text:
Amerikanska Kollveltingin
Hin Amerikanska Kollveltingin (1776–1783) byrjaði í 1776, tá amerikumenn tóku sær rætt til at siga upp trúskap sín til bretska kongahúsið. Í seinnu helvt av 1700-talinum tók ein tjóskaparrørsla seg upp í øllum Vesturheiminum.
Innihaldsyvirlit
Ónøgd niðursetufólk[rætta | rætta wikitekst]
Byrjanin til ta amerikonsku sjálvstýristilgongdina skal síggjast í ljósinum av, at bretar mettu, at tað var neyðugt at skatta koloniirnar fyri at kunna fíggja umsitingina av teimum. Bretska krúnan legði eina røð av skattum á koloniirnar, men mótstøðan var hørð og umfatandi. "The East India Company" fekk einarætt frá bretsku stjórnini at flyta te úr Kina beinleiðis til síni umboð í USA, og hetta førdi við sær, at niðursetuhandilsmenninir ikki fingu lut í hesum lønandi handli. Tann 16. desember í 1773 skipaðu nøkur niðursetufólk fyri sokallaðu Boston Tea Party sum eitt mótmæli ímóti bretsku atferðini. Hetta gjørdist byrjanin til harða stríðið millum niðursetufólkið og bretsku ta stjórnina. Bretar kravdu frið og landaskil, men amerikumenn kravdu frælsi.
Frælsisyvirlýsingin[rætta | rætta wikitekst]
Í september í 1774 varð stevna hildin í Philadelphia í Pennsylvania, sum nevndist "First Continental Congress". Allar koloniirnar uttan Georgia sendu umboð til stevnuna. Endamálið við stevnuni var at bøta um sambandið við ta ensku stjórnina, men hetta eydnaðist ikki, og í apríl mánaði í 1775 vóru niðursetufólk í Massachusetts í bardaga við bretar við Concord og Lexington. Kollveltingin var byrjað. Stríðið spjaddist og uppreistur var veruleiki, og krav um fullveldi varð endaliga orðað 4. juli í 1776 í tiltiknu Frælsisyvirlýsingini, ið staðfesti natúrrættindi hjá mannaættini og fullveldið hjá teimum amerikonsku statunum. Thomas Jefferson orðaði yvirlýsingina, sum í stóran mun er grundað á tey politisku ástøðini hjá enska heimspekinginum John Locke [1].
Frælsiskríggið vardi longri enn væntað. Tað byrjaði 19. apríl í 1775 og endaði 19. oktober 1781, tá ið Chares Cornwallis við heri sínum gav seg yvir í Yorktown, Virginia. Bretar, sum eisini vóru í kríggi við fleiri evropisk lond, máttu lúta fyri frælsishugaðu niðursetufólkunum. Í 1783 viðurkendi Stóra Bretland fullveldið hjá teimum 13 koloniunum.
Samgongusáttmálin[rætta | rætta wikitekst]
Meginlandsstevnan (enskt: Continental Congress), sum var sett saman av umboðum frá øllum statum, viðurkendi í november í 1777 "Articles of Confederation", ið komu í gildi í mars 1781 eftir at statirnir høvdu góðtikið skjalið. Samgongusáttmálin ásetti sambandið millum einstøku statirnar og nýggju meginstjórnina. Sáttmálin staðfesti, at statirnir vóru sjálvstøðugir og at meginstjórnin einans var ein miðil hjá statunum at ráða og stýra í samstarvi (sokallað konfederatión). Óttin fyri eini sterkari meginstjórn, eins og tann bretska, er endurspeglaður í samgongusáttmálanum. Alt valdið var hjá kongressini, sum var sett saman av umboðum frá statunum. Tann nýggi sáttmálin og tann nýggja stjórnin hóvdu sínar veikleikar. Eingin forseti var, einki tjóðardómsvald var, og kongressin hevði ikki rætt at áleggja skatt, men noyddist at biðja um pening frá statunum. Tingið hevði heldur ikki rætt at stýra handli. Tað var næstan ómøguligt at bøta um veikleikarnar, tí broytingar kundu einans fremjast, um allir trettan statirnir atkvøddu fyri broytingunum.
Tørvur á eini nýggjari skipan[rætta | rætta wikitekst]
Krøv um broytingar var úrslit av eini maktarleysari meginstjórn og búskaparkreppu í 1780-árunum. Fleiri politiskir leiðarar mettu, at trupulleikarnir í 1780-árunum vóru úrslit av veikleikunum í samgongusáttmálanum, serliga vantandi evnini hjá meginstjórnini av fáa skil í lag í fleiri statum. Sambært James Madison (16. mars 1751 – 28. juni 1836) , sum av fleiri verður mettur at vera faðir at teirri amerikonsku stjórnarskipanini, og øðrum var loysnin at seta eina nýggja meginstjórn á stovn og at smíða eina nýggja stjórnarskipan. Hann metti, at neyðugt var at seta á stovn eina sterka samveldisstjórn, men hann bar ótta fyri, at ein sterk samveldisstjórn kundi misnýta valdið og fremja ágang ímóti borgarunum. Tí var neyðugt, í teirri nýggju skipanini, at tryggja, at valdið ikki varð miðsavnað. Fyri at forða fyri valdsmiðsavnan og valdsmisnýtslu, skuldi tann politiska skipanin býtast í tríggjar partar - tað lóggevandi, útinnandi og dømandi valdið. Eitt slíkt valdsbýti var alneyðugt sambært James Madison.
Stjórnarskipanarstevnan[rætta | rætta wikitekst]
Í 1786 bjóðaði Virginia statunum til stevnu í Annapolis, Maryland fyri at endurskoða og betra um handilsviðtøkur. Umboð frá einans fimm statum møttu upp. James Madison og Alexander Hamilton vóru millum umboðini. Seinni høvdu hesir avgerandi ávirkan á stjórnarskipanarsmíðið. Stevnan samtykti at kalla saman til stevnu árið eftir í Philadelphia, Pennsylvania. Tólv av trettan statum møttu upp í mai mánaði í 1787. Nógv vitborið fólk var savnað. Nógvir høvdu høga útbúgving og fleiri dugdu væl latín og grikskt. Stevnan varð hildin, fyri afturlatnum hurðum, frá mai til september. Høgt virdu leiðararnir Benjamin Franklin og George Washington tóku lut í stevnuni, og var George Washington einmælt valdur til stevnuforseta, men veruliga leiðslan kom frá einum lítlum bólki av ídnum tjóðskaparmonnum - Alexander Hamilton frá New York, James Madison frá Virginia og James Wilson frá Pennsylvania.
The Great Compromise[rætta | rætta wikitekst]
Ta fyrstu vikuna legði Edmund Randolph frá Virginia uppskot fram, sum James Madison hevði tilevnað, við broytingum, sum kundu koma ístaðin fyri ta veiku samgonguna av statum og seta á stovn eina dygdargóða meginstjórn heldur enn at endurskoða samgongusáttmálan (enskt upprunaheiti: Articles of Confederation). Umboðini vóru samd um at skifta orð um uppskotið, ið nevnist Virginia-ætlanin. Endamálið við ætlanini var at skapa eina sterka meginstjórn. Lóggávutingið skuldi hava vald at kolldøma statslógir. Nýggja stjórnarskipanin skuldi geva stjórnini størri myndugleika yvir statunum og fólkinum. Stjórnarvaldið skuldi býtast í tríggjar sjálvstøðugar deildir - lóggávudeild, útinnandi deild og dómsdeild.
Teir smáu statirnir góðtóku ikki Virginia-ætlanina, tí teir bóru ótta fyri, at áhugamál teirra fóru ikki at verða røkt. Sambært Virginia-ætlanini átti umboðanin í lóggávutinginum at verða avgjørd av skattaupphæddini, sum bleiv rindað til meginstjórnina. William Paterson úr New Jersey legði fram, umboðandi smáu statirnar, eitt alternativt uppskot til tess at varðveita sterka leiklutin hjá statunum. Alternativið verður kallað New Jersey-ætlanin. Allir statir skuldu, sambært uppskotinum, hava somu umboðan í einum eittkamar tingi. Hetta uppskot fekk ikki undirtøku, men smáu statirnir høvdu tó nóg nógvan stuðul til tess at fáa í lag eina neyðloysn viðvíkjandi spurninginum um umboðan í lóggávutinginum. Ein nevnd varð vald til at loysa ósemjuna, og úrslitið gjørdist "The Great Compromise". Sambært hesum uppskoti skuldi umboðanin í umboðsmannatinginum verða grundað á fólkatalið í statunum, meðan umboðanin í senatinum var líka hjá øllum statunum, nevniliga tveir senatorar hvør. Nógvar aðrar ósemjur vóru, og fleiri aðrar neyðsemjur vóru gjørdar áðrenn stjórnarskipanaruppskotið varð latið úr hondum í september í 1787. Eftir at New Hampshire sum nýggjundi staturin góðkendi stjórnarskipanina, kom hon í gildi 4. mars í 1789.
Orðaskiftið[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið stjórnarskipanin varð latin statunum til góðkenningar, byrjaði eitt stórt alment orðaskifti. Tey, sum vóru ímóti stjórnarskipanini, nevndir antifederalistar, mettu, at nýggja stjórnarskipanin tók ov nógv vald frá einstøku statunum og gjørdi samveldisstjórnina alt ov sterka, so at persónliga frælsið, ið tey høvdu stríðst fyri, fór at koma í vanda. Til tess at koma hesum ákærunum til lívs, lovaðu federalistarnir, teir, sum stuðlaðu stjórnarskipanini, at staðfesta hesi frælsisrættindi eftir at nýggja stjórnarskipanin var staðfest.
Úrslitið gjørdist tey fyrstu tíggju ískoytini til stjórnarskipanina, nevnd "Bill of Rights", og komu hesi í gildi 15. desember í 1791. Besta próvførslan fyri teirri amerikonsku stjórnarskipanini er savnað í "The Federalist Papers", ið var ein røð av greinum, sum vóru prentaðar í bløðum í New York frá oktober 1787. Greinarnar vórðu skrivaðar undir dulnevninum Publius. Høvundarnir vóru Alexander Hamilton, James Madison og John Jay, sum høvdu havt stóra ávirkan í stjórnarskipanarsmíðinum og vóru ídnir talsmenn fyri teirri nýggju stjórnarskipanini. "The Federalist Papers" vísir ikki bara, hvussu stjórnarskipanarsmiðirnir fataðu skipanina, tá ið teir skrivaðu hana, men eisini hvussu fólkið í USA fataði nýggju grundleggjandi lógina, tá ið tey góðkendu hana.
Ávirkan av teirri amerikonsku stjórnarskipanini[rætta | rætta wikitekst]
Teir amerikonsku stjórnarskipanarsmiðirnir evnaðu til eina skipan, sum var eitt gjøgnumbrot í áhaldandi stríðnum fyri frælsi. Tann amerikanska stjórnarskipanin hevur havt stóra ávirkan á sera nógvar stjórnarskipanir kring heimin. Eyðsæð er, at einki land merkti avleiðingarnar av kollveltingini so beinleiðis sum Frakland gjørdi. Nógvir heryvirmenn tæntu í USA um tað mundið og fingu íblástur frá hertænastuni. Nevnast kann tann ungi Marquis de Lafayette, vinur Washingtons, sum, eftir at hava stríðst í USA, kom heim til Fraklands við einum ynski um frælsi og eini republikanskari sannføring. Hann var ein av teimum, ið stríddist fyri frælsi og javnrættindum í Fraklandi. Í 1789 varð Mannarættindayvirlýsingin samtykt í Fraklandi, og staðfesti hon politisk og borgarlig rættindi. Í september í 1791 fekk Frakland, eftir eina ógvusliga kollvelting, sína egnu stjórnarskipan, sum m.a. avmarkaði valdið hjá kongi. Thomas Jefferson rættaði eina kladdu av fronsku Mannarættindayvirlýsingini frá 1789, sum verður mett at vera eitt av teimum týdningamiklastu mannarættindaskjølum, sum eru skrivað. Hetta er bert eitt av fleiri dømum um ta amerikonsku ávirkanina á franska stjórnarskipanarsmíðið.
Tann amerikanska stjórnarskipanin gav ikki bara íblástur til onnur lond um tað mundið, tá ið skipanin varð sett á stovn. Í meira enn tvær øldir hevur tann amerikanksa stjórnarskipanin ávirkað og givið íblástur til stjórnarskipanir í óteljandi londum [2].
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]
- USA.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Becker, Carl Lotus. The Declaration of Independence: A Study in the History of Political Ideas Harcourt, Brace, 1922.
- ↑ http://books.google.com/books?ie=UTF-8&hl=en&id=0QghsDsSCB4C&pg=PA45&lpg=PA45&dq=jefferson&prev=http://books.google.com/books%3Fq%3Djefferson%2Bindependence%2Blatin%2Bamerica&sig=v0afdyhrNgB42XLqhBEB9IQhCDU#v=onepage&q=jefferson&f=false


c: text/html

text:
Framløguuppskot
VÅGN OP!
Spurningur: Eg vil fegin geva tær hetta blaðið. Her er ein spurningur á síðu 2. Kann eg spyrja teg, hvat tú heldur?
Skriftstað: Orð 24:10
Tilboð: Í hesi greinini eru fleiri góðar meginreglur umrøddar.
VÅGN OP!
Spurningur: Heldur tú eisini, at tað er umráðandi at velja sær tað rætta slagið av vinum?
Skriftstað: Orð 13:20
Tilboð: Í hesum blaðnum eru nøkur góð ráð um, hvussu vit kunnu fáa góðar vinir. [Vís greinina á síðunum 10-11.]
LURTA EFTIR GUDI OG FÁ ÆVIGT LÍV
Spurningur: Hvussu hevði tær dámt at búð í einum heimi, sum sær soleiðis út? [Vís síðurnar 2-3, og lurta eftir svarinum.]
Skriftstað: Jer 29:11
Tilboð: Hetta heftið vísir, hvussu vit kunnu lurta eftir Gudi og soleiðis koma at uppliva ta framtíð, sum hann ætlar at geva okkum. [Tosa um síðurnar 4-5.]
GER TÍNA EGNU FRAMLØGU
Nýt sniðið í undanfarnu uppskotunum til at gera tína egnu framløgu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Kristina Elin Thomsen úr Suðuroyar Svimjifelag setti fyri løtu síðani risastórt nýtt føroyskt met í 50 metra firvaldasvimjing, við tíðini 27.67 har føroyska metið hjá Astrið Foldarskarð frá í morgun var 28.44. Tíðin er samstundis nýtt føroyskt juniormet, og undir kravtíð til EJM í Antwerpen í summar, sum tó ikki hevur so stóran týdning við tað at Kristina Elin er ov ung til at kunna luttaka. Astrið Foldarskarð var eisini væl og virðiliga undir metið frá í morgun, við tíðini 27.98 og Kristina Eliasen nær tí nú fyrrverandi við 28.74.


