text:
Javnstøða og rætturin hjá børnum til bæði foreldur
Tað er gleðiligt at lesa vallyftini hjá fleiri av valevnunum, ið vilja verða við at broyta rættin hjá børnum til bæði foreldur síni.
Eitt miðvíst javnstøðu arbeiði er gjørt seinnu árini. Hetta hevur givið úrslit, og tað er at frøðast um.
Tó er enn ikki javnstøða millum kynini, tá tað snýr seg um líka rætt til síni børn.
Mítt ættarlið, (eg eri føddur í 1974), tekur javnstøðu millum kynini sum eina sjálvfylgju, sum ein integreraðan part av lívinum.
Eg havi gjørt líka nógvir døguðrar sum frúan, og havi skift eins nógvar blæður, eins og frúan eisini málar hús, ruddar kjallara ella vaskar tún.
Synir mínir sleppa bæði at verða rokaligir, men eisini at gera okkurt meira “gentuligt”. Tað verður als ikki sett spurnartekin við hetta, um tað er eitt gentu-ella dreingjating.
Tó so, má eg ásanna, á einum øki eru menn og børnini fyri sera álvarsomum ójavnað og mismuni.
Fyrr í vár setti eg fram § 52a fyrispurning til Eyðgunn Samuelsen, landstýriskvinnu:
- Hvussu ber tað til, at føroysk børn ikki sjálvvirkandi hava rætt til bæði síni foreldur?
- Hvussu ber tað til, at tað er mamman, sum sjálvvirkandi fær einaforeldramyndugleikan at barninum við føðing, um hon ikki er í hjúnalagi?
- Hví er eingin javnstøða millum kynini á hesum økinum?
- Hvussu er skipanin við barnapengum til foreldur við einaforeldramyndugleika í mun til foreldur við felagsforeldramyndugleika, men sum ikki liva saman?
- Hvussu ætlar landsstýrismaðurin á økinum at tryggja rættindi hjá føroyskum pápum?
Svarið frá landsstýriskvinnuni var hetta:
Til spurning 1
Reglur um foreldramyndugleika og samvera eru ásettar í anordning nr. 228 af 15. marts 2007 om ikrafttræden for Færøerne af lov om forældremyndighed og samvær, sum seinast broytt við løgtingslóg nr. 51 frá 30. apríl 2018 (foreldramyndugleikalógin).
Í lógini er ásett, at hóast foreldur ikki búgva saman, hevur barnið rætt til samveru við foreldrið, sum tað ikki hevur bústað hjá.
Í flestum førum avtala foreldrini sjálvi, hvar barn teirra skal búgva, hvør av foreldrunum skal hava foreldramyndugleikan, og hvussu ofta barnið skal vera hjá tí foreldrinum, sum tað ikki býr hjá. Gera tey ikki tað, kann málið leggjast fyri Føroya rætt, sum tekur støðu til foreldramyndugleika, meðan Familjufyrisitingin tekur støðu til samveru. Um foreldrini ikki hava felags foreldramyndugleika, hevur tann, ið ikki hevur foreldramyndugleika, rætt til at verða kunnað/kunnaður um viðurskifti hjá barninum viðvíkjandi skúla, dagstovni, almanna- og heilsuverkinum, lækna- og tannlæknaviðurskiftum.
Til spurning 2
Í foreldramyndugleikalógini eru ásetingar um, hvør hevur foreldramyndugleikan í samband við, at eitt barnið verður føtt, og hvussu foreldramyndugleikin eftirfylgjandi kann broytast.
Sambært lógini er tað mamman, ið hevur foreldramyndugleikan einsamøll, um foreldrini ikki er gift, uttan so at foreldrini hava gjørt avtalu um felags foreldramyndugleika.
Eru foreldrini gift, hava tey foreldramyndugleikan í felag.
Tá ið foreldramyndugleikalógin varð sett í gildi fyri Føroyar, var talan um felagsmál. Tá ið ein ríkislóg verður sett í gildi fyri Føroyar við kongligari fyriskipan, kunnu innihaldsligar broytingar ikki verða gjørdar í lógin uttan tað, sum er neyðugt vegna serlig føroysk viðurskifti, t.e. at víst verður til viðkomandi myndugleika og lóggávu í Føroyum.
Í Danmark varð foreldraábyrgdarlógin sett í gildi í 2007. Sambært hesi lógini hava foreldur sum meginregla felags foreldramyndugleika, tá ið eitt barn verður føtt.
Foreldraábyrgdarlógin er ikki sett í gildi fyri Føroyar við kongligari fyriskipan.
Til spurning 3
Tað er javnan at hoyra, at pápin ikki hevur somu rættindi til børnini sum mamman, og at pápin ikki hevur stórvegis møguleika at fáa foreldramyndugleikan, um foreldrini fara hvør til sítt.
Um foreldrini fara hvør til sítt, uttan at vera gift, hevur mamman sum nevnt foreldramyndugleikan, um tey ikki hava avtalað felags foreldramyndugleika.
Pápin hevur møguleika at fáa foreldramyndugleikan. Tá skal pápin antin fáa felags foreldramyndugleika ella fáa mammuna at geva foreldramyndugleikan frá sær, so at hann kann fáa foreldramyndugleikan. Antin skulu foreldrini vera samd um hetta, ella skal pápin leggja málið fyri Føroya rætt, og tá skal rætturin taka avgerð um, hvørt pápin fær foreldramyndugleikan. Rætturin hevur ikki heimild til at døma felags foreldramyndugleika.
Um foreldrini eru gift og fara hvør til sítt, er foreldramyndugleikin felags, um ikki foreldrini gera aðra avtalu, ella rætturin tekur avgerð um at seta felags foreldramyndugleikan úr gildi.
Til spurning 4
Foreldur hava hvør sær skyldu at uppihalda teirra felags barni. Lýkur eitt av foreldrunum ikki sína uppihaldsskyldu, kann hitt foreldrið biðja um, at tað verður álagt tí foreldrinum at rinda barnagjald.
Foreldrið, sum hevur barnið búgvandi, ella sum ber mestsum allar útreiðslur til uppihaldið av barninum, kann søkja um áseting av barnagjaldi. Í høvuðsheitum er tað ein treyt, at umsøkjarin hevur foreldramyndugleikan ella hevur barnið lógliga til fosturs.
Er felags foreldramyndugleiki, og foreldrini býta útreiðslurnar fyri uppihald av barninum, verður barnagjald vanliga ikki ásett.
Til spurning 5
Sum nevnt omanfyri varð foreldramyndugleikalógin sett í gildi fyri Føroyar í 2007. Hóast hetta var eitt stórt framstig fyri at tryggja rættin hjá einum barni til bæði foreldrini, tryggjar lógin bert í ávísan mun rættin hjá barninum til bæði foreldur, og lógin tryggjar ikki javnstøðu millum kynini á nøktandi hátt.
Felags foreldramyndugleiki er ein stórur partur av javnstøðupolitikkinum, og tað hevur alstóran týdning at styrkja rættindini hjá børnunum til bæði foreldur.
Nú málsøkið persóns- familju og arvarættur er yvirtikið, hava føroyskir myndugleikar møguleika til at gera broytingar í og tillaga lóggávuna á økinum til serlig føroysk viðurskifti.
Lóggávan á økinum eigur at verða broytt soleiðis, at tað í størri mun verður tikið atlit til, hvat er best fyri barnið. Meginreglan eigur at vera, at foreldur hava felags foreldramyndugleika við somu skyldum og rættindum mótvegis barninum.
Fyrimunir og vansar við verandi lóggávu eiga somuleiðis at verða kannaðir nærri, harundir um tann, ið ikki hevur foreldramyndugleika, á nøktandi hátt verður kunnað/kunnaður um og hevur atgongd til at luttaka í aktivitetum á skúlanum og á stovnum.
Heldur enn at seta donsku foreldraábyrgdarlógina í gildi í Føroyum, eiga vit at gera okkara egnu lóggávu á økinum, sum er tillagað serlig føroysk viðurskifti. Í hesum sambandi eigur tað at verða kannað, hvussu okkara norðurlendsku grannar hava skipað teirra lóggávu, og síðani kunnu vit nýta teirra bestu royndir sum fyrimynd í okkara lóggávuarbeiði.
Farið verður undir hetta arbeiðið sum skjótast.
Tiltøk kunnu eisini setast í verk beinanvegin, sum ikki krevja lógarbroyting.
Foreldur áttu at fingið neyðuga kunning um møguleika fyri at avtala felags foreldramyndugleika beinanvegin á sjúkrahúsinum, tá ið eitt barn er føtt, og longu tá fáa útflýggjað skjøl til at avtala felags foreldramyndugleika.
Hetta hevði helst viðført, at fleiri foreldur høvdu avtalað felags foreldramyndugleika.
Vandi er annars fyri, at hetta ikki verður gjørt, eftir at foreldrini eru farin av sjúkrahúsinum aftur, tí tá er neyðugt at venda sær til Familjufyrisitingina fyri at fáa hetta gjørt.
Slík tiltøk kunnu vera við til at tryggja rættindini hjá einum barni til bæði síni foreldur.
-Eyðgunn Samuelsen, landsstýriskvinna í almannamálum er ein av valevnunum ið tekur hetta upp nú, so fokus er sett á málið.
Eg havi tað áskoðan, at tað hvørki skal verða upp til foreldrini, Føroya Rætt ella Familjufyrisitingina at avgerða um børn í Føroyum hava rætt til bæði foreldur, hetta skal verða ein rættur, ið er tryggjaður í Stjórnarskipan okkara.
Tó eyðnaðist okkum ikki at fáa stjórnarskipanararbeiði frá hondini í hesum valskeiðnum. Tí hevur lóggávan skund.
Tað má verða gjørd ein mannagongd á føðideildini á Landssjúkrahúsinum soleiðis, at ongin ivi er um, at bæði foreldrini eru upplýst væl og virðiliga, um rættin hjá barninum til foreldur síni. Møguleiki má verða, at viðurskiftini kunnu verða avgreidd á føðistovuni, og/ella tá faðirskapurin er undirskrivaður, um so vil til, at foreldrini ikki eru par við føðing.
Eg undrist stórliga á, at mismunurin millum kynini er so stórur viðvíkjandi foreldrarættinum, umframt munurin millum gift og ógift foreldur.
Eg fari at gera alt eg kann fyri rættindum hjá føroyskum børnum og javnstøðu millum foreldur.
Pauli T. Petersen


c: text/html

text:
Lestrartíð: 2½-4 ár 9 mðr.
Umsóknarfreist: Læruplássið ásetir freistina
Útbúgvingarstaður
Danmark
Lestrarlán:
Ein maskinsnikkari framleiðir innbúgv, gólv og hurðar. Á skúlanum lærir tú at slípa, hølva og fresa við maskinum. Harafturat lærir tú um ymiskt tilfar, ið skal brúkast.
Ein stórur partur av arbeiðinum er at leggja ætlanir og rigga maskinur og tilfar til soleiðis, at klárt er at framleiða. Í arbeiðinum skalt tú røkja maskinurnar og harafturat kenna nýggjastu mannagongdirnar.
Útbúgvingin gevur eina grundleggjandi vitan um tilfar og maskinur, sum verða brúkt í arbeiðinum, eisini hvussu ein forritar og handfer framkomna tøkni.
Tú kanst enda útbúgvingina sum:
Maskinsnikkarin hevur við sínari sergrein kunnleika til øll framleiðslustigini og nýggjastu teldustýrdu tøknina og vørumenning.
Framleiðslatstøðingurin innan hurðar og vindeygu lærir at arbeiða við maskinum til hetta endamálið, eins og framleiðsluatstøðingurin innan innbúgv lærir at brúka maskinur til tað endamálið.
Allar yrkisútbúgvingar eru skipaðar soleiðis, at skift verður millum verkliga læru á góðkendum læruplássi og skúlagongd á yrkisskúla.
Útbúgvingin er skipað við einari grundtilgongd á einum yrkisskúla í 20 ella 40 vikur og einari høvuðstilgongd, har tú skiftir millum starvsvenjing og skúla.
Frálæran fevnir m.a. um tilfarsfatan, ídnaðar- og handverksframleiðslu, støddfrøði, lím- og finértøkni.
Eisini hevur tú lærugreinar sum t.d. KT, framleiðslumenning, framleiðslu og tænastu, umframt skap og litir.
Við hesi útbúgving er tað umráðandi, at tú:
Útbúgvingin endar við sveinaroynd.
Fráfaringarroynd fólkaskúlans ella tilsvarandi.
Eftir lokna útbúgving kanst tú arbeiða sum góðkendur maskinsnikkari. Bæði maskinsnikkarar og framleiðsluatstøðingar fáa starv á stórum framleiðslufyritøkum og á verkstøðum.
Tú kanst eisini gerast sjálvstøðugur vinnurekandi.
Tú kanst eisini fara undir framhaldsútbúgving.
Tú hevur til hesar vinnuakademiútbúgvingar:
Eisini hevur tú atgongd til professións úbúgvingina:
Tú kanst eisini víðari útbúgva teg á einari vinnuakademiútbúgving, sum tú velir tær. Gev gætur, at yrkisútbúgvingin skal vera ásett til at vara í minsta lagi 3 ár fyri at geva atgongd til vinnuakademiútbúgvingar. Eisini eru krøv um ávísar lærugreinar og stig, tú skalt hava staðið, alt eftir hvørja vinnuakademiútbúgving tú søkir inn á.
Vinnuakademiútbúgvingar eru framhaldsútbúgvingar – vanliga 2 ár til longdar, settar saman við ástøði og starvsvenjing, knýttar at ávísari vinnu ella starvsøki.
Fleiri yrkisútbúgvingar geva tær eisini atgongd til professiónsbachelor og til bachelorútbúgvingar á universitetum.
Yrkisútbúgvingin til maskinsnikkara er á 4. stigi í donsku góðskingarkørmunum fyri lívlanga læru. Framleiðsluatstøðingur innan hurðar og vindeygu og framleiðsluatstøðingur innan innbúgv er á 3. stigi. Góðskukarmurin gongur frá stigi 1–8 og ásetur tað, ið væntandi fæst burtur úr undirvísingini.
Les meiri á Uddannelsesguiden www.ug.dk her
Les "Ofta Settir Spurningar" her
Yrkisdepilin – www.yrkisdepilin.fo
Lestrartíð: 2½-4 ár 9 mðr.
Umsóknarfreist: Læruplássið ásetir freistina
Útbúgvingarstaður
Danmark

