapum og grýlum, so hava vaksin fólk í fullum álvara umrøtt hetta. Argumentið hevur verið, at man ikki kann forbjóða burka, tí tað er religiøs forfylging, og tí ikki kann lóggevast. Tí má man gera eina lóg, ið umfatar onnur ting eisini. Hetta er beinleiðis tápuligt. Vil man gera religiøsa forfylging, so skal man í minsta lagi standa við tað.
Ósannur pástandur
Hilmar Jan hevur loyvi at hava sína meining, friður verið við tí. Men hann skrivaði tó eitt, ið ikki passar: At hesi sum vildu verja rættin hjá kvinnum at bera burka, vóru tey somu sum ávarað móti krossum og øðrum kristnum symbolum í almenna rúminum.
Hetta passar stutt sagt ikki, tey ið ávarað móti krossum og líknandi eru ikki nógv um okkara leiðir. Men tað er sera kent í eitt nú Fraklandi, har tað nettupp eru somu fólk, sum vilja hava burkaforboð har, ið ávara móti krossum og øðrum.
Men hví skal burka forbjóðast?
Tað eru typiskt tvær orsøkir til at vilja forbjóða burka, onnur ósympatisk og hin sympatisk. Tann mest vanliga orsøkin, er eitt brennandi ynski um at fáa muslimar at fara av landinum, ella í øllum førum gera lívið torført fyri muslimar, ið búgva her.
Hin orsøkin er meira sympastisk, nemmiliga at burka er kvinnukúgan. Burka verður av nógvum familjum kravt, og kvinnan hevur ikki rætt til at avgera sjálv. Hetta er eitt kúgandi element, har kvinnan missur sín seksualitet, og harvið eisini nógv av tí valdi, ið hon hevur á monnum.
Eg eri faktiskt sympatiskur fyri einum burkaforboð. Eg haldi ikki, at átrúnaður skal sleppa at kúga fólk. Undirtrykkjan av seksualiteti, uppliva vit eisini í kristnum samkomum her heima, har ung fáa forboð fyri kynsligari samveru, áðrenn tey eru gift. Hetta at nokta ungdómi nakað so grundleggjandi er í stríð við teirra náttúru.
Tí skilji eg væl tankan um, at eitt burkaforboð kundi verið við til at givið muslimskum kvinnum meira frælsi. Men samstundis mugu vit virða, at fólk hava ein átrúna, og tí kunnu vit illa forbjóða burka’um ella aðrari seksuellari undirtrykkjan, ið er partur av samkomulívinum. Ikki uttan so, at vit fara um eitt mark, ið eg ikki havi hug at fara um.
Er átrúnaður orsøk at loyva misbrotum?
Eg haldi sjálvandi, at átrúnarligir bólkar, ið onkursvegna gera seg inn á onnur, eitt nú við umskering, eiga at verða steðgaðir. Er tað t.d. ein lækni, medisinmaður, imamur ella rabbinari, ið umsker eitt barn, so eigur viðkomandi at fáa eina langa fongsulsrevsing. Men burkakrav og fornoktan av kynslívi, eru ikki heilt í somu kategori.
So at revsa fólk fyri at ganga í burka, tað er í mínari verð at fara ov langt.


text:
Skeið í Konfliktmekling apríl 2018
Konfliktmekling – gerast mediator Intensivt skeið í konfliktmekling, byrjar 10. apríl 2018, sí nærri niðanfyri: Konfliktkunnleiki inniber:at skilja, hvat ein konflikt er, og ...
Almennur ókeypis fundur um konfliktmekling og dialog.
Nordiske Mediatorer er en internordisk organisasjon, hvor medlemmene har mastergradi konfliktforståelse og megling (mediation), MMCR. Medlemmene har forskjelligyrkesbakgrunn; eksempelvis leger, økonomer, advokater, psykologer, prester, sosionomer. ...
Skeið í konfliktmekling mars 2017
Konfliktmekling – gerast mediator Intensivt skeið í konfliktmekling, byrjar 21. mars 2017, sí nærri niðanfyri: Konfliktkunnleiki inniber:at skilja, hvat ein konflikt er, og ...
Jánkasligt hjúnabandslógaruppskot
Tá danir í 2012 tóku av lógina um skrásett parlag og avgjørdu, at hjúnabandslógin eisini skuldi fevna um giftu av tveimum við sama kynið, ...
Grindadráp er ikki ein sjálvfylgja
Grindalógin ber í ov stóran mun brá av at vera gjørd við Sea Shepherd í huga, og kemur hatta við fráboðanarskylduni tí eisini heilt skeivt ...
Dømast til felags foreldramyndugleika
Í Degi og Viku í gjár var greitt frá, hvussu bæði foreldrini varveita foreldramyndugleikan á børnunum í samband við separatión/hjúnaskilnað, Um annar mótmælir hesum, so ...
Foreldramyndugleiki - fokus á børnini!
(samrøða við Turið Debes Hentze) Hjúnaskilnaður, foreldramyndugleiki og samvera við børnini.Søguliga hevur talið av hjúnaskilnaðum í Føroyum verið lágt. Men heldur ikki í Føroyum ...
Skeyti
Húsakeyp og kostnaður. Holl advokatráðgeving í samband við húsakeyp eigur ikki at sparast burtur.Pengarnir til holla ráðgeving til hesa fíggjarligu stóru ...
Spurningar og svar um, hvat konfliktmekling snýr seg um
Hvat snýr konfliktmekling seg um?At tosa saman og lurta eftir hvør øðrum.Hví eitur tað mekling?Ein meklari stýrir orðaskiftinum og setir spurningar, men tekur ikki avgerðir.Hvør ...
Arvingarnir
Tvey heilt ymisk spor: jura ella mekling Áhugavert og eisini óhugnaligt at fylgja við í hesi frálíku sjónvarpssending. Fyri meg sum konfliktmeklara og sum ...
Loynilig avlurting - tys tys
Tendensurin er, at politiið fær støðugt størri heimildir at gera kanningararbeiðið, tá illgruni er um brotsverk, uttan at hesi, sum kannað verður, yvirhøvur eru vitandi ...
Arvur og mediatión
Systkin møtast at tosa um at býta tað jarðiska góðsið eftir foreldrini. Ein óvanlig og trupul støða. Ein støða, sum lættliga kann gerast hættislig fyri ...
Lurta ikki ov nógv eftir ryggklapparum!
Vónandi eitt ár, har enn minni verður brúk fyri rættarmálsførslu, tí samráðingarvegurin verður nýttur í staðin. Jú tað er so, so løgið og skilaleyst tað ...
Hjúnaskilnaður í Danmark
Hjúnaskilnaður í Danmark Nú kunnu kona og maður í Danmark, um tey eru samd um tað skiljast við einum trýsti á telduna - uttan ...
Advokatfyrivarni
Angra húsakeyp Nú ber til at angra eitt húsakeyp innan ávísa stutta freist, 6 dagar, frá tí at keypsavtala er gjørd ella seljarin hevur ...
Citat frá Simon Peres
Simon Peres, ísraelski politikarin, tosaði í samrøðu við danska sjónvarpsmannin í DR um konfliktina/friðartilgongdina í Ísrael, og segði m.a. soleiðis um sínar persónligu royndir um ...
Semingsstovnurin vaðar út har ...
Áhugavert at fylgja við á síðulinjuni, hvussu semingsstovnurin tykist at arbeiða, tá arbeiðsósemjur eru. Serliga spennandi bleiv tað nú, tá semingsstovnurin tók eitt stig, sum ...
Seljarin hevur um buktina og báðar endarnar
Soleiðis er støðan, tá sethús í dag verða boðin til sølu hjá teimum báðum meklarafyritøkunum, Spf. Inni og Spf. Skyn, sum stórbankar okkara ...
Betongjuristar og gummijura
Ikki heilt skeivt hatta við betonginum, men betongið eiga politikkararnir sjálvir. Lógir kunnu vera sum betong at fáast við, tungar at ...
Vi alene vide ...
Teimum ungu skal man ikki lurta eftir, tey hava ikki vísdóm, sum vit gomlu. "Ungdómur og ...
Klimakreppa í Kbh.
Proceduran í forhandlingunum er avgerandi - øll skulu vera við. Tað er ógvuliga áhugavert at fylgja við - so frætt sum ...
Mjørkadalur
Tað var skelkandi at hoyra løgtingslimirnar, tá landsstýriskvinnan í almannamálum uppá fyrispurning boðaði frá ætlanum um at nýta hølini í Mjørkadali til børn og ...
Hitt kynið
Á fundinum sum Demokratia skipaði fyri í miðlahúsinum 26. aug. 09 sat eg við eini kenslu av at “hetta er pínligt”. Her sita kvinnur og ...
Jura og politikkur - serfrøðingar
Jura ella politikkur - og misbrúk av serfrøðini. Hans Pauli Strøm er farin útum sínar heimildir á lógarøkinum. Tað tykist liggja fast. ...
Felags foreldramyndugleiki
Krevur gott samskifti millum foreldrini. Spurningurin um foreldramyndugleika gerst ofta ikki aktuellur, fyrrenn trupulleikar stinga seg upp í samskiftinum millum foreldrini í samband ...
Happing og sexchikana
Happing millum børn er ein trupulleiki, eins og happing millum vaksin er ein trupulleiki m.a. á arbeiðsplássum. Happing er ...
