text:
1. Samleiki
Fremmandamál eru portur út í heim og gera okkum før fyri at koma í samband við onnur menniskju, lond og mentanir og at skilja, hvussu onnur búleikast og hugsa. Kunnleiki til fremmand mál og fremmandar mentanir vekur og fremur tolsemi.
Samskifti og samvinna við evropeisku málsamfeløgini um samfelagslig, handilslig og mentanarlig viðurskifti eru sjálvsøgd hjá føroyingum. Tí hava vit eina sterka siðvenju í at duga fremmandamál.
Altjóðagerðin myndar í dag samvinnu og samstarv kring allan knøttin, og førleikin at duga at samskifta bæði munnliga og skrivliga er av alstórum týdningi. Tí er umráðandi at læra nógv og ymisk fremmandamál og teir læringarhættir, ið stuðla undir samskiftið. Fremmandamál sum týskt, franskt og spanskt eru mál, ið verða lærd næst eftir føroyskt, danskt og enskt, og tey geva okkum fjøltáttaðar málførleikar og innlit í aðrar mentanir. Hetta stuðlar undir væleydnað samstarv á øllum økjum
Fremmandamál eiga rúmd og hava týðandi leiklut í evropeiskum høpi og á altjóða pallinum.
Kunnleiki til fremmandamál gevur okkum eisini innlit í okkara egna mál eins væl og onnur mál, alheims bókmentir, vísindi, fagrar listir og søgu og ger okkum soleiðis meira tilvitað um egnan samleika.
Týskt er eitt av evropeisku høvuðsmálunum, og landfrøðiliga fevnir týskt í høvuðsheitum um Týskland, Eysturríki og Sveis. Lærugreinin týskt byggir á øll hesi trý øki. Natúrligt er tó, at Týskland, sum tað størsta økið við umleið 100 milliónum íbúgvum, eigur størstu rúmd í undirvísingini. Harumframt eru minnilutar í Italia, Pólandi, Ungarn, Belgia, Luxemburg, Hollandi, Russlandi, Ísrael, Suðurafrika, Namibia og USA sum tala týskt.
Týskt er tað málið, ið flest fólk tosa í Evropa.
Týskt er eitt ríkt mentanarmál við søguligum rótum og eigur dýrgripir innan bókmentir og list umframt týðandi frambrot innan vísindi. Týskt er næststørsta vísindamál í heiminum.
Týskland er heimsins størsta útflutningsland, og samvinna við týskmælta heimin er og hevur verið sjálvsagt hjá føroyingum. Næst eftir norðbúgvar koma flest ferðafólk úr týskmæltu økjunum at vitja okkum.
At læra fremmandamál byggir á royndir og vitan úr móðurmálinum og øðrum fremmandamálum, sum longu eru tilognað í og uttan fyri skúlan. Føroyskt og týskt eru bendingamál, og tí er natúrligt at bera málini saman í undirvísingini og soleiðis styrkja málsligu tilvitanina bæði í móðurmálinum og í týskum.
Dentur verður lagdur á at undirvísa í týskum máli, mentan, søgu og samfelagsviðurskiftum. At læra týskt er sostatt í fyrsta umfari at lesa, hoyra, tosa og skriva umframt at fáa innlit í mentan, lívsáskoðan og søgu hjá týskmæltu økjunum.
2. Endamál
Undirvísingin í týskum hevur til endamáls:
- at næmingurin mennir sínar førleikar í týskum og ognar sær týska málið sum amboð og samskiftismiðil
- at næmingurin mennir málsligu vitan sína um og tilvitan til týskt mál og týska mentan
- at næmingurin mennir síni evni at samskifta tvørtur um landamark um almenn og faklig viðurskifti á týskum
- at næmingurin mennir lesi- og skriviførleikar sínar í týskum
- at næmingurin ognar sær førleika í at lesa, umrøða og viðgera tekstir á týskum
- at næmingurin ognar sær innlit í mentanar- og samfelagsviðurskifti í londum og økjum, har týskt verður talað og nýtt, og innlit í millumtjóða sambond og samskifti.
3. Stig og tímatal
Lærugreinin týskt er vællærugrein og røkkur frá 8.til 10. flokk í fólkaskúla, har undirvíst verður í 120 klokkutímar á hvørjum stigi.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Næmingurin fer til munnliga próvtøku í bæði kjarnaøkjum og ískoytisøki.
Kjarnaøki
Lærugreinin týskt hevur 4 ymisk kjarnaøki, ið eru tey somu frá lægsta til hægsta stig. Økini umskarast og virka fyri ein stóran part saman í undirvísingini:
Talaða málið
Kjarnaøkið talaða málið snýr seg í týskum um, at næmingurin mennir sínar samskiftisførleikar í týskum, bæði tá ið tosað verður manna millum um viðurskifti, har týskt mál verður talað, og í sambandi við týskt sum millumtjóða samskiftismál. Hetta kjarnaøki fevnir tí um at lurta, tala og leggja fram í ymiskum felagsligum høpum. Í undirvísingini skal tí verða hugt eftir ymiskum samskiftisstrategium, hóskandi hjálparmiðlum og ymiskum lurti- og taliháttum. Tí er umráðandi, at næmingurin verður tilvitaður um egnan læringartørv og arbeiðslag, og um, hvussu hann í hesum sambandi best lærir týskt mál.
Skrivaða málið
Kjarnaøkið skrivaða málið snýr seg um, at næmingurin mennir sínar lesi- og skriviførleikar, bæði tá ið tosað verður um viðurskifti í týskmæltum økjum, og í sambandi við týskt sum millumtjóða samskiftismál. Hetta kjarnaøki fevnir tí um at lesa, fata, hoyra og skriva í ymiskum felagsligum høpi við støði í ymiskum tekstsløgum. Kjarnaøkið skrivaða málið snýr seg sostatt eisini um at víðka um orðatilfeingið, umframt greining og umrøðu av tekstum. Ymiskir undirvísingarmiðlar verða nýttir – eitt nú KT – umframt, at framløgur verða havdar. Næmingurin skal duga at seta sær mál, umframt meta um sítt arbeiðslag og avrik, einsæris og í samstarvi við onnur. Í hesum sambandi verður hugt eftir ymiskum samskiftisstrategium (eitt nú við at umskriva hugtøk og finna samheiti), hóskandi hjálparmiðlum (t.d. orðabókum og mállæru) og ymiskum lurti- og lesiháttum (eitt nú tilætlað at lesa við ymiskum endamáli). Næmingurin skal vera tilvitaður um egnan læringartørv og arbeiðslag og um, hvussu hann í hesum sambandi best lærir týskt mál. At lesa og skriva á týskum er partur av praktiska málførleikanum og ger, at næmingurin skilir tað, hann lesur, kannar eftir og hugsar seg um, tá ið teksturin so líðandi gerst torførari. Skrivligu uppgávurnar í týskum eiga at vaksa, so hvørt læringin verður framd, og dentur verður lagdur á, at uppgávurnar eru ymiskar og læringarhættirnir ymiskir.
Málkunnleiki
Kjarnaøkið málkunnleiki snýr seg um, at næmingurin fær innlit í og lærir seg týska ljóðlæru, formlæru, orðalagslæru, týdningslæru, og at víðkað verður um orðatilfeingið í týskum til at stuðla uppundir samskiftið. Tí er umráðandi, at talað verður á týskum máli í undirvísingini. Undirvísingin skal tí eisini fevna um fonetikk, morfologi, syntaks, semantikk, idiomatikk, orðatilfeingi umframt reglurnar fyri, hvussu tekstur er bygdur upp og hongur saman.
Mentan og samfelag
Kjarnaøkið mentan og samfelag snýr seg um, at næmingurin fær eina tilvitaða fatan av mentan og samfelag í londunum, har týskt er høvuðsmál. Í hesum kjarnaøki verður sostatt arbeitt við hóskandi evnum, sum eyðkenna mentan og samfelag í týskmæltum londum og økjum. Undirvíst verður tí í tekstum frá nýggjari tíð, einum breiðum úrvali av øðrum enn bókmentaligum tekstum á ymiskum torleikastigum frá nýggjari tíð um almenn, mentanarlig og samfelagslig evni. Týðandi mentanarlig og samfelagslig viðurskifti í týskum máløkjum verða tikin við upp í undirvísingina.
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleika næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
5. Førleikamál
Í lærugreinini týskum eru førleikamálini lutað sundur í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni til støðutakan og sjálvvirkni. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at kanna
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg í týskum um at virða týskt mál sum samskiftismiðil og mentanarbera. Undirvísingin leggur dent á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað náttúrutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, eins og hann skal hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
At samskifta snýr seg um førleikan at bera fram hugsanir sínar munnliga og at lesa og skriva. At samskifta á týskum máli snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga á týskum verður mentur við miðvíst at arbeiða við munnligum venjingum í ymiskum samskiftisstøðum. At duga at orða seg munnliga á týskum máli gevur næminginum harumframt betri møguleika at taka virknan lut í millumtjóða samskifti. Munnlig framsagnarevni fevna bæði um at lurta og at tosa.
Førleikin at lesa og skriva á týskum skal mennast og stimbrast gjøgnum alla undirvísingina, so at næmingurin kann ogna sær vitan, upplýsingar og upplivingar. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot, at lesa er at skyna á og tulka. At menna lesiførleikan í týskum merkir, at næmingurin sum heild mennir lesiførleikan. At skriva á týskum er partur av undirvísingini í týskum frá byrjan. At bera fram sínar meiningar skrivliga og munnliga er av stórum týdningi, tá ið mál verður lært. Munnligi og skrivligi førleikin er eitt týðandi amboð í tilgongdini at skilja og nýta tað nýggja málið í alt meira fjølbroyttum og krevjandi samanhangi, tvørfakliga og mentanarliga. Dentur verður lagdur á at gera samskiftið natúrligt og flótandi, heldur enn málsliga lýtaleyst. Skrivligi førleikin leggur størri dent á málsligan rættleika og hevur størri leiklut á teimum hægru stigunum.
Førleikin at rokna snýr seg í týskum um at lesa hagtøl, fata bygnað, frymlar og úrtøkiligar skipanir. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og loysa vandamál. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mangar gerandistekstir, og tí hevur undirvísingin í týskum sín lut í hesi menning. Rokniførleiki er tí gerandisligur partur av undirvísingini í fremmandamálum. Grafiskar myndir, útrokningar og mátingar geva eina breiðari mynd av viðurskiftunum innan handil, samfelag og tøkni í týskmæltum økjum. Soleiðis eru náttúruvísindi við til at geva týskum eina eyka dimensión. Harumframt er tann matematisk-logiska og struktureraða tilgongdin til læring ein hollur stuðul undir eitt nú tekstagreining, -tulking og ástøðiligari mállæru.
Førleikin at nýta tøknilig amboð er í týskum at duga at nýta teir møguleikar, sum kunningartøknin gevur, so sum tekstviðgerðarforrit og samskiftisforrit. Teldan gevur atgongd til at hoyra autentiska talu á týskum. Tey mongu elektronisku uppgávusøvnini eru hent í sambandi við at gera undirvísingina fjøltáttaða. Næmingurin skal eisini duga at velja og meta um tær upplýsingar, hann fær. Við at nýta tøknilig amboð kann næmingurin samskifta og samstarva uttan mun til tíð og stað.
At kanna
At kanna er ein íborin førleiki. Børn kanna umhvørvi fyri at klára seg í lívinum. At kanna er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin At kanna snýr seg í týskum um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara til at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um mál og bókmentir á týskum máli. Næmingurin skal læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan á bókasøvnum, í bókmentum, handbókum, á internetinum o.s.fr.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísingini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt og menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læring.
Førleikin at skapa snýr seg í týskum um, at næmingurin skal verða tilvitaður um og líta á egin evni, so hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, hvussu bókmentalig og listarlig nýbrot hava broytt lívsáskoðanir og mentan. Næmingurin skal læra, at tekstgerð er ein skapandi tilgongd, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflogið. Við at gera sær fyrimyndir skal næmingurin læra at meta um dygdina í avrikum hjá sær sjálvum og øðrum.
Fakligir førleikar
Týskt hevur endalig mál fyri 9. og 10. floksstig, umframt fyri C-, B- og A-stig. Ávegismálini eru vegleiðandi, tó soleiðis at skilja, at um munandi frávik koma fyri, skal hetta fráboðast leiðslu skúlans, sum við støði í lýsta tørvinum hevur skyldu til at seta neyðug tiltøk í verk. Um endaligu málini verða eftirmett við próvtøku, eru tey bindandi.
9. floksstig
Talaða málið
Næmingurin dugir
- at úttala orð og setningar skilliga
- at orða seg og greiða frá í lættskiltum málbúna um kend evni
- at nýta fastar orðingar og máliskur, sum koma ofta fyri í gerandismáli
- at lurta eftir og skilja høvuðsinnihaldið í tillagaðari talu ella samrøðu t.d. á fløgu og í sjónvarpi um gerandisevni
- at leggja fram eitt fyrireikað evni so sum myndatalvu, ljóð- og myndaupptøku, myndarøð el.tíl.
- at nýta einfaldar samskiftissnildir t.d. at biðja um hjálp til at orða seg og nýta onnur orð og orðafelli
- at nýta sínar royndir úr móðurmálinum og øðrum málum til at menna nýggja málið
- at vera tilvitaður um egnan læringartørv.
Skrivaða málið
Næmingurin dugir
- at lesa og skilja høvuðsinnihaldið í lættskiltum tekstum, sum umboða ymisk tekstsløg, so sum tillagaðar tekstir, sangir og lýsingar
- at umseta heilt einfaldar tekstir í týskt og úr týskum
- at skriva heilt einfaldar setningar
- at nýta tvímálsligar orðalistar ella einfaldar orðabøkur og mállæruyvirlit
- at gera skrivligar viðmerkingar til kend evni í lættskiltum málbúna
- at nýta KT og aðrar miðlar, tá ið arbeitt verður við tekst og evni, tá ið samskift verður, og tá ið tilfar skal fáast til vega
- at nýta sínar royndir úr móðurmálinum og øðrum málum til at menna nýggja málið
- at vera tilvitaður um egnan læringartørv.
Málkunnleiki
Næmingurin dugir
- at kenna stavir og ljóð í málinum, tónalag, aðrar ljóðreglur og at nýta hesi í framburði
- at kenna aftur vanligar regluligar formar úr ymiskum orðaflokkum
- í ávísan mun at brúka sína málsligu vitan aktivt á løttum máli
- einfaldan setningsbygnað í vanligum høvuðssetningum
- at greina heilt einfaldar setningar
- at nýta sínar royndir í mállæruni úr móðurmálinum og øðrum málum til at menna nýggja málið.
Mál og mentan
Næmingurin dugir
- at greiða frá um gerandislív, siðir, siðvenju og livihátt í londum og økjum, har týskt verður talað
- at bera saman við føroysk viðurskifti
- at tosa um mentanarmunir, og um, hvussu vit kunnu skilja hvønn annan tvørtur um mentanarmørk
- einstakar sosialar normar og atferðarreglur í týskmæltu økjunum.
10. floksstig
Talaða málið
Næmingurin dugir
- at samskifta týðiliga viðvíkjandi úttalu og setningsbygnaði
- at orða seg og greiða frá á einføldum, týðiligum máli um gerandisevni og viðgjørd evni
