text:
M/F Smyril
M/F Smyril er ferðaskip hjá Strandfaraskipum Landsins, sum siglur ímillum Tórshavn og Tvøroyri.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Suðuroy er heldur fjarskotin frá hinum oyggjunum, og tí er tað skilligt, at postflutningur til og úr oynni í gomlum døgum var bæði torførur og óregluligur. Tá ið fríhandilin kom í 1856, vórðu nógvir handlar stovnaðir kring landið, og tað var tí skjótt monnum greitt, at tað kravdist eitt betri postsamband oyggjanna millum, enn tað ið var. Tosað varð aftur og fram um, hvussu hetta skuldi gerast, men tað vóru bert orð.
Smiril I[rætta | rætta wikitekst]
So tóku Mortensens menn á Tvøroyri sær um reiggj og gjørdu sáttmála við Kochum Mekaniska Verkstad Aktiebolag í Malmø um at smíða teimum eitt dampskip til innanoyggjasigling. Tað var tí ein stórhending, tá ið Smiril við froyði frá bógnum 19. desember 1895 kom inn um Høvdan og inn eftir Trongisvágsfirði á síni fyrstu ferð úr útlondum nýkomin av bakkastokki og legði at Mortensens brúgv. Hesin fyrsti Smirilin byrjaði siglingina í januar 1896, og tað var ein kollvelting í føroyska postflutninginum, tí nú komu bæði bløð, brøv og annar postur skjótari út á bygdirnar. Eftir ferðaætlanini hevði Smiril vítt at fara í innanoyggjasiglingini - hann skuldi á hvørja bygd at kalla. Í mai mánaði 1917 seldi A/S J. Mortensens Eft. Smiril til Færøernes Amtskommune. Endaliga skeytið uppá hann fekk Amtskommunan í 1921, og varð hann nú skrásettur í Tórshavn.
Smiril II[rætta | rætta wikitekst]
Í 1931 lat Tingið nýggjan Smiril smíða í Frederikshavn, og hann kom til Føroya í 1932. Tá ið hann kom á Havnina, varð hann móttikin við bæði tónleiki og sangi, og fólk helt hann vera eitt ógvuliga vakurt skip og serstakliga innan við stórari salón, bleytum sofum og stólum. Eisini var ein lítil roykisalón og kahúttir niðriundir til ferðafólkið og á dekkinum til yvirmenninar. Eftir tátíðar krøvum var hetta eitt stásiligt ferðamannaskip, sum sigldi til tær stóru bygdirnar eftir fastari ferðaætlan, sum t.d. Vestmanna, Vágar og onkuntíð Mykines, Nólsoy, Klaksvík og bygdirnar á eystursíðuni á Eysturoy, Sandoy og Suðuroy. Tveir dagar eftir, at hann var komin, varð hann settur í sigling millum oyggjarnar, og sama dag fór gamli Smiril til Keypmannahavnar. Tað var við sorgblídni, at havnarfólk eygleiddu hann, har hann fór suður gjøgnum fjørðin út ímóti Borðuni. Hann hevði tá røkt siglingina millum oyggjarnar í yvir 35 ár.
Smyril III[rætta | rætta wikitekst]
Miðskeiðis í 1960-árunum samtykti løgtingið at byggja nýtt skip til Strandferðsluna, og 14. januar 1967 fór ein nýggjur Smyril av bakkastokki á Tórshavnar Skipasmiðju í Havn (sambært broytingum í rættskrivingarreglunum var stavihátturin nú broyttur frá Smiril til Smyril). Hann tók væl meira av fólki enn tann, ið var undan honum, og var pláss fyri 300 ferðafólkum umborð. Hann hevði so stóran motor, at siglitíðin millum Suðuroy og Tórshavn var bert 3 tímar, og hildu fólk, at hetta var eitt óført framstig. Hesin triðji Smyrilin hevði, í mun til teir báðar fyrru, dieselmotor. Hinir báðir fyrru høvdu dampmaskinu. Hesin Smyrilin var útgjørdur við øllum nútímans navigasjónstólum: radara, automatiskari stýring, o.s.fr. 10 kahúttirnar vóru við tilsamans 30 koyggjum miðskips til ferðafólk. Manningin var 14 og búði har afturi, skipari og yvirmenn frammi í erva. Á ovasta dekki var stór uppihaldssalón við kafeteria, á niðara dekki vóru kahúttirnar til ferðafólk og ein roykisalón tvørtur um alt skipið. Hann var eitt sera sjógott skip, og teir, ið førdu hann, høvdu bara gott at bera honum. Hann hevði einki hvalabak framman, so at fordekkið borðfyltist viðhvørt, tá ið hann fekk onkran sjógvin oman yvir seg, men var sum heild eitt róligt skip, ið bar seg væl í sjónum. Smyril varð settur í Suðuroyðarsiglingina og suðuroyingar vóru væl nøgdir við, at ferðin norður um fjørð nú einans tók 3 tímar og ikki sum áður 4. Sum nakað nýtt kundi hesin nýggi Smyrilin flyta nakrar fáar bilar millum oyggjarnar. Hann hivaði einar 4-5 niður í lastina, men tá máttu teir ikki vera ov stórir. Ein bilur varð settur á dekkið, hvørjumegin lastalúkuna og ein á sjálva lúkuna, men tað kravdi gott veður, um bilarnir ikki skuldu koma at liggja undir í sjóroki. Hesin bilflutningur vant so nógv upp á seg, at tú skuldi vera heppin at fáa bilin við, um tú ikki hevði biðið um pláss frammanundan.
Smyril IV[rætta | rætta wikitekst]
Tey, ið vildu hava bil við, tá ið tey ferðaðust millum Tórshavnar og Suðuroyar, gjørdust alsamt fleiri og skjótt var monnum greitt, at neyðugt var at útvega størri skip, ið kundi flyta nógv fleiri bilar og fólk á Suðuroyarleiðini. Tað bar á, at trongligt var umborð, og tá ið fólk og bátar skuldu flytast til tær ymsu stevnurnar kring landið, var hann mangan ov lítil. Tosað varð aftur og fram um hetta, og ymsar vóru meiningarnar, onkur vildi byggja skip, og onkur vildi keypa skip. Í 1975 var so 6 ára gamla ferjan Morten Mols keypt frá Molslinjen, og tað var eitt stórt og prýðiligt far afturímóti Smirlunum, ið verið høvdu frammanundan. Smyril varð beinanvegin settur í innanoyggjasiglingina (og uttanlandssigling !), og hetta var nakað heilt nýtt fyri suðuroyingar at sleppa norður til Havnar um morgunin og suður aftur um kvøldið. Nógv varð tosað um hetta skip í fyrstuni, sum t.d. um tað var egnað til sigling í okkara sjógvi ella ikki, so flatbotnað, sum tað var. Ikki skal dyljast, at illa rullaði tað í ringum líkindum og fór nakað langt viðhvørt. Men síðani stabilisatorarnir vóru settir í Smyril, er hann eitt heilt annað skip. Hann er farin mangan ringan hesi 23 árini, síðani hann kom til Føroya, og ógvuliga sjáldan hevur hann avlýst nakra ferð fyri veður. 4. Smyrilin siglir enn.
Smyril V[rætta | rætta wikitekst]
7. november 2001 varð uppskot til løgtingslóg lagt fyri tingið um at fáa nýggja suðuroyaferju. Eftir tíðarætlanini í løgtingslógaruppskotinum skuldi ferjan handast Strandfaraskipum Landsins seinast mitt í ella síðst í 2004. Skipið er seinkað nakrar ferðir av ymsum orsøkum. Men við tí, at landsstýrismaðurin Jógvan við Keldu og José Luis Álvarez, skipasmiðjustjóri á skipasmiðjusamtakinum IZAR, hava gjørt ískoytissáttmála til sáttmálan um smíðingina av Smyrli, er nýggj freist sett til 15. oktober 2005. Seinkingar kosta Strandfaraskipum dýrt, tí gamli Smyril skal haldast í sigling longri. Fleiri seinkingar merkja tí fíggjarligar revsingar til skipasmiðjúsamtakið IZAR. Eftir heimasíðuni hjá Strandfaraskipum Landsins, eitur nýggja skipið Smyril. Vanliga verður skipið nevnt Nýggi Smyril' og verandi skip nevnd Gamli Smyril. "Nýggi Smyril" er sniðgivin av kendu donsku rágevandi skibsverkfrøðinga fyritøkuni Knud E. Hansen A/S
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- Faroestamps.fo - Smiril-Smyril (kelda, public domain)
- SSL.fo - M/F Smyril
- SSL.fo - Nýggja Suðuroyarferjan
- Portal.fo, 5.9.2005: "Ætla at nýggi Smyril skal vera liðugur um 17 dagar"
- Portal.fo, 29.9.2005: "Nýggi Smyril fingið føroyskt flagg á hekkuna"
- Tinganes.fo, 15.10.2005: Røða løgmans við móttøkuna av nýggja Smyrli
- Smyril I-V


c: text/html

text:
Klaksvík
Klaksvík er næststørsti býur í Føroyum. Harumframt er Klaksvíkar kommuna næststørsta kommuna í Føroyum við umleið 4 900 borgarum. Kommunan fevnir um ein bý, fimm bygdir og er á trimum oyggjum. Á Borðoynni eru Norðoyri, Árnafjørður, Ánir og Klaksvík. Á Kalsoynni eru Mikladalur og Trøllanes. Harafturat er Svínoyggin komin við í Klaksvíkar kommunu frá 1. januar 2009. Klaksvíkin er størsti fiskivinnubýur í Føroyum.
Innihaldsyvirlit
Brot úr eldru søgu Klaksvíkar[rætta | rætta wikitekst]
Klaksvíkar kommuna varð sett á stovn í 1908, og síðani tá hevur bygdin ment seg til at verða miðdepil í Norðoyggjum, og størsti fiskivinnubýur í landinum, men søgan hjá bygdini gongur nógv longur aftur í tíðina.
Føroyar vóru bygdar av norðbúgvum frá umleið 825 til 970 e.Kr. Í hesum tíðarskeiðinum vóru tær føroysku landnámsbygdirnar til. Tað er ikki vist, at fyrsta norrøna búsetingin í Klaksvík er so gomul, men um ár 1100 hava fólk búleikast har. Tað er møguligt at fyrsta búsetingin í Klaksvík gongur heilt aftur til um ár 1000. Nakar miðdepil hevur staðið kortini ikki verið ta fyrstu tíðina.
Tey umleið 6 heimatingini, sum umframt tingið í Tórshavn hava verið í Føroyum frá fornari tíð, ganga helst aftur til búsetingina. Heimatingini vóru upprunaliga sett á óbygdum stað millum bygdir. Norðoya ting kom saman í Køtlum omanfyri Árnafjørð, men einaferð í 17. øld vóru heimatingseturnar fluttar oman millum húsini. Í Norðoyggjum savnaðust menn at halda ting í Vági – núverandi Klaksvík. Hetta tingið virkaði til 1896, tá øll heimatingini í Føroyum vóru niðurløgd.[1]
Hendan miðsavnanin av Norðoya tingsetuni í Vági í 17. øld var møguliga tekin um, at fólkatalið í Klaksvík var farið at økjast í mun til onnur støð í Norðoyggjum. Klaksvíkin var kortini ikki til sum samanhangandi eind um hetta mundið. Tvørturímóti vóru fýra býlingar á staðnum, sum vóru óheftir av hvørjum øðrum. Hesir vóru í Gerðum, á Myrkjanoyri, í Vági og í Uppsølum.
Fólkatalið var ikki stórt. Í 1802 – tá fólkatalið í Føroyum var umleið 5000 - búðu tilsamans 88 fólk í teimum fýra býlingunum. Í Uppsølum 43, í Vági 23, í Gerðum 15 og á Myrkjanoyri 7. Hesi tøl siga nakað um, hvussu stór vanlukka skalvalopini í Gerðum í 1745 og 1765, sum kostaðu ávikavist 4 og 20 fólkum lívið, vóru fyri býlingin. Bóndahúsini í Gerðum vóru bygd upp aftur á sama stað í 1745, men í 1765 vóru tey bygd uppaftur á øðrum stað.[2]
Christianskirkjan[rætta | rætta wikitekst]
Sí grein um Christianskirkjuna.
Norðoya Fornminnasavn[rætta | rætta wikitekst]
Norðoya fornminnasavn[rætta | rætta wikitekst]
- Joensen, Súsanna: 17 málningar í Klaksvík. Í: Mondul, nr. 3/1981
- Kierkegaard, Bo og Jørgen Wadum: Pilastrar, kannilurar og rosettir. Í: Mondul, nr. 1/1984
Leikalund[rætta | rætta wikitekst]
Nógv kenna handilin Leikalund, sum heldur til í einum gomlum handilshøli hjá kongliga einahandlinum.
Gamla apotekið[rætta | rætta wikitekst]
Norðoya Fornminnissavn varð stovnað í 1968 og yvirtók í 1974 gamla apotekið í Klaksvík. Hetta er eitt vakurt, gamalt høli við gomlum innrætningi. Á veggirnar vóru málaðir 17 málningar við motivum úr Klaksvík.
Savnið hevur eisini ognað sær tey gomlu Faktorshúsini, sum standa beint oman fyri gamla apotekið. Faktorshúsini vórðu bygd til faktorin samstundis sum handilshúsini.
Stevnur, mentanardagar og festivalar í Klaksvík[rætta | rætta wikitekst]
Í Klaksvík eru stevnur av ymiskum slag fleiri ferðir um árið.
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Býráðsformenn í Klaksvíkar kommunu

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Windows Server 2003
Windows Server 2003 er so tann mest brúkta strýriskipanin til servara í øllum heiminum.
Hon kann brúkast til mangt og hvat, tildømis: teldupost móttakara og til at standa sum ein FTP servara, og mangt annað.
Hon verur eisini nógv brúkt til heimasíður, líka sum ein stór heimasíða sum "www.google.com" má hava eina teldu at goyma alt tilhoyri til heimsíðuna,
Og tað er tað tey brúka ein servara til.
Annars kanst tú fara inná heimsíðuna hjá Microsoft og lesa meira um Windows Server 2003
Tað sær næstan akkurát líka út sum Windows XP, men tað sum skillur Windows 2003 Server og Windows XP frá, er bara tað at Windows 2003 Server
Hevur allar server førleikarnir.


text:
Kapitalisma
Kapitalisma, eisini nevndir eyðvald, er politisk hugsjón, har rætturin hjá einstaklinginum til at avgera sítt egna lív er umráðandi. Einskildur ognarrættur, lágur skattur og ein veikur statur eru umráðandi í kapitalistiskum samfeløgum. Sosialisma, anarkisma og kommunisma høvdu upprunaliga tað fyri eyga at avtaka kapitalismu. USA man vera landið í heiminum í dag, sum ber sterkastan dám av kapitalismu. Greiðastu mótsetningar til kapitalismu eru sosialisma og kommunisma.
Evropa, USA og Vesturheimurin hava verið kapitalistisk síðan ídnaðarkollveltingina í 18. øld. Í kapitalistiskum londum er marknaðar búskapur. Útboð og eftirspurningur gera av, hvussu prísirnir eru - eftirspurd vøra er dýrari.


text:
Renessansan
Renessansan, eisini nevndur Endurreisnin, er heiti á mentanarligum ráki í Evropa í tíðarskeiðnum umleið 1400 til umleið 1600. Orðið renessansa kemur umvegis franskt av latínsku orðunum re, sum merkir aftur og nascere, sum merkir at føðast; renessansa merkir sostatt at endurføðast. Í hesum liggur, at renessansan tekur ta klassisku mentanina, forngrikska og fornromverska mentan, fram aftur. Renessansan endurtekur ikki bara tað klassiska, men nýtir tað og arbeiðir víðari við tí.
Í hesum tíðarskeiði verður evropeiski sjónarringurin víðkaður. Krossferðirnar hava verið eini 200 ár frammanundan, og við teimum øktist kunnleikin til jødiska og arabiska mentan. Tað gav íblástur til at leita eftir fornum handritum, og fleiri handrit eftir klassisku høvundarnar komu undan kavi - summi í klosturbókasøvnum og onnur umvegis jødisku ella arabisku mentanirnar. Í 1492 varð Amerika funnið og ein nýggjur heimur letur seg upp. At Johan Gutenberg uppfann prentlistina umleið 1450 gav samstundis heilt nýggjar møguleikar at spjaða vitan og kunnleika.
Tað er ilt at siga, nær renessansan sum tíðarskeið endar, men í hvussu er umleið 1700 hevur eitt annað rák, upplýsingartíðin, tikið yvir.


