text:
LØGTINGSLÓG NR. 125 FRÁ 20. JUNI 1997 UM FÓLKASKÚLAN, SUM SEINAST BROYTT VIÐ LØGTINGSLÓG NR. 67 FRÁ 26. MAI 2011
Lřgtingslóg nr. 125 frá 20.06.1997 '); document.writeln(''); } //-->
- Kapittul 1 Endamál fólkaskúlans
- Kapittul 2 Bygnaður fólkaskúlans og innihald
- Kapittul 3 Skipanin4)
- Kapittul 4 Lærararnir
- Kapittul 5 Undirvísingarskylda.
- Kapittul 6 Fyrisitingin6)
- Kapittul 7 Meginfyrisiting og yvirumsjón4)
- Kapittul 8 Fólkaskúlaráð
- Kapittul 9 Kærur
- Kapittul 10 Aðrar ásetingar
- Kapittul 11 Ásetanir um, nær lógin fær gildi og um bráðfeingisreglur o.a.
Kapittul 1
Endamál fólkaskúlans
§ 1. 1) Fólkaskúlin er tann almenni skúlin, sum býður undirvísing eftir hesi lóg.
§ 2. Uppgáva fólkaskúlans er við atliti at tí einstaka næminginum og í samstarvi við foreldrini at fremja, at næmingarnir nema sær kunnleika, fimi, arbeiðshættir og málbúnar, sum stuðla tí einstaka næminginum í fjølbroyttu, persónligu menningini.
Stk. 2. Fólkaskúlin eigur at skapa sovorðin líkindi fyri uppliving, virkishugi og djúp-hugsan, at næmingarnir kunnu menna sína sannkenning, sítt hugflog og hug til at læra, og at teir kunnu venja síni evni til sjálvstøðuga meting, støðutakan og virkan og búnast í treysti til sín sjálvs og til teir møguleikar, sum eru í felagsskapinum.
Stk. 3. Fólkaskúlin skal í sátt og samvinnu við foreldrini hjálpa til at geva næmingunum eina kristna og siðalagsliga uppaling. Hann skal við støði í heimligari mentan menna kunnleika næminganna um føroyska mentan og hjálpa teimum at fata aðrar mentanir og samspæl manna við náttúruna. Hann skal búgva næmingarnar til innlivan, samavgerð, samábyrgd, rættindi og skyldur í einum fólkaræðisligum samfelag. Undirvísing og gerandislív skúlans eiga at vera grundað á andsfrælsi, tollyndi, javnvirði og fólkaræði.
§ 3 Innan fyri settar karmar hevur tann einstaki skúlin ábyrgdina av undirvísingardygdini sambært endamáli fólkaskúlans, smb. § 2, og innan fyri hesar karmar ger skúlin av, hvussu hann skipar og leggur sína undirvísing til rættis.
Stk. 2. Skúlin samstarvar við næmingar og foreldur um at megna tað, sum er ásett í endamálsgrein fólkaskúlans.
Kapittul 2
Bygnaður fólkaskúlans og innihald
§ 4. Fólkaskúlin er ein 9 ára grundskúli og ein 1 árs 10. flokkur.
Stk. 2. 2) kommunur ella skúlasambond, sum hava 120 ella fleiri næmingar í 10. flokki, kunnu við góðkenning landsstýrismansins skipa ein felags 10. floks skúla við sjálvstøðugari leiðslu fyri allar 10. floks næmingarnar í kommununi ella skúlasamstarvinum. Landsstýrismaðurin kann í serligum føri víkja frá ásetta næmingtalinum.
Stk. 3. 1) 2) Landsstýrismaðurin ásetur nærri reglur um at skipa felags 10. floks skúla.
Stk. 4. 1) 2) Kommunum kann verða loyvt at seta 1 árs forskúlaflokk/ar á stovn eftir gjøllari reglum, sum landsstýrismaðurin setur.
Stk. 5. 2) Sernámsfrøðilig ráðgeving verður veitt skúlum, foreldrum og øðrum, ið varða av næmingum í fólkaskúlanum. Næmingar, ið hava tørv á serligum tiltøkum, ella sum ikki fáa nøktandi úrslit í vanliga undirvísingartilboði skúlans, fáa serundirvísing og/ella sernáms-frøðiligan stuðul.
Stk. 6. 2) Landsstýrismaðurin kann veita børnum, ið enn ikki hava byrjað skúlagongdina, sernáms-frøðiligan stuðul. Somuleiðis verður sernámsfrøðilig ráðgeving veitt foreldrum og øðrum, ið varða av hesum børnum.
Stk. 7. 2) Landsstýrismaðurin kann harumframt bjóða tvímæltum børnum, ið hava annað móðurmál enn føroyskt, og sum enn ikki hava byrjað skúlagongdina, stuðul til frama fyri málsligu menningina í føroyskum máli. Landsstýrismaðurin ásetur reglur um 3., 4. og 5. stk. og kann í tí sambandi víkja frá teimum í §§ 5, 7, 8 og 9 og § 14, 3. - 6. stk. og §§ 15 og 16 settu reglum.
Stk. 8. 2) Fólkaskúlin kann bjóða næmingunum undirvísing í frítíðini.
Stk. 9. 2) Undirvísingarligt samarbeiði kann vera ímillum 8. - 10. flokk og aðrar undirvísingarstovnar. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um hetta samarbeiðið.
Stk. 10. 2) Fólkaskúlin kann í samstarvi við ungdómsfeløg, áhugabólkar og annað sjálvboðið felagslív stuðla ella fyrisita og samskipa fólkaupplýsing og annað mentanarvirksemi á staðnum.
§ 5. Undirvísingarinnihaldið skal vera valt og skipað soleiðis, at næmingarnir fáa líkindi at nema sær fakliga djúphugsan, høpi og heild. Í undirvísingini skulu næmingarnir hava høvi at ogna sær sannkenning og teir arbeiðshættir, ið eyðkenna einstøku lærugreinina. Í sínámillum ávirkan við tí skulu næmingarnir hava høvi at nýta og menna kunnleika og fimi við undirvísing í tvørgreinaligum evnum og spurdómum.
Stk. 2. 3) Í 9 ára grundskúlanum skulu allir næmingar verða undirvístir í:
Stk. 3. Undirvísingarligt samstarv kann verða skipað lærugreina og flokka millum.
Stk. 4. Undirvísing í alis-/evnafrøði og týskum skal standa næmingunum í 8. og 9. flokki í boði. Annað fremmandamál kann tó verða valt í staðin fyri týskt.
Stk. 5. Landsstýrismaðurin kann loyva, at næmingar, ið ikki hava fingið undirvísing í longri tíð, ella sum hava skift skúla, kunnu í hóskandi vavi fáa ískoytisundirvísing ella annan fakligan stuðul.
Stk. 6. Næmingar, ið hava føroyskt sum seinna málið, kunnu í hóskandi vavi fáa serstaka undirvísing í føroyskum. Landsstýrismaðurin kann harumframt áseta, at boðið skal vera tvímæltum næmingum undirvísing í teirra móðurmáli. Landsstýrismaðurin ásetur gjøllari reglur um undirvísing av tvímæltum næmingum, og kann hann í hesum sambandi víkja frá § 5, 1. - 4. stk., §§ 7, 9 og 19, 1., 2., 3. og 5. stk. og § 26, 1. stk.
Stk. 7. Næmingar, sum eru deyvir og hava teknmál sum fyrsta mál, skulu hava holla undirvísing í teknmáli. Landstýrismaðurin ásetur reglur fyri, hvussu undirvísing av deyvum næmingum skal skipast, og kann hann í hesum sambandi víkja frá § 26 stk. 1.
§ 6. Undirvísingin í kristnikunnleika í fólkaskúlanum skal samsvara við fólka-kirkjunnar evangelisk-luthersku læru.
Stk. 2. Er barnið í fólkakirkjuni, kunnu foreldrini fyrst í einum skúlaári skrivliga til skúlastýrið vátta, at tey sjálv ynskja at hava barnsins undirvísing í kristnikunnleika í hondum. Barnið sleppur tá undan at verða undirvíst í kristnikunnleika í skúlanum, um ein prestur í fólkakirkjuni váttar, at hann hevur umsjónina við undirvísing barnsins í kristnikunnleika. Liva foreldrini saman í hjúnalagi, skal váttanin um, at barnið sleppur undan at verða undirvíst í kristnikunnleika í skúlanum, verða undirritað av báðum í felag. Er barnið 15 ár, kann frítøka tó bert verða framd við samtykki barnsins.
Stk. 3. Børn, sum ikki eru í fólkakirkjuni, skulu, tá ið foreldrini krevja tað, sleppa undan at verða undirvíst í kristnikunnleika í skúlanum. Er barnið í øðrum trúarsamfelag uttan fyri fólkakirkjuna, so hevur hetta trúarsamfelag umsjónina við átrúnarligu uppaling barnsins. Foreldur ella verji hava kortini skyldu til at ansa eftir, at barninum ikki vantar upplýsing um vanligu reglurnar fyri lívinum í skipaðum samfelag, antin tað so er í einum trúarsamfelag ella ikki. Verður barnið vanskettað í so máta, skal skúlin geva tí neyðugu undirvísingina. Er barnið 15 ár, kann frítøka tó bert verða framd við samtykki barnsins.
§ 7. Í 10. flokki skulu hesar lærugreinir standa næmingunum í boði: føroyskt, danskt, støddfrøði, kristnikunnleiki, ítróttur, samtíð og enskt.
Stk. 2. Teir næmingar, ið sambært § 5, 4. stk. hava fingið undirvísing í alis-/evnafrøði og týskum, teimum skal framhaldandi standa í boði at fáa undirvísing í alisfrøði, evnafrøði og týskum í 10. flokki. Sama er eisini galdandi fyri teir næmingar, ið hava valt annað fremmandamál enn týskt.
Stk. 3.4) Landsstýrismaðurin kann í serligum førum loyva, at næmingar í 10. flokki fáa undirvísing í alis/evnafrøði og týskum og fara til próvtøku í fráfaringarroynd fólkaskúlans í alis/evnafrøði og týskum.
Stk. 4. Boðið kann vera næmingunum í 10. flokki undirvísing í latíni.
Stk. 5. § 5, 1. og 3. stk. og § 11 eru eisini galdandi fyri undirvísingina í 10. flokki.
§ 8. Upp í undirvísingina í fólkaskúlanum koma í hóskandi lærugreinum og á hóskandi aldursstigum hesi kravdu undirvísingarevnini:
Stk. 2. Landsstýrismaðurin ásetur reglur um undirvísing eftir 1. stk., og hann kann góðkenna, at onnur evni koma upp í skyldugu undirvísingina.
Stk. 3. Børn skulu, tá ið foreldrini krevja tað, sleppa undan at luttaka í føroyskum dansi eftir stk. 1, nr. 1.
§ 9. Umframt ta undirvísing, ið skal vera boðin sambært §§ 5, 7 og 8 vera hesar valgreinir og hesi evni at standa næmingunum í 8. - 10. flokki í boði:
Stk. 2. 1) Næmingum í 7. - 10. flokki eiga at standa í boði verkætlanararbeiði, evnis-kunnandi undirvísing og undirvísingartilboð, har verkligt og ástøðiligt innihald er samskipað í eina undirvísing, ið kann fara fram eins væl í skúlanum og uttan fyri skúlan.
Stk. 3. Skúlin kann bjóða øllum næmingum í 8. - 10. flokki at fara í starvspraktikk á virkjum og stovnum ella at vera á skeiðum í øðrum skúlaformum eitt styttri tíðarskeið, smb. § 18, 6. stk.
Stk. 4. Skúlasamstarv kann harumframt verða skipað um 10. flokkarnar ímillum fólkaskúlar sínámillum og aðrar skúla-/útbúgvingarformar, vinnulív, almanna-/heilsuverk o.o. viðvíkjandi breytatilboðum, ið kunnu standa næmingunum í 10. flokki í boði.
Stk. 5. Landsstýrismaðurin kann loyva, at boðið verður næmingunum undirvísing í øðrum lærugreinum og evnum enn teimum, sum standa í 1. stk., eins og honum er heimilað at áseta gjøllari reglur eftir 2. og 4. stk. og at senda út leiðbeinandi tilfar hesum viðvíkjandi.
§ 10. 1) Í forskúlaflokki skulu børnini verða kunnað um dagliga lívið í skúlanum, læra at vera í skúla og at vera trygg við undirvísingarstøðuna, har tað fer fram eitt samspæl millum læring og leik.
Stk. 2. 1) Børnini skulu læra grundstøðið undir lesing, skriving og rokning, læra at nýta bókasøvn, handaligt virksemi, tónleik, rørslu, at lurta og verða aktivur luttakari í undirvísingarstøðuni og í tí sosiala samverupartinum.
Stk. 3. 1) Skipað samstarv skal verða millum lærarar og pedagogar í forskúla, byrjanarundirvísing og frítíðarskúla.
§ 11. 1) Landsstýrismaðurin ásetur reglur um endamálið í undirvísingini og reglur um høvuðs kunnleika- og fimisøki (endalig mál) í lærugreinum og kravdum undirvísingarevnum eftir §§ 5 - 9. Landsstýrismaðurin ásetur harumframt reglur um mál í lærugreinum og evnum ávís skúlaár (ávegis mál), undantikið í teimum lærugreinum, sum fata um undirvísing í eitt ella tvey skúlaár.
Stk. 2. 1)Endalig mál og ávegis mál eru felags mál fyri allar skúlar og skulu vísa kunnleika og fimi, sum næmingarnir skulu hava ognað sær í lærugreinum og evnum, tá ið undirvísingin endar og við skúlaárslok ávís skúlaár.
Stk. 3. 1)Landsstýrismaðurin ger lesiætlanir, sum lýsa innihaldið í lærugreinum og evnum, og endalig mál og ávegis mál, sum skulu verða rokkin, tá ið undirvísingin endar og ávís skúlaár.
Stk. 4. 1)Undirvísingin í lærugreinum og evnum, í tvørgangandi evnum og spurdómsvendari undirvísing, sbr. § 5, stk. 1, skal stuðla tí einstaka næminginum í fjølbroyttu og persónligu menningini, sbr. § 2, stk. 1.
Stk. 5. 1)Landsstýrismaðurin kann gera leiðbeinandi tilfar um undirvísing í einstøku lærugreinunum, sum stuðlar næmingunum í teirra fjølbroyttu og persónligu menning, um undirvísing í tvørgangandi evnum og spurdómsvendari undirvísing, umframt vegleiðandi uppgávur, dømi um tímatalvur o.a.
§ 12. Næmingarnir verða undirvístir á tí floksstigi í grundskúlanum, ið samsvarar við skúlaaldur teirra. Næmingur kann tó í samráð við foreldrini, smb. § 65, verða undirvístur á sama floksstigi í 2 ár, um hann ikki hevur fingið undirvísing í longri tíð, ella aðrar serligar grundir benda á, at hetta er best fyri hann. Somuleiðis kann ein næmingur undir heilt serligum umstøðum leypa eitt floksstig um.
Stk. 2. 1) Serundirvísing og sernámsfrøðiligur stuðul, sbrt. § 4, stk. 4, ið ikki er fyribils, skal verða grundað á eina námsfrøðiliga/sálarfrøðiliga kanning, og skal fara fram í samráð við næmingin og foreldrini. Um foreldrini nokta fyri hesum, skal skúlin kunna barnaverndina um avgerðina hjá foreldrunum.
Stk. 3. Foreldrini, smb. § 65, og næmingurin taka í samráð við skúlan avgerð um val av lærugreinum smb. §§ 7 og 9, 1. - 4. stk. um framhaldandi skúlagongd.
§ 13. Fólkaskúlin eigur at vera floksbýttur. Í ársbýttum skúlum eigur hvørt floksstigið at vera undirvíst sær.
Stk. 2. 1) Tann einstaki skúlin skal vera floksbýttur eftir hesum meginreglum:
Stk. 3. 1) Hóast skúli er ársbýttur, kann undirvísing fara fram tvørtur um floksbýtið, sbrt. § 30, stk. 4.
Stk. 4. 1) Undirvísingin kann eisini verða skipað í bólkum í hvørjum flokki og millum flokkar og floksstig. Henda skipan kann verða sett í verk av praktiskum ella námsfrøðiligum orsøkum. Eftirmetingin av úrtøku næmingsins, sbrt. § 14, stk. 1, kann vera partur av grundarlagnum fyri námsfrøðiligu bólkaskipanini.
Stk. 5. 1) Næmingarnir skulu á øllum floksstigum verða undirvístir í sínum flokki størsta partin av undirvísingartíðini og kunnu í mesta lagi helvtina av samlaðu undirvísingartíðini verða undirvístir í skipaðum bólkum uttan fyri flokkin.
Stk. 6. 1) Landsstýrismanninum verður heimilað í serstøkum førum at gera frávik frá meginreglunum í stk. 2. Landsstýrismaðurin eigur tó at gera frávik, tá ið óvanliga nógvir næmingar eru í einum árgangi.
§ 14. 1) Úrtøkan hjá næmingunum skal javnan verða eftirmett, herímillum kunnleiki og fimi, sum næmingarnir hava ognað sær í lærugreinum og -evnum í mun til endalig og ávegis mál, sbrt. § 11. Henda eftirmeting, ið er sameindur partur av undirvísingini, skal vera støðið undir teirri leiðbeining, tann einstaki næmingurin fær, og undir ráðleggingini av komandi undirvísing. Eftirmetingin skal eisini vera støðið undir kunningini til foreldrini um úrtøkuna hjá næminginum av skúlagongdini.
Stk. 2. Úrtøka næminganna skal javnan verða eftirmett. Henda eftirmeting, ið er sameindur partur av undirvísingini, skal vera støðið undir teirri leiðbeining, tann einstaki næmingurin fær, og undir ráðleggingini av komandi undirvísing.
Stk. 3. Hjá næmingum, sum eru á 8. - 10. floksstigi, verður støða teirra í royndarlærugreinunum, smb. § 16, 2. - 6. stk. lýst við talmetum (støðutalmetum). Sama er galdandi fyri næmingar, sum fara úr skúlanum eftir 7. floksstig, smb. § 15.
Stk. 4. 1) Landsstýrismaðurin ásetur nærri reglur um, í hvørjum lærugreinum støðuroyndir skulu vera, hvussu tær skulu fremjast, støðuroyndir til næmingar við serligum tørvi og frítøku fyri næmingar vegna serligar umstøður.
Stk. 5. 1) 5) Landsstýrismaðurin skipar fyri landsroynd í føroyskum, støddfrøði og náttúru og tøkni í 4. og 6. flokki eftir nærri ásettum reglum. Landsstýrismaðurin kunnger miðalúrslitið fyri landið í føroyskum, støddfrøði og náttúru og tøkni í 4. og 6. flokki og almannakunngerð samstundis frágreiðing um royndarúrslitið. Royndarúrslitini hjá einstaka næminginum, sbr. tó stk. 8, flokkinum ella skúlanum, eru í trúnaði. Starvsfólk skúlans o.o., sum taka ímóti ella viðgera úrslitini í landsroyndini, hava tagnarskyldu um hesar upplýsingar.