text:
Jan Müller
03.12.2016 - 14:53
Síðani landsstýrið gjørdi av at halda fram við oljuleiting á føroyska landgrunninum, hevur eitt miðvíst arbeiði verið gjørt fyri at marknaðarføra undirgrundina við eini nýggjari útbjóðing fyri eygað. Nú henda útbjóðing nærkast eru eisini øll segl sett til, og á almenna stovninum Jarðfeingi brúka starvsfólkini øll hugsandi amboð fyri at skapa áhuga fyri komandi 4. útbjóðingarumfarinum.
Hetta verður gjørt á fleiri mótum, eitt nú við luttøku á altjóða oljumessum. Herfyri vóru fólk frá Jarðfeingi á oljumessuni PETEX í London, har eisini føroyski oljuráðharrin, Poul Michelsen hevði høvi til at vitja. Um somu tíð skipaðu Uttanríkis- og Vinnumálaráðið og Jarðfeingi fyri móttøku við umleið 20 altjóða oljufeløgum umborð á hotellskipi við Thames ánna. Á umrøddu messu og móttøku varð høvuðsboðskapurin ein nýggj leitiframtíð á føroyska landgrunninum, sum byrjar 17. mai næsta ár.
Umframt luttøkur á oljumessum, so arbeiða fakfólkini á Jarðfeingi eisini á øðrum marknaðarmótum. Eitt nú við at kunna um Føroyar og leitingina her í altjóða tíðarritum og bløðum. Heldur ikki her smæðast okkkara serfrøðingar burturúr.
JARÐFEINGI GREIN Í GEO EXPRO
Júst í hesum døgum hevur jarðfrøðingurin Óluva Eidesgaard áhugaverda kunnandi grein í populerjarðvísindaliga blaðnum GEO ExPro um framtíðar møguleikarnar at leita eftir olju og gassi á føroyska landgrunninum. Greinin viðger arbeiðið, ið fer fram á Jarðfeingi í løtuni. Hetta er arbeiði, sum eisini varð lagt fram um hálvan november á tiltaki í London, sum landsstýrismaðurin í uttanríkis- og vinnumálum, Poul Michelsen, var vertur fyri. Hetta arbeiðið verður liðugt og lagt fram á fimtu FIEC-ráðstevnuni, sum verður hildin frá 16. til 18. mai komandi ár. Tann 17. mai letur fjórða útbjóðingarumfarið á føroyska landgrunninum upp og letur aftur níggju mánaðir seinni, tann 17. februar 2018. Síðani ganga eini tríggir mánaðir, til loyvi verða latin møguligum umsøkjarum.
GEO ExPro er leiðandi populervísindaligt blað um oljujarðvísindi, og umframt at kunna lesast online hevur tað sum blað eisini haldarar kring allan knøttin. Blaðið er kent fyri sínar víttfevnandi og lættskiljandi greinar um jarðvísindina og tøknina aftanfyri, og verður millum annað ofta brúkt sum skúlatilfar um jarðvísind. Hetta veit heimasíðan hjá Jarðfeingi at siga frá.
Greinin kann lesast her.
Online-leinkjan til Geo ExPro sæst her.
Frá PETEX oljumessuni í London herfyri. Fv. Óluva Eidesgaard, Barbara Biskopstø Hansen og Jana Ólavsdóttir. Mynd Jan Müller


text:
Barack Obama
Barack Hussein Obama jr. (føddur 4. august 1961 í Honolulu, Hawaii) er fyrrverandi forseti í USA. Hann var tann 44. í røðini og umboðaði demokratarnar. Obama er sonur Stanley Ann Durham úr Kansas og Barack Obama eldra úr Kenja. Klokkan 17:05 føroyska tíð 20. januar 2009 varð Obama tikin í eið sum tann 44. amerikanski forsetin. Stutt áðrenn Barack Obama varð tikin í eið sum forseti, varð Joe Biden tikin í eið sum varaforseti. Han sat sum forseti í átta ár, til 20. januar 2017, tá ið eftirmaður hansara, Donald Trump, varð svorin í eið sum forseti.
Tað var í Kogelo í Vesturkenja, at pápi Barack Obama varð føddur. Hóast Obama ongantíð kendi pápa sín av álvara, so verður hann í Kenja mettur sum ein, ið er haðani. Nógvastaðni í Kenja er andilitið á Obama at síggja á blusum, og fólkið í Kenja setir sítt álit á, at Obama fer at gera sítt til at hjálpa fólkinum í Afrika. Pápi Obama var svartur og mamman hvít, men kanningarnar hjá ættargranskarunum vísa, at tað er í móðurættina, at forsetin er í ætt við tann afroamerikanska trælin John Prunch, sum búði í tí, sum nú er staturin Virginia. Kanningarnar hjá ættargranskarunum hava avdúkað, at hesin John Prunch flýddi úr Virginia, men varð tikin í Maryland og dømdur at liva sum trælur. Hann verður tí mettur sum tann fyrsti trælurin í USA, sum er skrásettur sum trælur í amerikonskum skjølum.
Eingin amerikanskur forseti hevur ferðast so nógv í sínum fyrsta emblætisári sum Barack Obama. Fyrstu átta mánaðirnar var hann í 16 londum ella í einum fleiri enn George Bush eldri, sum vitjaði 15 lond í sínum fyrsta forsetaári.
Innihaldsyvirlit
Trúgv[rætta | rætta wikitekst]
Obama og familja hansara fóru úr Trinity United Church í Chicago í Illinois í 2008, tí at pastorurin, Jeremiah Wright, kom fram við umstríddum útsagnum um millum annað 11. september 2001. Eisini segði hann, at afroamerikanarar áttu heldur at sungið "Gud dømi Amerika" enn "Gud signi Amerika". Fyrst tók Obama frástøðu frá útsagnunum, men seinni varð Obama noyddur at slíta bondini. [1]
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Guantánamo fangalegan[rætta | rætta wikitekst]
Beinanvegin, Obama fór til arbeiðis sum forseti, gav hann boð um at lata Guantánamofangalegan á Kuba aftur. Obama gav boð um, at øll mál móti fangum í Guantánamoleguni, sum eru undir illgruna fyri yvirgang, skulu steðga fyri fyrst í 120 dagar. Avgerðin ávirkar 21 mál, millum annað eitt mál um deyðadóm yvir fimm fangar, sum eru ákærdir fyri at hava framt yvirgangsálop móti USA 11. september í 2001. Obama lovaðí valstríðnum, at hann fer at steingja fangaleguna í Guantánamo. Hann hevur skotið upp, at fangarnir har skulu koma fyri sivilar dómstólar í USA. Avgerðin vísir, at nýggi forsetin hevur heilt aðra hugsan um Guantánamo enn undanmaður hansara í Hvíta húsinum, George W. Bush. Obama skrivaði undir fráboðanina um Guantánamo í Hvíta húsinum, har varaforsetin, Joe Biden, eisini var hjástaddur.
Marijuana[rætta | rætta wikitekst]
Barack Obama er ein av teimum sum heldur at tað er í hægstu tíð at legalisera stoffið í Sambandsríkinum Amerika. "Framhaldandi gransking er komin til niðurstøðuna at hetta stoffið sammett við til dømis alkohol og tubbak er eitt munandi minni farligt stoff, sigur Obama [2]. Hann var fyrr ímóti eini legalisering, men hevur snarað í spurninginum.
Deyðshóttanir[rætta | rætta wikitekst]
Trygdin rundan um Obama er ómetalig stór og umfatandi. Tá Obama varð tikin í eið sum forseti, vóru heili 5.365 myndatól, ið hildu eygað við økjum, har hátíðarhaldið varð hildið. Ein 20 ára gamal maður úr Colorado er skuldsettur fyri at hava hótt við at drepa Obama.
Talið á deyðshóttanum móti amerikanska forsetanum er vaksið nógv, síðani Barack Obama tók við starvinum í januar 2009. Obama fær umleið 30 deyðshóttanir um dagin. Tað er 400 prosent fleiri, enn fyrrverandi forsetin, George W. Bush [3]. Almenningurin fær ikki innlit í hóttanirnar, sum verða kannaðar av trygdarfólki forsetans, Secret Service. Amerikanskir fjølmiðlar skriva, at nógvar av hóttanir eru rasistiskar, verður sagt.
Friðarheiðursløn Nobels[rætta | rætta wikitekst]
Klokkan 6 um morgin 10. okt í 2009, vesturamerikanska tíð, bleiv Obama vaktur til tíðindini um, at hann hevði fingið friðarheiðursløn Nobels. Obama sjálvur sigur at hann ikki heldur, at hann hevur uppiborið at fáa heiðurin, tá ein hugsar um fólk sum Nelson Mandela og Martin Luther King. Hinvegin er tað hent fyrr, at fólk hava fingið heiðurin fyri tað, sum tey helst fara at gera.
Har er kortini nógv sum talar fyri, at Obama ikki skuldi fingið heiðurin. Fyri tað fyrsta er hann í tveimum kríggjum, brotini á altjóða mannarættindi undir Bush fáa helst ikki avleiðingar og Guantanamo Bay er enn opin. Obama hevur heldur ikki fingið nógv ítøkulig úrslit. Hann er júst farin undir at royna at fáa frið í Miðeystri, tosar við Norðurkorea og USA er betri dámt enn undir Bush.
Eitt tað einasta ítøkuliga úrslitið er, at USA og Russland hava bundið seg til, at minka um atombumbur teirra, soleiðis at tey ikki kunnu spreingja jørðina í luftina so ofta sum annars. Legg afturat, at nomineringarnar til Nobel heiðurslønina lótu aftur 1. februar - 12 dagar eftir at Obama fekk sessin sum forseti - og ein kann veruliga loyva sær at ivast í, hvørt tað ikki er ov tíðliga, at geva Obama heiðurin.
At amerikanski forsetin Obama bleiv kosin vinnari av friðarheiðursløn Nobels, hevur skapt stórt kjak kring allan heimin. Meðan summi halda avgerðina vera eina djarva avgerð av Nobel-nevndini, eru tað nógv, ið ákæra nevndina fyri at hálova vøkur orð og ætlanir heldur enn ítøkiligar atgerðir við tað, at Obama hevur bert sitið í átta mánaðir sum forseti, og hevur ikki gjørt nógv av sínum orðum til veruleika.
Mest atfinningarsomu røddirnar skýra Nobels-friðarheiðuslønina sum beinleiðis meiningsleysa, og her verður víst á, at Obama sum amerikanskur forseti er ovasti leiðari av amerikanska herðinum, og sostatt er leiðari av tveimum kríggum - í Irak og Afghanistan. Júst sama dag, sum Obama skal taka ímóti heiðurslønini, fer hann eftir ætlan at byrja samráðingar at senda fleiri herðmenn til Afghanistan. Eisini verður víst á, at síðan 20. januar, tá Barack Obama bleiv forseti, eru minst 1373 sivil ósek mennisku í Afghanistan og 2458 sivil í Irak sambært ST og Iraq Body Count. Harumframt hava 377 herðfólk latið lív í Operation Enduring Freedom í Afghanistan og Irak.
Barack Obama, kann eftir øllum at døma takka nýggja formanninum í Nobel-nevndini, Thorbjørn Jagland (Ap), fyri, at hann fær friðarheiðursløn Nobels, skrivar norska blaðið, Verdens Gang. Tríggir limir í nevndini mæltu frá at lata Obama heiðurslønina, tí hann bert hevur sitið í forsetasessinum í níggju mánaðir. Keldur vátta fyri VG, at ein meiriluti í Nobel-nevndini tíðliga í viðgerðini vísti aftur, at amerikanski forsetin skuldi fáa heiðurslønina. Serstakliga vóru Inger-Marie Ytterhorn úr Framburðsflokkinum og fyrrverandi forkvinnan í Høgra-flokkinum, Kaci Kullmann Five, ivasamar um Obama. Ågot Valle úr Sosialistiska Vinstraflokkinum var eisini ivasom. Tá avtornaði varð Nobel-nevndin á einum máli um at lata amerikanska forsetanum friðarheiðurslønina í ár. Sambært VG var tað nevndarformaðurin, fyrrverandi norski forsætisráðharrin, Thorbjørn Jagland, sum strongdi á at lata Barack Obama heiðurslønina, og floksfelagi hansara í nevndini, Sissel Rønbeck, tók undir við honum.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.nbcnews.com/id/27775757/
- ↑ http://www.vg.no/nyheter/utenriks/artikkel.php?artid=10120509
- ↑ http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/barackobama/5967942/Barack-Obama-faces-30-death-threats-a-day-stretching-US-Secret-Service.html


text:
Íslendskur tónleikari/býráðslimur vendir plátum í Sirkus
Einar Örn er kendastur frá søguliga samstarvinum við Björk. Tey vóru fyrst saman í bólkinum KUKL og seinni í Sykurmolunum, The Sugarcubes, sum skjótt vann altjóða viðurkenning.
Einar Örn hevur síðani lisið miðlafrøði, arbeitt fyri plátu- og listafelagið Smekkleysu við altjóða navninum Bad Taste, og stovnaði í 1995 fyrstu netkaféina í Reykjavík.
Fyrsta soloverk hansara, Ghostigital, bleiv til í 2003. Undir hesum navni hevur Einar Örn arbeitt saman við eitt nú Gorillaz.
Einar Örn er umframt hetta politikari fyri Besta Flokkin í Reykjavíkar býráði, har hann er næsti maður Jón Gnarrs, borgarstjóra. Eisini er hann formaður í menta- og ferðavinnunevndini í Reykjavíkar býi.
Einar Örn er í Havn í sambandi við norðurlendsku mentanarráðstevnuna hjá Tórshavnar kommunu, sum bleiv avlýst vegna trupuleikar við flogferðsluni.
Meðan hann vitjar klettarnar, leggur hann leiðina oman í Sirkus, har hann hevur havt orðið á eigararnar um at venda plátum eina løtu. Einar Örn hevur nevniliga eisini eina tætta fortíð at Sirkus í Reykjavík, og var saman við millum onnur Björk, Sigur Rós, Gus Gus og hinum garpunum við til at fylla staðið út, tá tað lat upp har síðst í 90unum.
Sum so mong onnur harmast hann um, at Sirkus í Reykjavík noyddist at lata aftur í 2007, men fegnast nú um at sleppa at vitja føroysku útgávuna av tí fyri fyrstu ferð. Og tað komandi hóskvøld frá klokkan 21-24.
Ókeypis atgongd.