text:
Jarn
Jarn (Fe) er heitið á einum er tað 26. frumevni í tí skeiðbundnu skipanini. Jarn er eitt metal. Tey fyrstu tekinini um nýtslu av jarni, var frá umleið ár 4000 á.Kr. hjá sumerunum og egyptaunum. Jarn verður útvunnið úr málmi. Jarn er tað metal, sum mest verður nýtt. Jarn er nógv nýtt, eit nú til lutir í bilmotorum og til sigulmagn. Jarnpetti detta niður á jørðina sum loftsteinar úr rúmdini. Men jarnið, vit nýta, fáa vit úr jarnmálmi, sum verður høgdur í fjøllunum. Mannakroppurin krevur jarn í teimum reyðu blóðkroppunum, so at góðar kostur eru til dømis grønmeti ella livur, sum jarn er í. Hittitarnir í Turkalandi gjørdu jarn longu 1500 f.Kr. Tað var byrjanin til jarnøldina. Jarn verður brætt úr jarnmálmi í ovurstórum háovnum. Tað er nógv kol í jarni, og tað má verða tikið burturúr at fáa gjørt stál. Onnur metal kunnu verða blandað upp í stálið at fáa fram ávísar eginleikar. Stál verður gjørt úr jarni, sum er av vanligastu frúmevnum á jørðini, og kolevni (karboni), ið fæst burtur úr koli. Stál verður brúkt til mangt og hvat, til ovurstór tangaskip og brýr, elalítlar skrúvur og møtrikkar. Í øllum heiminum verða gjørd um 680 mió tons av stáli um árið.
Jarn og stál, sum er úti, rustar. Serliga herviligt er tað, kemur sjógvur ella saltvatn at. Rustur er reyðbrún sambinding millum jarn og súrevni. Rustur fær metal at vikna, so tað at enda verður dust.


text:
Second Life
Second Life er ein tykisheimur, sum bara slepst til um telduna og internetið. Umhvørvið og persónarnir eru gjørdir. Persónarnir verða nevndir avatar. Second Life er eitt tykisligt umhvørvi, har vit kunnu ferðast og reika og ikki eitt spæl, har vit kunnu vinna ella tapa. Rithøvundurin Julian Dibble hevur prentað eina skaldsøgu í Second Life, og tíðindastovan Reuters hevur skapað teirra egna umhvørvi her. Reuters hevur keypt seg inn í Second Life. Adam Reuters er redaktørur í Second Life. Í veruliga lívinum er hann Adam Pasick og skrivar um miðlar og tøkni.


text:
Frankar
Frankarnir (latín: Franci ella gens Francorum) var ein samgonga av fleiri vesturgermanskum ættbólkum. Teir koma fyrst í ljósmála í triðu øld, har teir verða sagdir at halda til fyri eystan Rínánna. Tey næstu túsund árini víðkaðu frankarnir landaøki sítt, serliga undir teim merovingsku og karolingsku kongsættunum, til at umfata stórar partar av Europa.
Tann víðagitnasti karolingski kongurin var Karlamagnus.
Heitið "frankar" er upphavið til landanavnið Frankaríki, og týddi 'fríur' á frankiskum. Orðið livir víðari í mansnavninum Frank, og í enskum er orðið sýnonymt við orðini 'líkafram' og 'erligt'. Orðið hevur sostatt fleriri týdningar. Tað núlivandi tungumálið ið ætlandi er nærmast í slekt við frankiskst er hálendskt.


text:
Uglur
Uglur eru roknaðar upp í rovfuglar, men tær drepa lítið annað enn rottur og mýs. Og tað eru tær væl lagaðar til. Eyguni eru avbara stór og nógv kúput. Tí síggja tær frálíka væl í myrkri, men tola ikki dagsljós í sjónina. Fjaðrarnar uttan um eyguni gera seg til ein stóran flatan ring, ið aftantil liggur sum eitt lok yvir hinum sera stóru oyrnaholunum; tá ið tær gloppa tað lokið útfra, hoyra tær óføra væl. Men sjálvar hoyrast tær als ikki, so stillisliga flúgva tær. Allan dagin sita tær stillar og krógva seg; í skýmingini, tá ið rottur og mýs koma út at fáa sær, tá fara tær við. Hendir tað seg, at tær noyðast út á degi, eru tær illa fyrikomnar; næstan allir fuglar leggjast á tær, arga tær og píska tær, og hálvblindar, sum tær tá eru, fáa tær ikki vart seg.
Slag[rætta | rætta wikitekst]
- Tyto alba (Hjartaugla)
- Bubo scandiacus (Snjóugla)
- Surnia ulula (Heykugla)
- Aegolius funereus (Hjómut ugla)
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Seyðisfjörður
Seyðisfjörður er ein bygd við umleið 800 borgarum, sum liggur í eystara partinum av Íslandi. Høvuðsvinnurnar eru fiskivinna, metalframleiðsla og ferðavinna.
Norröna siglir til Seyðisfjörð um summarið og um veturin, og hevur í tíðarskeiðnum 1980 til 2008 knýtt Ísland at Føroyum, Skotlandi / Hetlandi, Danmark og Noregi. Síðan 2009 siglir Norrøna ikki longur til Noreg og Bretland, men bert millum londini Ísland, Føroyar og Danmark.
Eisini hevur bygdin elsta el framleiðslu virkið í norðurlondum. Virkið, sum varð bygt í 1913, er enn í nýtslu og er lítið broytt frá tí tað var bygt. Møguleiki er at vitja virkið og at fáa eina rundvísing.
Vinabýir[rætta | rætta wikitekst]
-
-
-
Seyðisfjörður og Norröna
-


text:
Sambia
Tjóðveldið Sambia (alment enskt heiti: Republic of Zambia) er eitt land í í syðra-Afrika við umleið 12,9 mió. íbúgvar. Í norðri hevur Sambia mark við Tansania og Kongo-Kinshasa, í eystri við Malavi og Mosambik, í vestri við Angola, og í suðri við Nambia, Botsvana og Simbabvi. Enskt er tað almenna málið í Sambia. Sambia er stórur háslætti, har eru høg fjøll og djúpir dalar.
Landið hevur fiskiørn sum tjóðmerki, og hon er eisini á sambiska flagginum.
Innihaldsyvirlit
[rætta | rætta wikitekst]
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið landið loysti frá Stóra Bretlandi í oktober 1964, brast politiskt stríð á, og stríð kyknaði ímillum fólkasløgini í Sambia. Stríðið stóð við til 1972, tá ið Kenneth David Kaunda (f. 28. apríl 1924) lýsti Sambia sum einfloksríki. Í 1991 tapti Kaunda á fyrsta fólkaræðiliga valinum í 19 ár. Nú er friðarligari í Sambia enn nógvastaðni í Afrika, hóast 14 fólkasløg eru í landinum.
Lógarbrot[rætta | rætta wikitekst]
Fólk í Sambia eru friðarlig, vinsæl og sera hjartalig. Har nýtist tær ikki at óttast harðskap, men tjóvar og biddarar eru sum flugur allastaðni. Tey, sum eiga pening, hava tað gott og liva væl í stórum húsum. Tey hava húshjálp, sum gera alt arbeiði, bæði inni í húsinum og uttanum. Hjá teimum, ið eftir teirra málistokki eru vælhavandi, er neyðugt at hava høgar gyrðingar og portur uttanum húsini fyri at halda tjóvum burtur.
Eyðkvæmi[rætta | rætta wikitekst]
Í Sambia doyggja nógv ung fólk av AIDS, miðal livialdurin er bert 52 ár [1]. Í Lusaka er spildurnýtt hospis til ung foreldur, ið liggja at doyggja. Tað eru nunnur, ið standa fyri hesum hospis. Tað verður gjørt nógv fyri at upplýsa fólk um smittuvandan, eitt nú við at framføra drama á fríøkjum.
Deyðarevsing[rætta | rætta wikitekst]
Av teimum 53 londunum í Afrika hava 12 lond heilt avtikið deyðarevsing. Senegal avtók til dømis deyðarevsing í 2004, Côte d'Ivoire í 2000, Suðurafrika í 1997 og Angola í 1992. Lond sum Sambia, Mali og Algeria teljast millum tey 14 londini, sum ikki hava framt nakra avrætting seinastu 10 árini, hóast tey formliga ikki hava avtikið deyðarevsing.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Sambia er eitt slætt og vakurt land, men har er lítið dyrkað, og nærum alt er oyðið. Ein rúgva av djórum liva har og alt gongur leyst, uttan leyvur og hýenur. Tó ganga djórini ikki millum húsini. Tjóðargarðarnir, ið eru friðaðir til tess at verja dýralívið, eru meira enn triðingurin av Sambia. Fiskiørnin er vanligur fuglur við stóru vøtnini, har hon veiðir fisk.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Flestu fólk, ið búgva her, arbeiða í koparvinnuni. Tilsamans búgva 42 % av fólkinum í Sambia í býum, meiri enn í nøkrum øðrum landi í Afrika. Mong húski í Sambia hava búð í býum í trý, fýra ættarlið, og tað er sjáldsamt í Afrika.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Ídnaður[rætta | rætta wikitekst]
Sambia er fjórðstørsta koparvinnuland í heiminum, og búskapurin í landinum er ógvuliga nógv ávirkaður av, hvussu gongdin í koparvinnuni er. Miðskeiðis í Sambia eru stórar koparlindir í einum øki, sum er 320 km. langt og 50 km. breitt. Økið verður kallað koparbeltið. Gongd kom á koparvinnuna í 1930-árunum, og koparið hevur fíggjað stóran part av menningini í Sambia. 85 % av útflutningsinntøkunum í landinum eru av hesari vinnu. Fall koparprísurin nógv á heimsmarknaðinum, hevði tað komið ógvuliga illa við búskaparliga. Eitt annað er, at koparið eisini er farið at minka.
Sambia, ið er inni í Afrika, má flyta kopar og aðrar útflutningsvørur ígjøgnum onnur lond til havnabýir, haðan tað kann verða avskipað. Til 1960-árini var meginparturin fluttur ígjøgnum Simbabvi, men viðurskiftini ímillum londini bæði versnaðu, og Sambia legði eina nýggja jarnbreyt gjøgum Tansania. Henda jarnbreyt er nú høvuðssútflutningsleiðin úr Sambia, og verður nevnd Tansamjarnbreytin. Tansamjarnbreytin er úr Sambia til havnabýin Dar es Salaam í grannalandinum Tansania.
Ferðavinna[rætta | rætta wikitekst]
Zambeziá, sum er suðurmark í landinum, er umtókt ferðamannamál í Sambia. Her sigla Zambeziá, sum er suðurmark í landinum, er umtókt ferðamannamál í Sambia. Her sigla ferðafólk váðasigling oman eftir áunum í gummibátum, har áirnar renna stríðar (siglingin verður nevnd rafting), gera útferðir at síggja dýralívið og fara at hyggja at stórslignu Viktoriufossum. Við Kariba er stór byrging um ánna, haðan fer ravmagn bæði til koparnámini í Sambia og til grannalandið Simbabvi. Í Karibavatni, sum kom, tá ið byrgingin varð løgd, fiska mong ferðafólk.
Fátækradømi[rætta | rætta wikitekst]
Fólkið er ógvuliga fátækt, lønirnar eru lágar og arbeiðsloysið stórt. Allan vegin fram við jarnbreytini ímillum koparbeltið og høvuðsstaðin Lusaka eru fatækrabýlingar. Alt er bráðfeingisbygging, og húsini hava hvørki vatn, ravmagn ella kloakkskipan; tí eru sjúkur elvdar av skittføri og troti vanligar. Størsti handilsmidepilin í høvuðstaðnum, Lusaka, har 1 mió. fólk búgva, er á stødd við SMS. Tó keypir vanligi afrikanarin keypir ikki har, men á marknaðum. Har er eisini vanligt, at fólk býta um vørur sínamillum.
Tað er at undrast á, at fátækradømið er so stórt, tí landið er fruktagott. Men fólk eru máttleys og uttan áræði. Hóast tey fáa tilboð um jarðarstykki, sum tey sjálvi skulu eiga grøðina av, so taka tey ikki av. Møguliga er orsøkin tann, at tey, sum royna at tjena pening, ongan kjans hava at savna nakað til sín sjálvs. Tey verða noydd fyrst at syrgja fyri familjuni, bæði systkjum og foreldrum. Lønirnar hjá afrikanarum í Sambia eru ógvuliga lágar. Ein lækni tjenar ikki meiri enn 3000 og ein lærari um 700 krónur (DDK) um mánaðin. Ein vællønt arbeiðsgenta fær bara 500 krónur í mánaðarløn. Orsaka av lágu lønunum, trívast tey, sum fáa sær útbúgvingar, ikki í landinum, men leita uttanlands at arbeiða.
Skúlaskapur[rætta | rætta wikitekst]
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Sjálvt um fátækradømi er stórt í Sambia, er samanhaldið í familjuni og umsorganin fyri hvørjum øðrum stór. Eitt, sum eyðkennir flestu fólk í Sambia, er, at tey eru serstakliga vinsæl. Men tey eru máttleys og hava einki áræði at vinna sær pening, ella at bøta um egnar liviumstøður. Orsøkin er, at har verður tikið sum givið at tjenar tú pening, hjálpir tú allari familjuni.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Sambia vann heilt óvæntað finaluna í African Nations Cup í 2012 eftir brotsspark kapping ímóti favorittunum frá Fílabeinsstrondini [2]. Eftir málleysan dyst og longda leiktíð, máttu brotsspørk til fyri at avgerða hvør skuldi vinna meistaraheitið í Afrika. Sambia vann 8-7, og er vinnari av kappingini fyri fyrstu ferð.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/za.html
- ↑ http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2100183/AFRICA-CUP-OF-NATIONS-2012-Zambia-0-Ivory-Coast-0-AET-8-7-pens--Zambia-win-tournament.html


text:
Newt Gingrich
Newton Leroy "Newt" Gingrich (føddur Newton Leroy McPherson 17. juni 1943 i Harrisburg, Pennsylvania) er amerikanskur politikari. Newt Gingrich er eitt kent andlit í amerikonskum politikki. Hann kom í Kongressina í 1978 og er valdur tíggju ferðir [1]. Hann var formaður í Umboðsmannatinginum frá 1995 til 1999. Gingrich var við í kappingini um at gerast forsetavalevni hjá republikanarunum í 2012, men mátti lúta fyri Mitt Romney. Gingrich er útbúgvin søgufrøðingur og hevur skrivað fleiri bøkur. Tey seinnu árini hevur hann arbeitt sum politiskur eygleiðari.
Gingrich hevur boðað frá, at um hann verður valdur presidentur, so fer hann at flyta amerikansku sendiharrastovuna í Ísrael til Jerúsalem. Hann hevur eisini sagt: "Minst til, eingin Palestinskur statur hevur nakrantíð verið, vit hava havt eitt uppfunnið palestinskt fólk, sum í veruleikanum eru arábarar og søguliga er partur av arábiska samfelagnum. Tey høvdu møguleikan at búsetast á nógvum øðrum støðum" [2].


