text:
16 / Jan / 2015
Í Degi og Viku í gjár var greitt frá, hvussu bæði foreldrini varveita foreldramyndugleikan á børnunum í samband við separatión/hjúnaskilnað, Um annar mótmælir hesum, so avger Føroya Rættur, hvør av foreldrunum skal hava foreldrarættin. Rætturin í Føroyum kann ikki døma til felags foreldramyndugleika. Tað kann rætturin í Danmark gera. Er løtan komin til broyting, so at rætturin skal kunna døma foreldur til at hava
21 / Nov / 2014
(samrøða við Turið Debes Hentze) Hjúnaskilnaður, foreldramyndugleiki og samvera við børnini.Søguliga hevur talið av hjúnaskilnaðum í Føroyum verið lágt. Men heldur ikki í Føroyum stendur tíðin í stað, og seinastu árini er talið av hjúnaskilnaðum økt; í dag eru munandi fleiri hjúnaskilnaðir enn fyrr.Vit hava skift orð um hjúnaskilnaðir, foreldramyndugleika og samveru við Turið Debes Hentze, sum er advokatur og hevur eftirútbúgving innan ósemju-mekling,
04 / Apr / 2014
Húsakeyp og kostnaður. Holl advokatráðgeving í samband við húsakeyp eigur ikki at sparast burtur.Pengarnir til holla ráðgeving til hesa fíggjarligu stóru íløgu, herundir gerð av skeyti og avgreiðsla av peninginum nýtir ikki at kosta almikið.Kostnaðurin fyri arbeiðið verður ásettur út frá tímanýtslu - tó við einum minstaprísi við mvg stórur frá kr. 5.000,- til kr. 8.500. Tímanýtslan verður skrásett
07 / Feb / 2014
Hvat snýr konfliktmekling seg um?At tosa saman og lurta eftir hvør øðrum.Hví eitur tað mekling?Ein meklari stýrir orðaskiftinum og setir spurningar, men tekur ikki avgerðir.Hvør kann brúka konfliktmekling?Einhvør sum er í persónligum samskifti við onnur.Nær er konfliktmekling eitt gott amboð?Tá persónliga samtalan er vorðin ógjørlig ella heilt er hildin uppat.Nær er persónliga samtalan ikki konstruktiv meiri?Tá tosingarlagið er vorðið til álop, illgitingar, vreiði - ella


c: text/html

text:
Fríggjadagur
Fríggjadagur er ein vikudagur. Dagur Frigg. Tað hevur oftani verið misskilt av nógvum, at dagurin var givin heitið eftir Freju, men so hevði dagurin verið kallaður freyagadagur. Á norrønt : "Freyja" Tað norrøna heitið á fríggjadegið er : "frjádagr". Sostatt, hevði heitið Freja ikki rigga til. Frigg, sum var kona Óðin riggar harafturmóti væl til. Frigg hevði ikki so stóran týdning í norrøna gudalæru, men ímillum vesturgermananir hevði hon stóran týdning. Vesturgermananir høvdu ikki hoyrt um Freju, so teir dyrkaði "hana", sum fruktberðs gudindina og ikki Freju. Á gomlum týskum merkir Frigg : "Fría" og Fríggjadagur eitur "fríatag", nytýskum : "freitag" og á gomlum enskum "frígedæg" nyenkst "friday".
Á Latíni Veneris dies (Dagur Venus). Dagurin hevur ikki fingið heitið frá gudindini Venus, harafturímóti er tað gongustjørnan Venus, sum dagurin er uppkallaður eftir.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Star Wars
Star Wars (føroyskt Stjørnukríggj) er ein stórsligin science fiction søga skapað av George Lucas. Upprunaliga ætlaði George Lucas at framleiða níggju partar. Frá 1977 til 1983 blivu partarnir fýra til seks innspældir á film. Teir vórðu gjørdir á tann hátt, at einum ikki nýttist at kenna forsøguna fyri at síggja hvønn filmin sær; og prequelin (undansøgan) kom heldur ikki á filmsløriftið fyrr enn í tíðarskeiðnum frá 1999 til 2008.
Teir sjey higartil gjørdu filmarnir hava fylgjandi heiti:
- Star Wars Episode I: Hulduhóttanin (The Phantom Menace) (1999)
- Star Wars Episode II: Álop klónanna (Attack of the Clones) (2002)
- Star Wars Episode III: Hevnd Sithanna (Revenge of the Sith) (2005)
- Star Wars Episode IV: Ein nýggj vón (A New Hope) (1977)
- Star Wars Episode V: Imperiið svarar aftur (The Empire Strikes Back) (1980)
- Star Wars Episode VI: Afturkoma Jediriddarans (Return of the Jedi) ((1983)
- Star Wars: Klónukríggini (The Clone Wars) (2008)
Seting[rætta | rætta wikitekst]
Hendingarnar í Star Wars miðlum koma fyri í eini fiktivari galaksu (stjørnubreyt). Nógv sløg av rúmdarverum (ofta humanoidar) eru lýstar. Robotskir droidar eru eisini vanligir og sum oftast bygdir at tæna teirra eigarum. Rúmdarferðing er vanlig og nógvar planetir (gongustjørnir) í galaksuni eru limir í eini Galaktiskari Republikk, seinni umskipað sum Galaktiska Imperiið. Eitt eyðkent element í Star Wars er “Forsan”, ein altið hjástødd orka ið kann gagnnýtast av teimum ið hava slíkan eginleika. Hon er lýst í fyrst framleidda filminum sum ”eitt orkufelt, skapað av øllum livandi tingum, ið umringar okkum, gjøgnumtreingir okkum, og knýtir saman galaksuna.” Forsan loyvir brúkarum at framføra ymisk supernáttúrlig roysnisbrøgd, so sum telekinesis, crairvoyans, fyrivitan (precognition), og hugastýring (mind control) og hon kann styrkja serstakar fysiskar eginleikar, so sum skjótleika og refleksir; hesir eginleikar variera ímillum persónsmenskur og kunnu forbetrast ígjøgnum venjing. Hóast Forsan kann verða brúkt til góðgerðir, so hevur hon eisini eina myrka síðu ið, tá miðað verður eftir tí, gjøgnumsúrgar brúkarar við hatri, aggressión, og óndskapi. Leiklutir í teim seks filmunum hava Jedarnir ið brúka Forsuna til góðgerðir, og Sitharnir ið brúka ta myrku síðuna til óndskap í eini roynd at at yvirtaka galaksuna. Í viðkaða Star Wars Expanded Universe, eru nógvir brúkarar av tí myrku síðuni Myrkir Jedar heldur enn Sithar, serliga orsakað av “Regluna um Tvey” (Rule of Two), sí Sith Origin.


text:
Írland (land)
Írland, (enskt: Ireland) (írskt: Éire) (ulster skotskt: Airlann) er lýðveldi í Vesturevropa. Landið Írland, ið ikki má mistakast fyri oynna Írland, hevur landamark norðureftir við Norðurírland, ið er partur av Stórabretlandi. Sjómark hevur Írland við Atlantshavið, Írska havið og Ermasund.
Írland hevur sjálvstýri, øvugt Norðurírland, sum er partur av Stóra Bretlandi.
Dublin er høvuðsstaður í Írlandi og aðrir stórir býir er Cork, Limerick, Galway og Waterford.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Írland var leingi undir Bretskum yvirvaldi. Í 1922 fekk syðri partur – um fýra fimtingar av oynni – sjálvstýri í Bretska Heimsveldinum og gjørdist óheft lýðveldi í 1948; men Norðurírland varð verandi saman við Bretlandi.
Írski frístaturin varð settur á stovn í 1922, sum ein dominión (sjálvstjórnandi hjáland) í bretska Commonwealth og fekk økt sjálvstýri ígjøgnum m.a. the Statute of Westminister 1931 og the abdication crises of 1936. Í 1937 varð ein nýggj stjórnarskipan (New Constitution), ið lýsti landið sum fullveldisríki undir heitinum Ireland sett í gildi. Og í 1949 vórðu seinastu formligu bondini við Sameinda Kongsríkið (UK) slitin tá ið Írland tók loysing og lýsti seg sum tjóðveldi.
Meðan landið var undir bretskum veldi og fyrstu árini sum tjóðveldi var Írland eitt av fátækastu londunum í Vesturevropa og fráflytingin úr landinum var stór. Í 1950’unum varð protektionistiski búskapurin opaður og í 1973 gjørdist Írland limur í Europeiska Felagsmarknaðinum EF (nú Europeiska Samveldið ES). Ein búskaparkreppa noyddi landið til at fremja nýskipanir seinast í 1980’unum, og skattur og reglur vórðu linkaði ógvusliga í mun til onnur ES-lond.
Írski loysingarherurin, IRA, stríddist í sekstiárunum fyri at fáa teir seks norðastu landspartarnar uppí Írland ístaðin fyri, at teir skulu vera partar av Stóra Bretlandi.
Seinastu 20 árini hevur Írland havt ein stóran búskaparvøkstur og landið hevur í dag tann 31’da stórsta búskapin í heiminum. Í 2009 varð landið mett at hava hægstu lívsgóðsku í heiminum. Men altjóða kreppan hevur eisini rakt Írland hart, og hevur ført arbeiðloysi og økta fráflyting við sær.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Írland er limur í ES, OECD og ST.
Írskir forsætismálaráðharrar (írskt: Taoiseach, fl. Taoisigh)
- Eamon de Valera (29. desember 1937 - 18. februar 1948, flokkur: Fianna Fáil)
- John A. Costello (18. februar 1948 - 13. juni 1951, Fine Gael)
- Eamon de Valera (13. juni 1951 - 2. juni 1954, Fianna Fáil)
- John A. Costello (2. juni 1954 - 20. mars 1957, Fine Gael)
- Eamon de Valera (20. mars 1957 - 23. juni 1959, Fianna Fáil)
- Sean Lemass (23. juni 1959 - 10. november 1966, Fianna Fáil)
- Jack Lynch (10. november 1966 - 14. mars 1973, Fianna Fáil)
- Liam Cosgrove (14. mars 1973 - 5. juli 1977, Fine Gael)
- Jack Lynch (5. juli 1977 - 11. desember 1979, Fianna Fáil)
- Charles J. Haughey (11. desember 1979 - 30. juni 1981, Fianna Fáil)
- Garret FitzGerald (30. juni 1981 - 9. mars 1982, Fine Gael)
- Charles J. Haughey (9. mars 1982 - 14. desember 1982, Fianna Fáil)
- Garret FitzGerald (14. desember 1982 - 10. mars 1987, Fine Gael)
- Charles J. Haughey (10. mars 1987 - 11. februar 1992, Fianna Fáil)
- Albert Reynolds (11. februar 1992 - 15. desember 1994, Fianna Fáil)
- John Bruton (15. desember 1994 - 26. juni 1997, Fine Gael)
- Bertie Ahern (síðani 26. juni 1997, Fianna Fáil)
Fyrisitingarlig landaøki (amt og kommunur)[rætta | rætta wikitekst]
Upprunaliga var Írland býtt í 26 amt (counties), og hesi mynda framvegis tær mentanarligu og ítróttarligu eindirnar eins og postnumrini. Men fyrisitingarliga uppbýitið er í dag 29 eindir, County Dublin varð í 1990’unum býtt í trý og Tipperary í tvey í 1890’unum. Aftrat hesum koma 5 býir (cities), teir eru Dublin , Cork , Limerick, Galway og Waterford . Haraftrat koma fimm býarkommunur nevndar 'boroughs' (sama orð sum norrønt ‘borgir’), tær eru Clonmel, Drogheda, Kilkenny, Sligo og Wexford, ið hava ávíst sjálvstýri innanfyri kommunumark. Hóast Kilkenny verður roknað sum ein ‘borough’ hevur býurin lógligan rætt sum ‘city’.
Átrúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Írska grundlógin sigur at staturin má ikki umboða nakra ávísa trúgv, og hon tryggjar trúðarfrælsi fyri øll. Umleið 86,8% av fólkinum eru rómverskir katolikkar; og sambært úrslit av kanningum, so eru írar tey ídnastu at ganga regluglia til messu (mass) í kirkju hvønn sunnudag í vesturheiminum. Men somu kanningarúrslit vísa eisini eina stóra minking í kirkjugond í landinum, seinastu 30 árini. Millum 1996 og 2001 minkaði kirkjugongdin frá 60% til 48%, (áðrenn 1973 var kirkjugongdin omanfyri 90%) , og fleiri katólskir lærustovnar eru stongdir.
Næststørsta kristna samkoman er anglikanska ‘Church of Ireland’ ið eftir áhaldandi minking í limatali ígjøgnum alla 20’du øld, nú aftur hevur upplivað eina framgongd. Eins og aðrar smærri kristnar samkomur so sum brøðrasamkoman (Presbyterian) og metodistakirkjan. Millum 2002 og 2006 vaks talið av muslimum í Írlandi við 69% og islam er nú triðstørsta og skjótast vaksandi trúgvin í írlandi. Eisini hevur lítla jødiska samfelagið og nýggjara hinduistiska samfelagið upplivað ein vøkstur seinastu árini.
Størstu halgimenni Írlands eru Sankta Pátrik (Saint Patrick), Saint Bridget og Saint Columba. Men Saint Patrick er tann einasti av hesum ið regluliga verður roknaður sum Høvuðshalgimenni. Pátriksmessa (Saint Patrick's Day) 17 mars verður hildin í Írlandi og uttanlands sum írskur tjóðardagur, við skrúðgongum og øðrum tiltøkum.
Sambært ein kanning frá 2006 vóru tað 186.318 fólk (4,4%) ið søgdu seg onga trúgv hava, men í hesum tølum eru bæði ikki-trúgvandi og fólk ið rokna seg sum ‘spirituel’ og heiðin (ikki-kristin) íroknaði. Aftrat hesum komu 1.515 fólk ið roknaðu seg sum agnostikarar og 929 ið lýstu seg beinleiðis sum ateistar. Samlað verður talið á ikki-trúgvandi fólkum sostatt 4,5% av fólkinum. Onnur 70.322 svaraðu ikki fyri um tey høvdu trúgv ella ikki.
Trúgv og politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Upprunaliga grundlógin í írlandi frá 1937 gav katólsku kirkjuni eina ‘serstøðu’ sum kirkja meirilutans, men viðurkendi aðrar kristnar rørslur og jødadóm. Sum í øðrum katólskum londum hevur Írland upplivað eina áhaldandi sekularisering ígjøgnum 20’du øld. Í 1972 var lógin ið nevndi átrúnarligu bólkarnar, katólsku kirkjuna íroknaða, strikað úr grundlógini.
Útbúgving og politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Hóast átrúnarligar skipanir reka nógvar av skúlunum í Írlandi, fer ein framhaldandi sekularisering fram í írska fólkinum, serliga hjá unga ættarliðnum. Í katólsku skúlunum kunnu foreldur biða um at børn teirra verða frítikin fyri átrúnarliga frálæru, og sama frálæra snýr seg í dag, um átrúnað sum heild, heldur enn um eina ávísa trúgv. Átrúnarligir skúlar ið fáa almennan stuðul hava ikki loyvi til at diskriminera næmingar vegna teirra trúgv, ella væntandi trúgv. Men ein avmarkandi skipan fyri upptøku, har næmingar hvørs virði samtvinnar við skúlans virði, verða upptiknir áðrenn aðrir næmingar finst tó.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Í Írlandi finnast øki har írskt (gæliskt) framvegis verður tosað. Hesi øki verða kallað Gaeltachtai.
Írland er kent fyri sín ríka fólkatónleik, ein kendur bólkur er The Dubliners.
Landfrøði[rætta | rætta wikitekst]
Veðurlagið í Írlandi er lýtt og slavið, og tí er lendið nógvastaðni arbeitt og græsgrønt. Landbúnaður er enn høvuðsvinna; men eisini í Írlandi eru mong fólk – helst ungfólk – flutt av bygd til býirnar. Náttúrutilfeingið er ikki nógv, og áðrenn ídnaðurin og ferðavinnan tóku dik á seg, var Ìrland eitt av fátækastu londunum í Vesturevropa.