text:
Virus
Eitt virus er ein undir-mikroskopiskur partikkul (millum 20 og 300 nm) sum kan smitta eina kyknu í einari lívfrøðiligari veru. Eitt virus kan bert nøra seg við at smitta eina vertkyknu, sum kunnu verða bæði prokaryotar (t.d. bakteriukyknur) og eukaryotar (t.d. djórakyknur). Nógv virus elva til sjúkur í menniskjum og djórum. Viðgerð er trupul, tí antibiotika nyttar ikki og fá sløg av heilivági finnast, ið virka ímóti virusum.
Innihaldsyvirlit
Samanseting[rætta | rætta wikitekst]
Virus eru, í grundini, samansett av arvatilfari inni í einum proteinhylkið. Proteinhylkið er antin uppbygt sum ein spiralur, so virusið gerst avlangt (helicalt), ella eru proteineindirnar samansettar sum í einum fótbólti, so virusið er runt (icosahedralt). Tað finnast eisini kompleks virus sum hava hvørki av áðurnevndu skapum, men kunnu t.d. hava ein proteinhala ella ein annaleiðis vegg.
Nøkur hava eisini ein lipid dupultlag membran uttanum hylki; tey ið ikki hava verða kallaði nakin virus. Tað eru mest djóravirus, ið hava membran. Flestu virusir hava ikki egin ensymir, men tað eru tó nøkur sum hava. Ensymini hava ymiskar funktiónir, t.d. at framleiða DNA út frá RNA (revers transcriptase), bróta hol á bakteriuveggir (lysosym) og hjálpa virusinum at loysa seg frá kyknuni (neuraminadase).
Deiling[rætta | rætta wikitekst]
Tá virus deila seg gongur tað fyri seg í 5 stigum:
- Íbinding: Virusið bindir til eina kyknu.
- Inntreinging: Virusið sendir sítt arvatilfar inn í kyknuna. Nøkur virus senda eisini proteinir sum tey brúka til at framleiða nýtt arvatilfar.
- Framleiðsla: Virusið nýtir ensymini hjá kyknuni til at framleiða sítt egna nýggja arvatilfar og proteinir.
- Samanseting: Arvatilfar og proteinir verða samansett til nýggjar viruspartiklar.
- Leyslating: Viruspartiklarnir verða leyslatnir frá kyknuni. Ofta doyr kyknan av hesum.
Flokking[rætta | rætta wikitekst]
Virus verða ofta bólkaði eftir hvat teirra arvatilfar er og hvussu tey framleiða mRNA. (Baltimore flokkingin):
- Bólkur I: DNA-virus við dupultstrongi (dsDNA). Dømi: Herpes simplex virus, Pokur virus.
- Bólkur II: DNA-virus við einkultstrongi (ssDNA). Dømi: Parvovirus.
- Bólkur III: RNA-virus við dupultstrongi (dsRNA). Dømi: Rotavirus.
- Bólkur IV: RNA-virus við pluss einkultstrongi ((+)ssRNA). Dømi: Poliovirus, Hepatitis A virus, SARS virus.
- Bólkur V: RNA-virus við minus einkultstrongi ((-)ssRNA). Dømi: Influenza virus, Rabies virus, Meslingavirus, Ebola virus, Marburg virus.
- Bólkur VI: RNA-virus við pluss einkultstrongi, sum deila seg við DNA-millumliði (ssRNA-RT). Dømi: HIV.
- Bólkur VII: DNA-virus við dupultstrongi, sum deila seg við RNA-millumliði (dsDNA-RT). Dømi: Hepatitis B virus.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Michael T. Madigan, John M. Martinko, Brock Biology of Microorganisms, 11th Edition, 2006, Pearson Prentice Hall.


text:
Orð: Nikolaj Frederik Severin Grundtvig (1. ør.) og Árni Jacobsen (2. ør.)
Lag: Martin Luther
Týtt: Victor Danielsen (1. ør.)
Upprunaheiti: Guds ord det er vort arvegods
1. Guds orð er ogn og arvur tann,
vár ætt, várt avkom eigur;
Gud gev, um okkum sigast kann,
at vit tí vístu heiður!
Tað er vár hjálp í neyð,
vár troyst í lív og deyð;
hoyr, Harri vára bøn,
veit okkum hesa løn,
at ættin orðið arvar!
2. Lat hetta orð og arvin tá
í sál og sinni búgva,
so hann vit mega líta á,
í øllum lutum trúgva,
hann ikki skammast við,
men við hvørt lívsins stig
trúgv søkja Harrans ráð,
so ein og hvør tað sá
– tá ættin orðið arvar!


text:
Keltiskar tjóðir
Keltisku tjóðirnar er heitið ið nýtt verður um tey 6 økini har tey serskildu keltisku málini verða ella vórðu nýliga tosað. Bert tann eina tjóðin Írland er sjálvstøðug tjóð, hinar hava allar onkursvegna tilknýti til ella eru partur av øðrum fullveldisríkjum.
Tær seks keltisku tjóðirnar[rætta | rætta wikitekst]
Tær 6 keltisku tjóðirnar eru:
- Skotland
- Írland
- Isle of Man (Mann)
- Wales (Lítla Bretland)
- Cornwall (Kornbretland)
- Bretagne (Syðra Bretland)
Hvør tjóðin hevur sítt egna keltiska tungumál. Í Skotlandi, Írlandi, Wales og Bretagne hava hesi mál verið talaði fram til okkara dagar, meðan á Isle of Man og í Cornwall doyðu málini út. Í hesum báðum seinastu støðunum hava áhugabólkar roynt at endurreisa málini og eru nøkur børn uppald við hesum málum sum "móðurmáli", eins og málini hava fingið ávísa almenna góðkenning, tó mest í sýmbolskum týdningi.
Keltiskur samleiki[rætta | rætta wikitekst]
Keltisku tjóðirnar hava felags samleika á fleiri økjum, og tað finst formelt samstarv á t.d. tí politiska, málsliga, mentanarliga, tónleikarliga og ítróttarliga økinum. Hetta samstarv verður samskipað av The Celtic League.
Keltisku tungumálini[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Keltisk mál
Keltisku tungumálini statistikkur, tølini eru uml.


text:
Niðurlond
Niðurlond ella Háland ella Holland er eitt kongaríki í Evropa. Í norðri hevur Niðurlond mark við Norðsjógvin, í eystri við Týskland, og í suðri við Belgia.
Niðurlendingar eru kendir fyri at hava víðskygda og frílynta samfelagsáskoðan.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Í 16. og 17. øld sigldu niðurlendskir sjófarar og keypmenn burtur í fjarskotin lond at finna ríkidømi. Niðurlendingar tóku mong hjálond, og niðurlendska hjálandaríkið var úr Landsynningsásia til Norðuramerika. Handil hevur enn stóran týdning í Niðurlondum.
Í 1609 slitu sjey protestantiskir landslutir fyri norðan í Niðurlondum frá Habsborgararíkinum. Í 1650-árunum vóru hesir landslutir vorðnir ovurríkir av handli við Asia og Amerika. Dugnaligir jødar og protestantar flýddu hagar í hópatali úr katólsku londunum Fraklandi og Spania. Frælsa niðurlendska samfelagið eggjaði til, at uppfinningar og hugskot komu út ímillum manna. Vísindamaðurin Christiaan Huygens (1629-1695) gjørdi øll bilsin, tá ið hann avdúkaði, at ljósið flytur seg í bylgjum. Antonie van Leeuwenhoek (1632-1723) varnaðist, hvussu blóðið er sett saman. Múgvandi handilsmenn lótu byggja høg hús, galvarnir vórðu laðaðir sum røkur, og teir bíløgdu listaverk hjá mætum listamonnum sum Rembrandt Harmenszoon van Rijn (1606-1669) og Johannes Vermeer (1632-1675) at hava til prýðis.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Í Beneluks er aktiv deyðshjálp lóglig. Niðurlendska lóggávan sigur, at øll niður til 12 ár kunnu nýta hendan møguleikan [1].
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Um triðingur av Niðurlondum hevur áður staðið i sjógvi. Meginparturin av hesum lendinum verður nýttur sum akurlendi og beiti, men ein fjórðingur av tí er nýtt til byggilendi, vegir og fríøki. Av tí at stórur partur av landinum er ájavnt sjóvarmálan ella undir, er mangan stórur vandi fyri vatnflóð. Til tess at forða fyri hesum eru gjørdar ovurstórar byrgingar, og ógvuliga væl verður fylgt við, hvussu høgt sjógvurin stendur.
Landslutir[rætta | rætta wikitekst]
Størstu býir[rætta | rætta wikitekst]
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Niðurlendingar eru eitt blandað fólk. Mong fólk úr gomlu niðurlendsku hjálondunum í Landsynningsásia og Suðuramerika búsettu seg í Niðurlondum í 1940- og 1950-árunum. Tilflytingin helt fram í 1960-árunum, tá ið mangir fremmandaverkamenn úr Suðurevropa, Marokko og Turkalandi komu til Niðurlanda. Tilflutta fólkið er nú fimtingurin av fólkinum í teimum stóru býunum. Niðurlendingar eru erpnir av frílynta tilflytara- og flóttafólkapolitikki sínum.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Mong fleirtjóðafeløg eru niðurlendsk, og vinningurin hjá hesum feløgum er helvtin av inntøkum landsins. Havnin Europoort í Rotterdam í Niðurlondum er ein tann størsta havnin í verðini. Higar koma bæði rávørur og lidnar vørur úr øllum heimi, til dømis stórar nøgdir av frukt og djús. Djúsið kemur ofta við stórum tangaskipum úr Suðuramerika. Tað verður koyrt á serlig djúsvirki, har tað verður pakkað í smærri pakkar. Síðan verður djúsið flutt við toki, lastbili ella skipi til ymisk lond í Europa. Europoort-havnin er øgiliga stór: 20 km breið og 40 km long. Alt er tó ikki havnarøki; har er eisini eitt tað størsta ídnaðarøkið í Europa, har tey framleiða bensin, vaskipulvur og nógv annað. Havnin er ein týðandi miðdepil fyri flutning í Europa. Samband er við alt Europa eftir Rínánni, vegum, jarnbreytum og um flogvøllin.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://news.nationalpost.com/2013/12/12/belgium-euthanasia/
- ↑ "Bevolking; geslacht, leeftijd, burgerlijke staat en regio, 1 januari". Statistics Netherlands. 2013. http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&PA=03759NED&D1=0&D2=129-132&D3=0,5-16,101-902&D4=21-22&HDR=T,G2&STB=G1,G3&VW=T. Heintað 10. januar 2014.


text:
So sær tabellin endiliga út sum hon skal
Eftir ein sera góðan fyrra hálvleik, við málum frá báðum teimum nýggju leikarunum, Hørði Askham og Briani Olsen, hildu vit fast við sigurin, hóast AB fekk eitt mál. Nú eru tveir triðingar farnir av kappingini og vit liggja nummar 1.
Liðið: Petur Meinhard Magnussen; Tórstein Mýlingstind, Aristide Tehe, Emil Mikkelsen, Andrias Eriksen; Hørður Askham (Brandur, 86'), Jovan Radinovic-Panic; Jákup Sveinbjørn Olsen (Ásmund, 74'), Brian Olsen, Tór-Ingar Askelsen; Hans Arni Ellefsen (Hørður, 46').
Eyka: Hørður Johansen, Jóhan Selfoss, Ásmund Hansen, Brandur Heinason.
Vit byrjaðu sera væl í dag og spældu kanska okkara bestu 45 minuttir í fyrra hálvleiki. Hetta gjørdi at mótstøðuliðið, hóast tað var oddaliðið, ikki fekk fótin fyri seg í byrjanini. Kombinatiónirnar sótu væl framm eftir miðjuni og Tór-Ingar og Jákup Sveinbjørn komu væl við á kantunum.
Fyrsta málið kom rættiliga skjótt. Vit vunnu horna í høgru og Jovan skeyt innskrúva við vinstra beinið. Innleggið kom væl innfyri, eingin fekk fatur á bóltinum og brádliga stóð Hørður Askham leysur og skoraði trygt.
Vit hildu á við góða spælinum, og miðskeiðis í fyrra hálvleiki kom seinna málið. Jovan var aftur innblandaður, har hann fekk ein bólt við sær fram eftir miðjuni. Hann trekti longur og longur, men fekk ikki skot á. Komin næstan aftur til baklinjuna áraka fimm-meturin, legði hann bóltin lágt aftureftir inn í brotsteigin, har Brian lá uppá lúr. Vendur burtur frá málingum fekk Brian bóltin undir kontrol, snaraði sær á og skeyt út til høgru stong. Málverjin fekk einki gjørt og 2-0.
Sum sagt fekk AB ikki fótin fyri seg í byrjanini, og tað var ikki fyrr enn í síðstu minuttunum at teir fingu fyrsta málmøguleikan. Hann var hartil eisini stórur, men Petur stórbjargaði skotinum úr stuttari fjarstøðu og retururin fór við síðuna av.
Eins væl og vit spældu í fyrra hálvleiki, spældu vit illa í seinna. Snøgt sagt einki hekk saman og vit dúvaðu stórt sæð uppá sterkt verjuspæla og langar bóltar.
Ein smáskaddur Hans Arni bleiv útskiftur í hálvleikinum, men innskiftið Hørður Johansen fekk ikki nógv at arbeiða við, og vit fullu langt aftur.
Longu í 7. minutti fingu gestirnir mál sítt. Tað var eitt innlegg úr teirra høgru, sum, umvegis ein hæl, snýtti málverja okkara, og so var støðan spent, altso 2-1.
Eina løtu miðskeiðis í hálvleikinum fingu vit flutt okkum longur fram. Vit pressaðu verjuna og málverjan til at gera mistøk og fingu nøkur góð fríspørk og hornaspørk, men einki spurdist burturúr.
"Argjamenn" fingu ongantíð ongantíð lagt okkum undir trýst hóast spælt var um 1. plássið, og vit hildu fast við leiðsluna heilt til dagsins dómari bríkslaði av.
Eftir nú at hava hála 6 stig í land uppá 4 dagar, er aftur steðgur. Vit spæla aftur mánadagin 13., tá ið Klaksvíkingar koma vestur á vitjan á Dungasandi. Dysturin verður kl. 19:00.
Koyrið á 07 Vestur!


text:
VER TRÚFASTUR MÓTI JEHOVA!
Stevna hjá Jehova vitnum 2016
Tú ert hjartaliga vælkomin á eina stevnu hjá Jehova vitnum, sum varir tríggjar dagar.
HÆDDARPUNKT
Fríggjadag: Fyrilestrar og stuttir filmar læra okkum, hvussu Jesus var ein fullkomin fyrimynd í trúfesti móti Gudi. – Ápostlasøgan 2:27, New World Translation of the Holy Scriptures.
Leygardag: Vit fáa at vita, hvat Jobs bók í Bíbliuni lærir okkum um at verða verandi trúføst, tá ið neyðin er stór.
Sunnudag: Ein hugtakandi filmur vísir okkum, hvussu Ezekias kongur „helt seg til“ Jehova, tá ið hann var kringsettur av fíggindum. – 2 Kongabók 18:6.
HVØR KANN KOMA?
Øll. Tær nýtist einki atgongumerki, og eingin peningainnsavning fer fram.
Sí alla stevnuskránna og hygg at tveimum forfilmum, sum verða vístir á stevnuni.
LÆR MEIRA
Hví koma Jehova vitni saman á stórum stevnum?
Tríggjar ferðir á hvørjum ári koma vit saman á stevnum. Hvussu kann henda samveran gagna tær?
Filmsbrot: Árligar stevnur hjá Jehova vitnum
Hygg, hví milliónir kring heimin fara til hetta serliga tiltakið.


