text:
Orðalisti
Annuitetslán
Annuitetslán er lán, har mánaðargjaldið við somu rentu er tað sama alt tíðarskeiðið. Í byrjanini av lánitíðarskeiðnum vigar rentan tyngri í býtinum millum rentu og avdrátt, meðan avdráttir viga tyngri, tá lánitíðarskeiðið nærkast endanum. Í mun til t.d. seriulán.
ÁKP
Styttingin ÁKP stendur fyri árligan kostnað í prosentum. Tvs. allur kostnaður íroknaður, so sum stovningarprovisjón, avgreiðslugjøld, tinglýsing og veðhavaralýsingar / samlaði kostnaðurin í lánitíðini - styttri áramál, hægri er ÁKP, færri ár at deila kostnaðin í.
Avdráttur
Gjald í pørtum. Tú rindar eitt lán aftur í pørtum, t.e. avdráttum.
Avdráttarskái
Tíðarskeið, har tú, eftir avtalu við lángevara, rindar rentur men ikki avdráttir av láninum.
Avkast
Vinningur av íløgu í virðisbrøv, t.e. partabrøv og/ella lánsbrøv
Avskriving
Minking í virði.
Avtaluinnlán
Innlán, har kundi og banki avtala treytir og rentu í hvørjum einstøkum føri.
Bidrag (Realkreditt)
Gjald, sum verður lagt afturat upprunakostnaðinum fyri realkredittlán.
Bidragið, sum føroyskir lántakarar rinda fyri lánini, sum Eik formidlar umvegis BRFkredit, fevnir um eitt kapital- og umsitingargjald til BRFKredit umframt eitt kapital- og umsitingargjald til Eik Banka, sum hevur stillað trygd til frama fyri BRFkredit móti tapum upp á realkredittlán veitt í Føroyum.
CIBOR
CIBOR er stytting fyri Copenhagen Inter Bank Offered Rate. CIBOR er útlánsrentan á marknaðinum, har bankar læna hvør øðrum pening.
Dekort
Dekort er heiti, sum verður brúkt fyri kostnaðin fyri útgjald av bundnari uppsparingarkontu í ótíð. Dekort er vanliga ein prosentsatsur, t.d. 1,5 prosent, av tí upphædd, sum tú vilt hava út, áðrenn tíð.
Dokument inkasso
Dokument inkasso (cash against documents) er eitt slag av gjaldsfreist ella kreditti frá seljara til keypara, og sum eitt slag av trygd fyri keyparan. Tænastan er ætlað teimum, sum hava samhandil við útlendskar veitarar ella keyparar.
Fyri keyparan er dokument inkasso ein trygd fyri, at seljarin ikki fær peningin, fyrr enn keyparin hevur fingið skjølini upp á vøruna. Keyparin sleppur sostatt undan at rinda áðrenn hann fær skjølini upp á vøruna.
Effektiv renta
Effektiva rentan er eitt heiti fyri samlaða avkastið í uppsparingartíðini og/ella samlaða kostnaðin í lánitíðini. Í stuttum: nominella rentan + renturs renta uppá 1 ár, tvs. fleiri rentuterminir í árinum, jú hægri verður effektiva rentan. Íroknað stovningarprovisjón og aðrar kostnaðir tengdir at einum láni; og renturs rentu, tá talan er um uppsparing. T.d. er árliga effektiva rentan av eini uppsparing hægri, um rentutilskrivingin er fleiri ferðir, heldur enn eina ferð árliga.
Hvítvasking (AML)
AML er stytting fyri Anti Money Laundering. Hetta er altjóða reglugerð, sum í stuttum hevur til endamáls at forða fyri hvítvasking av pengum. Les meira um Hvítvasking
Kapitalpensjón
Kapitalpensjón er pensjónsuppsparing, sum verður útgoldin í einum, tá tú fert frá fyri aldur, í fyrsta lagi, tá tú ert fylt/ur 60 ár. Í mun til Lutapensjón. Les meira um Kapitalpensjón
Lánsbrævalán
Lán, har høvuðsstólurin verður ásettur við lánsbrøvum. Lánsbrævalán verður ofta nýtt í smb. við Fastrentulán. Tó kann t.d. eitt Garantilán eisini vera eitt lánsbrævalán.
Lutapensjón
MiFID
MiFID er stytting fyri Markets in Financial Instruments Directive. Hetta er reglugerð, sum tekur støði í ES fyriskipanum, viðvíkjandi handli við virðisbrøvum, og sum hevur til endamáls m.a. at
· Økja gjøgnumskygnið hjá íleggjarum
· Geva íleggjarum grundarlag at taka støðu út frá
· Fáa samsvar í handilstreytir tvørtur um landamørk
· Útgreina rættindi hjá íleggjarum og skyldur og ábyrgd hjá virðisbrævahandlarum
Phishing
'Phishing' á netinum er ein háttur hjá teldusníkum at lokka teldubrúkarar at lata persónligar og/ella fíggjarligar upplýsingar umvegis falskar teldupostar ella heimasíður. Phishing byrjar ofta við, at tú fært ein teldupost, sum sær út til at vera eitt nú frá bankanum, einum kortveitara ella øðrum stovni, sum tú hevur álit á. Tú verður biðin um at lata upplýsingar um kontur ella kort t.d. kortnummar og loynital. Hesar upplýsingar verða síðan nýttar til at snýta teg, eitt nú við samleikastuldri.
Minst til, at hvørki Nets ella bankar nakrantíð biðja um kort ella kontuupplýsingar í telduposti!
Rentutillagingarlán
Kontantlán, sum verður rentutillagað hvørt 1. - 6. ár alt eftir, hvat fastrentutíðarskeið, tú hevur valt. Rentan og gjaldið verða lagað til rentustøðið, tá rentutillagingin verður gjørd. Til at fíggja lánini verða óbroytilig lánsbrøv, sum ikki kunnu loysast út, serstakt givin út við gildistíð upp á 1 - 6 ár.
Remburs
Remburs er handil við dokumentum. Samhandil millum keypara og seljara hevur, alt annað líka, eins vága fyri báðar partar. Keypari veit ikki, um hann móttekur vørurnar, meðan seljarin veit ikki, um hann móttekur peningin fyri vørurnar. Rembursur verður brúktur, tá keypari og seljari ikki kenna hvønn annan, og tí ynskja báðir partar eina ávísa trygd fyri samhandli. Í stuttum er endamálið at tryggja, at seljarin fær peningin, og at keyparin fær vøruna, ið hann hevur bílagt.
Samhandil við rembursi gevur eina ávísa trygd fyri bæði seljara og keypara. Tó skal tað ikki síggjast heilt burtur frá, at hóast remburs kann ávísur váði vera fyri báðar partar. Importremburs og eksportremburs er sama slag av rembursi, bara sæð úr keyparans ella seljarans sjónarhorni.
Ein rebursur gevur eina góða trygd fyri, at seljari fær pengarnar og keyparin skal ikki gjalda, fyrrenn treytirnar í rembursinum eru loknar. Á henda hátt skuldi tað eisini verið møguleiki fyri, at keyparin fær tær røttu vørunar.
Seriulán
Seriulán er lán, har tú rindar fastan avdrátt alt lánstíðarskeiðið, men har rentugjaldið minkar ár fyri ár sum restskuldin minkar.
Solvensur
Solvensur er eitt heiti fyri kredittvirði. Stutt sagt merkir tað, at ein fyritøka ella persónur, sum eigur meira, enn hann/hon skyldar, er solventur.
Swift
Swift er stytting fyri Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication (altjóða eykennið hjá bankum). SWIFT eyðkennið/kotan hjá Eik er EIKBFOTF.
Trot
At ein konta fer í trot merkir, at saldan er í minus.
Variabul renta
Broytilig renta, í mun til fasta rentu.
Vinningsbýti
Yvirskot, sum verður útgoldið til partaeigararnar.
Virðisbræv
Virðisbrøv er felagsheiti fyri t.d. partabrøv og lánsbrøv, sum tú gert íløgur í.


c: text/html

text:
Tíðindi
13. september 2017
Men tað kundi verið skipað øðrvísi, til dømis at fyrsti og annar flokkur í sunnaru helvt av Suðuroynni og forskúli vóru í Porkeri og so triðja og fjórða flokk í allari sunnaru helvt í Sumba. Í Suðuroynni er eingin forskúli yvirhøvur.
- So blivu skúlarnir jú brúktir, og teir stóðu sostatt ikki tómir, sigur Mannbjørn Olsen, fyrstilærari í Porkeri.
Tá fyri nøkrum árum síðan stúrdu tey fyri, at skúlarnir fóru at standa tómir, og tað fór at verða neyðugt at avtaka teir.
Hvat støddini á skúlanum í Porkeri viðvíkur, so hevði eingin trupulleiki staðist av at hýst øllum fyrstu og øðrum flokkunum og einum felags forskúla í skúlanum, her 26 næmingar ganga í skúla. Tá ið børnini fara úr sjeynda flokki í Porkeri, fara tey til Vágs í hádeildina har. Tann flokkurin í Vági verður ikki ovurstórur fyri tí, um tríggir, fýra ella fimm næmingar úr Porkeri koma aftrat um árið.
- Um nakað tað sama kom úr Sumba, kundi tað blivið ein heilur flokkur, tí flokkarnir í Vági eru heldur ikki stórir, sigur Mannbjørn Olsen, fyrstilærari í Porkeri.
Hann sigur, at fólk, sum fara at fáa sær eina hægri útbúgving koma ikki aftur til Suðuroynna.
- Tað eru øgiliga fá av teimum, sum fáa nakað arbeiði.
Mannbjørn hevur hugt at næmingatalinum, ið hevur verið í Porkeris skúla. Hann kom fram til, at umleið fimti hvør næmingur varð eftir í Porkeri. Hinir vóru fluttir úr bygdini, og tí verður barnatalið so lítið, sum tað er.
So ynskið hjá fyrstalæraranum er, at skúlaøkið kundi verið øðrvísi skipað, soleiðis at tað kundi borið til at samskipa alla skúlagongdina í allari sunnaru helvt av Suðuroynni. Hann hevði viljað, at mann fekk skipað forskúla, fyrsta og annan flokk í Porkeri, triðja og fjórða flokk í Sumba og so restina í Vági.
Í Suðuroynni eru heilar tríggjar framhaldsdeildir. Mannbjørn Olsen kundi hugsað sær, at øll framhaldsdeildin ella ið hvussu er tíggindu flokkarnir vóru fyri seg sjálvar. Hann sipar til Nám X skipanina í Havn. Hvar tann felags framhaldsdeildin kanska skuldi verið í Suðuroynni, kundi verið ein samráðingarspurningur.
Ferðasambandinum feilar so einki í Suðuroynni ... jú, kanska millum Sandvík, Hvalba og Fámjin í norðaru helvt í Suðuroynni og sunnaru helvt, ið samferðsluliga er væl fyri.
Undirsjóvartunnilssambandið verður latið framtíðar ættarliðum at skipa.
Myndin:
Fyrstalærara í Porkeri, Mannbjørn Olsen, dámar tankan um at forskúli fyri alla Suðuroynna verður skipaður í Porkeri
Tekstur og mynd: Sonne Smith
Skúlablaðið
Pedda við Stein gøtu 9
100 Tórshavn
Tel. 23 57 73
Teldupostur: turid@bfl.fo ella skulabladid@lararafelag.fo
2015 © Bókadeildin. All rights reserved.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Føroysk skúlabókagerð hevur flutt seg fram til nútíðina. Í nýggjari bókarøð, ætla yngstu skúlabørnunum, er tað í eina førinum teldupostur, ið ber søguna.
Á bakpermuni á bókini Arni og teldan stendur at lesa:
"Virgar og Arni eru bestu vinir, men nú fer Virgar at flyta. Arna dámar tað einki. Hann verður púra einsamallur. Virgar sigur, at teir bara kunnu skriva saman. Men Arni dugir ikki at senda teldupost..."
Og so byrjar lesieggjandi søgan um Arna og telduna.
Søgan um Arna og telduna er ein av sjey bókum, ið eru lættar at lesa. Bókarøðin, sum Føroya Skúlabókagrunnur og Bókadeild Føroya Lærarafelags geva út í felag, nevnast Krabbabøkur. Alexandur Kristiansen hevur umsett søguna um Arna og telduna.
Og søgurnar fara heilt út í cyberspace. Ella í minsta lagi kjakið um tær. Hendrik Jacobsen frá KT-deplinum sigur, at arbeiðspláss hansara hevur játtað Bókadeild Føroya Lærarafelags og Skúlabókagrunninum at leggja eina stevnu við tilfari um Krabbabøkurnar til lærarar í fólkaskúlanum.
- Stevnan er nú á skriviborðinum hjá fólkaskúlalærarum. Kunning um stevnuna er í henni. Vónandi verður stevnan til gagns.Um onkur heldur, at stevnan er til ónáðir, so ber til at strika hana aftur, sigur Hendrik í fráboðan til allar lærarar.
Tað sum lærarar rópa stevna er eitt kjakforum.
Tær fyrstu sjey bøkurnar í Krabbarøðini eru:
Pál ansar kettuni eftir Jørn Jensen, Hildigunn Niclasen hevur týtt.
Gev mær posan, Rói eftir Jørn Jensen, Hildigunn Niclasen hevur týtt.
Rói og Sanna eftir Jørn Jensen, Hildigunn Niclasen hevur týtt-
Reyði bilurin eftir Knud Hermansen, Hjørdis Heindriksdóttir.
Magnus eftir Jim Højberg, Alexandur Kristiansen hevur týtt.
Arni og teldan eftir Rita Bitsch, Alexandur Kristiansen hevur týtt.
Ninna og Kára og nýggj vinaløg eftir Katrine Marie Guldager, Borghild Sjúrðarberg hevur týtt.
Sum sæst eru allar bøkurnar týddar. Nú restar bara at viðgera heimlig viðurskifti á hesum spennandi øki. Helst eru Føroyar tað samfelag, ið hevur flestar teldur. Helst eru Føroyar eisini tað samfelag, har Microsoft hevur størsta marknaðarpart. Hetta merkir heilt vist uppvøksturin hjá føroyskum børnum.


