text:
CCF 19 A
TSB E 20
1 Eina veit eg rímuna,
gjørd við nýtum orðum,
Jallgrímur og Havgrímur
ráddu fyri í forðum.
Latum dansa og dynja, dreingir,
stoltsliga stígið í ring,
stendur hon væl frúva.
2 Jallgrímur og Havgrímur
ráddu for búnum brandi,
hann var seg á Upplondum,
men hin á Bjarnalandi.
3 Løgdu sær so ráðni við,
sum fornir gjørdu í forðum:
“Tað skal ikki kongur stýra
her um Heljar norður.”
4 Har kom niður á Bjarnalondum
fimmti riddarar reystir,
tá svaraði Havgrímur:
“Hvat eru tað for gestir?”
5 Svaraði ein av sveinunum,
smílist undir lín:
“Haraldur kongur av Noregi
hann sendi meg til tín.
6 Haraldur hevur oss higar sent
ikki við so blíðum,
antin skalt tú landið skatta
ella ímóti stríða.”
7 Havgrímur so til orða tekur,
mælir av tungu inna:
“Her hevur eingin skattur gingið,
alt tað ið frægir minnast.
8 Eg eri alin á Bjarnalondum,
giti ei landið skattað,
ikki skal hann Haraldur kongur
fregna tað og frætta!”
9 Bóru burt hans borðbúnað,
gjørt var av silvuri reina:
“Takið nú tann høvdinga
og berið út á teinar!”
10 Løgdu hendur á Havgrím unga,
ætlaðu út at bera,
hann vá upp sín bitra brand,
væl kundi brynjur skera.
11 Hann brá upp sín bitra brand,
er mær ei á tí hól,
eg svørji tann eið við mína trúgv,
hann feldi riddarar tólv.
12 Sveinar riðu for kongin heim
við so nýtum orðum,
enn ræður Grímur á Bjarnalondum,
sum hann hevur rátt í forðum.
13 Kongurin so til orða tekur,
heldur á búnum knívi:
“Eina skal eg Noregi stýra,
um enn eg eri á lívi!”
14 Kongurin so til orða tekur,
við sínum gula hári:
“Vit skulu gista Bjarnaland,
tá ið líður at vári.”
15 Hetta frætti jallin,
uppi situr í fjøllum:
“Haraldur hevur nú Noregi alt,
og vil nú ráða yvir øllum.”
16 Jallgrímur klæðist árla morgun,
man meg rætt um minna:
“Nú lystir meg á Bjarnaland,
fornar vinir at finna!”
17 Út varð loystur gangarin
undir hallarvegg,
prýddur var hann við skarlak
niður á hóvarskegg.
18 Prýddur var hann við skarlak
niður á miðal síðu,
forgyltur var saðilin,
ið Jallgrímur skuldi á ríða.
19 Jallgrímur ríður í grasagarð,
loysir av saðilgjørð:
“Hvat er títt á Bjarnalondum,
frætti eg av í fjør?”
20 Jallgrímur ríður í grasagarði,
letur so orðum byrja:
“Hvat er títt á Bjarnalondum,
tað er fyrst at spyrja?”
21 “Haraldur kongur av Noregi
ræður mót oss at herja,
brynjaði hann út fimmti kempur,
væl mundi eg meg verja!
22 Her er komin ein annar gestur
niður frá høgum fjøllum,
alin er íblant Bjarnatuss,
og líkastur er hann trøllum.
23 Alin er upp blant Bjarnatuss,
líkastur er hann trøllum,
hann vil mína sælu dóttur
bera ímót fjøllum.
24 Hann er eingin á Bjarnalandi,
honum torir at møta,
hvør ið kemur í holt við hann,
blóðig verður gøta.”
25 Havgrímur kemur út árla morgun,
fátt man feigum forða,
hann sær nú tann fjallatussa
niður úr fjøllum spora.
26 Hundar tóku at goyggja hátt,
greppurin dró at garði,
stígur á legg við stinnum alvi,
fór ikki um við fári.
27 Hundar tóku at goyggja hátt,
garpur at garði dró,
stígur so sterkt á stinnan legg,
hann jørð um kálvar vóð.
28 Hundar tóku at goyggja hátt,
greppur at garði dregur,
stígur so sterkt á stinnan legg,
hann jørð um kálvan veður.
29 Veggir allir svignaðu,
hvar hann kom í tún,
hurðar allar klovnaðu,
áðrenn hann fekk rúm.
30 Beinkir allir brotnaðu,
hvar hann gekk í sæti.
Jallgrímur so til orða tekur:
“Slíkt eru trøllalæti!”
31 Beinkir allir brotnaðu,
hvar hann settist niður,
Jallgrímur so til orða tekur:
“Slíkt er trøllasiður!”
32 Tá svarað tann fjallatussi,
kinnar bar so baldar:
“Eg haldi tað ei vera kongaligt,
ið ikki skal kempum halda.”
33 Risin so til orða tekur,
lítur seg út til bíggja:
“Hvar er frúgvin Ingibjørg?
Nú vil eg hana síggja!”
34 Havgrímur so til orða tekur:
“Eg havi ráð og minni!
Tú sært ikki Ingibjørg
enn á hesum sinni!”
35 Risin gjørdist grummur og grønur,
er mær ei á tí hól,
tretivu sló hann reystar kempur,
fullu á hallargólv.