text:
Lesbos
Lesbos (Grikskt mál: AέσBoς / Lesvos, eisini nevnd Mutιλήvn Mytilini eftir høvuðsbýnum Mytilene) er ein griksk oyggj í landnyrðingspartinum av Egearahavinum. Oyggin er 1.632 km2 til støddar og hevur 32 km strandalinju. Oyggin er triðstørst av griksku oyggjunum næst eftir Kreta og Evvia. Oyggin hevur stutta frástøðu til Turkaland, bert Mytilini Sundið skiljur oynna frá Turkalandi. Lesbos er ein regional eind og kommuna í Norður Egearaøkinum (Πepιφέpeιa Bopeίou AιYaίou). Norður Egearaøkið er eitt av 13 økjum (regiónum) í Grikkalandi, frá 1987 til 2011 vóru tríggjar oyggjar í hesum økinum, hinar báðar vóru Khios og Samos. Síðan 1. januar 2011 eru tvær oyggjar komnar afturat, tær eru Ikaria og Lemnos. Fólkatalið á Lesbos er umleið 90.000, harav býr umleið ein triðingur í høvuðsbýnum Mytilini í landssynnings partinum av oynni. Restin av íbúgvunum búgva í smærri býum og bygdum á allari oynni. Teir størstu býirnir eru: Kalloni, Gera, Plomari, Agiassos, Eresos, and Molyvos (tað forna Mythymna).


text:
Beinisvørð
Beinisvørð er 469 metrar høgt forberg í Suðuroynni, millum bygdirnar Sumba og Lopra. Beinisvørð er sermerkt og sæst nógvastaðnis frá. Beinisvørð er tað næsthægsta forbergið í Føroyum, bara Enniberg er hægri. Nógvir flytifuglar byggja reiður hvørt ár í Beinisvørði. Sumbingar plagdu fyrr í tíðini at síga niður í bergi eftir fugli og eggum. Enn fara sumbingar í stakkin við Beinisvørð eftir lunda.
Innihaldsyvirlit
Yrkingar nevna Beinisvørð[rætta | rætta wikitekst]
Kenda skaldi Poul F. Joensen (1898-1970), úr Sumba yrkti ofta um Beinisvørð. Janus Djurhuus (1881-1948), sum ikki er minni kendur enn Pól F. yrkti eisini um Beinisvørð.
Beinisvørð rapaði[rætta | rætta wikitekst]
Í 1975 rapaði ein partur av Beinisvørði, og nógvar lomvigarøkur vóru oyðilagdar og fleiri staðarnøvn eru nú horvin [1].
Hesturin við Beinisvørð[rætta | rætta wikitekst]
Gamli vegurin millum Lopra og Sumba førir niðan á Hestin, hagani er stutt til Beinisvørð. Vegurin er tætt við eggina, eitt nú kunnu bilar ella bussar støðga við stóru antennuna uppi á Hestinum og síðan kunnu fólk ganga umleið 50 metrar út til eggina og eygleiða fuglabergið Beinisvørð. Støðgast kann eisini eitt sindur longri niðri mitt í einum breiðum svingi, har eru bert umleið 20-30 metrar til eggina. Har liggur ein træbrúgv, sum varð løgd har einaferð kongalig vitjan var í Suðuroynni. Eitt skelti er sett upp har, sum ávarar fólk, so tey ikki ganga seg útav eggini.
Sumbiartunnilin er undir Beinisvørði[rætta | rætta wikitekst]
Sumbiartunnilin var í ger í fleiri ár, hann varð tikin í brúk í 1997. Tunnilin fer ígjøgnum bergið Beinisvørð og er 3.240 metrar langur [2].
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Landsverk.fo
- Visitsuduroy.fo
- Faroestamps.fo - Um Beinisvørð
Útvortis ávísingar[rætta | rætta wikitekst]
- Sumba.fo - Heimasíðan hjá Sumbiar kommunu- Myndasavn, myndir av Beinisvørð
- Myndir á Flickr.com av Beinisvørð
Akrar | Lopra | Sumba | Víkarbyrgi


text:
Kylie Minogue
Kylie Ann Minogue (fødd 28. mai 1968 í Melbourne í Avstralia) er ein avstralsk songkvinna, sangskrivari og sjónleikari. Hon er heimskend og hevur vunnið fleiri heiðurslønir. Hon hevði fleiri leiklutir í sjónvarpsrøðum, longu meðan hon var barn, m.a. høvdu hon og systir hennara, Dannii Minogue, eina tónleika sjónvarpsrøð í byrjanini av 1980-árunum. Tað var her at Kylie fyrstu ferð framførdi alment sum sangari.
Lívsleiðin[rætta | rætta wikitekst]
Hon gjørdist heimskend, tá hon hevði ein av høvuðsleiklutunum í sjónvarpsrøðini Neighbours, sum byrjaði í 1986. Eftir at Kylie Minogue byrjaði sína lívsleið sum sjónleikarinna, fór hon í 1987 í holt við sína lívsleið sum songkvinna. Í sambandi við eina sjónvarpssending við vælgerandi endamáli, sang hon tann gamla vælkenda sangin "The Loco-Motion", tað slóðaði veg fyri einari kontrakt við plátufelagið Mushroom Records. Fyrsta pláta hennara Kylie (1988) og stakfløgan "I Should Be So Lucky" náddu báðar á ovastu rók á bretska hittlistanum.
Í 1994 útgav Minogue plátuna Kylie Minogue. Fyrsta staklagið av hesi plátuni "Confide in Me" náddi fyrsta plássið í Avstralia og annað plássið í Stóra Bretlandi, umframt at lagið var vælumtókt í fleiri Evropeiskum londum sama árið.
Í 2005 gjørdist Kylie Minogue sjúk av bróstkrabba, og orsakað av hesum, noyddist hon at avlýsa fleiri konsertir og ferðir. Árið eftir kom hon sterkt aftur eftir væleydnaða krabbameins viðgerð. Hon hevur allatíðina verið opin um sína sjúku, og hevur varpað ljós á bróstkrabba. Hon hevur eisini fingið viðurkenning fyri sítt arbeiði innan hetta øki.
Minogue hevði seinni stóra sukse í 2000 við staklagnum "Spinning Around" og fløvuni Light Years. Sangurin "Can't Get You Out of My Head" náddi fyrsta plássi í meira enn 40 londum, og fløgan Fever (2001) var eisini sera vælumtókt í nógvum londum, teirra millum USA.
Kylie Minogue hevur til nú (2011) selt meir enn 68 milliónir tónleikaútgávur (album) og umleið 55 milliónir stakløg kring heimin.
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
- Kylie (1988)
- Enjoy Yourself (1989)
- Rhythm of Love (1990)
- Let's Get to It (1991)
- Kylie Minogue (1994)
- Impossible Princess (1997)
- Light Years (2000)
- Fever (2001)
- Body Language (2003)
- X (2007)
- Aphrodite (2010)
- Kiss Me Once (2014)


text:
Kópar eru av fyrstu tíð komnir av fólki, sum hevur sjálvt stoytt sær oman og forkomið sær í sjónum. Eina ferð á hvørjum ári, og tað er á trettandu nátt, sleppa teir at lata seg úr bjálvunum og eru tá líkir øðrum menniskjum; teir hava tá til gamans at dansa og spæla á manna vísi á hellunum í fjøruni og inni í látrunum.
Nú gongur søgnin, at ein drongur á sunnara garði í Mikladali hevði frætt hetta, at kóparnir komu saman trettandu nátt í einum látri stutt frá bygdini. Hann fór tí um kvøldið har oman at forvitnast um, hvørt tað mundi vera satt ella ikki, ið sagt var frá hesum. Hann krógvaði seg undir einum steini framman fyri látrinum; eftir sólsetur sær hann fult av kópum koma svimjandi hagar; tá ið teir vóru komnir á land, fóru teir úr húðunum og løgdu tær frá sær har á helluna í fjøruni, og líktust teir nú rættuliga øðrum fólki.
Mikladalsdrongurin hevði gaman av at hyggja at hesum undan klettinum, hvar hann lá fjaldur; nú sær hann eina ta fagrastu og fríðastu gentu koma úr einum kópahami, og honum rennur straks týður til hennara, og hann ansaði tí væl eftir, hvar hon legði ham sín har stutt frá honum. Drongurin fer nú loyniliga hagar, tók húðina til sín og fjaldi seg so aftur undir steininum. - Kóparnir dansaðu og stuttleikaðu sær alla náttina; men tá ið tók at lýsa av degi, fór hvør aftur í sín ham. Men kópagentan, sum áður var nevnd, fann ikki húð sína aftur og gekk og sóknaðist eftir henni og fór at láta illa og gremja seg eymliga, tí at tá var náttin umliðin og komið um sólarris; men fyrr enn sólin reis úr havi, fekk hon tev av húðini hjá mikladalsdreinginum og mátti tí leita til hansara eftir henni; hon bað hann nú so bønliga og við nýtum orðum geva sær aftur hamin, men hann vildi ikki lurta eftir henni og fór niðan kleivina til hús, og hon mátti fylgja honum eftir húðini, ið hann bar við sær.
Hann tók hana nú til sín, og livdu tey væl hvørt hjá øðrum sum onnur hjún. Men altíð mátti hann vera varur um ikki at lata hana sleppa at húðini; hann goymdi hana tí í kistuni, læsti rammliga fyri og gekk samt við lyklinum á sær.
Ein dagin var hann útrógvin, og sum hann sat har úti á havinum og dró ein fisk, kom hondin at bera við beltið, hvar lykilin var vanur at hanga; tá varð honum dátt við, tí at hann ansaði nú fyrstani eftir, at lykilin var gloymdur eftir, og hann rópaði við sorg og sút: ”Í dag verði eg konuleysur!” Allir drógu upp og settust við árar at rógva sum skjótast heim aftur. Tá ið mikladalsmaðurin kom inn til sín, sær hann, at konan var horvin, men børnini, tey áttu saman, sótu kvirr eftir; fyri at einki skuldi verða teimum at meini, meðani tey vóru einsumøll inni, hevði hon sløkt eldin á grúgvuni, goymt knívar og alt hvast undir lási. Tá ið hon hetta hevði gjørt, var hon lopin oman til strandar, farin í húðina og hevði kastað sær í sjógvin. Hon hevði funnið lykilin, tá ið maðurin var farin til útróðrar, læsti upp kistuna og sá har hamin liggja og kundi ikki stýra sær longur; haðani er orðtakið komið: ”Kann ikki ráða sær heldur enn kópur, tá ið hann sær húðina”. Í tí sama hon leypst á sjógvin, kom brimilin, sum áður hevði lagt saman ástir við hana, upp við liðina hjá henni, og svumu nú tey bæði haðani; - øll hesi árini hevði hann ligið har og bíðað eftir opnu síni. Tá ið børnini, hon átti við mikladalsmanninum, komu oman í fjøruna, sást kópur standa fyri landi og hyggja at teimum, og allir hugsaðu, at tað mundi vera hon móðir teirra.
Soleiðis lupu mong ár fram eftir, at einki er at siga frá bóndanum á sunnara garði ella børnunum við kópakonuni. Men so varð eina ferðina, at mikladalsmenn ætlaðu sær á látur at sláa kobbar, og náttina frammanundan, kom kópakonan í dreymum fyri bóndan og sigur við hann, at um so varð, at hann fór á látur við hinum, tá skuldi hann vita, at ikki máttu teir drepa brimilin, ið stóð framman fyri látrinum, tí at tað var maki hennara, og tveimum kobbahvølpum, sum lógu innast í látrinum, máttu teir eira, tí at tað vóru synir teirra, og segði hon honum frá, hvussu teir vóru litaðir. Men bóndin gav ikki hesum dreymi gætir, hann fór við hinum mikladalsmonnum á látur, og teir drupu allar kóparnar, ið inni vóru. Við býtið fekk bóndin í sín lut brimilin allan, lállur og fitjur av hvølpunum. Til nátturðar høvdu tey kókað høvdið, lállurnar og fitjurnar, og tá ið var upp úr lagt, hoyrdist brestur og mikið brak, og kópakonan kom tá sum tað ljótasta trøll inn í roykstovuna, snoddaði í trogunum og rópaði av illum huga: ”Her liggur hánæsaður av kalli, hond Háreks og fótur Fríðriks - hevnt er og hevnt skal verða hjá mikladalsmonnum, og skulu summir sjólátast, og sumir falla fyri bjørg og bláar skorar, og skal tað halda við, til tess so mangir eru burturgingnir, at teir kunna halda hvør annan í hond og fevna um alla Kallsoy”. Tá ið hon hetta hevði sagt, fór hon út aftur við miklum gnýggi og duni og sást ikki meira. - Ikki hevur verið so sjaldan tí verri at frætta skaðatíðindi úr Mikladali, at menn eru falnir í bjørgunum, tá ið teir hava farið til bjargar at fygla ella fleyga ella verið á fjalli eftir seyði; - talið hevur ikki verið fult enn, so at teir, sum burtur eru gingnir, røkka at fevna um Kallsoy.
Við Skálavík í Sandoy er látur, sum eitur í Bláfellsskúti, og um tað er sama søgnin, sum her frammanundan er sagt frá. Tróndur og Niklas, faðir og sonur, vóru fyrstir menn, sum reistu búgv har í býlinginum á Hamri. Demmus (Nikodemus), sonur Niklasar fór trettandu nátt á látrið, tók hamin, sum ein vøkur opna hevði smoygt sær úr, fór heim við kópahúðini, og opnan elti hann (aðrir siga, at pápi Demmusar bar kópakonuna heim). Hann læsti húðina í kistuna og hevði lykilin fastan í buksukvarðanum. Ein dagin var hann á útróðri og var farin í aðrar brøkur og hevði ikki minst at flytja lykilin yvir í tær, og so varð hann konuleysur; tá ið hann kom heim av havi, stóð konan sum kópur við skersoddan úti fyri bygdini. Har í Skálavík nevnast menn, sum telja ættarlið frá kópakonu.
V.U. Hammershaimb: ”Færøsk Anthologi I”, 1891