text:
Akademiútbúgving
Lestrartíð: 3 ár
ECTS: 60
Upptøka: Hvørja lestrarhálvu
Akademiútbúgvingin – stytt AÚ – er parttíðar útbúgving til tín, sum hevur starv og ynskir eina framhaldandi útbúgving. Útbúgvingin gevur tær møguleika at førleikamenna teg í verandi ella komandi starvi.
Akademiútbúgvingin er sera liðilig, og tað ber til at taka stakar lærugreinar ella eina samlaða útbúgving, ið fevnir um fimm lærugreinar og eina endaliga verkætlan.
Tíðarætlan
Várið 2018
Strategiskur leiðaraskapur: Kravd lærugrein á leiðslubreytini
Vinnubúskapur: Kravd lærugrein til búskaparbreytina
Heystið 2018
Leiðsla í verki: Kravd lærugrein til leiðslubreytina
Búskaparstýring í verki: Kravd lærugrein til búskapar og tilfeingisbreytina
Várið 2019
Fyriskipan og starvsfólkasálarfrøði: Kravd lærugrein til leiðslubreytina
Rokniark til búskaparstýring: Vallærugrein til búskapar og tilfeingisbreytina
Til at verða upptikin á Akademiútbúgvingini krevst:
1. viðkomandi yrkisútbúgving (t.d FHS, SIT ella lærutíð) ella
2. viðkomandi grundútbúgving fyri vaksin (t.d. tikin á VUC í DK) ella
3. miðnámsútbúgving ella
4. aðra viðkomandi útbúgving svarandi til støði nevnt í pkt. 1-3 og
5. 2 ára viðkomandi vinnulívsroyndir


text:
Bergur Poulsen
formaður, Føroya Arbeiðsgevarafelag
Fartlf: 210172
t-post: industry@industry.fo
Føroya Arbeiðsgevarafelag hevur framvegis somu støðu, sum felagið hevur haft í langa tíð, og hoyringssvarið er grundað á sama grundstøði, sum felagið hevur havt seinastu nógvu árini. Sjónarmið Føroya Arbeiðsgevarafelags hava sítt grundarlag í vinnupolitikki felagsins og síggjast m.a. aftur í ársfrágreiðingum og vinnusjónarmiðnum “Koyrið so á motorin”.
Um hugt verður í ársfrágreiðing felagsins frá 2011 og tíðindaskrivi í mai 2011 verður sagt, at støðugir og langsiktaðir karmar eru ein fortreyt fyri at reka vinnulív og umráðandi er at finna ein forútsigiligan leist fyri, hvussu tilfeingsskatturin skal heintast inn. Í bóklinginum “Koyrið so á motorin” frá 2011, verður sagt, at ein skipan við tilfeingisgjaldi IKKI má taka virkishugin frá vinnuni, IKKI ganga út yvir kappingarføri, men má taka støðið í einum staðfestum meirvinningi. Somuleiðis, at ein slík skipan setir krøv til trygg rættindi. Føroya Arbeiðsgevarafelag er framvegis av tí sannføring, at hesi sjónarmið eru besta grundarlagið undir eini framtíðar fiskivinnu, har tilfeingisrentan er størst.
Tað var ikki fyrr enn í seinnu helvt av 1980’unum, at fyrstu stigini vóru tikin fyri at avmarka luttøkuna í fiskivinnuni og farið var frá fríum fiskiskapi. Hetta varð gjørt fyri at betra um lønsemið í vinnuni og fáa eina betri røkt av fiskastovnunum. Eftir at lógin um vinnuligan fiskiskap kom í 1994 vóru karmarnir lagdir um ta fiskiveiðuskipan, sum hevur virkað fram til í dag. Í 1997/98 kom umsetiligheit inn í skipanina, so skipað kapping varð um at gagnnýta veiðirættindini. Sostatt er talan um eina marknaðargrundaða skipan, har keyp og søla fer fram. Og verður hugt eftir t.d. partrolaraflotanum gjøgnum tíðirnar sæst, at tey flestu skipini hava skift eigarar, summi enntá fleiri ferðir. Sama er galdandi fyri nótaflotan. Umsetiligheitin hevur elvt til at farið er frá fleiri enn 20 skipum til 7 skip í 2017. Sostatt er eingin ivi um, at tað í verandi skipan er kapping um at sleppa framat rættindunum í fiskivinnuni. Eitt skipan við tilfeingisgjaldi fer harafturat at lækka prísin fyri fiskirættindi og harvið gera tað lættari at fáa atgongd. Soleiðis økist kappingin uppaftur meira.
Leggjast kann afturat, at hoyringsskrivið frá Føroya Arbeiðsgevarafelag vísir á ivamál, sum eisini nýskipanarnevndin fyri fiskivinnuna gjørdi vart við í frágreiðingini, sum varð latin landsstýrismanninum í fiskivinnumálum fyri kortum, “Ein nýggj og varandi fiskivinnuskipan fyri Føroyar”.
Tað ber til at kunna seg um generellu sjónarmiðini frá 2011 her.
Leinkja til Koyrið so á motorin 2011
Les eisini: Áskoðan viðv. ætlaðu fiskivinnunýskipanini her.
Bergur Poulsen, formaður


text:
Býráðsfundur 24.11.2016 kl. 17.00
Býráðslimir: Tórbjørn Jacobsen, Helgi L. Petersen, Magnus Rasmussen, Bárður K. Nielsen, Kári E. Jacobsen, Jónleyg Hammer, Terje B. Vestergaard, Jonhard Danielsen, Hallur Ellingsgaard, Karl Rasmussen og Arnfinn Langgaard.
121/16: Møgulig býarplansbroyting á D4-økinum og D5-økinum við Langanes á Glyvrum.
Ásetingarnar fyri D5-øki á Glyvrum avmarkar seg til neyst við ávísari stødd, skapi og nýtslu og mælir Tekniska deild til, at markið ímillum D4 og D5 økið á Glyvrum verður flutt norðureftir, so syðsti partur at D5-økinum á Langanesi verður D4-øki, meðan norðasti partur verður D5-øki.
-Byggi- og býarskipanarnevndin mælir til at taka undir við tilráðingini frá Teknisku deild.
-Býráðið hevur á fundi 24/11-2016 samtykt at taka undir við tilmælinum frá Byggi- og býarskipanar-nevndini.
122/16: Grundstykki á Ídnaðarøkinum á Hálsi.
JHR-Entreprenørar eiga eitt grundstykki Yviri á Hálsi og søkja um loyvi at keyp ein part av grannastykkinum matr. nr. 47r.
-Byggi- og býarskipanarnevndin mælir til at selja JHR-Entreprenørum ½ av matr. nr. 47r til samanlegging við grundstykki teirra matr. nr. 47q og at arbeiðstøkusáttmáli verður gjørdur millum partarnar.
-Býráðið hevur á fundi 24/11-2016 samtykt at taka undir við tilmælinum frá Byggi- og býarskipanar-nevndini.
123/16: Hilmar Johannesen søkir um byggiloyvi til skúr við bátahylin í Søldarfirði.
-Vinnu- og havnarnevndin mælir til at játta umsóknini og mælir til, at umsøkjarin sjálvur tekur sær av útgrevstri og stuðlamúri í samb. við byggingina.
-Býráðið hevur á fundi 27/10-2016 samtykt at beina málið aftur í Vinnu- og havnarnevndina og at málið verður lagt aftur fyri býráðið á komandi fundi.
-Vinnu- og havnarnevndin mælir til at lendið verður leigað Sp/f Katrin í 20 ár og at felagið ber kostnaðin av byggibúningini, sum partvís verður mótroknaður í leigugjaldinum.
-Býráðið hevur á fundi 24/11-2016 samtykt at beina málið aftur í Vinnu- og havnarnevndina.
124/16: Fyrispurningur er komin um at fáa ávíst øki á Skála, sum kann verður brúkt til hundar.
Tekniska deild mælir til at brúka matr. nr. 519a á Skála til endamálið og at kommunan veitir stuðul til tilfar og at hundaeigararnir so sjálvir gera arbeiðið, á sama hátt sum gjørt verður í samband við stuðul til spælipláss.
-Byggi- og býarskipanarnevndin mælir til at taka undir við tilmælinum frá Teknisku deild og at Tekniska deild hevur eftirlit við arbeiðinum.
-Býráðið hevur á fundi 24/11-2016 samtykt at taka undir við tilmælinum frá Byggi- og býarskipanarnevndini, við teirri broyting, at talan er um eina royndartíð uppá ½ ár.
125/16: Setan av gartnara.
Ynski hevur verið um at fáa sett býargartnara í starv, at taka sær av grønu økjunum í kommununi.
Í uppskotinum til fíggjarætlan fyri 2017 er hædd tikið fyri hesum.
Tekniska deild mælir til at greina arbeiðssetningin hjá gartnaranum og at leggja málið aftur fyri nevndina í november.
-Byggi- og býarskipanarnevndin og fíggjarnevndin mæla til, at býargartnari verður settur í starv í Runavíkar kommunu.
-Býráðið hevur samtykt at taka undir við tilmælinum frá Byggi- og býarskipanarnevndini.
-Byggi- og býarskipanarnevndin mælir til at taka undir við tilráðingini frá Teknisku deild um umskipan av ábyrgdarøkjunum á vegadeildini soleiðis, at gartnaran fær ábyrgdina av grønu økjunum, hegning v.m. og at samstarv verður millum gartnaran og vegadeildina tá uppgávurnar krevja fleiri arbeiðsfólk.
-Býráðið hevur á fundi 24/11-2016 samtykt at søkt verður eftir gartnara til grønu økini og at virkisøkið hjá gartnaranum verður nærri greinað.
126/16: 2 viðgerð av eykajáttan til Barnaverndartænastuna.
Framrokningar vísa, at játtanin til barnaverndina ikki kemur at halda og er talan um eina upphædd á 700.000 kr., sum er parturin hjá Runavíkar kommunu.
-Sosiala nevnd og fíggjarnevndin mæla til at taka undir við tilmælinum frá Sosialu deild, um at veita eina eykajáttan áljóðandi kr. 700 tkr. í 2016.
- Býráðið hevur á fundi 27/10-2016 samtykt at taka undir við Sosialu nevnd og fíggjarnevndini.
-Býráðið hevur á fundi 24/11-2016 samtykt, við 2. viðgerð, at taka undir við tilmælinum frá Sosialu nevnd og fíggjarnevndini.
127/16: 2 viðgerð av eykajáttan til Sosial gjøld.
Framrokningar vísa, at játtanin til Sosial gjøld ikki kemur at halda og er talan um eina upphædd á 250.000 kr.
-Sosiala nevnd og fíggjarnevndin mæla til at taka undir við tilmælinum frá Sosialu deild um at veita eina eykajáttan áljóðandi kr. 250 tkr. í 2016.
- Býráðið hevur á fundi 27/10-2016 samtykt at taka undir við Sosialu nevnd og fíggjarnevndini.
-Býráðið hevur á fundi 24/11-2016 samtykt, við 2. viðgerð, at taka undir við tilmælinum frá Sosialu nevnd og fíggjarnevndini.
128/16: 2 viðgerð av í samband við útreiðsluneutralar eykajáttanir í 2016
Hóast talan er um útreiðsluneutralar eykajáttanir, har játtanin verður flutt av eini konto til eina aðra, er neyðugt at samstykkja flytingarnar sum eina eykajáttan, sum skal hava 2 viðgerðir.
-Fíggjarnevndin mælir til at samtykkja útreiðsluneutralar eykajáttanir á øki 1, 3, 4 og 6 á íalt 827 tkr.
- Býráðið hevur á fundi 27/10-2016 samtykt at taka undir við fíggjarnevndini.
-Býráðið hevur á fundi 24/11-2016 samtykt, við 2. viðgerð, at taka undir við tilmælinum frá fíggjarnevndini.
129/16: 2 viðgerð í samband við játtanina til spillivatnsætlanina í 2016.
Tað vísir seg at verða 1. mió. kr. eftir av játtanini til spillivatnsætlanina, sum ikki koma at verða brúktar í ár.
-Tekniska nevnd mælir til, at hesin peningur í staðin verður brúktur til asfaltering av vegnum í Kass í Rituvík (kr. 200.000) og asfaltering av norðasta strekkinum á Leitisvegi (kr. 800 tkr. ).
-Fíggjarnevndin tekur undir við, at játtanin verður flutt til RS 661.
- Býráðið hevur á fundi 27/10-2016 samtykt at taka undir við Teknisku nevnd og fíggjarnevndini.
-Býráðið hevur á fundi 24/11-2016 samtykt, við 2. viðgerð, at taka undir við tilmælinum frá Teknisku nevnd og fíggjarnevndini.
130/16: 2 viðgerð av eykajáttan til vatnverkið.
Játtanin til vatnverkið hevur verið óbroytt 2,7 mió. kr. í fleiri ár, hóast nógvar útreiðslur eru øktar í samband við heilsufrøðilig- og umhvørviskrøv. Í 2016 hevur verið neyðugt at gera dagføringar á leiðingin úr Toftavatni og eitt av filtrunum mátti umvælast eftir skaða. Har umframt er annar bilurin hjá vatndeildini í sera ringum standi og má skiftast út.
-Tekniska nevnd og fíggjarnevndin mæla til at veita eina eykajáttan, áljóðandi kr. 820 tkr., til vatnverkið RS 650.
-Fíggjarnevndin hevur á fundi 27/10-2016 samtykt, at taka undir við tilmælinum um at veita RS 650 eina eykajáttan til raksturin 2016 uppá 820 tkr.
- Býráðið hevur á fundi 27/10-2016 samtykt at taka undir við Teknisku nevnd og fíggjarnevndini.
-Býráðið hevur á fundi 24/11-2016 samtykt, við 2. viðgerð, at taka undir við tilmælinum frá Teknisku nevnd og fíggjarnevndini.
131/16: Áseting av fundardøgum fyri býráðið í 2017.
-Býráðið hevur á fundi 24/11-2016 samtykt at áseta hesar fundardagar fyri 2017:
26/1, 23/2, 30/3, 27/4, 24/5, 29/6, 31/8, 28/9, 31/10 og 30/11.
Samtykt varð, at fundirnir í apríl og september verða hildnir á Skála og fundurin í august verður hildin í Oyndarfirði.