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bahamaoyggjar eru um 700 koralloyggjar, ið eru stutt eystur úr strondini í Florida, USA. Tað var á oynni San Salvador í Bahamaoyggjum, at Kristoffur Kolumbus steig fótin á land, tá ið hann fann „nýggja heimin" (Amerika) í 1492. Spaniamenn kallaðu oynna Bajamar, sum merkir grunt vatn. Seinni settu bretar seg niður í oyggjunum, og vóru tær bretskt hjáland til 1973. Nú eru oyggjarnar satt frítíðarparadís, og fólk úr øllum heiminum koma hagar. Bahamaoyggjar eru eisini týdningarmikil fíggjarmiðdepil, tí at skattalógirnar og avgjaldslógirnar eru so lagaligar.
Fólk úr øllum heiminum koma at ferðast á flógvu sandstrondunum í Bahamaoyggjum. Ferðavinnan hevur alstóran týdning fyri búskapin, og stívliga helvtin av fólkinum í landinum arbeiðir á gistingarhúsum, í handlum og á matstovum. Freeport, á oynni Grand Bahama, er størsti ferðavinnubýur, og har er djúp og góð havn til stór skip, ið eru á rundferð í Karibiahavi.
Um ársskiftið er lívligt á gøtunum í Bahamaoyggjum, tí at tá eru Junkanoo-skrúðgongurnar við dansi og tónleiki. Henda veitsla hevur røtur aftur í farnar dagar. Søgnin sigur, at tá ið afrikanskur høvdingi, nevdur John Canoe (Junkanoo), var førdur higar sum trælur, lótu teir hann halda veitslu eftir afrikonskum siði.
Málið, søgan og mentanin í Miðamerika og Suðuramerika hava sum heild røtur aftur í hjálandatíðina. Til 1492, tá ið Kristoffur Kolumbus kom til Bahamaoyggjar, búðu bara indiánar í hesum parti í heiminum. Men eftir tað fóru fólk úr Spania og Portugal at búseta seg har í stórum tali, og nógvir afrikanar vórðu fluttir hagar úr Afrika sum trælir, helst til Karibia og Brasil. Í Karibia settu eisini mangir onglendingar, fraklendingar og niðurlendingar búgv. Tí er fólkið í hesum heimsparti nógv blandað. Spanskt er vanligasta málið í meginlandinum, saman við portugisiskum í Brasil. Í Karibia eru enskt og franskt vanligari, og í Surinam er almenna málið niðurlenskt.
Fyrst í 16. øld fóru Spania og Portugal at taka sær hjálond í Miðamerika og Suðuramerika. Bæði londini sendu eisini trúboðarar at umvenda upprunafólkið til katólska trúgv. Spania tók stórar partar av meginlandinum, men Brasil, sum Portugal legði undir seg, gjørdist størsta landið og sterkast búskaparliga. Enn á døgum eru flestir suðuramerikanarar katolikkar.
Indiánarnir, ið kunnu lesa søgu sína aftur til indiánsk fólkasløg, sum búðu í Miðamerika og Suðuramerika, áðrenn niðursetufólkini úr Evropa komu hagar, eru nú bara 2% av fólkinum. Næststørsti fólkabólkurin eru fólk ættað frá afrikonsku trælunum, tey flestu búgva í Brasil og í Karibia. Í næstan øllum londum á meginlandinum eru fólk, sum eru blandað við indiánar og evropear, í meiriluta. Tey verða kallað mestitsar.
Sløk hundrað ár eftir, at spaniamenn komu til Suðuramerika, vóru 90% av indiánska fólkinum deyð. Høvuðsatvoldin var sjúkur, ið evropearar bóru við sær, til dømis pokur og meslingar. Indiánarnir høvdu ikki íborið mótstøðuføri ímóti hesum sjúkum, og teir flestu, ið vórðu smittaðir, doyðu. Nú á døgum eru indiánarnir í minniluta allastaðni uttan í Guatemala, har mangir mayaindiánar enn búgva í hálendinum, og á Andesháslættanum í Bolivia, har eftirkomarar inkafólksins búgva.
Flestu lond í Miðamerika og Suðuramerika hava ovurstóra uttanlandsskuld. Brasil er eitt av hesum londum, men skuldin er lutfalsliga lítil borin saman við inntøkurnar. Nikaragua skyldar nógv minni, men skuldin er átta ferðir so stór sum tjóðarinntøkan.
Í 20. øld vaks fólktalið nógv í heimspartinum, helst í Brasil og londunum fyri norðan. Men í flestu londunum lækkar burðartalið nú. Men av tí at stórur partur av fólkinum eru ungfólk, og at fleiri børn koma undan, av tí at heilsuviðurskiftini batna, veksur fólkatalið alsamt. Í 1990-árunum vaks fólkatalið í Mið-og Suðuramerika við uml. 80 milliónum.
Næstan tríggir av fyra suðuramerikanarum búgva í býum. Í summum londum, m.a. Kili og Uruguai, býr ein triðingur av fólkinum í høvuðsstaðnum. Mong hava verið noydd ay rýma av bygdini undan fátækadømi og arbeiðsloysi og búgva nú í ovfólkaðum, skirvisligum býlingum, sum vaksa skjótt í útryðjunum á stórbýunum.
Á øllum meginlandinum eru ovurstórir garðar, ið hava ógvuliga stór seyða- og neytafylgi og stórar lundir við sukurrørum og bananum. Útlendsk feløg ella nakrar fáar, ovurríkar familjur eiga hesar stórgarðar. Tó er øðrvísi í Kuba, har eigur stjórnin stórgarðarnar.
Flestu bøndur í hesum heimsparti eiga so lítið av jørð, at teir valla kunnu breyðføða fleiri enn tvey, trý fólk. Teir velta ein lítlanjarðarteig, og hava nøkur fá húsdýr, t.d. hønur og svín. Av tí at garðurin kann ikki føða alt húskið, mega nøkur teirra flyta heiman at fáa sær arbeiði
Kelda: Heimsins lond. Bókadeild Føroya Lærarafelags og Føroya Skúlabókagrunnur. Tórshavn 1999.
Høvuðsstaður:
Nassau
Vídd: 13.880 km2
Fólkatal: 313.312
Alment mál:
enskt
Átrúnaður:
kristindómur 95% aðrir 5%
Stýrsilag:
fólakræði, tvíflokkaskipan
Gjaldoyra: bahamadollari (BSD)


text:
Temasíðan er um løgtingsval og fólkastýri.
Málbólkurin er lærarar og næmingar í fólkaskúlanum.
Stutt um filmin "Learning to be free"
Filmurin er um munkin Owen, sum hevur bygt ein skúla í Myanmar, har fólkið nýliga hevur vent hernaðarvaldinum bakið og hevur fingið ræði á egnum landi.
At enda hevur fólkið í Myanmar fingið fólkaræði, men tá landið í samfull 40 ár hevur verið undir hernaðarvaldi, eru mong, sum ikki vita, hvat fólkaræði er og hvat tað inniber.
Fá fólk hava ráð at senda børnini í skúla, og hóast tey sleppa í ein av fólkaskúlunum, er tað ikki vist, at tali- og skrivifrælsi og mannarættindi eru liður í skúlaskipanini.
Munkurin Owen hevur tískil valt at gera nakað við støðuna. Hann hevur bygt ein skúla. Sjálvur hevur hann ikki gingið í skúla, og í kleystrinum droymdi hann um at fáa eina útbúgving. Nú roynir hann at geva børnunum í heimbygdini møguleikan, hann sjálvur ikki slapp at fáa. Nevnliga møguleikan fyri at fáa eina útbúgving.
Hann lærir ikki bara børnini at lesa og skriva. Tey læra eisini at hugsa sjálvstøðugt og at seta kritiskar spurningar, so tey gerast betur før fyri at skilja fólkaræðið. Gamla stýrisskipanin liggur duld í hugaheiminum hjá fólki, so tað er ikki altíð lætt at reka ein skúla í einum gomlum einaveldisríki, men hann vil ikki geva skarvin yvir. Owen veit, at miðvíst og umfatandi arbeiði krevst fyri at fáa tey ungu í Myanmar at varðveita nýggju stýrisskipanina.
Filmurin er 12 minuttir og hevur danskan undirtekst.
Førleikamál:
Næmingurin kann skyna millum demokrati og aðrar stýriskipanir:
Tíðarætlan
Undirvísingaruppleggið fevnir um 2x2 tímar.
Meginparturin av uppgávunum eru væl egnaðar til bólkaarbeiði.
Tvey ella trý kunnu arbeiða saman og flestallar uppgávurnar kunnu enda við kjaki og eftirmeting í flokkinum. Næmingarnir skulu hava farteldu ella teldil.
Sjónvørpa krevst at vísa filmin.
Uppgáva 1: Næmingarnir skulu kanna munin millum ymsar stýriskipanir
Ein stýriskipan er mátin eitt land verður stýrt. Í Føroyum hava vit heimastýri, í Danmark er stýrisskipanarligt kongsstýri, í Italia er tjóðveldi og í Norðurkorea er einaveldi.
Næmingarnir kunnu leita á netinum ella í bókum og svara spurningunum niðanfyri.
Næmingarnir kunnu loysa uppgávuna hvør sær, í bólkum ella øll í felag á t.d. www.padlet.com, sum er ein uppslagstalva til tekst, myndir, filmar og ljóð.
Uppgáva 2: Hvat er eitt fólkaræði?
Næmingarnir kunnu senda læraranum svarið, ella øll seta seg saman at skriva stikkorð á talvuna og tosa um, hvat eitt fólkaræði inniber og hvat tað krevur.
Tilfarið er frá EMU-Undervisningsportal


text:
Hann var borin í heim í Klaksvík 18/10-1902. Hann fór ungur til Danmarkar, lærdi fyrst til diakon og tók so gudfrøðiligt embætisprógv.
Í 1939 varð hann settur í starv sum hjálparprestur í Suðurstreymoyar prestagjaldi og í 1946 sum sóknarprestur sama stað. Sama árið gjørdist hann Føroya próstur og í 1963 varð hann útnevndur til varabiskup, eitt starv hann røkti fram til 1972.
Umframt at hava latið úr hondum rit við andaligum innihaldi hevur hann skrivað bókina »Víkingasynir« 1947, sum hevur undirheitið: Úr sjómansins søgu í krígstíðini 1939-45.
Hann doyði 1/8-1975.
Úr: Árni Dahl: Bókmentasøga I-III. Fannir. 1980-83.


text:
BETRI: Nýggj funka kemur í netbankanum sum app 6. nov, ið ger tað møguligt at eisini góðkenna gjaldingar og flytingar við fingramerki/andlitsmynd í staðin fyri við loynitali. Brúkar tú longu nú fingramerki ella andlitsmynd til at rita inn á netbankan sum app, er hesin nýggi møguleikin sjálvvirkandi virkin. Um ikki, kanst tú virkja funkuna undir ”Uppseting”.
Harafturat verður møguligt at skapa eitt betri yvirlit, av tí at tú nú kanst avgera sjálv/ur í hvørjari raðfylgju tínar kontur verða vístar. Fyrstu ferð, tú ritar inn í nýggju útgavuna, sært tú, hvussu tú ger hetta.
Fyri at økja um trygdina skalt tú vátta títt telefonnummar og trýsta eitt loynital, ið tú fært sendandi sum SMS boð. Harumframt er umráðandi, at tú minnist til altíð at hava skermlás á telefonini. Um ikki, kanst tú ikki nýta nýggjastu útgávuna av netbankanum sum app.
Um tú veitst okkurt, sum VP ikki veit - skriva so til vp@vp.fo


text:
31. december 2012
30. december 2012
fjallakapping runt um Vesturvarða
Vegna tað at Føroya Triathlon Felag skipar fyri fjallakapping runt um Vesturvarða, í morgin gamlaárskvøld millum kl 10 og ca kl. 12, vera reiðfólk biðin um at taka atlit fyri hesum !
28. december 2012
Myndir 2 Jóladag
https://picasaweb.google.com/112138112431257017650/2Joladagur#
Myndir frá felagstúrinum 2 Jóladag eru á leinkjuni
24. december 2012
5. december 2012
70 ÁRA VEITSLA HJÁ FØROYA RÍÐINGARFELAG VERÐUR 23/02-2013
So er avgerðin tikin ! Í samband við at felagið fyllur 70 ár 25/02-2013 hevur nevndin tikið avgerð, um at halda føðingardagin við einari rimmar veitslu tann 23/02-2013.
Fyri at gera hetta til nakað heilt serstakt, og eisini fyri at løna okkara limum fyri sítt trúfesti mótvegis felagnum, er avgerð tikin um at gera hetta til eina heilt serliga veitslu. Ríðihøllin sum primert er bygd av limum felagsins verður karmur um tiltakið. Telt verður sett upp inni í høllini, og koma fólkini hjá Johannes og Tummas frá Hotel Føroyum, at hava ábyrgd av at eingin fer svangur frá borði.
Nevndin er longu farin undir fyrireikingar til veitsluna men nevndin megnar sjálvsagt ikki at bera hetta tiltak einsamøll ! Tí vilja vit heita á øll áhugaði, at bjóða seg til at hjálpa við fyrireikingum.
Vh. Nevndin í Føroya Ríðingarfelag.
Abonner på: Indlæg (Atom)


text:
Bjørg Hentze
Eftir Jústinus Leivsson Eidesgaard
Bjørg Hentze er virkin millum føroyingar í Keypmannahavn. Dagliga er hon umsitingarleiðari á Sendistovu Føroya í Strandgade í Keypmannahavn og sunnudagar syngur hon í Sankta Ólavs kirkjuliði, sum í dag heldur til í Hans Egede kirkjuni á Østerbro.
-Eg eri havnafólk, fødd og uppvaksin í Havn. Foreldrini eru Levi Hentze og Sanna Herlufsdóttir. Pápi mín er ættaður av Sandi. Eg var nógv á Sandi sum barn. Eg havi ferðast nógv. Var sum ung eitt nú og arbeiddi á einum skeljavirki í Íslandi á Stykkishólmi og var eisini í London, sigur Bjørg Hentze, sum er fødd 27 februar 1977.
-Eg var 25 ár, tá ið eg fór niður at lesa í 2002 og var liðug í 2006 og eg havi verið niðri síðan. Eg havi havt tætt tilknýti til kirkjuna síðan eg kom niður. Leif Hansen var organistur og hann hevði eisini verið fastur kirkjusangari. Hann hevði brúk fyri einum avloysara og eg fekk starvið. Hetta var í Samielskirkjuni. Tá íð vit fluttu í Hans Egede kirkjuna í 2014 varð eg spurd, um eg vildi vera fastur kirkjusangari og eg segði ja.
-Vit eru ikki professionellir sangarar, tí eru krøvini ikki so stór. Vit eru fýra fastir sangarar og vit hava eisini avloysarar. Felags fyri okkum er, at vit hava sanggleði og at vit tora at syngja einsamøll við egnari rødd ella solo. Eg havi ikki sungið í kóri heima í Føroyum, men eg havi verið í Húsakórinum í Keypmannahavn, sigur hon.
Bjørg og Rúni eiga tvey børn, eina gentu, sum er sjey ára gomul og ein drong, sum er fýra ára gamal.
"Viðmerkingar kunnu sendast til Jústinus Leivsson Eidesgaard á tel. 22 31 43 ella í T-posti: justinus(at)olivant.fo”


text:
Sum nakað nýtt í Føroyum bjóðar PETRI Tannklinikk fulltíðar lesandi 15% í avsláttri uppá útvaldar tannviðgerðir, sum ikki longu fáa alment ískoyti. Øll eru vælkomin inn á klinikkina, har tit í móttøkuni kunnu hoyra nærri um møguleikan at fáa lestraravsláttur. Er talan um størri umfatandi viðgerðir, ber til at fáa gjørt eina viðgerðarætlan, har samlaði kostnaðurin og avslátturin framganga.
Treytirnar fyri lestraravsláttri eru:
Galdandi váttan fyri fulltíðarlestri
At goldið verður við kassan eftir hvørja viðgerð*
*) Er talan um størri viðgerðir, ber til at gera gjaldsavtalur. Hetta má tó gerast áðrenn viðgerð byrjar.