- at nýta fastar og siðbundnar orðingar og máliskur
- at lurta eftir og skilja høvuðsinnihald og týðandi smálutir í tillagaðari talu ella samrøðu t.d. á fløgu og í sjónvarpi um gerandisevni
- at leggja fram eitt fyrireikað evni so sum myndatalvu, ljóð- og myndaupptøku, myndarøð, leik, samrøðu el.tíl.
- at nýta ymiskar samskiftissnildir, sum stuðla munnliga samskiftinum
- at nýta sínar royndir úr móðurmálinum og øðrum málum til at menna málið
- at menna tilvitið um egnan læringartørv.
Skrivaða málið
Næmingurin dugir
- at lesa og skilja høvuðsinnihaldið í ymiskum sløgum av tillagaðum og ótillagaðum tekstum
- at umseta einfaldar tekstir til týskt og úr týskum
- at skriva stuttar og einfaldar tekstir og at gera viðmerkingar til sjónarmið í lættskiltum málbúna
- at nýta tvímálsligar orðalistar, orðabøkur og mállæruyvirlit
- at nýta KT og aðrar miðlar, tá ið arbeitt verður við tekst og evni, tá ið samskift verður, og tá ið tilfar skal fáast til vega
- at nýta sínar royndir úr móðurmálinum og øðrum málum til at menna málið
- at menna tilvitið um egnan læringartørv.
Málkunnleiki
Næmingurin dugir
- at nýta grundleggjandi ljóðreglur í málinum
- vanligar formar úr ymisku orðaflokkunum
- í ávísan mun at brúka sína vitan aktivt á einføldum og týðiligum máli
- grundleggjandi setningsbygnað við høvuðs- og eykasetningum
- at greina einfaldar setningar
- at nýta sínar royndir í mállæruni úr móðurmálinum og øðrum málum til at menna málið.
Mentan og samfelag
Næmingurin dugir
- at vísa á innlit í mentan, søgu og samfelagsviðurskifti í londum ella økjum, har týskt verður talað
- at bera saman við føroysk viðurskifti
- at hugleiða um mentanarmunir og um, hvussu vit kunnu skilja hvønn annan tvørtur um mentanarmørk
- vanligar sosialar normar og atferðarreglur í týskmæltu økjunum.
6. Eftirmeting og próvtøka
9. floksstig
Eftirmeting
Einstaki næmingurin skal ávegis í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini. Næmingurin skal hava eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðukanningar, testir, munnligar framløgur og skrivligar royndir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslag og arbeiðssemi næmingsins eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvat arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini.
Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein munnlig próvtøka.
Próvtøkan
Próvhoyringin varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Fyrireikingartíðin er 20 minuttir íroknað útflýggjan av tilfari og vegleiðing.
Próvtøkuspurningarnir verða settir við støði í evnum, økjum o.tíl., bæði úr kjarnaøkjum og ískoytisøki. Próvhoyringin er ein samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av tilfari og próvtøkuspurningi, sum próvtakarin hevur arbeitt við í fyrireikingartíðini.
Próvhoyringin tekur støði í hoyriroynd og ókendum teksti á týskum, sum samrøtt verður um á føroyskum. Teksturin skal vera valdur soleiðis, at hann í tema ella á annan hátt er knýttur at evnum, økjum o.tíl., sum hava verið umrødd í undirvísingini.
Harumframt fevnir próvtøkan um upplestur á týskum úr einum stuttum, kendum tekstbroti á uml. ½ ns, sum verður umsett. Síðan verður samrøtt um kenda tekstin á týskum.
Dømingargrundarlag
Tekstir, ið eru grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skulu í sínari heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal sýna evni at skilja og orða seg á skilligan hátt um innihaldið í ókenda tekstinum. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tekstinum.
Próvtøkutilfarið verður sent próvdómaranum til góðkenningar sambært próvtøkukunngerðini.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvtalslýsing
Munnligt 9. floksstig
10. floksstig / E-stig
Eftirmeting
Einstaki næmingurin skal ávegis í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini. Næmingurin skal hava eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðiskanningar, testir, munnlig framløga og skrivligar royndir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslag og arbeiðssemi næmingsins eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvat arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini.
Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein munnlig próvtøka.
Próvhoyringin varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Fyrireikingartíðin er 20 minuttir íroknað útflýggjan av tilfari og vegleiðing.
Próvtøkuspurningarnir verða settir við støði í evnum, økjum o.tíl., bæði úr kjarnaøkjum og ískoytisøki. Próvhoyringin er ein samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og samtalan tekur støði í framløgu próvtakarans av tilfari og próvtøkuspurningi, sum próvtakarin hevur arbeitt við í fyrireikingartíðini.
Dømingargrundarlag
Próvhoyrt verður í einum kendum teksti og í einum ókendum og ótillagaðum teksti á umleið 1 ns., og teksturin skal vera valdur soleiðis, at hann í tema ella á annan hátt er knýttur at evnum, økjum o.tíl., sum hava verið umrødd í undirvísingini. Tekstir, ið eru grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skulu í sínari heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal sýna evni at skilja og orða seg samanhangandi um innihaldið í ókenda tekstinum. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tekstinum.
Støðið undir próvhoyringini er upplestur á nevnda fremmandamáli úr einum stuttum, kendum tekstbroti á uml. ½ ns. og týðing av sama tekstbroti. Síðan verður samrøtt um ókenda tekstin.
Próvtøkutilfarið verður sent próvdómaranum til góðkenningar sambært próvtøkukunngerðini.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvtalslýsing
Munnligt 10. floksstig
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støði undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnir at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Í teirri ávísu undirvísingargongdini ber til at leggja høvuðsdent á eitt av kjarnaøkjunum, tað kann vera talaða málið, skrivaða málið, samansettar tekstir ella málkunnleika.
Av stórum týdningi er tað, at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til, og tá ið tað verður mett at vera hóskandi. Sum dømi kundu partar úr kjarnaøkinum málkunnleiki verið samskipaðir við pørtum úr kjarnaøkinum skrivaða málið. Á tann hátt kundi vitan um málsøgu verið við til at gjørt fatanina av eldri tekstum meira fjøltáttaða, samstundis sum vitan um málsins bygnað t.d. kundi verið nýtt í tekstgreining.
Munnligi tátturin skal vera raðfestur høgt, og samrøðan er kjarnin í hesum tátti. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingartilgongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram. Dentur verður lagdur á, at næmingurin sameinir munnligar framløgur við egin skrivlig verk, nýtslu av KT-amboðum, ymiskar samskiftishættir o.s.fr. Á tann hátt verður retoriski førleikin hjá næminginum mentur.
Skrivligi tátturin skal eins og tann munnligi í stóran mun vera skipaður inn í dagligu undirvísingina og í fakligu heildina. Á henda hátt kann næmingurin menna seg í skrivitilgongdini og í stigum ogna sær góðar skriviførleikar. Somuleiðis skal verða borið so í bandi, at skrivlig avrik í øðrum lærugreinum eisini kunnu vera partur av skrivligum avrikum í lærugreinini øðrum fremmandamálum. Umframt at hetta styrkir um tvørfakliga samstarvið, gevur tað næminginum eina greiðari fatan av týdninginum, skriviførleiki hevur fyri alt skrivligt samskifti, og samstundis mennir tað evnini hjá næminginum at orða seg bæði munnliga og skrivliga.
Stigvøkstur
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat ið er best at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á sína egnu læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt. Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt, at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram móti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis so, at næmingurin veit frammanundan, hvørji ávegismálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
At læra at læra
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir, og hvat endamálið við læringini er.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so at næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgondin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur skal eisini leggjast á heimaarbeiði, og tann týðandi leiklut, hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja týdningin av lærugreinini onnur fremmandamál. Tá ið arbeitt verður við ymiskum sløgum av tekstum, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til, eisini uttan fyri skúlans gátt. Undirvísingin í fremmandamálum skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at arbeiða greinandi og kritiskt við teimum ymisku sløgunum av tekstum, skrivaðum eins væl og munnligum. Eisini skal næmingurin verða tilvitaður um, at hann í lærugreinini mennir sær førleikarnar at koma til orðanna í ymiskum tekstsløgum og samskiftisstøðum.
Arbeiðshættir
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður. Hetta verður m.a. gjørt so at týðandi tekstir og tekstsløg verða tikin upp í undirvísingina.
Í týskum skulu ymiskir arbeiðshættir verða nýttir so, at fjølbroytni í lærugreinini kann verða framt miðvíst. Arbeiðshættir kunnu fevna um lærarafyrilestur, einstaklingsverkevni, næmingaframløgu, samrøður í flokkinum, bólka- og toymisarbeiði, verkætlanarevni o.tíl. Tá ið arbeiðshættir verða valdir og lagdir til rættis, er eyðsæð, at lærarin hugsar um stigvøkstur í undirvísingarhættunum, har byrjað verður við lærarastýrdari undirvísing. So hvørt sum næmingarnir búnast og gerast meira sjálvstøðugir, verður hesin lærarastýrdi undirvísingarformur at minka.
Næmingarnir skulu ikki einans duga at fyrihalda seg til boðskap úr tekstum, frá lærara og floksfeløgunum, men í eins stóran mun duga at miðla vitan og boðskap til lærara, floksfelagar og móttakarar uttan fyri flokshølið umframt skúlans gátt.
Arbeiðshættirnir eru tískil neyvt samantvinnaðir við serligum atliti at, hvussu bæði munnligi og skrivligi tátturin verða útintir.
Endamálið við teimum ymsu arbeiðsháttunum er at menna aðrar førleikar enn teir reint fakligu, tað eru førleikar sum t.d. at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan, at granska, at arbeiða sjálvstøðugt, at seta sær mál og at arbeiða evnislagað og miðvíst, at arbeiða tíðaravmarkað, at samstarva, at samhugsa, at brúka og hugsa vitan í nýggjum høpi, at leggja til rættis og evna til eitt avrik, at gera uppgávuorðingar, at brúka ymisk háttaløg, at hugsa nýtt og verkseta, at hugsa djúpari og breiðari um ávíst evni, umframt at taka á seg ábyrgd og hava virðing.
Lærari má altíð gera sær sjálvum og næmingum greitt, hvat endamálið við ávísum arbeiðshátti er.
Samstarv
Lærugreinin týskt er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinir. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinar um ymisk evni, eitt nú at menna skapandi evnini og KT-førleikarnar, undirvísing í søgu, í tekstgerð, í bókmentaligum hugtøkum og í almennari málfrøði og málsøgu.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinar við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði (lesa parallelt), t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinarnar sum partar av størri heild og letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanhangir avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin.
Skrivlig avrik
Skrivligi parturin letur upp fyri tvørfakligum samstarvi og við tí øðrvísi skrivligum avrikum. Heldur enn at lata eitt avrik inn, bara í teirri eini lærugreinini, kann ístaðin verða latið upp fyri tvørfakligum samstarvi, t.d. at stíla fyri einari blaðútgávu, gera eina søguliga ritgerð, ella eina heimasíðu.
Ein grundgeving fyri, at skrivligt arbeiði kann vera partur av tvørfakligum samstarvi, er, at næmingurin lærir, at tað at skriva væl (t.e. greitt og uttan stórvegis villur) ikki bara er eitt krav í lærugreinini føroyskum, men eitt alment krav, ið er knýtt at øllum skrivligum samskifti.
Næmingurin skal hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin menna seg til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivligu uppritini, sum verða løgd fram, á mennandi hátt. Kunningartøknin letur upp fyri munagóðum og ítøkiligum møguleikum í sambandi við vegleiðing og umrøðu í sjálvari skrivitilgongdini.
Samrøða
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð, og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri móðurmálinum sum eitt intellektuelt amboð, ið skal víðka sjónarringin hjá næminginum. Allir flokkar skulu tí gera royndir við málinum, eitt nú við sínámillum tosi og við tí at siga frá.
Skúlin skal vera so rúmur, at til ber at tosa um kenslur, evni, hugtøk og hendingar í gerandisdegnum. Næmingurin skal arbeiða við at lurta og at vera umhugsin øll skúlaárini, samstundis sum orðatilfeingi og talugávur verða ment. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og gjørdar samrøður. Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast, so at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Lesing
Næmingurin skal haldast til at lesa nógv. Eitt gott lesiumhvørvi á skúlanum er ein treyt fyri at menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Hetta verður skapt í flokkinum við nógvum ymiskum lesitilfari og góðum vanum. Skúlabókasavnið er ein sjálvsagdur partur av hesum góðu vanum. Fyri at røkka góðum lesivanum er av stórum týdningi, at skúlabókasavnið og lesiumhvørvið er ein natúrligur partur av skúlagongdini. Í byrjanini kunnu næmingarnir t.d. lesa eina stutta bók um dagin. So hvørt sum bøkurnar gerast longri, má meira tíð setast av til at lesa eina bók í. Umráðandi er, at lesingin verður løgd til rættis samsvarandi tí førleikastigi, næmingurin er á. Allir næmingar skulu lesa eina aldurshóskandi skaldsøgu ella samsvarandi tekstmongd um mánaðin øll skúlaárini.
Lívlong læring
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at umhugsa sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.