text:
Trupulleikar - mest vanligu:
1. IKTUS onga mynd, hóast hon er leita inn (intet signal):
Teir nýggjaru Televarpsmóttakarnir hava nakrir eina funktión, har veljast kann millum Televarpið og "TV liste". Hóast IKTUS er leita inn í móttakaran og liggur í yvirlitinum, so má "TV-liste" veljast fyri at síggja IKTUS og aðrar møguligar rásir, sum onnur enn Televarpið veita.
Trýst á select ella OK, síðan tann grøna knøttin og vel "TV liste". So skuldu allar rásirnar fingið mynd.
Um streymurin verður sløktur á vegginum, so kann verða, at ein má velja hetta ummaftur hvørja ferð. Fyri at fáa móttakaran altíð at standa á "TV liste" ella "TV 1", so má ein broyta tað í menu'ini. Sí niðanfyri.
Vegleiðing til at fáa myndina fram á IKTUS á Televarpsmóttakaran Digiality T-2001 CX:
(Aftaná at hon er leita inn manuelt ella automatiskt)
1. Trýst á menu knøttin
2. vel kanaler og trýst OK
3. vel favoritter og trýst OK
4. far í rútin foretrukket program og vel "TV liste" og trýst á grøna knøttin (Vel "TV 1", um tit hava gjørt ein "TV 1" lista).
NB!! Hetta má broytast, tí flestu Digiality móttakarar eru stillaðir inn á tann hátt, at teir bert vísa mynd á rásunum hjá Televarpinum,
tvs at IKTUS fær onga mynd, hóast hon er leita inn.
Vegleiðing til at gera sín egna "TV 1" lista á Digiality T-2001 CX:
1. Trýst á menu knøttin
2. vel kanaler og trýst OK
3. vel rediger og trýst OK
4. píla til allar tær rásirnar, sum tit ynskja at hava á listanum, og trýst á knøttin 1 hvørja ferð,
so fara tær á Lista 1.
5. trýst á exit tá tað er liðugt at velja.
Nú kunnu tit brúka vegleiðingina omanfyri hesa til at gera "TV 1" til tann listan, sum kemur fram, tá tit tendra móttakaran.
2. Myndin á IKTUS frystir ella hakkar:
Mest vanliga orsøkin er, at signalið er ov veikt. Royn at venda antennuni beint móti einum sendara hjá R2net, har IKTUS sendir á, sí yvirlit yvir sendarar í teiginum Vegleiðing, "Sendinetið" (sendistøðini eru á Nólsoynni, á Varða, á Knúki, á Oyrnafjalli, í Vági, í Søldarfirði, á Klakki, á Varmakeldu, í Norðragøtu og á Gøtueiði).
Um tit hava eina inni-antennu, kann vera at hon er ov veik, best er at hava eina útiantennu, tí tær verða ikki líka lætt órógvaðar at fartelefonum, bilum, tráðleysum interneti, mikroovnum o.s.fr.
3. Myndin á IKTUS blaktrar, ov ljós:
Teir svørtu Televarpsmóttakarnir "Force 1144 T" tola ikki væl um signalið er ov sterkt, tá kann myndin blaktra ella skyggja, tí hon er ov ljós. Roynast kann at seta ein dempara á millum antennuna og móttakaran, demparar fáast t.d. frá Televarpinum í Havn, ella royn at venda antennuni eitt sindur burturfrá sendaranum, IKTUS sendir frá Nólsoynni, av Varða, Klakki, Knúki, Oyrnafjalli, í Vági, Søldarfirði, á Varmakeldu, í Norðragøtu og av Gøtueiði.
4. EPG vísir skeiva klokku á IKTUS:
Nógvir móttakarar eru stillaðir til danska tíð. Minnist til at stilla klokkuna til føroyska tíð (GMT +0) fyri at klokkan á EPG ella info skráini skal verða røtt.
IKTUS sendir kl.11:00, 16:00 og kl.21:00 mikudag til leygardag (IKKI 12:00, 17:00 og 22:00).
Vegleiðing til Televarpsmóttakaran Digiality:
Trýst á menu, vel Installation og trýst OK, vel Ur og trýst OK, stilla: "tidszone manuel, tidszone 0:00, Sommertid Auto" (ella Ja um summarið og Nej um veturin), trýst á grøna knøttin, síðan exit.
Sløkk móttakaran eina lítla løtu og tendra aftur. Vita um klokkan og EPG er rætt.


text:
Innsent
13.02.2018 - 14:59
Tíðindi > Vinna & Tøkni > Annað
Í kvøld klokkan 19.00 verður stovnandi fundur av einum áhugafelag, ið skal virka fyri at Føroya fyrsti flogsimulator verður bygdur. Á skránni verða ymiskar framløgur um ætlanirnar hjá stigtakarunum, umframt at viðtøkur skulu skrivast og samtykkjast. Eisini skal ein nevnd veljast.
Áhugafelagið verður eisini karmur um eitt stað, har fólk, ið hava áhuga fyri flúgving og viðurskiftum, ið hava við flúgving at gera, kunnu møtast til prát og ein kaffimunn.
Stovnandi fundurin verður vestri á flogvøllinumí kvøld klokkan 19.00, og øll áhugaði eru vælkomin. Á fundinum verður somuleiðis møguleiki at tekna seg sum lim í áhugafelagnum


text:
KT landsins
KT Landsins er deild hjá Gjaldstovuni, sum hevur til uppgávu at veita almennum stovnum KT tænastur og samskipan av KT á yvirskipaðum stigi, so tað almenna fær munadyggar KT loysnir.
Tænasturnar hjá KT Landsins verða nevndar undir felagsheitunum Landsnet og BSL
- Landsnet tænasturnar fevna um hýsing og rakstur av servarum og netverkum, uppseting og atgongd til grundleggjandi forrit á brúkarateldum, og KT support til brúkarar. Í dag eru um 50 stovnar og 2.000 brúkarar partur av Landsnet tænastuni.
- BSL tænasturnar fevna um menning, viðlíkahald og rakstur av BSL skipanini, og support til brúkarar.
- Samskipanin av KT fevnir um ráðgeving í KT spurningum, luttøku í yvirskipaðum og tvørgangandi verkætlanum, standardisering av politikkum og mannagongdum, og gerð av yvirskipaðum strategium fyri KT økið hjá landinum.


text:
Monday, May 19, 2014
Nýtt Leiklistaráð
Sambært Portalinum hevur Bjørn Kalsø, landsstýrismaður í mentamálum, sett nýtt Leiklistaráð fyri næstu trý árini. Limir í Leiklistaráðnum frá 01.05.2014-30.04.2017 eru hesi:
Elsa Jóhanna Høgenni, formaður, tilnevndur av landsstýrismanninum
Dánjal Joensen, tilnevndur av landsstýrismanninum
Hilmar Joensen, eftir tilmæli frá Meginfelag Áhugaleikara Føroya
Marita Dalsgaard, eftir tilmæli frá Listafólkasambandi Føroya
Annfinnur Heinesen, eftir tilmæli frá Leikarafelag Føroya
Ingibjørg Berg, eftir tilmæli frá Tórshavnar býráð
Katrin Bonde, starvsfólkaumboð fyri Tjóðpall Føroya
Leiklistaráðið hevur heimild í løgtingslóg nr. 68 frá 2. mai 2003 um Tjóðpall Føroya og stuðul til leiklist v.m. Sbrt. lógini skal landsstýrismaðurin seta Leiklistaráðið við 7 limum, og hann skal tilnevna 2 limir eftir egnari avgerð, harav annar skal vera formaður og annar skal vera fíggjar- og roknskaparkønur. MáF, LISA, Leikarafelagið, Tórshavnar býráð og Tjóðpallur Føroya skulu tilnevna hvør sín lim. Limur Tjóðpalsins er starvsfólkaumboð, ið verður skift annað hvørt ár.
Leiklistaráðið virkar sum stýri fyri Tjóðpall Føroya. Ein av uppgávum Leiklistaráðsins er at seta stjóran fyri Tjóðpallin. Leiklistaráðið hevur harumframt aðrar yvirskipaðar uppgávur í sambandi við yrkisleiklist og leiklist sum heild. Limirnir í Leiklistaráðnum skulu hava kunnleika til mentan og palllist.
Posted by Listin at 10:03 PM


text:
Hóskvøldið 12. Apríl skipar MFS fyri Føroya Bjór Øl-smakking í Føroyahúsinum í Keypmannahavn. Annika Waag, ið hevur starvast sum bryggjari á Føroya Bjór, kemur at greiða frá hvussu bjóri er bryggja, og luttakarnir sleppa at royna úrvalið hjá Føroya Bjór!
Møguleiki verður at geva stig til hvørt øl-slagi, og eisini verður blind-smakking har 3 tey bestu fáa vinning!
Tiltakið byrja kl. 19.00 og heldur áfram til gott 23.00.
Eftir øl-smakkingina verður livandi tónleikur við Esben Jacobsen & Janus Kampmann.
Tiltakið er ÓKEYPIS fyri limir í MFS! (Onnur: 50 kr.) Møguleiki er at tekna seg sum lim í MFS við dyrnar, og harvið fáa tiltakið ókeypis!


text:
Gistingarnar á gistingarhúsunum, ból og bita, íbúð/hús og kamping, vóru í 2017 tilsamans útivið 175.000. Tað eru 15.000 fleiri enn árið fyri, svarandi til ein vøkstur á 9%. Innskrivingarnar tilsamans vóru í 2017 eini 14% fleiri enn í 2016.
(trýst á myndir, so tær gerast størri og tú kanst blaða millum hesar)
Hyggja vit nærri at gistingarhúsunum, so vóru innskrivingarnar á gistingarhúsunum 62.000 í tali, einar 7.400 fleiri enn í 2016, svarandi til ein vøkstur á 14%.
Kømurini á gistingarhúsunum blivu leigaði út 91.800 nætur í fjør, ein øking upp á 8.600 í mun til 2016, ella ein 10% vøkstur.
Persónsgistinæturnar á gistingarhúsunum vóru útivið 143.000 í 2017, einar 15.300 fleiri enn í 2016, svarandi til ein vøkstur upp á 12%.
Frásæð eina afturgongd í innskrivingunum í 2014, so hevur vøkstur sum heild verið í tølunum fyri gistingarhúsini øll árini síðan 2013.
Gistingarhúsvinnan er sera árstíðarbundin. Virksemið slaku vetrarmánaðirnir er bert ein sætting av virkseminum í juli mánaða, har flestu gistingarstøð eru fullsett. Í 2017 er ongin størri broyting í myndini í so máta, men sæð í mun til 2016 eru innskrivingarnar tó hægri allar mánaðir.
Fólk við bústaði í Føroym hava vanliga staðið fyri triðinginum av innskrivingunum á gistingarhúsunum. Parturin hjá útlendingum hevur tó sum heild verið vaksandi síðan 2013, og var parturin hjá útlendingunum í 2017 komin upp á 70%.
Hvat er ein gisting og ein innskriving?
Viðvíkjandi uppgerðarháttinum, so verður ein ”persónsgistinátt” (ella gisting) tald sum hvør einstøk nátt, ið ein persónur gistir á gistingarstaði, sum skrásetir og letur Hagstovuni upplýsingar um gistingar. Í hagtølunum eru eisini ”innskrivingar”, t.e. tal av fólki, sum skriva seg inn og ”kamarsnætur”, sum er talið á nætrum, eitt kamar er útleigað.
Gistingarstøðini verða flokkaði í gistingarhús, íbúð og hús, ból og bita ella kamping.
Sum fyrr nevnt ber ikki til hjá Hagstovuna at fáa upplýsingar um gistingar umvegis ‘Airbnb’ ella aðrar líknandi tænastur, heldur ikki ábendingar um, hvussu nógv hesin gistingarháttur vindur uppá seg og skeiklar myndina av gistingarvinnuni í Føroyum.
Dagførd og útgreinað gistingarhagtøl eru at finna í hagtalsgrunninum her.