Stk. 6. 1) Støðuroyndir og landsroyndir, sbr. stk. 2, 3 og 5, skulu vera ein liður í arbeiði skúlans at eftirmeta undirvísingina, sbrt. stk. 1.
Stk. 7. 1)Áðrenn støðuroynd verður tikin í nýtslu, ella tá ið partar av støðuroynd skulu endurnýggjast, kann landsstýrismaðurin velja út ein umboðandi bólk av næmingum at royna líknandi støðuroynd ella royndarpart til tess at tryggja, at royndin/royndarpartarnir eru viðkomandi og á einum hóskandi fakligum stigi.
Stk. 8. 1) 5) Næmingar og foreldur, sbr. § 65, skulu regluliga fáa at vita skúlans áskoðan um, hvat næmingarnir fáa burtur úr skúlagongdini. Foreldur og næmingar skulu verða kunnað um úrslitini í lands- og støðuroyndum. Mentamálaráðið sendir einstøku skúlunum úrslitini hjá teirra næmingum í landsroyndini. Tað áliggur skúlaleiðaranum at viðgera úrslitini frá landsroyndini saman við einstøku lærarunum og leggja eina ætlan fyri, hvussu neyðugar ábøtur skulu fremjast. Skúlaleiðarin skal í seinasta lagi 3 mánaðir eftir, at skúlin hevur fingið royndarúrslitini, senda Mentamálaráðnum eina frágreiðing um, hvørji tiltøk og ætlanir úrslitini í landsroyndini hava elvt til.
Stk. 9. 1) 2) Hjá næmingum, sum eru á 8. - 10. floksstigi, verður støða teirra í próvtøkulærugreinunum, sbr. § 16, stk. 1-8 lýst við talmetum. Sama er galdandi fyri næmingar, sum fara úr skúlanum eftir 7. floksstig, sbr. § 15.
Stk. 10. 1) Á 8. - 10. floksstigi verða støðumet givin í minsta lagi 2 ferðir um árið. Síðstu støðumetini, ið lýsa fakligu heildarstøðu næmingsins, skulu verða givin beint fyri tær skrivligu royndirnar.
Stk. 11. 1) Á 9. og 10. floksstigi gera næmingarnir eina kravda verkætlanaruppgávu, ið verður mett við skrivligum ummæli, sbr. tó § 67, stk. 4. Uppgávan kann eisini verða talmett, um næmingurin ynskir tað. Landsstýrismaðurin ásetur somuleiðis karmar, meginreglur o.a. verkætlanaruppgávuni viðvíkjandi.
Stk. 12. 1) Á 9. og 10. floksstigi kunnu næmingarnir harumframt gera eina fría, sjálvvalda uppgávu. Henda uppgáva kann, um næmingurin ynskir tað, verða mett við skrivligum ummæli og/ella talmeti.
§ 15. Næmingar, sum fara úr skúlanum eftir 7. floksstig, smb. § 41, 3. stk., ella seinni, skulu fáa eitt fráfaringarskjal. Á fráfaringarskjalinum, ið skúlin skrivar, skal standa, hvørji undirvísing næmingurin hevur fylgt, tey seinast givnu støðumetini og møgulig royndarmet, smb. § 16, 2.- 6. stk. Eftir næmingsins egna vali kann tað skrivliga ummælið og/ella eitt talmet fyri ta kravdu verkætlanaruppgávuna verða sett á fráfaringarskjalið. Ein møgulig meting av tí fríu, sjálvvaldu uppgávuni kann somuleiðis verða sett á fráfaringarskjalið.
§ 16. 4) 1) 2) Undirvísingin í 9. og 10. flokki endar við próvtøku í kravdum lærugreinum og vallærugreinum.
Stk. 2. 1) 2) Landsstýrismaðurin ásetur reglur fyri próvtøkur í 9. og 10. flokki, herímillum um próvtøkulærugreinir, próvtøkukrøv í einstøku lærugreinunum, próvtøkuhald, próvdøming, próvtøl, ársmet, eftirmeting og, hvussu próvtøkuskjølini skulu vera.
Stk. 3. 1) 2) Tá ið undirvísingin í 10. flokki endar, kunnu næmingarnir, í staðin fyri at fara til 10. floks próvtøku eftir stk. 2, fara til 9. floks próvtøku eftir stk. 1.
Stk. 4. 2) Um so er, at næmingur heilt ella lutvíst hevur fylgt undirvísingini í eini lærugrein á øðrum undirvísingarstovni ella gjøgnum frítíðarundirvísing samsvarandi krøvunum til fráfaringarroyndir fólkaskúlans, so kann ein tílíkur næmingur skriva seg inn til fráfaringarroynd í viðkomandi lærugrein.
Stk. 5. 1) 2) Landsstýrismaðurin kann gera av, at eingin próvtøka verður í ávísum lærugreinum og/ella lærugreinapørtum hvørt próvtøkuskeiðið, sbrt. stk. 1, 2 og 9. Síðsta støðumet í viðkomandi lærugreinum/lærugreinapørtum telur tá sum próvtøkumet.
Stk. 6. 2) Landsstýrismaðurin setur tær skrivligu próvtøkuuppgávurnar, og lærarin setur munnligu próvtøkuuppgávurnar eftir reglum, sum landsstýrismaðurin ásetur.
Stk. 7. 1) 2) Næmingur, ið hevur fylgt undirvísingini í einari lærugrein, skal til próvtøku í lærugreinini, sbr. tó stk. 5.
§ 17. 2) Skúli kann gera frávik frá próvtøkureglunum fyri næmingar við serligum tørvi og fyri fremmandamæltar næmingar. Landsstýrismaðurin kann áseta gjøllari reglur hesum viðvíkjandi.
Stk. 2. 2) (Strikað).
§ 18. Skúlaárið byrjar 1. august. Landsstýrismaðurin ásetur árliga talið á skúladøgum.
Stk. 2. Landsstýrismaðurin skipar tað árliga talið á frídøgum og frítíðum, og nær summarfrítíðin byrjar.
Stk. 3. 1) Dagliga undirvísingartíð næminga má í mesta lagi vera:
Stk. 4. Undirvísingartíð næminga verður roknað í undirvísingartímum, og er 1 tími 45 minuttir.
Stk. 5. Landsstýrismaðurin kann í serstøkum føri víkja frá ásetingunum í 3. stk., eins og honum er heimilað í hvørjum einstøkum føri at áseta vikutímatal næminganna í forskúlaflokkinum.
Stk. 6. Við atliti at luttøku næminganna í setursskúla, starvspraktikk ella tílíkum kann vanliga skipanin av undirvísingini í einum flokki verða steðgað fyribils eitt tímatal, ið svarar til í mesta lagi 10 skúladagar árliga í 1. -7 skúlaári, 20 skúladagar í 8. flokki, 30 skúladagar í 9. flokki og í 10. flokki so nógv, sum neyðugt er sambært § 9, 3. stk.
§ 19. 3) 1) Í ársbýttum skúla eigur vikutímatal næminganna tey 7 fyrstu skúlaárini at vera í minsta lagi 201 undirvísingartímar, og 257 undirvísingartímar um skúlin harumframt hevur 8. og 9. flokk.
Stk. 2. 3) 1) Undirvísingartímatal næminganna um vikuna í hvørjum flokki eigur frá 1. august 2007 í minsta lagi at vera:
Undirvísingartímatal næminganna um vikuna í hvørjum flokki eigur frá 1. august 2008 í minsta lagi at vera:
Stk. 3. Í 10. flokki er undirvísingartímatal næminganna um vikuna í minsta lagi 28 tímar.
Stk. 4. Loyvt kann vera ársbýttum skúlum at flyta í mesta lagi 2 undirvísingartímar millum flokkar. Tað í 1. stk. nevnda tímalágmark eigur tó ikki at verða broytt av hesi orsøk.
Stk. 5. 1) Í skúlum, sum ikki eru ársbýttir, og sum kunnu hava næmingar fyrstu 7 skúlaárini, eigur vikutímatal næminganna í tí einstaka skúlanum at verða lagað eftir næmingatali og aldursbýti næminga, og skal tað í minsta lagi vera:
Stk. 6. Landsstýrismaðurin ásetur eftir nærri reglum vikutímatal skúlanna og kann í serstøkum føri víkja frá ásetingunum í 1. - 5. stk.
Stk. 7. Landsstýrismaðurin kann loyva, at skylduga undirvísingin verður savnað í einum parti av skúlaárinum.
Stk. 8. Landsstýrismaðurin ger reglur um tíma- og lærugreinabýti.
§ 20. 6) Við skúlaárs byrjan eigur næmingatalið vanliga ikki at fara upp um 24 í hvørjum flokkinum.
§ 21. 1) Ráðleggingin av undirvísingini, herímillum valið av undirvísingarhættum, undirvísingarmiðlum og evnum, skal megna tað, sum ásett er í endamálsgrein fólkaskúlans, og vera lagað til tørv og fortreytir hjá tí einstaka næminginum og samsvarandi ásettum málum.
Stk. 2. Tað áliggur leiðslu skúlans at tryggja, at flokslærarin og aðrir lærarar floksins ráðleggja og fyrireika undirvísingina, so at allir næmingar kunnu fáa sínar avbjóðingar.
Stk. 3. Í royndarlærugreinunum, smb. § 16, skal undirvísingarinnihaldið vera fyriskipað soleiðis, at royndarkrøvini í tí einstøku lærugreinini skulu vera nádd.
Stk. 4. Á hvørjum floksstigi og í hvørji lærugrein samarbeiða lærarar og næmingur javnan um at áseta tey mál, roynt verður at náa. Arbeiði næmingsins verður lagt til rættis við atliti at hesum málum. Ásetingin av arbeiðsformum, -háttum og evnisvali skal í mestan mun fara fram í samstarvi millum lærararnar og næmingarnar.
Stk. 5. Til hvønn flokk verður settur ein flokslærari at loysa serstakar uppgávur flokkinum viðvíkjandi.
Stk. 6. Landsstýrismaðurin ásetur gjøllari reglur um flokslærarans uppgávur.
§ 22. Til hvønn skúla verður gjørd ein undirvísingarætlan, ið skal hava hesar ásetingar:
§ 23. Teir undirvísingarmiðlar, ið neyðugir eru, skulu ókeypis latast næmingunum til nýtslu. Hetta er tó ikki galdandi fyri tól og útbúnað, ið nýtt verða til undirvísing í frítíðini eftir § 4, 6. stk., og sum næmingarnir taka heim til egna nýtslu. Landsstýrismaðurin ásetur í kunngerð vavið av undirvísingarmiðlum eftir 1. pkt.
Stk. 2. Í hvørjum skúla smb. § 30, 1. stk. verður skipað eitt skúlabókasavn sum námsfrøðiligur tænastudepil. Skúlabóka-savnið er partur av virksemi skúlans og galdandi bókasavnsskipan. Í skúlabóka-savninum skulu vera til taks undir-vísingarmiðlar til undirvísingina í skúlanum, herímillum eisini frílesibøkur. Skúlabókasavnið skal leiðbeina næmingarnar um tilfarsnýtslu.
Stk. 3. Landsstýrismaðurin kann áseta gjøllari reglur um endamál og virki skúlabókasavnsins.
Stk. 4. 2) (Strikað).
§ 24. Sett verður á stovn ein skúlavegleiðaraskipan at ráðgeva og leiðbeina næmingarnar í sambandi við útbúgvingar- og starvsval teirra.
Stk. 2. Landsstýrismaðurin kann áseta gjøllari reglur um skúlavegleiðaraskipanina.
§ 25. Landsstýrismaðurin ger eina menningarætlan fyri allan fólkaskúlan og kann fyrireika royndar- og menningartiltøk, sum kunnu standa tí einstaka skúlanum í boði at royna, smb. § 58, 1. stk.
Stk. 2. Landstýrismaðurin kann geva tí einstaka skúlanum fíggjarligan og ráðgevingarligan stuðul eftir 1. stk.
Stk. 3. Landsstýrismaðurin kann eftir tilmæli frá skúlastýrinum víkja frá reglunum í 2. kapitli í tí vavi, neyðugt er til tess at fremja royndarvirksemi og námsfrøðiligt menningararbeiði.
Kapittul 3
Skipanin4)
§ 26. Kommunustýrið hevur, um foreldrini, smb. § 65, ynskja, at børn teirra verða skrivað inn í fólkaskúlan, skyldu at skipa so fyri, at øll hesi børn, sum búgva í øki skúlamyndugleikans, fáa undirvísing í hesum sama øki tey 7 fyrstu skúlaárini, smb. tó § 31. Skúlamyndugleikin á staðnum hevur somuleiðis skyldu at skipa so fyri, at børnum og ungfólki undir 18 ár, sum búgva í øki skúlamyndugleikans, verður tryggjaður undirvísingarmøguleiki í 8., 9. og 10. flokki, og at teimum kann verða veitt sernámsfrøðilig hjálp, smb. § 4, 3. og 4. stk.
Stk. 2. 9 ára undirvísingarskylda heimilar ikki í sjálvum sær skúlamyndugleikanum á staðnum at broyta verandi skipan av skúlaverkinum.
Stk. 3. Avgerð um undirvísing av næmingum í 8., 9. og 10. skúlaári tekur landsstýrismaðurin í hvørjum einstøkum føri.
Stk. 4. Næmingar, sum í skúlaárinum flyta úr øki skúlamyndugleikans, ella sum fylla 18 ár, hava rætt at halda fram skúlagongdina í sama øki, tað ið eftir er av skúlaárinum.
Stk. 5. Skúlamyndugleikarnir á staðnum kunnu í serstøkum føri loyva, at ásetingarnar í 1. og 4. stk. eisini eru galdandi fyri næmingar, ið eru eldri enn 18 ár.
§ 27. Eftir sáttmála kommuna millum kann verða víst næmingum á undirvísing í skúla hjá aðrari kommunu ella í privatar skúlar.
Stk. 2. Landsstýrismaðurin skal góðkenna teir sáttmálar, sum nevndir eru í 1. stk.
Stk. 3. Tilvísing til skúla hjá øðrum skúlamyndugleika kann vanliga bert fata um næmingar, sum eru í 4. skúlaári og eldri, og næmingar, sum skulu verða undirvístir í serflokkum og serskúlum, og um teir næmingar, sum búgva í útryðjunum í umdømi skúlamyndugleikanna á staðnum, har høgligari er at ganga í skúla í eini grannakommunu.
Stk. 4. Tilvísing til privatar skúlar kann bert verða gjørd við samtykki foreldra, smb. § 65.
Stk. 5. Bert í serstøkum føri kann verða víst børnum í undirvísingarskyldugum aldri, sum búgva á plássum, har skúli er, tá ið henda lóg kemur í gildi, á undirvísing í øðrum skúlaumdømi, um tað ber við sær, at tey verða noydd at flyta heimanífrá.
Stk. 6. Landsstýrismaðurin kann skipa serundirvísing fyri bæði undirvísingarskyldug og ikki undirvísingarskyldug børn og ung undir 18 ár, smb. § 26, 1. stk.
Stk. 7. Landsstýrismaðurin kann áleggja einum skúlamyndugleika á staðnum at taka ímóti næmingum frá øðrum skúlamyndugleika, um so er, at pláss er í skúlanum. Tær skúlaútreiðslur, ið standast av hesi skipan, verða rindaðar eftir gjøllari reglum, sum landsstýrismaðurin ásetur.
§ 28. Næmingar, sum í longri tíð ikki kunnu verða undirvístir í skúlanum vegna smittuvanda ella við atliti at heilsu ella vælferð, verða undirvístir heima ella á tí stovni, har teir eru staddir.
Stk. 2. Tað er skylda skúlamyndugleikans á staðnum at skipa undirvísing eftir 1. stk. á teimum sjúkrahúsum og øðrum stovnum, sum eru í øki skúlamyndugleikans, og sum taka ímóti børnum og unglingum í 6-18 ára aldri, uttan so er, at skipað verður fyri undirvísing teirra á annan hátt. Landsstýrismaðurin kann eisini skipa fyri tílíkari undirvísing. Stovnurin skal lata hóskandi høli.
Stk. 3. Landsstýrismaðurin ger reglur um undirvísing eftir 1. og 2. stk. Landskassin rindar læraralønir fyri undirvísing eftir 1. og 2. stk. eins og læraralønir annars. Kommunustýrið ber aðrar útreiðslur í sambandi við undirvísing eftir 1. stk. Útreiðslurnar av undirvísingarmiðlum eftir 2. stk. vera rindaðar úr landskassanum í tann mun, stovnurin ikki letur tilfarið.
§ 29. Skúlamyndugleikin á staðnum býtir vanliga sítt øki upp í skúlaumdømi, ið kunnu vera størri fyri skúlans eldru floksstig enn fyri tey yngru, smb. tó § 31, 1. stk. Landsstýrismaðurin kann góðkenna, at eitt skúlaumdømi er felags fyri fleiri skúlar.
Stk. 2. Undirvísing sambært § 4, 3. - 5. stk. kann vera felags fyri næmingar úr fleiri skúlum, og sambært §§ 5, 7 og 9 kann undirvísingin vera felags fyri næmingar í 8., 9. og 10. flokki úr fleiri skúlum.
Stk. 3. Undirvísing sambært § 4, 3. - 5. stk., §§ 5, 7 og 9 kann verða skipað eftir lóggávuni um frítíðarundirvísing, so at næmingum kann verða víst hagar. Næmingarnir skulu tó, um teir ynskja tað, verða undirvístir í fólkaskúlanum alt tað vikutímatalið, sum sett er í undirvísingarætlanini, smb. § 22, 1. stk., nr. 1.
Stk. 4. Um foreldrini ynskja, at børn teirra skulu verða verandi í sama skúla, so skal umlegging av umdømismarkum millum verandi skúlar alt tað, ið til ber, ikki ávirka tey børn, sum longu eru farin í skúla. Hetta er tó ikki galdandi, um allur flokkurin kann verða fluttur. Dentur eigur somuleiðis at vera lagdur á, at umlegging av umdømismarkum heldur ikki skal ávirka børn, ið hava eldri systkin í skúlanum, um foreldrini ynskja, at systkini eisini skulu verða verandi í sama skúla. Skúlastýrið kann í serstøkum føri loyva, at næmingar ganga í skúla í einum øðrum umdømi enn sínum egna.
Stk. 5. Um eitt kommunustýri hevur gjørt av at leggja ein skúla niður, so skal tað verða kunngjørt í teimum føroysku bløðunum. Um í minsta lagi 30 % av teimum íbúgvum í viðkomandi skúlaumdømi, ið hava valrætt til kommunustýrið, seta fram innan ein mánað eftir kunngerðina skrivliga áheitan um tað, so skal kommunustýrið halda atkvøðugreiðslu um at leggja skúlan niður. Atkvøðurætt hava teir íbúgvar í skúlaumdøminum, ið hava atkvøðurætt til kommunustýrið. Landsstýrismaðurin ásetur greiniligari reglur um tílíkar atkvøðugreiðslur. Verður úrslitið av atkvøðugreiðsluni, at í minsta lagi 50 % av teimum, ið hava atkvøtt, ynskja at varðveita skúlan, verður hann varðveittur.
