text:
Í Det gode Håb og Íslandsklokkuni taka javnaldrarnir
William Heinesen og Halldór Kiljan Laxness báðir evni úr
trý hundrað ára gomlum hendingum og viðurskiftum undir danskari hjálandastjórn í hvør sínum landi, ávikavist Føroyum og Íslandi. Hetta er forvitnisligt og rópar eftir samanburði millum hesi bæði stórverkini eftir tvey høvuðsskald í tjúgundu øld.
Spurningurin um støðuna hjá skaldsøguni sum listagrein ella tekstslag – er tann stóra søgan møgulig í okkara tíð ella er skaldsøgan deyð? – hesin spurningurin, sum m.a. krevur skilmarking av skaldsøguni sum fyribrigdi, verður ikki viðgjørdur her. Milan Kundera sigur um skaldsøguna, at hon er evropeisk av uppruna og hevur uttan slit trúgv fylgt okkum, síðan nýøldin byrjaði, og at tað var tá, at
„the passion to know“, sum Husserl metti var kjarnin í evropskum anda, greip skaldsøguna og gjørdi, at hon fór at rannsaka tað ítøkiliga mannalívið og verja tað móti „the forgetting of being“;... Tað er í hesi merking, at eg skilji og taki undir við Hermann Broch, tá ið hann alsamt tekur uppaftur: Einasta raison d’être, t.e. tilverurættur, hjá nakrari skaldsøgu er, at hon rakar við tað, sum bara skaldsøgan kann raka við. Ein skaldsøga, sum ikki rakar við ein higartil ókendan part av tilveruni, er siðleys. Kunnskapur er einasta dygdin hjá skaldsøguni.
Kundera 1988: 5-6; týð. T.S.
Hetta merkir m.a., at søguligar skaldsøgur eiga at vera annað enn søgugransking, sum er latin í persónar og hendingar til stuttleika. Milan Kundera noktar ikki, at skaldsøgan kann doyggja, kanska er deyð og eingin saknar hana, tí tíðarandi fjølmiðlanna biður um skjót og løtt svør og brýggjar seg ikki um at hoyra frá skaldsøgum, at vitan er torvunnin og sannleik-in smeðin:
The novel’s spirit is the spirit of complexity. Every novel says to the reader: „Things are not as simple as you think“. That is the novel’s eternal truth, but it grows steadily harder to hear amid the din of easy, quick answers that come faster than the question and block it off. In the spirit of our time, it’s either Anna or Karenin who is right, and the ancient wisdom of Cervantes, telling us about the difficulty of knowing and the elusiveness of truth, seems cumbersome and useless.
Kundera 1988: 18
Viðvíkjandi skyldskapi millum skaldsøgurnar Det gode Håb og Íslandsklukkuna sigur Glyn Jones í bók síni um William Heinesen:
Man har også påpeget et slægtskab med Laxness’ roman Islandsklokken, men dette skyldes nok snarere den ydre omstændighed, at begge romaner omhandler det danske kolonistyre, end nogen virkelig litterær lighed, idet stemningen og opbygningen i de to bøger slet ikke er den samme.
Jones 1974: 201
Við hesum orðum havnar Glyn Jones samanburði millum bøkurnar; og hann ber síðan Det gode Håb saman við bøkur, sum honum tykjast líkjast henni í huglagi og uppbygging, og sum hann veit, William Heinesen hevur lisið. Samanburðurin hevur til endamáls at vísa á beinleiðis ávirkan og bókmentaligt samband millum verk, og tað er í samsvari við ævisøguliga og sálarfrøðiliga háttalag Jones.
Spurdur um menningin í skaldskapinum hjá honum og Halldóri Laxness er sambærilig – eitt nú Nóatún sambærilig viðSjálfstætt fólk og Salku Valku frá 1930-unum, og Det gode Håb við Íslandsklokkuna – sigur William Heinesen, at so er ikki og leggur aftrat, at hann hevur bara hitt Laxness eina ferð (Skyum Nielsen 1984).
Skaldsøgurnar eru vissuliga ólíkar. Og samanburður mín hevur ikki til endamáls at vísa bókmentaligt samband frá teirri eldru til ta yngru, ella samband hjá hesum báðum skaldsøgunum við eitt triðja verk, men lata skaldsøgurnar varpa ljós hvør á aðra, bæði tað sum líkist í báðum bókunum og – ikki minni – munin. Sum nevnt tykist mær tað forvitnisligt, tí so nógv er felags í tí søguligu bakgrundini, evninum sum høvundarnir taka upp, og so nógv er kortini ólíkt í føroyskari og íslendskari søgu. Harumframt vóru bøkurnar skrivaðar at kalla um sama mundið. At bera saman tað, sum á ymsan hátt er sera ólíkt, og á ymsan hátt er bæði líkt og skylt og umskarast so og so – er ofta ein góður máti til at raka við júst tað serstaka, hjartatáttin, í einum verki og hjá tí skaldi og teirri mentan, sum skapaðu verkið.
Det gode Håb kom út í 1964. Men longu í tjúgunum hevði William Heinesen (1900-1991) sett eina søgu saman um sama evnið, sum ikki varð prentað, og síðan hevði hann javnan arbeitt við evninum, til hann skrivaði Det gode Håb eftir trimum árum; í einum viðtali í 1965 greiddi William frá, hvussu Det gode Håb var vorðin til og segði m.a.:
...bogen er taget op med års mellemrum. Jeg har flere gange været inde på at lave en ny roman over emnet, og det gjorde jeg så for tre år siden. Denne bog er altså skrevet i løbet af tre år.
Søe, Poul Erik 1965: 5
Íslandsklokkan eftir Halldór Laxness (1902-1998) kom upprunaliga út í trimum bindum:Íslandsklukkan (1943), Hið ljósa man (Ljósa moy, 1944) og Eldur í Kaupinhafn (1946). Halldór skrivar í greinini „Høvundurin og verk hansara“ (Vettvangur dagsins 1942) um spurningar, sum stinga seg upp viðvíkjandi sambandinum hjá skaldinum við evni sítt, sína tíð og samfelag. Tað er Íslandsklokkan sum ger um seg í huga hansara, tá ið hann m.a. skrivar:
...ein høvundur er nýfarin undir eina bók, sum hann í átjan ár hevur biðið gudarnar sleppa sær undan at skriva. Høvundurin heldur uppgávuna vera sær ov tunga, hann nøtrar framman fyri øllum hesum stríðandi lívi sum krevur at hann gevur tí mál og form, noktar tvørt og noktar aftur at seta seg í henda váðan – men hann hevur nú einaferð sett seg í veð fyri skapandi megi lívsins og hon heldur á at krevja hann heilan og allan...
Halldór Laxness 1992
At Det gode Håb og Íslandsklukkan báðar vóru so leingi í umbúna, kann hava havt ymsar orsøkir. Høvundarnir hava báðir lagt áherðslu á, at í verki, sum sigur frá fortíðini, fáast rithøvundar altíð eisini við samtíð sína, og at tað er æðraslátturin í samtíðini, sum gevur verkinum lív. Um tað, hvussu eitt yrkisevni verður til, sigur Halldór Laxness:
Við sjálvum yrkisevninum er tað sum við forminum. Samtíðin, tað livandi lívið rundan um høvundin og í barmi hansara, noyðir yrkisevni upp á hann, sum hann allarminst hevði grunað, sum hann kanska hevur flýggjað undan í nógv ár...
Halldór Laxness 1992
Um tað at skriva um samtíðina í skaldskapi, sum fæst við fortíðina, sigur William Heinesen m.a.:
Det færøske samfund er et klistret samfund. Det er næsten umu-ligt at være forfatter her. Derfor henter færøske forfattere ofte deres emner i en tidligere tid. Så har man friere hænder, det er behageligere. Man kan udmærket kritisere nuværende forhold selv om man henlægger handlingen til en tidligere tid, som jeg selv gjorde i Det gode Håb.
Skyum-Nielsen 1984:103, áherðsla T.S.
Det gode Håb og Íslandsklokkan hoyra til tekstslagið søguliga skaldsøgu; tað er skaldsøga, sum lýsir persónar og hend-ingar í farnari tíð og endurskapar søguligu bakgrund teirra. Í okkara føri snýr tað seg um hendingar, persónar og umhvørvi í 17. og 18. øld. Men tað er einki at ivast í, at skaldsøgurnar Íslandsklokkanog Det gode Håb eisini standa við báðum beinum í 20. øld, at tær eru um yvirgang og einaræði í samtíðini. Og tað er trúligt, at tær ósambærligu royndirnar av gongdini í samtíðini – haruppií tvey heimsstríð umframt stórar rembingar og broytingar á heimavølli – hava gjørt tað alt annað enn lætt hjá høvundunum at fáa fastatøkur á fortíðini, sum teir ætlaðu sær at viðgera – júst av tí at tað farna lýsist ikki uttan í ljósinum frá løtuni nú. Her kann liggja nakað av orsøkini til, at hesar skaldsøgurnar vóru so leingi í umbúna og í gerð.
Við sínum sterku nútíðartilsipingum eru hesar báðar skaldsøgurnar í samsvari við hugmyndirnar hjá marxistiska ungarska bókmentafrøðinginum Georg Lukács um ta søguligu skaldsøguna; hann metti ta søguligu skaldsøguna, sum stóð í blóma í tretivunum, at hava avgerandi týdning sum mótstøða móti fasismuni.
Det gode Håb og Íslandsklokkan hava nógv felags evnisliga í tíðarlýsing síni. Í báðum skaldsøgunum fer yvirvaldið, embætismenn hjá danska einavaldskonginum, bæði veraldligir og kirkjuligir, harðliga fram móti tí líðandi almúguni. Í hesari kúgan av almúguni draga yvirstættin í landinum og danska embætisvaldið í mongum føri eina línu. Men landsins gamla yvirstætt, ognarstættin, er komin á fallandi fót. Í Íslandsklokkuni hevur henda yvirstættin enn ein leiklut og roynir at halda fast við rættindi síni at stýra og døma í landinum. Í Det gode Håb er hon fallkomnari enn so, eingin stirðil er eftir í henni. Í báðum søgunum verða stór og smá lógarbrot revsað ógvuliga strangt, annaðhvørt tað er ímóti einahandlinum ella ognarrætti og lunnindum hjá yvirstættini. Kirkjan krevur ,rætta‘ – ortodoksa – trúgv, sum hevur í sær treytaleyst lýdni móti bæði veraldliga og kirkjuliga yvirvaldinum; men um somu tíð blómar pátrúgv og gandakynstur, sum ofta eru einastu hjálparráðini, ið standa tí neyðstøddu almúguni í boði. Bremarhólmur, heinging og píning koma fyri í báðum bókum. Tó verða gandakellingar og -kallar ikki brend í Det gode Håb sum í Íslandsklokkuni; munurin er í samsvari við tað, vit vita úr søgu Føroya og Íslands. Lýsingin svarar til ta døkkastu tíðina í søguni hjá báðum londunum, í Føroyum nevnd Gablatíðin eftir feðgunum von Gabel, ið hvør undan øðrum høvdu Føroyar í leni, og sum Det gode Håb eisini sigur frá.
Staklutir í teimum sannsøguligu heimildunum fáa frá báðum høvundunum fría viðferð, verða boygdir undir heildina og undir listarliga endamálið. Teir tætta og styrkja tað einstaka, so-leiðis at tað varpar ljós á tað týpiska og almenna í søguni. Hetta er í samsvari við tað sum Georg Lukács skrivar um realismu og viðferðina av heimildum í søguligum skaldsøgum:
Tað sum sær út sum ótømandi uppáfinningarsemi hjá teimum miklu realistisku høvundunum – og tann søguliga skaldsøgan er eitt heilt serstakt dømi um hetta – kemst av, at teir handfara tilfar sítt so frítt: Teir kenna menniskjuni, sum lív fólksins skapar, nóg væl til at teir kunnu geva hugflogi sínum leysar teymar og kortini ikki fara frá sannleika hins eyðmerkta, týpiska; teir eru nóg kunnigir við lív fólksins til at duga at finna upp á hendingar, sum lata tann djúpasta sannleikan koma fram greiðari og skilligari enn í gerandislívinum sjálvum.
Lukács 1976: 303, týð. og áh. T.S.
V.ø.o. tann ,djúpasti sannleikin‘ kemur týðuligari fram í fríu framseting skaldsins enn í sjálvum hendingum lívsins; mótsetningin til hesa frælsu viðferðina av heimildum í teirri listarligu umskapanini av veruleikanum kallar G. Lukács ,dyrkan av sannroyndum‘ og um hana hevur hann hesi hørðu orðini: „The ,cult of facts‘ is a miserable surrogate for this intimacy with the people’s historical life. And for this surrogate to dress itself up in belles lettres and to pass off a smooth or mannered prose as epic only aggravates the situation...“ (Lukács 1976: 303).
Høvuðspersónur í Det gode Håb er Peder Børresen, danskur prestur í Havn. Hansara levnað hevur verið soleiðis, at allar dyr eru honum læstar í teimum miðstaddari pørtunum av kongsríkinum. Í Íslandsklokkuni er høvuðspersónurin Arnas Arnæus, ein høgt settur íslendskur mentamaður í Keyp-mannahavn við tveimum høvuðseykapersónum, Snæfríð Íslandssól og Jóni Hreggviðssyni, sær við lið.
Høvuðspersónar í søguligum skaldsøgum mugu vera „søguligir“ á avgerandi hátt. Peder Børresen og Arnas Arnæus hava sínar fyrimyndir í Lucasi Debes, sum kom úr Danmark og gjørdist prestur í Havn (1623-1675), og Árna Magnússyni (1663-1730), handritasavnara, skrivara í kongliga skjalasavninum í Keypmannahavn og fyrsta professara í danskari fornfrøði. Men Børresen og Arnæus eru als ikki sannsøguliga neyvar myndir av nevndu monnum, tó at teir læna týðandi eyðkenni frá teimum. Í staðin eru teir umboð og miðlar fyri søguligar drívkreftir í sínari tíð; og á tann hátt, og ikki við at ,dyrka sannroyndir‘, koma høvundarnir gjøgnum høvuðspersónarnar framat við søgutulking síni. Her kunnu vit aftur kveita at hugmyndunum hjá Lukács um realismu; hann sigur um hetjurnar í skaldsøgunum hjá Walter Scott:
Tað er uppgáva teirra [t.e. høvuðspersónanna] at fáa samband í lag millum teir mótsetningarnar, sum fylla skaldsøguna við stríðnum sínámillum og sum við samanbresti sínum listarliga orða eina stóra kreppu í samfelagnum.
Lukács 1976: 36, týð. T. S.
V.ø.o. er tað uppgávan hjá høvuðspersónunum at vera miðlarar, kveik ella katalysatorar, fyri andstaddar kreftir í samfelagnum. Í Íslandsklokkuni stendur Arnas Arnæus millum Snæfríð Íslandssól og Jón Hreggviðsson og tey møtast ígjøgnum hann: Snæfríð Íslandssól, yvirstættarkvinnan sum vil ofra alt fyri valdið og heiðurin hjá ætt síni; og Jón Hreggviðsson, tann ognarleysi almúgumaðurin við ókúgandi lívsvilja.
Í beinleiðis framhaldi av tí omanfyri siteraða sigur Lukács:
Gjøgnum hendingagongdina, sum høvuðspersónurin stendur mitt í, verður funnið eitt uttanveltað øki, har sum menniskjansligt samskifti fæst í lag millum teir andstøddu, stríðandi samfelags-máttirnir.
Lukács 1976: 36
Arnas Arnæus er maðurin, ið vegna útbúgving og mentan sína er komin høgt í samfelagnum sum kongligur embætismaður, men støða hansara er treytað av vælvild á hægsta stað; hann svarar til ta høgt útbúnu millumstættina í dag, sum livir av at selja tí almenna ella borgaraskapinum sína serfrøði. Hann er atvoldin til, at hini bæði hittast og til at stríðið, sum tey stríða sínámillum, fær øll tey fjølbroyttu brigdi, sum tað fær.
Børresen í Det gode Håb umboðar sum prestur eisini eitt so-vorðið neutralt, felagsmenniskjansligt øki og er miðlari millum samfelagsliga andstaddar kreftir. Hann er sálarhirði og leið-beinari hjá almúguni eins væl og yvirvaldinum og hevur sína gongd hjá báðum pørtum; hann stendur saman við almúguni, men tá ið mótsetningarnir harðna og almúgukvinnan Anna Løwe gevur Cattorp kommandanti eitur, má Børresen vegna embæti – og samvitsku sína – røkta hann; tí hóast Cattorp er ein djevul í menniskjulíki, so er hann eisini menniskja í guds mynd, og hann er embætismaður einaveldisins eins og Børresen sjálvur.
Um vit einaferð enn kveita til bókmentafrøðingin Lukács, so sigur hann um ta listarligu framsetingina av andstøddum kreftum og leiklutin hjá høvuðspersónum í teirri søguligu skaldsøguni:
Við tað at tey, sum standa á odda fyri hesum stríðandi máttum [vegna andstaddar samfelagskreftir] altíð eru ovurhugaðir floks-herjar hvør sínumegin, er vandi fyri, at stríð teirra gerst lítið ann-að enn ein ytri mynd av sínámillum oyðing og als ikki kann hugtaka lesaran og vekja samkenslu hansara. Her er tað, at høv-uðspersónur sum er miðalmaður [the mediocre hero] verður umráðandi fyri bygnaðin.
Lukács 1976: 37, týð. T.S.