c: text/html

text:
Stuðulin til útoyggj røkkur ov stutt
Skrivað hevur Jónleif Johannesen 08.09.2017 - 11:04
Útjavningarstuðulin, sum er eitt gott íkast hjá fólki á útoyggj, røkkur ov stutt út á ári. Ein kann undrast yvir hví stuðulin røkkur stytri enn áður, tí stuðulin er ikki lækkaður, og fólkatalið á útoyggj er ikki hækkað
Fyri at fáa betri innlit í hetta, havi eg sett Henrik Old soljóðandi grein 52a spurning.
- Verður kostnaðurin fyri farmatúrar til útoyggjar goldin av útjavningarstuðulinum til útjaðaraøkið?
- Hvørji átøk eru og verða framd fyri, at útjavningarstuðulin til útjaðaraøkið kann strekkja longri út á árið?
- Eru tað bert fastbúgvandi á útoyggj, sum fáa útjavningarstuðulin?
- Hvussu tryggjar landsstýrismaðurin sær, at tað bert eru fastbúgvandi á útoyggj, sum fáa útjavningarstuðulin?
Viðmerkingar
Í summar frættist, at útjavningarstuðulin fyri árið 2017 var við at vera uppbrúktur. Fleiri gitingar hava verið frammi um, hví hendan óhepna støða er íkomin. Onkur metir, at hetta kemst av, at stuðulin fyri farmatúrar til útoyggjar verða goldnir av útjavningarstuðlinum til útjaðaraøkið.
Onnur meta, at grundgevingin fyri, at stuðulin røkkur so stutt út á árið, skal finnast í, at tað eru fleiri fólk, ið ikki búgva á útoyggj, sum fáa stuðulin. Eisini eru prísir hjá Posta hækkaðir, og tá ið útjavningarstuðulin bert verður latin almennum flutningsfeløgum, røkkur stuðulin tað styttri.
Uttan mun til hvør grundgevingin er má staðfestast, at hetta er sera óheppið fyri fólk, ið búðleikast á útoyggj, tí tey hava brúk fyri stuðlinum alt árið. Ikki minst um heysti, tá ið slakti er fyri, og krov o.a. skulu seljast inn á miðstaðarøkið.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Heðin spyr Henrik um tunnilsætlan hjá Anniku
Innkomuvegurin til Havnar er nú komin í Løgtingið sum fyrispurningur frá Heðini Mortensen, løgtingsmanni, til Hendik Old, landsstýrismann.
Heðin Mortensen spyr Henrik Old, um hann ætlar at ganga ynskinum hjá Anniku Olsen, borgarstjóra, á møti, sum kannar møguleikan fyri at ein tunnil verður boraður av Hvítanesi til gamla Oyggjarvegin vestan fyri Auto Service.
Spyr um vegurin verður liðugur
Landsstýrismaðurin verður eisini spurdur, hvørjar ætlanir hann hevur við innkomuvegnum til Havnar, og um vegurin verður liðugur, tá Eysturoyartunnilin verður tikin í nýtslu.
Í viðmerkingunum til fyrispurningin ger Heðin Mortensen vart við avtaluna, hann sum borgarstjóri gjørdi við Henrik Old um innkomuvegin til Havnar, og sigur seg illa duga at síggja, at loysin, Annika Olsen skjýtur upp, fer at lætta nevnivert um ferðslutrýstið.
Sí eisini


text:
Ikki er fjøruslætt í Gásadali í Vágum; har er bratt berg, fimtan favnar hátt, móti sjónum; Gásadals bygd liggur tí illa fyri útróðri, bátur fær ikki staðið undir berginum fyri brimi um veturin, teir kunna tí ikki hava stóran bát standandi, av tí at drátturin upp í bergið er tung- ur og ringur, og gásadalsmenn hava tí havt útróðrarbát til havróður í felag við teir í Bø og eru vanir at rógva út við teimum.
Ein maður úr Gásadali fór eina náttina í góðum útróðrarlíkindum heimanífrá til gongu eystur á Akranes, hvar bíggjarmenn skuldu leggja at landi og taka hann inn í bátin. Tá ið hann kom eystur um Skarðsá, sá hann bát rógva inn at Akranesi; hann vildi ikki, at teir skuldu dvøljast leingi eftir sær, og tók tí at renna hart oman til teirra. Hann sá nú, at sjey menn vóru á bátinum, og at sessur stóð leysur fyri honum á einum bekki; tó tekti hann ikki menninar, tí at dimmið var ikki tá meir enn farið at lætta.
Gásadalsmaðurin hevði ongan illgruna á nøkrum, men hugsaði, at alt var, so sum tað átti at vera; hann var kvikur at springa inn í bátin, og teir løgdu straks frá landi. Maðurin settist á bekkin, ið hann var vanur at sita á, og legði út árina; men nú hann hyggur um seg, kennir hann ongan mann á bátinum og grunar tá, at tað eru huldumenn, hann er komin ímillum; tó lætst hann vera óræddur og rør dúguliga sum hinir.
Teir fara norður um oynna út á Ravnamúla, eitt mið, sum vágamenninir fyri vestan plaga at rógva út á. Huldumenninir egndu og kastaðu niður, men gásadalsmaðurin sat stillur og tagdi, tí snørið hevði hann borið við sær úr dalinum, men onglarnir hingu í Bø, og einki átti hann agnið. Formaðurin á bátinum spyr hann nú, hví hann ikki kastar niður; hann svarar: ”Eingin er krókurin, og eingin er bitin.” Huldumaðurin fekk honum straks bæði ongul og agn, og onglarnir vóru ikki meir enn komnir niður at botni, fyrr enn hann kendi og dró ein stóran fisk; tá ið hann var liðugur við at sløga hann og legði hann niður í bátin, tók formaðurin og markaði hann, og so var hvør fiskur, sum hann dró, markaður.
Tá ið teir høvdu fingið upp í bátin av góðum fiski, róðu teir heimaftur og løgdu at landi á Akranesi í sama staðinum, hvar teir høvdu tikið gásadalsmannin inn. Av tí hann hevði sitið um dagin í sjalvdrátri, blakaðu teir hvønn fisk á land, sum teir høvdu markað.
Nú hann er komin á land og hevur tikið við veiðu síni úr huldubátinum, ansar hann fyrst, at hann hevur gloymt knív sín eftir í bátinum; hann rópar tá til teirra: ”Hvast við lær stendur eftir.” Huldumaðurin treiv um knívin og blakaði eftir honum; men hann rakaði hann ikki; hann rópaði tá: ”Bannaður verði tú, eydnumaður ert tú”. Teir løgdu nú aftur frá landi, men huldumaðurin segði nú: ”Hundur vart tú, at tú segði mær ikki takk fyri bátin”.
Ikki er gott, tá ið huldufólk er nær á sjógv ella á landi (og hvør veit tað?), at nevna ”knív, svørð, øksi, agn, royk” o. s. v. við rættum navni uttan við øðrum orðum, sum ”hvast, biti, húsaskýggj” og tílíkt. Ei heldur er gott at takka huldufólki, um tey gera nøkrum ein beina, tí tá fáa tey kraft at gera manni mein.
Sagnir, sum líkjast hesari, ið nú er sagt frá, ganga um ein mann á Strondum og annan á Eiði í Eysturoy, sum báðir róðu út við huldubáti, og er sagt, at hesin seinni róði út við honum allan veturin.
V.U. Hammershaimb: ”Færøsk Anthologi I”, 1891