text:
Ein brotin framton er ikki heimsins undirgangur. Bæði mistar og brotnar tenn kunnu bjargast. Hevur tú, ella eitt av tínum børnum, mist ella brotið eina tonn, eru nøkur góð ráð tit kunnu fylgja. Tað er til dømis stórur munur á, um talan er um vaksnamannatonn ella barnatonn, og sera umráðandi...
Lyklaorð: Brotin tonn
Eg havi tannapínu
Hevur tú tannapínu, brotið eina tonn, mist eina fylling ella komin illa fyri á annan hátt? PETRI Tannklinikk bjóðar øllum sínum viðskiftafólkum tannapínu tænastu, soleiðis at tað altíð ber til at ringja á telefon 320 320 gerandisdagar í tíðarskeiðinum 8-16, fyri at hoyra um tað er nakar møguleiki at koma...


text:
Samandráttur.
Línuskip: Undir Føroyum eru seks línuskip. Teir fiska mest av toski og longu og so nakað av hýsu og brosmu. Fleiri landa fyrst í vikuni og so helst nøkur seinni í vikuni. Fiskaríið er gott. Við Ísland eru trý línuskip. Tvey av teimum eru akkurát byrjaði túr og tí koma tey neyvan at landað hesa vikuna. Tað triðja kemur helst at landað síðst í vikuni. Eitt er við Eysturgrønland og kemur at landað mánadagin. Tað hevur mest tosk. Tvey frystilínuskip eru við Ísland og eitt er við Eysturgrønland..
Útróður: Streymurin er brukiligur og batnar sum vikan líður. Veðri verður eisini gott, so vit vanta nakað av útróðri. Fiskaríið er gott. Nógv mest toskur og hýsa og so eitt sindur av hvítingi.
Djúpvatnstrolarar: Tveir eru til fiskarí. Ein landar í vikuni,men hinir landað neyvan í vikuni,tí hann eru nýligaði byrjaðir túr.
Partrolarar: Tey flestu pørini eru til fiskarí og koma tey at landa sum vikan líður. Smáligt fiskarí. Trý pør fiska gulllaks.
Trolbátar: Trolbátarnir eru á landleiðini og fiska tosk og flatfisk. Ein landar mánadagin og hinir síðst í vikuni.
Garnaskip: Tvey garnaskip fiska svartkalva. Annað frystir fiskin, meðan hitt ísar fiskin umborð. Eitt fiskar havtasku. Fiskaríið er brúkiligt.
Heinta alla metingina her


text:
Orð og lag: Kaj Johannesen
Knarvakot, knarvakotið…
Knarvakot, knarvakotið…
Tað var so kalt, tað vóru minusgradir sjey,
eg var farin í knarvakotið
út í hjallin at fáa okkurt uppá breyð
men har var alt tað heila rotið
Nú vóru góð ráð dýr, hvat skuldi eg gera –
hvat skuldi eg hava uppá breyð?
Skítfult í maðki sum eg burt skuldi skera
hetta var jú tann svartasta neyð.
Har stóð eg sum negldur í gólv – hond í lumma,
hvat var hetta lógvi mín tók um?
Sperilin sum eg hevði gloymt í kotinum,
hann kundi eg jú eta, og breyð!


text:
Gunvá við Keldu
Gunvá við Keldu (fødd 1966) var borgarstjóri í Klaksvíkar kommunu frá 1. januar 2009 til 31. desember 2012. Hon varð afturvald á býráðsvalinum í november 2012, men gjørdist ikki borgarstóri.
Gunvá við Keldu er fødd og uppvaksin í Klaksvík. Hon er útbúgvin grafonom og hevur í eitt áramál rikið sína egnu fyritøku. Áðrenn hon frá ársbyrjan 2009 tók við sum borgarstjóri í Klaksvíkar kommunu, hevði hon í 8 ár arbeitt sum stjóri í sniðgevingsfyritøkuni Vasti. Gunvá er dóttir Jógvan við Keldu, sum var borgarstjóri í Klaksvíkar kommunu 1981-89 og 1993-2000.
Gunvá er býráðslimur fyri Fólkaflokkin. Hon varð fyrstu ferð vald inn í Klaksvíkar Býráð fyri valskeiðið 2004-2008, har hon sat sum forkvinna í mentanarnevndini.


text:
Meðan tey trý ferðaskipini við tjaldursnavninum vóru eyðmerki Skipafelagsins fyrru hálvu øldina eftir stovnan felagsins, vórðu tað farmaskipini seinnu hálvu øldina, eisini við ymiskum fuglanøvnum. Eisini fiskivinnan gjørdist ein partur av virksemi felagsins. Frystilínubáturin Bakur varð bygdur í Noregi fyrst í 1960’unum. Trettan ár seinni komu kubatrolararnir. Gamla partafelagið Skipafelagið Føroyar er eftir søluna í 2004 umskipað sum Pf. Tjaldur. Tað hevur hesi fimtan árini havt hepna hond í f&os
Einar Waag: Smædna ímyndin hevur stjórnað Føroya Bjór í hálva øld
Tað var um reppið, at íslendingar keyptu landsins størsta bryggjarí, Føroya Bjór, í 2007. Men tað varð av ongum kortini, og nú


text:
Kelda: energiwatch.dk
Samstundis sum OPEC berjist fyri at halda oljuprísinum uppi, er vinnan í stórari rembing. Alsamt fleiri venda sær frá oljuni og móti grønari orku. Olja og gass hava framvegis ein týðandi leiklut, men livitíðin er við at styttast. Vit eru enn noydd at brúka olju og gass til flutning, tí tað enn ikki eru nøktandi alternativ. Men tá prísurin á vindorku, og sólorku og battaríum er alsamt fallandi, meta serfrøðingar, at grønu orkukeldurnar verða fult kappingarførar á leið 2025
Les alla greinina her


text:
Eydna er barnatannlækni á Skála
Eydna Østergaard er barnatannlækni á Skála, og hon,
Jonnhild og Halbjørg taka sær av tannrøktini hjá børnunum í Sjóvar kommunu.
Frá Barnatannrøktini á Skála
Tannlæknin er at hitta á klinikkini týs- og hósdagar frá kl 8 til 15.
Barnatannrøktin er opin soleiðis: Mánadag frá 8 til 12
Týs- og hósdag frá 8 til 15.30
Starvsfólk:
Eydna Østergaard, tannlækni
Halbjørg Zachariasen, klinikkassistentur
Jonnhild Reynholdsdóttir, tannrøktari
Gevið gætur: Telefonnummari hjá Barnatannrøktini er 441272
BARNATANNRØKTIN
Gerðisgøta 7
480 Skála
Tlf. 441272
t.post. Denne e-mail adresse bliver beskyttet mod spambots. Du skal have JavaScript aktiveret for at vise den.


text:
Tað hevur tikið trý ár at gera klárt, men nú er greitt, at tað er danska byggifelagið, Munck Gruppen, sum skal gera lendingarbreytirnar og og vegirnar til og frá flogvallunum í Nuuk og Ilulissat. Hetta boðar Kalaallit Airports frá. Tað er Jóhannus Egholm Hansen, ið er formaður í nevndini hjá felagnum, og Jákup Sverri Kass er næstformaður.
Kalaallit Airports fekk trý tilboð uppá arbeiði, og valdu donsku fyritøkuna frammum tí hollendsku og kanadisku. Seinastu smálutirnir skulu koma uppá pláss í hesum mánaðinum, áðrenn sáttmálin verður undirskrivaður í august. Arbeiði fer í gongd í heyst, har mest verður arbeitt í Nuuk í byrjanini. Kalaallit Airports væntar, at flogvallirnir verða lidnir í endanum av 2023.
Kalaallit Airports hevur millum annað lánt 450 milliónir frá danska statinum fyri at fíggja verkætlanina.


text:
ABC vika 2019
ABC vika 2019
Fyri aðru ferð skipar Fólkaheilsuráðið fyri eini “ABC viku”, ið er í viku
41 frá 7. oktober til 13. oktober. ABC vikan er komin í lag, tí altjóða
sálarheilsudagur er 10. oktober, og tí er vikan eitt upplagt høvi til at varpa
ljós á týdningin av at vera virkin, saman og hugbundin gjøgnum alla
vikuna.
Hvat ætlar tú
tær at gera í ABC vikuni?
Vikan eitur ein “ABC vika”, tí vikan á ymiskan hátt við tiltøkum og
filmsbrotum eggjar til at gera okkurt gott fyri sálarligu heilsuna hjá sær
sjálvum og øðrum við at fylgja ABC boðskapinum; ver virkin, ver saman og ver
hugbundin. Eggjað verður til, at fólk í ABC vikuni gera meira av tí, sum skapar
gleði og innihald í lívinum. Vit seta spurningin “Hvat ætlar tú tær at gera í
ABC vikuni?”. Hetta bæði fyri at skapa tilvit um, at vit øll kunnu gera okkurt
gott fyri sálarligu heilsuna og at tað eru tær smáu gerðirnar sum muna. Í
vikuni kanst tú t.d. gera eina tilvildarliga góða ger fyri onnur, seta tær eina
avbjóðing, royna okkurt nýtt ella savna vinir ella familju til eitt hugnaligt
átak.
ABC vikan hevur
ymiskt at bjóða
Fólkaheilsuráðið skipar fyri ABC vikuni, men tað eru ymiskir
samstarvsfelagar í ABC fyri sálarliga heilsu, ið serliga standa fyri ymiskum
almennum tiltøkum og innanhýsis átøkum gjøgnum vikuna.
Av spennandi almennum tiltøkum kunnu m.a. nevnast “Sjóða – Ættarliðini
saman í sangi og virkni”, “Grótið”, ið er eitt kafekvøld fyri ung, “ABC
gongurtúr” í Klaksvíkar kommunu, “Opið hús” á Psykiatriska deplinum, “Altjóða
sálarheilsudagur” í Østrøm, við framløgum, básum og tónleiki og “Les fyri sálarligu heilsuna”, ið er eitt
tiltak á Býarbókasavninum í Havn.
Tú kanst lesa meira um ymisku tiltøkini í skránni fyri ABC vikuna og fylgja
við á facebook síðuni “ABC fyri sálarliga heilsu”.
Sálarlig heilsa er viðkomandi fyri øll,
bæði stór og smá og fyri fólk við ella uttan sálarligar trupulleikar. Tað snýr
seg um at gera nakað, fyri at varðveita og betra um góða sálarliga
heilsu.
Vit ynskja øllum eina góða ABC
viku.
Tú kanst síggja okkara nýggjasta filmsbrot um ABC vikuna her, har vit spyrja "Hvat ætlar tú at gera í ABC vikuni?": https://www.facebook.com/abcfyrisalarligaheilsu/videos/773645836408201/