text:
1. Samleiki
Lærugreinin samfelagsfrøði snýr seg um føroysk og altjóða samfelagsviðurskifti, og tekur fram týðandi tættir, sum viðgera tann týdning, ið mentanarlig, búskaparlig og tøknilig menning hevur á samfelagsgongdina. Við sannroyndum og ástøðiligum verkevnum framleiðir lærugreinin vitan um virknar og fjølltýddar máttir, sum ávirka samfelagsmenningina í Føroyum, kring okkum og alheimsliga. Við at knýta sosial, búskaparlig og politisk hugtøk at samfelagsligu gongdini, styrkir lærugreinin grundarlagið undir dygdarbetri støðutakan og virkisføri.
2. Endamál
Endamálið við undirvísingini í samfelagsfrøði er:
- at vekja og menna evni og áhuga næmingsins fyri samfelagsligum viðurskiftum, sum hava týdning fyri fólkaræðisligu tilgongdina og orðaskiftið
- at styrkja evni og sjálvsálit næmingsins at kjakast og taka støðu til samfelagslig umrøðuevni á fakligum støði
- við vitan, hugtøkum, ástøði og háttaløgum úr samfelagsfrøðiligu greinunum, og við ítøkiligum samfelagsmálum, at menna náms- og lesiførleika næmingsins
- at geva næminginum innlit í grundleggjandi samfelagslig samanheingi, bæði í Føroyum og altjóða
- at gera grein á, hvussu avgerðir síggjast aftur, og á tann hátt geva næminginum førleika at meta um, hvussu samfelagið ávirkar korini hjá einstaklinginum at liva og virka undir
- at gera næmingin føran fyri at knýta samband millum samfelagsfrøðiliga fatan og gerandislívið
- at gera næmingin føran fyri at lesa og týða upprunan at sjónarmiðum og átøkum, so hann evnar at greiða frá teimum virðisfatanum, tey eru grundað á.
3. Stig og tímatal
Undirvísingin í samfelagsfrøði á C-stigi er 75 klokkutímar.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80 % av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20 % av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Næmingurin fer til munnliga próvtøku í bæði kjarnaøkjum og ískoytisøki.
Kjarnaøki
Sosiologi
Kjarnaøkið sosiologi snýr seg um, hvussu samleikin hjá tí einstaka verður myndaður og um samfelagstillaging. Harumframt fevnir hetta kjarnaøki um livikor, t.d. sosialar munir og mentanarlig mynstur.
Politikkur
Kjarnaøkið politikkur fevnir um politiskar flokkar í Føroyum og ismur – konservatismu, liberalismu og sosialismu. Eisini fevnir hetta kjarnaøki um politiskar avgerðargongdir í Føroyum, fólkaræðisfatanir og mannarættindi í altjóða høpi, harímillum týdningin av rættarskipanini.
Búskapur
Kjarnaøkið búskapur snýr seg um meginreglurnar fyri vælferð og býti av samfelagsvirðunum, harímillum marknaðarstýring og politiskari stýring, Kjarnaøkið fevnir eisini um búskaparliga renslið, harímillum búskaparlig mál og stýringsamboð.
Háttalag
Kjarnaøkið háttalag fevnir um kvalitativt og kvantitativt háttalag.
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum semjast um í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleikar næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
5. Førleikamál
Í lærugreinini samfelagsfrøði eru førleikamálini lutað sundur í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni til støðutakan og sjálvirkni. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at granska
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg í samfelagsfrøði um at virða tær reglur og mannagongdir, ið eru galdandi fyri tað fakliga arbeiðslagið í lærugreinini, tað veri seg ástøði, háttaløg o.tíl.. Undirvísingin leggur dent á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað nátturutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, eins og hann skal hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
Førleikin at samskifta snýr seg í samfelagsfrøði um førleikan at bera fram sína hugsan og sína vitan munnliga og skrivliga, og at lesa. Lærugreinin samfelagsfrøði hevur ein týðandi leiklut í at menna førleika næmingsins at nýta tøknilig hugtøk um samfelagsmál. At samskifta um samfelagsmál snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna sum heild.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga og skrivliga snýr seg í samfelagsfrøði um at greiða frá nútíðarhendingum og viðurskiftum, at nýta allýsingar, hugtøk, ástøði og yrkismál til at greiða frá orsøkum og ávirkanum í samfelagnum. Tað merkir at duga at leggja fram úrslit av egnum arbeiði týðiliga og skilliga fyri øðrum, at duga at samskifta um egnar og annara framløgur. Evni at orða seg skrivliga og munnliga merkir at duga at gera sær tankar um áskoðanir í tekstum og øðrum miðlum, umframt at próvføra og kjakast um virði í upplýsingum og keldum, tilgitingum (hypotesum) og myndlum.
Førleikin at lesa snýr seg í samfelagsfrøði um at seta seg inn í, granska, tulka og grunda um fakligar tekstir við vaksandi torleikastigi. At duga at lesa í samfelagsfrøði snýr seg eisini um at viðgera og nýta fjølbroytta vitan, ein hevur ognað sær úr filmum, ritmyndum, talvum o.s.fr.. Fyri at skilja og virkin taka lut í egnum samfelagi, er eisini neyðugt at duga at lesa og leita sær vitan í handbókum, skrivligum keldum (bløðum, tíðarritum) og interneti og meta vandaliga um hesi.
Førleikin at rokna snýr seg í samfelagsfrøði um at viðgera og samanbera taltilfar um faklig høvuðsevni og at nýta, tulka og gera talvur og ritmyndaligar framløgur. Rokning í samfelagsfrøði merkir eisini at gera nøgdarligar kanningar og viðgera taltilfar hagfrøðiliga.
Førleikin at nýta KT snýr seg í samfelagsfrøði um at gera útrokningar, leita sær vitan, kanna heimasíður og kelduvirði teirra og velja út viðkomandi vitan um yrkislig evni/temu. KT-førleikar merkir eisini at kenna persónsvernd og upphavsrættindi og duga at nýta og fylgja reglum og mannagongdum fyri samskifti á internetinum. At nýta talgild samskiftis- og samstarvstól merkir at tilevna, vísa og útgeva egna og felags margmiðlaframleiðslu.
At kanna
At kanna er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna snýr seg um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara til at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um samfelagslig viðurskifti. Næmingurin skal læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan og kunnleika í bókmentum, handbókum, tíðarritum, á internetinum, umframt at gera verkligar uppgávur.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísinigini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt og at menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læring.
Førleikin at skapa snýr seg um at gera næmingin tilvitaðan um og líta á egin evni so, at hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, hvussu tøknin saman við samskiftisloysnum hevur verið við til at broytt lívsáskoðan, mentan og samfeløg.
Næmingurin evnar at orða spurningar og at seta fram tilhugsanir, sum kunnu verða kannaðar, próvføra og skifta orð um hetta við atliti at øðrum tilhugsanum. Tað merkir, at næmingurin skal vera við í samrøðum, samskifta um hugskot og tosa um spurningar og hugsandi loysnir við onnur.
Næmingurin skal læra, at verkligar royndir og frágreiðingar um tøknilig viðurskifti eru ein partur av skapandi tilgongdini, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflog. Við at arbeiða við myndlum lærir næmingurin at meta um dygdina í avrikum hjá sær sjálvum og øðrum.
Fakligir førleikar
Næmingurin dugir:
- at nýta og skipa vitan úr teimum ymisku kjarnaøkjunum í lærugreinini í sambandi við at áleikandi samfelagsspurningar og møguligar loysnir á teimum verða viðgjørd
- at vísa á og meta um týðandi bakgrundarmun og sosialt mynstur
- at orða samfelagsfakligar spurningar, leita upp vitanartilfeingi og nýta ymisk sløg av tilfari at skjalprógva faklig samanheingi.
- at kanna politiskar avgerðargongdir, sum eru uppi í tíðini, harímillum týdningin av ES og altjóða viðurskiftum
- at nýta og skipa vitan úr teimum ymisku kjarnaøkjunum í lærugreinini í sambandi við at samfelagsbúskaparlig mál verða viðgjørd
- at kanna ítøkiligar spurningar í sambandi við raðfestingar í vælferðarsamfelagnum
- at greiða frá meginreglunum fyri búskaparligari stýring
- at skilja ímillum ymisk sløg av próvgrundum, útsagnum og frágreiðingum
- at greiða frá innihaldinum í einføldum myndlum, talvum og ritmyndum
- at seta orð á sína vitan um fakligt háttalag og samleikan hjá lærugreinini
- miðla og greina á viðkomandi fakliga torleikastigi við at nýta faklig hugtøk
- at grundgeva fakliga fyri egnum sjónarmiðum, vera við í fakligari samrøðu og duga at kjakast um samfelagsfakligan spurning
6. Eftirmeting og próvtøka
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal eftirmetast ávegis í undirvísingargongdini við støði í antin skrivligum ella munnligum framløgum. Næmingurin eigur at hava eina greiða fatan av støðu síni í mun til fakligu málini í lærugreinini, og hann eigur at fáa vegleiðing um, hvussu og hvørjum arbeiðast skal við fyri at røkka málunum.
Eftirmetingin verður skjalfest.
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein munnlig próvtøka.
Próvhoyringin varir 24 minuttir, íroknað próvdøming. Fyrireikingartíðin er 48 minuttir, íroknað útflýggjan av talfari og vegleiðing.
Próvtøkuspurningarnir verða settir við støði í evnum, økjum o.tíl., bæði úr kjarnatilfarinum og ískoytistilfarinum. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av tilfari og próvtøkuspurningi, sum próvtakarin hevur arbeitt við í fyrireikingartíðini.
Próvtakarin verður próvhoyrdur í einum kendum tema og í ókendum tilfari, sum í vavi er umleið 2-3 ns. Í sambandi við temað verða settir stigbýttir undirspurningar. Próvhoyringin skal vera javnt býtt millum teir báðar partarnar.
Til próvhoyringina er bert loyvt próvtakara at hava við sær tilfar, sum er býtt út í sambandi við fyrireiking (t.e. próvtøkutilfarið) og tær uppskriftir, próvtakarin hevur gjørt í fyrireikingartíðini.
Munnlig próvtøka við støði í próvtøkutilfari við kendum evni og ókendum fylgiskjalatilfari við ymiskum slagi av tilfari svarandi til umleið tvær normalsíður, hvør svarandi til 1300 bókstavir uttan millumrúm. Við nýtslu av margmiðlatilfari, sum part av fylgiskjalatilfarinum, svar fýra til sjey minuttir spælt tilfar til eina normalsíðu. Í sambandi við evnið verða settir deplaðir undirspurningar, sum fylgja taksonomisku stigunum. Próvtøkutilfarið er kent av próvtakara við tað, at tað er eins við evni í einari undirvísingargongd. Hægst tríggir próvtkarar kunnu koma upp í sama próvtøkutilfari.
Dømingargrundarlag
Próvhoyrt verður í kendum tema og ókendum fylgiskjølum. Tilfarið skal vera valt soleiðis, at tað í tema ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini. Tilfarið, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skal í sínari heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal við støði í fakligari tilgongd og støðisførleikunum sýna evni sjálvstøðugt at leggja fram og viðgera tilfar við støði í próvtøkuspurningi/um. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, seta teir í samband við tættir í undirvísningini og síggja próvtøkutilfarið í frásjón.
Í próvdømingini verður dentur lagdur á, at próvtakarin:
- dugir geva viðkomandi dømi og at nýta faklig hugtøk
- sýnir vitan um týðandi faklig samanheingi
- hevur fimi í at nýta ymisk tilfar við atliti at grundgeving fyri saklig samanhang
- dugir at miðla og skifta orð um faklig greiðsluevni og at grundgeva fyri sínum sjónarmiðum
- dugir at miðla og greina á teimum taksonomisku stigunum í lærugreinini við at nýta frøðiheiti
Givið verður eitt próvtal við støði í heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvtalslýsingar
Munnligt C-stig
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støðið undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnir at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Í teirri ávísu undirvísingargongdini ber til at leggja høvuðsdent á eitt av kjarnaøkjunum, tað kann vera sosiologi, hugmyndafrøði, búskap ella altjóða politikk.
Av stórum týdningi er tað, at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til og tá ið tað verður mett at vera hóskandi. Sum dømi kundu partar úr kjarnaøkinum sosiologi og politikkur verið samskipaðir við pørtum úr kjarnaøkinum búskapur. Á tann hátt kundi vitan um sosiologi og politikk verið við til at gjørt fatanina av búskapi og búskaparfrøðini meira fjøltáttaða.
Munnligi tátturin skal vera raðfestur høgt, og samrøðan er kjarnin í hesum tátti. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingartilgongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram. Dentur verður lagdur á, at næmingurin sameinir munnligar framløgur við egin skrivlig verk, nýtslu av KT-amboðum, ymiskar samskiftishættir o.s.fr. Á tann hátt verður retoriski førleikin hjá næminginum mentur.
Skrivligi tátturin skal eins og tann munnligi í stóran mun vera skipaður inn í dagligu undirvísingina og í fakligu heildina. Á henda hátt kann næmingurin menna seg í skrivitilgongdini og í stigum ogna sær góðar skriviførleikar. Somuleiðis skal verða borið so í bandi, at skrivlig avrik í øðrum lærugreinum eisini kunnu vera partur av skrivligum avrikum í lærugreinini samskiftistøkni. Umframt at hetta styrkir um tvørfakliga samstarvið, gevur tað næminginum eina greiðari fatan av týdninginum, skriviførleiki hevur fyri alt skrivligt samskifti, og samstundis mennir tað evnini hjá næminginum at orða seg bæði munnliga og skrivliga.
Stigvøkstur
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat ið er best at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á sína egnu læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt. Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram móti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis, so næmingurin veit frammanundan, hvørji áveigsmálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
At læra at læra
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir, og hvat endamálið við læringini er.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgondin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur verður eisini lagdur á heimaarbeiði og tann týðandi leiklut, hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja týdningin av lærugreinini samfelagsfrøði. Tá ið arbeitt verður við ymiskum táttum í lærugreinini, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til, eisini uttan fyri skúlans gátt. Undirvísingin í samfelagsfrøði skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at arbeiða greinandi og sjálvstøðugt. Eisini skal næmingurin verða tilvitaður um, at hann í lærugreinini samskiftistøkni mennir sær førleikarnar at koma til orðanna í nógvum ymiskum tekstsløgum og samskiftisstøðum.
Arbeiðshættir
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður. Hetta verður m.a. gjørt við at týðandi tekstir og tekstsløg verða tikin upp í undirvísingina.
Í samfelagsfrøði skulu ymiskir arbeiðshættir verða nýttir so, at fjølbroytni í lærugreinini kann verða framt miðvíst. Arbeiðshættir kunnu fevna um lærarafyrilestur, einstaklingsverkevni, næmingaframløgur, samrøður í flokkinum, bólka- og toymisarbeiði, verkætlanarevni o.tíl. Tá ið arbeiðshættir verða valdir og lagdir til rættis, er eyðsæð, at lærarin hugsar um stigvøkstur í undirvísingarhættunum, har byrjað verður við lærarastýrdari undirvísing. So hvørt sum næmingurin búnast og gerst meira sjálvstøðugur, verður hesin lærarastýrdi undirvísingarformur at minka.
Næmingurin skal ikki einans duga at fyrihalda seg til boðskap úr tekstum, frá lærara og floksfeløgunum, men í eins stóran mun duga at miðla vitan og boðskap til lærara, floksfelagar og móttakarar uttan fyri flokshølið umframt skúlans gátt.
Arbeiðshættirnir eru tískil neyvt samantvinnaðir við serligum atliti at, hvussu bæði munnligi og skrivligi tátturin verða útintir.
Endamálið við teimum ymsu arbeiðsháttunum er at menna aðrar førleikar enn teir reint fakligu, tað eru førleikar sum t.d. at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan, at granska, at arbeiða sjálvstøðugt, at seta sær mál og at arbeiða evnislagað og miðvíst, at arbeiða tíðaravmarkað, at samstarva, at samhugsa, at brúka og hugsa vitan í nýggjum høpi, at leggja til rættis og evna til eitt avrik, at gera uppgávuorðingar, at brúka ymisk háttaløg, at hugsa nýtt og verkseta, at hugsa djúpari og breiðari um ávíst evni, umframt at taka á seg ábyrgd og hava virðing.
Lærari má altíð gera sær sjálvum og næmingum greitt, hvat endamálið við ávísum arbeiðshátti er.
Samstarv
Lærugreinin samfelagsfrøði er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinar. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinar um ymisk evni, eitt nú menning av skapandi evnum og KT-førleikum.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinar við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði (lesa parallelt), t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinirnar sum partar av størri heild og letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanhangir avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin.
Skrivlig avrik
Skrivligi parturin letur upp fyri tvørfakligum samstarvi og við tí øðrvísi skrivligum avrikum. Heldur enn at lata eitt avrik inn, bara í samfelagsfrøði, kann talan verða um tvørfakligt samstarv.
Næmingurin skal hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin mennast til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivligu uppritini, sum verða løgd fram, á mennandi hátt. Kunningartøknin letur upp fyri munagóðum og ítøkiligum møguleikum í sambandi við vegleiðing og umrøðu í sjálvari skrivitilgongdini.
Arbeitt verður við uppgávum og verkætlanum, har dentur bæði verður lagdur á arbeiðsgongd og úrslit. Hetta verður samlað í skjalamappu (portfolio) hjá hvørjum einstøkum næmingi, soleiðis at undirvísingargongdir og fakliga menningin hjá næminginum verða skjalfest.
Samrøða
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð, og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri móðurmálinum sum intellektuelt amboð, ið skal víðka sjónarringin hjá næminginum. Allir flokkar skulu tí gera royndir við málinum, eitt nú við sínámillum tosi og við tí at siga frá.
Skúlin skal vera so rúmur, at til ber at tosa um kenslur, evni, hugtøk og hendingar í gerandisdegnum. Arbeiðast skal við tí at lurta og tí at vera umhugsin øll skúlaárini, samstundis sum orðaval og talugávur mennast. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og gjørdar samrøður. Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast, so at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Lesing
Næmingurin skal haldast til at lesa nógv. Eitt gott lesiumhvørvi á skúlanum er ein treyt fyri at menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Hetta verður skapt í flokkinum við nógvum ymiskum lesitilfari og góðum vanum. Skúlabókasavnið er ein sjálvsagdur partur av hesum góðu vanum. Fyri at røkka góðum lesiumhvørvi er av stórum týdningi, at skúlabókasavnið er ein natúrligur partur av skúlagongdini. Í byrjanini kunnu næmingarnir t.d. lesa eina stutta bók um dagin. So hvørt sum bøkurnar gerast longri, má meira tíð setast av til at lesa eina bók í. Umráðandi er, at lesingin verður løgd til rættis samsvarandi tí førleikastigi, næmingurin er á. Allir næmingar skulu lesa eina aldurshóskandi skaldsøgu ella samsvarandi tekstmongd um mánaðin øll skúlaárini.
Lívlong læring
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at umhugsa sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.


