text:
CCF 82 A
TSB E 87
1 Raðal kongur á Miklagarði
letur sær moyggjum kjósa,
hann vil ikki aðra frúgv,
enn væl kann ráðum loysa.
Troðum lættliga dansin!
Dagurin skín so fagurliga,
komin á hægsta summarið.
2 Raðal kongur á Miklagarði
letur sær moyggjar biðja,
hann vil ikki aðra frúgv,
enn væl kann skera og sýa.
3 Raðal kongur á Miklagarði
letur sær moyggjum kjøra,
hann vil ikki aðra frúgv,
enn hansara klæði kann skera.
4 Raðal kongur á Miklagarði
gjørdi tað aleina,
setti hann seg í hásæti
við øllum sínum sveinum.
5 Setti hann seg í hásæti
við øllum sínum sveinum:
“Vitið tær nakra skjønna jomfrú,
tað ikki fyri mær loynið!”
6 Svaraði ein av sveinunum,
sum reyðargull bar á hond:
“Væna veit eg frúnna tá,
hon er biðlavond.
7 Eg veit um ta væna frúgv,
til biðil er hon vond,
Hakil kongur av Spania,
sum dóttur hevur í hond.
8 Hakil kongur dóttur eigur,
hava hana menn við orði,
henni er stólur av gulli gjørdur
fram av kongins borði.
9 Hakil kongur dóttur eigur
væna og so vísa,
bæði klók og *kynsturlig,
hon kann sítt lív væl prísa.
10 Hon má vera vond og vitug,
so er frá at siga,
henni kann ikki sól pá skína
uttan um páskatíðir.
11 Hon má vera vond og vitug,
satt at siga frá,
henni kann ikki sól pá skína
[uttan] um páskadag.
12 Skarlak hon á jørðini dregur,
so er við at fara,
ikki skínur á henni sól
meir enn tríggjar ferðir um árið.
13 Tá ið hon ríður á víðan sal,
henni fylgja tretivu moyggjar,
reytt skarlak undir føtur breitt,
silki sum av nýggjum.
14 Henni buðust mangir menn,
kongasynir og jallar,
hon var seg so biðlavond,
segði tá burtur allar.
15 Henni buðust mangir menn,
riddarar og so sveinar,
hon var seg so biðlavond,
bað teir sita heima.”
16 Svaraði reysti Raðal kongur,
so tók hann uppá:
“Hana streingi eg eiti mítt,
tað stendur mær hugur á.
17 Hana skal eg biðja,
tað stendur mær hugur á,
biðja dóttur Hakil kong,
tað standist hvat av ið má!”
18 So letur hann reysti Raðal kong
síni skipini gera,
allar letur hann streingirnar
av reyðargulli vera.
19 So letur hann Raðal kong
búgva skipin stór,
bæði letur hann *á tey* laða
virtur og so bjór.
20 Bæði letur hann *á tey* laða
virtur og so bjór,
tó hann siglir í fimtan vetur,
fattast hann ei fóður.
21 Ganga teir til strandar oman
ríkir menn og reystir,
lunnar brustu, og jørðin skalv,
tá knørr var drigið úr neysti.
22 Bræddu reyðar brandar,
borðini vóru ný,
forgyltir leikaðu ringarnir
upp í miðal ský.
23 Bræddu reyðar brandar,
skorin var hvør stokk,
stavn og stýri av reyðargull,
so var segl í topp.
24 Vant hann upp síni silkisegl,
gull og 'glaskar' brandar;
strykar ei á bunkan niður
fyrr [enn] við Spania land.
25 Kastar sínum akkerum
á so hvítan sand,
fyrstur steig hann Raðal kongur
sínum fótum á land.
26 Raðal kongur fagur og fúsur
stígur fyrstur á land,
tólv brynjaðir adilsmenn
undir hans høgru hond.
27 Raðal kongur á Miklagarði
hevur tann ótta og vanda,
hann sær Stól á Upplandi
við hallarslotið standa.
28 Stól rópar á Raðal kong:
“Hvat vilt tú her at landi?
Hevur tú nøkur 'Refectiv' ørindi,
tá sig mær satt frá sonnum!”
29 “Tí eri eg her at landi komin
at eggja gyltum spjóti,
sita vil eg frúnni næst,
hvør tann Silborg njóta.”
30 Svaraði Stól á Upplandi,
tyktist tó at gesta:
“Fyrr skal rivna garð og grund,
enn tú skalt frúnna festa.”
31 Tað var Raðal á Miklagarði,
gav tí ódnar mál:
“Mangan havi eg saltan sjó
givið 'gialda' skál.”
32 Svaraði Stól á Upplandi,
hann óttast ongan vanda:
“Við aðri míni hendini
vil eg móti tí standa.
33 Við aðri míni hendini
tað skal eg móti tí standa,
so skulu vit við búnum skjøldi
upp á slotið ganga.”
34 Svaraði Raðal á Miklagarði,
grimmur og *harður til víggja*:
“Ikki kann eg vákn og svørð,
fyrr enn eg fái frúnna at síggja. “
35 Frúgvin situr í høgalofti,
gull um hárið flettað,
tað er eingin so listilærdur,
á hennara sal kann sleppa.
36 Frúgvin situr í høgalofti,
gullið glimrar á kníggja,
tað er eingin so listilærdur,
hana við eygum kann síggja.
37 Svaraði Raðal á Miklagarði:
“*Ei tú* lúta skal,
takið báðir vápn í hond
og brótið so inn á sal!”
38 “Hoyr tað, Raðal á Miklagarði,
har skulum vit royna verk,
har fyri hallini standa vektir tríggjar,
hundrað í hvønn herin sterk.
39 Búgvið ei við friðum har
og gangið at tí vekt,
fyrr skal rapla kongins slot,
enn vit sleppa ikki inn í telt.”
40 Fyrsta teir at vektu komu,
og blikna tók at víggja,
tróðu so í herin fram,
ei óttaðist teim at síggja.
41 Tróðu so í herin fram,
hvør um annan gekk,
blóðið dreiv um slotið,
men Raðal sigur fekk.
42 Tá ið teir høvdu vektina vunnið,
eftir var meiri vandi,
garpar tveir fyri hallardurum,
búnir við rúnir at ganga.
43 Raðal brá sín bitra brand
av so miklum vreiði,
høgdi so til garpar tveir,
fyri hallardurum stóðu.
44 Raðal brá sín bitra brand,
so er tað at siga,
høgdi so til garpar tveir
og kleyv teir av um miðju.
45 Garpar duttu á vøllin niður
undan brynju nýggja;
snarliga svaraði Raðal kongur:
“Nú fáa vit frúnna at síggja.”
46 Hartil svaraði Stól sterki
av so góðum sinni:
“Deyðir eru garpar tveir,
nú munnu vit frúnna vinna.”
47 Garpar ganga í hallina inn,
sum fyrr hevur verið siður,
hava nú alt í einum orði,
heilsa og teir biðja.
48 Tað var frúgvin Silborg,
letur so orðini falla:
“Hvat vilja hesir garpar tveir
inn á mínar hallar?”
49 Tað vóru hesir garpar tveir,
ei mundu leingi tiga:
“Tað eru okkara sinna ørindi
sjálvan teg at biðja.”
50 Til svaraðu garpar tveir,
og so tóku teir uppá:
“Hetta eru vára sinna ørindi
sjálva teg at fá.”
51 Svaraði frúgvin Silborg,
tyktist hart at standa:
“Sigið mær navn og eiti tykkara
hvar eru tit av landi?”
52 “Raðal er av Miklagarði,
kongasonur bold,
Stól er kongur frá Upplandi,
við hørðum ristir skjøld.”
53 Leingi tagdi Silborg frúgv
av tí stóra váða,
hvøssu hon skuldi høviskum monnum
andsvarið aftur fá.
54 “Farið tit av hallini út,
kátum bjóðast elva,
heintið inn eitt skákgulltalv,
vilja tit um meg telva!
55 Heintið inn eitt skákgulltalv
bæði við gleði og gleim,
hvør, sum sigur í talvi fær,
hann vinnur sigur heim.”
56 Stól førdi fót í gólv,
hart á bergið strongdi,
salurin raplaði tíggju alin,
tá bivaðust Raðals dreingir.
57 Svaraði reysti Stól sterki,
sá, salurin tók at skelva:
“Setum nú upp tann káta leik,
vit skulum um frúnna telva!
58 Setum okkum at telva talv,
ei verður av tí kátt,
síðstir verða bardagar,
vit skiljast ikki betur brátt!”
59 So lótu teir leika talv,
tað stóð tímar seks,
Raðal kongur á Miklagarði
sigur á talvborð fekk.
60 “Standi eg betur í øðrum stríð,
verður mær nakað tá lovað,
annaðhvørt at láta lív
ella hjá Silborg at sova.”
61 Stól tekur talv í hand
og kastar á hallargólv:
“Ikki akti eg megi títt,
eg berjist mót tær sum tólv.”
62 Raðal kongur á Miklagarði,
fer hann um við gavni:
“Haldið okkum so gudiliga,
vit eru hvør annans javni.”
63 “Vit eru eingir javnlíkar tveir,
snart at bregda frá,
ikki skalt tú frúnna njóta,
um lívið geldur á.
64 Førum vit í markina burt
við gyltum skjøld at kanna,
setum í veður tað væna vív,
tá likst mær at vinna!”
65 Frúgvin fór í høgaloft
av tungari sorg at sova,
henni lá hugur á Raðal kongi,
tordi hann ikki at lova.
66 So sat frúgvin í høgum sal,
sorg var mesta 'krousa',
ikki tordi hon Raðal kong
í nøkrum stykki at rósa.
67 So sat frúgv í høgum sal
bæði við sorg og ekka,
ikki kundi fatna nakað
til brúnan mjøð at drekka.
68 “Mangan havi eg biðil havt,
snarpan 'treckier' víggja,
tungt er at hava í hjarta ker,
ikki við eygum síggja.
69 Raðal legst mær hugur á,
og hann kann eg ikki nýta,
Stól rekkir svørðið út,
harav býðst sorgin 'qvuida'.”
70 Árla var um morgunin,
tá ið sólin roðar í fjøllum,
løgdu teir sínum bardøgum
skamt fyri kongins høllum.
71 Høgga títt, teir líva lítt,
dreingir leikaðu á vølli,
har hoyrdist høgg og harða ljóð,
hvør vildi annan fella.
72 Høgga títt, teir líva lítt,
tá maktast teirra megi tunga:
“Nú stendur hart um harðan leik,
vit eru tó báðir ungir.”
73 Høgga títt, teir líva lítt
av makt og frægum sinni,
tá leikar sum knívur á hørðum steini,
hvørgin kann annan vinna.
74 “Takið nú okkara breiðu skjøldir,
leggið saman í vond,
snarpir eru garpar tveir,
nú skal ráðast á hondum!
75 Kastið frá okkum vákn og svørð,
spjót og hartil verju,
nú skulum vit á grønan vøll
hondum saman at berjast!”
76 Kastaðu frá sær vákn og svørð,
tyktist einki at bella,
ryktust hart og mikið skarpt,
hvør vildi annan fella.
77 Bardust teir á grønum vølli
við ilsku og grummum bræði,
rivu av sær stálbjálvar
rætt sum brent klæði.
78 So bardust teir á grønum vølli,
braka tók í beini,
lótu so sterkar rúnir lesa,
sundur brustu steinar.
79 Stríddust hart og stríddust skarpt
ei varð skemtað við gaman,
ikki bóðu teir Gud til hjálpar,
sjálvan hin svarta traman.
80 Lystiligt at lýða var,
mangar vóru tungur snjallar,
løgdu sínum bardøgum
skamt fyri kongins hallar.
81 Bardust teir í dagar,
og bardust teir í tvá,
ljóðaði hart av hørðum leiki,
hvørgin vinna má.
82 Bardust teir í dagar,
og bardust teir í tríggjar,
hart gekk [í] teirra harða leiki,
hvørgin vildi flýggja.
83 Bardust teir í dagar,
og bardust teir í fýra,
tá varð [ei] skemtað við barnagaman,
hvør vildi annan hýra.
84 Bardust teir í dagar,
og bardust teir í fimm,
formaktaðir vóru av hitanum,
sum sveittin dreiv um skinn.
85 Bardust teir í dagar,
og bardust teir í seks,
tá gekk kálvi um miðjum bein,
báðum við hørðum gekst.
86 Bardust teir tann sjeynda dag,
og har var mikið at valda,
tá vann Stól á Upplandi
Raðal kongin hin balda.
87 Raðal datt á vøllin niður,
tað mundi honum baga:
“Flytið meg burtur av hesum landi,
og latið meg einki skaða!
88 Hoyr tú, Stól á Upplandi,
slepp mær úr hesum vanda,
eg skal svørja tær trygdareið,
frá frúnni skal eg ganga!”
89 Stól sterki á Upplandi,
sum ei vildi mannin spara,
slerdi so til Raðal kong,
at hann fell niður í dvala.
90 “Nú liggur tú, Raðal kongur,
deyður av mínari hond,
ikki havi eg frægari kempu
fyrr lagt niður í bond.
91 Nú liggur tú, Raðal kongur
deyður á grønum vøll,
eg skal meg á slotið fara,
inn á kongins høll.
92 Stól reikar á slotið upp
við sítt breiða skjøld,
brúkti eingi linfeld orð,
men tók tá frúnna við vold.
93 Hvørki spurdi faðir ei móður,
hann læt tað burtur sovna,
hann tyktist hará at hava góð ráð,
sum tað hevði verið hans kona.
94 Stól sterki av Upplandi
tók vonu slíka frúvu,
so læt hann til brúdleyps reiða,
mikin mannamúga.
95 Upp tá reisist tann deyði maður,
á grønum vølli lá,
fer at hinka so saktiliga
burtur av garði frá.
96 Raðal hinkar í skógin burt
við sorg og onga gleði;
so var Stól av frúnni kátur
sum fuglur á ljósum degi.
97 Raðal hinkar við annað bein,
sjúkur og illa sárur,
Stól læt til brúdleyps reiða
stórari mannaskara.
98 Stól sær á vøllin út,
sum bardagar hildust á,
burtur er tann deyði kroppur,
á grønum vølli lá.
99 “Burtur er hvorvin Raðal kongur,
sum eg feldi niður til jarðar,
ongan av teim móðurfrændunum
skal eg longur spara.”
100 “Hoyr tú, Stól á Upplandi,
ger tá ei tað vold,
Raðal er grivin í djúpan heyg
fimtan favnar í mold!”
101 Ei var satt, sum frá var sagt,
Stól til at trúgva,
Raðal hinkar í skógin burt,
hann kom til risan at búgva.
102 Raðal kemur fyri hellisdyr
at tí stóru reiði,
fimtan favnar og átjan alin
vóru tær høgar og breiðar.
103 “Mangan havi eg harðan møtt,
snarpan og stóran skara,
antin her búgva fólk ella trøll,
eg skal í hellið fara!”
104 Raðal gekk í hellið inn
av so miklum veldi,
inni sat ein bjarnarisi,
hann stokti sær krás á eldi.
105 Inni sat ein bjarnarisi
við stoktum krás í hendi,
so leyp hann á gólvið upp
og sær mót honum vendi.
106 “Vælkomin, tú vesæligi drongur,
sjálvum mær til handa,
eg skal tó við mínum megi
seta teg út á brandar.
107 Vælkomin, tú vesæligi drongur,
her av so miklum meini,
eg skal nú við mínum megi
sprita teg upp pá teinar.”
108 “Hoyr tú, breiði bjarnin,
tú tak meg nú ikki við bræði,
eg eri keri sonur tín,
tú mín søtasti faðir!”
109 “Ert tú keri sonur mín,
sprettur av mínum bjálva,
Rádnagapa er móðir tín,
eg havi teg við henni álvað.”
110 “Rádnagapa er móðir mín,
tað kann ikki dylja,
tú ert keri faðir mín,
nú munnu vit betri skiljast.”
111 So runnu tár av risans kinn,
sum fossur súgar úr streymi:
“Ei visti eg, tú vart sonur mín,
hvørki av huga ei dreymi.”
112 Risin tekur í Raðal kong
við teim hørðum ríði,
strýkur hann um lendar hart,
tá brotnaðu riv í síðu.
113 Við blíðum tók hann Raðal kong
og strýkur hann við rappa:
“Fáum kanst tú hondum hógv,
so ómjúkliga at klappa.
114 Hoyr tú, breiði bjarnafaðir,
klapp ikki av megi tínum,
Stól bardi meg sjúkan og sáran,
grøð mær hesa pínu !
115 Eg bardist við Stól í dagar sjey
um ta frúgv í vali,
hann slerdi meg við síni høgru hond,
so eg fell niður í dvala.
116 Grøð meg, grøð meg, bjarnafaðir,
við tínum kunstri so vísa,
eg fekk sár av Stóls hond,
tað skal aftur neisa.”
117 Risin tekur Raðal kong
og setir á síni kníggja,
og klæðir hann so úr bjálvanum,
valdan drong at síggja.
118 So smurdi hann Raðal kong
við tí besta, hann hevði,
gav honum at drekka úr svørtum horni,
tá fekk hann litir reyðar.
119 Upp tá rekkist Raðal kongur
úr sínum sessi, hann sat,
tykist at fáa sær megi aftur,
sum risin í hann læt.
120 Upp tá rekkist Raðal kongur,
úr sínum sessi hann vendi,
tykist at fáa sær megi aftur,
sum risin í hann sendi.
121 Sterkar setir hann rúnirnar
inn í Raðals sinni:
“Aldrin komi tú livandi heim
uttan tá Stól vinnur!”
122 Sterkar lesur hann rúnirnar
í sín sæla son:
“Eg havi tó við hondum grøtt,
tí seti eg góða vón.
123 Hav tú hjá tær hornið svarta
við tað gullið alt,
ótøkk fær hvør bjarnafaðir
við *alri síni hjálp.
124 Tú skalt hava tann svarta hest,
gull á gangara laða,
royna tá títt egið skjøld,
teg man einki skaða.”
125 So runnu tár av risans kinn
sum roykur av heitum eldi,
við hondini leiddi hann sæla søta,
heim at garði fylgdi.
126 Hann kom á ta somu leið,
sum vant var fyrr at byggja,
gekk so risin í herbúð sítt,
sum sámi hansara at liggja.
127 Tað var Stól á Upplandi
varð seg so illa við,
fyrsta hann sá Raðal kong,
hann fell í óvit niður.
128 “Eg man tó við ódnum gapa
og seta so góða vón,
nú tykir mær fyri eygum síggja
eina so ríka sjón.
129 Gjølliga kenni eg henda træl,
eg vil tó um hann vita,
hann er líkur svarta brúsa,
vil meg gloypa og bita.”
130 'Feagne' læt hann orðini tá
ljóða av fornum vana:
“Sjálvur hin svarti fányti
hann hevur teg aftur manað.”
131 “Eg eri eingin fányti,
tó komi eg tær aftur um bak,
nú skal hevna síðstu stund
fyri títt meina tak.”
132 “Tú ríður og rennur um landanna,
eg havi teg harðan kent,
sjálvur hann hin fányti
hann hevur nú aftur sent.”
133 “Meg hevur eingin fani sent,
um enn tú tykist bráð,
aftur amast tann deyði maður,
sum síðst á vølli lá.
134 Nú skulu okkara bardagar halda
á tí somu leið,
ei verður nú sum ognast strítt,
tí 'gierst man huivan vraii'.”
135 Lystiligt var at lýða á,
hvøssu mong var tungan snjøll,
løgdu teir sínum bardøgum
skamt fyri kongins høll.
136 Raðal kongur av Miklagarði
hann spenti sínum alva,
hann kleyv Stóls breiða bak
miðjan av um nalva.
137 Glað var jomfrú Silborg,
tá ið Stól spruttar í blóði:
“Nú legst mær á Raðal kongi,
hann var mær 'bleckna' góða.”
138 So tók hann tann deyða kropp,
ei var hond við hógv,
varpar hann við hørðum alvi
út á saltan sjógv.
139 “Takka má eg bjarnafaðir
fyri hansara rúnir sterkar,
eg fekk aftur megi tólv,
gott skal hann av mær merkja.”
140 Raðal slaktar *neyt og seyð*,
feitar oksar og hestar,
so læt hann at skógum reiða
bjarnafaðir til kostar.
141 Hann læt tríggjar ammur laða
við alskyns besta velli,
letur sterkt so á stongum ríða
burt í risans helli.
142 Hann fekk tá frá risanum
væl fimtan merkur gull,
í hvør var tríggir edilsteinar,
inni vóru við full.
143 Hann læt honum til laga føra
*bollaskál og vín,
ikki gloymdi hann bjarnafaðir,
alt hann var í lívi.
144 Raðal kongur av Miklagarði
læt ikki longur fresta,
tók sær frúgv í blíðan favn,
aftur hana festi.
145 Lótu tá til brúdleyps ætla
av so miklum meingi,
kom so mangur hovmann til
sum fjøður á fuglaveingi.
146 Lótu tá til brúdleyps ætla,
tá var ei at tvørra,
átjan borgum boðið var,
og tólv hundrað á hvørjum.
147 Drukkið varð teirra brúdleypið,
gott var teirra lív,
bæði gingu í eina song
Raðal og hans vív.
148 Gingu so bæði í eina song
Raðal og hans vív,
síðan hvør, sum boðin var,
haðan heim til sín.
149 Fór so aftur til Miklagarð
við fagur brúð og meingi,
hevði slíkt ráð og kongaveldi,
sømdi væl tí dreingi.
150 Frúgvin fór frá Spania
við fylgismoyggjaskara,
síðan varð hon drotning
for ríka Miklagarði.
Troðum lættliga dansin!
Dagurin skín so fagurliga,
komin á hægsta summarið.
CCF 82 A
TSB E 87
Handrit: Fugloyarbók. AM Access. 4a, nr. 51, s. 227.
Útgávur:
1. Føroya kvæði (Christian Matras greiddi til útgávu, 1945) Band III, Teil 2, s. 254.
2. Føroya kvæði (Inngangur og úrtøk eftir Dánjal Niclasen, 2001) 17. bind, s. 132
Heimild: Úr Fugloy: Hanus Hanusson, Sjeyndi Hanus (1794-1854), Hattarvík, fyri 1854
Raðal kongur heldur av stað at biðja um Silborg í Spania. Tá ið hann kemur fram, møtir hann Stóli kongi, sum er hagar komin í somu ørindum.
Silborg lovar hvørgum teirra inn, og saman bróta teir seg inn í húsini. Báðir biðja um hana, og Silborg biður teir spæla terningar um seg. Raðal vinnur, men Stólur bjóðar honum av at berjast. Raðal verður særdur og liggur í óviti eftir at hava barst í fleiri dagar, og Stólur, sum heldur hann vera deyðan, ger til reiðar til brúdleyp sítt og Silbjargar.
Raðal raknar við aftur og fer til ein risa. Tí hann fær risan at halda seg vera pápa Raðal, fær Raðal risan at lekja seg og við galdraráðum veita sær megi. So kemur Raðal aftur, drepur Stól, giftist Silborg og fer heim við henni.
á føroyskum: CCF 82 (bert á føroyskum)