text:
Filemonsbrævið
Filemonsbrævið er ætlað Filemoni og er einasta einstaklingabræv av Paulusar hond, sum er varðveitt. Tað vendir sær ikki til eitt kirkjulið ella ein kirkjuliðsfyristøðumann, men til ein háttvirdan kristnan mann, Filemon at navni. Hann hoyrdi til kirkjuliðið í Kolessa. Helst man hann hava verið múgvandi maður, átt stór og rúmsátt hús, av tí at kirkjulið var í húsi hansara. Hann var góðgerðin, lívgaði hjørtu teirra heilagu. Stutta einstaklingsbrævið er skrivað og sent samstundis sum Kolossabrævið. Í brævinum eru heilsanir frá somu fólkum - og Onesimus, sum brævið er um - verður eisini nevndur í Kolossabrævinum. Filemonsbrævið hoyrir tí til teirra, sum skrivað eru í fangahúsi fyrst í 60-árunum.
Ætlanin[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið Paulus sendir hetta brævið við, er tað:


text:
Usain Bolt
Usain Bolt (føddur 21. august 1986 á Jamaika) verður av nógvum mettur at vera heimsins skjótasti sprintarin (rennari á styttri teinum) nakrantíð.[1][2][3] Hann er í løtuni (2012) heimsins skjótasti rennari á 100 metra, 200 metra og 4 x 100 metra teininum (saman við 3 øðrum). Hann er tann fyrsti sum hevur sligið heimsmet í bæði 100 metrum og 200 metrum hjá monnum. Hann endurvann gull á bæði 100 og 200 metra teininum hjá monnum í renning, og tað førdi til, at hann er tann fyrsta persónurin í søguni sum hevur megnað at endurvinna tvey gull heiðursmerki tvey OL á rað í somu kappingum. Hann er eisini tann persónurin úr Jamaika, sum hevur vunnið flest OL gull heiðursmerki. Á OL í London vann hann eisini gull í 4 x 100 metrar renning hjá monnum, og harumframt settu teir eisini heimsmet. Tá hann rann 200 metrar á OL eydnaðist tað trimum jamaikanarum at vinna øll trý heiðursmerkini, Bolt vann gull, Yohan Blake fekk silvur og Warren Weir fekk bronsu, bara amerikumenn høvdu klárað tað fyrr, at vinna øll trý heiðursmerkini á OL í somu kapping. Bolt vann heimsmeistarakappingina í 2011 á teinunum 100 metrar, 200 metrar og 4 x 100 metrar stafett.
Persónligu bestu tíðir og met[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ tampabay.com, Usain Bolt leaves no doubt he is the fastest person ever
- ↑ Dailynews.lk, Lightning Bolt strikes London 2012
- ↑ Usain Bolt Striking His Famous Pose After Winning Gold At The Olympics


text:
Kecskemét
Kecskemét (IPA: /'kɛtʃkɛme:t/) er ein býur í Ungarn sum hevur umleið 108.200 íbúgvar. Býurin er tann 8. størsti býur í Ungarn. Høvuðssæti í landslutinum Bács-Kiskun liggur í býnum. Býurin liggur mitt ímillum høvuðsstaðin Budapest og tann triðstørsta býin í Ungarn, Szeged, 86 kilometrar frá báðum og hevur nærum somu frástøðu til tær báðar stóru áirnar í landinum, Danube og Tisza.
Býarnavnið Kecskemét kemur av tí ungarska orðinum kecske, ið merkir "geit".
Tær elstu fornaldarfrøðiligu útgrevstirnir vísa tekin um, at fólk hava búð á staðnum fyri umleið fimm túsund árum síðan.


text:
Svala
Svala (frøðiheiti - Hirundo rustica). Av svalum eru nógv sløg og ólík bæði í stødd og liti. Eitt teirra kemur til Føroyar hvørt ár, og verður so av Føroyingum nevnt "svalan" fram um hini. Hon er dimmblá omaná, reyðbrún á pannuni og kvørkrunum, og bleikt reydlig í neðra. Velið er dimt og djúpt sýlt. Hon er minni enn steinstólpa, men hevur nógv, nógv longri veingir, og her um vegir er eingin fuglur nærtil so væl floygdur. Kvik og fim snarar hon sær runt og snittar upp og niður og til viks, meðan hon flýgur so hart, at tað stendst á at eygleiða hana. Og hartil er hon áhaldin. Summarlanga dagin leikar hon sær á veingjunum uttan at seta seg. Føðin er mest flugur og mýggjabitar, sum hon tekur, meðan hon flýgur. Ofta strýkur hon tætt fram við fólki, og tá skilst ikki, um tað er fuglur ella okkurt annað, ið har fer.
Hetta kvika flogið loypir hvøkk í fólk, sum rædd eru av sær; tí er svalan illa kend av summum í Føroyum; m. a. hevur hon fingið orð fyri at boða frá ófrættum. Men í londum, har sum hon eigur, eru øll góð við henda fitta fugl, sum er so spakur og fólkaalskin, at hann einans reiðrast har, sum fólk býr. Kleimið leiur, við hári og strái til at styrkja, klínir hon saman til eitt reiður, sum hon so klínir fast undir væðingina á húsum. Har, sum gluggar javnan standa opnir, flýgur hon stundum inn og festir tað upp at bitum og syllum. Tað hendir, at tær eiga í skúlastovu, tá dámar børnunum at síggja, hvussu tær bera ungunum mat. Um næstan alt Evropa eiga tær. Í Føroyum síggjast tær mest um várið, sjaldan um summarið, og bara fáar ferðir vita fólk tær hava átt her.
Slag[rætta | rætta wikitekst]
- Hirundo daurica (Brandsvala)
- Delichon urbica (Lonasvala)
- Riparia riparia (Áarsvala)
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Lars von Trier
Lars von Trier, f. 30. apríl 1956 í Kongens Lyngby, er ein danskur filmsleikstjóri og leikrithøvundur.[1] Hann gekk á Den Danske Filmsskole 1979-83. Hann er kendur fyri at vera eksperimenterandi, tá hann ger filmar, og saman við Thomas Vinterberg, Kristian Levring og Søren Kragh-Jacobsen hevur hann skapt dogmurørsluna (Dogme95). Fleiri av filmum hansara hava vunnið danskar, norðurlendkar og altjóða heiðurslønir. Í 2009 vann hann Filmvirðisløn Norðurlandaráðsins fyri filmin Antichrist. Teir flestu av filmum hansara hava verið tilnevndir ein ella fleiri virðislønir á Cannes Filmsfestivalinum. Filmurin Breaking the Waves vann 1. virðisløn dómarans í Cannes, og í 2000 vann filmurin Dancer in the Dark tann Gylta Pálman í Cannes. Trier gjørdi um seg í Cannes hin 19. mai 2011, tá hann segði segði seg hava eitt ávíst forstáilsi fyri Adolf Hitler, og í skemti segði hann seg vera nazist. Leiðslan á Filmsfestivalinum í Cannes avgjørdi at nevna Trier sum Persona non grata. Tað var fyrstu ferð at tað er hent á filmsfestivalinum. Lars von Trier hevur av og á tunglyndi og so hevur hann eisini trupulleikar við fobium, eitt nú torir hann ikki at flúgva, og tað hevur onkuntíð gjørt, at hann ikki er møttur á filmsfestivalum, har filmar hansara hava verið tilnevndir. Lars von Trier er tann mest vinnandi danski filmsleikstjórin tá talan er um Bodil virðislønina fyri besta danska filmin, hann hevur vunnið hesa virðislønina 7 ferðir (1985, 1992, 1995, 1997, 2004, 2010 og 2012).
Filmar[rætta | rætta wikitekst]
- Befrielsesbilleder (1982)
- Forbrydelsens element (1984)
- Epidemic (1987)
- Medea (1988)
- Europa (1991)
- Riget (1994) sjónvarpsrøð
- Breaking the Waves (1996)
- Riget II (1997)
- Idioterne (1998)
- D-dag (2000)
- Dancer in the Dark (2000)
- Dogville (2003)
- De fem benspænd (2003)
- Manderlay (2005)
- Direktøren for det hele (2006)
- Antichrist (2009)
- Melancholia (2011)
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Lars von Trier (danskt). Nationalfilmografien. Det Danske Filminstitut.


text:
Plantur
Í øllum londum vaksa plantur, ið prýða og hugtaka fólk, og grønmeti, ið smakkar væl. Nógvur heilivágur verður vunnin úr plantum, til dømis verður hjartaheilivágur vunnin úr digitalisplantuni og morfin úr dreymsólju. Plantur kunnu vera ersmáar algur ella ovurstór furutrø, ið kunnu vera enn 100 m. Allar plantur hava tey frálíku evni at taka orku úr sólarljósinum. Henda umgerð nevnist ljóssamruni, og hann trytar øllum vøkstri. Vit vita um eini 400 000 plantusløg, tað veri seg alfagrar prýðisblómur ella grønmeti. Nógv plantusløg eru eisini ikki staðfest enn, serliga í tropulondum, sum til dømis í Brasil. Nú á døgum eru 25 000 ymisk blómur, trø og aðrar plantur um at verða týnd, tí stór øki verða oydd.
Flestallar plantur hava kynjaða nøring. Sáðið av sáðberunum gitir eggini í sáðgongini, og tey búnast so til fræ. Summar plantur, til dømis eplið, nørast ókynað. Úr seteplinum vaksa leggkýli, ið verða nýggj epli. Úr teimum veksur nýggjur slokkur aftur um várið. Úr moðurplantuni vaksa langir siðusprotar, renningar, sum festa rót, og úr teimum vaksa so nýggjar plantur. Hetta er ókynað nøring.


text:
Hillary Clinton
Hillary Diane Rodham Clinton (f. 26. oktober 1947 í Chicago, Illinois) er uttanríkisráðharri í USA. Clinton er fødd í 1947. Hon las jura á Yale Law School í Connecticut, og her hitti hon tann unga Bill Clinton, sum gjørdist maður hennara. Tá hon var liðug við lesnaðin, fekk hon starv í amerikanska parlamentinum. Hon arbeiddi hart og fekk við tíðini nógv álitsstørv, og serliga nógva orku legði hon í at betra umstøðurnar hjá børnum og familjum. Hesi árini stríddi Bill Clinton seg fram til forsetaembætið, og Hillary Clinton legði eisini stóra orku í at hjálpa honum fram. Í 1993 eydnaðist tað Bill Clinton at blíva forseti. Hillary bleiv sostatt fyrstadama í USA inntil 2001, tá Bill Clinton fór frá sum forseti.
Clinton var á mangan hátt ein ótraditionel fyrstadama. Hon er tann fyrsta amerikanska fyrstadaman við hægri útbúgving, og hon uppgav ongantíð sína egnu karrieru. Hon bleiv vald í senatið í 2000 og aftur í 2004. Longu í oktober 2002 nevndi The New York Times Hillary Clinton sum ein potentiellan kandidat til forsetaembætið eftir George W. Bush. Síðan tá hevur amerikanska magasinið Forbes mett hana sum eitt av máttmiklastu fólkum í heiminum. Í januar 2007 kunngjørdi hon, at hon ætlar sær at stilla upp til forsetavalið næstu ferð (2008).


text:
Írskt mál
Írskt (Gaeilge, Enskt: Irish) er Goideliskt (Gæliskt) mál nærskyldt við Skotskt gæliskt og Manskt, sum tosað er í Írlandi. Írskt verður framvegis tosað í smáum innlendisøkjum, serliga í Connacht, har vesturi í Írlandi. Økini har írskt framvegis verður tosað verða nevnd Gaeltachtaí (eint. Gaeltacht), og fólkini verða nevnd Gaeilgeoirí (orðarætt "eldhugað írskmælt fólk").
Írskt mál er, saman við eingilskum, alment mál í Írlandi, og tvungin lærugrein í øllum almennum fólkaskúlum í Írsku Republikkini.


text:
Ross
Ross ella hestur (kvæðamál hors) (latín Equus caballus) er eitt stórt súgdjór ið hoyrir til hópin hovdýr. Rossið varð tað seinasta stóra djórið, ið varð tamt. Tað var fyri umleið fyri 6000 árum síðan, so rossið og menniskjað heva fylgst langa leið saman. Fyri summi er rossið frítíðarítriv og stuttleiki, fyri onnur ítróttur; og so eru tað tey, ið ikki høvdu kunnað livað uttan at hava rossið sum arbeiðsdjór og til flutnings. Menniskjan fór undir at temja rossið uml. 4000 ár fyri Krist, og 1000 ár seinni vóru tamross vanlig nógvastaðni. Í 3000 ár vóru rossini einasta álit til flutnings. Fyrr var hesturin nærri lívinum hjá teim flestu enn í dag. Hesturin varð nýttur sum ferðingarross, sum arbeiðshestur og sum stríðshestur, tá ið kríggj var. Í dag verða hestar mest nýttir til undirhalds, og mestsum ikki til arbeðis. Vituligt er, at slík dýr høvdu ymisk heiti alt eftir kyni og aldri, og tað hava tey enn. Vit hava: fyl, ungross, ryssa ella mer, greðing og hest, sum geldur greðingur oftast verður róptur. Ross eru av gløggastu djórum og løtt at ala. Ross hava gott tev, síggja og hoyra væl, so tey varnast skjótt vanda og tvíspora av stað. Ross ganga á ytsta táliðinum, og uttan um hann er harður hornhógvur. Aftantil undir ilini er gyrðin hornbølla, hóvtungan. Rossið fjaðrar á henni, tá ið tað rennur. Hestaskógvar verða negldir undir hógvarnar, so hógvarnir slítast ikki á hørðum lendi.
Nú kenna vit mest hestakreftir í motorførum, bilum og bátum o.s.fr. Hóast flestu ross í dag eru tamd, so finnast framvegis villini ross so sum tað hótta asiatiska Przewalski'sa ross sum er tað einasta sanna villrossið í dag, og so onnur villini ross ið eru eftirkomarar av leysslopnum tamrossum. Evropeiska "Tarpanrossið" ella "Evropeiska villrossið" doyði út í 1909.
Rossasløg[rætta | rætta wikitekst]
Nú eru fleiri enn 75 mió tom ross, skift sundur í eini 100 ymisk sløg. Ross verða skift í trý høvuðssløg - Tung ross, ið mest verða nýtt sum arbeiðsross, til dømis shirerossið; Løtt ross, mest nýtt til kappríðing, til dømis arábaraross; Smáross, til dømis hetlandsponny. Hæddin á rossinum verður máld ovast á faksið. Málini eru bandmál ella stangarmál. Hetlendska rossið er eitt tað minsta rossaslagið, bara 100 cm. høgt. Shirerossið er av størstu rossum. Tað er hægri enn 185 cm. og vigar meira enn 1100 kg.
Føroyska rossið er sambært støddini í veruleikanum ein Poni eins og Hetlandsrossið. Mest vanliga ríðingarrossið í Føroyum í dag er Íslandsrossið.
Heitið[rætta | rætta wikitekst]
Frá kvæðunum kenna vit orðini hestur og gangari. Hetta merkir hestur ella ríðingarhestur eftir orðabók Chr. Matras'. Í dagligari talu verður felagsheitið ross ofta nýtt fyri ryssu (honhest), greðing (hannhest) og hest (geldan greðing). Upprunin til heitið ross er ikki kendur, men sambært orðabók Gyldendals frá 1991 (isbn 87-01-41132-2) merkir orðið stríðshestur. Frá søguligum keldum vita vit, at evropear einans nýttu greðingar í kríggi. Ross hevur tí helst merkt greðingur. At ross hava verið nýtt sum ferðingarhestar ber týski býurin Rosenheim boð um. Hetta var heim hestanna, tá ið farið varð um skarðið til Italiu. Týska stavsetingin er hin sama, sum vit nýta, við dupultum s'i. Í dag finst orðið bert í Føroyum, Íslandi og Hetlandi, við somu merking, men har íslendska stavsetingin er hross, og hetlendska russie. Í grannalondum okkara verður dýrið mest rópt hest ella hestur. Tó fyri sunnan (í Stóra Bretlandi) horse. Orðið hors hevur eisini verið nýtt í Danmark, sum staðarnøvnini: Horsager, Horsevej, Horsens og Horsestigen benda á.
Til hvussu hross verður til horse hevur málfrøðingurin Marius Staksberg hesa frágreiðing: Tá ið ljóð (fonem) í málinum á henda hátt skifta pláss, plaga vit at kalla tað umkast (metatesa). (Eitt føroyskt dømi er stivli til stilvi summastaðni í landinum.) Í hesum føri er ikki greitt, hvat er eldri, r + sjálvljóð ella sjálvljóð + r, tí bæði eru sera gomul. Men kanska er horse (fornenskt og danskt hors) eldri enn hross, germanskt *hrussa- og *hursa-, av indoevropeiskum *kers- 'renna', sbr. latín currere 'renna' og cursus 'renning', men tað er ikki full semja um upprunan (sbrt. Dansk Etymologisk Ordbog, Gyldendal 1976).
Bæði orðini hestur og ross hava verið nýtt í Føroyum rættuliga leingi. Hesum bera m.a. staðarnøvnini: Rossastíggjarnir og Hestfall boð um, men júst í hvørji merking er ilt at siga. Orðið ross verður ikki nýtt í Evropa í dag. Í Týsklandi verður orðið Pferd nýtt og bert fá kenna orðið ross. Hjá okkum verða orðini ross og hestar av teim flestu nýtt við somu merking. Vit siga eins og íslendingar: Hevur tú hestar, Hava rossini fingið o.s.fr.
Hestahús[rætta | rætta wikitekst]
Har hesturin stendur inni, verður ídag ofta kallað fjós. Hetta er kanska tí at hesturin hevur staðið saman við neytunum ella kúnni í fjósinum, har hønurnar eisini hildu til, ella har kúgvin stóð - tí nú kemur mjólkin úr handlinum. Vanligt var tó, at hestarnir vóru úti alt árið eins og seyðurin. Tað er ikki fyrr enn í tjúgundu øld, at byrjað varð at leggja tak á bólini, soleiðis at hesi vóru til seyðahús.
Annars hava vit sera gott skil á, at hønurnar eru í høsnarhúsinum, gásin í gásarhúsinum, seyðurin í seyðahúsinum og kúgvin í fjósinum. So tað er onki meir náttúrligt, enn at hesturin er í hestahúsinum. Hetta heitið verður eisini nýtt í grannalondum okkara. Summum dámar betur at nevna hetta rossahús ella rossastallur. Analogt áðurnevnda stavar hetta heiti kanska úr herinum.