36 “Sjálvur skal eg mær sømdir lúka,
frúvur á máli finna.”
Hann gekk seg í høgaloft,
hann mundi tað útinna.
37 Risin kemur í salin inn,
svarar so frá sær:
“Hoyr tú, frúgvin Ingibjørg,
vilt tú játtast mær?”
38 “Kjaftur tín er ógvuligur,
nasarnar eru langar,
so eru tíni kjálkabein
sum fjórðingsvegur at ganga.
39 Kjaftur tín er ógvuligur,
ennið tað er fatt,
nasarnar rætt sum neystardyr,
har til sigi eg satt.
40 Skeggið er sum sótið svart,
hongur niður á bringu,
neglirnar rætt sum bukkahorn,
alin fram av fingrum.
41 Skeggið er sum sótið svart,
hongur niður á belti,
eyguni eru sum tjarnir tvær,
og tonn sum í villini gelti.”
42 Risin stendur á hallargólvi,
hevur ei fleiri orð,
hann tók frúnna Ingibjørg
og rykti fram um borð.
43 Hann tók frúnna Ingibjørg
undir kápu blá,
Jallgrímur sprakk úr hásæti,
hann sínum brandi brá.
44 Risin tók ta bjørtu brúður
út á grønan vøll,
Jallgrímur gav so vant eitt høgg,
hinum í heysin gell.
45 Risin misti frú frá favn
niður á fold so fríða,
Jallgrímur hana á hestin tók,
burt á skógvin ríða.
46 Jallgrímur hana á hestin tók,
burt á skógvin ríða:
“Hoyr tað frægur frúnnar faðir,
tú skalt við risan stríða!”
47 Jallgrímur hana á hestin tók,
spennir á saðilgjørð,
glaðir so allir riddarar ríða,
gangari rennur á jørð.
48 Bardust fullar tógva dagar,
hvørgin sigur fekk,
inntil tann hin triðja,
ið sól til viðar gekk.
49 Bardust fullar tógva dagar,
hvørgin sigur vann,
inntil tann hin triðja,
ið sól til viðar rann.
50 Inntil tann hin triðja,
ið sól til viðar rann,
tá fell kappin Havgrímur,
tann hin raski mann.
51 Risin burt av garði reið,
føtur í fjallið setti:
“Ei skal jallin á Upplondum
við ærum liva eftir.”
52 Ein kom maður í hallina inn,
millum stavs og veggja:
“Skunda tær, reystur Haraldur kongur,
landið undir teg leggja!
53 Skunda tær, reystur Haraldur kongur,
glaður í gulmars geingi!
Deyður er nú tann høvdingi,
oss hevur forðað leingi.”
54 Hann legði undir seg ríkið alt
fram við sjóvarstrand,
síðan helt hann haðan burt
og ríður á Uppland.
55 Jallgrímur kemur út árla morgun,
sær nú kongins dreingir,
talar hann nú til sínar menn:
“Roynið nú bogastreingir!”
56 Jallgrímur ríður út árla morgun,
kappin tann hin raski,
fimmti vóru teir kongins menn,
ið fullu í fyrsta kasti.
57 Jallgrímur rópar á sínar menn:
“Spennum várar bogar!
Ikki skal Haraldur hárfagri
so upplendingar kúga.”
58 Jallgrímur ríður á grønum vølli
sum aðrir raskir menn,
so feldi hann Haralds garpar
hundrað um í senn.
59 Átjan vóru teir sveinarnir,
boðini bóru heim:
“Jallgrímur ræður á Upplondum,
so frægur í 'Hidmir' ein.”
60 “Nú skal brynja út annað lið,
vera til víggja før,
ríða so til Upplanda
og spenna á saðilgjørð.”
61 Árla var um morgunm,
roðar fyri sól,
riðu so á skógvin burt
fram fyri Fávanspól.
62 Jallgrímur kemur út árla morgun,
sær nú kongins dreingir,
talar hann til sínar menn:
“Spennum bogastreingir!”
63 Jallgrímur ríður út árla morgun
sum aðrir reystir menn,
so feldi hann Haralds greppir
hundrað um í senn.
64 Jallgrímur ríður á grønum vølli,
royndi góðar gripir,
feldi niður av Haralds monnum
tíggju for hvørja sipu.
65 Jallgrímur ríður á grønum vølli
við sín brandin bjarta,
ein fleyg ørvin for hans bróst,
so tað neit inn at hjarta.
66 Av sær reiv hann blóðiga ørvu,
alvæl sum hann kundi,
sendi hana aftur í Haralds liðið,
so mangur lívið týndi.
67 Jallgrímur so til orða tekur:
“Felt havi eg úr liði,
gerið, sum fyrst í fyrndartíðum,
gevið nú ongum grið!”
68 Høgga títt og líva lítt,
duplur hanga við stengur,
maktast ungi Jallgrímur,
í víggi sum hann stendur.
69 Jallgrímur ríður á grønum vølli,
nú tekur liðið at tynna:
“Glaður eg ríði á kvøldmálum
mína brúður at finna.”
70 Dagur tók at kvølda,
teir sóu risan renna,
oman skruddu dalar og fjøll,
tá hann ræð teir at kenna.
71 “Eg havi staðið í stríð í dag,
og vigið so mangan mann,
nú síggi eg tann fjallatussa,
eg meini, hann vil mær and.