§ 30. Hvør sjálvstøðugur skúli skal vanliga fata um í minsta lagi 3 samanhangandi floksstig.
Stk. 2. Skúlarnir verða býttir í flokkar eftir næmingatalinum, smb. § 13. Í skúlum, sum ikki kunnu vera ársbýttir, kann flokkur fata um fleiri floksstig.
Stk. 3. 2) Undirvísingin í ávikavist for-skúlaflokki, 1. og 2. skúlaári ella 1., 2. og 3. skúlaári kann lutvís verða samskipað. Á hesum somu floksstigum kann øll undir-vísingin í teimum smáu skúlunum verða samskipað. Harumframt kann undirvísing, uttan mun til floksbýti, vera felags fyri næmingar úr fleiri floksstigum.
§ 31. Tveir ella fleiri skúlamyndugleikar á staðnum kunnu ganga saman í eitt skúlasamband til heilt ella lutvíst at skipa síni skúlaviðurskifti felags í øki skúla-myndugleikanna. Áðrenn avgerð verður tikin um hetta, skulu íbúgvarnir í teimum økjum, sum skúlasambandið verður at fata um, hava havt høvi at sagt sína hugsan um málið á einum fundi, sum teir einstøku skúlamyndugleikarnir á staðnum skipa fyri.
Stk. 2.4) Greiniligari reglur um samarbeiði og um val av felagsskúlastýri og um, hvørt og hvussu teir einstøku skúlamyndugleikarnir skulu kunna fara burtur úr felagsskapinum, verða at seta í ein sáttmála, sum landsstýrismaðurin góðkennir, smbr. § 57, stk. 5.
§ 32. 6) Ein skúlabygnaður skal verða gjørdur fyri fólkaskúlan í kommununi, sbrt. § 47, stk. 6:
Stk. 2. 6) Landsstýrismaðurin skipar á hvørjum ári læraratalið í hvørjum skúla. Skipanin er grundað á upplýsingar frá tí einstaka skúlanum um væntaða næmingatal, flokkatal o.a.
Stk. 3. 2) Landsstýrismaðurin kann í samstarvi við kommunurnar skipa samstarv millum 10. flokkar í fleiri kommunum.
Stk. 4. 2) Landsstýrismaðurin ásetur í samstarvi við kommunurnar gjøllari reglur um samstarvið millum 10. flokkar í fleiri kommunum.
§ 33. Kommunustýrið skal skipa fyri flutningi millum skúlar og heim ella nánd av heiminum av næmingum, sum ganga í skúla uttan fyri teirra egnu bústaðarkommunu.
Stk. 2. Kommunustýrið kann harumframt skipa fyri flutningi millum skúlar og heim ella nánd av heimum av niðanfyri nevndu næmingum, sum ganga í skúla í teirra egnu bústaðarkommunu:
Stk. 3. Kommunustýrið skal harumframt skipa fyri flutningi í og úr skúla av næmingum, ið eru sjúkir ella avlamnir, eftir reglum, sum landsstýrismaðurin ásetur.
Stk. 4. Skyldan at skipa fyri flutningi eftir 1. stk. kann vera lokin við at vísa næmingunum til almennar ferðslumiðlar ella við at samsýna teimum útreiðslur til egnan flutning.
Stk. 5. Landsstýrismaðurin kann gera reglur um, hvussu long tíð uttan fyri egna skúlatíð í mesta lagi kann vera millum flutning næmingsins til og frá skúla og um onnur viðurskifti, ið serliga viðvíkja avbygdanæmingum og øðrum, sum hava langan veg í skúla.
Stk. 6. Ásetingarnar í 1. stk. umfata ikki næmingar, ið sambært § 26, 4. stk. verða undirvístir í øðrum skúla enn umdømisskúla sínum.
Stk. 7. Tær flutningsskipanir, ið kommunu-stýrið hevur gjørt sambært 1., 3. og 4. stk., skulu góðkennast av landsstýrismanninum.
Stk. 8. Landsstýrismaðurin ásetur reglur um landskassastudning til lutvísa rindan av útreiðslunum til góðkendar flutningsskipanir eftir 1. stk.
Stk. 9. Landsstýrismaðurin kann í serstøkum føri víkja frá reglunum í 1.- 6. stk., eins og hann kann loyva, at endurgjaldsútreiðslur, ið standast av læraraflutningi, kunnu verða viðgjørdar eftir somu reglum sum útreiðslur av næmingaflutningi eftir 1.- 3. stk., um so er, at slík skipan verður hildin at verða betur hóskandi.
§ 34. Landsstýrismaðurin kann veita tilskot til útreiðslur foreldra fyri uppihald næminga í aðrari kommunu, um so er, at viðkomandi næmingar bert kunnu fáa undirvísing í 8. - 10. flokki í einum skúla, har dagligur flutningur millum heim og skúla er serliga ótryggur, drúgvur ella kostnaðarmikil.
Stk. 2. Landsstýrismaðurin kann veita tilskot til útreiðslur foreldra fyri uppihald næminga í aðrari kommunu, um so er, at viðkomandi næmingar bert kunnu fáa ta í § 4, 4. - 5. stk. umrøddu undirvísing í einum skúla, har dagligur flutningur millum heim og skúla í royndum ikki er møguligur fyri næmingarnar.
Stk. 3. Landsstýrismaðurin kann ístaðin við samtykki foreldra, smb. § 65, skipa fyri, at teir í 1. og 2. stk. nevndu næmingar verða at búgva á staðnum, har skúli teirra er.
Stk. 4. Landsstýrismaðurin kann við samtykki foreldra, smb. § 65 í serstøkum føri loyva, at næmingar, sum eru í 7. skúlaári og yngri, og sum ikki ganga í skúla í heimbygdini, verða at búgva á staðnum, har skúli teirra er.
Stk. 5. Tilskotið verður veitt sum heilt ella lutvíst endurgjald fyri innivist, sum landsstýrismaðurin hevur góðkent. Tilskotið skal heilt ella lutvíst samsvara við tann meirkostnað foreldra, ið stendst av, at næmingurin býr ikki heima. Harumframt verður veitt tilskot til ferðaútreiðslur næminga millum heim og skúla vikuskiftini, og tá ið frítíðir byrja og enda.
Stk. 6. Tilskotið eftir 1.- 5. stk, verður veitt úr landskassanum.
Stk. 7. Heimstaðarkommunan endurrindar skúlakommununi útreiðslur hennara fyri skúlagongdina hjá næminginum, smb. § 27.
Kapittul 4
Lærararnir
§ 35. 2) Til at kunna røkja undirvísingina í fólkaskúlanum skal viðkomandi hava lokið útbúgvingina sum fólkaskúlalærari á Føroya Læraraskúla, Fróðskaparsetri Føroya ella donskum læraraskúla sbr. stk. 2-5 ella aðra læraraútbúgving á sama støði, sum landsstýrismaðurin hevur góðkent.
Stk. 2. Tað er ein treyt fyri fastari setan sum lærari, at viðkomandi hevur staðið eina serliga roynd í føroyskum. Landsstýrismaðurin ásetur greiniligari reglur um hesa roynd.
Stk. 3. Í skúlum, har settu lærarar ella tímalærarar skúlans ikki kunnu átaka sær undirvísingina í øllum teimum lærugreinum, sum standa í undirvísingarætlan skúlans, og har fólkaskúlalærari ikki er at átaka sær hesa undirvísing, kann sergreinarlærari verða settur at undirvísa í viðkomandi lærugreinum.
§ 36. 4) Til at røkja undirvísing í frítíðini eftir § 4, stk. 6 ella aðrar námsfrøðiligar arbeiðsuppgávur, ið ikki koma undir § 35, kunnu verða sett starvsfólk við serligari útbúgving. Landsstýrismaðurin ásetur greiniligari reglur hesum viðvíkjandi.
§ 37. Landsstýrismaðurin kann í serstøkum føri loyva frávik frá teimum í § 35 og § 36 settu reglum.
§ 38. Landsstýrismaðurin ger reglur um setanarkorini hjá tímalærarum, vikarum og sergreinalærarum í fólkaskúlanum.
§ 39. Skúlastýrið kann eftirlíka einum lærara, sum av góðum grundum vil sleppa undan at undirvísa í kristnikunnleika. Um lærari av hesi orsøk ikki kann fáa fulla tænastutíð, verður lønin skerd samsvarandi, men eftirlønaraldur hansara verður kortini óskerdur.
Kapittul 5
Undirvísingarskylda.
Innskriving og útskriving úr fólkaskúlanum
§ 40. Eitt og hvørt barn, sum býr her á landi, hevur undirvísingarskyldu eftir reglunum í §§ 42 - 44, uttan so er, at galdandi er fyri tað reglur um undirvísingarskyldu í aðrari lóggávu. Sama er galdandi fyri børn, sum skulu vera her í landinum í minsta lagi 6 mánaðir.
§ 41. Eitt og hvørt undirvísingarskyldugt barn hevur skyldu at ganga í fólkaskúlan, um tað ikki á annan hátt fær eina undirvísing, ið kann javnmetast við ta, sum vanliga verður kravd í fólkaskúlanum.
Stk. 2. Ikki kann verða kravt, at eitt undirvísingarskyldugt barn verður skrivað inn í fólkaskúlan, um so er, at tað verður skrivað inn í ein góðkendan privatskúla, ella um tann, ið hevur ábyrgdina av undirvísing barnsins, smb. § 65, váttar skrivliga fyri skúlastýrinum, at hann sjálvur vil skipa fyri undirvísingini. Sama er galdandi fyri næmingar, sum eftir 7. floksstig halda fram í einum góðkendum eftirskúla, háskúla, húshaldsskúla ella á einum góðkendum skeiði.
Stk. 3. Leiðari skúlans kann eftir áheitan foreldra, smbr. § 65, loyva, at næmingur eftir 7 ára skúlagongd heilt ella lutvíst lýkur undirvísingarskylduna við arbeiði, vinnuligari útbúgving ella undirvísingartilboði sambært § 9, 2. stk., um so er, at tað av serligum orsøkum verður hildið at vera best fyri næmingin.
Stk. 4. Landsstýrismanninum er heimilað at áseta gjøllari reglur eftir 2. og 3. stk.
§ 42. Undirvísingarskyldan byrjar 1. august í tí álmanakkaári, barnið fyllir 7 ár, og endar 31. juli, eftir at barnið hevur fingið regluliga undirvísing í 9 ár. Forskúlin verður ikki taldur uppí. Undirvísingarskyldan endar tó í seinasta lagi 31. juli í tí álmanakkaári, barnið fyllir 17 ár, ella tá ið tað hevur lokið skúlagongdina í grundskúlanum ella eina útbúgving, ið kann javnmetast við hana, smb. § 41, 3. stk.
Stk. 2. Leiðari skúlans kann eftir áheitan foreldra, smb. § 65, góðkenna, at barnið verður skrivað inn í 1. flokk í tí álmanakkaári, tað innan 1. august fyllir 6 ár, um hildið verður, at tað kann fylgja undirvísingini í flokkinum.
Stk. 3. Leiðari skúlans kann somuleiðis eftir áheitan foreldra ella við teirra samtykki, smb. § 65, góðkenna, at barnið verður skrivað inn árið eftir, at undirvísingarskyldan eftir 1. stk. er byrjað, um so er, at tað hevur sínar grundir í menning barnsins.
Stk. 4. Eitt barn skal, um kommuna sambært § 4, 2. stk. hevur sett forskúlaflokk á stovn, eftir áheitan foreldra, smb. § 65, verða skrivað inn í forskúlan í tí álmanakkaári, barnið fyllir 6 ár, ella seinni.
Stk. 5. Eftir 4. stk. skulu somuleiðis børn í teimum kommunum, sum ikki hava møguleika at stovna sjálvstøðugan for-skúlaflokk, fáa høvi at koma í 1. flokk í tí vavi, hildið verður hóskandi.
§ 43. Tey ella tann, ið hevur foreldramyndugleikan, ella tann, sum í roynd og veru er um barnið, skal gera sítt til, at barnið lýkur undirvísingarskylduna, og má ikki forða fyri tí.
Stk. 2. Landsstýrismaðurin kann gera greiniligari reglur um eftirlit við teimum góðkendu privatskúlunum.
Stk. 3. Tá ið eitt skúlaár byrjar, skal leiðarin í einum góðkendum privatskúla senda skúlastýrinum ein lista yvir næmingarnar í skúlanum.
Stk. 4. Landsstýrismaðurin kann áseta greiniligari reglur um krøv og umsjón við heimaundirvísing.
§ 44. Innskriving í fólkaskúlan fer fram við ársbyrjan. Um sjúka ella aðrar serligar umstøður skuldu borist á, kann innskriving tó fara fram í skúlaárinum.
Stk. 2. Útskriving úr fólkaskúlanum fer fram við skúlaárs lok. Undir heilt serligum umstøðum kann útskriving tó fara fram í skúlaárinum.
Stk. 3. Landsstýrismaðurin kann gera greiniligari reglur um innskriving, útskriving og endurinnskriving av áður útskrivaðum næmingum úr fólkaskúlanum, eins og um flyting úr einum skúla í annan.
§ 45. Leiðari skúlans ansar eftir, at allir teir næmingar, sum eru skrivaðir inn í fólkaskúlan, taka lut í undirvísingini, smb. § 55, 5. stk.
Stk. 2. Er næmingur burtur frá undirvísingini, skulu foreldrini, smb. § 65, persónliga ella skrivliga geva skúlanum upplýsing um orsøkina til hetta. Er orsøkin til fráveruna sjúka, ið varir meir enn 2 vikur, kann skúlin krevja læknaváttan fyri fráveruna. Læknaváttan kann somuleiðis verða kravd fyri styttri endurtiknar fráverur vegna sjúku.
Stk. 3. 1) Um so er, at næmingur ikki heldur skúlans reglur, skal skúlaleiðarin seta tiltøk í verk.
Stk. 4. 1) Næmingar, ið hava atferðar-, tilknýtis- og trivnaðartrupulleikar, kunnu eftir avgerð skúlaleiðarans verða fluttir í aðrar skúlar í kommununi ella í annað undirvísingartilboð.
Stk. 5. 1) Landsstýrismaðurin ger nærri reglur um, hvørji tiltøk skúlaleiðarin skal seta í verk sbrt. stk. 3, og hvørji atlit, sum kunnu geva grundarlag fyri avgerð hjá skúlaleiðaranum at flyta næming í aðrar skúlar, sbrt. stk. 4
Stk. 6. 1) Landsstýrismanninum verður heimilað at seta á stovn serligan skúla ella undirvísingartilboð fyri næmingar við atferðar-, tilknýtis- og trivnaðartrupulleikum, ið ikki á annan hátt kunnu fáa nøktandi undirvísing í fólkaskúlanum.
Kapittul 6
Fyrisitingin6)
§ 46. Skúlamyndugleikin á staðnum er kommunustýrið og skúlastýrið smb. § 50, 1. stk.
§ 47. Kommunustýrið hevur skyldu at skipa so fyri, at íbúgvarnir í kommununi hava møguleika at fáa ta í § 26 nevndu undirvísing í fólkaskúlanum, og at fígging er tøk til hetta.
Stk. 2. Kommunustýrið hevur eftirlit við, at øll undirvísingarskyldug børn í kommununi verða innskrivað í fólkaskúlan, smb. § 44, 1. stk., ella at tey á annan hátt fáa eina undirvísing, ið kann javnmetast við ta, sum vanliga verður kravd í fólkaskúlanum. Eftirlitsskyldan fer tó úr gildi, um næmingurin verður undirvístur í einum góðkendum privatskúla, ið hevur valt sítt egna eftirlitsfólk.
Stk. 3. Tað er kommunustýrisins ábyrgd, at hóskandi undirvísingarhøli eru tøk til ta í § 26 nevndu undirvísing, ella at avtala er gjørd við aðra kommunu um felags undirvísing, smb. § 27, 1. stk.
Stk. 4. Kommunustýrið hevur ábyrgdina av rakstrinum av skúlunum í kommununi og ásetur fíggjarkarmin fyri tann einstaka skúlan.
Stk. 5. Kommunustýrið ger uppskot um skúlabygging og umbygging av verandi skúlum, smb. § 57, 4. stk.
Stk. 6. 2) Kommunustýrið ger uppskot um skúlabygnað kommununnar og broytingar í honum, sbr. §§ 32, stk.1 og 57, stk. 5.
Stk. 7. Kommunustýrið ásetur reglur um nýtslu av skúlum kommununnar til annað endamál enn undirvísing, smb. § 63.
Stk. 8. Kommunustýrið gevur ummæli um sín skúlaskap í øllum málum, sum landsstýrismaðurin leggur fyri tað.
§ 48. 6) Kommunustýrið ásetir, eftir at hava hava útvegað sær ummæli frá skúlastýrinum, reglugerð um fyrisitingina av kommunuskúlanum í kommununi. Í reglugerðini skal m.a. standa:
Stk. 2. Í einum fylgiskjali til reglugerðina skulu standa tær samtyktir, kommunustýrið hevur gjørt viðvíkjandi skúlabygnaði skúlans o.ø., smb. § 32, 1. stk.
§ 49. 6) (Strikað).
§ 50. Eitt skúlastýri skal verða valt til hvønn sjálvstøðugan skúla í kommununi.
Stk. 2. Í skúlum, sum í minsta lagi hava 20 næmingar og 2 lærarar smb. § 55 stk. 1 eru limir tess:
Stk. 3. 5) Í skúlum, ið hava færri enn 20 næmingar og bert ein lærara, eru limir tess skúlaleiðarin, tvey foreldraumboð, eitt komunustýrisumboð og eitt varaumboð, sum tekur sæti í skúlastýrinum, tá ið kommunustýrisumboðnum berst frá. Kommunustýrið velur umboð og varaumboð á fundinum, har nývalda komunustýrið skipar seg.
Stk. 4. Avgerðir í skúlastýrinum verða tiknar við atkvøðugreiðslu. Standa atkvøðurnar á jøvnum, er atkvøða formansins avgerandi.
Stk. 5. Skúlaleiðarin hevur ikki atkvøðurætt
Stk. 6. Formaðurin í skúlastýrinum skal verða valdur ímillum foreldraumboðini.
Stk. 7. Leiðari skúlans er skrivari í stýrinum.
Stk. 8 3) Valskeiðið hjá foreldraumboðunum er valskeiðið hjá kommunustýrinum, og verða tey vald á hvørjum kommunuvali ella í sambandi við hvørt kommunuval. Valskeiðið hjá kommunuvaldu limunum er valskeiðið hjá kommunustýrinum, og verða teir valdir aftan á hvørt kommunuval. Valskeiðið hjá lærarum og samstarvsfólki er 1 ár. Tey fólk, sum eru sett í starv í skúlanum, kunnu ikki vera foreldravaldir limir í skúlastýrinum.
Stk. 9 . Í teimum kommunum, har undirvísing skúlans fer fram í skúlaeindum, sum hølisliga eru spjaddar í skúlaøkinum, eiga foreldraumboðini, har tað er gjørligt, at verða vald soleiðis, at í minsta lagi 1 foreldraumboð verður valt fyri hvørja skúlaeind.
