text:
Jarðskjálvti
Jarðskjálvti; brádligar rørslur í jarðarskorpuni, sum elva til harðligar ristingar. Ein jarðskjálvti kemur av, at tvær plátur glíða hvør móti aðrari. Rivan, sum tær glíða framvið, verður kallað umskaring. Tá ið tær flyta seg, elva tær til ristingar í jørðini. Jarðskjálvtar kunnu vera so harðir, at teir fáa heilar bygningar at rapa. Harðastu jarðskjálvtarnir eru í Japan. Í 1923 doyðu 143 000 fólk í einum jarðskjálvta. Føroyar eru langt frá einum plátumóti, har harðir jarðskjálvtar kunnu vera. Tó kunnu veikir jarðskjálvtar vera her. Í 1967 var ein veikur jarðskjálvti í Suðuroy, sum fólk í oynni merktu. Á markinum millum jarðarplátur, eitt nú í Turkalandi, Japan ella í Kalifornia við amerikonsku vesturstrondina, kann ein jarðskjálvti fáa jørðina at skelva so harðliga, at hús rapa og vegir brotna. Tá støkka ofta gassleiðingar sundur og elva til nógvan eld. Ofta doyggja fleiri fólk av eldi enn av rapaðum húsum. Í londum og býum, har jarðskjálvtar ofta eru, royna tey at verja seg so væl sum gjørligt. Til dømis royna tey at byggja soleiðis, at bygningarnir tola harðan skjálvta. Tó verða neyvan allir bygningar bygdir soleiðis, sum teir eiga. Ein jarðskjálvti kann koma uttan nakra ávaring. Tó eru ofta smáir skjálvtar undan einum stórum skjálvta.
Ristingar, elvdar av jarðskjálvta, verða máldar við einum tóli, sum nevnist seismografur. Fyri at kunna ávara fólk so skjótt sum gjørligt, máta vísindafólk neyvt allar ristingar í jarðarskorpuni. Tey brúka seismograf, eitt málitól, sum er fest í føstu helluna. Seismografurin er sera viðkvæmur og mátar allar ristingar, sjálvt hinumegin á jørðini.


c: text/html

text:
Luksemburg
Luksemburg er eitt land í Evropa. Høvuðsstaður er Luxembourg. Har eru nógv ídnaðarvirkir, og har hevur høvuðsumsitingarráðið fyri felagsmarknaðin sæti. Luksemburg hevur mark við Belgia, Frakland og Týskland.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Hetta lítla landið hevur í øldir verið miðdepil í Evropa. Væl vardar borgir og víggirdir býir, bygd at verja seg fyri herdeildum, ið fóru ígjøgnum landið, eru at síggja víða um.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Málið er týskt og franskt, og landið er eitt hertugadømi.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Innibyrgt ímillum Týskland, Frakland og Belgia er lítla stórhertugadømið Luksemburg. Luksemburg er eitt av minstu londunum í Evropa, men eisini eitt av teimum vakrastu. Tað mesta av landinum er fjallalendi, og ofta eru fjøllini skógvaksin. Í teimum djúpu dølunum renna fleiri rættiliga stórar áir. Stórir partar av Luksemburg eru í Ardennufjøllum; landslagið har er heyggjut og skógvaksið.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Landið er eitt hitt ríkasta í Evropa og gitið sum altjóða fíggjarmiðdepil og skattaparadís. Meginparturin av inntøkunum eru frá tungídnaðinum og tænastuvinnuni. Hóast landið er lítið, hevur tað stóran leiklut í ES, tí at ES-dómstólurin og aðrar ES-skrivstovur eru har. Ferðavinnan veksur støðugt, tí at mong fólk vilja fegin síggja óspiltu náttúruna og vøkru borgirnar og gomlu, víggirdu býirnar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Serbia
Serbia er lýðveldi í Evropa. Í norðri hevur Serbia mark við Ungarn, í eystri við Rumenia og Bulgaria, í suðri við Makedónia, Albania og Kosovo, og í vestri við Montenegro og Bosnia-Hersegovina.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Tá Jugoslavia syndraðist í 1991, løgdu lýðveldini Serbia og Montenegro saman og stovnaðu nýtt samveldisríki, sum at Jugoslavia. Nýggja samveldisríkið hjálpti serbiska fólkinum í Kroatia og Bosnia at kríggjast: tað elvdi til, at mong lond settu revsitiltøk í verk ímóti Jugoslavia og steðgaðu øllum samhandli við nýggja samveldisríkið. Í 2003 skifti samveldisríkið navn frá Jugoslavia til Serbia og Montenegro, og eftir at fólkaatkvøða varð hildin í Montenegro í 2006 og úrslitið var, at Montenegro vildi loysa frá Serbia vórðu londini bæði sundurlisin.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Matur[rætta | rætta wikitekst]
Serbar gera smakkgóðan og fjølbroyttan mat. Raznjici, spritusteikt lambskjøt við piparfrukt, verður ofta etið aftur við einari skál av jogurti. Kjøtbollar við leyki og róma, nevnt cevapcici, og kálrullur fyltar við kjøti, leyki, ertrum og hvítleyki eru væl dámdir rættir.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsstaðurin í Serbia, Beograd, er við Donau, sum rennur ígjøgnum fruktagóða akurlendið norðast í landinum.
Býir[rætta | rætta wikitekst]
- Beograd (1 114 000)
- Novi Sad (196 000)
- hjdóedy (174 000)
- geudiub (165 000)
- Kragujevac (150 000)
- Subotica (100 000)
- Uroševac (98 000)
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]


text:
Steven Seagal
Steven Seagal (f. 10. apríl 1952 í Lansing, Michigan) er ein amerikanskur skuespælari. Hann er kendur frá 80unum og 90unum fyri filmar sum Nico, Hard to Kill og Under Siege. Men síðan 2002 eru allir filmar við honum farnir beinleiðis út á DVD. Seagal hevur eisini roynt seg sum bluesgittarleikara, men hetta eydnaðist honum ikki væl. Eisini hevur hann arbeitt eitt sindur sum politistur í heimstaði sínum New Orleans, Louisiana.
Av ókendari orsøk segði Seagal nei til at vera við í The Expendables, ið var ein filmsverkætlan, ið hevði til endamáls at sameina eina rúgvu av kendum actionleikarum frá 80unum, so sum Sylvester Stallone, Dolph Lundgren, Mickey Rourke, Arnold Schwarzenegger og Bruce Willis.


text:
Wikipedia:Vælkomin nýbyrjari
- Ikki brúka hesa síðuna til at royna at rætta, nýt í staðin sandkassan!
Vælkomin til Wikipediu!
Wikipedia er ein verkætlan, har ið vit skriva og nýta eina alfrøði saman. Endamálið er at gera eina alfrøði við frælsum innihaldi á øllum málum. Tað merkir, at innihaldið er frítt atkomuligt fyri ein og hvønn at útgeva og nýta. Vit byrjaðu í 2001 og arbeiða nú við meira enn 30 milliónir greinum á umleið 250 málum]], harav eru 10,641 greinar í tí føroysku útgávuni. Tær størstu útgávurnar eru tann enska, sum hevur yvir 4 milliónir greinar, tann niðurlendska, týska og svenska, sum allar hava yvir hálva aðru millión greinar.
Tú kanst luttaka
At skriva og rætta greinir á Wikipediu er rættiliga einfalt, tá tú fyrst hevur lært tað, men royn tað endiliga. Tú kanst rætta eina og hvørja grein júst nú! Tað er bara at klikkja á leinkjuna «rætta» ella á «rætta wikitekst» sum er omanfyri greinina, alt eftir um tú ynskir tann gamla mátan við wiki-kotum ella tann nýggjara mátan uttan kotur. Skriva í teigin og trýst á «Goym síðu». Um tú ert nýggj/ur, so kanst tú royna teg í sandkassanum. Ein reyð leinkja merkir, at greinin ikki er til enn (men tú kanst upprætta hana við at trýsta á leinkjuna), og nýggj leitiorð kunnu skapast við at skriva tey inn í leititeigin ovast til høgru og trýsta á «Leita».
Skráset teg
Sjálvt um tað ber til at rætta síður uttan at rita inn fyrst, so er tað smart at skráseta seg sum brúkara — ein brúkarakonto gevur tær fleiri fyrimunir, t.d. møguleika til at leggja myndir upp. Tað kostar onki, tú kanst gera tað dulnevnt og tekur bert nøkur sekund (kunning um innritan og brúkaranavn). Um tú hevur hug, so kanst tú gott skriva eitt sindur um teg sjálva/n á tínari brúkarasíðu, sum tú finnur við at klikkja á títt brúkaranavn heilt ovast á síðuni, tá tú ert innritað/ur. Tú fært eisini tína egnu kjaksíðu, har aðrir brúkarar kunnu seta seg í samband við teg.
Hvussu eiga greinir at verða skrivaðar?
Áðrenn tú fert í gongd er tað tó best líka at lesa eitt sindur í Hvussu ein rættar eina síðu og Sniðhondbókini, fyri at síggja, hvussu ein grein eigur at verða sett saman, og hvussu tú kanst formatera tekstin. Tað er eisini sera týdningarmikið, at tað verður skrivað so óheft sum gjørligt, og ein eigur at nýta heilar setningar. Tú kanst kjakast um eina grein við at klikkja á «kjak» ovast á síðuni.
Fá hjálp frá øðrum
Um tær tørvar hjálp, so ber væl til at venda tær til ein av hinum brúkarunum. Tú kanst t.d. finna onkran av teimum brúkarunum sum eru virknir beint nú, við at trýsta á leinkjuna Seinastu broytingar í skránni til vinstu. Tú kanst eisini spyrja í Undirhúsinum, har ið aðrir wikipedianarar (brúkarar) fara at royna at svara tær uppá tín fyrispurning.
Nýta tilfar frá øðrum versjónum av Wikipedia
Sjálv um tær einstøku málsligu útgávurnar eru sjálvstøðugar verkætlanir, so eru allar tó ein partur av Wikipedia. Tú kanst harvið frítt týða og nýta tilfar frá øðrum útgávum av Wikipedia, t.d. frá ensku, týsku, donsku, svensku ella norsku Wikipediu uttan at hugsa um at geva kelduna. Hetta er ofta ein stórur fyrimunur, eftirsum tað eru nógvar greinar ið fara í dýpdina á hesum Wikipediunum. Har ber eisini ofta til at finna myndir, sum liggja á Commons.wikimedia.org og tí kunnu nýtast á øllum Wikipedia útgávunum óansæð mál.
Hjálp:Innihald > Wikipedia:Vælkomin nýbyrjari


text:
Konfirmatións
Konta
...eisini til tín, hóast tú ikki velur eina kirkjuliga konfirmatión.
Fá samband
35 9870
ss@ss.fo
Starvsfólk
Snarvegir
Tvey kort geva tryggleika
Tað er altíð gott at hava 2 ymisk kort hjá sær
– og serliga tá tú skalt ferðast.
Eitt kort kann brotna, verða stolið, ella nýtsluhámarkið nøktar ikki tørvin á ferðini.
Visa/Dankort hevur eitt nýtsluhámark á kr. 20.000 pr. leypandi 30 dagar í útlendskun valuta.
MasterCard Debitt kortsløgini hava í mun til Visa/Dankort hægri nýtsluhámark.


text:
16. desember
16. desember er dagur 350 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 351 um skotár er). 15 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2013 - Føroya fyrsti langhylur varð reisur á Oyrunum í Vági. Hann væntaðist tá at gerast liðugur á sumri 2014.
- 2012 - Pál Joensen vann bronsu á HM á stuttgeil í 1500 metrum frí við tíðini 14:36.93, danin Mads Glæsner vann kappingina við tíðini 14:30.01. Bronsu heiðursmerkið sum Pál vann var tað fyrsta heiðursmerki í HM í svimjing, sum nakar føroyingur nakrantíð hevur vunnið. Í juni 2013 varð bronsan broytt til silvur, av tí at danin Mads Glæsner, sum vann gull í somu kapping, varð dømdur fyri doping og misti tí heiðursmerkini, ið hann hevði vunnið á HM á stuttgeil í 2012. Dopingroyndirnar vóru tiknar undir HM stevnuni.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1977 - Rikard Long (f. 1889)
- 1859 - Wilhelm Grimm (annar av Grimm brøðrunum)


text:
Sosialistisk Ung
Sosialistisk Ung (stytting SU) er ungmannafelagið hjá Javnaðarflokkinum. SU er grundað á somu grundvirðir sum Javnaðarflokkurin, men er tó óheft av flokkinum. Nevndin er mannað sum fimm manna nevnd við forkvinnu, næstforkvinnu, skrivara, kassameistara og einum eykalimi. Nevndin hittist til fund umleið fjúrtanda hvønn dag.
Nevndin[rætta | rætta wikitekst]
- Sunneva Mohr, forkvinna.
- Jóna Ólavsdóttir, næstforkvinna.
- Bergur Arnbjarnarsonur Dalsgarð, kassameistari.
- Ragnhild Dam, skrivari.
- Erhard Petersen, nevndarlimur.