Her avmarkast samsvarið millum høvuðspersónar í søguligum skaldsøgum, sum Lukács tulkar tað út frá skaldsøgunum hjá Scott, og høvuðspersónarnar í skaldsøgunum, sum er til umrøðu her; tí Arnas Arnæus og Børresen prestur eru neyvan miðalmenn, „mediocre“, men á sín hátt stórmenni, hóast teir á ongan hátt eru lýtaleysar hetjur. Á hin bógvin miðla teir eins og høvuðspersónarnir hjá Lukács millum mótsetningar, bæði vegna samfelagsstøðu sína og vegna intellektuella lyndi sítt til at síggja nógvar ymiskar síður á flestum fyribrigdum.
Stórur stættamunur er í samfeløgunum í skaldsøgunum í samsvari við tíðina, sum tær lýsa: jarðarogn og embæti hava við sær lunnindi og framíhjárættindi; samsvarandi eru tey ognarleysu rættindaleys og liva av náði, sbr. t.d., at Jón Hreggviðsson er uppisitari á eini vánaligari jørð, sum kirkjan hevur í umsjón; og havnarfólk, kollektivi eykahøvuðspersónurin í Det gode Håb, eru hálvavegna trælir undir danska embætisvaldinum og føroysku bóndunum. Í Íslandsklokkuni eru undir liðini á hesum mannamuninum tjóðskaparmótsetningar millum íslendskt og danskt annar høvuðstráðurin. Innihaldið í tjóðskaparkensluni er ymiskt alt eftir úr hvørjari stætt persónarnir eru, sum talan er um. Tað er helst Arnas Arnæus, sum rúmar teimum margtýddu tjóðskaparmótsetningunum: hann er meira enn eina ferð nevndur „mestur Íslendinga“, men han svíkur Snæfríð – „sól Íslands“ – og giftist donskum „flagdi“ – til tess at bjarga tí einasta Íslandi, sum er til í hansara huga og er goymt í skinn-bókunum; nøkur av teimum dýrmætastu bløðunum eru goymd og verða funnin júst í kroysuni hjá Jóni Hreggviðssyni. – Í Det gode Håb liggja tjóðskaparmótsetningar ikki uttaná, men eru kortini til staðar í veftinum í skaldsøguni. Meira um tað seinni.
Tann 20. aldar nútíðin, sum bøkurnar eru vorðnar til í og sum, eins og fyrr sagt, fortíðin – tað umber seg ikki – verður tulkað útfrá, eyðkennist eins og gamla tíðin av stórum stætta-muni hóast í øðrum hami. Stættastríð, kollveltingar, kjak um hvørt tær kúgaðu stættirnar eiga at vinna sær rættindi við harðskapi ella samráðing, yvirgangur frá ráðandi stætt, hug-myndamisbrúk, eyðkenna øldina. Somuleiðis tjóðskaparlig frælsisstríð um allan heimin, eisini í Íslandi og Føroyum. Í Íslandsklokkuni finna vit tjóðskaparligu hugmyndafrøðina, sum tók seg upp í Vesturheiminum um 1800 og um 1940 hevði fingið størsta aktualitet í Íslandi við kravinum um politiskt fullveldi samsvarandi sjálvstøðuga tjóðskaparliga mentanarliga samleikanum; soleiðis eru krøv og spurningar samtíðarinnar tulkað inn í lýsingina av einari eldri tíð.
Í Det gode Håb er tað ikki á sama hátt tjóðskaparliga hugmyndafrøðin við kravinum frá 1946 um politiskt fullveldi sum ófrávíkiligari fylgju av sjálvstøðugum tjóðskaparligum mentanarligum samleika, ið verður tulkað inn í fortíðarlýsingina. Har eru onnur rák. Bjargingarvónin, brævið sum Børresen smuglar til stjórnarhøvuðsstaðin í landsuðri, haðani umbótin eigur at koma við rættvísari og mannbetri embætismonnum, er ein parallellur til heimastýrislógina frá 1948, av summum kallað „Frælsisbrævið mikla“, av øðrum dømt í sand og øsku.
Frásagnarháttur er ikki nakað, sum bara er útvortis og skilt frá evni og tema ella boðskapi í tí, sum sagt verður frá. Frásagnarhátturin er á integrerandi hátt partur av heildini; tá ið høvundurin velur frásagnarhátt, tekur hann eisini avgerð um temað, boðskapin og evnið.
Det gode Håb er søgd í fyrsta persóni, formliga subjektivasti frásagnarhátturin, og søgumaður er Børresen: skaldsøgan er brøv hansara til ein gamlan lestrarvin, prest í Noreg. Tað er tørvurin fyri at orða seg, sum fær Børresen at skriva, men rit-eftirlit – sensurur – ger tað ov hættisligt at senda brøvini og tí eru eingi svør. Sjónarhornið í Góðu Vón er fullkomiliga bundið at Børresen, eftirgáan, úrvali og tulking hansara. Bara í einum brævi til fútan, sum kemur Børresen í hendur, er Børresen beinleiðis lýstur av øðrum enn sær sjálvum.
Søgumaður, ið ger dúgliga vart við seg, er sera vanligur í skaldskapi Williams, ein søgumaður við træðrum til skald-skap á manna munni, sum í Føroyum helst stendur í væl meira beinleiðis sambandi við tær modernaðu bókmentirnar enn hann ger í stórsamfeløgunum í Vesturheiminum. Á hin bógvin er her talan um brævaskaldsøgu, sum er ein gamal listarformur í evropeiskum bókmentum.
Lesarin av Góðu Vón er í hondunum á Børresen. Hann verður okkum sjónligur og sera menniskjansligur við dygdum og vommum. Myndugleiki hansara sum søgumaður styrkist av, at hann er sjónarvitni til tær nógvu av hendingunum – summar frættir hann um; hin vegin minnir hann okkum alsamt á veikleika sín. Á henda hátt ger hann bæði: styrkir álitið hjá lesaranum á trúvirði sítt og letur upp møguleika fyri at hugsa sær aðrar tulkingar og áherðslur enn hansara. Søgumaðurin er hægsti myndugleiki í skaldsøguni; men um somu tíð hevur myndugleikin eitt mark, tí søgumaðurin er sjálvur partur av søguni.
Frásagnarhátturin í Íslandsklokkuni er triðjapersónsfrásøgn, formliga objektivasti frásagnarhátturin. Søgumaðurin stendur uttan fyri og oman fyri frásøgnina. Høvuðspersónarnir eru lýstir við nøkrum fáum týðuligum eyðkennum sum einstaklingar og verða, sum tað líður á søguna, umboð og tekin fyri hugmyndirnar, sum taka tøk í skaldsøguni. Hetta er frásagnarhátturin í íslendingasøgum, og við at velja skaldsøgu síni hann undirstrikar høvundurin ta lovprísan av fornbókmentunum, sum er grundtónin í Klokkuni.
Tann objektivi søgumaðurin í Klokkuni letst ikki at vera alvitur; men hann hevur til eitt vist fullan myndugleika, sum lesarin má geva seg undir:
Henda sama dag, tá ið tey, sum áttu uppafturtikið mál á Ting-vøllum við Øksará ella vóru stevnd til at vitna í slíkum málum, bíðaðu eftir kongsins súpan, er tað at frætta úr Brøðratungu, at húsfrúgvin reis úr rekkju og bað húskallarnar fara eftir hestum, tí hon ætlar at fara. Teir søgdu, at bóndin var uppaftur riðin heim-anífrá, og at eingi ríðingarross vóru eftir.
Hon segði:
Tit minnast hestin, sum stóð bundin við hestasteinin og eg bað tykkum fletta.
Teir flentu hvør móti øðrum.
Íslandsklokkan 308-309
Her er sagt frá úr erva og uttanífrá og á tann hátt, at søgu-maðurin vísir okkum søguna, t.e. hann sigur frá tí, sum eitt vítt skoðandi yvirmenniskjaligt eyga kundi sæð, men sigur t.d. ikki frá hugsanum; á henda hátt byggir Klokkan upp realismuillusjón sína: søgumaðurin sigur frá tí, sum tað ber til at síggja, ikki frá ,ímyndaðum‘ hugsanum o.s.fr. Út frá tí ,vísta‘ má lesarin sjálvur knýta saman hendingar, gera niðurstøður og tulka. Søgumaðurin borðreiðir bara tær objektivu hendingarnar; tað er lesarin, sum tulkar og skilur út frá teimum objektivu lýsingunum.
Landafrøðin í skaldsøgunum báðum er ólík, og tann munurin hevur samband við grundvallarhugsanir teirra um tjóðskap og samleika.
Tá ið Det gode Håb byrjar, er Børresen nýkomin til Føroya; tann frásagda tíðin røkkur eisini um siglingina og ódnarveðrið á veg til Føroya, men søgan fer øll fram í Føroyum – brøvini eru skrivað har. Tó, sjónarringurin í skaldsøguni er víðari: brøvini eru skrivað til vinmannin í Noreg. Ísland kemur inn í myndina við handilsskipum úr Danmark til Íslands og øvugt, sum koma inn í Føroyum; t.d. smuglar Børresen kærurit sítt móti embætismonnunum við skipinum „Håbet“, sum er ávegis til Danmarkar úr Íslandi, og tíðindini um fall Gabels berast við „Concordiu“, skipi íslendska felagsins (s. 329). Sostatt røkka markini á søgu-samfelagnum um dansk-norska einavaldsríkið, sum Føroyar og Ísland eru uppií.
Landafrøðin í Íslandsklokkuni er ein onnur. Miðdepil henn-ara er bæði í Íslandi – og har eru Tingvøllir brennidepilin, staðurin hjá tí forna lóggávu- og dómstinginum, altinginum – og kongs- og stjórnarstaðnum Keypmannahavn; politiska stríðið stendur ímillum hesar báðar miðdeplarnar, og lýsingin ímyndar støðuna: samband er ímillum tær fallkomnu og niðurrapaðu tingmannabúðirnar á Tingvøllum og ta glæsiligu borgina hjá íslandskeypmanninum í Keypmannahavn (Íslandsklokkan 141-143). Skaldsøgan røkkur í frásøgn síni haraftrat til Hollands og Týsklands umframt til Svøríkis, Amerika og Rom – men til Føroya og Noregs hevur hon eingi ørindi.
Hesin munurin á sjónarringi og landafrøðiligum umhvarvi er knýttur at teimum ólíku meginhugmyndunum og frásagnarháttunum í skaldsøgunum. Frásøgnin í Vónini hevur sín avmarkaða landafrøðiliga sjónarring, ið er knýttur at eg-søgumanninum Børresen í samsvari við hansara lív og virkisøki. Harafturímóti er triðjapersónssøgumaðurin í Klokkuni stað-settur uttan fyri og oman fyri søgu sína, men søgupersónar hansara fevna um víðar vegir í virki og levnaði sínum.
Íslandsklokkan brúkar landafrøðina til at bera fram hugmyndina um íslendskan tjóðskap og eyðkenni og leggja hann á mátistokkin hjá hinum mentaða heimi. Hugtøkini ,íslendingur‘ og ,íslendskur‘ ganga sum reyður tráður gjøgnum skaldverkið. Jón Hreggviðsson ferðast gjøgnum fleiri lond, og harav vaknar tilvit hansara um at vera íslendingur. Arnas Arnæus leitar eftir íslendskum bókum í bókasavni Vatikansins, hjartanum á hinum mentaða heimi. Aftur og aftur verður tað íslendska sett fram sum sannroynd – og um somu tíð sett spurnartekin við hugtakið og innihald tess. Sum mótsetningur íslendingsins stendur fyrst og fremst danin og harnæst týskarin.
Til samanburðar eru hugtøkini ,føroyingur‘, ,føroyskur‘, ,dani‘ og ,danskur‘ næstan ikki til í Det gode Håb. Í brøvum sínum til vinin í Noreg nevnir Børresen onkuntíð „landsens gamle tunge“ í sambandi við vísustubbar á donskum við føroyskum íblandi, sum hann sendir vinmanninum. Fyri søgu-manninum Børresen presti er hugmyndin um tjóðskap í nútí-armerking ikki til. Fyri honum er fólk – umframt at vera „menneskenes børn“ (s. 326) – tegnar einavaldskongsins. – Hjá summum persónum í Góðu Vón kemur fram mikil ættarstolt-leiki. Røðan hjá løgmanni, Jógvani Poulsen bónda, er besta dømið um tað (s. 305-308); har rósar hann sær av forfedrum sínum, sum hann sigur vera nógv mætari enn ættirnar hjá teimum donsku embætismonnunum; øði spinnur í fútan, og í svari hansara, sum Børresen endursigur, eru ,føroyskur‘ og ,danskur‘ mótsetningar: „han [Joen Poulsen] ...pralede af sin slægt som en tåbe, og i sit storhedsvanvid ville vurdere en færøisk fæstebonde og kronens lejlænding højere end en god og dygtig dansk proviantmester...“ (s. 309). Orðadrátturin er so láturligur, at speiski høvundarhugburðurin mótvegis erpni løgmansins av fedrum sínum eins og væl harratjóðardramblæti fútans er eyðsýndur. Í ógvuliga lítlan mun er tjóðskaparligt tilvit merkingarbærur táttur í persónslýsingunum. Men duldur høvundarhugburður viðvíkjandi tjóðskapi liggur kortini í skaldsøguni, eitt nú í tí at versta illmennið, Cattorp kommandantur, ber týskt navn, og týsk orð sløðast í máli hansara (s. 268). Í hesari nýtsluni av týskum navni og máli liggja tilsipingar til heimsbardagarnar á sama hátt og í fleiri øðrum bókum hjá Williami Heinesen, har høvuðkambar og yvirgangskroppar ofta bera ensk og týsk nøvn. Her dregur høvundurin upp tjóðskaparligt og moralskt mark, ikki millum Føroya og Danmarkar, men millum týskarar og tegnar danakongs.
Det gode Håb staðsetur Føroyar í útjaðaranum á tí gamla dansk-norska einavaldsríkinum. Íslandsklokkan staðsetur Ísland mitt í tí mentaða heiminum ella sum Rómaborg Norðurlanda.
Arnas Arnæus og Børresen eru humanistar. Arnas er beinleiðis mótstøðumaður hjá tí ráðandi rætttrúnni, hann er skynsemishyggjumaður og sær tað relativa í øllum. Hann tekur katólska trúgv fram um ta luthersku av mentanarligum orsøkum.
Tey humanistisku virðini, sum Arnas hámetir, eru knýtt at skynsemi, mentan, list og rættvísi. – Børresen heldur seg til ,orðið‘, sum góðum lutherskum presti sømir, men revsigleðin og pátrúgvin, sum loða uppi við ta ortodoksu samtíðina og hennara trúarsiðir, eru honum fremmand. Tað er honum í holdið borið at nýta skynsemi sína, og eins og yndishøvundur hansara, Montaigne, hevur hann ognað sær størri sjálvs-kunnleika enn samtíðin yvirhøvur. Tað stuðlar upp undir umberandi lyndi hansara, sum mildar hansara sterku rættvísiskenslu. Atburðurin hjá Børresen og Arnasi móti almúguni og vesalavættum eru dømi um humanismu teirra. Arnas kemur til Íslands at kanna dómar og ógildir nógvar órættvísar dómar yvir fátækrafólk. Hann sær ikki sum yvirvaldið í Skálholti fátækdømi sum revsing fyri syndugt lív ella sum lagnu givna av gudi og sum ávaring fyri tey betur støddu. Hann vil, at sama skynsemi og harvið sama rættvísi skal galda fyri rík og fátæk. Børresen kemur til Føroya og verður prestur hjá embætismonnum og fátækradýunum í Havn; hann kundi søkt um embæti úti á bygd, men ger tað ikki, tí hann finnur kall sítt millum havnarfólk. Longu hetta ger hann illgrunaverdan í eygunum á veraldligum og kirkjuligum yvirvaldi; tí bæði yvirvaldið í Havn og bøndurnir á bygd halda seg vita, at ognarloysingarnir í Havn hava ongum at takka fyri vesaldóm sín uttan synd síni. Humanistiski kristindómur Børresens liggur í tí, at hann stendur saman við almúguni, sum hann setur dirvi í til sjálv at berjast móti kúganini. Við hugtøkum úr seinni tíðum ber til at kalla háttalag hansara borgaraligt ólýdni og stimbran av virksemi hjá fjøldini, ella grasrótarvirksemi. Á hin bógvin verður tann humanistiska løgfrøðin hjá Arnasi brúkt til fyrimuns fyri almúguna, men hetta virksemi fer fram úr erva og verður almúguni til lítið gagn í roynd: hann ógildir dómar yvir fátækradýr: tey verða náðað, men harvið missa tey brotsverk sítt og samstundis vónina um miskunn og olmussu og standa eftir við ongum.
Klokka og skip við vón í navni sínum eru tey magnmiklu høvuðssýmbolini í skaldsøgunum og standa bæði fyri samskifti og boðbera. Mótsetningar teirra eru avbyrging, og tøgn – hon, sum er tyngst av tungum, eins og føroyska máliskan sigur. Tvær yrkingar seta hesi sýmbolini í víðari samanhang innan fyri skaldskapin hjá hesum báðum høvundunum: „Stóð eg við Öxará“ (1944) eftir Halldór Laxness og „Håbets klokke“ (1953) eftir William Heinesen.
Yrking Halldórs um tá ið íslendska lýðveldið varð stovnað á Tingvøllum í 1944 er trý ørindi:
Stóð eg við Öxará
hvar glymur foss í gjá;
góðhesti úngum á
Arason reið þar hjá,
hjálmfagurt herðum frá
höfuð eg uppreist sá;
hér gerði hann stuttan stans,
stefndi til Norðurlands.
Úr lundi heyrði eg, hvar
hulduljóð súngið var;
fanst mér ég þekti þar
þann sem sló kordurnar:
alheill og orðinn nýr
álfurinn hörpu knýr,
ástvinur eingum jafn
alfari úr Kaupinhafn.
Stóð eg við Öxará
árroða á fjöllin brá
kátt tók að klíngja og fast
klukkan sem áður brast,
alskærum ómi sló
útyfir vatn og skóg.
Mín klukka, klukkan þín,
kallar oss heim til sín.
Yrking Williams varð yrkt, tá ið høvuðsstaðurin í Norðurkorea, Pyong-Yang, varð oyddur í Korea-stríðnum (1950-1953). Fyrsta ørindi av fimm í yrkingini hjá Williami er soleiðis:
Pyong-Yang! Pyong-Yang!
Uforglemmelige klang!
Uforglemmelige klokke,
sprængt i splinter gang på gang,
men dog aldrig bragt til tavshed –
stadig synger den sin sang,
håbets vilde, stolte sang!
Og tvey tey seinastu:
