text:
17. februar 2012
Aftur í ár er avgjørt er at hava ein framløgudag fastalávintsmánadagin 20. februar 2012, har verkætlanumsitarar og -leiðarar greiða frá, hvat er komið burturúr verkætlanum, sum eru lidnar í 2011.
Framløgudagurin verður í hølunum hjá Vinnuháskúlanum á Nóatúni eins og í fjør (7/3-11), fyrrárið (15/2-10) og árið fyri (23/2-09)
Til fyrilestrahaldararnar:
Júst nú er bert neyðugt hjá tykkum, sum skulu leggja fram, at leggja tykkum dagin í geyma og hugsa um, hvør og hvat skal sigast. Tíðin verður avmarkað til hvørja framløgu (10-15 min.).
Dagurin skal skipast, soleiðis at tað gerst áhugavert hjá áhoyrarunum at luttaka í tiltakinum.
Framløgan er mest fyri tey, sum hava luttikið í ymiskum verkætlanum, so hesi fáa møguleika at hittast, men møguleiki eigur eisini at vera fyri hjá øðrum, sum hava serligan áhuga at vera við.
Neyðugt er at boða frá luttøku frammanundan, tí avmarkað er við plássi:
Ring til Edith Lamhauge ella Marjun Nielsen tlf. 353030 (/JM: 553248), ella send teldupost til edith.lamhauge@fisk.fo ella marjun.nielsen@fisk.fo)
Endalig skrá fyri framløgudagin sæst við at trýsta her (JV nýtilnevndur sum landsstýrismaður)
Tema/Íblástrarfyrilestur í ár (byrjar stundisliga 11:30):
Agnes Mols Mortensen, PhD-lesandi og serkøn í føroyskum tarasløgum, fer at greiða frá, hvat finst av tara í Føroyum, og hvat man vera til av tara undir Føroym. Nýtsla av tara og neyðug umhvørvisatlit! Hon fer at hyggja í ”krystallkúluna” og greiða frá ymiskum nýtslumøguleikum við tara sum nýtt framtíðartilfeingi.
09:30: Jacob Vestergaard[1], nýtilnevndur landsstýrismaður,
bjóðar vælkomin her
09:40 Eilif Gaard sigur stutt nøkur orð um Fiskivinnuroyndir[2], játtanarniðurskurði og komandi lýsing eftir verkætlanum í úrtíð (ultimo februar/primo mars). PP-Framløga
09:45 Leiklututin hjá makreli í vistskipani á Landgrunninum – Jan Arge Jacobsen
10:00 Multi Porpose Pelagic Ecosystem Trawl – Leon Smith
10:15 Lýsing av hvussu fiskur skal blóðgast, kryvjast, reinsast og ísast – Jens Chr. Olsen
10:30 Stýring av yvirvekt í pakkaðum saltfiski– v/ Jákup Poulsen
11.00 Ávirkan av húkastøddum og agni á støddarbýtið av toski og hýsu, veidd við línu
– v/Jákup Reinert
11.15 Víðarimenning av trolreiðskapi, sum verður brúktur undir Føroyum – Kristian Zachariasen, Vónin
Agnes Mols Mortensen, PhD-lesandi og serkøn í føroyskum tarasløgum, fer at greiða frá, hvat finst av tara í Føroyum, og hvat man vera til av tara undir Føroym. Nýtslu av tara og neyðug umhvørvisatlit! Hon fer at hyggja í ”krystallkúluna” og greiða frá ymiskum nýtslumøguleikum við tara sum nýtt framtíðarttilfeingi.
Kjak og spurningar aftaná
12.15 Ábit (”Ny Nordisk Mad II”)
13:15 Virðisøking av línufiski við betri hagreiðing við veiðu til framleiðslu – Jákup Magnussen, Nomatek
13.30 Skiljirist at skilja sild frá makreli – Kristian Zachariasen, Vónin
13.45 Pelagiska Komplexið (PhD-uppgáva) – Hans Ellefsen
14.00 WhitefishMaLL[3] (North Atlantic whitefish Marine Living Lab) – Ólavur Gregersen,
Hann greiðir eisini stutt frá møguleikunum í NICe fyri stuðli og egnum royndum at luttaka í FP7-verkætlanum vm.
14.20 Annika Sølvará greiðir stutt frá stuðulsmøguleikum innan NORDFORSK (og Granskingarráðnum)
14.30 Jákup Sørensen greiðir frá stuðulsmøguleikum frá NORA (og NPP)
[1] Jacob Vestergaard er nýtilnevndur 16/2-12. Jákup Mikkelsen varð loystur úr starvi dagin fyri 15/2-12. Møguliga verður aðalstjórin, Rógvi Reinert, í staðin
[2] (sprottið upprunaliga burturúr tí, sum varð kallað: Praktiskar Fiskivinnuroyndir)
[3] www.WhiteFishMall.com
fvg.fo er heimasíða, sum lýsir granskingar- og menningar-virksemið innan fiskivinnu, sum Fiskimálaráðið umsitir.
Fiskivinnuroyndir játtaði 16 nýggjar og 7 framhaldandi verkætlanir fyri 2017 (sí kunning um FVG 2017)
Fiskivinnuroyndir játtaði 10 nýggjar og 4 framhaldandi verkætlanir fyri 2016 (sí kunning um FVG 2016)
Fiskivinnurroyndir játtaði 6 nýggjar og 5 framhaldandi verk-ætlanir fyri 2015 (sí kunning um FVG 2015)
Árið fyri í 2014 fingu 11 nýggjar verkætl-anir og 7 framhaldandi verkætl-anir játtan (sí Kunning um FVG 2014)
Stevnan fyri fiskivinnuroyndir er at fremja royndir og kanningar – bæði praktiskar, vinnuligar og vísindaligar, ið menna og økja um framleidni í føroyskari fiskivinnu við atliti at lívfrøðiligari, búskap-arligari og samfelagsligari burðar-dyggari gagnnýtslu av havtilfanginum.


c: text/html

text:
Hugskotið
Hugskotið er her. Men tað skal setast í verk.
Størsta avbjóðingin er at gera hugskotið til virksemi og eina fyritøku, sum gevur yvirskot.
Vit bjóða ráð og vegleiðing til, hvussu hugskotið kann føra til virksemi, sum gevur yvirskot.
Eitt íverksetarahugskot verður tí fyrst og fremst mett eftir, um tað kann gerast ein til eina fyritøku, sum gevur yvirskot.
Best er at brúka neyðugu tíðina at kanna teir handilsligu møguleikarnar í hugskotinum, áðrenn farið verður í gongd av álvara
Kann hugskotið ikki bera yvirskot við sær, so skal tað sleppast beinanvegin.
Spurningur 1:
Havi eg eitt hugskot, sum kann loysa onkran trupulleika hjá fólki, og sum fólk vilja gjalda fyri at fáa loystan?
Spurningur 2:
Kann hugskotið gerast til vørur ella tænastur, sum fólk vilja keypa? Tað er her, at konseptið gerst kommersielt.
Spurningur 3:
Ber til at siga nærri, hvørjir kundar fara at keypa vøruna ella tænastuna?
Spurningur 4:
Hvørja kappingarstøðu er sannlíkt at eg komi í við nýggja virkseminum?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Morsninglar
Týning av morsniglinum – Góð ráð frá gartnaranum
Nógvastaðni í Runavíkar kommunu er morsnigilin “Arion lusitanicus” rættuliga komin fyri seg. Hann heldur serliga til í óslignum grasið, undir steinum o.a. staðni, har hann er vardur um dagin og kemur fram um kvøldarnar og dagar við regni og nógvari vætu í luftini.
Morsnigilin kann fara rættuliga harliga fram í urtagørðum og eta stórar mongdir av grønum plantum, sum eru gróðursettar til annað endamál enn til sniglaføði. Tað er serliga tær stóru mongdirnar av sniglum, sum gera, at hann sæst so væl og kann gera so stóran skaða.
Tað eru fleiri hættir at týna snigilin. Her eru nakrir hættir, sum kunnu brúkast um ikki annað til at halda talinum niðri:
- Gift: Ferramol og onnur sniglagift, sum fáast í handlunum. At leggja út við jøvnum millumbilum 3. til 5. hvørja viku. Les mannagongd á pakkanum fyri at fáa besta úrslit.
- Slá tað síða grasið. Tað kann vera grannin, sum ikki slær grasið so ofta, ella ósligin bøur, sum snigilin nørist og trívist í. Tað hevur við sær, at tað blívur so nógv til av honum, at hann ferðast inn í urtagarðarnar, har hann ikki er ynsktur. Um grasið verður sligið og koyrt vekk, verður umhvørvið turt, og hann fer ikki at kunna nørast líka væl. Síðani kann gift leggjast út.
- Fellur: Ymiskar sniglafellur kunnu fáast til keyps, eisini kann tað vera ein krukka ella annað ílat. Sniglagift ella øl verður vanliga koyrt í fellurnar. Í staðin fyri øl ber til at gera eina blanding av ger, sukur og vatn. Fellurnar verða so tømdar, so hvørt sum tær fyllast og nýggj gift, øl ella gerblanding koyrd í.
- Uppsamling av sniglum: Hetta gerst best um kvøldarnar. Samla sniglar upp við handskum í eitt ílat, koyr kókað vatn út yvir, klipp við saksi, salta ella forkom teimum á annan hátt.
- Salt: Eina lummalykt og eina saltbússu. So út at ganga túr í lendinum um kvøldið. Tá hetta er gjørt, er at taka ein túr á sama hátt einaferð afturat, tí tá eru aftur fleiri komnir fram. Eftir nøkur kvøld á hendan hátt, minkar talið. Tað má tó endurtakast við jøvnum millumbilum.
- Húsdjór: Moskusdunnur og hønur eta sniglarnar. Eitt par av moskusdunnum ella ein lítil høsnaflokkur heldur sniglunum vekk har tey ganga.
- Aðrir sniglar: Vínfjallasnigil “Helix pomatia” etur ikki planturnar í garðinum, men livir av sniglaeggunum hjá morsniglinum. Leopardsnigil “Limax maximus” tað sama. Meira kann lesast her: http://www.jenskjeld.info/DK_side/leopardsnegl.html
- Froskar sigast eisini at taka sniglar. Eru m.a nokkso vanligir í Nólsoy og aðrastaðni har teir eru settir út, sum halatussi ella smáfroskar.
Búgvi Róin, gartnari hjá Runavíkar kommunu


text:
P-bollar
Hóast p-bollin hevur verið til keyps í umleið 50 ár og er tann fyribyrgingar háttur, ið flestar kvinnur nýta, kunnu spurningar ella ivamál stinga seg upp, har neyðugt er við leiðbeining ella ráðgeving frá læknanum og/ella apotekinum.
Í p-bollum eru tvey hormon, gestagen og østrogen, ið virka soleiðis:
- Forða eggloysn
- Gera tað torført hjá sáðkyknum at “vinna vegin fram”
- Gera tað torført hjá einum møguliga gitnum eggi, at festa seg á
- lívmóðurslímhinnuna
P-bollar verða bólkaði í fýra ymisk sløg av generatiónum alt eftir innihaldi av hormoninum gestagen
- 1. generatión inniheldur norethisteron ella dienogest.
- 2. generatión inniheldur levonorgestrel, norgestrel,
- medroxyprogesteronacetat ella norgestimat.
- 3. generatión inniheldur desogestrel, gestoden, etonogestrel (p-ring) ella
- norelgestromin (p plástur).
- 4. generatión inniheldur drospirenon.
Av tí at tað finnast nógv ymisk sløg av p-bollum við ymiskum samansetingum av hormonunum, er tað sera umráðandi at lesa kunningarseðilin, ið liggur í pakkanum og at minnast til at taka p-bollarnir regluliga.
Hvussu taki eg p-pillar?
P-bollar fáast til keyps á apotekinum eftir forskrift frá lækna. Trygdin er næstan 100 % um teir verða tiknir regluliga.
Vanliga skulu p-bollarnir takast í 21 dagar og síðani er steðgur í 7 dagar. Í steðginum fær kvinnan eina bløðing. Bløðingin er nakað veikari samanborið við áðrenn hon byrjaði at taka p-bollar.
Í einstøkum sløgum av p-bollum eru 28 tablettir í pakkanum. Í hesum førum innihalda 7 av tablettunum ikki hormon og hesar skulu takast í støðginum.
- Tak tann fyrsta p-bollan 1. menstruatiónsdag. Hervið fært tú fulla verju móti at gerast við barn við tað sama. Eisini í støðginum.
- Byrjar tú uppá p-bollar á 2.- 5 menstruatiónsdagi, skal tú verja teg við arðari præventatión t.d. hít í 7 dagar.
- Byrjar tú at taka p-bollar seinni enn tann 5. menstruatiónsdagin, skal tú verja teg við arðari præventatión inntil tú byrjar uppá næsta pakka. Tað kann geva plett bløðing um tú byrjar við p-bollum mitt í menstruatióncyklus.
- Skiftir tú frá einari arðaru typu av hormonpræventatión, byrjar tú dagin eftir at tú hevur tikið tí síðstu tablettina frá tí fyrra pakkanum. Tú skalt ikki hava ein støðg.
Tað er týdningarmikið fyri virknaðin hjá p-bollum, at hann verður tikin rætt og tú ikki gloymur at taka teir.
Hvat geri eg, um eg havi gloymt at taka p-bollan?
Hevur tú gloymt at taka ein p-bolla, er týdningarmikið at hann verður tikin skjótast gjørligt og at tú heldur áfram at taka p-bollar eins og vanligt. Hetta hóast, at tú møguliga skalt taka 2 p-bollar sama dag.
- Um meira enn 12 tímar eru gingnir síðani tú tókst p-bollar, kanst tú ikki rokna við fullari verju restina av tíðarskeiðnum. Í hesum førum verður mælt til at nýta eyka verju (t.d. hít) fram til steðgin samstundis sum tú tekur p-bollar.
- Um tú hevur gloymt 2 ella fleiri p-bollar, verður mælt til at halda áfram at taka p-bollar og eisini nýta hít restina av tíðarskeiðinum.
Hvat geri eg, um eg skal taka p-bollar frá øðrum veitara?
Tað eru nógv sløg av p-bollum á marknaðinum og framleiðararnir royna alla tíðina at leggja seg eftir at framleiða p-bollar, ið hava so fá hjáárin sum møguligt.
Apotekið hevur skyldu at bjóða tann bíligasta tilbúningin, ið er á marknaðinum. Í hesum førum er innihaldi og samansetingin av hormoninum altíð hin sama. Nýggi pakkin kann tó hava eitt annað navn og útsjóndin á pakka/tablett kann verða broytt. Tað kann verða at tú ert von við at t.d. vikudagar eru prentaðir á arkið við p-bollinum og tann nýggi pakkin er merktur við tølum í staðin. Tað kann verða ørkymlandi og tað er umráðandi at fáa leiðbeining um broytingina. Um yvirmál stinga seg upp, ber altíð til at venda sær til apotekið.
Hvat er 2. generatións p-bollar og hví skulu teir helst nýtast?
Øll sløg av p-bollum økja um vandan fyri at fáa blóðtøpp samanborið við ikki at nýta p-bollar - men nøkur meir enn onnur.
Nógvar ymiskar kanningar av p-bollum eru framdar gjøgnum árini. Niðurstøðan er, at nýggjastu sløgini av p-bollum (3. og 4. generatión) hava øktan vanda samanborið við eldru sløgini av p-bollum (1. og 2. generatión). Danska heilsustýrið tilmælir at byrja við 2. generatións p-bollum. Orsøkin er at vandin fyri at fáa blóðtøpp er lægst við hesari generatiónini.
Vandin fyri at fáa ein blóðtøpp er størst:
- Fyrsta árið tú tekur p-bollar og um tú byrjar at taka p-bollar eftier eina
- pausu uppá 4 vikur ella meira
- Yvirvekt
- > 35 ár
- Um ein persónur í tínari nærmastu familju hevur havt blóðtøpp í einum
- lutfalsliga ungum aldri (t.d. undir 50 ár)
- Hevur átt innanfyri tær 2 síðstu vikurnar
- Vandin er eisini øktur, um tú hevur fleiri vansatáttir t.d. um tú roykir og
- ert yvir 35 ár.
Gott at vita um P-bollar
- P-bollar verja ikki ímóti kynssjúkum sum t.d klamydia herpes
- ella HIV
- Um tú hevur leyst lív ella hevur spýð, er tú ikki fullt tryggjaður restina
- av tíðini fram til steðgin.
- Nøkur sløg av heilivági kunnu ávirka trygdina á p-bollum. Spyr læknan ella apotekið.
- Mælt verður frá, at roykja, tá tú brúkar p-bollar sum fyibyrgingarhátt.