c: text/html

text:
Fleiri av verandi bústøðum í Tórshavn til fólk við menningartarni eru í gomlum og slitnum sethúsum, ið ikki eru hildin við líka, og sum aloftast ikki eru hóskandi til endamálið. Eirargarður er einasti vardi bústaður, sum í síni tíð varð bygdur til endamálið. Byggiskráin er liður í at bøta um umstøðurnar hjá fólki, ið bera brek í Suðurstreymoy. Verandi bústaðir og bústovnar eru í ringum standi, bíðilistin til búpláss er langur, og eingi tøk pláss eru í skipanini til bráðfeingis búpláss. Verkætlanin fevnir um at byggja tvey sambýli, har hvørt sambýlið er ætlað 18 fólkum. Sambýlini verða ætlandi staðsett í Hoyvík. Hvørt sambýlið fer at fevna um tríggjar eindir við seks búfólkum í hvørjari eind. Av hesum skulu tvær eindir fevna um sjálvstøðugar íbúðir á 40 fermetrar. Tilknýtt hvørjari av hesum eindunum skal vera køkur/stova. Triðja eindin skal fevna um vanligar tvey-rúms íbúðir á 50 fermetrar við egnari inngongd, ið liggja fyri seg sjálvan. Tað vil siga ikki eru samanbygdar við restini av sambýlinum. Umframt búeindirnar fevnir hvørt sambýlið um felags fasilitetir so sum starvsfólkarúm, starvsfólkaumklæðing við baðirúmi og sansa/venjingarrúm til búfólk, reingerðarrúm og vaskirúm. Sambýlini verða staðsett í Tórshavn og soleiðis, at búfólk alt eftir tørvi og førleikum sjálvi kunnu ferðast til og frá arbeiði, frítíðarvirksemi og annars nýta tær tænastur og veitingar, býurin hevur at bjóða. Staðsetingin verður antin á matr. nr. 136fe ella á matr.nr. 138a, ið eru tøk til endamálið.
Undangóðkenning av ráðgevum fór fram í oktobur 2018, har fýra ráðgevarar vórðu undangóðkendir. Talan var um MAP Arkitektar, ZETA Arkitektar, Arkitektar 99 og SNA. Tilboð upp á sjálva ráðgevingina vórðu latin inn síðst í novembur, og MAP Arkitektar vunnu uppgávuna at standa fyri tekniskari ráðgeving í samband við arkitekta- og verkfrøðingaarbeiðið. Landsverk er í løtuni í sáttmálasamráðingum við MAP um heildarráðgeving.
Undangóðkenning til ráðgeving er boðin út. Talan er um tvær byggiverkætlanir, og byrjað verður við Sambýlinum á Mýruni í Hoyvík, har stovnar áður hava húsast.
Fyrireikingar verða nú gjørdar at bjóða út ráðgevingina í sambandi við verkætlanina, sum væntandi fer út fyrst í juli.
Bygginevndin mælir til at útboð til ráðgeving fyri fyrsta sambýlið verður í mars-apríl 2018, og høvuðsarbeiðstakaraútboðið í januar 2019. Útboð til ráðgeving fyri seinna sambýlið verður í oktober-november 2019, og høvuðsarbeiðstakaraútboðið í juli-august 2020. Gongst eftir ætlan verður fyrsta sambýlið klárt í mars-apríl 2020, og tað seinna í oktober-november 2021.
Bygningsánari: Almannamálaráðið
Brúkari: Almannaverkið
Byggiharri: Landsverk
Høvuðsráðgevi: Ikki valdur enn
Høvuðsarbeiðstakari: Ikki valdur enn
Tíðarætlan: Ráðgeving boðin út í mars-apríl 2018 og oktober-november 2019, arbeiðstøka boðin út januar 2019 og juli-august 2020. Avhending verður væntandi mars-apríl 2020, og tann seinna í oktober-november 2021
Kostnaðarætlan: Tilsamans 58,0 mió. krónur

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nú skulu Høgni Hoydal og Poul Michelsen ognartaka rættin hjá jarðaeigarum at skipa egin privat viðurskifti á egnum lendi.
Tað undrar heldur ikki, at tað eru hesir báðir, sum nú fyrireika álop á privata ognarrættin. Líka síðan teir komu til, hava teir roynt at lýst viðurskiftini í føroysku hagunum ógreið og óskipað. Serliga hava teir ilt av, at jarðeigarar og bøndur fáa inntøkur av teimun nýggju lunnindunum, sum ferðavinnan førir við sær.
Søgan hevur óteljandi dømir um, hvussu tað hevur gingist, tá valdshavarar hava gjørt seg inn á privata ognarrættin og tikið rættindir frá jarðeigarum og bøndrum. Tað er ikki av ongum, at privati ognarrætturin er vardur í grundlógini.
Somu gomlu grundgevingarnar verða nýttar. Valdshavarirnir, Høgni og Poul, vita best, hvussu jarðeigarar og bøndur kring landið skulu skipa síni viðurskiftir. Saman við Visit Faroe Islands skulu teir umsita alla jørðina í Føroyum, bæði privatu- og festijørðina. Tey, sum eiga og hava rætt til jørðina og lunnindini, skulu ikki hava inntøkurnar.
Átakið líkist ætlanini hjá Tjóðveldi í 2008, tá Tórbjørn Jacobsen, táverandi landsstýrismaður, bar uppskot í Tingið, sum skuldi inndraga øll lunnindir frá festibøndum, til landsstýrismannin at umsita.
Privati ognarrætturin er grundleggjandi fyri eitt frítt og frælst samfelag og má ikki undirgravast av ráðaríkum kommunistum, hvørs fremsta endamál er, at staturin skal eiga og stýra øllum virksemi kring landið.
Slíkar ætlanir, sum tær hjá Høgna og Poul, eru vandamiklar og mugu steðgast beinan vegin. Teir hava onki lært av Mao, Lenin, Stalin, Hugo Chavez o.ø.
Vit hava galdandi lóggávu sum skipar øll viðurskiftir kring nýtsluna av høgunum, lunnindunum og øllum lendinum í Føroyum. Tað er ikki loyvt at ganga í bø og haga uttan við loyvi frá teimum, sum eiga lendi.
Føroyar eru allar matrikuleraðar, og hvørt matrikulnr. hevur ein ella fleiri tinglýstar eigarar. Tað eru eigararnir av lendinum, sum sambært lóggávu, stýra, reka, og røkja lendi í bø og haga.
Tað hava jarðeigarar og bøndur kring landið gjørt fyrimyndarligt í øldir. Tað eru hesi, sum við sínum dugnaskapi og royndum duga best at røkja bø og haga við tilhoyrandi lunnindum.
Tað er ein sjálvfylgja, at tað eru tey sum eiga og festa lendið, sum fáa tær inntøkur, sum lendið kastar av sær, um tað er frá ferðavinnu ella øðrum. Tað rakar ikki Høgna og Poul, hvat inntøkurnar verða brúktar til.
Eg kenni onki til, at føroyingar ikki kunnu ferðast í egnum landi, sum teimum lystir. Tað er nakað heilt annað, tá ferðaskrivstovur o.o., uttan at hava fingið loyvi til tað, brúka ognirnar hjá øðrum til at vinna sær sjálvum inntøkur.
Vónandi er onkur so frægur í samgonguni, at Høgni og Poul verða settir uppá pláss, so ætlaða ognartøkan verður steðga í føðingini.
Jacob Vestergaard
Facebook 12.07.2018


text:
Rakul Sjúrðardóttir Frederiksberg
09.04.2017 - 12:00
Tíðindi > Uttanlands - Norðurlond
39 ára gamli maðurin frá Usbekistan, sum er undir illgruna fyri at standa aftan fyri hendingina í Stockholmi fríggjadagin varð burturvístur úr Svøríki í 2014. Hetta sigur svenska løgreglan sambært DR á tíðindafundi.
í 2014 fekk maðurin noktað uppihaldsloyvi í Svøríki. Tá varð hann burturvístur úr landinum.
Maðurin var í 2016 eftirlýstur av løgregluni, tí hann framvegis ikki var farin av landinum.
Løgreglan segði eisini á tíðindafundinum, at prógvini ímóti manninum verða betri og betri.
Fleiri avhoyringar hava verið, og kanningararbeiðið gongur væl, sigur svenska løgreglan.
Einir fimm aðrir persónar eru afturhildnir av løgregluni, og leitað verður framvegis eftir øðrum brotsmonnum.
Løgreglan hevur váttað, at maðurin, sum er undir illgruna hevur stuðlað isamistiskum bólkum á alnótini.
Fýra fólk doyðu av álopinum, og fýra fólk hava fingið álvarsaman skaða.