Hør: vi genopstår af døde
når i broderskab vi samles
for at kæmpe imod galskab,
for i fred at bygge sammen!
Sådan lyder klokkens kalden,
dagen lang, natten lang,
fra det fjerne Pyong-Yang!
Sådan lyder klokkens kalden,
håbets nye simple sang.
I al verdens knuste klokker
bor den samme unge klang.
Alle klodens hjerter banker,
dagen lang, natten lang,
takten til den store fjerne
men udræbelige sang.
Håbets klokke! Håbets klokke!
Pyong-Yang! Pyong-Yang!
Báðar yrkingarnar lovsyngja eini klokku og ljómi hennara, sum tær herma eftir í rími og rýtmu, men stórur munur er á, hvat ljómurin sigur; hjá Halldóri Laxness er hann gleði- og sigursljóð aftan á endað stríð; hjá Williami Heinesen er hann vónarljóð mitt í – og hóast – størstu neyð.
Yrkingin hjá Halldóri Laxness er um íslendskt tjóðarfrælsi; mótsetningarnir, íslendskt og danskt, leggur yrkingin í nøvnini á politisku tyngdardeplunum: Öxará, t.e. Løgberg og Tingvøllir, og Keypmannahavn, og yrkingin vísir soleiðis mynd av tí íslendska sjálvstýrisstríðnum í nøtarhylki. – Harafturímóti er yrk-ingin hjá Williami Heinesen um vápnað stríð og oyðing av stríðsávum, sum fer fram langt burturi – um tað ber til at kalla nakað stað fjarskotið nú á døgum. Navnið Pyong-Yang rennur saman við tann góða klokkuljómin, sum merkir vón, lív og brøðralag. Men tær oyðandi kreftirnar eru ikki navnnevndar og ei heldur skilmarkaðar sum mótsetningur til tær góðu kreftirnar. Brøðralagið sum klokkuljómurin boðar, gongur tvørtur ígjøgnum sovorðnar mótsetningar.
Í yrkingunum síggja vit sostatt ein mun samsvarandi mun-inum á skaldsøgunum báðum. Í Íslandsklokkuni er Ísland tyngdardepilin, haðani allir aðrir staðir verða skoðaðir; Keyp-mannahavn og forni miðdepilin fyri íslendskt sjálvstýri, Ting-vøllir, eru andstaddir pólar í tvídrátti. Í yrkingini er hetta stríðið lokið, gleðin ræður, og við beinleiðis tilsiping til Ís-landsklokkuna stendur: „kátt tók að klíngja og fast/klukkan sem áður brast“. – Í Det gode Håb eru tjóðskaparligu mót-setningarnir ikki í forgrundini, hóast sum nevnt ein gráði av sovorðnum mótsetningum hómast í hendinga stað, og landafrøðiliga heimsmyndin hjá skaldsøguni er avmarkað til markini á dansk-norska kongsríkinum. Manngóðar og mannvándar kreftir eru týdningarmestu kreftirnar, men tær eru altíð samtvinnaðar og altíð sínámillum treytaðar í Det gode Håb. Og í yrkingini um Pyong-Yang røkkur orðið „vit“ eftir øllum at døma um báðar teir stríðandi partarnar!: „Hør: vi genopstår af døde/ når i broderskab vi samles...“.
Í Íslandsklokkuni er ríviligt av spei, men aftanfyri býr harm-urin, sorgarleikurin, hansara tóni verður sligin í byrjanini, tá ið klokkan verður brotin. Jón Hreggviðsson kann vera láturligur, men neyvan Snæfríð ella Arnas Arnæus. Tey eru tignarlig og harmrunnin. Í Det gode Håb eru humor og tað groteska harafturímóti vovin saman við tað tignarliga, t.d. í lýsingini hjá Børresen av sær sjálvum á veg til Føroya; prestur hevur drukkið illa á ferðini, men nú nærkast hann landi og sínum nýggja kalli og fær samvitskubit:
Se, da det dæmrede af dag stod din gyselige gamle ven og ex-cappellan, mag. Peder, med besvær og mangfoldig sukken ud af sin køje og stred sig nøgen og med klaprende tænder ud på dækket. Her skaffede han sig en vandpøs og overøste sig flere gange med den syltige sø, og under dette våndede han sig og råbte som en druknende; men hans råben gik efterhånden over i grådfyldt tale og sang, og skipper og mandskab, som med stor undren overværede denne ceremoni, hørte ham råbe, idet han kastede pøsen fra sig og med løftet nakke gik tilbage til kahytten: „Jeg haver lyst til at gøre din vilje, min Gud! og din lov er i mit inderste!“
Det gode Håb 11
Høvuðspersónurin í Vónini kann verða vístur so groteskur uttan at missa álvara og tign sína, m.a. tí at lýsingin er sjálvs-lýsing, v.ø.o. sjálvspei; tað var øðrvísi, um tað var ein objektivur triðjapersónssøgumaður, sum helt høvuðspersónin fyri gjøldur – tá hevði trúvirði hansara mótvegis lesaranum ikki boðið bøtur.
Speiið og tað groteska magnast, tí at vit áður í brævi til fútan hava hoyrt, hvussu Børresen sær út:
...Peder Børresen, sum nu skal være hyrde for jeres forvildede får deroppe, ...er en gammel mand på over fyrretyve år og ganske lav og bred av vækst og med et rødt og håret og meget hæsligt vædderhoved og glupsk og ilter i blikket som en panter...
Det gode Håb 9
Í hesari lýsingini er ikki ringt at síggja líkskap við Trónd í Gøtu, sum Føroyingasøga sigur hann vera á at líta:
Tróndur var stórur maður av vaktrarlag, reyðhærdur og reyð-skeggjaður, frøknutur, grefligur í ásjón...
Føroyingasøga 5
Tað spillir ikki samsvarið, at Børresen verður sagdur at vera lágvaksin, tí hóast Føroyingasøga sigur Trónd vera stóran, so er Tróndur í fólkahuga í Føroyum júst lágvaksin og breiðvaksin og mótstøðumaður hansara Sigmundur hávaksin – soleiðis hava myndlistarmenn sæð teir. Tróndarbráið á Børresen er tí heldur tikið úr føroyskari søgn enn úr Føroyingasøgu.
Um somu tíð er Børresen kristsmynd, har hann ákallar Gud av fullum móði og gevur seg undir vilja hansara, og ikki minni, tá ið hann ferðast sum sálarhirði millum skøkjurnar í ølstovuni Kobbanum í Havn. Men samstundis er nakað av tí minniligasta í lýsingini av presti strev hansara fyri at bjarga ikki bara sálum sóknarbarnanna frá helviti, men likamum teirra frá spískasteini, myrkastovu, skansaarbeiði og neyðtøku, eitt dømi um at høvundurin játtar foldarlívinum alsk og virðing.
Men Børresen er knýttur at øðrum søguligum fyrimyndum enn Tróndi og Kristi. Í Varðanum, 1944, skrivar William Heinesen greinina „Ein gandakallur“ um Guttorm í Múla. Hann minnir á, hvussu føroyingafelagstíðin vakti ans fyri søgu og mentan og soleiðis fekk „Menn her heima“ at kenna seg sum eina „fólka-eind“. Men, heldur William, sum frá leið fór rørslan mest at starvast politiskt, og aðrir partar av andslívinum lógu á láni. Tað gjørdi, at teir menn, sum vórðu drignir fram úr søguni, mest vóru slíkir sum høvdu politiskt tilknýti, fyrst og fremst Tróndur og Sigmundur, meðan aðrir, líka nógv verdir, lógu gloymdir. Um Trónd sigur hann: „Tað er valla nakar í søgnunum, ið er so livandi avmyndaður sum tann vísi og huligi Tróndur í Gøtu /.../ fólk, ið eins og Tróndur sermerkjast av miklari maktgirnd uttan lag og máta – og gandakynstri...“ (s. 123), og, heldur William, søga okkara eigur – ov – nógvar menn sum sipa til teir døkku tættinar í Tróndi: Regin í Toftum og fleiri aðrar. Uppímóti setur William ein annan sterkan mann, sum honum tykist dámligari og heldur Guttormi í Múla á lofti, sum „kanska meiri enn nakar annar lýsir føroyskt sinni og fólkalyndi...“. Hann er „ein av teimum gandakøllunum, ið ikki hava verið sjáldsamir her hjá okkum líka síðani Tróndar dagar. Men hansara gandur var av einum ljósari og stuttligari slag“ (s. 124) – hann nýtti kunstur sín til at hjálpa og ikki at gera mein. Um Guttorm í Múla stendur hjá Jakob Jakobsen: „Lágur maður var hann á vøkstri, men góður stirðil var í honum kortini“ – vit síggja, at til útsjóndar er Børresen samansettur av Guttormi og Tróndi. Sagt er frá, at Guttormur gjørdi sjónhvørvingar í Havn, einaferð nógv fólk lá og bíðaði eftir førningi úr handlinum: tá læt hann tey síggja ein hana bera ein tólvalnastokk í nevinum. Børresen ger ikki sjónhvørvingar á sama hátt, hann heldur seg til bønina; men tann neyðstadda almúgan stundar so tráliga eftir undurverkum, at hon sær tey henda og ognar Børresen tey, eitt nú at reka út illar andar, ið eru sum murran. Áðrenn langt um líður, eru bæði høg og lág sannførd um, at Børresen dugir meira enn at mata seg, hóast sjálvur veit hann seg einki gera uttan at seta lít sín á Gud – tað ,yvirnatúrliga‘ liggur í hugtøling ella suggestión, eins og søgnin um Guttorm í hvussu er partvíst rør framundir. Í søgnini er eisini m.a. sagt frá, at Guttormur beindi ein niðagrís burtur, sum plágaði viðareiðisprest, seyg føturnar á honum, so hann kom upp í tussarak og neyvan var mentur at ganga. Í Góðu Vón fær Børresen nýstigin á land at hoyra um niðagrísin, sum píndi undanmann hansara í embætinum, men Børresen er rationalistur og veit einki um niðagrísar: „Hans Joensen, hvad er en nidgris?“ spyr hann, og álitismaðurin, deknurin, greiðir honum samvitskusamur frá uppruna, útsjónd og atburði niðagrísins, at „denne Belsebubs dægge lå ved fodenden i hans [prestsins] seng og pattede hans tæer!“ o.s.fr. (s. 22-23).
William Heinesen metir soleiðis um gand Gøtu-Tróndar og Múla-Guttorms:
Tað er himmalvíður munur á tí dapra og hátíðarliga maninga-leiki í Sandvík, har Tróndur manar tann druknaða Sigmund fram, og tí leiki, har Guttormur kemur aftur frá vælloknum verki, klæddur í harra Klæmints svidna ornát/.../ Guttormur, hesin før-oyski bóndin, hvørs megi ikki fyrst og fremst var ríkidømi, kroppsstyrki ella støða í samfelagnum, men var av andligum slag, í tátíðarinnar lagi, kemur til sjóndar í árunum stutt aftaná 1600./.../ Ja, Guttormur umboðar enntá eitt slag av humanitet, um vit so kunnu siga, ið hvussu er eitt lyndi, ið avgjørt er dámligt og positivt, og sum vissuliga ikki er minni føroyskt enn tað myrka og valdsmannakenda lyndið, ið kemur til sjóndar í teimum flestu av hinum gomlu søgnunum.
Heinesen, W. 1944: 125 og 126
Tað stuttliga og gerandisliga og manngóðskuna – humanitetin – hava Børresen og Guttormur í Múla, eins og William sær Guttorm, felags. Men Børresen gongur longri: ofrar tryggleika og vælferð sína fyri vesalingarnar, og tá kemur imitatio Christi hansara í brennidepilin. Í triðja lagi umboðar tróndarbráið á Børresen ein latentan tátt út um tað stuttliga og ljósa hjá Guttormi og óskyldan við ta kristiligu mann-góðskuna. Mótsetningarnir í lýsingini av Børresen birta spenningin í skaldsøguni: lesarar sum kenna Føroyingasøgu og eru aldir upp við myndunum av Sigmundi og Tróndi sum umboðum fyri andstaddar kreftir: útlendska kúgan mótvegis føroyskum sjálvræði, teir síggja tilsipanina til Trónd í lýsingini av Børresen í hesum ljósinum. Lesarar, sum ikki kenna føroyskan sagnaarv ella tulkingina hjá føroyskari tjóðskaparrørslu av Føroyingasøgu, munnu hefta seg meira við imitatio Christi Børresens. Ókunnleiki um teir føroysku tættirnar í tekstinum stuðlar upp undir, at lesarin sær skaldsøguna í høvuðsheitum sum boðskap um alheimsbrøðralag í øllum tíðum og allastaðni, umleið sum boðskapin í yrkingini Pyong-Yang, og minni sum viðgerð av ávísum søguligum føroyskum viðurskiftum; men hon er bæði.
Íslandsklokkan sum modernað skaldsøga integrerar forn-bókmentirnar sum slíkar í sínar ymsu fláir, eitt nú sjálvan stíl sín. Men serliga ber til at síggja Njál og søgu hansara sum undirtekst í lýsingini av lagnu Arnas Arnæusar – hon er á mangan hátt samrøða við Njáls søgu. Her verður bara mint á tey longu og at kalla úrslitaleysu rættarmálini, sum báðir standa fyri: Njál til at forða blóðhevnd og tryggja frið, Arnæus til at fremja rættvísi, og samdømið millum Njál, ið letur seg brenna inni og Arnæus, ið glatar ást sína til bøkurnar og einki ger til at bjarga teimum úr eldinum.
Tilsipanirnar, sum óbeinleiðis verða gjørdar til mentanararvin: føroyskan sagnaarv og høvuðsheimildina um elstu søgu føroyinga, og krúnuna í íslendskari søguskriving, Njáls søgu, magna skaldsøgurnar og árinsmegi teirra. Men týdningurin og leikluturin hjá mentanararvinum er hvør sín í bókunum: Í Íslandsklokkuni er hann tema, høvuðsdrívmegi og rættvísgering, upphav og endi. Í Góðu Vón eru træðrirnir til skaldskap og mentanararv í persónslýsing Børresens og tilvísanin til Montaigne, føroysk kvæði og tættir o.a. bara ein táttur í heildini; ikki høvuðstáttur ella -tema.
Íslandsklokkan er skrivað í einari lagnuløtu í íslendskum sjálvstýrisstríði og tekur avgjørda støðu til tað; haðani stavar „den pudsigt indædte danskfjendtlige holdning“ (Sønderholm 1981: 225), sum skaldsøgan hevur verið løgd undir. Human-isma verksins er óloysandi bundin at íslendskari tjóðskapar-hyggju og ósambærligu stættamótsetningum hennara.
Í Det gode Håb eru tjóðskaparmótsetningar ikki ótreytaðir og ikki í forgrundini. Undirtekstur gevur ábending um øðru-megin føroyska tjóðskaparhyggju og hinumegin patriotismu vegna danska kongsríkið, meðan humanisman sum slík er við yvirlutan á yvirflatanum. Sambært henni eru tær illu kreftirnar til allastaðni, men verða hættisligastar, tá ið tær eru knýttar at stórum valdi. Tað serstaka og týdningarmikla í Det gode Håb er m.a., at vesalingarnir eru virknir og standa saman í stríðnum móti órættvísum valdsmonnum. Afturímóti eru vesalingarnir ein apatiskur flokkur í Íslandsklokkuni, kastibløka hjá valdsmonnunum, við Jóni Hreggviðssyni sum undantaki: hann umboðar alt tað, sum almúgan eigur av lívsmátti og -vilja. Børresen er andligur oddamaður hjá teimum ognarleysu í Havn, men virkna mótstøða teirra móti kúganini er samvirkandi við og fyritreyt fyri stremban hansara eftir at vinna orrustuna, sum geisar í tí stríði, sum ikki endar.
Munurin á hugburðinum, ja høvuðshugmyndini í bókunum, gongur aftur í teimum áðurnevndu yrkingunum. Í Íslandsklokkuni eru Tingvøllir og Keypmannahavn andstaddir pólar í tvídrátti; í yrking Halldórs er stríðið lokið, sbr.: „kátt tók at klíngja og fast/ klukkan sem áður brast“. Í Góðu Vón eru manngóðu og mannvándu kreftirnar týdningarmestu kreftir-nar, men altíð samantvinnaðar og sínámillum treytaðar; og í yrkingini um Pyong-Yang verður sagt „vit“ um teir báðar stríðandi partarnar: „Hør: vi genopstår af døde/ når i broderskab vi samles...“
William Heinesen vendir sær týðuliga frá teimum tjóðar-byggjandi mýtunum um Gøtu-Trónd, sum ikki minst Jakob Jakobsen, doktari, birti í. Tað er umráðandi fyri William Heinesen at fara aftur um tjóðskaparrørsluna, eftir at hon var vorðin politisk, og finna eina persónslýsing, sum rørslan ikki hevur brúkt, og hann finnur Guttorm í Múla. Vit síggja eisini, at William Heinesen í grein síni í Varðanum 1944, meira enn hálvthundrað ár eftir at føroyingafelagsrørslan knæsetti orðið tjóð, ikki nýtir hetta orðið men í staðin nýtir orðið fólka-eind („menn her heima komu at kenna seg sum eina fólka-eind“. W. Heinesen 1944: 123), ið minnir um orðið „folkesamfund“ frá 1948, eitt nýggjyrði í Heimastýrislógini, ein einkisigandi samanbræðing, gjørd til høvið og ikki til í donskum orðabókum. Støðan hjá Williami Heinesen millum føroyska mentan og danska mentan í Føroyum - sbr. t.d. anglo-írskar høvundar sum Joyce, Synge o.fl. - ger hann til ein miðlara millum Føroyar og Danmark. Trýstið frá tí størra landinum og mentan tess elvir í hansara føri til harmonisering av donskum og føroyskum samskiftum. Tað føroyska krýddaríið í máli hansara kann síggjast sum eitt sýmbolskt móttrýst móti ávirkanini frá teirri valdameiri mentanini: føroyskt mál trokar seg har inn á danskt og krevur rúm í tí danska, kannar sær tað danska og setur tí treytir í einari sýmbolskari politiskari atgerð.