text:
Fyrispurningur um prísmun á bilum í Danmark og Føroyum
politikkur03-01-2017 - 14:26 - Jóanis Nielsen
Fyrispurningur eftir Tingskipanini § 52a frá Kára P. Højgaard, løgtingsmanni
Fyrispurningur um prísmun á bilum í Danmark og Føroyum, settur landsstýrismanninum í fíggjarmálum, Kristinu Háfoss (at svara skrivliga eftir TS § 52a)
1.Kann landstýrismaðurin vátta, at ein nýggjur bilur í lættasta vektklassanum er munandi umhvørvisvinarligari, enn ein bilur í tyngra vektklassanum?
2.Kann landstýrismaðurin nágreina, hví teir stóru og tungu bilarnir eru bíligari í Føroyum enn í Danmark?
3.Kann landstýrismaðurin útgreina, hví ein av teimum lættaru bilunum, sum í Danmark kostar áleið 80 - 100 tús., í Føroyum verður seldur 30 -40 tús. dýrari. Er talan um almenn avgjøld, ella er bara talan um óvanliga høgan vinning?
4.Um meirkostnaðurin er vegna avgjøld, fer landstýrismaðurin so at taka ítøkilig stig soleiðis, tað eisini fíggjarliga skal loysa seg at keypa ein minni bil.
Fyrispurningur eftir Tingskipanini § 52a
frá
Kára P. Højgaard
Fyrispurningur um prísmun á bilum í Danmark og Føroyum, settur landsstýrismanninum í fíggjarmálum, Kristinu Háfoss (at svara skrivliga eftir TS § 52a)
1. Kann landstýrismaðurin vátta, at ein nýggjur bilur í lættasta vektklassanum er munandi umhvørvisvinarligari, enn ein bilur í tyngra vektklassanum?
2. Kann landstýrismaðurin nágreina, hví teir stóru og tungu bilarnir eru bíligari í Føroyum enn í Danmark?
3. Kann landstýrismaðurin útgreina, hví ein av teimum lættaru bilunum, sum í Danmark kostar áleið 80 - 100 tús., í Føroyum verður seldur 30 -40 tús. dýrari. Er talan um almenn avgjøld, ella er bara talan um óvanliga høgan vinning?
4. Um meirkostnaðurin er vegna avgjøld, fer landstýrismaðurin so at taka ítøkilig stig soleiðis, tað eisini fíggjarliga skal loysa seg at keypa ein minni bil.
Svar:
1. Tað er rætt, at tað vanliga hevur verið soleiðis, at bilar í lættaru vektklassunum hava verið umhvørvisvinarligari, enn bilar í tyngru vektklassunum, men hetta er ikki nøkur sjálvfylgja í dag, tí í dag finnast fleiri dømir, har bilar í tyngru vektklassunum eru teir mest umhvørvisvinarligu.
Tað er stór ferð á tøkniligu menningini av umhvørvisvinarligum bilum í løtuni, og nógv bendir á, at vit standa framman fyri einari kollvelting, har vanligir bensin- og dieseldrivnir bilar fara at verða avloystir av motorum, ið nýta aðra drívmegi, serliga innanfyri menningina av elbilum hendir nógv í hesum tíðum.
Vanliga hevur tað verið soleiðis, at tað eru teir stóru og dýru bilarnir, ið eru fyrst við nýggjastu tøknini. Tí eru eisini fleiri dømir í dag, har bilar í tyngru vektklassunum
teljast millum teir mest umhvørvisvinarligu. Tað vísir seg tó, at tøkniliga menningin innanfyri umhvørvisvinarliga tøkni í løtuni spjaðir seg skjótt til bilar í øllum vektklassunum.
2. Eg kann bert svara fyri, hvussu avgjøldini verða roknaði í Føroyum og í Danmark.
Í Føroyum og í Danmark verða skrásetingargjøldini roknaði av CIF-virðinum á bilinum. CIF-virðið er fakturaprísur + flutningskostnaður + flutningstrygging. CIF-virðið er við øðrum orðum tað, sum vit vanliga kalla fyri innflutningsvirðið.
Í føroysku skrásetingargjaldslógini verður goldið 50% av teimum fyrstu 100.000 kr. av CIF-virðinum og síðan 75% av CIF-virðinum omanfyri 100.000 kr. Harumframt verður goldið CO2-avgjald, alt eftir, hvussu høgt CO2-útlátið á bilinum er, og burturbeiningargjald, ið er 5.000 kr.
Danska skrásetingargjaldslógin er munandi meiri fløkt og tung at umsita. Í donsku skrásetingargjaldslógini verður goldið 105% av teimum fyrstu 84.600 kr. av CIF-virðinum og síðan 150% av CIF-virðinum omanfyri 84.600 kr., men so er fleiri reguleringar í donsku lógini, bæði í virðisgrundarlagnum og í sjálvum avgjaldinum.
Í donsku lógini verður CIF-virðið lækkað við frádráttum fyri radio, ABS-bremsur, ESP-skipan og NCAP-trygdarstjørnur, áðrenn komið verður til sjálvt avgjaldsgrundarlagið. Talan er um útgerð, sum flest allir bilar hava í dag.
Harumframt verða í donsku lógini eisini gjørdar reguleringar í sjálvum skrásetingargjaldinum. Hevur bilurin ávaring fyri manglandi nýtslu av trygdarbelti, verða 400 kr. drignar frá skrásetingargjaldinum.
Fyri beinsin drivnar bilar hækkar skrásetingargjaldið 1.000 kr. fyri hvønn kilometur, ið bilurin koyrir undir 16 km/l, men skrásetingargjaldið lækkar harafturímóti 4.000 kr. fyri hvønn kilometur, ið bilurin koyrir omanfyri 16 km/l. Fyri diesel drivnar bilar verður skrásetingargjaldið regulerað við 18 km/l.
Samanberingin omanfyri er bert fyri skrásetingargjøldini í Føroyum og í Danmark. Umframt skrásetingargjald verður eisini álagt meirvirðisgjald á bæði CIF-virðið og vinning, men meirvirðisgjaldið er tað sama í Føroyum og í Danmark. Meirvirðisgjaldið er 25%.
Niðanfyri eru trý tilvildarlig og uppspunnin dømir, sum kunnu geva eina fatan av muninum á skrásetingargjøldunum í Føroyum og í Danmark. Dømini geva eina ábending um, at teir bíligu og lættaru bilarnir eru bíligari í avgjøldum í Danmark, men hetta broytist, tá ið bilarnir gerast dýrari og tyngri, tá verða avgjøldini lægri í Føroyum.
Dømi 1: Bensindrivin persónbilur, har CIF-virðið er 70.000 kr. Bilurin koyrir 26 km/l og CO2-útlátið er 95 g/km.
Keldur: Fíggjarmálaráðið og Skat Danmark
Dømi 2: Bensindrivin persónbilur, har CIF-virðið er 90.000 kr. Bilurin koyrir 22 km/l og CO2-útlátið er 115 g/km.
Keldur: Fíggjarmálaráðið og Skat Danmark
Dømi 3: Bensindrivin persónbilur, har CIF-virðið er 110.000 kr. Bilurin koyrir 20 km/l og CO2-útlátið er 124 g/km.
Keldur: Fíggjarmálaráðið og Skat Danmark
3. Munurin á samanseting av avgjøldum kann hava ávirkan. Sí eitt nú dømi 1 í svarinum til spurning 2. Har sæst, at avgjøldini í Føroyum eru hægri enn í Danmark á bíligum bili. Hinvegin eru tey munandi lægri enn í Danmark á dýrum bili.
Hvussu vinningurin er hjá bilasølunum í Føroyum og í Danmark, og hjá bilasølunum yvirhøvur, kann eg ikki svara fyri. Staðfestast kann tó, at kapping er millum bilasølurnar, og kappingin eigur at koma bilkeyparunum tilgóðar. Føroyskir bilkeyparar hava harumframt møguleika at keypa bil frá danskari ella útlendskari bilasølu, um tað vísir seg at vera bíligari.
4. Løgtingið hevur júst samtykt lóggávu, ið umleggur vegskattin til eitt veg- og umhvørvisgjald. Framyvir verður vegskatturin soleiðis í størri mun tengdur at, hvussu umhvørvisvinarligt akfarið er. Komandi 4 árini verða el- og vetnisakfør heilt frítikin fyri vegskatt. Hetta er liður í ætlanum samgongunnar um at gera tað fíggjarliga áhugavert hjá føroyingum at velja grønar og umhvørvisvinarligar loysnir.
Ætlanin er at eisini skrásetingargjaldið í næstum verður umlagt soleiðis, at hetta í enn størri mun, enn í dag, verður tengt at, hvussu nógv akfarið dálkar. Í løtuni eru ikki ætlanir at fremja aðrar broytingar enn hesar.
Tinganes, 22. desember 2016
Kristina Háfoss


text:
Orð og lag: Jóan Jakku Guttesen
Eg vil halda fast um teg, eg vil kína tær eymt,
eg man ongantíð skilja, tað sum mær er hent.
Eg má framvegis undrast á kærleikans mátt,
eftir 1001 nátt.
Eg vil taka hvønn dag, sum hann kemur og fer.
Tí tú letur meg vita, hvat hvør dagur ber.
Og eg elski og hevji teg líka so hátt.
Eftir 1001 nátt.
Hvat um tað, um tíð fór til spillis.
Hvat um tað, um tað tók sína tíð.
Tá vit fingu at síggja at einki er lánt.
Eftir 1001 nátt.
Og eg elski og hevji teg líka so hátt……
Hvat um tað……Goym tekstin


text:
Ringanna Harri (filmstriologi)
Ringanna Harri (á enskum: Lord of the Rings) er ein filmstriologi, ið er gjørd eftir skaldsøguni eftir J. R. R. Tolkien av sama navni. Søgan gongur fyri seg í ævintýrheiminum Miðgarði.
Filmarnir vórðu produseraðir undir leiðslu av Peter Jackson og útgivnir av New Line Cinema. Hetta er ein av dýrastu filmframleiðslum í søguni, við eini fíggjaætlan uppá 270 milliónir amerikanskar dollar, projektið vardi meir enn átta ár og filmingin fór fram í Nýsælandi, heimlandi Peter Jacksons.
Ringanna Harri var ein stór fíggjarlig suksess og filmarnir liggja sum nr. 11, 5 og 2 á listanum yvir filmar við flest inntøkum. Filmarnir hava tilsamans vunnið 17 Oscars.
Filmarnir[rætta | rætta wikitekst]
Filmarnir komu út í tíðarskeiðinum 2001-2003.
- 2001: Ringliðið ("The Fellowship of the Ring")
- 2002: Tey bæði tornini ("The Two Towers")
- 2003: Kongurin kemur aftur ("The Return of the King")