text:
Riddarakvæði
Riddarakvæði hava altíð verið væl umtóktur skaldskapur í Føroyum, líka frá fyrstu tíðini, kvæði vórðu yrkt. Talaner um høviskan skaldskap um rík og/ella aðalborin fólk, og vanligasta temu í teimum eru kærleiki og hevnd.
TSB-skrásetingin hevur hendan bólkin við sum bólk D.
Í TSB eru skrásett 45 føroysk kvæði av hesum slagi[rætta | rætta wikitekst]
Ívars vísa (TSB D 1)
Frúgvin Espalín (TSB D 11)
Ásbjørn prúði (TSB D 16)
Moyin og sveinurin (TSB D 71)
Harra Pætur og Elinborg (TSB D 72)
Junkarin Loðin (TSB D 79)
Pætur Knútssons vísa (TSB D 80)
Magnus kongur í Noregiella (TSB D 94)
Ríki Álvur (TSB D 128)
Biðilin (TSB D 130)
Kongur og jomfrú (TSB D 136)
Ríka frú (TSB D 155)
Pálnir Búgvason (TSB D 163)
Svein kongur (TSB D 172)
Ebbin kall (TSB D 178)
Harra Jóan Ingvarsson (TSB D 193)
Herleivs kvæði (TSB D 211)
Magnus Jógvansson (TSB D 212)
Brøðurnir (TSB D 222)
Riddarin og festarmoyin (TSB D 224)
Grímur á Aðalvølli (TSB D 230)
Roysningur (TSB D 231)
Harra Pætur og Kirstin (TSB D 245)
Harra Tímars vísa (TSB D 247)
Selamons ríma (TSB D 256)
Valdiman og Tóva (TSB D 258)
Brúnsveins vísa (TSB D 259)
Plóg og Ingimman (TSB D 310)
Faðir og sonur (TSB D 316)
Faðir og dóttir (TSB D 324)
Pálins táttur (TSB D 334)
Ingimann og Eirikur (TSB D 345)
Kong Valdiman og Sofía (TSB D 346)
Gunnars kvæði (TSB D 355)
Ívar Skjøldsvein (TSB D 362)
Ellindur bóndi á Jaðri (TSB D 268)
Parisar vísa (TSB D 381)
Ragnars kvæði (TSB D 401)
Gests ríma (TSB D 402)
Flóvin Bænadiktson (TSB D 424)
Kristin og keypmenninir (TSB D 426)
Bænadikts kvæði (TSB D 432)
Frúgvin Olrina (TSB D 437)
Belfjóna (TSB D 440)
Sum dømi um innihaldslig eyðkenni kann nevnast, at kvæðið Harra Pætur og Elinborg snýr seg um tvey ung, ið gjørdust góð. Elinborg vildi tó ikki giftast beinanvegin, men vildi liva støk í sjey ár afturat. Hetta líkaði ikki Harra Pæturi, og hann forbjóðaði hvørjum manni at sova við henni. Áðrenn hesi sjey árini vóru umliðin, var Harra Pætur fluttur av landinum til Danmarkar. Elinborg leingist so illa eftir honum, at hon at enda ger av at fara til Danmarkar eftir honum. Saman við nøkrum moyggjum fer hon við báti avstað. Tær høvdu klipt sær hárið, Elinborg gjørdi teimum riddaraklæði og lærdi moyggjarnar jútska riddaramálið. Aftaná at hava siglt í tríggjar mánaðar kemur hon inn í høllina hjá Harra Pæturi og konu hansara, ið kallaðist Ingibjørg. Tó at Elinborg hevði klipt hárið hjá sær, sær Harra Pætur, at hetta er Elinborg.At enda sigur Harra Pætur við Ingibjørg, at hann fer avstað við sínum systursoni, sum hann kallar Elinborg, og um hann ikki kemur aftur innan fýra dagar, skal hon ikki vænta hann meira. Men Ingibjørg visti tó væl, at hon ikki var systirsonur hansara. Heimkomin lata Harra Pætur og Elinborg seg gifta.
Í Flóvin Bænadiktssyni er ein kvinna, nevnd frúgvin Marita, gift við Hermanni eftir vilja foreldranna. Tíðliga ein morgunin møtti hon, saman við sínum tólv fylgismoyggjum, Flóvini Bænadiktsyni, ið hevði hug á henni. Marita óttaðist fyri, at Flóvin skuldi drepa mann hennara, fyri at fáa hana, tí tað hevði hann sagt; og so varð. Marita hevði verið í kirkju og sæð Flóvin har, men segði við Hermann, at hann ikki var har, seinni varð Hermann skotin av Flóvini í skóginum. Marita fær tey syrgiligu boðini, at maður hennara er deyður. Eftir hetta ríður Flóvin til hennara á heysti, og biður hana koma í song við sær (sum niðurlagið sigur), men noktar hon hesum. Eftir hetta fór Marita í nunnukleystur.
Herleivs kvæði snýr seg um keisarasonin Herleiv, ið ynskti sær sín javnlíka, eina konu, ið ein av sveinum hansara nevnir vænu dóttir kong Ívars í Danmark. Hetta eru hvørki pápi Herleiv ella Isgerð, elskarinna hansara, glað fyri. Hóast hetta fer hann til Danmarkar, har hann í høll kongsins biðir um dóttur hansara, við tí svari, at hon sjálv má svara fyri seg. Hon játtaði seg at giftast við honum, og so varð. Eftir at tey vóru gift, fekk hon sóttina, helsótt. Hon gjørdist sjúk og doyði. Síðani gav Herleivur seg í kloystur og ongantíð livir hann betur enn nú. Harra Pætur og Elinborg og Flóvin Bænadiktson hava fleiri felags innihaldslig eyðkenni; eitt nú afturvendandi kærleikstrýhyrningin. Sum dømi kann nevnast, at Harra Pætur og Ingibjørg vóru gift, men so kemur Elinborg ímillum tey, og hon og Harra Pætur giftast. Innihaldslig eyðkenni eru eisini, at øll riddarakvæði hava ein riddara ella ein, ið ber riddaraleiklutin í innihaldinum. Tað sæst eisini ofta á heitinum á kvæðunum. Kvæðini “Flóvin Bænadiktson” og “Herleivskvæði” enda bæði við tí, at høvuðspersónurin gevur seg í kleystur, tí makin doyr.
Keldur:[rætta | rætta wikitekst]
Dahl, Árni: “Elstu skriftminni”. Í: Bókmentasøga I - frá landnámi til Hammershaimb. Fannir 1980. http://www.heimskringla.no/faeroysk/folkekvad2/paeturogelinborg.htm (30.01.08)
http://www.midgaardsormen.dk/kvade/flovinbanadiktson.dk (31.01.08) http://www.slaid-ring.fo/eldri-kvaedi.html (28.01.08) http://www.hildarheygur.dk/?sprog=&side=2454b3da019d89d72c0dec97168472ca (04.02.08)


text:
Wien
Wien er høvuðsstaður í Eysturríki og mentanarligur og politiskur miðdepil í landinum. Hann var eisini høvuðsstaður í tí mikla keisararíkinum, og frá tí tíðini eru mikil minnismerki og prýðuligir bygningar. Í hesum býi búgva tvær milliónir av fólki. Wien er stásiligur býur við nógvum vøkrum kirkjum og borgum, gitnast av teimum er St. Steffanskirkjan. Dómkirkjan í Wien - St. Steffanskirkjan - er gitin fyri vakurleika. Úr kirkjutorninum sæst út yvir allan býin og yvir í Donau. Býurin stendur við Donau, og tað er stór skipaferðsla frá og til býin eftir ánni. Úr Donau hava teir grivið eina siglirennu inn í býin. Gjøgnum Wien ganga nakrir av teimum mætastu bilvegum og jarnbreytum, sum fara um Alpurnar úr Norðurevropa til Italia. Nógvar jarnbreytir ganga eisini út frá Wien.
Í býnum eru nógvar verksmiðjur, og tær gera m.a. møblar. Wien er stórur ídnaðarbýur; har eru stórar vevstovur, maskinvirki, møblavirki, leðurvirki og instrumentvirki. Vørurnar fara við skipum gjøgnum siglirennuna út í Donau og haðani út á marknaðin í Evropa. Eisini er hann kendur tónleikabýur. Wien hevur verið høvuðstónlistaborgin í Evropa, og har hava heimsins mætastu tónaskald hildið til.
Wien er heimsins besti býur at búgva í 2014, sambært Mercer [1]. Í árligu kanningini hjá I Mercer, "2014 Quality of Living rankings", sum samanber lívskorini í teimum ymisku stórbýunum, liggja teir norðurlendsku høvuðsstaðirnir Keypmannahavn 9, Stokkhólm 19, Oslo 31 og Helsinki 31 millum topp 50 av teimum 223 býunum sum vóru við í kanningini. Nummar tvey á listanum liggur Zürich í Sveis, nummar trý Auckland í Nýsælandi, týski München nummar fýra og kanadiski Vancouver nummar fimm.


text:
gerðabók
30. fundur
Ár 2013, mikudagin 20. november, kl. 11.00, varð tingfundur settur.
Løgtingsmenninir Joen Magnus Rasmussen, Eivind Jacobsen og Sirið Stenberg eru á fundi í Noregi við Landsstýrismálanevndini, og Bill Justinussen er á fundi í Norðurlandaráðnum, og ríkisumboðsmaðurin var ikki á fundi.
Til viðgerðar:
1. Ófráboðaðir fyrispurningar
2. Kaj Leo Holm Johannesen, løgmaður, leggur fram tingmál nr. F-3/2013 Frágreiðing sambært § 51, stk. 4 í tingskipanini um “Føroyar - eitt land í Arktis. Møguleikar og avbjóðingar”
3. 2. viðgerð av tingmáli nr. 27/2013: Uppskot til eykajáttanarlóg fyri september 2013-4
Broytingaruppskot frá minnilutanum í Fíggjarnevndini fall 10-0-14
Uppskotið samtykt 25-0-0
Uppskotið fer soleiðis samtykt til 3. viðgerð
4. 2. viðgerð av tingmáli nr. 15/2013: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um áseting av skatti (barnafrádráttur)
Uppskotið fall 11-0-14
Málið avgreitt
5. Svar upp á skrivligan fyrispurning nr. S-9/2013 til Bjørn Kalsø, landsstýrismann, frá Eyðgunn Samuelsen, løgtingskvinnu, viðvíkjandi ætlanum at útvega fleiri lærupláss
Málið avgreitt
6. Svar upp á skrivligan fyrispurning nr. S-10/2013 til Bjørn Kalsø, landsstýrismann, frá Kára P. Højgaard, løgtingsmanni, viðvíkjandi tilboði til ung um ókeypis Trygdarskeið og Bláu Bók
Málið avgreitt
7. Svar upp á skrivligan fyrispurning nr. S-12/2013 til Bjørn Kalsø, landsstýrismann, frá Bjarna Djurholm, løgtingsmanni, Viðvíkjandi arbeiðslagnum hjá Málráðnum og starvsnevnd ráðsins
Málið avgreitt
8. Framløga
Formaðurin boðaði frá, at tingfólkini Bjørt Samuelsen og Rigmor Dam og Poul Michelsen vegna Framsókn hava lagt fram tingmálini nr. 51/2013: Uppskot til ríkislógartilmæli um at seta í gildi fyri Føroyar partar av broytingum í hjúnabandslógini og rættarvirknarlógini við tilhoyrandi skjølum, nr. 52/2013: Uppskot til ríkislógartilmæli um broyting í rættargangslógini fyri Føroyar og nr. 53/2013: Uppskot til ríkislógartilmæli um broyting í “anordning om ikrafttræden for Færøerne af lov om ægteskabs indgåelse og opløsning”
- at Fíggjarnevndin hevur lagt fram álit í tingmálunum nr. 32/2013: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um landsskatt og kommunuskatt (Skattalógin) (Hækkað barnagjald), nr. 45/2013: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um landsskatt og kommunuskatt (Skattalógin) (Skatting av fríari telefon og telesamskifti), nr. 46/2013: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um at seta ársroknskaparlógina í gildi í Føroyum og løgtingslóg um landsskatt og kommunuskatt, nr. 47/2013: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um avgjøld við skráseting av motorakførum og nr. 49/2013: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um landsskatt og kommunuskatt (Skattafrítøka fyri hækkað barnagjlad o.a.), og
- at Vinnunevndin hevur lagt fram álit í tingmáli nr. 16/2013: Uppskot til samtyktar um politisk tiltøk, sum kunnu lækka um kostnaðarstøðið í Føroyum
Tikið av skrá:
Svar upp á skrivligan fyrispurning nr. S-11/2013 til Kaj Leo Holm Johannesen, løgmann, frá Kristinu Háfoss, løgtingskvinnu, viðvíkjandi embætisførslu løgmans og fundi millum løgmann og CIP
Formaðurin setti næsta fund at verða týsdagin, 26. november 2013, kl. 11.00, við hesi dagsskrá:
1. Aðalorðaskifti um tingmál nr. F-3/2013 Frágreiðing sambært § 51, stk. 4 í tingskipanini um “Føroyar - eitt land í Arktis. Møguleikar og avbjóðingar”
2. Svar upp á skrivligan fyrispurning nr. S-11/2013 til Kaj Leo Holm Johannesen, løgmann, frá Kristinu Háfoss, løgtingskvinnu, viðvíkjandi embætisførslu løgmans og fundi millum løgmann og CIP
3. Svar upp á skrivligan fyrispurning nr. S-13/2013 til Karsten Hansen, landsstýrismann, frá Sirið Stenberg, løgtingskvinnu viðvíkjandi framtíðarætlanum á psykiatriska økinum
Jógvan á Lakjuni


text:
Mads Glæsner
Mads Glæsner (føddur 18. oktober 1988) er danskur elitu svimjari. Mads Glæsner svimur fyri Vestegnens Aqua Team (VAT), hann hevur fyrr svomið við Sigma. Glæsner hevur sett fleiri norðurlendsk met. Hann eigur metini á langbana (50 metra bana) í 400m og á stuttbana í 200, 400, 800 og 1500 metrum. Sí Norðurlendsk met í svimjing.
Innihaldsyvirlit
- 1 Lívsleiðin í altjóða svimjing
- 1.1 OL í Beijing 2008
- 1.2 EM í svimjing á stuttbana 2008
- 1.3 World Cup 2009 í Moskva
- 1.4 World Cup 2009 í Stokkholmi
- 1.5 World Cup 2009 í Berlin
- 1.6 Heimsmeistarakapping á stuttgeil í Dubai 2010
- 1.7 Heimsmeistarakapping á langgeil í Shanghai 2011
- 1.8 EM 2011 á stuttbana í Stettin í Póllandi
- 1.9 2012 OL í London
- 1.10 2012 HM í svimjing á stuttgeil (25 m) í Istanbul
- 2 Heiður
- 3 Keldur
Lívsleiðin í altjóða svimjing[rætta | rætta wikitekst]
OL í Beijing 2008[rætta | rætta wikitekst]
Glæsner luttók fyri fyrstu ferð til Summar OL 2008 (Olympisku Leikirnar) í Beijing í greinunum 400 m frí og 1500 m frí fyri menn.
EM í svimjing á stuttbana 2008[rætta | rætta wikitekst]
Mads Glæsner luttók á evropameistara kappingini 2008 í Rijeka í Kroatiu 11.-14. desember 2008. Besta úrslit hansara til hesa kapping var bronsu merki í 400 m frí við tíðini 3:39.77.
World Cup 2009 í Moskva[rætta | rætta wikitekst]
Mads Glæsner vann silvur í 400m frí á stuttbana hjá monnum til World Cup stevnuna í Moskva í november 2009 við tíðini 4:40.10. Í kappingini 1500 frí á stuttbana hjá monnum vann Glæsner bronsu við tíðini 14:43.44. Ta kappingina vann føroyski Pál Joensen við tíðini 14:32.64. Vitaly Romanovich frá Russlandi vann silvur við tíðini 14:39.51.
World Cup 2009 í Stokkholmi[rætta | rætta wikitekst]
Glæsner vann gull í 400 frí á stuttbana hjá monnum á World Cup stevnuni í Stokkholmi í Svøríki í november 2009. Hann vann við tíðini 3:38.78. Føroyski Pál Joensen gjørdist nummar 5 til hesa kapping við tíðini 3:40.16. Mads Glæsner svam eisini teinin 1500 m frí hjá monnum á stuttbana. Hann vann bronsu við tíðini 14:39.88. Vinnarin av 1500 frí gjørdist Federico Colbertaldo úr Italiu við tíðini 14:28.35 og nummar tvey gjørdist Pál Joensen úr Føroyum við tíðini 14:32.59
World Cup 2009 í Berlin[rætta | rætta wikitekst]
Glæsner vann silvur í 400m frí á stuttbana hjá monnum á World Cup stevnuni í Berlin í november 2009. Mads Glæsner svam við tíðini 3:37.75.
Heimsmeistarakapping á stuttgeil í Dubai 2010[rætta | rætta wikitekst]
Glæsner luttók á heimsmeistarastevnuni í svimjing á stuttgeil, sum var í Dubai í desember 2010. Glæsner vann silvur í 1500 metrum frí við tíðini 14:29.52.[1]
Heimsmeistarakapping á langgeil í Shanghai 2011[rætta | rætta wikitekst]
Mads Glæsner luttók á HM í svimjing 2011 í Shanghai. Hann luttók í 200 m frí, 400 m frí, 800 m frí og 1500 metrum frí. Hann svam seg ikki í finaluna á nøkrum av hesum teinunum. Hann gjørdist nummar 32 í 200 m frí, nummar 12 í 400 m frí við tíðini 3:48.41, nummar 11 í 800 m frí við tíðini 7:54.57. [2] og nummar 13 í 1500 m frí við tíðini 15:12.52.[3] Vinnarin í 1500 m frí gjørdist kinverjin Sun Yang við tíðini 14:34.14, sum var nýtt heimsmet. Føroyski Pál Joensen gjørdist nummar fýra í finaluni við tíðini 14:46.33.[4] Glæsner hevur kvalifisera seg til OL í 400 m frí.[5] Tá HM var í Shanghai kláraði hann akkurát ikki at kvalifisera seg í 1500 m frí til HM, 800 m frí er ikki ein OL disiplin. Glæsner skal sostatt svimja fyri Danmark í 400 m frí til OL 2012 í London og Pál Joensen skal umboða Danmark í 1500 m frí. Glæsner kann tó náa at kvalifisera seg til 1500 m frí eisini. Tað kunnu í mesta lagi 2 svimjarir svimja í teimum einstøku kappingunum fyri hvørt landi.
EM 2011 á stuttbana í Stettin í Póllandi[rætta | rætta wikitekst]
Mads Glæsner luttók á EM á stuttbana í Stettin í Póllandi í døgunum 9. til 11. desember 2011. Hann vann silvur í 400 m frí og í 1500 m frí. Í 400 m frí svam hann við tíðini 3:39.30, meðan vinnarin Paul Biedermann svam við tíðini 3:68.65.[6] Føroyski Pál Joensen gjørdist nummar fýra í hesi kappingini. Glæsner svam við tíðini 14:29.88 í 1500 m frí.[7] Hann svam skjótast av teimum 10, sum svumu í finalu heatinum, men av tí at polakkin Mateusz Sawrymowicz svam skjótari í innleiðandi heatininum um morgunin við tíðini 14:29.81, so gjørdist hann vinnari. Teir sum hava bestu tilmeldingartíðirnar sleppa beinleiðis í finaluna, men hinir sum svimja í spakuligari heatunum kunnu tó vinna, um teir svimja skjótari enn teir sum svimja í finalu heatinum.
2012 OL í London[rætta | rætta wikitekst]
Mads Glæsner luttók á OL í London í 2012. Hann vann onki heiðursmerki.
2012 HM í svimjing á stuttgeil (25 m) í Istanbul[rætta | rætta wikitekst]
Mads Glæsner luttók á HM í svimjing á stuttgeil í Istanbul í Turkalandi í desember 2012. Hann vann upprunaliga gull fyri Danmark í 1500 m frí við tíðini 14:30.01, men í juni 2013 avdúkaðu dopingroyndir, sum vóru gjørdar undir kappingunum í Istanbul, at Mads hevði tikið eitt ólógligt evni, sum nevnist levomethamphetamine, og orsakað av hesum varð avgjørt, at hann skuldu missa øll heiðursmerki, ið hann hevði vunnið á hesi svimjistevnuni. Í somu kapping vann fyrsti føroyingur nakrantíð eitt HM heiðursmerki, tá Pál Joensen gjørdist nummar trý við tíðini 14:36.93 og harvið vann bronsu, eftir at Mads misti sítt gull heiðursmerki, merkir tað samstundis, at bronsuheiðursmerkið hjá Pál verður broytt til eitt silvur heiðursmerki.[8] Glæsner svam eisini 400 m frí og vann upprunaliga bronsu í tí kappingini við tíðini 3:40.09, men orsakað av positivu dopingroyndini misti hann eisini hetta heiðursmerkið.[9]
Heiður[rætta | rætta wikitekst]
- 2014 - Dansk Svømmeunions pris ”SVØMs aktives æresbevis”.[10]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Omegatiming.com við tíðum frá HM 2010 á stuttbana í Dubai.
- ↑ Omegatiming.com
- ↑ Omegatiming.com, innleiðandi í 1500 m frí.
- ↑ Omegatiming.com, finalan í 1500 m frí
- ↑ Politiken.dk, Glæsner var dybt skuffet over sin OL-billet
- ↑ Omegatiming.com
- ↑ Omegatiming.com
- ↑ Svimjing.com Mads Glæsner missur eisini HM-gullið í 1500 frí
- ↑ Fina.org PR 47 - FINA Doping Panel Decision: Mr. Mads Glaesner (DEN)
- ↑ Svoem.dk, Mads Glæsner modtager pris af Dansk Svømmeunion ved Danish Open
- dif.dk
- Omegatiming við tíðum frá World Cup í Moskva 2009 í 400 frí.
- Omegatiming við tíðum frá World Cup í Moskva 2009 í 1500 frí.
- Omegatiming við tíðum frá World Cup í Stokkholmi 2009 í 400 frí.
- Omegatiming við tíðum frá World Cup í Stokkholmi 2009 í 1500 frí.
- Omegatiming við tíðum frá World Cup í Berlin 2009 í 400 frí.