text:
Seinna finaluumfarið hjá Old Boys varð spælt í ivasomum veðri á Toftum í gjár.
NSÍ lá fremst eftir fyrsta umfarið á Sandi, men ungu toftamenninir vóru bara 2 stig aftanfyri. Tískil var stórur spenningur áðrenn seinastu dystirnar í gjár.
B71 møtti ikki. Orsøkina kenna vit ikki, men stjørnan á liðnum, Eli Hentze, var staddur á Anfield, og kundi tískil ikki vera við.
Bæði NSÍ og B68 vunnu ímóti HB. Helst vakrasta málið í kappingarárinum kom í dystinum millum NSÍ og HB, tá verjuleikarin Eyðun Gaardbo legði NSÍ framum 3-0. Dysturin endaði 5-2. Hini málini skoraðu Eddie (2), Helgi og Jónstein. Nú var lagt upp til eina finalu millum ungu toftamenninar og so okkara gomlu boysar. Um tað stóð á jøvnum, so var NSÍ meistari.
Hálvleiksstøðan var 1-0 til B68, og í fyrru helvt av seinna hálvleiki øktu teir til 2-0. Eyðstein Skipanes minkaði tó um munin, tá eini 5 min. vóru eftir at spæla. Tískil var stórur spenningur móti endanum, men tað gekk ikki hjá okkara monnum.
B68 vann, Nsí gjørdist nr. 2 og á triðja plássi var HB.
Myndin er frá fyrra finaluumfarinum á Sandi (mynd frá fsf.fo)


text:
Donsk elitusvimjing hevur fingið eitt seriøst skot fyri bógvin, nú Flemming Poulsen høvuðsvenjari í Sigma Nordsjælland takkar fyri seg, við lemjandi kritikki av danska úrvalsarbeiðinum. Hetta er venjarin sum seinastu 5 árini hevur vant millum annað Lotte Friis og Mads Glæsner, ið nú trekkir seg við orðum sum hesi:
“Jeg er skuffet over den opbakning, der ydes til de bedste danske eliteklubber fra Dansk Svømme Unions side, og jeg er bekymret over den centralisering af ressourcer og fokus, der foregår omkring det Nationale Trænings Center (NTC). Hvis flere og flere ressourcer og opmærksomhed skal gives til NTC og ikke til elitemiljøerne i klubberne, så får talentudviklingen i dansk svømning et alvorligt problem om nogle få år.”
[Flemming Poulsen á EM í Rijeka 2008. Tað er hann sum vendir hendan veg.]
Poulsen leggur dent á at hann ikki er ónøgdur við svimjifelagið Sigma Nordsjælland, har hann hesi seinastu 5 árini hevur vunnið 4 donsk liðmeistaraskap, eitt ótal av heiðursmerkjum á donskum meistarastevnum, og eisini altjóða heiðursmerki við Lotte Friis og Mads Glæsner. Hann hevði mest hug at halda áfram í 5 ár afturat, og rósar úrvalsarbeiðnum í felagnum. Men her er eftir øllum at døma okkurt hent viðvíkjandi úrvalsfígging út í feløgini, sum fær hann at hugsa at hetta ikki gongur longur.
“SIGMA har Danmarks suverænt stærkeste elitekoncept, som spænder fra talentudvikling, fokus på årgangssvømning og satsning på junior/seniorelite, og der arbejdes hårdt i både træner- og ledergruppe på at fortsætte udviklingen af nye danske verdensstjerner i svømning. Derfor gør det ondt at se, at bl.a. SIGMA ikke hjælpes mere end tilfældet er, og at al økonomisk hjælp fra Unionen er skåret bort fra og med i år. På det grundlag ønsker jeg ikke at arbejde i dansk svømning og stopper derfor som elitetræner i Danmark. Jeg ønsker dansk svømning og især SIGMA alt det bedste, men er stærkt bekymret for fremtiden efter OL i 2012, hvis ikke klubmiljøerne igen kommer mere i fokus i dansk svømning.”
Lesið meira her á SwimNews.dk og í tíðindaskrivi frá Sigma Nordsjælland. Í øðrum tíðindum á SwimNews.dk vísa tey eisini til grein í Ekstra Bladet, við yvirskriftini “Oprøret ulmer i dansk svømning“, um tað at svimjisambandið “kaprer svømmere bag om deres ryg”, til úrvalsdepilin í Bellahøj. At tað verður miðsavnað ov nógv, og at tað verður arbeitt ov stuttskygt í svimjisambandinum. Danski parturin av Simma.nu er eisini væl við í kjakinum, við subjektivum meiningum og øðrum góðum at koyra á bálið.
Flemming Poulsen er fyrrverandi jægersoldat, sum meira ella minni einsamallur bankaði lítla felagið Holstebro upp til at vera besta felag í Danmark, og sum síðani gjørdist danskur landsliðsvenjari. Hann arbeiddi sum svimjivenjari í Schweitz eitt skifti, við rættiliga góðari succés, áðrenn hann vendi aftur til Danmarkar fyri 5 árum síðani. Nú gevst hann so heilt í Danmark, men hevur sambært sær sjálvum ongar trupulleikar við at finna arbeiði, hvørki innanfyri ella uttanfyri svimjingina.


text:
Heilivágsráðið
Heilivágsráðið hevur ábyrgd av yvirskipaðu umsitingini av skipanini fyri serstakan sjúkrahúsheilivág á konto 11.20.3.19.
Heilivágsráðið er mannað við einum formanni, og fimm limum umboðandi fylgjandi stovnar/deplar:
1. Stjórin á Landssjúkrahúsinum
2. Varastjóri á Landssjúkrahúsinum við læknaútbúgving
3. Leiðandi yvirlækni á Medisinska Deplinum
4. Landsapotekarin
5. Sjúkrahúsfarmaceuturin á Tjaldurs Apoteki
6. Umboð fyri Heilsumálaráðið
Málsræði
Heilivágsráðið hevur fylgjandi uppgávur:
1. Stýra gongdini og hava eftirlit við nýtsluni av serstøkum sjúkrahúsheilivági
2. Gera tilmælir og ráðgeva landsstýrismanninum og áseta leiðreglur um nýtsluna av serstøkum sjúkrahúsheilivági í sjúkrahúsverkinum
3. Viðgera umbønir um broytingar í góðkendum tilbúningum til sjúklingabólkar.
4. At útinna eftirlit við nýtsluni av serstøkum sjúkrahúsheilivági, herundir kunning til Heilsumálaráðið
5. Seta í verk stundisliga ávaringarskipan (early warning)
Starvsskipan frá 12. sept. 2011 fyri Heilivágsráðið
Positivlisti
Serstakur sjúkrahúsheilivágur - dagførdur nov. 2018
Fráboðanir/Kunning
Heilivágsráðið frættir fegin frá serlæknum um faklig viðurskifti, sum kunnu hugsast at hava áhuga ella týdning fyri virksemi hjá Heilivágsráðnum.


text:
Altjóða barnarættindadagur
Altjóða barnarættindadagur er 20. november. Í 1989 samtykti aðalfundurin hjá ST altjóða sáttmálan um barnarættindi. Barnarættindasáttmálin kom í gildi á heysti í 1990, tá fleiri enn 20 lond høvdu staðfest hann. Tann 9. apríl í 1992 staðfestu Føroyar altjóða barnarættindasáttmálan. Sáttmálin skal verja øll børn fyri órættvísi, fátækradømi og neyð og geva øllum børnum møguleikar at taka lut í avgerðum, ið ávirka lív teirra. Eisini skal hann gera sítt til at skipa eitt rættvíst altjóða samfelag, sum ikki bara børn, men øll mannaættin eigur rættin til. Hóast Føroyar fyri 19 árum síðani bundu seg til at virða 41 rættindi hjá børnum, halda Føroyar ikki barnarættindasáttmálan - tað segði ST í 2011. Í niðurstøðunum og átalunum, sum ST-nevndin gjørdi í 2011 um støðuna hjá børnum í Føroyum, dumpaðu Føroyar á 8 økjum.


text:
Nevndin í Arkitektafelagnum hevur skipað seg
Skriva tann 1. Nov. 2012
Frá vinstru: Hanna Eriksen, skrivari, Svend Sivertsen, formaður, Magni Dalsgaard, kassmeistari og næstformaður
Nevndin í Arkitektafelag Føroya hevur skipað seg
Arkitektafelag Føroya hevði ársaðalfund sín tann 28. september.
Á aðalfundinum varð Svend Sivertsen afturvaldur sum formaður.
Á aðalfundinum varð eisini Hanna Eriksen vald í nevndina fyri 2 ár. Magni Dalsgaard varð valdur á ársaðalfundinum í fjør fyri 2 ár og heldur sostatt fram í nevndini 1 ár afturat.
Á nevndarfundi tann 10. oktober skipaði nevndin seg við Honnu Eriksen sum skrivara og Magna Dalsgaard sum kassameistara og næstformann.
Tiltakslimir í nevndini eru Bárður í Baianstovu og Meduna Dalsgaard.


text:
Í kjalarvørrinum av, at Hagstovan hevur kunngjørt nýggj tøl, ið vísa, at kvinnur tjena 205 milliónir minni enn menn í mai 2018, so er týdningarmikið at fara djypri í tølini og kanna orsakir og ynski aftanfyri hetta, áðrenn lopið verður framav, eins og summir áhugabólkar og felagsskapir til tíðir gera.
Tøl frá Hagstovuni vísa, at yvir helvtin av kvinnum arbeiða niðursetta tíð, har talið hjá monnum er minni enn 1/5. Eisini eru fleiri menn enn kvinnur á arbeiðsmarknaðinum, har menn og kvinnur umboða ávikavist 53% og 47% av arbeiðsmarknaðinum.
Ofta verður sagt, at orsøkin til, at kvinnur arbeiða niðursetta tíð, er tí at kvinnur eru í størvum, har tað ikki er møguleiki at arbeiða fleiri tímar. Men hyggur man at tølum frá Manntali (2011) – har fólk vóru spurd um teirra tímatal var passaligt, ella um tey kundu ynskt sær at arbeitt fleiri ella færri tímar – so vísa tey, at heili 76% av kvinnum, ið arbeiða niðursetta tíð svaraðu, at teirra tímatal var passaligt.
Tað er ofta øgiliga skjótt at leypa framav, tá ið man tosar um yvirskipað hagtøl, men man má fara djypri í tølini, fyri at finna tí størru myndina – og har vísir tað seg, at ein týðandi liður í orsakunum til lønarmunin er, at kvinnur arbeiða niðursetta tíð, og umframt tað, at hetta er nakað sum størri parturin av kvinnum á arbeiðsmarknaðinum sjálvar vilja.
Tó stendur tað frítt hjá øllum kvinnum og monnum at velja sær eina útbúgving/starvsleið, sum hevur høgt tímatal og høga løn – tað er so einki fakfelag ella arbeiðsgevarafelag, ið krevur, at kvinnur skulu hava minni løn enn menn.
Vegna Huxa,
Tummas Jóhan í Djónastovu, formaður
Um tú veitst okkurt, sum VP ikki veit - skriva so til vp@vp.fo


text:
Tróndur Arge 06.12.2018 (12:59)
Víkingur fingið fyrstu tilgongdina
Bolt.fo skrivar, at 30 ára gamli Hjartvard Hansen verður partur av liðnum hjá Víkingi í 2019. Tað váttar næstformaðurin í Víkingi, Ólavur Thomsen, fyri bolt.fo. Hann hevur í ár spælt við ÍF, sum flutti upp úr næstbestu deildini. Hann er leirvíkingur og hevur fyrr spælt við besta liðnum hjá Víkingi.
Hetta er fyrsti styrkurin hjá Víkingi. Næstformaðurin, Ólavur Thomsen, váttar fyri bolt.fo, at arbeitt verður við at fáa meira styrk til Víking. Sámal Erik Hentze er aftur venjari í felagnum, sum hann førdi til tvey meistaraheiti í 2016 og 2017.
Sámal Erik Hentze er ein føroysku venjarunum, sum hevur verið í USA og havt venjingar á eini venjingarmiðstøð fyri spælarar, sum ikki hava sáttmála. Her ljóðar, at Víkingur helst fær vitjan av spælarum, sum koma at royndarvenja. Eitt boð er eisini, at Dion Splidt kemur úr ÍF. Sámal Erik Hentze hevur fyrr verið venjari hjá argjamanninum á Argjum.
Veitst tú eina góða søgu? Skriva til okkara á
red(at)in.fo
Les ella lýs í Lýsingartorginum – trýst her


text:
Tíðindi
Innskriving av næmingum til 1. flokk
- Mikudagur, 16 Januar 2019 14:12
Innskriving av næmingum til 1. flokk komandi skúlaár verður í nýggja skúlanum mánadagin 28. januar (skuldi verða 24. januar) kl. 13.
Stranda skúli fingið gávu
- Sunnudagur, 16 Desember 2018 14:23
Gjøgnum nógv ár hevur Niels L. Thomsen savnað firvaldar, skordýr og klukkur.
Og nú hevur hann latið skúlanum eitt savn av vøkrum firvaldum, spennandi skordýrum og stórum klukkum, saman við einum yvirliti yvir nøvnini á teimum.
Á myndini tekur Jakoba Bech, lívfrøðilærari, ímóti savninum.
Jólasamkoma 13. des fyri teimum eldru
- Týsdagur, 11 Desember 2018 16:45