Projektkeyp
Privatpersónur keypir frá einum vinnurekandi eini hús ella íbúð - men húsini eru enn bert at finna á pappírinum ella eru kanska í gerð. ...
Skúlamekling
2005/10/08 Skúlanæmingar kunnu upplærast til meklarar, og síðani at mekla millum næmingar. Meklarin skal upplærast í leikluti sínum ...
Samband
Turið Debes Hentze
Djúpagilsvegur 14
FO-188 Hoyvík
tlf. 519700
tdh@hentze.fo


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Orðið fíggjarætlan er rúmligari enn fíggjarlóg
Fíggjarmálaráðið hevur sent nevndini, sum viðger uppskotið um stjórnarskipan fýra broytingaruppskot.
Millum annað skal orðið fíggjarlóg í uppskotinum broytast til fíggjarætlan.
Fíggjarmálaráðíð sigur, at í framtíðini verður fíggjarætlanin eitt uppskot til samtyktar, ella at fíggjarætlan verður samtykt fyri nøkur ár.
Orðið fíggjarætlan er rúmligari enn fíggjarlóg, sigur Fíggjarmálaráðið. Og fíggjarlógin er ein fíggjarætlan, og tíðarskeiðið kann vera ymiskt, ikki bara eitt ár sum nú.
Fíggjarmálaráðið mælir frá at áseta í stjórnarskipanini, at játtanarskipan skal ásetast við lóg.
Mælt verður til at gera budgetlóg, sum regulerar, hvussu fíggjarætlanin verður gjørd.


text:
Býráðsfundur 22. mars 2018 kl. 17.00
Býráðslimir: Tórbjørn Jacobsen, Terje B. Vestergaard, Helgi Lamhauge Petersen, Hans Jákup Johannesen, Etly Nord Højgaard, Kári Egholm Jacobsen, Jonhard Danielsen, Jonnhild Reynholdsdóttir, Jóhan Vest, Kristian Gaardbo og Selinda í Heiðunum
Ikki á fundi: Helgi Lamhauge Petersen
28/18: Bygging av nýggjari kirkju á Glyvrum
Árni Winther, arkitektar, søkja um byggiloyvi til nýggja kirkju á Glyvrum og hava sent nýggjar visualiseringar og aðra staðseting. Í fyrra uppskotinum var staðsetingin 18 metrar frá vegmiðju og hæddin 14 metrar omanfyri veghæddina á landsvegnum. Hetta er nú broytt soleiðis, at teinurin frá vegmiðju er 26 metrar og hæddin røkkur áleið 11 metrar uppum veghæddina á landsvegnum.
Seinast málið var fyri í nevndini (BBN), varð víst á, at ein fráboðan um eitt gamalt sornhús í økinum, var send kommununi. Heitt er á Søvn Landsins um at gera eina meting um sodnhúsgrundina og at máta hana upp. Henda máting er ikki framd enn.
Tekniska deild mælir nevndini til at meta, um innsenda tilfar gevur eina nøktandi lýsing av verkætlanini, og um hetta kann verða grundarlag undir serstakari byggisamtykt fyri verkætlanini at byggja nýggja kirkju á Glyvrum.
-Byggi- og býarskipanarnevndin metir, at innsendu visualiseringarnar eru nøktandi og mælir til, at gjørt verður uppskot til serstaka byggisamtykt fyri økið.
-Býráðið hevur á fundi 22/3-2018 einmælt samtykt at taka undir við tilmælinum frá Byggi- og býarskipanarnevndini.
29/18: Umskipan av uttangarðs jørð á Skála.
Umhvørvisstovan hevur sent kommununi umsókn, um umskipan av uttangarðsjørð 63-248a, 63-247a og 63-114a á Skála, til ummælis. Tekniska deild mælir til at viðmæla umsóknini.
-Byggi- og býarskipanarnevndin mælir til at taka undir við tilmælinum frá Teknisku deild.
-Býráðið hevur á fundi 22/3-2018 einmælt samtykt at taka undir við tilmælinum frá Byggi- og býarskipanarnevndini.
30/18: Umsókn frá SEV um byggiloyvi til flytan av trafostøð í Runavík.
SEV søkir um byggiloyvi til nýggja trafostøð í Runavík, sunnan fyri Barnagarðin á Mýrunum, í staðin fyri støðina, sum stendur har nú. Staðsetingin, sum søkt verður um, er nakrar metrar norðari og eystari enn verandi støð. Tekniska deild mælir til at játta byggiloyvi til nýggja trafostøð, sum søkt verður um.
-Byggi- og býarskipanarnevndin mælir til at taka undir við tilmælinum frá Teknisku deild.
-Býráðið hevur á fundi 22/3-2018 einmælt samtykt at taka undir við tilmælinum frá Byggi- og býarskipanarnevndini.
31/18: Tíðaravmarkað parkering í grótbrotinum við Bónus.
Áheitan er komin frá handilslívinum um at broyta ásetingina fyri parkering í grótbrotinum, tí eftir hondini verður grótbrotið í stóran mun brúkt til parkering hjá starvsfólkum á ymsum stovnum kring um í býnum og eru ov fáir støðubásar til kundar hjá handlunum.
-Av tí at ferðslunevndin ikki hevur verið virkin, mælir Tekniska nevnd til, at ferðslunevndin fæst at virka aftur og at málið verðu latið nýskipaðu Ferðslunevndini til viðgerðar.
-Býráðið hevur á fundi 22/3-2018 einmælt samtykt at taka undir við tilmælinum frá Teknisku nevnd um at fáa málið til viðgerðar í Ferðslunevndini.
32/18: Útlutan av mentanarstuðli.
Eftir umrøðu í mentanarnevndini, hevur Etly N. Højgaard, býráðslimur, gjørt uppskot til annan leist fyri, hvussu mentanarstuðulin skal útlutast.
Siðvenjan higartil hevur verið, at borgarar og felagsskapir hava kunnað søkt um stuðul til verkætlanir alt árið, og at mentanarnevndin síðan hevur tikið støðu til hvørja einstaka umsókn sær.
Í mentanarálitinum, sum varð gjørt á heysti 2016, er uppskot um at endurskoða leiðreglurnar fyri mentanarstuðul.
-Mentanarnevndin mælir til at skipa mentanarstuðulin eftir nýggja leistinum og at útluta eftir hesum leisti fyrstu ferð aftaná 1. oktober í ár, og at lýst verður við hesum í góðari tíð frammanundan.
-Býráðið hevur á fundi 22/3-2018 einmælt samtykt at taka undir við tilmælinum frá Mentanarnevndini, sum hevur við sær, at Mentanarnevndin viðgerð ella játtar stuðul í samráð við Mentanardeildina samsvarandi mentanarálitinum. Útlutanin eftir hesum leisti verður latin fyrstu ferð eftir 1/10-2018.
33/18: Kommunugjald fyri børn í frítíðaransingini í Kelduni.
Frískúlin Keldan heitir at kommununa um fíggjarligan stuðul til ansing av børnum í frítíðarskúlanum (aftaná skúlatíð) fyri børn í forskúlanum og í 2 flokki.
Kommunan rindar frammanundan fyri børn í frítíðarskúlanum, sum ganga í 1 flokki. Í løtuni er tað ongin onnur kommuna sum stuðlar Frískúlanum í Kelduni við gjaldi til frítíðarskúlan.
Fyri næmingar í Frískúlanum gjalda kommunurnar pr. næming sambært Frískúlalógini.
-Trivnaðarnevndin býtti seg í ein meiriluta og ein minniluta. Meirilutin mælir frá at játta umsóknini um stuðul til frítíðarskúla fyri børn í forskúla og 2. Flokki, meðan minnilutin mælir til at játta stuðul til frítíðarskúla fyri børn í 2. flokki.
-Fíggjarnevndin samtykti á fundi 19/3-2018 at leggja viðtøkuna í Trivnaðarnevndini fyri Býráðið til støðutakan.
-Á býráðsfundinum 22/3-2018 vórðu framsett 3 broytingaruppskot:
1. Borgarstjórin setti fram broytingaruppskot um at beina uppskotið aftur í Trivnaðarnevndina.
Uppskotið varð felt við 1 atkvøðu fyri (Torbjørn Jacobsen) og 9 atkvøðum ímóti (Terje Beinar Vestergaard, Hans Jákup Johannesen, Etly Nord Højgaard, Kári Egholm Jacobsen, Jonhard Danielsen, Jonnhild Reynholdsdóttir, Jóhan Vest, Kristian Gaardbo, Selinda í Heiðunum)
2. Síðani varð atkvøtt um meirlutatilmælið frá Trivnaðarnevndini um ikki at veita ansingarstuðul til 2. flokk, men framhaldandi at stuðla ansing í 0. og 1. flokki.
Uppskotið varð felt við 3 atkvøðum fyri: (Torbjørn Jacobsen, Jonnhild Reynholdsdóttir og Kristian Gaardbo) og 7 atkvøðum ímóti (Terje Beinar Vestergaard, Hans Jákup Johannesen, Etly Nord Højgaard, Kári Egholm Jacobsen, Jonhard Danielsen, Jóhan Vest, Selinda í Heiðunum)
3. At enda varð atkvøtt um broytingaruppskot, sum Kári E. Jacobsen og Terji B. Vestergaard settu fram á fundinum, har mælt verður til at taka undir við minnilutanum í Trivnaðanevndini “...at veita ansingarstuðul til 2. flokk”.