§ 51. 6) Landsstýrismaðurin ásetir gjøllari reglur um val av foreldraumboðum í skúlastýrið og val av umboðum fyri kommunustýrið í skúlastýrið í felagsskúlum.
Stk. 2. Landsstýrismanninum er heimilað at taka avgerðir í øllum ivamálum viðvíkjandi skúlastýrum og virksemi teirra.
Stk. 3. Har fleiri skúlar eru í somu kommunu, eru kommunustýrisumboðini umboð í øllum skúlastýrunum. Eru fleiri enn 2 skúlar í kommununi, kann kommunustýrið velja 2 umboð aftrat fyri hvørjar 2 skúlar, sum eru í kommununi.
Stk. 4. Foreldraumboðið missir sítt valbæri, tá ið barnið er útskrivað úr fólkaskúlanum smb. § 44, 2. stk. Foreldraumboðið kann krevja at sleppa frá at vera skúlastýrislimur ella foreldraumboðslimur, um barnið verður útskrivað úr fólkaskúlanum.
Stk. 5. 6) Landsstýrismaðurin kann, um tað av serligum orsøkum ikki eydnast at manna eitt skúlastýri, í samráð við skúlamyndugleikarnar á staðnum, velja umboð í stýrið. Hesi kunnu verða vald, hóast tey ikki hava valbæri sbrt. reglunum í § 50." Stk. 5 verður hereftir stk. 6.
Stk. 6. 6) Kommunustýrið kann veita umboðunum fundarpening, flutningsendurgjald o.a. eftir galdandi reglum hesum viðvíkjandi.
§ 52. 6) Skúlastýrið hevur eftirlit við virksemi skúlans og tekur avgerð um øll viðurskifti skúlanum viðvíkjandi, ið ikki eru løgd undir kommunustýrið, smb. §§ 47 og 48, leiðara skúlans, smb. § 55, ella aðrar myndugleikar.
Stk. 2. Skúlastýrið skal ummæla árligu fíggjarætlanina fyri viðkomandi skúla og leggja øll tey mál fyri kommunustýrið til góðkenningar, ið bera fleiri útreiðslur við sær, enn ásett er í fíggjarætlanini, smb. § 47, 4. stk.
Stk. 3. Skúlastýrið viðger saman við kommunustýrinum uppskot um skúla-bygging/-umbygging, smb. § 47, 5. stk. Í teimum kommunum, ið hava tvey ella fleiri skúlastýri, velur kommunustýrið ein arbeiðsbólk at viðgera uppskot um skúlabygging/umbygging, smb. § 57, 4. stk.
Stk. 4. 2) Skúlastýrið viðger saman við kommunustýrinum uppskot um skúlabygnað kommununnar og broytingar í honum, sbr. § 32, stk. 1. Í teimum kommunum, ið hava tvey ella fleiri skúlastýri, velur kommunustýrið ein arbeiðsbólk, umboðandi øll skúlastýrini, at viðgera uppskot um skúlabygnað, sbr. § 47, stk. 6.
§ 53. Skúlastýrið ásetur meginreglurnar um virksemi skúlans, smb. § 55, 4. stk., herímillum um:
Stk. 2. Skúlastýrið skal ummæla øll mál viðvíkjandi skúlanum, sum kommunustýrið tekur avgerð um.
Stk. 3. Skúlastýrið hevur rætt at ummæla øll mál, ið viðvíkja viðkomandi skúla í kommununi. Skúlastýrið gevur ummæli í øllum málum, sum kommunustýrið ella landsstýrismaðurin leggur fyri tað.
Stk. 4. Skúlastýrið góðkennir eftir tilmæli frá námsfrøðiliga ráðnum teir undirvísingarmiðlar, skúlin skal brúka, herímillum eisini teir, ið skulu vera í skúlabókasavninum.
Stk. 5. 3) Skúlastýrið ger við støði í ásettum reglum, smb. § 60, atferðarreglur skúlans og reglur um umsjónina við næmingunum í skúlatíðini.
Stk. 6. Samstarv eigur at vera ímillum skúlastýrini sínámillum um at stimbra og menna skúlaskapin í økinum.
§ 54. 6) 3) Landsstýrismaðurin setir og loysir úr starvi skúlaleiðarar.
Stk. 2. 3) Skúlaleiðarin setir og loysir úr starvi varaskúlastjórar, lærarar og tey starvsfólk skúlans, ið røkja aðrar námsfrøðiligar uppgávur.
§ 55. Til hvønn sjálvstøðugan skúla, sum hevur fleiri lærarar í føstum starvi, verður leiðari settur, ið annaðhvørt verður nevndur fyrstilærari ella skúlastjóri. Í skúlum, ið bert hava ein lærara, har er hesin lærari samstundis leiðari skúlans.
Stk. 2. Skúlaleiðarin hevur ta fyrisitingarligu og námsfrøðiligu leiðsluna av skúlanum og ábyrgdina av virksemi skúlans mótvegis skúlamyndugleikunum á staðnum.
Stk. 3. Skúlaleiðarin stýrir og býtir arbeiðið ímillum teirra, sum starvast í skúlanum, og tekur allar ítøkiligar avgerðir viðvíkjandi næmingum skúlans.
Stk. 4. Skúlaleiðarin ger uppskot til skúla-stýrið um meginreglurnar fyri virksemi skúlans, smb. §§ 53, 1. stk., og uppskot um fíggjarætlan skúlans, smb. §§ 52, 2. stk., innan fyri teir fíggjarligu karmar, sum kommunustýrið hevur ásett, smb. § 47, 4. stk.
Stk. 5. Skúlaleiðarin hevur eftirlit við, at teir næmingar, sum eru innskrivaðir í skúlan, fylgja nóg væl við undirvísingini.
Stk. 6. Skúlaleiðarin fremur virksemi sítt í samarbeiði við tey, sum sett eru í starv í skúlanum.
Stk. 7. Landsstýrismaðurin ger reglugerð fyri fólkaskúlaleiðarar.
§ 55 a. 1) Treytirnar fyri at røkja starv sum skúlaleiðari eru, at viðkomandi hava fólkaskúlalæraraútbúgving og antin hava nomið ella nema sær góðkenda leiðsluútbúgving.
Stk. 2. 1) Landsstýrismaðurin ger nærri reglur um leiðsluútbúgving sbr. stk. 1.
§ 56. Til hvønn skúla, sum í minsta lagi hevur 20 næmingar og 2 lærarar verður stovnað eitt námsfrøðiligt ráð at ráðgeva skúlaleiðaranum. Limir í ráðnum eru øll tey samstarvsfólk, ið hava undirvísingarligar og aðrar námsfrøðiligar uppgávur í skúlanum.
Stk. 2. Til hvønn skúla, ið hevur 5. ella eldri floksstig, stovna næmingarnir eitt næmingaráð.
Stk. 3. Landsstýrismaðurin ger reglur eftir 1. og 2. stk.
Kapittul 7
Meginfyrisiting og yvirumsjón4)
§ 57. 4) Landsstýrismaðurin hevur meginfyrisitingina og yvirumsjónina av fólkaskúlanum og ansar eftir, at galdandi reglur verða hildnar, og at ásettar fyriskipanir verða settar í verk.
Stk. 2. Til tess at røkja lóggávu- og vegleiðingarstarv sítt kann landsstýrismaðurin vitja allar fólkaskúlarnar og krevja at fáa allar upplýsingar frá skúlamyndugleikunum á staðnum.
Stk. 3. Landsstýrismaðurin setur almenn stevnumið fyri fólkaskúlan og ger almennar reglur, ið verða sendar út sum kunngerðir ella sum rundskriv.
Stk. 4. Landsstýrismaðurin góðkennir øll byggimál og allar útbyggingarætlanir, ásetur reglur byggimálum viðvíkjandi, og hvussu ein fólkaskúli verður innrættaður.
Stk. 5. 6) Landsstýrismaðurin góðkennir skúlabygnað kommununnar og tær ítøkiligu undirvísingarætlanirnar fyri teir einstøku skúlarnar og møguligar broytingar í teimum. Landstýrismaðurin kann loyva, at fleiri skúlar í einum øki verða roknaðir sum ein skúli, sjálvt um ikki øll undirvísingarhølini eru savnað á sama staði í økinum.
Stk. 6. 6) Landsstýrismaðurin tekur avgerðir í øllum málum viðvíkjandi teimum, sum starvast í fólkaskúlanum, ið ikki eru løgd til aðrar myndugleikar at taka støðu til.
Stk. 7. 6) Landsstýrismaðurin kann taka øll mál, ið eru av týdningi fyri fólkaskúlan, til viðgerðar.
Stk. 8. 6) Landsstýrismaðurin kann áseta almennar reglur um, at avgerðir hjá skúlamyndugleikunum á staðnum, herímillum leiðara skúlans, eru endaligar.
Stk. 9. 6) Landsstýrismaðurin kann seta ráðgevandi nevndir at taka sær av serstøkum uppgávum.
Stk. 10. 1) 2) Landsstýrismanninum verður heimilað at skipa fyri royndar- og granskingarverkætlanum til tess at gera námsfrøðiligar og fyrisitingarligar royndir.
Stk. 11. 1) Um so er, at eitt bygdarráð/býráð ikki heldur sínar skyldur sambært fólkaskúlalógini av fíggjarligum slagi, kann landsstýrismaðurin lata neyðug tiltøk gera fyri kommununnar rokning.
Stk. 12. 2) Landsstýrismanninum verður heimilað at góðkenna, at kommunur við eini royndar- og menningarskipan skipa skúlasamstarv millum kommunur og í kommunum, ið hava fleiri skúlar, til tess at gagnnýta verandi játtan betur til frama fyri næmingar, lærarar og avvarðandi kommunur.
Stk. 13. 2) Landsstýrismaðurin ger av í samráð við kommunurnar, at játtan, ið verður tøk eftir bygnaðarbroytingarnar sbrt. § 57, stk. 11, verður í mest møguligan mun nýtt til royndar-, menningar- og granskingarverkætlanir, eftirútbúgving av lærarum og skúlaleiðarum umframt til møguligan meirkostnað hjá kommunum í skúlasamstarvinum.
Kapittul 8
Fólkaskúlaráð
§ 58. Landsstýrismaðurin setur eitt fólkaskúlaráð. Fólkaskúlaráðið gevur landsstýrismanninum ráð í øllum málum um fólkaskúlan. Fólkaskúlaráðið kann ráða landsstýrismanninum til at seta í verk royndar- og menningarvirksemi og granskingarætlanir viðvíkjandi fólkaskúlanum.
Stk. 2. Landsstýrismaðurin tilnevnir bæði formann og ráðslimir.
Stk. 3. Limirnir verða valdir fyri eitt 3 ára skeið.
Stk. 4. Fólkaskúlaráðið ásetur sjálvt sína fundarskipan.
Stk. 5. 1) Mentamálaráðið er skrivstova ráðsins.
Kapittul 9
Kærur
§ 59. Avgerð, sum skúlamyndugleikin á staðnum, herímillum eisini leiðari skúlans, hevur tikið, kann verða kærd til landsstýrismannin í seinasta lagi 4 vikur, eftir at avgerðin er fráboðað, smb. tó § 57, 9. stk.
Stk. 2. 1) Landsstýrismaðurin kann taka avgerð um, at kærur um sernámsfrøðiliga ráðgeving, stuðul og/ella serundirvísing, sbrt. § 4, stk. 3-5, verða lagdar til kærunevnd, ið tekur endaliga støðu til hesar kærur.
Stk. 3. 1) Landsstýrismaðurin ger nærri reglur fyri vali av nevndarumboðum, samanseting av nevnd og kæruviðgerð hjá kærunevndini, sbrt. stk. 2.
Kapittul 10
Aðrar ásetingar
§ 60. Landsstýrismaðurin ger vanligar reglur um fyriskipanir til tess at fremja gott skil í skúlunum og um umsjón skúlanna við næmingunum í skúlatíðini.
§ 61. 6) Tíðin hjá lestrarbørnunum at ganga til verður sett við samráðingum millum skúlaleiðaran og viðkomandi prest. Lestrarbørnini skulu fáa ta lestrartíð, tey hava brúk fyri. Við tíðarásetingini skal verða ansað eftir, at skúlans arbeiði verður tarnað sum minst. Fæst ikki semja partanna millum, setur landsstýrismaðurin lestrartíðina.
§ 62. Landsstýrismaðurin kann, eftir at hava fingið ummæli frá skúlastýrinum, eftir ávísum settum treytum loyva avvik frá teimum ásetingum, sum eru í hesi lóg um skipanina av undirvísingini fyri næmingar, tá ið foreldur teirra eru limir í trúarsamfeløgum uttan fyri fólkakirkjuna, um so er, at læran hjá hesum trúarsamfelag ger tað til ein samvitskuspurning fyri foreldrini, at børn teirra út í æsir fylgja viðkomandi ásetingum.
§ 63. Nýtsla av skúlans hølum til annað endamál enn skúlans undirvísing eigur bert at vera í tann mun, tað er í sambæri við skúlans tørv. Avgerð hesum viðvíkjandi tekur kommunustýrið eftir at hava fingið ummæli frá skúlastýrinum og námsfrøðiliga ráði skúlans. Gerst tað ein spurningur, hvørt nýtslan av skúlahølum stríðir ímóti skúlans tørvi, skal málið verða lagt fyri landsstýrismannin til endaliga avgerð.
Stk. 2. Skúlamyndugleikarnir á staðnum skulu lata øll tey høli, sum ríkis- og landskassi hava latið byggistudning til, vera tøk at nýta til undirvísing og upplýsing, ið boðin verður fólki í økinum eftir reglum, landsstýrismaðurin ásetur.
§ 64. Tey grundstykki, ið neyðug eru at útvega til undirvísingarlig endamál av einum og hvørjum slag, kunnu fáast við ognartøku.
Stk. 2. Ognartøkan verður framd eftir teimum reglum, sum settar eru í lóg nr. 69 frá 7. mai 1881.
§ 65. Tey rættindi, ið við lógini eru veitt foreldrum, eigur tann ella teir persónar, ið hava foreldramyndugleikan. Næmingar, ið ikki eru undir foreldramyndugleika, hava sjálvir hesi rættindi.
Stk. 2. Undantikið spurninginum um, nær skúlagongdin byrjar, og hvussu leingi hon varir, kann skúlin halda tann, ið stendur fyri húskinum, næmingurin hoyrir til, vera heimilaðan at fremja atgerðir hansara, ið hevur foreldramyndugleikan.
§ 66. Við atliti at teimum meginreglum, sum galdandi eru fyri skúlastýri, smb. §§ 50, 52, 53 og 54, er landsstýrismanninum heimilað at gera reglur viðvíkjandi skúlastýrum o.ø. í almennum undirvísingarstovnum undir landinum, sum undirvísa næmingar í fólkaskúlaaldri, smb. eisini § 4, 4. stk.
§ 66 a. 6) Ognirnar hjá Færø Amts Skolefond verða lagdar í sjálvsognargrunn, hvørs endamál er at veita granskingarstyrk til verkætlanir í námsfrøði innan fólkaskúlaøkið. Landsstýrismaðurin ásetir reglur fyri grunnin.
Kapittul 11
Ásetanir um, nær lógin fær gildi og um bráðfeingisreglur o.a.
§ 67. Lógin fær gildi 1. august 1998, smb. tó 2. - 4., 7. og 8. stk. Samstundis fer løgtingslóg nr. 21 frá 22. mars 1979 um fólkaskúlan, sum seinast broytt við § 1 í løgtingslóg nr. 67 frá 20. mai 1996 um broyting í ymiskum løgtingslógum um undirvísing úr gildi, smb. tó 5. og 6. stk.
Stk. 2. Tær reglur, sum ásettar eru í 5. kapitli, fáa gildi 1. januar 1998.
Stk. 3.4) Ásetingin í § 5, stk. 2, nr. 2 viðvíkjandi lærugreinini náttúra/tøkni í 4.-6. flokki verður sett í gildi eftir trimum árum, soleiðis at byrjað verður í 4. flokki, 5. flokki og 6. flokki ávikavist 1. august 1999, 1. august 2000 og 1. august 2001.
Stk. 4. Ásetingin í § 14, 5. stk. um verkætlanaruppgávuna fær gildi 1. august 2000.
Stk. 5. Ásetingarnar í §§ 18, 19, 20 og 21 í løgtingslóg. nr. 21 frá 22. mars 1979 um fólkaskúlan, sum seinast broytt við § 1 í løgtingslóg nr. 67 frá 20. mai 1996 um broyting í ymiskum løgtingslógum um undirvísing, verða í gildi, til teir næmingar, sum byrja í 9. og 10. flokki skúlaárið 1998/99, hava havt høvi at fara til fráfaringarroynd fólkaskúlans og víðkaða fráfaringarroynd fólkaskúlans.
Stk. 6. 4) Teir í § 31, stk. 2 nevndu sáttmálar eru í gildi til 1. januar 2001, tá nýggir sáttmálar verða settir í gildi.
Stk. 7. 4) Reglur, sum eru gjørdar við heimild í lóg nr. 21 um fólkaskúlan frá 22. mars 1979, sum seinast broytt við § 1 í løgtingslóg nr. 67 frá 20. mai 1996 um broyting í ymiskum løgtingslógum um undirvísing, eru í gildi, til tær verða loystar av nýggjum reglum, sum verða gjørdar við heimild í hesi lóg.
Stk. 8. 4) 6) Ásetingarnar í §§ 46 - 56 fáa tó gildi 1. august 2001. Samstundis fara úr gildi §§ 7-16 í løgtingslóg nr. 58 frá 2. oktober 1978 um skúlafyrisiting, sum seinast broytt við løgtingslóg nr. 55 frá 20. mai 1996. Skeiðið sum skúlanevndirnar sum valdar vóru 3. desember 1996 verður longt til 1. august 2001.
Stk. 9. 4) Ásetingarnar um heimildir hjá skúlastýrum í hesi lóg fáa tó gildi frá 1. august 2001.
Stk. 10. 3) Foreldraumboðini í verandi skúlastýrum halda fram í skúlastýrinum til 31. desember 2008.
1) Broytt viđ lřgtingslóg nr. 64 frá 7. juni 2007, har § 2 er soljóđandi: " Stk. 1. Henda lřgtingslóg kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjřrd. Stk. 2. Í § 1 nr. 11 kemur § 14, stk. 5 í gildi 1. august 2007. Stk. 3. Í § 1 nr. 11 kemur § 14, stk. 2 og 3 í gildi 1. august 2009.
2) Broytt viđ lřgtingslóg nr. 67 frá 26. mai 2011, har § 2 er soljóđandi: "Hendan lřgtingslóg kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjřrd. Stk. 2. Tó fáa ásetingarnar í § 1. nr. 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 og 12 gildi 1. august 2011"
3) Broytt viđ lřgtingslóg nr. 53 frá 9. mai 2005, har § 2 er soljóđandi: "Henda lřgtingslóg kemur í gildi 1. august 2005. § 1, nr. 6 kemur í gildi 1. januar 2006 og § 1, nr. 1, 2 og 3 koma í gildi 1. august 2006.
4) Broytt viđ lřgtingslóg nr. 46 frá 10. mai 1999.
5) Broytt viđ lřgtingslóg nr. 34 frá 28. apríl 2009, har § 2 er soljóđandi: "Henda lřgtingslóg kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjřrd. Stk. 2. Varakommunustýrisumbođ sbrt. § 50, stk 2, nr. 1) og § 50, stk. 3 skulu í verandi valskeiđi veljast í seinasta lagi ein mánađ eftir, at lógin er komin í gildi."
6) Broytt viđ lřgtingslóg nr. 128 frá 22. desember 2000.