text:
Pensjónsnýskipanin tekur keypiorku frá pensjónistum
Endamálið við eini pensjónsnýskipan er at tryggja hvørjum einstøkum føroyingi eina góða pensjón, men pensjónsnýskipanin gongur øvugtan veg. Okkara sosial-liberali Sambandsflokkur kann ikki stuðla nýskipanini hjá samgonguni og Sjálvstýri, tí hon tekur keypiorku frá pensjónistum og leggur 225 milliónir í skatti á øll. Grundarupphæddin er skerd, og nýskipanin byggir m.a. á, at pensjónsaldurin skal hækka
Pensjónin
At síggja til sær tað gott út hjá tí einstaka pensjónistinum. Hann ella hon fær kr. 1.000 meir um mánaðin, men um hugt verður longur fram, so sæst, at pensjónin hækkar minni enn lønirnar. Hetta merkir lægri keypiorku hjá hvørjum pensjónisti, og tí verða ráð til færri mjólkapakkar, breyð og aðrar neyðugar vørur.
Tað ljóðar av nógvum, at ein pensjónistur fær kr. 1.000 meir um mánaðin. Men hvat er tað í mun til vanliga framskriving? Um vit taka dømi seinastu tvey árini, er útgjaldið úr Samhaldsfasta hækkað við 235 krónum.
Við at hækka inn- og útgjaldið í Samhaldsfasta, er talan um skattahækking til borgarar og vinnu uttanfyri landskassan. Samlaða hækkingin av inngjaldinum í Samhaldsfast á 225 mió. svarar til eina øking av landsskattinum á 15%. So talan er um eina skattahækking á barnafamiljur og allar aðrar lønmóttakarar og arbeiðsgevarar.
Haldføri
Tað er bara eitt, sum betrar um haldføri í eini pensjónsnýskipan – tað eru pengar á bók. Við fyriliggjandi lógaruppskotið verður uppsparingin skerd, og harvið versnar haldførið..
Hetta eru fortreytirnar, ið liggja sum bulur undir nýskipanini. Demografisku framrokningarnar – saman við fíggjarligu haldførisframrokningunum – byggja á eitt ivasamt grundarlag og eru ikki eftirroknaðar av serkønum fólkum. Sostatt er als ongin trygd fyri, at haldførið verður betrað við 100-tals milliónum, sum uppáhaldið er í uppskotinum.
Hetta er sera víðfevnt, og broytingarnar hava ávirkan á hvønn einstakan borgara langt fram í tíðina. Tí eiga slíkar broytingar at verða eftirroknaðar og góðskutryggjaðar av óheftum serfrøðingum. Tað er tíverri ikki gjørt.
Talan er um størstu peningasavnan í Føroya søgu. Tí er umráðandi, at metingarnar og útrokningargrundarlagið eru væl útgreinað, so avgerðirnar verða tiknar á einum upplýstum og røttum grundarlagi.
Tað er óskiljandi, at ein so týðandi broyting, ið kemur at ávirka okkum øll langt fram í tíðina, ikki eru góðskutryggja av óheftum serfrøðingum.
Byggir á hækkandi pensjónsaldur
Málið bleiv framlagt, uttan at grundarlagið undir útrokningunum var upplýst. Síðani er komið fram, at fortreytirnar fyri betraða haldførinum í størsta mun byggja á, at pensjónsaldurin skal hækka.
Í hesum útrokningum verður roknað við, at fyri hvørt ár, sum pensjónsaldurin hækkar, fara øll tey, sum arbeiða í pensjónsaldri í dag, at arbeiða tilsvarandi longur. Her vísa tøl í okkara grannalondum, at roknað verður við at fólk arbeiða 60-70% longur fyri hvørt ár, sum kemur afturat.
Víst er á, at roknað verður við eini betran av haldførinum uppá 690 mió. kr. í 2060. Við omanfyristandandi í huga kann ikki roknast við eini betran vegna pensjónsaldur á 389 mió. kr., men heldur er talan um umleið 160 mió. kr.
Eisini tá ið talan er um eina haldførisbetran á 243 mió. kr. vegna javningarlógina, merkir hetta, at keypsvirðið á pensjónini lækkar við 243 mió. kr., tí pensjónin veksur minni enn lønin.
Víðari verður upplýst, at mótrokningin gevur 58 mió. ella 0,3% í 2060. Tí undrast vit á, at samgongan saman við Sjálvstýrisflokkinum heldur fast um, at grundupphæddin skal mótroknast.
Grundarupphæddin
Grundarupphæddin eigur at verða hækkað aftur, so hon er á sama støði, sum áðrenn sitandi samgongan skerdi hana.
Eitt av fyrstu málunum, sum sitandi samgonga samtykti, var at lækka grundupphæddina í fólkapensjónini..
Skattafría grundarupphæddin er vorðin ein tryggur rættur hjá øllum okkara pensjónistum og má ikki pilkast við. Hon er ein sjálvsagdur rættur, sum ongin kann loyva sær at seta spurnartekin við.
Grundarupphæddin eigur at vera hin sama til øll, uttan mun til inntøku annars. Hon byggir á meginregluna um, at øll eru partur av samhaldsfasta samfelagnum, har breiðastu herðar bera tyngstu byrðarnar.
Um vit taka grundupphæddina frá teimum, sum gjøgnum arbeiðslívið hava borið mest til almenna kassan, er skjótt, at samhaldsfasta hugsjónin stendur fyri falli.
Sambandsflokkurin, ið er ein sosial-liberalur flokkur, heldur, at um øll eiga sama grundleggjandi rætt til grundupphæddina, verður samhaldsfasta hugsanin varðveitt í øllum samfelagsløgum.
Bárður S. Nielsen
Formaður í Sambandsflokkinum


text:
Fyrr í vikuni kom Ó-blaðið út á triðja sinni. Aftur hesa ferð var ein nýggj stuttsøga hjá mær í blaðnum. Tað er stuttsøgan “Eitt ljóð úr stovuni,” sum stendur á prenti fyri fyrstu ferð. Seinast eg hevði eina stuttsøgu í Ó-blaðnum var fyrr í ár, í blað nr. 2. Tað var stuttsøgan “Mammaudrongur.”
Stuttsøgan “Ígjøgnum skákrimarnar” í Varðanum
Eg havi skrivað eina stuttsøgu við heitinum “Ígjøgnum skákrimarnar.” Varðin bind 84, hefti 1.
Nýggj stuttsøga prentað í Ó-blaðnum
Eg skrivaði ein stuttsøgu til Ó-blaðið, sum kom út í vikuni. Søgan eitur “Mammudrongur” og er ov stutt til, at eg kann geva ein samandrátt, sum ikki avdúkar ov nógv. Les hana. Blaðið kostar bara 50 kr – fæst allastaðni.
Upplestur á Bókadøgunum: Bókabøðil
Heitið hevur tilsipingar til William Heinesen, sum er føddur har í húsinum og skrivaði “Tornið við heimsins enda” á kvistinum á ovastu hædd, og til bókina “Móðir sjeystjørna”, sum snýr seg um kærleika av ymiskum slag.
Fleiri stuttsøgusøvn eru givin út seinastu árini og aðalendamálið við tiltakinum er at varpa ljós á stuttsøgurnar og hartil leita aftur til gamla frásagnarsiðin, har vit tey myrku kvøldini savnast í stovuni inni at lurta eftir søgum.
Stuttsøgurnar, ið verða at hoyra eru eftir Sólrún Michelsen, Hanus Kamban, Ingun Christensen, Sámal Soll, Oddvør Johansen, Arnbjørn Dalsgarð og Katrin Ottarsdóttir. Tey trý, ið fara at lesa søgurnar eru Gunnvá Zachariasen, Hans Tórgarð og Mariann Hansen.
Tiltakið fer fram á øllum trimum ovastu hæddunum í húsunum, og á hvørjari hædd er ein upplesari, sum fortelur tvær til tríggjar stuttsøgur. Áhoyrararnir verða deildir upp, soleiðis at byrjað verður á øllum trimum hæddum í senn, og tá umleið ein hálvur tími er farin, flyta áhoyrararnir úr einari hædd í aðra at lurta eftir hinum søgunum. Á hvørjari hædd verður eisini ymiskt gómagott bjóðað sum part av atgongumerkinum.
Sjeystjørnur er eisini ein upptakt til árligu Bókadagarnar í Norðurlandahúsinum, sum verða leygardagin og sunnudagin 26.-27. november. Tiltakið verður hóskvøldið 24. november kl. 20.00 og tað eru FarLit, Hafnia og Norðurlandahúsið, ið standa fyri tiltakinum og Tórshavnar Kommuna hevur stuðlað.
Atgongumerki á 150 kr fæst á Hafnia, í Norðurlandahúsinum og við dyrnar um atgongumerkir eru eftir.
Útvarpsleikur: Petur Oluf Rasmusarson Norðvík
Nú kl 20.00 verður ein stuttsøga hjá mær at hoyra sum útvarpsleikur í Útvarpinum. Tað er manningin á Røddini, sum so meistarliga hevur tulkað tí løgnu og (ja, let’s face it) fúlu søguna um Petur Oluf Rasmusarson Norðvík, sum stendur í savninum “Glasbúrið – 19 stuttsøgur,” sum kom út í september í fjør. Lurtið, um tit tola tað. 🙂
Leikurin kann eisini hoyrast við at trýsta á leinkið niðast í hesi dagføring.
Leikarnir eru:
Petur Oluf Rasmusarson Norðvík: Rasmus Vigant Samuelsen
Marianna: Tóra í Stórustovu
Kaffidama og kvinna: Hanna Vang
Pól Jóhannus Miðrað og politikkari: Tummas Napoleon Arge
Politistur og politikkari: Bjarni Rasmussen
Kona Petur Oluf Rasmusarson Norðvík: Rebekka Manuela Behrens.
Anna Poulsen stóð fyri upptøkuni og Katrin Dahl Hanusson er frásøgufólk og leggur leikin til rættis.
Flott, tit øll somul! 🙂
Glasbúrið í RøddinLive
Tann 9 januar var eg í RøddinLive í útvarpinum og tosaði um Glasbúrið. Tey høvdu eisini bjóðað 3 næmingum í miðnámsskúlunum við. Hesir lesa allir savnið í føryskum í sínum skúlum.
So kom enn eitt ummæli
Hesaferð er tað Marianna Hoydal, sum hevur skrivað ummælið “Spennandi og fjølbroytt Glasbúr” í Dimmalætting.
Glasbúrið hevur nú fingið trý ummæli
Nú eru tveir mánaðir síðani stuttsøgusavnið “Glasbúrið – 19 stuttsøgur” kom út og longu hevur savnið fingið trý ummæli.
Fyrsta ummælið hevði yvirskriftina “Glasbúrið sker ígjøgnum.” Tað vóru Anna Poulsen og Rebekka Manuela Behrens, sum ummæltu savnið fyri Röddina. Tað ummælið kann lesast her: Glasbúrið sker ígjøgnum.
Næsta ummælið stóð í Sosialinum 23. oktober. Meinhard Jensen skrivaði ummælið “Realisma og marrur í Havn.” Tað ummælið kann lesast her: Realisma og marrur í Havn (PDF)
Og síðani kom so innslag um savnið og eitt ummæli frá Vónbjørt Vang í mentanarsendingini Grindini hjá KVF, sum kann síggjast her: Innslag um Glasbúrið í Grindini. (GG: Spola fram til 29:00).
Savnið, sum forlagið Sprotin hevur givið út, fæst í bókabúðunum fyri 198 krónur.
Nú kom bókin út!
Glasbúrið – 19 stuttsøgur fæst í bókabúðunum kring landið nú. Bókin kostar 198 krónur og tað er forlagið Sprotin, sum gevur út.
Les meira á heimasíðuni hjá Sprotanum her


text:
Terna (lat. Sterna macrura (Naum); da. Havterne) eigur í norðastu londum runt um heimin. Á Bjarnoynni og Svalbarði er óført meingi av henni. Um veturin er hon sunnast í Afrika og Amerika og líka á oyggjunum suðuri í Íshavinum. Hon flýgur so tvær ferðir um árið um hálvan heimin so at siga. — Higar kemur hon á halvarðsøku1), seinast av Føroya búfuglum. Lívligt er tá at hoyra hennara »kri kri«, og prýði er í henni, har hon hevur tilhald. Kroppurin er lítið størri enn á einum smáfugli, men teir longu veingirnir og tær sera longu velfjaðrarnar gera, at hon býður sær nógv størri út. Lítið sæst hon sita á sjógvi ella landi, og at ganga fæst hon næstan einki við — føturnir eru neyðarsliga lítlir; sína mestu tíð livir hon á veingjunum. Og eingin av fuglum okkara hevur so lætt og yndisligt flog sum ternan. Um hon so klekir, er lítil friður í henni — »steðgar ikki heldur enn terna skjýtst niður á egg«, er eitt orðtak.
Best dámar henni nær sjónum. Á lágum nesum og á hólmum í sjógv ella vøtnum kann hon eiga óføra tætt, so at hann, ið har gongur, má ansa sær, ikki at traðka í okkurt reiðrið. Og hann fær meir at ansa sær fyri — ternan vil verja avkom sítt. Við harðari ferð skjýtur hon seg niður, so hann má veittra hondina upp ímóti, um hann ikki skal fáa nevsoddin í skallan. Kemur rovfuglur at, flykkjast tær tættar uttanum og reka hann harðliga burtur. Eggini eru 2, hendir seg 3. Eftir ½3ðju viku kemur út, og nú flúgva tær gomlu javnan til og frá berandi æti í nevinum. Kavað eftir tí fáa tær ikki, uttan tær stoyta sær høgt úr lofti niður í sjógv. Hjá reiðrunum liggja ofta lítlir murtar — »ternumurtar« kallaðir — stundum lundasild, hendir seg onkur lítil tarabrosma.
Dúnungin er gulligur við dimmum strikum eftir bakinum. Floygdur kennist hann væl frá hini gomlu av tí, at hann hevur nógv stytri vel og er hvítur framman á skallanum; eisini er hann gulbrúnt sprøklutur á bakinum. Út ímóti mikkjalsmessu rýma tey. Har, sum ternan eigur, verður grasgott, og tað saman við vakurleika hennara ger hana væl lídda av fólki.
1) 15. mai.
Úr: Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.
Másasløgini eru um flestu vegir lík teimum klófuglum, ið hagafuglar eru, og kunna við røttum verða nevndir hagafuglar; um eini tvey av teimum verpa í bjørgunum, so síggjast tey stundum í stórum flokki sita í haganum. Í mongum eru tey hvørjum øðrum lík. Øll hava tey sama vakra vakstrarlagið og langar veingir; tá ið tey sita, røkka teir aftur um velið. Øll hava tey eitt lætt og vakurt flog — kunna sveima langan veg, uttan at veingirnir síggjast rørast. Tó at gongulagið er gott, gera tey lítið av at ganga — halda seg mest í luftini ella á sjónum. Tey kunna svimja skjótt, og eru so lættfloytt, at tað ber lítið ella einki til at kava. So føða tey seg av fongi, sum tey taka oman á ella nær undir vatnskorpuni — aftur at tí, sum tey vinna sær uppi á landi. Eggini eru 2 ella 3, grøn ella brún ella harímillum, við nógvum dimmum blettum.
Øll sløgini, ið higar koma, eru grá ella blálig á bakinum. Summi eru stórir fuglar, summi miðalstórir. Tey stóru sløgini hava øll gult nev við einum stórum reyðum bletti hvørjumegin á undirnevinum og króki á yvirnevinum. Annars eru tey á sumri hvít allar staðir, á vetri gráflekkut um høvur og háls. Ungfuglur teirra, nevndir skurar, eru grásprøklutir ella morsprøklutir og hava grátt nev.
Soleiðis eru teir kallaðir, tí teir hava fitjur, tað er húð, sum er millum tærnar og ger fótin góðan at svimja við. Og øllum fitjufuglum dámar væl á blotanum; summir halda seg helst á vøtnum og í áum, men teir flestu liva sína mestu tíð á sjónum. Fjøðurin er tøtt, og teir smyrja hana við feitum, so vatn rínur ikki við hana. — Til er eitt ótal av sløgum, og til at lætta yvirlitið á teimum verða tey her sett sundur í bólkar og ættir.