text:
Langir fingrar á kommunukassatromini
Tórbjørn Jacobsen, August 6, 2014
Í røðuni sigur hann eisini: “Vit eiga at gera okkurt munagott fyri fólk við lágum og miðal inntøkum. Og ein gongd leið er at veita lág- og miðalløntum, støkum uppihaldarum og pensjónistum skattalætta.”
Sterki maðurin í heimastýrisstjórn landsins, Jørgen Niclasen, hevur róð framundir, at hesi orðini hjá løgmanni skulu skiljast soleiðis, at kommunurnar nú skulu leggja rygg til nýggjar skattalættar, ið fara at koma lág- og miðalløntum, støkum uppihaldarum og pensjónistum til góða. Akslasveinur hansara, Jákup Mikkelsen, formaður í tingbólki Fólkafloksins, hevur í útvarpssamrøðum gjørt nýggju ætlanina meiri ítøkiliga. Skattalættin til tey múgvandi, sokallaði flatskatturin, varð fíggjaður við einum ráni, har skattingin av pensiónum varð framskundað, ein ágóði fluttur áratíggju aftur í tíð frá eftirkomarum okkara, heldur enn at fíggingin fanst í sjálvari skipanini, sum teir eru valdir at umsita, og nú lokumið brennur undir onkrum, og løgtingsval nærkast í stórum, eru áneyðir eisini á skattalættum til tey minni múgvandi. Ein landskassi, við kroniskum halli í fleiri hundrað millióna klassanum, og eini skjótt vaksandi milliarda skuld, kann ikki brúkast sum rambukkur í hesi ætlan, tí skulu kommunurnar nú spennast fyri skattalættaherðindini hjá samgongustjórn heimastýrisins. Einglarnir hjá Kaj Leo vilja okkum alt tað besta, sjálvandi treytað av, at onkur annar altíð ber fíggingina av teirra ovurhonds stóra gávuhugi. Sum ein kendur maður segði um ein føroyskan flokk: “Móðurland teirra er altíð har, sum pengarnir hjá hinum eru!”
Nógv hevur ígjøgnum árini verið tosað um kommunalt sjálvstýri. Um stabilar karmar í kommunala geiranum. Kommunurnar eru skipaðar sambært lógum og kunngerðum, ásettar av landsins myndugleikum, løgtingi og landsstýri. Fíggjarligu vánirnar og møguleikarnir eru sambært hesum knívskorið treytað av skattainntøkum frá borgarunum í økinum og partvíst frá vinnunar partafelagsskatti. Ein kommuna eigur ikki sama møguleikan sum løgtingið at lóggeva sær inntøkur, tá á stendur, møguleikin er heilt einfalt ikki til staðar. Nú havi eg sitið báðu megin markið og kann bara staðfesta, at hugburðurin í kommunala høpinum at fíggjarætla neyvt eftir kendu fyritreytunum, er nógv meiri tilvitaður enn hann er í landsins geira, har sum fleiri streingir eru at leika á.
Nú ætlanin er at gera eitt trivaligt alment rán í kommunalu kassunum aftur, er vert at hyggja nærri eftir, hvussu kommunala sjalvstýrið og stabilu karmarnir eru viðfarin av landsins myndugleikum hesi seinastu árini, ella rættari hvussu landsstýri og løgting, við lógini sum svørði, hava flutt egnar útreiðslur niður í kommunukassarnar, uttan at nøkur kompensatión er komin inn á inntøkurøkurnar ístaðin:
• Í 2001 var barnaansingin løgd til kommunurnar at røkja, eitt øki sum var heilt illa hagreitt av landsins myndugleikum, síðani hava kommunurnar í stóran mun fingið skil á økinum, við verkligum útbyggingum og starvsfólki, og meirkostnaðurin í mun til vanrøktina hjá landinum liggur allur eftir á útreiðslusíðuni hjá kommununum.
• Dagstovnalógin heimilar sum so bara kommununum at veita tilboð um ansing, hinvegin er hetta ikki ein kraváseting. Í 2003 var forsorgarlógin broytt. Broytta lógin hevði tað við sær, at kommunurnar frá árskiftinum 2002/2003 skuldu rinda landskassanum peningin aftur, sum foreldur fingu fyri vantandi barnaansing sambært forsorgarlógini. T.v.s., at sleppur tú ikki til arbeiðis vegna vantandi barnaansing, so hevur tú rætt til forsorg sambært lógini, men fram til 2003 var útreiðslan hildin av landinum, men síðani nýggju lógarásetingina hava kommunurnar fíggjað og borið hendan partin einsamallar.
• Í 2005 var stuðulsskipanin til fólkabókasøvn broytt. Stuðulin fór frá at vera ein lógarbundin játtan til at vera ein stuðulsjáttan, og stuðulin var eftir tað til eina og hvørja tíð treytaður av árligu játtanini á løgtingsins fíggjarlóg. Síðani hava kommunurnar fíggjað ein alsamt vaksandi part av bæði fólka- og skúlabókasøvnunum. Sama lagið ger seg galdandi viðvíkjandi Musikkskúlanum. Javnt og samt átaka kommunurnar á seg ein størri og størri part av fíggingini av hesum alneyðuga átaki, skulu tilboðini bara vera áleið nøktandi.
• Í 2009 var lutfallið av partafelagsskattinum broytt soleiðis, at landsmyndugleikin fekk ein størri part enn frammanundan, 70%, og kommunurnar sótu eftir við teimum resterandi 30%´unum.
• Í jólavikuni, rættari Tollaksmessudag, í 2011, framdi heimastýrisstjórnin eina trivaliga broyting í skattaviðurskiftunum hjá øllum føroyingum, verandi og óføddum. Tá samtykti ein meiriluti á Føroya løgtingi, at pensiónirnar hjá borgarum landsins skuldu skattast við inngjaldi heldur enn við útgjaldi, sum ásetingin var frammanundan. Hetta var fíggingin til skattalættan hjá teimum múgvandi. Frammanundan var støðan hon, at skattur av pensiónum var áleið javnt býttur ímillum land og kommunur, men hetta vambakastið hevði tað við sær, at allur skatturin av forskattingini fer beinleiðis niður í landskassan. Kommunurnar mistu á hesum altarinum einar hundrað – 100 – milliónir krónur.
• Í januar mánaði 2013 varð gjaldið fyri at senda børn á stovnar hjá landinum (sambært barnaverndarlógini) tvífaldað. Hetta hevði við sær eina útreiðsluøking hjá kommununum, sum svarar til áleið 4,5 milliónir krónur.
• Í ár hevur landsmyndugleikin samtykt, at barnatannrøktin skal fevna um børn upp til 18 ára aldur ístaðin fyri sum áður upp til 16 ára aldur. Hetta fer at kosta kommununum 2 milliónir krónur í eykaútreiðslum.
• Niðurlaðingin av rentustuðlinum kemur bara landinum til góðar. Kommununar partur stendur i stað, meðan landsins partur av stuðlinum minkar.
• Eykaskattirnir og tilfeingisgjøldini, løgd á alivinnuna og uppsjóvarvinnuna, regna sum øll vita bara niður í landskassan, og harvið minkar hetta um potentialið til tann partafelagsskattin, sum kommunurnar hóast alt eiga sín lógarásetta rætt til og part av – enn í hvussu er. Framvegis eru tað tó kommunurnar, sum skulu fíggja facilitetirnar og fyritreytirnar soleiðis, at vinnan kann trívast í lokaløkjunum.
• Dupultskattaavtalurnar, sum landið ger, har fólk gjalda skatt har tey arbeiða, ístaðin fyri har sum tey búgva, eru eisini atvoldin til lækkandi inntøkur. Sum áður sagt, kommunurnar eiga bara skattin sum inntøkumøguleika, meðan landið framhaldandi kann dúva uppá meirvirðisgjald og onnur avgjøld, tá hesar inntøkur annars fara í fíggjarliga umfarið í samfelagnum.
Hetta eru bara partar av tí, sum er hent á markinum ímillum teir báðar kassarnar í Føroyum, landskassan og kommunukassarnar. Løgtingið er hin sterkari parturin, kann í ringasta føri lóggeva kommunurnar burtur, men hevur í størri mun valt sær leiklutin at seigpína hendan geiran í hel. So mikið, at skjótt verða flestu kommunurnar í landinum ikki annað enn rakstrartaxametur, sum í stóran mun gjalda út sambært lógum og kunngerðum, ið tær onga ávirkan hava á, og fæ til íløgur, sum er menningar- og vaktrarpotentialið, er fánandi og um fá ár burtur í fíggjarætlanum teirra.
Øll taka undir við, at skattingin av hartvunnu lønarkrónunum tódnar, minkar, men hetta valfleski, við ongari fígging í egnum høpi, enn einaferð, er himinrópandi opportunt. Ongin eigur at gjalda meiri enn helvtina av inntøkuni í skatti, hvørt oyra omanfyri 50% í skatti er demotiverandi fyri arbeiðsstyrkina, líkamikið hvussu nógv hvør einstakur forvinnur, men hava vit ikki eina stigvaksandi skipan innanvert hesi mørk, so eiga vit heldur onki vælferðarsamfelag, tí lykilin til umfordeilingina er tá burturblivin.
Løgmaður, Jørgen Niclasen og Jákup Mikkelsen og apologetar teirra á tingi ætla nú at fara undir annað ránið, fyri at vera teir glaðu gevararnir, tá fólksins dómur aftur skal falla, í seinasta lagi um eitt trivaligt ár. Fyrra ránið kostaði teimum onki, teir funnu ikki eina krónu til ta gávuna í egnum regi, eftirkomarar okkara svíða ístaðin, og hetta ránið skal heldur ikki fíggjast av teimum sjálvum, teir leggja seg sum geykar niður í kommunukassarnar, har teir súgva manøvruførleikan hjá bý- og bygarráðum burtur í onki, – ella til tað at vera eitt rakstrartaxametur burturav.
Men kanska var hetta bert og blektað bluff, og nú kommunurnar rópa varskó, ja, so ber jú til á tí eina degi at koma við undanførsluni, tá tað kemur skarpskeringar, at vit vildu so gjarna geva, men tey sum manna bý- og bygdarráðini akslaðu ikki síni skinn við okkum, tí miseydnaðist royndin at geva føroyinginum enn eina stórfingna skattagávu. Vit fáa bara ongantíð at vita frá føroysku einglunum hjá James Madison og Kaj Leo, at tað altíð eru onnur, ið skulu gjalda fyri gávurnar, sum einglarnir á Tinganeshelluni og á Vaglinum so hjartaliga vilja geva okkum.
Vælsignaðir menn, latið kommunurnar fáa frið, í minsta lagi stabilar karmar, tí tær royna hóast alt at húsast so skilagott sum gjørligt eftir givnum fyritreytum. Vilja tit kortini varðveita hitt stóra hjartað, øgiligu umsorganina fyri øðrum og rúgvismikla gávumildni tykkara, farið so inn í hendan kolossala massan av fæi tit hava hjá tykkum, einar 5-6 milliardir krónur hvørt einasta ár, og finnið peningin sum skal til fyri at lætta um hjá fólki, eisini hjá teimum lægru stættunum, og skal tað gerast umvegis kommunuskattin, av tøkniligum orsøkum, finnið so kompensatiónina til kommunurnar inni hjá tykkum sjálvum, áðrenn tit fyritaka tykkum meiri í hesum málinum.
Landsins langu fingrar, sum nú hómast á kommunukassatromini, vera neyvan so klófastir sum áður, saðla tit ikki um og taka betri partar fyri tykkum í stundini. Einaferð fara tey rændu at hevja uggafjarðarnar, veri tit einglar landsins vísir í tí.


text:
Seyðaskinn
Vit hava í fleiri ár garvað seyðaskinn. Skinnini kunnu bæði keypast í handlum kring landið og beinleiðis frá okkum.
Sum útgangsstøði royna vit at gagnnýta tilfeingið, ið er á garðinum, sum best. Tí er tað sera hugaligt at vit nú kunnu garva øll skinnini av seyðinum vit fletta á oynni. Vetrarhálvuna, fer væl av okkara tíð til at garva seyðaskinn. At hava arbeiðið, sum ikki er treyta av veðrinum, hóskar okkum væl.
Umframt at vit garva skinn av okkara egna seyði, ber eisini til at senda skinn út at garva.
Handfaran av skinnum
Um vit skulu hava fyrstafloks skinn, er umráðandi at fara væl um. Ansa eftir hundabit, hvussu vit taka seyðin og øðrum líknandi. Her hugsa vit um, tá ið seyðurin verður handfarin á lívi. Hesar hendingar geva blóðmeltingar og ger at skinnið ikki verður bleytt. Hetta sæst týðuliga, tá skinnið er komið av og liggur og kølir.
Um tú ynskir eitt fyrstafloks garvað skinn, skal seyðurin ikki verða tikin í ullina á kroppinum.
Um ynskið er at hava hálsin mitt fyri á skinninum, er umráðandi at skera mitt niður fyri. Skjótt er at fáa eitt skinn, ið hevur hálsin til aðra síðuna.
Eisini er skjótt at fara skeivur, tá ið beinini verða sprett.
Umráðandi er eisini at snøgga skinnið eitt sindur. Um blóð er á skinninum, er gott at fáa so nógv av sum gjørligt. Best er at skera pung, hala, feitt og líknandi burtur.
Tá liðugt er at tumma, er umráðandi at skinnið verður kølt og liggur útbreitt á einum turrum stað. Soleiðis skal skinnið liggja umleið hálvan tíma.
Umráðandi er at skinnið liggur á einum sløttum stað og hevur plastikk undir.
Síðani verður umleið fýra kilo av salti spreitt á skinnið.
Best er um skinnið kann liggja útbreitt, kalt og ikki ballað saman. Tí at saltið kann renna burtur har, sum skinnið kemur saman og so kemur skjótt rot í.
Soleiðis skal skinnið liggja fýra dagar og kallast hetta blóðsalting. Eftir fjórða dag rystir tú saltið av og spreiðir fýra kilo av nýggjum salti á.
Soleiðis kann skinnið liggja trygt eina tíð.
Eru nakrir spurningar, eru tit vælkomin at seta tykkum í samband við okkum.
Aftur
Einans
Kr. 950,-
Bílegg vøru:
Ring á +298 371260
ella skriva til


text:
Fuglafjarðar kommuna hevur gjørt eina heildarætlan, fyri útbygging av Vesturstovu. Ætlanin er deild í tríggjar partar, har fyrsti partur er Stovubygningur í tveimum hæddum, annar partur er 1. Byggistig sum er útbygging til fýra búrúm v.m. og so triði partur er 2. Byggistig, ið er betran av verandi viðurskiftum og veitan og uppsetan av svala.
Arbeiðið ið er í gerð nú, er Stovubygningur og 1. Byggistig.
Stovubygningur
Stovubygningurin verður bygdur omanfrá verandi stovu. Í kjallarinum verður havastova, í erva verður ein hugnalig stova, við sera góðum útsýni í fleiri ættir.
1. Byggistig
Fevnir um útbygging í tveimum hæddum, á eystursíðuni á Vesturstovu. Í erva verða fýra búrúm við egnum vesi/bað, og ein góð sjónvarpsstova og við góðum útsýni. Frá gongini verður úthurð út til parkeringsplássið eystanfyri, hetta fyri at hava eina trygga rímingarleið.
Ì kjallaranum er eitt stórt rúm undir búrúmunum, har kloakk verður løgd og kjallaragólv verður stoypt. Í hinum partinum undir sjónvarpsstovuni verður eitt veitsluhøli, hetta verður lagt saman við verandi køki í neðra. Her verður pláss til uml. 40 fólk at sita til borðs. Hetta rúm kann brúkast til ymisk endamál, so sum føðingardagar ella tá ið kista skal av Vesturstovu.
2. Byggistig
Fevnir í høvuðsheitum um betran av arbeiðsumstøðum og betran av gomlum búrúmum.
Tá ið 1. Byggistig er liðugt, verða tað framvegis trý búrúm, ið ikki hava sítt egna vesi/bað, hesi hava eitt felags vesi/bað.
Tvey búrúm skulu í nýggja kjallaran, har verða tað góðar umstøður við vesi/bað. Og tað triðja búrúmið fær “felags vesi/bað” til egna nýtslu.
Í dag er einki starvsfólkarúm, og tí fara starvsfólkini í køkin í steðginum. Skrivstovan er lítil og avsíðis.
Har tvey gomul búrúm vóru, verða skrivstova og starvsfólkarúm gjørd, hesi liggja eisini væl fyri miðskeiðis í bygninginum.
Í ovaru síðu í kjallaranum verða ymisk rúm gjørd, so sum goymsla, lagur, rúm til tøkni/húsavørð og so eitt skolirúm, har starvsfólkini kunna skolda tað ið tørvur er á at skolda.
Til seinast verður svali gjørdur útfrá stovuni í erva, svalin verður samanbygdur við terassuna vestanfyri Vesturstovu, hetta ger at búfólkini frítt kunna fara út á svalan og inn aftur eystanfyri ella øvut.