text:
OCD er ein familjurikin flutningsfyritøka, sum hevur serliga drúgvar royndir við lastbila- og trailaraflutningi.
Við heimstaði í Saltangará og fleiri nýtímans lastbilum og trailarum røkja vit fjølbroyttar flutningsuppgávur fyri kundar um alt landið.
Fyritøkunavnið, OCD Spf., stavar sjálvandi frá stovnaranum Óla Christian Danielsen. Óli Christian rak flutningsfyritøkuna í fleiri áratíggju, men fyri nøkrum árum síðani yvirtók sonurin, Símin Danielsen, dagliga raksturin av fyritøkuni. Óli Christian var tó virkin og eldáhugaður í fyritøkuni líka fram til hann andaðist í 2009.
Virkisøkini hava ígjøgnum árini umfatað bæði lastbila- og trailaraflutning umframt bilaverkstað, men seinnu árini hevur OCD burturav fingist við lastbila- og trailaraflutning, og við fokusi á hesum er OCD í dag ein av fremstu fyritøkunum innan sítt øki í Føroyum.
Í dag er ein stórur partur av flutninginum hjá OCD í samstarvi við Smyril Line Cargo. Við hesum sáttmálanum hevur OCD allan innanlands flutning hjá Smyril Line Cargo í samband við komur og fráferðir hjá Norrønu.


text:
Bygdastevnan í Hvalba 2017: Broytingar
Av tí at hann lovar eitt sindur ivasamt veður í morgin, verður setanin av bygdastevnuni flutt í Roynhøllina.
Tað vil siga at Bygdastevnan 2017 verður sett í Roynhøllini kl 14, beint eftir gudstænastuna í Hvalbiar Kirkju.
Vegna óstøðugt ferðasamband, so ber tað ikki til hjá landstýriskvinnuni í mentamálum Rigmor Dam at koma suður at seta bygdastevnuna, men røðan er komin suður, og tað verður Malla Dam, ið fer at bera hana fram í Roynhøllini klokkan 14.00
Konsertin, sum skuldi vera í Hvalbiar Kirkju, við Vestmanna sangkór er avlýst.
RIB62 verður heldur ikki við á bygdastevnuni í ár, við skjóttgangandi bátum og heitum pottum
Um tað koma fleiri broytingar, so koma tær á her.


text:
Eirikur Lindenskov 12.09.2017 (20:41)
Danskir politikarar vitjað Glasir
Sunnudagin kom ein bólkur av donskum fólkatingsumboðum á vitjan til Føroya á eina sonevnda kunningarferð, har tey hava høvi at seta seg inn í føroysk samfelagsviðurskifti. Seinnapartin í dag vitjaðu tey á Glasi við Marknagil.
Talan er um eina sonevnda kunningarferð, har sjey fólkatingslimir og eitt embætisfólk úr Fólkatinginum fáa høvi at seta seg inn í føroysk samfelagsviðurskifti. Tað er Ríkisumboðið, ið er vertur fyri vitjanini, sum er í døgunum 10. til 15. september. Ferðalagið víst runt á byggiplássinum, har greitt varð frá innrættingini av skúlanum, greiðir Landsverk frá í tíðindaskrivi í kvøld.
Donsku gestirnir duldu ikki fyri, at teir vóru hugtiknir av nýggja skúlanum, sum eftir ætlan verður tikin í nýtslu næsta skúlaár.
- Hetta er tann mest bergtakandi skúlabyggingin, eg nakrantíð havi sæð. At tit hava sligið triggjar miðnámsskúlar saman á hendan hátt er eitt fantastiskt hugskot, sigur Karin Gaardsted, fólkatingsumboð fyri Javnaðarflokkin, sambært tíðindaskrivi frá Landsverk.
Rúgvusmikil skrá undir føroyaferðini
Afturat teimum fýra áðurnevndu fólkatingsumboðunum eru Josephine Fock úr Alternativu, Mette Abildgaard úr Konservativa Fólkaflokkinum, Søren Gade úr Vinstra og Søren Thomsen, embætismaður í Fólkatinginum, við í ferðalagnum frá Christiansborg.
Umframt vitjan á Glasi fevnir skráin undir føroyaferðini hjá fólkatingsumboðunum eisini um vitjan við Gjógv, hjá Klaksvíkar kommunu, í Christianskirkjuni, reiðarafyritøkuni Christiani í Grótinum, Heimið við Vágna, LookNorth, Runavíkar kommunu, Bakkafrost, Skúlin við Løkin, ítróttarøkið í Runavík, Vágs kommunu, Fjarundirvísingin í Vági, Ítróttarháskúlan í Vági, Páls Høll, Suðuroyar Sjúkrahús, Delta Seafood, Savnið hjá Thomsen-familjuni á Tvøroyri, Varðin Pelagic, SALT, VisitFaroeIslands, Kirkjubø, Løgmansskrivstovan, Løgtingið, Ríkisumboðið, Tórshavnar kommunu, Sjóvinnuhúsið, Skúlin á Argjahamri og Finsen Kollegium.
Afturat rúgvusmiklu skránni skulu donsku fólkatingsumboðini eisini hitta umboð fyri politisku flokkarnar á Føroya Løgtingi.
Danska ferðalagið fer aftur til Danmarkar seinnapartin fríggjadagin.
Fakta um nýggja miðnámsskúlan
20 útbúgvingar
1.660 næmingar (harav 200 innan hægri útbúgvingar)
250 starvsfólk
19.500 fermetrar
(Myndir: HeinesenMyndir)
Veitst tú eina góða søgu? Skriva til okkara á
red(at)in.fo
Les ella lýs í Lýsingartorginum – trýst her


text:
Stýrið fyri Roðan hevur samtykt at seta Jóngerð Guttesen í starv sum leiðari fyri økistænastuna Roðan. Samstarvið telur Runavíkar, Nes – og Sjóvar kommunur.
Tá umsóknarfreistin var úti, vóru íalt 9 umsóknir komnar til starvið sum leiðari fyri Roðan.
Jóngerð Guttesen, sum býr í Hoyvík, er útbúgvin sjúkrarøktarfrøðingur og diplomleiðari og gerst skjótt Master í almennari leiðslu.
Jóngerð hevur 15-ára royndir á eldraøkinum, fyrst sum sjúkrarøktarfrøðingur, síðani varaleiðari og leiðari á røktarheimum, m.a. sum fyrsti leiðarin á Boðanesheiminum, og síðani 2014 sum eindarleiðari í Heilsu- og Umsorganartænastuni hjá Tórshavnar kommunu.
Økistænastan telur um 200 starvsfólk, sum arbeiða í 23 bygdum við eini 6.000 íbúgvum. Økistænastan fevnir um fyribyrging, fysio- og ergoterapi, heimahjálp, heimasjúkrarøkt, sambýli, dagtilhald fyri minnisveik og røktarheim.
Jóngerð tekur við starvinum eftir summarferiuna.


text:
Barnadansistevnan 2017
Barnadansistevna í Havn 11. februar 2017 - at seta við....
Hetta er fimtu ferð at barnadansistevnan er í høvuðsstaðnum. Tær báðar fyrstu barnadansistevnurnar, sum Dansifelagið í Havn skipaði fyri, vóru á Háskúlanum í 2004 og 2005. Í 2011 tók Tøkum Lætt sær av stevnuni, meðan Rasmus skipaði fyri 10. stevnuni, sum var í Norðurlandahúsinum í 2013. Dansifelagið í Havn og Tøkum Lætt hjálptu til. Í ár skipaðu Dansifelagið í Havn og Tøkum Lætt fyri í felag, og tað riggaði stak væl. Dansur og drekkamuður vóru í Sjónleikarhúsinum, og vit fingu døgurða í KFUM. Tað bar væl til, tí tað er stutt at ganga ímillum. Hesaferð fingu vit sodavatn, sum Føroya Bjór hevði latið til stevnuna. Tað er spennandi at koma á stevnu hvørja ferð, tí hóast skipaðar eftir sama leisti, so eru stevnurnar kortini so ymiskar alt eftir umstøðum og møguleikum á staðnum.
Hesaferð vóru tvær útferðir at velja ímillum – Kringvarpið og Brandstøðin. Vit í Eysturoyar dansifelag sluppu í Kringvarpið saman við m.a. Leikum Fagurt. Johan Mortensen, sum í fleiri ár hevur havt sendingina “Dansival” í útvarpinum hóskvøld í dansitíðini, var bæði blíður og týður. Vit byrjaðu har, sum sjónvarpsupptøkurnar til “dag og viku”, “3-2” og “Gekk” verða sendar. Gekkahjólið fekk av at vita frá børnunum. So sluppu vit eisini inn hagar, sum beinleiðis útvarp verður sent. Johan segði okkum, at uml. 80 fólk arbeiða í kringvarpinum, sum nú alt er undir einari lon. Tey, sum vóru á brandstøðini, lótu eisini væl at.
Dansurin gekk væl. Væl klárað, at uml. 400 fólk kunnu dansa við sama stevi so leingi. Vit kvóðu eftir raðfylgju, sum var gjørd frammanundan. Haldi kortini, at børnini skuldu sloppið at skipa meir sjálvi. Sumbiar dansifelag kvað “Kellingin við grúgvustein” , sum var forkunnugt at hoyra við niðurlagnum “ der går en dans for Dúnoy , forgloym ikki meg”. Tað plagdi mamma onkuntíð at brúka til “Torkils døtur”.
Fyriskipararnir stóðu nógv av tíðini uppi á pallinum í Sjónleikarhúsinum og hugdu at. Tað sá út fyri mær, sum yngra fólkið í Dansifelagnum í Havn hevur tikið við nú. Gunnar og Birgir vóru í sving, meðan Niels stóð so fattur og hugdi at. Tað skal vera honum væl unt. Hann hevur tænt føroyska dansinum væl – sera væl.
Kunning um Barnlek var eisini á stevnuni – sjónvarp frá øðrum barnleksstevnum var at síggja og ørk blivu býtt út. Barnlek er norðurlendsk barnadansistevna, sum verður hildin 3. hvørt ár upp á skift í Norðanlondum. Í 2014 var hon í Reykjavík.
Ætlanin er, at Leikum Fagurt og Stígum Fast skulu skipa fyri barnastevnuni 2018 í Sandoynni.
Vit takka Dansifelagnum í Havn og Tøkum Lætt hjartaliga fyri ómakin.
Kathrina, Eysturoyar dansifelag.