text:
Brot úr: "Løgtingslóg um arbeiðsumhvørvi".
Trygdarskipanin
§ 5. Á virkjum, har 10 ella fleiri fólk arbeiða, skal arbeiðið hjá virkinum, hvat trygd og heilsu viðvíkur, samskipast.
Stk. 2. Arbeiðsleiðarin fyri einum virkisøki skal saman við einum trygdarumboði skipa ein trygdarbólk fyri tað ávísa
arbeiðsøkið.
Stk. 3. Har eitt álitisfólk er valt, kann hetta samstundis vera trygdarumboð. Eru fleiri álitisfólk innan sama økið,
kunnu hesi sínámillum velja eitt trygdarumboð. Í øðrum førum velja arbeiðsfólkini eitt trygdarumboð fyri hvørt
arbeiðsleiðaraøki til at virka í trygdarbólkinum. Trygdarumboðið umboðar arbeiðsfólkini í spurningum, sum
viðvíkja trygdar- og heilsuviðurskiftum teirra.
Stk. 4. Tey arbeiðsleiðaraøki, sum hava bert fá arbeiðsfólk, ella hava bert fá arbeiðsumhvørvislig vandamál, kunnu
frá Arbeiðseftirlitinum fáa undantak frá kravinum um serligar trygdarbólkar.
Brot úr: "Kunngerð um trygdararbeiði á virkjum".
Trygdarumboðið
§ 2. Á virkjum har 10 ella fleiri fólk starvast, skal alt trygdar- og heilsuarbeiði leggjast tilrættis við eini trygdarskipan
§ 13. Á virkjum, sum eru umfatað av § 2, skulu starvsfólkini á hvørji deild ella arbeiðsøki sínámillum velja
trygdarumboð til, saman við arbeiðsleiðarunum, at skipa trygdarbólk/-ar, smb. §§ 6 og 7.
Stk. 2. Val av trygdarumboði skal gerast av øllum, ið starvast á virkinum, deildini ella arbeiðsøkinum, smb. tó § 4.
Stk. 3. Reglurnar um álitismannaval innan viðkomandi ella tilsvarandi sáttmálaøki er vanliga galdandi fyri valbæri,
valgildi og valfráboðan, tó skal fráboðast til Arbeiðseftirlitið hvør valdur er og hvussu trygdarskipanin er samansett.
Stk. 4. Valið er galdandi fyri 2 ár, ella til arbeiðsvirksemi hjá trygdarumboðnum heldur uppat. Afturval er loyvt.
Stk. 5. Trygdarumboðið er tryggjað móti uppsøgn v.m. ella øðrum skerjingum í sínum arbeiðsviðurskiftum á sama hátt
sum álitisfólk innan viðkomandi ella tilsvarandi fakliga øki. Eisini skal arbeiðsgevarin minst eina viku, áðrenn
trygdarumboð verður sagt upp, kunna Arbeiðseftirlitið, soleiðis at Arbeiðseftirlitið hevur møguleika at kanna
viðurskiftini í samband við uppsøgnina.
Stk. 6. Trygdarumboðið hevur rætt til makaskjal av teimum boðum, ið Arbeiðseftirlitið gevur fyri ta ávísu deild ella
arbeiðsøki, og til at fáa handað eintøk av kunngerðum og reglum viðvíkjandi trygd, heilsu og trivnaði, ið galdandi eru fyri
virkið.
§ 14. Fyri arbeiði, ið er umfatað av § 3, stk. 1, skulu trygdarumboð veljast og saman við arbeiðsleiðarunum skipa
trygdarbólk/-ar eftir ásetingunum í §13, við teimum tillagingum, sum ásettar eru í § 31, § 38 og § 49.
Arbeiðsleiðarin.
§ 15. Arbeiðsleiðarin skal saman við trygdarumboðnum skipa trygdarbólkin, ið skal samstarva um trygd og heilsu á
viðkomandi deild ella arbeiðsøki.
Stk. 2. Luttøka í trygdarskipanini er skyldubundin og ikki tíðaravmarkað.
Stk. 3. Um fleiri arbeiðsleiðarar kunna koma uppá tal til at skipa sama trygdarbólk, skulu hesir sínámillum samráða seg
til, hvør skal fara uppí bólkin. Verða teir ikki einigir, avger arbeiðsgevarin, hvør skal verða arbeiðsleiðaraumboðið.
Stk. 4. Arbeiðsleiðarin er tryggjaður móti uppsøgn v.m. og øðrum skerjingum í sínum arbeiðs-viðurskiftum, á sama hátt
sum trygdarumboðið.
Fyri nærri kunning, um trygdararbeiði, er neyðugt at lesa alla kunngerðina um trygdararbeiði.
Kunngerðin fæst við at venda sær til Arbeiðseftirlitið, ella at heinta hana á okkara heimasíðu www.arb.fo
"Kunngerð nr. 125 frá 4. sept. 1994 um trygdararbeiði á virkjum og arbeiðsplássum"


text:
Títt genom er ein serstakur (unikkur) strongur av DNA, og genomið hevur yvir 3 mia. bókstavir (sí genomkanning). Genomið finst í næstan øllum kyknum í tínum kroppi.
At savna DNA
Skulu vit gera eina genomkanning av tær, krevst ein vevnaðarroynd frá tær. Vanliga verður hetta gjørt við eini blóðroynd. DNA verður síðani uppreinsað frá blóðroyndini.
Sekventering
Fleiri ymsir hættir og fleiri ymsar maskinur kunnu brúkast til at sekventera genom. Sekventeringsmaskinur kunnu ikki lesa allan arvastrongin samstundis. Í staðin verða smá petti, uml. 150 bókstavir, lisin í senn. Hesi petti verða rópt ein lesing (EN: a read).
Kortlegging
Lesingarnar frá sekventeringsmaskinuni verða síðani settar upp móti einum tilvísingargenomi. Hetta verður gjørt við kortleggingarritbúnaði á ”high performance”-teldum, sum kortleggja, hvar á genominum hvør einstøk lesing hoyrir til. Tá øll pettini eru sett aftur á pláss, fæst títt ítøkiliga genom í talgildum formi.
Eitt tilvísingargenom er eitt genom, sum er samansett av dátum frá nógvum persónum úr einum avmarkaðum landafrøðiligum øki. Tí kann tað síggjast sum eitt umboðandi genom fyri ein ávísan bólk, t.d. eitt fólkaslag, tí tað vísir miðal ílegusamansetingina hjá hesum bólkinum.
Ein partur av FarGen-verkætlanini er at framleiða eitt føroyskt tilvísingargenom.
Í dag eru plássini (staðsetingin) hjá flestu av okkara ílegum kend og markað í tilvísingargenominum. Tá kortleggingin av genominum hjá tí einstaka er av, ber til at finna fram til munirnar millum títt genom og tilvísingargenomið.
Greining
Øll fólk hava frábrigdi (variantar) í milliónatali í mun til tilvísingargenomið. Frábrigdini kunnu vera einstakir bókstavir, ein røð av bókstavum, sum er á einum øðrum staði, vantandi bókstavir ella eyka bókstavir. Flestu av hesum frábrigdunum eru fullkomiliga óskaðilig og eru bert orsøk til, at vit eru ymisk. Nøkur frábrigdi kunnu tó hava við sær sjúku.
Bioinformatikkur
Bioinformatikarar eru serfrøðingar í at greina genomdátur ella aðrar lívfrøðiligar dátur. Teir menna hættir og ritbúnað til at kunna greina og tulka dátur, soleiðis at milliónatalið av ílegufrábrigdum hjá tí einstaka verða filtrerað til nøkur fá, sum kunnu vera skaðilig. Bioinformatikarar hava vanliga lisið lívfrøði, verkfrøði, teldufrøði ella støddfrøði.


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Viðgera eykajáttanaruppskotið í dag
Fíggjarnevndin hevði annars skrivað álit, og málið var til aðru og triðju viðgerð í Løgtinginum mikudagin.
Málið varð samtykt við aðru viðgerð, men við triðju viðgerð varð samtykt at beina málið aftur í fíggjarnevndina.
Formaðurin í fíggjarnevndini, Bárður á Steig Nielsen, segði við Dag og viku í gjár, at fíggjarnevndin nú fer í gongd við at viðgera møguleikarnar.
Sambært formanninum er ein møguleiki at halda fast og einans játta pengar til tað arbeiðið, sum manglar. Ein annar møguleiki er at gera eina nýggja verklagslóg, har tað samstundis verður staðfest, júst hvat pengarnir skulu brúkast til:
Landsstýriskvinnan ongar viðmerkingar
Rigmor Dam, landsstýriskvinna í Fíggjarmálum, er biðin um at koma á fund við fíggjarnevndina.
Rigmor Dam vil ikki gera viðmerkingar um málið fyrrenn frágreiðingin frá Samferðslumálaráðnum er klár mikudagin.
Rigmor Dam tók ongantíð orðið í løgtinginum, tá málið var til aðru og triðju viðgerð.
Fundurin hjá fíggjarnevndini byrjaði klokkan 9 í dag.
Sí eisini


text: Anime Rikki-Tikki-Tavi Streaming VF, Anime Rikki-Tikki-Tavi Streaming VOSTFR, Anime Rikki-Tikki-Tavi Streaming HD Gratuit, Anime Rikki-Tikki-Tavi Streaming VF Gratuit Complet Illimité Sans Inscription, Anime Rikki-Tikki-Tavi Complet, Anime Rikki-Tikki-Tavi DVDrip, Anime Rikki-Tikki-Tavi 720p, Site Pour Voir Anime Rikki-Tikki-Tavi Gratuitement, Anime Rikki-Tikki-Tavi OpenLoad, Anime Rikki-Tikki-Tavi Streamiz, Anime Rikki-Tikki-Tavi Filmz, Anime Rikki-Tikki-Tavi 1080P, Anime Rikki-Tikki-Tavi Sans Coupure, Anime Rikki-Tikki-Tavi Netu, Anime Rikki-Tikki-Tavi Youwatch, Anime Rikki-Tikki-Tavi VK Streaming VF, Anime Rikki-Tikki-Tavi Mail.ru, Anime Rikki-Tikki-Tavi Sans Limite De Streaming, Anime Rikki-Tikki-Tavi Sans Limite De Temps, Anime Rikki-Tikki-Tavi Illimité, Anime Rikki-Tikki-Tavi Bonne Qualité, Anime Rikki-Tikki-Tavi VoirFilms, Anime Rikki-Tikki-Tavi Voir Films, Anime Rikki-Tikki-Tavi VoirFilm, Anime Rikki-Tikki-Tavi Voir Film, Anime Rikki-Tikki-Tavi Streaming Complet, Anime Rikki-Tikki-Tavi EgyBest, Anime Rikki-Tikki-Tavi Egy Best, Voir Anime Rikki-Tikki-Tavi En Streaming, Voir Anime Rikki-Tikki-Tavi Streaminfr, Voir Anime Rikki-Tikki-Tavi DPstream, Voir Anime Rikki-Tikki-Tavi Full Streaming, Anime Rikki-Tikki-Tavi En Streaming, Anime Rikki-Tikki-Tavi En Streaming VF / VOSTFR, Anime Rikki-Tikki-Tavi Film Streaming, Regarder Anime Rikki-Tikki-Tavi En Streaming, Télécharger Anime Rikki-Tikki-Tavi VF / VostFR DDL-WEB,


text:
Vit hava brúk fyri viðgerðartrygd
5. apríl 2018
Tað skal bera til hjá øllum sjúklingum at fáa skjóta sjúkraviðgerð
”Minst til at avlýsa tína viðtalutíð á Landssjúkrahúsinum um tú fært forfall.” Við hesum orðunum byrjar ein video-lýsing sum spælir á heimasíðuni hjá Landssjúkrahúsinum. Í lýsingini verður sagt, at sjúkrahúsið upplivir javnan, at eingin møtir til ásettu tíðina, og tað forðar teimum í at brúka tíðina á skilabestan hátt. Hetta kostar eisini stóra upphædd á hvørjum ári.
Men kanska er tað ikki løgið, at fólk ikki møta til eina viðtalu, um bíðitíðin er long. Um tú fært eina tíð í næstu viku, so er størri møguleiki fyri at tú møtir, enn um tíðin tú fært er um eitt heilt ár. Og hetta er ein veruligur trupulleiki í Føroyum.
Sambandsflokkurin hevur lagt uppskot fyri løgtingið um at veita øllum føroyingum viðgerðartrygd. Málið við tí er, at allir sjúklingar skulu fáa møguleika at koma í viðgerð innan 30 dagar, frá tí at ein er vorðin sjúkur. Hetta er eitt høgt mál at seta sær, og onkur kann halda, at tað er í so høgt, men í øllum førum skulu vit kunna bjóða teimum sjúku eina trygd fyri, at tey koma í skjóta viðgerð.
At hava fólk sjúkrameldað í óneyðuga langa tíð kostar nógvar pengar, bæði tí at tey skulu hava pengar til lívsins uppihald, meðan tey bíða eftir viðgerðini, og tey eru harafturat óvirkin meðan tey bíða. Viðgerðin skal kortini gerast, og bíðitíðin ger hana ikki bíligari. Umframt alt hetta eiga vit ikki at gloyma, at lívsgóðskan hjá sjúklinginum versnar av, at hann gongur og bíðar eftir at fáa viðgerð.
Vónandi vinnur uppskotið hjá Sambandsflokkinum frama, tí her er nógv at vinna.
Helgi Abrahamsen
RN
Back


text:
Tvey 'salatføt' við meira av tí góða
Stutt fyri G! komu tveir sera forkunnugir bilar til Føroyar. Talan er um tveir totalt nýrenoveraðar Citroen HY retrovøruvognar, sum eru umbygdir og innrættaðir til tvær rullandi matbúðir. Tann eini bjóðar Fish & Chips í besta bretska stíli og hin bjóðar ektaðan Meksikanskan mat.
Citroen HY vórðu framleiddir frá 1949 til 1971. Hugtakið “salatfat”, ið løgreglan nýtir at koyra politistar og fangar í, hevur sína uppruna í hesum modellinum.
Bilarnir hava 3 gear og 50 HK, sum er júst nóg mikið at koyra runt til ymsu tiltøkini kring landið. Teir hava nýmótans køk úr rustfríum stáli við heitum vatni, ventilatión, el og gass, køl og fryst.
Teir hava enn upprunaligu insturmentbrettini við kilometurvísara við rómaratølum og harumframt hava teir eitt fyrsta floks ljóðanlegg.
Bilarnir standa í Vágsbotni á ólavsøku og hava opið til kl. kl. 04 bæði 28. og 29. juli.