text:
Royna Jehova vitni at vinna sær frelsu við at ganga hús úr húsi?
Nei. Vit ganga regluliga hús úr húsi, men vit trúgva ikki, at tað ger okkum verd til frelsu. (Efesusbrævið 2:8) Hví ikki?
Hugsa um hesa samanberingina: Ímynda tær, at ein gávumildur maður lovar at geva øllum, sum koma eitt ávíst stað ein ávísan dag, eina dýra gávu. Hevði tú farið, um tú trúði honum? Sjálvandi! Tú hevði ivaleyst eisini sagt tað fyri familju og vinfólki, so tey eisini kundu fingið hesa gávuna. Men hóast tú gjørdi, sum maðurin segði, hevði tú ikki gjørt teg verdan til gávuna, tí gávan er og verður ein gáva.
Á líknandi hátt trúgva Jehova vitni, at Gud gevur øllum, sum akta hann, ævigt lív. (Rómbrævið 6:23) Vit gera okkara ítasta fyri at siga øðrum frá okkara trúgv í vón um, at Guds lyfti eisini skulu gagna teimum. Men vit trúgva ikki, at vit kunnu gera okkum verd til frelsu við at boða gleðiboðskapin. (Rómbrævið 1:17; 3:28) Eingi menniskju kundu nakrantíð gjørt seg verd til eina so einastandandi signing frá Gudi. „
Hann [frelsti] okkum, ikki fyri rættvísiverk, ið vit høvdu gjørt, men eftir miskunn Síni.“ – Titus 3:5.


text:
Havørn
Havørn (frøðiheiti - Haliaeetus albicilla) hevur nakað minni kropp enn svanur, men nógv longri flog, hálvan triðja metur. Hon er mest brún — tær gomlu hava hvítt vel; føturnir eru sólgulir. Hon eigur í fjallalondum, Noregi og Svøríki, ikki sørt á Íslandi — altíð nær við sjógv ella vøtn ella stórar áir. Sum allur rovfuglur heldur hon seg mest einsamøll ella saman í pørum. Føðin er mest fiskur og fuglur. Høgt í lofti sveimar hon spakuliga um og skimast; sær hon tá fisk uppi undir vatnskorpuni, stoytir hon sær niður og tekur hann í klørnar. Tey fuglasløg, sum fara á flog, letur hon vera í frið; men teir, ið kava, eygleiðir hon, til teir koma upp; eru teir knappir undir aftur, kunna teir sleppa einar tvær ferðir; men eina ferð mugu teir steðga til at anda, og tá hevur hon klørnar í teimum, og flýgur so burt at eta teir. Á landi drepur hon ikki nógv annað enn harur og rýpur. Deyðseyða og onnur ræ á sjógv ella landi dámar henni væl. Har sum hon eigur, hevur tað hent seg, at hon hevur tikið lítil børn, so søgnin um ørnina í Tindhólmi er væl trúlig.
Reiðrið er oftast í høgum homrum, óføra stórt, sum favn breitt og hálvan favn høgt; tilfarið er mest viðagreinar, í neðra tjúkkar sum armar, sum upp kemur, klænir. Sum aðrir rovfuglar verpur hon tíðliga á vári — longu í mars. Eggini eru 2; 6 vikur tekur at klekja tey. Ungarnir elta tær gomlu til út á heystið. Í árunum, áðrenn teir setast í búgv, strúka teir víða um lond. Nú og tá kemur onkur til Føroyar. Tá væntaðu teir gomlu Føroyingarnir stórt herverk í haganum; ein maður, sum skeyt eina ørn, varð fríur bæði fyri nevtoll og skjútsflutning, so leingi hann livdi. Enn koma ørnir higar av og á, men einki hoyrist um, at tær gera nakað ilt.


text:
Røða: Hondbóltur í heimsflokki á Hálsi
ítróttur09-01-2017 - 14:21 - Jóanis Nielsen
RØÐA: Løgmaður vónar, at frálíka úrslitið um vikuskiftið er við til at slóða fyri fleiri frambrotum í føroyskum hondbólti.
Størsta hendingin í føroyskum hondbólti nakrantíð. Ja, kanska í føroyskari ítróttarsøgu í liðítrótti yvirhøvur.
Soleiðis lýsti løgmaður stóra avrikið hjá føroyska U-21 hondbóltslandsliðnum hjá monnum um vikuskiftið, nú teir hava spælt seg víðari til HM-endaspælið í Algeria í summar. Á móttøku í Tinganesi á middegi flutti Aksel V. Johannesen fram røðu:
"Tað eru eftirhondini fleiri ár síðan, at nøkur foreldur úr Vestmanna og Hoyvík, ið eisini vóru venjarar, av sínum eintingum savnaðu tykkum leikarar saman. Tá vóru grundarsteinarnir lagdir fyri henda óvanliga gávaða árgangin. Tit vóru 12-13 ára gamlir tá. Longu sum 15 ára gamlir sluppu tit at royna tykkum ímóti í íslendingum. Og síðan hava tit luttikið í fleiri altjóða kappingum – og við sera góðum úrslitum", segði løgmaður millum annað.
Løgmaður heldur, at góða avrikið er enn eitt dømi um, at føroyskur hondbóltur seinastu árini hevur tikið nøkur risafet. Menningin er eyðsýnd, og úrslitini eru góð.
"Tað er mín vón, at frálíka úrslitið um vikuskiftið er við til at slóða fyri fleiri frambrotum í føroyskum hondbólti. Tykkara avrik higartil og HM-luttøkan í summar fer uttan iva at kveikja eina sterka vón og geva neyðuga áræði hjá yngra ættarliðinum", vísti løgmaður millum annað á.
Lesið røðu løgmans her


text:
Gyltur Morgun
Gyltur Morgun er ein nýnasistiskur og fasistiskur flokkur í Grikkalandi. Gyltur Morgun er triðstørsti flokkur í grikska tjóðartinginum í 2013. Á seinasta tjóðartingsvali fekk flokkurin 6,9 prosent av atkvøðunum og 21 av teimum 300 tinglimunum [1]. Gyltur Morgun verður lagdur undir at hava skipað fyri fleiri ógvusligum álopum á innflytarar, og fyri stuttum samtykti tjóðartingið, at ákæruvaldið skal sleppa at stevna trimum tingmonnum floksins fyri rættin fyri at hava gjørt seg inn á sølubúðir hjá innflytarum í Aten. Ein annar tinglimur hjá flokkinum, sum eisini er talsmaður floksins, er ákærdur fyri harðskap [2].
Gyltur Morgun vil vera við, at "útlendskir drápsmenn" hava broytt Grikkaland til ein frumskóg, og at tað tí er neyðugt við heimild til at døma útlendingar til deyða fyri ógvuslig brotsverk [3]. Harafturat krevur flokkurin, at løgreglan skal sleppa at brúka herútgerð fyri at steðga "tungt vápnaðum útlendskum brotsmonnum", sum flokkurin tekur til.


text:
Orð: Jacob Hansen
Lag: Vísulag (Om Danmarks kvide)
1. Á fjallalandi við grønari líð
býr Føroya tjóð,
har frælsið var heima í fornu tíð
og mentan góð.
Monnum ei skortaði nakað til fíggja,
men teir fingu tó annað at síggja,
tá Gabel ráddi í Føroyum.
2. Døkk tokan seg breiddi um landið tá,
nívandi tung;
stúrandi eygað at øllum sá.
Gomul og ung
kærdu seg illa undan tí vanda,
kvíðandi fyri, hvar tey skuldu landa,
tá Gabel ráddi í Føroyum.
3. Hvør fríborin kvinna stúrandi sat
í heimahøll;
ei seggur í stríði seg finna læt,
tey svóvu øll.
Børnini grótu av armóð í smáttu,
maður ei bita til heimið sítt átti,
tá Gabel ráddi í Føroyum.
4. Í Føroyum mangur tá lítið fekk
til dagligt breyð,
biddandi trælur um bygdir gekk,
ja, stór var neyð;
leitaðu tey sær til strondina niður
at skera sær tang og stinga sær fliður,
tá Gabel ráddi í Føroyum.
5. Long var leiðin til handils tá
í teirri tíð
hjá teimum, sum búðu langt burtur frá
Tórshavnar bý;
mangur misti tá lív og æru,
ið fór til Havnar at keypa sær varu,
tá Gabel ráddi í Føroyum.
6. Bert danskir harrar tá ráddu har
við handilin,
tá føroyingur illa happaður var,
slapp valla inn.
Um Føroyingar vildu har avreiða nakað,
varð tað við háð og spotti vrakað,
tá Gabel ráddi í Føroyum.
7. Tann vara, handilin teimum beyð,
varð lítið verd,
moðið var kornið og fúnað var breyð,
og vágin skerd.
Ofta ov lætt í býð varð vegið
– loddini høvdu mist sína megi -,
tá Gabel ráddi í Føroyum.
8. Við handilin ofta eyktist sút
og mikið stríð,
og tómhentur mangur varð rikin út
í teirri tíð;
lamið var fólkið sum hundur í hafti,
ið heim verður rikin við tómum kjafti,
tá Gabel ráddi í Føroyum.
9. Fólkið varð happað og illa lítt,
lagt undir fót,
hvør maður noyddist at lata sítt
til fútabót.
Tann, teimum talaði nakað at meini,
fjøtraður varð á Spískasteini,
tá Gabel ráddi í Føroyum.
10. Tú fríborni sveinur og fríborna sprund,
hvar vart tú tá, –
tá prestar og fútar á tíni grund
frítt høvdu ráð?
Sum grenjandi garmar um landið teir fóru,
ránaðu til sín sum ófriðardjórið,
tá Gabel ráddi í Føroyum.
11. Tað var ikki løgið, um tú bart hat
á hevndar hátt
til teirra, sum soleiðis bóru seg at
við tína gátt;
útlendskir harrar við trælabandi
bundu teg í tínum egna landi,
tá Gabel ráddi í Føroyum.


text:
Wallace Shawn
Wallace Michael Shawn (føddur 12. november 1943) er amerikanskur sjónleikari, skemtari, leikritskrivari og sangari. Hann er best kendur fyri at spælat leiklutir sum Wally Shawn í My Dinner with Andre (1981), Vizzini í The Princess Bride (1987), fyri at leggja rødd til Rex in the Toy Story franchise, at leggja rødd til Gilbert Huph í The Incredibles (2004), og fyr at leggja rødd til Calico í Cats & Dogs: The Revenge of Kitty Galore (2010), tá hann avloysti Jon Lovitz. Hann hevur eisini spælt við í fleiri sjónvarpsrøðum, eitt nú Gossip Girl og Grand Nagus Zek í Star Trek: Deep Space Nine (1993–1999).


text:
Tony Blair
Tony Blair (føddur 6. mai 1953 í Edinburgh í Skotland) var forsætisráðharri í Bretlandi í 10 ár (2. mai 1997 til 27. juni 2007). Hann ruddaði marxismuna úr Arbeiðaraflokkinum. Hann fekk enda á 18 ára longum konservativum stýri og vann trý val á rað.
Tony Blair sat við valdið í tíggju ár frá 1997 til 2007. Hann sigraði tríggjar ferðir og er tískil leiðarin við besta byrinum í Labour flokkinum. Hann brakaði ígjøgnum og blásti nýtt lív í flokkin. Blair lovaði at nútímansgera og sameina Stóra Bretland og eftir tíggju ár við valdi, er Bretland vorðið ríkari, men munurin millum fátæk og rík er nógv vaksin. Tony Blair hevði í valstríðnum lovað at pussa teir bretsku stovnarnar upp, sum til dømis skúlaverkið og heilsuverkið. Hetta eydnaðist, og fram til 2003 var Tony Blair ógvuliga væl umtóktur. Avgerðin at fara í kríggj í Irak vendi øllum upp og niður og Blair skilti ikki mótstøðuna. Fyri hann hevði tað verið ómoralskt ikki at stuðla sameinda USA.


text:
Saltonvatn
Saltonvatn (enskt: Salton Sea) er eitt vatn har suðuri í Kalifornia í USA, ikki so langt frá Palm Springs. Økið var kent sum Rivieran í Kalifornia, men verður í dag mett sum ein av ringastu umhvørvisvanlukkunum í USA. Ein stinkandi, saltur støðuhylur, sum hvørt ár er fullur av deyðum fiski og fugli. Vatnið kom í av óvart í 1905 í sambandi við at vatnveiting varð gjørd til landbúnaðin, og í 1950-árunum sveimaðu tey ungu og vøkru um vatnið Salton Sea. Men so komu melduródnir og vatnflóðir, sum gjørdu av við lívið í vatninum, og nú heldur ongin nógv um tað. Onkur roynir tó enn at fáa lív í aftur.


text:
Teir hildu um stýrisvøl tá ódnin legði á
"Legg upp í lotið," rópti ein og samdir teir
hála á stýrisvøl, men alt til fánýtis
Leiðin er løgd, í gróti er høgd,
og eru vit nøgd tá søgnin er søgd
Og skriður tín knørrur fram tað sama hvat tú vil
Teir bardust um stýrisvøl men einki róður til
Og enn vit halda stýrisvøl eins og vit
halda vit eru fræls, trælborin óspurd so
Fjakka vit øll um kirkjugarðsvøll
í oyðini høll, um fjarbláu fjøll
Tiltuskað av landnyrðings ódn, og vindurin
leikar í Miðgarði mól
Til Ásgarðs har Askurin stóð, sum træðrirnir
lívsins í lotinum har blaktraðu tá
Fjakka vit øll um kirkjugarðsvøll
í oyðini høll, um fjarbláu fjøll
og fløtur, vitandi hvat mál vit megna livandi
Og feigdin dregur liðandi, vit vála henni
Tigandi á ting
[Solo: Heri Joensen]
[Solo: Terji Skibenæs]
Fjakka vit øll um kirkjugarðsvøll
í oyðini høll, um fjarbláu fjøll
Væl vitandi langnunnar leið, men gott er
tað treystið at val er í vón
Óteljandi leiðirnar tær, men ilt er tað
treystið at valið er gjørt, leiðin bert ein
Leiðin er løgd, í gróti er høgd
og eru vit nøgd tá søgnin er søgd
Lyrics submitted by elvin_wizard
No Comments
- No Comments
Add your thoughts
Log in now to tell us what you think this song means.
Don’t have an account? Create an account with SongMeanings to post comments, submit lyrics, and more. It’s super easy, we promise!