72 Eg havi staðið í stríð dag
og vunnið tann sigurin prúð,
eg eri møddur og illa særdur,
hvíla vil eg nú.”
73 “Ongan skalt tú søtan sova,
so leingi sum brandar bíta,
fyrr enn eg fái Ingibjørg,
sum von er á at líta.”
74 Hann legði inn at Jallgrím unga,
sigst í hesum tátti,
harðliga við beinum bangar,
fór ikki um við sátti.
75 Riðu saman á grønum vølli,
frá man frættast víða,
so rann sveitti úr belti hans,
sum elvin for fossin stríða.
76 Jallgrímur gav so vant eitt høgg,
tað tók at rúka av skalla:
“Tað er ei so undarligt,
um eg í dag man falla.
77 Hevði eg ikki for mínum brósti
følt mær tunga mein,
ikki skuldi tú, fjallatussin,
boðini borið heim.”
78 Jallgrímur reiggjaði svørðið umkring,
vegur við váknaskildri,
so hjó hann til fjallatussin,
eggin beinið kyldi.
79 Risin sipaði jarnstongina
við so miklari ferð,
Jallgrímur fekk so ónt eitt slag,
at heilin dreiv á jørð.
80 Gilsteinur seg úr heri brá,
væl kundi brynjur skera:
“Ikki skal frúgvin Ingibjørg
risans brúður vera.”
81 Gilsteinur seg frá heri reið,
við sín brandin brá,
hann kleyv henda grimma risa
sundur í lutir tvá.
82 Tað var reystur Haraldur kongur,
hann gav honum gávur góðar:
Bjarnalandið, yvir at ráða,
og Ingibjørg, væna fljóð.
83 Gilsteinur festi Ingibjørg,
so er komið til mín,
síðan førdi hann Haraldi kongi
skatt og gull í skrín.
Latum dansa og dynja, dreingir,
stoltsliga stígið í ring,
stendur hon væl frúva.
CCF 19 A
TSB E 20
Handrit: AM Access. 4c I [8] Savn Hammershaimbs
Útgávur:
1. Føroya kvæði (Chr. Matras greiddi til útgávu, 1951) Band I, s. 435.
2. Føroya kvæði (Inngangur og úrtøk eftir Dánjal Niclasen, 1999) 7. bind, s. 10
Heimild: Úr Sandoy. Johannes Clemensen, Jóannes í Króki (1794-1869), Sandi.
Noregs kongur, Haraldur Hárfagri, roynir at leggja Havgríms landslut undir seg, men Havgrímur vinnur á kongsins monnum.
Ein risi er um at taka dóttur Havgríms, tá ið Jallgrímur rippir hana frá honum og rýmir við henni. Risin drepur Havgrím, hvørs landslutur síðani verður lagdur inn undir land Harald kongs.
Haraldur roynir at leypa á landslut Jallgríms við, men hóast Jallgrímur er særdur, eydnast honum at verja sítt, til risin kemur og krevur dóttur Havgríms aftur. Hann drepur Jallgrím, ið er illa komin.
Ein av monnum Haralds kongs drepur risan og fær bæði dóttur Havgrím og landslut Jallgríms.
á føroyskum: CCF 19 A og C (bert á føroyskum)


c: text/html

text:
Zenobia
Bókaklubbin
- Síður: 110
- Útgávuár: 2017
- Upprunamál: danskt
- Innbinding: innbundin
- Rithøvundur: Morten Dürr
- Myndir: Lars Hornemann
- Týðari: Oddfríður M. Rasmussen
Zenobia er ein nemandi teknisøga um borgarakríggið í Sýria.
Ein fiskibátur, ovurfyltur við flóttafólki, hvølvist í Miðjarðarhavinum. Umborð á bátinum er gentan Amina, sum druknar saman við øllum hinum umborð. Meðan hon søkkur, verður hennara stutta lívssøga søgd í flashbacks eins og á filmi. Í skiftandi litum og ljósi verður klipt aftur og fram millum fortíð og nútíð. Millum brúna kríggið í Sýria og myrknandi bládýpið. Amina minnist, hvussu hon flýddi gjøgnum krígsherjaða Sýria saman við pápabeiggjanum, sum fær bjargar henni umborð á bátin, men sjálvur má standa eftir. Hon minnist hvussu hon elskaði at spæla gamla sýriska krígsdrotningin Zenobia.
Rithøvundin Morten Dürr og teknarin Lars Hornemann hava við ‘Zenobia’ megnað, við fáum orðum og sterkum myndum, at siga eina kensluborna og rúnarbindandi søgu.
Í sambandi við bókina fekk Morten Dürr PLCP-virðislønina (Pædagogisk Lærings Center Pris) fyri sítt virksemi sum rithøvundi.