text:
Tíðindaskriv
16.05.2018 - 09:16
Ítróttur > Ítróttur > Huga ítróttur (talv/bridge osv.)
Hósdagin 17. mai verður tilfarið talvundirvísing Kom og telva lagt fram í Námi.
Kom og telva er talvlærutilfar á grundstigi. Bókaheildin, sum fevnir um eina grundbók og tvey uppgávuhefti, er ætlað til undirvísing í fólkaskúlum og talvfeløgum – men er eisini væl egnað til sjálvlæru heima við hús.
Tað er Helgi Dam Ziska í hevur skrivað bøkurnar. Helgi er føddur í Havn í 1990 og hevur verið Føroya fremsti telvari síðan 2007. Í 2016 ognaði hann sær heitið sum stórmeistari í talvi. Hetta er lívlangt heiti, sum á leið 1500 telvarar í heiminum bera, og føroyingar ikki áður hava rokkið. Fyri avrikið varð Helgi valdur til ársins telvara í Norðurlondum árið 2016.
Grundbókin er býtt upp í 40 frálærutímar. Fyrstu 15 tímarnir venda sær til óroynda telvaran við frágreiðingum um grundreglurnar í talvspælinum. Sum tímarnir líða, verður innihaldið tó stigvíst meira avbjóðandi. Næmingurin lærir, hvussu hann eigur at byrja eitt talv, hvussu hann setir eitt álop í verk, og hvussu hann fremur skák og mát fleiri leikir fram. Kom og telva er so statt talvlæra til bæði byrjaran og tann roynda talvnæmingin.
- Nám


text:
Meginreglan, at øll skulu vera viðfarin á sama hátt, sigur, at líkar støður skulu verða viðgjørdar eins. Meginreglan sigur tí eisini, at tað er í lagi, at ólíkar støður ikki verða viðgjørdar eins. Tað hevði hvørki verið rímiligt ella skilagott at viðgjørt ólíkar støður eins. Tað hevði jú verið í stríð við góðan almannapolitikk og hevði ivaleyst skapt órættvísi í fleiri førum.
Av tí at hjúnabandið í stóran mun snýr seg um børn og uppaling, gevur tað góða meining, at hjúnabandið verður viðgjørt á serstakan hátt í mun til onnur parløg. Men so skjótt, sum hetta er sagt, byrja summi fólk at ákæra onnur fyri diskriminatión. Tí er tað upp á sítt pláss at siga eitt sindur meira um henda “trumf”, sum so ofta verður blakaður á borðið í kjakinum um hjúnabandslógina.
Onkuntíð halda vit tó, at tað er í lagi at gera mun á – eisini ymiskum parløgum og hjúnum.
Tá fólk klaga um diskriminatión, meina tey neyvan, at vit ongantíð skulu gera mun á nøkrum. Í staðin klaga tey, tí tey halda, at okkurt órættvíst verður framt. Tað er jú órættvíst at viðgera líkar støður á ólíkan hátt. T.d. er tað órættvíst at nokta einum væl skikkaðum umsøkjara starv orsakað av hansara ættarslagi ella kyni, um hvørki av hesum báðum eru viðkomandi fyri starvið.
Onkuntíð halda vit tó, at tað er í lagi at gera mun á – eisini ymiskum parløgum og hjúnum. Øll høvdu nokk hildið, at eini 80 ára gomul hjún ikki høvdu verið eitt gott boð upp á eitt ættleiðingarpar. Ongin hevði sagt, at hesi áttu at havt sama møguleika at ættleitt sum eini 30 ára gomul hjún, sum eisini ynsktu at ættleiða. Orsøkin er greið og góð. Aldurin er viðkomandi í hesi støðuni: eini 30 ára gomul hjún eru nóg ung til at ættleiða, meðan 80 ára gomlu hjúnini ikki eru tað. Munurin rættvísger, at hesi bæði hjúnini ikki fáa sama møguleika at ættleiða. Neyvan er tað nakar, sum heldur hetta vera diskriminatión. Í staðin vilja øll nokk siga, at hetta er rættvíst.
Tá vit tosa um hjúnabandið, gevur hjúnabandslógin øllum borgarum sama rætt at giftast við einum av hinum kyninum. Hetta er ikki at diskriminera samkynd, men at gera mun á parløgum, tí har er ein grundleggjandi munur. Parlagið millum mann og kvinnu er øðrvísi, enn parlagið millum tvey av sama kyni. Ein av grundleggjandi mununum snýr seg um børn: eitt parlag millum tvey av sama kyni kann ikki skapa børn. Og tað kann heldur ikki geva einum barni bæði mammu og pápa. Í besta føri annað av hesum. Í einum parlagi ímillum tvey av hvør sínum kyni er nøring hinvegin ein møguleiki. Og barnið fær bæði mammu og pápa.
Parlagið millum mann og kvinnu er øðrvísi, enn parlagið millum tvey av sama kyni.
Tí er tað ikki ikki diskriminerandi, at hjúnabandið millum mann og konu fær øðrvísi viðferð í lógini enn eitt samkynt parlag. Sum við ættleiðingardøminum oman fyri er munurin greiður. Tí er tað rættvíst, at hesi ymisku parløg fáa ymiska viðferð í lógini. Alt annað hevði verið órættvíst, og tað hevði serliga gingið út yvir børnini.
Tey, sum siga, at samkynd pør og hinskynd hjún eiga at vera líka fyri lógini, hava tí fleiri trupulleikar. Fyrst mugu tey próvføra fyri, at nøring og barnauppaling einki hava við hjúnabandið at gera – at tað ikki er nakar fyrimunur fyri børn, at foreldur teirra eru gift. Eisini mugu forsprákararnir vísa á, at eitt barn ikki hevur nakran grundleggjandi rætt til at verða uppalt av síni mammu og sínum pápa, hóast greinarnar 7 og 9 í barnarættindasáttmálanum hjá ST púra greitt siga, at børn hava rætt til júst hetta, har tað er gjørligt.
Hetta merkir, at ikki fyrr enn forsprákarar fyri eini broyttari hjúnabandslóg hava prógvað, at ongin viðkomandi munur er ímillum hinskynd hjún og samkynd parløg, kunnu teir av sonnum gera krav upp á líka viðferð yvir fyri lógini. Og í hesi próvførslu má serligur dentur leggjast á at lýsa viðurskiftini út frá barnsins sjónarhorni.
Um tað ikki eydnast forsprákarum at grundgeva fyri hesum, so verður úrslitið, at børnini í samkyndum húsarhaldum í mongum førum verða diskriminerað. Tey, ið eru úrslit av gitnaðarinntrivum, fara í útgangsstøðinum at hava mist í øllum førum eitt av sínum biologisku foreldrum. Hetta, hóast tey hava rætt til bæði. Altso fara tey ikki at vera líka fyri lógini í mun til børn, sum fara at vaksa upp hjá báðum sínum biologisku foreldrum. Nýggju familjulógirnar skapa støður, har hesi børn vera fyri mismuni. Hetta er í stríð við barnarættindasáttmálan grein 2, ið snýr seg um líkarætt fyri øll børn. Var tað ikki ein felagsskapur, sum tosaði um javnrættindi fyri allar borgarar? Í staðin fyri at tosa um rættindini hjá børnum til síni biologisku foreldur, tosar hesin felagsskapur um rættindi hjá vaksnum at fáa børn – kosta, hvat tað kosta vil.
Í staðin fyri at tosa um rættindini hjá børnum til síni biologisku foreldur, tosar hesin felagsskapur um rættindi hjá vaksnum at fáa børn – kosta, hvat tað kosta vil.
Her kemur javnrættindaspurningurin sostatt í klemmu. Ein broytt hjúnabandslóg fer tí ikki at loysa diskriminatiónstrupulleikan, sum LGBT tosar so nógv um. Trupulleikin verður bert fluttur. Hann verður fluttur yvir á okkara minstu og veikastu samfelagsborgarar, sum onga rødd hava – í øllum førum ikki tey fyrstu mongu árini.
Samanumtikið merkir hetta, at núverandi hjúnabandslóg ikki diskriminerar. Hon ger mun á – og tað av røttum. Men verður hjúnabandslógin broytt fyri at loysa sokallaða diskriminatiónstrupulleikan, so fer hon júst at diskriminera – ikki tey vaksnu, men børnini. Ikki fyrr enn tá kunnu vit altso tosa um veruliga diskriminatión. Tað er órættvísi.


text:
Ongin orsøk at leypa framav
16. mars 2016
Tað er ikki ein kommunal uppgáva at reka vinnuligt virksemi. Ein kommuna eigur at skapa vinnukarmar
Tað vísir seg, at nærmast alt, sum Tórshavnar Kommuna tekst við í løtuni, fær eina rættuliga umfatandi og áhaldandi almenna umrøðu. Tað eru 29 aðrar kommunur í Føroyum, men lítið verður umrøtt, hvørjar avgerðir har verða tiknar.
Eg skilji á ein hátt hesa umrøðu, serliga tí, at tað oftani koma í so nógvar útmeldingar frá býráðnum, sum ikki eru politiskt kjølfestar ella viðgjørdar í býráðnum, og alt hetta skal borgarin fyrihalda seg til.
Nú kommunuval nærkast er sjálvandi nógv, sum eigur at sáldast frá og fatast sum valflesk og lítið eftirfarandi. Vit mugu ikki tætt undir eitt komandi kommunuval binda eitt komandi býráð til stórar kostnaðarmiklar verkætlanir.
Tórshavnar Kommuna hevur fleiri avbjóðingar. Men bæði rakstur og íløgur eiga at raðfestast optimalt, við tí endmáli at varðveita og menna vælferðina í kommununi. Til tess krevst, at kommunan tekur í nýtslu eina langtíðar rakstrar- og íløguætlan, og brúkar hesa sum eitt leiðslu- og stýringaramboð til tær stóru verkætlanir, sum skulu samtykkjast og partvíst eru samtyktar.
Í løtuni verður arbeitt frá sak til sak og frá ár til ár, heldur enn at halda seg til eina heildarætlan.
Ein verkætlan, sum í seinastuni hevur verið umrødd, er Bacalao-bygningurin á Vestari Bryggju. Tað er trupult at meta um innihaldið júst í hesum uppskoti um verkætlan, men tað er alla æru vert, at Smyril Line nú vísir økinum so stóran vinnuligan áhuga.
Tað er ikki ein kommunal uppgáva at reka vinnuligt virksemi. Ein kommuna eigur at skapa vinnukarmar. Eg eri av tí áskoðan, at vit sum kommuna ikki eiga at verða partur av hesari vinnuligu verkætlan. Vinnan og tess aktørar eigur sjálv, at arbeiða víðari við hesari verkætlan, og innan teir karmar, sum eru at ráða yvir á kaiøkinum og í bygningunum.
Henda verkætlan á Vestri Bryggju skal virka eftir marknaðartreytum, t.v.s., at prísáseting og vinnukarmar mugu ikki virka kappingaravlagandi, ella minna um óbeinleiðis stuðul til at reka vinnuligt virksemi í kommununi.
Tað finnast uttan iva aðrar kreativar loysnir um, hvat havnaøkið og hesin bygningur á Vestari Bryggju, kann og eigur at brúkast til. Tað kunnu skapast nógv arbeiðspláss á Vestari Bryggju, og vit eiga at geva okkum tað tíð tað krevur, fyri at finna bestu loysnina fyri Tórshavnar Kommunu og vinnuna.
Vit eiga heldur ikki at avskriva møguleikan fyri vinnuligum virksemi við atliti til fiskivinnuna, og kaikanturin eigur at verða tøkur til slík endamál.
Vit eiga framhaldandi at skapa teir bestu karmarnar til vinnuna, sum er á Vestari Bryggju í dag, fyri at hon kann menna seg til framtíðar avbjóðingar.
Tað er hugaligt at síggja alt virksemi, sum er har í dag. Tað eru útvið eini 250 arbeiðspláss á Vestari Bryggju í dag, og tað kunnu saktans blíva fleiri.
Eisini kann nevnast, at ætlanirnar um at byggja ein langhyl halda fram og verða ikki broyttar. Tað sama er galdandi fyri havnaútbyggingina, sjálvt um tað eru kreftir, sum vilja niðurleggja 700 arbeiðspláss í havn, og harvið gera seg inn á kommunala sjálvræðið, nú vit vilja fyrireika okkara høvuðsstað til framtíðina.
Onnur átroðkandi mál eru á vælferðarøkinum. Lat okkum t.d. styrkja eldraøkið og byggja nøkur hart tiltrongd ellis- og røktarheimspláss. Vit hava fíggjarligu orkuna til tað - vit skulu bara raðfesta hesar íløgur nóg høgt og rætt.
Nú ræður um at brúka fíggjarligt vit og skil.
Annfinn Brekkstein
Býráðslimur í Tórshavnar Kommunu fyri Sambandsflokkin
RN
Aftur


text:
FAQ
Guðloysingar elska at finnast, at Bíbliuni, tó verður hetta ofta gjørt av fávitsku, og flest fólk duga heldur ikki hebraiskt ella grikskt. Kenna heldur onki til hvussu umstøðurnar vóru tá ið Bíblian bleiv umsett, og enn minni til ta samtíð hon upprunaliga var skrivað í.
Mær dámar ikki so væl uttanumtos, best er at halda seg til tað sum er relevant fyri eitt ávíst evni. Tí havi eg valt at gera ein FAQ (Ofta Settir Spurningar), so man kann sleppa undan at svara teimum somu misskiljingunum og ákærunum hvørja ferð.
Innihalds yvirlit:
Hetta er bert fyribils, og verður útbygt so hvørt.


text:
Limaskapur í einum arbeiðsgevarafelag merkir, at fyritøkan hevur rætt til allar tær tænastur sum arbeiðsgevarafelagið veitir. Hetta er m.a. ráðgeving um sáttmála- og lønarspurningar, um setanir, uppsøgnir og líknandi starvsfólkamál og um arbeiðsmarknaðarlóggávu. Harafturat átekur arbeiðsgevarafelagið sær at loysa mál, sum kunnu koma í millum fakfeløg og einstakar arbeiðsgevarar. Arbeiðsgevarafeløg fara eisini í rættin vegna limir í prinsippiellum málum innan sáttmálaøki hjá felagnum.
Á heimasíðuni hjá felagnum www.industry.fo eru sáttmálar, lønartalvur og ymiskar vegleiðingar til sum limafyritøkur hava atgongd til. Somuleiðis skapilónir at brúka til setanarprógv og uppsagnarskriv.
Limaskapur í Føroya Arbeiðsgevarafelag, Føroya Handverksmeistarafelag, Reiðarafelagnum fyri Farmskip, Føroya Prentsmiðjufelag og Arbeiðsgevarafelagnum fyri Fíggjarstovnar í Føroyum gevur tryggar karmar og greiðar fyrimunir fyri virkir.
Ein partur av limaskapinum er hjálp við truplum málum innan sáttmálar og arbeiðsmarknaðarøkið. Limir í Arbeiðsgevarafelagnum kunnu venda sær til Vinnuhúsið við øllum slíkum, og fær sostatt ein kostnaðarmikla serfrøðingahjálp umvegis limaskapin. Vit kunnu sjálvandi ikki svara øllum spurningum, men vit hava fingurin á pulsinum, hvat vinnuni viðvíkir, og kunnu hjálpa við at finna loysnir.
Limaskapurin er tískil at javnseta við eina trygging: Í tí dagliga er ikki altíð tørvur á okkum, men tá tað leikar á, standa vit aftan fyri virkini.
Føroya Arbeiðsgevarafelag er ein týdningarmikil leikari í flestøllum viðurskiftum. Limaskapurin ávirkar tí tykkara umdømi og trúvirði. Limaskapur er prógv um, at talan er um eina fyritøku, sum ynskir at virka undir skipaðum karmum. Almennir myndugleikar vilja ofta taka atlit til hetta, tá mál verða viðgjørd. Eisini, tí teir vita, at henda fyritøkan ikki stendur einsamøll, men hevur eitt sterkt felag aftan fyri seg.


text:
Agnar Frederiksen
28.03.2018 - 15:35
Ítróttur > Ítróttur > Hondbóltur
Neistin og H71 bresta saman í Høllini á Hálsi í kvøld. Talan er um reinan oddadyst.
Undan dystinum hava bæði liðini 31 stig, og hava tryggja sær pláss í finalunum. Liðini hittast í dag og leygardagin, og fyrsta plássið, og harvið fyrimunurin við at hava annan og eventuelt tann triðja finaludystin á heimavølli, er uppá spæl.
Tað serstaka við uppgerðini millum hesi liðini er, at í teimum báðum innnahýsis dystunum í FTZ-deildini er tað endað við javnleiki. Í hálvfinalunum í steypakappingini hittust liðini eisini, og har vóru hoyvíkingar omaná.
Í gjár vórðu tveir dystir leiktir í fremstu mansdeildini; Kyndil vann greitt á VÍF(31-21), og KÍF og StÍF leiktu ein 24-24 javnleik.