text:
Tíðindaskriv
10.11.2017 - 08:32
Mentan > Mentan > Konsertir
Í kvøld verður konsert í Mentunarhølini á Eiði tá spildur nýggja rokk orkestri “Sunda Rokk” fer at spæla. Tað eru ungdómar frá Eiði og Hvalvík sum spæla, har Pauli Poulsen og Ann-Kirstin Hansen hava lagt teimum lag á.
Blásarar og trummur frá Nes sóknar musikkskúla og Norðljómi manna eitt orkestur saman við Eiðis ljómfelag, tey spæla ’Thriller’ hjá Michael Jackson, Beatles og filmslagið Gost-Busters.
Eiðis ljómfelag fer at royna nýggjan búna bæði fyri eygu og oyru. Tey spæla New Orleans løg so sum “Old rugged cross” og “Just a closer walk with thee”.
Nýtt orkestur úr Nes sókn við blásarum og rútmubólki spælir marsj og blues.


text:
Hálvfinalur vóru á skránni mánamorgunin, og hendan morgunin var Alda einasti føroyingur í eldin. Hon skuldi royna seg á geil seks í seinnu hálvfinaluni á 100 m.
Alda var styrkismett til at enda sum nummar fimm í hesi hálvfinaluni. Alda kom sera væl úr blokkinum var væl við fyrstu metrarnar. So dragnaði eitt vet í mun til hana sum rann á geil fimm. Alda vildi tó ikki sleppa heilt, og tá hon kom á mál vísti tað seg at hon var enda sum nummar fýra í sterku hálvfinaluni.
Tíðin hjá Aldu gjørdist 13,63 sek, hóast vindmátarin segði 4,85 m/s ímóti. Standard korrektión fyri vindin sigur at ein mótvindur uppá 4,85 m/s kostar 0,7 sek á 100 m, so ongin ivi um at Alda rann upp til sítt allar besta og eitt sindur afturat í síni fyrstu kapping á oyggjaleikum. Í morgin er hon partur av 4×100 m boðrenningini, har hon skal renna fyrsta teinin.


text:
Far tvørtur um vegin
Ein fortreyt fyri at fara tvørtur um ein veg er, at barnið dugir at meta um, nær støðan er trygg.
Saman við barninum
Vel ein minni veg við avmarkaðari ferðslu. Tað er í lagi, um nakrir fáir bilar eru, men tað skal vera lætt at fara tvørturum. Gakk aftan fyri barnið, soleiðis at tú ert klár/ur at koma uppí, um okkurt skuldi verið.
Tá tit koma til kantsteinin, skalt tú halda eyga við, um barnið steðgar og hyggur fyri sær. Spyr síðani barnið, um klárt er at fara tvørtur um. Lær barnið at royna at fáa eygnasamband við bilførara, sum steðgar, at lova tí yvirum. Minst til, at tað er barnið, sum skal læra at meta um støðuna, men tað er tú, sum ræður.
Barnið einsamalt
Finn ein lítlan, hóskandi veg, har lætt er at hava yvirlit og bert lítil ferðsla. Greið frá, at tit skulu læra at fara tvørtur um ein veg við bilum og hvussu henda venjingin fer fram.
Statt soleiðis at tú hevur yvirlit yvir støðuni og samstundis møguleika at steðga barninum, skuldi tað verið neyðugt. Greið barninum frá, at tað eigur at hyggja til báðar síður og bert fara tvørtur um, um eingin ferðsla er. Avtala við barnið, at tað skal bíða eftir tær hinumegin vegin.
Endurtakið venjingina á ymsum støðum.


text:
Úr Svøríki er komin vitjan. Tað eru Nils Zandhers og Lennart Thorstensson, sum siga frá og syngja sangir og vísur hjá Taube og Bellman, umframt einstakar hjá Astrid Lindgren, Dan Andersson og Birger Sjöberg.
Teir hava vitjað í Norðurlandahúsinum og spælt í beinleiðis sending fríggjadag seinnapart. Leygardag vitja teir Fuglafjørð klokkan 16.00. Sunnudagin eru tvær konsertir á skránni. Tann fyrra á Bókasavninum við Løkin klokkan 16.00 og tann seinna á Eiði klokkan 20.00.
Nils og Lennart hava báðir verið lærarar á Nordiska Folhögskolan í Kungälv, og Nils hevur eisini verið rektari í fleiri ár. Hóast báðir eru farnir frá fyri aldur ferðast teir framvegis runt í Svøríki og undirhalda við frásøgunum, sangunum og vísunum. Og nú eru teir komnir til Føroya.
Sangirnir, vísurnar og søgurnar knýta seg at umráðunum har Taube og Bellman eru ættaðir og har teir báðir Nils og Lennart hava búð og arbeitt.
Føroyingar luttaka eisini saman við teimum. Eru teir nevndir eru teir kendir. Hanus G. Johansen, Niels Midjord, Jógvan Andrias Joensen eru allir fyrrverandi næmingar og hava gingið á vísulinjuni á Nordiska Folkögskolan í Kungälv.
Meira kann lesast um konsertina á Bókasavninum við Løkin á www.lokin.fo


text:
Í morgun er hósdagur 29. november. Tá ið fólk fara oman við hjá okkum um morgunin til arbeiðis ella í skúla, sært tú á gongulagnum á fólki, hvussu veðrið er. Veðurlagið ávirkar føroyingin, men vit gloyma skjótt vánaliga veðrið, sum kann herja oyggjarnar hesa ársins tið, men heldur gleðast um góðu løturnar, sum vit upplíva júst í morgun. Vit hava havt frálíkt heyst higartil, og nú nærkast myrkasti mánaður á vetrinum. Fyri tveimum árum síðani var eg eftir einum abbasoni í barnagarðinum við kirkjugarðin, og har segði pedagogur mær, at børnini vóru meira sjúk, tá ið vit høvdu slavið veðurlag við mjørka, disi og regni. Bakteriurnar høvdu góðar dagar í hesum veðri, men tær liggja í dvala, tá ið kalt er í veðrinum. Eingin ivi um, at nakað er um tað. Les meira…
Á seinasta aðalfundi hjá Róðrarsambandinum vóru nakrar broytingar samtyktar, sum koma at broyta FM-róðrarnar nógv í 2013. Millum annað skulu bátar ikki rógva 1500 metrar, tað vil siga, at 6-mannafør við monnum rógva 1000 metrar, og 8-mannafør við monnum rógva 2000 metrar, har tað ber til. Eisini varð samtykt, at barnamanningar, sum hava róð 500 metrar, í 2013 skulu rógva 1000 metrar, men tí betur hava róðrarfeløgini á eftirmetingarfund gjørt av, at skeivt er broyta teinin hjá børnunum, tí so fara fleiri ung at halda seg aftur. Niðanfyri skriv er nú sent fjølmiðlunum um barnaróðurin. Les meira…
Nógvir føroyskir handverkarar arbeiða í Noregi. Teir eru í Noregi í tvær vikur, har teir arbeiða allar dagar í viku, og so hava teir frí í tvær vikur ella tríggjar vikur. Teir arbeiða um dagin ella um náttina, og um náttina er meira peningur at forvinna. Kyndilsspælararnir Hans Áki Dal Christiansen og Julian Jónsson Johansen arbeiða í Noregi í tvær vikur og hava frí í triggjar vikur.
Tá ið teir eru heima, spæla teir hondbólt við Kyndli. Men hvussu fáa teir at hanga saman at vera burturi frá Kyndilsliðnum í tvær vikur, og so sleppa aftur á liðið. Kunnu teir venja í Noregi? Les meira…
Eitt H71 lið uttan Bogdan Florea ímóti vælhýrdum KÍF liði hevði lítið at bjóða í fyrra hálvleiki, har KÍF var klárt betri liðið. Úr Kollafirði verður sagt, at eingin H71 spælari var at skjóta langskot, tí fekk H71 bara seks mál í fyrra hálvleiki. Tó so einaferð fyrst í seinna hálvleiki ressaðist H71 við við skjótum og góðum spæli, og knappliga var støðan 16-14 til KÍF. Men so tók KÍF seg saman aftur og tók leiðsluna í dystinum í tryggum sigri. Ein hoyvíkingur segði mær í seinastu viku, at nú má Esbern Patursson koma heima at skriva uppgávu, annars koma Føroyameistaranir ikki í FM-finalurinar. Nakað kann vera um tað, men ikki er enn ov seint. Les meira…
Tað má vera bragd av Stjørnuni at vinna í Vági, tí sjey stjørnuspælarar spældu ikki torføra útidystin. Stjørnan spældi við seks teimum somu spælarum allan dystin. Eg fekk stutt prát við fegna venjaran Svein Rógva Nielsen og spurdi hann, hvussu Stjørnan kundi vinna í Vági við so skerdum liði: – Málverjin Elisabeth Bergvin og verjan serliga i seinna hálvleiki vunnu okkum dystin og harvið týdningarmiklu stigini. Vit brendu nógv í fyrra hálvleiki, og tí fekk VB nógv skjótálop, sum góvu mál, men í seinna hálveleiki, fingu vit steðga hesum. Les meira…
Hondbóltssamband Føroya er stovnað í 1980, men HSF formaðurin Kristian Johansen kom longu í 1977 at virka í hondbóltsdeildini í ÍSF, sum tað æt tá. Hann byrjaði at spæla hondbólt í Neistanum sum ungur drongur í 1968, og longu sum seytjan ára gamal dømdi hann í bestu deildunum. Kristian Johansen og Hjalmar Petersen vóru altjóða A-dómarar í nógv ár. Nú er Kristian altjóða dómaraeygleiðari, og frá 2006 hevur hann verið formaður í Hondbóltssambandinum. Les meira…
Tá ið eg mikumorgunin spákaði á vestaru bryggju í Havn, rann mær í hugs nógvu orðini, sum vóru at hoyra í valstríðnum undan býráðsvalinum. Fólk úr fleiri flokkum yngstu meira vinnuligt virksemi í Havn, tí vestara bryggja er summar dagar stein deyð. Mikumorgunin var tó virksemi á bryggjuni, tí trolarin Enniberg lossaði flak at flyta av landinum, partrolararnir Japis og Ametyst og línuskipið Sandshavið landaðu til landingarmiðstøðina. Virksemið gevur arbeiði til nakrar mans í nakrar dagar, men veruligt dagligt fiskaarbeiði er ikki á vestaru bryggju. Allur fiskurin fer við lastbilum til flakavirki kring landið. Trolarar, línuskip og útróðrarbátar, sum áður landaðu til Bacalao og seinni Fiskavirking, eru farnir úr Havnini. Røddir eru um, at Saltsølan skal gerast til mentanarmiðdepul, og at saltsiloin skal hýsa konsertum. Les meira…
Vit kunnu nú rokna við, at neistamenn fara at gera um seg í kappingini. Teir vunnu við einum máli á H71, og mikukvøldið vinna teir málríkan dyst á Team Klaksvík. Eg fekk fatur í Ára Rouch eftir dystin og spurdi hann, hví neistamenn veruliga bíta frá sær júst nú og síggja út at skjóta fleiri mál enn í fyrstu dysturnum.
Ári sigur: – Vit byrjaðu kappingarárið varnir, tí vit høvdu nýtt lið, og vit vistu ikki, hvar vit flutu. Fyrst løgdu vit okkum eftir góðum verjuspæli og drógu mangan ferðina úr álopsspælinum. Les meira…
Tá ið tú sært Marjuna Falkvard Danberg spæla hondbólt, sveima tankarnir um mammu hennara, Ingu Falkvard Danberg, sum spældi við Neistanum. Hon doyði av sjúku í 2002. Tá var Marjun ellivu ára gomul. Marjun og Inga minna heilt nógv um hvørja aðra á vøllinum, og serliga eykennið er, at Marjun eins og mamman vil so nógv á vøllinum, at sálarliga støðan mangan er teirra størsta mótstøða. Marjun er nógv broytt seinastu tvey árini á vøllinum, hon er meira rólig, meira búgvin, og fær tí nógv meira burturúr í spælinum. Eg havi hitt Marjuna, og hon sigur millum annað: “Nú eri eg komin víðari í lívinum eftir stóru sorgina”. Les meira…
Tá ið stig vórðu tikin at leggja Útvarpið og Sjónvarpið saman, skrivaði eg grein um tað sama. Ikki helt eg, at rætt var at leggja stovnarnar saman júst tá til tess at spara eina stjóraløn, tí royndir vísa aðrastaðni, at tú sparir ikki pening at leggja saman. Hevði nýggjur bygningur verið bygdur, sum kundi hýsa báðum stovnunum, so var støðan kanska ein onnur. Nú siglir Kringvarp Føroya í tungum fíggjarligum sjógvi, har Sjónvarpið hevur tikið vælrikna Útvarpið við sær niður í fíggjarliga dýpið. Les meira…