c: text/html

text:
Tíðindi
-
26.03.2017
Gaini skrivað um grønlendskan ungdóm í greinasavniFirouz Gaini, lektari á Fróðskaparsetri Føroya, hevur skrivað ein kapi... Les meira
-
24.03.2017
Myndagreining av føroyskari luttøku í Horizon 2020Ein skipan, sum studentar hava ment fyri Vinnova í Svøríki, kann vísa ... Les meira
-
21.03.2017
Anni granskar smáverur í Indiska havinumAnni Djurhuus hevur fingið grein almannakunngjørda í Royal Society Ope... Les meira
-
21.03.2017
Føroyar og ES fundast í Tórshavn um granskingarsamstarvMentamálaráðið var í dag vertur fyri fundi í samstarvsnevndini fyri gr... Les meira
-
20.03.2017
Granskarar svara støddfrøðigátuÍ síðstu viku kom út greinin »Strong classification of purely infinite... Les meira
-
13.03.2017
Gransking í føroyskum genum avdúkar møguligar orsøkir til bipolara sjúkuÍ nýggjari grein, sum fleiri føroyskir granskarar hava verið við til a... Les meira
-
10.03.2017
Framløgur um gransking í FøroyahúsinumMánakvøldið 6. mars skipaðu MFS og Granskingarráðið fyri kunningarfund... Les meira
-
10.03.2017
Landsstýrið ætlar at stovnseta FiskivinnugrunnHøgni Hoydal, fiskimálaráðharri hevur lagt uppskot til løgtingslóg um ... Les meira
-
10.03.2017
Møguligt at ávirka fitisamanseting og vøkstur hjá laksi við fóðurstýringRúni Weihe hevur saman við starvsfeløgum skrivað grein um royndir við ... Les meira
-
09.03.2017
Transplantatión uttan immunniðursetandi heilivág í eygsjónKann tað hugsast, at tað endiliga kann lata seg gera at transplantera ... Les meira
-
06.03.2017
Flyting er ein partur av tí at búgva i FøroyumÍ nýggjari grein viðger Erika Hayfield, ph.d. og adjunktur á Søgu- og ... Les meira
-
28.02.2017
Grein hjá Bjørn Kunoy um altjóðarættarligar spurningar í ArktisBjørn Kunoy hevur skrivað drúgva grein, ið er útgivin í síðstu útgávu ... Les meira
-
22.02.2017
Trupult at gera fiskiveiðuavtalur um ferðandi fiskastovnarHans Ellefsen hevur saman við starvsfeløgum skrivað grein um fiskiveið... Les meira
-
22.02.2017
Gestur til Grønlands at verða institutleiðari á IlisimatusarfikGestur Hovgaard er settur í starv sum leiðari á deildunum fyri samfela... Les meira
-
18.02.2017
Tørvar tær fíggjarligan stuðul til tína verkætlan?Hevur tú umhugsað at granska eftir lesnaðin? Ella ert tú bara forvitin... Les meira
-
15.02.2017
Nógvar og fjølbroyttar umsóknir um granskingarstuðulTá freistin at søkja stuðul úr Granskingargrunninum var úti á middegi ... Les meira
-
14.02.2017
Nysgjerrigper: Lomvigin kom aftur í NoregiÍ Nysgjerrigper 1 - 2017 er grein um lomvigan, sum nærum hvarv í pørtu... Les meira
-
13.02.2017
Norskar fyritøkur gera fleiri íløgur í gransking og menningNorska granskingarráðið skrivar, at metnógvar fyritøkur søktu um skatt... Les meira
-
12.02.2017
Títtleiki av tarmbruna hjá føroyingum broytist í DanmarkTurið Hammer hevur saman við starvsfeløgum skrivað grein um títtleikan... Les meira
-
11.02.2017
Grein um gróðurin á LandgrunninumTann 30. januar í ár kunngjørdi tíðarritið “Journal of Marine Systems”... Les meira
-
08.02.2017
Grein um CTD kanningarnar í Føroyum og skreening av nýføðingumÍ vikuni kom grein í tíðarritinum International Journal of Neonatal Sc... Les meira
-
07.02.2017
Cøliaki – Soleiðis gert tú!Cøliakifelag Føroya hevur latið gjørt bóklingin Cøliaki – Soleiðis ger... Les meira
-
06.02.2017
Grein um føroyskar skógarmotturSkógarmottur breiða seg um eitt víðari øki enn áður í norðurlondum og ... Les meira
-
03.02.2017
Um rættarstøðu hjá strandalondum við umskarandi krøvumMillum greinarnar í seinastu útgávu av leiðandi franska altjóðarættart... Les meira
-
02.02.2017
Grein um ymiska upphóping av fiti í laksiRegin Arge hevur saman við øðrum skrivað grein, sum er útgivin í altjó... Les meira
-
02.02.2017
Kanningar av føroyskum fótbóltspælarum í útgávu um Vísindi og fótbóltMagni Mohr granskari í heilsuvísindum og leiðari á Deplinum fyri Heils... Les meira
-
02.02.2017
Styrkin á rákinum avgerð sjálvsmittu av lús á einum firðiVísindagreinin ’The effect of exposure on sea lice population dynamics... Les meira
-
02.02.2017
Kanning av títtleikanum av demens á eldraøkinum í FøroyumÍ næstum fer Alzheimerfelagið undir verkætlanina: “Kanning av títtleik... Les meira
-
31.01.2017
Semja er gjørd um nýggjan sáttmála fyri AKFAkademikarafelagið og Fíggjarmálaráðið hava gjørt semju um nýggjan sát... Les meira
-
31.01.2017
Tíðarritið 'research*eu' við tveimum útgávumTíðarritið ‘research*eu’ hevur tvey nýggj bløð. Results Magazine og Fo... Les meira