text:
Arbeiða fyri ókeypis atgongd til granskingarúrslit
Á nevndarfundi 5. mars 2014 samtykti Granskingarnevndin eftir tilmæli frá fyrisitingini, at Granskingarráðið í prinsippinum skal taka undir við Open Access politikki fyri vísindaligt arbeiði, sum er fíggjað úr Granskingargrunninum.
Alt fleiri lond stuðla Open Access ella frítt atgeingi hugsanini. Semja er um, at størri ávirkan fæst av granskingini við at tryggja ótarnaða og ókeypis talgilda atgongd fyri øll til alment fíggjað granskingarúrslit. Open Access økir um nýtslumøguleikarnar av feskastu granskingarúrslitunum.
Ítøkiliga samtykti Granskingarnevndin, at Granskingarráðið skal skriva undir “The Berlin Declaration on Open Access to Knowledge in the Sciences and Humanities”.
Eisini staðfesti Granskingarnevndin, at Granskingarráðið skal taka undir við “Principles for the Transition to Open Access to Research Publications”, hjá felagsskapinum Science Europe .
Avgerðin er formliga fráboðað Science Europe og Max Planck Institute, sum umsitur yvirlitið við stovnum, sum hava undirskrivað Berlin yvirlýsingina.
Næsta stigið hjá Granskingarráðnum er at gera ein nationalan Open Access politikk, sum skal vera galdandi fyri alla gransking, sum verður fíggjað úr Granskingargrunninum. Her skal millum annað takast støða til, hvussu útreiðslur til Open Access útgávur kunnu takast við í fíggjarætlanir fyri verkætlanir.
Slóðir til Open Access politikk
Horizon 2020
Danmark
Norra
Svøríki


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Jørgen: Miðflokkurin neyvan í "LGBT-samgonguna"
Spískar og hvassar viðmerkingar, gott lag og stúgvandi fult av fólki vóru til landsfund hjá Fólkaflokkinum á Parnassinum í Hotel Hafnia í Havn seinnapartin.
- Eg byrjaði at ganga á landsfund í 1988. Men hetta er tað mesta av fólki, eg havi sæð á landsfundi. So eg vóni, at rákið er vent nú, og viðvindurin er við okkum nú, sigur Jørgen Niclasen, formaður í Fólkaflokkinum.
Jørgen Niclasen bleiv afturvaldur sum formaður í Fólkaflokkinum á landsfundinum.
Fólkaflokkurin brúkti landsfundin til at brynja seg til val við nýggjari stevnuskrá.
Hóast samráðingar hava verið seinastu tíðina millum samgonguna og Miðflokkin um at styrkja samgonguni, hevur Jørgen Niclasen ilt við at trúgva uppá, at hetta verður veruleiki.
- At Miðflokkurin fer inn at bjarga "LGBT-samgonguni". Tað vil eg síggja, áðrenn eg trúgvi tí, sigur Jørgen Niclasen.
Nýggja stevnuskráin hjá fólkaflokkinum kann lesast HER.
Sí eisini


text:
Endurnýggja koyrikortið
Sjón og hoyrn vikna við árunum og viðbragdstíðin (reaktiónstíðin) versnar. Frá tí degi tú fyllir 75 ár, er tí neyðugt at endurnýggja koyrikortið við jøvnum millumbilum. Hetta varð sett upp úr 70 árum í ferðslulógarbroytingini frá 6. juni 2017.
Fyri tey koyrikort, sum ganga út, og skulu verða endurnýggjað við 70 ára aldur, merkir hetta, at kravið um læknaváttan til koyrikort í flokki 1 (stórt prutl, motorsúkkla, vanligur bilur og stórt viðfestiakfar til vanligan bil) verður strikað. Koyrikort í flokki 1, sum gongur út við 70 ára aldur kann sostatt verða endurnýggjað við at lata inn umsókn, nýggja mynd og at gjalda 150 kr. fyri koyrikortið.
Kravið um læknaváttan fyri koyrikort í flokki 1 er í fyrsta lagi galdandi við endurnýggjan við 75 ára aldur, um ikki onnur serlig heilsukrøv eru galdandi. Frá tí tú ert fylt/ur 74 ár til 80, verður koyrikortið útgivið við 2 ára gildistíð og eftir tú ert fylt/ur 80 ár, verður koyrikortið sum higartil, givið út við 1 árs gildistíð.
Vil umsøkjari av koyrikorti til flokk 1, sum hevur fylt 73 ár men ikki 74 ár, endurnýggja koyrikortið við læknaváttan, kann koyrikort verða útgivið við 3 ára gildistíð.
Les meira um endurnýggjan av koyrikorti á heimasíðuni hjá Akstovuni.


text:
26. mai 2013 - Una
Skaldsøgan er brotna frásøgn
Páls um barnaár, ungdóm og deyða hansara. Páll er ein listaligur
og kensluborðin unglingur, sum veksur upp at verða ein maður, sum er sálarliga
illa fyri. Tá tað verður liðugt millum hann og damuna Dagny, elvist ørskapur í sinni
hansara. Vit fylgja Pálli á óumberiliga tungu lívsleið hansara: Heima hjá
foreldrunum, sum ikki orka hann, og á vitloysishúsinum, Kleppur. Á Kleppi hitta
vit aðrar vitloysingar, sum allir á onkran hátt eru við at skapa lív Páls.
Alheimsins einglar er tilognað
beigga Einari Már, Pálma Örn Guðmundssyni, men er hóast ikki um hann. Nógvir
eginleikar eru líkir hjá Pálma og Pálli. Bókin byggir sostatt á kunnleikar, sum Einar Már hevur frá beiggja sínum:
Lívsstøðan og veldiga einsemi teirra
sjúku.
Fyrsti partur av skaldsøguni
snýr seg um familjugrundalag Páls og um tíðina upp undir innlegging hansara á
vitloysishúsinum. At hann hevur ein veikan pápa kann verða tulkað sum ein orsøk
til hansara sálarliga støðuloysi, men
hvørki her ella í seinna partinum, sum fyri tað mesta gongur fyri seg á Kleppi,
eru ábendingar til at greina stríðið
sálarfrøðiliga ella at seta tað í eitt einstaklingssálarfrøðiligt høpi. Tað snýr seg meira um tað sosialu áskoðanina, um lagnuna hjá
einum ótilpassaðaum útistroki í einum felagsskapi, har øll halda eyga við øllum, og har familjan ella slektin er so
avgerandi fyri einstaklingin, at
hann má falla við morali og styrki forferdranna.
Alheimsins einglar er sum eitt slag av framferð fyri íslendska samfelagið, og Páll talar ikki bert vegna
sjálvan seg og hinar sjúklingarnar á vitloysishúsinum, tá hann sigur: “Sovorðið kanst tú ikki siga,” sigi eg. “Vit
eru allir eins framman fyri Gudi, sjálvt um vit eru sjúkir. Vit eru einglar.
Alheimsins einglar.”
At sjónarhornið í bókini er
hjá Pálli, at tað er hann, ið fortelur, er eitt sindur av einum paradoksi.
Fyrst og fremst tí hann er deyður, tá frásøgnin byrjar og fyri tað næsta, tí hann sum eg-forteljari viðhvørt fer
yvir sítt mark við millum annað at vera alvitandi. Men hóast at tað er ein ástøðilig eygleiðing, sum knirkar við sjónarhorninum, knirkar frásøgnin sanniliga ikki,
tí Einar Már megnar at bera tað fram.
Skaldsøgan er býtt í ellivu partar. Fimm teir fyrstu
partarnir bera felagsheitið Alheimsins einglar, meðan seks teir seinnu partarnir
bera heitið Rekandi skuggar. Hvør partur er aftur býttur sundur í fleiri smærri
partar.
Einar Már skrivar ógvuliga gerandisligt, men ein má
tó lesa væl og halda eyga við fjaldum týdningum. Hann er kendur fyri sítt
serstaka skemtingarsemi og myndamál í verkum sínum.
Árið er 1949. Vit eru í
Reykjavík í Íslandi. Páll er føddur. Hetta er hin sami dagur, sum Ísland fer
uppí NATO (North Atlantic Treaty Organization). NATO hevur til endamáls at verja frælsi og trygdina hjá øllum limum sínum í
Evropa og Norður U.S.A. í samsvar við meginreglu United Nation
Charter. Amerika brúkti Ísland sum herstøð og høvdu sett upp radarar har fyri
at forða at fíggindin, Sovietsamveldið, skuldi koma vestur um hav til Amerika
og bumba teir niður.
Tíðarfestingin hevur nógv at siga fyri frásagnina. Um
hetta mundi verður Ísland sera amerikaniserað við bilum, vørum og tónleiki. Vit
hoyra nógv til henda tónleikin í Alheimsin einglar, eitt nú bólkar sum the
Beatles*, Grateful Dead, the Who*, the Rolling Stones* og the Cream* verða
nevndir.
“Tann dagin, tá ið heimurin varð kloyvdur.” Tað brotna hevur ein stóran leiklut í
frásøgnini. Hon er sjálv eitt rað av brotum og splintrum av endurminning, har
andlit og mannalagnur merktar av lívi, sum slitnaði á hálvari leið, reika inn
og út úr frásøgnini, og barnaminnini, sum ganga á kross av skipbrotnum
vaksnamannalívi. Frásøgnin sjálv kemur til sjóndar sum ein fastfryst mynd av
einum syndraðum alheimi.
Alheimsin einglar er ein
ógvuliga sigandi skaldsøga eftir mínum tykki. Ein fer at hugsa um ymiskt, sum
ein kanska ikki vanliga ger. Til dømis um umstøðurnar hjá teimum sálarsjúku, hvussu
tað er at verða innilæstur – bæði handan dyr og í sær sjálvum – og hvussu
tíðirnar hava broytt seg.
Hetta er ikki júst ein kát søga, men
hon er fylt við hita og skemtingasemi. Avgjørt ein bók, ið fær ein at hugsa seg
um. Summar bøkur hevði ein ynskt, at ein ikki hevði lisið, tí so var enn tann
upplivingin eftir – soleiðis havi eg tað við hesi skaldsøguni.


text:
Við einum megnar avriki komu vit aftur í aftur og vendu 0-1 til 2-1. Málslúkurin hjá okkum, Arnbjørn Hansen, skoraði bæði málini.
Við dystinum í dag fingu vit longt EB/Streyma-kompleksið hjá KÍ í Streymnesi. Síðan 2007 hevur ikki eydnast KÍ at vunnið á okkum í fremstu mansdeildini við Margáir. Søtt, tá hugsað verður um, hvussu KÍ spilti okkum spælið árið fyri.
Málið hjá KÍ kom tá 70 minuttir vórðu spældir. Jóannes Danielsen skoraði. Sjey minuttir seinni gjørdi Arnbjørn bart, og eftir 82 minuttir var sami Arnbjørn aftur á rætta staðnum og hetta málið bleiv munurin.
Tað var ein javnur dystur, ið kundi koppað báðar vegir, og tá ið KÍ legði seg á odda seint í dystinum, mundu flogvitini í norðlýsis- og høvuðsstaðarpressuni ætla sær at avskriva okkum. Men við trúgv á egin evni og góðum hugburði fingu vit vent dystinum seinastu løtuna. Báðar ferðirnar vit skoraðu, var tað Arnbjørn, ið var á rætta stað, eftir at viðleikararnir høvdu skapt ruðuleika í brotsteiginum hjá KÍ.
Samanumtikið spældu okkara klókt og vóru farligir av og á. Gaman í lótu vit klaksvíkingarnar hava bóltin meira, men tað man vera taktiskt. Sum úrslitini lagaðu seg, klúgva vit upp á sætta plássið í Effodeildini. Sum heild hava vit eitt ungt lið, kryddað við onkrum rutineraðum leikarum. Henda samansetingin hevur higartil roynst væl. Bjartskygni er nú aftur sjónligt millum teirra, sum eru rundan um liðið.
Okkara menn, leikarar og venjarar, hava klárað seg væl í ár. Vit taka ein dyst í senn og so síggja vit, hvussu langt tað røkkur.
Næsta uppgávan er 07 Vestur í Sørvági leygardagin 12. august. Tá má maður av húsi, komið øll við.
Drívið á!
http://www.eb-streymur.fo/forsidan/403-av-bonkinum-og-i-malidh-einaferdh-enn#sigProId5135d015d4


text:
Brúgvin
Sending um Runavíkar Kommunu
Samrøður hesaferð:
3:50 Komandi tiltøk í Runavíkar Kommunu:
Fundur um Dokkina á Skála í Skála Ítr. Høll 23. mai
"Av Skipanesi til Æðuvíkar" finala í Løkshøll 25. mai
Bygdadagur í Rituvík 27. mai
Biografur í Løkhøll 28. mai: 'The Fits'
og Summarkvøld við Toftavatn 30. mai
12:30 "Minnist tú enn?" konsert í Løkshøll 4. juni: Konsert við Tórshavnar Big Band og kendum føroyskum sangarum. Ólavur Olsen greiðir frá
27:35 Bygdadagur í Rituvík 27. mai. Hjalmar Hansen greiðir frá
Meiningar og hugleiðingar ið verða bornar fram í sendingum á R7, umboða ikki meiningar, áskoðanir ella sjónarmið hjá leiðsluni í R7 Kringvarp.
Mest lisið í farnu viku
Ongir pengar úr Kollafirði til Hollands
Samrøða: Høgni Hoydal, um fiskivinnunýskipan
Íslendsk innrás á Tvøroyri við útbúnaði til Varðan Pelagic
Nú innrætta teir íbúðirnar á Biskupstorginum
Hugnaløtan 1 - Gestur: Victor Dánjalsson
Tá hini altíð hava skuldina - og vinna, fakfeløg, leik og lærd verða ákærd fyri konspiratión og valdstøku
Havrannsóknarskipið verður smíðað á Skála
Brúgvin 69 - 2017-11-13
Svimjingarhøll í Runavík
Hann gjørdist 1,5 mia. kr. ríkari í gjár
R7, Oyggjatíðindi og VP hava best fjølmiðlasið
Tað verður teskað í krókunum
Hesin íslendski drongurin, við autismu, hevur serlig evnir
Miðflokkurin setir stór krøv til samgonguna
Kvotukongar umhugsa at krevja endurgjald frá statinum
Tvístøða kjaksending 21
Myndir frá landsfundinum hjá Fólkaflokkinum
Fólkaflokkurin nýggja stevnuskrá
Gleðast fyri hosurnar
Risastórt teldutreff í Hoyvíkshøllini
Avdúking av standmynd
Vága Floghavn skal hava nýggjan stjóra
Jól við Løkin konsert útseld eftir 57 sekundum
Jenis kunnar seg um kanabis
Samband
Postboks 226
FO-600 Saltangará