text:
Pet Hate vol. 9
Ok, hetta er kanska eitt sindur off-side, síðan eg ongantíð sjálv havi føtt (annað enn bussimenn og jólatrøll), men ja ja.
Eg góðtaki væl, at fólk reklamera fyri sínum nýføðingi á facebook. Harragud, lova teimum. Í gomlum døgum (tá hendan var ung) gjørdi man tað sama í avísum. Nú sparir man í tað minsta porto.
Alt gott um tað, og av hjartans tillukku og alt sovorði.
Eg veit væl, at tílíkt altíð partout skal hava standard formuleringar; ein hátíðarligheitsmarkering, ella hvat tað er. Men altso. Tá facebook-vinMENN enda sína sólstrálusøgu við “..Vit øll trý hava tað gott.” ….
Hvat er tað líííka presist, tú hevur gjørt?
“Vit øll trý hava tað gott; eg hevði eitt sindur ilt í rygginum í morgun, men nú er betur.”
Ella hvat??


text:
Viðgerðartrygd til allar føroyingar fyri Løgtingið í dag
Skrivað hevur Bárður Nielsen 14.11.2017 - 10:03
Eingin borgari í Føroyum skal bíða longur enn – í mesta lagi – ein mánað eftir viðgerð á føroyskum sjúkrahúsum. Sambandsflokkurin vil útvega heilsuverkinum somu amboð, sum vælferðarsamfeløg í øðrum Norðurlondum hava. Uppskotið um viðgerðartrygd til allar føroyingar fær 1. viðgerð í Løgtinginum í dag
Tað er í tøkum tíma, at borgarar í Føroyum fáa eina viðgerðartrygd í føroyska heilsuverkinum.
Sambandsflokkurin hevur skotið viðgerðartrygd upp í einum uppskoti, sum fær 1. viðgerð í Løgtinginum í dag.
Viðgerðartrygd er í øðrum Norðurlondum, og føroyingar eiga eisini at hava eina slíka, um vit framhaldandi skulu kunna kalla okkara samfelag eitt vælferðarsamfelag.
Málið er, at eingin føroyingur má bíða meira enn – í mesta lagi – ein mánað eftir sjúkuviðgerð, frá tí at illgruni um sjúku er staðfestur, og til viðgerðin verður sett í verk.
Í Sambandsflokkinum eru vit sannførd um, at ein sjúkuviðgerðrtrygd er stórur fyrimunur fyri tann einstaka borgaran, ið gerst sjúkur, og fyri samfelagið sum heild.
Lítil ivi er um, at sjúklingar, sum verða settir í viðgerð sum allar skjótast, hava betri møguleika at koma út aftur í lívið og arbeiðslívið, og at hitt almenna á henda hátt í seinasta enda sparir pengar í heilsuverkinum.
Sambandsflokkurin bæði vónar og væntar, at meiriluti verður fyri uppskotinum um viðgerðartrygd, tí hetta er ein rættur, ið allir føroyskir borgarar eiga at hava.
Løgtingsfundurin byrjar kl. 10 í dag, 14. november 2017, og málið hjá Sambandsflokkinum er nummar fýra á dagsskránni.
Bárður S. Nielsen
formaður í Sambandsflokkinum