text:
Brint
Hydrogen ella Brint (vatnevni) (grikskt hydōr "vatn" og genos "slag") er eitt frumevni, ið hevur atomnummar 1 í skeiðbundnu skipanini.
Hydrogen er loftvorði við atmosferiskt trýst. Frítt hydrogen finst sum hydrogenmýl, H2. Hydrogen er eldført. Vatn er H2O.
Hydrogen H finst í trimum isotopum:
- Stabilt protium ("vanligt hydrogen") (1H) med einari nukleon; einari proton.
- Stabilt deuterium D (2H) við tveimum nukleonum; einari proton og einari neutron. Verður eisini nevnt tungt hydrogen.
- Radioaktivt tritium T (3H) við trimum nukleonum; einari proton og tveimum neutronum. Verður eisini nevnt supertungt hydrogen.


text:
Men tú, verð tú verandi í tí, sum tú hevur lært, og sum tú ert vorðin sannførdur um, við tað at tú veitst, av hvørjum tú hevur lært tað, og við tað at tú frá barnsbeini kennir hinar heilagu skriftirnar, sum kunnu gera teg vísan til frelsu við trúnni á Krist Jesus. Ein og hvør gudinnblásin skrift er eisini nyttulig til lærdóms, til aganar, til rættleiðingar, til uppvenjingar í rættvísi, fyri at Guðs-menniskjan kann verða albúgvin, fullfør til eitt og hvørt gott verk (2 Tim 3,14-17).
Seinna Timoteusarbræv er eftir øllum at døma hitt síðsta brævið, sum Paulus skrivaði, áðrenn hann bleiv tikin av døgum vegna sína trúgv. Tað er mest sannlíkt, at brævið bleiv skrivað, meðan Paulus var fongslaður í Róm (uml. 64-65 e.Kr.). Brævið er sera persónligt – nakað, sum ein eisini kann vænta, tá ið talan er um hitt síðsta brævið til ein góðan vin og starvsfelaga. Paulus veit, at deyðin er nær: “Tí at nú er komið at teirri stund, at eg verði ofraður, og tíðin er komin, at eg fari avstað. Eg havi strítt hitt góða stríðið, havi fullrunnið skeiðið, havi varðveitt trúnna” (2 Tim 4,6-7). Og nú skrivar Paulus eina síðstu áminning til Timoteus og eggjar hann til at halda fast við gleðiboðskapin, sjálvt um tað ber líðing við sær. Paulus kallar Timoteus til at halda á við at stríða hitt góða stríðið, og í hesum samanhangi minnir Paulus hann á at halda fast við Orðið.
Gudandað
Í 2 Tim 3,14-17 hava vit lisið, at talan er um heilagar skriftir, sum eru innblástar av sjálvum Gudi. Umsetingin av grikska orðinum θeόπveuσtoς (theópneustos), sum er blivið til gudinnblásin í okkara føroysku Bíbliu, er betri umsett við orðinum gudandað. Orðið gudinnblásin er vorðið til vegna ávirkan frá tí latínsku umsetingini (Vulgata), har tað stendur: divinitus inspirata. Men um vit umseta θeόπveuσtoς (theópneustos) beinleiðis til føroyskt, so er gudandað betri. Θeόπveuσtoς (theópneustos) peikar á upprunan hjá Skriftini: Hon er gingin beinleiðis út frá Guds munni (Skrift & åbenbaring 1997: 43-44). Hesin gudinnblástur (ella gudandan) kann í stuttum greinast soleiðis: at fáa samanhangandi orð frá Gudi, við einum ávísum andaligum týdningi.
Bíblian gevur eisini sjálv tann vitnisburð, at hon er Guds orð. Hvussu ofta lesa vit ikki, at tað stendur: “So sigur Harrin” (Ámos 1,3) ella: “Orð Harrans kom til mín soljóðandi” (Ez 13,1). Vit lesa eisini, tá ið Ezekiel bleiv kallaður til profet, at Gud sigur: “Men tú skalt tala orð míni til teirra” (Ez 2,7). Og vit hava eisini lisið, at Paulus sigur, at Skriftin er gudandað (θeόπveuσtoς).
Heilag skrift
Omaná hetta sigur Pætur, at tað, sum Paulus skrivar, eisini er heilag skrift: “…soleiðis sum eisini Paulus, okkara elskaði bróðir, eisini hevur skrivað til tykkara eftir tí vísdómi, sum honum er givin, líkasum hann eisini ger í øllum brævum sínum, tá ið hann í teimum talar um hesar lutir; í teimum er sumt torskilið, sum ókønir og støðuleysir brongla, soleiðis sum teir eisini gera við aðrar skriftir…” (2 Pæt 3,15-16). Pætur hevði altso lisið fleiri brøv hjá Paulusi. Og sambært Pæturi var talan ikki bara um brøv. Harafturímóti kallar hann brøvini hjá Paulusi fyri Ypaφὰς (graphas), tvs. skriftir. Hetta orðið verður brúkt 50 ferðir í Nýggja Testamenti, og í øllum førum sipar tað til Gamla Testamenti. Sostatt kunnu vit í hesum føri eisini siga, at Pætur kallar tað, sum Paulus hevur skrivað, fyri heilaga skrift á støði við Gamla Testamenti (Schreiner 2003: 398). Tað stutta av tí langa er altso, at Bíblian gevur okkum ferð eftir ferð og á ymiskan hátt tann vitnisburð, at hon er Guds orð.
Paulus sigur eisini: “Tí at eg skammist ikki við gleðiboðskapin, tí at hann er Guðs kraft til frelsu fyri hvønn tann, sum trýr” (Róm 1,16). Og í Róm 10,17 lesa vit: “So kemur tá trúgvin av tí, sum verður hoyrt; men tað, sum verður hoyrt, kemur gjøgnum orð Krists”. Skriftin hevur ein íbúgvandi mátt, sum kann gera okkum vís til frelsu. Hetta kemst av, at Skriftin nevniliga er gudandað.
Sjálv sigur Bíblian: “Ein og hvør gudinnblásin skrift…” (2 Tim 3,16). Tá ið vit lesa ein og hvør í okkara Bíbliu, tá stendur πᾶσa Ypaφὴ (pása graphé) í griksku umsetingini. Hetta kann eisini umsetast til: øll skriftin. Paulus sipar altso til alla jødisku samlingina av heilagum skriftum. Hetta eru tær somu skriftirnar, sum vit hava í okkara Gamla Testamenti. Talan er altso um alla Skriftina (Skrift & åbenbaring 1997: 43).
Rithøvundurin
Profetarnir siga: “So sigur Harrin!” (Jer 23,31). Jesus sigur: “Tí at ikki eru tað tit, ið tala, men andi faðirs tykkara, ið talar í tykkum” (Matt 10,20). Og Gud sigur við Móses: “Eg skal vera við munni tínum og kenna tær, hvussu tú skalt tala!” (2 Mós 2,12). Hetta vísur okkum, hvør tað er, ið talar í Bíbliuni, nevniliga Gud. Tað er altso sjálvur Gud, sum er Bíbliunnar rithøvundur. Gud hevur avgjørt at opinberað seg fyri okkum gjøgnum skrift.
Men tá ið Bíblian er skriva av menniskjum, og rithøvindurin er Gud, hvussu kann man so forklára hetta? Man kann ikki nokta, at Bíblian er ávirka av menniskjum. Um man t.d. lesur Matteus, Markus og Lukas, sær man skjótt, hvussu ymiskt teir skriva um tey somu tingini. Hetta kemst av, at Gud gjarna vil brúka menniskju, soleiðis, sum tey eru. Hann brúkar eisini persónleikan hjá t.d. ápostlunum. Hetta kemur sostatt eisini at seta sín dám á tað, sum verður skrivað.
Mangar ferðir og á mangan hátt
Ápostlunum og profetunum gevur Gud síðani ein boðskap at bera víðari og at festa á pappír. Vit lesa t.d. í Heb 1,1: “Eftir at Guð í forðum mangar ferðir og á mangan hátt hevði talað til fedrarnar gjøgnum profetarnar…” Hesir profetarnir virkaðu, sum Guds amboð við Heilaga Andans kraft. Gud íblásti teir og gav teimum ein boðskap til at bera víðari til fólkið. Hetta varð gjørt á mangan hátt. Í flestu førum veit man ikki, hvussu teir fingu teirra boðskap, men vit hava tó nøkur dømi:
1. Hann kom til teir persónliga, og talaði við teir.
2. Hann talaði við teir, uttan at koma til teir á sjónligan hátt.
3. Hann vísti seg fyri teimum í dreymum.
4. Hann vísti seg fyri teimum í sjón, meðan teir vóru vaknir.
5. Hann vísti seg fyri teimum í sjón, við burturrykkjan.
6. Hann lat vera við at sýna seg fyri teimum ella at tala við teir, men vegleiddi teir í teirra arbeiði, soleiðis at tað, sum teir skrivaðu, tó var Guds orð (Skrift & åbenbaring 1997: 28).
Skriftin er Gud-menniskjulig
Gud hevur avgjørt at opinbera seg ígjøgnum skrift. Tí er Skriftin Gud-menniskjulig. Skriftin er Guds orð, tí Orðið er komið frá Gudi. Hon er menniskjulig, tí at hon er skriva av menniskjum. Tí kunnu vit siga, at hon er Gud-menniskjulig.
Carl Fr. Wisløff sigur:
Bíblian vitnar sjálv klárt um sín innblástur: "Ein og hvør gudinnblásin skrift..." (2 Tim 3,16). Harvið er tað sagt, at Guds Heilagi Andi var virkin á ein heilt serligan hátt, tá ið bøkurnar í Bíbliuni vórðu skrivaðar. Um hetta Andans virki eru tað serliga tvey ting at nevna. Fyri tað fyrsta var tað Heilagur Andi, sum kallaði profetarnar og ápostlarnar til at skriva. "Tá segði Harrin við Móses: "Rita hetta í bók..." (2 Mós 17,14). "Tað, sum tú sært, skriva tað í bók..." (Opb 1,11). Tá ið hetta kallið til at skriva kom yvir hinar heilagu rithøvundarnar, fylti Andin teir á ein heilt serligan hátt. Og tá ið teir ikki vóru undir hesum kallinum, vóru teir heldur ikki innblástir ella uttan feil. Tá kundu teir bæði hugsa og siga nakað skeivt, akkurát líkasum øll onnur... Fyri tað næsta fortaldi Andin teimum, hvat teir skuldu skriva, og hvussu teir skuldu skriva tað. Tað stendur nevniliga, at øll Skriftin er innblást av Gudi (2 Tim 3,16). Heilagur Andi hevur syrgt fyri, at Bíblian inniheldur akkurát tað, sum hon skal innihalda (Wisløff 1946: 21, egin umseting).
Hesi orðini hjá Wisløff kunnu nokk savnast í 2 Pæt 1,21: “…tí at onga tíð er nakað profetaorð borið fram av mannavilja, men menn frá Guði talaðu, drivnir av heilagum anda.”
Gud er sannorðaður
Gud hevur skapað nakað fullkomið gjøgnum ófullkomin menniskju. Hann hevur vegleitt profetar og ápostlar soleiðis, at teir ikki gjørdu nakran feil, tá ið hann gav teimum íblástur til at skriva. Hesum viðvíkjand sigur R. C. Sproul:
Um Bíblian er Guds orð, so kann hon ikki taka feil, tí at Gud tekur ikki feil. Um Bíblian tekur feil, so kann hon ikki vera Guds orð. Gud kann ongatíð verða sameindur við feilir (Sproul 2003: 187).
Gud er fullkomin. Móses sigur t.d: “Hann er kletturin, fullkomin eru verk hans, tí at allir vegir hans eru rættlæti, trúfastur Guð uttan svik; rættvísur og rættlátur er hann” (5 Mós 32,4). Jóhannes ápostul sigur: “Guð er sannorðaður” (Jóh 3,33). Paulus sigur: “Guð skal vera sannorðaður, um so hvør ein maður er lygnari” (Róm 3,4). Vegna Guds eyðkenni kann hann tess vegna ongatíð knýtast at nøkrum, sum ikki er satt. Um vit siga, at Bíblian er Guds orð, tá inniber hetta harvið eisini, at Bíblian er sannorðað, tí at Gud er sannorðaður.
Men hvat meina vit so í grundini við, tá ið vit siga, at Bíblian er sannorðað, og at hon ikke tekur feil? Eg haldi, at hetta verður lýst nokkso væl í § 3 í reglugerðini hjá Dansk Bibel-Institut (DBI), har ið tað m.a. verður staðfest at:
Bíblian er, soleiðis sum hon upprunaliga varð givin, uttan feilir og mótsøgnir í øllum sínum útsøgnum, tá ið alt verður forstaðið soleiðis, sum Heilagur Andi og hinir bíbilsku rithøvundarnir hava ætlað tað.[1]
Avrit og avskrivingarfeilir
Men hvussu kunnu vit finna fram til hina upprunaligu meiningina, tá ið vit ikki hava hinar upprunaligu tekstirnar? Jú, Gud hevur hóast hetta syrgt fyri, at vit hava fingið fleiri avrit av upprunaskriftunum. Tað er ikki soleiðis, at Guds orð er horvið vegna avritingina. Tekstirnir hava verið sera væl varðveittir. Og avskrivingarlógin, sum var galdandi fyri hinar skriftlærdu jødarnar, sum tókust við hetta arbeiði, var eisini sera strang. Teir arbeiddu fyri at tryggja sær, at hinar 39 bøkurnar í Gamla Testamenti vórðu varðveittar í reinum líki. Teir[2] umringaðu t.d. hebraiska tekstin við at skriva viðmerkingar bæði við síðuna av og niðanfyri. Á henda hátt varð skribenturin tryggjaður væl og virðiliga ímóti at gera avskrivingarfeilir. Fyri at tryggja sær ímóti avskrivingarfeilum fekk hvør bók eisini eina kolofon, sum innihelt samanlagda talið av hjáljóðum, og hvar ið hin mittasti bókstavurin í bókini var staddur. Ymisk onnur støddfrøðilig amboð vórðu eisini brúkt av skribentunum til at endurskoða teirra arbeiði við (Kaiser 2001: 43).
Tó kann man ikki nokta, at avskrivingarfeilir koma fyri. Men um vit so møta einum feili í okkara umseting, er tað ikki Gud, sum hevur gjørt hann, men menniskjan. Tað tekur á ongan hátt trúvirðið frá Gudi og hansara orðið, um vit síggja ein feil í okkara umseting. Bíbliunnar trúvirið er nevniliga grundað á Guds orð, sum er lýtaleyst.
Guddómligur myndugleiki
“Tí at onga tíð er nakað profetaorð borið fram av mannavilja, men menn frá Guði talaðu, drivnir av heilagum anda” (2 Pæt 1,21). Profetarnir vóru drivnir av Heilagum Anda. Tað var Andin, ið segði við teir, hvat teir skuldu siga og skriva. Hetta gevur orðunum hjá profetunum guddómligan myndugleika. Teir søgdu tað, sum Gud segði. Á sama hátt hava orðini hjá ápostlunum guddómligan myndugleika. Í Luk 5,1 lesa vit, at Jesus talar Guds orð: “Men tað bar á, meðan mannamúgvan tyrptist um hann og lýddi á Guðs orð…” Jesus talar altso Guds orð. Og Jesus sigur síðani sjálvur við ápostlarnar: “Tann, sum hoyrir tykkum, hoyrir meg” (Luk 10,16). Ápostlarnir tala altso Jesu orð, sum eisini er Guds orð.
Bíblian er Guds orð. Hon er gudandað (θeόπveuσtoς). Hetta er ein sannleiki, sum ferð eftir ferð verður staðfestur í Bíbliuni, bæði av Jesusi og hansara lærusveinum. Vitnisburðurin, sum Bíblian gevur um seg sjálva, er altso, at hon er Guds orð.
Kanon
Bíblian er eitt savn av fleiri bókum og skriftum, sum eisini verða kallaðar kanon. Hetta orðið merkir málistokkur. Í frummkirkjuni varð hetta orðið brúkt fyri at peika á, hvør hin sanna kristna trúgvin var. Seinni varð orðið kanon eisini brúkt um innihaldsyvirlitið yvir bøkurnar, sum vórðu taldar við í Halgubók. Hví vórðu akkurát hesar 66 bøkurnar taldar við í Halgubók? Hvat var so serligt við teimum? Og hvat varð kravt av skriftunum, sum vórðu taldar við í Bíbliuna? Tað eru ju nógvar aðrar skriftir, ið man kann nevna. Summi hava kanska hoyrt um Evangeliið eftir Tummas, Judas og ikki at gloyma apokryfurnar. Hvussu kunnu vit vita, at tað vóru tær røttu skriftirnar, sum komu við, tá ið Bíblian varð savnað?
Gamla Testamenti
Orsøkin til at man hevur eina kanon er, tí at Gud hevur opinberað seg ígjøgnum summar skriftir, meðan aðrar skriftir ikki innihalda hansara opinbering. Kanon er altso ein samling av heilagum skriftum. Hesar skriftirnar eru einans við í kanon vegna teirra guddómliga myndugleika. Og tá ið man her snakkar um myndugleika, tá er tað við tí sama í huganum, sum eisini verður nevnt í Hebr 1,1: “Eftir at Guð í forðum mangar ferðir og á mangan hátt hevði talað til fedrarnar gjøgnum profetarnar, hevur hann við endan á hesum døgum talað til okkara gjøgnum sonin”. Gud hevur talað klárt og tíðiliga til menniskju upp ígjøgnum tíðina. Hann talaði t.d. til Móses, og Móses bar síðani Guds orð víðari til fólkið, sum síðani boygdu seg fyri myndugleikanum í hesum orðunum. Eitt dømi uppá hetta kunnu vit t.d. finna í 2 Mós 24,3-4: “Tá ið Móses kom aftur og kunngjørdi fólkinum øll orð Harrans og allar skipanirnar, svaraði alt fólkið við einari rødd og segði: “Øll boð Harrans vilja vit halda!” Tá skrivaði Móses orð Harrans niður…” Tað var bæði hin munnligi og skrivligi boðskapurin hjá profetunum, sum hevði guddómligan myndugleika fyri fólkið (Skrift & åbenbaring 1997: 151-152).
Bíblian hjá hinum fyrstu kristnu sá ikki út sum okkara Bíblia, tí at Nýggja Testamenti av góðum orsøkum ikki enn var skrivað. Tess vegna høvdu tey einans Gamla Testamenti, sum eisini var hin heilaga skriftin hjá jødunum. Í Gamla Testamenti kundu hini fyrstu kristnu lesa um hin lovaða Messias, sum nú hevði opinberað seg fyri teimum við sínum lívi, deyða og uppreisn. Hvørjar bøkur jødarnir roknaðu við í teirra Bíbliu var eftir øllum at døma fastlagt á Jesu døgum (Redse 1999: 52).
Hebraiska kanon (TaNaK)
(Skrift & åbenbaring 1997: 153).
Jesus góðtekur inndeilingina
Jesus góðtekur eisini sjálvur myndugleikan í Gamla Testamenti við at endurgeva frá teimum ymisku bókunum í Gamla Testamenti, tá ið hann lýsir sín gerning. Hetta síggja vit t.d. klárt og tíðiliga, tá ið Jesus hittir tveir menn, sum eru á veg til Emmaus: “Og hann segði við teir: “O, tykkara óvitugu menn og seinføru í hjarta til at trúgva øllum tí, sum profetarnir hava talað! Átti ikki Kristus at líða hetta og fara inn til dýrd sína?” Og hann byrjaði frá Mósesi og frá øllum profetunum og legði út fyri teimum í øllum skriftunum tað, sum skrivað var viðvíkjandi honum” (Luk 24,25-27). Hetta er eisini akkurát tað sama, sum hann ger, tá ið hann hittir lærusveinarnar aftaná sína uppreisn: “Men hann segði við teir: “Hetta eru tey orð míni, sum eg talaði til tykkara, meðan eg enn var hjá tykkum, at alt tað eigur at ganga út, sum er skrivað í Móselóg og profetunum og sálmunum um meg”” (Luk 24,44).
Eina aðra staðni sigur Jesus: “…til tess at alt hitt rættvísa blóð skal koma yvir tykkum, ið úthelt er á jørðini líka frá blóði hins rættvísa Ábels til blóðs Sakaria Barakiasonar, sum tit drópu millum tempuls og altars” (Matt 23,35). Her talar Jesus um pínslaváttarnar í Gamla Testamenti. Vit lesa um Ábel í 1 Mósebók, sum er hin fyrsta bókin í hebraisku kanon, og vit lesa um Sakaria Barakiasonar í 2 Krýnikubók, sum er hin síðsta bókin í hebraiska kanon. Her talar Jesus altso um allar pínslaváttarnar líka frá byrjanini og til endan av hini hebraisku kanon. Soleiðis síggja vit eisini, at Jesus góðtekur sjálvur hina hebraisku inndeilingina í Gamla Testamenti: Lógin, Profetarnir og Skriftirnar (Skrift & åbenbaring 1997: 158). Hann góðtekur hina hebraisku kanon frá 1 Mósebók til 2 Krýnikubók. Hetta er akkurát tað sama sum at góðtaka okkara inndeiling frá 1 Mósebók til Málaki (Kaiser 2001: 38). Og tá ið Jesus sjálvur góðtekur Gamla Testamenti, so kunnu vit eisini við fullum frímóði seta okkum niður og lesa Gamla Testamenti sum Guds orð til okkum.
Nýggja Testamenti
Líkasum vit kunnu staðfesta guddómliga myndugleikan í Gamla Testamenti við tað, at Jesus sjálvur góðtekur tað, soleiðis hvílir guddómligi myndugleikin í Nýggja Testamenti eisini í sjálvum Jesusi. Tá ið Jesus talaði um sína burturferð, gav hann ápostlunum eisini eitt lyfti um, at Gud skuldi senda teimum Heilagan Anda, sum skuldi vegleiða teir til allan sannleikan: “Men talsmaðurin, heilagi andin, sum faðirin skal senda í mínum navni, hann skal læra tykkum alt og minna tykkum á alt, sum eg havi sagt tykkum” (Jóh 14,26). “Men tá ið hann kemur, sannleikans andi, tá skal hann vegleiða tykkum til allan sannleikan…” (Jóh 16,13). Sostatt er Nýggja Testamenti altso eitt úrslit av Andans leiðslu.
Og í Hebr 1,1 lósu vit: “Eftir at Guð í forðum mangar ferðir og á mangan hátt hevði talað til fedrarnar gjøgnum profetarnar, hevur hann við endan á hesum døgum talað til okkara gjøgnum sonin”. Í Gamla Testamenti talaði Gud gjøgnum profetarnar. Og sum hæddarpunktið av Guds opinbering talar hann so at enda til mannaættina gjøgnum sjálvan Jesus. Og tá ið Jesus síðani gevur ápostlunum lyftið um, at Andin skal læra og minna teir á alt tað, sum Jesus hevði sagt, tá vísir hetta okkum eisini, at Gud heldur á við at tala gjøgnum Jesus við at brúka ápostlarnar sum sendiboð í Krists stað. Teir koma jú ikki við nøkrum nýggjum boðskapi. Á hinari hondini halda teir á við at greina boðskapin, sum longu er givin við Jesu orðum og gerningum. Hetta er eisini orsøkin til, at Jesus kann siga um ápostlarnar: “Tann, sum hoyrir tykkum, hoyrir meg” (Luk 10,16). Soleiðis hava skriftirnar hjá ápostlunum eisini guddómligan myndugleika við tað, at hesin myndugleikin hvílir í sjálvum Jesusi. Og tað var eisini eitt eyðkenni, at skriftirnar, sum fingu pláss í Nýggja Testamenti, skuldu hava júst henda myndugleikan (Skrift & åbenbaring 1997: 160-161).
Nøkur serstøk eyðkenni
Jesus varð krossfestur uml. ár 30, og trý av evangeliunum vórðu eftir øllum at døma skrivaði síðst í 50´unum og fyrst í 60´unum. Hesi vóru: evangeliini eftir Mattæus, Markus og Lukas. Evangeliið eftir Jóhannes varð skrivað í uml. ár 80 – 85 (Skrift & åbenbaring 1997: 80). Hesi fingu tíðliga ápostólskan myndugleika saman við Ápostlasøguni og teimum flestu brøvunum eftir Paulusi. Tað var tó ivamál um summar skriftir (t.d. Hebrearabrævið, Jákups bræv, 2 Pæturs bræv, Judasar brævið og brøvini eftir Jóhannes). Í uml. ár 200 var tað breið semja um, hvørjar bøkur skuldu verða taldar við í Nýggja Testamenti. Og á einum kirkjufundi í Hippo í ár 393 vórðu allar bøkurnar, sum vit hava í okkara Bíbliu, roknaðar við. Hetta sama var eisini galdandi, tá ið nýggjatestamentliga kanon varð viðgjørd fyri síðstu ferð á einum kirkjufundi í Kartago í ár 397. Her mugu vit tó minnast til, at tað ikki er kanon, sum gevur Skriftini myndugleika. Harafturímóti hevur Skriftin longu myndugleika í sær sjálvum. Hetta verður síðani játtað og góðtikið við kanon (Bruce 1981: 22).
Skriftirnar, sum komu við í kanon, skuldu hava nøkur serstøk eyðkenni:
1. Samsvar við hina ápostólsku læruna. Her legði man dent á myndugleikan, sum Jesus hevði givið ápostlunum til at bera hansara orð víðari. Skriftin skuldi altso vera ápostólsk.
2. Søguligur nærleiki til Jesus-hendingina. Rithøvundurin skuldi vera eitt eygnavitni (t.d. Jóhannes) ella ein lærusveinur hjá einum eygnavitni (t.d. Lukas).
3. Omaná hetta kannaði man eisini, um ymisku samkomurnar góðtóku skriftirnar sum ápostólskar.
Hin lutherska læran peikar á, at kanon ikki er endaliga fastløgd einaferð med alla, men at kanon á hinari síðuni er opin. Hetta sigur man fyri at leggja dent á, at bøkurnar, sum eru í Bíbliuni, ikki eru har, tí at kirkjan hevur koyrt tær har, men tí at tær í sínum egna trúvirði og myndugleika hava víst seg at vera vitnisburðir um Guds opinbering (Redse 1999: 52-53).
Okkara andaligi gps’ari
Í Sl 119,105 lesa vit: “Títt orð er ein lykt fyri fóti mínum, eitt ljós á gøtu míni.” Um vit nú at enda ímynda okkum, at vit eru á veg heim ígjøgnum eina myrka skóg mitt á nátt. Um vit tá ikki hava nakað ljós á gøtuni, villast vit skjótt av leið. Uttan eitt ljós í hesum myrkrinum detta vit skjótt um steinarnar og greinarnar á gøtuni. Uttan nakað ljós síggja vit ikki, um vit ganga rætta leið. Um vit á hinari síðuni hava eitt ljós hjá okkum, tá síggja vit, hvar okkara føtur stíga. Nú kunnu vit gleiva upp um steinarnar og greinarnar á gøtuni. Nú síggja vit, at gøtan, sum vit ganga á, er gøtan, ið førir okkum heim til húsa.
Á sama hátt er tað við okkara Bíbliu. Hon er eitt ljós í myrkrinum, sum vísir okkum vegin heim til himmals. Sambært Bíbliuni eru tað bert tveir vegir, sum menniskjan kann ganga á, nevniliga glatunarvegurin ella hin ævigi vegurin (Sl 139,24). Og Bíblian er okkara andaligi gps’ari. Hon vísir okkum, um vit eru á veg til glatan, og hon vísir okkum vegin, sum førir okkum heim til himmals. Gud er nevniliga ein frelsandi Gud, sum vil leiga øll menniskju heim til sína ævigu nærveru. Tí hevur hann eisini givið heiminum eitt ljós – eitt guddómligt og frelsandi ljós, sum vísir øllum teimum, sum eru stødd í myrkrinum, vegin heim til staðin, sum ikki tørvar sól ella mána: Himmalin, har ið Guds dýrd skínur í allar ævir (Opb 21,23). Tað er til henda staðin, Gud vil leiga okkum við sínum livandi og máttmikla orði. Gud vælsigni okkum tí til at liva eitt lív við einari opnari Bíbliu!
Bókmentir
Bruce, F. F. 1981. The New Testament Documents – Are They Reliable? Illinois: InterVarsity Press.
Kaiser, Walter C. (2001): The Old Testament documents: are they reliable & relevant? England, InterVarsity Press.
Redse, Arne (1999): Mennesket i Guds verden, Bergen, Fagbokforlaget.
Schreiner, Thomas R. (2003): The New American Commentary: 1, 2 Peter, Jude. Nashville, Tennessee, Broadman & Holman Publishers.
Skrift & åbenbaring (1997): København, Credo Forlag.
Sproul, R. C. (2003): Defending Your Faith: An Introduction to Apologetics. Wheaton, Illinois, Crossway Books.
Wisløff, Carl Fr. (1946): “Jeg vet på hvem jeg tror!” Bergen, A.s. Lunde & Co.s Forlag.
[1] http://dbi.edu/wp-content/uploads/pdf/dbis-vedtaegter.pdf, egin umseting. Hetta er eitt sokallað ortodokst bíbliusýn.
[2] Her sipi eg serliga til masoretar, sum var ein bólkur av lærdum rabbinarum, ið vóru virknir frá ca. ár 500 – 1000 e.Kr., og sum eru kendir fyri at hava varðveitt ein hebraiskan tekst av Gamla Testamenti, sum eisini verður kallaður hin masoretiski teksturin (Kaiser 2001: 42).