text:
Hesi 8 venjingarhefti til Súluna eru ætlað at venja ta fyrstu lesingina. Teksturin er ljóðrættur í mest møguligan mun, og tey hava eitt lix-tal og eitt let-tal (læseegnethedstal).
Venjingarheftini til Súluna eru ætlað til at venja ta fyrstu lesingina. Teksturin er ljóðrættur í mest møguligan mun, t.e. at orðini verða úttalað soleiðis, sum tey eru stavað. Teksturin er tilætlað skrivaður við nógvum endurtøkum. Heftini hava eitt lix-tal og eitt let-tal. Lix- og let-talið siga okkum nakað um, hvørjum torleikastigi teksturin er á, bæði viðvíkjandi longd av orðum og setningsbygnaði. Lægsta let-talið er 5 og hægsta er 20. Lix-talið í teksti til 1.-3. flokk er mett at skula vera millum 3 og 19. Lægri hesi tøl eru, lættari er teksturin at lesa. Tey smáu venjingarheftini til Súluna hava øll lág lix- og let-tøl, og hetta, saman við tí, at teksturin í mest møguligan mun er ljóðrættur, ger, at hesi hefti eru góð at veja avkotingina við.
Venjingarheftini verða seld saman.
Lær teg at stava 1 er fyrsta bókin í eini røð av stavsetingarbókum til innskúlingina. Hugsanin er, at bókin ve...
Lær teg stavraðið er ein plakat við stavraðnum, har ein stuttlig og fitt mynd er til hvønn bókstav.
Lær teg stavraðið er ein plakat við stavraðnum, har ein stuttlig og fitt mynd er til hvønn bókstav.
Lær teg stavraðið er ein plakat við stavraðnum, har ein stuttlig og fitt mynd er til hvønn bókstav.
Súluspøl eru ætlað at stuðla børnunum í fyrstu lesi- og stavimenningini. Spælast kann heima, í dagstovni, fors...
Dia fer á flog, er ein fitt bók til fyrsta flokk, sum er løtt at lesa. Dia fer á flog hevur lixtalið 7,3. Hon ...
Bókin Súlan er ætlað sum undirvísingartilfar í føroyskum í 1. flokki. Í bókini lesa og arbeiða børnini við bók...
Arbeiðsbøkurnar eru ætlaðar sum undirvísingartilfar í 1. flokki. Í arbeiðsbókunum arbeiða børnini við teimum b...
Arbeiðsbøkurnar eru ætlaðar sum undirvísingartilfar í 1. flokki. Í arbeiðsbókunum arbeiða børnini við teimum b...
Vit skriva er ætlað at nýta í skrivifrálæruni í 1. flokki. Børnini læra at skriva teir stóru og smáu bókstavir...
Súlan er tilfar til byrjanarundirvísing í føroyskum, sum Gunvør Højgaard og Osvald Jacobsen hava skrivað.
Lær...
Ætlað at lesa, tá ið næmingarnir hava lært teir fyrstu fimm bókstavirnar: á, l, s, í, ó.
Orðamyndir: sólin, Á...
Ætlað at lesa, tá ið næmingarnir hava lært teir fyrstu seks bókstavirnar: á, l, s, í, ó, t.
Orðamyndir: sólin...
Súlubøkurnar eru smáar lesibøkur, ætlaðar til ta fyrstu lesingina.
Bókarøðin fylgir bókstavaraðfylgjuni í Súl...
Súlubøkurnar eru smáar lesibøkur, ætlaðar til ta fyrstu lesingina.
Bókarøðin fylgir bókstavaraðfylgjuni í Súl...
Súlubók 5 er partur av súlubókunum, sum eru smáar lesibøkur, ætlaðar til ta fyrstu lesingina. Bókarøðin fylgir...
Súlubók 6 er ætlað at lesa, tá ið næmingarnir hava lært teir fyrstu tíggju bókstavirnar í Súluni.
Súlubøkurna...
’Ein lítil mús’ er ein fitt bók til fyrsta flokk, sum er løtt at lesa. ’Ein lítil mús’ hevur lixtalið 7,3. Ho...
Ein fitt bók til fyrsta flokk, sum er løtt at lesa. Hon hevur lix-talið 7,2. Hetta er fyrsta av seks bókum við...
’Hundurin hjá Annu’ er ein fitt og stuttlig bók til fyrsta flokk, sum er løtt at lesa. ’Hundurin hjá Annu’ he...
Fiska og onnur kortspøl eru ætlað børnum, tá ið tey læra at lesa. Kortini stuðla børnunum at læra bókstavirnar...
Stavilsiskríggj er ætlað børnum, tá ið tey læra at lesa.
Kortini eru væl egnað at nýta í skúla, barnagarði og...
Ætlað til at venja bókstavin og tosa um skrivikós, áðrenn og samstundis sum tey skriva í skrivibókina.


text:
Tú alfagra land mítt
"Tú alfagra land mítt" er tjóðarsangur hjá Føroyum. Sangurin er yrktur á háskúlanum í Føgrulíð 1. februar 1906. "Mítt alfagra land" var yvirskriftin hjá Símuni av Skarði (1872-1942), tá ið hann 1. februar 1906 hevði gjørt yrkingina, sum seinni gjørdist tjóðsangur okkara. Fyrstu ferð ”Tú alfagra land mítt” kom á prent, var í Tingakrossi 8. januar 1908. Uppi yvir tekstinum er tilskilað, at lag er eftir Petur Alberg, og niðriundir er í fótnotu sagt frá, at sangurin hevði verið sungin á konsert í Havn annan jóladag.
"Tú alfagra land mítt" líkist ikki hinum føroysku fosturlandssangunum heilt. Hugsa vit um teir elstu av hesum sangunum frá 1870-árunum og 1880-árunum, so byrja teir ofta við at siga, hvar Føroyar eru, nevniliga langt burtur - yrkjararnir vóru staddir í Keypmannahavn og sóu landið haðani - og úti á miðjum havi, tað verður nevnt, at landið er lítið, at tað eitur Føroyar, at tað er føðiland okkara og tí mugu vit æra tað; landið er fátækt, men yrkjaranum leingist eftir tí, hann elskar tað og ynskir tí góða framtíð í Guds navni. ”Tú alfagra land mítt” lýsir hvørki landslagið, vinnuvegirnar, søguna, legu landsins ella stødd og aldur tess, sum var so vanligt í teimum eldru føðilandssangunum; tann kunnleikin er her ein givin fyritreyt.
Síðan Føroyar fóru at taka lut í altjóða fótbólti, er tjóðsongur okkar borin fram víða um lond. Henda yrkingin, sum fyri 100 árum síðani varð yrkt í Føgrulíð, har sum søgan í dag teskar úr hvørjum steini, hoyrist nú langt út um Føroya strendur, men fyrst og fremst hevur hon vunnið sær pláss í føroyinga sál.
Tekstur[rætta | rætta wikitekst]
Tú alfagra land mítt,
mín dýrasta ogn!
á vetri so randhvítt,
á sumri við logn,
tú tekur meg at tær
so tætt í tín favn.
Tit oyggjar so mætar,
Gud signi tað navn,
sum menn tykkum góvu,
tá teir tykkum sóu.
Ja, Gud signi Føroyar, mítt land!
Hin roðin, sum skínur
á sumri í líð,
hin ódnin sum tínir
mangt lív vetrartíð,
og myrkrið, sum fjalir
mær bjartasta mál,
og ljósið, sum spælir
mær sigur í sál:
alt streingir, ið tóna,
sum vága og vóna,
at eg verji Føroyar, mítt land.
Eg nígi tí niður
í bøn til tín, Gud:
Hin heilagi friður
mær falli í lut!
Lat sál mína tváa
sær í tíni dýrd!
So torir hon vága
- av Gudi væl skírd -
at bera tað merkið,
sum eyðkennir verkið,
ið varðveitir Føroyar, mítt land!
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Turið Sigurðardóttir: Tú alfagra land mítt - tjóðsangurin og søga hansara.
- Føroya Skúlabókagrunnur 2006; (teldutøkur bóklingur á heimasíðu skúlabókagrunsins [[1]]).


text:
René Descartes
René Descartes ella (latínskt) Cartesius (føddur 31. mars 1596 í La Haye (núv. Descartes), deyður 11. februar 1650 í Stokkhólmi) var franskur heimspekingur og støddfrøðingur, sum grundlegði analýtisku geometriina, sum er støðið undir teirri k-skipan, sum vit nýta í dag. Ein kendur setningur hjá honum er: Cogito, ergo sum (Principia Philosophiae, fyrsti partur, 7. táttur), sum merkir ”Eg hugsi, tí eri eg til.
Hann nýtti tað, hann nevndi ”metodiska ivan”, sum merkir, at hann ivaðist í øllum – sjálvt tí, sum øll tóku fyri givið, t.d. um nakað var til uttan fyri egoið (egið). Hesin framferðarháttur nevnist víðgongd skeptisisma. Hareftir kann prógvast a priori, t.v.s. við støði í skilinum, um Gud er til. Descartes var tískil rationalistur
Støddfrøðis- og heimspekishugtøkini ”kartesiskt” og ”kartesianskt” koma av, at Descartes eitur Cartesius á latíni.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]


text:
Gengis Kan
Gengis Kan (føddur Temüjin Borjigin onkuntíð millum 1162 og 1167 – deyður 25. august í 1227) var høvdingasonur. Hann var smádrongur, tá ið pápin varð myrdur, men sum hann vaks upp, bardi hann allar fíggindar niður, tók ræðið á øllum mongolsku ættbólkunum og tók sær navið Gengis Kan - prinsur av øllum, sum millum heimshøv er. Hann vildi vinna allan heimin undir seg. Í 1206 herjaði Gengis Kan í Kina og síðan sum hvirluvindur um Ásia og Eysturevropa.
Í 1227 doyði Gengis Kan, og so við og við syndraðist ríkið, tí at eftirmenninir klandraðust. Tá ið Gengis Kan doyði, varð mongolska ríkið býtt sundur í 4 kanat (ríki). Abbasonur Gengis, Kublai, fekk eystasta kanatið. Vestastu kanatini, sum vóru smærri, syndraðust so líðandi, tó at Timur Lenk, kanur Gylta fylgisins, stutt tíðarbil í 14. øld ráddi á teimum øllum.


text:
Zhengzhou
Zhengzhou er ein býur í Kina og høvuðsstaður í Henan landslutinum. Býurin er eisini prefekturat. Fólkatalið í prefekturatinum var 8.626.505 í 2010, meðan tað í sjálvum býnum var 3.132.000.
Býurin er politiskur, økonomiskur, teknologiskur og útbúgvingar miðdepil í Hanan landslutinum. Býurin er eisini miðdepil fyri ferðsluna í Miðkina.
Býurin liggur á syðra áarbakka á Gulu Ánni (Huang He / Yellow River), og er ein av teimum átta fornaldarligu høvuðsstaðunum í Kina.
Kend fólk úr Zhengzhou[rætta | rætta wikitekst]
- Bai Juyi (772 – 846), Tang Dynasty skald.
- Deng Yaping (1973 – ), fýra ferðir Olympiskur meistari í borðtennis fyri kvinnur, eisini seks ferðir heimsmeistari í borðtennis.
- Du Fu (712—770), Tang Dynasty skald, føddur í Gongyi (nú í Zhengzhou).
- Wei Wei (1920—2008), ein nútíðar rithøvundur.


text:
á lofti hongur brynja tín
Tú fer ikki at veiða tað hind
men tú fer til tína leikalind
Hvit er skjúrtan, væl er hon tvigin
í blóði verður hon av tær drigin"
Ólavur snúðist síni móður frá
"Gud gevi ikki ganga sum mær er spáad"
Ungir kallar, kátir kallar, gangið upp á gólv
dansið lystilig
Ólavur ríður eftir bjørgunum fram
-kol og smiður við
fann hann upp á eitt álvarann
Út kom eitt tað álvafljóð
flættað hár á herðar dró
"Ver vælkomin Ólavur Riddararós
tú gakk í dans og kvøð fyri oss"
"Tú tarvt ikki flætta títt hár fyri meg
eg eri ikki komin at biðja teg
Eg kann ikki meira hjá álvum vera
í morgin lati eg mítt brúdleyp gera"
"Hvat heldur vilt tú sjey vetur liggja á strá
ella vilt tú í morgin til moldar gá"
Hon skonti honum í drykkjuhorn
har fór í tað eiturkorn
Ólavur studdist við saðilboga
-kol og smiður við
hann kysti tá moy av lítlum huga
Ungir kallar, kátir kallar, gangið upp á gólv
dansið lystilig


text:
Evangeliið eftir Markus
Evangeliið eftir Markus er – eftir øllum líkindum – elsta evangeliið. Siðaarvurin er á einum máli um, at høvundurin æt Markus. Fulla navn hansara var Jóhannes Markus, og hann var ættaður úr Jerúsalem. Gitt hevur verið, at hann var hin navnleysi unglingin, sum umrøddur er í 14:51. Hús móður hansara var samkomustaður hjá oddamonnum í kirkjuliðinum eftir hvítusunnu.
Sjálvur hevur Markus havt gott samband við t.d. bæði Pætur og Paulus. Hann var m.a. við á fyrstu trúboðaraferð Paulusar. Eingin veit, hví hann skildist frá Paulusi og fór aftur til Jerúsalems, men seinni er hann komin saman aftur við Paulusi, tá ið Paulus situr fangi í Róm. Tað er púra greitt, at Markus er ávirkaður av munnligu boðan Pæturs, bæði í sniði og bygging. Tað er tí meginpartin eitt evangelium eftir Pætur, men Markus er tulkur. Pætur verður oftari nevndur her enn í nøkrum av hinum evangellinum. Hann er í 10 av teimum 16 kapitlunum, tvær ferðir verður eisini sagt frá, at Jesus vitjar heimbygd hansara Betsaida.
Vanliga verður hildið, at Markus skrivaði evangelium sítt í Róm. Menn eru ymiskir á máli um tíðarfestingina, um tað var fyri ella eftir pínsludeyða Pæturs og Paulusar. Onkuntíð í 60-árunum er tað so í øllum førum skrivað. Markus er vorðin nevndur frásøgumaðurin ímillum evangelistarnar. Tað er lív og flog yvir frásøgnunum. Markus hevur eisini mangar tilburðir, sum hinir evangelistarnir ikki hava. Hann er m.a. tann einasti, ið talar um, at Jesus, tá ið hann varð freistaður í oyðimørkini, var villdýranna millum, og at hann í harðveðrinum á umbroytingarfjallinum vórðu skínandi bjørt, "hvítari enn nakar maður á foldum, sum hevur klæði á bliki, kann fáa tey".
Evangeliið eftir Markus er tað fyrsta, og tað hevur verið ein av teimum týdningarmestu keldunum hjá Lukasi og Matteusi. Sum prógvgrund kann verða nevnt:


text:
Charles Bukowski
Henry Charles Bukowski (16. august 1920 – 9. mars 1994) var yrkjari og stuttsøgurithøvundur úr Los Angeles, Kalifornia. Verk hansara bera sera nógvan dám av huglagnum í Los Angeles. Bukowski hevur ávirkað sera nógvar rithøvundar, og hann verður sera ofta endurgivin (eisini í Føroyum). Hann yrkti fleiri túsund yrkingar, skrivaði seks skaldsøgur og fleiri hundrað stuttsøgur. Hann útgav fleiri enn hálvtrýss bøkur.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]


text:
Arábiska alfabetið
Arábiska alfabetetið (arábiskt mál: أَبْجَدِيَّة عَرَبِيَّة ’abjadiyyah ‘arabiyyah) ella arabisk abjad er skriftskipan fyri tað arábiska málið. Tað er ment til júst tað arábiska málið og verður skrivað frá høgru til vinstru og hevur 28 bókstavir. Versjónir av alfabetinum eru grundarlag fyri fleiri onnur skriftmál á øðrum málum, eitt nú tað persiska alfabetið, og fleiri norðurafrikonsk mál sum t.d. somaliskt.
Arábiska alfabetið[rætta | rætta wikitekst]
(OBS! Tú mást hava installerað stuðul fyri arábisku skriftina á tínari teldu/teldli, fyri at kunna síggja bókstavirnir her niðanfyri, um tú ikki sært teir kanst tú royna at velja arabiskt (arabisk/arabic) undir encoding í tínum internetkaga.)
- ا 'ælif
- ب ba'
- ت ta'
- ث þa' (sum enskt th, sum í thunder)
- ج ġīm (dzjīm) (ǧīm)
- ح ħa'
- خ khaa'
- د dal
- ذ ðal (sum enskt the, there ella this)
- ر rā'
- ز zay
- س sīn (sum danska/norska ordið "sin")
- ش sjīn
- ص Sād
- ض Dād
- ط Tā'
- ظ DHā'
- ع ʿayn (ʔˤayn) (3ayn)
- غ ghayn
- ف fa'
- ق qāf
- ك kaf
- ل lam
- م mīm
- ن nūn
- ه ha'
- و wāw
- ي ja'
Tey ymisku skapini[rætta | rætta wikitekst]
Í seinasta teiginum Dømi um orð, eru dømini tikin úr norskum og enskum.