Hetta uppskot varð samtykt við 7 atkvøðum fyri (Terje Beinar Vestergaard, Hans Jákup Johannesen, Etly Nord Højgaard, Kári Egholm Jacobsen, Jonhard Danielsen, Jóhan Vest, Selinda í Heiðunum) og 3 atkvøðum ímóti (Torbjørn Jacobsen, Jonnhild Reynholdsdóttir, Kristian Gaardbo).


text:
Heimamissiónsforlagið (HMF) gevur út og selur kristiligar bøkur til andliga uppbygging.
Bíbliu-App, við Dahl/Viderø Bíbliuni, til iPhone, iPad og Android snildfonir frá Føroyska Bíbliufelagnum.
Møtir, gudstænastur og onnur kristilig tiltøk. Les meira...
Lýsingarprísir á kristin.fo eru bíligir. Ring ella skriva og fá eitt gott tilboð.
Bønarsíðan: Send tíni bønarevni til Kristin.fo og vit seta tað á hesa síðuna skjótast til ber...
Hevur Gud lovað teimum, ið óttast hann, signing her á jørð?
30.06.2017 - 06:36 - Kelda: lmh.dk
Video: Hevur Gud lovað teimum, ið óttast hann, signing her á jørð?
[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=05v0myZHrMc]


text:
- Publiceret den 24 mai 2011
- Víst: 13717
Tað er so upplagt, at hagaparturin hevur fingið navn av tí vøkru líðini.
Hagaparturin
Líðin var ein partur av Suðurhelvt, til útskift var í 1990. Víddin var 129 ha, og markið móti Funningslíð er Skarðskriðuá.
Áseyðatalið í tí nýggja haganum (1990) var uppgivið at vera 184.
Marknahegn er uppsett fram við Skarðsskriðuá, og í erva stendur hegnið eftir Tunguni og so heilt niðaná, men hesin ovari parturin av hegninum er yngri enn tann niðari.
Marknahegnið niðan ímóti Tunguni er uppsett í 1924 ella har á leið, men í mei mánaði í 1916 varð viðtikið á grannastevnu í Funningi at seta hegn upp millum hagapartarnar, um hetta vísti seg at vera neyðugt. At standa fyri uppsetingini vórðu valdir Hans Johannesen, Andr. Frederik Johannesen, úr Funningi, og Sofus Debes, frá Gjógv.
Seyðurin í Gjáarlíð trongdi seg meira heim í Funningslíð enn øvugt, so tað vóru funningsmenn, ið strongdu meira á fyri at fáa marknahegnið uppsett.
Undir Sniðunum og niðan ímóti Tunguni stendur hegnið heiman fyri Skarðskriðuá, og tá ið teir so hegnaðu frá Tunguni og niðaneftir, settu teir hegnið eitt sindur uttan fyri markið í Skarðinum, soleiðis at tað, sum funningsmenn mistu undir Sniðunum, skuldu teir fáa aftur í erva.
Fitt av líra átti í Funningslíð - heim av Tunguni - men hann hvarv, tá ið hegnið kom. Hildið verður, at hann rýmdi, av tí at hann rendi seg í hegnið í myrkrinum.
Móti Fløtum er einki skarpt mark, tí báðir hagarnir hoyra til somu helvt, men tó verður Stígsgil roknað sum mark í Hjøllunum. Heimanfyri í Tyrli gongur fyri tað mesta bara flatnaseyður, meðan líðarseyður harafturímóti liggur hægstur í Teigunum.
Fylgir
Niðara fylgið í Kinnini: Lá frá Kinnini og omaneftir.
Ovara fylgið í Kinnini: Lá frá Kinnini og niðan ímóti Niðara Fylgi í Breiðhjalla.
Niðara fylgið í Breiðhjalla: Lá frá Breiðhjalla og oman ímóti teimum ovastu úr Ovara Fylgi í Kinnini.
Ovara fylgið í Breiðhjalla: Lá frá Breiðhjalla og niðaneftir. Líðærnar: Tær lógu í Ritudali, í Middagsfjalli og Heimi í Skriðum. Leggjast kann aftrat, at einki fylgi var undir Sniðunum og Úti á Múla - har sløddust bara onkrar ær.
Feli
Í skjali frá 1758 (Føroya Landsskjalasavn) sæst, at tá var Líðin feli, og tað er alt, sum talar fyri, at hagaparturin frá avgamlari tíð hevur ligið í fela. Vetrarhagin er so góður, at teir gomlu plagdu at siga, at á kyndilsmessu er sólin komin so mikið høgt á luftina, at Líðin er undansloppin.
Ból
Bólið Oman fyri Gomlurætt
Bólið millum Ferjá og Álkinsá
Bólið við Ferjá
Bólið á Fuglhelluni
Bólið við Steini
Bólið Uttan fyri Bólið við Steini
Bólið upp av Láturgjónni
á Sniðunum:
Bólið á Stóraryski. Tað fór av skalvi - alt sum tað var - men farvegur sæst til tað enn. Ta fyrstu tíðina, eftir at bólið var farið, samlaðist seyðurin framvegis á bólstaðnum.
Bólið í Kinnini
Bólið Heiman fyri Kinnina. Hetta bólið gjørdu Jákup í Stólpa (Gamli Jákup) og Sjúrður á Rætt.
Rættir
Gjáarrættin í Funningi
Tann Gamla Funningslíðarrætt, sum sæst ovarlaga í Funnings bygd, var brúkt líka til tann nýggja rættin oman fyri bygdina varð tikin í brúk til vársfjallið 2.juli 1987.
Beint oman fyri Ta Gomlu Funningslíðarrættina sæst dagin í dag farvegur til eina aðra rætt, ið nevnd verður Gjáarrættin. Tað sæst, at hon hevur verið fitt minni enn Funningslíðarrætt, og hartil hevur hon eisini verið nógv rundari í skapi.
Í gomlum døgum lógu Líðirnar báðar (Funningslíð og Gjáarlíð) og hagapartarnir Fløtur og Sáttarenni, við Gjógv, saman og myndaðu Suðurhelvt í gomlu Funnings sókn. Hildið verður, at Suðurhelvt er sundurbýtt bygdanna millum í 1812, og Líðin kom at liggja í tveimum pørtum: Funningslíð og Gjáarlíð.
Heimildarfólk við Gjógv siga fyri púra vist, at Gjáarrættin í Funningi er komin aftaná, at Funningslíð og Gjáarlíð gjørdust sjálvstøðugir hagapartar umleið 1833. Sagt verður, at í sambandi við býtið varð tann (skrivliga) avtalað gjørd bygdanna millum, at gjáarmenn skuldu hava lov at reka Gjáarlíðarseyð heim eftir bakkanum - í gjøgnum Funningslíð - til Funnings. Tann treyt fylgdi tó við avtaluni, at gjáarmenn máttu ikki brúka hund undir rakstrinum.
Út frá hesum fara vit neyvan skeiv, tá ið vit skjóta uppá, at Gjáarrættin í Funningi helst er gjørd stutt eftir 1833. Hvussu leingi, ið gjáarmenn hava brúkt hana, veit neyvan nakar frá at siga.
Í Líðini hava verið tvær rættir.
Eitt sindur uttan fyri Skarðskriðuá er Gamla Líðarrætt. Navnið Gamlarætt er ikki gamalt. Fyrstu ferð, ið tað hevur verið brúkt, man hava verið í 1950unum, tá ið rættin í Teistaurðini kom. Rættin er gomul, og hon er óivað einasta rætt, ið verið hevur í Líðini, til rættin í Teistaurðini óvarð gjørd.
Eingin veit, hvussu gomul hon er, hóast vit vita, at hon er gjørd aftan á Gjáarrættina í Funningi, ið helst varð tikin í brúk í seinnu helvt av 1830unum.
Líðarrætt er á tí frægasta slættanum í haganum - og stutt frá sjónum - so tað er eyðsýnt, at teir gomlu hava valt júst hetta plássið at seta hana á.
So nær stendur hon sjónum, at í uppgangi í brimi kundu partar av henni fara.
Rættin í Teistaurðini kom ikki av tí, at Gamlarætt var ónýtilig ella lá illa fyri. Nei, seyðurin var vorðin so styggur, at lítið kom í rætt, og serliga ringur var bakkaraksturin av Múlanum og heim í rættina. Høvuðsgrundin fyri at gera hesa rættina var, at tað fór at gangast betur at reka, nú tað slapst undan tí langa bakkarakstrinum.
Í 1953, tá ið rekast skuldi í Teistaurðina fyri fyrstu ferð, vóru menn spentir, og tað vísti seg, at rættin riggaði væl - nógvur seyður kom í hana. Men gleðin var stokkut. Longu aðru ferð, teir róku, gekst verri, og sum tíðin leið, var als eingin munur á rakstrinum í hesa rættina og í Gomlurætt. Royndin við rættini í Teisturðini kundi bara staðfesta eitt: vargur letur seg ikki lumpa fleiri ferðir.
Rakstur
Tann gamli raksturin
Ein heimildarmaður greiðir frá, hvussu teir róku í 1927: Riknar vórðu tvær gongur, og fyrru gongu varð gingið niðan í Tjørnudal. Nakrir fóru heim um Klubban, heim í Grønadal og upp gjøgnum Gjótuna í Grønadali. Haðani bleiv so mannað av oman á Skridnabrúgv, og seyðurin varð so rikin út um Klubban, gjøgnum Ovara Tjørnudal, gjøgnum Teigarnar og eystur á Skúvadalsskarð.