text:
Seyed Ali Khamenei
Ayatollah Sayyed Ali Khamenei (persiskt: سید علی خامنه ای, aserbadjanskt Seyyid Əli Xameneyi) (*17. juli 1939) í Mashad Iran, er ein iranskur politikari og átrúnaðarligur leiðari. Hann var forseti í Iran frá 1981 til 1989 og hevur verið andaligur leiðari í Iran síðan juni 1989.
Faðirin var av Azeri (aserbadjanskari) ætt. Hetta er ein av mongum etniskum minnilutabólkum í Iran. Eins og undangongumaðurin Ayatollah Khomeini ber Khamenei eina svarta turban ið vísir at hann er ein eftirkomari hjá Muhammed profeti.
Innihaldsyvirlit
Málkunnleiki[rætta | rætta wikitekst]
Khamenei er kendur fyri sín áhuga fyri (islamiskum) bókmentum. Hann tosar flótandi persiskt og arábiskt, men er minni stinnur í aserbadjanska móðurmálinum í faðirætt; hann skilur eisini toluliga enskt. Hann hevur umsett fleiri bøkur frá arábiskum til persiskt.
Atsókn[rætta | rætta wikitekst]
Hin 27. juni 1987 royndi bólkurin Fólksins Mujahedin í Iran at beina fyri Khamenei á einum tíðindafundi; ein bumba ið var goymd í einum bandupptakara brast, Khamenei yvirlivdi, men misti førleikan í høgra armi fyri lívið. Hendan hending hevur fingið frómar shia-muslimar at meta hann sum ein 'livandi martýr'.
Rætturin til valdið[rætta | rætta wikitekst]
Khamenei'sa rættur til heitið 'Hægstráðandi leiðari í Iran' (enskt: Supreme Leader) hevur ikki havt undirtøku hjá øllum muslimskum leiðarum í landinum. Khamenei var ikki eingongd ein sokallaður Marja (Stór-Ayatollah) tá hann bleiv útnevndur sum Khomeini'sa eftirfylgjari. Orsøkin til at Khamenei bleiv valdur, var at Stór-Ayatollah Hossein Ali Montazeri ið ætlandi skuldi eftirfylgja Khomeini, sat í húsavarðhaldi um hetta mundið, vegna sínar atfinningar ímóti viðferðini ið Khomeini'sa mótstøðufólk fingu í iranskum fongslum, harímillum avrættingar.
Støða til Vesturheimin[rætta | rætta wikitekst]
Eins og undangongumaðurin, er Khamenei fíggindaliga sinnaður mótvegis USA og Ísrael, og situr illa um sátt við Vesturheimin sum heild; og hann páheldur rættin hjá Iran at útvega sær kjarnorku til friðalig endamál. Hann hevur tó eisini sent út eina Fatwa ið sigur at framleiðsla, goymsla og nýtsla av kjarnorkuvápnum er forboðin sambært Islam. Khamenei hevur eisini stundum tikið frástøðu frá margháttligum úttalilsum ið núverandi forsetin Mahmoud Ahmadinejad er komin við.


text:
Yvirgangsálopið í Noregi 2011
22. juli í 2011 kemur at standa sum tann svartasti dagurin í norsku søguni síðan Seinna heimsbardaga. Norsku myndugleikarnir hava váttað, at bumbuspreingingin í miðbýnum í Oslo og skotálopið á oynni Utøya hava kravt 77 mannalív [1]. Sjey doyðu av spreingingini í Oslo, og 68 doyðu á Utøya, har ungdómslimir hjá Arbeiðaraflokkinum hildu eitt tiltak. Í minsta lagi 98 fólk eru særd. "Tað var við skelki og stórari sorg, at vit frættu um bumbuálopið í Oslo", skrivar løgmaður til Stoltenberg.
Allar gitingarnar um altjóða yvirgang frá víðgongdum bólkum úr Mið- ella Fjareystri tagnaðu, tá norski løgmálaráðharrin Knut Storberget 22. juli kundi vátta, at løgreglan hevði handtikið ein norskan ríkisborgara við etniskum norskum uppruna. Sjónarváttar á Utøya høvdu longu tá sagt, at tað var ein høgur ljósur maður, sum tosaði eina dialekt frá eystlandsøkinum, ella eina dialekt sum kom frá Oslo ella onkrastaðni kring norska høvuðsstaðin.
Noreg er rakt av einari nasjonalari vanlukku, segði Jens Stoltenberg, forsætisráðharri, tá greiða fekst á, at í øllum førum 76 fólk høvdu mist lívið, og nógv tíggjutals vóru skadd í teimum báðum álopunum á stjórnarbygningarnar í Oslo og ungdómsleguna á Utøya. Erna Solberg, leiðari í borgarliga flokkinum Høyre, segði við NRK 23. juli, at hetta er ein vanlukka, sum rakar øll í Noregi. Hon vísti á, at tey 68 dripnu á Utøya umboðaðu framtíðina í norskum politikki, og at eitt heilt ættarlið í norskum politikki kemur at hava hendan ræðuleikan við sær.
Higartil hava yvir 1,3 mió. persónar teknað seg í bólkin á Facebook "Tenn et lys for de døde og skadde etter tragedien i Oslo og Utøya" [2].
Innihaldsyvirlit
Stjórnarbygningarnir í Oslo[rætta | rætta wikitekst]
- Nú er talið á deyðum og løstaðum hetta:
- 8 deyð
- Umleið 30 løstað - hava verið ella eru til viðgerðar á sjúkrahúsi. Støðan er lívshóttandi hjá eini 9-10 av teimum
- Harafturat eru fleiri persónar ikki afturíafturkomnir.
Utøya[rætta | rætta wikitekst]
- Nú er talið á deyðum og løstaðum hetta:
- 68 deyð.
- 66 løstað - hava verið ella eru til viðgerðar á sjúkrahúsi. Ikki greitt hvussu støðan er hjá teimum.
- Harafturat eru fleiri persónar ikki afturíafturkomnir.
Utøya er ein klekingardepil fyri norska Javnaðarflokkin, og har hava summarlegur verið fyri ungdómsfelagið hjá Arbeiðaraflokkinum, AUF, í nógv ár havt sínar summarlegur. Á Utøya var ein politisk ungdómslega við ungdómum frá umleið 14 árum og uppeftir, og tey deyðu eru eftir øllum at døma fyri ein stóran part heilt ung. Tað vóru umleið 650 ungdómar niður í 14 ára aldur sum vóru á Utøya fríggjadagin.
Stoltenberg er ein av teimum, sum ofta hevur vitjað á Utøya, har ungdómsfelagið hjá norska Javnaðarflokkinum heldur summarlegur og onnur tiltøk. "Eg havi verið á Utøya hvørt summar síðani 1994. Mítt ungdómsparadís er blivið eitt helviti", segði Jens Stoltenberg í eini røðu 22. juli 2011. Stoltenberg skuldi eftir ætlan vitja á Utøya 23. juli 2011 og halda røðu fyri teimum ungu fólkunum.
Óbrúkt spreingievni eru eisini funnin á Utøya [3].
Tíðarskeið[rætta | rætta wikitekst]
Norska Dagbladet skrivar, at ein gjøgnumgongd av tíðarskemanum vísir, at Anders Behring Breivik skjeyt tey 85 ungu á Utøya eftir einum tíma, og ikki sum áður upplýst hálvan annan tíma. Sissel Hammer sigur við Dagbladet, at hon skilir, at fólk halda tað vera langa tíð at bíða, men vísir á, at tað tekur tíð at savna mannskapið, fáa tað í verndarbúnar og vápnað, og so skal tað eisini náa at koma fram. Sambært Sissel Hammer, politiovasta í Norðrara Buskerud løgregluøki er tíðarskemaið soleiðis:
- 17.27: Boð koma um skot á Utøya til Norðrara Buskerud løgregluøki
- 17.30: Operatiónsmiðstøðin í Oslo løgregluøki fær boð um skot á Utøya
- 17.38: Oslo løgregluøki fær umbøn um hjálp frá Buskerud løgregluøki
- 17.52: Fyrsta løgreglupatruljan kemur til økið – men má bíða eftir skikkaðum báti
- 18.03: Boð um, at bátur er á veg
- 18.09: Servanda deildin hjá Oslo løgregluøki kemur á staðið
- 18.25: Servanda deildin fer á land í Utøya
- 18.27: Drápsmaðurin verður handtikin
Anders Behring Breivik[rætta | rætta wikitekst]
Norskir fjølmiðlar vóru rættiliga skjótir til at seta navn á hópdrápsmannin, sum framdi yvirgangsálopið í Oslo og á Utøya. Tað var 32 ára gamli norðmaðurin Anders Behring Breivik, sum varð handtikin og skuldsettur fyri at hava framt spreingingina í Oslo og hópdrápini á Utøya [4]. Fleiri útlendskir miðlar nevndu eisini skjótt Breivik sum gerningsmann. Fyrsti miðil við mynd og navni var Verdens Gang, sum legði hetta út um eitt-tíðina 23. juli. Anders Behring Breivik var handtikin á Utøya stutt eftir at tíggjutals fólk á leguni hjá ungmannafelagnum hjá norska Javnaðarflokkinum vórðu skotin og dripin.
Tann 32 ára gamli Anders Behring Breivik segðist vera virkin á ytsta høgravonginum í Noregi, og kann hava fingið íblástur frá millum annað Timothy McVeigh, ið tók lívið av 168 fólkum, tá hann sprongdi bumbur í Oklahoma City tann 19. apríl 1995. McVeigh bleiv dømdur til deyða og er avrættaður. Breivik legði í níggju ár ætlanir um álopini. Maðurin var ikki kendur av løgregluni og var ikki fyrr dømdur fyri nakað álvarsligt.
Sambært NRK hevði tann 32 ára gamli norðmaðurin tilknýti til landbúnaðin og dámdi væl at veiða. NRK segði, at maðurin hevði tilknýti til landbúnaðin, og at hann á tann hátt hevur havt atgongd til kunstøð, ið kundi vera grundarlagið undir risabumbuni sum brast millum stjórnarbygningarnar í Oslo. Til samanbering kann sigast, at bumban, sum fyri nú fleiri árum síðani sprongdi amerikansku ambassaduna í Kenja í luftina, var framleidd úr 12 tonsum av kunsttøðum, og sama tilfar varð eisini nýtt til bumbuatsóknina í Oklahoma. Automatvápnini sum hann brúkti kann hann hava fingið hendur á gjøgnum síni áhugamál fyri at veiða. Tann 32 ára gamle Breivik skal vera virkin í tí víðgongda høgraumhvørvinum í Noregi, og hann eigur tvey vápn sum eru skrásett í hansara navni.
Síðani kom fram at hann hevur havt bústað á tí sum norðmenn kalla "beste vestkant" í Oslo. Í hesum liggur at hann hevur bústað í tí partinum av Oslo har tey mest múgvandi búgva, og har fægst tilflytarar frá økjum uttanfyri Evropa búgva. Breivik var limur í Fremskrittspartiet. Men flokkurin var ikki nóg ekstremistiskur fyri Breivik, so hann meldaði seg úr FrP [5]. Hann er skuldsettur fyri hendingarnar, og skuldsetingin er terror, sum í mesta lagi kann geva 21 ára fongsul.
Breivik er ímóti tilflyting og at fólkasløg búga saman. Her er nakað av tí hann hevur skrivað um á Document.no. Anders Behring Breivik hevur hildið seg kúrran seinastu mánaðirnar, men á Twitter síni hevur hann skrivað, at "ein við sannføring kann útynna meira, enn 100 000 við áhuga". Sambært verjanum segði drápsmaðurin, at tað var ræðuligt, men neyðugt, sum hann gjørdi [6].
Higartil hevur stóri spurningurin verið, um Breivik, var einsamallur um illgerðina ella ikki. Sjálvur sigur hann, at hann var einsamallur [7], men løgreglan arbeiðir av kraft upp á at eftirkanna um hann sigur satt ella ikki. Fleiri av teimum, sum sluppu av politisku ungdómsleguni á Utøya við lívinum, hava greitt frá, at tað var ikki bara ein maður, sum skeyt.
Manifest[rætta | rætta wikitekst]
Í manifestinum, ið Breivik kallar: "2083 - A European Declaration of Independence", greiðir Breivik frá, hvussu ætlanir sínar skulu gjøgnumførast, og at hann kennir seg sum ein krossfara [8]. Seinastu síðurnar í manifestinum er ein dagbók yvir seinastu dagarnar fram til álopið. Eitt dømi um hetta er um fríggjadagin 7. juli í 2011, tá hann skrivar um grannan hjá sær: "So leingi hann sníkir seg á mína ogn, so fer hann at forsinka mær heilt nógv, tí verði eg noyddur til at seta eyka trygdartiltøk í verk". Mánadagur 18. juli 2011: "Innara løðingin er liðug. Havi lastað vørubilin. Eri móður! Men ein góð venjing". Manifestið endar við tekstinum: "Eg haldi, at hetta er mítt seinasta innlegg. Tað er nú 22. juli 2011, og klokkan 12.51".
Føroyar[rætta | rætta wikitekst]
Kaj Leo Holm Johannesen, løgmaður hevur sent norsku stjórnini samkensluskriv eftir ræðuligu hendingarnar í Oslo:
"Til statsminister Jens Stoltenberg og det norske folk
På vegne av det færøyske folk og regjering vil jeg uttrykke vår hjerteligste medfølelse i denne forferdelige situasjon. Det var med sjokk og stor sorg, at vi hørte om bombeangrepet i Oslo i dag.
Færøyinger har et nært og godt venskap med Norge og nordmenn, og denne tragiske hendelse berører oss dypt. Våre tanker er med de omkomne, skadete og pårørende.
Kaj Leo Holm Johannesen Færøyenes lagmann"
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/krim/en-skadd-etter-utoeyaskyting-doede-paa-sykehus-3545235.html
- ↑ http://www.facebook.com/event.php?eid=244185822272540
- ↑ http://abcnews.go.com/Blotter/oslo-norway-terror-attacks-toll-upped-87-norwegian/story?id=14135844
- ↑ TV2.no
- ↑ http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080640
- ↑ http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4181944.ece
- ↑ http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080693
- ↑ http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4181891.ece