text:
Bulgaria
Bulgaria er eitt lýðveldi í Evropa. Í norðri hevur Bulgaria mark við Rumenia, í suðri við Turkaland og Grikkaland, og í vestri við Lýðveldið Makedónia og Serbia. Landaøki, ið nú er Bulgaria, hevur mestsum alla tíð sína staðið í skugganum av sterku grannum sínum. Bæði grikkar, rómverjar og turkar hava rátt her, og frá 1944 til 1989 var Bulgaria partur í kommunistiska Eysturevropa.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Bulgaria var í gomlum døgum máttmikið ríki, men seinni løgdu býsantiskar og síðan osmanniskar herdeildir landið undir seg. Í 1870-árunum fóru bulgarar at krevja frælsi. Turkar fóru ógvuliga harðliga fram ímóti sjálvstýrisrørsluni, og tað elvdi til vreði í Evropa, helst í Russlandi. Í 1877 leyp Russland á Turkaland. Bretar stuðlaðu turkum, og í 1878 varð vápnahvíld fingin í lag ímillum londini við San Stefano-avtalini. Eftir avtaluni gjørdist Bulgaria væl størri, men ikki leið long tíð, so var syðri partur í landinum aftur undir turkiskum yvirræði. Í 1887 sameindu bulgarar við Stefani Stambulov á odda (1854-1895) norðara og syðra part og valdu Ferdinand av Coburg, skyldmann Victoriu drotning, til valdsharra. Men í sjey ár var Stambulov veruligi valdsharrin í Bulgaria, sum nú gjørdist sterkasta Balkanlandið og hildið at vera sterkasta bulverkið fyri russiskari landtøku á Balkan. Stambulov legði alla orku í at fáa semju í lag við Turkaland, gamla fígginda Russlands, tað hóvaði ikki Ferdnandi, sum setti hann frá í 1894. Stambulov varð myrdur í 1895, kanska vóru Ferdinand og russar vorðnir samdir um at beina fyri honum.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Mesta fólkið er bulgarar; lítil partur turkar og makedónar.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Fólkið hevur altíð lagt dent á at goyma gamlar bulgarskar siðir. Tí hava mangir býir sínar sermerktu stevnur við tónleiki og skrúðgongu. Siður er mangastaðni, at stevnufólkini lata seg í skreytbúna og gekkaskort, ið tey sjálvi hava gjørt.
Tónleikarar[rætta | rætta wikitekst]
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Síðan 1989 hevur ein liður fram ímóti fólkaræði og at umskipa búskapin verið at skifta ríkisriknu stórgarðarnar sundur í smáar garðar. Nógv hevur eisini verið gjørt at fáa útlendsk ferðafólk at koma til gomlu býirnar og til strendurnar við Svartahav. Jarnmálmurin og kolið í Bulgaria eru ikki so góð, sum krevst at gera jarn, ið kann nýtast í tungídnaðinum. Fyrr keypti Bulgaria jarn, kol og olju bíliga úr Sovjetsamveldinum, men nú má hetta verða keypt á fría marknaðinum. Seinastu árini hevur Vesturevropa lænt Bulgaria nógvan pening at umskipa og menna ídnaðin, til dømis telduídnaðin. Klædnaídnaður og matvøruídnaður eru tyðandi vinnuvegir.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Fleiri enn ein millión fólk býr í høvuðsstaðnum Sofia. Býurin er týðandi ídnaðarmiðdepil, og bæði á láglendinum og í hálendinum uttan um býin hava bøndurnir nógv dýrahald. Mangir gamlir og vakrir bygningar eru í býnum, til dømis Alexander Nevsky-kirkjan, bygd teimum russisku hermonnum til minnis, ið róku turkar úr Sofia í 1878. Vegakervið í Bulgaria er gott. Í Sofia koyrir meginparturin av fólkinum í tráðbussum.
Býir[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]


text:
Naser Khader
Naser Khader (arabiskt:(ناصر خاضر) (føddur 1. juli 1963 í Damaskus) er ein danskur-sýriskur skribentur, fyrilestrarhaldari, politikari og var fólkatingslimur fyri Radikala Vinstra 2001-07. 7. maj 2007 stovnaði Naser Khader saman við politikarunum Gitte Seeberg og Anders Samuelsen nýggja flokkin Ny Alliance.
Naser Khader stovnaði felagsskapin Demokratiske Muslimer í sambandi við gøluna um Muhammedtekningarnar.
4.-5. apríl 2007 vóru Naser Khader og Bente Dalsbæk, sum tá vóru par, í Føroyum og hildu hvønn sín fyrilestur í Miðlahúsinum í Havn.
Innihaldsyvirlit
Útbúgving[rætta | rætta wikitekst]
Árini 1975-80 gekk Naser Khader í fólkaskúla og 1980-83 á studentaskúla í Keypmannahavn. Hann var tann fyrsti danin við útlendskari bakgrund, sum fekk stundentsprógv.[1] Hann er cand.polit. frá Københavns Universiteti, har hann var innskrivaður 1986-93.
Harumframt hevur hann lisið mellemøststudier á Odense Universiteti 1991-93, fjarlestur í islam, m.a. summarskeið á al-Azhar Universitetinum i Kairo 1997, og er útbúgvin innan retorikk og miðlan á Aarhus Universiteti 1994-95. Hann hevur fleiri ferðir verið á námsferð í Miðeystri og hevur verið á fleiri tulkaskeiðum.
Arbeiðslív[rætta | rætta wikitekst]
- 1983-98 arabiskur tulkur og týðari
- 1989-97 týðari/konsulentur fyri DR
- 1996-97 konsulentur í Dansk Almennyttigt Boligselskab
Politiskt lív[rætta | rætta wikitekst]
Naser Khader hevur verið limur í Radikala Vinstra árini 1984-2007 og verið Keypmannahavnskur býráðslimur árini 1997-2000. 7. maj 2007 stovnaði Naser Khader saman við politikarunum Gitte Seeberg og Anders Samuelsen nýggja flokkin Ny Alliance.
Nevndararbeiði[rætta | rætta wikitekst]
- 1998-2001 limur í etiska ráðnum
- 2000-2001 limur í »tænketankinum« um integratión hjá danska innanríkisráðnum
- 1999-2000 nevndarlimur í Lokale- og Anlægsfonden
- 1998-? limur í nevndini hjá Nyt Europa
Bókaútgávur[rætta | rætta wikitekst]
- Ære og Skam, Borgen (1996)
- khader.dk (saman við Jakob Kvist), Aschehoug 2000
- Nasers Brevkasse. Interview ved Elisabeth Svane, Gyldendal Uddannelse (2001)
- Naser Khader og folkestyret - de første fire år. Politiken (2005)
Heiðurslønir[rætta | rætta wikitekst]
- Forfatterforeningens pris for Fred og Mellemfolkelig Forståelse, aug. 1998
- HK's Kulturpris, 1998
- AFS-Interkulturs Interkulturprisen 1999
- Modermål-Selskabets Modersmål-Prisen 2000
- Junior Chambers pris som The Outstanding Young Person 2001
- P.A. Heiberg Prisen, Dansk Pen's ytringsfrihedspris, 2002.
- Jyllands-Postens Fonds Ytringsfrihedspris, 2006.
Privat[rætta | rætta wikitekst]
Foreldur hansara eita Ahmed Abu Khader og Sada Abu Khader. Hann livdi saman við løgfrøðinginum og rithøvundanum Bente Dalsbæk frá 2003 til 2010 saman við trimum børnum, hann átti eina dóttir frammanundan og hon átti ein son, í 2004 fingu tey ein son saman. Hon flutti frá honum í 2010. Hann var fólkatingslimur fyri Radikale Venstre, tá tey komu saman, og hon var tá taluskrivari fyri Christian Majdahl, sum var Fólkatingsins formaður tá.[2]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Folketinget.dk Dato: 21. juli 2003.
- Naser Khader
- Ny Alliance
- Naser Khader - Wikipedia (danskt)
- Nyhedsmagasinet Danske Kommuners tema om VL-grupper (bert atgeingi fyri haldarar)


text:
10. apríl
10. apríl er dagur 100 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 101 um skotár er). 265 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2014 - Løgtingið samtykti einmælt uppskotið um at stovna eitt alment partafelag, sum skal byggja og reka Eysturoyartunnilin og Sandoyartunnulin. Tunnlarnir verða mettir at kosta góðar tvær milliardir krónur. Eysturoyartunnulin eina milliard og 50 milliónir krónur, og Sandoyartunnulin verður mettur at kosta 860 milliónir krónur. Sambært uppskotinum verður koyrandi bæði í Eysturoyartunlinum og Sandoyartunlinum í 2021. Eysturoyartunnulin verður bygdur fyrst.
- 2014 - Føroyar - Norðurírland 0-0. Dysturin varð leiktur á Tórsvølli.
- 1980 ÍSB - Ítróttarsambandið fyri brekað stovnað.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1963 - Mark Oliver Everett, amerikanskur tónleikari


text:
Mellerud
Mellerud er ein býur í Melleruds kommunu í Västra Götalands län í Svøríki. Býurin hevur umleið 3 750 íbúgvar (2010).[1]
Tufflur úr træ vóru framleiddar í Mellerud av verksmiðjuni AB Melleruds Skoindustri frá 1909 til 1975, tá ið verksmiðja lat aftur. Tá ið verksmiðjan byrjaði í 1909 var navnið E R Anderssons Trätoffelfabrik. Tey fyrstu árini helt tufflu-verksmiðja til í leigaðum hølum, men í 1918 varð ein nýggjur bygningur bygdur til framleiðsluna, og í 1960 vóru nýggir verksmiðjubygningar bygdir, og teir gomlu vóru tiknir niður í 1971. Í 1970-árunum arbeiddu gott 50 fólk á verksmiðjuni, har tey framleiddu umleið 1500 tufflur um dagin. Hesar vóru útfluttar til eitt nú Týskland, Noreg og USA undir vørumerkinum Dalbo Toffeln.


text:
Teisti
Teisti (frøðiheiti - Cepphus grylle) er til støddar sum lundi. Um summarið er hann svartur við einum stórum hvítum liti tvørtur um hvønn veingin. Á vetri er hann mest sprøklutur. Føturnir eru blóðreyðir. Nevið er klænt og spískt. Málið er eitt mjúkt hvin. Hann heldur seg tætt við landið, helst á grunnum vatni. Ofta setur hann nevið niður í sjógvin, til at hyggja sær eftir onkrum etandi. Mesta føði hansara er tarabrosmur, og djúpt skulu tær ganga, tá ið hann ikki kann fáa tær.
Teistin byggir víða um í Norðanlondunum og mest í teimum køldu. Í Føroyum er lítið til av honum. Hann eigur helst í urðum ella í rivum og gjótum í berginum. Stundum grevur hann sær holur sum lundi. Eggini eru 2, hvít við svørtum prikkum. Meðan tær hava dúnið, eru tær dimmgráar, fjaðraðar eru tær vakurt grá- og hvítsprøklutar. Um somu tíð sum lomvigapisurnar eru teistapisurnar floygdar og fara á sjógvin. Um veturin heldur fjøldin til havs, men nakrir verða eftir við landið.
Teistin er spakur og vakur fuglur; og mangir menn eru so góðir við hann, at teir vilja ikki, at nakar skal gera honum ónáðir — við byrsu ella á annan hátt.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Læsesal Vest
Læsesal Vest ella granskingarlesistovan á Kongliga Bókasavninum (danskt: Det Kongelige Bibliotek) er partur av Danska Tjóðbókasavninum (danskt: Danmarks Nationalbibliotek), sum heldur til í Den Sorte Diamant á Slotsholmen í Keypmannahavn, Danmark. Lesistovan er frá tíðini, tá Fríðrikur III kongur stovnaði Kongliga Bókasavnið, og hevur hildið til ymsastaðni.
Endamálið við lesistovuni er[rætta | rætta wikitekst]
- at gera tað gjørligt at granska tilfar, ið bert kann nýtast á lesistovuni
- at veita brúkarum atgongd til eitt stórt handbókasavn
- at veita brúkarum fast granskingarpláss
Lesistovan er ætlað[rætta | rætta wikitekst]
- lærda háskúlanum í Keypmannahavn
- granskarum innan- og uttanlands
- øðrum, ið leita sær vitan á hægri støði
Handbókasavnið á lesistovuni er í tveimum hæddum og telur um 65.000 bind. Tað fevnir um fleiri yrkisgreinir hjá Kongliga Bókasavninum, tó serliga hugvísindi og gudfrøði.


text:
Thales
Thales (umleið 624 BC – umleið 546 BC) var ein griksur heimspekingur frá Miletus. Aristoteles roknaði hann fyri at verða tann fyrsta av teimun griksu heimspekingunum.
Thales royndi at fáa greiði á nátúrligum fyribrigdum uttan at leita til tað yvurnátúrliga. Eisini varð hann tann fyrsti at føra fram eina hypotesu og er tí í dag kendur sum "faðirin at vísindini".
Vatn sum grundarlag[rætta | rætta wikitekst]
Mest kenda meiningin hjá Thales er hansara kosmologiska thesa ið byggur á at vatn er upprunin til alt. Alt er vatn og vatn er alt, bara í ymiskum formi.


text:
Reyði Krossur
Reyði Krossur er altjóða felagsskapur, ið rekur hjálpararbeiði í friðartíð og krígstíð. Reyði Krossur er heimsins størsti hjálparfelagsskapur, ið var settur á stovn, at verja mannalív og heilsu, at tryggja virðing fyri øllum menniskjum og at fyribyrgja og linna um menniskja líðing. Í islamskum londum eitur felagsskapurin Reyði Hálvmáni. Henri Dunant stovnaði henda felagsskap at hjálpa løstaðum hermonnum í kríggi. Í seinnu helvt í 19. øld komu nógvir Reyðakrossfelagsskapir í ymsu londunum. 16. apríl í 1926 var Reyðikrossur í Føroyum settur á stovn sum amtsdeild undir Dansk Røde Kors (1876), og 31. oktober í 1992 varð navnið broytt til Føroya Reyðikrossur. Felagsins standur er nú sjálvstøðugt felag undir Dansk Røde Kors. Reyðikrossur rekur menningarhjálp og vanlukkuhjálp og arbeiðir fyri mannarættindum.
Reyði Krossur Føroya[rætta | rætta wikitekst]
Reyði Krossur hevur virka í Føroyum í 83 ár, og er mangt manngott arbeiði gjørt øll hesi árini. Bjargingarringar hava verið settir upp kring landið, brúkt klæðir vera savnaði inn og latin teimum, ið hava tørv á tí, endurnýtslu handlar eru, nógv skeið í fyrstuhjálp vera hildin, samarittarnir hjálpa til á tiltøkum, vitjunartænastan tryggjar góða samveru til tey, ið eru einsamøll og mangt annað verður gjørt hvønn dag her á landið. Eisini hevur Reyði Krossur Føroya lati stuðul til útheimin, bæði til menningarhjálp, eitt nú tá jarðskjálvtin rakti Haiti í 2010 og tá hungursneyðin rakti Eysturafrika í 2011. Og til menningarstuðul, sum til dømis heilsuprosjektið í Kambodja, har fleiri bygdir í norður eystur Kambodja fingu stuðul, at byggja vatnbrunnar og at fáa frálæru í reinføri.