text:
Tórshavn tann 28. mars 2011
Limir
Felag okkara hevur nú 116 limir. Fleiri nýggir limir eru komnir hetta seinasta árið, men tíverri eru tríggir av limum okkara eisini farnir, Andrias Guttormur Djurhuus andaðist í fjør, Viggo Olsen í januar og heiðurslimur okkara Axel Torgarð fór sum kunnugt til jarðar í gjár.
Nevndin
Nevndin hevur síðani síðsta aðalfund havt 9 fundir.
Eftir aðalfundin skipaði nevndin seg soleiðis: Rakel Helmsdal, forkvinna, Malan Poulsen, næstformaður, Sólgerð Andreassen, skrivari, Zakarias Wang, kassameistari og Carl Johan Jensen, nevndarlimur. Frá oktober hevur Turið Sigurðardóttir siti í nevndini fyri Sólgerð Andreassen.
Umboð í nevndum og grunnum
Rithøvundafelagið hevur umboð í hesum nevndum og grunnum:
Listafólkasamband Føroya (starvsnevnd: Oddfríður M. Rasmussen og umboðsráð: Carl Jóhan Jensen)
Fjølrit (starvsnevnd: Sigmund Poulsen og umboðsráð: Gunnar Hoydal)
M.A. Jacobsen-nevndin (Vár í Ólavsstovu)
Málnevndin (Heðin M. Klein)
Norðurlendska bókmentavirðislønin (føroyska tilmælisnevndin: Ann Ellefsen, Kinna Poulsen og Bergur D. Hansen)
Kulturkontakt Nord týðarastuðul (nevndin, ið viðger umsóknir: Heðin M. Klein, Guðrun Gaard)
Norðurlendska barnabókarithøvundafelagsskapin Regnhlíf (Marjun S. Kjelnæs og Dánjal Hoydal)
Verkætlanin Listaleypurin (Rakel Helmsdal og Arnbjørn Dalsgarð)
Bókmentaráðið hjá Kringvarpinum (Carl Johan Jensen og Arnbjørn Dalsgarð)
Nakrar av frágreiðingunum um virksemið í 2010 í hesum nevndum og grunnum eru lagdar við hesi formansfrágreiðing sum fylgiskjøl, og fleiri koma seinni, tá hetta verður lagt á heimasíðuna og sent limunum.
Limatiltøk
Eitt av stóru málunum, sum Rithøvundafelagið hevur tikið sær av í hesum farna árinum, eru Høvundakvøldini í Sirkus.
Annaðhvørt mikukvøld síðani september hava høvundar havt upplestur og frásøgn um verk síni millum kl. 20 og 21 í Sirkus í Vágsbotni. Staðið er stak væl egna, hugnaligt og passaliga stórt. Eini 30 áhoyrarar kunnu væl vera har, men eru færri, kenst ikki tómt. Kvøldini hava verið væl vitjaði.
Hjáløgd er frágreiðing um kvøldini.
Í mai var eitt tiltak fyri barna- og ungdómshøvundar og teknarar. Í 2009 var lógin fyri felagið broytt, so at bókateknarar nú eisini kundu verða limir í felagnum. Hetta limakvøldið skuldi leggja upp til at gera ein áhugabólk innanfyri felagið, ein bólkur har møguligt skuldi vera at hittast til prát og viðgerð av t.d. felags áhugamálum, viðkomandi evnum og framløgum og skipa fyri tiltøkum og skeiðum. Eisini var komið ásamt um, at aðrir áhugabólkar áttu at verið stovnaðir undir felagnum eftir tørvi. Enn eru tó ongir slíkir bólkar settir á stovn, men ætlanirnar eru ikki sleptar.
Bókadagurin 2010 var hesaferð í Miðlahúsinum og á Hvonn, tí Norðurlandahúsið tíverri var upptikið av sangleiki. Barnabókatiltak var í Miðalhúsinum, har Ingun Christiansen, Helle Thede Johansen og Rakel Helmsdal lósu úr nýggjum bókum og Janus á Húsagarði teknaði saman við børnunum.
Eftir hetta var upplestur av nýggjum bókmentum fyri vaksnari luttakaraskarða á Hvonn: Sigri Gaini, Hanus Kamban,Tóroddur Poulsen, Marjun S. Kjelnæs, Sonne Smith, Agnar Artuvertin antin lósu sjálvi, ella høvdu onnur at lesa fyri seg. Í Miðlahúsinum var tiltak við týðarum, har týðararnir Elin Henriksen, Marianna Hoydal og Carl Johan Jensen lósu úr og tosaðu um týðingar sínar.
Bókadagurin endaði við pallborðið í Miðlahúsinum. Evnið var: “Hví koma so fáar skaldsøgur á føroyskum og hví hevur tað týdning at fleiri koma?” Í pallborðinum sótu Marna Jacobsen, Carl Johan Jensen, Turið Sigurðardóttir og Bergur D. Hansen og Anna Ellingsgaard. Orðstýrari var Súni Merkisstein.
Rit & Rák hevði bókasølu í Miðlahúsinum.
Heilt fitt av fólkið var til øll tiltøkini, men kanska ikki heilt so nógv, sum tá tiltakið er í Norðurlandahúsinum. Avtala er longu gjørd við NLH um at hava Bókadagin 2011 har fyrst í november.
Kringvarpssáttmálin
Í 2009 gjørdi Rithøvundafelagið royndarsáttmála við Kringvarpið. Nú sáttmálin hevur verið galdandi í tað árið, sum avtalan var um, er tíð at endurskoða sáttmálan. Í sáttmálanum var gjørd avtala um, at Kringvarpið fyri eina fasta upphædd kann senda so nógv av føroyskum bókmentum, sum teimum lystir. Hendan upphæddin skal síðani býtast millum høvundarnar eftir einum fastum lykli, sum er bygdu á gamla sáttmálan (t.v.s. ein upphædd til upprunahøvundar og helvtarupphædd til týðarar. Hetta var gjørt fyri at fáa meiri av føroyskum bókmentum í kringvarpið, m.a. yrkingar, sum hava verið útihýstar í nógv harrans ár. Støðan áðrenn nýggja sáttmálan var tann, at minni og minni av bókmentum hevði verið sent seinastu árini, tí útvarpið støðugt hevur minkað hesa upphæddina seinastu árini. Í avtaluni var eisini sett hvussu nógv av hesum í mesta lagið mátti vera endursendingar í mun til nýinnlisnið tilfari og hvussu nógv av upprunatilfari og umsettum. Í samband við hendan nýggja sáttmálan var eisini sett eitt Bókmentaráð í Kringvarpinum, har Kringvarpið hevur tveir limir í ráðnum og Rithøvundafelagið tveir.
Nú hevur skipanin so koyrt í eitt ár og vit hava tikið nógv av hesum upp til umhugsunar.
Fyrst av øllum hevur tað verið ein stórur trupulleiki at fáa útgoldið peningin til høvundarnar. Kringvarpið tók rættiliga langa tíð at gjalda út peningin og koma við nøktandi upplýsingum um høvundarnar, og sætt at siga, vænta vit enn ein part av upplýsingunum, sum vit hava biðið Kringvarpið um á fáa í hesum sambandi. Ikki fyrr enn í hesum døgum verður peningurin útgoldin. Hetta er sjálvandi als ikki nøktandi, men kenn kortini roknast sum byrjanartrupulleikar og fer ikki at endurtaka seg, um hesin sáttmálin verður endurnýggjaður.
Eisini er tað greitt, at Rithøvundafelagið má gjalda út til aðrar enn limir sínar, tí bert ein helvt ella minni av lisnu tekstunum eru eftir limum í felagnum. Hetta er fyri so vítt í lagið, tí ein høvundur kann eftir lógum okkara ikki gerast limur, fyrr enn hann hevur givið út eina bók, og vit kunnu bert frøast um, at tekstir av nýggjum høvundum hava áhuga.
Ein annar trupulleiki, sum hevur stungið seg upp, er, at sáttmálin ikki tekur hædd fyri, at nakrir tekstir kunnu vera av føroyskum høvundum, men skrivaðar á øðrum málið. Tá hevur Útvarpið fyrr goldið bæði høvunda og týðara. Men um tekstirnir eru eftir útlendskum høvunda, men føroyskum týðara, so fær bert týðarin løn. Rithøvundafelagið skal fyri so vítt ikki taka støðu til hetta, tí vit hava ikki ábyrgd av at biðja um rættindini, tað er uppgáva Kringvarpsins, men tað er týdningarmikið, at hetta verður tilskilað í sáttmálanum, at Rithøvundafelagið bara hevur ábyrgdina av at býta peningin millum føroyskar høvundar og ikki av avtalum við høvundar.
Ein nýggj grein eigur at verða løgd afturat sáttmálanum viðv. elektroniskum tilfarið. Inntil fyrst í februar í ár, lá alt tilfarið, sum Kringvarpið setti á heimasíðuna úti í fleiri ár til øll at taka niður. T.v.s. at tekstir okkara vóru opnir hjá øllum at goyma á egnari teldu og geva víðari sum teimum lysti. Hetta fingu vit steðga, og hava avtalað, at í møguliga endurnýggjaða sáttmálanum skal standa, at ein tekstur ikki kann liggja longur úti enn 1 mánað eftir at hann er lisin, ella um tað er ein skaldsøga, so leingi sum skaldsøgan verður send.
Frá Kringvarpsins síðu er sáttmálin heldur ikki altíð vorðin hildin. Brot eru framd á hesar greinar:
Grein 3:
Miðast skal ímóti,
at 50% er upprunatilfar og 50% er umsett,
60% er nýinnlisið tilfar og 40% eru endursendingar.
Hetta procentbýti er ikki yvirhildið, heldur er tað nærum mótsett, at nógv meira er týtt tilfar enn upprunaføroyskt tilfar.
NýsentEndursentSum
Uppr.18%21%39%
Týtt56%5%61%
Sum74%26%100%
rein 4:
Høvundur/útgevari skal spyrjast áðrenn tilfar verður varpað út.
Nevndin hevur fingið at vita um minst eitt brot á hesa reglu, men møguliga eru tað fleiri, sum vit ikki hava hoyrt frá.
Viðv. grein 5, so hevur Bókmentaráðið bert havt ein innleiðandi fund fyri næstan einum ári síðani, og kann hetta ikki sigast at vera nøktandi.
Ein annar trupulleiki er, at tað ikki letur til, at hesin sáttmálin higartil hevur fingið fleiri føroyskar bókmentir í Kringvarpið og enn er ongin yrking lisin.
Komandi nevnd eigur at taka upp nýggjar samráðingar við Kringvarpið, har antin verður vent aftur til gamla sáttmálan, ella bøtt verður um royndarsáttmálan og avtala verður gjørd við Kringvarpið, har vit verða tryggjað, at sáttmálin verður hildin.
LISA umsitir útgaldið til høvundarnar.
Heimasíðan
Tíverri mugu vit síggja í eyguni, at heimasíða okkara enn er næstan óvirkin, og at lítið er hent á hesum økinum í ár. Men ljós er fyri framman. Ein av nýggju limum okkara hevur játtað at hjálpa við málinum, so vónandi verður ikki alt ov long tíð, fyrr enn felagið aftur hevur eina virkna heimasíðu.
Annað nevndararbeiði
Í 2009 legði nevndin ein vegleiðandi lista yvir prísir fyri høvundavitjanir á skúlum o.l. á heimasíðuna. Vit vita um, at fleiri høvundar hava havt gleði av at kunna vísa á hendan listan, tá teir hava vitjað skúlar, men vit vita eisini um høvundar, sum hava fingið avlýst sínar vitjanir, tí at skúlarnir ikki vilja gjalda veruliga løn fyri vitjanina. Av hesum hava vit í nevndini tosað um, at rætt hevði verið at fingið avtalu við Mentamálaráðið, um at gera skipan fyri listafólkavitjanir á skúlunum, t.d. at fáa skúlarnar at oyramerkja ein part av játtanini til slíkar vitjanir, ella í minsta lagið gera mannagongdir á skúlaøkinum, so at tað ikki kemur fyri, at skúlarnir biðja listafólk um at arbeiða ókeypis fyri seg.
Hetta arbeiði er enn ikki fari í gongd, men eigur at verða gjørt saman við hinum feløgunum LISA.
Rakel Helmsdal
Sí PDF-skjøl:


text:
Havállur (havállaættin)
Conger conger (Linné, 1758)
Stødd: Havállur verður upp í næstan 3 metrar til longdar.
Dýpi: Botnfiskur út á í minsta lagi 300 m.
Litur: Havállur er meira og minni myrkagráur ella morgráur um bakið. Síðurnar og búkurin eru ljósari. Poknurnar í strikuni eru hvítligar. Ryggfjøður og gotfjøður hava dimman kant. Hesin kanturin er ikki so sjónligur á gotfjøðurini.
Lýsing: Hann er langur og mjáur, í skapi mest sum vanligur állur. Hann hevur eina ryggfjøður og eina gotfjøður, báðar langar og lágar, smáar uggafjaðrar og ongar búkfjaðrar. Táknaopini eru beint framman fyri uggafjaðrarnar.
Aftari endi á uggafjøðurini kemur, ella kemur næstan, aftur undir fremra enda á ryggfjøðurini. Hann hevur ljósa striku.
Eyðkenni: Á haválli røkkur uggafjøðurin næstan aftur til ryggfjøðurina. Havállur hevur hvørki búkfjaðrar ella stert.
Týdningur: Hann er virðismikil matfiskur í Evropa. Undir Føroyum fæst so lítið av honum, at hann hevur ikki nevniverdan týdning.
da: Havål, en: Conger eel, fr: Congre, ís: Hafáll, no: Havål, tý: Congeraal-Meeraal
Útbreiðsla: Havállur er á Suðurlandinum í Íslandi, undir Vesturnoregi, í Skagerrak og Kattegat, í Norðsjónum og suður til Senegal. Í Miðjarðarhavinum og Svartahavinum. Er eisini mitt úti í Atlantshavinum á tindum og bankum. Undir Føroyum sæst hann av og á, bæði innarlaga og uttarlaga.
Mouritsen, Rógvi: Fiskar undir Føroyum. Føroya Skúlabókagrunnur og Fiskirannsóknarstovan. Tórshavn. 2007.
Állafiskar Anguilliformes
Hópurin hevur 15 ættir, ið hava 141 slektir og umleið 791 sløg.
Av hesum eru undir Føroyum skrásettar 5 ættir, ið hava eina slekt og eitt slag í
part:
Állafiskar eru eyðkendir við sínum langa og klæna skapi. Teir hava ikki búkfjaðrar, summi sløg hava heldur ikki uggafjaðrar.
Nøkur sløg hava ein beinleysan skræðulepa til stert, onnur hava ongan stert.
Állafiskar av ættini Anguillidae eru katadromir. Hinar ættirnar liva alt lívið í sjónum.