text:
CTD
Hetta er tikið beint frá heimasíðuni hjá hmr.fo, har serkøn innan sjúkuna CTD havi arbeitt við hesi kunning. Á hmr.fo kann man eisini lesa um “Ofta settir spurningar.”
Hvat er CTD?
CTD stendur fyri Carnitin Transporter Defekt og er ein sjúka við niðursettum evnum at framleiða orku av feittforbrenning, eisini kallað beta-oxidation av fitisýrum, sum er tann týdningarmesta keldan til orku hjá kroppinum.
Normala feittforbrenningin er bundin av einum høgum innihaldi av carnitini í kroppskyknunum. Carnitinið í kroppinum stavar frá føði (serliga kjøt inniheldur nógv carnitin) og verður eisini framleitt av sjálvum kroppinum.
Fyri at tryggja eitt høgt støði av carnitini í kyknunum, hava nógvar av kroppskyknunum carnitin transportarar í kyknuveggjunum. Hjá persónum við CTD virka hesar pumpur næstan ikki, við tí úrsliti, at innihaldið av carnitini í kyknunum verður ov lágt, og harvið kunnu kyknurnar ikki forbrenna feitt. Hetta kann føra til orkutrot, og í øðrum lagi til blokadu av feittbrenning, umframt aðra órógv í kyknufunktiónunum.
Hjá persónum við CTD, sum eta og drekka vanligt, kann kroppurin sjálvur skaffa sær ta neyðugu orkuna við at forbrenna serliga sukur og onnur kolhydratir, men um hesir persónar vegna t.d. spýggju ikki kunnu taka føði til sín, koma hesi skjótt í orkutrot, av tí at teirra kyknur ikki eru førar fyri at skifta yvir til fitisýruforbrenning, sum hjá frískum persónum. Hetta hevur við sær, at serliga tey gøgnini, sum brúka mest orku, fáa stórar trupulleikar við at dekka orkutørvin; hetta vil í praksis merkja heilin og vøddarnir, íroknað hjartað.
Tað er staðfest, at børn við CTD ógvuliga skjótt kunnu koma í lívshóttandi orkutrot í sambandi við umfarssjúkur við spýgging. Ì hesum førunum er tað ógvuliga umráðandi, at tey skjótt kunnu fáa carnitin og sukur beinleiðis í blóðbanan við droppi, til tey aftur eru før fyri at halda upp á føði og vætu.
CTD kann eisini við tíðini spakuliga ávirka hjartað, soleiðis at hjartavøddin veksur og annars tær kyknurnar í hjartanum, sum framleiða teir elektrisku impulsirnar, sum fáa hjartað at sláa. Hetta kann hava við sær bráðligan deyða orsakað av hjartaflimran.
Hví fáa nøkur CTD?
CTD er ein arvilig ílegusjúka við sokallaðum autosomal recissivum arvaeginleikum, t.v.s. at man skal hava arvað 2 ílegur við ílegubreki(eitt frá hvørjum av foreldrunum), fyri at blíva sjúkur.
Í øðrum londum er sjúkan sera sjáldsom, meðan hon í Føroyum er lutfalsliga vanligari. Mett verður út frá núverandi tølum, at fleiri enn 1 út av hvørjum 400 føroyingum hevur CTD-sjúku.
Ein partur av orsøkini til hetta er óivað, at føroyingar hava livað so avbyrgdir, at tað rættuliga ofta kemur fyri, at tvey føroysk foreldur hava felags forfedrar fá ættarlið aftur og harvið oftari bæði eru berarar av somu CTD-ílegu.
Hóast CTD altíð hevur verið í Føroyum, var tað ikki fyrr enn í 1995 at læknar staðfestu fyrsta sjúklingin við sjúkuni og tað er ikki fyrrenn seinastu tíggju árini at man av álvara gjørdist varugur við hvussu títt sjúkan er í Føroyum.
Sjúkueyðkenni
Av tí at CTD er sjáldsom úti í heimi og so stutt hevur verið kend hjá okkum, eru tað enn fleiri viðurskifti viðvíkjandi sjúkuni, sum eru ógreið og krevja nærri vísindaligar kanningar. Fyri nøkur av børnunum við CTD hevur sjúkan víst seg við vánaligum trivnaði, afturvendandi infektiónum og niðursettum vøddaspenningum. Í nøkrum øðrum førum er sjúkan fullkomiliga uttan sjúkueyðkenni.
Tað vísir seg nú at vera greitt, at CTD í Føroyum kann vera álvarsligt upp á 2 mátar:
- Fleiri við CTD blíva sjúk sum smábørn, har tey í sambandi við umfarssjúkur ella aðrar infektiónir fyrst verða sløv og síðani fella í óvit við lágum blóðsukuri, og um viðgerðin við carnitini og glukosu ikki verður sett í verk alt fyri eitt , kunnu børnini doyggja.
- Hjá øðrum CTD-sjúklingum vísir sjúkan seg at koma meira sníkjandi serliga við ávirkan á hjartavøddan, sum í nøkrum førum kann føra til brádligan deyða.
Hvussu verður kannað fyri CTD?
Tað finnast 3 ymiskir hættir:
- Máta innihaldið av carnitini í blóðinum. Tað, mann í veruleikanum helst ynskir at vita, er, hvat støðið av carnitini er inni í kyknunum, men tá hetta ikki tekniskt ber til at máta, brúkar man ístaðin innihaldið í blóðinum. Tað finnast fleiri mátar til áseting av carnitini í blóðinum og eru tí eisini nógv ymisk tøl fyri, hvat tað normala støði er. Skal man tolka eitt talvirði, er tað tí avgerandi, at mann at kenna normalvirðini fyri ta aktuellu analysuna, sí vegleiðandi tøl í undir FAQ.
- Ílegukanningar. Í Føroyum er CTD oftast orsakað av einum íleguvarianti nevndur N32S, men tað finnast eisini 5 onnur ílegufrábrigdi í Føroyum. Fýra teirra eru væl lýst og kunnu ávísast við ílegukanning. Tann seinasti er ikki lættur at kanna fyri og tí verður ílegukanningin sum screening ikki brúkt, tí vandi er fyri at yvirsíggja CTD- sjúklingar, sum hava ein ókendan variant.
- Máting av aktiviteti av carnitintransportørum á dyrkaðum húðkyknum. Hetta er ein ógvuliga langrøkin og dýr kanning, sum bert kemur upp á tal í fáum útvaldum førum, har man hevur ein sterkan ilgruna um diagnosuna og ikki kann staðfesta hana á annan hátt.
Viðgerð
Viðgerðin er einføld og snýr seg um at tilføra sjúklinginum carnitin í so stórum mongdum, at innihaldið av carnitini í blóðinum fæst upp um normala markvirði fyri carnitin í blóðinum. Harvið ”flýtur” so nógv carnitin inni í kyknunar, at feittforbrenningin kann verða, sum hjá frískum persónum.
Um børn við CTD taka carnitin regluliga, vísa tey seg at mennast fullkomiliga normalt og eru ikki í størri vanda enn onnur børn fyri at gerast sjúk.
Týdningarmikið er at vita, at carnitin verður útskilt skjótt aftur, tí kunnu persónar við CTD, um teir spýggja ella á annan hátt halda uppat at taka carnitin, eftir stutta tíð hava trot á carnitini. Í slíkum støðum kann verða neyðugt at innleggja sjúklingin til intravenøsa carnitinviðgerð, til viðkomandi aftur kann taka carnitin.
Afturat viðgerðini er tað vert at vita, at ávís sløg av heilivági minka um innihaldið av carnitini í kroppinum og eiga harvið ikki at verða givin sjúklingum við CTD. Tað snýr seg serliga um tvey sløg av heilivági: pivampicillin (antibiotikum, íroknað pondocillin) og valproat (epilepsiheilivágur), sum ikki eiga at verða givin sjúklingum við CTD.
Harafturat er talan um pivmecillinam (Selexid® og Penomax®), eitt antibiotikum nýtt fyri bløðrubruna. Landslæknin hevur sett sum krav, at tá læknin útskrivar eina forskrift til heilivág við antin pivampicillin ella pivmecillinam í, skal læknin fyrst kanna, um ein blóðroynd finst, sum vísir á, at carnitinið er yvir 10 µmol/L, og hetta skal viðmerkjast í forskriftini. Um hetta ikki stendur í forskriftini, kann persónurin ikki fáa heilivágin útflýggjaðan á apotekinum.
Sí annars kunningarlepan Carnitin, har eitt nú samvirkni við annan heilivág stendur.
CTD-sjúklingar kunnu eisini í ávísan mun økja teirra carnitinupptøku við at eta ofta og við at eta mat,sum inniheldur carnitin, so sum reytt kjøt, sum hevur ógvuliga høgt innihald av carnitini, men tað kann ongantíð koma ístaðin fyri carnitin viðgerð og eigur ikki at verða ein týðandi partur av viðgerðini hjá carnitin sjúklingum.
Fyribyrging
Allir nýføðingar í Føroyum hava síðani 17. mars 2003 fingið bjóða eina sokallaða víðkaða screening, har man umframt sjúkurnar fenylketonuri og hypotheose hevur kanna fyri eina mongd av øðrum sjúkum, millum annað fyri CTD.
Hendan gongdin, sum ein verkætlan, og bert um foreldrini til eitt nýføtt barn hava sagt ja til screeningina, er barnið blivið screenað. Frá 25. januar 2009 er hendan víðkaða kanningin gjørd sum rutina hjá øllum nýføddum børnum.
Screening fyri CTD er sera effektiv, men av tí at talan er um ávísing av carnitini í blóði er kanningin ikki 100% álítandi. Nøkur sløg av antibiotika (pencillin) kunnu ávirka úrslitið. So har sjúkueyðkennini eru klárt sambærlig við CTD, eiga fólk at umhugsa at endurtaka kanningina og/ella fáa gjørt aðrar kanningar hjá lækna.


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Landsstýrismálanevndin skal arbeiða skjótari
Tak niður
Dentur skal leggjast á at fáa mál í Landsstýrismálanevndini avgreidd so skjótt sum gjørligt.
Tað sigur Magnus Rasmussen, tingamður hjá Sambandsflokkinum, sum í dag tók við sum formaður í Landsstýrismálanevndini, eftir Jógvan Skorðheim, tingmann hjá Sjálvstýrisflokkinum.
Magnus Rasmussen er triði formaðurin í nevndini síðani løgtingsvalið.
Nevndin hevur trý mál sum skulu avgreiðast sum skjótast, sigur Magnus Rasmussen:


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Viðmerkjari: Semja er enn ein møguleiki
Tak niður
Javnaðarflokkurin er í stórum trupulleikum, nú tingfólkini hjá flokkinum ikki ganga í takt. Tað skapar eisini stórar trupulleikar í samgonguni, tí maktbalansan kann broytast millum samgonguflokkarnar. Tað metir John Johannessen, viðmerkjari.
Tað eru tingmennirnir hjá Javnaðarflokkinum, Kristin Michelsen og Bjarni Hammer, sum ikki taka undir við fiskivinnunýskipanaruppskotinum hjá samgonguni soleiðis sum tað sær út nú.
John Johanessen sigur, at tað kann hava verið ein taktiskur feilur av samgonguni at skifta formann í vinnunevndini. Javnaðartingmaðurin, Bjarni Hammer, hevur verið formaður síðani samgongan varð skipað í september 2015, men tá valskeiðið var hálvrunnið, átti Bjørt Samuelsen úr Tjóðveldi tørn sum forkvinna í vinnunevndini. Tað kann hava havt við sær, at Bjarni Hammer ikki hevur somu ábyrgdarkenslu av nýskipanaruppskotinum, metir John Johannessen.
Hóast politiska støðan er trupul hjá Javnaðarflokkinum og samgonguni sum heild, so ber tó framvegis til at koma á mál við nýskipanaruppskotinum, sigur John Johannessen, viðmerkjari, við Dag og Viku í kvøld.
Sí eisini


text:
Oddfríður Marni Rasmussen var føddur í Havn í 1969, men vaks upp á Sandi. Hann hevur gingið á Rithøvundaskúlanum í Keypmannahavn 1998 – 2000 og var útlærdur lærari á Føroya Læraraskúla í 2011.
Oddfríður hevur givið út fleiri yrkingasøvn og tvær barnabøkur umframt at hava skrivað fleiri stuttsøgur, týðingar og ummæli í tíðarritinum Vencli.
Oddfríður er limur í fleiri mentanarnevndum og var formaður í Listafólkasambandinum, LISA. Saman við Arnbirni Ólavsson Dalsgarð ritstjórnar hann tíðarritið Vencil, og í 2009 fingu teir mentanarvirðisløn M.A. Jacobsens fyri hetta avrik. Harumframt hevur Oddfríður fingið Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens fyri fagrar bókmentir í 2000
Pilturin og steinurin, Les 1 s. 26
Bræv frá einum heimleysum, Les 2 s. 300
Kærleiksbrot, Les 2 s. 140