text:
Norðurírland
Norðurírland (enskt: Northern Ireland) (írskt: Tuaisceart Éireann) (ulster skotskt: Norlin Airlann) er norðasti parturin av oynni Írland, og hoyrir framvegis til Sameinda Kongaríkið. Í umleið 30 ár var blóðugt stríð millum katolikkar og protestantar í Norðurírlandi, og umleið 3500 fólk lógu eftirá. Men síðani friðaravtaluna í 1998 hevur tað verið rættiliga friðarligt burtursæð frá einstøkum hendingum.
Ófriður[rætta | rætta wikitekst]
Síðan 1960-árini hevur politiskur ófriður verið í Norðurírlandi og høvuðsstaðnum Belfast. Mongu protestantarnir, sum eru ættaðaðir frá bretskum tilflytarum, vilja framvegis vera undir bretskum yvirvaldi, men írsku katolikkarnir, sum hava verið við sviðusoð, bæði hvat viðvíkur arbeiði og bústaðarviðurskiftum, vilja sleppa upp í írska lýðveldið (Lýðveldið Írland). Báðir partar hava vápnaðar deildir, og írski lýðveldisherurin (IRA) hevur eisini fleiri ferðir søkt at í Onglandi. Írska og bretska stjórnin hava roynt at fingið partarnar at semjast. Í 1998 eydnaðist so at fáa friðaravtalu í lag ímillum partarnar.


text:
Vestmannaoyggjarnar
Vestmannaoyggjanar liggja 14 km suðurvestan fyri Ísland. Oyggjarnar eru 15 í talið og innihalda eisini 30 klettir og skerð. Oyggjarnar eru av vulkanskari upprunnaði og tað er yvir 10.000 ár síðani, tær risu upp úr havinum. Tað verður meint, at tær vóru búsettar árin Ísland bleiv í sínari tíð, men enn er hetta óvist. 2 prosent av fólkatalinum í Íslandi búgva á Heimaoy, sum eisini er tann størsta og einasta búsetta oyggjin av vestmannaoyggjinum. Har búgva umleið 5.000 fólk og høvusframleislan er fiskur, tvs. toskur og turrfiskur. 12 prosent av samlaða útflutninum í Íslands kemur úr Vestmannoyggjinum (Heimeay). Tað er eisini eitt ógvuligani áhuganivert ferðamannaumráði, serligani aftaná vulkanútbróti í 1963, tá ið oyggjin Surtoy rós upp úr havinum. Hetta fenomeni, vakti sera stóran áhuga fyri vísindafólk kring knøttin. Serligani fyri vísindafólk í kanna mál, sum tildømis, jarðarskorpuna, lava og havbotnin.


text:
Romm
Romm verður framleitt av sukurrørum. Sukurrørini verða knúst, og síðani verður sevjan tikin frá. Tá henda sevja verður hitað, krystalliserast reint sukur á yvirflatuni, og restin av sevjuni verður myrk og sirupkend. Tá sevjan verður hitað einaferð afturat, verður hon myrkari og meira bittur. Hon verður síðani tynt, ger verður latin útí, og síðani broytist sukri til alkohol. Fyri at økja um alkoholprosentið, skal løgurin destillerast. Hetta verður gjørt í einum serligum anleggi. Alt eftir nær løgurin verður tappaður, ber til at stýra hvussu sterkt rommið skal vera, og hvønn karakter tað skal hava. Sìðani verður nakað av romminum goymt - sum oftast tann parturin, ið skal gerast til myrkt rom. Hetta ger smakkin bleytari og rundari. At enda verður rommið blanda við ymiskum øðrum rommsløgum fyri at fáa júst tann smakkin, sum framleiðarin vil hava. Rávøran í romm er antin sukurrørssevja ella tað, sum verður eftir, tá saftin er kroyst úr, kallað fyri sukurrørsmelass. Romm kann verða framleitt allastaðni í verðini, men hevur sín uppruna í Vesturindia. Tað ljósa og neutrala kemur m.a. frá Puerto Riko og Kuba. Tað myrkara og kraftmiklara kemur m.a. frá Jameika og Haiti. Munurin millum tey ymsu sløgini kemur av, at undir geringini verða koyrd pálmabløð, ananassaft og annað í.


text:
Edlur
Edlur, Oydlur ella Ferføtlur (danskt øgler/firben) (frøðiheiti - Lacertilia) eru størsti skriðdýraflokkurin. Til eru eini 3700 eðlusløg. Eðlur eru um allan heim, men ikki úti á havi og í kuldaøkjum. Størsta eðlan er 3 m. langi komodovaranurin, og minsta eðlan er gekkoslag, minni enn 2 cm. Vanliga hava eðlur, til dømis grøneðluættin, langan, klænan kropp, langan hala, beinini bend út frá kroppinum og fimm tær á hvørjum fóti. Men summar, til dømis glansoygdur, eru langar og klænar, men hava ógvuliga stutt bein. Tær grava seg lættliga við vríggjandi kroppsrørslum niður í leysa mold. Í húðini eru beinplátur sum á krokodillu, slangu og øðrum skriðdýrum. Sum onnur skriðdýr verpa kvenneðlurnar egg og grava tey niður í jørðina ella fjala tey undir steinum ella í klettarivum.
Kvettist eðluhali av, veksur hann út aftur, á sama hátt, sum tá ið t.d. krossfiskur missir arm. Nakrar mánaðir seinni er halin vaksin aftur. Bítur ránsdýr í halan á eðlu, brotnar hann lættliga av, tí í halageislunum eru smáar rivur tvørturum, so halin lættliga loysar. Brotni halin liggur og vriggjast og snarast. Hetta ørkymlar fíggindan, so eðlan sleppur til rýmingar. Einar átta mánaðir seinni er halin fullvaksin aftur.
Bara tvey eðlusløg hava eitrandi bit, tey eru gilaeðlan og finnueðlan. Báðar halda til sunnarlaga í USA, í Meksiko og í Miðamerika.


text:
McDonald's
Tað eru uml. 31.000 McDonald's matstovur í øllum heiminum. Meira enn triðja hvør teirra liggur í USA. Longri vekk enn 172 kilometrar í beinari linju ella 230 km við bili kemur mann ikki frá einari McDonald's matstovu, er mann staddur í Amerika. Fyri at vera staddur sum longst frá slíkari matstovu, verður ein noyddur at ferðast til eitt oyði pláss í statinum South Dakota. Hetta pláss nevnist Glad Valley.
McDonald's hevði eitt yvirskot í ársins fyrsta ársfjórðingi áljóðandi 4,4 milliardir krónur í 2008. Tað er ein hækking á 24 prosent samanborið við sama tíðarskeið í 2007. Orsøkin til hækkingina er millum annað tann, at fleiri afrikanarar, asiatar og fólk úr teimum arabisku tjóðunum, hava av álvara tikið Big Mac og hinar burgarnar til sín. Tó er tann størsti vøksturin í Evropa. Her er ein vøkstur uppá 11 prosent frá 2007.
McDonald's hevur ætlanir um at opna 1.000 nýggjar matstovur kring heimin í 2009.


text:
Móti
Móti er klædnastílur, litur og snið á nýggjum klæðum, og mótin broytist støðugt. Í til dømis París og New York eru mótahús, sum skipa fyri nýggjum móta, t.d. tvær ferðir um árið (vár- og summarmóti og heyst- og vetrarmóti).
Klæðini eru broytt við tíðini, bæði tilfar og snið. Fyrstu klæði vóru úr djóraskinni og skuldu verja fyri kulda og vætu. Klæði skulu enn líva fyri veðri, men samfelag og móti gera av, hvussu tey skulu vera. Fyrst í 14. øld fóru tey í Evropa at gera klæði, sum sótu væl á kroppinum. Í 16. øld vórðu stívarar settir í konufólkakjólar. Hetta var móti til síðst í 19. øld. Í 1920-árunum broyttist mótin nógv - skjúrtini styttust fyri fyrstu ferð. Upprunaliga skuldi mótin bera boð um, at fólk vóru væl fyri. Vóru nýmótans klæði dýr, kundu rík fólk vísa, at tey høvdu ráð at keypa nýmótans klæði.
Tá ið konufólk høvdu fá rættindi, vóru mótaklæði so trong, at trupult var at røra seg í teimum. Við øktum rættindum broyttust klæðini, so konufólk fingu rørt seg meira ótálmað. Til dømis gjørdust langbuksur nýmótans. Onkur átrúnaður fyrisetur enn, hvussu fólk skulu verða ílatin. Islam ásetur til dømis, at konufólk skulu vera sømiliga ílatin, tá ið tey fara út.
Í øldir er mótin broyttur eftir broyttum lívshátti.
Innihaldsyvirlit
Føroyskur móti[rætta | rætta wikitekst]
Føroyskir mótaskaparar eru gitnir fyri hendig og vøkur klæði [1].
Faroese Fashion er føroyskt mótavirki, stovnað í 1982. Fyritøkan hevur deildir í mongum londum í Norðurevropa. Faroese Fashion sniðgevir og framleiðir klæðir úr føroyskum tilfarið. Rannvá í Baianstovu stendur fyri sniðgevingini og hevur arbeitt við ullint pløgg síðan 1962. Klæðini hjá Faroese Fashion vera gjørd eftir máti til tann einstaka, men tað ber eisini til at ogna sær klæðir eftir standard máti. Faroese Fashion er sniðgeving í ull.
Eisini úr stóra útheiminum, eitt nú USA, fær Faroese Fashion fyrispurningar. Prinsessa Alexandra ber eisini búna frá Faroe Fashion. Ranvá í Baianstovu hevur gjørt bundin pløgg úr føroyskari ull síðan 1982 og haft framsýningar millum annað í Norðlandahúsinum í Tórshavn. Fashion Faroe, sum sniðið eitur, verður selt í Føroyum, Íslandi og Danmark.
Í døgunum 18. - 20. november 2010 var Faroe Islands Designer Showcase í London. Uttanríkisráðið skipaði fyri hesum tiltaki, sum var hildið í einum mótahandli í Soho í Westminster. Í tveir dagar tóku tær móti bretskum fjølmiðlum og innkeyparum. Sera nógv kom burturúr og enntá blaðið Vogue kom ein túr forbí [2].
Amerikanskur móti[rætta | rætta wikitekst]
Snøggastu klæði gera mótaskaparar. Handilshús teirra eita mótahús, og í New York City eru mong. Fólk, ílatin í nýggjastu móta, sýna fram klæði í mótaframsýningum.
Í 1960-árunum gjørdist ungfólkið í Amerika meira sjálvstøðugt. Stuttskjúrtið hjá konufólki varð tekin um lívsfrælsið. Fyrst í 1990-árunum varð aftur móti at ganga í stuttskúrti. Best umtóktu dansir í 1920- og 1930-árunum, til dømis charleston, ávirkaðu eisini konufólkamótan í USA.
Cowboybuksur[rætta | rætta wikitekst]
Um 1850 heitti ein gullgravari í Norðurkalifornia á Levi Strauss (1829 - 1902) og bað hann seyma sær haldgóðar buksur, tí ullintu brøkurnar slitust so skjótt. Úrslitið varð fyrstu cowboybuksur, úr denim, sum er sterkt bumullartilfar. Buksurnar vórðu litaðar bláar við litevni úr náttúruni, blue indigo. Tær vóru bíligar, haldgóðar og lættar at vaska. Fyrstu Levis-lýsingarnar vistu, hvussu haldgóð klæðini vóru.
Danskur móti[rætta | rætta wikitekst]
Danmark hevur stóran klædnaútflutning. Í "Danmarks Designskole" í Keypmannahavn og "Kunsthåndværkerskolen" í Kolding fáa fólk útbúgving sum klædnaskaparar. Tey læra at skapa, tekna og gera klæði.
Danin, Erik Mortensen, gjørdi í mong ár vøkur klæði fyri mótahúsið Balmain í París.


text:
Maarten van der Weijden frá Niðurlondum vunnu gull heiðursmerki í kappingini hjá monnum í 10 km svimjing á opnum vatni.
Frá vinstru til høgru: Lu Chunlong (gull), Dong Dong (bronsa), báðir úr Kina, og Jason Burnett frá Kanada (silvur) vunnu heiðursmerki í fimleiki, trampolin hjá monnum.
Femke Dekker frá Niðurlondum vann eitt silvurheiðursmerki í kappróðri hjá kvinnum í áttamannafari (áttara).
Frá vinstru til høgru: Ryan Lochte (bronsa), Michael Phelps (gull), báðir úr USA, og László Cseh frá Ungarn (silvur) vísa fram heiðursmerkini, sum teir vunnu í svimjikappingi í 400 metrar blandað hjá monnum.
Lotte Friis vann bronsu til Danmark í svimjing, 800 metrar frí.


text:
Kyros II
Kyros II (føddur umleið 576 f.Kr., deyður í juli 529 f.Kr.) eisini nevndur Kyros hin Stóri. Kyros 2. stovnaði Persia og Persararíkið (Akamenide dynastiið) í 557 f.Kr.
Navnið "Kyros" (ein beinleiðis týðing til tað latínska stavraðið úr grikskum Kύpoς) er ein griksk versjón av tí persiska Koroush ella Khorvash, sum merkir "Prestiga". Á persiskum merkir khour "sól", meðan vash er eitt ískoyti, sum merkir líkheit. Kyros verður í Gamla Testamenti umrøddur sum ein messias. Eingin veit, um hann og Zarathustra livdu samstundis, men hann verður mettur at vera tann fyrsti zoroastriski valdsharrin.
Kyros stýrdi fyrst sum mediskur lydkongur í "Parsua", men síðan legði hann Mediea undir seg í 557 f.Kr. og kallaði sítt nýggja ríki fyri "Persiea".