text:
Søgan hjá Útvarpi Føroya
Fyrsta tíðin
Útvarp Føroya byrjaði sínar sendingar 6. februar 1957. Løgtingið hevði í 1956 samtykt at stovna eitt alment útvarp í Føroyum.
Axel Tórgarð, prestur, varð settur sum útvarpsstjóri. Starvsfólk hjá honum skuldu verða Hjørdis Thomsen úr Nólsoy sum programmfólk og Jóan Petur Meitilberg úr Havn sum tøknikari.
Tá sendingarnar byrjaðu, vóru bara Axel og Hjørdis komin í starv, tí Jóan Petur var blivin sjúkur, og hann doyði stutt eftir. Í hansara stað fekk útvarpið sær skjótt nøkur hjálparfólk.
Ein teirra var studenturin og bankamaðurin Niels Juel Arge, sum heilt tíðliga í tíðini hjá útvarpinum gjørdi vart við seg sum upplesari, og ein annar var Elias Johansen, Lias í Rættará, sum fyrr hevði verið blaðstjóri.
Niels Juel Arge varð settur í fast starv longu í mai 1957, og eina tíð hevði útvarpið avtalu við Lias um, at hann skuldi lata tíðindi fyri ávíst krónutal fyrrapart og seinnapart. Seinni varð eisini hann settur í fast starv sum tíðindamaður.
Senditíðin var stutt. Sent varð ein hálvan tíma á middegi og millum hálvan og heilan tíma um kvøldið. Høvuðsinnihaldið vóru tíðindi, veðurtíðindi og nakrar talu- og tónleikasendingar.
Lurtaraprosentið var ógvuliga høgt. Lurtað var eftir hvørjum orði, sum sagt varð í útvarpinum, og fólk skiftu nógv orð um tað, sum bleiv sagt, og ikki minni um, hvussu tað varð sagt.
Fólk kliktu eisini hendan nýggja føroyska miðil, men blaðið 14. September umskrivaði eitt herróp hjá fuglavininum Sverra Patursson og segði: “Latið smáfuglar, heiðafuglar – og útvarpið – hava frið!”.
Senditíðin verður longd
Smátt um smátt varð longt um senditíðina. Sendingarnar vórðu fleiri og fjølbroyttari, og manningin varð eisini økt í smáum. Í 1960 tók Niels Juel Arge við sum útvarpsstjóri, og var hann stjóri til 1990. Útvarpið menti seg gjøgnum øll trýssini, stundum við stórum framleiðslum av útvarpsleikum, beinleiðis sendingum, týðing av heimsbókmentum o.s.fr.
Men pengarnir vóru ov fáir. Útvarpið kláraði ikki at fylgja við tíðini við teimum peningaligu møguleikum, sum vóru. Tøknin var gomul, starvsfólkini ov fá, húsarúmdin ov lítil og tilboðið til lurtaran kundi verið betri.
V4 verður varpað
Alt hetta gjørdi, at farið varð undir eydnuspælið V4. Tað varð sambært løgtingslóg sett í verk í november 1969. V4 vísti seg at gerast ein rimmar inntøkukelda hjá útvarpinum. Samstundis fekk útvarpið sína størstu viðgongd nakrantíð við undirhaldssendingunum, sum folk bara nevndu V4. Ferðast varð kring landið, og sent varð av bygd og úr bý í eini 10 ár.
Nýggj útvarpshús
V4 munaði væl í allar mátar, og skjótt varð farið undir at tekna hús til útvarpið í staðin fyri hølini á Bryggjubakka, sum útvarpið upprunaliga leigaði frá Telefonverkinum, og keypti fyrst í sjeytiárunum.
Tað tók sína tíð at fáa tey nýggju húsini. Farið varð undir byggingina á heysti 1978, og 2. juli 1981 varð flutt inn í tann eystara partin av húsinum, sum hevur tríggjar útvarpsstovur og skrivstovu- og redaksjónsrúm.
Á sjálvum 25 ára degnum, tann 6. februar 1982, varð alt húsið tikið í brúk. Nú vóru eisini forhøllin, útvarpshøllin og leikhøllin klárar. Útvarpið hevði nú einar 2200 fermetrar av gólvi at húsast á, og bara útvarpshøllin einsamøll hevði líka stóra gólvvídd, sum tey gomlu hølini á Bryggjubakka til samans.
Endamálið við útvarpshúsinum var at fáa umstøður at gera gott útvarp. Lagt varð eisini beinanvegin til brots at menna sendingarnar og leingja senditíðina, sum var komin upp á einar 2000 tímar um árið. Síðani hevur senditíðin verið longd javnt og samt, og í nøkur ár hevur hon verið allan sólarringin.
Kappingarneytar leggjast afturat
Manningartalið øktist samstundis, og kappingin harðnaði. Útvarp Føroya var síni fyrstu mongu ár einasti luftborni miðil í landinum. Kapping var frá norskum, donskum og íslendskum útvarpi. Í henni stóð Útvarp Føroya seg væl.
Umleið 1980 fekk ÚF eisini kapping frá sjónvarpi í Føroyum. Sendingarnar hjá fyrst Sjónvarpsfelagnum og síðani Sjónvarpi Føroya tóku í fyrstani nógvar lurtarar ein part av degnum, men sum frá leið stóð útvarpið seg eisini væl í hesi kapping og menti seg.
Í nítiárunum kom fyrst kapping frá fylgisveinasjónvarpi og síðani øðrum føroyskum útvarpsrásum. Umstøðurnar hjá Útvarpi Føroya broyttust, og kappingin um lurtararnar harðnaði enn meir.
Við eini viðkomandi og føroyskari kós við bæði sendingum og tíðindum stóð Útvarp Føroya seg í hesi kapping, og útvarpshúsið var miðskeiðis í nítiárunum víðkað, so betur pláss bleiv til fólk og virksemi.
Fleiri sendarar
Útvarpið byrjaði sínar sendingar við einum lítlum 5 kW sendara frá Marconi, sum kom úr Suðurafrika, hagar hann varð sendur miðskeiðis í fimtiárunum. Hann varð tó ongantíð uppsettur har og kom síðani til Føroya, har hann varð settur upp uppi á Varða í Havn.
Hesin sendari var leingi álitið hjá Útvarpi Føroya at bera boð til Føroya folk, men hann hevði sínar veikleikar og onkuntíð kavaði hann inni, so hann fekk ikki sent. Hjálpt varð um hetta um tíggjuáraskifti 1969-1970, tá tríggir FM-sendarar vórðu settir upp á Húsareyni, á Brúnaskarði og á Hestinum.
Hesir sendarar sendu ikki so langt, sum millumbylgjan, men ljóðgóðskan var munandi betri, og gjøgnum hesar sendarar hoyrdu eitt nú hetlendingar sínar fyrstu sendingar í sterio. Útvarp Føroya varð seinni í sjeytiárunum fyrsta útvarpsstøð, sum rakk um alt landið við stereo.
Sjófólkið fær útvarp Øll áttiárini varð arbeitt fyri nýggjum og sterkum millumbylgjusendara at røkka sjófólkið, sum hevði sítt arbeiðspláss víða um Norðuratlantshav. Hetta fekst loksins í lag, og avrátt varð at byggja ein 200 kW-sendara í Akrabyrgi. Hann sendi í 18 ár, til hann í 2008 varð skiftur um við tveir nýggjar sendarar, ein á 100 kW og ein á 50 kW.
Útvarpið og sjónvarpið verða Kringvarpið
Tá Sjónvarp Føroya varð sett á stovn í 1983, var umráðandi hjá politikarunum, at útvarpið og sjónvarpið vóru hvør sín stovnur. Sum fráleið broyttist hugsanin, og 1. januar 2005 vórðu Útvarp Føroya og Sjónvarp Føroya løgd saman í ein stovn, nevndur Kringvarp Føroya.
Søgan hjá Sjónvarpi Føroya
Politikararnir høvdu ikki stórar ætlanir, tá teir settu almenna sjónvarpið á stovn. Sjónvarpsfeløg høvdu sent kring landið í nøkur ár, men meginparturin av tilfarinum, sum tey sendu, varð tikin úr Danmarks Radio. Privatfólk í Danmark tóku sendingarnar upp fyri sjónvarpfeløgini, sum sendu tær aftur í Føroyum.
Men hetta var ikki lógligt, og tá leiðslan í DR gjørdi føroyskar myndugleikar varugar við, at hetta kundi ikki halda fram, vórðu politikararnir trýstir at seta alment sjónvarp á stovn.
Lágt raðfest
Nógvir politikarar vildu varðveita sjónvarpsfeløgini, men tá teir vórðu kroystir at seta almenna sjónvarpið á stovn, vóru ambisjónirnar so lítlar, at tað bert skuldu starvast trý fólk í føstum starvi - ein stjóri, ein teknikari og ein bókhaldari, og so nøkur freelance-fólk afturat. Sjónvarpsgjaldið skuldi ikki vera størri enn tað, sum sjónvarpfeløgini kravdu í limagjaldi, o.u 250,00 krónur um árið.
Harafturat var landsstýrissamgongan ósamd um, hvønn bygnað sjónvarpið skuldi hava. Summir vildu hava, at sjónvarpið skuldi verða partur av útvarpinum, meðan aðrir vildu hava sjónvarpið lagt í sjálvstøðugan stovn, við egnari leiðslu og sjónvarpsnevnd. Tá avtornaði vunnu hesir, og Sjónvarpið gjørdist sjálvstøðugur stovnur, óheftur av útvarpinum.
Eitt annað dømi um, hvussu lága raðfesting sjónvarpsmálið hevði, er, at tá farið var at fáa sjónvarpinum innivist, varð kannað, um tað ikki kundi halda til í gomlu útvarpshúsunum á Bryggjubakka, sum útvarpið stutt frammanundan var flutt úr. Tað endaði við, at innbúgvssølan hjá Smæruni í Vørðsluni í Havn varð keypt og innrættað til sjónvarpshús. Á sumri í 2013 varð alt virksemið hjá sjónvarpinum flutt í Sortudíki.
Alment sjónvarp 1. apríl 1984
Grundarlagið undir lógini um føroyskt sjónvarp, sum Løgtingið samtykti fyrst í áttatiárunum, var lógin um Útvarp Føroya, ið fór at senda í 1957. Peningur hevði í nøkur ár verið settur av á fíggjarlógini til sjónvarpsnet, og tá almenna sjónvarpið fór at senda 1. apríl í 1984, sást tað um meginpartin av landinum.
Fyrstu fimm mánaðirnir vóru royndartíð, men 1. september í 1984 varð farið undir regluligar sendingar. Avtala varð gjørd millum Sjónvarp Føroya og Danmarks Radio, um at Sjónvarpið kundi senda allar sendingar hjá DR í Føroyum, og seinni varð avtala gjørd við TV2 í Danmark, um at sjónvarpið eisini kundi keypa eitt ávíst tímatal av tilfari frá teimum um vikuna, m.a. filmar og sendirøðir.
Jógvan Asbjørn Skaale, fyrsti stjórin
Jógvan Asbjørn Skaale, sum hevði verið formaður í Sjónvarpsfelagnum í Havn, gjørdist fyrsti stjórin í almenna sjónvarpinum. Hóast politikararnir í útgangsstøðinum bert ætlaðu, at sjónvarpsgjaldið skuldi verða kr. 250,00 um árið, eydnaðist at fáa gjaldið hækkað so mikið, at nøkur starvsfólk kundu setast, og so varð lagt til brots.
Stutt áðrenn sjónvarpsfeløgini góvust, vórðu tey farin at senda donsku TV-avísina, men tá almenna sjónvarpið tók yvir, varð TV-avísin strikað. Tað mundi elvt til uppreistur millum hyggjararnar, men leiðslan í sjónvarpinum vildi ikki slaka fyri trýsti, hóast føroyska tíðindasendingin ”Dagur og Vika” bert var á skránni eina ferð um vikuna ta fyrstu tíðina.
Seinni komu tvær tíðindasendingar, og seinastu mongu árini hava tær verið fýra. Leiðslan í sjónvarpinum legði eisini dent á at hava barnasendingar og mentanarsendingar sum fastan tátt á skránni, og haraftrat vórðu gjørdar stakar føroyskar sendingar og kjaksendingar. Seinni eru regluligar ítróttarsendinginar eisini komnar á skránna. Og hetta hevur í høvuðsheitum verið leisturin í sjónvarpsskránni øll árini.
Norðurlendskt samstarv
Sjónvarpið hevur alla tíðina havt gott samband við hinar norðurlendsku kringvarpsstøðirnar, serstakliga NRK, sum Sjónvarp Føroya fekk atgongd til um fylgisvein. Á tann hátt bar til at fáa aktuellar myndir til uttanlandstilfar og norðurlendskt tilfar.
Norðmaðurin varð eisini góður at heita á, tá sjónvarpið skuldi senda Premier Leauge-fótbólt beinleiðis leygardag, tí bondini úr Danmark komu ikki fyrr enn mánadag. Stórur dentur varð lagdur á norðurlenskt tilfar, og sendingin ”Grannar okkara” við norðurlendskum tíðindum var fastur táttur í mong ár.
Hetta var, áðrenn parabolsjónvarp og Televarp komu í hvørt hús í landinum.
Framkomin tøkni
Tá sjónvarpið byrjaði, var tøknin rættliga framkomin, tí nú bar til at taka bæði ljóð og myndir upp á eitt og sama band – sjónbandið. Sjónvarp Føroya var longu frá byrjan tøkniliga á sama stigi sum aðrar sjónvarpsstøðir.
Men sjónvarpsútgerð var framvegis lutfalsliga dýr. Hvørt upptøkusett, sum tíðinda- og myndafólk nýttu, tá tey gjørdu upptøkur uttan fyri sjónvarpið, kostaði tað mesta av eini hálvari millión krónum. Nú er øll tøknin talgild, og hon er vorðin bíligari. Ein stór broyting hevur eisini verið í arbeiðsbýtinum millum tíðinda- og myndafólk og tøknikarar, tí nú er ikki óvanligt, at tíðindafólkini taka upp og klippa tilfarið sjálv - takkað veri nýggju tøknini.
Nógvir sjónvarpsstjórar
Síðani Aksel Tórgarð fyrstu ferð beyð lurtarunum góðan dag á Bryggjubakka 6. februar í 1957, hava bert verið fýra útvarpsstjórar. Men meðan útvarpsstjórarnir hava verið meiri støðugir, hevur verið øðrvísi í sjónvarpinum.
Jógvan Asbjørn Skaale var sjónvarpsstjóri til 1993, tá Árni Gregersen tók við. Í 1995 gjørdist Tróndur Djurhuus sjónvarpsstjóri. Hann sat til september 2000, tá táverandi útvarpsstjórin, Jógvan Jespersen, eisini varð biðin um at taka við leiðsluni í sjónvarpinum fyribils.
Mikkjal Helmsdal gjørdist sjónvarpsstjóri í august 2001, men hann legði frá sær trý ár seinni, tá politiska leiðslan hevði gjørt av at leggja Útvarpið og Sjónvarpið saman í ein stovn – Kringvarp Føroya. Tá varð samstundis avgjørt, at útvarpsstjórin skuldi verða stjóri í samanlagda stovninum frá 1. januar 2005.
Jógvan Jespersen legði frá sær sum kringvarpsstjóri 1. apríl 2008 og tá tók eisini fyrsti kvinnuligi stjórin, Annika Mittún Jacobsen, við á stovninum. Verandi kringvarpsstjórin, Dia Midjord, byrjaði í starvinum 1. august 2012.