text:
Skeið: Tak pallin
Set kross í kalendararn 3. – 5. mars 2017 og tekna teg til skeiðið ”Tak pallin” á Gjáargarði.
Tríggir intensivir dagar har tú hevur møguleika at brúka eitt heilt vikuskifti
í einum kreativum og spennandi umhvørvi at menna teg sjálvan.
Ert tú sjónleikari, undirvísari, fyrilestrarhaldari
ella ein, ið á ein ella annan hátt skal bera nakað fram alment? So er hetta
eitt skeið fyri teg, líkamikið um tú er royndur ella óroyndur. Røddin og
kroppurin eru tíni amboð, tá ið tú skalt traðka fram í ymiskum høpi. Á hesum
skeiðinum lærir tú við raddar- og kropsvenjingum, hvussu tú kanst menna tína
upptraðkan.
Tú verður undirvíst/ur í ávikavist raddar- og kropsvenjingum
fríggjadag og leygardag. Sunnudag verða bæði skeiðini samansjóðaði við tí, tú
hevur lært.
Lærarar verða
Ria Tórgarð í raddarvenjing
og Vilnis Bĩriņš í kropsvenjingum.
Undirvíst verður
soleiðis :
Prísurin fyri alt skeiðið íroknað 3 nætur og mat á
Gjáargarði eru frá kr. 3.000 í
dupultkamari og kr. 3.750 í
einkultkamari. Sí annars prísir og valmøguleikar undir elektroniskari tilmelding. Avmarkað pláss.
Áhugaði kunnu fáa meiri kunning og tekna seg
elektroniskt inni á heimasíðuni hjá MáF www.maf.fo við at fara inn á Tiltøk. Skráseting er fyrst galdandi, tá ið goldið er á konto í Eik
Banka: 185 132 4 í seinasta lagi 1. februar 2017.
* Nærri kunning um skeið og lærarar - sí leinkið niðanfyri:
Lýsing av skeiðinum_Tak pallin.pdf


text:
So at siga alt frítíðar- og ítróttavirksemi í Føroyum byggir á sjálvbodna arbeiðsmegi
Tað er eitt ómetaliga stórt og virðirmikið arbeiði, sum verður lagt í fyri at fáa tey mongu ítróttafeløgini í Føroyum til at virka.
Í løtuni eru 112 ítróttafeløg skrásett undir teimum 16 sersambondunum undir ÍSF – alt frá smáum feløgum, ið íðka sokallaðar “smalar” ítróttagreinar til heilt stór feløg, sum t.d. fimleika- og fótbóltsfeløgini, við yvir túsund limum.
– Tað er eitt ófatiliga stórt virði, sum føroyska samfelagið fær burtur úr teimum ósjálvsøknu fólkum, sum taka á seg eina byrðu, ið annars kundi verið samfelagnum til last. Her hugsi eg serliga um ta uppalandi uppgávuna, sum ítróttafeløgini í Føroyum hava.
– Aktivitetirnir, sum verða fyriskipaðir av ítróttafeløgum – og øðrum frítíðarfeløgum – eiga jú ein rættiliga stóran part í mentunarligu menningini hjá okkara uppvaksandi ættarliði, sigur Petur Elias Petersen, ÍSF-forseti.
Vit standa fyri sunnu virðunum
Men ítróttur er so mangt annað enn at skipa fyri venjingum, rørslutiltøkum, føroyameistarakappingum og landsdystum. Seinastu árini hevur Ítróttasamband Føroya lagt ein heiður í at spæla ein aktivan leiklut í strembanini at hækka heilsustøði hjá føroyinginum.
“ÍSF stendur fyri sunnu virðunum í ítróttinum. At eiga eina sunna sál í einum sunnum likami er tað allarbesta. Hetta økir um vælferðina, um trivnaðin í gerandisdegnum”.
Soleiðis stendur millum annað lesa í skrivinum, sum varð sent úr ÍSF-húsinum til Mentamálaráðið í sambandi við at løgtingsfíggjarlógin fyri komandi ár skuldi leggjast.
– Vit ynskja at gera vart við tann stóra týdning, sum ítrótturin hevur. Eisini ynskja vit at gera vart við tað arbeiðið, sum ÍSF ger hóast fíggjarligu rammurnar eru rættiliga avmarkandi, sigur Petur Elias Petersen, ÍSF-forseti, og nevnir aktiva leiklutin hjá felagsskapinum í sambandi við at Heilsumálaráðið hevur útnevnt hesi seinastu árini til kostár og rørsluár.
Ómetalig virði
ÍSF hevur fleiri ferðir fyrr roynt at kasta ljós á tað ovurstóra virði, ið verður skapt gjøgnum teir túsundtals sjálvbodnu arbeiðstímarnir, sum verða lagdir í ítróttin so at siga hvønn tann einasta dag í árinum.
Men í skrivinum til Mentamálaráðið ger ÍSF eisini vart við, at tær fimm milliónir krónurnar, sum ÍSF seinastu árini hevur fingið á fíggjarlógini, ikki røkkur serliga langt sum afturbering fyri tað kontanta íkastið, sum ítrótturin gevur samfelagnum.
Víst verður millum annað á, at fleiri av ítróttafeløgunum hava løntar venjarar, sum sjálvandi rinda skatt til bæði kommunu- og landskassar. Hartil kemur ein munandi upphædd í ferðaavgjaldi til landskassan, við tað at mett verður at í minsta lagi 3.000 av ferðafólkunum, sum flúgva um flogvøllin koma ella fara í ørindum, sum eru beinleiðis knýtt at ítróttavirksemi.
Meirvirðisgjaldið er eisini ein tyngjandi útreiðsla fyri tey flestu ítróttafeløg, sum hava útreiðslur til eitt nú olju, streym, útgerð, vinningar til bingo, eydnuhjól og lutaseðlar, lýsingar, ítróttaklæðir og útgerð.
Fleiri feløg eru eisini, sum rinda leigu til almennar kassar fyri brúk av hølum og ítróttahallum.
Íløga í vælveru og heilsu
Røðin av fíggjartungum útreiðslum hjá feløgunum er long, og tí heldur Ítróttasamband Føroya, at tá hugsað verður um ta jaligu ávirkan, sum ítrótturin og ítróttafeløgini hava á hundraðtals føroyingar, so kundi tað verið ein tanki hjá politikarunum at frítaka ella endurrinda ítróttinum fyri eitt nú meirvirðisútreiðslurnar.
– Tað hevur týdning fyri okkum at fáa politikarar og myndugleika at broyta hugburð, so at játtanirnar til ítrótt ikki verða fataðar sum ein útreiðsla, men heldur sum ein íløga í vælveruna og fólkaheilsuna hjá tí einstaka føroyinginum
– Men eisini ein íløga til ein felagsskap, sum við stoltleika, roysni og brøgdum umboðar Føroyar í altjóða, sigur Petur Elias Petersen.


text:
Eg havi valt at sagt nevndarsessin í Føroya Pedagogfelag frá mær, má samstundis viðganga at eg havi verið ov góðtrúgvin, í mun til arbeiðsgevaran (KAF og FMR), eg havi trú, at vit hava felags áhugað í at royna at loysa vandamálini, ið standast av at arbeiða innan pedagogiska virkisøkið. Havi verið í tí trúgv at arbeiðsgevarin er sinnaður at finna loysnir uppá trupulleikar og skuldi verið sinnaður at samstarva við pedagogfelagið, fyri at finna loysnir. Hjá arbeiðsgevaranum er eingin viljið, annað enn at royna at fáa kostnaðin niður, lønirnar niður. Har er eingin virðing. Har er eingin vilja at fremja fakligheitina. Hesin samstarvshugurin hevur nú av álvara givið bakslag, og hevur fastigerðarættur brúkt hendan hugin, at døma okkum til eina verri lønaravtalu enn eg kann góðtaka.
Hetta prógvar at tað er skeivt at vísa tolsemi, tað er skeift at vera “lagaligur” og geva tingum tíð at verða lýst og greina. Hetta var so lagnan hjá størvunum innan forskúlarnar - fakliga vóru øll argument kveistra til viks uttan grundgeving, og hildið var fram við ætlanunum uttan prógv fyri at hetta er betri fyri nakran.
Á sáttmálaøkinum ræður eisini ruðuleiki - nýggju forskúlarnir brúka tveir sáttmálar at áseta setanarviðurskiftini hjá námsfrøðingunum. Til arbeiðstíð og annað verður lærarasáttmálin brúktur og til lønarviðurskifti verður sáttmálin hjá pedagogfelagnum brúktur. Kunngerðin sum Mentamálaráði setti í gildið í fjør, segið greitt at uppgávan hjá báðum fakbólkunum var tann sama og ábyrgdin sostatt tann sama. Tí er tað púra burturvið at námsfrøðingar, ið nú skulu arbeiða saman við lærarum og á jøvnum føti við ikki fáa somu løn. Hetta er somikið diskriminerandi og órættvís viðferð av einum fakbólki at tað er ótrúligt at tað yvirhøvur er lógligt. Um ikki annað skuldi hetta vakt áhugan hjá javnstøðunevndini, tí hetta hevur rættuliga stóran prinsipiella týdning.
At politiskur vilji ikki er at virða hetta fakøki meira, skilji eg ikki, hetta er í grundini eitt kjarnu dømi um hvussu javnstøðan ikki er virkin í okkara landi. Námsfrøðingar og lærarar vera í dag útbúnir frá sama lærustovn og fáa báðir fakbólkarnir prógv, við heitinum “Bachelor of education”. Sjálvandi er tað eitt størri tak, um allir dagstovnar og serstovnanámsfrøðingar skuldu lyftast - men, tá ið eitt nýtt starvsøki verður byrja, er eingin orsøk at halda námsfrøðingunum á lága støðnum, samstundis sum ein annar bólkur sleppur uttan samráðing at varveita sína løn.
Nú hevur pedagogfelagið so fingið forboð fyri, at forða sínum limum, at arbeiða innan forskúlarnar - men, eg vil so staðiliga heita á allar námsfrøðingar um at halda seg burtur frá størvunum, til størvini hava eina skilagóða flokking - ella rættari til lønin í minstalagið er tann sama, sum starvsfelagarnir fáa. Um tit námsfrøðingar fara í hesi størv hava tit frásagt tykkum møguleikan at fáa skilagóða løn og gera tit uppgávuna hjá fakfelagnum nærum ógjørliga at loysa. Lættasti máti hjá øllum at fáa hetta loyst, er við at halda seg burtur frá størvunum til rættvísi ræður. Við námsfrøðiligari kvøðu.
Jógvan Philbrow, námsfrøðingur.


text:
Orð: Henry Francis Lyte
Lag 1: William Henry Monk
Lag 2: G.A. Pope
Týtt: Victor Danielsen
Upprunaheiti: Abide with me
Týðing hjá Edmund í Garði
1. Ver tú hjá mær, nú náttin kemur á,
og dagur dimmist, Harri, statt mær hjá!
Tá onnur hjálp og troyst er langt frá mær,
hjálp hinna hjálparleysu, ver tú nær!
2. Hvønn tíma nýtist mær at síggja teg,
hvør uttan tú kann sigra fyri meg!
Hvør uttan tú er borg og skjól hjá mær! –
Í sólskini og toku ver tú nær!
3. Tær lívsins stuttu stundir svinna brátt,
og gleðin følnar, dagur verður nátt;
umskifting allar staðir eygað sær,
tú eina ei umskiftist – ver tú nær!
4. Eg óttist ei, tá tú mær stendur hjá,
ei sorg meg kúgar, stríð meg troyttar tá;
deyði, hvar er tín broddur, sigur tín!
Jesus teg vann, og sigur hans er mín.


text:
Foto: Finnur Justinussen/Fotostudio
Smiðjan á hvalastøðini við Áir er reist
Dan Klein --- 14.04.2017 - 09:15
Tann 12. apríl varð smiðjan á hvalastøðini reist. Smiðjan, sum upprunaliga var ein long lon við eldsmiðju, við maskinverkstaði og tunnuverkstaði, er reist og komin til aftur til heiður og æru.
Higartil hevur tað gingið so mikið væl í ár, at Planurin hevur fingið sítt timburdekk aftur. Brúgvin um Ánna við Áir er eisini styrkt í ár.
Tað fer at líkjast. Smiðjan er reist, og ætlanin er, at húsini skulu brúkast sum smiðja, tá ið hvalastøðin verður sýnd fram sum savn – og ikki minst sum dømi um ein tann elsta ídnaðararv, vit hava her á landi. Hvalastøðin við Áir varð sett á stovn í 1905, og er hon tann einasta av teimum tilsamans 7 norsku hvalastøðunum, sum er varðveitt.
Eldsmiðjan hevði stóran týdning á støðini. Har var alt tað vanliga umvælt, og har vórðu harpurnar frá hvalabátunum rættaðar upp. Eldsmiðjan er í vánaligum standi. Uttan er neyðugt at gera ábøtur. Essan inni í smiðjuni er eisini vánalig. Her verður at seta inn, áðrenn tað verður ov seint. Somuleiðis eru møguleiki fyri, at smiðjan verður høli at sýna fram smiðjuamboð og aðra líknandi útgerð her.
Timburmeistararnir Jón Láadal, Ingi W. Á Tórgarði og Martin Mørk hava staðið fyri at umvæla smiðjuna. Arkitektastovan Kontrast hevur byggileiðsluna á støðini við Áir um hendur.