text:
Vit í Føroya Pedagogfelag fegnast stórliga um, at útbúgving til hjálparfólk á námsfrøðiliga økinum eftir ætlan longu verður klár í januar 2019.
Útbúgvingin kann geva hjálparfólkum ein góðan møguleika at ogna sær fakliga vitan og kanska betra sínar fakligu førleikar.
Gevur útbúgvingin sum námsfrøðiligur atstøðingur eisini atgongd til námsfrøðiligu útbúgvingina á Fróðskaparsetrinum, sum Pedagogfelagið hevur kravt, so verður hendan útbúgvingin helst eitt stórt stig á leiðini at loysa stóra námsfrøðiliga trotið á føroyska arbeiðsmarknaðinum.
Útbúgving í Suðuroy
í Dag & Viku týskvøldið førir løgmaður brádliga fram í samband við viðgerð av støðuni í Suðuroy, at “tey” halda nýggja útbúgvingin “liggur væl í Suðri”.
Liggur væl fyri hvønn? Hvør hevur gjørt hesa metingina og sambært hvørjum grundarlagi?
Tað er sera harmiligt at slík “politisk” boð longu verða givin um staðseting, tá ein arbeiðsbólkur fyrst nýligani er settur at arbeiða við útbúgvingini. Pedagogfelagið hevur ikki frætt at hesin arbeiðsbólkur er komin á mál, og hava ikki fingið uppskot til hoyringar.
Í samband við sáttmálasamráðingarnar, sum løgmaður eisini nevnir í samrøðuni í D&V, vóru krøv sett til námsfrøðiligu atstøðisútbúgvingina:
- útbúgvingin gevur atgongd til víðari lestur til námsfrøðing, um evnini eru til tað.
- útbúgvingin err serliga ætla teimum við royndum á námsfrøðiliga økinum.
- útbúgvingin er atkomulig hjá hjálparfólkum runt um í landinum.
Royndu hjálparfólkini vilja nema sær eina útbúgving innan fakøkið. Tað er eitt greitt ynski. Fleiri teirra eru vaksin fólk við familju, sum hava sett búgv. Og tey búgva kring alt landið. Tað vildi tí verið sera møtimikið at rykt upp við rót og flutt alla familjuna til Suðuroy, ella til onkran annan útjaðara í Føroyum.
Limir í Pedagogfelagnum hava viðmerkt síðani tíðindasendingina, at um útbúgvingin liggur í einum útjaðara, so er tað líka lætt – um ikki lættari – at flyta til Danmarkar at nema sær útbúgving. Har eru enntá betri stuðulsmøguleikar.
Vit eru fullgreið yvir at Suðuroy hevur nakrar serligar avbjóðingar og tað uttan iva hevði verið til stóran gagn fyri oynna at fingið fleiri almenn arbeiðspláss, enn sum nú er – tó nýtist hetta ikki knýtast beinleiðis við semjuna millum Fíggjarmálaráðið, Kommunala arbeiðsgevarafelagið og Pedagogfelagið um at virka fyri eini atstøðis-útbúgving til hjálparfólk.
Skal útbúgvingin verða ein møguleiki fyri øll roynd hjálparfólk í Føroyum, so eigur politiski myndugleikin at kanna nærri hvør málbólkur kann væntast at vilja taka útbúgvingina, og tá grundgeva fyri staðseting, áðrenn staðsetingin gerst endaligur veruleiki.
Ein annar møguleiki kundi til dømis verið at nýta verandi námsfrøðiligu útbúgvingarførleikarnar á Fróðskaparsetrinum til atstøðisútbúgvingina, so atkomuligheitin er meira jøvn fyri øll í landinum, og fakliga knýti til fullu námsfrøðisútbúgvingina gerst ein meira natúrlig yvirgongd.


text:
Føroya Pedagogfelag skal gera tað púra greitt.
Pedagogfelagið tekur ikki undir við ætlanunum hjá Tórshavnar Kommunu at skipa eindarleiðslur á dagstovnaøkinum, hóast Gunnvør Balle hevur miðlað hetta.
Hetta eru eisini boðini kommunan hevur fingið frá felagnum, tá ið felagið er blivið kunnað um ætlanirnar hjá kommununi.
Pedagogfelagið hevur ongantíð fingið nakra skrivliga kunning um ætlanina, men bert munnliga framløgu.
Hetta er ikki ein ætlan, sum Pedagogfelagið hevur haft møguleika at hava ávirkan á, men ein toppstýrd ætlan hjá Tórshavnar Kommunu.
Pedagogfelagið hevur mælt kommununi til at byrja í øvutun enda.
Styrk og hækka normeringina og gev leiðarunum tær resurcir, ið eru neyðugar fyri at fáa økið at virka betur.
Pedagogfelagið hevur mælt kommuni til at lurta eftir dagstovnaleiðarunum, sum longu eru á økinum.
Trupulleikin er ikki fíggjarstýringin hjá leiðarunum. Trupulleikin er, at stovnarnir eru undirfíggjaðir, soleiðis, at ikki ber til at varðveita dygdargott virksemi.
Pedagogfelagið hevur mælt kommuni til at taka leiðslurnar út úr normermeringini.
Í dag verða tímar tiknir frá børnunum fyri at fíggja leiðaran. Hetta kann ikki verða rætt tí tað merkir, at normeringin til tíð millum børnini gerst lægri.
Vit harmast framgongdina hjá kommununi. Í einari so stórari bygnaðarbroyting hevði tað sømt seg betur fyri kommununa at fylgt vanligum mannagongdum, og ikki minst avtalunum, ið eru á økinum.
Vit skulu vísa á § 5 í álitisfólkaavtaluni: ”Álitisfólkið, ið er talsmaður limanna, hevur saman við leiðsluni ábyrgd av, at limirnir verða kunnaðir og tiknir við í ráðum um mál, ið viðvíkja arbeiðsplássinum”.
Starvsfólk, leiðslur, álitisfólk og Pedagogfelagið eru ikki hoyrd í hesum máli. Hesi hava ongan møguleika haft at ávirka tilgongdina fyrr enn avgerðin er tikin av umsitingini og býráðnum.
Føroya Pedagogfelag skal tí enn einaferð heita á Tórshavnar Kommunu um at steðga á við ætlanini, og brúka peningin har sum tørvurin er, og har hann veruliga ger mun.
Hetta er: meira tíð til børnini.
FØROYA PEDAGOGFELAG
Um tú veitst okkurt, sum VP ikki veit - skriva so til vp@vp.fo


text:
POSTA: Fyri fimm árum síðani tók Posta avgerð um at lata upp terminal og skrivstovu í Kolding við navninum Posta Logistics.
Síðan byrjan hevur Posta Logistics havt áhaldandi vøkstur og hevur prógvað sítt virði sum ein týdningarmikil viðleikari, tá tað snýr seg um frakt í norðuratlantsøkinum.
Við vaksandi aktiviteti sást skjótt, at kapasiteturin mátti økjast – bæði í vavi og í starvsfólkatali. Tí lat Posta Logistics fyrr í ár eina deild upp í Keypmannahavn.
Har sita okkara serfrøðingar innan flogfrakt, og í Kolding sita serfrøðingar innan sjófrakt. Saman við fraktdeildini hjá Posta, tryggja vit bestu loysnina, tá tað snýr seg um frakt til og úr Føroyum.
Børsen Gazelle viðurkenning
Stóri vøksturin førdi til stórfingna viðurkenning, tá vinnublaðið Børsen lat Posta Logistics eina Gazellu í farnu viku. Hendan viðurkenning verður givin fyritøkum, sum seinastu fýra árini hava havt stóran vøkstur í umsetninginum ella bruttoúrslitinum
og sum samanlagt í hesum tíðarskeiði, hava tvífaldað hetta við góðum úrsliti.
Um tú veitst okkurt, sum VP ikki veit - skriva so til vp@vp.fo


text:
Einans 12 fólk hava vit tøk at fordeila til dómara og hjálparfólkauppgávurnar (smb. tilmeldingini), umframt ‘egið fólk’ til seruppgávurnar. Tað er dekan ov lítið, og tí sær fyribils fordeilingin soleiðis út:
Longdarlop 11-13.50: Hallur, Axel, Haldis, Borgarhjørt +
Hæddarlop 11-11.45: Gunnvá, Anja
Spurtur 11-11.25: Niels Jákup, Annfinn, Regin
Bóltkast 11.45-12.20 og bóltkast 13.25-14.15: Anja, Gunnvá (Regin) ++
Miðtein 11.55-13.25: Niels Jákup, Annfinn
Spjótkast 12.25-14.14: Elsa, Ingilín, Anni, Zacharias +
Klingra 13.20-14.15: Guðmundur (Niels Jákup, Annfinn) +++
Stafettir 14.20-15.00: Niels Jákup, Annfinn, ++
Fólk eru sett á fleiri uppgávir, og kanska ovbyrðaðið í summum førum, men vit vilja heita á foreldur og onnur at taka eina hond við har tað stendur á og/ella at avloysa. Tað ber til at spyrja fyriskiparir hvar man munar mest.
Tíðarætlanin er strøm, so tað er umráðandi at kappingarnar byrja tá tær eru ætlaðar at byrja. Tí noyðast hjálparfólk at møta og samskipa í góðari tíð, og høvuðsdómarir (fyrstnevndi) eiga at møta í serliga góðari tíð, at tryggja at økið er klárt – eisini til upphitingina hjá íðkarinum.


text:
Og tað var har, Magnus hoyrdi allar søgurnar. Hann sat undir orðunum og lærdi lagið. Tá onkur fortaldi okkurt stuttligt, flentu tey øll, og var tað okkurt meira álvarsligt, var eingin látur, men bara stórt uppmerksemi.
- Og so var tað yatzy. Tað bleiv okkara familjuspæl, og vit spæla tað enn, tá vit hava møguleikan, fortelur Magnus og eyguni lýsa, meðan minnini ferðast aftur í tíðina.
Mamman og gittarin
Tó at Magnus ikki er landskendur, um mann so kann siga, so bleiv ein av beiggjunum hjá honum tað fyri nøkrum árum síðani. Tá Jack alment fortaldi um eina skakandi hending í Keypmannahavn, har hann og beiggin Marner blivu álopnir við knívi, bleiv Jack eitt slag av miði, um onkur skal greiða frá, hvør Magnus er.
- Hann er beiggi Jack, kunnu tey finna upp á at siga, og so vita øll, fortelur Magnus.
Ein annar beiggi er Theodor Petersen, sum mangan hevur verið at hoyrt við sínum sangi í útvarpi ella alment til konsertir og møtir.
Sjálvur hevur Magnus eisini stóran ahuga fyri tónleiki, og spælir eitt sindur upp á gittar, tá høvið býðst. Hann var tó rættiliga tilkomin, tá hann fekk sín fyrsta gittar. Tað var í sambandi við eina sjúkrahúsvitjan í Havn, har hann og ein systir vóru farin til Havnar við mammuni, sum ikki hevði tað so gott. Meðan mamman lá á sjúkrahúsinum, fór Magnus til Simma, og suðuraftur við kom ein fínur country-gittari.
- Eg var nokk so keddur um mammuna, og tað at keypa ein gittar var ein máti at dulma pínuna, fortelur Magnus, sum framvegis minnist, at Tom Dooley var fyrsti sangurin, hann lærdi seg.
- C, G7 og F, var tað, sigur hann brosandi.
Ein stubbi av einum fingri varð slongdur inn í lumman í jakkanum, og hann fann eg dagin eftir og legði í frystiboksina. Veit ikki hví. Vildi kanska ikki ordiliga av við hann
Baklandið gevur megi
Tá mamman sløknaði, alt for ung, varð eitt tómrúm í lívinum hjá Magnusi. Tá blivu ikki so nógvar søgur fortaldar. Tí tað er ikki so, at Magnus altíð er til reiðar við sínum søgum og krønikum. Tað veldst um, hvussu støðan er. Tey ár, tað ikki hevur gingið so væl – og tað hava verið nøkur – er lagið gott, men ikki so gott, at øll fáa eina krøniku við sær, tá tey hitta Magnus. Millum annað upplivdi hann at missa húsini í Suðuroy eftir ein hjúnaskilnað. Men hann hevur altíð fótað sær. Tá lyndið samanumtikið er so lætt, sum tað er, er tað bara ein spurningur um tíð.
- Síðani eg møtti Lisbeth (núverandi konuni, red.), hevur lívið verið fantastiskt. Hon gevur mær megi, sigur Magnus glaður.
Misti fingrarnar
Ein serstøk skakandi hending er tó hend, síðani Lisbeth og Magnus kastaðu saman. Ein hending, sum sæst týðiliga, tá tú hittir Magnus. Hann manglar nevniliga endarnar á trimum fingrum á vinstru hond.
Tað var 16. apríl í 2005 klokkan 11.35 á Magnusarmessu, fyri at tað ikki skal vera lygn.
- Eg stóð og bygdi dreymaborgir upp á at fara á havið at fiska, men so hendi tað.
Ein smádrongur gekk tætt framvið, meðan eg stóð við sagina uppi hjá Balslev, har eg arbeiddi, og so kom hondin í. Ytstu liðirnir á trimum fingrum ruku. Ein stubbi varð slongdur inn í lumman í jakkanum, og hann fann eg dagin eftir og legði í frystiboksina. Veit ikki hví. Vildi kanska ikki ordiliga av við hann. Konan visti ikki av, at hann lá í boksini, og hon fekk eitt sjokk, tá hon fann hann, fortelur Magnus.
Tó at tað var ein smeitur, og familjan fekk eitt sjokk, so kom kortini ein stuttlig søga burturúr. Tað er typiskt Magnus.
- Mánadagin eftir komi eg ein túr niðan aftur til Balslev. Har sita fýra mans við eitt borð, meginparturin kendir fólkafloksmenn. ”Hvat ólukkan er hent?”, spyr ein teirra, tá hann sær umbindingina rundan um vinstru hondina. ”Hatta er ein skandala”, leggur hann afturat. ”Hatta er einki afturímóti teirri skandalu, sum hendi í gjár”, svari eg. ”Hvat tá?”, spyr hann. Eg svari ”Eg bleiv tveittur úr flokkinum”. ”Hvørjum flokki?”, spyr hann. Eg svari ”Fólkaflokkinum. Nú eri eg ikki fingralangur nokk”, fortelur Magnus og flennir hart.
Men tað var ikki so skemtiligt tað heila. At missa ein part av trimum fingrum setti síni spor, og tað skuldu tillagingar til.
- So løgið tað ljóðar, so var tað fyrsta eg hugsaði, tá eg rakti sagina, at nú komi eg ikki at kunna spæla gittar aftur. Men tá eg var komin yvir sjokkið, kom treiskni í meg. Eg vildi ikki sleppa gittarspælinum, so eg lærdi meg at spæla øvugt, har eg grípi við høgru hond og slái við vinstru. Tríggjar mánaðir aftaná var eg við at koma á lagið, fortelur hann.
Sjónvarpið fær ov stórt vald
Magnus er, eins og nógv onnur í Føroyum, uppvaksin uttan sjónvarp. Og tað er ivaleyst høvuðsorsøkin til, at søgurnar og krønikurnar fingu ein so stóran leiklut. Tað var ikki nógv annað at gera longu vetrarkvøldini enn at sita við køksborðið og gorra og kanska spæla kort. Tá so sjónvarpið kom, doyði ein stórur partur av samrøðuni. Men longsulin eftir søgunum og sjónvarpsfría hugnanum er framvegis til millum nógvar føroyingar, heldur Magnus.
- Tú sært tað, tá streymurin fer. Útvarpið sendir við sínum neyðmotori, og fólk sms-a inn. Tey greiða frá, hvusu hugnaligt tað er at sita við kertuljósi og spæla ludo ella okkurt annað. Onkur er farin at baka pannukøkur við einum gassblussi. So mítt ynski er, at SEV sløkkir fyri streyminum eitt sindur títtari, sigur Magnus við einum lítlum skálkabrosi.
Nakað tað sama hendir, tá einki internetsamband er, heldur Magnus.
- Tá fer innari eiturkoppurin á pausu. Fólk fara av netinum, sigur hann flennandi.
Tá fer innari eiturkoppurin á pausu. Fólk fara av netinum
Bera hanan
Hønurnar og hanin hjá Steinhólmi presti eru farnar oman ímóti sandinum í Sandágerði. Magnus steðgar á, og spyr so, sum hann so ofta hevur gjørt.
- Hevur tú hoyrt hina um hanan?
Og so kemur ein av teimum góðu.
Tað vóru nøkur, sum høvdu hønur, men gamli hanin orkaði ikki meira. Tey fingu so hendur á einum nýggjum hana frá grannanum, og tá grannin kemur á gátt nakrar dagar seinni, spyr hann hvussu nýggi hanin roynist. Maðurin letur væl at, men konan er ikki so glað. ”Hatta er altso ein rættiliga dovin hani”, sigur hon og leggur afturat: ”Hønurnar mugu bera hann meginpartin av tíðini”.
Vitjanin í Doktara Dahl gøtu er um at vera av. Hesin fagri summardagurin er farin at halla. Fyrst skal nýggja gassgrillin tó setast saman.
- Hon hevur tríggjar brennarar, sigur hann og peikar glaður eftir eskjuni.
Í morgin árini klokkan átta er Magnus aftur í garðinum í Nonnuskúlanum. Allir runnarnir eru ikki kliptir niður enn.
Magnus er bara ein av teimum mongu vanligu lívsglaðu føroyingunum, sum eru ryggurin í okkara samfelag. Uttan ov stórar armrørslur gera tey sítt arbeiði og ríka okkara dag.
FAKTA
Magnus Juel Petersen 56 ár
Kona: Lisbeth
Børn saman: Barbara, Anna Margit og Elsa Sóley
Børn hjá Magnusi: Kristian og Regitze
Barn hjá Lisbeth: Silja
Foreldur: Mortan (andaðist í 2007), Anna Margit (andaðist í 1988)