text:
KUNNGERÐ NR. 107 FRĮ 25. AUGUST 2011 UM LESTRARSTUÐUL, SUM SEINAST BROYTT VIÐ KUNNGERÐ NR. 91 FRÁ 29. AUGUST 2014
Kunngerš nr. 107 frį 25.08.2011 '); document.writeln(''); } //-->
- Kapittul 1 Lestrarstuðul til lesandi við føroyskar lærustovnar
- Kapittul 2 Lestrarstuðul til lesandi á lærustovnum uttanlands
- Kapittul 3 Ferðastudningurin millum lond
- Kapittul 4 Verkætlanarstudningurin
- Kapittul 5 Afturrindan av lestrarlánum
- Kapittul 6 Ráðgevandi nevndin hjá Studna
- Kapittul 7 Upplýsingarskylda
- Kapittul 8 Gildiskoma
Við heimild í § 2, stk. 3, § 4, stk. 3, § 5, stk. 2, § 7, stk. 4, § 8 a, stk. 3, § 9, stk. 2, § 12, stk. 5, § 16, § 20, stk. 5 og § 22, stk. 4 í løgtingslóg nr. 36 frá 3. mai 2007 um lestrarstuðul, sum seinast broytt við løgtingslóg nr. 135 frá 28. desember 2010, verður ásett:
Kapittul 1
Lestrarstuðul til lesandi við føroyskar lærustovnar
§ 1. Ein útbúgving er góðkend, tá hon er skipað sum heiltíðarlestur, er minst 3 fylgjandi mánaðir til longdar, er ólønt og endar við próvtøku.
Stk. 2. Talan kann vera um hægri útbúgvingar, styttri vinnuførleikagevandi útbúgvingar, miðnámsútbúgvingar, partar av miðnámsútbúgvingum ella útbúgvingar á framhaldsdeildarstigi fyri umsøkjarar, ið eru eldri enn 18 ár.
Stk. 3. Hægri útbúgvingar eru: Útbúgvingar á Fróðskaparsetri Føroya, maskinmeistari, skipsførari, teldustøðingur, framleiðslutøkningur og byggitøkningur.
Stk. 4. Styttri vinnuførleikagevandi útbúgvingar eru: Heilsuhjálpari, heilsurøktari, skipari, maskinistur og sjóvinnuútbúgving.
Stk. 5. Viðurkendar miðnámsútbúgvingar eru: Student, HF, HH, HT og HIF. Viðurkendir partar av eini miðnámsútbúgving eru: FHS, SIF og SIT.
Stk. 6. Viðurkendar útbúgvingar á framhaldsdeildarstigi fyri umsøkjarar, ið eru eldri enn 18 ár, eru: 8., 9. og 10. flokkur á framhaldsdeildunum kring landið, á skúlanum við Áir og á skúlanum á Trøðni.
Stk. 7. Styttri vinnuførleikagevandi útbúgvingar verða bólkaðar undir hægri útbúgvingar.
Stk. 8. Landsstýrismaðurin tekur avgerð um, hvussu útbúgvingar, ið ikki eru nevndar í hesi kunngerð, verða bólkaðar.
Stk. 9. Lesandi, sum fáa løn ein part av útbúgvingartíðini, kunnu fáa stuðul í ólønta tíðarskeiðnum.
Heiltíðarlestur
§ 2. 1) Fyri at koma undir heiltíðarlestur sbrt. § 4, stk. 1 í lógini krevst, tá talan er um vinnuførleikagevandi útbúgvingar, miðnámsútbúgvingar, partar av miðnámsútbúgvingum ella útbúgvingar á framhaldsdeildarstigi, at tann lesandi hevur í minsta lagi 20 lestrartímar um vikuna. Tó kunnu lesandi við heimabúgvandi børnum undir 10 ár, og lesandi við serligum tørvi koma undir reglurnar um heiltíðarlestur, um tey hava í minsta lagi 16 tímar um vikuna.
Stk. 2. Fyri hægri útbúgvingar verður farið eftir reglunum í § 3 í lógini, tá metast skal um heiltíðarlestur. Í ivamálum tekur Studni avgerð.
Skjalprógv av egnum bústaði
§ 3. Lesandi á miðnámsútbúgvingum, pørtum av miðnámsútbúgvingum ella útbúgvingum á framhaldsdeildarstigi, ið ikki er forsyrgari, skal, fyri at fáa hægra studningin sbrt. § 7, stk. 1 í lógini, skjalprógva útreiðslur av egnum bústaði.
Stk. 2. Egin bústaður skal skjalprógvast við, at tann lesandi er skrásettur sum ánari av matriklinum sambært Tinglýsingini, ella við, at tann lesandi prógvar, at viðkomandi býr til leigu.
Stk. 3. Skjalprógvið fyri at eiga bústaðin er, at tann lesandi ella hjúnafelagin hjá viðkomandi er skrásettur sum ánari av matriklinum sambært Tinglýsingini.
Stk. 4. 2) Skjalprógvið fyri at búgva til leigu er, at tann lesandi uppfyllir øll krøvini í stk. 6 og saman við útleigaranum útfyllir og váttar á leiguváttanini frá Studna. Harafturat skal tann lesandi skjalprógva, at húsaleigan verður goldin hvønn mánað. Studningurin verður ikki útgoldin fyrrenn skjalprógv frá peningastovni fyriliggur fyri, at húsaleiga verður goldin mánaðarliga.
Stk. 5. Lesandi, ið leiga, skulu í hvørjum stuðulsári lata Studna leiguváttan.
Stk. 6. Øll, ið leiga, skulu eftir áheitan frá Studna leggja húsaleigukvittanir ella kontuavrit fram fyri hvønn einstakan mánað í stuðulsárinum. Talan skal vera um flyting gjøgnum peningastovn, ið skal lúka hesi krøv:
Stk. 7. Lesandi, ið býr á sama matr. nr. sum foreldur/verjar, verður roknaður at búgva heima.
Stk. 8. Studni kann í serligum førum gera undantak frá regluni í stk. 7.
Inntøkujavningin
§ 4. 2) Studningurin sambært § 7, stk. 1 í lógini verður inntøkujavnaður soleiðis: Fyri hvørjar kr. 1.000, sum mánaðarliga miðal útgoldna A-inntøkan í mesta lagi síðstu 12 mánaðirnar fer upp um kr. 20.000, verður mánaðarligi studningurin sambært § 7, stk. 1 í lógini lækkaður við 10%.
Stk. 2. 2) Inntøkujavnað verður ikki í mun til A-inntøku, ið er útgoldin innan lestrarbyrjan og fyrsta heila mánaðin eftir, at útbúgvingin er byrjað. Heldur lesandi fram á aðrari útbúgving innan 3 mánaðir, verður tann lesandi roknaður sum framhaldslesandi og inntøkan í steðginum verður roknað við í inntøkugrundarlagnum.
Stk. 3. Tað er bert A-inntøkan í mesta lagi seinastu 12 mánaðirnar undan studningsútgjaldinum, ið er avgerandi fyri, hvat útgoldið verður í studningi tann einstaka mánaðin.
Stk. 4. 2) Um einki studningsútgjald er ein mánað sbrt. § 7, stk. 1, § 12, stk. 2 og stk. 4 í lógini, verður mánaðurin ikki roknaður við í samlaðu kvotuna upp á eitt ár yvir ásettu lestrartíðina ella samlaðu kvotuna upp á 6 ár sbrt. § 18, stk. 2 í lógini.
Stk. 5. 2) Lesandi kunnu velja studningin til livikostnað, barnastudningin og studningin til einsamallar uppihaldarar frá í longri ella styttri tíðarskeið, sbr. § 7, stk. 1, § 12, stk. 2 og stk. 4 í lógini. Fráboðanin skal vera latin Studna innan 15. í útgjaldsmánaðinum.
Stk. 6. 2) Barnsburðarfarloyvisstudningurin sbr. § 12, stk. 1 í lógini verður inntøkujavnaður.
Ferðastudningurin innanoyggja
§ 5. Ferðastudningur innanoyggja verður latin lesandi, ið nýta Strandfaraskip Landsins til og frá skúla. Umsókn verður latin Strandfaraskipum Landsins við at bíleggja skúlakort umvegis www.ssl.fo.
Stk. 2. Ferðastudningur innanoyggja sbrt. stk. 1 verður eisini latin lesandi til og frá starvsvenjingarstaði, um so er, at starvsvenjingartíðarskeiðið er samanhangandi og varir í minsta lagi 4 vikur.
Stk. 3. Treytin fyri at fáa ferðastudning innanoyggja er, at útbúgvingin uppfyllir treytirnar í § 4 í lógini, og at lesandi uppfyllir treytirnar í § 2, stk. 1 og § 3 í lógini.
Stk. 4. Undantiknir frá treytunum í stk. 3 eru lesandi á Húsarhaldsskúla Føroya.
Stk. 5. Lesandi kann fáa ferðastudning innanoyggja aftur og fram til skúlan eina ferð um dagin.
Stk. 6. 2) Studni kann í serligum førum gera undantak frá regluni í stk. 1 um at nýta Strandfaraskip Landsins.
Stk. 7. 2) Studni kann veita útlendskum lesandi í Føroyum, so sum AFS-arum og øðrum skiftislesandi, ið ikki hava rætt til vanliga lestrarstuðulin, ferðastudning innanoyggja.
Barnsburðarfarloyvisstudningur
§ 6. Barnsburðarfarloyvisstudningur verður veittur í mesta lagi 11 mánaðir fyri hvønn barnsburð. Studningurin verður vanliga veittur frá terminsdagfesting, men kann veitast kvinnum 1 mánað fyri og í serstøkum førum 2 mánaðir fyri termin.
Stk. 2. Studningsupphæddin er hin mánaðarligi hægri studningurin sbrt. § 7, stk. 1 í lógini.
Stk. 3. Bæði foreldrini kunnu ikki samstundis fáa barnsburðarfarloyvisstudningin úr skipanini, og fyri at fáa studningin, skal tann lesandi búgva saman við barninum.
Stk. 4. Barnsburðarfarloyvisstudningurin er ein lestrarstuðul, sum er óheftur av teimum rættindum vunnum úr øðrum skipanum.
Stk. 5. Rætturin kann verða varðveittur, um tann lesandi skiftir útbúgving í barnsburðarfarloyvistíðini, treytað av, at tann lesandi er innskrivaður á eini útbúgving.
Stk. 6. Um barnsburður ella ættleiðing fer fram, áðrenn útbúgvingin byrjar, hevur tann lesandi rætt til at fáa barnsburðarfarloyvisstudning samsvarandi tíðarskeiðnum, sum restar í av teim 11 mánaðunum.
Stk. 7. Um fostur/barn doyr, verður rætturin til barnsburðarfarloyvisstudningin til kvinnuna varðveittur, tá ið føðing er farin fram.
Vistarhaldsstudningur
§ 7. Vistarhaldsstudningur kann veitast umsøkjara, ið er undir 18 ár og noyðist at flyta nærri útbúgvingarstaðnum og hevur skjalprógvaðar útreiðslur av hesum.
Stk. 2. Treytirnar fyri at fáa vistarhaldsstudning eru, at sjóvegis farleið er millum heimabústað og skúlan, ella at vegalongdin millum heimstaðarbýin/bygdina og skúlabýin/bygdina er longri enn 50 km, sambært almennu ásetingunum hjá Landsverki.
Stk. 3. Studni kann í serligum førum gera undantak frá regluni í stk. 2.
Umsókn um lán
§ 8. Lestrarlán til livikostnað kann veitast lesandi, ið er fyltur 18 ár.
Stk. 2. Søkir lesandi um lestrarlán, skal søkjast í hvørjum stuðulsári.
Útgjøld og tíðarfreistir
§ 9. Mánaðin eftir at lesandi fyllir 18 ár, fæst stuðulin til livikostnað og umbiðið lán.
Stk. 2. 2) Lestrarstuðul fæst frá tí mánaðinum, ið útbúgvingin byrjar, og til tann mánaðin útbúgvingin endar.
Stk. 3. Hægri lestrarstudningurin fæst frá mánaðinum, barnið er føtt.
Stk. 4. Byrjar lesandi á eini útbúgving 1. - 15. í mánaðinum, fæst stuðul fyri mánaðin. Byrjar lesandi á eini útbúgving 16. - 31. í mánaðinum, fæst ikki stuðul fyri mánaðin.
Stk. 5. Gevst lesandi á eini útbúgving 1. - 15. í mánaðinum, fæst ikki stuðul fyri mánaðin. Gevst lesandi á eini útbúgving 16. - 31. í mánaðinum, fæst stuðul fyri mánaðin.
Stk. 6. Barnastudningurin verður útgoldin frá mánaðinum, barnið er føtt. Barnastuðulin verður útgoldin til og við mánaðin, barnið verður 18 ár.
Stk. 7. Um uppihaldari verður einsamallur 1. - 15. í mánaðinum, fæst studningur fyri mánaðin. Um uppihaldari verður einsamallur 16. - 31. í mánaðinum, fæst ikki studningur fyri mánaðin.
Stk. 8. 2) Um uppihaldari ikki er einsamallur longur 1. - 15. í mánaðinum, fæst ikki studningur fyri mánaðin. Um uppihaldari ikki er einsamallur longur 16. - 31. í mánaðinum, fæst studningur fyri mánaðin.
Stk. 9. 2) Um leiguavtalan byrjar 1. - 15. í mánaðinum, fæst tann hægri studningurin ella vistarhaldsstudningurin fyri mánaðin. Byrjar leiguavtalan 16. - 31. í mánaðinum, fæst tann hægri studningurin ella vistarhaldsstudningurin ikki fyri mánaðin.
Stk. 10. 2) Endar leiguavtalan 1. - 15. í mánaðinum, fæst ikki tann hægri studningurin ella vistarhaldsstudningurin fyri mánaðin. Endar leiguavtalan 16. - 31. í mánaðinum, fæst tann hægri studningurin ella vistarhaldsstudningurin fyri mánaðin.
Stk. 11. Um lesandi giftist ella gerst ánari av matrikli sambært Tinglýsingini 1. - 15. í mánaðinum, fæst tann hægri studningurin fyri mánaðin. Um lesandi giftist ella gerst ánari av matrikli sambært Tinglýsingini 16. - 31. í mánaðinum, fæst ikki tann hægri studningurin fyri mánaðin.
Kapittul 2
Lestrarstuðul til lesandi á lærustovnum uttanlands
Stuðulsheimilaðar útbúgvingar
§ 10. Útbúgving uttanlands er stuðulsheimilað, tá talan er um hægri útbúgving, ið uppfyllir krøvini í § 4 í lógini og er góðkend av SU ella Studna.
Stk. 2. Studni veitir umframt stuðulin sbrt. stk. 1 stuðul til:
Stk. 3. Studni kann, tá serlig viðurskifti tala fyri tí, víkja frá ásetingini í stk. 1.
Stk. 4. Í tíðarskeiðum, tá umsøkjari hevur rætt til samsvarandi stuðul frá Statens Uddannelsesstøtte ella øðrum lestrarstuðulsskipanum, fæst ikki stuðul frá Studna.
Góðkenning av útbúgvingum
§ 11. Sum meginreglu nýtir Studni SU-góðkenning av útbúgvingum, tá stuðul verður veittur uttanlands.
Stk. 2. 2) Studni hevur heimild at góðkenna ikki SU góðkendar hægri útbúgvingar. Hetta verður gjørt, um útbúgvingin er góðkend sum stuðulsheimilað av lestrarstuðulsstovnunum í Norra og Svøríki. Studni kann í serligum førum gera undantak um bert annað av londunum góðkennir og kann í tí sambandi ráðføra seg við ráðgevandi nevndina hjá Studna.
Serligt tilknýti til Føroya
§ 12. Tíðin sambært § 2, stk. 2 í lógini um lestrarstuðul, ið tann lesandi hevur búð uttanlands, verður roknað sum bútíð í Føroyum, tá tann lesandi, annað ella bæði foreldrini, meðan umsøkjarin var undir 18 ár:
Krøv til lesandi
§ 13. Tann lesandi skal vera á lærustovninum og skal kunna fylgja lestrinum. Talan kann ikki vera um fjarlestur.
Stk. 2. Lesandi skal av sínum eintingum hálva hvørt ár senda Studna skjalprógv frá lestrarstaðnum um lestrargongdina í mun til ásettu lestrartíðina. Verður hetta ikki gjørt, verður stuðulin steðgaður, til skjalprógv fyriliggur.
Stk. 3. Um Studni krevur tað, skal umsøkjarin senda allar neyðugar upplýsingar um lesnaðin og lestrarstaðið til Studna.
Stuðulin
§ 14. Lesandi uttanlands, ið fáa stuðul til livikostnað frá Studna, koma undir somu treytir og fáa somu stuðulsupphæddir, sum lesandi í Føroyum, sbr. tó § 6, stk. 4 í lógini.
Stk. 2. 2) Studni veitir bert stuðul til livikostnað í Norðurlondum í ávísum førum, og bert tá talan er um hægri heiltíðarlestur, og tá SU ikki veitir stuðul. Stuðul til lesandi í Danmark verður veittur í samráð við ráðgevandi nevndina hjá Studna. Í hinum Norðurlondunum verður stuðulin veittur, um útbúgvingin er góðkend sum stuðulsheimilað av lestrarstuðulsstovninum í norðurlandinum, har tann lesandi lesur.
Stk. 3. 2) Studni veitir bert stuðul til skúlagjald í Norðurlondum í serstøkum førum, og bert tá talan er um hægri heiltíðarlestur. Serstøku førini eru avmarkað til tey førini, tá SU eisini veitir skúlagjald, sbr. § 13, stk. 3 í lógini.
Stk. 4. 2) (Strikað).
§ 15. Studni rindar skúlagjaldið sambært rokning frá útbúgvingarstaðnum.
Stk. 2. Studni tekur avgerð um, hvørji gjøld koma undir skúlagjaldið sbr. § 13, stk. 1 í lógini.
Stk. 3. Studni kann gera undantak frá ásetingini í stk. 1, um skjalprógvast kann, at rokningin fyri skúlagjaldið er goldin til útbúgvingarstaðið.
Málslig fyrireikingarskeið
§ 16. Fyri at fáa stuðul skulu málsligu fyrireikingarskeiðini vera:
Stk. 2. Stuðulin verður veittur sum lán til skúlagjald og livikostnað eftir hesum reglum:
Stk. 3. Um tann lesandi innan 15 mánaðir eftir, at málsliga fyrireikingarskeiðið er endað, fer undir hægri lestur sbrt. § 10, stk. 1 á lærustovni, har høvuðsmálið er tað sama, sum tað var á málsliga fyrireikingarskeiðnum, verða lánini, sbr. stk. 2, umløgd til studning. Umleggingin verður framd, eftir at tann lesandi hevur tikið royndirnar til fyrsta lestrarárið á lærustovninum.
Stk. 4. Í fyrsta umfari rindar tann lesandi skúlagjaldið. Eftir at skjalprógv er fingið til vega, fær tann lesandi upphæddina útgoldna.
Stk. 5. Studni tekur avgerð í øllum ivamálum í sambandi við málsligu fyrireikingarskeiðini.
Kapittul 3
Ferðastudningurin millum lond
Treytir
§ 17. Fyri at fáa ferðastudning skal tann lesandi:
Lestrartíð
§ 18. Tað er bert møguligt at fáa ferðastudning eina ferð í hvørjum lestrarári.
Stk. 2. Ferðastudningur verður í mesta lagi latin til hægri lestur í 6 ár, og ongantíð meira enn 1 ár eftir ásettu lestrartíðina.
Stk. 3. Undantak frá teimum 6 árunum í stk. 2 kann tó gerast, um ásetta lestrartíðin er longri enn 5 ár fyri eina útbúgving.
Stk. 4. Studni kann harumframt gera undantak frá reglunum í stk. 2, um lestrartíðin er longd vegna ráðsarbeiði, sjúku, barnsburð, ættleiðing ella vísindaligt arbeiði.
Uppihaldarar
§ 19. Lesa báðir uppihaldararnir, kann bert annar fáa ferðastudning til barnið.
Stk. 2. Búgva uppihaldarar ikki saman, kann bert tann, ið barnið býr hjá, fáa ferðastudning til barnið.
Aðrar ásetingar
§ 20. Ferðastudningur kann ikki søkjast, fyrrenn 1/2 lestrarár er runnið, og skal søkjast innan lestrarárið er útrunnið.
Stk. 2. Studni ásetir, hvørji skjalprógv eru neyðug fyri at avgreiða umsóknirnar um ferðastudning.
Kapittul 4
Verkætlanarstudningurin
Treytir
§ 21. Fyri at fáa verkætlanarstudning skal tann lesandi:
Krøv til verkætlanina
§ 22. Verkætlanin skal vera partur av útbúgvingini.
Stk. 2. Útbúgvingarstaðið skal góðkenna verkætlanina.
Stk. 3. 2) Við eina verkætlan skilst:
Aðrar ásetingar
§ 23. Tann lesandi hevur í mesta lagi møguleika at fáa verkætlanarstudningin tvær ferðir í samlaðu útbúgvingartíð síni, og bert til eina ferð aftur og fram í hvørji verkætlan.
Stk. 2. Verkætlanarstudningurin verður bert veittur til ferðing millum lond.
§ 24. Umsóknarfreistin til verkætlanarstudningin verður ásett av Studna.
Stk. 2. Studni ásetir, hvørji skjalprógv eru neyðug fyri at avgreiða umsóknirnar um verkætlanarstudningin.
Kapittul 5
Afturrindan av lestrarlánum
§ 25. Tann lesandi byrjar vanliga at gjalda aftur lestrarlán og rentur eitt ár aftaná, at tað stuðulsárið er endað, har ið útbúgvingin er lokin.
Stk. 2. Útbúgvingin verður ikki søgd at vera lokin, um tann lesandi innan 15 mánaðir eftir hesa útbúgving byrjar eina aðra útbúgving. Tað sama er galdandi, um ein fyribils steðgað útbúgving verður tikin uppaftur innan fyri somu tíðarfreist. Studni kann gera undantak frá hesum ásetingum.
Stk. 3. Studni kann gera av, at lestrarlánið skal verða goldið aftur, hóast útbúgvingin ikki er lokin, um lántakarin ikki longur er lestrarvirkin.
§ 26. Afturrindan av lestrarláni við rentum fer fram við líka stórum gjøldum hvønn mánað.
Stk. 2. Gjaldsupphæddin verður ásett av Studna í mun til skuldina. Afturgjaldstíðin er í mesta lagi 15 ár. Hvørt gjaldi skal í minsta lagi vera kr. 300.
Kapittul 6
Ráðgevandi nevndin hjá Studna
§ 27. Landsstýrismaðurin setir eina ráðgevandi nevnd við 4 limum. Meginfelag Føroyskra Studenta, Altjóða Skrivstovan, Føroya Arbeiðsgevarafelag og Fróðskaparsetur Føroya geva landsstýrismanninum tilmæli um val av einum limi og einum tiltakslimi.
Stk. 2. Stjórin á Studna er skrivari í nevndini.
Stk. 3. Ráðgevandi nevndin verður vald fyri 3 ár í senn.
Stk. 4. Ráðið ásetur sjálvt sína fundarskipan.
§ 28. Endamálið við nevndini er, at Studni kann ráðføra seg við hana í sambandi við:
Kapittul 7
Upplýsingarskylda
§ 29. Lesandi, sum fáa stuðul eftir løgtingslóg um lestrarstuðul, skulu beinanvegin boða Studna frá, tá ið tey:
Stk. 2. Allar broytingar, sum annars hava ávirkan á stuðulin, skulu fráboðast Studna beinanvegin.
Kapittul 8
Gildiskoma
§ 30. Henda kunngerð kemur í gildi 1. august 2011.
Stk. 2. Samstundis fara úr gildi kunngerð nr. 4 frá 22. januar 2003 um ferðastuðul til lesandi uttanlands, kunngerð nr. 5 frá 22. januar 2003 um ferðastuðul til verkætlanir, kunngerð nr. 57 frá 3. september 2004 um útbúgvingarstuðul til lesandi uttan fyri Norðurlond (ÚSUN-skipanin) og kunngerð nr. 121 frá 21. desember 2006 um útbúgvingarstuðul.
Mentamálaráðið, 25. august 2011
Helena Dam á Neystabø (sign.)
landsstýriskvinna
/ Leivur Harryson (sign.)
1) Broytt viš kunngerš nr. 91 frį 29. august 2014, har § 2 ljóšar soleišis: "Henda kunngerš kemur ķ gildi dagin eftir, at hon er kunngjųrd og hevur virkna frį 1. august 2014."
2) Broytt viš kunngerš nr. 97 frį 2. juli 2013, har § 2 ljóšar soleišis: "Henda kunngerš kemur ķ gildi 1. august 2013."