Nú bleiv mannað av út móti Stapa, og tríggir av fjallskipanini vóru komnir heim við bát, og teir vóru undir Sniðunum. Nakað av seyði setti niður í Fløtusniðunum, men meginparturin varð rikin út eftir Sniðunum og stoyttur niður í Gamla Stoyti og Arvastígnum og rikin heilt út á Múla, har øll gongan varð samlað. Síðani varð alt rikið heim eftir Líðarbakka og í rættina.
Jákup í Stólpa (Gamli Jákup) og Sjúrður á Rætt funnu upp á henda raksturin. Tað gamla hevði verið at rikið út í Gamla Stoyt og so heim móti rættini undir Sniðunum, men nú skuldi alt rekast heilt út á Múla og so heim eftir bakkanum. Hesin raksturin riggaði heilt væl í fyrstuni, men tað var so skjótt, at seyðurin leyp á allan vegin úteftir, og nógv endaði í Hjøllunum. Tann langi bakkaraksturin var heldur ikki góður.
Seinnu gongu varð so farið runt um Tyril heimanífrá. Nakrir fóru gjøgnum Hjallarnar: ein gjøgnum Rók, ein ella tveir gjøgnum Breiðhjalla og nakrir gjøgnum Kálvhjalla. Restin skipaði seg so Líðarmegin líka á toppin á Tyrli. Síðan varð tikið samanum, og tá ið Hjallamenninir vóru komnir, varð seyðurin stoyttur gjøgnum Gamlastoyt og Arvastíggin og rikin heim eftir bakkanum og í rættina.
Hjallaraksturin
Fyrrapartin í 1970unum fóru røktingarmenninir (Jógvan Nónsgjógv og Andor Sivertsen) at tosa um at royna at reka líðarseyð gjøgnum Hjallarnar og í Flatnarætt (oman fyri garðin). Hetta hevði verið ein rimmar lætti, men menn vóru sjálvandi ójavnir á máli, tí teir ræddust eina mest fyri, at seyðurin fór at seta í bakkan í Hjøllunum. Men fyrireikingarnar fóru kortini í gongd. Hegn varð sett úr Teistaurðini og niðan á Rásina í Kálvhjalla. Eisini varð hegnað úr Rókarbrúnni og oman í seyðagerðið hjá Fløtum - heiman fyri Gjógv. Royndin varð síðani sett í verk, soleiðis at á várgongu í 1975 var síðstu ferð, at regluligur rakstur var í Gomlu Líðarrætt.
Á skurðfjallinum í 1975 varð líðarseyður á fyrsta sinni í søguni rikin í gjøgnum Hjallarnar og í Flatnarætt. Royndin eydnaðist sera væl, og menn vóru væl hýrdir. Líðarfjallið, ið saman við Sáttarennisfjallinum hevði verið strævnasta fjall við Gjógv, gjørdist við hesi broyting kanska tað lættasta.
Sum áður nevnt, stúrdu menn eitt sindur fyri rakstrinum í Hjøllunum. Teir vóru bangnir fyri, at seyðurin kundi fara at seta í bakkan, og at undir rakstrinum fór grót at rapa niður í Kálvhjalla undan seyðinum í Breiðhjalla. Men tað hevur eydnast væl at hildið seyðin burtur frá bakkanum, og menninir í Breiðhjalla royna at ganga so mikið fremri enn teir í Kálvhjall, at skuldi grót rutt undan fótunum, so skal tað ikki vera til vanda fyri menninar í Kálvhjalla.
Samanumtikið kann sigast, at hesin raksturin er eitt sera stórt framstig fyri hagan.
Hvat hevur henda Gjáarrættin so verið brúkt til? Tað veit helst eingin í dag. Ymsar gitingar eru, hóast full semja er um, at hon hevur verið brúkt í sambandi við Líðarseyð og hevur einki við Á hagastevnu fyri Suðurhelvt, sum varð hildin í Samkomuhúsinum í juli mánaði 1978, varð avgjørt at gera eina nýggja felagsrætt fyri Fløtur og Líðina eysturi í Neytageilini. Rættin skuldi gerast úr betongelementum. Ætlanin bleiv sett í verk, og var hetta samstundis startskotið til Elementvirkið við Gjógv.
Í 1979 stóð henda snotuliga rættin so liðug, og á várgongu hetta sama árið, varð líðarseyður fyri fyrstu ferð rikin í rættina eysturi í Neytageilini.
Seyðagerðið á Múlanum
Á hagafundi 25.09.75 varð viðtikið at gera eitt seyðgerði á Múlanum.
Ódnir
Eingin núlivandi kann nágreiniliga greiða frá, hvussu tær ymisku ódnirnar hava verið skipaðar, men nakrar fáar eru tó eftir, ið enn óikki eru farnar í søguna.
Tað var, sum aðrastaðni nevnt, ein hálvmørk til hvørja ódn. Alt seyðabýtið hevur frá gamlari tíð verið fimtingsbýtið. Fimtingarnar vóru upprunaliga uppkallaðir eftir teimum størstu ognarhúsunum í bygdini. Á Suðurhelvt nevndust fimtingarnir Ólastovufimtingurin, Jákupsstovufimtingurin, Sjúrðarstovufimtingurin, Fløttafimtingurin og Ormurin.
Tað hevur bara eydnast okkum at fáa uppspurt ódnirnar í Ólastovu- fimtinginum, og tær vóru hesar:
Teir á Rætt vóru eftir Skarðbrúnni, Sámalsstova (og seinni teir hjá Petur Kristiani) í Heyggi, meðan Ólastova (og seinni Gortra) var á toppinum á Tyrli. Yviri í Stovu (hjá Debusi) eystur í gjøgnum Breiðhjalla í Hjøllunum og Pól Jóhannes á Bø í Rók.
Ódnirnar í hinum fimtingunum eru tíverri farnar í søguna, men eftir stendur tó, at Jógvansstovuódnin var næstlægst út eftir Sniðunum. Ódnin út eftir Sniðunum var einki serlig, tí seyðurin var styggur og leyp ofta niður í Sniðini og bleiv standandi. Tá var mangan ringt at fáa gongd á hann aftur.
Í sambandi við ódnir kunnu vit leggja aftrat, at Jógvansstovuódnin er einasta ódn í bygdini, ið kann staðfestast í øllum hagapørtunum. Fyri Oman Rætt var Jógvansstovuódnin eftir Fjallinum, Heimi í Dal var hon lægst í Ryggjunum, í Sáttarenni næsthægst á Oknadali, í Líðini næstlægst á Sniðunum og á Fløtum eysturi á Fossi.
Tað hava helst altíð verið tveir røktingarmenn í Líðini, og kanska hava teir havt fasta ódn. Tá ið Sjúrður á Rætt og Klæmint Juul røktaðu, var Klæmint altíð á toppinum á Middagsfjalli og síðani út eftir Sniðunum, meðan Sjúrður altíð fór eystur í gjøgnum Kálvhjalla. So langt aftur, sum nakar minnist, hava røktingarmenninir havt hesar ódnirnar.
Samgonga
Sjúrður á Rætt og Klæmint Juul plagdu at vera til samgongu í Funningslíð, og sjálvt um seyðurin viðhvørt hevði lyndi at fara heimeftir, var lítið av seyði heimanfyri. Tá gekk hegnið heldur ikki so langt niðan, sum tað ger nú.
Bátsveður
Lat tað fyrst verða sagt, at gjarna fóru allir menninir á fjall, og sjálvandi visti man, hvussu líkindini vóru, áðrenn man fór. Var framvegis bátsveður, tá ið komið var í rætt, so fór maður av rættini eftir bát, og sum oftast varð farið um Skúvadalsskarð. Maðurin kom so við bátinum heim aftur undir Líð, og so bleiv seyðurin førdur oman til Gjáar.
Meðan maðurin var eftir bát, royndu teir, ið eftir vóru, at bera seyðin oman, so at klárt var at skipa inn, tá ið báturin kom. Mangan gekst illa at reka, og fleiri tóku uttanrætta, so tað var ikki altíð so góð manning eftir á rættini.
Viðhvørt kundi man skipa inn niðan fyri Líðarlopið, men fyri tað mesta varð skipað inn á tanganum uttan fyri ta lítlu gjónna, ið er uttan fyri rættina. Tað er nokkso fitt at ganga við byrðu, og í regni og vánaligum líkindum kundi vætan úr ullini seta í bein, tí oljuklæði verða ikki brúkt í brattlendi.
Allur seyðurin lá niðurbundin í bátinum, men hann varð loystur upp, tá ið hann kom í Gjónna, og tá plagdu smábørnini og eldri menn at standa fyri í Ljóshelli, til alt varð rikið ella leitt niðan.
Tað er kanska vert at leggja til merkis, at sagt verður, at teir fóru eftir "bát" (ikki báti). Tá bygdarfólkið sá mann daga á Eggini, søgdu tey: "Nú koma teir eftir bát!"