c: text/html

text:
ISBN
ISBN stendur fyri International Standard Book Number, sum merkir Millumtjóða StandardBókaNummar. Einhvør bókaútgáva fær tillutað eitt 13-siffrað tal at eyðmerkja hana við. Landsbókasavnið er føroysk ISBN-skrivstova og umsitur okkara landaøki í samstarvi við Internationa ISBN Agency í London. Laura Vinther, leiðari á Tjóðbókaskránni, stendur fyri umsitingini av føroyska ISBN.
Innihaldsyvirlit
Alment[rætta | rætta wikitekst]
Í 1967 settu bókahandlar og útgevarar í Bretlandi í gildi eina skipan við einum 9-siffraðum SBN (Standard Book Number), sum varð brúkt fram til 1974. Í 1970 kom í gildi ein felags avtala millum flestøll lond í heiminum um eitt 10-siffrað ISBN. Bretska SBN kundi gerast um til ISBN við at seta eitt 0 frammanfyri.
Fyrst í 21. øld varð avgjørt, at ISBN skuldi gerast til at part av tí meiri umfatandi skipanini EAN, og síðani 1. januar 2007 hevur ISBN tí verið 13-siffrað. Tað gamla ISBN-10 kundi gerast um til ISBN-13 við at seta 978 frammanfyri og rokna tað síðsta talið av nýggjum eftir reglunum hjá EAN. Nýggj ISBN kunnu eisini byrja við 979, men tá er fjórða siffurið ikki 0, tí at bólkurin 979-0- er tillutaður ISMN.
Eftir at tað 13-siffraða ISBN er sett í gildi, hevur ein bókaútgáva sama EAN og ISBN, tó við tí muni at EAN hevur hvørki bindistrikur ella millumrúm. T.d. hevur bókin Fiskar undir Føroyum ISBN 978-99918-0-483-5 ella 978 99918 0 483 5 og EAN 9789991804835. Eftir gomlu skipanini hevði bókin havt ISBN 99918-0-483-8.
Taláseting[rætta | rætta wikitekst]
ISBN hevur 5 talbólkar (fyrr 4). Annar, triði og fjórði bólkur hava til samans 9 siffur, men hvør bólkur sær kann hava ymiskt tal av siffrum. Teir 5 bólkarnir verða skildir sundur við bindistrikum ella millumrúmum.
- EAN bólkanummar 978 ella 979
- Málbólkanummar- ella landabólkanummar
- Útgevaranummar
- Útgávunummar
- Eitt 1-siffrað eftirlitstal
Bólkanummar[rætta | rætta wikitekst]
Her eru nøkur dømi um bólkanummur. Ein fullfíggjaður listi er at finna á ensku wikipediuni.
ISSN[rætta | rætta wikitekst]
Periodika, herundir tíðarrit, verða merkt við einum ISSN.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
21. juli
21. juli er dagur 202 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 203 um skotár er). 163 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2013 - Ein ferðsluvanlukka á Sandavágshálsi kravdi trý mannalív sunnumorgun, stutt eftir at flogfarið hjá Atlantic var komið av Bermuda. Tveir doyðu á staðnum og ein doyði seinni sama dag á Landssjúkrahúsinum. Teir tríggir ið lótu lív vóru: Viljormur Gregoriussen, 51 ár, Høgni Carlsson, 48 ár báðir úr Havn og Hans Mortensen, 55 ár, av Argjum. Viljormur og Høgni høvdu verið á Oyggjaleikunum á Bermuda, har døturnar hjá Høgna spældu badminton og vunnu heiðursmerki fyri Føroyar, teir vóru leiðarar hjá føroyska badmintonlandsliðnum á Bermuda. Hans Mortensen koyrdi hýruvognin.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1951 - Robin Williams, amerikanskur sjónleikari
- 1983 - Eivør Pálsdóttir.