text:
Yvirgangsálopið 9/11
Yvirgangsálopið 9/11 var eitt yvirgangsálop í New York City, USA í 2001. 2.995 fólk úr meira enn 70 londum doyðu. Islamski yvirgangsbólkurin, Al-Qaeda, stóð aftan fyri yvirgangin [1]. Líka síðan hevur verið leitað eftir Osama bin Laden, fyrrverandi leiðari í bólkinum. Í eini beinleiðis røðu í Hvítu Húsunum greiddi Barack Obama forseti frá hvussu Osama bin Laden 2. mai 2011 varð dripin í Abbottabad, sum liggur norðanfyri Islamabad í Pakistan. Amerikanska fregnartænastan hevði arbeitt við upplýsingum, teir fingu í august, og gav Barack Obama boðini, at eitt lítið amerikanskt herlið skuldi leypa á ein bygning, har Osama bin Laden helt til.
Í 2011 eru tað 10 ár síðan World Trade Center tvíburatornini raplaðu niður í New York í 2001, aftaná at tvey flogfør høvdu rent inn í tornini. Bæði tornini duttu niður upp á minni enn 2 tímar. Tað vóru fýra flogfør, sum vóru rænd tann dagin. Tvey rendu inn í tvíburatornið, tað triðja flogfarið rendi inn í Pentagonbygningin, sum liggur í Virginia, og tað fjórða datt niður á eina mark í Pennsylvania. Enn er mann ikki sikkur í, hvar tað fjórða skuldi renna á, men talan er um, at málið var Hvíta Húsið í Washington DC, har amerikanski forsetin býr.
Yvirgangsatsóknin 11. september í 2001 var byrjanin til eina nýggja tíð. Amerikanar grundaðu Kríggið móti yvirgangi eftir hetta. USA vóru fast avgjørdur um at fara í herna móti yvirgangi og móti teimum, sum vardu yvirgang. Kríggið í Afghanistan og Irak var grundað á hevnd yvir álopini í USA.
Ein familja, nær World Trade Center, filmaði alt yvirgangsálopið, 11. septembur í 2001. Ikki fyrrenn fimm ár seinni (í 2006) almannakunngjørdu tey filmin. Filmurin er sera persónligur, tí viðmerkingar og grátur frá familjuni hoyrist týðiliga. Tað var ein ring avgerð at taka at leysgeva filmin. Men filmurin er søga og sýnir, uttan sensur, hvussu hendingin veruliga fór fram, siga Bob og Bri, sum filmaðu ræðuligu hendingina, frá byrjan til bygningarnir rapaðu [2].


text:
Jákup Dahl
Jákup Dahl ella Jacob Dahl sum hann eitur á føroyskum (5. juni 1878 í Vági—5. juni 1944 í Tórshavn) var próstur í Føroyum og ein av teimum fyrstu, sum týddu bíbliuna til føroyskt. Eisini skrivaði hann ta fyrstu føroysku skúlabókina (Føroysk mállæra til skúlabruks).
Keypmanssonurin Jákup Dahl varð føddur suðuri í Vági í 1878. Í 1893 fór tann bert 15 ára gamli Dahl til Havnar at ganga á læraraskúla. Í 1897 fór Dahl til Danmarkar, har hann fyrst gekk á studentaskúla, og síðan, í 1899 byrjaði at lesa gudfrøði við Lærda Háskúlan í Keypmannahavn. Hann tók sítt embætisprógv í 1905. Í 1907-08 var hann lærari á háskúlanum í Karise á Sælandi. So fór Jákup Dahl heimaftur til Føroya og gjørdist lærari á Real- og Læraraskúlanum í Tórshavn. Um tað mundi var tað ikki loyvt at læra frá sær á føroyskum, men Dahl aktaði ikki boðini og tosaði við sínar føroysku næmingar á føroyskum, til hann fór frá í 1912.
Sama ár varð Jákup Dahl settur sum prestur í Suðurstreymoyar prestagjaldi. Seks ár seinni, í 1918, varð hann útnevndur til próst og sat í hesum starvi til hann doyði í 1944. Longu sum blaðungur, var Jákup Dahl hugtikin av teimum tjóðskaparligu hugsjónunum. Sum so mangir aðrir prestar við honum – m.a. vinmaðurin frá studentatíðini og undanmaðurin í próstastarvinum A. C. Evensen (1874-1917) – ynskti Dahl at kirkjumálið varð umsett til føroyskt. Í 1918-19 hevði hann týtt ritualini, men orsakað av politiskum stríði, komu tey ikki út fyrr enn í 1929 og vóru “autoriseraði” í 1930. Hann fór undir at umseta Nýggja Testamenti til føroyskt, og teir ymsu partarnir komu út í smáritum frá umleið 1923 til 1936. Í 1937 kom so Nýggja Testamenti út í samlaðari útgávu. Av Gamla Testamenti hevði Dahl longu í 1923 umsett Sálmarnar.
Av øðrum kirkjuligum tilfari umsetti Dahl Luthers Katekismus (1922) og Bíbliusøguna hjá Carl Frederik Balslev. Hann skrivaði eisini lestrarbøkur til deknarnar.
Harafturat yrkti Jákup Dahl fleiri sálmar – 17 teirra finnast í sálmabókini – har eisini 70–80 sálmar, týddir av Dahl eru at finna. So tíðliga sum í 1908 skrivaði Dahl “Føroysk mállæra til skúlabrúks”, sum hevur verið nýtt í skúlunum heilt upp til okkara tíð. Umframt síni kirkjuligu og málsligu verk var Jákup Dahl eisini skald og skrivaði fleiri yrkingar og stuttsøgur.
Bøkur um Jákup Dahl[rætta | rætta wikitekst]
- Jákup Reinert Hansen: Mellem kor og skib (2004).
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- Postverk Føroya: Bíbliutýðarar (2007)
- Anton Degn : Dahl, Jacob í: Dansk biografisk leksikon, 3. udgave, bind 3 (1979), s. 517-518
Á netinum[rætta | rætta wikitekst]
- Føroya landsbókasavn: Frá framsíning á Landsbókasavni (2000)