Haftseyður
Tað var sjálvandi ikki altíð bátsveður, og so mátti haftseyður rekast. Tá ið allur seyðurin var útbundin, so varð alt borið heim um hegnið og lagt har. Hegnið stendur heiman fyri Skarðsskriðuá, og rættin stendur eitt fitt petti uttan fyri ánna, so tað var ikki so stutt at bera. Tá ið alt var heimkomið, so varð farið at binda upp í haft, og teir ungu blivu lærdir at binda tað beinið upp í haft, ið vendi ímóti brekkuni, tí annars fekk seyðurin ikki gingið. So man mátti minnast til at binda høgra bein upp í haft. Ærseyðurin bleiv hábundin (seyðbandið varð rubbað so fast oman fyri vaðhornið, at beinið bleiv stívt, so ærin gekk bara og hoppaði), og var tað ein stygg ær, so blivu bæði beinini hábundin. Man royndi eisini sum frægast at hava seyðin liggjandi, til alt varð bundið upp í haft.
Tá ið farið varð til gongu, mátti ansast væl eftir, so ikki okkurt legðist fyri. Tað var nógv stumping í fyrstani, men tá ið man hevði gingið eina góða løtu, loysti man fyrst veðurlombini burturúr, so seyðbandið hekk bara leyst um hálsin, og var onkur ær hábundin á báðum beinum, so loysti man annað beinið burturúr fyrst. Teir vóru altíð varnari við gimburlombini og ærsseyðin enn við veðurlombini. Tað vísti seg soleiðis, at bagdi onkrum seyði okkurt, so skuldi hann altíð á hallið - omaneftir. Tað bleiv rikið ein ávísan veg, og teir fremstu menninir stýrdu gonguni. Tað varð farið heim í gjøgnum tann ovara partin undir Sniðunum, og kósin var móti tí plássinum, har man skuldi uppum heimi í Enni. Tað var ikki so stórt pláss, sum man kom uppá, tá man fór heimum, og man var nokkso niðarlaga staddur niðri í Brekkum heimi í Funningi. So varð rikið niðan heimeftir, og gjarna vildi man verða komin heim móti Skarðánni, tá ið man kom niðan á Hóvabrekku. Síðan varð farið uttan fyri Skarðánna allan vegin niðan á Skarð, og síðani eftir Mannavegnum, út við Stóruá, og vanliga varð seyðurin niðurbundin á fløttinum oman fyri húsini hjá Kristiani á Rætt.
Røkt
Vit vita við vissu, at í gomlum døgum røktaðu teir í Jákupsstovu og teir í Gortru Líðina. Úr Jákupsstovu kom røktin í Sjúrðastovu, meðan røktin í Gortru væl kann hava verið í húsinum í mong ár. Við at samanbera við aðrar hagapartar loyva vit okkum tí at gita, at røktin hevur hoyrt til Jákupsstovu og Gortru langt aftur í tíðina, og at tað hava verið tveir røktingarmenn.
Røktingarmenn
Sjúrðastovurøktin:
Jóhan í Geil ( Johan Klein, f. 1839). Jóhan doyði við áttamannafarinum "Samløguni" í 1884.
Óla Kristian í Geil ( Ole Christian Klein, f.1871) fór at røkta aftan á Jóhan, pápa sín.
Óla Kristian var bara 12 ára gamal, tá ið pápi hansara doyði í 1884, men kortini fór hann at ganga burtur í haga í Líðini. Fyrsta dagin var Poul Klein ( f. 1861) við honum.
Jóan Magnus í Trøðni ( Joen Magnus Joensen, f. 1849), sum var húskallur í Sjúrðastovu, gekk nógv burtur í haga Heimi í Líð, hóast hann ikki var valdur til røktingarmann.
Dánjal Klein ( f. 1883) røktaði aftan á Óla Kristian. Óla Kristian doyði av meslingum í 1905, so tað er hugsandi, at Dánjal Klein er farin at røkta í 1905, og hann røktaði til 1916 ella 1917.
Sjúrður á Rætt ( Sivert Christiansen f. 1887) fór at røkta í 1916 ella 1917 - aftan á Dánjal Klein. Sjúrður segði seg frá í 1951, og er helst farin frá í 1952.
Ein av mongu uppgávunum hjá teimum gomlu røktingarmonnunum var at grava rásir (ræsur). Tað varð gjørt á tann hátt, at ein bøkkur varð grivin - ikki loystur - og boygdur undan brekkuni. Sjúrður gróv rásina frá Stapa og út í gjøgnum Breiðhjalla.
Jákup í Stólpa ( Jacob Matras, f. 1929) fór at røkta aftan á Sjúrð á Rætt í 1952 og røktaði hann til 1963, tá ið hann segði seg frá.
Jógvan Christiansen, f. 1919, sonur Sjúrða á Rætt, røktaði fyri pápa sín saman við Gamla-Jákupi í 1933 og 1934 - serliga um várið, meðan Sjúrður var til skips.
Gortrurøktin Jóhannes í Gortru ( Johannes Johannesen, 1854). Óvist er, nær hann er farin at røkta, men hann segði seg frá um ár 1900. Meðan Jóhannes í Gortru røktaði, tóku teir Líðina niður, tí alt var vargur. Ta síðstu ærina fingu teir Uppi við Hurð, og tá skuldi Jóhannes taka soleiðis til: "Tú hevur volt mær manga møðina!"
Jákup í Stólpa ( Jacob Matras, f. 1873). Jákup í Stólpa, vanliga nevndur Gamli-Jákup, fór at røkta eftir Jóhannes í Gortru um ár 1900, og hann røktaði til einaferð í seinnu helvt av 1920unum.
Tá ið Jákup tók við, var eisini nógvur vargur í Middagsfjalli. Teir tóku vargin niður, og tann síðsta vargin fingu teir í Ryssufossinum. Jákup gróv rásina í Kálvhjalla frá Stígsgili og heimeftir. Heiman fyri Stígsgil er rættuliga bratt, og hann plagdi at siga, at har mátti gravast, tí tann, sum fór á bólt har, steðgaði ikki aftur.
Klæmint Juul ( Klement Juul Matras, f. 1907) tók so við aftan á pápa sín, Jákup, í seinnu helvt av 1920unum og røktaði til 1963, tá ið hann segði seg frá.
Tá ið tosað varð um veður og vind, plagdi Klæmint at taka til: Útnyrðingur er so ringur í Líðini, at hann holar hvørt gil".
-----
Jógvan Nónsgjógv, f. 1931, varð valdur til røktingarmann í 1964, og hann røktaði til 1976.
Sigurd Niclasen, f. 1933, varð valdur til røktingarmann 1964, men hann segði seg frá longu í 1965, soleiðis at hetta árið røktaði Jógvan Nónsgjógv einsamallur.
Í 1966 varð so Andor Sivertsen, f. 1932, valdur til røktingarmann. Teir báðir røktaðu saman, til Jógvan gavst 1975. Frá 1975 til 1990 røktaði Andor Líðina einsamallur.
Røktingarløn
Ta tíðina, Sjúrður á Rætt og Klæmint Juul røktaðu, var lønin fýra ær og tvey tey bestu lombini av haganum, tá ið veðragjólingarnir vóru uppgjørdir. Hagalombini vóru vanliga stak góð og vigaðu væl oman fyri fjørurti pund.
Sjúrður hevði tríggjar røktingarær gangandi heimi í Líð og eina á Fløtum, men hann tók tær ongatíð inn. Ærnar hjá Klæminti lógu uppi í Ovara Tjørnudali og heimi í Grønadali.
Tá ið Sjúrður á Rætt fór burtur í haga, fór hann sum oftast eystur í gjøgnum Kálvhjalla. Av Múlarustini sæst niður yvir seyðin á Flatinum. Gingið varð síðani heim eftir Sniðunum, og vanliga varð farið niður um Sniðini undir Stóraryski.
Haðani gekk leiðin út á Múla og so allan vegin heim aftur eftir bakkanum (Líðarbakka). So varð farið upp á aftur Sniðini. Av Sniðunum sæst væl niðan móti Skúvadalsskarði, niðan í Kinnina og Breiðhjalla. Leiðin gekk so út eftir Sniðunum, gjøgnum Kálvhjalla og til hús.
Hetta var tann vanliga gongdin, men sjálvandi vórðu aðrir túrar gjørdir niðan í Middagsfjall og í Tyril, men tað lá lítið av seyði í Rók og í Breiðhjalla í Hjøllunum.
Deyðseyður
Røktingarmenninir í Líðini funnu ofta nógvan deyðseyða, tí at har datt ofta oman, og eisini doyði í bráðsótt.
Deyðseyðurin varð býttur til jørðina, um fimm stykkir vóru heil í honum, men tað kom mangan fyri, at hann ikki varð býttur, sjálvt um nógv var heilt. Tann, sum fann deyðseyðin og fletti hann, átti øll avroðini uttan tálgina, og hann gav deyðseyðaboð til allar eigararnar. Við Gjógv hevur verið vanligt at býta í fimtingar, og so skiftist hvør fimtingur um at býta, soleiðis at eigararnir í einum fimtingi býta 5. hvørt ár.