text:
Ítróttasamband Føroya ynskir sjálvandi, at kunna verða vertur fyri oyggjaleikirnar í nærmastu framtíð. Vónandi í 2019. Okkara fatan at tað vilja flestu føroyingar eisini.
Men tað krevur, at landspolitikararnir og tess politiska bakland stuðlar og er til reiðar at hjálpa okkum við at skapa fortreytirnar fyri hesum. Og vísa í verki við m.a., at seta pening av og at fáa bygt anleggini, ið mangla. Tí tað er ein sannroynd, at um anleggini ikki eru bygd, so koma vit ikki upp á tal, tá støða skal takast, hvar leikirnir skulu vera.
Hetta er ein sannroynd, og vit hava leingi kent treytirnar fyri at hýsa oyggjaleikum.
Ein avgerðandi treyt fyri at bjóða okkum fram er, at ávís ítróttaranlegg verða gjørd. Fyrst og fremst til golf, tennis, bogaskjóting og byrsuskjóting.
Kommunurnar eru longu farnar í gongd við at gera kanningar og seta pening av.
Vit vóna, at eisini landið vil vera við í strembanini eftir at útvega neyðugu ítróttaranleggini, soleiðis at vit kunnu bjóða okkum fram at hýsa oyggjaleikum og øðrum ítróttartiltøkum her heima eisini.
Somuleiðis skal ein loysn finnast á, hvussu vit kunnu hýsa øllum teimum 2.500 til 3.500 ítróttafólkum, leiðarum, fjepparum og tíðindafólkum, sum koma til slíkar leikir.
Oyggjaleikirnir eru nú vorðnir so mikið stórir, at tøk mugu takast í felag, um Føroyar skulu vera førar fyri at bjóða seg fram sum vertur fyri leikirnar, eins og vit gjørdu í 1989, ið var fyrsta og higartil einasta ferðin, vit hava havt leikirnar.
Tá hugsað verður um, at vit vóru tann mest vinnandi tjóðin á leikunum í Álandi í 2009, og á leikunum í fjør á Isle of Wight stóðu okkum sera væl, er tað heldur ússaligt, at vit ikki kunnu bjóða okkum fram at fáa leikirnar hendanvegin.


text:
Nýtt frá SMSFleiri tíðindi ›
Mótablaðið
Copenhagen Fashion Week er ein stór mótamessa, sum er á tremur við íblástri av øllum hugsandi slag. Tað er hetta, sum handilsfólkini taka við tæ
Sólarmyrking í SMS SunMoonShadow
Edward Fuglø prýðir sólarmyrking Nú sólarmyrkingin nærkast, og fjøll og sund verða myrkaløgd í tveir minuttir og 22 sekund, fer eitt av fremstu lis
Finalan í STAVA 2015
Fríggjadagin 6. mars kl. 16.00 er finalan í stavikappingini STAVA 2015 á Torginum í SMS.
Minst til P-skivuna
maks 2 tímar
mánadagur 2. mars 2015
Kjøtsós v/eplamorli
týsdagur 3. mars 2015
Grýturættur v/svínakjøti og rísi
mikudagur 4. mars 2015
Lasanja v/salati og flutes
hósdagur 5. mars 2015
Hakkibúffur v/leyki, eplum, sós og agurkusalat
fríggjadagur 6. mars 2015
Fleskasteik v/eplum, sós og reyðkáli
Tey nýggjastu bløðiniFleiri bløð ›
Mótablaðið Copenhagen Fashion Week
Miklagarður vika 10


text:
Malavi
Lýðveldið Malavi ella bara Malavi (chichewa: Dziko la Malaŵi, enskt: Republic of Malaŵi), er eitt lítið land í Eysturafrika. Malavi hevur mark við Tansania í norðri, Sambia í vestri og Mosambik í suðri. Høvuðsstaður er Lilongwe. Lilongwe hevur umleið 866 túsund íbúgvar. Malavi hevur umleið 13,9 mió. íbúgvar (2008). Almennu málini eru tvey í tali, chichewa og enskt. Miðallívsævin í landinum er 43.45 ár. 37.30 prosent av fólkinum eru ikki lesifør.
Sjúkur sum malaria eru vanligar, heilsuverkið er lítið ment og sjúkraviðgerð er ikki ókeypis. 28 % av teimum, sum doyggja á sjúkrahúsi, doyggja av malariasjúku. Tað eru ikki øll, sum hava ráð at fara á sjúkrahús, og tí koma nógvir sjúklingar ongantíð á sjúkrahús. Børn og kvinnur við barn eru í størsta vandabólkinum at fáa malaria. Malavi hevur eisini í fleiri ár verið illa plágað av eyðkvæmi.
Tað búgva 13,9 milliónir fólk í Malavi, og er eitt av fátakastu londum í heiminum.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


text:
Public service
Public service merkir orðarætt "almenn tænasta". Hetta hugtakið verður nýtt til at lýsa tær skyldur og uppgávur, sum almennir miðlar hava mótvegis statinum og fólkinum, samfelagið. Men tað er ikki semja um, hvat public service í grundini merkir, og hvat tað skal brúkast til. Í Føroyum hevur Kringvarp Føroya ein public service sáttmála við Mentamálaráðið.[1]
Ymsir týdningar av public service[rætta | rætta wikitekst]
- Stuðla fólkaræði og útbúgva fólkið
- Menna fólkið mentunarliga og uppdraga tað
- Intigrera fólkið tjóðskaparliga og mentunarliga
- Tað breiða og tað smala
Fjølmiðilin skal framleiða tilfar, sum er so mikið breitt at flest fólk møguligt síggja tað, samstundis sum tilfar skal framleiðast, sum ikki verður framleitt á tí fría marknaðinum.
Populistiskt public service[rætta | rætta wikitekst]
Framleidda tilfarið skal vera eitt alternativ til miðlarnar, sum ikki eru bundnir av public service. Fólkið er brúkarar í marknaði, har nógv er at velja ímillum. Tí skal public service miðilin gera tilfarið so tiltalandi sum møguligt. Ofta uppá ein undirhaldandi máta.


text:
Esperanto
Esperanto er eitt manngjørt mál, sum L. L. Zamenhof, eygnalækni í Warszawa, í 1887 gav út í bók undir dulnevninum "d-ro Esperanto". Í bókini eru mállæra, orðalistar og tekstadømi. Zamenhof legði stóran dent á bókmentaliga týdningin, og hann týddi fleiri kend verk til esperanto, m.a. eftir H. C. Andersen og Shakespeare.
Upprunaliga innihelt esperanto 900 orðarøtur, og við undanskoytum og eftirskoytum kundu fleiri enn 10.000 orð gerast burturúr hesum. Harafturat koma samansetingar. Síðani eru orðarøturnar øktar, og í dag er ikki óvanligt at gera nýggjar orðarøtur burtur úr orðum, sum eru felags kjarni í fleiri málum. Esperanto er eyðkent á tann hátt, at tað er sera reglufast, og hvør orðaflokkur hevur sína ending. Allar bendingar eru púra reglufastar og uttan undantøk. Td. ger -j fleirtal og -n hvønnfall. Herðingin er altíð á næstaftasta stavilsi. Eitt dømi:
-
-
- vidi "at síggja" (sagnorð)
- vido "sjón" (navnorð); vidoj (sjónir); la vido (sjónin); la vidon (sjónina)
- vida "sjónligt, sum hevur við sjón at gera" (lýsingarorð)
- vide "sjónliga, við sjónini" (hjáorð)
-
Føroysk lærubók í esperanto finst eftir Jeffrei Henriksen, lærara. Esperanto hevur framvegis undirtøku, t.d. hevur esperanto-útgávan av Wikipediu meiri enn 100.000 greinir (juni 2008).
Innihaldsyvirlit
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
Internetið[rætta | rætta wikitekst]
- Føroyska málnevndin hevur drúgva grein um Esperanto
- Síða við undirvísingartilfari í Esperanto
- Esperanto - Kynning á tungumáli
- Esperanto - Nákvæm málfræði
- Esperanto - Frítt námskeið
Bøkur[rætta | rætta wikitekst]
- Henriksen, Jeffrei: Esperantobókin. Læribók. Føroya Skúlabókagrunnur 1987
- Henriksen, Jeffrei: Esperantobókin II. Orðalisti / Vortaro. Egið forlag 2000


text:
15. apríl
15. apríl er dagur 105 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 106 um skotár er). 260 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1930 - Deyadómur verður avtikin í Danmark í borgaraligum sakarmálum.
- 2013 - Tvær bumbur brustu tætt við málstrikuna, meðan Boston Maraton var í gongd. Minst tvey fólk doyðu og fleiri vóru løstaði.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1801 - Frederik Ferdinand Tillisch, amtmaður í Føroyum.
- 1865 - Olga Boznańska
- 1989 - Brandur Enni
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1954, Ernst Krenn (Álvur við Gjógv), eysturríkiskur føroyavinur.


text:
- Sev ger sum tað vil í undirgrundini. Vit hava fingið eina kunning um ætlanina, og hana hava vit tikið til eftirtektar.
Soleiðis sigur Artur Johansen, borgarstjóri í Sjóvar kommunu, um ætlanina hjá SEV um at halda fram við boringini suður til Sandá, hóast felagsskapurin hevur fingið greið boð frá Sjóvar kommunu um, at hon ikki gevur loyvi til at taka vatnið í Sandá til streymframleiðslu.
Bora ikki upp í ánna
Avgerðin varð tikin í kommunustýrinum fyri einum ári síðani, eftir at allir borgararnir á Selatrað heittu á kommunustýrið um at nokta SEV at taka vatnið úr áunum, ið renna gjøgnum Selatraðar bygd. Nevndin í SEV hevur nú tikið avgerð um at bora suður til Sandá kortini, men ikki at bora upp í ánna.
Á henda hátt fáa komandi ættarlið møguleika fyri at velja ein bíligan hátt at taka avgerð um at fáa eina millión kilowatt av grønari orku um árið, um áhugin er til tess. Soleiðis ljóðar grundgevingin hjá SEV nevndini at brúka fýra milliónir krónur eyka til at bora hesar 600 metrarnar afturat.
Kunnaðu frammanundan
Borgarstjórin fyri Sjóvar kommunu sigur, at SEV kunnaði kommunustýrið, áðrenn ætlanin varð almannakunngjørd týsdagin.
- Vit tóku kunningina til eftirtektar, tí SEV hevur rættin til at gera hetta. Okkara heimild er bert at geva loyvi til at taka vatnið úr ánni, og tað eru ongar ætlanir um tað í hesum umfari, staðfestir Artur Johansen.
Kommunustýrið avgjørdi at kunna sínar borgarar um hetta á heimasíðuni hjá kommununi. Ongin borgari í kommununi hevur mótmælt hesum, sigur borgarstjórin.


text:
Tonglatari
Tonglatari (frøðiheiti - Laminaria hyperborea) er ein av okkara størstu og ramligastu tarum, hann hevur sterkar, greindar rótfestur. Leggurin er stívur og óslættur - gamal tari er ikki sørt trækendur. Liturin er mestsum kastanjubrúnur. Tonglatari er 1-3 m langur fullvaksin, í Norður-Noregi er funnin 5 m langur tonglatari. Leggurin hevur nógvar slímræsur og rennur klár væta, tá skorið verður í hann. Blaðið er umleið 1 m langt, ofta við hjartavaksnari grund og við nógvum lepum í ovara enda. Tonglatari veksur, har djúpt er og helst nógv brim.


text:
1980
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1. august - Vigdís Finnbogadóttir verður sum fyrsta kvinna í heiminum, vald til forseta, tá hon vinnur tað íslenska forsetavalið.
- 8. november - Løgtingsval.
List[rætta | rætta wikitekst]
Bókmentir[rætta | rætta wikitekst]
Breast-Giver hjá Mahasweta Devi. Clear Light of Day hjá Anitu Desai.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 8. januar - Johan Petersen, sangskrivari, guitarspælari og sangari


text:
Kris Kristofferson
Kristoffer "Kris" Kristofferson (* 22. juni 1936) er ein amerikanskur tónleikari, sjónleikari og sangskrivari. Hann er kendur fyri hitt sum "Me and Bobby McGee", "For the Good Times", "Sunday Mornin' Comin' Down", og "Help Me Make It Through the Night".
Kris Kristofferson hevði konsert í Ítróttarhøllini á Hálsi tann 1. apríl 2007.
Í 2013 sang hann duet við Hallur Joensen á fløguni hjá Hallur: Hallur with Stars and Legends.
Innihaldsyvirlit
Studio-útgávur[rætta | rætta wikitekst]
1970'ini[rætta | rætta wikitekst]
1980'ini[rætta | rætta wikitekst]
1990'ini[rætta | rætta wikitekst]
2000-árini[rætta | rætta wikitekst]
2010'ini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Leinki úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Almenn heimasíða.
- Kris Kristofferson á IMDb, The Internet Movie Database.


text:
El Salvador
El Salvador (spanskt: República de El Salvador) er eitt land í Miðamerika við marki móti Guatemala og Honduras. Høvuðsmálið í El Salvador er spanskt. Høvuðsstaðurin í El Salvador eitur San Salvador.
Frá 1979 til 1991 var blóðugt borgarakríggj ímillum stjórnarherin, sum USA stuðlaði, og vinstrasinnaðar uppreistrardeildir. Eini 75 000 fólk doyðu. 16. januar í 1992 kom friðaravtala í gildi.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Í øldir áttu nakrar fáar ríkar ættir alla jørðina í landinum, og mesta fólkið leið hungur og hall.
Í 1970-árunum kravdu fólk í El Salvador jørð og arbeiði til tey fátæku; katólska kirkjan við Óscar Romero (15. august 1917 – 24. mars 1980) erkibiskuppi á odda stuðlaði hesum. Í 1979 tóku nakrir herovastar valdið. Teir lovaðu at bøta um viðurskiftini, men kúgaðu alla andstøðu við harðari hond. Romero varð myrdur í 1980. Borgarakríggj brast á ímillum stjórnarherin, ið fekk stuðul úr USA, og uppreistrardeildir. 75 000 fólk lótu lív. Friðaravtala varð undirritað í 1992.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Ein fjallaryggur við nógvum gosfjøllum eyðkennir landslagið.
Skógirnir, har nógvur setrisviður, mahogni og eik vuksu, eru ruddaðir til landbúnaðarjørð.


text:
1937
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 10. oktober - Árnafjarðar kirkja verður vígd.
- 18. oktober - Tjørnuvíkar kirkja verður vígd.
- Sølumiðstøðir verða gjørdar í USA.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 22. januar - Jóngerð Purkhús, politikari. Hon var fyrsta kvinna at sita sum landsstýriskvinna.
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 15. september - Olaf Finsen apotekari í Føroyum.