text:
Regatta í Hósvík 14 til 16 aug 2015 1. Partur
Mikudagin var eg norðuri við vogninum, her er væl uppmerkt hvar man skal
standa :o)
Fríggjadagur og klokkan er 14:30 og sera gott veður
Brestir í holt við markisuna
Gilli er komin við :o)
Vit hava keypt eina brúkta markisu, riggar bara fínt
Teir báðir vóru nógv í fjørðuni
Norðlýsið var eisini í regatta
Klokkan 20 komu bátanir av Eiði
Nógvir bátar
Kl gott 8 fóru vit niðan í bygdahúsið at fáa okkum at eta, sera góð steik
Fríggjakvøldi bleiv so sera vakurt veður
Fantastiskt veður
Joan Kalsoy við ommudóttrini :o)
Sangur var í einum neysti
Hanus G Johansen sang eisini
Joan og Ellindur vóru eisini her norðuri ein túr
Felags sangur og Sjúrður Skaale helt røðu
Laila og Kristian
Leygarmorgun og aftur bláur himmal
Elin Maria var og spældi við Bobby næstan alla tíðina
Bátanir byrja at fara avstað, teir flestu fara til Nólsoyar
2 telt vóru eisini í Hósvík
Hesum húsininum havi eg oftani spælt sum smádrongur, fastir búði her
Morgunmatur var eisini uppi í prísinum. 150 kr per persón, tá er camping við
EL, døgurði og so morgunmatur :o)
Martin og Elsa Berit Berg
2. Partur >>>>>>


text:
1. Samleiki
Náttúra og tøkni er læran um náttúruna, samspæl menniskjunnar við náttúruna, hvussu menniskju hugsa sær náttúruna skipaða og samansetta, og hvussu tøkniliga framgongdin hevur ávirkan á okkum menniskju og náttúruna, vit liva í. Náttúrufrøðin hevur ment seg sum úrslit av menniskjunnar forvitni eftir og tørvi á at finna sannleikan um sín egna uppruna og sína tilveru í náttúruni og alheiminum. Sum slík er náttúrufrøðin ein partur av okkara mentan.
Undirvísingin í Náttúru og tøkni leggur grundstøði undir tey hugtøk og teir førleikar, ið næmingurin skal vera brynjaður við til undirvísingina í lærugreinunum landafrøði, alisfrøði, evnafrøði og lívfrøði á 7. floksstigi og uppeftir.
Lærugreinin Náttúra og tøkni er við til at fremja tann náttúru- og tøkniførleika, sum samfelagið og tann einstaki krevur. Fyri at røkka hesum krøvum mugu næmingarnir arbeiða bæði ítøkiliga og ástøðiliga.
Náttúruvísindaligu lógirnar og tey ástøði, ið náttúrufrøðin byggir á, eru fyrimyndir av einum veruleika, sum er gjørdur (tilevnaður, settur saman). Hesar fyrimyndir verða broyttar ella tillagaðar samsvarandi nýggjum eygleiðingum, royndum og hugsanum. Ein týðandi partur av tí almenna kunnleikanum er vitanin um, at náttúrufrøðin er í menning, og at gransking og nýggj vitan í náttúruvísindum og tøkni hevur alstóran týdning fyri samfelagsmenningina og lívsumhvørvið sum heild.
2. Endamál
Undirvísingin í Náttúru og tøkni hevur til endamáls:
- at næmingurin mennir sínar førleikar at eygleiða neyvt og í tí sambandi at nýta mátitól og aðra royndarútgerð, har ímillum teldu, sum ein natúrligan part av undirvísingini
- at næmingurin mennir sínar førleikar at arbeiða við náttúru- og tøknispurningum, bæði verkliga og ástøðiliga
- at næmingurin gerst kunnugur við meginhugtøk og arbeiðshættir og sambandið teirra millum.
3. Stig og tímatal
Undirvísingin í Náttúru og tøkni røkkur frá 4. til 6. flokk. Undirvíst verður samanlagt øll trý árini 270 klokkutímar, ið svarar til 90 klokkutímar hvørt árið.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag.Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi.
Kjarnaøki
Lærugreinin náttúra og tøkni hevur 4 ymisk kjarnaøki. Økini umskarast og virka fyri ein stóran part saman í undirvísingini:
Heimstaðurin
Kjarnaøkið Heimstaðurin fevnir um Føroyar og nærumhvørvið. Arbeitt verður við jarðfrøði og orkukeldum eins og ymiskum gróðuri. Komið verður eisini inn á náttúru, umhvørvi, djóralív og vinnulív í Føroyum.
Heimurin uttan um okkum
Kjarnaøkið Heimurin uttan um okkum fevnir um heimspartarnar, serliga Evropa og Norðurlond. Arbeitt verður eisini við veðurlagsbeltum, lofthavinum, høvuðsættunum og rúmdini.
Samspæl menniskjunnar við náttúruna
Kjarnaøkið Samspæl menniskjunnar við náttúruna fevnir sum heild um náttúruvernd. Arbeitt verður eitt nú við dálking, grundleggjandi vistfrøði, vakstrarhúsárini og varandi orkukeldum. Mannakroppurin og ávirkan á hann av t.d. rúsevnum og royking eru eisini partur av hesum kjarnaøkinum.
Náttúrufrøði og tøkni
Kjarnaøkið Náttúrufrøði og tøkni fevnir um ymiskt alis- og evnafrøði viðvíkjandi. Arbeitt verður við eitt nú el-læru, atomlæru, mýlmyndlum, mekanikki og loysingarføri.
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleika næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
5. Førleikamál
Í lærugreinini Náttúru og tøkni eru førleikamálini lutað sundur í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni næmingsins at taka egnar avgerðir. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at kanna
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg í náttúru og tøkni um at virða náttúru og umhvørvi, umframt tað mentanarliga tilfeingið og tey sermerki, ið koma til sjóndar í nærumhvørvinum. Í undirvísingini verður dentur lagdur á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað náttúrutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann lærir at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, eins og hann skal hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
At samskifta snýr seg um førleikan at bera fram hugsanir sínar munnliga og at lesa og skriva. Lærugreinin náttúra og tøkni er við til at fremja hesa menning. At samskifta snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga verður mentur við miðvíst at arbeiða við munnligum venjingum í ymiskum samskiftisstøðum. Næmingurin verður frá fyrsta degi vandur við at tala, skifta orð, lurta, próvføra og bera fram egnar metingar.
Førleikin at lesa og skriva er avgerandi fortreyt fyri øllum samskifti og lærdómi í lívinum. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot, at lesa er at skyna á og tulka. Á 2. floksstigi skal næmingurin duga bæði at lesa og skriva lættari tekstir.
Førleikin at rokna snýr seg í náttúru og tøkni eins og í náttúrulærugreinum á hægri stigi um førleikan at lesa hagtøl, fata bygnað, frymlar og úrtøkiligar skipanir. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og loysa vandamál. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mong og ymisk gerandismál, og tí hevur undirvísingin í náttúru og tøkni ein týðandi lut í hesi menning.
Førleikin at nýta tøknilig amboð er í náttúru og tøkni at duga at nýta kunningartøkni, ið er ein fortreyt fyri øllum fjarskifti. Ein vandalig meting av upplýsingum av internetinum er eisini partur av støðisforleikunum.
Næmingurin dugir at nýta KT í náttúru og tøkni, eitt nú at fáa til vega, viðgera og leggja fram tilfar sum sína egnu eygleiðing, og fara í dýpdina við fakinum. Ein kritisk og sjálvstøðug meting av upplýsingum av internetinum er partur av støðisførleikunum
At kanna
Førleikin at kanna er ein íborin førleiki. Vit kanna umhvørvið fyri at klára okkum í lívinum. At kanna er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna er av alstórum týdningi í náttúru og tøkni og snýr seg um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara til at seta spurningar og royna, umframt at leita sær ráð og vitan um náttúrufrøðilig og tøknilig viðurskifti. Næmingurin skal gera verkligar royndir í starvsstovu og úti í náttúruni, umframt at læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan og kunnleika í bókmentum, handbókum, tíðarritum, á bókasavni og á internetinum. Við dømum og venjingum skal næmingurin læra at nýta vísindaliga framferðarháttin, og at handfara keldutilfar á sakligan, siðiligan og munadyggan hátt.
Førleikin at kanna í náttúru og tøkni snýr seg harumframt um at duga at nýta starvsstovuútgerð, ið er ætlað hesum floksstigum og tí øki, arbeitt verður við. Við dømum og venjingum skal næmingurin læra at nýta útgerðina rætt og trygt.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísingini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt og at menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læring.
Førleikin at skapa snýr seg í náttúru og tøkni um at gera næmingin tilvitaðan um og líta á egin evni, so hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, hvussu náttúruvísindalig og tøknilig nýbrot hava broytt lívsáskoðanir og mentan. Næmingurin skal læra, at eygleiðing og ítøkiligar royndir eru ein skapandi tilgongd, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflogið. Við at gera sær fyrimyndir skal næmingurin læra at meta um dygdina í avrikum hjá sær sjálvum og øðrum.
Fakligir førleikar
6. flokkur ávegismál
Heimstaðurin
Næmingurin dugir
- at eygleiða og greiða frá um ávís fuglasløg
- at greiða frá um ávísar plantur og kenna vakstrarstøðini
- at greiða frá og kenna ávís sløg av smákyktum á landi og í vatni
- at greiða frá ymiskum fiskasløgum
- at lýsa týdningin av alivinnu og ávirkan á umhvørvið
- at greiða frá fiski og fiskivinnu
- at greiða frá ymiskum veiðiháttum og hagreiðing
- at greiða frá, hvussu Føroyar vóru til
- at greiða frá grundleggjandi jarðfrøði
- at skilja millum basalt og royðugrót – kolalindina
- at greiða frá um eldgos
- at greiða frá ymiskum orkukeldum
- at greiða frá lívinum í fjøruni.
Heimurin uttan um okkum
Næmingurin dugir
- at greiða frá Norðurlondum og sjálvstýrandi økjunum har
- at greiða frá fløggum, høvuðsstaðum og høvum í Norðurlondum
- greiða frá teimum evropeisku londunum
- at nýta heimsatlas
- at greiða frá veðri, hita, kulda, avfalli og vindi
- at lesa einføld veðurkort
- at samanbera egnar eygleiðingar og veðurforsagnir
- at skyna á høvuðsættunum (tey fýra heimshornini).
Samspæl menniskjunnar við náttúruna
Næmingurin dugir
- at ferðast í náttúruni
- at fara væl um og vísa fyrilit fyri náttúruni
- at geva dømi um, hvussu dálkingin ávirkar drekkivatn og seta fram uppskot at loysa náttúrutrupulleikar í egnum landi/og í øllum heiminum
- at greiða frá vakstrarhúsárini
- at meta um, hvussu CO2-útlát kann ávirka umhvørvi okkara og seta fram loysnir at minka útlátið
- at greiða frá ymiskum sløgum av varandi orkukeldum
- at greiða frá grundleggjandi vistfrøði
- at greiða frá føðiketu og føðineti
- at greina ein frískan mannakropp
- at greiða frá ymiskari rúsevnisávirkan á mannakroppin
- at greiða frá heilsugóðum lívsstíli.
Náttúrufrøði og tøkni
Næmingurin evnar
- at nýta ymisk mátitól og at greiða frá sambandinum millum ymisk mát
- at greiða frá frysti- og kókipunkti hjá ymiskum evnum
- at broyta frystipunktið hjá vatni
- at greiða frá evniseginleikum hjá ymiskum evnum
- at síggja mun á lutum, ið søkka ella flóta
- at greiða frá ringrásini hjá vatni og gera myndlar av henni
- grundleggjandi el-læru og at greiða frá el-framleiðslu
- at greiða frá, hvussu ymsir lutir ferðast, og hvussu ferðin økist
- at greiða frá mekanikki og lýsa møguleikar við tannhjólum
- at greiða frá sýru og lúti
- at nýta indikatorpappír
- at greiða frá mýlmyndlum
- at byggja myndlar av ávísum evnum
- at greiða frá sápu og fyrimunum við at vaska sær við sápu
- at greiða frá loysingarføri og kenna hugtakið ”metta”
- at lesa fakligar tekstir á einum heldur samansettum máli, ið tó er á lágum abstraktiónsstigi
- at lesa øll topografisk kort í Heimsatlasinum
- at kunna seg við heimskorti, globusi, føroyakorti umframt atlasi, og gera av, hvar ávís støð eru í mun til onnur
- at tekna einføld samanhang, ið kunnu metast sum einføld kort ella ritmyndir.
6. Eftirmeting og próvtøka
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal ávegis og javnan í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini, so næmingurin fær eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðukanningar, testir og royndir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslag og arbeiðssemi næmingsins eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvat arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini.
Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Próvtøkuhættir
Eingin próvtøka verður hildin í náttúru og tøkni.
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støði undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnir at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Í teirri ávísu undirvísingargongdini ber til at leggja høvuðsdent á eitt av kjarnaøkjunum, tað kann vera heimstaðurin, heimurin uttan um okkum, samspæl menniskjunnar við náttúruna ella arbeiðs- og hugsanarhættir.
Av stórum týdningi er tað, at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til, og tá ið tað verður mett at vera hóskandi. Sum dømi kundu partar úr kjarnaøkinum heimstaðurin verið samskipaðir við pørtum úr kjarnaøkinum samspæl menniskjunnar við náttúruna. Vitan á hesum øki kundi verið við til at gjørt fatanina av náttúruni, vit liva í, meira fjøltáttaða.
Munnligi tátturin í lærugreinini skal vera raðfestur høgt, og samrøðan er kjarnin í hesum tátti. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingartilgongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram. Dentur verður lagdur á, at næmingurin sameinir munnligar framløgur við egin skrivlig verk, nýtslu av KT-amboðum, ymiskar samskiftishættir o.s.fr. Á tann hátt verður retoriski førleikin hjá næminginum mentur.
Skrivligi tátturin skal eins og tann munnligi verða skipaður inn í undirvísingina í Náttúru og tøkni. Á henda hátt kann næmingurin ogna sær góðar skriviførleikar og menna teir. Somuleiðis verður arbeitt miðvíst við at menna førleikan at rokna í undirvísingini í Náttúru og tøkni. Umframt at hetta styrkir um tvørfakliga samstarvið, fer næmingurin so hvørt at fáa eina greiðari fatan av týdninginum, hesir førleikar hava fyri alt skrivligt og formligt samskifti, og samstundis mennir hetta evnini hjá næminginum at orða seg bæði munnliga og skrivliga.
Stigvøkstur
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat ið er best at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á egnu læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt. Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt, at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram móti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis, so næmingurin veit frammanundan, hvørji ávegismálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
At læra at læra
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir, og hvat endamálið við læringini er.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgongdin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur skal eisini leggjast á heimaarbeiði og tann týðandi leiklut, hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja týdningin av lærugreinini Náttúru og tøkni. Tá ið arbeitt verður við ymiskum evnum og táttum, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til, eisini uttan fyri skúlans gátt. Undirvísingin í Náttúru og tøkni skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at arbeiða greinandi og kritiskt við teimum ymisku evnunum og táttunum, sum arbeitt verður við. Eisini skal næmingurin verða tilvitaður um, at hann í lærugreinini mennir sær førleikarnar at koma til orðanna í nógvum ymiskum viðurskiftum, ið eru knýtt at náttúru, tøkni og samfelag.
Arbeiðshættir
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður. Hetta verður m.a. gjørt við, at týðandi evni og viðurskifti verða tikin upp í undirvísingina.
Í Náttúru og tøkni verða ymiskir arbeiðshættir nýttir so, at fjølbroytni í lærugreinini kann verða framt miðvíst. Arbeiðshættir kunnu fevna um lærarafyrilestur, einstaklingsverkevni, næmingaframløgu, samrøður í flokkinum, bólka- og toymisarbeiði, verkætlanarevni o.tíl. Tá ið arbeiðshættir verða valdir og lagdir til rættis, er eyðsæð, at lærarin hugsar um stigvøkstur í undirvísingarhættunum, har byrjað verður við lærarastýrdari undirvísing. So hvørt sum næmingarnir búnast og gerast meira sjálvstøðugir, verður hesin lærarastýrdi undirvísingarformur at minka.
Næmingarnir skulu ikki einans duga at fyrihalda seg til boðskap frá lærara og floksfeløgunum, men í eins stóran mun duga at miðla vitan og boðskap til lærara, floksfelagar og móttakarar uttan fyri flokshølið umframt skúlans gátt.
Arbeiðshættirnir eru tískil neyvt samantvinnaðir við serligum atliti at, hvussu arbeiðsuppgávurnar og venjingarnar hjá næminginum verða útintar.
Endamálið við teimum ymsu arbeiðsháttunum er at menna aðrar førleikar enn teir reint fakligu, tað eru førleikar sum t.d. at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan, at kanna gjølla, at arbeiða sjálvstøðugt, at seta sær mál og at arbeiða evnislagað og miðvíst, at arbeiða tíðaravmarkað, at samstarva, at samhugsa, at brúka og hugsa vitan í nýggjum høpi, at leggja til rættis og evna til eitt avrik, at gera uppgávuorðingar, at brúka ymisk háttaløg, at hugsa nýtt og verkseta, at hugsa djúpari og breiðari um ávíst evni, umframt at taka á seg ábyrgd og hava virðing.
Lærari má altíð gera sær sjálvum og næmingum greitt, hvat endamálið við ávísum arbeiðshátti er.
Samstarv
Náttúra og tøkni er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinar. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinar um ymisk evni, eitt nú menning av skapandi evnum og KT-førleikum, undirvísing í evnum, sum spretta úr nærumhvørvinum, knýtt at náttúrufrøðiligum fyribrigdum, ið kunnu stuðla upp undir og geva íblástur til evni at arbeiða við í øðrum lærugreinum.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinir við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði (lesa parallelt), t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning, sum somu tíð.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinarnar sum partar av størri heild, og tað letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanhangir avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin. Tí er umráðandi, at undirvísingin í Náttúru og tøkni verður sjónliga skipað so, at næmingurin veit, at lærugreinin er framhald av lærugreinini Heimstaðarlæru og grundarlag undir lærugreinunum Alis- og evnafrøði og Lívfrøði í 7.-9. flokki.
Avrik
Skrivligi og skapandi parturin av lærugreinini letur upp fyri tvørfakligum samstarvi, og við tí øðrvísi skrivligum avrikum. Heldur enn at lata eitt avrik inn, bara í Náttúru og tøkni, kann talan verða um tvørfakligt samstarv, t.d. eina afturlýtandi framsýning, eina leiksýning, eina heimasíðu ella eina ritgerð.
Ein grundgeving fyri, at skrivligt og skapandi arbeiði kann vera partur av tvørfakligum samstarvi, er, at næmingurin lærir, at tað at skriva væl (t.e. greitt og uttan stórvegis villur) ikki bara er eitt krav í lærugreinini føroyskum, men eitt alment krav, ið er knýtt at øllum skrivligum samskifti í øllum lærugreinum.
Næmingurin skal hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin mennast til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivlig upprit, sum verða løgd fram, á mennandi hátt. Kunningartøknin letur harumframt upp fyri munagóðum og ítøkiligum møguleikum í sambandi við vegleiðing og umrøðu í sjálvari skrivitilgongdini.
Samrøða
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð, og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri móðurmálinum sum eitt intellektuelt amboð, ið skal víðka sjónarringin hjá næminginum. Umráðandi er, at næmingurin fær venjing í at brúka móðurmáli í lærugreinini, eitt nú við sínámillum tosi og við tí at siga frá.
Skúlin skal vera so rúmur, at til ber at tosa um kenslur, evni, hugtøk og hendingar í gerandisdegnum. Næmingurin skal arbeiða við at lurta og at vera umhugsin øll skúlaárini, samstundis sum orðatilfeingi og talugávur verða ment. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og gjørdar (tilevnaðar) samrøður. Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast so, at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Lesing
Næmingurin skal haldast til at lesa nógv. Eitt gott lesiumhvørvi í skúlanum er ein treyt fyri at menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Hetta verður skapt í flokkinum við nógvum ymiskum lesitilfari og góðum vanum. Skúlabókasavnið er ein sjálvsagdur partur av hesum góðu vanum. Fyri at røkka góðum lesiumhvørvi er av stórum týdningi, at skúlabókasavnið er ein natúrligur partur av skúlagongdini. Í byrjanini kunnu næmingarnir t.d. lesa eina stutta bók um dagin. So hvørt sum bøkurnar gerast longri, má meira tíð setast av til at lesa eina bók. Umráðandi er, at lesingin verður løgd til rættis samsvarandi tí førleikastigi, næmingurin er á. Allir næmingar skulu lesa eina aldurshóskandi skaldsøgu ella samsvarandi tekstmongd um mánaðin øll skúlaárini.
Lívlong læring
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at umhugsa sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.