Krovið og tálgin vórðu býtt, meðan skinnið varð hongt upp at turka til veðragjólingar (á trettanda - 6. januar). Flett varð soleiðis, at oyruni hingu uppi í skinninum fyri at síggja, hvørjum hagaparti deyðseyðin var úr. Tá ið so veðragjólingarnir vórðu býttir á trettanda, vórðu skinnini býtt upp ímóti teimum. Tað fóru eini trý skinn ímóti einum veðragjólingi, og tað vóru fleiri, ið heldur vildu hava skinnini enn veðragjólingin. Hetta var í teirri tíðini, tá ið eingin føddi veðragjólingar um veturin, men drupu og ótu teir aftan á brundtíðina. Seinni vórðu veðragjólingarnir so føddir inni um veturin, og tá vórðu deyðseyðaskinnini býtt saman við várullini aftan á várfjøllini.
Deyðseyðin kundi vera ymiskur, alt eftir um hann var deyður í raki, av sjúku ella omandottin. Var mergurin harður, varð sagt, at hann var mergjaður, og tann mergurin smakkaði væl. Var mergurin harafturímóti bleytur og smakkaði saltur í munninum, var seyðurin ikki mergjaður. - Einki fór til spillis hjá teimum gomlu, og alt var nóg gott. Viðhvørt kundu tey yngru grenja um rakdeyðseyðakjøtið, men tá læt í teimum eldru: "Etið tit bara, gott hevur verið!".
Eitt heimildarfólk greiðir frá:
Pápi røktaði í Líðini, og vit systkini vóru mangan spent, um deyðseyðin skuldi býtast ella ikki. Tað besta, ið vit fingu, var bráðsóttakjøt og bráðsóttafløt.
Eg minnist eisini, at Dávur Juul (f.1875), sum røktaði í Sáttarenni, kom oman úr Funningi við deyðseyðakjøti til at býta.
Felli
Fellisár hava verið av og á um allar oyggjarnar. Vit kunnu lesa um hetta í gomlum skjølum, og tey eldru fólkini minnast eisini ring felli. Líðin er brøtt, so tá ið stórkavi legst, er tað so skjótt, at skalvur kann leypa og taka seyð við sær út á sjógv. Um veturin kann tað verða langt ímillum, at tað er farandi í hagan hjá fólki, so seyðurin má royna at klára seg sum frægast.
Sjúrður á Rætt plagdi at siga, at undir annars vanligum umstøðum kundi roknast við, at tað fóru einar 10 ær fyri einki um árið. Í nýggjari tíð vita vit um, at fýra ferðir er serliga nógvur seyður deyður. Í 1927 kom nógvur kavi seinast í apríl mánaði, og tá doyði nógvur seyður. Lembingin var so smátt byrjað, og okkurt lambið kláraði tann nógva kavan.
Veturin 1935 ella 1936 var ringur, og tá doyðu 20 gjólingar. Vanliga vórðu eini 30 lomb slept upp um heystið, so henda veturin fóru tveir triðingar av gjólingunum fyri einki.
Tey flestu hava óivað hoyrt um stórkavan í 1947. Tá fór seyður í øllum høgum í bygdini, og í Líðini fóru einar 40 ær tað árið.
Ringasta fellið, sum nakar veit um í Líðini, var í 1962. Um heystið í 1961 vóru 183 seyðir í haganum, men seinast í mars mánaði 1962 legðist stórkavi. Skalvur leyp fleiri staðni, og nógvur seyður doyði. Á Skúvadalsskarði legðist eisini stórur skalvur. Hesin skalvurin leyp eisini og tók nógvan seyð við sær. Her kann leggjast aftrat, at tað man vera sjáldan, at skalvurin loypur av Skarðinum, tí Sjúrður á Rætt, ið røktaði frá 1917 til 1952, segði, at skalvurin á Skarðinum ongatíð hevði lopið, meðan hann røktaði.
Kavin legðist, sum áður nevnt, seinast í mars, men ikki slapst heim í Líð fyrr enn um hálvan apríl. Tað var eingin stuttleiki at koma aftur í hagan. Allastaðni lá deyðseyður, og bólini vóru eisini full av deyðum seyði. Allur deyðseyðurin skuldi flettast, tí skinnini skuldu býtast saman við várullini, so hetta var eitt rættuliga ótespiligt arbeiði hjá røktingarmonnum og øðrum at taka sær av.
Tá ið alt var uppgjørt, vísti tað seg, at tað doyðu umleið 120 seyðir í hesum kavanum. Hetta var 2/3 av allari skipanini, og tá ið nú so lítið var eftir, og seyðurin haraftrat var styggur, fóru menn so smátt at tosa um at taka allan seyðin av og fáa "nýggjan" og spakan seyð ístaðin.
At taka vargin niður
Áðrenn menn regluliga fóru at geva seyðinum hoyggj úti, var styggur seyður uppií í øllum høgum við Gjógv. Hesin styggi seyðurin gjørdi sjálvandi mest um seg í Líðini, tí mangastaðni er so bratt, at tað er torført at reka, um seyðurin ikki er spakur. Sum áður nevnt tóku teir Líðina niður, tá ið Jóhannus í Gortru røktaði, seint í 19. øld.
Mangan vóru tvær fjallskipanir - 30 mans - og róku, men kortini rakst ongatíð nóg væl. Í 1950unum varð avgjørt at gera eina nýggja rætt í Teistaurðini, og fyrstu ferð, ið hon var roynd, gekst nógv betur at reka, enn nakar hevði væntað. Men teir gomlu plagdu at siga, at vargur letur seg ikki lumpa meir enn eina ferð, og rætt fingu teir, tí tá ið rikið varð í rættina í Teistaurðini aðru ferð, var sama ringa skilið aftur - bara nakrir heilt fáir seyðir komu í rætt.
Hetta ringa skilið helt so fram, og menn fóru so smátt at tosa um at taka allan seyðin niður og sleppa spøkum fremmandum seyði aftur í hagan. Í 1962 doyði, sum áður nevnt, ein stórur partur av seyðinum, og hetta mundi vera ein av grundunum til, at tosið, um at taka allan seyðin av, kyknaði upp av álvara.
Sjálvandi vóru menn ymiskir á máli um, hvat ið rættast var at gera, men endin var so tann, at í 1964 varð avgjørt á fundi í Samkomuhúsum "at taka Líðina niður".
Ein góðan dag seinnapartin í september mánaði fóru so tvær fjallskipanir at reka, og ein heimildarmaður sigur soleiðis frá:
Vit róku tvær gongur. Fyrru ferð varð rikið í rættina í Teistaurðini, og seinnu ferð í Gomlurætt. Vit fingu rættuliga nógvan seyð tilsamans henda dagin, og alt varð skipað umborð í ein motorbát, ið førdi seyðin til Klaksvíkar. Kjølbro hevði keypt allan seyðin fyri kjøtprís, men var tað onkur, ið vildi hava seyð, so fekk hann hann eisini fyri kjøtprís. Vit skipaðu umborð bæði undir rættini á Teistaurðini og á tí vanliga plássinum uttan fyri Gomlurætt.
Tá ið allur seyðurin var fingin umborð í motorbátin, varð farið til hús, men vit tóku eisini seyð uttanrætta á vegnum.
Hetta var ein strævin dagur. Eg minnist, at eg var í millum Jógvan Sofus Ferjá og Jógvan Hansen, úr Fugloy, oman í gjøgnum Ritudal. Vit stríddust leingi við eina pesjuær við lambi, og endin var tann, at vit fingu bæði ærina og lambið har og bundu tey niður, og síðani helt raksturin fram.
Tá ið komið var í rætt, fóru Erling í Nýggjustovu og Jógvan Sofus niðan í Ritudal eftir ærini og lambinum, tí tey kundu ikki verða liggjandi bundin har uppi. Erling gekk undan, og hann tók lambið og leiddi tað um Skarðið, meðan Jógvan Sofus skuldi leiða ærina. Hetta var lættari sagt enn gjørt - hon vildi ikki ganga, so tað gekk meira omaneftir enn niðaneftir. Hann varð tí noyddur at binda ærina niður og taka hana upp á ryggin. Tað hevur verið ein tung byrða, og hartil er bratt upp fyri Skarðið.
Seinni um dagin komu vit so saman eysturi undir Rók. Tá læt í Jógvan Sofusi, ið altíð hevur dugað so væl at tikið til: "Erling, kom og føl, hvussu djúpt beinini eru farin inn í høvdið á mær!"
Eg haldi næstan, at vit róku tríggjar vanligar fjalldagar, og tann seinasta fingu vit 17 seyðir. Nú varð tosað um, at hetta bar ikki til - tað var ov dýrt at biðja fólk til hetta, og so varð fundur hildin í samkomuhúsinum, og á tí fundinum varð viðtikið, at um tað var nakar, sum vildi taka upp á seg at royna at taka tað, ið enn gekk eftir, so skuldi hann eiga tað, ið hann fekk.
Spurt varð, um nakar vildi melda seg til, og vórðu vit seks, ið bjóðaðu okkum fram: Jógvan Sofus Ferjá, Jákup Matras (í Stólpa), Kristian í Lon, Jógvan Nónsgjógv, Sigurd Niclasen og Hans Edvard Joensen.
Vit valdu okkum so ein góðan dag, og fylgdust allir eystur á Skarð. Hetta varð, sum roknast kundi við, eingin lættur dagur. Vit stríddust allan dagin og fingu tólv seyðir. Okkurt varð tikið heilt heimi í Fúss, okkurt á Fuglhelluni og Eysturi á Dal. Tað vísti seg soleiðis, at fekst tú vargin oman á bleytari haga - sum t.d. á Skúvadal - so var undansloppið, tí her var hann ikki so fimur sum í brattlendinum.