text:
Talspeki
Talspeki (numerology) eru eini vísindi innan stjørnufrøðina. Hon er partur av upprunanum til sálarfrøðina, soleiðis sum vit kenna hesa í dag. Talspekin tekur støði í ótilvitaða sambandinum, sum vit øll hava við nøvn okkara. Uttan vit vita av tí, liggja nøvn okkara, og teir bókstavar, sum tey eru gjørd úr, á tí, sum fyrr varð nevnt "sálarbotninum" hjá okkum øllum.
Til tess at skilja og koma til sættis við ta gátuføru ávirkan, sum nøvn okkara hava á okkum og okkara persónsmenskur, hava talspekingar ment eina skipan. Nøvnini verða síðani sett inn í hesa skipan. Skipanin sær soleiðis út:
1 2 3 4 5 6 7 8 9 A Á B D Ð E F G H I Í J K L M N O Ó P R S T U Ú V Y Ý Æ Ø EI EY OY
Sum skilst av hesi talvu, verða tølini 1-9 skrivað, og síðani verður alfabetið skrivað niðriundir, soleiðis at hvør bókstavur stendur undir hvør sínum tali. Síðani verða tølini skrivað soleiðis:
3 6 9 2 5 8 1 4 7
Tølini í ávísum navni verða síðani sett sum rundingar rundan um tølini í skipanini, og harvið fæst eitt mynstur. Talið 1 stendur fyri persónsmenskuna, og nógvir rundingar rundan um 1-talið kunnu benda á eina sterka persónsmensku, tó hetta sjálvandi veldst um, hvussu nógvar rundingar hini tølini hava. Hevur 1 tríggjar rundingar, 2 tveir, og 3 ein, so hava vit ein "ørv", sum peikar uppeftir. Hetta bendir á eina persónsmensku, sum strembar uppeftir, eftir "nøkrum hægri", umvegis listina, av tí at 2 stendur fyri list. 3 stendur fyri kreativitet og tað at "realisera" seg sjálvan. 4 stendur fyri tað materiella. 5 stendur fyri tað at víðka um, og rættvísi. 6 stendur fyri íblástur. 7 stendur fyri fullkomileikan. 8 stendur fyri brot og tað at fara yvir um mørk. 9 stendur fyri byrjan og enda.
Tá nøvn verða talspekisliga granskað, er nógv, sum má havast í huga - hvussu tølini ávirka hvørt annað, hvat tal hevur mest rundingar og tílíkt.
Talspeki kann nýtast til at kanna semantikkin í einumhvørjum orði. Verður tað umsett og sett í talspekisskipan, kann orðsins sanna merking finnast. Føroysk og ensk orð, sum t.d. "kærleiki" og "love" vísa, at orð í ymsum málum ongantíð líkjast Tá ið vit skulu finna út av øllum um talspekisskipanina, gjørdu vit nakað stuttligt. Eg fann orð fyri lutir, hugtøk, osfr, gjørdi tey til tøl og fekk Norman at tulka talmynstrini, og hann visti ikki, hvat orð tað var. Úrslitini tóku meg av bóli og vístu, at skipanin riggaði. Tískil fekk eg tá eg skuldi allýsa orðið "talspeki" tað hugskot, at hví kundi ikki orðið allýsa seg sjálvt? Tí bað eg Norman um at tulka hetta hugtak. Heldur ikki hesa ferð visti hann, hvat orð tað var. Frágreiðingina sum eg fekk, fari eg at nýta til at allýsa talspeki - kanska verður tað ikki so stutt og neyvt, sum tað kundi verið. Orkuresursirnar eru í skapandi linjuni (3-6-9) og í sonsunum (5). Hetta er áhugaverd samanseting. Hugtakið fer at enda materielt, men ópersónligt, av tí at orkan fer oman móti 4 og 7 (men einki eitttal er). Hugtakið fevnir um allar skapandi kreftir, sum verða gjørdar materiellar og ítøkiligar. Tað verða sansirnir, sum umskapa, og skapandi kreftirnar eru tætt knýttar sonsunum, av tí at javnur streymur er millum 3-6-9 og 5 (orkustreymir báðar vegir sínámillum hesi tøl) 5-talið er kanska lykilin til hugtakið At øll 4-5-6-linjan er merkir, at tey virði, ið eru í 3-6-9-linjuni, fara ígjøgnum eina intellektuella roynd, sum endar við onkrum praktiskum (orkustreymurin gongur ímóti 4). Hugtakið er upprunaliga teoretiskari enn praktiskt; tað er í so sveimandi, men søkir tó mótvegis tí materiella heiminum, og tað má sigast at vera eitt praktiskt, ið umskapar (hvørki kenslur ella sansur fyri ævinleika er við). Úrslitið av hesum kann væl verða okkurt ópersónligt og eitt sindur hart. Hóast ein umskapan kann verða umvegis menniskjansligar sansir, hevur úrslitið einki við menniskjur at gera. Tá eg spurdi, hvat tað kundi brúkast til, fekk eg hetta svar: "Eg dugi ikki at síggja, hvat eg kann brúka hetta til. Kanska kunnu fólk brúka tað til at gera seg sjálvi fremmand við. Eg havi ilt við at brúka hetta, men kanska kann eg læra tað. Kanska kunnu fólk læra okkur av hesum (hetta sipar 7-talið til). Kanska er tað okkurt, sum fólk skulu ígjøgnum fyri at uppala seg sjálvi. Tað liggur nær við tað guddómsliga. Men tað er ikki guddómsligt! Tað kann vera eitt sindur vandamikið, tí hyggur ein burtur frá 7-talinum, er ein innbygdur t-krossur, og tað er sinnið, sum stýrir øllum" Eg haldi, tulkingin av orðinum "numerologi" eigur at sleppa við. Orðið avdúkar seg sjálvt. Talspeki kann brúkast, men eigur at brúkast varisliga og umhyggisliga. Orðið hevur egin innbygd mørk í 7-talinum. Brúkarin verður mældur til ikki at brúka skipanina uttan kritikk og sum svar á alt, tí einans Gud veit alt Gitte Shine
Foroð týðarans
Skal eg koma við onkrum, sum skal verða íkast til fororðini hjá Gittu Shine, so noyðist eg sjálvandi at granska orðið "talspeki" við støði í tí føroyska alfabetinum. Sambært skipanini sigur tríkanturin 1-4-5, at resursirnar eru í sonsunum. Einasta, ið manglar, eru kenslurnar. Eingin møguleiki at velja. Tríkanturin 3-5-6 er sera sansaligur. Persónligur eldhugi, hóast resursirnar ikki eru. Tessvegna kann vreiði verða. Linjan 4-5-6 vísur, at intellektið, tankin og sinnið fara frá tí skilvísa og praktiska til tað abstrakta, sum ávirkar intellektið, tankan og sinnið. Soleiðis kundi talan verið um eina skipan, sum kennir seg innibyrgda millum tað skilvísa og tað abstrakta, hvørs vísdómur er at leiðbeina øðrum í lívsins sera truplu gongd. Hetta samsvarar sjálvandi sera væl við tað, ið talspekin verður nýtt til Agnar Artúvertin
Bókin er skrivað og týdd úr donskum. Eg havi loyvt mær at skift nøkur dømi um við føroysk
Innihaldsyvirlit
Talspeki og uppruni[rætta | rætta wikitekst]
Áhugin fyri talspeki veksur í hesum døgum. Men tað er einki nýtt, at hesin áhugin er. Tvørturímóti. Gamaní hevur stórur áhugi í 20. øld verið fyri stjørnufrøði í vesturheiminum, men talspeki hevur verið stongd fyri nógvum fólkum, sum annars hava verið áhugað í øðrum okkultum vísindum, sum td tarott, dreymatýðing osfr Men tað er heldur ikki so løgið, tí hóast gomlu sivilisatiónirnar í India, Kina, Egyptalandi og Grikkalandi høvdu felags trúgv á fjaldu merkingina handan tølini, er eingin greið skipan komin frá teimum, eins og við stjørnufrøði. Tískil kunnu talspekingar keglast eitt sindur um, hvør skipan er tann rættasta. Eyðsæð er, at í øllum talspekisskipanum, sum verða nýttar, er okkurt støðugt, umleið á sama hátt, sum húsini í stjørnufrøði hava skilvísa bakgrund, hóast tær mongu húsaskipanirnar Talspeki er eftirhondini blivin ein trupul vísind. Tað er komið so langt, at einans professionellir mystikarar kenna seg heima har
Ymsar talfrøðisligar skipanir[rætta | rætta wikitekst]
Skipanin, sum gomlu hebreararnir brúktu, hevur støði í hebreska alfabetinum:
aleph A 1 Beth B 2 Gimel C 3 Daleth D 4
osfr
Kabbalistar nýta hesa skipan og serliga verður hon nýtt tá tarottkort skulu týðast. Viðmerkjast skal, at hebrear nýttu vikudagarnar/gongustjørnurnar/talskipanina á sama hátt sum hinduar. Tó er hetta einans sjey teir fyrstu dagarnir (sjey dagarnir í vikuni). Eisini í forngriksku talspekisskipanini verður farið fram eftir alfabetinum:
Alfa A 1 Beta B 2 Gamma C 3 Delta D 4
osfr
Í kinversku piktogrammskipanini, har ið tekn standa fyri lutir, ber ikki til at nýta sambæri millum tøl og bókstavir, sum hjá hebreum og grikkum. Kinverska talspekin er sanniliga ein loynilig og okkult vísind. Skal bert eitt lítið innlit fáa í kinverska talspeki, er neyðugt at granska skipanina í stjørnufrøðini hjá teimum. T.d. eru fimm element (sum er talið hjá Jupiter) og 60-ára sýklussurin, sum er støðið undir kinverskari stjørnufrøði, er býttur sundur í 5x12, sum er talið hjá Jupiter, pluss so nógv ár, sum tað tekur honum at ferðast kring sólina Hieroglyffaskipanin hjá egyptum ger tað á sama hátt ógjørligt at finna út av, hvaðani og nær hon er komin. Roynt hevur verið at sporað symbolikkin hjá tarottkortum aftur til gamla Egyptaland, men líkt er til, at tarott byrjaði fyrst í miðøldini (uml. ár 1200), hóast nógv eldri symbolikkur er við. Hyggur ein nærri at elsta slagnum av indiskari stjørnufrøði, ber til at finna ta, sum sær út til at vera felags fyri allar skipanir innan talspeki. Vit mugu hyggja gjøllari at øllum hjá hinduum, sum hevur við gongustjørnurnar at gera. Stjørnufrøðin hjá hinduum hevur tær sjey gongustjørnurnar til og við Saturn (t.v.s. sólina, mána, Merkur, Venus, Mars, Jupiter og Saturn) og norðara og sunnara mánaknút. Tað blívur til níggju "gongustjørnur". Og faktiskt eru eisini bara níggju tøl til. Null er ikki eitt tal, og øll tøl, sum eru hægri enn níggju, kunnu minkast og blíva til eitt tal millum 1 og 9. 14 kann plussast 1+4, so tað blívur til 5 osfr Hesar "gongustjørnur" nýta vit eisini í vesturheiminum, og í somu raðfylgju; og í øllum heiminum - tær síggjast aftur í døgunum í vikuni:
1 sunnudagur sólin 2 mánadagur mánin 3 týsdagur Mars (Mardi á fronskum) 4 mikudagur Merkur (Mercredi á fronskum) 5 hósdagur Jupiter (Jeudi á fronskum) 6 fríggjadagur Venus (Vendredi á fronskum) 7 leygardagur Saturn (Saturday á enskum)
Haraftrat skoyta vit uppí tølini fyri norðara og sunnara mánaknút:
8 norðari mánaknútur (Raku á sanskritti, ímynd á lagnuna (darma)) 9 sunnari mánaknútur (Ketu á sanskritti, mynd á "karma")
Hyggja vit at indiskum tabellum yvir, hvussu gongustjørnurnar ferðast síggja vit, at indarar hava gongustjørnurnar í somu raðfylgju, sum eg havi nevnt. Hyggja vit at vesturlendskum tabellum, finna vit eina heilt aðra raðfylgju, sum hevur sítt støði í, hvussu langt frá sólini gongustjørnurnar eru. Vit í vesturheiminum hava lyndi til at vera sera nágreinilig og støddfrøðislig og gera minni av við tí okkulta, sum tó enn kemur eitt sindur til sjóndar í vikudøgunum og raðfylgjuni hjá teimum Tað mest umráðandi skal ein skilja talspeki, og kanska eisini stjørnufrøði, er at gáa um allar raðfylgjur. Grundin til, at ascendanturin (tað teknið, sum fer uppeftir tá ein verður føddur) er so týdningarmikil, er tí at hann er byrjanin til eina raðfylgju, sum skal síggjast í mun til djórakringin Tann talspekisskipan, sum her verður greidd frá, hevur sítt støði í tí núverandi føroyska alfabetinum. Vil ein granska okkurt orð úr einum øðrum máli, má alfabetið hjá tí málinum havast í huga. Framferðarhátturin er hin sami: bókstavarnir skulu setast í samband við tølini, og alt í røttu raðfylgju.
Virðið á tølunum[rætta | rætta wikitekst]
Talspeki snýr seg um gátuføra viðið hjá øllum tølum. Talspekingar meta tøl sum dygd og ikki nøgd Síðan tíðarinnar morgun hava heimspekingar vitað, at teknini, sum fólk brúka, broyttust eftir hvørja merking ymiskt fólk løgdu í tey, men tølini merktu nakað fast. Sigast kann, at praktiska virðið hjá tølum sum ikki broytast í tíð og rúmi, tykist vera ímynd á støðufest og óbroytiligleika. Nú síggja vt niður í sjálvan mergin í tungumálinum, niður ígjøgnum skilvísu og siviliseraðu skipanir tess, niður til sjálvt symbolska grundarlagið Hetta merkir, at vit kunnu granska orð og nøvn og finna út av, hvat tey merkja symbolskt, alt eftir hvørjum tey eru gjørd av. Upp ígjøgnum tíðirnar hava talspekingar kannað hetta á nógvar ymsar hættir. Fyrst verða nøvn gjørd til nøkur tøl, t.d. hesi:
1357612
Vanliga verða hesi tøl gjørd til eitt tal. Hetta dømið verður til 25=7 Tann talspekisskipan, sum verður frágreidd í hesi bók, hevur lítið til felags við aðrar tílíkar skipanir. Men allar hava talsymbolikkin til felags. Eg havi varnast, at talspeki skjótt kann gerast sera torskild, og eg havi tí stig fyri stig greitt frá eini skipan, sum kann læra øll, sum duga alfabetið og at telja upp í níggju, at finna tey evni og tað lyndið, sum liggur í einum og hvørjum navni. Eg komi bara við einari tulking, sum einans hevur støði í talsymbolikkinum. Yvirhøvur verða tulkingarnar axiomatiskari enn dogmatiskar. Hin einstaki eigur sjálvur at vera førur fyri at meta um, hvør styrki og hvørjir veikleikar eru í einum navni. Tá saman um kemur, stendur tað til tann, sum tulkar sjálvan
Alfabetið og talvirði tess[rætta | rætta wikitekst]
Raðfylgjan hjá bókstøvunum er als ikki tilvildarlig, men greiðar reglur hava verið. Vil ein vita meir um hetta, stendur nógv í bókum um kabbala o.t. Men vil ein bert læra at brúka metodikkin, sum hendan bók greiðir frá, er óneyðugt at granska klassisku verkini. Tað er bara neyðugt at kenna talraðið og vita, at tað hevur fasta raðfylgju. A stendur altíð áðrenn Á, so kemur B osfr Haraftrat skal ein vita, at í talspeki eru bara níggju tøl, nevniliga tølini frá 1 til 9. Null er ikki eitt tal. Øll onnur tøl, staktøl og samanløgd, eru gjørd úr tølunum frá 1 til 9 og kunnu aftur gerast til eitt teirra. Her koma bókstavarnir og tølini saman:
A = 1, Á = 2, B =3 osfr. Talvan sær soleiðis út:
1 2 3 4 5 6 7 8 9
A Á B D Ð E F G H
I Í J K L M N O Ó
P R S T U Ú V Y Ý
Æ Ø EI EY OY
Her síggja vit, at bókstavirnir A, I, P og Æ allir hava talvirðið 1, o.s.fr.. Við hesari skipan kunnu nøvn "lesast" á talspekishátt. T.d.:
J A N U S D J U R H U U S
3 1 7 5 3 4 3 5 2 9 5 5 3
Vit síggja, at talið 1 stendur eina ferð, 2 eina ferð, 3 fýra ferðir, 5 eisini fýra ferðir, 7 eina ferð og 9 eina ferð Flestar talspekisskipanir leggja hesi tøl saman í eitt millum 1 og 9. (Hetta dømið hjá okkum verður til 55=10=1.) Á henda hátt fæst ein eind. Symbolsku virðini hjá einum navni (sum eru tølini) skulu eisini tulkast saman og ikki hvørt sær. Tey skulu tulkast sum ein eind, har staklutirnir enn eru staklutir. Hetta verður gjørt við at seta tey inn í eina talvu, sum sær soleiðis út:
3 6 9
2 5 8
1 4 7
Bókstavirnir verða settir inn í talvuna við at tekna ein runding rundan um tað tal, sum stendur fyri ávísu bókstavarnar. Ein rundingur verður teknaður fyri hvørja ferð, bókstavurin er í viðkomandi navni. Á henda hátt fæst eitt vælskilligt yvirlit, sum vísir styrki og veikleikar í ymsum stigum, og hvussu hesi ávirka hvørt annað. Tølini á loddrøttu linjuni (1-2-3) hava symbolskt samband við einstaklingin persónliga. 1 stendur fyri fólkið sum heild, 2 fyri evnini til at velja og fyri kenslurnar, og 3 stendur fyri avleiðingarnar av valinum (gerð). Tølini 4-5-6 hava symbolskt samband við intellektið. 4 stendur fyri jarðarbundið skilvísi ella jarðarsambandið, 5 sansirnar og 6 evnini til tað abstrakta og hægri skilvísi. Tølini 7-8-9 hava symbolskt samband við sálina. 7 stendur fyri tíðina og alt tað, har hon avmarkar, 8 stendur fyri sambandið, sum sálin hevur við jørð og tískil hvussu væl fólkið skilir ævinleikan, og hvussu væl tað dugir at sannkenna, at sálin er til, og 9 stendur fy ri alt tað, sum er handan ævinleika og tessvegna hvussu væl fólkið skilir kærleika og pláss. Tann niðasta, vatnrætta linjan (1-4-7) sigur nakað um jørðina ella tað ítøkiliga. Mittasta linjan (2-5-8) sigur okkurt um, hvussu farið verður fram, tá ovasta linjan (3-6-9), sum sigur okkurt um endamál, ideal, himmalin og annað, skal náast. Yvirhøvur er tað einfalt at tulka nøvn, tí lítið er, sum skal havast í huga, tá hugt verður at talvuni. Fyrst verður hugt at hvørji tøl rundingar standa um og hvørji eingir. Síðani verður spurt, hvat tað man merkja, og havast má samstundis í huga, hvat tølini, linjurnar og alt hitt stendur fyri. Hevur eitt tal nógvar rundingar, vísir tað, at evnini hjá fólkinum eru í tí talinum og í tí, sum talið stendur fyri. Evnini verða nýtt. Í talvuni. Í talvuni streyma tey ímóti tølum, sum hava fáar rundingar ella ongar. Á henda hátt kunnu fólk stremba at náa tí, sum tey longu hava (nevniliga einum tali við fáum rundingum), sum fólkið kanska ikki so væl dugir, men hevur hug at royna (tal, sum ikki er í navninum). Evnini fara til tey tøl, sum sjáldan koma fyri í navninum. Tískil streymar nógv orka til tey tøl, sum ikki eru við í einum navni. Viðmerkjast skal, at tað kann vera ein hjálp at vita, hvussu nógvir rundingar eru, fyri at vita, um nøkur tøl hava nógv ávirkan á hvørt annað. Í døminum omanfyri ávirka tølini 1 og 2, og 3 og 5, hvørt annað nógv Tað síðsta, ið skal viðmerkjast er, at ein navnaskipan altíð er ein eind. Við øðrum orðum má ein altíð hava tað holistiska í huga
Tølini og hvat tey standa fyri[rætta | rætta wikitekst]
Í symbolikkinum siga tøl ikki bara um nøgd, men eisini dygd, hugskot. Øll hava tey egna náttúru. Hvussu tey síggja út grafiskt, er bara klædningurin og vísur ikki tað, sum goymir seg aftanfyri. Handan uttara formin hjá tølunum eru tey hugtøk, eginleikar o.a., sum tølini standa fyri. 1 er upprunin til øll tøl. Innan talspeki standa tølini 1 til 7 fyri materiella orku; markið millum materiella heimin og andans heim er tískil í 7-talinum
1
stendur fyri eind og tað at vera til. Grundarlagið undir øllum. Sjálvið. Hin fyrsta virkna keldan og verður tí borin saman við sólina Í talspekini symboliserar 1 eisini persónlig evni hjá fólki
2
stendur fyri djúphugsan, konflikt og mótvekt. Løtuna, tá kreftir stilna í javnstøðu. Ímynd á tvísíðuna í øllum. Animus/anima. Dualismu. Bindingarliðið millum deyðiligt og ódeyðiligt. Ambivalens. Val. Mynd á mánan. Í talspekini hevur 2 tætt samband við tað kensluliga (tað kvinnuliga)
3
Ein andalig eind. Harmoniska úrslitið av, hvussu heildin ávirkar dualitetin (1+2). Frymilin fyri skapan. Loysnin á trætuna, sum er í dualismuni, umvegis gerð. Vøkstur. Sett í samband við hugmyndina av himni og heilagu tríeindina. Planetina Mars. Í talspekini er tað mest umráðandi við 3-talinum myndin á, hvussu fólk nýta síni evnir til at mennast við
4
Heimstalið. Stendur fyri jørð og hvørji støðu menniskjan er í. Tað konkreta. Rationellan atburð. Verður samanborið við fýrakant ella terning. Tað er kjarnin. Krossurin. Stendur fyri árstíðirnar og heimshornini. Talið verður eisini sett í samband við ítøkiligu úrslitini av einhvørjari skapan og elementini (jørð, vatn, eld og luft). Samband við planetina Merkur. Í talspekini hevur 4 samband við sans fyri tí konkreta og praktiska (tí jarðiska)
5
Mynd á menniskjuna, heilsuna og teir fimm sansirnar, fimm fingrarnar. Samband við planetina Jupiter. Í talspekini stendur 5 fyri sameiningina millum persónligt skapanarlyndi (3) og ambivalens/kenslur (2), eins væl og fyri, hvussu fólk uppliva heimin umvegis sansirnar (1+4)
6
Skapandi evni lyft upp á eitt hægri stig (3+3). Hætri intellekt. Íblásturin av, at val og tað materiella renna saman (2+4). Tað, at menniskjan tilvitað brúkar sansirnar til okkurt hægri (1+5). Og tað, at rørslur stilna (verðin bleiv skapt upp á 6 dagar; tí sipar 6 eisini til fullgjørda skapan). Hægsta slag av abstraktari hugsan. Evni til tað abstrakta. Materielle heimurin í javnstøðu. Samband við planetina Venus. Í talspekini stendur 6-talið fyri sansi fyri tí abstrakta og ástøðiliga (í mun til 4, sum hevur við tað konkreta at gera).
7
er mynd á tað, at skil er í. Fullkomna skipan. Samanrenning millum tríeindina (3) og heimstalið (4). Talið, sum stendur fyri grundleggjandi tónaskalan (sjeytónaskalan), ælabogalitirnar. 7 hevur samband við planetina Saturn og leiðir tískil hugin víðari til Kronos - tíðina (vikan hevur sjey dagar. Mánafasurnar). Eisini samband við Saturn sum mynd á moralin (sjey deyðssyndirnar, sjey dygdirnar). Tíðarinna avmarkingar, avmarkingarnar hjá materiella heiminum, har tað materiella verður sett í samband við tað andaliga. Pína, ið gevur lívsroyndir. At lær at liva í heiminum. Í talspekini stendur 7-talið fyri sansin, sum fólk hava fyri mørkum
8
Dupulti fýrakanturin ella áttahyrningurin. Bindiliðið millum fýrakantin (jarðisku skipanina) og rundingin (ævinleikans skipan). Úrslitið verður, at 8 gerst mynd á endurføðing (deyða/endurføðing). 8 er fyrsta kubiska talið og kemur tí við einari nýggjar dimensión. Av formi sínum er 8-talið eisini sætt í sambandi við tær tvær slangurnar í merkurstavinum, sum fevnast (caduceus) og stendur fyri javnvág millum andaligar kreftir og náttúrunnar kreftir. Tað er eisini mynd á tað óendaliga (eisini av forminum). Í miðøld stóð tað fyri støðustjørnurnar á himinhválvinum. Saturn varð hildin vera sjeynda og fjarasta gongustjørna, og 8 var tá mynd á, at vunnið var á gongustjørnunum og ta ávirkan, tær høvdu. Í talspekini er 8 eisini tað dupulta av fýrakantinum (sum er tað dupulta av dualitetinum) - 23 - ambivalensur umvegis tað materiella til tað andaliga. Verður sett í samband við Rahu, teknið fyri norðara mánaknút í hindustjørnufrøðini. Í talspekini stendur 8-talið fyri sansin hjá fólkið fyri ævinleika, t.v.s. at farið verður yvir um mørkini hjá tí materiella
9
Tað trídupulta av 3. Ein fullkomin mynd av teimum trimum heimunum: tí likamliga, tí intellektuella og tí andaliga. Síðsta tekn í talraðnum, áðrenn hendan aftur verður til eina eind. Hjá hebreum er 9 mynd á sannleikan - hægsta endamálið. Eins og 8-talið stendur 9 fyri makt, rúm og tað at skapa tíðarloysi í ævinleikanum og handan ævinleikan. Verður sett í samband við Ketu, teknið fyri sunnara mánaknút í hindustjørnufrøðini. Í talspekini stendur 9-talið fyri evnini hjá fólki at uppfata rúm. At duga at vera millum onnur fólk
Nøkur dømi um linjur og hvat tær merkja[rætta | rætta wikitekst]
Á sama hátt sum eitt tal stendur fyri okkurt, so siga tvey tøl, sum ein linja er ímillum, at samband er millum tey, sum bæði tølini standa fyri. Tað kann antin javnstreymur ella orka, sum fer frá øðrum tali til hitt. Javnstreymur millum 1 og 2 sigur, at javnvágur er millum fólkið og ambivalens tess ella evni til at velja. Fer orkan frá 1 til 2 (fleiri rundingar um 1-talið) sigur tað, at fólkið hevur persónligar resursir, sum kunnu elva til kenslur og ambivalens. Fer orkan frá 2 til 1 sigur tað, at fólkið hevur ambivalens viðvíkjandi, hvat tað skal velja, eins væl og kenslur, sum tað hevur við sær í leitan síni eftir persónligum samleika. Fer orkan frá 1 til 2 og víðari til 3 er tað mynd á fólkið og tess persónligu menning. Sterkar persónligar kreftir, sum eru beindar móti hægri endamálum uttan fyri fólkið sjálvt. Endamálið er persónligt. Okkurt slag av ambitión er ella fer at verða í menningini. Mestur er talan um ein persón, sum er tilvitaður um sjálvið og sum hevur okkurt at stremba eftir. Fer orkan til dømis frá 3 til 2 og víðari til 1, er tað mynd á, at kreftir uttan fyri persónin (hesar kunnu vera kreativ orka, ambitión ella endamál) streyma til hendan. Av tí at streymurin gongur inneftir móti persónsmenskuni (1-talinum), er talan um egocentrisitet. Listargávur, tónleikagávur o.t. koma ofta til sjóndar á hendan hátt. Soleiðis kann verða tulkað í eina óendaligheit. Ein ørgrynna av møguleikum og samansetingum eru. Tá eitt navn manglar okkurt tal, merkir tað ikki, at viðkomandi manglar tey evni, sum hetta tal stendur fyri. Heldur merkir tað, at hesi evni eru latent, ella at persónurin roynir at fáa tey. Eitt er tó vist: at manglar linjan 3-6-9 í einum navni, er viðkomandi ein persónur, sum við lív og sál leitar eftir sínum kreativu evnum. Manglar eitt navn 3-talið, merkir tað heldur ikki, at viðkomandi ongan vilja hevur til at útinna nakað. Tað kann t.d. merkja, at viðkomandi hevur eina stóra trongd til at útinna okkurt. Tó fer hann neyvan at duga at stýra ella tálma hesum lyndi. Soleiðis er tað við øllum tølunum. Tølini standa fyri tey sterku og sjónsku evnini, gávurnar osfr. Tey tøl, sum mangla, tey standa fyri, at persónurin ótilvitað søkir móti tí, sum ikki er. Hetta er orsøkin til, at støk tøl eru so sterk: orkan, sum talið stendur fyri, streymar hart í leitan síni eftir teimum latentu tølunum rundanum
Viðmerkingar[rætta | rætta wikitekst]
Ofta verðar talspekingar spurdir um, hvat navn fólk skulu eita. Ofta skifta kvinnur navn, tá tær giftast - tó kunnu menn eisini. Teir, sum nýta hjúnarlagið til at umskifta talorkuna í navni sínum, eru tilvitaðir um ta broyting, sum teimum hevur verið fyri. Skifta fólk nøvn, er tað altíð eitt tekin um, at tey eru broytt ella persónliga ment.
Tá nøvn verða granskað, eiga millumnøvn ikki at verða tikin við, uttan so er, at fólkið altíð tekur millumnavnið við, tá tað nevnir seg fyri øðrum ella sigur, hvussu tað eitur. Kelinøvn eru eitt heilt kapittul fyri seg.
Talspekin kann nýtast til at kana sambandið, sum vit hava við onnur fólk. Í stjørnufrøðini eitur hetta synastri. Sigast kann, at fornavnið er mynd á náttúruna í okkum sjálvum. Eftirnavnið er eitt sindur "leysari" Í sambandinum við onnur, ávirkast vit av eftirnøvnunum hjá teimum. Vit skifta eftirnøvn eftir øðrum menniskjum. Eita vit millumnøvn, mugu vit gera av, um tey skulu verða partur av okkum sjálvum (knýtast aftrat fornavninum) ella um tey skulu vera eitt sindur "leysari í tí". Gáast má um, at teirri orkuni, sum er í okkara fornøvnum, sleppa vit ikki undan
(Týtt úr Lær at forstå og praktisere numerologi, eftir Normal Shine Norman Shine er ein av heimsins fremstu talspekingum. Hann hevur egið institutt í India og heldur ofta fyrilestrar í Danmark. Tann serliga skipanin hjá honum hevur staðið sína roynd og verður í dag nýtt um allan heimin)
Slóðir[rætta | rætta wikitekst]
- 2006 article about juror being removed from trial after using numerology
- Aesthetic views of numbers on human history
- Comparative Numerology: Fundamental Powers: The Numbers One to Ten
- Personal Year Numerology: How to calculate and breakdown of each number
- Numerology and Recurring Numbers
- House Numbers and Numerology