“Zenobia er ein rørandi frásøgn um kríggj, undirgang og djúpasta meingsloysi. Tá sakleysa barnið, Amina, druknar á ferð síni til tryggleika og frælsi, fær Zenobia okkum at hugsa og setir lív okkara í perspektiv. Lat okkum læra av Zenobiu og gera okkara fyri at bjarga børnum sum Aminu.” – Jóannes Eidesgaard, formaður í Reyða Krossi Føroya
“Eg eri fullkomiliga málleys av hesi bók. Fantastisk, sjálvdan havi eg verið so rørd av eini bók. Ongantíð haldi eg.” - Lív Patursson, virkandi aðalskrivari í Amnesty Føroya Deild

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yrkisnám (næmingar og lærlingar), byrja mánadagin, 17.august, kl.10:00
EL, El-deildini, inngongd frá Borðoyavík
Maskin, inngongd til Maskindeildina, Heygavegur 1A
Timbur, inngongd til Timburdeildina, Mýrivegur 2
Matvøra, høvuðsinngongd, Mýrivegur 2
Tøknibreytin:
1.ársnæmingar møta mánadagin, 17.august kl.13. Inngongd-norður frá garðinum millum Skúlaheimið og HT-bygningin
2. og 3.árnæmingar møta mikudagin, 19.august eftir tímatalvuni. Inngongd-norður frá garðinum millum Skúlaheimið og HT-bygningin
Serbreyt:
Nýggir næmingar møta mánadagin, 17.august, kl.10:00, høvuðsinngongd, Mýrivegur 2 og
Hinir møta týsdag, 18.august, kl.10:00, høvuðsinngongd, Mýrivegur 2
Skúlaheimið: Tey, sum hava fingið innivist á Skúlaheiminum, kunnu venda sær til Skrivstovuna og fáa atgongd frá mánadegnum 17.august. Áðrenn lykil verður útflýggjaður krevst negativ korona-test.


text:
Í apríl í 1521 varð ríkisdagur hildin í Worms. Tað var fyrstu ferð, at tann 21 ára gamli Karl V trein fram sum týsk-rómverskur keisari.
Hann hevði stóra makt.
Framman undan hevði hann arvað Eysturríki og Niðurlond frá pápanum. Hann var eisini spanskur kongur og uppaldur sum ein góður katolikkur. Tí var Karl V væl við pávan í Róm, sum hevði krýnt hann til keisara.
Luther varð lýstur í bann, tí at hann vildi ikki taka skriftirnar aftur. Hann var vorðin ein stórur trupulleiki hjá keisaranum. Pávin vildi hava hendur á Luther, og vildi hava hann til Róm. Har skuldi hann standa til svars fyri tað, ið hann hevði sagt.
Fór Luther til Róm, var tað heilt greitt, at hann ikki slapp við lívinum. Hann fór at verða dømdur sum trúarvillingur og brendur á báli.
Her máttu politiskar snildir til, tí keisarin visti eisini, at lat hann Luther, sum var eitt slag av tjóðarhetju, brenna á báli, so fekk hann ikki stuðul frá fólkinum.
Fúrstin, Fríðrikur Vísi, vildi verja Luther. Hann helt fast við, at Luther skuldi dømast av einum týskum dómstóli, áðrenn hann var lýstur friðleysur.
Fúrstin fekk sín vilja.
Keisarin tryggjaði, at Luther skuldi hava frítt at fara bæði til og frá Worms.
Partamennirnir hjá Luther ráddu honum frá at fara til Worms, men Luther segði: “Eg fari til Worms, um tað eru eins nógvir djevlar har, sum tað eru taksteinar á húsunum”.
Luther fór til Worms, og ferðin verður lýst sum ein sigursferð. Alla staðir har hann kom fram heilsaðu fólk honum.
Dagin eftir at Luther var komin til Worms, varð hann kallaður inn fyri Ríkisdagin. Har lógu hansara skriftir á rað og rekkju.
Erkibiskupurin spurdi Luther, um hetta vóru hansara skriftir, og Luther játtaði, at skriftirnar eru hansara. Luther varð biðin um at taka skriftirnar aftur, men eftir ráðum frá sakførara sínum, bað hann um umhugsunartíð. Hann fekk freist til dagin eftir.
Dagin eftir, 18. apríl, stóð Luther aftur fyri ráðnum, og erkibiskupurin spurdi sama spurning. Luther svaraði og grundgav fyri, hví svarið ikki var so einfalt, tí talan er um ymisk sløg av skriftum. Men, segði hann, at varð hann ikki sannførdur av vitnisburði úr skriftini, ella øðrum klárum grundum, kundi hann ikki taka nakað aftur.
Luther segði, at hansara samvitska var bundin av Guds orði. Tað var vandamikið og skeivt at gera ímóti samvitskuni, segði Luther og endaði við orðunum: “Guð hjálpi mær, Amen!”
Nú vendist ikki aftur, tí Luther tók ikki skriftirnar aftur. Hann bleiv tí dømdur friðleysur. Men keisarin hevði lovað honum frítt at fara úr Worms.
Orðafrágreiðing:
Trúarvillingur: Ein persónur, sum ikki fylgir tí almennu læruni, sum kirkjan ásetur.


text:
list
Far inn á okkara nethandil og síggj størsta úrval av føroyskum plakatum.
Visit our webshop and see all our faroese posters.
alnót
At vera til staðar á alnótini er í dag eitt krav, tí tað er her, ið kundarnir leita sær upplýsingar um títt virki, vørur og tænastur.
Tað nýtist tó ikki at vera ein stór og dýr loysn, tvørturímóti.
snið
Vit seta upp flyers og faldara, hvør innihald kann vera til dømis eitt vørublað ella ein innbjóðing.
Vit bjóða sniðgeving, uppseting og fáa í lag prent og útbering.