text:
Tað sum vitast kann um Gud liggur teimum jú opið; Gud hevur gjørt teimum tað opinbert. Ósjónliga vera Hansara, bæði æviga kraft og guddómleiki Hansara, sæst frá skapan heimsins; tað skilst av verkum Hansara; tey hava tí onga avsakan (Rómbrævið 1: 19-20)
Youtube: Faroe Apologetik
Tuesday, November 29, 2011
Fyrilestur í trúarverju í Kaldbak í kvøld
Hetta er teirra vanliga vikuliga lærumøtið og bønarmøtið, tí verður byrja við einum hálvum tíma av bøn, áðrenn fyrilesturin.
Friday, November 25, 2011
Tilfarð innan trúarverju til sølu
Eisini sigst hetta at verða heimsins besta miðstøð fyri trúarverju og skúlin bjóðar eitt nú, eina tvey ára mastaragrad í trúarverju og eisini eina tvey ára mastaragrad í religión og vísind.
Eg vil bara gera vart við, at mesta av tilfarinum, DVD, CD og bøkur er til sølu og kann bíleggjast. Eitt nú er 20% avsláttur á allar vørur til 6 desember.
Wednesday, November 23, 2011
Líkheitir millum nátturulismu, Dawkinsa darwinismu og satanismu
Tuesday, November 22, 2011
Tveir ateistar koma út úr skápinum
Tveir ateistar koma út úr skápinum
Vit eru vanliga von við, at kritikkurin av menningarlæruni kemur frá tí kristna ella teistiska vonginum, men í hesum førinum, er tann eini heimspekingur og annars báðir vísindamenn innan ‘cognitive science’ ateistar.
Í hesum sambandi kann eg eisini nevna David Berlinski, ein mær vitandi, ikki so religiøsur persónur, sum eisini umboðar ‘Intelligent Design’ sum fyri nýðliga útgav bøkurnar 'The Deniable Darwin + other Essays' og The Devils Delusion: Atheism and it's Scientific Pretensions.
Sunday, November 20, 2011
105.000 kristin dripin fyri teirra trúgv árliga
Dugi ikki at siga um statistikkurin er álítandi. Fyri nøkrum árum síðani ljóðaði hann uppá 150.000. Men hetta er ikki óhugsandi. Serstakliga í muslimska heiminum verða kristin myrd, burturførd og neyðtikin í hópatalið, alt meðan vesturlendska media, í sínari politisku korrektheit velur at fjala yvir ræðuleikarnar.
Tølini fyri Sudan liggja møguliga upp í móti einari millión, kanska hálva aðru millión síðani 80ini. Harnæst mugu vit heldur ikki gloyma, at fleiri hundratúsindatals kristnir trælir verði hildnir í arabiskum londum, hesi eru vanliga kvinnur og børn tikin sum krígsfangar í jihad. Hvussu mong av hesum enn eru á lívið og hvussu mong av hesum doyggja árliga er ógvuliga ringt at vita. Støðan í Indonesia er altíð hættislig. Í 70unum gjørdust milliónir av muslimum kristnir og talið økist enn. Muslimar hava tí í longri tíð ført Jihad í mongu kristnu bygdunum, har í hópdrápini eru mong og heilar bygdar tvingaðar at taka við Islam.
Av ateistiskum londum er talan serstakliga enn um Kina og Norður Korea. Í Norður Korea verða kristin í hópatalið enn pínd og dripin í fangatippum. Kina sigst at hava víst meiri tolsemi mótvegis teimum kristnu í landinum, sum nú telja umleiða 100 milliónir. Ávísir mannarættinda felagskapir vísa tó á, at Kina framførir proganda og at støða teirra kristnu framvegis er spent.
Friday, November 18, 2011
Hvat verður at lesa á 'Kristindómur Svarar'?
Sovjet, Kommunisma og Ateisma
Áhaldandi pástanda ateistar at einki veruligt samband er millum kommunismu og ateismu. At ræðuleikarnir í kommunistiskum londum, skyldaðust einari forvronglaðari politiskari skipan, heldur enn einari ateistiskari áskoðan.
Eftir at hava grava meg ígjøgnum nógv av rúgvuvísa tilfarinum sum er til taks, loyvi eg mær at ivast um hesa útlegging. Eg skal tó ikki verða alt ov fordømandi, eg eri vísur í at forgangarnir høvdu góð motivir og veruliga høvdu ætlanir um at skapa eitt jørðiskt utopia. Hesir høvdu í 40unum, trupuleikar av darwinistisku ástøðini, eftirsum kommunistarnir úttalaðu seg um kapitalistarnir og nazistarnir vestanfyri, sum út frá Darwin, roknaðu menniskjan fyri at djór; kommunistarnir vildu ikki niður á slíkt lágt støði. Trupuleikin vísti seg tó at verða, at menniskja í kommunistiskari-ateistiskari áskoðan, tó hægri enn ein apa, tó ikki var mett hægri enn ein klumpur av evnið. Út frá slíkari heimsmynd er tað eygsæð, at reglarnir og virðini fána burtur í einki.
Trúgv og ateisma í Triðja Ríkinum
Hetta evnið hevur verið frammi her á blogginum fleiri ferðir. Tað eru rúgvuvís av keldum, sjónvarpsprát og annað sum ein kann sipa til í hesum sambandinum, og eg fari at sitera og vísa á ein fittan hóp av keldutilfarið. Var Hitler kristin ella ateist? Persónliga hætti eg mær ikki at siga at Hitler var ateist. Kortini dugi eg væl at síggja, út frá nazistiskum tekstum, at Nazisman var ómetaliga gudleys í sínari áskoðan og at hesir vóru eins snildur og italsku fasistarnir, at nýta religión sum eitt stórsligi propagandatól fyri at gera seg betri lýddar av fólkinum. Tí havi eg ilt at fella fyri niðurstøðuni hjá so mongum, at Hitler bæði var religiøsur og kristin tí hesin fleiri ferðir sipar til Gudin og Kristindómin í 'Mein Kampf'. Henda niðurstøðan umhugsar ikki tað fullu myndina. Áhugavert at Hitler eisini sipar til tær ævigu lógirnar og møguliga hægru maktina sum sjálvan alheimin; veit ikki heilt hvussu tað skal skiljast í høpinum av Kristindóminum. Eri tó vísur í, at hevði Nazi-Týskland vunni veraldarbardagan hevði Evropa verði trýst undir eirindaleysa statsateismu.
Eg fari at framleggja fleiri innlegg, um hesi bæði omanfyri nevndu heitini, eftirsum viðkomandi úttalisir og argumentir áhaldandi verða nýtt í kjakinum.
Hvør skrivaði Lukasar Evangeliið?
Eg eri í hálvt við at viðgera bókina hjá Sølvará, 'Guds orð ella orð um Gud'. Eg fari at byrja við hansara viðgerð av Lukas høvundanum í mótsetning til Lukas, samverkamann Paulusar.
Eftir at hava lisið í bókini, skilji eg betur, hví gudfrøðingurin Kristian Hansen, seinasta ár setti spurning við avgerðina hjá 'fróðskapur', um at útgeva bókina sum eitt akademiskt verk. Bókin er eftir mínari metan lættisoppa lestur, eitt summirat av tí einu negativu viðgerini av Bíbliuni og Kristnu trúnnið, har í kristna síðan og aftursvarið nærum slett ikki sleppur upp í part. Haraftrat er hópur av keldunum óbrúkiligar í teirra konteksti og verkið vilt og nærum ósømuliga polemiskt. Um bókin hevði verið útgivin út frá egnum forlagið, hevði skilt tað, men tað er mær ein gáta, hvussu slíkur lesnaður, oftani verður útgivin sum akademiskt ella fróðskapur.
Skrivaði eitt sindur av kritikki, um skrivingina hjá Sølvará, fyri nøkrum mánaðum síðani:
Sunday, November 13, 2011
Bloggurin hjá 'Gudloysi' brýtur 266b
Hetta er sami persónurin sum áður hevur úttala seg um at útrudda religión (Gud viti hvussu, tað kundi hesin ikki svara mær uppá fyrr í árinum), sum vil hava Sovjet líknandi lógir at bannað kristnari dogma fyri kristnum børnum í kristnum heimum og beinleiðis hevur hótt við verbalum andlit til andlits ágangi.
Tápulig lóg? Tað halda summi, men hetta er í hvussu er holdningurin í løtuni og tí geri eg vart við meg, um bólkar ella persónar forbróta seg í samband við ágang móti kristnum. Í hesum førinum er tað greitt at bloggur tykkara inniheldur niðurgerð og háðan av einum samfelagsbólkið, í hesum førinum kristnum. Tað má tí verða tykkara ábyrgd sum felag, at heimasíðir ella bloggar sum felagið umboðar, eisini heldur seg til núverandi lógina og holdningin og tekur ábyrgd fyri hvat bloggarir og limir úttala seg um, á tykkara bloggi.
Ljóta greinin á 'Gudloysi' kann lesast her: http://gudloysi.fo/2011/11/gudloysi-i-manntal/
Saturday, November 12, 2011
Kunnu vit líta á Nýtestamentligu Handritini (við James White)?
http://www.aomin.org/
White hevur eina langa lívsroynd í gransking og kjakið, hevur skriva hópin av bókum og greinum og var eisini kritiskur ráðgevari í samband við New American Standard Bíbliuni:
http://www.aomin.org/articles/bio.html
Eg haldi ikki eg taki munnin ov fullan um eg siga at hetta er eitt mótspæl móti bíbliutekstkritikkarinum Barth Ehrman.
Wednesday, November 9, 2011
Ágangur móti kristnum í USA
Nú eru vit aftur inná einum líknandi dømi, eins og við Pilgrims Home ellisheiminum, har sekulerar kreftir vísa seg í sínum sannað hami.
Í hesum førinum vóru David og Mary fult klár yvir, at kravið frá býráðnum stríddi við lógir landsins. Tey tóku tí kampin upp og avgjørdu at skapa so stórt postýr um hendingina og tess tilgongd, sum møguligt.
Hetta førdi við sær at býráðið kom krúpandi aftur. Ein almenn umbering var givin, men umberingin vísti seg ikki at byggja á angur, men heldur á royndina at bjarga skinninum.
Hesuferð ljóðaði tað ikki longur, sum um at tað var ólógligt at 15 trúgvandi biðja saman í einari íbúð. Hetta hevði jú verið brot á amerikansku lógina. Nú var versiónin ein heilt onnur, nú var talan um vandan av at ov nógv vitjandi kundu taka ov nógv parkeringspláss, sum tíðskil kundi órógva nábúgvarnir.
Men Jones og Mary vóru skjótt at spyrja, um hetta eisini galt aðrar vinarbólkar, so sum bindiklubbar, poker bólkar, føðingardagar og annað? Í so fall hevði býráði og løgreglan havt úr at gera. Ein onnur versión ljóðaði tí, at ávaringin var upprunaliga grunda á klaguna hjá einum nábúgva. Men hetta gav jú heldur onga meining.
David og Mary og mong við teimum, er tí av røttum sannførd um, at ein antikristilig og sekuler ávirkan lá aftanfyri hendingina. Hendan niðurstøðan er ikki so heilt ótrúlig, nógvir slíkir tilburðir hava verið og fara fram í Vesturlendska samfelagnum í løtuni. Dømir uppá hvussu vandamikil og líti frælsislyntar hesar sekuleru krefturnar í veruleikanum eru, ella kunna gerast.
Monday, November 7, 2011
Gud er ikki til, tí at George Bush trýr uppá Gud (yeah right)
Á túrinum í UK í ár, hevði kristna blaði 'Christianity' prát við William Lane Craig, har í millum annað ný-ateisman og tess argumentir vóru viðgjørd.
Í prátinum vil Craig verða við, ný-ateismuna er meiri líknandi við eina pop-mentan, eina rørðlsu sum trívist av populariteti, heldur enn eitt rák sum fyriheldur seg til logik, grundleggjandi fakta og veruleika. Tað undrar tí ongan, sum Craig eisini framleggur í prátinum, at ateistar hava argumentera við øllum møguligum møsni í royndum sínum, fyri at sáa iva um Gudin.
Tað sum er øtiligt, og onkur kann møguliga veita eina staðfesting, ella vísa hesum aftur, er at Craig í prátinum, vísti á, at undir seinasta kjaktúrið sínum í Onglandi (ikki túrurin nú í oktober), vóru tað 3 út av 4 ateistum sum í almennum kjakið við Craig, høvdu sum høvuðsgrundgeving móti Guds ekistensi, ákæruna at Georg Bush er trúgvandi.
Sum um hetta hevur nakra ávirkan á argumentið um Guds tilveru. Tó har sótu hópin av góðtrúgvandi persónum og gloyptu hesum rátt. Ein vildi annars hildi, at eina alnóts amatørkjakarir sóu týdningin í slíkum argumentum, men deduktiónin var framløgd av slíkum sum í Onglandi alment umboða gudloysi.
Ivaleyst áttu vit at givi Craig rætt í, at nýateisma er at líkna við eina popmentan. Men um so er, mugu vit eisini býta í okkum at ein pop-mentan hevur stóra ávirkan:
Sunday, November 6, 2011
Kann Gud skapa ein stein so stóran, at Hann ikki megnar at lyfta hann?
Friday, November 4, 2011
Ágangur móti kristnum í Evropa: Kristiligt ellisheim um samkynda kjakið
Vælvitandi hvat kristin flest halda um samkyndan lívstíl, so var tað heilt opinbart, at býráðið leitaði eftir einari negativari niðurstøðu av kanningini, við tí endamálið at føra ellisheimið út í trupuleikar.
Sum kristin eiga vit at verða ansin, ávarða og fyri alt í verðini ikki lata okkum lumpa av teirra propaganda.
Wednesday, November 2, 2011
Álop á kristindómin, kristin og kristnu virðini í Evropa
Líka frá kristnum, sum verða hótt, missa teirra starv ella verða skorðin niður í løn (um hesi ditta sær at deila teirra tankar á facebook), til ágang móti pro-life tilhengarum og álop og buking av ungum katolikkum. Ella hvussu við rættarsøkum og handtøku fyri at siga sína meining, ella fyri at boða kristnu trúnnað á gøtuni? Sjúk verð vit liva í.
Hvussu ætla hesir persónar at teirra útruddan trúgv, skal verða við at gera heimin til eitt betri stað? Royndi mann ikki hetta í Sovjet, Kina og øðrum religiónshatandi londum, fyri 30-50 árum síðani? Kundi tað sigast at gudleysa samfelag teirra gjørdist til eitt betri stað? Ella var hetta ikki upprunaliga endamálið? Sætt demokrati, sætt frælsi, friður og javnstøða?
Vandin íløtuni er at gudloysingar og sekulerir humanistar (millum annað) pilka við virðini og gerast svakir um onkur talar at. Kanska um nøkur ár, tá menn (kanska) flest, mentalt koma at føla seg sum kvinnir, tá hjúnabandið bara er ein veruligur heiður í einum samkyndum høpið, tá talið av dripnum óføddum kemur at økjast munandi og óbalansin veruliga kemur at merkjast, tá tað gerst vanligt at avlíva eldra ættarliði við aktivari deyðshjálp, ella hvør veit kanska hálvgum tvangi og Evropa mentanin er horvin, og vit ikki longur kenna okkum sum blomman í egginum---Tá, kanska, vit fara at líta aftur um bak og seta heilt aðrar spurningar enn vit gera ídag.
Hvør veit, kanska eg um 10-15 ár hevði verði handtikin, ella revsaður á annan hátt, fyri at skriva tað sum eg geri nú.
http://www.intoleranceagainstchristians.eu/
Tuesday, November 1, 2011
Gud og alheimarnir
Vísindafólk í vísa hesum áhuga, ger mikið burturúr, at viðgera invortis nátturuna av hesum universum og tess lógir, í antin knýta ella fráskilja hesi. Hetta er eitt annað evnið, sum hevur ført til mikla spekulatión millum fysikarir, rúmdargranskarir og filosofar.
Men Davies viðgongur tó (og hetta er av týdningi), at óansæð um slík hypotesa leggur upp til, at Gud er óneyðugur, so grundgevur hypotesan á ongan hátt fyri, at ein slík tilvera, ein slíkur uppruni og slík tilgongd eru møgulig (Davies, s.41).