text:
Hósdagin byrjar risastóra filmstevnan Die Berlinale í týska høvuðsstaðnum, har Sakaris Stóra sýnir stuttfilmin Vetrarmorgun í skránni Generation. Undir hesum heiti kappast 60 spælifilmar og stuttfilmar úr 35 londum í bólkunum Generation Kplus og Generation 14plus.
Men enn størri heiður er, at Vetrarmorgun er tikin við í kappingina um heimsins fremstu LGBT filmsvirðisløn, Teddyvirðislønina, sum týski leikstjórin Wieland Speck stovnaði í 1987.
“Hetta er ein vakur stuttfilmur, beautiful”, sigur Wieland Speck úr Berlin við Birkblog, nú skráin er komin í fasta legu. “Sakaris er ein dugnaligur filmsleikstjóri. Og hvør veit, kanska vinnur hann Teddyvirðislønina”, sigur hann og grundar yvir Føroyar, sum hann vitjaði í 1989.
“Eg haldi ikki, at eg sjálvur havi fatað tað fyrr enn í nátt, hvussu stórt tað er, at ein føroyskur filmur, ein føroysk søga, enntá úr Skopun, er nominerað til eina ta hægstu listavirðislønina í heiminum, tá tað snýr seg um at varpa ljós á umstøðurnar hjá teimum samkyndu”, sigur Sakaris Storá við Birkblog undan týsku filmsstevnuni Die Berlinale.
“Eina løtu bleiv eg faktiskt heilt rørdur av at hugsa um tað. Og tá eg hyggið aftur í tíðina, tá eg í 2006 stóð við avhøvdarin á Sandoy Seafood og rópti "konservativu mogghøvd", meðan úttalilsini hjá ávísum fólkavaldum forpestaðu radiobylgjurnar, má eg viðganga, at eg ikki hevði trúð, at eg skuldi fáa henda heiðurin. Eg havi ongantíð vilja ført filmin fram sum eina søgu um homosexualitet. Eg havi ongantíð vilja selt, ella tjent uppá, at Føroyar eru ein ándsligur eftirbátur, samanborðið við grannalondini, og at fólk hava havt tað óneyðuga ringt og torført vegna sín seksualitet”, sigur Sakaris.
“Men eg eri øgiliga glaður fyri at eg valdi at fortelja Vetrarmorgun søguna, og eg eri eisini ótrúliga glaður fyri at bæði Summarnátt og Vetrarmorgun eru ognaðir Rasmusi. Vetrarmorgun snýr seg í botn og grund um at vera sannur móti sær sjálvum, og at góðtaka seg sjálvan sum menniskja. Og tann boðskapin eri eg øgiliga glaður fyri at borðreiða á heilum sjey sýningum á heimsins størstu filmsstevnu”, sigur Sakaris Stórá fyri fráferðina til Berlin.
Hvussu síggja ung heimin?
Nýsælendska Maryanne Redpath, omanfyri, sum stendur fyri samlaðu ungdómsskránni á filmstevuni í Berlin, lýsir filmsúrvalið soleiðis:
“Young people’s perceptions of the world have infected the movies of 14plus and the risks and side-effects of growing up in these times can be discovered in every story. This year’s programme is contagious, with its diversity of unusual narrative forms, musical rhythms and atmospheric imagery. Enjoy the experience of each film in all these dimensions. Additional feature film screenings are taking place in the Zoo Palast cinema and short films have a new home directly at Potsdamer Platz. Looking forward to seeing you there!”
Vetrarmorgun, sum verður sýndur sjey ferðir í skránni Generation14plus mitt á Potsdamer Platz, er um tvær ungar gentur, har baksýnið er spurningurin um samleika og seksualitet. Í prentaðu skránni lýsir Maryanne Redpath filmin soleiðis:
Vetrarmorgun er ein av sjey stuttfilmum, sum kappast um, Teddyvirðislønina, sum verður latin fyri at lýsa LGBT-virði í fýra bólkum. Umframt stuttfilmsvirðislønina verða eisini latnar Teddyvirðislønir fyri spælifilm, heimildarfilm og lívsverk.
Wieland vitjar í Føroyum
Navnið Teddy stavar frá bjørnini, sum er eyðkennið fyri býin Berlin og filmstevnuna Die Berlinale. Virðirslønir, sum yvirhøvur verða latnar á filmstevnuni eru bjarnir, hin fremsta er Goldener Bär úr gulli. Wieland Speck, sum í 1989 vitjaði í Føroyum at kanna møguleikaranar fyri at gera film úr eini gamlari søgu úr Vágum, er í dag leiðari fyri sýningarskránni Panorama.
“Tað eru rák úr Arthouse Kino, har Autorenkino, filmar, ið hava eina individuella handskrift og eyðkenni, eru kjarnin í skránni”, sigur Wieland. Tá hann fyri 25 árum síðani vitjaði her, ótu vit ein bita heima og skiftu orð um film og føroyska landslagið. Tá hann tók hetta arkið fram, mundi eg sett í hálsin:
“Hetta er ein týsk vampýrsøga, skriva í Føroyum í 1800’talinum og fyrstu ferð givin út í Týsklandi í 1885”, sigur Wieland. Tá vit hava lisið eina løtu, semjast vit um, at søgan fer fram í Vágum og at skrivarin, heimsins fyrsti LGBT aktivistur, Karl Heinrich Ulrichs (1825-1895), má hava verið á staðnum at skrivað so beinrakið. Men nei, hann hevur aldri verið í Føroyum, siga granskarar í dag. “Men onkur mann hava sagt honum frá um tykkara undurfulla land, so væl og ríkt hann lýsir tað”, sigur Wieland í dag.
Manor er heitið á søguni, og navnið á einum fremmandum sjómanni, sum gerst væl við ein smádrong í føroysku bygdini, helst Slættanesi. Tá Manor er farin til sjós, fellir drongurin í óvit og verður borin til eina klóka konu, sum dugir at kasta rúnir. Hon kann avdúka, at skipið við fremmandamanninum er gingið burtur. Manor vísur seg í dreymi og drongurin biður mammuna jarða seg hjá honum. Týska homoerotiska vampýrsøgan, kanska hin fyrsta av slagnum, var endurútgivin á hundráða ára degnum fyri deyða Ulrichs í 1995 á forlagnum Verlag Rosa Winkel.
- Livi eg nóg leingi, er hetta filmurin, ið eg fremst av øllum vil gera. Eg slepti, ella rættari misti, filmsgerð, tá eg fór at fást við filmstevnuna í Berlin, sum hevur etið meg upp, sigur Wieland Speck úr Berlin.
Umframt søguna Manor úr Vágum hevur týski Karl Heinrich Ulrichs, sum var løgfrøðingur og politikari, eisini sagt eina søgu úr Sumba, Der Mönch von Sumbö (Leipzig 1885).
Soleiðis byrjar týska vampýrsøgan Manor:
“Mitten im nördlichen Ocean liegt eine Gruppe von 35 Inseln, einsam und verlassen, gleich fern von Schottland, Island und Norwegen, die Faröer genannt; öde, felsig, wolkenumschleiert, durchtönt vom schwermutsvollen Geschrei flatternder Möwen und Kieren, umrauscht von brandenden Wogen, fast stets in Nebel gehüllt. Im Sommer Bergesgipfel, 1800 und 2000 Fuß über dem Meere; rauhe Felsen; düstere Schluchten; Tannenurwälder; tausende von Quellen, die sich oft aus großer Höhe tosend und schäumend hinabstürzen von Block zu Block. Die Ufer tiefeingeschnitten von Buchten und Fjorden; fast überall unnahbar von hohen Felsen umsäumt. Das Meer klippenvoll ringsum; hie und da gänzlich verrammelt; beunruhigt von Wasserwirbeln; von wilden Strömungen durchwogt. Nur 17 sind bewohnt. Strömö und Wagö trennt nur ein schmaler Sund; durchschwimmbar; freilich gehört ein kühner Schwimmer dazu. Mancher Ortsname erinnert an die Zeit, da auf den Färöern noch keine Kirchen standen und der alte Glaube noch nicht vertrieben war, z. B. Thorshavn an der Küste von Strömö, d. i. Strominsel.
In jenen Tagen ruderte von Strömö ein Fischer mit seinem 15jährigen Sohne ins offene Meer hinaus. Es erhob sich ein Sturm; das Boot schlug um; in den Klippen von Wagö warf es den Sohn. Das sah auf Wagö ein junger Schiffer. Sprang in die Wellen, schwamm zwischen die Klippen, ergriff den treibenden Körper, zog ihn ans Land. Setzte sich mit ihm auf einen Block; hegte den Halberstarrten auf seinen Knieen in den Armen. Da schlug dieser die Augen auf.
Schiffer: »Wie heißt Du?«
Knabe: »Har; ich bin von Strömö«
Ruderte ihn über den Sund nach Strömö zurück; brachte ihn zu Lära, seiner Mutter. Dankbar umschlang beim Abschied der Knabe den Hals seines Retters. Der Vater ward als Leiche von den Wellen ans Land gespült. Der Schiffer hieß Manor.”
Soleiðis endar týska vampýrsøgan Manor:
“Eines Morgens saß sie an seinem Bett, da er noch schlief. Ein Monat war verflossen seit dem Schiffbruch. Es war noch früh. Sie weinte. Da schlug er die Augen auf.
»Mutter«, sagte er mit schwacher Stimme, »ich muß sterben.«
Sie: »O nein, mein Kind! Du sollst so jung nicht sterben!«
Er: »Doch, doch! Er ist wieder bei mir gewesen. Wir haben mit einander geredet. Wir saßen auf dem Stein unter der alten Buche im Wald wie sonst; er schlang seinen Arm wieder um meinen Hals und nannte mich »Min Jong«. Heut Nacht will er wieder kommen und mich holen. Er hat es mir versprochen. Ich kann es nicht aushalten ohne ihn.«
Sie beugte sich über ihn und ihre Tränen flossen reichlich auf sein Bett. »Mein armes Kind!« sagte sie und legte ihm ihre Hand auf die Stirn.
Als es Nacht ward, zündete sie eine Lampe an und wachte bei ihm am Bette. Still lag er da; schlief nicht; schaute schweigend vor sich hin.
Er: »Mutter!«
Sie: »Was willst Du, mein guter Sohn?«
Er: »Legt mich mit in sein Grab! Ja? Und zieht ihm den schrecklichen Pfahl aus der Brust!«
Sie versprach es ihm mit Händedruck und Kuß.
Er: »O, bei ihm muß es sich so süß liegen im Grabe!« – –
Da kam Mitternacht heran. Auf einmal verklärten sich seine Züge. Hob ein wenig den Kopf, als horche er. Mit glänzenden Augen schaute er nach dem Fenster und nach den Zweigen des Fliederbaums.
»Sieh, Mutter, da kommt er!« – –
Das waren seine letzten Worte. Da brachen ihm die Augen.
Sank in die Kissen zurück und entschlief.
Und sie taten, wie er gebeten.”
Týska søgan Manor er eisini týdd til enskt.
Gøta í Berlin kalla eftir Ulrichs
Í desember í fjør varð ein miðbýargøta í Berlin navngivin av nýggjum. “Gamla gøtunavnið, sum vísti til ein vónleysan politikara, sum fyrst í 1900’talinum stóð fyri rasistiskar og homofobiskar tankar, varð broytt til Karl-Heinrich-Ulrichs-Straße”, sigur Wieland Speck ovurfegin um broytingina í býarpartinum Schöneberg, har samkynd møtast. “Sjálvandi var eg millum tey møttu á hesi gøtuni fyri jól og tók onkra mynd. Stigtakarin er maðurin við húgvu og gráum skeggi til vinstru fyri miðjuna, Gerhard Hoffmann. Hann veit alt um høvundan Ulrichs, sum skrivaði klassisku søgurnar úr tykkara hugtakandi landi”. Í hesi somu gøtu búði Christopher Isherwood (1904-1986) eina tíð og skrivaði Goodbye to Berlin (1939), sum filmurin Cabaret (1972) bygdi á.
Eiler fer at siga ‘Søguna um hitt slagið’
Eiler Fagraklett, stovnari og nevndarlimur í LGBT, er í hesum døgum farin undir at savna tilfar til eina bók, ið ber heitið Søgan um hitt slagið.
Eiler upplýsur, at við støði í drúgvum kanningararbeiði fer Søgan um hitt slagið at lýsa ta ósagdu søguna hjá sam-, tví- og tvørkyndum føroyingum. "Søgan verður søgd við bæði søguligum og samtíðar lýsingum av hesum føroyska minnilutabólki, og bókin fer at varpa ljós á teir nógvu føroyingarnar, ið søguliga vórðu noyddir at liva sítt lív í útlegd, og teir nógvu føroyingarnar, ið ikki fluttu av landinum, men sum hinvegin kendu seg noyddar at liva eitt lív í lygn, orsaka av síni kynsligu sannføring. Henda loyniliga tilveran var tíverri eisini livd á skuggasíðuni í tí føroyska samfelagnum,” sigur Eiler Fagraklett í samrøðu við Birkblogg.
“Í bókini fara vit tó eisini at hoyra samtíðarrøddir, sum greiða frá drúgva bardaganum hjá sam-, tví- og tvørkyndum føroyingum, at koma burtur úr hesi skuggasíðu, og teirra roynd at gerast ein góðkendur og samantvinnaður partur av føroyska samfelagnum.
Henda søgan er ongantíð áður viðgjørd í føroyskari bók, men mett verður, at tíðin nú er búgvin at seta hol á hetta fyrrverandi tabu evnið. Soleiðis kunnu vit sum samfelag geva hesum farnu og livandi føroyingum, ta virðing og tað pláss í føroyskari søgu, sum tey eins og aðrir føroyingar hava uppiborið”, sigur Eiler.
Eiler Fagraklett, stovnari av og nevndarlimur í LGBT Føroyar, samskipar bókina. Hann stendur somleiðis fyri mesta granskingararbeiðinum eins og hann fer at skriva ein stóran part av bókini. Afturat sær hevur hann tó fingið onnur fólk at skriva um ávís evni ella ávís øki, ið tey kenna væl til ella eru serfrøðingar á.
Søgan um hitt slagið kemur út í bókabúðirnar í heyst.