text:
2. juli 2019Nr. 98
Kunngerð um orgulleikaraútbúgving
Við heimild í § 2, stk. 6 í løgtingslóg nr. 83 frá 29. mai 2017 um musikkskúlaskipan (Musikkskúlalógin) verður ásett:
§ 1. Orgulleikaraútbúgvingin er ein 3 ára preliminer útbúgving í orgulspæli.
Stk. 2. Orgulleikaraútbúgvingin verður roknað sum førleiki at spæla á orgul til sálmasang, og at spæla inngangsspæl, útgangsspæl og konsertspæl í kirkjuligum og í samkomuligum høpi. Vegleiðandi byrjanarstig er ájavnt 4. stigi hjá Associated Board of The Royal Schools of Music.
§ 2. Næmingurin skal, eftir 3 ára nám, hava førleika til, í kirkjuligum og í samkomuligum høpi, at spæla á orgul til sálmasang, og at spæla inngangsspæl, útgangsspæl og konsertspæl. Eisini skal næmingurin duga at gera forspøl til sálmar og leiða kór.
Undirvísingin
§ 3. Høvuðslærugreinin í útbúgvingini er orgulspæl.
Stk. 2. Orgul sum høvuðslærugrein kann vera samskipað við høvuðslærugreinir á musikkskúlamiðnámsútbúgvingini.
§ 4. Tónleikaligar hjálærugreinir eru musikkteori, hoyrilæra, klaver, orgulkunnleiki, sangur, kórleiðsla og tónleikavitan.
Stk. 2. Undirvíst kann verða í øðrum tónleikaligum hjálærugreinum.
Stk. 3. Tónleikaligar hjálærugreinir kunnu vera samskipaðar við hjálærugreinir á musikkskúlamiðnámsútbúgvingini.
Stk. 4. Tónleikaligar hjálærugreinir á orgulleikaraútbúgvingini kunnu vera samskipaðar við samsvarandi tónleikaligar lærugreinir í tónleiki á hástigi í gymnasialum miðnámsútbúgvingum fyri lesandi, ið ganga á báðum útbúgvingunum.
§ 5. Kirkjuligu hjálærugreinirnar eru liturgik og sálmavitan.
Stk. 2. Musikkskúlaskipanin kann samstarva við avvarðandi stovn, felagsskap ella myndugleika um undirvísing í greinum og hjágreinum, sum hoyra til í kirkjuligum og í samkomuligum høpi.
§ 6. Kommunali musikkskúlaleiðarin ger saman við samskiparanum fyri orgulleikaraútbúgvingina námsætlan, leiðreglur og mannagongdir fyri orgulleikaraútbúgvingina undir ábyrgd musikkskúlastjórans.
§ 7. Vikutímatalið hjá næminginum er í miðal 3,5 tímar.
Upptøka
§ 8. Næmingar, ið verða mettir at standa eina preliminera orgulleikaraútbúgving eftir 3 ára útbúgving, kunnu verða upptiknir.
Stk. 2. Kommunali musikkskúlaleiðarin og faklærari standa fyri upptøkuroyndini.
Stk. 3. Um tørvur er á tí, kann kommunali musikkskúlaleiðarin hava onnur fakkøn við í metingini um upptøku.
Stk. 4. Kommunali musikkskúlaleiðarin ger mannagongdir í sambandi við upptøkuroyndina til prelimineru orgulleikaraútbúgvingina.
Próvtøka og royndir
§ 9. Próvtøkur verða hildnar so hvørt, ið námið á ymsu lærugreinunum er liðugt.
Stk. 2. Preliminera orgulleikaraútbúgvingin endar við próvtøku undir ábyrgd av kommunala musikkskúlaleiðaranum í tí skúlanum, har undirvísingin fer fram.
Stk. 3. Royndir verða hildnar á hvørjum ári.
Gildiskoma
§ 10. Henda kunngerð kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd.
Mentamálaráðið, 2. juli 2019
Hanna Jensen (sign.)
landsstýrismaður
/ Poul Geert Hansen (sign.)


text:
MC-Hár varð settur á stovn 16. februar í 1991, á veg úr Djónastovu niðan í Gundadalshøllina tann dagin, tá Tórshavn fylti 125 ár. Tað vóru rappararnir MC-Allah (Allan Mortensen) og Spark Buzz N (Niels Uni Dam), sum stovnaðu bólkin. Hvørgin teirra var nakar stórur sangari, so hóast áhugin fyrst og fremst var fyri tungmálmi og rokki, so plagdu teir heldur at rappa, tá teir gingu í býnum. Allan spældi klarinett í GHM og Niels Uni hevði rappað og dansað break dance upp gjøgnum 80’ini í spírandi hip hop umhvørvinum í Havn.
Hetta kvøldið vóru teir troyttir av at rappa sangir hjá Grand Master Flash, MC Einar, Fat Boys og øðrum hip hop nøvnum og byrjaðu tí at yrkja sjálvir:
“Hvør er tað, hvør er tað, hvør er tað, sum er her
jú, tað er teir feitastu rapparnir í hesi verð…!
Komnir niðan til Kondittaríið varð ein plakat skrødd niður, og teksturin skrivaður aftanfyri á henni.
Fyrsta framførðslan var sama kvøld á Ebenezertrappuni, sangurin, ið seinni fekk heitið Jomfrúð rapp (ja við ð, eingin segði, at teir dugdu væl at stava), var ikki liðugur, men komandi dagarnar skrivaðu teir nøkur vers afturat.
Stutt eftir framførdu teir á einum veruligum palli fyrstu ferð í pausuni á Ársins songrødd kappingini í diskotek Tiffany í Tórshavn.
Í byrjanini, vóru tað bert teir báðir sum rappaðu. Teir luttóku m.a. við Paria á eini konsert, sum Paria spældi í Gundadalshøllini. Men skjótt komu Emil Hermansen á gittar, Eddie Joensen Næs á trummum, Johannes Danielsen á bassi uppí bólkin. Eivin Warberg (ljómborð) vandi eisini við nakrar ferðir, men gavst skjótt aftur.
Longu áðrenn fyrstu framførðsluna við egnum tónsleikarum, vóru allir tónleikararnir avloystir av C-987B(Torkil Olsen) á gittar, Jan Guttesen á bassi og Dr. D(Petur Dalsgaard á trummum. Teir spældu við bólkinum á fyrstu konsertini við bólki, ið var Stjørnukonsertini í Badmintonhøllini frammanfyri yvir 1.000 fólkum. Men eisini á Norrønt Dagsverk konsertini í Djónastovu.
Stutt eftir kom TjÈ (Tróndur Bogason) á ljómborð uppí bólkin og næsta konsertin var nýttársaftan í diskotek Hollywood. Her vóru tað bert teir tríggjir Spark Buzz N, MC-Allah og TjÈ sum spældu, lønin var 500 kr. + ein pizza í part, og var hetta fyrsta lønta jobb teir spældu.
Eftir hetta komu nøkur ár við nógvum tónleikara útskiftingum og nógvum konsertum, t.d. Útvarpskonsertin 1992, Tungmálmur 92-93, og Ólavssøkukonsertin 92, umframt nakrar í Djónastovu og í Bládýpinum. Í 1993 fóru MC-Allah og Spark Buzz N til Danmarkar í lestrarørindum, og bólkurin gavst fyrilbils at spæla live.
Teir høvdu sent eitt lag inn til sangkappingina hjá Føroya Undirhaldstónleikarafelag og Ungtemplarasambandi Føroya, og hóast lagið slapp við í kappingina, og bleiv lutvíst innspælt, so bleiv tað ongantíð liðugt innspælt, og var sostatt heldur ikki við á fløguni “Turelvandi Drøgg”.
Fyrsta útgivna lagið, kom ístaðin á “Rock í Føroyum” fløguni, ið TUTL gav út, har spældu teir lagið Symhony of Irony inn, og á Rock í Føroyum konsertunum spældu teir eisini, á hesum konsertum vóru tó hvørki MC-Allah ella Spark Buzz N við, og bólkurin var í roynd og veru hin bólkurin hjá Tróndi Bogasyni Lisa Sær Dupult. Hetta gjørdi, at longu eftir 5 ár, var tað eingin limur, ið hevur luttikið á øllum konsertunum hjá bólkinum.
Eftir Rock í Føroyum, fóru TjÈ, Spark Buzz N og MC-Allah at skriva nýggj løg, rappararnir sótu í Danmark og skrivaðu tekstirnar, meðan TjÈ, ið búði í Føroyum skrivaði tónleikin, og spældi inn ráar demoir av teimum. Symphony of Irony hevði vakt ans fyri bólkinum, og F.U.T. var tí klárt við tilboð um at spæla á Ólavsøkukonsertini 1996. Í hesum sambandi komu C-987B og Dr. D. aftur í bólkinum og nýggjur maður var www.shakespeare (Heri Reynhiem) á bass. Í venjingarhølinum fingu demoirnar av “Tú ert deyðir”, “Sangurin um orð, tøl og tos”, “Tú ert deyðir” og “Endiliga tað ordentliga ólavsøkurappið” endaligt skap.
Henda manning gjørdist eisini tann, ið myndaði bólkin á fyrstu fløguútgávuni. 1996-97 vóru nýtt til at skriva tónleik til fløguna “Framvegis uttan vit”, hetta varð nemmari, tí Tróndur eisini flutti til Keypmannahavnar. Fløgan var innspæld í West River Recording, við Havnará í Havn summarið 1997. Upprunaliga skuldi bólkurin spæla á ólavsøkukonsertini í 1997, men fyriskipararnir broyttu meining. Tí spældi MC-Hár í staðin í Grasagarði ólavsøkuaftan. ein konsert, ið er avmynda á fløguhúsanum. Harumframt varð øll fløgan spæld live Sjónleikarahúsinum, beint eftir loknar upptøkur.
Ljóðblandingin varð gjørd í heimskendu Sun Studios í Keypmannahavn, har tríggir ljóðblandarar arbeiddu við henni, Jón McBirnie, Bjarne Hansen og Freddy Albrechtsen. “Framvegis uttan vit” varð útgivin 10. februar í 1998.
Fløgan fekk blandaða móttøku, serliga fúlu tekstirnir østu nógv. Sangir um hasj og sperm vóru ikki gerandiskostur í Føroyum. Onkrir ummælarar vóru als ikki glaðir, og hóast fløgan vann nógvar fjepparar og seinni er nevnd sum íblástur hjá nøkrum av okkara fremstu tónleikanøvnum, so var tað bert Arnbjørn Ó. Dalsgarð, ið ummældi hana jaliga, tá hon kom út.
Arbeiðsheitið á fløguni var “Vit renna kapp” og var ætlanin, at fara inn á rennibreytina á Svangaskarði at gera eina myndatøku til fløguhúsan. Endaliga heitið virkaði onkursvegna hóskandi. Heitið kemur úr Barlast sanginum “Morguntúr”, har niðurlagið er:
“Komið vár, gráir dagar fáa lit
MC-Hár gongur framvegis uttan vit”
Niclas Johannesen skrivaði hesi orðini, eftir at hann hevði sæð eitt klipp í sjónvarpinum, har MC-Hár spældu á ólavsøkukonsertini 1991, og samrøða var við Niels Una.
Myndir frá teimum fyrstu árunum


text:
Seks sløg av summarfugli eru funnin í Føroyum. Tvey teirra hoyra til fiðrildar-ættina og hini til álva-ættina.
Summarfuglarnir flúgva bara um dagin og helst í góðveðri og sól. Teir síggjast tí langt burtur, men fáa kortini frið fyri fugli, tí teir hava bjartar ávaringarlitir.
Av teimum seks sløgunum eru admirálur og tistilfirvaldur vanligastu gestirnir.
Admirálur verpur í notur. Í Føroyum er ormveran funnin í notu, har hon spinnur eitt notublað saman um seg og liggur so turr og fjálg inni í blaðnum. Er summarið gott, síggjast føroyskt klaktir admirálar seint á sumri ella tíðliga á heysti.