text:
Kalsoy
Kalsoy er long og smøl oyggj, sum eisini er tann vestasta av teimum seks Norðuroyggjum. Til víddar er hon 31 ferkilometrar, og vegasamband og fýra tunlar gera tað koyrandi millum allar bygdirnar. Hon hevur 4 smáar bygdir, sum eru bundnar saman við vegum og 4 tunnlum. Best kenda søgnin úr Kalsoynni, er søgnin um Kópakonuna í Mikladali. Í Kalsoy er bert ein kommuna, sum er Húsa kommunu, ið fevnir um bygdirnar Húsar og Syðradal. Áður var eisini Mikladals kommuna, sum fevndi um bygdirnar Mikladal og Trøllanes, men hesar bygdir eru nú partar av Klaksvíkar kommunu. Í teimum fýra bygdunum búgva tilsamans 95 fólk, harav búgva 62 fólk í Húsa kommunu, 48 á Húsum og 14 á Syðradali, 53 fólk búgva í Mikladali og 24 á Trøllanesi.
Kallsoyggin er ein smøl norð- suðurgangandi fjallarøð og ikki javnt høg. Norðantil, serliga vestursíðan, er høgt berg, men longur suðuri lækkar bergið og verður til brattar líðir og skorar, undirhagin er lítil á verstursíðuni. Eystursíðan er meira grøn og ikki so brøtt. Á oynni eru í alt 11 dalar. Oyggin verður meira høglig longur suður ein kemur. Nestindar (788 m.) eru hægsta fjall á Kalsoynni. Næsthægsta fjallið er Botnstindur, sum er 743 m. høgt.
Á Kallsoynni er nógvur haga/landfuglur. Norðantil er nógvur bjargafuglur. Plantulívið er áhugavert og fleiri sjáldsamar plantur finnast bæði við Galvin og í norðasta parti av oynni.
Navnið hevur Kalsoy eftir Kallinum, sum var drangur norðast á oynni.
Innihaldsyvirlit
Vinnuvegir[rætta | rætta wikitekst]
Kalsoy er eitt landbúnaðarøki; tey flestu ársverkini eru í landbúnaðinum, harnæst kemur arbeiðið á Smoltstøðini í Knúksdali. Onnur ársverk eru fraktkoyring, busskoyring og læraravstarvið. Parttíðarstørv eru í landbúnaðinum, hjá landsverkfrøðinginum, í handlinum, postútbering, heimahjálp, ein smiður, lastbilakoyring og nakrir eru sjómenn. Nøkur hava sítt dagliga yrki í Klaksvík og aðrastaðnis, onkur av hesum ferðast til arbeiðis og aftur, hvønn dag. Ferðavinnan er við at fáa fótin fastan, og virksemi hjá Sp/f Viljanum fevnur um mat og túrar í oynni. Smiðjan hjá Mikkjal á Trøllanesi er eisini eitt handverk- og ferðavinnutiltak, umframt onnur ferðavinnutiltøk sum eru ávegis. Síðani tunlarnir komu á oynni og lunnar vóru lagdir fyri góðum ferðasambandi, er virksemi økt.
Nógv seyðahald er í oynni, og í Mikladals kommunu er eisini nógv neytahald. Har eru eini 40-50 neyt, av hesum eru 25 mjólkineyt, sum øll eru á Trøllanesi. Annars eru kalsoyingar til skipsfiskiskap, nakrir arbeiða í Klaksvík, og seinastu árini hevur eisini verið arbeitt við at sambinda allar bygdirnar í oynni við vegum og tunnlum. Tað eru fýra tunnlar í oynni, sum samanlagt hava eina longd uppá 5.500 metrar. Ein smoltstøð er í Knúksdali millum Húsar og Syðradal, og har arbeiða 5 til 10 fólk. Støðin framleiðir 1,7 millión smolt um árið.
Kend fólk[rætta | rætta wikitekst]
- Hans Jákup Glerfoss úr Mikladali (f. 1937) er yrkjari og listamálari. Hann málar serliga litirnar upp ímóti tí gráa og svarta. Listaverkini hjá Hans Jákupi eru ofta lýsingar av fólki og figurbólkum við blýanti, penni og tushpensli.
- Gunnleivur Glerfoss úr Mikladali (1948-91) var fittur í hondunum og hegnismaður. Umframt sítt handverk gjørdi hann eisini nógv við at mála og tekna. Eftir Gunnleiv finnast nógvar tekningar og málningar kring landið.
- Hans Hansen úr Mikladali (1920-1970) var nógv bundin at heimbygdini, landslagnum og fólkinum har. Hans gekk eisini nýggjar leiðir innan málningalist, hann kunnaði seg m.a. um mosaik- og frescoteknikk. Íblásturin frá frescomálningum sæst aftur í hansara oljumálningum.
- Fridtjof Joensen úr Mikladali (1920-1988) var maskinmeistari og í mong ár við fiskiskipi. Í frítíðini gjørdi hann træskurðir. Sum 47 ára gamal fór hann á myndahøggaraskúla í Danmark. Umframt træ nýtti Fridtjof eisini tilfar sum jarn, kopar, stál og aluminium. Standmyndir, sum Fridtjof hevur evnað til, standa í nógvum bygdum og býum kring landið.
- Poulina Joensen úr Mikladali (1921-1996) er kend fyri sínar naturalistisku málningar í ljósum, klárum litum. Hon gjørdi eisini blýantstekningar og málaði nógv á postalín.
- Eliesar í Pálsstovu (1880-1957) var hegnismaður. Hann málaði, teknaði og gjørdi træskurðir. Hann var eisini kendur fyri sínar glaseringar (mála áringar á vegg). Listaverk hjá Eliesari eru at síggja í nógvum heimum, umframt á apotekinum á Fornminnasavninum í Klaksvík, har hann millum onnur hevur prýtt veggin við myndum.
- Absalon Guttormsen av Trøllanesi (1830-1902) var hegnismaður og kendur fyri at vera framburðssinnaður og skapandi. Hann var, umframt at vera smiður, lærari, bóndi og tingmaður, eisini fotografur. Fleiri av myndum hansara eru í Kalsoynni og á Fornminnasavninum í Klaksvík.
- Johanna Mathea Skaale av Trøllanesi (1906- 2007) búsettist í Tórshavn, men hon var fødd og uppvaksin á Trøllanesi. Hon var kend fyri sítt hegni, serliga at seyma og evna pløgg til. Eitt tíðarskeið seymaði Johanna Mathea m.a. fyri tey fínu í Keypmannahavn: hon var við til at seyma kjólan hjá Alexandrinu drotning, ommu Margretu, sum hon nýtti til forlovilsisveitsluna hjá Fríðriki og Ingrid í 1934.
- Katrina á Trøllanesi var eitt umboð fyri mentanina á Trøllanesi; hon umboðaði handalagið og hegnið, sum framvegis er eitt eyðkenni fyri tey í Útistovu. Hon gav út bók um plantuliting, sum var hennara serfrøði úr heimbygdini. Í 1973 fekk hon Virðisløn M.A. Jacobsens fyri fagrar bókmentir. Hesa virðisløn fekk hon fyri bókina Plantuliting. “Bókin er bæði eitt hent upplýsingarverk og lívsverkið hjá einari ídnari og kønari kvinnu. Vit hava ikki ivast í at lata høvundin fáa virðisløn fyri hetta verkið”, stendur m.a. í lýsingini av virðislønini. Hon var av ídnastu loysingarfólkum.
Bygdir[rætta | rætta wikitekst]
Bygdirnar, ið allar liggja á eystursíðuni á oynni, eita Syðradalur, Húsar, Mikladalur og Trøllanes. Fyrr var eisini bygdin Blankskáli á vestursíðuni á oynni, men eftir ógvusligt skalvalop í 1809 flutti alt fólkið haðani og búsettist í Syðradali í staðin.
- Blankskáli, útdeyð
- Húsar
- Mikladalur
- Syðradalur
- Trøllanes


text:
Miðallívsævi
Miðallívsævi er heiti fyri, hvussu leingi fólkið livir í miðtal í einum landi. Miðallívsævi er miðalaldurin á teimum, sum doyggja. Væntað miðal lívsævi er talið á árum, sum fólk í ávísum aldri í miðal væntast at hava eftir at liva. Hon er ymisk fyri ymiskar aldursbólkar. T.d. kunnu nýføðingar í Føroyum í 2014 vænta at liva í 80,11 ár.[1] Í 1950 var miðallívsævin í øllum heiminum 40 ár. Betri heilsuviðurskifti og betri og meiri matur hava gjørt, at miðallívsævin nú á døgum er 65 ár. Men hetta tal sigur einki um ovurstóra munin á ríkum og fátækum londum, og munin ímillum stættirnar í einum landi. Rík fólk hava vanliga betri heilsu enn fátæk fólk, og tí er fólkið frískari og livir longur í ríkum londum enn í fátækum londum.