text:
5. apríl
5. apríl er dagur 95 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 96 um skotár er). 270 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2014 - Føroyska kvinnulandsliðið skrivar søgu, tá tær spældu javnleik 1-1 á Tórsvølli móti Bosnia/Hersigovina og harvið fingu fyrsta stigið nakrantíð í einari HM-undankapping. Eyðvør Klakstein gjørdi málið hjá Føroyum í 78. minutti.
- 1992 - Bosnia-Hersegovina verður sjálvstøðugur statur.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1913 - Ruth Smith, listamálari
- 1953 - Jóanes Nielsen, rithøvundur
- 1976 - Tróndur Bogason, tónaskald


text:
2007
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1. januar - Tvey nýggj lond (Bulgaria og Rumenia) gerast alment limir í ES.
- 1. mai - Vága Floghavn verður yvirtikin av Føroya Landsstýri.
- 27. juni - Føroya Banki (seinni umdoyptur BankNordik) verður børsskrásettur.
- 29. juli - Føroyska Fólkakirkjan verður yvirtikin av føroyskum myndugleikum.
- 3. august - Russiski trolarin Olshana søkkur í Tangafirði eftir at hava siglt á Flesjarnar kvøldið fyri.
- 1. oktober -Fyrrverandi amerikanski forsetin Bill Clinton vitjar í Føroyum.
- 20. oktober - Hovstunnilin letur alment upp.


text:
Kjøtetandi plantur
Ein kjøtetandi planta fær tað føði henni tørvar við at fanga og eta kjøt – ikki hestar og leyvur, men smákykt. Kjøtetandi plantur eru ikki so vandamiklar sum tær kanska ljóða. Planturnar veksur ofta har tað ikki eru so nógv tøevni í moldini, og tað er helst tí, hon hevur utviklað seg til kjøtátara.
Fyri at fanga eina flugu ella ein firvaldur, nýta ymsar plantur ymsar framferðarhættir. Plantur sum til dømis heliamphora chimantensis í Venesuela fanga kykt við at rulla bløðini saman. Í bløðunum er ein hyl av sodningarevnum, sum drepa óheppnu kytini. Nakrar fanga fluguna við einari klebrutum evjum. Aðrar brúka smellifellur. Tær eru sum ein opin muður, og tær bíða til offurið setur seg niðurat, so hapsa tær, og kyktið er horvið. Tað er haðani dreparaplanturnar í Hollywood-filmunum fáa sín íblástur. Har finnast eisini kjøtetandi vatnplantur. Tær hava smá hol, sum virka sum dustsúgvarar, ið súgva kyktið inn, beinanvegin tað nertir við. At endans eru plantur, sum noyða offurið inneftir við hárum, til eitt sodningargagn.


text:
ISBN
ISBN stendur fyri International Standard Book Number, sum merkir Millumtjóða StandardBókaNummar. Einhvør bókaútgáva fær tillutað eitt 13-siffrað tal at eyðmerkja hana við. Landsbókasavnið er føroysk ISBN-skrivstova og umsitur okkara landaøki í samstarvi við Internationa ISBN Agency í London. Laura Vinther, leiðari á Tjóðbókaskránni, stendur fyri umsitingini av føroyska ISBN.
Innihaldsyvirlit
Alment[rætta | rætta wikitekst]
Í 1967 settu bókahandlar og útgevarar í Bretlandi í gildi eina skipan við einum 9-siffraðum SBN (Standard Book Number), sum varð brúkt fram til 1974. Í 1970 kom í gildi ein felags avtala millum flestøll lond í heiminum um eitt 10-siffrað ISBN. Bretska SBN kundi gerast um til ISBN við at seta eitt 0 frammanfyri.
Fyrst í 21. øld varð avgjørt, at ISBN skuldi gerast til at part av tí meiri umfatandi skipanini EAN, og síðani 1. januar 2007 hevur ISBN tí verið 13-siffrað. Tað gamla ISBN-10 kundi gerast um til ISBN-13 við at seta 978 frammanfyri og rokna tað síðsta talið av nýggjum eftir reglunum hjá EAN. Nýggj ISBN kunnu eisini byrja við 979, men tá er fjórða siffurið ikki 0, tí at bólkurin 979-0- er tillutaður ISMN.
Eftir at tað 13-siffraða ISBN er sett í gildi, hevur ein bókaútgáva sama EAN og ISBN, tó við tí muni at EAN hevur hvørki bindistrikur ella millumrúm. T.d. hevur bókin Fiskar undir Føroyum ISBN 978-99918-0-483-5 ella 978 99918 0 483 5 og EAN 9789991804835. Eftir gomlu skipanini hevði bókin havt ISBN 99918-0-483-8.
Taláseting[rætta | rætta wikitekst]
ISBN hevur 5 talbólkar (fyrr 4). Annar, triði og fjórði bólkur hava til samans 9 siffur, men hvør bólkur sær kann hava ymiskt tal av siffrum. Teir 5 bólkarnir verða skildir sundur við bindistrikum ella millumrúmum.
- EAN bólkanummar 978 ella 979
- Málbólkanummar- ella landabólkanummar
- Útgevaranummar
- Útgávunummar
- Eitt 1-siffrað eftirlitstal
Bólkanummar[rætta | rætta wikitekst]
Her eru nøkur dømi um bólkanummur. Ein fullfíggjaður listi er at finna á ensku wikipediuni.
ISSN[rætta | rætta wikitekst]
Periodika, herundir tíðarrit, verða merkt við einum ISSN.


text:
Lívfrøði
Lívfrøði (biologi) er læran um lív. Grikska orðið, biologi, er samansett av orðunum bio, sum merkir liv og logos, som merkir vitan ella frøði. Lívfrøðin fevnir sera vítt, og fleiri øki verða ofta roknað sum sjálvstøðugar vísindagreinir.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Lívfrøðin kann førast aftur til gomlu grikkarnar. Serliga Aristotele (384 f.Kr. - 322 f.Kr.) eygleiddi nógv dýr og plantur. Hann bólkaði og setti fram ástøðir. Í 1600-talinum var mikroskopið uppfunnið og framdi hetta eina kollvelting innan økið. Til bar nú at síggja kyknur, bakteriur og annað. Í 1859 gav Charles Darwin bókina On the Origin of Species út og legði harvið lunnar undir læruna um lívmenningina.
Í 20. øld varð funnið útav, at arvaeginleikarnir liggja goymdir í lítlunum kromosomunum, og nógv framstig vóru síðani gjørd innan arvalæruna, sum t.d. at kromosomini eru ein dupultspiralur, sum nú verður nevnt DNA.
Høvuðsøki innan lívfrøði[rætta | rætta wikitekst]
Innan lívfrøðina eru nógvar lærugreinar savnaðar:
- á atom- og mýlisstigi eru mýlsk lívfrøði, lívevnafrøði og í ávísan mun arvafrøði.
- á kyknustigi er kyknulæra og smáverulívfrøði (mikrobiologi).
- á fleirkyknustigi er lívsvirkisfrøði, kropsbygnaðarlæra (anatomi) og vevnaðarlæra.
- tá talan er um menning (ontogeny) av verum eitur lærugreinin (developmental biology).
- tá talan er um arvafluting millum foreldur og avkom eitur lærugreinin arvafrøði.
- á tí stigi sum viðgerð atburðin hjá bólkum av verum er atferðarfrøði.
- á tí stigi sum viðgerð búfjøld (population) er (population genetics).
- (systematikk) og (taksonomi)
- tá talan er um búfjøldir og teirra umhvørvið hava vit vistfrøði og lívmenning (evolutión).
- og meira spekulativ vísindi eru xeno-lívfrøði, sum viðger lívið uttanfyri jørðina.


text:
Virkisøki formansskapsins er: Formansskapur løgtingsins er hitt hægra fyriskipaða stýrið í løgtinginum og umboðar tingið úteftir. Formansskapurin skal tryggja, at løgtingsumsitingin virkar væl og tíðarhóskandi í allar mátar.Umframt viðger formansskapurin ítøkilig mál, ið sbrt. tingskipanini skulu leggjast fyri formansskapin, mál av grundregluligum týdningi og/ella stórum týdningi og mál, sum annars skulu verða viðgjørd eitt nú:
1) Hægri fyriskipaðar spurningar løgtingsarbeiðinum viðvíkjandi,
2) lønarviðurskifti løgtingsmanna sbrt. stýrisskipanarlógini § 25,
3) spurningar, um tingmaður í valskeiðnum hevur mist valbæri sítt og tí má siga tingsessin frá sær sbrt. stýrisskipanarlógini § 6, stk. 4,
4) spurningar um at taka óárinið frá løgtingsmanni sbr. stýrisskipanarlógini § 24.
Formansskapurin setir løgtingsskrivstovustjóran sbrt. tingskipanini § 20. Formansskapurin tekur støðu til mál, sum skulu verða burturvíst eftir reglunum í tingskipanini § 57, stk. 1.
Formansskapur valdur av nýggjum 8. mars 2011


text:
Bretland
Bretland hevur fleiri týdningar.
- Søguliga Bretland, sum var landið hjá bretum áðrenn rómverjar tóku seg aftur úr Bretlandi.
- Landið, sum eftirkomararnir hjá hesum søguligu bretum búgva í, t.e. Wales ella Lítla Bretland á føroyskum.
- Rómverski landsluturin Britannia.
- Stóra Bretland, sum er oyggin, ið Bretland altíð hevur verið á, umframt oyggjarnar rundan um hesa. Í hesum døgum er alt Stóra Bretland eisini eitt einkult fullveldisríki við enska heitinum United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, ofta stytt United Kingdom ella UK.


text:
Sørvágs Ítróttarfelag
Sørvágs Ítróttarfelag ella SÍ er eitt ítróttarfelag úr Sørvági, sum var stovnað tann 17. mars 1905.[1] Felagið er virkið innan flogbólt og fyrr eisini innan fótbólt, nú tó við felagnum 07 Vestur. Aðrar ítróttargreinar sum svimjing og hondbóltur hava eisini verið íðkaðar í Sørvági í Sørvágs Ítróttarfelag. Í fyrstani æt felagið Sørvágs Bóltfelag, men navnið passaði ikki longur, tá svimjingin eisini gjørdist partur av felagnum. Árini 1998 - 2003 var SÍ partur av FS Vágar, eftir tað endaði felagið í 4. deild, vann deildina og rykti upp í 3. deild.[2] Í 2007 var fótbóltsfelagið 07 Vestur stovnað. Tað vóru FS Vágar og SÍ sum løgdu saman og gjørdist til nýggja felagið 07 Vestur.[3] SÍ er tó enn virkið innan flogbóltin. SÍ hevur lið í bestu deildunum hjá monnum og kvinnum í 2010/11.


text:
Apopleksi
Apopleksi (apoplexia cerebri, eisini kent sum slagtilburður, heilabløðing og blóðtøpp í heilan) er ein brádliga íkomin nevrologiskur skaði eftir antin ein blóðtøpp ella eina bløðing í heilanum. Diagnosan verður sett út frá einari kliniskari kanning, men tað er ikki møguligt at síggja antin talan er um ein blóðpropp ella eina heilabløðing útfrá tí klinisku kanningini.
Sum ískoyti til ta klinisku kanningina, vil læknin næstan altíð velja at senda sjúklingin til eina CT-skanning ella MR-skanning. Endamálið við hesum skanningum er at stuðla diagnosuni, fyri at meta um útlitini og fyri at kunna útiloka aðrar sjúkur, eitt nú svullir, metastasir, subaraknoidal bløðing (SAH) og subduralt hematom (SDH).
Man skilur ímillum apopleksi, har sjúkueyðkennini vara longri enn 24 tímar TCI (Transitorisk Cerebral Iskemi), har sjúkueyðkennini hvørva áðrenn 24 tímar eru farnir.
Sjúkueyðkennini í tí akuttu fasuni hanga saman við hvat ella hvørji øki í heilanum ið eru rakt. Ofta snýr tað seg um niðursett vit, niðursetta kraft og føling í tí einu síðuni av kroppinum og kognitivt órógv, sum ávirkar málið, rúmfatanina og dagligdagsfunksjónir. Psykiskar broytingar og tunglyndi eru eisini vanlig.
Í Danmark eru árliga umleið 10.000-12.000 nýggir tilburðir av apopleksi, sum harvið er ein av teimum størstu fólkasjúkunum í Danmark. Upp til 10 % av sjúklingunum doyggja innanfyri tann fyrsta mánaðin, og hjá teimum sum yvirliva, førir sjúkan ofta til avlamni í størri ella minni mun. Í Føroyum verða umleið 70 fólk um árið innløgd við apopleksi á Apopleksideildini á Landssjúkrahúsinum. Tað eru ikki øll, ið fáa apopleksitilburðir í Føroyum, ið verða innløgd á hesari deildini, og tí er talið eisini nakað hægdi enn 70. Heilafelagið metir, at talið á føroyingum, ið árliga verða rakt av apopleksi er umleið 100.[1]


text:
Sosialisma
Sosialisma, eisini nevndir javnaðarstevna, er ein politisk hugsjón, sum kann sigast at hava søguligar røtur langt aftur í tíðina. Men teir fyrstu sosialistnir í modernaðari tíð vóru Henri Saint Simon og Charles Fourier í Fraklandi og Robert Owen í Onglandi. Seinni kom Karl Marx og Friedrich Engels á pallin. Teir grunnløgdu tað vísindaligu sosialismuna í mótsetning til sosialismuna hjá Saint Simon og Owen sum teir kallaðu utopiska. Marx finst at kapitalistiska marknaðarbúskapinum og harvið privata ognarættinum til framleiðslutólini. Hansara atfinnagar eru grundaðar á kanningar av kapitalistiska búskapinum. Í sínum høvuðsverki Kapitalurin vísur hann at fríi marknaðurin skapar permanent afturvendandi kreppur og er ein forðing fyri búskaparligum vøkstri og tøkniligum framburði. Afturat tí skapar kapitalisman fátækradømi fyri serliga arbeiðarastættina. Hansara alternativ til marknaðarbúskapin er ætlanarbúskapurin, har staturin eigur meginpartin av framleiðslutólinum. Staturin skal stýra marknaðarkreftinum. Á tann meinar Marx at tað kann sleppast undan afturvendandi kreppinum.
Máli hjá sosialsmuni er at avskaffa fátækradømi, samfelagsstættirnar og statin. Marx meinti at sosialisma bara kundi koma ígjøgnum við eini kollvelting. Marx greiddi frá at sosialismu fyrsta stigi á leiðini til kommunismu. Ein tílík kollvelting bleiv veruleiki í 1917 við Vladimir Lenin á odda. Seinni er kommunisma ofta sett í samband við stýri í Sovjet.
Arðir sosialistar sum sosial-demokratarnir meina ikki at tað er neyðugt at við kollvelting fyri at innføra sosialsmu. Greiðastu mótsetningar til sosialismu eru kapitalisma og liberalisma.