text:
MBF hevur við áhuga hugt í valskráirnar við tí fyri eygað at síggja, hvussu politisku flokkarnir raðfesta brekøkið til løgtingsvalið. Hóast tað møguliga er nakað einfalt bara at hyggja at valskráunum, tí tær eru ymiskar, so siga tær tó nakað.
A: Fólkaflokkurin
Trivnaður - Dentur verður lagdur á eitt gott og væl virkandi almannaverk, sum veitir hjálp og vegleiðing til tey, ið hava tørv á fyribils ella varandi hjálp. Málið er, at hvør einstakur skal gerast so sjálvhjálpin sum møguligt.
• Vit vilja hava einfalda tænastulóg, sum skal avloysa forsorgarlógina.
• Vit vilja virka miðvíst fyri at bøta arbeiðs- og inntøkumøguleikar hjá borgarum við skerdum førleika.
• Vit vilja, at almennir stovnar skulu seta starvsfólk við skerdum førleika.
• Vit vilja tryggja betri gjøgnumskygni í almannaverkinum og skapa betri møguleikar fyri ung við tarni, so tey klára seg sjálvi.
• Vit vilja, at í Føroyum skal vera gott at búgva - eisini hjá teimum, ið bera brek. Tí vilja vit seta í verk ein politikk fyri tey, ið bera brek í Føroyum.
Heilsa - Vit leggja dent á eitt samvirkið heilsuverk við hágóðsku veitingum og við tryggleika fyri allar landsins borgarar. Sjúklingurin skal vera í miðdeplinum.
Ein avgerandi fyritreyt fyri at veita heilsutænastur á hægsta stigi er at skapa allarbestu karmar til heilsufakligu starvsfólkini. Tað skal gerast við at stuðla einum mennandi fakligum umhvørvi, herundir at leggja dent á eftirútbúgving og heilsutøkniligar útbúgvingar.
• Vit vilja menna eina tvørgangandi, samanhangandi sjúklingaviðgerð við tøttum samstarvi millum sjúkrahúsini, allar aðrar partar av heilsuverkinum og serviðgerðina uttanlands.
• Vit vilja hava meiri gjøgnumskygni og greiðar mannagongdir, sum skulu vera almennar, greiðar og lættar at skilja.
• Vit vilja leggja dent á sjúklingatrygdina og sjúklinganøgdsemi við skipaðum kanningarog eftirmetingarhættum.
• Vit vilja styrkja endurvenjingina.
• Vit vilja gera samstarvsavtalur um sjúkraviðgerðir og starvsfólkamenning við sjúkrahús í øðrum londum.
• Vit vilja virka fyri at diabetis- og krabbameinsætlaninar stigvíst verður settar í verk og at m.a. giktaviðgerðin verður bøt.
• Vit vilja broyta sjúkraváttanirnar, so at tær eisini lýsa, hvat sjúklingurin er førur fyri at gera, heldur enn bara at lýsa, hvat hann ikki kann.
B: Sambandsflokkurin
Sosial- og almannamál
• Sosial tilboð til fólk við sálarligum órógvi
• Búðtilboð til fólk við serligum avbjóðingum
• Tænastulóg – tryggja rættindi og skyldir hjá borgarunum
Heilsumál
• Stytta um bíðilistar til sjúkraviðgerð: viðgerðartrygd
• Betri samskipan og stýring av sjúkraviðgerðum
• Psykriatiska skaðastovu
Útbúgving
• Skúlatilboð til ung við serligum avbjóðingum
• Styrkja handverkaraútbúgvingar og lærlingaskipanina
D: Nýtt Sjálvstýri
Rættartrygd - Rættartrygdin verður sett í hásætið, og tryggjað verður, at øll grundleggjandi skulu vera líka fyri lógini.
E: Tjóðveldi
At øll, ið á einhvønn hátt hava serligar avbjóðingar, verða tryggjað virðilig kor og javnbjóðis atgongd til samfelagið.
H: Miðflokkurin
Psykiatrisk skaðastova skal skipast - Vit gleðast um, at vit í verandi samgongu megnaðu at fáa bíðitíðina til barna- og ungdómspsykiatri, ið var 2½ ár, burtur.
Men hetta viðkvæma økið skal framhaldandi raðfestast høgt og skal ein psykiatrisk skaðastova setast á stovn.
Heilsunýskipanin - Sjúklingar, sum verða sendir av landinum at fáa heilsubót, skulu hava lógarfestan rætt til persónligan fylgjara.
Greiningin (heildarmetingarætlanin) av heilsuverkinum, ið skjøtul er settur á, skal halda fram.
Sjúklingar, sum verða sendir av landinum at fáa heilsubót, skulu hava lógarfestan rætt til persónligan fylgjara.


text:
FlóvinE segði :Genial plakat. Er hon frá nøkrum flokki?
Hr.
kemur við eini ætlan um sjúkrahúsini í Føroyum
Hr.
forsvarar Hr.
men suðringar og norðingar vilja ikki hoyra talan um hesa ætlan, tí tey stóla als ikki uppá hetta uppskot frá javnaðarflokkinum.
Hr.
verður ræddur av hvat fylgir hetta kann fáa fyri vælúrslitið hjá flokkinum.
Samstundis brúkar Hr.
eisini óhepnu støðu flokkurin er komin í til at vísa hvar skápið skal standa í Javnaðarflokkinum, har hann setur konkurentin til forðmanspostin Hr.
og gamla leiðaran Hr.
uppá pláss.
Hr.
sendur tíðindaskriv út har har sigur at uppskotið ikki kemur í tingið. Hetta uttan at hava ráðført seg við Hr.
. Ein tíma seinni kemur nýtt tíðindaskriv frá Hr.
...
Norðoyingar hoppa tó ikki uppá tað sum Hr.
sigur um at ætlanin er slept fyribils og úrslitið síggja vit her:Ok, eg keði meg kanska beint nú. Tí hesa skaldsøgu


text:
Ferðsluvanlukkur á prutli
Fyri hvønn koyrdan kilometur er tað umleið 10 ferðir vandameiri at koyra á prutli enn á súkklu. Hetta vísa donsk hagtøl.
Vanligastu vanlukkurnar á prutli
Danskar kanningar vísa, at flestallar vanlukkur við ungum prutlkoyrarum eru stakvanlukkur. Tað vil siga, at tað ikki eru aðriri partar í vanlukkuni enn prutlkoyrarin sjálvur. Helmingurin av stakvanlukkunum henda, tí prutlkoyrarin er ávirkaður av rúsdrekka. Hin helvtin hendir ofta, tí prutlkoyrarin er gáloysin og fer at slingra, ella koyrir alt ov skjótt og ikki megnar at reagera, tá til dømis hol er í vegnum ella einhvør forðing.
Eisini henda nøkur óhapp í vegakrossum, har prutlið veðrur rakt av bili ið skal snara. Og óhapp, har prutlkoyrarin brýtur sína víkiskyldu og koyrir út fyri bil.
Ferðin hevur stóra ávirkan á, hvussu stóran skaða ein fær. Tess meiri ferð, tess størri skaðar. Ringastu skaðarnir eru skaðar á høvdið. Brotin armur ella bein kunnu vaksa saman aftur, men ein løstaður heili kann ikki verða umvældur. Koyr tí altið í hjálmi - fyri tína skuld.
Eldri prutlkoyrarar eru lutfalsliga ofta í vanlukkum vegna rúsdrekkakoyring.
Rúsdrekka og prutl - ein vána samanseting
Ofta verður tosað um rúsdrekkakoyring í sambandi vil bilførarar sum sita við róður. Men rúsdrekkakoyring á prutli er tíverri ikki ókent.
Donsk tøl vísa, at í prutlvanlukkum, har onkur fær álvarsligt mein ella doyr, hevur prutlkoyrarin verið rúsdrekkaávirkaður í nærum 4. hvørjum føri.
Koyrir tú rúsávirkað/ur á prutli, er tað bæði ólógligt og vandamikið. Harumframt kanst tú fáa bót og missa rættin at koyra prutl. Koyrir túr rúsdrekkaávirkað/ur á prutli fleiri ferðir, kanst tú missa prutlið.
Promillumarkið fyri prutl er tað sama sum fyri bil: 0,2 promilla. Hevur tú drukkið ov nógv til at koyra bil, skalt tú eisini lata prutlið standa.


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Rót og rútma
Tak niður
Rót og rútma er ein tónleikasending við country tónleiki í breiðastu merking. Í Rót og rútmu kanst tú hoyra tað allarnýggjasta á country marknaðinum, ikki bara úr USA, men eisini úr Føroyum, Evropa og aðrastaðni.
Eisini eru country klassikarar á skránni, og nomið verður við tað, sum rørir seg innan hesa tónleikasjangru. Sendingin hevur verið á skránni í útvarpinum í útivið 17 ár.
Meinhard Jensen sigur um sendingina: "Besta tónleikasendingin í føroyskari radiosøgu heldur fram á sama støði. Sama góða røddin, altíð ein veitslugrýta við nýggjum og gomlum country, stórseljarum og obskurum gimsteinum."
Vertur er Petur Rouch.
bs@kvf.fo