text:
Føroyar og Ísland
Samskifti millum Íslands og Føroya
Eingin tjóð er so nær skyld Íslendingum sum hin føroyska. Mál, mentan og søga íslendinga og føroyinga eru samantvinnað, og tætt samband hevur verið tjóðanna millum á flestum økjum, ikki minst innan mentan og vinnu. Vinalagið er sjáldsama gott og inniligt, og tað fingu íslendingar m.a. at kenna heystið 2008, tá ið føroyingar rættu bróðurhond á lagnustund til tess at styrkja gjaldoyrisgoymslu Íslands.
Viðskifti
Føroyar hava leingi verið týdningarmikil marknaður fyri íslendskar vørur, og útflutningurin til Føroya var 3,4 milliardir íslendskar krónur árið 2008. Góðir møguleikar skuldu verið fyri at økt útflutningin av báði vørum og tænastum.
Knappliga fimmtitúsund fólk búgva í Føroyum. Tískil eru Føroyar ein marknaður, sum er áhugaverdur, samstundis sum hann í stødd hóskar væl til íslendskar fyritøkur. Ferðasambandið millum landanna er gott. Eimskip og Samskip sigla regluliga til týdningarmestu havnir í Føroyum. Norrøna siglir mestsum alt árið úr Tórshavn til Seyðisfjarðar og aftur. Regluligt flogsamband er landanna millum, og er tað úrslit av samvinnu millum Flugfélags Íslands og Atlantsflog (Atlantic Airways). Við ferðafólkaflogførunum hjá Atlantsflog tekur tað bara ein góðan tíma at flúgva úr Reykjavík til Føroya og øvut.
Fyri uml. trimum árum síðan byrjaði nýtt tíðarskeið í samskiftinum millum Føroya og Íslands: Hoyvíkarsáttmálin, sum er fríhandilssáttmáli, tók gildi, Aðalkonsulát Íslands læt upp í Tórshavn og somuleiðis Sendistova Føroya í Reykjavík.
Fleiri ásetingar í Hoyvíkarsáttmálanum eru gjørdar við EBS-sáttmálanum sum fyrimynd. Hoyvíkarsáttmálin er hin mest víðfevndi viðskiftasáttmáli, sum Ísland hevur gjørt. Hann fevnir um vøruviðskifti, tænastuviðskifti, frælsi einstaklinga at ferðast og búsetast, kapitalflutning og íløgur, kapping, vinnustuðul og innkeyp hins almenna. Grundarlagið undir sáttmálanum er javnrættur, og hann setur bann fyri at gera mismun. Sáttmálanin ásetur, at fullur fríhandil skal verða við landbúnaðarvørum, og er tað fyrstu ferð, at Ísland loyvir tí. Í mong ár hava Føroyar verið týdningarmikil marknaður fyri íslendskt lambskjøt. Føroyingar eru sostatt kunnugir við góðskuna á íslendskari landbúnaðarvøru og høvdu óivað fegnast, um úrvalið varð meira fjølbroytt og framboðið størri enn nú.
Útflutningurin til Føroya er rættiliga stórur, sum áður nevnt, og var hann í 2008 3,4 milliardir í íslendskum krónum. Uml. fjórðingur var fiskur, sum landaður var í Føroyum til bræðingar. Mesti parturin av útflutninginum umframt hetta er útbúnaður og aðrar vørur til fiskivinnuna, byggitilfar og lambskjøt. Havast skal í huga, at í handlunum eru at kalla ongar íslendskar vørur umframt fryst lambskjøt, turran fisk og nøkur sløg av ávakstagreyti og góðgæti. Nýtsluvørumarkaðurin í Føroyum er við øðrum orðum at meta sum ópløgdur akur fyri íslendskar útflytarar.
Verður evropiska matvørulóggávan sett í gildi í Íslandi, er frítt at flyta mjólkarúrdráttir og aðrar landbúnaðarvørur til Føroya. Royndin, sum gjørd var árið 2008, at selja skyr og aðrar mjólkarvørur til Føroya miseydnaðist, tí kostnaðurin fyri at at flyta vørurnar til og frá marknaeftirlitsstøð og at fáa tær avgreiddar har, var so høgur. Við evropisku matvørulógávuni hvørvur hesin kostnaður.
Viðvíkjandi tænastuveiting er at siga, at tá ið fiskivinna ikki er íroknað, hava íslendskar fyritøkur ikki nógv viðskifti við Føroyar.
Áhugin hjá íslendskum byggifyritøkum fyri Føroyum er vaksandi, og alt fleiri sjálvstarvandi handverkarar eru komnir til Føroya at arbeiða seinastu mánaðirnar.
Onnur samvinna
Í Hoyvíkarsáttmálanum er ásett, at partarnir eiga at eggja til og økja samstarvið um mentan, orku, umhvørvi, heilsu, fjarskifti og ferðavinnu.
Tað hevur verið umrøtt at gera serstakan sáttmála um samstarv á heilsuøkinum. Heilsumyndugleikarnir í Føroyum eru sinnaðir at senda nógv fleiri sjúklingar til Íslands til viðgerðar og at fáa íslendskar læknar at koma til Føroya ásetta tíð at fremja viðgerðir, sum annars fara fram í Danmørk. Vert er eisini at nevna, at føroyingar í hópatali fyri egna rokning leita sær til Íslands at fáa lasaraviðgerð hjá eygnalækna. Íslendingar umhugsa at keypa heilvág úr Føroyum.
Heystið 2007 var undirritaður samstarvssáttmáli millum Íslands, Føroya og Grønlands um útbúgving, mentan og gransking. Í apríl 2009 var skrivað undir samstarvssáttmála millum Háskóla Íslands og Fróðskaparseturs Føroya. Í sáttmálanum verður m.a. ásett, at partarnir skulu royna at fáa fleiri føroyskar studentar at lesa við H. Í.
Tað gongur væl hjá føroyskum ferðaskrivstovum at selja ferðir til Íslands. Víst verður á, at lága virðið á íslendsku krónuni ger, at nú loysir tað seg hjá føroyingum at fara til Íslands, eittnú at keypa. Ferðafólkatalið úr Føroyum til Íslands er tí nógv vaksið seinastu tíðina, men stórir møguleikar tykjast vera fyri at økja um hugin hjá føroyingum og íslendingum at ferðast hjá hvørjum øðrum.
Fiskiveiðisáttmáli
Fiskveiðisáttmálin millum Íslands og Føroya verður endurnýggjaður á hvørjum ári. Sambært núgaldandi sáttmála fingu føroysk skip loyvi til at fiska 30 túsund tons av lodnu við Ísland vertíðina 2009/2010. Loyvi føroyinga at fiska lodnu við Ísland gongur aftur til búskaparkreppuna í Føroyum fyrst í 90-árum og er endurgjaldsleyst.
Føroysk skip hava loyvi til at fiska 5.600 tons av botnfiski um árið sambært núgaldandi sáttmála. Íslendsk skip hava afturfyri loyvi til at veiða 2.000 tons av Hetlandssild við Føroyar og 1.300 tons av makreli.
Eisini er semja um, at tjóðirnar hava loyvi til at fiska svartkjaft og norðhavssild sild í sjóøkinum hjá hvørjari aðrari.


text:
Marquesasoyggjar
Marquesasoyggjar (franskt: Îles Marquises ella Archipel des Marquises, marquesiskt: Te Henua Kenana ella Te Fenua `Enata) eru oyggjabólkur í Franska Polynesia í Kyrrahavinum. Marquesasoyggjar hevur bara umleið 8600 íbúgvar.
Fyrstu fólk, ið settu seg niður á Marquesasoyggjum fluttu av Sámoa um 100 f. Kr. Tá livdu tey mest av fiski, skjaldbøku og sjófugli; sum árini liðu, fóru tey eisini at dyrka jørðina. Tey bygdu sær hús á grótpallum og dyrkaðu gudar sínar í templum tætt við húsini. Marquesasoyggjar vóru fyrstu oyggjar í Polynesia, sum evropear granskaðu. Í 1567 fór spanski rannsóknarfarin Alvaro de Mendãna (1542 - oktober 1595) úr Callao í Peru í Suðuramerika at leita eftir oyggjum í Kyrrahavi. Árið eftir kom hann til Sálomonsoyggjar. Hann ætlaði at gera aðrar rannsóknarferðir og fáa fólk við sær at búseta seg á oyggjum í Kyrrahavi, tí fór hann aftur til Amerika at búgva seg út til eina rannsóknarferð afturat. Í apríl 1595 fór hann umsíðir av stað við um 380 monnum og konum innanborða. Loðsur á ferðini var portugisiski sjófarin Pedro Fernandez de Quiros (1563 - 1615). Í juli komu tey til Marquesasoyggjar, har komu tey í bardaga við tey innføddu og drupu mong teirra. So var hildið fram, og á ferðini vestureftir leitaði Mendaña til fánýtis eftir Sálomonsoyggjum, men fann tær ikki og kom at enda til Santa Cruz. Ætlanir Mendañas miseydnaðust, og áðrenn árið var úti, doyði hann og mangir skipsfelagar hansara av hitasótt.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


text:
Landsstýrið fer at biðja ein altjóða gerðarrætt avgera, um ES kann loyva sær at boykotta Føroyar.
Løgmaður fekk fyri einum góðum mánaða síðani sjey milliónir krónur at keypa sær serkunnleika at hjálpa landsstýrinum við at fyrireika gerðarættarmálið.
Fyrireika mótspælið
Nú handilsforðingarnar nærkast av álvara, er landsstýrið eisini farið undir at leggja síðstu hond á sítt mótspæl.
Tá landsstýrið hevur lagt málið fyri altjóða gerðarrætt, og tað verður, sum Útvarpið skilir, gjørt í dag, fær tað sum skilst steðgandi virknað. Og so kunnu tiltøkini hjá ES neyvan setast í verk, so leingi gerðarrætturin situr.
Havrættarsáttmálin
Altjóða gerðarrætturin, sum Føroyar fara at heita á, er partur av Havrættarsáttmálanum hjá ST.
Nakrar fáar dagar eftir at handilsforðingarnar væntandi eru komnar, hittast samráðingarfólkini hjá strandarlondunum í London at tosa um, hvussu norðhavssildin skal býtast næsta ár. Tann fundurin verður 2. og 3.september.
Fiskivinnu- og alinevndin hjá ES samtykti 31.juli at seta Føroyum handilsforðingar.
Stórur meiriluti fyri resving
268 atkvøður vóru fyri at revsa Føroyar og 17 ímóti. Lond, sum hava 68 atkvøður tilsamans, atkvøddu ikki. Fyri at verða samtykt skuldi uppskotið hava minst 260 atkvøður av teimum 352 atkvøðunum hjá teimum 28 londunum í ES, so meirilutin fyri at boykotta Føroyar var bara níggju atkvøður.
Danmark, sum hevur sjey atkvøður, atkvøddi nei. Og tað gjørdi eittans annað land eisini. Bulgaria, sum hevur tíggju atkvøður, atkvøddi eisini ímóti handilsforðingunum.
Les eisini
Vinnukærunevndin hevur staðfest avgerðina hjá Heilsufrøðiligu Starvsstovuni um fiskin hjá Ran, sum ikki kann seljast til matna. Thor onga viðmerking
Tíðindi
Njál Mackay Djurjuus hevur ritstjórnað heiðursrit í sambandi við, at Frelsunarherurin í Føroyum fyllir 90 ár í ár
Tað var eitt mistak at broyta skipanina í vár, sigur Hilmar Eliasen, stjóri á Strandfaraskipum Landsins
Vinnukærunevndin hevur staðfest avgerðina hjá Heilsufrøðiligu Starvsstovuni um fiskin hjá Ran, sum ikki kann seljast til matna. Thor onga viðmerking
Sjónvarpið fylgdi Njál Djurhuus og hansara hjálpararbeiði á gøtunum í Oslo í 1998


text:
Jóannes Patursson
Jóannes Patursson (føddur 6. mai 1866 í Kirkjubø, deyður 2. august 1946) vanliga nevndur Bóndin, búði í Kirkjubø, har hann eisini festi størsta kongsgarðin í Føroyum. Foreldrini vóru Elin f. Dalsgarð av Velbastað og Páll Patursson úr Kirkjubø. Jóannes giftist við Guðny Eiriksdóttur úr Karlsskála í Íslandi.
Jóannes fór til Noregs í 1882, har hann fekk landbúnaðarútbúgving. Hann hevði stórar ætlanir um landbúnað í Føroyum. Í 1884 kom hann heimaftur og hitti á vegnum ein komandi føroyskan tjóðskaparmann Rasmus Christoffer Effersøe, sum hann fór at samstarva nógv við í framtíðini.
Í 1887 tók skriving seg upp í Dimmalætting um Føroya støðu í mun til Danmarkar og hetta bleiv í 1888 til veruligt kjak. Og jóladag 1888 var Jólafundurin í tinghúsinum, har samtykt var, at virkast skuldi fyri at varðveita føroyska málið, sum tá var hótt. Hetta førdi til stovnanina av Føringafelagi í 1889.
Jóannes varð valdur í Løgtingið í 1901, og fór har at virka fyri endamáli Føringafelags, sum var
- at fáa Føroya mál til æru, og
- at fáa føroyingar at halda saman og ganga fram í øllum lutum, at teir mugu vera sjálvbjargnir.
Hann sat í løgtinginum restina av lívinum. Her býttust føroyskir tinglimir í liberalar, sum Jóannes hoyrdi til, og konservativar. Í 1906 var Sambandsflokkurin formliga stovnaður, og grundarlagið undir føroysku flokkskipanini skapt.
Jóannes sat í danska fólkatinginum 1901-1906 og í danska landstinginum 1918-1920 og 1928-1936. 1901-1906 umboðaði hann Suðuroyar valdømi, og Suðurstreymoyar valdømi 1906-1946.
1906-1940 var Jóannes í Sjálvstýrisflokkinum. Men tá hann ikki varð valdur at stilla upp fyri flokkin í 1940, fór hann úr flokkinum. Saman við Vinnuflokkinum stovnaði hann Hin føroyska fólkaflokkin (radikalt sjálvstýri). Hetta samsvaraði væl við broytta lyndi hansara. Í byrjanini var Jóannes hóvligur sjálvstýrismaður, men til endans var hann víðgongdur loysingarmaður.
Leygardagin 14. september 1946 var fólkaatkvøða um ríkisrættarstøðu Føroya, og ein meiriluti av fólkinum valdi loysing. Men av tí, at Jóannes doyði 2. august, slapp hann ikki at síggja tað henda.
- 1888 Var við til at seta Jólafundin.
- 1901–1946 Í Løgtinginum.
- 1901–1906 Í Fólkatinginum.
- 1909–1936 Formaður í Sjálvstýrisflokkinum.
- 1940–1946 Í Fólkatinginum.
- 1940 Stovnaði saman við Vinnuflokkinum Fólkaflokkin.
- 1940–1946 Formaður í Fólkaflokkinum
Útgivið[rætta | rætta wikitekst]
- 1888 - Nú er tann stundin....
- 1903 - Færøsk politik
- 1922 - 1945 Kvæðabók I-V,
- 1925 - Føroysk kvæði um brøgd norðmanna ættarinnar úti og heima
- 1931 - Færøsk selvstyre
- 1932 - Yrkingar
- 1933 - Við ókunnugum fólki til Kirkjubøar
- 1936 - Heilsan í forðum og nú
- 1966 - Tættir úr Kirkjubøar søgu, endurminningar
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Løgting 150 - Hátíðarrit 2, Løgtingið, Tórshavn 2002, s. 334.
- Jóannes Patursson, eftir Hans Jacob Debes, Forlagið Søgumál, 1991.