text:
Líkklæði í Torino
Líkklæði í Torino er heimsins mest granskaða fornfrøðiligi lutur. Í 1978 fingu granskarar loyvi at taka royndir og myndir av klæðinum. Í eini trý ár nýttu umleið 400 granskarar samlað umleið 250.000 tímar at granska líkklæði. Línklæði er eitt línklæði av lørift. Støddin 1,14 x 4,42 metrar, vovið í einum serligum mynstri, sum var kent í Miðeystri á Jesusar tíð. Líkklæðið hevur eina mynd av einum manni, sum hevur ligið á tí eini síðuni á klæðinum. Hin síðan hevur verið samanløgd yvir høvdið á honum. Tað er tí ein mynd av bæði mansbaki og andliti.
Myndin av manninum er ein skuggalíknandi mynd uttan greiðar linjur. Í 1898 fekk ólærdi myndamaðurin Secondo Pia eina óvæntaða gleði, tá ið hann stóð við einum negativi, eftir at hava tikið eina mynd av klæðinum, tað var nevniliga ein positiv. Hann varð tá greiður yvir, at talan var um eitt speglvent negativ. Sæð frá einum natúrvísindaligum sjónarhorni, er tað enn ein gáta, hvussu myndin er íkomin, og enn í dag hevur ikki verið gjørligt at endurskapa líknandi mynd.
Sniðið á líkklæðnum er millum 174 og 183 cm til longdar. Tað eru millum 90 og 120 merki av koyrlasløgum. Afturrokningar geva greiðar ábendingar, tí hesi merki hava somu mát sum tann rómverski koyrilin “flagrum plumbatum”. Tað eru eyðkendar blóðstrípur á høvdi, hondum og í høgru bringu. Blóðið er mannablóð. Máti á sárinum á bringuni, er áleið tað sama sum á einum rómverskum spjóti. Millum annað, ið eru funnið saman við klæðinum, eru blómupollen frá plantu, sum er sera sjáldsom uttan fyri økið í Suðurísrael. Somuleiðis er blómpollen funnið, ið er frá teimum støðum, harí klæðið allarhelst hevur verið í varðveitslu í longu søguni hjá klæðinum.
Á eygunum finnast avrit av myntum. Ein granskari hevur funnið 74 støð, ið vísa avrit av myntum í líkklæðinum. Hesar mynturnar samsvara við ein “prutah”, ið varð nýtt av Pointius Pilatus í árunum 29 til 32 e. Kr.. Í 1979 vóru tað tiknar royndir, við klistribandi, av tí skarni og dusti, ið enn sat á klæðinum. Tað vísti seg, at ein sjáldsamur límsteinur (harður kálksteinur úr jarni og strontium) varð funnin við føturnar, ella í niðara partinum av líkklæðinum. Tað einasta staðið, har funnið er líknandi evni við somu samansetingum, er í Jerúsalem umráðnum.
Tann 21. apríl 1988 klipti granskarin Giovanni Riggi nakrar fersentimetrar av einum horni á líkklæðinum. Tríggjar ymiskar kanningarstovur funnu, við hjálp av kolstof-14 mátingarháttinum, útav, at klæði, við 90 prosent trygd, var frá árunum millum 1260 og 1390. Granskarin, Edward Hall, frá universitetinum í Oxford, endaði framløguna av úrslitinum við orðunum: “Vit hava víst, at líkklæðið er svik. Ein og hvør, sum er ósamdur við okkum, hoyrir til tann bólkin, ið enn trýr, at jørðin er fløt”.
Niels Svensson vísir á fleiri viðurskifti, ið gera, at tað úrslitið er ónýtiligt. Tann týdningarmesta atfinningingin, er, at tann royndin, av líkklæðinum, ið tíðarrokningin er gjørd av, er eftir øllum at døma klipt úr einum plaggi, ið er vovið inn í líkklæðið í miðøldini, altso eitt stykki, ið seinni er vovið uppí klæðið fyri at umvæla tað. At klæðið, gjøgnum sína ivasomu og baldruta søgu, bæði hevur verið úti fyri eldi og vorðið kókað í linolju, eru viðurskifti, ið gera kolstof-14 mátingarháttin sera óvissan.
Tey, sum ynskja at próvføra, at líkklæðið er framleitt í miðøldini, hava eina stóra avbjóðing. Tann, ið ynskir tað, skal gera øðrum sannlíkt, at ein listamálari í 13. øld kendi til eina tøkni, sum eingin í dag er mentur at gera honum eftir. Hann skuldi arbeiða á ein hátt, ið ikki var kendur tá – og so enntá í einum negativi, sum annars var eitt ókent hugtak. Hann skuldi vita nakað um blómupollen og steinasløg. Hann skuldi eisini vita, at í eini krossfesting vóru sjálvir naglarnir drignir ígjøgnum handliðin og ikki ígjøgnum lógvan. Hann hevði eisini verið noyddur at vitað nakað um myntuna, ið Pilatus nýtti og breiddina á einum rómverskum spjóti. Hann skuldi enntá minnast til stívleikan á einum líki, og at beinini tí skuldi verða boygd, osfr. osfr. ja, listin er langur.


text:
Klæmint I Pávi
Klæmint I Pávi, eisini Sankta Klæmint av Róm (á latínskum: Clemens Romanus), († ? - * uml. 107) var pávi ár 92-99. Vit vita, at hesin Clemens livdi í Róm, tá ápostulin Pætur var á døgum, og gjørdist triði maður í stóli hansara sum biskupur í Róm. Klæmint I var fyrsti Apostólski Faðirin í fornkirkjuni. Eftir øllum at døma hevur hann skrivað tað brævið, ið verður rópt Fyrra Klæmintsbræv, sum er frá árinum 96. Um Klæmint sjálvan eru nógvar halgisøgur, og sagt verður frá, at hann endaði dagar sínar við at verða blakaður í havið við einum akkeri um hálsin. Hann hevur síðani tá verið virdur sum ein av verndamonnunum hjá teim sjófarandi. Latínska navnið Clemens merkir hin mildi. Klæmintsmessa hevur navn eftir honum.


text:
Samos
Samos er ein oyggj í Grikkalandi, sum liggur í eystur Egearahavinum, sunnanfyri Khios, norðanfyri Patmos og Dodekanes oyggjarnar og 1,6 km vestanfyri turkisku vesturstrondina, sum fyrr var nevnd Lítla Asia. Í fornøldini var Samos ein maktfullur býarstatur. Á Samos er Pythagoreion og Hereion, sum í 1992 vóru útnevnd til UNESCO World Heritage Sites (mentanar heimsarv). Tann kendi filosoffurin og matematikarin, Pythagoras, varð føddur á Samos. Vín av oynni Samos var væl kent í fornøldini, tað verður enn framleitt har.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Oyggin er 478 km2 til støddar, 43 km long og 13 km breið. Oyggin er atskild frá Anatolia við tí 1,6 km breiða Mykale sundinum. Samos hevur fjallalendi, men eisini fruktagóðar víddir. Ein stórur partur av oynni er yvirvaksin við vínberjarunnum, sum verður gjørt til muskat vín. Tær týdningarmestu markirnar á Samos eru við høvuðsstaðin Vathy, í Karlovasi í útnyrðingspartinum av oynni, í Pythagoreio í landssynningspartinum og í Marathokampos í útsynningspartinum av oynni. Fólkatalið á oynni er 33.814, sum er tað 9. størsta fólkatalið á griksku oyggjunum.


text:
Mánamánaður
Ein mánamánaður ella astronomiskur mánaður er tíðin, tað tekur mánanum at ferðast eina ringrás um jørðina, ein mánaringrás. Hon er frá tendring (nýmána) til næstu tendring (nýmána). Ein mánamánaður er umleið 29,5 samdøgur (29 samdøgur, 12 tímar, 44 minuttir og 2,8 sekund, fyri at vera heilt neyvur). (Tað eru aðrir hættir at rokna longdina á eini mánaringrás, og teir geva 27 samdøgur og millum 7 og 13 tímar).
12 "mánamánaðir" eru grundin í tíðareindini einum ári. Hetta árið verður tó ov stutt, og fyri at rætta upp á hetta, verða skotmánaðir ella skotdagar settir inn. Hetta verður fyrstu ferð gjørt miðvíst við julianska kalendaranum frá ár 45 f.Kr og enn neyvari við gregorianska kalendaranum frá 1582.
Mánamánaðirnir hava allir navn á føroyskum; teir eita allir -sól, t.d. jólasól, gøsól, torrasól. Hesi nøvn eru nú mestsum burturdottin.
- 1. mánamánaðurin eftir jól kallast jólasól. Hon kann byrja í desember ella so seint sum 22. januar. Vit kunnu rokna 8. januar sum miðalár, men tað kann vera 14 dagar hvønn vegin (tað er á leið rætt).
- 2. mánamánaðurin eitur torrasól og byrjar upp til 14 dagar hvørju megin 6. [[februar]. Hesin mánaður verður eisini kallaður í torra og er serliga góður til fisk. Torrafiskur er serliga góður og feitur fiskur.
- 3. mánamánaðurin eitur gøsól og kann byrja upp til 14 dagar hvørju megin 8. mars.
- 4. mánamánaðurin eitur vársól ella einmánasól og kann byrja upp til 14 dagar hvørju megin 6. apríl.
- 5. mánamánaðurin eitur gýtusól og kann byrja upp til 14 dagar hvørju megin 6. mai.
- 6. mánamánaðurin eitur summarsól og kann byrja upp til 14 dagar hvørju megin 4. juni.
- 7. mánamánaðurin eitur økusól og kann byrja upp til 14 dagar hvørju megin 5. juli.
- 8. mánamánaðurin kallast í hoyna og kann byrja upp til 14 dagar hvørju megin 4. august.
- 9. mánamánaðurin kallast í akurskurð og kann byrja upp til 14 dagar hvørju megin 1. september.
- 10. mánamánaðurin eitur skurðsól og kann byrja upp til 14 dagar hvørju megin 1. oktober.
- 11. mánamánaðurin eitur klippingsól og kann byrja upp til 14 dagar hvørju megin 31. oktober
- 12. mánamánaðurin eitur vetrarsól og kann byrja upp til 14 dagar hvørju megin 29. november.


text:
-Tað hevur skund, at ein fótbóltsvøllur verður gjørdur á Tvøroyri, sigur Jón Johannesen, venjari hjá Tvøroyrar Bóltfelag.
Jón Johannesen sigur við Suðuroyarportalin, at tað, at heimadystirnir í vaksnamannadeildunum verða spældir í Hvalba, bara er næstbesta loysnin.
–Tað hevur týdning, at dystarvøllurin og venjingarvøllurin eru eins, sigur Jón Johannesen.
Annars heldur Jón Johannesen, at tað er truplari at leggja tilrættis, tá so langt er ímillum felagið, viðhaldsfólk og heimavøll.
-Vit eru sera væl móttiknir í Hvalba, og vit kenna okkum væl har, men eitt felag sum Tvøroyrar Bóltfelag eigur at hava ein heimavøll á Tvøroyri. Tað hevur týdning fyri trivnaðin í býnum og í felagnum, at heimavøllurin er á Tvøroyri, og tí vóni eg, at tað ikki gongur long tíð, til fótbóltsvøllur aftur er á Tvøroyri, sigur Jón Johannesen.
Suðuroyarportalurin spurdi Jón Johannesen, um serligu umstøðurnar í ár kunnu fáa ávirkan á endaligu støðuna í landskappingini hjá 1.deildarliðnum hjá TB í ár?
-Tað er sum sagt ikki nakar fyrimunur , tá dystarvøllurin ikki er tann sami sum venjingarvøllurin, sigur Jón Johannesen, sum ikki ynskir at útgreina svarið.
Veitst tú okkurt áhugavert í Suðuroynni, boða okkum frá á webmaster@sudurras.fo


text:
The Walt Disney Company
The Walt Disney Company, eisini kent sum Disney, er ein ein amerikonsk fyritøka við høvuðssæti í Walt Disney Studios, Burbank, Kalifornia í USA. Fyritøkan er kend um allan heimin og er tann størsta fjølmiðlafyritøkan í heiminum, um hugsað verður um inntøkur.[1] Tað vóru brøðurnir Walt og Roy Disney, sum stovnaðu fyritøkuna hin 16. oktober 1923. Tá var navnið á fyritøkuni "Disney Brothers Cartoon Studio". Tá fyritøkan broytti navn í 1986 til The Walt Disney Company, bleiv tað samstundis víðkað um virksemið, og tey fóru í holt við nýggj vinnuøki, eitt nú sjónleikur, útvarp, tónleik, bókaforløg og internetmiðlar. Harumframt hevur fyritøkan ment nýggj øki innanfyri sjálva fyritøkuna fyri at víðka um málbólkin, sum til tá í høvuðsheitum vóru smábørn og barnafamiljur.
Fyritøkan er nokk mest kend fyri sínar filmsframleiðslur frá teirra egna filmsstudio, Walt Disney Studios, sum í dag er eitt av teimum størstu og kendastu filmsstudium í USA. Disney eigur og rekur ABC-sjónvarps-transmissiónsnetverk, eitt nú kaðalsjónvarps-kanalirnar Disney Channel, ESPN, A+E Networks og ABC Family; bókaforlag, fjepparavøru (merchandise) og teaturframførslur; samstundis sum fyritøkan eisini eigur og rekur 14 tema- og stuttleikaparkir kring heimin. Fyritøkan hevur eisini havt eina vælvirkandi tónleikadeild, umframt at hon hevur havt samstarv við Dow Jones Industrial Average síðan 6. mai 1991. Ein av teimum fyrstu og kendastu teknifilmsskapningunum hjá fyritøkuni, Mickey Mouse, er almenni maskotturin hjá The Walt Disney Company.