Vit fingu, sum sagt, 12 seyðir tann fyrsta dagin, og annan dagin fingu vit 2 seyðir. Tá ið vit so fóru triðja dagin, var ikki ein kleyv at síggja. Vit gingu allir eystur á Skarð og fylgdust út eftir rásini yvir Stapa - eg gekk fremstur. Tað hevði regnað nakað illa um náttina, so rásin var eitt sindur runut.
Eg minnist, at eg orðaði við teir afturu, at eg helt meg síggja kleyvar í rásini. Tá læt í Jógvan Sofusi:
"Robinson sær mannaspor!" Góð samanlíkning - har var líka oyðið sum á oynni hjá Robinson - vit sóu ongan seyð - Líðin var tóm - ein sjáldsom sjón.
Tilsamans fingu vit 14 seyðir, men tveir hoyrdu til Fløtur, so 12 komu til býtis, og vit fingu sostatt 2 seyðir í part. Alt varð flett upp, og øll krovini vórðu hongd í kjallaran hjá Jógvani á Fløtti, og seinni vórðu tey so býtt sundur okkara millum. Tað vóru góð krov; t.d. fingu vit eina ær við lambi á Múlanum, og tað vóru 15 merkur í tálg í lambinum og 14 í ærini.
Tá ið allur seyðurin var avtikin, so skuldi sjálvandi annar seyður sleppast í hagan. Tann "nýggi" seyðurin varð fyri tað mesta keyptur úr Mikladali, Hvalvík og Kollafirði. Tað vóru næstan bara lomb keypt, men nakrar ær komu tó eisini úr Kollafirði. Tilsamans vórðu 86 seyðir sleptir í hagan.
Mikladalslombini vórðu førd beinleiðis úr Mikladali og - eins og hini - slept upp við Rættina, á Fuglhelluni og úti á Múla, og fyri at síggjast væl vórðu tey málað við ymsum litum.
Sjálvandi fóru nakrir av hesum fremmandu seyðunum av haga, men samanumtikið má sigast, at tað heftist rættuliga væl. Avgjørt varð, at tað fyrsta árið skuldi eingin veðragjólingur sleppast í hagan. Leggjast kann aftrat, at tann "nýggi" seyðurin var rættuliga spakur, og tað gekst væl at reka. Væl varð ansað eftir, at um onkur seyður var uppií, ið ikki rakst nóg væl, so varð hann tikin av.
Í 1979 kom, sum áður nevnt, tann nýggi raksturin gjøgnum Hjallarnar, og í stuttum kann sigast, at hann hevur riggað so mikið væl, at nú kemur mestsum hvør kleyv í rætt".
Tað er góður hagi í Kinnini og allan vegin út eftir Sniðunum. Eisini plagdu teir at siga, at tað var hagagott úr Middagsfjalli, og haraftrat var seyðurin góður.
Ofta komu serliga stór gimburlomb undan Sniðunum, men tey blivu gjarna ikki slept. Tað var mestsum ein regla ikki at sleppa undan Sniðunum, tí teir plagdu ar siga, at seyður "datt" oman hagar av sær sjálvum, og so doyði tað eisini so illa í grasloysi undir Sniðunum og út á Múla - og Múlin er ringt skræpupláss.
Teir kallaðu tað fyri grasloysi, og navnið mundi koma av tí, at lombini hildu uppat at eta, og so doyðu tey, men tey kundu vera full av tálg kortini. Tá ið heilivágurin kom, doyði tann sjúkan út.
Gamli-Jákup plagdi at siga, at Tyrlaseyðurin var altíð smærri enn annar seyður í Líðini.
Sjúrður á Rætt plagdi at taka til, at ær við stuttum hálsi mjólkaði ikki væl.
Máliska: Eldri maður, ið hevði tikið uttanrætta í Líðini og at enda fekk eitt veðurlamb uppi í Kjálkanum (Fyri oman Rætt), tók soleiðis til: "Eg átti ein dropa, men eg var so móður, at eg fekk hann ikki attratt (aftrat) mær!"
Fyrr vóru altíð tvey fjøll gingin um heystið: skurð og klipping. Klippingin var gjarna gingin aftan á 20. november, og longu tá var fótamørurin frá skurðfjallinum so mikið turrur, at menn plagdu at hava eitt petti av føtamøri og eitt drýlpetti úti í ermuni til at ganga á um dagin.
1929 var eitt sera gott seyðaár. Tað árið komu 2 og 1/4 til býtis upp á gyllinin á Suðurhelvt. Úr Líðini komu 120 - av Fløtum 118 - og 32 úr Sáttarenni. So nógv hevði ikki verið til býtis á Suðurhelvt fyrr.
Hetta sama árið kom eitt 40 punds lamb úr Líðini - Jóhan í Blásastovu fekk tað. Teir gomlu søgdu, at hetta var fyrsta 40 punds lamb, ið komið var úr Líðini.
Taka vit harafturímóti tað stóra fellisárið 1947, so kom bara ½ til býtis upp á gyllinin á Suðurhelvt tað árið. Úr Líðini komu 30 - av Fløtum 25 - og 5 úr Sáttarenni.


text:
Hvørvikynstur
Bókaklubbin
- Síður: 32
- Útgávuár: 2017
- Upprunamál: enskt
- Innbinding: heft
- Rithøvundur: Stephanie Turnbull
- Týðari: Sigurpáll Helgi Arnþórsson
Ger vinir tínar bilsnar við hesum frálíku hvørviskynstrunum.
Vegleiðingarnar, sum eru lættar at fylgja og læra, vísa, hvussu tú stig fyri stig fært til dømis eina mynt at hvørva og koma til sjóndar aftur eina heilt aðra staðni.
Í bókini ery gykl við djórum, tannsteytarakynstur, stuttlig kynstur við krógvaðum lutum og mang annað spennandi. Tú kanst eisini lesa um kendar meirstarar í gykli umframt fáa góð prei um, hvussu tú kanst gera framførðslu tína hugtalandi við klæðum, o.ø.


text:
Connie Nissen: Sansaintegratión hjá børnum | 14. mars 2019
- og teirra sansamotoriska menning, umframt stóra tørv á góðum samanspæli
Vælkomin til eitt spennandi skeið um sansaintegratión (SI) hjá børnum og teirra sansamotorisku menning og stóra tørv á góðum samanspæli.
Fokus verður á børn millum 0 til 7 ár.
Luttakararnir seinast siga:
"Connie Nielsen hevur nógva erfaring og dugir sera væl at greiða frá evninum.
Hon hevur nógv viðkomandi, greið, og lýsandi dømir at koma við."
"Evnið var sera relevant og undirvísarin var fantastisk."
11,5 í miðal eftir 13'skalanum
"Haldi at tað er gott at skipa verður fyri sovorðnum skeiðum, man fær brúkt.
Haldi sjálv at eg dugði at síggja, mun á børnunum eftir stutta tíð,
við eitt sindur av sansamenning."
Formur og innihald
Dagurin verður skipaður sum ein blanding ímillum teori og praksis.
Á skránni:
- Hugtøkini sansamotorikkur og sansaintegratión verða gjøgnumgingin og sett í ein samanhang, soleiðis at tað kann nýtast í dagliga arbeiðinum við børnum
- Neyvlýsing av hvønn tørv børn hava á tøttum sambondum og góðum tilknýti
- Ein stutt teoretisk innleiðsla um heilan við fokus á kensluliga handfaring, tilknýti og sambond
- Hvussu kann "vakinheitsstøði"(arousal) hjá børnunum (arousal) hanga saman við sambondum og handfaring av kenslum?
- Hvørjar avleiðingar kann tað hava fyri okkum, tá nøkur børn hava trupulleikar við at handfara kenslur.
Ígjøgnum skeiðið verða nógv dømir um, hvussu atburður, lag, motorisk menning og læring hjá børnunum kann verða ávirka av nevndu evnum.
Eisini verða venjingar, har vit fara at royna teoriina í verki.
Undirvísari | Connie Nissen
Dagurin gevur...
Málbólkur
Skeiðið vendir sær til tey, sum arbeiða við børnum í aldrinum 0-7 ár.
Eitt nú:
- Námsfrøðingar
- Hjálparfólk
- Ergoterapeutar
- Fysioterapeutar
- Sálarfrøðingar
- Heilsusystrar
- v.fl.


text:
Hóast tað til tíðir kann tykjast torført at fáa greiði á, hvussu ein best kann veita hjálp, so er einfalda loysnin at hjálpa teimum, sum longu hjálpa.
Tí hevur Krabbameinsfelagið tikið stig til tiltakið Grannakaffi . Tiltakið er ein liður í støðuga arbeiðnum hjá felagnum, men hevur sín uppruna í spurninginum “hvat kann eg gera fyri at hjálpa?” og tekur støði í tí, sum vit føroyingar frammanundan duga serliga væl; at stákast og
skipa fyri hugnaløtum.
Grannakaffi verður vikuskiftið 2. - 4. mars 2018 og hevur tveir hjálparmøguleikar:
Vertirnir til Grannakaffi bjóða grannum, vinum ella øðrum á gátt til ein drekka munn, eitt prát, eina uppliving ella okkurt heilt annað. Tað verður latið upp til hvønn einstaka vertin at seta sín dám á tiltakið so leingi tað ikki stríður móti virðunum hjá Krabbameinsfelagnum.