text:
Tjóðskjalasavnið Faroese National Archives
V.U. Hammershaimbs gøta 18
FO-100 Tórshavn
T-postur: skjalasavn@skjalasavn.fo
Tlf: +298 340 540
Seinast dagført: 19-09-2018
Allir stovnar skulu boða Tjóðskjalasavninum frá, áðrenn tey taka nýggjar kt-skipanir í nýtslu. Tjóðskjalasavnið metir um – út frá fráboðanini, um eitt avrit skal avhendast Tjóðskjalasavninum, og hvussu og nær avhendast skal fyrstu ferð. Hetta verður avgjørt í eini áseting um varðveiting. Tá ið avhendingin skal fara fram, seta vit okkum í samband við tykkum.
Sjónband um avhending av skjalasavnsútgávum. Trýst her
Hvat er uppgávan hjá myndugleikanum?
Uppgávan hjá myndugleikanum er, at:
1. Góðskutryggja skipanina áðrenn avhendan. Til dømis við at syrgja fyri, at skipanin ikki manglar dátur, og at møgulig ella viðkomandi skjøl eru knýtt at málum. Góðskutryggingin kann vera tíðarkrevjandi. Tað er av týdningi, at tit seta tað neyðuga tilfeingið/peningin av til uppgávuna.
2. Syrgja fyri, at fyrisitingarliga skjalfestingin av skipanini er dagførd, og at tað finst ein teknisk skjalfesting av uppbyggingini av skipanini v.m.
3. Framleiða skjalasavnsútgávu av teimum kt-skipanum, sum Tjóðskjalasavnið hevur avgjørt at goyma.
Hvat er ein skjalasavnsútgáva?
Ein kt-skjalasavnsútgáva er eitt avrit av dátum frá eini kt-skipan hjá einum stovni við upplýsingum um skipanina og fílur, sum lýsa hvussu dátur hanga saman.
Skjalasavnsútgávan skal gerast í ávísum formatum, fyri at hon kann goymast fyri eftirtíðina ella til framtíðarnýtslu. Tjóðskjalasavnið ásetur formatsnið í eini kunngerð ella rundskrivi. Myndilin vísir partarnar í einari skjalasavnsútgávu.
Hvør framleiðir skjalasavnsútgávuna?
Tit kunnu fáa ein veitara uttanífrá til at gera ella avgreiða tann tekniska partin av uppgávuni, ella tykkara egnu kt-deild. Kt-veitarin ella deildin skal avhenda eina tekniska dokumentatión av kt-skipanini, draga út dátur úr kt-skipanini, syrgja fyri at formbroyta til røttu formatini og samla dátur og dokumentatión til eina skjalasavnsútgávu.
Hvør skal gjalda?
Stovnurin ella myndugleikin skal sjálvur gjalda fyri útreiðslurnar, ið eru knýttar at avhendingini av kt-skipanini. Tjóðskjalasavnið arbeiðir upp á at gera avhendingina so lætta og smidliga sum gjørligt og at fáa kostnaðin niður. Tit kunnu stuðla við hesum arbeiði við at senda okkum upplýsingar um kostnað og tíðarnýtslu í sambandi við avhending av kt-skipanini til Tjóðskjalasavnið. Hetta verða tit biðin um, tá ið vit senda tykkum endaliga góðkenning av skjalasavnsútgávuni.
Aftaná eina avhending
Skjalasavnslógin ásetur reglur um, at dátur frá kt-skipanum eru almennt atkomuligar eftir 30 árum eftir seinastu skráseting í skipanini. Inniheldur skjalasavnsútgávan persónsupplýsingar, er hon almenn atkomulig eftir 80 ár. Á heimasíðuni hjá Tjóðskjalasavninum kanst tú lesa meira um, nær og undir hvørjum treytum ein kann fáa atgongd til tær dátur, sum tit hava latið inn. Her finnur tú eisini eitt yvirlit yvir, hvørjir stovnar skulu lata teirra kt-skipanir inn komandi árini.
Hvussu er avhendingarmannagongdin?
1.Tjóðskjalasavnið sendir hvørt ár eitt rundskriv um tær skipanir, sum skulu lata inn dátur til Tjóðskjalasavnið. Hettar gevur møguleika fyri at taka hædd fyri kostnaðinum.
2. Vit byrja eitt avhendingarmál við at skriva til tykkara.
3. Vit hava fund við tykkum og røða um dátuinnihald og dokumentatión av skjalasavnsútgávuni. À fundinum avtala partarnir eina tíðarætlan.
4. Vit flýggja út eina avhendanaráseting, ið ásetur innihaldið í skjalasavnsútgávuni og avhendanardagfesting.
5. Tit senda okkum dokumentatión til góðkenningar.
6. Tit taka dátur úr skipanini og framleiða eina skjalasavnsútgávu, møguliga við hjálp frá kt-veitara.
7. Tit ella tykkara kt-veitari testa eina skjalasavnsútgávu við testforritinum ADA.
8. Tit lata skjalasavnsútgávuna inn til Tjóðskjalasavnið – antin persónliga ella við at senda hana sum innskrivað sending.
9. Vit kvitta fyri avhendingina.
10. Vit testa skjalasavnsútgávuna og góðkenna hana, tá allar ásetingar er hildnar.
Hví skulu vit goyma í skjalasavni?
Tað er neyðugt at skjalprógva arbeiðið hjá fyrisitingini, soleiðis at komandi ættarlið kunnu skriva og skilja teirra søgu. Tjóðskjalasavnið tryggjar ta talgildu og fysisku atkomuna til skjalprógvingina av Føroya søgu. Rættargrundarlagið fyri savnindini er skjalasavnslógin og kunngerðir og rundskriv, sum finnast á heimasíðuni hjá Tjóðskjalasavninum og í lógarsavninum.
Mannagongd í samband við bílegging av skjalasavnsútgávuID
Filmsbrot av framløgu hjá Róa Eliasen, kt-skjalavørði, um "Avhending av kt-skipanum"


text:
Sverri Egholm
01.02.2017 - 00:06
Ítróttur > Ítróttur > Fótbóltur
Kaj Leo Holm Johannesen, fyrrverandi løgmaður, er nýggjur formaður í Havnar Bóltfelag. Tað er greitt eftir aðalfundin í felagnum í kvøld, har val av formanni var á skránni.
Tað skrivar nordlysid.fo.
Nýggi formaðurin í felagnum hevur drúgvar royndir sum fótbóltsleikari, og var í síni tíð millum bestu málverjar í landinum.
Kaj Leo tekur við eftir Finnboga Arge, sum eftir fleiri ár sum formaður takkar fyri seg.
Tað eru ikki nógv ár síðani hann seinast stóð í málinum fyri HB. Tá var tað fyri næstbesta liðið hjá teimum reyðu og svørtu í Gundadali. Niðanfyri er leinki til videobrot frá 2014.
Video: Løgmaður aftur sum málmaður í 1. deild


text:
Mánadagin 12. februar kl.19.00 verður alment føðingardagshald í missiónshúsinum Hvalba, tí sjómanskvinnuringurin verður 65 ár.
Á skránni verður m.a. felagssangur, manskórið syngur, sjómanstrúboðarin talar og greiðir frá, nátturði, sjómaður sigur frá og drekka við søtum afturvið.
Øll eru vælkomin í føðingardag.
Stutt søguligt yvirlit
Tað var 7. februar í 1953 at sjómanskvinnuringin var stovnaður. Petur Johannesen (Piddi á sjómansheiminum) vitjaði í Hvalba og var spentur uppá at fingi byrjað ein sjómanskvinnuring. Eivind Vilmelm var tá prestur i Hvalba og teir bjóðaðu nøkrum kvinnum til stovnandi fund í prestagarðinum. Seks møttu og ringurin var stovnaður. Skjótt komu fleiri kvinnur uppí ringin. Kristina Midjord var vald til forkvinnu og Jastrid Sørensen var skrivari.
Tær samlaðust einaferð um mánaðin í ymiskum heimum.
Kristina var forkvinna til 1985, tá Meina Holm gjørdist forkvinna og Ingrid Hentze skrivari.
Í 2002 var Hjørdis Ludvig vald til forkvinnu og er tað enn.
Arbeiðið í dag
Síðstu árini hevur sjómanskvinnuringurin samlast fjúrtans hvønn dag í kjallaranum í missiónshúsinum frá sept/okt til mai. Á skránni er sangur, andakt, bøn, hugni við hondarbeiði meðan okkurt gott verður upplisið ella onkur sigur frá og so er drekka eisini.
Kvinnurnar í ringinum eru vit til at stuðla Sjómansmissiónini fíggjarliga og við forbøn. Harafturat gera tær eisini jólapakkar til sjófólkið.
Hvørt ár síðst í septembur samlast allir ringarnir í oynni. Tað kvøldið skiftir millum bygdirnar og síðsta heyst samlaðust ringarnir í Hvalba.
Hjørdis sigur, at allar kvinnur eru vælkomnar í sjómanskvinnuringin – eisini tær sum ikki hava sjómann.
(Myndirnar eru frá sept. 2017 tá ringarnir samlaðust í Hvalba.
Myndin av ringinum er frá 1995)


text:
Tann 30. novembur í 2017 fekk Liljan Weihe fyrsta ætlanarskrivið um uppsøgn frá táverandi Kringvarpsstjóranum, Johnny í Grótinum. Síðani hevur talan verið um fýra uppsagnarskriv síðani tá, og tað seinasta varð latið Liljuni 28. septembur í ár.
Liljan Weihe kærdi tá Kringvarpið og hon og Sigmund Poulsen, advokatur hennara, bóðu um at Mentamálaráðið ikki viðgjørdi kæruna, tí tey mettu ikki at Mentamálaráðið vera gegnigt at viðgera málið. Mentamálaráðið boðaði Løgmansskrivstovuni frá, at tey heldur ikki metti at stovnurin var gegnigur longur tann 12. oktobur.
Les eisini: Vilja ikki hava Mentamálaráðið at viðgera kæruna
Hin 15. oktobur lat løgmaður fíggjarmálaráðnum málið til viðgerar, men eisini fíggjarmáláðið metti seg verða ógegnigt. Tí fekk Uttanríkis- og Vinnumálaráðið málið til viðgerar hin 1. novembur. Málið liggur nú hjá hesum stovninum, sum tó ikki vil siga nakað um, nær niðurstøða kemur í málinum.
Portalurin hevur spurt nær niðurstøða kann væntast at koma í málinum, men Uttanríkis- og Vinnumálaráðið boðar frá, at tey ikki kunnu siga nakað um, hvørt málið verður liðugt viðgjørt í ár ella næsta ár.
KVF mælir frá at kæran fær steðgandi virkna
Ein lutur í kæruni hjá Liljuni Weihe er, at biðið verður um, at kærumálið fær steðgandi virkna, soleiðis at Kringvarpið ikki kann seta nakran í starv sum tíðindaleiðari, meðan málið verður viðgjørt. Uttanríkis- og vinnumálaráðið boðar frá, at ongin niðurstøða er gjørd um hendan partin í málinum heldur. Men í innliti sum Portalurin hevur fingið, sæst at Kringvarpið mælir frá, at kæran fær steðgandi virkna. Tað letur tí til, at leiðslan í Kringvarpinum vil lýsa starvið leyst áðrenn kæran er viðgjørd. Hettar hevði havt við sær, at tíðindaleiðarin ikki hevði havt møguleika at fingið starvið aftur, men at talan hevði verið um mál um endurgjaldskrav, um hon fekk viðhald.
Síðani uppsøgnina av tíðindaleiðaranum hevur Kringvarpið skift stjóra. Ivan Niclasen segði í samrøðu við Dag og Viku fríggjadagin 26. oktobur, at støðan við fyribils tíðindaleiðara mátti fáa ein enda, men hann hevur higartil ikki vilja gjørt viðmerkingar til málið. Portalurin spurdi eisini nýggja kringvarpsstjóran, um hann helt, at málið hevði fingið eina góða viðger frá fyrrverandi stjórunum, men tað vildi Ivan Niclasen heldur ikki viðmerkja.


text:
Nú leygardagin 26. januar verður fjórða umfar av Betri Vetrarkappingini runnið í Sørvági, har Frælsi verður vertur. Sjálv rennikappingin verður skotin í gongd klokkan 11.00.
Runnið verður frá kirkjuni í Sørvági til Bíggjar, niðan móti tunnilsmunnanum til Gásadals har vent verður. Luttakarar kunnu nýta skiftingarrúmini í 07 Vestur húsinum áðrenn og aftaná.
Skráseting byrjar kl. 10.00 við Sørvágs Kirkju og renningin verður sett ígongd kl. 11.00.
Meldast kann til á staðnum fram til klokkan 10.30, men frægast er at gera tað HER áðrenn fríggjakvøldið kl. 22.00. Goldið verður tá on-line. 50 kr. fyri vaksin og 20 kr. fyri børn.
Tað verður kappast í hesum bólkum:
-Kvinnur / menn opin bólkur (f. -2002)
-Kvinnur veteranar / Menn Veteranar (f. 1964-1973)
-Kvinnur/Menn Superveteranar (f. 1954-1963)
-Kvinnur/Menn Ultraveteranar (f. 1953 ella fyrr)
-Kvinnuunglingar / Mansunglingar (f. 1998-2002)
-Gentur / Dreingir (f. 2003-2007)


text:
Orð og lag: Lydia Lithell
Týtt: Jákup Olsen
Upprunaheiti: Det enda som bär
1. Hitt eina, sum ber, tá ið alt annað svíkur,
tað er Guds náð, Guds miskunn stór og frí.
Alt viðgitni heimsins og hans ljómur víkur,
tá eg at enda eri Himli í.
Niðurlag: Hitt eina eg veit, at náðin er nóg mikið,
við Kristi blóð mín synd er burtur tikin.
Hitt eina, sum eg til síðst kann líta á,
tað er Guds náð, Guds botnleysa náð.
2. Hitt eina, sum stendur gjøgnum allar tíðir,
er Kristi krossur, blóðsins trygga grund.
Tí alt, sum er bygt av hoyggj og strá, tað fellur,
tað varir bert eitt bil, sum svann um stund.
3. Hitt eina, sum er mín ogn har við Guds trónu,
tað er ein bjargað sál, halleluja,
og alt væl veit við, tí øll mín synd varð sónað
við Jesu deyða har á Golgata.