text:
Upp á stovugólv 2018
Aftur í ár fara vit: Ung
í dansi, at skipa fyri Upp á stovugólv, sum verður tann 27 jan. Hesaferð verða
vit í Funningi og vertirnir eru
Elsa Funding, Jógvan Højsted og Sámal Petersen.
Tiltakið fer at ganga
nakað soleiðis fyri seg:
1.
Fólk koma
til Funnings, har tey verða býtt upp í trýggjar bólkar.
2.
Hesir
bólkar fara so í hvørt sítt hús, har ið ein vertur er í hvørjum húsi. Vertirnir
greiða frá einum kvæði, vísu ella tátti, sum tey hava valt og aftaná verður hettar
(ella eitt brot) kvøðið í húsinum. Síðan ’rotera’ bólkanir.
3.
Tað
verður 1 tími í hvørjum húsi.
Byrjað verður kl 18.
og húsavitjanirnar enda kl 21. Síðan verður okkurt at eta/drekka niðri í
skúlanum og eisini verður skipað fyri almennum føroyskum dansi kl. 22.
Tað er avmarkað pláss
í húsunum, so tað er max 75 fólk sum sleppa til húsavitjanirnar. Tí verður
neyðugt við tilmelding.
Hetta verður gjørt við at ringja ella skriva til ein av hesum:
Sandra Bjarnaskor
253308 / Bjarnaskorsimonsen@gmail.com
Ólavur Syderbø 271724
/ olavursyd91@gmail.com
Til tann almenna
føroyska dansin, ið verður í skúlanum aftaná, eru øll hjartaliga vælkomin.
Kostnaður fyri Upp á stovugólv og almenna dansin er kr.
150.
Tey, ið bert koma til almenna dansin, gjalda kr. 50.
Suppa er við í prísinum,


text:
Bíðilistar og nýtsla av skannarum á Landssjúkrahúsinum
5. februar 2019
Kaj Leo Holm Johannesen, løgtingsmaður fyri Sambandsflokkin, hevur í dag sett Sirið Stenberg, landsstýriskvinnu í heilsumálum, ein skrivligan fyrispurning viðvíkjandi bíðilistum og nýtslu av MR- og CT-skannarum á Landssjúkrahúsinum. Svarast skal í seinasta lagi 10 yrkadagar eftir, at spurningurin er latin inn
Løgtingsmaðurin spyr fylgjandi:
1. Hvussu langir eru bíðilistarnir í løtuni til MR- og CT-skannararnar á Landssjúkrahúsinum?
2. Hvat er gjørt seinasta árið fyri, at fólk ikki skulu bíða ov leingi at sleppa framat MR- og CTskannarunum?
3. Hvussu nógv verða MR- og CT-skannarnir nýttur um vikuna?
4. Hvat er tað mest optimala nýtslan fyri ávíkavist MR- og CT-skannarnar fyri at stytta um bíðitíðina?
5. Hvør er orsøkin, um so er, at MR og CT-skannararnir ikki verða fult gagnnýttir?
Í viðmerkingunum til skrivliga fyrispurningin sigur Kaj Leo Holm Johannesen, løgtingsmaður, at nøkur av teimum tólum í okkara sjúkrahúsverki, sum hava serliga stóran týdning fyri útgreining av okkara borgarum eru skannarar. Hesi tól eru hjá sera nógvum við til at fáa staðfest, hvat bagir og síðan grundarlag fyri at seta í verk eina viðgerð.
Tað er samstundis nakað, sum bendir á, at nógvir borgarar ikki sleppa framat hesum tólum, eitt nú á Landssjúkrahúsinum, og m.a. tí eru nógvir føroyingar, sum tekna sær privatar tryggingar fyri at tryggja sær, at um okkurt verður áfatt, so sleppa tey sum skjótast til útgreining og viðgerð á sjúkrahúsi uttanlands.
Fyri ikki at taka grundarlagið undan okkara egna sjúkrahúsverki, er neyðugt at okkara dugnaligu starvsfólk innan sjúkrahúsverkið fáa neyðugar ressursir til at stytta um bíðilistarnar. Eisini er neyðugt, at samskipanin millum tey 3 sjúkrahúsini verður betri.
Tað kostar nógv fyri okkara samfelag, at fólk ganga óneyðuga leingi við heilsuligum avbjóðingum, bæði kropsliga og sálarliga.
At enda sigur Kaj Leo Holm Johannesen, løgtingsmaður, í sínum viðmerkingum, at vit føroyingar eiga at fáa somu møguleikar sum í Danmark viðvíkjandi viðgerðartrygd og at t.d. MR- og CT-skannarar verða brúktir optimalt.
Tá tað vísir seg, at fólk framvegis standa á bíðlista, so vil eg enn einaferð seta spurningin, um vit seta nóg mikið av ressursum til, at vit brúka skannararnar optimalt á Landssjúkrahúsinum, og hvørji ítøkilig átøk eru gjørd fyri at stytta um bíðilistarnar at sleppa í skannararnar - hetta síðani eg í januar 2018 spurdi um sama evnið.
Sambandsflokkurin
RN
Aftur


text:
Parmenides
Parmenides úr Elea (á grikskum: Πapuevίδnς o Έλeάtnς) var grikskur heimspekingur, ið livdi í 5. øld f.kr og ein av teimum allratýdningarmestu presokratisku heimspekingunum. Hann var næmingur hjá Eimeinias og grundlegði lærda akademiið í Elea, har Zeno úr Elea og Melissos úr Samos lósu.