text:
Tiger handlarnir hava risavøkstur
Danska Tiger handilsketan hevur veruliga vind í seglunum.
Í 2014 hevði felagið Zebra A/S eina framgond í sølunu uppá 44 prosent, og sølan kom uppá 2,5 milljardir krónur.
Felagið hevði eitt avlop áðrenn skatt uppá 259 milljónir krónur í 2014 móti 188 milljónum krónum í 2013.
Góðu úrslitini gera, at væntandi er, at Tiger verður børsskrásett eitt av komandi árunum.
Danska felagið Zebra A/S eigur 100 prosent av partapeninginum í Sp/f Tiger Føroyar. Tað var Hans Jørgen Djurhuus, ið fekk Tiger handilin til Føroyar, men hann valdi at selja sín ognarpart í felagnum til danska felagið í fjør.
Tiger Føroyar hevði eitt avlop uppá 309.000 krónur í 2013. Roknskapurin fyri 2014 er ikki innkomin enn.
Út frá tølunum hjá Tiger, so kann metast at Tiger Føroyar umsetti fyri 3 milljónir krónur í 2013, tí sambært roknskapinum hjá Tiger handlunum, so liggur stívliga 10 prosent av umsetninginum eftir sum vinningur á botnlinjuni.
Niðanfyri sæst kort yvir Tiger handlarnar, sum eru latnir upp hiðartil. Ætlanin er at lata Tiger handlar upp kring allan heimin.


text:
Fyrr í vikuni bórust tíðindi um, at klárt var hjá ungdómum at flyta inn í nýggju íbúðirnar í Finsen. Gunvør Balle sigur við Fjúrtanda, at aulan er tillagað til kórtónleik og annan meira klassiskan tónleik.
Gamli kommunuskúlin í miðbýnum er klárur hjá ungdómum at flyta inn í, nú lestraríbúðirnar eru lidnar. Í Degi og viku í síðstu viku var innslag, har íbúðirnar vórðu vístar fram, men umframt at ungdómur fer at húsast í bygninginum, skal bygningurin eisini verða karmur um ymiska list.
Partar av kommunuskúlanum eru varðveittir meira ella minni, sum teir vóru. Aulan er prýdd við eyðkendu listini hjá Williami Heinesen, men Gunvør Balle sigur við Fjúrtanda, at serfrøðingar hava verið í auluni og gjørt tillaðingar, soleiðis at aulan verður betur egnað til klassiskan tónleik.
– Tórsgøta er við reinsarínum og Perluni vorðin savningarstað fyri rútmiskan tónleik í kommununi, men klassiskur tónleikur hevur ikki fingið eins góðar sømdir at virka undir. Tí hava serfrøðingar verið í auluni í Finsen og arbeitt við at gera hana serliga væl egnaða til kórtónleik og annan meira klassiskan tónleik, sigur Gunvør Balle.
Hon sigur, at arbeitt hevur verið við akustikkinum, men at tað allatíð hevur verið havt í huga, at aulan skal síggja út sum fyrr. Tí fer eyðkenda listin hjá Williami Heiesen framvegis at hanga í auluni.
Gunvør Balle sigur við Fjúrtanda, at ymisk kór hava roynt hølini, og at afturmeldingarnar hava verið góðar.
– Eg haldi, at tey, sum hava roynt hølini láta væl at ljóðgóðskuni, sigur Gunvør Balle.
Á Facebook skrivaði Gunvør Balle síðsta fríggjadag, at umframt at tónleikur og aðrar framsýningar skulu vera í auluni, skal gamla evningarstovan undir auluni brúkast til grafiskur listaverkstaður. Sangstovan ovast skal stuðla undir ymiskt listavirksemi, tí hon kann eisini brúkast til framsýningar, venjingar og upphiting.