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
MEST í Danmark og gjørt umvælingar
Eitt toymi frá MEST var á Lindø skipasmiðjuni í Danmark í samband við umvælingararbeiði á Smyril seinastu vikurnar sigur Mest í tíðindaskrivi.
Sjey mans frá skipasmiðjuni MEST hava seinastu vikurnar verið í Danmark í samband við viðlíkahaldsarbeiði á Smyrli. Hetta vóru langir dagar, har menn arbeiddu 12 tímar hvønn dag – og loystu uppgávurnar uppá styttri tíð enn ætlað.
Arbeiðið fevndi um týdningarmiklar partar av útgerðini hjá Smyrli – eitt nú:
- Klassing av reduktiónsgervi og yvirháling av OD. boxum í samband við skrúvurnar
- Veitt nýggjar pakkdósir til skrúvuakslar
- Veitt lutir og umvælt dekkspøl
- Veitt lutir í samband við umvæling av bógskrúvum
- Veitt og ísett desorbarar til reinsan av stevnirørsolju
- Veitt og skift Vulkan kobling millum gervið og høvuðsmotor 1
Sum myndirnar vísa vóru menn til dystin fús og vóru afturboðanirnar frá leiðandi starvsfólkum á skipasmiðjuni sera ja-ligar. Millum annað varð nevnt, at MEST toymið framdi arbeiðið innan munandi styttri tíð enn teir vóru vanir við á Lindø.
Smyril er nú byrjaður uppá sigling aftur millum oyggjarnar.
Kelda: portal.fo


text:
Leivur Øssursson
Leivur Øssursson eisini nevndur Leif Øssursson (føddur uml. 980 - deyður fyri 1047) var sonur Øssur Havgrímsson, ið doyði sum 23 ára gamal í 983. Tað er óvist hvar og nær Leivur varð føddur; antin í Gøtu, har pápi hansara búði hjá Tróndi í Gøtu, í Hovi, har pápi hansara fekk garðin hjá Havgrími, ella í Skúvoy.
Hann gifti seg við Tóru Sigmundsdóttir, dóttir Sigmund Brestisson og Turið Torkilsdóttir.
Leifs kvæði sigur frá, at Tóra bert vildi gerast kona hansara, um hann hevndi deyða faðirs hennara.


text:
Tari er planta, sum veksur í sjógvi. Eins og aðrar plantur má tari fáa ljós, skal hann vaksa.
Ljósið skínur ikki meira enn umleið 40 metrar niður í sjógvin. Djúpari niðri í sjónum er myrkt. Tí er eingin taravøkstur djúpari enn 40 metrar.
Tari veksur best um summarið, tí tá er ljósast.
Ymiskan lit
Tari kann vera reyður, brúnur ella grønur á liti. Í stuttum kann sigast, at reyðtari veksur djúpast, brúntari í miðjuni og ovast veksur grøntari.
Tarasløgini eru ymisk í stødd. Onkur tari sæst ikki við berum eygum, annar er bara nakrar sentimetrar, og upp aftur annar 45 metrar langur.
Taraskógur
Øki, har nógvur tari veksur, nevna vit taraskóg. Í taraskóginum svimja nógv ymisk sløg av smáfiski og yngli. Á tarabløðunum sita gággur og aðrar smáar verur og eta burtur av taranum.
Felags fyri flestu fiskasløgini í taraskóginum er, at tey eru smá, og at tey verja avkomið hjá sær.
Á botninum millum taran ganga krabbar runt millum skeljar, krossfiskar, slangustjørnur og igulker.
Tari er góður matur
Fyrr í tíðini varð tari nýttur til matna, tá ið svangligt var. Í tara eru eisini nógv C-vitamin, og tí bleiv tari brúktur til fólk við skyrbjóg. Skyrbjóg er ein sjúka, sum fólk fáa, tá ið tey mangla C-vitamin. Nú á døgum fært tú tara at eta, um tú til dømis etur sushi.
Seyður, sum gongur í fjøruni, etur eisini tara.


text:
Spar pening við at keypa Eina hitapumpu frá hitapumpur.fo. Tað er sera einfalt at fáa eina hitapumpu installeraða í tíni hús. Tá tú hevur góðtikið okkara tilboð, avtala vit saman, hvar eindirnar til hitapumpuna skulu uppsetast.
Hereftir standa vit fyri allari installatiónini av anlegginum – tú sleppur við ørðum orðum frá at bíleggja handverkarar.
Tað er sera umráðandi fyri komfortina og driftina av anlegginum, at hitapumpan verður sett upp á rætta stað í húsinum, soleiðis at upphitingin/avkølingin virkar optimalt.
Tað vil taka okkara montørum typiskt ein dag, at seta eina Panasonic hitapumpu upp í tínum húsi.
Han monterar hitapumpuna á teimum avtalaðu støðunum, setir steym til anleggið og førir síðani rør frá inni- til útimoduli. Síðstnevnta verður gjørt so varliga sum gjørligt.
Til síðst fær tú eina grundiga vegleiðing um hvussu hitapumpan skal nýtast.


text:
Wrath of the Righteous
Akon the Rapper Lord
Description:
Bio:
Akon, ella bara The Rapper Lord, er leiðari av eini deild av varisiskum barbarum, ið eru l33t pwners. The Rapper Lord tykist at vera púra burtur í Beyoncé, flirtrar altíð við henni, og spyr henni annan hvønn dag um tey ikki kunnu giftast.
The Rapper Lord og menn hansara eru allir svartir, hava dope lyrics, væl fyri og ganga allir runt við lágt hangandi buksum – summir teirra eisini við gull ketum. Orsøkin er, greiða teir frá, at gangstah upprunaliga er djarvasta og sterkasta mantra, ið til er.
Hví teir skýta á líkini hjá falnu fíggindum teirra, hevur eingin tykkara spurt um enn.
Regin: … eg minnist ikki hendan NPC…


text:
Út í heim at granska ella toga granskarar til Føroya?
Freistin at lata inn umsókn til skipanina Marie Curie er 16. august 2012. Skipanin kann stuðla bæði yngri og royndum granskarum, sum kundu hugsað sær at farið burtur eina tíð ella granskarum, sum kundu hugsað sær at koma til Føroyar at arbeitt.
Talan eru um tríggjar skipanir, sum fevna um ymisk sløg av flytføri:
IOF– International Outgoing Fellowship
Hendan skipanin er til granskarar, sum ætla sær til eitt triðjaland (land sum ikki er partur av ES ella hevur FP7 atlimskap) at granska í upp til 2 ár.
Les meira á Participant Portal
IIF– International Incoming Fellowship
Hendan skipanin er til granskarar, sum hava arbeitt í einum triðjalandi og ætla sær til eitt land í ES ella eitt land við FP7 atlimaskapi at granska. Fíggjarligur stuðul úr ES verður latin í upp til 2 ár.
Les meira á Participant Portal
IEF– Intra European Fellowship
Hendan skipanin er til europeiskar granskarar, sum ætla sær til eitt annað ES land ella FP7 altimaland at menna sínar granskingarførleikar. Fíggjarligur stuðul verður latin í upp til 2 ár.
Les meira á Participant Portal
Felags fyri allar tríggjar skipanir er, at tær eru opnar fyri øllum granskingarevnum. Tað vil siga, at tað er granskarin sjálvur, sum ger av, hvar hann ynskir at fara og hvat hann vil granska.
Les meira um Marie Curie skipanina
Spurningar kunnu stílast til john@gransking.fo ella við at ringja til John D. Olsen á 567802.


text:
Nia Long
Nia Talita Long (fødd 30. oktober 1970) er amerikanskur sjónleikari. Hon er mest kend fyri at spæla við í sjónvarpsrøðunum The Fresh Prince of Bel-Air og Third Watch og í filmunum In Too Deep, Boyz n the Hood, Friday, Boiler Room, Soul Food, Love Jones, The Best Man, Big Momma's House og teimum eftirfylgjandi filmunum til teir báðir síðstnevndu. Foreldur hennara eru ættaði úr Trinidad og Grenada. Nia var bert tvey ára gomul tá ið foreldur hennara vóru skild. Fornavn hennara, Nia, er ein av teimum sjey døgunum í Kwanzaa (høgtíð, ið heiðrar afrikansku ættarbondini hjá afrikanskum-amerikanarum), og merkir endamál á Swahili.


text:
Góðan dagin góðu fuglfirðingar og annað gott fólk!!
Góða Elisabeth og góði Anfinn hjartaliga til lukku við nýggja Høgabergi. Tað er mær ein heiður at kunna standa her, sum formaður í vinnunevndini í Fuglafjarða kommunu, og kunnu bjóða tykkum vælkomnan til Fuglafjarðar við tykkara stásiliga skipi.
Í dag er ein stórur dagur fyri Framherja og ikki minni fyri Fuglafjørð, nú vit, sum búleikast her kunnu hátíðarhalda, at felagið hevur fingið enn eitt skip í flotan. Tað er ikki á hvørjum degi at nýggj skip koma í flotan. Hesu ferð er talan um spildurnýtt skip, sum er latið fyrrverandi eigarunum av skipasmiðuni í desember í 2014 og er hetta skipið sostatt nýggjasta skipið í føroyska flotanum. Skipið er bygt til at kunna framleiða hágóðsku dygd úr uppisjóvarfiski, sum gevur betri marknaðaratgongd til aðrar og nýggjar marknaðir, sum vit vanliga ikki troyta. Í Framherji – samtakinum teljast nú 7 skip – Akraberg, Fagraberg, stapin, Mascot, Sigmund, Skørin og nú Høgaberg.
Skipini í samtakinum hava verið rikin fyrimyndarliga og hava verið ein stórur fongur fyri okkum, sum búleikast í nærumhvørvinum. Tað hevur so ómetaligan stóran týdning fyri nærumhvørvi, tá eitt skip sum hetta kemur í flotan. Ikki bara gevur hetta góðar inntøkumøguleikar fyri manning og reiðarí, men tær avleiddu vinnurnar so sum móttøkuvirkuvirkir, smiður, trolverkstøð, heilsølur, smásølur v.m. verða ríkiliga leskaðar, so tað búskaparliga avkastið av einum slíkum skipi er rættiliga stórt og hevur so ómetaliga nógvar ringvirkningar við sær.
Ja, vit kunnu ikki annað enn vera errin av at hava Framherja í kommununi. Felagið hevur víst dirvi frá byrjan og hevur alla tíðina tillaga seg til tíðirnar. Tað skal ikki so lítið av dirvi til at gera íløgir í fiskivinnuna í dag, nú tosað verður um fiskivinnunýskipanir og ilt er at meta um, hvat vendur niður og hvat vendur upp.
Anfinn og Elisabeth, eg kenni tykkara áræði, tit vilja síggja møguleikarnar heldur enn vandarnar - tit eru stigtakarar ella íverksetarar og eru tí so ómetaliga týdningarmikil fyri okkara nærumhvørvið. Vit í Fuglafjarðar kommunu eru stolt av tykkum.
Menniskjan er skapt til at arbeiða og troyta náttúrutilfeingið. Lat okkum gera tað á skilagóðan hátt. Lat okkum seta kósina, so tað verður til gagns fyri bæði felagið, manning, nærumhvørvið og samfelagið sum heild.
At enda skal eg enn einaferð, sum formaður í Vinnunevndini í kommununi ynskja tykkum hjartaliga til lukku við skipinum, við ynskjum um at tað fer at gangast tykkum væl og at Harrin fer at signa manning, skip og reiðarí.
Góða eydnu og góðan byr, takk fyri.
Fuglafjørður, hin 7. januar 2017
Kristian Petersen,
formaður í vinnunevndini
Fuglafjørður tann 07.01.2017
Móttøkurøða fyri Høgaberg
Góðan dagin og gott nýggjár øll somul
Tað er mær ein stór frøði, enn einaferð, at kunna vera við til eina slíka løtu sum hesa, at taka ímóti einum sera framkomnum og snotiligum fiskifari, sum á fyrsta sinni kemur til heimahavn sína.
Skipara og manning verður ynskt hjartaliga tillukku við skipinum og vælkomin heim á Fuglafjørð við Høgabergi.
Eg vil eisini ynskja reiðaríðnum Framherja, við Anfinni Olsen reiðara, hjartaliga tillukku við hesum, so gott sum nýggja og sera prýðiliga arinum.
At talan er um eitt valakeyp er lítið at ivast í.
Norska blaðið Fiskaren verður endurgivið á VP tann 2. januar, fyri at siga frá einum av trimum eigarum í Torbas AS at : “Nord-Atlanterens beste fiskebåt er solgt til Færøerne”.
So, alt annað líka, skuldi tað boða frá góðum og er tað ynski mítt, at skipið kemur at roynast væl í allar mátar.
Tá tann fyrsti Høgaberg kom á Fuglafjørð tann 1. februar 2003, nevndi eg í móttøkutalini, at tað var ikki hvønndagshending, at skip løgdust afturat og komu til bygdina.
Tá Fagraberg kom trý ár seinni, tann 16. juni 2006, fegnaðust vit um, at tað ikki bleiv so leingi ímillum hesaferðina.
Vit kunnu staðfesta, at síðani 2006 eru nøkur skip komin, bæði fiskiskip og farmaskip og okkurt er selt av aftur bygdini.
Soleiðis hevur reiðaríið Framherji eisini haft fleiri Høgabergar í longri og styttri tíðarskeið hvør, og sum síðani eru seldir av aftur landinum.
Men, eg havi skilt, at hesuferð hevur reiðaríið funnið rætta skipið til teirra tørv. Við Akraberg, sum kom á Fuglafjørð 2. juli 2013, hevur reiðaríið Framherji nú trý sera munagóð og virkisfør skip, sum eru heimahoyrandi í okkara bygd.
Vit eru Anfinni og Elisabeth takksom fyri, at tey valdu Fuglafjørð sum miðstøð fyri hesum stóra parti av virksemi teirra.
Vit vita øll av royndum, hvussu týdningarmiklan leiklut slíkt virksemi hevur í lokalsamfelagnum, og sum eisini gevur ringvirkningar víða um landið alt.
Nú fiskivinnan, fyri ein stóran part, gongur væl, er tað so menniskjaligt at gloyma, at fiskivinnan er og hevur altíð verið ein váðin og ótrygg vinna at gera íløgur í.
Hesin váðin og ótryggleikin tykist ikki, sum útlitini eru júst nú, at fara at vera minni, ikki grundað á broytingar í teimum náttúrugivnu fyritreytunum, men meira grundað á, hvørjar politiskar avtalur verða gjørdar.
Tað er tí alla æru vert, at reiðaríið við Anfinni og Elisabeth, enn einaferð vísa dirvi og áræði til at taka stór tøk og soleiðis eru við til at byggja land.
At enda vil eg ynskja alt tað besta fyri reiðarí, skip og manning.
Bøn mín er, at Gud sum øllum valdar, má varðveita og signa tykkum og signa tað verk, ið her skal verða útint, Honum til æru og landið og fólkið at gagni.
Jesus fylgið tykkum.
Sigurð S. Simonsen
býráðslimur