text:
Walisiskt mál
Walisiskt ella Bretskt (Cymraeg - y Gymraeg) ið verður talað í Wales og í Chubut landslutinum í Argentina, hoyrir til Brythonisku málini.
Eini 22% av fólkinum í Wales, tvs. uml. 611.000, hava kunnleika til málið í dag. Tey búgva í størstan mun í vestara parti av landinum, har málið hoyrist alla staðni har menniskju hittast; í handlum, á pubbum og til fótbóltsdystir t.d. Meginparturin tosar nú engskt, og øll walisisktmælt duga og skilja eisini engskt.
Fyri 200 árum síðani var walisiskt tað klárt ráðandi málið í Wales. M.a. ídnaðarkollveltingin viðførdi at engska málið tók seg fram, men so seint sum í 1891 var tað enn ein meiriluti uppá 54,4% av fólkinum ið tosaði walisiskt. Í 1911 varð staðfest, at walisiskt var vorðið eitt minnilutamál, tosað av 43.5% av fólkinum.
Í miðøld varð hópin av frægum bókmentum skrivaðar á walisiskum.
Innihaldsyvirlit
Walisiska stavraðið[rætta | rætta wikitekst]
Walisiskt brúkar latínska stavraðið, men bókstavirnir k, q, x og z verða vanliga ikki brúktir. Harafturímóti finnast (tvinnaðir) bókstavir sum antin eru sestakir fyri walisiskt, ella úttalast á ein serstakan hátt:
- ch (úttalst sum "ch" í týskum Bach, ella sum í skotskum loch),
- dd (úttalst sum engskt "th" í weather),
- ff (úttalst sum f),
- f → v
- j (bert í engskum lániorðum; úttalst sum "j" í juice),
- ll (úttalst sum "hl" - ella sum "ll" í grønlenskum Kallalit nunaat),
- si (úttalst sum "sj")
- th (úttalst sum engskt "th" í thin).
- c → k (eisini framman fyri e, i og y)
- ph → f
- r → r (rullandi tunguspíðs-r)
- rh → óræddað tunguspíðs-r
- w → u
- u → i
- y → i (tó i stuttum orðum → ø; t.d. "Cymru" [:Kømri])
Fyrsta regla í walisiska tjóðsanginum: Mae hen wlad fy nhadau yn annwyl i mi
ljóðar fonetiskt umleið soleiðis: [:Maj hen ulad vø n-hadai øn annuil i mi]
Walisiski tjóðsangurin[rætta | rætta wikitekst]
- Gwlad, Gwlad
- Mae hen wlad fy nhadau yn annwyl i mi,
- Gwlad beirdd a chantorion, enwogion o fri;
- Ei gwrol rywelwyr, gwladgarwyr tra mad;
- Dros ryddid collasant eu gwaed.
- Gwlad, gwlad, peidiol wyf i'm gwlad;
- Tra mor yn fur i'r bur hoff bau
- O bydded i'r hen iaith barhau!
Á føroyskum:
- Land, land
- Gamla land fedra mína er mær kært,
- Land yrkjara og sangara, menn tiltiknir víðagitnir;
- Hennar djarvu hermenn, fosturlandsvinir frægir,
- Fyri frælsi útheltu blóð.
- Heimland, heimland, trúfastur eri eg landi mínum,
- So leingi havið er múrur kring hetta reina ,fagra land,
- Á gævi satt tað gamla tungumál má framvegis liva!
Almenn støða (status)[rætta | rætta wikitekst]
Hóast walisiskt í dag er eitt minnilutamál, so vaks stuðulin til málið í seinnu helvt av 20'du øld, í samband við at rørslur sum tjóðskaparflokkurin Plaid Cymru frá 1925, og Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (walisiska málfelagið) frá 1962 tóku seg upp
Walisiska mállógin frá 1993 og walisiska stjórnarskipanin frá 1998 áseta at walisiskt og engskt mál skulu viðfarast javnlíkt í almenna sektorinum, í so víðan mun hetta er forsvarligt og gjørligt. Almennir stovnar verða kravdir at hava eina fyriskipan fyri walisiskt mál, ið prógvar teirra tilsøgn um javnbóðis viðgerð.
7 desember 2010 samtykti Walisiska tjóðartingið einmælt nøkur tiltøk ið skulu stuðla undir menningina av walisiska málinum í Wales. 9 februar 2011 fingu hesi tiltøk kongliga staðfesting og vórðu samtykt, og gera sostatt walisiskt til eitt alment viðurkent mál í Wales.
Í november 2008 varð walisiskt fyri fyrstu ferð brúkt á einum ráðharrafundi í ES-ráðnum, har walisiskt gjørdist tað 23'da almenna málið í ES.
Síðan ár 2000 hevur frálæra í walisiskum verið tvungin lærugrein í øllum skúlum í Wales, upp til 16 ára aldur, og hevur hetta mótvirkað afturgongdini hjá walisiskum, og viðvirkað at eisini børn hjá engsktmæltum foreldrum aðrastanði frá í UK hava kunnskap til, ella duga ræðið walisiskt.
Flestu vegskeltir eru í dag á bæði engskum og walisiskum.
Leinki úteftir[rætta | rætta wikitekst]


text:
Kamelur
Kamelar (frøðiheiti - Camelus) eru fyrimyndarlig oyðimarkardýr. Dromedarur hevur eina kúlu á bakinum, og kamelurin hevur tvær. Teir klára seg í fleiri vikur og ganga long strekki og hvørki eta ella drekka. Ein fyrimunur, ið ger teir frálíkar at bera farm. Tí verða teir nevndir oyðimarkarskip.
Vanliga verður hildið, at kúlan á kamelinum er full av vatni, men hetta er ikki so. Í veruleikanum er hon ein feittkúla, sum kamelurin fær føðslu úr, tá ið hvørki matur ella vatn er at fáa. Kamelinum nýtist ikki vatn í 10 mánaðir, men so kann hann eisini drekka ómetaliga nógv í stutta tíð - einar 340 kannur av vatni í 10 minuttir.
Kamelur hevur tvey røð av eygnahárum at verja eyguni fyri sandroki.


text:
Mykines
Mykines er vestasta oyggj í Føroyum og har búgva 13 fólk. Mykines er við sínum umleið 11 km2 eyðkend við sínum ríka fuglalívi. Her heldur súlan til saman við ørgrynnu av lunda og øðrum fugli. Oyggin er fevnd av lívi og ljóði allan sólarringin. Millum Mykines og Vágar er Mykinesfjørður, og hólmurin er skildur frá oynni av Hólmgjógv, men millum hólmin og oynna er brúgv. Súlan syglir summarhálvuna. Um veturin er tað tyrlan, ið røkir farleiðina. Tyrlan flýgur hvønn mikudag, fríggjadag og sunnudag, alt árið við fólki og farmi.
Mykines er umleið 11 ferðkilometrar til støddar og er tann oyggin, ið liggur longst vestur í Føroyum. Á henni búgva umleið 10-15 fólk (2006), hóast har eru eini 40 hús. Ein skúli er á oynni, bygdur í 1894 og ein kirkja, bygd í 1879. Hóast fá fólk búgva á oynni, so koma nógv fólk har um summari og fyri 60 árum síðani búgu millum 160-180 fólk har. Har er nógvur fuglur og eisini ganga yvir 1000 seyðir har.
Mykines er eisini kendar orsakað av málaranum Sámal Joensen-Mikines, ið man verða ein av teimum kendastu í Føroyum og blívur oftani bara nevndur Mikines. Hann var føddur í 1906, livdi í Innistovu og í dag er verksmiða hansara eitt gistingarhús og eitur Kristianshús. Mikines hevur málað yvir 25 málningar og eru teir sera eftirspurdir í Føroyum.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fyrstu ferð navnið kemur fram er í miðalaldarbrævinum, "Skipan um tingfaratoll" frá umleið 1400. Í jarðar- og roknskaparbókunum frá 1584, sum eru skrivaðar á donskum, finna vit formin Myggennes. Navnið Mykines hevur verið nógv umrøtt millum granskarar. Ósemja er um, hvat navnið merkir.
Plantufrøðingurin Jóhannes Jóhansen vísir í sínum kanningum á, at menn eru byrjaðir at dyrka havra í Mykinesi umleið ár 650 – "menn" vil í hesum føri óiva siga keltar, serliga munkar og eremittar. Tað norrøna landnámið kom umleið 2 øldir seinni og er sermerkt við at dyrka bygg. Innanfyri hesar báðar øldir hava keltar búðsett seg í Føroyum, og hava millum annað lagt eftir seg staðarnøvn.
Mykines hevur – eins og hinar útoyggjarnar – verið fyri stórum broytingum. Tað mesta av fólkinum er flutt inn á fastlandið. Ein orsøk til hesa fráflyting er, at einki var at forvinna á útoyggjunum. Fyri at fáa eina fatan av, hvussu ógvislig hendan minking í fólkatali hevur verið innan fyri eitt stutt áramál, skulu nevnast nøkur íbúgvaratøl. Í 1930 búðu umleið 200 fólk í Mykinesi, í 1979 vóru 35 fastbúgvandi og í 1999 búðu 7 fólk har versturi. Innanfyri 70 ár er fólkatalið minkað niður í nærum einki. Men eina ferð hevur ríkt felags- og bygdalív verið har – tað ber kirkja, skúli, dansistova og svimjihylur boð um.
Í september 1970 rendi eitt flogfar hjá Icelandair við 34 fólkum umborð á fjallið Knúk. Flogskiparin og 7 ferðafólk doyðu[2].
Vinnuvegir[rætta | rætta wikitekst]
Vinnuliga virksemi í Mykinesi er landbúnaður, 3 kongsfestir eru. Hóast landbúnaðurin er ein uppløgd vinnugrein í Mykinesi, eru eisini serliga góðir møguleikar í einari komandi ferðavinnu. Mykines er væl umtókt ferðamál, bæði hjá føroyingum og útlendingum. Umleið 10.000 ferðafólk eru í Mykinesi um árið. Ferðafólkastreymurin til Mykinesar er vaksandi men verður hendan vinna málrættað og samskipað kann hon gerast inntøkugrundarlag bæði hjá íbúgvunum og hjá kommununi. Av øðrum virksemi er umsiting av strandferðsluni, posti, tyrlupalltænasta, SEV, o.l. Hartil er Kristianshús, sum veitur innivist og tænastur til vitjandi. Arbeitt verður í løtuni við at byggja gistingarhús, savn og atelier. Hetta er eitt tiltak, ið er málrættað ferðavinnuni. Mykines er á allan hátt eitt náttúruvakurt stað. Og serstakliga áhugaverd hjá ferðafólki at vitja. Tað er serliga Mykineshólmur við og súlunum og vitanum, eins og tað stóra og lætt atkomiliga lundalandið sum dregur. Náttúran er fjølbroytt og stórbar, fuglameingið er stórt eins og plantulívið. Bygdin er gomul og hevur eina ríka søgu. Alt umhvørvið ber boð um eina gamla sagnbundna oyggj, har fólkið hevur búleikast undir serliga óhøgligum korum.
Fólkatalsfrøði[rætta | rætta wikitekst]
Fólkavøkstur í Mykines síðan 1769[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Hagstova_Foroya/Hagtalsgrunnur/ibugvav_val/FOLKBYGDAR
- ↑ Dimmalætting 22. februar 2013


text:
Suluríkið
Suluríkið (eisini nevnt Zululand, Sululand) var eitt kongsríki í Suðurafrika frá 1816 til 1897. Í landnyrðingspartinum í landslutinum Natal er land sulufólksins, tað lá ímillum tvær stórar áir út móti Indiska Havinum, frá Tugela-ánni í suðri til Pongola-ánna í norði. Tey eru ættað av nguni-fólkinum í Landsynningsafrika [1].
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Frá 1816 var Shaka kaSenzangakhona (1787–1828) kongur í landinum, hann hevði verið høvdingi í einum lítlum sululandsluti. Shaka var mikil herovasti og hevði skjótt limað meginpartin av nguni-fólkinum inn í eitt nýtt, stórt suluríki [2]. Mæti krígskongurin var gitin fyri fyri evni síni sum herovasti. Hann umskipaði suluherin og útvegaði yrkishermenn, sum altíð vórðu búnir til bardaga, og hann skipaði fyri regluligum hernaðarvenjingum, har ið hermennirnir lærdu vápnaleik, lýdni, áhaldni og at gera slysálop; nýggj spjót "iklwa" vóru tikin í nýtslu, sum góvu slurkandi ljóð frá sær, tá ið tey vóru tikin úr aftur tí stunga. Shaka var harðrendur maður, og hann gjørdist alt harðrendari og eirindaleysari sum árini liðu. Ríkið hansara var enn sterkasta ríki í syðra parti í Afrika hálvthundrað ár eftir deyða hansara. Í 1828 lótu hálvbrøður Shaka hann drepa. Ein teirra, Dingane, tók við kongsstarvinum eftir Shaka og leyp á boarar, tá ið teir rýmdu til Natal undan bretum. Oddamaðurin hjá boarum, Retief, varð dripin. Boarar hevndu seg í 1838 og vunnu á Dingane, sum flýddi norðureftir, har hann sjálvur varð dripin. Í 1879 sigraðu bretar á suluum, og í 1897 varð Sululand limað inn í Natal, sum tá var heimastýrt bretskt hjáland [3].
Suluskjøldurin[rætta | rætta wikitekst]
Suluskjøldurin, sum var lívsneyðug verja í blóðigu bardøgunum, var gjørdur av neytahúð. Fyrst varð húðin tand út og fest í vøllin við hælum, meðan hon tornaði. Síðan varð hon skorin til og fest á eina rammu og flikur vórðu skornar í miðjuna og eitt træ surrað innanfyri til handtak [4]. Dýrahalar vórðu stundum bundnir í ovara enda á trænum til prýðis.
Bygdinar og húsini[rætta | rætta wikitekst]
Sulubygdirnar vóru vanliga í líðunum, sum vóru eystureftir, har lætt var at fáa brenni og vatn og góð beitilendi vóru. Smátturnar vóru átøkar býflugubýlum og stóðu í ring uttan um neytatippið. Maturin var goymdur í smáttum, sum stóðu á streyrum, so at dýrini skuldi ikki taka hann. Smátturnar vóru flættaðar av greinum og ungum bulum og strátaktar. Dururin var lágur, so neyðugt var at gruvla út og inn. Eldstaðurin inni í smáttuni gav bæði ljós og varma, men tjúkt var inni í royki. Sulufólkið gjørdi mat í leiríløtum, kókað og steikt varð uppi yvir eldstaðnum í smáttunum, tey svóvu á strámáttum, sum vórðu rullaðar saman um dagin. Uttan um bygdina var sterk viðargirðing.


text:
Suðurkalifornia
Suðurkalifornia (Southern California á enskum) er eitt landafrøðilig øki í Kalifornia í USA. Suðurkalifornia fevnir um San Bernardino County, Los Angeles County, Ventura County, San Diego County, Riverside County, Orange County og Imperial County. Los Angeles er næststørsti býur í USA og liggur í Suðurkalifornia. Aðrir stórir býir eru San Diego, Long Beach, Bakersfield og Anaheim. Veðurlagið er turt og heitt, og landslagið berligt, helst fyri eystan, men fram við Kyrrahavi er lendið fruktabetri. Fleiri milliónir ferðafólk koma til Suðurkalifornia á hvørjum ári at njóta góða veðrið.
Tann spanskttalandi parturin av íbúgvum er í stórum vøkstri bæði í nøgd og búskapi. Næstan helvtin (44,9 % í 2010) av fókinum í Suðurkalifornia er ættað úr Meksiko [1]. Tá ið Meksiko tók loysing frá Spania í 1821, var Kalifornia partur av Meksiko. Í 1846 bað Kalifornia um at verða limað inn í USA. Tað varð atvold til kríggj ímillum Meksiko og USA í 1846-1848. Kalifornia bleiv alment lutstatur í USA 9. september í 1850.
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
-
Náttarmynd av Los Angeles.
-
Surfing er sera væl dámd í Kalifornia.
-
-
Potato Harbor á oynni Santa Cruz Island.Mynd: Nicolai Edgar Andersen


text:
Mikronesiasamveldið
Mikronesiasamveldið er eitt oyggjaland í Kyrrahavinum. Høvuðsstaðurin eitur Palikir. Mikronesiasamveldið er eitt sambandsríki og oyggjaríki í Mikronesia í Osiania. Oyggjarnar vóru partur av USA frá 1947 til 1990, men gjørdust sjálvstøðugt ríki í samband við USA í 1986. Oyggjarnar eru limir í Compact of Free Association, ið merkir at USA hevur hernaðarliga valdið og at oyggjarnar samstundis fáa menningarhjálp úr USA. Mikronesiasamveldið er eitt av fáu londunum í ST, ið ongantíð atkvøðir øðrivísi enn USA. Mikronesiasamveldið er tilsamans okkurt um 607 oyggjar og er býtt sundur í fýra lutstatir. Oyggjarnar liggja vestur úr Filippinunum og norðan fyri Papua Nýguinea.
Avstralásia : Avstralia · Norfolksoyggj · Jólaoyggj · Kokosoyggjar
Melanesia : Fidjioyggjar · Papua Nýguinea · Nýkaledónia · Sálomonsoyggjar · Vanuatu
Mikronesia : Guam · Kiribati · Marshalloyggjar · Norðaru Marianaoyggjar · Mikronesiasamveldið · Nauru · Palau
Polynesia : Amerikanska Sámoa · Cooksoyggjar · Franska Polynesia · Hawai'i · Nýsæland · Niue · Pitcairnoyggj · Sámoa · Tokelau · Tonga · Tuvalu · Wallis- og Futunaoyggjar