text:
Gøtudanskt
Gøtudanskt er málið sum føroyingar tosa, tá ið teir tosa danskt við eyðkendum føroyskum dámi. Tað sigst, at ein lærari úr Gøtu, hann livdi frá 1850 til 1930, tosaði eitt serligt litað danskt við einari rúgvu av føroyskum. Tað sigst, at lærarin tosaði hetta danska allastaðni, hagar hann fór, og soleiðis kann hugtakið hava spjatt seg. Kanska passar hetta. Kanska er hetta upprunin til hugtakið gøtudanskt, altso, at tað er bygdin Gøta, sum navnið sipar til; tó er eisini møguligt, at talan snøgt sagt er um navnorðið gøta, altso gadedansk.
Hetta er ikki standarddanskt, men eitt mál við sínum egnu reglum. Tað er úrslitið av teirri føroysku-donsku tvímælisstøðuni.


text:
Hjálp:Innritan
Innritan er ikki eitt krav fyri at lesa ella rætta/skriva innihald á Wikipedia, men um tú ert innritað/ur, so fært tú atgongd til fleiri funksjónir enn annars, og tað verður sum heild mælt til at rita inn, um tú ynskir at skriva og gera rættingar.
Innihaldsyvirlit
Skrásetan og innritan[rætta | rætta wikitekst]
Tú ið tú skrásetir teg, so velur tú eitt brúkaranavn, sum kann vera eitt navn ið tú finnur uppá ella títt veruliga navn, og harumframt velur tú eitt loyniorð. Skipanin vil ikki góðtaka tað, um tú roynir at skráseta eitt brúkaranavn, ið onkur annar longu hevur skrásett. Ein brúkarakonta kann bert upprættast einaferð og kann ikki slettast aftur. Næstu ferð ið tú skal rita teg inn her, so skrivar tú bara brúkaranavnið og loyniorðið í teigarnar og trýstir á "Rita inn" og so ert tú innritað/ur.
Rættingar ið tú gert verða goymdar undir tínum brúkaranavni. Um tú ikki ritar inn, so verða tínar rættingar goymdar undir tínari IP-adressu.
Hví rita inn?[rætta | rætta wikitekst]
Innritan er sum nevnt ikki eitt krav fyri at lesa ella rætta innihald á Wikiepida, men tað er hóast tað eitt gott hugskot at rita inn orsakað av hesum møguleikunum:
- Aðrir brúkarar fara at kenna títt brúkaranavn aftur, tá ið tú broytir eina síðu.
- Tú fær tína egnu brúkarasíðu, har ið tú kanst skriva eitt sindur um teg sjálvan, um tú ynskir tað. Tú fært eisini eina kjaksíðu, soleiðis at aðrir brúkarar kunnu seta seg í samband við teg.
- Tú fært møguleika fyri at markera eina rætting sum «smá broyting», harvið vita aðrir brúkarir, at tú ikki hevur gjørt stórar broytingar men kanska bert rætta eina stavivillu.
- Tú fært møguleika fyri at halda eyga við broytingum á greinum, ið tú hevur serligan áhuga fyri við at brúka tín eftirlitslista.
- Um tú velur at upplýsa um tína t-post adressu, tá tú skrásetir teg, so kunnu aðrir brúkarar seta seg í samband við teg gjøgnum teldupost uttan at tey tó fáa upplýst tína teldupost adressu, tvs. bert um tú svarar teimum beinleiðis.
- Tú fært møguleika fyri at flyta síður. (broyta navni á síðuni)
- Tú fært møguleika fyri at velja tínar egnu persónligu innstillingar.
Hvussu riti eg út?[rætta | rætta wikitekst]
Tú anst rita út (logga út) nær sum helst við at klikkja á rita út ovast til høgru á síðuni. Minst til altíð at rita út, um tú ert á einari almennari teldu, sum onnur brúka, t.d. í einum skúla, á einum bókasavni ella líknandi, so onnur ikki finna uppá at misnýta títt brúkaranavn og t.d. gera herverk við tínum brúkaranavni, tí tá er vandi fyri, at títt brúkaranavn verður sperrað.
[rætta | rætta wikitekst]
Ja, tað ber til at broyta títt brúkaranavn. Fyrr vóru tað embætisfólk (byrokratar, ið eru administratorar við víðkaðum heimildum) á teimum ymisku lokalu Wikipediunum. Men í 2014 eru reglarnar broyttar hesum viðvíkjandi. Nú skulu allir brúkarar á Wikipedia hava eitt serstakt navn, ið ongin annar á øðrum Wikipedium brúkar. Orsakað av hesum fara brúkaranavnabroytingar nú fram eitt sentralt stað og ikki á teimum lokalu Wikipediunum. Um tú ynskir at broyta títt brúkaranavn, so skal tú venda tær til hesa síðuna fyri at biðja um eitt nýtt globalt brúkaranavn.