text:
Venceslaus Ulricus Hammershaimb
Venceslaus Ulricus Hammershaimb (25. mars 1819 í Sandavági - 9. apríl 1909 í Keypmannahavn). Hann er kendur sum faðirin at skriftmáli føroyinga. Foreldur: Jørgen Frantz Hammershaimb og Armgarð Maria Egholm. Gav í 1854 fyrstu føroysku mállæruna út og gjørdi ta nýggju rættskrivingina. Gjørdist í 1855 prestur í Kvívík. Gjørdist í 1862 prestur á Nesi í Eysturoy, próstur frá 1867. Her lat hann í 1863 nýggjan prestagarð byggja, sum konan hevði tekna. Sat á løgtingi 3 skeið. Flutti í 1878 við konuni til Danmarkar at búgva. Í Sandavági varð minnisvarði reistur í 1919, V.U. Hammershaimb til heiðurs.
V. U. Hammershaimb var prestur og próstur í Føroyum. Hann flutti í 1878 til Danmarkar, har hann doyði 8. apríl í 1909, júst fyltur 90 ár.
Tað var hann, sum skapti okkum skriftmálið so at siga í sama líki, sum vit kenna tað í dag, og hann eigur soleiðis stóra æru fyri, at føroyingar varðveittu skriftmálið. Vit hoyra ofta sagt, at tað var V. U. Hammershaimb, sum gav okkum bókstavin Ð, og rætt er tað. Við íblástri frá vinmanni sínum, Jóni Sigurðssyni, professara og málfrøðingi úr Íslandi, kom hann við hugskotinum um etymologiska stavsetingarháttin, har vit fara aftur til frummálið, heldur enn at skriva málið soleiðis, sum tað verður framborið.
Hammershaimbsættin er gomul í Føroyum. Fyrstur í Føroyum av hesi ætt var langabbi V. U. Hammershaimb, Jørgen Frants de Hammershaimb, sum var føddur í Keypmannahavn 31. oktober í 1688. Hann starvaðist hjá Gablunum og kom soleiðis til Føroya at verða fúti í 1723. Hann giftist sama ár við danskari konu, og fingu tey tvey børn.
Konan doyði tíðliga, og tá giftist Jørgen Frants de Hammershaimb uppaftur við Elisabeth Christine Samuelsdatter, dóttir Samuel Pedersen Lamhauge, løgmann, í Nýggjustovu í Havn. Tey fingu 13 børn – og eitt teirra var V. U. Hammershaimb, sum eisini var fúti. Hann fekk sonin Jørgen Frants Hammershaimb, sum var Føroya síðsti løgmaður, áðrenn Løgtingið varð niðurlagt í 1816. Jørgen Frants giftist eisini í Nýggjustovu í Havn, eins og abbin – við Armgard Mariu Egholm, og fingu tey bæði sonin Venselslaus Ulricus Hammershaimb, og dótrina Marie Louise Hammershaimb, sum var ógift.[1]
Føroyska tíðarritið Vencil, sum er komið út tvær ferðir um árið síðan 2006, er uppkallað eftir Vencil Ulricus Hammershaimb.[2]
Útgivið[rætta | rætta wikitekst]
- 1848 - Meddelelser fra en Rejse paa Færøerne 1847 — 48
- 1848 - Óluvu kvæði med Melodi optegnet af H. Rung
- 1848 - Færøiske kvæder henhørende til Hervarar Saga
- 1850 - »Færøiske folkesagn» (16 í tali), »Færøske ordsprog« (527 í tali), »Færøske talemaader« (78 orðafelli) og »Færøske skikke og lege« (7 dømi).[3]
- 1850 - »Barneviser og Ramser« (15 í tali)
- 1850 - »Færøske Gaader« (72 í tali)
- 1850 - »Færøske Folkesagn« (6 í tali).
- 1852 - Færøske Kvæder, København; 2. útgáva, Føroyar 1969
- 1891 - Færøsk Anthologi I. Tekst samt historisk og grammatisk Indledning, København; 2. útgáva, Tórshavn 1969
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Eirikur Lindenskov, Sosialurin, 8. apríl 2009
- ↑ Vencil.wordpress.com Hvar er rák? - Ummæli í Dimmalætting/Skáanum 27. oktober 2006. Kinna Poulsen hevur skrivað.
- ↑ Snar.fo


text:
Eysturríki
Eysturríki er lýðveldi í Evropa. Í ein norðan hevur Eysturríki mark við Týskland og Kekkia, eystan við Slovakia og Ungarn, sunnan við Slovenia og Italia og vestan við Sveis og Liktinstein. Wien er høvuðsstaður Eysturríkis, og aðrir stórir býir eru Graz, Linz og Salzburg. Landið hevur umleið 8,5 mió. íbúgvar, og høvuðsmálið er týskt. Í langar tíðir var tað eitt av høvuðslondunum í Evropa. Keisarin i Eysturríki ráddí bæði fyri Ungarn, Kekkia, Slovakia, stórum parti av Jugoslavia og stórum parti av Póllandi. Aftan á Fyrra heimskriggið misti Eysturríki øll hjálondini. Í Seinna heimskrignum vóru summir býirí Eysturriki illa skaddir, og landið varð eftir tað, at kriggið endaði, hersett av teimum sameindu.
Innihaldsyvirlit
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Stýrismátin i Eysturríki er lýðveldi við einum forseta á odda.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Landbúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Eysturríki hevur frá gamlari tíð verið eitt búnaðarland, og enn livir nógv av fólkinum av jørðini. Á slættlendinum velta teir hveiti, rug, havra, mais og røtur; summir bøndur hava víngarðar. Neytahaldið er stórt. Nógvastaðni í hálendinum ber ikki so væl til at velta korn, men bøurin er grasgóður, so bøndurnir hava lagt seg eftir neytahaldi í staðin. Nógv av fólkinum, sum býr millum fjøllini, livir eisini av at fylgja ferðafólki ella arbeiðir á gistingarhúsum. Í summum bygdum gera teir træmyndir, dukkur o. a. at selja teimum fremmandu.
Ídnaður[rætta | rætta wikitekst]
Jarnmálmur er í landinum, men lítið og einki kol; harafturímóti eru nógv stór elverk, so bæði tok og ídnaðarvirkir verða drivin við elmegi. Teir selja eisini streym út av landinum. Nærhendis Wien hava teir funnið olju, og hesar oljukeldurnar eru nú millum tær mest gevandi í Evropa. Ídnaðarvirkír eru nógv. Tað mesta, ið gjørt verður, er jamvara, men teir veva eisini nógv toy.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Fólkið í Eysturríki er nær skylt við tað týska, og málið er týskt. Mesta av fólkinum er kalolikkar.
Átrúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Í januar 2011 vóru næstan 90 000 færri fólk limir í teirri katólsku kirkjuni í Eysturríki enn í 2010, og so nógv fólk eru ikki farin úr kirkjuni eftir einum ári síðani Seinna heimsbardaga. Kirkjumyndugleikarnir ivast ikki í, at tað eru nær nógvu frásagnirnar um kynsligan ágang í katólsku kirkjuni víða um heimin, sum hava fingið fólk at venda kirkjuni bakið.[tørvar keldu]
Søga og mentan[rætta | rætta wikitekst]
Eysturríki var einaferð miðdepil í stóra keisaraveldinum Esturríki-Ungarn. Í 1918 gjørdist Eysturíki sjálvstøðugt ríki. Vestari og mittasti partur í Eysturríki eru fjallalendi, men so lækkar landið so líðandi norðureystur á fruktagóða láglendið. Uppi í líðunum ganga neyt, seyður og geitir á biti, og fyri norðan er gott korn- og fruktlendi. Eysturríki er væl ment ídnaðarland, ið ger jarn, stál, maskinur og evnafrøðilig evni. Landið fór upp í ES í 1995. [tørvar keldu]


text:
Public service
Public service merkir orðarætt "almenn tænasta". Hetta hugtakið verður nýtt til at lýsa tær skyldur og uppgávur, sum almennir miðlar hava mótvegis statinum og fólkinum, samfelagið. Men tað er ikki semja um, hvat public service í grundini merkir, og hvat tað skal brúkast til. Í Føroyum hevur Kringvarp Føroya ein public service sáttmála við Mentamálaráðið.[1]
Ymsir týdningar av public service[rætta | rætta wikitekst]
- Stuðla fólkaræði og útbúgva fólkið
- Menna fólkið mentunarliga og uppdraga tað
- Intigrera fólkið tjóðskaparliga og mentunarliga
- Tað breiða og tað smala
Fjølmiðilin skal framleiða tilfar, sum er so mikið breitt at flest fólk møguligt síggja tað, samstundis sum tilfar skal framleiðast, sum ikki verður framleitt á tí fría marknaðinum.
Populistiskt public service[rætta | rætta wikitekst]
Framleidda tilfarið skal vera eitt alternativ til miðlarnar, sum ikki eru bundnir av public service. Fólkið er brúkarar í marknaði, har nógv er at velja ímillum. Tí skal public service miðilin gera tilfarið so tiltalandi sum møguligt. Ofta uppá ein undirhaldandi máta.


text:
Aðalfundur Sameindu Tjóða
Aðalfundurin er eitt slag av heimstingi. Øll limalondini sita á aðalfundinum, og hvørt landið, líka mikið hvussu stórt ella lítið tað er, hevur eina atkvøðu. Samtyktir hjá aðalfundinum verða gjørdar við vanligum meiriluta, tó krevja upptøkur av nýggjum limalondum og tilráðingar um frið og trygd tveir triðingar í atkvøðumeiriluta. Aðalfundur Sameindu Tjóða hittist á hvørjum ári, vanliga frá september til desember [1]. Avgerðir, sum aðalfundurin tekur, binda ikki limalondini løgfrøðiliga, men tær verða mettar at hava stóran týdning fyri støðutakan til mál í altjóða politikki, eins og tær ofta verða mettar at verða moralskt bindandi.
Aðalfundurin hevur seks høvuðsnevndir:
- Fyrsta nevnd: Avvápnan og altjóða trygd.
- Onnur nevnd: Búskapar viðurskifti og fíggjarlig viðurskifti.
- Triðja nevnd: Almanna, hjálpar og mentanarlig viðurskifti.
- Fjórða nevnd: Serpolitisk viðurskifti og hjálandaavtøka.
- Fimta nevnd: Fyrisiting og fíggjarlóg.
- Sætta nevnd: Lógarviðurskifti.
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
Dótturfelagsskapir : Altjóða verkamannafelagsskapur Sameindu Tjóða (ILO) | Undirvísingar-, Vísinda- og Mentanarstovnur Sameindu Tjóða (UNESCO)
Barnagrunnur Sameindu Tjóða (UNICEF) | Matvørufelagsskapur Sameindu Tjóða (WFP) | Heilsufelagsskapur Sameindu Tjóða (WHO)
Høvuðsstovnar: Aðalsfundurin • Trygdarráðið • Búskapar- og Almannamálaráðið • Altjóða Dómstólurin • Aðalskrivstovan • Tilsjónarráðið


text:
Pyromania (útgáva)
Pyromania er triðja studio útgávan hjá bretska tung málms bólkinum Def Leppard, sum kom út í 1983. Hetta førdi bólkin tvørtur um Norðuramerika og Japan, og plátan seldi omanfyri 10 mió. eintøk bara í Amerika. Phil Collen var nýggjur gittarleikari í bólkinum og Robert John "Mutt" Lange framleiddi hana.
Útgávan var partvís bandað við upprunaliga gittarleikaranum Pete Willis, hvørs rútmu gittarar og bakgrunds røddir eru at hoyra á øllum løgunum. Sum teir vóru komnir væl inn í upptøkurnar, bleiv Willis blakaður úr bólkinum, orsaka av alkohol misnýtslu og Phil Collen kom í hansara stað, og spældi gittar soloir og tað av gittarum, sum annars restaði í. Á uppruna plátuhúsanum sást Willis í bakgrundini á myndini av sangaranum Joe Elliott. Sum nýggjur limur í bólkinum fekk Collen sína egnu mynd. Tónleikaútgávan er sermerkt av intensivu framleiðsluni hjá Lange. Mike Shipley sigur at bandið á spolibandupptakaranum koyrdi 20 tímar dagliga í 13 mánaðir.
Tríggir sangir frá Pyromania, "Photograph", "Rock of Ages", og "Foolin'", blivu Top 40 singlir í USA, orsakað av popularitetinum á MTV.
Sangurin " Rock! Rock! Till You Drop" er við í filminum Rock Star frá 2001. Í 2004, var Pyromania nr. 384 á Rolling Stone's 500 Greatest Albums of All Time. Ein digitalt remastrað útgáva av Pyromania kom út 8. juni í 2009, saman við live fløguni "Live LA Forum - September 11th 1983".


text:
Málføri
Málføri verður ofta eisini umtalað sum dialektir. Hugtakið verður nýtt at lýsa ymiskleikarnar í, hvussu eitt mál verður tosað ymsastaðni innan eitt landaøki, ofta avmarkað av landamørkum. Málføri fevnir um geolekt, sosiolekt og kronolekt. Geolekt er málføri, sum er knýtt at ávísum øki í landinum. Sosiolekt er málføri, sum er knýtt at ávísum sosialum bólki, til dømis einum vinabólki ella ávísum frítíðarvirksemi. Kronolekt er málføri, sum er knýtt at aldri, t.v.s. at munur kann vera á, hvussu ung og gomul tosa. Í ymisku málførunum er eisini eitt fjølbroytni. Samanhangið, ella samteksturin, sum vit brúka málið í, ávirkar bæði talað og skrivað mál. Í einari formligari støðu – bæði í talumáli og skriftmáli – hava vit lyndi til at tosa “fínari” og brúka eitt meira skipað talumál ella skriva rættari, enn tá ið støðan er óformlig.
Í Føroyum finnast nógv ymisk staðbundin málføri, til dømis suðuroyarmál, sandoyarmál, nólsoyarmál, havnarmál, eysturoyarmál, vágamál og norðoyamál.
Føroysk málføri[rætta | rætta wikitekst]
Í Føroyum hava vit nógv ymisk staðbundin málføri (geolektir). Fólk hava búð í smærri og størri bygdum kring oyggjarnar, og samskiftið við onnur enn tey í somu bygd hevur verið avmarkað. Harafturat nærkast vit 20. øld, áðrenn vit fáa eitt føroyskt skriftmál, sum er felags fyri øll staðbundnu málførini. Hetta hevur givið sera góð gróðrarlíkindi hjá ymiskum staðbundnum geolektum at spretta fram. Í dag hava vit ikki hesar avmarkingar; samferðslukervið og útbreiðslan av miðlum gera, at fólk samskifta og ferðast nógv kring landið, og ymisku staðbundnu málførini hoyrast um alt landið. Í høvuðsheitum kunnu vit býta landið í seks ymisk málførisøki:
- Vágamálføri
- Norðurstreymoyar- og eysturoyarmálføri
- Norðuroyarmálføri
- Suðurstreymoyarmálføri
- Sandoyarmálføri
- Suðuroyarmálføri
Eyðkennini fyri ymisku staðbundnu málførini eru ymisk. Eitt sera týðiligt dømi er munurin á, hvat persónsfornavn verður brúkt. Í meginpartinum av landinum verður sagt "eg" í fyrsta persóni, eintali, "vit" í fyrsta persóni, fleirtali, og "tit" í øðrum persóni, fleirtali. Men flestu suðuroyingar siga ístaðin "jeg" (úttalast "je"), "okur" og "tykur", tósiga sumbingar og lopransfólk "eg". Aðrir týðiligir munir eru at hoyra í sjálvari ljóðskipanini, har sama ljóðið hevur ymiska úttalu kring landið. Talan er um ymiska úttalu av tvíljóðinum   og sjálvljóðunum   og  .
Tað er ein definitiónsspurningur, hvussu nógv skal til fyri at avmarka eitt málføri. Kann man til dømis tosa um ymisk málføri í Sørvági og í Sandavági?
Isoglossar[rætta | rætta wikitekst]
Til ber at tekna linjur á einum føroyakorti, hvar mørkini ganga millum ymisk málførafyribrigdi. Hesar linjur kallast eisini isoglossar.
Isoglossurin fyri úttaluna av ó sum ávikavist /ou/ og /au/ gongur gjøgnum Nólsoyarfjørð. Isoglossurin fyri nýtsluna av vit ella okur gongur millum Stóra Dímun og Suðuroy.