text:
Íverksetanarstuðul
Reglugerð fyri skipanina við íverksetanarastuðli í Eysturkommunu.
§ 1.
Fyritøkur, við heimstaði í Eysturkommunu, kunnu søkja Eysturkommunu um stuðul til keyp av ráðgevingartímum hjá vinnuráðgeva, grannskoðara, sakførara ella øðrum serkønum fólki.
Stk. 2.
Stuðulin kann bara verða latin nýstovnaðum fyritøkum ella fyritøkum undir stovnan. Fyritøkur, sum hava verið virknar, men eru steðgaðar og nú vilja í gongd aftur, kunnu ikki fáa stuðul.
Stk. 3.
Stuðul verður ikki latin til íløgufeløg og í serligum førum tilskilar Eysturkommuna sær rættin, ikki at veita íverksetarastuðul.
Stk. 4.
Samanlagt kann sama fyritøka í mesta lagi fáa stuðul á kr. 10.000,- til keyp av ráðgevingartímum.
§ 2.
Stuðulin er treytaður av, at ráðgevin er skrásettur ella á annan hátt formliga hevur hóskandi førleikan.
Stk. 2.
Stuðul verður latin eftir umsókn á serstøkum umsóknarblað. Einstaki stuðulin er treytaður av, at rúmd er á tí játtan, sum kommunan árliga setur av til tiltakið.
Stk. 3.
Umsókn verður svarað í seinasta lagi 14 dagar eftir, at umsóknin er latin kommununi.
§ 3.
Í umsóknini skal í minsta lagi vera frágreiðing um:
- Endamálið við ráðgevingini
- Endamálið við fyritøkuni
- Fíggjar- og rakstrarætlan
- Yvirlit yvir eigaraviðurskifti, nevnd og stjórn.


text:
20.3.2017 |
Foreldrafundur fyri 1.flokkarnar
Foreldrafundur fyri foreldur 1.flokkunum er nú mikukvøldið 22.mars klokkan 19:00. Vinarliga boða flokslærarinum frá, um tit verða til staðar.
Mikudagin 22.mars kl.19:00 verður felags foreldrafundur fyri foreldur í 1.flokki í Bygdaskúlanum í Miðvági
Hetta er foreldrafundurin, har barnið og foreldrini eru í miðdeplinum. Tað er sera umráðandi at so nógv foreldur sum gjørligt møta til henda fundin.
SSP skipari fyri, og kemur Óli Rubeksen at hava eitt upplegg. Fyrr um dagin í skúlanum hittir Óli næmingarnar, og hevur prát og orðaskifti við teir.
Fundurin er um, at skipa góð sambond millum foreldur í flokkinum, og skapa eitt foreldranetverk.
Foreldranetverk er, tá ið foreldur í einum flokki hittast og skifta orð um áskoðanir, rammur og hugskot fyri trivnaðin og sosiala lívið í flokkinum.
Miðvíst arbeið við trivnaðinum og vælferðini hjá næmingunum fremur umhvørvið fyri læring og menning av lívsføreleikum.
Heitt verður á foreldur um at siga flokslærarinum frá hvør umboðar barnið á fundinum.


text: Í dag hevur allur skúlin verið útferð í Kalsoynni. Veðrið var av tí allafagrasta, hóast eitt sindur kalt, tá vit komu út í oynna. Vit fóru úr Kollafirði við trimum bussum kl 8.30 og við Sam til Syðradals kl. 10. Vit høvdu ein buss og ein bil við yvirum. Næmingarnir frá 1. - 5. flokk fóru fyrst til Mikladals, meðan næminga í 6. - 9. flokki bíðaðu á Syðradali. Vit vitjaðu minnisvarðan á Syðradali, har Poulina greiddi frá. Tá ið vit høvdu verið har eina góða løtu, byrjaðu vit at ganga ímóti bussinum. Tað var kalt, so tað var gott at koma upp í bussin. Kl 11.30 vóru øll 110 fólkini komin til MIkladals.Áðrenn vit fóru at hyggja okkum um í bygdini, ótu vit matpakka í avhaldshúsinum.


text:
Stovnsleiðarar kunnu í tíðarskeiðnum frá hósdegnum 18. januar til og við týsdagin 30. januar góðkenna stovnsroknskapir.
Aðalstjórar kunnu í tíðarskeiðnum frá mikudegnum 31. januar til og við mánadagin 12. februar góðkenna greinaroknskapir.
Tað ber til hjá stjórnarráðnum at góðkenna roknskapin innan 31. januar. Tað er tó við teirri treyt, at allir stovnsleiðararnir undir stjórnarráðnum hava góðkent roknskap sín, tí tá ið stjórnarráðið hevur góðkent roknskapin, verður greinaroknskapurin stongdur, og tá kann stovnsleiðarin ikki vátta og gera viðmerkingar.
Týsdagin 13. februar verður tíðarskeið 2017-12 stongt.
Gjaldstovan | Kvíggjartún 1 | FO-160 Argir | Tel: +298 35 24 00 | Fax: +298 35 24 01 | gjaldstovan@gjaldstovan.fo | EAN 5797100000010 | V-tal 343269


text:
Orð: Robert McBirnie
Lag: Daniel Boone
Vælkomin øll í Gundadal at stuðla okkar’ lið.
B36 tað er, sum vit øll halda við.
Setið tykkum øksl við øksl
og heppið okkar’ menn.
Um nú tú gert títt, so ger liðið sítt
og vit vinna eina ferð enn!
B36 tað er jú okkar’ eitt og alt.
Tá illa gongst, tað kennist sum í sár er latið salt,
men tá so sigur vunnin er og dystur blástur av,
tá vit renna út onkur bóltar rút.
Takka teim oss sigurin gav.
Komið tí og syngið við,
lat runga hart og hvølt:
“B36 KOYR Á!”
í senn vit rópa øll.
Tá úrslitið tað sjálvsagt er;
vit skora sigursmál,
tí um tú gert títt, so ger liðið sítt
og í felag vit gera eitt hál!


text:
Orð: DeWitt Clinton Huntington
Lag: Tullius C. O’Kane
Týtt: Victor Danielsen
1. Í trúnni vit heimlandið sjá
við lívsins ta glitrandi flóð,
har tey heiløgu hørpurnar slá
til songin um Frelsarans blóð.
Uppi har, uppi har,
áh, minnist til heimlandið har!
Uppi har, uppi har, uppi har,
áh, minnist til heimlandið har!
2. Mangan vinin vit minnast, sum her
kendi Jesus og elskaði hann,
sum nú klædningin snjóhvíta ber
og sín Frelsara tilbiðja kann.
Uppi har, uppi har,
áh, minnist til vinirnar har!
Uppi har, uppi har, uppi har,
áh, minnist til vinirnar har!
3. Vit vita, at Jesus er har,
at hans andlit har altíð tey sjá;
tú ófrelsti, skunda tú tær
ein stað í tí landi at fá!
Uppi har, uppi har,
áh, minnist, at Jesus er har!
Uppi har, uppi har, uppi har,
áh, minnist, at Jesus er har!
4. Og Jesus skal koma nú brátt
at taka tey elskaðu øll,
sum trúnna á hann hava átt,
til sín í ta himmalsku høll.
Uppi har, uppi har,
vit finnast nú skjótt uppi har!
Uppi har, uppi har, uppi har,
vit finnast nú skjótt uppi har!


text:
Vælkomin í Strálan
Í Stráluni ganga 13 børn.
Starvsfólkini inni hjá okkum eita Hanna, Miriann, Margreta, Junia og Malan.
Málsligur førleiki
ì marts og apríl hava vit fokus á:
Málsligum førleika
Soleiðis skilja vit tað:
Málið er ein týdningarmikil partur av okkara samskifti. Vit samskifta bæði verbalt og nonverbalt. Í málinum liggja orð, tónalag og kropsmál. Fyri at barnið skal skilja og læra, er tað av tydningi, at vit vaksnu eru týðulig yvirfyri børninum bæði í orðum og gerðum.
Málið er ein fortreyt fyri at barnið kann ferðast og virka í einum sosialum felagsskapið. Barnið brúkar málið til at seta orð á sínar kenslur, tankar og handlingar. Málið er eisini við til at skilja samanhang
test
Strálubørn Novembur - Desembur
Her eru myndir frá januar - hálvan februar.
Vit hava spælt við kava inni. Eisini smakkaðu vit uppá hann - Mmmm ;-)
Eisini hava vit spælt nógv við gandadeiggj. Einaferð koyrdu vit tað eisini í ovnin og málaðu tað aftaná.
Tá kavi er úti, er tað ordiliga lekkurt at sleppa í heitt fótabað á vesinum.
Tey stóru børnini hava eisini verið úti og skreiða í brekkuni aftanfyri. Vit fóru við fullari ferð!
Eisini hava vit hildið 1 ára føðingardag fyri Binu :-)
Til føstulávint hava vit eisni pynta stovuna við spøkilsum, kettum og kongakrúnum.
Føstulávintsmánadag slóðu vit tunnu inni í Glæmuni. Tunnuna høvdu trý av okkum og trý Glæmubørn málað dagin fyri. Rókur bleiv kattakongur ;-)
Strálubørn Novembur - Desembur
Vit hava verið túr í Gula hús.
Tóki og Hans Otto spældu handilsmenn og seldu pylsur. Tað var hált á brúnni, so nøkur funnu uppá ráð - tey grulvaðu yvir um. Eisini hava vit gingið á óslættum lendi. Hans Otto, Tóki, Marta og Súsanna royndu at gera kavaeinglar í harða kavanum, men tað eydnaðist ikki soo væl ;-)
Eisini hava vit verið í Fimi. Tað er altíð líka stuttligt!
Eisini gjørdu vit og onnur børn frá stovninum ein kavamann í sandkassanum. Hann fekk eisini eina húgvu og eina gularótanøs.
Eisini eru myndir frá tá vit gjørdu jóladekoratiónir. Tað var SO hugnaligt!
Vit hava verið ordiliga røsk at perla og tekna í seinastuni. Eisini hava vit gjørt nógv fitt jólapynt.
Ein dagin var so kalt uttanfyri, at vit tóku bara kavan inn á vesið og spældu við kava har inni - Smart ha? ;-) So hava vit eisini spælt við kartoffelmel og vatn.
So hava vit eisini verið í føðingardag hjá bæði Bergi (1ár) og Róki (2ár).
Strálubørn Oktober 2017
Ein regndag spældu vit við kartoffelmel inni á vesinum - tað var stuttligt og svansut ;-)
Ein annan regndag fóru vit út í STÓRA hylin sum var uttanfyri.
Eisini hava vit verið túrin oman til Petur Noll. Har sóðu vit tveir stórar flottar páfuglar og nógvar aðrar flottar og litfagrar fuglar, umframt nógv sløg av hønum og dunnum.
So hava vit eisini verið í 1 ára føðingardag hjá Tóka S. Vit fingu lekkra frukt ;-)
Vit hava gingið í óslættum lendið, heilsa uppá seyð og gæs - onkuntíð hava vit havt breyð við eisini.
Vit hava eisini lurta eftir ''Alright'' og hoppa trampolin inni á stovuni. Eisini fingu vit øll massagu tann dagin.
Strálubørn september 2017
Í september hava vit spælt nógv úti í garðinum.
Eisini hava vit gingið fleiri túrar, t.d. at geva gæsnum, dunnunum og seyðnum breyð. Seyðirnir vóru so spakir, at vit sluppu at kela teir.
Tríggir fittir hestar hava eisini fingið breyð frá okkum.
Inni hava vit pynta stovuna við tekningum og málningum, sum vit hava gjørt.
Hava eisini spælt nógv úti á Flognum.
Nú er Fimi aftur á skránni. At sleppa í gula vestin, taka bussin oman og hoppa á stóru trampolinini er nakað heilt serligt!
Vit hava sitið í fótabað og svansa við vatn.
Ein dagin ótu vit agurkina, sum vit sjálvi hava plantað í Sólareygað, áðrenn summarferiuna. Mmm... hon var frísk og smakkaði væl.
Nú bíða vit spent til piparfruktirnar hjá okkum vaksa seg stórar.
Eisini er Tóki S. Byrjaður í Stráluni og honum ynskja vit vælkomnum.
tveir lekkrir várligir dagar í Stráluni :D
Ì gjár !5. mars) vóru vit okkum ein túr niðri við gulahús, har vit gingu á tí óslatta lendinum, og kastaðu steinar í ánna, og hoyrdu ymiskar fuglar, eisini sóu og hoyrdu vit tjøldur.
Ì dag (16. mars) Fóru vit øll avstað, vit gingu ein túr í grannalagnum, og hugdu eftir nýggja ringvegnum sum er í gerð. Síðani fóru vit oman til kulluna, har vit gingu á óslætta lendinum, bleyta mosanum, og sjálvandi funnu vit eisini fram til runu :D