Gestirnir fara á gátt hjá einum granna, vini, bindiklubba, skúlaflokki ella undirhúsi og rinda fyri drekkamunnin ella tað, sum verturin velur at uppvarta við. Gesturin rindar eftir førimuni, í trúnaði og hvør króna ger mun.
Tekna teg sum vert fyri Grannakaffi HER.
Tey, ið hava hug at gerast vertir fáa nærri kunning um, hvussu ein ber seg at við at venda sær til Krabbameinsfelagið ella nema sær kunning á www.krabbamein.fo og á facebook.com/grannakaffi
Tí er Grannakaffi týdningarmikið
Tí fór eg til Grannakaffi
Tí gjørdist eg vertur


text:
Umhvørvisstovan hevur lagt 7.164 flogmyndir á Internetið til almenna nýtslu. Myndirnar síggjast her:
Talan eru um myndir, sum eru frá árunum: 1958, 1970, 1982, 1983, 1984, 2000, 2002, 2004, 2009 og 2016. Nøkur ár er tað eydnast at avmynda alt landið, meðan onnur ár er bert eydnast at avmynda partar av landinum.
Øll kunnu brúka myndirnar sum teimum lystir móti á upplýsa at keldan er Umhvørvisstovan.
Umframt á teldu, eru myndirnar eisini vælegnaðar at síggja á snildfonum og teldlum.
Vegleiðing:
- Til ber at fara beinleiðis til flogmyndirnar við at skriva: us.fo/flogmyndir.
- Ovast á høgra bredda ber til at tendra løg (levels, lagliste) við árstølum.
- Trýst á prikkin á kortinum, og upplýsingar um myndina koma fram.
- Trýst á: myndaleinkja Flere oplysninger, og myndin kemur fram.
Vilt tú vita meira, so send ein teldupost til Stein Fossá á Umhvørvisstovuni - SteinF@us.fo.


text:
Orð og lag: Antonio Neal, Marshall Hall, Sam Mizell
Týtt: Árni Jacobsen
Hvat skalt tú siga teimum, ið kenna, tey mistu alt,
kenna, sum kring tey tykist alt so myrkt og kalt?
Hvat sigur tú teim, ið vrakað og nívd kenna seg?
Royna sín egna mátt at leita sær semju, sátt –
at finna himmalveg.
Hvat sigur tú við tann á myrku leið,
ið heim til húsa finnur ei,
og alt hjá honum farið er á glið?
Ei finst tann dalur, ei finst tað myrkur,
ei sorg er til, ið størri er enn Jesu náði.
Ei nøkur løta, ei nakar teinur,
ei saknur, har ei Jesus leiða kann.
Um tú heldur, tú ei frelsu verdur er,
so gloym ei, stóra náði Guds trygt teg ber.
Hvat sigur tú við onkur, hvørs lív sum áin fer,
tey vita ei, hvat verður, tá ið lívið liðið er.
Hvat sigur tú við tann, sum sær
bygdi verndarmúr mót tær,
so gleðiboðið treyðugt honum nær.
Um tú heldur, tú ei frelsu verdur er,
so gloym ei, stóra náði Guds trygt teg ber.
Tær berist nú
fagnarljóð,
gleðiboð:
Ei tú eina ert, ei tú eina ert!
Um tú heldur, tú ei frelsu verdur er,
um tú heldur, tú ei frelsu verdur er,
so gloym ei, stóra náði Guds trygt teg ber.


text:
Dagsins jólagáva verður ein av teimum tyngru, tað tykist sum okkara samfeløg í vesturheiminum hava tapt stríðið móti yvirgongsmonnum, nettupp tí, at eftir 11. september fóru vit á kompromis við tey grundvirði, ið vit byggja okkara samfelag á. Eitt nú er píning vorðin ein alment góðkendur avhoyringarteknikkur aftur. Hetta fóru vit í okkara parti av heiminum annars frá, samstundis, sum vit gjørdust meira siviliseraði.
Eg fari at viðmæla eina bók at lesa, viðmæli fer sjálvandi fyrst og fremst út til okkara politikarar, ið gera okkara lógir, men bókin er bæði áhugaverd og lættlisin, so øll áttu at lisið hana. Tað er bólkin hjá italska filosoffinum Cesare Beccaria “Um lógarbrot og revsing”, bókin er ikki tøk á føroyskum, men er t.d. at fáa í einari fínari danskari umseting.
Cesare Beccaria, ið var ein av undangongumonnunum, til okkara rættarsamfelag lýsti trupulleikan við píning soleiðis: Ein persónur, ið einki hevur at goyma, verður trýstur til at finna uppá okkurt fyri at steðga her-og-nú pínuni. Píningin er so ógvislig, og einasti vegur úr henni er at viðganga okkurt, satt ella falskt gerst líkamikið. Meðan ein, ið er sekur, kann verða meira herdur, og tí ikki viðgongur og um viðkomandi úttalar seg, er tað ikki neyðturviliga sannleikan, ið hann fortelur. Sostatt eru upplýsingar, ið koma fram í einari tílíkari støðu púra óbrúkiligir og mangla trúvirði.
Beccaria vísti harumframt á, at píning var við til at herða samfelagið og elva til meira harðskap.
Góðu fittu Nudlalesarar
Nú í jólamánaðinum, er ein jólakalendari er á hvørjum horni. Mær so líkt, so vil eg ikki skilja meg burturúr, so sjálvandi er eisini ein jólakalendari her á Nudlum.
Hvønn dag fram til jóla deili eg okkurt gott við tykkum. Tað kann vera ein góður sangur, ein góð mynd, ein yrking, eitt viðmæli, ein leinkja, eitt filmklipp, ein søga, ein gáta ella okkurt heilt annað.
Seinastu 19 árini ella so, havi eg havt pakkakalendarar til synir mínar, líltar gávur, summar jólaligar, aðrar ikki so jólaligar. Soleiðis verður eisini her á Nudlum.
Vónandi tíma tit at vitja aftur, um ikki hvønn dag, so næstan hvønn dag, eg kann enntá lova, at summi klipp ella sangir vera somikið góð, at tit saktans kunnu vitja fleiri ferðir hvønn dag.
Tykkum ynskist eini góð jól.


text:
Agnar Frederiksen
11.02.2018 - 17:05
Ítróttur > Ítróttur > Hondbóltur
Oddaliðini í Hvonn-deildini eru í finaluni í Faxe Kondi - kappingini eftir stórsigrar í hálvfinalunum. VÍF og Kyndil avgjørdu so at siga alt í fyrru hálvfinalunum.
Í gjárkvøldið vann Kyndil 33-22 á H71, og harvið vunnu kyndilskvinnur við 22 málum tilsamans.
VÍF vann við heili 10 málum í Vági mikukvøldið, og tískil høvdu vágskvinnur tunga mótbrekku í Vestmanna í dag. VB leikti ein góðan fyrra hálvleik, og var á odda 15-11, tá liðini fóru at hvíla seg. VB fekk tó ikki heinta meira inn, og VÍF setti tingini uppá pláss. Vestmannakvinnur vunnu 25-23. Agnas Olsen, ið eisini gjørdist toppskjútti í Vági, gekk aftur í dag á odda við heili 12 málum.
Tað er sostatt lagt upp til eina sera spennandi finalu komandi leygardagin. Tað er bert eitt stig, ið skilur liðini í landskappingini, og Kyndil er einasta liðið, ið hevur vunnið á VÍF í ár.
Kyndil vann steypakappingina í fjør. VÍF hevur ikki vunnið steypið síðani 2002.


text:
Nr. 1819-103
Endamßl: At geva luttakararunum innlit Ý tilari og lŠra teir at nřta ta Ý verki.
Innihald: Arbeitt verur vi Eftirmetingartilfar til fyrstu lesi- og stavimenningina, sum er ein r° av testum til 1. og 2. flokk at kanna bˇkstavakunnleika og lesi- og stavif°rleika. Eftirmetingartilfari er Štla at vera eitt ambo hjß lŠraranum, ein hjßlp at leggja eina hˇskandi undirvÝsing til rŠttis fyri allar nŠmingar. Kanningarnar stafesta sostatt ikki bara eitt ˙rslit, men seta eisini gongd ß og mynda undirvÝsingina frameftir.
Vantandi lesif°rleikar kunnu hava stˇrar avleiingar fyri eitt barn bŠi vivÝkjandi sjßlvsßliti og motivatiˇn til at lŠra, og tÝ er ta av st°rsta třdningi, at vit Ý fyrstu lesi- og staviinnlŠringini arbeia fyribyrgjandi. Vi kanningartilfarinum kunnu vit fylgja teimum nŠmingum, sum eru aftur˙r Ý flokkinum, og seta inn, um t°rvur er ß eykaundirvÝsing.
Skeissni: Framl°gur, kjak og verkligt arbeii.
Mßlbˇlkur: SerlŠrarar, lesivegleiarar, orblindalŠrarar og lŠrarar, sum undirvÝsa Ý byrjanarlesing og -staving.
UndirvÝsing: Gunv°r H°jgaard og Osvald Jacobsen, diplom˙tb˙gving Ý sernßmsfr°i, orblinda˙tb˙gving og master˙tb˙gving Ý lesi- og skrivididaktikki.
13. feb. 2019 kl. 09.00-15.00