Einasta, ið liggur eftir Parmenides, eru nøkur brot úr yrking, ið nevnist "Um náttúruna". Vit hava bara 150 reglur - upprunaliga sigst hon at hava verið 3.000. Hon er býtt upp í 3 partar. Fyrst er inngangur, fyrri partur nevnist "Sannleikin" (alateia), og annar partur nevnist "Hvussu alt tykist vera" (doxa).
Brotini verða tulkað á tann hátt, at Parmenides helt, at í veruleikanum er einki, sum tað tykist vera - vit fata umstøður okkara skeivt - (hetta lýsir hann í "doxa"), og at handan alt er Sannleikin Mikli (og hetta lýsir hann í "alateiu"). Hendan mikla sannleika nevnir Parmenides "einveru". Tessvegna er Parmenides faðirin at dualismuni. Læra Parmenidesar er hin øvugta av læru Heraklits.


text:
Einar fýra fjórðingar frá høvuðsstaðnum stóð ein gamal harragarður við tjúkkum múrum, tornum og prýðiligum skjøldrum.
Her búðu, men einans um summarið, eini rík, aðalborin harragarðsfólk, og hesin harragarður var tann vakrasti og besti av øllum gørðunum, tey áttu. Hann var spildurnýggjur at síggja til uttan, og hugnaligt var og allir hentleikar innandura. Ættarbúmerkið var høgt í stein uppi yvir portrinum, og deiligar rósur krøktu seg rundan um búmerkið og útskotsgluggan, eitt stórt grasteppi breiddi seg framman fyri garðin. Har var reyðtyrnikjarr og hvíttyrnikjarr, har vóru sjáldsom blomstur, eisini uttan fyri vakstrarhúsið.
Harragarðsfólkini høvdu eisini ein dúgligan urtagarðsmann. Tað var fragd í at síggja blomsturgarðin, frukt- og nýtsluplantugarðin. Uttan fyri henda garðin var ein partur av tí garðinum, sum hoyrdi til harragarðin í gomlum døgum. Har vóru kjarrgirðingar, sum vóru kliptar, so at tær líktust krúnum og pýramidum. Aftan fyri tær stóðu tvey stór og elligomul trø. Tey høvdu næstan ongi bløð, og tað sá út, sum ein hvirluvindur hevði verið har og tveitt mykju-klumpar upp í trætopparnar, men hesir klumpar vóru fuglareiður og ikki mykjuklumpar.
So leingi, sum nakar mintist, hevði ein riðil av krákum og hjaltakrákum átt í hesum trøunum, so at tey vóru líka sum ein fuglabýur, og fuglarnir vóru húsbóndafólkini, húsánararnir, elsta ættin, ið búð hevði á harragarðinum, tey sonnu húsbóndafólkini. Fyri fuglunum vóru tær smáu mannaverurnar, sum búðu niðri undir teimum, av lítlum áhuga, men tær sluppu at vera har, tó at tær gingu og buldraðu við byrsum, so at tað kreyp í fuglabringuni, og hvør fuglur fleyg av í ræðslu og rópti ”kramm, kramm, kramm!”
Urtagarðsmaðurin hevði ofta havt á orði við harragarðsfólkini um, at hesi gomlu trøini áttu at verði feld. Tey vóru onki vøkur, og vóru tey burtur, so hevði ivaleyst eisini sloppist frá hesum málamiklu fuglunum, sum helst mundu farið at gjørt sær reiður aðrastaðni. Men harragarðsfólkini vildu hvørki missa trøini ella fuglarnar. Hetta var nakað, sum gamli harragarðurin ikki toldi at missa, tey høvdu verið har frá araldstíð, og sovorðið mátti ikki beinast burtur.
”Hasi trøini eru arvalutur fuglanna, og hann eiga teir at sleppa at varðveita, mín góði Larsen!”
Urtagarðsmaðurin æt Larsen, men her hevur tað í grundini ongan týdning.
”Hava tygum, lítli Larsen, ikki nóg mikið um at fara? Allan blomsturgarðin, vakstrarhúsini, frukt- og nýtsluplantugarðin?”
Jú, tað hevði hann, og hann røkti tey, hjúklaði um tey og aldi tey fram við eldhuga og dugnaskapi, og hetta máttu harragarðsfólkini ásanna, men tey duldu ikki fyri, at tey úti hjá fremmandum høvdu fingið fruktir og sæð blomstur, sum smakkaðu betur og vóru vakrari enn tey í urtagarðinum hjá teimum sjálvum. Hetta harmaði urtagarðsmannin, tí hann vildi tað besta og gjørdi sítt besta. Hann var heilhugaður og trúgvur í starvi sínum.
Ein dagin sendu harragarðsfólkini boð eftir honum og søgdu tignarliga, men við mildni við hann, at tey dagin fyri høvdu fingið bæði súreplir og perur, sum vóru so saftarmikil, og sum smakkaðu so væl, at bæði tey og allir gestirnir máttu sanna, at tey høvdu ikki smakkað nakað so gott. Fruktirnar vóru helst útlendskar, men tað mátti fáast hendur á teimum, og tær máttu fáast at vaksa her, um veðurlagið upp á nakran máta loyvdi tað. Tey vistu, at fruktirnar vóru keyptar frá høvuðsfrukthandlaranum inni í býnum, og nú skuldi urtagarðsmaðurin ríða inn til býin og fregnast um, hvaðani súreplini og perurnar vóru komin, og so royna at fáa hendur á gróðursetingargreinum.