text:
Vinnutíðindi
Gysarin hjá Eik í Ánunum
26. Jan 2018
Perlur: Við jøvnum millumbili hevur Oyggjatíðindi fylt byggiprosjektinum í Ánunum í Klaksvík, sum Eik Banki, fíggjar. Hetta skrivaði Oyggjatíðindi 6. mars 2009:
les meir
Petur og Marius: Spekulantar standa saman
14. Jan 2018
Perla: Peter Straagaard Holm, og Jógvan Páll Marius Lassen, hanga ikki bara saman í samband við Smyril Line. Teir eru partaeigarar í P/F 6. mars 2007, sum hevur til endamál, at reka handil og vinnu. Felagið hevur skrásett fleiri hjánøvn. Tey
flestu hjánøvnini eru Kaupthing ella Keypting. Stjóri í felagnum
er Regin Ingolfsson Jacobsen. Í Oyggjatíðuibndum 3. juni 2009.
les meir
Armani Marius er stóra fyrimyndin
14. Jan 2018
Perlur: Hann er kendur frá fótbóltinum, og frá vinnulívinum. Nú er han eisini kendur, sum lúrarin í sólsentrinum, men hvør er hesin Jan Allan Múller. Oyggjatíðindi hevur funnið eina aðra síðu av manninum. Hann er eisini mótadukka. Hetta avdúkaði Oyggjatíðindi 5. juni 2009.
les meir
Stakk knív í búkin á sær sjálvum
08. Okt 2017
Finn Arni Samuelsen, orkaði ikki meira. Hetta er enn ein lagna, sum Oyggjatíðindi hevur avdúkað, og sum Einglapressan hevur tagt.Grein í Oyggjatíðindum 17. juni 2009
les meir
TÁ LÓGARBROTINI VERÐA GÓÐKEND
08. Sep 2017
PERLUR: Vit fara fríggjadagin at viðgera grovt lógarbrot, tá Runavíkar kommuna valdi at skrotta byggisamtyktina fyri F1 økið, sum var lagt út, sum grønt øki, og tískil friðað fyri allari bygging, og gjøgnumkoyrandi ferðslu. Lógarbrotið blástemplað, bæði av Innlendismálaráðnum og av umboðsmanninum.....Grein í Oyggjatíðindum 1. oktober 2004.
les meir
Eik hevur pant í horukassa
30. Aug 2017
Perlur: Eik hevur kravt hetta húsið á tvang fyri eitt pant uppá kr. 331 túsund, men føroyski bankin fíggjar okkum vitandi ikki virksemi í húsinum. Hetta avdúkaði Oyggjatíðindi 4. desember 2009.
les meir
Deyðsgongin: Drepandi inniluft á Landssjúkrahúsinum
30. Aug 2017
Perlur: Sparingar er orsøk til vánaliga ventilatión og útlufting í nýggja og gamla bygninginum á Landssjúkrahúsinum. Havnar Arbeiðskvinnufelag, sigur seg ikki kenna til málið. Arbeiðseftirlitið vil hava fleiri upplýsingar, men blaðið hevur funnið fram til álitis- og trygdarumboð, sum váttar, at klaga er send til leiðsluna, og at inniluftin hevur verið viðgjørd á trygdarfundi, har eisini sjúkrahússtjórin var til staðar. Oyggjatíðindi 9. apríl 2008.
les meir
Tobbi tveitti Petur á dyr
28. Aug 2017
Perlur, sum Einglapressan ikki tordi: Tórbjørn Jacobsen, váttar, at hann tók aðra hondina í reyvuna á Petur Holm, og hina hondina í ryggin á stjóranum...
les meir


text:
Skrivað hevur: Guðrið Patursson
Jósef Zachariassen, Eyð Berghamar Jacobsen, Lea Kampmann og Pauli Reinert Poulsen eru fjølbroyttir, ungir, føroyskir tónleikarar, sum á hvør sín hátt hava nomið sær tónleikaliga útbúgving, heilt frá Musicians Institute í Hollywood til Balettakademien í Göteborg. Fylgið við tráðnum Fjølbroyttar tónleikaútbúgvingar, har hesi ungu greiða Røddini nærri frá um útbúgvingar sínar.
Lea er 20 ára gomul, uppvaksin í Danmark og búsitandi í Havn síðan 2015.
Lea byrjaði at spæla tónleik sum heilt lítil. Tá hon var 5, byrjaði hon at spæla violin á musikskúla í Danmark, og heima við hús var vanligt at syngja og spæla guitar.
Tað var serliga sangurin, ið kveikti áhugan hjá Leu. Tá hon var 11 ára gomul, byrjaði hon at ganga til sangundirvísing, og ígjøgnum fólkaskúlan luttók hon í smærri sangleikum og kappingum. Umstøðurnar vóru góðar, og longu tá fekk hon m.a. møguleika at framføra í Føroyahúsinum.
Seinni fór Lea í student í Sankt Annæ Gymnasium í Keypmannahavn, sum var ein musikorienteraður skúli. Allir næmingarnir spældu eitthvørt ljóðføri, og tónleikurin var væl drigin inn í gerandisdagin sum hástigsfak. Tað bleiv gjørt nógv burturúr kórum, tónleikabólkum og sangleikum hvørt ár.
- Tað var ræðuliga feitt at koma í eitt forum, har tað vóru so nógv onnur, sum høvdu somu áhugamál. Eg sá, at eg var bestemt ikki sjálv í tí, og at tað var kul at nørdast og fara í dýpdina á einum instrumenti!
Lea kom skjótt við í symfoniorkestrið, men gavst at spæla violin í 2.g, av tí at áhugin innan tað klassiska ikki longur var so stórur. Sjálv fekk Lea nógvan íblástur frá dugnaligu næmingunum rundan um seg, har hon eisini lærdi nýggjan tónleik at kenna.
- Eg byrjaði so smátt at førka meg til sangskriving og guitarspæl – eg fann útav, at tað klassiska var ikki ordiliga eg.
Við studentsprógvi í hondini flutti Lea aftur til Føroya.
- Eg flutti til Føroyar fyri at koma aftur til mínar røtur eitt sindur, men eg væntaði faktiskt ongantíð, at eg fór at vera verandi. Eg bleiv mega glað fyri umhvørvið og mentanina, og hvussu nógvir góðir møguleikar faktiskt vóru.
Fyri at menna seg tónleikaliga og fáa fleiri teoretiskar førleikar, fór Lea síðani í musikkskúla miðnám. Hon vildi gjarna fáa okkurt fast í gerandisdagin og metti tað vera gott at fáa tað teoretiska og tekniska uppá pláss.
- Fyri meg hevði tað nógv at siga at fáa innlit í føroyska skúlaumhvørvið, og tað var mega gott at møta øðrum javngomlum við somu áhugamálum, og at hava so inspirerandi lærarar.
Lea gongur nú sítt fyrsta ár á sangskrivaralinjuni. Hóast skúlin virkar sum fyrireiking og leggur upp til at søkja hægri lesnaða innan fyri tónleik, er Lea ikki heilt vís í, um hon ætlar sær víðari á konservatorium. Tó metir hon, at hon lærir nógv amboð, sum eru góð at kunna trekkja úr hattinum.
- Føroyar er eitt avbera gott stað til menning, hóast tað kann virka smátt.
Meira um útbúgvingina:
Á sangskrivaralinjuni eru hesi fakini eina ferð um vikuna:
Afturat tí eru smærri uppgávur at gera heima, konsertir og tvørfakligt arbeiði við hinar breytirnar og fyrilestrar av og á.


text:
Dingwall, Skotland
Tingstaðurin Dingwall verður hildin at hava verið har, ið parkeringarplássið Cromartie Memorial er nú
Fólk vita lítið um nakað ting her, og bara staðanavnið gevur ábending um, at tað einaferð hevur verið til. Lærd fólk hildu, at býurin var bygdur oman á staðin, og at hann bara fór at vera funnin av tilvild í sambandi við ein útgrevstur í framftíðini. Søgurnar siga einki um ting við Dingwall ella nakra aðra staðni í norðara parti av skotska fastlandinum. Gátan gjørdist ikki minni orsakað av, at fáar søguligar og fornfrøðiligar heimildir eru um víkingar og norrøna búseting á økinum, hóast ein rúgva av norrønum staðanøvnum eru um allan landspartin.
Søgur av mannamunni siga, at tingið var hildið í eystaru brekkuni við Gallows Hill (Gálgaheyg) einar 600 m vestan fyri miðaldarbýin. Men nýggjari søguligar rannsóknir hava avdúkað, at veruligi staðurin er heyggurin, har Cromartie Memorial nú er. Staðurin hevur mong av teimum eyðkennum, sum vanliga verða sett í samband við tingstaðir. Vøllurin næst heygnum (nú er ein bensinstøð har) var staðið, sum fólk møttust, tá ið tey komu at halda ting. Staðurin hevur eisini samband við Kirk, sum er nærhendis, og Gallows Hill var plássið, har deyðadómur varð útintur frá norrøna tíðarskeiðnum og frameftir.
Um leið 1710 setti Sir George Mackenzie fyrsti jallur av Cromartie eina stóra steinsúlu ovast á tingheyggin. Eftir deyða sín í 1714 varð hann grivin við síðuna av henni, og hetta hevur gjørt, at heyggurin hevur fingið frið og er har enn. Í 1917 var súlan farin at halla so hættisliga, at hon mátti verða flutt, og í 1923 varð hon skift út við eina smalri, sum er tann, ið framvegis er har. Í 1947 var stórur partur av heygginum javnaður fyri at gera pláss fyri vegi til parkeringarpláss. Í dag er bara høvuðsparturin við sjálvum gravstaðnum hjá jallinum eftir.
Tingstaðurin Dingwall's verður funnin aftur
Í mong ár hevur tingið á Dingwall víst seg at vera ein gáta fyri søgufrøðingar og fornfrøðingar. Fyri stuttum vóru limir í Dingwall History Society førir fyri at greiða gátuna um staðsetingina. Svarið var í trimum skjølum, sum, tá ið tey vóru samlisin, umsíðir avdúkaðu staðið, har horvni tingstaðurin, Dingwall, var. Tað fyrsta skjalið, eitt frá 1503, lýsir, hvussu James hertogi av Ross læt allar jarðir sínar í Ross uttan tingfundarheyggin í Dingwall. Tað, at hann átti tingfundarheyggin, var nóg mikið til at lata hann hava hertogaheitið, og sigur hetta nakað um tann týdning, hetta stað framvegis hevði. Sambært hesum skjali var tingfundarheyggurin beint við síðuna av býnum heldur enn eitt sindur burturfrá, sum mangan varð hildið. Onnur slóðin er at finna í skeytinum hjá jallinum av Cromartie, sum er tíðarfest til 1672, har víst verður til eitt jarðarstykki í Dingwall við heitinum Hillyard. Ofta varð bara víst til tingfundarheyggir við at siga heyggur, og skjalið staðfestir hetta samband, tá ognin verður lýst sum “ye mute hill of Dinguall.” Endaliga slóðin verður funnin í tingbók frá 18. øld, sum staðfestir, at Hillyard ella Yardhill er “nú gravarstaður hjá cromartiefamiljuni”. Eisini betur kent sum Cromartie Car Park nú á døgum.
Hesir fundir hava gjørt, at fornfrøðiligt arbeiði er farið í gongd við tingstaðin við Dingwall á fyrsta sinni nakrantíð. Í 2011 varð ein kanning við GPR-radara gjørd á parkeringarplássinum. Úrslitini byrja at varpa ljós á hugtakandi fortíðina hjá hesum staði. Tey vísa umfatandi støddina á heygginum og okkurt, ið tykist vera ein gryvja, ið gongur allan vegin kring tingstaðin frá gomlu strondini, og einar møguligar dyr eru í ein útsynning. Eins og á Tynwald Hill á Man kann væl vera, at tingstaðurin Dingwall hevði tætt samband við kirkjuna, sum er nærhendis. Okkurt, sum kundi líkst eini brúgv ella byrging um gryvjuna, sæst á norðursíðuni móti kirkjuni, og okkurt bendir á ein veg, sum er farin undir heilt, sum gongur undir Church Street millum hesi bæði.
Onnur merkisverd eyðkenni fevna um eitt møguligt forsøguligt fornminni undir heygginum, og prógv eru enntá fyri, at viktorianskir útgrevstrir eru gjørdir, fyri at finna gravstaðin hjá George jalli av Cromartie. Hesi úrslit eru bara ein fyrsta freistandi, men fjar hóming av søguni um tingstaðin á Dingwall. Fleiri kanningar og útgrevstrar verða at avdúka meir um søguna, og ætlanir eru um at lata upp ein fornminnamiðdepil á staðnum, so fólk kunnu fáa alla søguna.
HVAT ER NÆRHENDIS?
Dingwall
Dingwall er keypsstaður við drúgvari og ríkari søgu, ið gongur longri aftur enn til tíðina við norrønari búseting. Dingwall, sum er innarlaga í Cromarty Firth, varð í 1226 útnevndur til kongligan keypsstað, og býurin og umráðið kring hann er gjøgnumsúrgað av søgu. Hann er høvuðsbýur í landspartinum Ross-shire og hevur verið miðdepil fyri handil, umsiting og havt lóggávuvald síðan norrøna tíð, og enn sum áður er hann miðdepil fyri alt virksemi í landspartinum. Býurin hevur gott samferðslusamband, og lætt er at koma higar við bili, bussi ella súkklu. Aldrin hevur ligið betur fyri at koma og vitja.
Njót tað framúrskarandi fjølbroytta mentanar- og frítíðartilboðið, sum er her. Her er alt frá dugnaligum starvsfólki á býarsavninum (beint við the old Town House) til eitt stórt úrval av serhandlum, kaffistovum og handlum. Skjótt er at koma út á bygd til stórfingna náttúru og sleppa gongutúr í fjøllunum ella royna seg á gøtunum á fjallasúkklu. Dingwall er góð miðstøð, haðani til ber at kanna og royna tey mongu og áhugaverdu merkisstøðini í økinum.
http://www.highland.gov.uk/yourcouncil/yourward/ward09/
Rakstrarmannasýning (Dingwall & Highland Marts)
Rakstrarmannasýningin The Highland Livestock Heritage Society's veitir innlit í týdningarmiklu søguna hjá rakstrarmanninum á hálendinum. Í juli 2008 setti Anna prinsessa sýningina, sum fevnir um eina skjalagoymslu, sum í elektroniskum líki og pappírslíki lýsir rakstrarmenninar út í æsir, umframt at sýningar á veggjunum fylgja slóðini hjá rakstrarmonnunum, tá ið teir fóru longu leiðina við neytum og seyði um hálendið til marknaðin.
http://www.dingwallmart.co.uk/HLHS/hlhsindex.htm
Strathpeffer
Fimm míl frá Dingwall er serstaki býurin, ein viktorianskur kurstaður, við síni óspiltu byggilist og the Highland Museum of Childhood á pallinum við gomlu jarnbreytarstøðina. Áhugaverdir gongutúrar tætt við fevna um the Pictish Eagle Stone og villiniborgina úr gróti.
KUNNING TIL VITJANDI
Kom higar ?Lætt er at koma til Dingwall bæði í bili ella loft- og sjóvegis. Staðið hevur egna jarnbreytarstøð við regluligum sambandi til Inverness. Haðani ber til at fáa skjúts til London og restina av Skotlandi. Av flogvøllinum í Inverness verður flogið til eina røð av støðum, og regluligt busssamband er millum flogvøllin og miðbýin. Regluligt busssamband er eisini frá bussstøðini í Inverness til Dingwall.
Location
Contact Info
Email: info@dingwall.org.uk