text:
Miðjarðarhavslondini
Tey lond, sum liggja fram við Miðjarðarhavi, kalla vit Miðjarðarhavslondini. Tey eru: Portugal, Spania, Italia, Slovenia, Kroatia, Bosnia-Hersegovina, Montenegro, Albania, Grikkaland, Turkaland, Kýpros, Sýria, Libanon, Ísrael, Egyptaland, Libya, Marokko, Algeria og Tunesia.
Miðjarðarhavið hevur í mangar túsund øldir verið felags ogn hjá øllum teimum fólkum, sum búðu í Miðjarðarhavslondunum. Hesi fólk róðu út á hesum havi, tey sigldu land úr landi á havinum við farmi og til stuttleika, og tey funnu sær vinir og settu búgv hvør hjá øðrum. Tað var havið, sum knýtti tey saman. Hesi fólk hava frá fyrndartíðum havt so nógv felags áhugamál, at tey mangan hava kent seg sum eitt fólk. Og í langa tíð vóru tey eisini í einum ríki, sum hevði høvuðssæti í Róm. Ríkið var tí kalla Rómverska ríkið. Tað er tí ikki so løgið, at fólkið í hesum londum mettu síni lond at vera øll jørðin, og kallaðu havið, sum lá í miðjuni, Miðjarðarhavið.