Urtagarðsmaðurin kendi væl frukthandilsmannin, tí tað var júst til hann, at hann húsins vegna plagdi at selja avlopið av fruktini, sum vaks í harragarðinum.
Og urtagarðsmaðurin reið inn til býin og spurdi frukthandilsmannin, hvaðani hann hevði fingið hasi so ógvuliga nógv róstu súreplini og perurnar.
”Ja, men, vælsignaður, tey eru frá tygara egna urtagarði!” segði hann og vísti honum bæði súreplir og perur, sum hann væl kendi aftur.
Tá kunnu tit ætla, at hann gjørdist glaður, urtagarðsmaðurin, og hann skundaði sær heim at siga harragarðsfólkunum frá, at bæði súreplini og perurnar vóru úr teirra egna urtagarði.
Hesum fingu harragarðsfólkini seg ikki at trúgva. ”Hatta ber ikki til, Larsen, kunnu tygum fáa skrivliga váttan frá frukthandilsmanninum um hetta?”
Og tað fekk hann, eina skrivliga váttan fekk hann.
”Hetta var løgið!” søgdu harragarðsfólkini.
Og nú komu hvønn dag stórar skálir við hesum avbera góðu súreplunum og perunum á borðið hjá harragarðsfólkunum, og tey sendu stórar nøgdir av hesum góðu fruktum til vinir og kenningar bæði í býnum og uttan fyri býin, ja, til útlandið eisini, men tey løgdu aftrat, at summarið hevði nú verið serliga gott til slíkar træfruktir allastaðni í landinum.
Nú gekk ein tíð. So vórðu harragarðsfólkini boðin til døgurða hjá kongi, og dagin eftir sendu tey boð eftir urtagarðsmanninum. Tey høvdu fingið melónir so saftríkar og so smakkgóðar, og tær vóru úr vakstrarhúsinum hjá kongi sjálvum.
”Tygum mugu fara til urtagarðsmannin hjá kongi og fáa fatur á nøkrum kjarnum av hesum avbera góðu melónum!”
”Men urtagarðsmaðurin hjá kongi hevur fingið kjarnirnar frá okkum!” segði urtagarðsmaðurin smílandi.
”So hevur tann maðurin dugað at betra munandi um fruktirnar,” søgdu harragarðsfólkini. ”Tí melónirnar vóru framúr góðar!”
”Ja, so kann eg vera stoltur!” segði urtagarðsmaðurin. ”Eg skal siga tykkum, míni náðigu harrafólk, at urtagarðsmaðurin hjá kongi hevur ikki verið so heppin við sínum melónum í ár, og táið hann sá, hvussu avbera væl okkara sóu út, og hvussu væl tær smakkaðu, so bað hann lata seg fáa tríggjar av okkara niðan á slottið!”
”Larsen! Far nú ikki og billa tær inn, at hatta vóru melónir úr okkara urtagarði!”
”Tað haldi eg fyri vist!” segði urtagarðsmaðurin og fór niðan til urtagarðsmannin hjá kongi og fekk eina skrivliga váttan um, at melónirnar, sum vóru á kongliga døgurðaborðinum, vóru komnar frá harragarðinum.
Hesum gjørdust harrafólkini ógvuliga bilsin av, og tey duldu ikki fyri tí, men søgdu frá søguni og sýndu váttanina fram, og melónkjarnarnir vórðu sendir víða um til vinir og kenningar, sum hina ferðina við súreplunum og perunum.
Og tað frættist, at tað eydnaðist væl, og at góðar, vælsmakkandi fruktir vuksu upp av hesum kjarnunum, og fruktirnar vórðu uppkallaðar eftir harragarðinum hjá harragarðsfólkunum, so at hetta navnið var at síggja bæði á bretskum, týskum og fronskum máli.
Hetta hevði ongin droymt um áður.
”Bara urtagarðsmaðurin ikki fer at halda ov mikið um seg sjálvan!” søgdu harragarðsfólkini.
Men urtagarðsmaðurin tók tað upp á ein annan máta, tí nú fór hann at royna at bera tað so í bandi, at hann fór at fáa navn sum besti urtagarðsmaður í landinum, royna á hvørjum ári at ala okkurt sjáldsamt og gott fram í urtagarðinum, og tað gjørdi hann. Men mangan fekk hann at hoyra, at tær fyrstu fruktirnar, súreplini og perurnar, vóru tey bestu, og at ongantíð seinni komu nøkur teimum nær. Rætt var tað, melónirnar vóru heilt góðar, men tað var ikki sama fruktin, og tað bar til at siga, at jørðberini vóru góð, men kortini ikki betri enn tey, sum vuksu í øðrum urtagørðum, og táið so vetrarradisurnar eitt árið ikki eydnaðust so væl, tá snúði prátið seg ikki um annað enn tær miseydnaðu vetrarradisurnar, sjálvt um mangt annað gott var at tosa um.
Tað sá næstan soleiðis út, sum at harragarðsfólkini høvdu fragd av at siga: ”Ikki bar til í ár, lítli Larsen!” Ja, tey sýntust at frøa seg yvir at kunna siga: ”Ikki bar til í ár!”