text:
ÆRSVEKTIR 29. MARS 2017
29. mars vóru vit á fjalli og góvu heilivág, og tá vigaðu vit eisini ærnar. Tær vigaðu 48,2 kg í miðal. Hetta er 3,7 kg meira, enn tá vit skannaðu 7. februar, men 4,8 kg minni enn 23. november í fjør.
Ærnar viga 2,7 kg meira enn í fjør, men hesi tøl kunnu ikki samanberast, tí í vetur hava vit givið ónum kraftfóður frá 3. november til 12. desember, meðan tær ikki fingu kraftfóður hesa tíðina tey undanfarnu árini.
Gongdin síðani skurðfjallið 2016 hevur sostatt verið hendan:
« Aftur


text:
OGNIR til sølu/leigu
BYGDARRÁÐSFUNDIR
LÝSINGAR
Arbeiðsfólk at sláa
freist at søkja: 23.05.2018
Námsfrøðingur til dagstovnaøkið
freist at søkja: 30.05.2018
Reingerðarfólk til Látipípuna
freist at søkja: 30.05.2018
KORT
VEÐRIÐ
Flaggdagshaldið 2016
22.04.2016
Flaggdagshald verður uttan fyri Miðhøllina í skúlanum í Frammibø flaggdagin 25. apríl kl. 14.00.
Marjun í Kálvalíð heldur flaggdagsrøðuna, og Vestmanna Hornorkestur luttekur.
Beint aftaná sjálvt flaggdagshaldið verður eins og undanfarin ár skipað fyri renning. Sí renniteinarnar niðanfyri.
Í Miðhøllini skipar VÍF kappróður fyri ymiskum tiltøkum.
Teir ungu rógvararnir fara at rógva stuðulsrógving av rógvimaskinu. Um fólk ikki hava fingið teknað stuðulsbræv áðrenn Flaggdagin, er møguleiki at gera hetta á staðnum, meðan róð verður.
Á skránni verður eisini tombola og fólk fáa møguleika av síggja nýggja 6-mannafarið Fortunu.
Vestmanna Kommuna bjóðar vatn og frukt og somuleiðis ein drekkamunn við onkrum afturvið inni í Miðhøllini aftan á haldið og renningina.
Fornminnisfelag
Fyri at menna áhugan millum manna fyri bygdarsaøguni og teimum sjónligu eyðkennum, sum forfedrarnir av avrikað og lagt úr hondum her á staðnum, hevur ein áhugabólkur ætlanir um at stovna ella endurstovna Vestmanna Fornminnisfelag.
Flaggdagin, kl. 16, hittast øll áhugaði til fundar uppiá í Miðhøllini til eitt kjak um fornminnini í bygdini.
Øll eru hjartaliga vælkomin.
Renniteinarnir
Tveir teinar eru at velja ímillum. Á longra teininum, sum er 5,8 km, verður runnið/gingið frá Miðhøllini, inn eftir Ovara Vegi, inn á Fjørð, út eftir Niðara Vegi, Bakkavegi, niðan ígjøgnum Gerðisbrekku, út á Stíggj og inn eftir Gerðisvegi og Toftavegi. Málið er við frammanfyri Miðhøllina.
Styttri teinurin, sum er uml. 3,2 km, er frá skúlanum, inn eftir Ovara Vegi, inn á Fjørð, út eftir Niðara Vegi, niðan ígjøgnum Heygabrekku, og niðan til málið.
Til ber at síggja teinarnar við at trýsta á myndina niðanfyri, so hon gerst størri.
KOMMUNUSKRIVSTOVAN
Vestmanna kommuna
Bakkavegur 8
Postboks 91
FO-355 Vestmanna
Tel. +298 770 100
Fax +298 770 101
vestmanna(a)vestmanna.fo
Kommunuskrivstovan er opin:
mánadag-fríggjadag
kl. 9.00 - 15.00
Kontunummur
Eik Banki: 9181-123.097.4
Bank Nordik: 6460-110.628.9
Suðuroyar Sparikassi: 9870-997.298.7
Barnaansing: 6460-156.028.1
Staðið FM 101
Sunnukvøld frá kl. 21
Hóskvøld frá kl. 21 (endursendingar)


text:
Rigga tangarnar til
Landsstýriskvinnan verður á Fugloyanni seinni í dag, tá íverksetanaravtalan millum Fugloyar kommunu, Magn, SEV og Strandferðsluna, verður íverkset.
Norðlýsið er á staðnum og hevur tikið nakrar myndir.
Tangin við olju stendur á einum lastbil, sum síðan koyrir út til húsarhaldini at fylla í.
Tangarnir hjá húsarhaldunum skulu verða fullir fyrst í september mánað, tí SEV vil raðfesta sínar egnu tangar í fall illveður verður.
Merkisdagurin verður í dag kl. 13:30, og hevur fylgjandi skrá:
Amalia í Frammistovu, borgarstjóri bjóðar vælkomin.
Sirið Stenberg, landsstýriskvinna flytir fram røðu.
Olja verður latin til fyrsta kundan.
Aftaná bjóðar Fugloyar kommuna til ábit í lærarahúsinum á Kirkju.


text:
Foto: Thron Ullberg
Åsa Larsson er svenskur rithøvundur, fødd 28. juni í 1966 í Kiruna. Hon býr nú í Mariefred nær við Stockholm.
Åsa Larsson er serliga kend sum krimihøvdundur. Høvuðspersónurin í krimibókunum hjá henni er Rebecka Martinsson. Á føroyskum hava vit eina av bókunum hjá henni: Sólstormur, sum fekk debutantprísin frá Svenska Kriminalakademinum
Pax bøkurnar er hennara fyrsta roynd saman við Ingela Korsell og Henrik Jonson at skriva bøkur fyri børn.
Ingela Korsell
er svenskur rithøvundur og granskari. Hon er uppvaksin í Uppsala og býr nú í Mariefred nær við Stockholm. Hon hevur áður skrivað tvær bøkur fyri børn.
Útgávur:
2015 Níðstongin. Pax 1
Grimurin. Pax 2
2016 Mýlingurin. Pax 3
Bjæran. Pax 4
Gasturin. Pax 5
Nykurin. Pax 6
2017 Pestan. Pax 7
2018 Hvítormurin. Pax 8
Viðtal:
Heiður:
2016 Crimetime Specsavers Award


text:
Unalaska
Unalaska (aleutiskt: Iluulux̂) er ein oyggj, Unalaska Island, og ein býur, City of Unalaska, í Alaska. Býurin er eisini hin størsti í oyggjabólkinum Aleutoyggjarnar. Orðið Unalaska stavar upprunaliga úr russiskum, Ounalashka. Unalaska Island er 549,9 km², í 2010 var fólkatalið á oynni 4.376. Hon er nakað størri enn Streymoy, sum er 373,5 km². Á Aleutoyggjum tosa tey flestu enskt, men har eru eini 500 fólk, sum tosa aleutiskt. Aleutoyggjarnar vóru einaferð undir russiskum valdi, og enn finnast spor frá teirri tíðini.


text:
Frá Barnatannrøktini á Skála:
Góðu foreldur
Sum eitt fyribyrgingarátak, ynskja vit í Barnatannrøktin á Skála, at eitt av foreldunum kemur við barninum til regluliga kanning til og við 3.fl.
Tvs. at vit framyvir ikki innkalla børnini frá 1-3.fl til kanningar/fyribyrgjandi viðgerð beinleiðis úr skúlanum.
Vinarliga
Eydna Østergaard, tannlækni
Jonnhild Reynholdsdóttir, tannrøktari
Halbjørg Zachariasen, klinikkassistentur.
Barnatannrøktin er at hitta mánadag, týsdag og hósdag frá kl.8.00-15.30.
Tele: 441272
Email:
This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.


text:
Fˇlk hava vi undran fylgt vi Ý teimum mongu kommunalu h˙sŠtlanunum Ý Havn. Eitt ˙rslit av hesum glymurdansi var, at vinnan ß Vestarubryggju fekk nokk.
═ grundini vˇru ta Tˇrshavnar kommuna og Tˇrshavnar havn, sum fingu vinnulÝvi at reisa seg.
Břrßssamgongan barslai fyrst vi eini Štlan um at flyta alla sÝna umsiting Ý Štlaa Sjˇvinnuh˙si Ý gomlu Salts°luni vi břrßssali Ý sjßlvum toppinum ß siluni.
SÝani bjˇai Tˇrshavnar havn Sjˇvinnuh˙si til s°lu ella leigu.
Smyril Line bjˇai seg fram at leiga h˙si til hotell. ═ samrß vi Tˇrshavnar kommunu var samstundis l°gd fram ein Štlan um fyri kommunalar pengar at gera Bacalao til eitt frÝtÝarparadÝs.
Bßar hesar Štlanirnar gingu vinnuni ß Vestarubryggju ov nŠr. Hjß henni rßddi um at gera vart vi seg, ßrenn allur bryggjukanturin endai sum umsiting ella undirhald.
Bryggjukanturin er lÝvŠrin
Fyrit°kurnar ß Vestaru bryggju siga seg vilja menna °ki. TŠr sÝggja m°guleikar bŠi Ý Sjˇvinnuh˙sinum og gamla Bacalao, og menningin ß Vestarubryggju eigur at vera tengd at sjˇvinnu og tŠnastu Ý hesum sambandi.
FŠr vinnan m°guleikan at fˇta sŠr, roknar hon vi, at hugskot fara at stinga seg upp.
Fyrit°kurnar leggja dent ß, at bryggjukanturin er teirra lÝvŠr. Har arbeia eini 2-300 fˇlk, og arbeisplßssini eru °kt eini 50 % seinastu fimm ßrini.
═ 2015 l°gdu 444 skip at bryggju har mˇti 372 Ý 2013. Umsetningurin er einar 7-800 miˇ kr, og virksemi er allan sˇlarringin.
Fyrit°kurnar meta tŠr ymsu Štlanirnar, i hava veri frammi Ý seinastuni, sum sÝna serligu avbjˇing, tÝ tŠr sampakka ikki vi vinnuna.
Samanumtiki er teirra meting: ôVinnuvirksemi og fyrisiting/undirhald hˇska ikki saman, tÝ virksemi Ý havna°kinum er eykent av gangi vi arbeii um kv°ldi og nßttina, ˇrˇgv av ferslu og lossing og neyugum denti ß trygd, tÝ stˇr ambo vera br˙ktö.
Ătlanin vi Sjˇvinnuh˙sinum var upprunaliga at gera ta til ein třandi tßtt Ý einum tŠnastudepli til sjˇvinnuna Ý Tˇrshavnar havn. Skal ikki meir fara fyri bakka, rŠur n˙ um, at eitt virki vinnulÝv mevirkar til at fßa Štlanirnar vestan fyri aftur ß beint.
Jˇgvan Arge břrßslimur fyri Tjˇveldi


text:
Vælkomin til bloggin hjá okkum!
Eitt sindur av øllum, kanska serliga móta, list og tónleiki
Blogg-steðgurin gjørdist ein longri steðgur. Orsøkirnar eru fleiri, harímillum webhotel sum ikki funka nóg væl, flyting til annað webhotel, HTML-kodur, uppseting, uttanlandsferðir, royndir o.s.fr. Her skal Ólavur í Búrstovu hava stóra tøkk fyri hollan stuðul og hjálp við tí tekniska!
Nú eru vit aftur, og alt er (vónandi) komið uppá pláss. Vit hava fingið okkara egna økisnavn, nýgga uppseting, nýtt logo og vit eru fyltar við nýggjum, góðum hugskotum.


text:
Alda Nielsdóttir
19.04.2018 - 20:48
Tíðindi > Pengar > Gjaldoyra
Fyri nógvum túsund árum síðani byrjaði man at brúka myntir sum gjaldoyra, og áðrenn man fekk gjaldskortið, vóru pengar nakað, man hevði í lummanum. Í hesum døgum brúka fólk sum oftast kort, tá tey eru til handils í staðin fyri at gjalda við reiðum peningi, og nú er man farin eitt stig víðari.
Nets roynir í løtuni eina nýggja skipan í kantinuni á Copenhagen Business School, har goldið verður við fingrinum. Tað er ein skipan, ið skannar æðrurnar í fingrinum.
Jan Damsgaard, ið arbeiðir á CBS og er professari í digitalisering, sigur við DR, at næsta stigið verður andlitsafturkenning, har man verður skrásettur, tá man kemur inn, og so tekur man bara tær vørurnar, man vil hava. Goldið verður, tá man fer út aftur, og so fær man eina kvittan á telefonina.
Ein tílík skipan finnst longu í Seattle í USA, har Amazon hevur latið upp nýggjan kassafrían handil, har man skannar telefonina, tá man fer inn, og so tekur man tær vørurnar, man vil hava. Alt verður skrásett av sensorum og myndatólum, so rætta upphæddin verður trekt av Amazon-kontuni, tá man skannar telefonina aftur á veg út.
Við einari slíkari skipan sleppa fólk frá at standa og bíða eftir at sleppa framat at gjalda við kassan, tá tey eru til handils, og starvsfólkini í handlinum kunnu taka sær av øðrum uppgávum.
Men vilja fólk hava fingraskanning og andlitsafturkenning?
Tað heldur Jan Damsgaard, at tey vilja.
Hentleikar fara fram um óttan fyri eftirlit, sigur hann. Hann heldur, at gjaldskortið og pengar, sum vit kenna teir í dag, eru á veg í søguna. Hann er heilt vísur í, at gjaldskortið fer at hvørva, og pengar eru skitnir og truplir at fáast við, og tá teir einaferð hvørva, fara vit ikki at hugsa so nógv um tað, sigur hann.