text:
Ummæli av "Seyðabókini" eftir Robert Joensen, savnað og givið út av nýggjum hevur Jonhard Mikkelsen, Forlagið Sprotin
Vit lógu kvirr sum mýs undir leivdunum av einum vøllgarði uttan fyri garðarnar suðuri í Dali, mamman, bróður og eg sum óviti um 5 ára aldur. Mamman teskaði fyri at hava okkum friðarligar. Altíð er drúgt hjá óvitanum at bíða, men við eitt var seyður har, minnist høvdini á ónum fyrst daga undan. Tær skiftivís gingu og smárunnu, og nakað aftaná komu rakstarmenninir báðir, abbin var annar, hin minnist eg ikki, hvør var. Hund minnist eg ongan, helst tí vit dagliga gingu millum hundarnar í túnunum, meðan seyðarakstur høvdu vit ikki verið við til áður.
Tá ið seyðurin var farin framvið, reistust vit og fóru kúrr aftaná. Ivist ikki í, at mamman hevur hildið okkum aftur fyri ikki at órógva raksturin. Vit komu tvørtur um eitt uppkleyrað øki við grindina, har neytini um kvøldarnar stóðu og bíðaðu eftir at sleppa heim.
Uttan nakað fór seyðurin í rættina. Ikki fyrr enn í rættini minnist eg lombini, serliga av tí, at meðan ærnar skuldu hagreiðast, vórðu tey skild frá í ein part av rættini fyri seg. Eg var spentur at síggja lombini fara um trongu lambasmoguna aftur í hagan, men at tey fóru út um smoguna, minnist eg ikki.
Hetta var eitt av minnunum, sum klárt runnu fram fyri meg, tá eg grammur las endurprentaðu seyðabøkurnar hjá Robert Joensen, ið Jonhard Mikkelsen hegnisliga hevur savnað og givið út í bókina við heitinum "Seyðabókin" á forlagnum Sprotanum.
At lesa tekstin hjá Roberti er sum at vera í bóndans garði norðuri í Vági og hoyra prátið um rakstrarlíkindi, seyð, hundar, um góðar og ringar løtur í sambandi við rakstur, um gott og minni gott kjøt og mangt mangt annað.
Robert hevur verið ein framúr eygleiðari og sera nágreiniligur. At hann hevur dugað væl at eygleitt og at fest tað á blað, sæst nógvar staðir í bókini, m.a. við at hann vísir á, at við at taka í ullina á livandi seyði, koma blóðmeltingar á krovið, at áseyður, sum er væl fyri um heystið, lembir oftari tvey, samanborið við um áseyð í minni góðum standi, og at ervaseyður hevur skarari litir enn seyður, sum hevur gingið í heiðalendi.
At fólk, sum fáast við seyð, hava tikið nógv av tí, ið Robert skrivaði, til sín er greitt. Trúgvin uppá at reyður seyður er betur enn annar seyður er týðilig enn í dag, og er Robert nokk ein av keldunum til hennara. Tað sama er nokk við uppáhaldinum um, at veðurlomb, sum hava horn við rundum tvørskurði, hilnast betur enn veðurlomb við røðutum hornum, t.e. kantutum tvørskurði. Arvafrøðin sigur okkum í dag, at rundur tvørskurður hongur saman við blandingi av tveimum ymsum sløgum av “røðutum hornum” (enskt: hybrid).
Í nøkrum førum sæst greitt, at Robert hevur fingið meira at vita so við og við sum hann skrivar og gevur út nýggjar bøkur. T.d. skrivar hann tíðliga um “vørtu” hjá gimburlambi. Seinni skrivar hann, at “hetta er gott fyri spinanum” “verður sagt bæði um gimbur- og veðurlomb”. Og uppaftur seinni vísir hann á, at spini verður nýtt í samband við gimburlomb. Spini er jú sama orð sum “spene” í øðrum norðurlendskum málum, og er sjáldan at hoyra nú.
Sambært Robert var arbeiðssetningurin í bóndans garði norðuri í Vági á heysti at fletta 10 tummað lomb aftan á dagsins verk. Tað ljóðar mær at vera nógv. Sambært áðurnevnda abba mínum, sum var nógv uppi í St. Dímun sum yngri, so var setningurin at fletta 6 lomb á St. Dímun eftir dagsins verk, men eg minnist ikki at siga, um tey tá vóru tummað ella ikki.
Umframt nýggju myndirnar við myndateksti eru einastu broytingarnar Jonhard hevur gjørt, at hann hevur sett einstakar orðalýsingar afturat teimum hjá Roberti, og tá eru orðalýsingarnar tiknar beinleiðis úr Móðurmálsorðabókini. Stak henti leitorðalistin seinast í bókini er eisini nýggjur.
Við orðalistunum kundi Jonhard verið farin eitt lítið sindur víðari við at lýst viðkomandi orð og hugtøk enn betur, sum til dømis “varg” og “mør”, sum fólk stundum hava ilt við skilja. At upplýst, at tey merkja “úlvur” og “tálg”, hevði gjørt tað lættari at nýtt hesi orð rætt. Eisini sakni eg vøkru orðini/ orðingarnar “at brynna” og “at vera á blessmanna”/”at blesma” í listunum, tey merkja “at geva krýatúrum vatn”, (kemur av orðinum brunnur), og at “ærin stendur fyri brundinum”.
Nøkur hjartasuff havi eg. Eggjastokkur er betur nevndur á føroyskum sum "eggjarót" bæði hjá konu og ær, og lívmóður á seyði sum lambsmóður. Í greinini um bismaran hevði verið passandi at greitt frá um "snarið". "Tað ríður um snarið" er kent orðafelli, snarið er bandið sum bismarin vigar um. Um eg havi skilt tað rætt, so verður liturin á seyði lýstur framanifrá og oftast bara við 3 brigdum. Tað vil siga, at lambið ovast til høgru á síðu 58 hevði eg lýst soleiðis: múllit, eyglit og hølsut (og bakhvítt) veðurlamb.
Robert lýsir seyðahaldið, sum tað var Norðuri í Vági (Klaksvík), serliga í Uppsølum fyri knappari øld síðani ,so væl og breitt, at illa ber til at koma afturumaftur. Tí rokni eg ikki við, at nakar fer at lýsa seyðahaldið, sum tað var syðri á í Føroyum. Tí haldi eg, at tað hevði passað seg væl at havt nøkur brot í Seyðabókini um tað, uttan at tað skuldi gjørt seg nakað petti inn á verkið hjá Roberti, bara tað var greitt, hvat var nýtt, og hvat var frá Roberti.
Gomlu myndirnar í Seyðabókini eru væl valdar, tær lýsa umhvørvið sera beinrakið, har ung og gomul savnaðust á rættunum. Myndin á s. 28 - 29 dregur fram minni, tá eg saman við flest øllum óvitunum í bygdini var úti í Rætt í Nólsoy fyri hálvari øld síðani, har vit føldu okkum sum rættar menn, tá ið vit hjálptu til við at fáa lombini til seyðamannin at marka.
Myndin á s. 116 sigur eina góða søgu. Eg dugi ikki annað at síggja, enn at menninir standa høviskliga og bíða eftir, at konan skeinkir teimum í glasið. Um tað er prestakonan inni á Nesi, sum skeinkir, veit eg ikki, men tað sær út til, at hon hevur skonkt fyrr.
Nýggju myndirnar eru ikki minni væl valdar, og tær vísa, at myndafólkini við nærlagni og kærleika til evnið hava tikið myndirnar, tað er næstan so, at tú luktar seyðin og hoyrir lombini jarma. Tað sama má sigast um nýggju tekingarnar, sum Archi Black hevur teknað, tað er sum um kjøtið liggur á borðinum framman fyri tær, og tú undrast, hví kjøtið ikki luktar.
Men so kemur tað til oyramerkini, sum standa teknað á síðu 39 og 41 (avrit úr Føroysku orðabókini). Ikki er gott at vita hjá tí, sum ikki kennir nógv til seyðahaldið, at markini eru teknað, sum eru tey sædd aftanifrá. Og góðu myndirnar av nýmarkaðu lombunum (s. 37 og 38) hjálpa ikki, tí tær eru tiknar frammanifrá! Sami feilur er tíverri eisini í aðrari nýútkomnari bók um seyð.
Seinastu 25 - 30 árini er nógv broytt. Óvitar síggjast næstan ikki á rættini heldur enn lundi á jólanátt, fjúsið hjá monnum er vorðið vátt, hagreiðingin er nógva staðir væl skipað, og eru tí blóðmeltingarnar á krovunum fækkaðar í stórum, men tíverri kemur tað oftari og oftari fyri, at heilar rættir av seyði verða royttar á heystardagi og nógvar bygdir manna í dag ikki fjallskipan. Soleiðis broytist alt við tíðini. Roknast kann við, at komandi árini koma at henda enn størri broytingar, men tað er ein onnur søga, og krevur aðrar bøkur.
Takk fyri Jonhard, at tú hegnisliga fekk givið bøkurnar hjá Roberti út í einum. Hetta verður bók, sum kemur at verða nógv slitin av øllum, sum hava áhuga og gleði í seyðahaldinum. Eg ivist onga løtu í, at um Robert var okkara millum í dag, hevði hann glett sum um verkið. Eg gleðist um hetta vælaverkið, sum kemur at standa væl fyri millum okkara bøkur.
Gunnar Bjarnason
Les meira
Les minni


text:
Sosialisma
Sosialisma, eisini nevndir javnaðarstevna, er ein politisk hugsjón, sum kann sigast at hava søguligar røtur langt aftur í tíðina. Men teir fyrstu sosialistnir í modernaðari tíð vóru Henri Saint Simon og Charles Fourier í Fraklandi og Robert Owen í Onglandi. Seinni kom Karl Marx og Friedrich Engels á pallin. Teir grunnløgdu tað vísindaligu sosialismuna í mótsetning til sosialismuna hjá Saint Simon og Owen sum teir kallaðu utopiska. Marx finst at kapitalistiska marknaðarbúskapinum og harvið privata ognarættinum til framleiðslutólini. Hansara atfinnagar eru grundaðar á kanningar av kapitalistiska búskapinum. Í sínum høvuðsverki Kapitalurin vísur hann at fríi marknaðurin skapar permanent afturvendandi kreppur og er ein forðing fyri búskaparligum vøkstri og tøkniligum framburði. Afturat tí skapar kapitalisman fátækradømi fyri serliga arbeiðarastættina. Hansara alternativ til marknaðarbúskapin er ætlanarbúskapurin, har staturin eigur meginpartin av framleiðslutólinum. Staturin skal stýra marknaðarkreftinum. Á tann meinar Marx at tað kann sleppast undan afturvendandi kreppinum.
Máli hjá sosialsmuni er at avskaffa fátækradømi, samfelagsstættirnar og statin. Marx meinti at sosialisma bara kundi koma ígjøgnum við eini kollvelting. Marx greiddi frá at sosialismu fyrsta stigi á leiðini til kommunismu. Ein tílík kollvelting bleiv veruleiki í 1917 við Vladimir Lenin á odda. Seinni er kommunisma ofta sett í samband við stýri í Sovjet.
Arðir sosialistar sum sosial-demokratarnir meina ikki at tað er neyðugt at við kollvelting fyri at innføra sosialsmu. Greiðastu mótsetningar til sosialismu eru kapitalisma og liberalisma.


text:
Orð og lag: Kajfinn Hammer
Viðmerking: Yrktur í juli 2008 á trúboðaraferð í Sekondi í Ghana, Afrika.
1. Eg havi hoyrt um eitt land har við Glarhavsins sand,
har ið deyðin er horvin, har ei brek nakar ber.
Eg havi hoyrt um tess dýrd, í Guðs ljómi er skírd,
hetta landið tað Himmalin er.
Niðurlag: Hetta landið Guðs menn gjølla hava sagt frá
í Guðs Orði so livandi greitt;
á, hvør sæla til fulnar at eiga tað á
allar ævir tess sælu at sjá.
2. Eg havi hoyrt um ein Stað, har ið øll eru glað,
har ið sólin ei setur og ei ónt nakar ger.
Fram við gøtum av gull vaksa trø undurfull,
hesin Staður hann Himmalin er.
Henda Staðin…
3. Eg havi hoyrt um eitt heim fylt við gleði og gleim,
har ið endurloyst frøast, Guði lovsong ein ber.
Eg havi hoyrt um tess frið, dýrd og sælu tess við,
hetta heimið tað Himmalin er.
Hetta heimið…
4. Eg havi hoyrt um eitt fólk, um ein atsøktan bólk,
um ein blóðkeyptan skara, út frá skøkjuni fór.
Eg havi sæð teirra stríð, Andans kraft latin í,
sum Elias móti Jesabel fór!
Hetta fólkið…
5. Eg havi hoyrt um ein mann, sum á deyðanum vann,
ein, sum lekti tey sjúku og á bylgjunum gekk.
Hann gav blindføddum sjón, vak upp deyð og bar vón,
tað er Jesus, sum á Golgata hekk.
Henda mannin…
6. Eg havi hoyrt um eitt blóð, eina reinsandi flóð,
sum hvønn syndara tváa kann hvítan sum snjó.
Eg havi hoyrt um tess kraft, sum kann loysa hvørt haft,
hetta blóðið er Guðs Sonar blóð.
Hetta blóðið…
7. Eg havi hoyrt um eitt Navn, um eitt ljós fyri stavn,
sum hin Óndi man skýggja og hata á tamb.
Fyri tí skal ein dag hvør og ein boyggja knæ,
hetta Navnið er Jesus, Guðs Lamb.
Hetta Navnið…