text:
Anne-Kari Skarðhamar, serfrøðingur í føroyskum bókmentum, vorðin professari.
Eldri og nýggjari føroyskar bókmentir eru høvuðsgranskingarøki hennara. Í 2001 vardi hon doktararitgerð um skaldskapin hjá Chr. Matras.
Anne-Kari Skarðhamar, dr.art., sum er norsk, er í heyst vorðin professari í norðurlendskum bókmentum á læraraútbúgvingini við Høgskolen i Oslo, har hon hevur starvast síðan 1983.
Í 1994 gjørdist hon fyrstiamanuensis, og í 2001 vardi hon doktararitgerð um skaldskapin hjá Chr. Matras. Ritgerðin, sum er útkomin í bók, eitur Poetikk og livstolkning i Christian Matras’ lyrikk.
Eldri og nýggjari føroyskar bókmentir eru høvuðsgranskingarøki hennara. Norðurlendskar barnabókmentir, haruppí føroyskar, eru eitt annað evni, sum Anne-Kari granskar.
Hon hevur eisini skrivað bøkur um føroyska list og lærubøkur, m.a. um tekstgreining og bókmentaundirvísing.
-
08.02.2019 Føroyamálsdeildin Til lesandiOft er gott þat er gamlir kveða - Introduction to Medieval Icelandic LiteratureFøroyamálsdeildin bjóðar í vár stuttskeið á enskum við gesta...
-
06.02.2019 Søgu- og samfelagsdeildinJapanskur filmsdagurHósdagin 7. februar verður áhugavert filmstiltak í Kongshøll...
-
05.02.2019 Setrið FøroyamálsdeildinGávugóðs 2019Fríggjakvøldið 8. februar verður árliga handanin av gávugóðs...


text:
A-landsliðið hjá kvinnum spældi sín seinna EM-undankappingardyst móti Makedonia í kvøld. Dysturin varð spældur í makedonska høvuðsstaðnum, Skojpe.
Talan var um ein betur spældan dyst enn mikukvøldið, tá londini hittust í Høllini á Hálsi. Serliga gekst betur við málskjótingini.
Í fyrra hálvleiki var Makedonia greitt omaná og tá farið var til hálvleiks var støðan 14-8 til heimaliðið. Í seinna hálvleiki kom glið á álopsspælið hjá Føroyum og verjan stóð stinnari. Føroysku kvinnurnar stríddust væl og vóru ein støðug hóttan. Tó var munurin ov stórur at fáa innaftur og Makedonia vann 28-24.
A-landsliðið sum fór til Makedonia var nakað øðrvísi enn liðið, ið spældi í Føroyum. Bára Krossteig Hansen var ikki við og somuleiðis Marianna Geirsdóttir Eystberg og Tóra Eliasen, sum skuldu spæla við U20-landsliðnum. Ístaðin var Liljan Djurhuus við, sum ikki var við mikukvøldið vegna ein skaða í hondini.
Føroysku málskjúttarnir:
Kristianna H. Joensen 5
Liljan Djurhuus 5
Durita Christophersen Jojic 5
Eir Berg 3
Daniella Joensen 2
Turið Arge Samuelsen 2
Agnas Olsen 1
Bjarta O. Johansen 1
Føroyar hava tveir dystir eftir í EM-undankappingini, sum er móti Svøríki á útivølli og Serbia á heimavølli. Teir dystirnir eru 29. mai og 2. juni.


text:
Vágs Bóltfelag
Heimasíða: www.vb1905.fo
Litir á spæliblusum og brókum: Reytt og blátt
NEVNDIN HJÁ VB 2017/2018
Formaður: Bogi Mortensen, bogimortensen57@gmail.com, tlf. 218442
Kassameistari: John Henrik Holm, john.henrik.holm@skulin.fo, tlf. 239330
Forkvinna í hondbóltsnevnd: Eydis Kjærbo, ek@banknordik.fo, tlf. 285975
Forkvinna í húsanevnd: Eyðbritt Krosslá, krosslid4@hotmail.com, tlf. 271542
Skrivari: Laila Eysturberg Jespersen, laila_jes@hotmail.com, tlf. 250568
Trygdarumboð: Eydis Kjærbo
Tíðtakarar og skrivarar: Vígdis Nolsøe og Kirstin Ludvig
Dómaraumboð: Bogi Mortensen
B-dómarar: Birgir Dimon og Kári Niclasen, Bogi Mortensen og Egill Steintórsson, Marni Leo, Eydis Kjærbo og Eyðbritt Krosslá


text:
Heim
Peder Nersveen er nýggjur í NSÍ
NSÍ hevur í dag fingið tilgongd av einum nýggjum leikara. Talan er um Peder Nersveen, sum skiftir úr Hamkam úr…
1 deild! NSÍ hølvaði Víking av, vunnu 8-0!
1 deild hjá NSÍ hevur í kvøld spælt ímóti Víkingi. Úrslitið talar fyri seg, NSÍ vann dystin 8-0. Hesir…
1 deild! NSÍ hølvaði Víking av, vunnu 8-0!
1 deild hjá NSÍ hevur í kvøld spælt ímóti Víkingi. Úrslitið talar fyri seg, NSÍ vann dystin 8-0. Hesir…
Triðbesta liðið skrivar søgu
Fyri fyrstu ferð í nýggjari tíð – møguliga nakrantíð – er triðbesta liðið hjá NSÍ flutt upp. Hetta merkir, at…
U18: Dávid á Roykheyggi sendi NSÍ í finaluna í yvirtíðini!
Lagt varð upp til eina spennandi hálvfinalu, tá evnaríku U18-liðini hjá NSÍ og B36 brustu saman við Løkin. NSÍ sat…
Kvinnur byrja venjingina i morgin
NSÍ hevur teknað tvey kvinnulið á hálvum vølli í ár. Venjingin byrjar vid Løkin í annaðkvøld kl 19.30.
Kappingarskrá: Old Boys + 45
Soleiðis spæla Old Boys +45 hjá NSÍ í ár. Tit síggjar tær fýra innleiðandi kappingarnar niðanfyri.
Djóni Nolsøe Joensen: – Glyvra-plen, okkara paradís á jørð!
Komin í 40’ini er ikki frítt, at tankar mangan leita aftur har til sum alt upprunaliga byrjaði. Har sum ein…
Peder Nersveen er nýggjur í NSÍ
NSÍ hevur í dag fingið tilgongd av einum nýggjum leikara. Talan er um Peder Nersveen, sum skiftir úr Hamkam úr…
Maria Vinjardsdóttir úttikin til U15 Landsliði
Maria Vinjardsdóttir úttikin til U15 Landsliði Landsliði fer til Copa Sant Vincent í Barcelona til eina kapping tann 2 Okt.…
Smápiltar, Piltar og Gentur 14-17 leygardagin
Leygardagin vóru aftur nógvir dystir á skránni. Adrian Dalsá tók hesar myndirnar av dystum hjá smápiltum, piltum og gentur 14-17.…
U12-Dreingir: NSÍa vann silvur í FM-bólkinum
Endaumfarið hjá U12-dreingjum varð spælt í dag. Bólkur A1 varð spældur við Løkin í Runavík, og her varð spælt um…
U14 dreingir hjá NSÌ í steypafinaluni!
U14 liði hjá NSÌ megnaði týskvøldið at leika seg í steypafinaluna. Dysturin var ímóti EB-Streymi, og vunnu okkara røsku dreingir…
U16a hjá NSÍ liggja á odda
Fyrstu 4 dystirnir í landskappingini eru avgreiddir, og okkara dreingir hava vunnið allar sínar dystir og liggja á odda í…
U12 Gentur vunnu sín bólk
U12- genturnar spældu leygardagin seinasta umfarið í Gøtu. Tær spældu tveir dystir, ið báðir endaðu við javnleiki 1-1. Bjørk Nolsøe…
Gentur U14: Byrja at venja fríggjadagin
Hervið verður heitt á allar gentur (føddar 2001 & 2002), ið hava áhuga fyri fótbólti, um at møta við Løkin…
Smápiltar, Piltar og Gentur 14-17 leygardagin
Leygardagin vóru aftur nógvir dystir á skránni. Adrian Dalsá tók hesar myndirnar av dystum hjá smápiltum, piltum og gentur 14-17.…
Raskar U8-gentur á Eiði
Hvørt vikuskifti spæla fleiri hundrað NSÍ-arar dystir kring landið. Í morgun spældu okkara góðu U8-gentur kapping á Eiði. Tær vóru…
Børn undir skúlaaldur byrja í dag
Í dag, mikudagin 27. apríl, byrjar venjingin fyri børnum undir skúlaaldur. Vant verður á vøllinum við Løkin kl. 16-17. Minnist…


text:
Hevur tú áhuga fyri at granska í dátum úr FarGen-dátugrunninum, kanst tú venda tær til okkara at frætta nærri um møguligt samstarv. Vit eru áhugað í samstarvi við lærustovnar, vinnulív, royndar granskarar, lesandi og onnur.
Dátugrunnurin
FarGen-dátugrunnurin inniheldur ílegudátur um føroyingar. Higartil eru uml. 1.500 blóðroyndir tiknar og hesar verða í løtuni lisnar (sekventeraðar) og goymdar sum talgildar dátur. Dáturnar eru til taks til góðkendar granskingarverkætlanir innan heilsuøkið.
Luttakarar til granskingarverkætlan
Tosa við okkum um, hvørjum dátum tú hevur tørv á. Tað kann t.d. vera ávísir sjúkubólkar, útvaldar familjur ella ein samanberingarbólkur til case/control-kanningar.
Luttakarar í møguligum granskingarverkætlanum skulu geva samtykki til luttøku í hvørji einstakari verkætlan. Tað er Ílegusavnið, sum samskiftir við møguligar luttakarar til tína verkætlan og setur saman ein hóskandi bólk (kohortu), og vanliga fært tú sum granskari bert atgongd til navnloyndar dátur. Til ber tó eisini at útvega luttakarar til verkætlanir, har nærri kanningar verða gjørdar saman við luttakarunum, t.d. at kanna venjingarstøðu, lívsstíl e.l. Úrslitini frá kanningunum verða so brúkt saman við ílegudátum.


text:
Umboðsráðsvalið 2019
- 05 Dec 2018
- - LÍV
Tá farið var um evstamark at stilla upp, høvdu 34 valevnir bjóða seg fram til Umboðsráðsvalið.
Sambært viðtøkunum hjá Ognarfelagnum LÍV skulu veljast 35 umboðsráðslimir.
Ásett er, at eru uppstillaðu valevnini ikki fleiri enn 35 í tali, fellur valið burtur og tey sum hava stilla upp eru vald.
Seinasti limurin verður í hesum føri, sambært viðtøkunum hjá Ognarfelagnum LÍV, valdur av nýggja Umboðsráðnum.
Umboðsráðslimir 2019 – 2022
Tá farið var um evstamark at stilla upp, høvdu 34 valevnir bjóða seg fram til Umboðsráðsvalið.