text:
Undrið FF
Undrið FF er eitt fótbóltsfelag úr Tórshavn, sum varð stovnað í 18. januar 2006. Felagið hevur havt lið í 3. deild hjá monnum, síðan felagið varð stovnað. Í 2010 hevði felagið tvey lið í 3. deild og eitt kvinnulið, sum leikti á hálvum vølli. Tað eina av 3. deildarliðunum vann deildina og flutti upp í aðru deild.[1]
Tá felagið varð stovnað í 2006 var navnið Undri uttan Ð. Tað var uppkallað eftir høvuðsstuðlinum hjá felagnum, "Undri sápa". Í 2010 fekk felagið nýggjan stuðul, og so varð navnið endurnýggjað, soleiðis at Undrið kom at enda við Ð.[2]


text:
Aalborg
Aalborg (Ålborg) er ein býur í Norðurjútlandi í Danmark. Í býnum búgva 109.092 fólk, um Nørresundby verður taldur við, so er íbúgvaratalið 126.556, hetta fólkatalið ger Aalborg til tann fjórðstørsta býin í Danmark. Í Aalborg kommunu búgva 201.142 (2012)[1], hetta ger kommununa til ta trið størstu kommunu í Danmark, næst eftir Keypmannahavn og Århus. Hin 1. januar 2007 legði Aalborg kommuna saman við grannakommununum Hals, Nibe og Sejlflod.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Søgan hjá Aalborg býi fer meira enn 1000 ár aftur í tíðina. Alabu er tað fyrsta kenda navnið fyri Aalborg, tað er skrivað á pengamyntir sum eru frá 1040-árunum. Býurin fekk keypsrættindi í 1342.
Áðrenn Víkingatíð[rætta | rætta wikitekst]
Hildið verður, at býurin varð bygdur í Víkingatíðini, men prógv eru funnin um at fólk hava búð har í nógv longri tíð enn so. Orsøkin til at býurin er har ið hann er, er tann at staðið er eitt gott stað at ferðast yvir um Limfjørðin, sum er smalur á hesum staði, umframt at her vóru góðir havnamøguleikar har ið áin Eysturá (Østerå) rennur út í fjørðin.[2] Í Jarnøldini lógu fleiri bygdir á fleiri av kritheyggjunum, har núverandi Aalborg er bygdur. Teir týdningarmesti av hesum heyggjum vóru Lindholm Høje, Tranders og Hasseris. Á Lindhólm Heyggjunum er eitt gravarstað, sum var í nýtslu tíðarskeiðið 400 e.Kr. til 1000 e.Kr. enn sjónligt.
Víkingatíðin[rætta | rætta wikitekst]
Hildið verður, at tann fyrsta staðsetingin á Aalborg var við munnan á Eysturánni við Limfjørðin, í tí økinum har ið gøturnar Algade og Boulevarden møtast í dag. Áin virkaði sum havn eins og áir gjørdu í øðrum býum á handilsstøðum í Danmark í Víkingaøldini. Undir teimum eldstu húsunum hevur man funnið spor eftir landbúnaði. Eftir øllum at døma hevur ein bygd verið her frá umleið ár 800 e.Kr.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Aalborgkommune.dk
- ↑ Bergman Møller (2000) s. 38


text:
Arlington
Arlington er eitt fylki í amerikanska lutstatinum Virginia. Í fylkinum búgva umleið 260 000 fólk. Tað liggur beint yvir av Potomacelva úr Washington DC. Landøkið var upprunaliga partur av DC, men varð Virginia afturgivið í 1847. Arlinton fylki er við einum landøki á 67,3 ferkilometrar hitt minsta fylkið í øllum USA landafrøðiliga.
Í fylkinum liggur millum annað Pentagon og Arlingtons Tjóðargravlund. Arlington kirkjugarðurin er ein hermannakirkjugarður, har allir hermenn eru grivnir síðan Amerikanska Borgarakríggið í 1861-1865. Seinasta kríggið er tað í Afghanistan og Irak, og tey falnu í hesum krígnum liggja í einari serligari deild, har teirra kæru koma at minnast tey falnu og fyri at hitta onnur, sum hava fingið somu lagnu.


text:
Swahiliskt mál
Swahiliskt mál ella Kiswahiliskt[2] er eitt Bantu mál og móðurmál hjá Swahili-fólkunum. Nógv av fólkunum ið búgva í regiónini við Stóru vøtnini í Afrika og í øðrum pørtum av landsynningsafrika, eitt nú í londunum Tansania, Kenja, Uganda, Ruanda, Burundi, Mosambik og Fólkaræðiliga Lýðveldinum Kongo tosa swahiliskt. Komoriskt mál, ið verður tosað á Komorosoyggjunum, verður til tíðir mett at vera eitt swahili málføri (dialekt).
Hóast bert umleið 5 milliónir fólk tosað swahili sum sítt móðurmál,[3] so verður tað nýtt sum eitt lingua franca í stórum parti av Landssynningsafrika. Talið av fólkum ið duga at tosa swahiliskt fer uppum 140 milliónir.[4] Swahili er tjóðarmál ella almennt mál í fýra londum: Tansania, Kenja, Uganda og Fólkaræðiliga Lýðveldið Kongo. Swahiliskt er eisini eitt av almennu málunum í Afrikasamveldið.
Nøkur swahilisk orð koma úr arabiskum gjøgnum teir arabiskt talandi muslimsku íbúgvarnir við Swahilistrondina. Í swahiliskum finnast eisini fremmandaorð úr hesum málum: týskum, portugisiskum, enskum, hindi og fronskum, hesi eru komin gjøgnum samband við imperialistar, handilsfólk, trælahandlarar, trúboðarar og onnur tær seinastu fimm øldirnar.
Mállæra[rætta | rætta wikitekst]
[rætta | rætta wikitekst]
Eins og í øðrum bantumálum eru navnorð í swahili uppbýtt í flokkar, í swahlisk føll 14: seks flokkar í eintal og fleirtal, ein flokk fyri verbala infinitiv sum verður brúkt sum navnorð, og tað og navnorðið mahali "pláss".
Orð ið byrja við m- í eintal og wa- í fleirtal benda á animat navnorð, serliga menniskju. Dømi er mtu, 'persónur' (fleirtal watu), og mdudu, 'insekt' (fleirtal wadudu). Ein flokkur við m- í eintal men mi- í fleirtal vísa ofta til plantur, sum til dømis mti 'træð', miti træð (fleirtal). Infinitiv av sagnorðinum byrjar við ku-, til dømis kusoma 'at lesa'. Aðrir flokkar eru verri at flokka. Orð sum í eintal byrja við ki- fáa í fleirtal vi-. Hesi benda ofta á tól (verktoy) og onnur ting. Henda alternering ki-/vi- verða ofta brúkt til lániorð har ki- upprunaliga var ein partur av rótini, sum vitabu "bøkur" úr kitabu "bók" (úr arabiskum kitāb "bók"). Hesin flokkur inniheldur eisini nøvn á málum (sum navnið á málinum Kiswahili), og diminutivir, sum verður sæddur sum ein fráskildur flokkur í eldri støðum av bantumáli. Orð ið byrja við u- eru ofta abstrakt og mangla fleirtal, til dømis utoto 'barndómur'.
Ein fimti flokkur byrjar við n- ella m- ella ongum, og er eins í fleirtal. Ein annar flokkur hevur ji- ella onki prefix í eintal, og ma- í fleirtal. Hesin flokkur verður ofta brúktur til augmentativ. Tá ið navnorðið sjálvt ikki vísir klárt hvønn flokk ið tað hoyrir til, so ger ískoyti hjá orðinum tað. Lýsingarorð og rokniorð fáa vanliga navnaorð-forstavilsi (prefiks), og sagnorð fáa eina aðra røð av forstavilsum.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.mylionking.com/characters/
- ↑ Oxford English Dictionary
- ↑ Bók: African folklore: an encyclopedia, eftir: Philip M. Peek og Kwesi Yankah, útgivið ár 2004, Forlag: Taylor & Francis, ISBN 0-415-93933-X, síða 699
- ↑ Irele 2010


text:
Just next to bus and ferry terminal; nice view from roof terrace; good restaurant; friendly staff.
Cedric, Switzerland
Vælkomin
Hotel Hafnia liggur væl fyri í býarinnar hjarta.
Her er alt á einum stað. Her er møguleiki fyri fundum, ráðstevnum og veitslum í okkara hølum við allari útgerð tøkari. Restaurant Hafnia bjóðar Gourmet Menu har tú setur saman tína egnu matskrá. Á Kafe Kaspar kunnu gestir okkara hugna sær og njóta lættar rættir í einum nýmótans umhvørvi.
Okkara kømur og fundarhølir eru raðfest við 4 stjørnum. Allir okkara gestir fáa ókeypis tráðleyst internet. Vit vilja gera okkum ómak, so vitjanin á Hafnia verður so góð sum til ber. Verið hjartaliga vælkomin á Hotel Hafnia.
Okkara kømur og fundarhølir eru raðfest við 4 stjørnum. Allir okkara gestir fáa ókeypis tráðleyst internet. Vit vilja gera okkum ómak, so vitjanin á Hafnia verður so góð sum til ber. Verið hjartaliga vælkomin á Hotel Hafnia.
Myndasavn
Kort
Vís kort


text:
Argentina
Argentina (Spanskt: República Argentina) er eitt land í Suðuramerika. Í vestri hevur Argentina mark við Kili, í norðri við Paraguei, Bolivia og Brasil, í eystri við Uruguei. Høvuðsstaður er Buenos Aires, og londinum hevur umleið 40 millionar íbúgvar.
Argentina hevur kravt rættin til Falklandsoyggjar síðan bretar hertóku tær í 1833. Í 1982 gjørdi argentisk herdeild innrás á oyggjunum, men varð rikin aftur av bretum eftir kríggj í tveir mánaðir.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Tann 24. mars 1976 tók herurin í Argentina valdið við eitt kvett og fór undir at forfylgja politiskum mótstøðufólkum við harðari hond. 30 000 fólk vórðu dripin ella hvurvu. Tjúgu ár seinni stovnaðu synir og døtur hjá teimum horvnu felagið Hijos, sum stríðist fyri at fáa tey, sum høvdu ábyrgdina av drápunum at standa til svars fyri sínar gerðir. Hernaðarstýrið hevði vanrøkt landið. Búskapurin lá í skeljum, og royndirnar hjá Alfonsin at endurreisa hann miseydnaðust. Í 1989 var javnan ófriðarligt, tí at mattrot var, og virðisminkanin var 200 % um mánaðin. Í mai 1989 varð Peronisturin Carlos Menem (f. 2. juli 1930) valdur at taka við eftir Alfons. Hann setti strong búskapartiltøk í verk, seldi tjóðarrikin ídnaðarvirki og mangt annað, ið tyngdi búskapin. Menem varð aftur valdur sum forseti í 1995.
Meðan Alfonsin var forseti, vórðu mangir oddamenn fyri gamla hernaðarstýrinum ákærdir fyri at hava brotið mannarættindini. Fleiri kvettroyndir vórðu gjørdar ímóti Alfonsin sum hevnd fyri, at hann dró mangar teirra til svars, tá ið hernaðarstýrið hevði valdið.
Í mong ár hevði Argentina kravt yvirvaldsrættin yvir Falklandsoyggjum, har bretar ráða, og í 1982 tóku argentinskar herdeildir oyggjarnar. Eftir stutt, men hart kríggj, tóku bretar oyggjarnar aftur. Forsetin í Argentina, Galteri herovasti, legði frá sær, og stutt eftir loyvdi hernaðarstýrið størri frælsi. Politiskar rørslur fingu loyvi at virka og í 1983 varð frælst val í landinum. Og á fyrsta sinni í 17 ár tók ein fólkavald stjórn við valdinum í landinum. Nývaldi forsetin, Raúl Alfonsin (f. 13. mars 1927), setti strong búskapartiltøk í gildi til tess at vinna á ovurstóru virðisminkanini.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Fyri aðru ferð í 13 ár hevur Argentina ikki hildið krøvini um at rinda aftur statslánsbrøv til íleggjararnar, og tað er orsøkin til at Standard & Poor’s í juli 2014 metti landið at vera farið á húsagang. Talan er um eina lutfalsliga lítla upphædd upp á $539 milliónir dollarar í rentum – umleið tríggjar milliardir krónur – sum amerikanski hægstirættur hevur avgjørt skuldi verið goldið á midnátt. Dómstólurin staðfesti, at Argentina ikki kann rinda pengar til teir íleggjarar, sum vóru við í skuldarsaneringini, uttan eisini at rinda til teir íleggjarar, ið sýttu fyri at vera við í avtaluni. Málið var fyri í amerikanskum dómstólum, tí at lánsbrøvini vórðu útskrivað sambært amerikanskari lóg. Í 2002 fór Argentina eisini á húsagang. Tá fekk landið eina skuldarsanering - ta størstu av slíkum slag, sum nakrantíð er givin. 70 prosent av skuldini varð avskrivað, men einstakir íleggjarar hava stríðst ímóti, og hava við amerikanskar dómstólar vunnið rættin til teirra pengar [1].
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Útbúgving[rætta | rætta wikitekst]
Sagt verður at Argentina hevur tí bestu útbúgvanarskipanina í Suðuramerika. Tey størstu liggja í Buenos Aires, Cordóba, Mar del Plata og Mendoza. Serligani er tað væl umtøkt hjá amerikumonnum at fara og fáa sær útbúgvin í Argentina, av tí hon er ókeypis. Eisini fleiri evropear nema sær útbúvin í Argentina.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Argentinska grundlógin nevnir ikki neyvt, um tað er ein treyt, at hjúnarbond eru millum mann og kvinnu. Tí er tað upp til hvønn einstakan landslut, um tey loyva samkyndum pørum at giftast, ella ei.
Landslutir[rætta | rætta wikitekst]
Argentina er býtt sundur í 23 landslutir (provincias, eintal – provincia), og eitt føderalt distrikt (distrito federal).
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Argentina er ein av heimsins størstu fótbóltstjóðum og Fótbóltslandsliðið hjá Argentina hevur vunnið HM í fótbólti tvær ferðir (1978, 1986) og hevur harafturat verið í finaluni tvær ferðir. Teir vunnu enntá OL-gull í mansfótbólti á Summar-OL 2004 í Athen í Grikkalandi og í 2008 í Peking, Kina. Argentinsk fótbóltsfeløg sum CA Boca Juniors og CA Independiente hava havt stóra altjóða framgongd og eru saman við CA River Plate, sum er tað felagið ið hevur vunnið argentinska meistaraheitið flestar ferðir, millum tey kendastu og best umtóktu fótbóltsfeløg í Suðuramerika. Fótbóltsstjørnan Diego Maradona er sera kendur og vælumtóktur, men listin yvir framstandandi argentinskar fótbóltsleikarar gjøgnum árini er stórur og hevur nøvn sum t.d. Alfredo Di Stefano, Enrique Omar Sivori, Antonio Sastre, Guillermo Stabile, Amadeo Carrizo, Ernesto Grillo, Omar Oreste Corbatta, Adolfo Pedernera, Mario Alberto Kempes, Angel Amadeo Labruna, Daniel Alberto Passarella, Ricardo Enrique Bochini, Gabriel Omar Batistuta, Juan Sebastián Verón, Lionel Messi og Gonzalo Higuaín .
Argentina hevur eisini klárað seg væl innan kurvabólt og vann OL-gull í kurvabólti hjá monnum á Summar-OL 2004 í Athen í Grikkalandi.
Aðrar vældámdar ítróttagreinar í Argentina eru: Tennis, hestapolo, rugby, landhockey, nevaleikur og golf.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis Ávising[rætta | rætta wikitekst]