text:
Á breddanum til høgru eru leinki til einstøku lestrarleiðirnar við stuttari lýsing av innihaldi og endamáli og yvirliti yvir lærugreinirnar, ið verða lisnar gjøgnum tey 3 árini.
Um breytaskipanina sum heild.
Við nýggju lógini um gymnasialar miðnámsskúlar eru allar miðnámsútbúgvingarnar partur av einari og somu skipan. Innan fyri hesa skipanina eru so ymsar breytir, sum í stórum drøgum svara til tær gomlu miðnámsskúlaútbúgvingarnar:
Málsliga og støddfrøðiliga deild á studentaskúlanum eru nú avloystar av Hugbreyt (mál og bókmentir) og Náttúrubreyt (støddfrøði og náttúrufakligar lærugreinir). Gamla HF eitur nú Fyrireikingarbreytin.
Búskaparbreytin svarar til tað, sum áður var hægri handilsskúli. Tøknibreytin svarar til hægri tøkniútbúgving á tekniskum skúla, Tilfeingisbreytin svarar til hægri fiskivinnuútbúgving á Fiskivinnuskúlanum.
Á Føroya Studentaskúla og HF-skeiði verða hesar tríggjar breytirnar bodnar út: Hugbreyt, Náttúrubreyt og Fyrireikingarbreyt.
Á Fyrireikingarbreytini verða broytingarnar ikki so øgiliga stórar samanborið við núverandi HF. Samansetingin av lærugreinum er eitt sindur broytt, m.a. verður danskt nú roknað sum eitt fremmandamál og kann veljast sum eitt av kravdu fremmandamálunum, men annars er bygnaðurin og valmøguleikarnir á leið teir somu, sum í núverandi HF-útbúgving.
Hinvegin eru broytingarnar frá málsligu deild til Hugbreyt og frá støddfrøðiligu deild til Náttúrubreyt rættiliga umfatandi. Samansetingin av kravdum lærugreinum er øðrvísi enn á núverandi studentaskúladeildum. Breytirnar báðar eru fakliga smalari enn verandi studentaskúladeildir. Men samstundis eru munandi fleiri val løgd út til einstaka næmingin at taka støðu til. Hetta hevur bæði fyrimunir og vansar fyri næmingin. Tað er ein fyrimunur fyri tann næmingin, ið megnar at gjøgnumskoða møguleikarnar í skipanini og brúka teir til at leggja sína útbúgving til rættis eftir egnum ynskjum. Men fyri størsta partin av næmingunum vil tað vera torført at gjøgnumskoða, hvussu ein velur seg fram til ein fakligan profil, sum hóskar einum sjálvum, og samstundis tryggjar eitt prógv í síðsta enda, sum gevur breiða atgongd til eitt so breitt úrval av hægri útbúgvingum sum møguligt.
Tí hevur Føroya Studentaskúli og HF-skeið valt at skipa Hugbreytina og Náttúrubreytina við lestrarleiðum, har nøkur val eru bólkaði saman í profilar, og sum einstaki næmingurin kann velja seg inná eftir áhuga. Hóast nøkur val eru gjørd fyri næmingin, tá hann velur seg inn á eina lestrarleið, so eru á øllum lestrarleiðunum varðveitt 3 frí val, sum næmingurin kann nýta eftir egnum tykki.
Lestrarleiðirnar: Hvat eru tær og hví verða tær stovnaðar?
Lestrarleiðirnar eru skipaðar lestrartilgongdir á Hugbreytini (máldeildin) og Náttúrubreytini (støddfrøði- og náttúrudeildin), har skúlin hevur lagt nøkur av valunum, ið liggja í skipanini føst frammanundan. Endamálið er at gera valið hjá næmingunum lættari at yvirskoða, og at tryggja møguleikarnar fyri tvørfakligum samstarvi, sum nýggja breytaskipanin leggur upp til.
Valið hjá næmingunum verður forskotið frá einum vali av nógvum einstøkum vallærugreinum, sum tað kann vera ringt at gjøgnumskoða fakliga samanhangin í og lestrarligu fyrimunirnar ella ófyrimunirnar av, til eitt val av "pakkum" av lærugreinum, sum eru lagdir til rættis við einum greiðum fakligum profili og samanhangi og við atgongd til víðari útbúgvingar í huga. Í øllum lestrarleiðunum varðveitir einstaki næmingurin 3 frí val.
Í lestrarleiðunum verða nakrar lærugreinir knýttar saman og hava møguleikan at samstarva tvørfakliga. Leiðirnar eru lagdar soleiðis til rættis, at lærugreinirnar styrkja hvørja aðra fakliga, og soleiðis at lærugreinarnar hava felags øki, sum náttúrligt er at samstarva um.
Við lestrarleiðunum missir næmingurin ein part av tí fría valinum, sum liggur í breytaskipanini. Men fyrimunirnir við lestrarleiðunum eru fleiri:
Námsfrøðiliga er tað ein fyrimunur fyri næmingarnar at fylgjast við einum og sama flokki í flestu lærugreinum gjøgnum øll trý árini.
Tað at flokkarnir fylgjast í ávísum lærugreinum, skapar møguleikar fyri tvørfakligum samstarvi í hesum lærugreinunum. Hetta letur seg ikki gera í vanligum vallærugreinabólkum.
Tá næmingarnir frammanundan hava valt seg inn á lestrarleiðirnar, eru teir tryggjaðir at fáa tær vallærugreinir, sum liggja í lestrarleiðini. Um skipanin einans er grundað á frí val, so kann tað í fleiri førum henda, at nakrir næmingar ikki fáa síni val, tí nakrar lærugreinir ikki verða stovnaðar, tí ov lítil undirtøka er. Eisini kann tað vera ymiskt frá ári til ár, um ein lærugrein verður stovnað ella ikki. Hetta er óheppið fyri t.d. skiftisnæmingar, ið fara uttanlands, ella næmingar, ið taka ein steðg í eitt ár ella ganga eitt miðnámsskúlaár umaftur, tí hesi kunnu ikki vera vís í at halda fram við somu lærugreinum, tá tey byrja aftur.


text:
Hýsa
Hýsa (frøðiheiti - Melanogrammus aeglefinus) fæst rættiliga víða á leiðunum við Føroyar. Bæði á landgrunninum, Føroyabanka, Ytrabanka og Ytstabanka. Hon fæst bæði á grunnum vatni og niður ímóti 5-600 metra dýpi. Hýsa gýtir frá mars til mai. Gýtingin er tó í hæddini í sinnu helvt av apríl. Hon gýtir rættiliga víða. Men trý høvuðsgýtingarøki eru: eystan-, vestan- og norðanfyri. Hon gýtir eisini á Føroyabanka. Yngulin er uppi í sjónum teir fyrstu mánaðirnar. Men í august-september leitar hann niður at botni á umleið 100-500 metra dýpi. Hýsan veksur upp á vanligu fiskileiðunum, og smáhýsan er tí ikki so væl vard ímóti fiskiskapi sum t.d. toskurin. Í uppvøkstrinum er hon heldur ikki so væl vard ímóti fíggindum. Føðin hjá hýsuni eru ymisk slangukrossfiskur, krabbadýr, maðkasløg, og smáfiskur.


text:
PAME
PAME' (stytting fyri Protection of the Arctic Marine Environment) er arbeiðsbólkur undir Arktiska Ráðnum. Arbeiðsbólkurin fyri vernd av arktiska havumhvørvinum, PAME, varð stovnaður í 1991. PAME hevur skrivstovu í Akureyri í Íslandi. Arbeiðið í PAME snýr seg um vernd av arktiska havumhvørvinum. PAME hevur sum arbeiðssetning at meta um, hvørt millumtjóða sáttmálar og aðrar reguleringar eru nøktandi fyri at verja arktiska havumhvørvið og at gera tilmæli um, hvat kann verða gjørt fyri, at betra um umsitingina av arktiska havumhvørvinum. Hetta er eisini endamálið við t.d. verkætlanini "Arctic Ocean Review", sum PAME fór undir í 2009. Málið er at gera eitt yvirlit yvir, hvørjir sáttmálar og umsitingaravtalur eru galdandi fyri havið í Arktis. Við støði í hesum verður tilmæli gjørt um, hvat skal gerast fyri at styrkja verndina av arktiska havumhvørvinum.
Ein onnur verkætlan undir PAME samstarvinum er "Arctic Marine Shipping Assessment" (AMSA). Hendan frágreiðing varð góðkend og almannakunngjørd á ráðharrafundinum í 2009 í Tromsø. AMSA frágreiðingin lýsir verandi skipaferðslu og metir um væntaðu skipaferðsluna í arktiska økinum. Við støði í hesum eru gjørd seytjan tilmæli um, hvat eigur at vera gjørt fyri at tryggja, at økta skipaferðslan í arktiska økinum verður so burðardygg og trygg sum gjørligt. PAME hevur, í samstarvi við limalondini og hinar arbeiðsbólkarnar í Arktiska Ráðnum, sett skjøtul á eina tilgongd, sum skal tryggja, at tilmælini verða sett í verk.
Umboð fyri Umhvørvisstovuna hava luttikið á fundum og virkseminum í PAME. Hendan luttøkan hevur tó verið rættuliga óstøðug seinastu árini, orsakað vantandi fígging. Umhvørvisstovan fylgir kortini, í tann mun orkan loyvir tí , við í virkseminum hjá PAME.


text:
Reykjavík
´
Reykjavík er høvuðsstaður í lýðveldinum Ísland. Reykjavík hevur umleið 119 000 íbúgvar og er størsti býur í Íslandi. Stóra Reykjavíkar økið hevur umleið 202 000 íbúgvar. Borgarstjóri er Jón Gnarr. Tað sigst, at Reykjavík er heimsins reinasti høvuðsstaður.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Ingólfur Arnarson, sum kom úr Noregi, var fyrsti landnámsmaður Íslands og tók land í Íslandi í 874. Hann kom við konu sínari, Hallveig Fróðadóttur, syni sínum Þorsteini, og tveimum trælum sínum, sum itu Vífill og Karl. Vífill varpaði öndvegissúlurnar frá bátinum, tá ið Ingólfur sá landið. Vífill var nú frælsur, tí hann gjørdihetta, og Ingólfur sendi hann á Vífilsstaðir, sum er nú øðrumegin bygdina Garðabær. Søgan er, at Ingólfur sá royk á víkini, sum hann var komin til, og hann kallaði tí víkina „Reykjavík“ (Roykja + vík), har sum býurin stendur nú.
Tað eru ikki nógvar upplýsingar um Reykjavík í miðøldini. Nógvir tekstir um Reykjavík vísa bara, at Reykjavík var ein bóndagarður. Í 18. øld, hevði Danmark hug at gera Reykjavík til ein stóran bý. Í 1752, gav kongurin Danmarks landsóðal Reykjavík til Innréttingarnar. Formaður fyri Innréttingunum var Skúli Magnússon. Umleið ár 1750 vóru hús og íbúðapartar gjørdir til ullarverksmiðjur. Ullarverksmiðja var størsta verksmíðja í Reykjavík, og orsøk til, at Reykjavík var verðandi bygt øki.
Í 1786 steðgaði Danmark einkarætt í Reykjavík og Íslandi. Reykjavík var nú keypstaður, og í 1786 er føðingardagurin hjá Reykjavík. Men Reykjavík var enn undir tí danska kongsríkinum. Nógv fólk úr Danmark komu og høvdu verkevni í Íslandi. Men í 19. øld bilgdust hugsanir um sjálvstøðu millum íslendingar. Síðan Reykjavík var størsta bygd í landinum, vaks hugsanin um sjálvstøðu í Reykjavík. Í 1845 endurstovnaðu íslendingar í Reykjavík Alþingið (Løgtingið Íslandi), sum var gamalt løgting í Íslandi í 930. Hetta „Alþingið“ var stovnað á Tingvellum fyrst, men í 1845 tað var í Reykjavík. Altingið var stovnð í Reykjavík í 1845, tí hann var var høvuðsstaður í Íslands.
Alþingið ella hitt íslendska løgtingið frá 1845 til 1874 hevði ikki løgstarv. Men í 1874 fekk Ísland stýrslagið og ið kom með løgstarv. Tann 1. desember 1918, Ísland var sjálvsálit land, men enn undir tí danska kongaríkinum. Hetta land hæt Kongaríkin Íslands.
Tað var heimskreppa í Reykjavík frá 1920 til 1930. Tað var stórt arbeiðsloysi. Hin 10. mai 1940, meðan Danmark var hersett av Týsklandi, kom seinni heimsbardagi til Íslands. Tað vóru 4 bretskir bátar sum komu til Reykjavíkar Havn. Eingin royndi at steðga tí í Reykjavík. Bretland og Amerika gjørdu Keflavík flogvøllin og Reykjavík flogvøllin. Ísland vildi ikki luttaka í heimsbardaganum, og tí var landið og er enn í dag uttanveltað. Tað var eingin mótstøða í Reykjavík. Tað búðu líka nógvir bretskir og amerikanskir hermenn í Reykjavík undir Seinna Heimsbardaga, sum tað búðu íslendingar. Í 1944 gjørdist Ísland lýðveldi. Forseti Íslands fekk bústað tætt við Reykjavík, í bygdini Álftanes.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Veðurlag[rætta | rætta wikitekst]
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Hallgrímskirkja er størsta kirkjan í Reykjavík og í Íslandi, og er 74,5 metrar høg. Perlan liggur á einum heyggi nærindis, har tað er lætt at síggja allan býin Reykjavík. Tað eru eisini fleiri listasøvn í Reykjavík. Um náttina eru tað nógv fólk sum "djamma" í miðbýnum Reykjavík, ella 101 Reykjavík.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
- Fylkir
- Fram
- Knattspyrnufélag Reykjavíkur (K.R.)
- Íþróttafélag fatlaðra í Reykjavík — for disabled people
- Íþróttafélag Reykjavíkur (Í.R.)
- Skautafélag Reykjavíkur
- Skotfélag Reykjavíkur
- Skylmingafélag Reykjavíkur
- Tennis- og badmintonfélag Reykjavíkur
- Ungmennafélagið Fjölnir
- Knattspyrnufélagið Valur (Valur)
- Víkingur
- Þróttur
Kend fólk úr Reykjavík[rætta | rætta wikitekst]
- Arnaldur Indriðason
- Baltasar Kormákur
- Björgólfur Guðmundsson
- Björgólfur Thor Björgólfsson
- Björk
- Daníel Ágúst Haraldsson
- Eggert Magnússon
- Eiður Smári Guðjohnsen
- Emilíana Torrini
- Friðrik Þór Friðriksson
- Ghostigital
- Gus Gus
- Hafdis Huld
- Halldór Kiljan Laxness
- Jón Páll Sigmarsson
- Kári Stefánsson
- Magnús Scheving
- Magnús Ver Magnússon
- Mínus
- Múm
- Quarashi
- Sigur Rós
- Sigurjón Sighvatsson
- Silvia Night
- Sjón
- Trabant
Vinabýir[rætta | rætta wikitekst]
- Tórshavn, Føroyar
- Helsinki, Finland
- Keypmannahavn, Danmark
- Kingston upon Hull, Stóra Bretland
- Nuuk, Grønland
- Oslo, Noreg
- Seattle, Sambandsríki Amerika
- St. Petersburg, Russland
- Stokkhólm, Svøríki
- Vilnius, Litava
- Winnipeg, Kanada
Kaupstaður
Akranes | Akureyri | Bolungarvík | Dalvík | Eskifjörður | Garðabær | Grindavík | Grundarfjörður | Hafnarfjörður | Húsavík | Ísafjörður | Keflavík | Kópavogur | Neskaupstaður | Njarðvík | Ólafsfjörður | Ólafsvík | Reykjavík | Sauðárkrókur | Selfoss | Seltjarnarnes | Seyðisfjörður | Siglufjörður | Vestmannaeyjar
Norðvesturvaldømi
Akraneskaupstaður | Hvalfjarðarsveit | Skorradalshreppur | Borgarbyggð | Eyja- og Miklaholtshreppur | Snæfellsbær | Grundarfjarðarbær | Helgafellssveit | Stykkishólmsbær | Dalabyggð | Reykhólahreppur | Vesturbyggð | Tálknafjarðarhreppur | Bolungarvíkurkaupstaður | Ísafjarðarbær | Súðavíkurhreppur | Árneshreppur | Kaldrananeshreppur | Strandabyggð | Bæjarhreppur | Húnaþing vestra | Húnavatnshreppur | Blönduósbær | Höfðahreppur | Skagabyggð | Sveitarfélagið Skagafjörður | Akrahreppur
Norðausturvaldømi
Fjallabyggð | Grímseyjarhreppur | Dalvíkurbyggð | Arnarneshreppur | Hørgárbyggð | Akureyrarkaupstaður | Eyjafjarðarsveit | Svalbarðsstrandarhreppur | Grýtubakkahreppur | Þingeyjarsveit | Skútustaðahreppur | Aðaldælahreppur | Norðurþing | Tjörneshreppur | Svalbarðshreppur | Langanesbyggð | Vopnafjarðarhreppur | Fljótsdalshérað | Fljótsdalshreppur | Borgarfjarðarhreppur | Seyðisfjarðarkaupstaður | Fjarðabyggð | Breiðdalshreppur | Djúpavogshreppur
Suðurvaldømi
Sveitarfélagið Hornafjørður | Skaftárhreppur | Mýrdalshreppur | Rangárþing eystra | Rangárþing ytra | Ásahreppur | Vestmannaeyjabær | Flóahreppur | Sveitarfélagið Árborg | Skeiða- og Gnúpverjahreppur | Hrunamannahreppur | Bláskógabyggð | Grímsnes- og Grafningshreppur | Hveragerðisbær | Sveitarfélagið Ölfus | Grindavíkurkaupstaður | Sandgerðisbær | Sveitarfélagið Garður | Reykjanesbær | Sveitarfélagið Vogar
Suðvesturvaldømi
Hafnarfjarðarkaupstaður | Garðabær | Sveitarfélagið Álftanes | Kópavogsbær | Seltjarnarneskaupstaður | Mosfellsbær | Kjósarhreppur
Reykjavíkurvaldømi suður og Reykjavíkurvaldømi norður
Reykjavík