text:
Kæri Erlendur!
Kæri Erlendur!
Undirgrund og havbotnur
Eittans er at ansa væl,
okkum einki hastar,
at vit ongan fremja leik,
sum okkum bindur fastar.
Sum formaður hjá teimum fýra úr samgonguni, sum skulu til Danmarkar at samráðast um omanfyri nevnda málsøki, hevur túi biðið um mínar viðmerkingar.
Av tí at eg eri púra samdur við tað væl skrivaða álitið frá 16. Juli 1985 hjá mínum trimum føroysku kollegum og fái víst til innihaldið í teirra skrivi, sum tit kenna eins væl og eg, nýtast viðmerkingarnar ikki at vera so nógvar.
Statsrættarliga er einki til hindurs fyri, at hetta mál verður gjørt til A-mál. Hetta er bindandi avgjørt við danskari lóg í 1948, teirri sokallaðu heimastýrislógini. Og hví skuldi tað verið øðrvísi við hesum B-málinum enn við hinum, sum longu eru yvirtikin?
Helst er tað soleiðis, at hevði hesin spurningur verið viðgjørdur av álvara fyri einum 25 árum síðani, so mátti tað verið út frá princippinum um, at einki “móðurland” hevur rætt til at seta seg ímóti, at nakað fólk, sum tað varðar av, fær sjálvræði, men skal tvørturímóti taka initiativ til, at tað verður frælst og, at “móðurlandið” aldri skal umbera seg við, at hin ófrælsa tjóð (people ella colony) hevur ikki fíggjarligar umstøður til at taka sjálvstýri, men skal tvørturímóti hjálpa til. Tá hevði helst ikki komið nakað kategoriskt “njet” frá danska statsministaranum.
Síðan er jú nógv hent:
1) Menn eru farnir at rokna havbotnin sum eitt slag av gullnámi,
2) Danir halda seg síggja, at sjálvstýrisvilji føroyinga er viknaður síðan 1948.
Uttan at klikkja danir ella stjórn teirra má tað fyrr nevnda haldast vera avgerandi hjá teimum. Vit sóu eitt nú, hvat teir løgdu dent á, tá ið teir einsamallir av norðurlondum fóru upp í E.E.C. Hvat tí seinna viðvíkur, dugi eg ikki at hugsa mær, at nakar uttan tann ráðandi parturin av sjálvum Sambandsflokkinum vil sleppa okkara ómissiliga rætti til sjálvstýri, og vil ikki, hvør á sín hátt, arbeiða fram ímóti, at vit sleppa burtur úr okkara amtskommunalu støðu og verða fræls sum aðrar tjóðir.
Jú, men spurningurin um Føroya stats- og fólkarættarligu støðu í ella uttan fyri kongaríkið er ikki aktuellur beint nú, hann er ikki til viðgerðar, men bvert spurningurin, um B-málið “råstoffer i undergrunden” skal vera A-mál.
Púra rætt. Og míni ráð eru, at tit fýra, sum nú fara “upp á landsins besta”, tvíhalda um, at tit hava ikki mandat til annað.
Gaman í fara umboðsmenn ríkisions kanska vinaliga at siga. Vit mugu siga nei til, at hetta B-mál verður gjørt til A-mál, men gerið so væl at leggja uppskot okkara um eina “råstofordning” fyri løgtringið. Tá eigur svar tykkara eftir míni bestu sannføring at vera: Hetta hava vit heldur iki mandat til. Og tað er annars longu gjørt. Verið tit tað birgari enn menninir frá 1948.
Eg havi sum sagt einki at finnast at tí føroyska responsum frá 16. Juli 1985, hvørkiu argumentatión ella niðurstøðu, so langt tað røkkur. Tað viðvíkur teirri løgfrøðiligu støðuni , og vituliga er hon tað avgerandi.
Tað politiska fall uttan fyri kommisoriið hjá teimum føroysku løgfrøðingunum.
Tá ið teir í innganginum taka soleiðis til, at teir skilja tær tvær løgtingssamtyktirnar soleiðis, at “løgtingið krevur samráðingarnar”, so má leggjast afturat, at samtyktir løgtingsins eru, at “undirgrund Føroya og havbotnurin verða yvirtikin sum sermál”. Vit føroyingar eru bundnir av samtyktum tings okkara. Tit hava ikki mandat til at samráðast um annað enn tingssamtyktina, sum er annað og meira enn at fara til samráðingar. Tit fara ikki at bróta tingssamtyktina, hvat tit eftir míni áskoðan gera, um tit eftirlíka ella seta fram løgtinginum uppskot um at eftirlíka, at nevnda B-mál ikki verður A-mál. Mannagongd og “dead line” ber til at tosa um, men ikki um rætt okkara sum slíkan. Hann er avgjørdur bindandi fyri danir og okkum longu í 1948.
Mín støða er tann, at tað er neyðugt at lata tað koma til skarpskeringar, tá ið málið nú er reist. Tí, hóast málið, sum tað liggur fyri, als ikki snýr seg um ríkiseindina - og hetta mugu tit tvíhalda um yvir fyri dønum - so skerst ikki burtur, at aftanfyri er eitt álvarsamt politiskt aspekt, tó at danir kanska ikki tóku hædd fyri tí í 1948.
Tað er nevniliga soleiðis, at lata vit danir nokta okkum undirgrundina sum sermál, so lata vit burtur av tí heimastýrisskipan, vit fingu fyri 38 árum. Realiter hevði hetta verið tað sama sum at strika undirgrundina úr heimastýrislógini, og tá høvdu vit ikki verið á veg móti sjálvstýri, men á veg móti teirri gomlu amtsstøðuni - og hetta væl at merkja, sjálvt um undirgrundin formelt varð standandi sum B-mál í heimastýrislógini, tí tað vildi altíð og allastaðni verið brúkt móti okkum, at vit jú høvdu ásannað, at hóast undirgrundin er tilskilað okkum í heimastýrislógini, so hevur hetta einki at týða, tí danir eiga undirgrundina, her vit búgva, og eru einsamallir um at ráða yvir henni, tá ið teir vilja - á sama hátt sum teir og bara teir ráða, tá ið tað kemur til lóggávu viðvíkjandi arvarætti, familjurætti, revsirætti, rættargongd í heila taki, har talan er um verulig lóggávuevni.
Tað er sum sagt ikki altuelt í hesum umfari at broyta okkara politiska status í løtuni; tað snýr seg um at staðfesta rættindi okkara eftir núverandi status. Men so er tað hent, at tveir fylgjandi danskir statsministarar í forhond kategoriskt hava noktað at tak undir við Føroya løgrtingi. Hetta man vísa, at tað er danska stjórnin, sum vil “hála inn aftur” av tí, teir slakaðu i 1948. Frammanfyri læt eg nøkur orð falla um, hvussu eg haldi at hetta man bera til.
Teoretiskt var kanska ikki óhugsandi, at ríkisstjórnin og eitt fleirtal í fólkatinginum sipandi til tað, sum eldri danskir løgfrøðingar sum Ross, Poul Andersen og Poul Meyer hildu um heimastýrislógina, vildu broytt hesa lóg við at taka B-málið undirgrundina burtur úr henni. Tað verður tó ikki roynt, tí:
1) Yngri danskir løgfrøðingar hava ikki somu “imperialistisku” tulkingina av heimastýrislógini.
2) Tað hevði verið eitt eklatant brot á ST-samtyktina frá 1960 og tær báðar ST-samtyktirnar frá 1966, allar bindandi fyri Danmarkar ríki, og:
3) Hvat hevði - um Føroyar gjørdu nakað við tað - heimsopiniónin og tá serliga tann norðurlendska sagt?
Nei, tað er einki at óttast, at danir skuldu tikið slíkt stig.
Tað eru undir hesum máli ikki vit, sum vilja ganga uttan um heimastýrislógina, men danir, ið tykjast vilja nýta høvi til at bróta hana av sær, tá ið tað kemur til tann týdningarmikla spurningin um undirgrundina.
Vit halda okkum - enn sum er - til heimastýrislógina, og meðan hon er galdandi, dugir ikki at vísa til teir tríggjar nevndu ella aðrar danskar juristar, tí allir sum ein søgdu jú gott fyri ta donsku lógina, sum samstundis má sigast at vera ein sáttmáli millum Føroya og Danmarkar.
Nú, mannagongdin hjá mótpartinum er jú tann at leggjja heimastýrtislógina undir eina nýggja tulking, og kjarnin í hesi “manøvru” er tann, at nú skal ræðið yvir undirgrund og havbotni ikki vera ognarrættur, men yvirvaldsrættur, “overhøjhedsret”.
Tað er mær ein gleði at vísa til ta nevndu føroysku ritgerðina, sum prógvar, at hetta heldur ikki. Tað sigur seg eisini sjálvt.
Tey rómarrættarligu hugtøkini dominium (ognarrættur) og imperium (yvirvaldsrættur) hava støðugt verið og verða brúkt hvørt um sítt, tey mugu ikki verða samanblandað.
Eingin noktar, at Danmørk, sum er, hevur “imperium” yvir Føroyum. Hetta imperium strekkir seg út í allar liðir og limir í tí føroyska samfelagslikaminum, einki undantikið, og aldeilis líkamikið, hvørki meir ella minni, hvørt tað snýr seg annaðhvørt um málsøki, sum er sett í heimastýrislógini undir a ella B, ella tey als ikki standa har.
Eg dugi ikki at síggja annað enn, at tann ikki sørt “machiavellistiska” nýtulking dana fellur til jarðar, um tit bert siga, at tað eru ikki ørindi tykkara hesa ferð at biðja um at sleppa undan donskum yvirvaldsrætti, bert vilja tit hava okkara rætt eftir heimastýrislógini staðfestan.
Tað er, sum fleiri ferðir sagt, greitt, at málið má vera viðgjørt út frá heimastýrislógini, men tað er avgjørt neyðugt at samanhalda hana við altjóðarætt.
Eingin ivi tykist vera um, at tað finst potentielt ríkidømi undir havbotninum. Tað er skylda okkara at hugsa langt fram í tíðina. Vit mugu hava tann møguleika í huga, at hetta latenta ríkidømi kanska einaferð skal vera grundarlag, tá ið virt vinna tær sømdir, ið vit eiga sum tjóð eftir ST-samtyktini fá 14. Desember 1960. Eg nevndi fyrr, at henda samtykt áleggur londum sum Danmark at hjálpa londum sum Føroyum fram til sjálvstýris. . Tað er tó greitt, at eitt fólk kann siga rætt sín frá sær ella drála við at njóta hann - “ikki kemur í kór tað, sum sjálvt vil fara í flór”.
Men lat tað standa fast, at um danir meinskast við undirgrund Føroya og havbotnur verður okkara ogn burturav, so ganga teri beint tvørturímóti tí, sum limaskapur teirra í ST áleggur teimum, við tað at teir - so langt frá at hjálpa Føroya tjóð á veg - taka framtíðargrundarlagið undan henni.
Tað eru so eisini tvær aðrar ST-samtyktir, sum meira neyvt ráma málið um undirgrundina. Lat meg citera og strika tað undir, sum eg vildi lagt mestan dent á:
International Covenant on Civil and Political Rights.
Article 1.
- All peoples have the right of self-determination. By virtue of that right they freely detrermine their political status and freely pursue their economic, social and cultural development.
- Alll peoples may, for their own ends, freely dispose of their natural wealth and resources without prejudice to any obligations arising out of international economic cooperation, based upon the principle of mutual benefit, and international law. In no case may a people be deprived of its own means of subsistence.
- The state Parties to the present Covenant, including those having responsibility for the administration for Non-Self-Governingand Trust-Territories, shall promote the realization of the right of self determination, and shall respect that right, in conformity with the provisions of the Charter of the United Nations.
Declaration on the Granting of Independence to Colonial Countries and Peoples.
- The right of peoples and nations to permanent sovereignty over their natural wealth and resources must be exercised in the interest of their natural development and of the well-being of the people of the State concerned.
- The free and beneficial exercise of the sovereignty of peoples and nations over their natural resources must be furthered by the mutual respect of States based on sovereign equality.
Við allar tingingar hevur kommisoriið, sum tingingarmenn hava at arbeiða eftir, nógv at siga.
Tá ið partarnir eru samdir um tingingargrundarlagið, fæst vanliga semja.
Hitt landsstýrið gjørdi hin 12. Januar 1983 - eftir at tingingar longu høvdu verið við danir - eitt uppskot til kommisorium í tveimum punktum, 1. og 2. Mær dámdi ikki tað, nú sjálvsagt burturdotna, komisoriið, tí tað tykist vera gjørt út frá donskum premissum. Undir 1. Er talan um, hvørt tað “i henhold tilgældende retsprincipper r juridisk muligt for hjemmestyret”, og undir 2. Er talan um “en færøsk råstofordning baseret på ligestillingsprincippet”.
Men tað ber tó til at skilja hetta kommisorinum hjá hinum landsstýrinum soleiðis, at fyritreytin fyri tí seinna er tað fyrra. Fekst ikki semja um 1. (yvirtøku), so fall 2. (råstofordning) burtur.
Og hetta má sjálvsagt vera tykkara fasta støða, ikki minst nú ið Føroya løgting - eftir at málið hevði verið hjá dønum - við løgtingssamtyktini frá 12. apríl 1982 hevur endurtikið sítt klára og greiða krav.
Lat meg (á donskum) skitsera, hvussu eg hevði hildið, at tykkara kommisorium ella tingingargrundarlag eigur at vera:
- Det undersøges, og der redegøres for, hvordan og fra hvilket tidspunkt Føroyar i overensstemmelse med lov af 1. april 1948, sammenholdt med principperne i mellemfolkelig ret, overtager sagsområdet Færøernes undergrund og havbund eller, som det udtrykkes i den nævnte lov, “råstoffer i undergrunden”.
- Såfremt der opnås enighed om foranstående pkt. 1, undersøges det, og der udarbejdes forslag angående råstofordning mellem Føroyar og Danmark.
Stendur nú danska ríkisstýrið “fast upp á sín órætt”, ja, so verða kanska tingingarnar stuttar og úrslitaleysar, og vit mugu bíða eftir betri tíðum. Tað gerst ikki við.
Hitt má ikki henda, at vit skvøtta grundarlagið undir okkara framtíðartilveru sum tjóð burtur. Tað hevði verið, sum tá ið Esau seldi sín frumburðarrætt.
Og prísurin skuldi verið “videst muligt hensyntagen til færøske interesser”. Eg vildi sagt sum funningsbóndin: “Seigt er slíkt, at eta sítt egið og tað stolið”.
Tað er serliga eitt, sum liggur mær á hjarta: Tit fýra mugu ikki fara av landinum, fyrrenn og uttansoat tit tykkaramillum eru púra samd um tað, tit vilja standa fast uppá og undir ongum umstøðum víkja frá. Er tað ikki, er eftir míni áskoðan betur ófarið. Vestigia terrent. Komið okkum ikki aftur í støðuna 1945-1948.
E.S. Í mínum metingum havi eg her frammanfyri millum annað sagt, at eg haldi, tit eiga at lata tað koma til skarpskeringar í hesum máli. Tað ber til at seta grundirnar til tess uppp í tveimum:
1) At geva út av tí neyðars delegeraða “heimastýri”, sum danir skamtaðu okkum í 1948, og vit tugdu, tað hevði verið fatalt. Harðrenda støðutakanin hjá dønum nú vil í næstu framtíð stimbra tann búnara partin av okkara landsmonnum og fáa summar av hinum at búnast, so at teir skilja, hvat sjálvstýri er.
2) Málið er iki búgvið. At byggja boritorn o.a.´tíl. Á víðum havi, djúpshædd ella fleiri djúpshæddir, síðar aldur og ódnir, er slíkt risaverk, at ikki bert fer tað at kosta milliard oman á milliard, men eisini er tað váðaverk við ennverandi teknologi.
Eitt er, at vit ikki sjálv eru før fyri hesum og heldur ikki duga at síggja, nær tað skuldi verið. Men eisini er tað óráð at lata nakran fara í holt við hetta, fyrr enn vit sjálv hava rætt og umstøður at ansa eftir, at virki annarra á landgrunni okkara verður til gagns og ikki til ógagns fyri fólk okkara.
Sum er hava vit nóg mikið við at ansa eftir tí, sum er oman á havbotninum á okkara relativt tronga landgrunni. Fiskin hava vit dúvað uppá í 1000 ár. Tá ið vit hugsa um okkara fisk (og fugl), so hava vit alla grund til at ræðast oljudálking.
Tað vísir seg allar staðir, at oljuupptøka á sama øki er avmarkað í tíð, løtuvinningur samanborið við tað, sum grør upp úr jørðini ella svimur í havinum. Ólukkuligt hevði tað verið at ofrað fiskin fyri oljuna.
Tað sum eftir míni áskoðan eigur at vera gjørt, tað er, at vit elva teimum landsmonnum, sum hava hug og duga, til og stuðla teir til lærdóm og kunnleika til oljuídnaðin á øllum stigum. Fyribils haldi eg við øðrum orðum, at oljan liggur væl.
Um hitt er eingin ivi, at oljan er okkara, tí skal ikki ein 1000 ára tjóð við egnum máli og egnari mentan og við einum landi, har eingin marknatræta er møgulig tí hav er øllumegin, hava rætt til at kalla seg tjóð (people) við tjóðarrættindum, hvør skuldi so?
14. September nr. 33, 3.-4.12.1986
- Skrivað hevur | Sigurð Joensen
- Dagfesting | 26.08.2012
- Bólkur | Tíðindi


text:
Niels Petersen
16.09.2016 - 21:56
26 ára gamli Gerardo Rodriguez úr Venesuela verður 02. oktober vístur út úr Danmark, tí tað vísir seg, at hann, sum útlendingur undir lestrartíð í Danmark hevur arbeitt í miðal tríggjar tímar meira enn loyvt er um vikuna.
- Eg havi verið tvungin til at arbeiða, fyri at fáa endarnar at hanga saman, men eg havi vist gjørt ein lítlan feil. Straffurin eigur undir øllum umstøðum at vera samsvarandi við feilin sum er gjørdur, men tað haldi eg als ikki at hann er í hesum føri, sigur Gerardo Rodriguez við Ekstra Bladet.
Gerardo Jose Lopez Rodriguez lesur til dagligt á Copenhagen Business School (CBS), og hann er í holt við at gerast kandidatur í handilsmáli og mentan. Hann hevur viðsíðuna av lesnaðinum arbeitt á einum hotelli nakrar tímar um vikuna, og so hevur hann eisini arbeitt fyri fyritøkuna MentorDanmark, har hann millum annað hevur verið lærari hjá FCK leikaranum, Federico Santander. Hann lærdi fótbóltsleikaran at tosa enskt.
Fyri Gerardo Jose Lopez Rodriguez, sum sjálvur betalir fyri sína útbúgving, bústað og allar vanligar útreiðslur, fær tað ógvusligar avleiðingar, um hann verður útvístur úr Danmark.
- Um eg verði útvístur missi eg árið sum eg havi staðið, tí tað hevði samsvarað við, at eg gavst við lesnaðin. Harafturat hevði eg mist mítt arbeiði í Siemens, sum eg veruliga hevði glett meg til. Eisini hevði eg mist allan peningin eg havi brúkt í Venesuela og í Brasil uppá at koma higar at lesa. Eg seldi alt eg átti, fyri at koma til Danmarkar at lesa. Eg veit av, at eg eri ungur og frískur, men kenslan er nú, at mít lív er í knúsi, segði hann fyri Politiken.
Ungi maðurin úr Venesuela metir, at straffurin fyri hansara feil er fullkomuliga yvirdrivin. Tí hann hevur ikki móttikið SU, og hevur tí verið noyddur til at knossa og stríðast, fyri at yvirliva í Danmark.
Uttanríkisráðharrin, Inger Støjberg úr Vinstraflokkinum vísir ikki aftur, at reglurnar kunnu broytast, og hon hevur ætlanir um at fara til verka við hesum alt fyri eitt.
- Eg kann ikki úttala meg um konkreta málið, men generelt vil eg siga, at eg eri opin fyri at endurskoða reglurnar viðvíkjandi útlendingum sum lesa í Danmark, og teirra møguleikum at arbeiða viðsíðuna av. Tað fer at koma eitt uppskot til broytingar, sum fer at gera reglurnar meira smidligar, skrivar Inger Støjberg i eini viðmerking til TV2.