text:
Nútíðin hevur broytt tað gamla mynstrið við atliti at familjum og ættarbondum. Vit hava lyndi at halda, at familjuviðurskiftini eru vorðin fløktari. Onnur meta, alt alt var mikið betur í farnari tíð. Myndin av sterkum eindum, har lívið var skipað, satt og rætt stendur frammarlaga í huganum í søguligari glæstrimynd.
Valla er tað satt, at alt var betur í gomlum døgum. Nógvar vanlagnur liggja í tí dulda, og mong arr í sálini vórðu ongantíð grødd. Fáur bað um hjálp, tí so var tað avdúkað, at myndin hevði døkkar litir. Heldur líða enn at viðganga, at fullkomuleikin ikki var tann sanna myndin. At fjala veruleikan er sjáldan vegurin til eydnu og lukku.
Eingin orsøk er at lasta forfedrarnar, tí øll eru vit børn av okkara egnu tíð. Merkisvert er tó, at vit í tí kirkjuliga ikki lýstu allan sannleikan, tá ið sagt varð frá bíbliusøgu. Søgan varð søgd hugtakandi og livandi, og fólkini vórðu lýst rein og at kalla lýtaleys.
Júst frásøgnin í úrvali gjørdi tað torført hjá teim kristnu at vera trúgv ímóti egnari samtíð. Vit mettu tað etiska fallið nýkomið, tí vit onkursvegna ikki vistu betur. Vit hildu, at tað gekk afturá, hóast samlaða myndin var rímiliga støðug. Innast inni var alt at kalla sum áður, hóast tað sjónliga sá øðrvísi út vegna broyttar umstøður við atliti at hugsan og siðvenju.
Jákup er ein kendur patriarkur í Gamla Testamenti. Hugtakandi var sum barn at hoyra søguna um hansara dygdir. Mong vóru børn hansara, og tað var fródligt at líða á frásøgnina um hansara gudstrúgv.
Vit hoyrdu tó ikki, at Jákup um somu tíð varð giftur við tveimum systrum. Ei heldur var tað sagt, at hesar báðar konurnar góvu manni sínum hvør sína hjákonu, ið føddu Jákupi børn. Søgan, ið ikki heldur seg til veruleikan, missir alt á gólvið, tá ið tað verður avdúkað, at allur sannleikin ikki er sagdur. Vit hoyrdu ikki nógv um misnøgd og ástarøvund, hóast Skriftin umrøður veruleikan.
Hetta er ein av orsøkunum til, at mong kristin øtast um støðuna í dag og hava torført við at fóta sær, tá í hjúnalagið ella samlívið ikki vignast eftir ætlan. Tað er valla nakað nýtt undir sólini, og syndafallið merkir okkum øll onkursvegna. Innast inni er tað ikki stórur munur á menniskjum, men summi fóta sær betur enn onnur.
Fyri árum síðani vitjaði ein einkja kirkjuna og segði presti, at tað gekst illa í hond. Maðurin var nýliga deyður, sorg og saknur. Men tað svárasta var, at børnini vóru fráskild, hóast hon hevði roynt at læra tey Guðs orð um tað rætta og góða. Nú órógvaði støðan hjá børnunum trúnna. Hon var í iva, um tað var í lagi við trúnni.
Hevði onga meining um hennara trúgv. Royndi heldur at vísa á, at lívið hjá okkara børnum er ikki ein stílur, ið vit eiga at rætta, hóast vit meta hjúnalagið satt, rætt og heilagt. Vit skulu vera hjástødd, vera teimum ein fyrimynd og leiða tey inn undir orðið í kirkjum/samkomum. Vit skulu vera hjástødd í tilveruni til frama fyri børnini.
Nøkur ár seinni segði umrødda einkjan mær, at børnini og nýggi hjúnafelagin við “mínum, tínum og okkara børnum” vóru farin at ganga í kirkju/á møti. Tað var ein uppbyggilig søga. Tað er hesa søguna, ið vit mega siga uttan at látast sum um, at einki er hent, ið nívdi ella nívir.
Vit mega gera sum gudsmaðurin Jákup. Søkja Guð og ákalla heilaga navn hansara við tí fjøld av avbjóðingum, sum lívið hevur. Ikki gera alt til einkis. Ei heldur gera alt so torført, at vegurin til Guðs og heilagu hús hansara ikki er gongdur.
Í november 2018 flugu vit bæði konan til Billund. Vit komu í prát við nakrar systrar um mangt og hvat. Hugaligt og týdligt prát við fródlig fólk. Tosaðu um ferðina og endamálið við henni. Vit søgdu teimum, at ørindini vóru at vitja ommu- og abbabørnini í Jútlandi. Næsta liðið í samtaluni var, um barnabørnini vóru mong í tali?
Vit bæði konan telja øll okkara við, og talið var rímiliga høgt. Søgdu at vit meta øll sum okkara, uttan mun til lívfrøði, tí tað at vera omma og abbi er eisini eitt sosialt fyribrigdi. Vit nýta ikki orð sum “papp børn” ella “bonus børn”.
Tá søgdu kvinnurnar, at øll børn eru ein gáva frá Guði, og at eitt annað orð var mikið betur inn í henda veruleikan. Tá ið støðan er sum hon er, eiga vit at kalla børnini, ið vit fáa inn í familjuna við einum nýggjum maka, fyri gávubørn. Øll børn eru jú ein Guðs gáva, og tey eru gávubørn. Amen.
Orðið: “Og Lea varð aftur við barn og føddi Jákupi hin sætta sonin. Tá segði Lea: “Góða gávu hevur Guð givið mær...”” (Fyrsta Mósebók 30,19-20).
Jógvan Fríðriksson, bispur
Um tú veitst okkurt, sum VP ikki veit - skriva so til vp@vp.fo


text:
22. – 27. Apríl luttók eitt Føroyskt Special Olympics fótbólslið í stórari fótbóltskapping í Skt. Pætursborg í Russlandi.
Ferðaliðið taldi 13 fólk, harav 10 fótbóltsleikarar.
Onnur lond ið luttóku í kappingini vóru Russland (3), Azerbadjan, Letland, Litava, Slovakia, Sveis,
Uzbekistan, Kazakhstan (2), Kroatia, Makedonia, Hvítarussland og Montenegro.
Sjálv kappingin var 4 dagar, við innleiðandi umfari, bólkaspæli og finalum.
Allir dystirnir vóru spældir á gamla venjingarannlegginum hjá Zenit, ið hóast væl slitið, var sera væl egnað til slíkt tiltak.
Føroyska liðið kláraði seg sera væl í innleiðandi umfrainum, og blivu vit bólkaðir í bólk 3.
Hetta skuldi tó vísa seg at verða ein ov stórur gloypubiti, og taptu vit allar dystirnar í bólkaspælinum.
Tað rakk tískil “bert” til eitt fjórðapláss.
Hetta er fyrstuferð at Parasport hevur luttikið í Special Olympics kapping í Ruslandi, og var ikki gott at vita hvat vit skuldu vænta.
Hendan stúranin var tó gjørd til skammar, og mugu vit sanna at alt gekk sum eftir ánni
Ferðin kundi bert gerast veruleiki við vælvild frá venjarunum og FSF, og skal her verða borin ein tøkk fyri at tit vilja stuðla okkara ungu ítróttarfólkum við luttøku í slíkum virksemi
ið er mennandi, bæði á ítróttarligum, sosialum og persónligum plani.
Tað var eisini tíð at síggja okkurt av søguligu støðunum í skt Pætursborg, m.a. kenda Vetrarslottið og fleiri vakrar kirkjur
Niðanfyri er eitt úrval av myndum frá ferðini.


text:
Vegleiðing og samrøður
Starvsvenjingarstaði hevur ábyrgd av at skipa starvsvenjingarpartin, herundir:
- at skapa mennandi lestrarumhvørvi
- at leggja eina mennandi starvsvenjing til rættis
- at leggja samlaðu yvirskipaðu upplæringargongdina til rættis fyri tíðarskeiðið á starvsvenjingarstaðnum
Einstaki næmingurin skal hava ein vegleiðara knýttan at sær til dagligt, og skal vegleiðarin tryggja, at næmingurin fær ítøkiliga upplæring í teimum einstøku málunum í útbúgvingini.
Vegleiðarin skal skipa fyri, at hava 3 kravdar samrøður við næmingin. Hetta eru formellar metingarsamrøður.
- væntanarsamrøða, við byrjan
- miðvegissamrøða, næmingurin skal hava kunning um støði higartil
- endalig samrøða, støðismeting, sum verður endaliga útfylt, áðrenn samrøðuna
Harafturat skulu vegleiðandi samrøður vera hvørja viku, og hesar skulu taka støði í dagligu uppgávunum og undranum hjá næminginum. Eisini kann logbókin nýtast sum útgangstøði til hesar samrøður.
Vegleiðarin skal hava viðkomandi fakliga útbúgving, miðað verður ímóti, at allir vegleiðarar skulu hava lokið vegleiðaraskeið.
Vegleiðarin hevur dagliga ábyrgd av næminginum og ábyrgd av skriftligum metingum. Leiðslan á starvsvenjingarstaðnum hevur yvirskipaða ábyrgd av starvsvenjingarpartinum.
Vegleiðarin "eigur" ikki næmingin einsamallur. Eitt arbeiðspláss hevur sum uppgávu at útbúgva starvsfólk til framtíðina, og tí skulu øll starvsfólk taka sær av einum næmingi á staðnum. Tað merkir at "vegleiðarin" hevur høvuðsuppávuna, skipar fyri at næmingurin verður móttikin væl og settur inn í arbeiði og mannagongdir á staðnum, fyllir út kravd pappír, og hevur kravdar samrøður og undrunarsamrøður vikuliga. Dagliga arbeiðið og upplæring annars fyrigongur saman við øllum starvsfólkum á staðnum.
Meira kunning um reglur í Námsskipan og útbúgvingarbók .
Heilsuskúli Føroya kann gera frávík frá kravinum um lokið vegleiðaraskeið við støði í ítøkiligari meting av dagliga vegleiðaranum ella serligum, verkligum viðurskiftum.
Les meir um ábyrgdarøkini í Námsskipanini..... undir starvsvenjing


text:
FSF: - Ísrael hevur eitt sterkt U21-landslið. Teir hava spælt tríggjar dystir í ár, harav tann eini var undankappingardystur á útivølli móti Kasakstan, sum Ísrael vann 2-1. So hetta verður enn ein trupul uppgáva, men okkara mál er fyrst og fremst, at vit skulu reisa okkum.
Soleiðis sigur Eli Hentze, høvuðsvenjari hjá føroyska U21-landsliðnum, sum saman við hjálparvenjaranum, Hegga Samuelsen hevur úttikið hópin til EM-undankappingardystin á útivølli móti Ísrael týsdagin 15. oktober.
Ein spælari er við hesaferð, ið ikki hevur verið við U21-liðnum fyrr. Talan er um Andrias Edmundsson, ið er sáttmálabundin við Sunderland FC í Onglandi.
Hópurin
Silas Eyðsteinsson, 07 Vestur
Rói Zachariassen, EB/Streymur
Victor Emil Boje Henriksen, Hvidovre (Danmark)
Ari Olsen, Skála
Bjarni Petersen, B36
Andrias Edmundsson, Sunderland FC (Ongland)
Ólavur Niclasen, KÍ
Janus Svabo Samuelsen, Skála
Jákup Biskopstø Andreasen, KÍ
Lukas Grenaa Giessing, AB
Petur Knudsen, NSÍ
Daniel Johansen, HB
Hugin Samuelsen, B36
Stefan Radosavljevic, B36
Pætur Petersen, HB
Mads Boe Mikkelsen, Vendsyssel FF (Danmark)
Hannes Agnarsson, B36
Bjarki Nielsen, AB
Um tú veitst okkurt, sum VP ikki veit - skriva so til vp@vp.fo


text:
Skrímslið og menniskjuni
Bókaklubbin
- Síður: 166
- Útgávuár: 2019
- Upprunamál: svenskt
- Innbinding: innbundin
- Rithøvundur: Mats Strandberg
- Myndir: Sofia Falkenhem
- Týðari: Sigrið Jógvansdóttir Hansen
Skrímslið og menniskjuni er triðja og seinasta bók í væl umtóktu røðini eftir Mats Strandberg um Skrímslið Frank. Ein spennandi bókarøð um Frank, sum viðhvørt er ein vanligur drongur og viðhvørt umskapast til eitt skrímsl. Sum skrímsl fær Frank endiliga vinir, og teir eru eisini skrímsl. Skrímslini eru í vanda, tí menniskjuni halda, at skrímslini eru vandamikil, hóast tað ikki passar.
"Í fyrstani sá eg bara logar, sum dansaðu runt í myrkrinum. Síðani sá eg, at tað vóru menniskju, sum hildu á brennandi kyndlum. Tey vóru savnað runt um bókasavnið."
Menniskjuni verða bangnari og bangnari fyri skrímslunum. Jähkel - tannlæknin í býnum - er leiðari av einum bólki, sum lovar at loysa skrímslatrupulleikan einaferð med alla. Hjá Frank og skrímslavinum hansara hevur tað størri týdning enn nakrantíð at krógva seg og ikki avdúka sínar loynidómar. Men síðsta uppgerðin nærkast …
Les eisini:
Náttarskrímslið (1) og Skrímslið í sirkusi (2).