text:
Víkarbyrgi
Víkarbyrgi er ein niðursetubygd í Suðuroy, har ongin býr longur, ein persónur hevur tó enn postadressu har, sambært Hagstovuni. Víkarbyrgi liggur á eystursíðuni á Suðuroynni millum Lopra og Sumba. Har hava verið tvær bygdir, Hamrabyrgi er sunnanfyri ánna og Víkarbyrgi er norðanfyri ánna, sum rennur oman gjøgnum dalin.
Innihaldsyvirlit
Seinasta bygd, sum fekk vegasamband í Suðuroynni[rætta | rætta wikitekst]
Ongin vegur var til Víkarbyrgis fyrr, bygdin var hin seinasta av bygdunum í Suðuroynni, sum fekk vegasamband, tað var í 1977. Tað at vegurin kom førdi tó ikki til fólkavøkstur, men tað gjørdist lættari fyri bøndur og onnur at koma fram til bygdina. Eitt alibrúk var í Víkarbyrgi í nøkur ár, men tað er ikki til longur.
Víkarbyrgi og Hamrabyrgi[rætta | rætta wikitekst]
Fyrr vóru tvær bygdir á Víkarfirði, tann sum var norðarðu megin ánna var Víkarbyrgi og hin sum var sunnanfyri ánna var Hamrabyrgi. Tað er tó bara Víkarbyrgi sum hevur postnummar, tað er nummar 928.
Sneppan í Hamrabyrgi[rætta | rætta wikitekst]
Víkarbyrgi er landnámsbygd, hildið verður at hon er ein av elstu bygdunum í Føroyum. Bygdin varð tó avtoftað, tá svartideyði herjaði í 1349, bara ein kvinna livdi eftir, hon nevndist Sneppan í Hamrabyrgi. Enn síggjast toftirnar eftir, har hon búði. Søgnin sigur, at hon gjørdist so vill av at búgva har einsamøll, at tað ikki bar til at fáa hana at liva millum onnur fólk. Sumbingar gingu oman á hamarin beint uppi yvir har hon búði og kastaðu henni kjøt, so hon ikki doyði i hungri.
Bygdin fólkað aftur í 1830[rætta | rætta wikitekst]
Ongin búði í Víkarbyrgi í nærum fimmhundrað ár, eftir at svartideyði legði bygdina í oyði og til Jógvan (Joen) Joensen úr Sumba setti búgv í Víkarbyrgi við húski sínum umleið 1830. Í 1906 búðu 40 fólk í Víkarbyrgi. Í 1970 búðu 22 fólk har, men sum áður nevnt býr ongin har longur. Fólk hava tó bygt summarhús í Víkarbyrgi og Hamrabyrgi, so eitt sindur av lívi er á staðnum av og á. Bøndur hava eisini framvegis seyð í Víkarbyrgi og nøkur neyst standa niðri við sjóvarmálan.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Bók: Suðuroyarsagnir
- Heimabeiti.fo
- Sumba.fo - Sumbiar kommuna
- Hagstova.fo
Útvortis ávísingar[rætta | rætta wikitekst]
Akrar | Lopra | Sumba | Víkarbyrgi


text:
Glitnir
Glitnir er salur í Norrønu Gudalæruni. Um Glitnir stendur at lesa:
Forseti er sonur Baldurs og Nonnu Nepsdóttur. Hann eigur tann salin á himni, ið rópast Glitnir. Allir ið koma til hansara við rættartrætum, fara sættir haðani, og hesin dómstólur er tann besti hjá gudum og monnum. Tikið verður soleiðis til:
Glitnir eitur salur
stokkar av gulli,
og tektur við silvuri.
Har man Forseti
búgva flestar dagar
og loysa allar sakir.
Glitnir ímyndar týdningin av umrøðu heldur enn at brúka vald sum máti at loysa trætur í norrønari siðvenju.


text:
Sandur
Sandur er onnur av teimum stóru bygdunum í Sandoynni. Sandur er ivaleyst ein av elstu bygdunum í Føroyum, hon er grundað í víkingatíðini um ár 825. Landnámsmenn, ið tóku land her, vóru norskir víkingar. Sandur er eisini størsta markatals bygd, saman við Hvalba. Á sandi er sandur við einastu mølheyggjum í Føroyum. Sandurin á Sandi er sera vælegnaður til eplavelting.
Kirkjan á Sandi er sera áhugaverd, tí har hava nógvar kirkjur staðið á sama stað, undan hesari, tann fyrsta varð bygd um ár 1100. Ungmannafelag var stovnð í 1923, og felagshús teirra varð bygt í 1953, og eitur tað Virkið. Tað er síðani umbygt og víðkað og sett í tíðarhóskandi stand.
Í 1988 vóru eini eldri sethús, Norðara Koyta, sett í stand, og hetta hús verður nú nýtt til bygdarsavn. Sands fornminnissavn eigur húsini, somuleiðis eigur felagið eisini gamla handilin á Grótteigum, ið Jóhan Mortensen á Tvøroyri læt byggja, beint eftir at fríhandilin var komin til Føroya.
Einans á Sandi eru rættiligir sandheyggjar. Teir nevnast mølheyggjar. Mølheyggjar eru vorðnir til í einum samspæli ímillum sand og plantuvøkstur, ið verður førdur á staðið við vindinum. Fyritreytin fyri, at sandheyggjar kunnu koma í, er, at nóg nógv er til av sandi, og at tey plantusløgini, ið kunnu geva lívd, eru til staðar, soleiðis at sandurin, ið leggur seg uttan um planturnar, verður bundin við teirra rótgreining.
Innihaldsyvirlit
Sagnir[rætta | rætta wikitekst]
Nógvar sagnir eru knýttar til Sand bygd, fyrst og fremst tær um Kálv Lítla og Harra Klæmint. Teir vóru báðir prestar á Sandi og tað er sanniliga ikki fyri teirra dygdir, teir eru kendir. Kálvur Lítli var prestur her í 14. øld, og hann var yvirgangskroppur og manndrápari. Harra Klæmint var prestur her í 17. øld, og hann hugsaði bert um at kráma jørð undir seg.
Úr "Færøske Folkesagn og Æventyr" hjá Jacob Jacobsen.
Áhugaverd støð í bygdini[rætta | rætta wikitekst]
- Prestagarðurin Todnes
- Kálvmannarætt og Presthólmur
- Norðara Koyta
- Sands Listasavn
- Sands kirkja
- Junkarinsfløtt
- Tingborðið í Trøðum
- Mølheyggjarnar á sandinum
- Akselsa handil
- Minnisvarðin fyri Jóannes í Króki
- Nýggja sólurið
- Sandsvatn
- Gróthúsvatn
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
-
-
-
Útsýni frá Inni í Dal heim í bygdina og til Sandsvatn.
-
-
-
-
-


text:
Albert II fúrsti av Monako
Albert II (føddur Albert Alexandre Louis Pierre Grimaldi 14. mars 1958 í Monako) er sonur Rainier fúrsta av Monako og fúrstinnu Grace Kelly, ið var amerikansk filmssjónleikari, áðrenn hon giftist. Albert II, ið er ógiftur, er 51 ára gamal. Hann tók við sum fúrsti av Monako eftir faðir sín 6. apríl 2005, tá hesin doyði. Hann hevur tvær systrar, Caroline prinsessa, ið er eitt ár eldri enn hann, og so Stephanie prinsessa, sum er sjey ár yngri enn hann.
Albert II fúrsti av Monako, sum gjørdist fúrsti tann 6. apríl í 2005, kom til Føroyar 21. juli 2009. Leiðin av flogvøllinum var løgd beinleiðis til Sandavágs, har fúrstin vitjaði í elstu húsunum í Sandavági (Húsini hjá Niels Jacob), sum Bjørn Kunoy nú eigur. Jørgen Niclasen, uttanríkisráðharri og Albert Ellefsen, borgarstjóri í Vága Kommunu, heilsaðu uppá fúrstan. Vága kommuna gav honum eina troyggju í gávu, troyggjan er gjørd hjá Guðrun og Guðrun. Albert II fúrsti av Monako heilsaði uppá fólk í Sandavági, sum vóru komin at síggja fúrstan. Tá ið klokkan var farin væl av 8, fór Albert II fúrsti av Monako umborð á Norðlýsið, sum lá á Sandavági. Norðlýsið setti kós móti Trøllkonufinguri og haðani undir Hestoynna.


text:
Kansas
Kansas (enskt State of Kansas) er lutstatur í USA við 2.8 miljónum innbúgvum [1]. Mitt inni í USA er Kansas.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Niðursetubøndir[rætta | rætta wikitekst]
Seinna helming í 19. øld búsettu fleiri milliónir fátækir amerikanarar og innflytarar úr Evropa seg vestan fyri Mississippi í USA. Vónríkir gullgravarar fóru til Norðurkalifornia, har gull varð funnið í 1848, og stórbøndur løgdu lendi inn á grasfløtunum í Kansas og hildu stór neytafylgi.
Tað var lógin Homestead Act frá 1860, sum eggjaði bóndunum at fara vestureftir til Kansas. Bøndur fingu um 650 000 m² at velta, og tá ið teir høvdu dyrkað jørðina í 5 ár, áttu teir hana. Arbeiðarar løgdu jarnbreytir, og við jarnbreytini enn fleiri arbeiðarar og grøðin varð flutt til marknaðirnar. Mongu jarnbreytirnar bundu longu teinarnar í Amerika saman. Í 1900 var jarnbreytakervið í alt USA 405 000 km. langt.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Í Kansas er deyðadómur. Seinasu tíggju árini er eingin avrættaður í statinum [2].
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
-
-
-
Inni í statinum eru akrar, so langt eygað sær. Mest verður dyrkað av hveiti.
-


text:
Sámal Joensen-Mikines
Sámal Elias Frederik Joensen-Mikines (23. februar 1906 í Mykinesi - 21. september 1979 í Keypmannahavn) var ein av Føroya størstu listamonnum.
Hann varð borin í heim á teirri brimbardu útoynni Mykinesi. Hann tók sær navnið á oynni til eftirnavn. Alt lívið kendi Mykinesmálarin - ella Mikines, sum vit plaga at rópa hann - seg tætt knýttan at dramatisku náttúruni á síni føðioyggj og at bygdarfólkinum har.
Í 1928 - 1932 fekk Mikines útbúgving sum listamaður á Kunstakademiets Malerskole í Keypmannahavn. Mikines var fyrsti føroyski yrkislistamaður, og av røttum verður havt á orði, at hann er faðir at føroyskari myndlist.
Eftir lokna útbúgving vendi Mikines heim aftur til Føroya, og síðan skifti hann ímillum at búgva í Mykinesi, Havn og Keypmannahavn. Føðioynna vitjaði hann at kalla á hvørjum sumri, hann fann myndevni síni har og aðrastaðni í Føroyum. Undantøk frá hesum eru landslagsmálningar, hann málaði á Bornholm og í Bovbjerg í Danmark eitt skifti í 1960-árunum.
Ein eyðkendur norrønur ekspressionistiskur tóni er í list Mikinesar. Í tíðarskeiðnum 1933 — 1940 er menniskjalig líðing eitt ástøðiligt myndevni. Tann kensluborni listamaðurin kennir deyðans nánd — trý systkin hansara og faðirin doyggja av tuberklasjúkuni. Hartil kemur, at skipbrot og aðrar vanlukkur á havinum raka næstringar hansara. Havið tekur mangar Mykinesmenn í bestu árum — skyldmenn, grannar og vinmenn og Mikines tekur á seg byrðuna at lýsa líðingina. Í monumentalum komposisjónum við einføldum stórum rørslum og døkkum litum málar hann tey, ið eftir sita, um børuna, eftir jarðarferð, í ervi. Ein røð av sterkum andlitsmyndum er eisini málað hetta tíðarskeiðið, ið uttan iva telist millum hansara mest upprunaligu og týðandi. Við Edvard Munch kundi Mikines siga:
- Øll list, bókmentir sum tónleikur, má gerast við hjartablóðinum. Listin er eins hjartablóð.
Ein drúgv uttanlandsferð í 1937 fekk avgerandi týdning fyri framhaldandi listarligu menning hansara. Ferðin gekk til Bjørgvins, Oslo, Stokkhólmar, Keypmannahavnar, Haag, Amsterdam og París. Íblástur av hesi ferð loysir upp fyri liti og kenslulagi og birtir í eina uppgerð við 1930áranna deyða-myrkur.
Í 1942 tekur Mikines upp ein tátt, ið skuldi gerast hansara lívs avbjóðing: Grindadrápið. Í stórum fýrnum komposisjónum viðger hann hetta dramatiska myndevni, har lívið og deyðin standa í álvarsligum stríði. Hansara ovurhugaða romantiska sinni ger vart við seg í eini langari røð av litríkum variasjónum yvir hetta tema.
Eftir kríggið broytist listin hjá Mikines. Ein koloristiskur stílur vellir fram, ið leggur minni dent á ekspressionistiska innihaldið. Frá hesum tíðarskeiði stava mangir landslagsmálningar - serliga úr Mykinesi.
Miðskeiðis í 1950'unum melur hann tó aftur á blóðið og tekur upp aftur líðingina og deyðan sum myndevni. Hann skapar tá eina røð av týðandi høvuðsverkum, ið umboða eina hepna samanrenning av ekspressionismuni frá 1930'unum og teirri nýggju kolorismuni. Myndevnini til tey 4 frímerkini í hesi røð eru dømi um hetta.
Listasavn Føroya eigur eitt gott úrval av verkum Mikines, tey verða sýnd fram í Listaskálanum alt árið.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Bókaskrá[rætta | rætta wikitekst]
- Ernst Mentze: S. Joensen-Mikines. Færøernes maler, hans kunst og miljø. Lindhardt og Ringhof, 1973. - 103 siður, 40 tavler - ISBN 87-7560-097-8
- Bárður Jákupsson: Mikines, Tórshavn: Bókagarður, 1990. - 255 siður, myndir
- S. Joensen-Mikines 1906-79 : retrospektiv udstilling / [katalogredaktion: Else C. Pedersen] ; [fotos: Per á Hædd ... [et al.]]. - [Kbh.] : [Den Frie Udstilling], 1990. - 64 siður, myndir
- Bárður Jákupsson: Myndlist í Føroyum. Vestmanna: Sprotin, 2000. - 165 síður, myndir - ISBN 99918-44-53-8
- Bent Irve og Bárdur Jákupsson: Mikines / [værker af] Samuel Joensen-Mikines ; redaktion: Inge Dybbro ; fotografer: Per á Hædd ... Simon Lautrop ... Poul Pedersen. - [Kastrup] : Kunstmuseet Brundlund Slot, 2003. - 111 siður, myndir í litum