text:
Samkyndleiki
Samkyndleiki ella Samkynd er heiti ið lýsur kynsligt samlív eyðkent við kensluligum og/ella kropsligum atdráttið at persóni av sama kyni. Samkynd og hinskynd kan skiljast sum lutfalslig hugtøk í hvør sínum enda av einum samanhangandi røð, hvar í tvíkynd er eitt stað í miðjuni. Grundin til, at summi fólk eru samkynd, hevur altíð verið ein umstríddur spurningur, ið kjakast hevur verið dúgligani um. Tað er eitt klassiskt dømi á spurningin um arv ella umhvørvi, lívfrøði ella sálarfrøði.
4 % av øllum menniskjum eru samkynd [1]. Eitt tal, sum tó broytist frá kanning til kanning. Eisini djór eru samkynd.
Innihaldsyvirlit
Heiti[rætta | rætta wikitekst]
- Samkynd lýsur bæði mann og kvinnu hvørs kynsligt samlív er við ein av sama kyni.
- Ein samkynd kvinna kan nevnast lesbisk. Heiti stavar frá tí gríksku oyggjuni Lesbos hvar yrkjarindan Sapfo, skrivaði kærleiksyrkingar til gentur.
- Ein samkyndur maður kan nevnast gjeikari ella bøssi. Fyrr vóru orðini niðrandi men roknast nú sum partaleyst (sum svenskt bög, enskt: gay og týskt: Schwul).
- Kynsvillingar er eitt orð, ið sipar til at atdráttin hjá samkyndu við ein av sama kyni er orsakað av, at ein er vilstur á ein ella annan hátt. Orðið verður vanliga roknað sum niðrandi.
Djór[rætta | rætta wikitekst]
Tað finnast prógv fyri samkyndleiki í 1500 ymiskum sløgum av djórum, harímillum fiskar, insektir, fuglar og seyðir, oksar og apur [2]. Djór, sum hava fleiri makar, og djór, sum eru monogam, kunnu hava samkynd forhold.
Føroyar[rætta | rætta wikitekst]
At verða samkyndur hevur verði loyvt í Føroyum síðan 1933 tá tað bleiv gjørt lovligt í Danmark. Samstundis bleiv aldursmark fyri samkynd parlag set til 18 ár. Síðan bleiv tað í 1988 gjørt kynspartaleyst og harvið set til 15 ár[3]. Grein 266b í revsilógini kom í gildi 15. desember 2006 við 17 stemmun fyri og 15 ímóti, hon staðfestir at samkynd skuldu verða vard ímóti niðurgerð. Miðflokkurin hevur fleiri ferð tosa ímóti at grein 266b skuldi koma í gildi í Føroyum[4][5]. Í Føroyum arbeiðir felagið Friðarbogin fyri rættindum og trivnaði fyri sam- og tvíkyndar føroyingar.
Samkynd pør kenna seg niðurgjørd av føroyskum myndugleikum, tí tey hava ikki somu rættindi til at giftast og fáa børn sum onnur. Fyrsta juli í 2010 kom lógarbroyting í gildið í Danmark, sum gav skrásettum samkyndum pørum sama rætt sum hjúnum at ættleiða børn. Samkynd pør kunnu nú bæði ættleiða børn hjá hvørjum ørðum og søkja um at ættleiða fremmand børn eftir somu reglum, sum galda fyri hjún. Samkyndar kvinnur, ið fáa børn við ísáing, fáa felags foreldramynduleika yvir barninum saman við skrásetta makanum. Einki av hesum er galdandi fyri samkynd pør í Føroyum.
Hvørki skrásett parlag ella kynsleyst hjúnarlag er galdandi í Føroyum. Fólk av sama kyni kunnu framvegis ikki ættleiða børn. Samkyndir menn kunnu eisini framvegis ikki lata blóð í Føroyum. Føroyar eru eisini einasta Norðurland, sum ikki viðurkennir samkyndar familjur.
Seinni heimsbardagi[rætta | rætta wikitekst]
Tá Adolf Hitler var einaveldisharri avgjørdi hann, at bólkar av øðrvísi fólkum skuldu avrættast, herundir jødar og samkynd. Meðan jødarnir fingu eina gula Dávidsstjørnu á bringuna, fingu samkyndir ein ljósareyðan trýkant. Teir, sum yvirlivdu krígstíðina vóru ikki leyslatnir, tá ið tey sameindu tóku valdið í Týskland. Í staðin vóru teir fluttir til onnur fongsul at sita dómin fyri at vera samkyndir, ið teir høvdu fingið áðrenn kríggi. Rættargongdin í Nürnberg vildi aldrin viðgera mál viðvíkjandi samkyndum fangunum, og teir fingu heldur einki endurgjald eftir kríggi. Tey árini samkyndir krígsfangar høvdu sitið í fangatippi, vóru enntá drigið frá í fólkapensjónini.
Sjálvmorð[rætta | rætta wikitekst]
Tað er eitt sindur síðani, at granskingarútslit fyrst gjørdu vart við, at sjálvmorðsroyndir eru nógvar ferðir vanligari millum samkynd enn millum onnur fólk [6] [7]. Ein amerikonsk kanning frá 1998 av samkyndum dreingjum í framhaldsskúlunum í aldrinum 15 til 22 vísti, at í mun til restina av fólkinum, t.e. javngamlar dreingir, royndu næstan sjey ferðir so nógvir av hesum dreingjum at beina fyri sær, ella ávikavist 28 % og 4 % [8].
Higartil mest umfatandi norðurlendska kanningin av vælferð og umstøðum hjá samkyndum var gjørd í 1999 í Noregi. Har kom fram, at 16 % av gjeikarunum og 20 % av teimum lesbisku høvdu onkuntíð roynt at forkomið sær [9]. 88 % vóru undir 25 ár, tá ið tey gjørdu hesa roynd. Fjórða hvør menniskja undir 25 ár hevði minst eina sjálvmorðsroynd á baki. Tøl siga ikki allan sannleika, men tey, sum eru nevnd her, benda á, at tíðleikin av sjálvmorðsroyndum í Norðurlondum er upp til fimm ferðir so høgur millum samkynd sum hjá fólki annars.
Slóðir[rætta | rætta wikitekst]
Keldir[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.avert.org/gay-people.htm
- ↑ http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx
- ↑ ANSO
- ↑ Bill Justinussen - Tað fer ongantíð at henda.
- ↑ Egin Henriksen - Beinta Løve Jacobsen og aðrir Talibanar
- ↑ http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/nrk_nordland/5008761.html
- ↑ http://tidsskriftet.no/article/588706
- ↑ http://www.safeschoolscoalition.org/SuicideamongGLByouth.html
- ↑ http://kilden.forskningsradet.no/c16880/artikkel/vis.html?tid=43575


text:
The Walt Disney Company
The Walt Disney Company, eisini kent sum Disney, er ein ein amerikonsk fyritøka við høvuðssæti í Walt Disney Studios, Burbank, Kalifornia í USA. Fyritøkan er kend um allan heimin og er tann størsta fjølmiðlafyritøkan í heiminum, um hugsað verður um inntøkur.[1] Tað vóru brøðurnir Walt og Roy Disney, sum stovnaðu fyritøkuna hin 16. oktober 1923. Tá var navnið á fyritøkuni "Disney Brothers Cartoon Studio". Tá fyritøkan broytti navn í 1986 til The Walt Disney Company, bleiv tað samstundis víðkað um virksemið, og tey fóru í holt við nýggj vinnuøki, eitt nú sjónleikur, útvarp, tónleik, bókaforløg og internetmiðlar. Harumframt hevur fyritøkan ment nýggj øki innanfyri sjálva fyritøkuna fyri at víðka um málbólkin, sum til tá í høvuðsheitum vóru smábørn og barnafamiljur.
Fyritøkan er nokk mest kend fyri sínar filmsframleiðslur frá teirra egna filmsstudio, Walt Disney Studios, sum í dag er eitt av teimum størstu og kendastu filmsstudium í USA. Disney eigur og rekur ABC-sjónvarps-transmissiónsnetverk, eitt nú kaðalsjónvarps-kanalirnar Disney Channel, ESPN, A+E Networks og ABC Family; bókaforlag, fjepparavøru (merchandise) og teaturframførslur; samstundis sum fyritøkan eisini eigur og rekur 14 tema- og stuttleikaparkir kring heimin. Fyritøkan hevur eisini havt eina vælvirkandi tónleikadeild, umframt at hon hevur havt samstarv við Dow Jones Industrial Average síðan 6. mai 1991. Ein av teimum fyrstu og kendastu teknifilmsskapningunum hjá fyritøkuni, Mickey Mouse, er almenni maskotturin hjá The Walt Disney Company.


text:
Skotskt whisky
Skotskt whisky var einaferð næstan bara at finna í Onglandi. Hildið verður, at tað vóru írskir munkar, ið gjørdu whisky av fyrstan tíð. Teir høvdu lært destillatiónskynstrið úr Miðeystri, umleið 6. øld, har tann sterki drykkurin, fyri tað mesta varð nýttur sum heilivágur. Eftir at írarnir høvdu gjørt whisky í umleið 600 ár, frá 6. øld til umleið 12. øld, fóru skotar eisini at gera whisky. Írskt whiskey var tó heilt fram til byrjanina av 1900-talinum, nógv tað mest selda whisky’ið á heimsmarknaðinum. Men av fleiri søguligum hendingum misti Írland sín part á heimsamarknaðinum og í dag er tað Skotland, sum eigur nógv tann størsta partin á heimsmarknaðinum.
Whiskyøkini í Skotlandi[rætta | rætta wikitekst]
- Islay: Whisky úr hesum økinum hava ein mineralskan, royktan, torv- og maltsmakk. Her er tað havið og torvið, ið setur dám á whiskyið, til dømis Ardberg, Lagavulin og Laphroaig. Í dag eru bara 8 destillaríir eftir av umleið 24.
- Islands: Hesi whisky hava ymiskan smakk, men felags fyri tey øll er smakkurin av torvi, royki, salti og tara. Nøkur eru meira mild og elegantari enn onnur. Í økinum eru oyggjarnar Jura, Mull, Skye, Arran og Orknoyggjarnar, sum samanlagt hava 7 destillaríir.
- Highland: Er nógv tað størsta whiskyframleiðandi øki, við umleið 100 destillaríum. Eyðkennið fyri øll, er ein blómukendur angi og turrur smakkur við einum ánilsi av torvi og salti.
- Lowland: Malt whisky úr hesum økinum eru sum heild bleyt, hálvsøt, løtt og hava ein ljósan lit. Teirra manglandi styrki er ein av orsøkunum, at tú ikki leggur so væl merkis til teirra. Tað hava ongantíð verið nógv sløg úr økinum, og tey seinastu árini eru tey bara fækkaði. 3 destillarí eru eftir í Lowland: Bladnoch, Auchentoshan og Glenkinchie.
- Campeltown: Er tað minsta av teimum kendu whiskyøkjunum. Navnið kemst av, at bara ein býur er í økinum. Whisky úr hesum økinum eru kompleks við fyllu, kryddaði við nakað av torvi og salti. Í dag eru bert 3 destillaríir eftir av umleið 30.
- Speyside: Í hesum økinum liggja helvtin av teimum skotsku maltdestillaríunum. Speyside Single Malts eru kend fyri teirra fínleika, blómukenda hunangssmakk og av og á torvkenda anga.


text:
Tað verður U21-landsliðsvenjarin, Bill Mcleod Jacobsen, sum næstu 2 vikurnar skal standa á odda fyri Effodeildarliðnum hjá TB.
Hans Fróði Hansen og Tvøroyrar Bóltfelag samdust í dag um, at Hans Fróði Hansen skuldi gevast sum høvuðsvenjari hjá TB.
Tvøroyrar Bóltfelag váttar, at tað verður Bill Mcleod Jacobsen, sum skal loysa Hans Fróða Hansen av næstu 2 vikurnar.
Tvøroyrar Bóltfelag váttar eisini, at teir eru í samráðingum við venjara, sum skal taka yvir aftur um 14 dagar.
-Hesar samráðingar eru ikki komnar upp á pláss enn, og fyrr enn alt er heilt klárt, kunngera vit ikki navnið á nýggja TB-venjaranum, sigur André Dalfoss, formaður í TB.
Roknað verður við, at navnið á nýggja venjaranum verður kunngjørt einaferð seinni í dag.
Veitst tú okkurt áhugavert í Suðuroynni, boða okkum frá á webmaster@sudurras.fo


text:
Asiatiskur fílur
Asiatiskur fílur ella asiatiskur elefantur (latín: Elephas maximus) , er eitt súgdjór ið eisini ofta verður rópt indiskur fílur.
Innihaldsyvirlit
Útsjónd[rætta | rætta wikitekst]
Asiatiskur fílur er nakað minni enn Afrikanskur fílur, vigar upp til 5 tons, og er eyðkendur við at hava væl smærri oyru enn Afrikanski fílurin. Tað eru bert kallfílarnir ið hava stórar høggtenn (vígtenn) men hjá summum vanta tær. Kvennfílarnir hava so smáar høggtenn at tær valla síggjast.
Útbreiðsla[rætta | rætta wikitekst]
Einaferð strekti útbreiðsluøkið seg so langt vestur sum til Irak og Sýria og heilt eystur til Ta gulu ánna í Kina. Í dag er útbreiðslan avmarkað til 13 lond frá India í vestri til Borneo í eystri: Bangladesj, India, Sri Lanka, Indo-Kina, partar av Nepal og Indonesia (serliga Borneo), Vjetnam, Teiland, Kambodia, Laos, Burma, Kina, Butan og Sumatra.
Árin av mannaávum[rætta | rætta wikitekst]
Samlaði stovnurin verður mettur til millum 35.000 og 50.000 kríatúr. Eldri metingar vísa at stovnurin í byrjanini av 20’du øld taldi uml. 100.000 villini fílar. Asiatiski fílurin er í dag hart kroystur av fólkavøkstri ið hevur við sær økt krav um landbúnaðarjørð. Ferðavinnan elvir eisini til trýst á fílastovnin. Í Tailandi roknar man við at uml. 100 fílakálvar verða tiknir ólógliga um árið, við tí endamáli at vísa teir fram fyri ferðafólki ið sleppa at fóðra teir. Hetta verður gjørd móti einum stovni ið einans telur uml. 5.000 fílar. Ofta verður mamman, og stundum alt fílafylgið sum tað er, dripið undir rakstrinum eftir hesum eina fílakálvi.
Undirsløg[rætta | rætta wikitekst]
Fýra undirsløg finnast:
(Elephas maximus indicus Cuvier, 1798)
(E. m. maximus Linnaeus, 1758)
(E. m. sumatranus Temminck, 1847)
(E. m. borneensis Deraniyagala, 1950)