text:
Happingarleiðreglur
Happingarleiðreglur
Skúlin á Fløtum
(Niðanfyri eru skjøl viðheft)
Í Skúlanum á Fløtum gera vit okkara allar besta at fáa skúlan til ein mennandi, heilsugóðan og tryggan skúla fyri øll. Skúlin á Fløtum arbeiðir virkið við at forða og steðga happing. Fyri at røkka hesum máli, hevur skúlin eina nevnd at arbeiða við málsetninginum. Lærararnir eru allir við í arbeiðinum, sjálvt um høvuðsábyrdin liggur á flokslæraranum.
Á hvørjum ári leggur skúlin ein dagførdan happingarfaldara á heimasíðuna. Í faldaranum verður m.a. upplýst um ymisk tekin, ið ein happaður næmingur møguliga hevur. Eisini verður upplýst, hvat skúlin ger í givnum førum og fyribyrgjandi at forða og steðga happing.
Niðanfyri verður lýst í trimum pørtum, hvat skúlaleiðslan, starvsfólkini og næmingarnir skulu gera, fyri at málið kann røkkast, ið er at fáa ein skúla, har øll kunnu trívast, vera seg sjálvi og lærulíkindini eru tey bestu fyri hvønn einstakan. Har vit fáa ein skúla uttan ótta. Har næmingarnir læra við góðum treysti, góðum samljóði sínámillum og í heild.
Leiðslan:
skal seta heilt greiðar karmar upp, tað skapar tryggleika fyri lærarar og næmingar
skal halda karmarnar
skal geva happingarnevndini arbeiðsumstøður
skal geva lærarunum arbeiðsumstøður
skal senda lærarar á skeið í happing
Starvsfólkini:
skulu kunna seg um happing
skulu hava næmingasamrøður
skulu hava floksfundir regluliga og eftir tørvi, alt árið
skulu samstarva við AKT-fólkini, førleikastovuna, skúlaheilsurøktarfrøðingarnar, skúlavegleiðararnar og onnur
skulu samstarva við foreldrini
skulu taka happing í størsta álvara
Næmingarnir:
skulu kenna seg tryggar til at kunna siga tað, teir hava á hjarta í næmingasamrøðunum
skulu virða reglarnar, ið floksfundirnir áseta
skulu tora at siga frá
skulu tora at steðga happing
skulu lata vera við at happa
Foreldrini:
bera so í bandi, at barn teirra er væl fyri til skúladagin, v.v. svøvni, mati, heimaarbeiði og umsorgan
í størsta mun samstarva við lærararnar
møta til tiltøk, ið eru stílað til teirra
Vit hava eisini eitt øki, ið vit eru noydd at seta høgt og tað er skúlagarðurin. Ein kanning frá fyrst í 1980´unum, ið var gjørd av Dan Ulweus í Bergen vísir, at tað hevur stóran týdning, at skúlagarðurin er í lagi. Næmingarnir, ið hava ymiskar leikur og møguleikar til spæl í garðinum, happa minni. Tey eru upptikin av øðrum enn happing. Hvussu skal garðurin vera?
Skúlagarðurin:
eigur at geva næmingunum møguleika at spæla
hava leikur
vera skipaður í ymisk øki, t.d. boltspøl fyri seg
vera so spennandi, at næmingunum dáma at fara út í fríkorterinum
garðvaktirnar skulu vera sjónligar
Tað er neyðugt, at øll, ið arbeiða innan skúlans gátt, hava fráboðanarskyldu. Um tey síggja tilburð, ið tey halda vera happing, boða tey flokslæraranum og/ella omanfyri nevndu frá.
Fráboðanarskyldan:
verður boðað frá av tí persóni, ið sær óunniliga hending
flokslærarin skal í samráð við nevndu, eftir fráboðanina, gera nakað ítøkiligt við málið
um tilburðurin snýr seg um happing, verður farið fram eftir felags ásetingum frá happingarnevnd, AKT-fólkunum, førleikastovuni og skúlaheilsufrøðinginum.
Happing í undirvísingarhøpi er eitt øki, ið verður raðfest ógvuliga frammalaga. Tað er alneyðugt at forða og steðga happing skjótast gjørligt, tí hon oyðileggur ikki einans góðar kreftir/gávur, góðan trivnað/læruhug her og nú, men kann verða til ovurhonds stóran ampa hjá tí einstaka alt lívið, verður ikki hond tikin um avbjóðingina beinanvegin.
Upplýsandi tilfar um happing
Tað finnast nógvar góðar, áhugaverdar bøkur og filmar, ið viðgera evnið. Á Skúlabókasavninum er stórt úrval av viðkomandi filmum, bókum, greinum, leikum o.ø. um evnið.
Happingarnevndin, AKT-fólkini, førleikastovan, skúlaheilsufrøðingurin o.o. eru altíð fús at stuðla, hjálpa og at geva góð ráð, um lærari, næmingur ella foreldur hava tørv á tí.
Niðanfyri eru skjøl viðheft.
Ásetingar frá Mentamálaráðnum.pdf
Happing. Næmingatankar í stavum og strikum.pdf
Happing. Skriv til starvsfólk.pdf
SPURNARKANNING- happing í Skúlanum á Fløtum.pdf


text:
Hans Andrias Sølvará professari
Tann 24. september mælti ein akademisk metingarnevnd til, at Hans Andrias Sølvará úr Klaksvík verður tilnevndur professari í søgu við Fróðskaparsetur Føroya. Fróðskaparsetrið fylgir tilmælinum og boðar í tíðindaskrivi frá, at frá og við 1. oktober er Hans Andrias professari við Søgu- og Samfelagsdeildina.
Fyrsti professarin í Føroyum var eisini norðoyingur. Tað var Christian Matras av Viðareiði, sum gjørdist professari, tá Fróðskaparsetrið varð sett á stovn í 1965, og av tí at granskingarøkið hjá honum var norðurlendsk málfrøði, varð hann settur við nýstovnaðu Føroyamálsdeildina. Christian Matras var einans 33-ára gamal, tá hann varð doktari, dr.phil., í málfrøði.
Hans Andrias Sølvará er føddur í Klaksvík í 1962, gjørdist bachelor í søgu á Fróðskaparsetrinum síðst í 1980’unum og bleiv cand.mag.- í søgu og filosofi við Universitetið í Århus í 1994. Síðani arbeiddi hann sum adjunktur í søgu og heimspeki við Studentaskúla og HF-skeiðið í Eysturoy 1996-2007. Hann er kanska mest kendur fyri at skriva Klaksvíkar søgu, ið hann arbeiddi við 2007-2009, men hevur eisini skrivað 1. bind av Løgtingsøguni, ið kom út í 2002. Í 2016 bleiv Hans Andrias ph.d. í søgu.
Fróðskaparsetrið skrivar: “Í 2009 varð Hans Andrias settur í starv sum adjunktur í søgu á Fróðskaparsetrinum. Síðan 2010 hevur Hans Andrias verið lektari í søgu á Fróðskaparsetrinum, og hevur í fleiri umførum verið dekanur á Søgu- og samfelagsdeildini. Í 2016 tók hann ph.d.-prógv í søgu við ritgerðini Frá sjálvstýri móti loysing frá 2014. Ein stytt ensk útgáva av ritgerðini er við heitinum The Rise of Faroese Seperatism eins og føroyska útgávan útgivin av Fróðskapi í 2016.”
Hans Andrias hevur verið sera aktivur at miðla sína gransking. Hann hevur skrivað talríkar greinar, níggju bøkur og verið ritstjóri á Fróðskaparriti.
Norðlýsið vil nýta høvið til at ynskja Hans Andriasi Sølvará hjartaliga tillukku við professaratilnevningini!


text:
Orð: Hans Andrias Djurhuus
Lag: Regin Dahl
1. O Kristin – Kristin Háberg – tú vitjaði meg tíðan,
við tína lið eg ferðaðist so langt um heimin víðan.
Vit sigldu millum ísbjørg – vit hoyrdu pálmasuð
og saman báðir vitjaðu hin stóra Manitu.
2. O Kristin – Kristin Háberg, vit gingu heimsins brekku,
tá eldur brann, og veggjatutlið blíðan sang í sprekku,
tá kendist, eins og sótu vit við heimsins hægsta træ,
og gull bar Sacramento, meðan Stillahavið kvað.
3. O Kristin – Kristin Háberg, tú lærdi meg at frøast;
tú lærdi meg at halda fram og onga stund at møðast,
tú lærdi meg at læa, um tjúkt var fyri stavn –
at dyrgja eftir upsanum og skjóta gamlan ravn.
4. Og Kristin – Kristin Háberg, nú vetur er í hondum,
nú ferðast aftur báðir vit mót blómuprýddum londum.
Vit sita kring um grúgvu – tó Himalaya nær –
tí Kristin, Kristin Háberg, vit hava verið har.
5. Og tikarin í Indiu – malajin á Malakka,
vit kenna eins og roysningin, ið ferðast um Kamtjatka.
Og nú skal stúgvur stappast – og nú skal sløkkjast ljós,
so sigla vit um verðina, men tú skalt seta kós.


text:
Kom og legg av 2018
Melda til 5 dagar áðrenn tú ætlar at gevast við at roykja
Ver við í ókeypis átakinum hjá Fólkaheilsuráðnum, ið er við til at strimbra og hjálpa tær, sum hevur gjørt av at gevast við at roykja.
Fá stuðul, tá tú leggur av
Fólkaheilsuráðið bjóðar tær, sum roykjara, ein øðrvísi hátt at sleppa av við heilsuskaðiliga óvanan. Hetta fer fram soleiðis, at tú fært stimbrandi sms-boð yvir fartelefonina, tá tú hevur gjørt av, at nú skal tað vera! Tú meldar teg til nakrar dagar áðrenn stóra dagin og fært javnan stuttar, hjálpandi boðskapir, sum stuðla tær í at halda fast við tína avgerð. Hátturin hevur verið royndur uttanlands við góðum úrslitum.
Ókeypis átak
Tú kanst melda teg til við at senda eitt sms við tekstinum „gevst" til 1919, og tú fært sms-boð sendandi yvir teir næstu tveir mánaðirnar. Sms-boðini eru ókeypis og tú kanst melda teg til alt árið.
Skipan virkar annars alt árið!


text:
Í dag eru vit uppi á Hotel Føroyum, tí í dag vilja vit vita, hvat fer fram eftir at seyðurin er flettur, og hvør matur kemur av seyði. Vit tosa við Leif Sørensen, sum er kokkur. Eisini hitta vit seyðamannin Óla, sum eigur eina heilt serliga ær.
Um seyð - ?
Onnur sending av fimm um seyð
Meira tekstur her
Aðrir partar
Í dag tosa vit um ull og um eina fitta ær í Suðuroy, sum kallaðist Krúlli. Vit práta við Guðruna Ludvíg og Robert Mc Birnie
Í dag spyrja vit søgufrøðing og djóralækna ymiskt um upprunan til føroyska seyðin.
Vit eru í Vestmanna saman við seyðamanninum Jógvan Sigurd. Eisini greiðir Kristina, djóralækni frá um sansir hjá seyði.


text:
Nýggjasta
Lógir og kunngerðir skulu fylgjast
Øll hava rætt til atkomu – og tó uppliva vit aftur og aftur múrar av ymiskum slag. Ólidnar inni- og kringumstøður, eitt ella tvey trin inn í bygningar, onkuntíð við ólidnum, illa gjørdum skráum og/ella grúslagdum túni, tungar hurðar og illa uppmerkt til sjónveik. Byggiharrar sleppa við at siga, at „tað kemur nokk. Hetta er ikki liðugt enn.” Hetta hóast bygningarnir langt síðani eru tiknir í almenna nýtslu.
ST spyr
Í mai bað ST-nevndin Føroya Landsstýri um frágreiðing um viðurskifti á brekøkinum. Frágreiðingin skal vísa á, hvussu Føroya Landsstýri arbeiðir við at íverkseta ST-sáttmálan um rættindi hjá einstaklingum, ið bera brek, í føroyska samfelagið.
Føroya Landsstýri verður m.a. biðið um at upplýsa, hvussu fígging av og vegleiðing til fulla atkomu fyri øll til støð og tænastur, ið annars eru ella verða veittar almenningi, verður tryggjað. Eisini verður biðið um upplýsingar um, hvussu virkað verður fyri gransking og útbúgving í atkomu við algildum sniði (universellum designi).
Bygningskunngerðin frá 2017
Í hesum sambandi kunnu vit vísa til Bygningskunngerðina frá 2017, sum er ein góð byrjan. Tó havi eg hug at spyrja, hvat lógir og kunngerðir nytta, um tær ikki verða fylgdar.
Bygningskunngerðin hevur virkað síðani 1. januar 2017. Landsverk umsitur kunngerðina, og kommunali byggimyndugleikin hevur eftirlit við, at kunngerðin verður hildin. Við heimild í Byggilógini er endamálið við Bygningskunngerðini at tryggja burðardygga bygging í Føroyum. Hetta er ein kunngerð, sum allir almennir myndugleikar skulu halda seg til, tá ið bygt verður.
Byggikunngerðin frá 2017 vísir til „DS 3028, Tilgængelighed for alle“, sum fevnir um ymisku økini. Tørvirnir eru jú ymiskir alt eftir avbjóðing. Brekøkið í Danmark kallar hetta „en fælles referenceramme” ella eitt felags lógvatak í atkomu fyri øll. Við hesum er støðið lagt.
Við ásetingum úr kunngerðini fari eg stutt at vísa á bara tvey øki: atkomu- og tilkoyringarøki og atkomuviðurskifti.
Atkomu- og tilkoyringarøki
Undir kap. 2.4.3 stk. 2 stendur: „Atkomu- og tilkoyringarøkir skulu gerast soleiðis, at fólk við rørslutarni kunnu nýta bygningin. Atkomuøkir frá vegi, íroknað parkeringsøkir, til óbygd økir á ognini og til inngangir í bygningum, skulu vera í minsta lagi 1,3 m breið og við javnari og fastari álegging.
Hæddarmunir á atkomuøkjum skulu javnast út í lendinum ella við rampu. Afturat rampum kunnu trapputrin gerast, sum í mesta lagi eru 150 mm høg og í minsta lagi 300 mm djúp. Viðvíkjandi gerð av rampum verður víst til kap. 3.2.2 um felags atkomuleiðir.”
Greið tala. Hvat verður so sagt um atkomuviðurskifti?
Atkomuviðurskifti
Í kap. 3.3.2 stk. 1 stendur: „Atkomuviðurskifti til bygningar skulu tryggja atgongd fyri øll. Bústaðir og aðrar bygningseindir skulu hava beinleiðis atgongd útifrá ella umvegis felags atkomuleið útifrá.
Í vegleiðingini til hesa orðing stendur: Við atliti at tryggja atkomu fyri øll kann vísast til „DS 3028, Tilgængelighed for alle“, sum vísir dømi um, hvussu atkomuviðurskifti til bygningar kunnu gerast atkomuvinarlig fyri øll, eisini fyri fólk við rørslutarni.”
Víðari stendur í Bygningskunngerðini stk. 2, at „við allar úthurðar skal vera atgongd uttan hæddarmun til bygningseindir og til møguligar lyftur í atkomuhæddini (veghæddini) í bygninginum. Møguligur hæddarmunur skal javnast í atkomuøkinum uttan fyri bygningin. Rampur kunnu nýtast.”
Eisini greitt – men hetta er stutt endurgivið. Tí er vísiligt at lesa Bygningskunngerðina í síni heild saman við „DS 3028, Tilgængelighed for alle” fyri at fáa eina betri heildarmynd av ásetingunum.
Byggiharrin ger ikki liðugt
Góðar lógir og kunngerðir eru neyðugar, men um tær skulu koma borgarum til góða, mugu tær fylgjast. Tað kemur ov ofta fyri, at almennir bygningar ikki gerast lidnir og tí ikki eru atkomuligir fyri øll. Almennir bygningar eiga tí ikki at verða tiknir í nýtslu, fyrr enn teir eru góðkendir.
Eingin eigur í longri tíð at sleppa við at siga, at tað kemur nokk. Ei heldur at gera fyribils loysnir, sum verða nýttar í fleiri ár.
Gævi vit fara at duga betri at gera almennar bygningar fyri øll. Hetta til gangs fyri mong, ið ikki sleppa inn ella kenna seg trygg - og við í visjónunum hjá valevnunum til Løgtingsvalið 2019.