text:
Vikuskiftið 27-29 mars hevði eg tann framíhjárætt at vera til ikki færri enn tvær Bob Dylan konsertir. Leygarkvøldið gekk leiðin yvir um Öresund til Malmö Arena og sunnukvøldið gekk hon til Forum á Frederiksberg. Í báðum umførum spældi Bob konsert við bólki og í báðum førum vóru nøkur fantastiska góð løg framførd. Hatta var tann stutta útgávan, men ein longri ein finst eisini og hon heldur fram her:
(framhald frá 1. parti)
Dagin eftir vaknaðu vit til ein nýggjan sang og ein nýggjan (sunnu)dag. Sólin skein eitt sindur. Hesuferð var tað Meinhard sum ringdi, og hann fekk fatur í mær. Hann og hjúnini Jan Johansen og Sarah Hepburn Johansen ætlaðu á konsert. Sarah hevði myndatól við og tað er hon sum hevur tikið myndirnar frá konsertini.
Solveig og eg fóru nokkso tíðliga avstað at stilla okkum í kø. Tvs. vit vóru har uml. 1 og ein hálvan tíma áðrenn dyrnar opnaðu. Tá var køin ikki so øgiliga lang, men hon vaks skjótt. Eitt, ið vit sannaðu hesa løtuna, og sum eg eisini hugsaði um kvøldið fyri í Malmö var, hvussu ymisk mannamúgvan var; hvussu nógv ymisk fólk ætlaðu sær á konsert at lurta eftir Dylan. Bæði hvat aldursbólki, útsjónd, verumáta, nationaliteti o.m.ø viðvíkur, er talan um ein sera fjølbroyttan hóp av fólki. Eg haldi at tað hevur okkurt at gera við at Bob Dylan hevur verið around so leingi og at har eru so nógv ymisk tíðarskeið og ymiskar versjónir av honum (sum eg skrivaði meiri um í 1. parti). Men eisini okkurt við tað at Bob rúmar nógvum ymiskum. "Høgt til lofti og vítt til veggja" var eitt hugtak.
Vit møttu Meinhard, Jan og Sarah í Forum og tað endaði tíbetur soleiðis at vit øll somul komu at standa saman frammarlaga, ordiliga langt frammi faktiskt. Einar 10 metrar frá pallinum, har sum Bob fór at standa og syngja og spæla. Tað var kul. Her var góður hýrur. Sarah og Jan vóru jú kjarnin í bólkinum glorybox, ið einafer spældi í Losjuni í Götu, og sum var við til at veita íblástur til eina rúgvu av tingum. glorybox gjørdu eina fantastiska góða plátu og eina góða EP eisini. Sarah gav eina frálíka soloplátu út í 2006. Í fjør stovnaðu tey bæði ein nýggjan bólk sum eitur Zhaeng Zhaeng og ein nýggj pláta er í ger. Spennandi er.
Ávegis til Malmö hekk eg út við Johannes úr Lampshade, ið eisini telist millum bólkar, ið hava heinta sær íblástur frá glorybox. Tí var tað stuttligt at møta Sarah og Jan dagin eftir. Tað gav líkasum meining. Mamma Jan var eisini við. Hon var ordiliga fitt. Jan og eg prátaðu dúgliga um My Bloody Valentine túringina í fjør, sum man nú einaferð ger, tá man hittist. Tað var gamalt. Fyrr. Jan og Sarah hoyrdu MBV í Glasgow, meðan Solveig og eg hoyrdu tey á Roskilde festival. Men semja var um, at tað var totalt genialt. Vit prátaðu um alt møguligt annað eisini.
Meinhard var so peppaður, at hann var ikki ordiliga til at fáa kontakt við. Tvær Bob Dylan konsertir uppá eitt vikuskifti er heldur ikki til at kimsa at. Men Sarah tosaði heilt fitt við hann. Meinhard heilsaði eisini uppá onkur onnur fólk sum stóðu har frammi, onkran sum hann kendi frá øðrum Dylan konsertum. Aðrar "Dylanologar". Hardcore fjepparar. Tað var stuttligt. Hetta var ein nörda samankoma í serflokki!
Bíða eftir Bob og spenningurin økist. Foto: Sarah Hepburn Johansen
...og so brádliga...so dempaðust ljósini enn einaferð og eyðkenda annonseringin var aftur at hoyra. Stóðu sum sagt langt frammi og hesuferð sá eg allar limirnar í bólkinum væl, umframt Bob sjálvan. Tað var nakað heilt annað, something else. Bob og co. løgdu frá landi við einum sangi sum vísti seg at vera eingin annar enn "Gotta serve somebody"! Fyrsta lag á teirri meistarligu Slow Train Coming frá 1979. Plátan er hin fyrsta í sonevndu gospel trilogiini hjá Bob. Bæði Meinhard, Jan og eg gjørdu eitt ordans lop í tí vit uppdagaðu hvør sangurin var og tað var so sannliga ikki avtalað frammanundan! "Well, it might be the devil, or it might be the Lord, but you're gonna have to serve somebody." Fantastiskt lag og tá ein í mong ár hevur trálurtað Slow Train Coming, var tað ótrúligt at hoyra tað live. Hetta var ein byrjan sum vildi nakað! Sí video her:
Yvirhøvur var tað stuttligt at standa har frammi og síggja samspælið millum tónleikararnar. Har hendi nógv alla tíðina. Tí Bob hevur eina øgiliga rúgvu av sangum í skjáttuni, og tað er nógv sum verður skift út fyri hvørt kvøld, hóast onkur løg mestsum altíð ganga aftur. "Like A Rolling Stone" og "All Along The Watchtower" plaga t.d at liggja fast onkrastaðni síðst í settlistanum. Men hetta eru eisini tvey av teimum allarbestu løgunum hjá Bob; tveir sangir, ið mestsum hava brent seg fastan í vesturlendska mentan og eru hornasteinar í rock søguni. Men bólkurin trívir sjáldan (ella ongantíð) í rutinurnar; har tykist at vera ein afturvendandi opinleiki fyri tí óvæntaða og spontana í tónleikinum. Sangirnir gerast sprell-livandi í løtuni teir vera framførdir. Góður bólkur eisini. Bassleikari og bandleader Tony Garnier ber av øllum. Hann er for kul og tá Bob introduseraði limirnar í bólkinum, gjørdi eg við vilja eyka nógv burturúr klappi og rópi, tá Garnier var nevndur. Bæði kvøldini. Kanska býttisligt, men hann er ein forbiði dugnaligur og kulur tónleikari. Og hann hevur spælt við Dylan síðani 1989 og hevur ein øgiliga týðandi tónlistarligan leiklut í bólkinum. Hattin av fyri tí.
Aftaná "Gotta Serve Somebody" fingu vit "When I Paint My Masterpiece" og "Watching The River Flow". Báðir av Greatest Hits vol. II frá fyrst í 70unum. Tann plátan var ein dupult ein av slagnum, og tann eina innihelt nýtt tilfar. Ikki sangir sum eg kenni tað stóra til, men ljóðaðu til at vera góðir. Upprunaligu versjónirnar hava hatta har feita "leysa" feelið, ið eyðkennir nógvan 70ara tónleik. Eitt sindur a la Blood On The Tracks frá 75. Eitt lag frá júst hesi plátuni var eisini næst; "Simple Twist of Fate". Super gott.
Í tí sum longu sá út til at gerast ein framúrskarandi konsert, kom so eitt ess afturat úr ermuni; ENN ein sangur av Slow Train Coming, nevniliga fantastiska gospel balladan "I Believe In You". Somuleiðis ein sangur, ið hevur havt ómetaligan týdning gjøgnum árini. Sambært Meinhardi finst so at siga einki fordømi í nýggjari tíð, har Bob hevur spælt heili tvey løg av Slow Train Coming. Sosatt vóru vit heppin at vera har.
Síðani fóru vit ein túr framvið frálíka "Tweedle Dee & Tweedle Dum" av "Love and Theft" (plátan eitur soleiðis, hevur gásareygu við vilja) frá 2001 og so tveir frálíkir Time Out Of Mind (97) sangir í senn; 'Til I Fell In Love With You" og "Tryin' To Get To Heaven".
Time Ouf Of Mind er ein ótrúlig pláta, framleidd av Daniel Lanois og skitin og nakin og rá og ópolerað. Haldi ikki Dylan var í serliga góðum hýri í tíðarskeiðnum tá tann plátan var til. Tað hoyrist. Sangir um hjartasorg og tað at vera troyttur í sálini. Tað frættist annars at støðan er øvugt í sambandi við tí nýggju, Together Through Life, ið kemur út síðst í hesum mánaðinum. Her sigst hann at vera í góðum lag. Soleiðis er tað so ymiskt.
Multi instrumentalisturin Donnie Herron á fiól og Bob við orglið. Foto: Sarah Hepburn Johansen
Aftaná hetta fingu vit tvinni lyrisk meistaraverk úr mið-60unum; "It's Alright Ma (I'm Only Bleeding" (ein yrking, ið Dylan sjálvur hevur umrøtt sum verandi nakað heilt serligt) av Bringing It All Back Home (65) og hin somuleiðis ótrúligi "Desolation Row" av Highway 61 Revisited (65). Enn ein fantastiska góð yrking í hesum sanginum. Ein yrking, har ein ikki bara soleiðis uttan víðari fær meining og "kronologi" burturúr tekstinum, men har reglurnar eru sum ein langur streymur av lýsandi orðum, ið onkursvegna birta lív í djúparu løgini í tilvitskuni.
Bob spældi orgul í teim flestu løgunum og í "Desolation Row" spældi hann ordiliga feitt riff baserað orgul, ið var berandi í lagnum. Akkurát hesin sangurin var í roynd og veru so góður, at eg mátti næstan klípa meg í armin fyri at sannføra meg sjálvan um at tað var veruligt. Lagið og mæta yrkingin fingu onkursvegna sítt egna flog hesa løtuna. Í mínum stilla sinni takkaði eg bara fyri at eg slapp at upplivað hetta.
Tann mest kiksaða OG tann mest musikalska løtan alt vikuskiftið kom eisini í "Desolation Row". Móti endanum, tá Bob tók munnharmonikuna upp til munnin og ætlaði at spæla solo, men síðani knappliga broyting meining og endaði við at leggja hana frá sær aftur. Hóast hann sá út til vera nokkso illa við av hesum, og tað VAR eisini eitt sindur kiksað, so helt eg at tað vitnaði um musikalska innliving og hetta at "vera í nú'inum"; um ein munnharmonikusolo ikki skal spælast, so skal hon ikki spælast! Sjálvt um tað sær kiksað út! Tað kann eisini hava havt okkurt við tað at gera, at orgul riffið var berandi í sanginum, og tá Bob slepti orglinum, og ætlaði sær í holt við munnharmonikuna, misti sangurin eitt sindur fokus. Ella kanska var tað bara Bob, ið misti pippið eina løtu? Góður sangur og góð framførsla óansæð. Sí her video upptøku av "Desolation Row" live í Forum sunnukvøldið 29/3:
Endin av konsertini, tvs. síðstu løgini í fyrsta settinum og eykaløgini, var umboðaður við klassikarum úr 60unum ("Rolling Stone", "Watchtower", "Blowin' in the Wind") og so perlum av Modern Times (2006), í løtuni tann nýggjasta hjá Dylan; Sálmakendi "When the Deal Goes Down", brakandi feiti rockarin "Thunder on the Mountain" og framúrskarandi jazz balladan "Spirit on the Water". Alt gott at hoyra aftur.
Henda konsertin endaði eisini við "Blowin' in The Wind", somuleiðis í teirri øðrvísi swing kendu útgávuni, ið eisini var at hoyra í Malmö kvøldið fyri. Ein fín rosina í pylsuendanum. Eg fór at hugsa um okkurt sum tann nú deyði Pávin Johannes Páll II segði í 1997, tá Bob Dylan spældi til eitt tiltak í Italia. Pávin var eisini hjástaddur og ymisk italiensk tónleikanøvn framførdu. Tann táverandi kardinal Ratzinger (núverandi Bænadikt pávi) var skeptiskur yvir at "profeturin" Dylan slapp at luttakað og harvið assosierað seg við pávan, men pávin sjálvur hevði eina aðra fatan av tingunum. Hann nýtti sangirnar hjá Dylan sum grundarlag í talu síni. M.a "Blowin' in the Wind":
"A representative of yours has just said on your behalf that the answer to the questions of your life “is blowing in the wind”. It is true! But not in the wind which blows everything away in empty whirls, but the wind which is the breath and voice of the Spirit, a voice that calls and says: “come!” (cf. Jn 3:8; Rv 22:17).Hatta har við vindinum vekir okkurt í mær. Og hatta har við vegnum. Men serliga hatta við vindinum.
You asked me: How many roads must a man walk down before you call him a man? I answer you: one! There is only one road for man and it is Christ, who said: “I am the way” (Jn 14:6). He is the road of truth, the way of life."
-Johannes Páll Pávi Annar, 1997
Men so er tað spurningurin; hvussu var konsertin? Hvussu vóru báðar konsertirnar? Hvussu var hetta Bob Dylan vikuskiftið? Fyri mítt viðkomandi var tað ordiliga gott. Eg dugi ikki at síggja tað øðrvísi, enn at tað var ordiliga, ordiliga gott. Fantastiskir sangir framførdir live av tí besta núlivandi sangskrivaranum sum eg veit um. Tað er tað sum Bob Dylan í stuttum er; ein fantastiskur sangskrivari. Ikki er neyðugt at gera meira hóvasták burturúr, tó at tað gjøgnum árini hevur verið gjørt øgiliga nógv burturúr.
Dylan er hvørki profetur, "rødd hjá eini generatión" ella nakað annað. Ella er hann alt í senn? Nei, hann er bara ein fantastiskur sangskrivari. Og hann hevur fatað nøkur ting. Hann kennir tað megi, ið liggur í fólkatónleikinum, folk music. Í No Direction Home dokumentarfilminum hjá Scorsese, sigur Dylan, at tað sum upprunaliga dróg seg at fólkatónleikinum, var at hesin tónleikurin avdúkar valdið í samfelagnum, í sivilisatiónini sum heild. Fólkatónleikurin pilkar fasaduna av tingunum (enn einaferð so minnist eg ikki orðarætt, so fyrigev um eg finni eitt sindur uppá).
Dylan hevur eisini fatað, at fyri at vera ein sangari sum veruliga hevur okkurt uppá seg, ein sum hevur okkurt at siga, so má ein "kobla eina slangu" til tann ómetaliga tónleikaarv, ið liggur aftanfyri tað sum er í dag. Tað er eisini kenslan ein situr við, tá ein lurtar eftir Dylan; at hann er partur av eini langari og elligamlari siðvenju, ið strekkir seg langt aftur í tíðina. Ein liður í ketuni.
Men fyri øll hevur tað neyvan verið ein super góð konsert. Solveig helt t.d at tað var kul at síggja og hoyra hann, m.a. tí hann er ein legenda. Men hon kendi fá løg, og onkra løtuna hugdi hon eftir klokkuni. Hon segði tað eisini so væl nakrar dagar aftaná; "har eru so nógv ymisk sløg av fjepparum". Júst so. Tað er ymiskt hvussu nógv ein hevur áhugað fyri tí sum Bob tekst við, og tað er ymiskt hvat ein fær burturúr. Tí Bob er altso eitt sindur kryptiskur. Honum dámar væl at broyta sangirnar og fraserað løgini øðrvísi. Onkuntíð rættiliga øðrvísi. Ein sangur er sum so ongantíð liðugur hjá honum. Tað nyttar lítið at uppfatað nakra upptøku av einum lagi sum eina "definitiva" útgávu. Ein sangur kann altíð broytast og evnast øðrvísi til í hondunum hjá Dylan.
Bob Dylan spælir heldur ikki konsertir fyri at undirhalda fólki ella fyri at tríva í lættkeyptar loysnir. Hann er tað totalt øvugta av øllum "I AIM TO PLEASE!" hugburði. Hann spælir konsertir tí hann er drivin listarliga, tí hann ikki kann lata vera. Hann hevur verið konstant á tour síðani 1988. Reint peningaliga hevur hann ongan sum helst tørv á at gera tað, hann hevði kunna lagt seg at hvíla á laurber bløðunum fyri 30 árum síðani, men hann valdi at lata vera. Hann nærkast teimum 70 árunum, og eg trúgvi lítið uppá at hann altíð heldur at tað er so ólukksáliga stuttligt at traska verðina tunna og spæla konsertir. Men har er okkurt sum drívir verkið, okkurt sum er týdningarmiklari enn banalitetir.
Um ein tímir at fáa eitt sindur av innliti í hesa gongdina, so ber tað til. Men tað er ikki nakað sum bara kemur av sær sjálvum. Ella tað rokni eg ikki við. Ein má fyrireika seg á ein ella annan hátt. Um tað so er á tí tilvitaða ella ótilvitaða planinum. Tað er mítt giss. Í kortum.
Bob Dylan fer víðari á síni túring og vónandi hevur hann nøkur ár eftir og nakrar plátur eftir í ermuni. Nú nærkast hann teim 70 árunum, so tað er gleðiligt hvørja fer ein fær høvi at síggja og hoyra hann live við bólki. Eins og tað er gleðiligt, hvørja fer ein nýggj pláta við nýggjum sangum legst afturat samlaða verkinum.
"I realized at the time that the press, the media, they're not the judge - God's the judge, [...] The only person you have to think about lying twice to is either yourself or to God. The press isn't either of them. And I just figured they're irrelevant."
-Bob Dylan, 2005
Løgini, ið spældu vóru í Forum:
Gotta Serve Somebody
When I Paint My Masterpiece
Watching The River Flow
Simple Twist Of Fate
Tweedle Dee & Tweedle Dum
I Believe in You
'Til I Fell In Love With You
Tryin' To Get To Heaven
It's Alright Ma (I'm Only Bleeding)
Desolation Row
Honest With Me
When The Deal Goes Down
Thunder On The Mountain
Like A Rolling stone
eykaløg:
All Along The Watchtower
Spirit On The Water
Blowin' In The Wind