text:
Fyri nýðliga á facebook, gjørdust vit enn einafer vitni til, at radikalir ateistar brokkaðu seg um kristnar høgtíðir so sum jól, páskir etc. Hetta fekk meg at hugsa eitt sindur.
Um gudleysa heimsmyndin er sannlík, so kunnu vit best lýsa hana í orðunum hjá William Provine:
Tað eru eingir gudar, einki endamál, einki sum vegleiðir okkum…einki absolut fundament fyri etik, eingin meining við lívinum og heldur ikki fríður vilji’Tey flestu vildu ivaleyst verið samd í, at hetta vildi verið ein vemmilig dimmensión, ein tilvera, har tað eina ræður um at yvirliva, grunda á bera sjálvsøkni. Tað er sjálvsagt, um lív í sær sjálvum, í slíkum høpið hevur nakran týdning yvirhøvur; nú pástanda ateistar jú eisini at vit menniskju, ikki eru annað enn partur av kosmologiskum burturkasti, dálking:
http://kristindomur-svarar.blogspot.com/2012/09/tu-dalking.html
Tað er í hesum høpinum at Richard Dawkins lýsir menniskjan sum maskinur:
We are survival machines—robot vehicles blindly programmed to preserve the selfish molecules known as genes. This is a truth which still fills me with astonishment’ (x).Eg spyrji tí sjálvandi: hvat viljir hesir við jólum, høgtíðum, frídøgum, etc?
Um ateistiska heimsmyndin var sannlík, so vildi døpurheitin omanfyri verið tann bitri veruleikin, sjálvt um eg heldur ikki síggji hvussu nøkur menniskjalíknandi maskina, kundi uppstaði og ment seg í slíkum meiningsleysum og kaotiskum umstøðum. Slík desperat hugsan, átti ivaleyst heldur at bólkast undir science fiction.
Tó so er hetta ikki veruleikin og eg haldi at ateistar hava varnast tað. Tí heldur Dawkins at EG, tað vil siga persónurin, møguliga hevur ávíst hegni og tí megnar at standa ímóti nátturligu tilgongdini og fara aðra kós, nemliga at hugsa og liva moralskt og etiskt. Við øðrum orðum, kann EG møguliga velja at ávirka maskinuna, at maskinan ikki altíð aktar eftir vilja og tilgongd arva eginleikana:
‘…we may at least have the chance to upset their designs, something which no other species have ever aspired to do…Our genes may instruct us to be selfish, but we are not necessarily compelled to obey them all our lives’ (3).Hví heldur Dawkins hetta verða neyðugt:
This gene selfishness will usually give rise to selfishness in individual behavior (2)… a human society based simply on the gene’s law of universal ruthless selfishness would be a very nasty society in which to live. But unfortunately, however much we may deplore something, it does not stop it being true (3)'.Við øðrum orðum, eitt slíkt samfelag, hevði neyvan verið livandi í og tí er tað avgerandi at persónurin 'EG' eisini spælir ein týðandi leiklut. Her roynir ateisturin so at skapa neyðuga javnvágin, so at heimsmyndin ikki sær so ótespulig út.
Tó so megna Dawkins og aðrir ikki at snúgva seg undan ávísum trupuleikum; í løtuni hugsi eg um tveir.
Tann fyrri er vandin sjálvur, hesin er líkaleiðis til staðar og ein má jú taka orðini hjá Dawkins og Provine til eftirtektar:
…einki snið, einki endamál, hvørki gott ella ilt, einki uttan blind, eirindaleys líkasæla.’
‘Tað eru eingir gudar, einki endamál, einki sum vegleiðir okkum…einki absolut fundament fyri etik, eingin meining við lívinum og heldur ikki fríður vilji’.Um omanfyri nevndu døpru hugsjónur um lív og tilveru eru veruleiki, so eru jú eingir absoluttir reglar fyri at eg absolut má og skal fara hesari nátturlig tilgongd ímóti; tilveran umboðar jú hvørki gott ella ilt, eingi absoluttir og onga veruliga meining.
Tað vil siga, um gudleysa heimsmyndin er sannlík, hví skuldi ein ikki havt loyvi til at sigla egnu leiðir: at drepa, horast, misbrúka børn, verða makanum ótrúgv/ur, hata og gera seg inn á aðrar rasir?
Eg meini so við, ein hevur jú eitans 70 ár, tað er um ein er hevur eydnuna við sær og ikki hevur drukki og roykt seg í hel, og hesi, sum gerast offur fyri tínum sjálvsøkni, eru jú ikki annað enn apu-maskinur, tilvildarligt evnið, tilvildarliga produsera úr kosmologiskum burturkasti. Teirra sorg, pína og deyði, eru jú ikki annað enn maskinur í útloysa kemiskar reaktiónir.
Ella hvat?
Í hvussu er, lýsir hetta, hvussu ateisma kann mynda ein hugburð og eitt samfelag, sum mannaættin eisini var vitni til í seinasta árhundra og sum vit enn sjokerandi mugu líða á, tá vit hoyra tíðindir úr millum annað Norður Korea.
Har sum ateistisk ávirkan hevur lagt grundvøllin ella er partur av grundvøllinum í politiskum valdið, hevur fylgjan vanliga verði hópdráp, fangatippir og kúgan.
Sigur hetta ikki alt?
Í hesum førið er yvirdrivna satiran niðanfyri neyvan heilt við síðuna av:
Vísindin hevur unt okkum vitan um Mars og ateisma hevur drigi menniskju inn í ræðuleikar Gulags!
Men Dawkins, hevur í hvussu gjørt vart við 'EG', og hvør og hvat EG so enn er, so kann EG hevja meg upp um tilgongd nátturuna. Við øðrum orðum, menniskja inniheldur tað, sum ikki nýtist at verða kúga undir trældóminum av evnið og orku. Hetta EG, er persónurin sum vil, sum kann velja, hugsa, filosofera, taka avgerðir, skapa, søkja, angra, virðismeta.
Her uppstendur tó næsti trupuleikin: kann ein maskina hava slíkt hegni uttan so vitan eisini er íblanda?
Sjálvsagt, um ateistiska heimsmyndin er sannlík, so vildu hesi verið úrslitini íbirt av einari maskinu, men hvar í, liggur so persónurin lýstur omanfyri? Og um so var, at hesi eina eru kemiskar reaktiónir og impulsir, hví so yvirhøvur taka til eftirtektar Dawkinsa niðurstøðu og áheitan, um at vit, 'EG', kann og kanska burdi umhugsa, ikki at lata maskinuna verða stýrda eftir kúgandi motivum arva eginleikana?
Ein kundi kanska enntá tikið til eftirtektar argumentið hjá Mike Harris, at menniskja sum hevur roynt tað absolut ringasta, av somu orsøk hevur hegni til og alla orsøk at uppná tað absolut besta. Men frá og í hvørjum kann ein tilvildarlig maskina uppnáa slíkar sjálvs innbygdar eginleikar? Og um so var, á hvønn hátt tryggjar hetta, at menniskja hevjar seg upp um vald arva eginleikana? Fara vit skeiv í at siga, at týsku nazistarnir ikki høvdu fyri eyga ein perfektan heim, sum tó førdi við sær neyðugu kúganina og útruddanina av teimum, sum gjørdu hetta utopia til ein óveruleika, í hvussu er eftir tí nazistisku hugsjónini at døma?
Og hvussu hóskar hetta við persóninum seg yvirhøvur, inn í eina ateistiska dimensión, har vit eru apu-maskinur, produktir av dálking, sum hava uppruna í meiningsloysi, og kanska best kunnu lýsast sum kosmologisk mistøk?
David Wood ex-ateistur og trúarverji viðger hetta ómetaliga væl í sjónbandinum niðanfyri:
Sum menniskju standa vit við einum valið. Ateisam tryggjar ikki virði av menniskjanum ella tryggleikan av einum samfelagið, tvørtur ímóti. Slíkur hugburður og uppfatan, hevur og fer altíð at føra til deyða, oyðan, kaos og meiningsloysið, hvussu hesir talsmenn ateismunar, so enn royna at pynta uppá bumbuna. Hetta er jú nátturan í ateismuni, reint meiningsloysi, ber orku og bert evnið.
Og neyðars menniskja, sum hesir forsprákarir, fyri hesum vitloysi, hava bólka sum eitt djór av einari maskinu. Neyðars menniskja sum ikki megnar at upphevja seg frá slíkum niðrandi støði. Bertrand Russell sigur tað ómetaliga væl:
I do wish I believed in the life eternal, for it makes me quite miserable to think man is merely a kind of machine endowed, unhappily for himself, with consciousness.http://en.wikiquote.org/wiki/Bertrand_Russell


text:
Niels Petersen
16.02.2017 - 19:48
Tíðindi > Vinna & Tøkni > Fiskivinna
Norska uppisjóvarskipið Malene S. landaði til Pelagos í Fuglafirði í morgun. Hetta skrivar Jn.fo
Sambært Jn.fo hevði norska skipið 750 tons av lodnu.
Vertíðin fyri lodnu er júst byrjað, og umframt Malene S., so kom eisini norska Svanaug Elise á Tvøroyri í gjár. Teir høvdu 600 tons.
Umframt Malene S, sum landar lodnu, so landar Jupiter svartkjaft til Havsbrún í Fuglafirði. Eisini eru írsku skipini, Father Mckeey og Brendelen ávegis til Fuglafjarðar við tilsamans 2.600 tonsum av havgølti, sum eisini skulu landast til Havsbrún.


text:
Brøðurnir Jóhannes og Eirikur í Bø á Niðristovugarðinum eintust um at býta festið í helvt. Men tá ið býtið var farið fram, helt Eirikur, ið var hin yngri, at hann ikki hevði fingið tað, honum tilkom. Sum standurin var hesin, legði Jóhannes seg niður í eitt gil við Skalagjógv (Skaðagjógv) at drekka vatn. Hann vardi ikki óráð, men bróðirin leyp tá til hansara og drap hann.
Fyri at bjarga lívinum aftan á eina slíka brotsgerð, mátti ein sleppa sær fram við trimum kirkjum innan stutta tíð. Eirikur tók alt fyri eitt at renna til Sørvágs, Miðvágs og Sandavágs. Tá ið hann kom fram við býlingin í húsi í Miðvági, har systir hansara var gift, stóð hon uttanfyri. Hon ógvaðist yvir, at hann kom tuskandi soleiðis og rópti til hansara, hvønn partin ið Jóhannes fekk. Eirikur steðgaði ikki á, meðan hann svaraði: “Tann, ið næstur er við kirkjuna!”
Systirin grunaði tá, hvussu vorðið var, og bað mann sín taka øksina og fara eftir Eiriki og hevna deyða Jóhannesar. Tá Eirikur sá svágin koma við øks eftir sær, skundaði hann sær, tað besta hann dugdi. Tá ið hann kom eftir sandinum í Sandavági, sá hann ein bát standa har tætt niðri við sjógvin. Hann tók í hann og rendi hann á sjógvin, leyp inní, og í tí hann skuldi venda bátinum, var svágurin har og ripaði øksina eftir Eiriki. Hon fór sveiggjandi fram við hann og stóð føst í bekkinum.
Eirikur fór til Kirkjubøar, hvar hann fekk sínar syndir fyrigivnar av biskupinum og eitt rúnarkelv, sum skuldi vísa, at hann nú var ein fríur maður. Hann fór so aftur í Vágar. Dugur var í honum. Við báti sínum stevndi hann fyri Sørvágsbjørg. Tá hann var komin inn um Dragasund, sá hann alla sína ogn líka frá fjalli til fjøru. Hann fall so í døpurhuga yvir gerðir sínar, gjørdist syndarbyrgdur og læt bátin dríva fyri vág og vind móti einum boða, sum er á endanum á skergarðinum, sum dánar Grindavíkina við Tindhólm. Boðin breyt, báturin holvdist, og Eirikur sjólátst. Eftir hesum tilburði bleiv boðin nevndur Eiriksboði.
Eiriksboði er meinur fyri fremmand sjófør. Ein má ansa eftir at hava havnarmerkið, sum er á tí sunnara arminum av fjørðinum, væl undan Múlanum. Múlin er eitt nes við forbergi nakað væl inn av Tindhólmi.
Andreas Weihe: “Tjóðminni”, 1938


text:
Orð: Jóannes Patursson
Lag 1: Joseph Glæser
Lag 2: Føroyingar, sum her nú koma saman
Viðmerking: Yrktur aftaná valið í 1900, sum Jóannes Patursson metir vera “eitt gott politiskt val”.
1. Sjáldan landið var so harðligt bundið,
toldi eitt so yvirvaksið tak
sum í síðstu neyðars døpru stundum,
farna øldin gekk um hurðarbak.
Alt var kódn, í ræði óvit ríkti,
frælsur andi valla sást á lón,
eymd og armóð hart á allar díkti,
mangur sá sær ikki lívsins vón.
2. Onkur neisti brá sær undan kavi,
vildi lyfta armóðsokið av;
brøtt var báran tó á køldum havi,
klakað jørðin gav so gána skav.
Forna blóðið enn í æðrum tusti, rótum góðum vóru runnir frá,
løgdu at, har harðast boðar brustu:
Komst ei fram! so spurdist aftaná.
3. Fram ei gekk, teir fullu undir bláma,
luku har sítt dýrdar framburðsstarv.
Nú er stund at siga: lukkan rámi
teirra verk! Vit nutu góðan arv.
Henda øldin føgur gekk til enda
– fásýnd Føroyum vóru dømi slík –
nú í góðum líkindum vit lenda
á tí støðni, har teir løgdust lík.
4. Tó er enn mangt ódnartakið eftir
til teir menn, ið byggja vilja lond;
mangur stuðul enn er ikki settur,
mong ein fløkja enn er framburðsvond.
Fram tí, frændur, latið forna megi
rudda breyt um fold og skeiðaslóð,
so skal gríma fyri nýggjum degi,
nýggja øldin roynast okkum góð.


text:
Tryggingar til tínar ognir
Sethús, bil, bát og innbúgv; nógvar eru ognirnar, og tí er tað umráðandi at hava røttu tryggingarnar. Eins og øll onnur kanst tú gerast óheppin og fáa skaða á hús, bil og aðrar lutir. Hevur tú teknað røttu tryggingarnar, kanst tú sleppa undan, at ein brádligur skaði gerst ein dyggur fíggjarligur smeitur.
Tekna tryggingarnar hjá okkum
Hjá okkum kanst tú tekna allar vanligar skaðatryggingar, soleiðis at tínar ognir eru væl tryggjaðar. Vit seta tryggingarpakkan sama, so hann hóskar til júst títt lív. Niðanfyri kanst tú lesa meira um ymsu tryggingarnar.