text:
Góðu limir hava tit minst til limagjaldið fyri 2014 !!
Bingo
Gott bingo verður í húsinum tann 7/9-2014 kl. 14:00
Millun annað kann nevnast
matur
grill
ferð til føroyar
í steðginum er kaffi og gott afturvið
at fáa til keyps.
øll eru hjartaliiga vælkomin
vinarliga nevndin
kortspæli Mánakvøld
byrja verður aftur fyrsta mánadag í september . 1/9-2014 kl. 19:00
Kortspæl og onnur spøl:
Kortspæl, dart, fótboltsspæl og onnur spøl er í Húsinum hvørt mánakvøld kl. 19:00, eisini er møguleiki bara at koma ein túr framvið til eina hugnaløtu og práta við aðrar føroyingar.
Kaffi/te við onkrum afturvið fyri einans kr. 20,00
Øll eru so hjartaliga vælkomin.
Vinaliga
Nevndin


text:
Juche
Juche er ein politisk hugsjón og heimspeki útvikla av Kim il Sung, sum eftir norðurkoreanskari meting er marxisman nýtt til norðurkoreansk viðurskifti. Juche er ein menniskjasentrera heimspeki, sum sigur at menniskja er harri yvir sínum lívi. Juche stendur í politikki fyri at stóla uppá sína megið sum tjóð og stendur fyri skapa sjálvforsýnandi ætlanarbúskap, uttanveltaðan uttanríkispolitik til dømis í mun til hernaðarsamgongur sum NATO og Warchavasamgongan og at hava ein herð sum er nóg sterkur at verja tjóðina. Juche er ein tættur í grundarlagnum fyri at fasthalda Norðurkorea isolera frá umheiminum.
Eftir deyða Kim il Sungs bleiv álmanakkin broyttur, soleiðis at tíðarrokningin í Norðurkorea byrjar í 1912 og ári kallast Juche. Í Norðurkorea eitur 2007, Juche 97.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


text:
01.11.2014 - 10:07
Harutíðin byrjar mánadagin
Heystið er av, nú verður bert bíðað til tær ræstu síðurnar eru klárar at koyrast í ovnin. Summi hava tó roynt. Hetta ber boð um, at haruveiðan skjótt fer at byrja. Vanligt er at harutíðin byrjar 2. november, men í ár byrjar hon mánadagin 3. november, tí tað er ikki loyvt at skjóta sunnudag. Um 1000 mans skutu haru í fjør.
31 havnamenn í Klaksvík á 35 ára føðingardegi hjá Jákupi á Borg
Hvíthúshandilin umbygdur til nú- og framtíðina
VIDEO: Sunnudagskúlin í Betesda letur gávur til Christmas Child


text:
Tilmeldingin er byrjað til Heystleguna, sum byrjar fríggjakvøldið 10. oktober og endar mikumorgunin 15. oktober 2014.
Tú kanst melda teg til við at trýsta HER.
Góð bíbilsk undirvísing, avbjóðingar, samvera, spæl og hugni verða á skránni á Heystleguni í ár, har tey 15 til 17 ára gomlu fara at njóta nakrar heystardagar saman í fyrru helvt av heystfrítíðini.
Arbeiðið í nýggja húsi í Zarepta er av álvara í gongd, har teir í løtuni fáast við ventilatións- og el-arbeiðið. Arbeitt verður týsdag, fríggjadag og leygardag.
Tað er ein stórur bygningur, sum skal hýsa gentuliðunum á summarlegunum, spælihøll og seinni svimjihyli, og tí er tørvur á nógvum hondum at taka lut í stóra arbeiðnum, sum skal fáast frá hondini.
Fyrsta leygardagin í oktober – meðan tann seinna hjúnalegan varð hildin – stukku vit inn á gólvið við myndatólinum, har menn og dreingir í ymsum aldrum arbeiddu hugaliga.


text:
Vágs kommuna: Seinastu árini hevur Vágs kommuna uppraðfest tilboð til børn og ung og til barnafamiljur í Vágs kommunu. Og nú verður farið undir skipaði eldraátøk í Vágs kommunu, soleiðis at eldru borgarar føla seg enn betur í kommununi, og hava kenslu av, at í Vágs kommunu er gott at koma til aldurs.
Tað skal verða enn betur at koma til aldurs í Vágs kommunu
Vágs kommuna: Seinastu árini hevur Vágs kommuna uppraðfest tilboð til børn og ung og til barnafamiljur í Vágs kommunu. Og nú verður farið undir skipaði eldraátøk í Vágs kommunu, soleiðis at eldru borgarar føla seg enn betur í kommununi, og hava kenslu av, at í Vágs kommunu er gott at koma til aldurs.
Eldraátøkini byrjað við at [...]
Johnleif og Henning vunnu 8. umfar í sjavs
Tórsdagin í farnu viku var 8. umfar í sjavs í VB-húsinum. Til hetta 8. umfarið vóru 21 pør, sum er tað mesta higartil í vetur. Og vinnararnir av 8. umfari vóru Johnleif Bech og Henning Djurhuus úr Porkeri.
Úrslitið av 8. umfari í sjavskappingini var hetta:
Nr. 1. Johnleif Bech og Henning Djurhuus, 4 stig hvør
Nr. 2. [...]
Væl eydna uppboðsøla
Í kvøld hevur Suðuroyar Norðara Bjargingarfelag havt uppboðsølu av seyði og eydnaðist tað sera væl verður sagt.
Tað skal nógv útgerð til at reka eitt bjargingarfelag og tað skal peningur til fyri at fáa hesa útgerð til vega.
Tí skipaði SNB fyri seyðauppboðsøl á Bíargarði í Hvalba í kvøld og eydnaðist hetta sera væl, verður sagt úr [...]
Suðuroyarleiðin bíligasta farleið
Árliga afturvendandi kjakið um Suðuroyarleiðina, sparingar, skerjingar av túratali, og hvussu dýr leiðin er at reka, er um at hasa av. Men verður hugt nærri, so er Suðuroyarleiðin bíligasta farleiðin hjá SSL.
Í 2013 játtaði Landið (landskassin) netto umleið 92 mió. kr. í ískoyti ella stuðli til at flyta fólk millum oyggjarnar við oyggjaleiðum hjá Strandfaraskipum [...]
Neistin vann í Vági
Bæði fysiskt og taktiskt var Neistin betri enn VB í dag. Neistin brúkti somu leikarar næstan allan dystin, meðan VB ongantíð fekk stabilitet á liðið orsaka av alt ov nógvum útskiftingum.
Fyrstu 15 min roknaði øll við, at hetta fór at verða ein málfátækur dystur. Verjurnar og málmenn stóðu væl, og tá 15 min vóru spældir [...]
Tað skal verða enn betur at koma til aldurs í Vágs kommunu
Johnleif og Henning vunnu 8. umfar í sjavs
Tórsdagin í farnu viku var 8. umfar í sjavs í VB-húsinum. Til hetta 8. umfarið vóru 21 pør, sum er tað mesta higartil í vetur. Og vinnararnir av 8. umfari vóru Johnleif Bech og Henning Djurhuus úr Porkeri.
Frá Pensjonistafelagnum í Vági.
Felagið hevur limafund og árasølu 27.oktober kl. 19 í hølunum hjá Vágsmatmórðafelag, limirnar verða bidnir um at hava pakka við.
Heimabingo hjá SuSvim
Drigið er í heimabingo’num hjá SuSvim og hesi nummur hava vunni:
Væl eydna uppboðsøla
Í kvøld hevur Suðuroyar Norðara Bjargingarfelag havt uppboðsølu av seyði og eydnaðist tað sera væl verður sagt.
Føroyskur dansur í Jómsborg
Føroyskur dansur verður í Jómsborg leygarkvøldið 25. okt. kl. 22.
Øll dansifeløgini í Oynni luttaka.
Suðuroyarleiðin bíligasta farleið
Árliga afturvendandi kjakið um Suðuroyarleiðina, sparingar, skerjingar av túratali, og hvussu dýr leiðin er at reka, er um at hasa av. Men verður hugt nærri, so er Suðuroyarleiðin bíligasta farleiðin hjá SSL.
At læra at lesa – ein barnarættur ?
Seinni í ár fara vit at hátíðarhalda, at barnarættindasáttmálin fyllir 25 ár. Hetta er gleðisdagur, og ein viðurkenning av, at bæði altjóða eins og føroyska samfelagið hava sett sær fyri at virða barnarættindini.
Vevi-skeiðið byrjar mánakvøldið 27. okt.
Vevi-skeiðið hjá kvøldskúlanum í Vági byrjar mánakvøldið 27. okt., og ikki sum fráboðað í kvøld, mánakvøldið 20. okt.
TB-flogbóltur hevur markanðardag 8. november.
Leygardagin tan 8. november frá kl. 15 til kl.19 skipar TB-flogbólltur fyri marknaðardegi í skúlahøllini í Trongisvági.
SNB seyðauppboðsølu
Týskvøldið 21. oktober kl 19.00 hevur Suðuroyar Norðara Bjargingarfelag seyðauppboðsølu og øll hava møguleika at bjóða uppá ein seyð á internetinum.
Neistin vann í Vági
Bæði fysiskt og taktiskt var Neistin betri enn VB í dag. Neistin brúkti somu leikarar næstan allan dystin, meðan VB ongantíð fekk stabilitet á liðið orsaka av alt ov nógvum útskiftingum.
LIVE kl. 14.30: VB – Neistin
Kl. 14.30 byrjar dysturin millum VB og Neistan. Beinleiðis frásøgn frá dystinum er her: http://www.sudurras.fo/hlive
LIVE-frásøgn VB-Neistin kl. 14.30
Kl. 14.30 spæla VB og Neistin í fremstu kvinnudeildini í hondbólti í Vágs Høll. Her á Suðuroyarportalinum verður beinleiðis frásøgn frá dystinum, við Niels Petersen og Boga Mortensen handan mikrofonirnar.
Neytamykikappingin hjá TB
Neytamykikappingin hevur verið í dag, og hepni eigarin av seðlið nr 585 gjørdist vinnarin.
Vit takka øllum hjartaliga fyri stuðulin.
Tvøroyrar Bóltfelag


text:
26.10.2014 - 07:19
Ósemja millum forkvinnuna í landsstýrismálanevndini og Vinnumálaráðið
Eftir at Norðlýsið hevði kunngjørt niðurstøðu hjá Landsstýrismálanevndini sum sent var okkum frá Vinnumálaráðnum í sambandi við málið um Strandfaraskip Landsins har sagt var Johan Dahl, landsstýrismaður í vinnumálum, hevur hvørki brotið stýrisskipanarlógin ella á lóg um ábyrgd landsstýrismanna ringdi fprkvinnan í Landsstýrismálanevndini til Norðlýsið og gjørdi okkum greitt at talan var um eina skeiva tulking.
Menniskjalig ella ómenniskjalig tíðindi
Nakrar myndir av Kunoyarvegnum í gjár
Noomi Thomsen, 40 ára starvsdag í Klaksvíkar Býráð


text:
Rómverjabrævið
Rómverjabrævið er helst skrivað á teirri tríggja mánaða longu ferðini í Korint, sum Paulus nevnir í 2. Kor. 13,1. Triðja prædikuferðin var tá næstan komin at enda. Tað man helst hava verið í árinum 57 e.Kr. Rómverjabrævið kann verða skift sundur í tríggjar høvuðspartar: ein frálærandi (1.-8. kap.), ein frelsusøguligan part (9.-11. kap.) og ein áminnandi part (12.-16. kap.). Eisini kunnu verða tikin fram orðini í Róm. 1,16, gleðiboðskapurin er Guds kraft til frelsu sum støði undir at skifta Rómverjabrævið í fimm partar - umgyrdir av tí týdningarmikla innganginum í 1,1-17 og tí viðkomandi og endaliga partinum í 15,14-16,27. Tað hevur uppiborið at standa sum hitt fyrsta av Paulusar brøvum. Men í øllum tí dýrmæta innihaldinum er eitt dygt høvuðssjónarmið: frelsan er av náði, og rættvísgeringin er av trúgv. Um hetta sigur Martin Luther: "Tá ið innihaldið av hesum orði gjørdist mær greitt, kendi eg meg fullkomiliga føddan av nýggjum, tað var, sum gekk eg ígjøgnum opnar grindir og var komin í sjálvt paradísið". Her slær av sonnum kristindómsins hjarta, her hevur Paulus gjørt greitt, hvat sannur kristindómur er - tí er Rómverjabrævið eisini lykilin at allari skriftini.


text:
25-10-2014
Í fjølmiðlunum í dag verður sagt, at Vinnumálaráðið endurgevur ikki niðurstøðuna hjá Landsstýrismálanevndini rætt, tá ið upplýst verður, at brot hvørki er framt á stýrisskipanarlógina ella lóg um ábyrgd landsstýrismanna.
25. oktober
Johan Dahl, landsstýrismaður í vinnumálum, hevur hvørki brotið stýrisskipanarlógin ella á lóg um ábyrgd landsstýrismanna í sambandi við málið um Strandfaraskip Landsins. Tað staðfestir meirilutin í Landsstýrismálanevndini.
24. oktober
Johan Dahl, landsstýrismaður, hevði í dag fund við Henrik Sass-Larsen, danska vinnumálaráðharran. Á fundinum var kunnað um føroyska vinnu, vinnugransking og nýskapan, og tosað var um møguleika hjá føroyskum nýskapandi fyritøkum at fáa atgongd til fígging.
24. oktober
Landsstýrismaðurin í vinnumálum hevur sett arbeiðsbólk at gera uppskot til eigarapolitikk hjá landinum.
15. oktober
Í Degi og Viku í gjárkvøldið viðvíkjandi vindmyllulundini í Húsahaga segði nevndarformaðurin í SEV, at samstarvið millum SEV og Magn um ognarskapin av vindmyllulundini í Húsahaga er ”ikki ein avgerð, sum SEV vildi hava, men mátti taka, tí landsstýrið vil liberalisera orkuøkið – sum orkufelag vóru vit noydd at spæla við uppá tað....”.
5. oktober
Samfelagið skal komandi árini flytast enn meira inn í ein talgildan veruleika, har ið tað almenna samskiftir og veitir borgarum og fyritøkum tænastur í talgildum formi.