Einar tvær ferðir um vikuna bar urtagarðsmaðurin blomstur úr blómugarðinum inn í stovuna hjá harragarðsfólkunum, og altíð dugdi hann at seta tey so skynsamliga saman, so at litirnir komu rættiliga til sín rætt.
”Tygum hava góðan ans fyri litum, Larsen,” søgdu harragarðsfólkini, ”tað er ein gáva, sum tygum hava fingið frá Várharra og ikki frá tygum sjálvum!”
Ein dagin kom urtagarðsmaðurin við eini kristalskál. Í henni lá eitt ákannublað, og á ákannublaðnum lá ein stór, geislandi blá blóma við tí langa stelkinum niðri í vatninum.
”Lotusblóman úr Hindostan!” róptu harragarðsfólkini.
Sovorðna blómu høvdu tey aldri sæð áður, og um dagin varð hon sett í sólskinið og um kvøldið í vesturskinið. Øll, sum sóu hana, hildu hetta vera eina sera vakra og sjáldsama blómu, ja, hetta segði eisini tann kvinnan, sum var mett at vera tignarligast í landinum, sjálv prinsessan, sum bæði var klók og eygagóð.
Harragarðsfólkini fingu tann heiður at handa prinsessuni blómuna, og hon fór við henni niðan á slottið.
So fóru harragarðsfólkini oman í urtagarðin at henta eina blómu av sama slag, um hon var at finna, men tey funnu onga. So róptu tey á urtagarðsmannin og spurdu, hvaðani hann hevði fingið ta bláu lotusblómuna.
”Vit hava leitað og leitað og onga funnið!” søgdu tey. ”Vit hava verið í vakstrarhúsinum og allastaðni í blómugarðinum!”
”Nei, rætt er tað, har er hon ikki at finna!” segði urtagarðsmaðurin. ”Tí hatta er bara eitt fátæksligt blomstur úr nýtslugarðinum! Men satt er tað, vøkur er hon, hon líkist mest einum bláum kaktusi, og kortini er hon ikki annað enn ein ertnablóma!”
”Hatta skuldu tygum havt sagt okkum beinanvegin!” søgdu harragarðsfólkini. Vit vistu ikki betur, enn at hatta var ein fremmand blóma. Nú hava tygum gjørt okkum fyri skommum fyri prinsessuni. Hon sá blómuna hjá okkum, helt hana vera so vakra, men kendi hana ikki, tó at hon dugir væl plantufrøðina, men tann vísindin hevur onki við nýtsluplantur at gera. Hvussu bar tað til, mín góði Larsen, at tygum funnu uppá at koma við einum sovorðnum blomstri inn í stovuna. Tað er beinleiðis at halda okkum fyri gjøldur!”
Og tann vakra, bláa blóman, sum var tikin úr nýtslugarðinum, varð tikin út úr stovuni, tí har sømdi tað seg ikki at hava hana, og harragarðsfólkini fóru til prinsessuna at biðja um fyrigeving og søgdu, at hatta blomstrið var bert eitt blomstur úr nýtslugarðinum, sum urtagarðsmaðurin hevði funnið uppá at seta fram, men nú høvdu tey deilt hann fyri tað.
”Tað var bæði synd og skomm!” segði prinsessan. ”Hann hevur latið eygu okkara upp og víst okkum eina skreytblómu, sum vit als onki vistu um, hann hevur víst okkum á vakurleikan, har sum vit als ikki dugdu at leita eftir honum! Hereftir skal urtagarðsmaðurin í slotsgarðinum bera mær eina sovorðna blómu inn á slottið hvønn dag, so leingi ertnaurtirnar blóma!”
Og hetta hendi.
Og harragarðsfólkini søgdu við urtagarðsmannin, at hann eisini skuldi bera teimum eina nýtikna ertnablómu hvønn dag.
”Hon er í grundini so vøkur!” søgdu tey, ”so løgið tað kann tykjast!” Og tey róstu urtagarðsmanninum.
”Nú dámar Larseni!” søgdu harragarðsfólkini. ”Hann er sum ein spiltur ungi!”
Táið heystið kom, gjørdist eitt ræðuligt illveður. Sum náttin leið, alt meir vaks vindurin, og stormurin gjørdist so nógvur, at nógv trø, sum stóðu í útjaðaranum av skógini, vórðu skrødd upp við rót til stóra sorg fyri harragarðsfólkini, men til gleði fyri urtagarðsmannin, tí tey stóru trøini við fuglareiðrunum fóru øll um koll. Tó at stormurin var nógvur, so hoyrdist skilliga, hvussu krákurnar og hjaltakrákurnar kráaðu og bardu veingirnar móti rútunum á garðinum.
”Nú dámar tygum, Larsen!” søgdu harragarðsfólkini. ”Stormurin hevur felt tey gomlu trøini, og fuglarnir eru rýmdir inn í skógina. Nú er her onki eftir, sum minnir um ta gomlu tíðina, ikki eitt tekin, sum minnir um gamlar dagar. Vit eru hørm um tað!”
Urtagarðsmaðurin segði onki, men hann hugsaði um tað, sum hann altíð hevði havt í huga, at nú skuldi hasin sólskinsbletturin, sum hann ongantíð var sloppin framat, gerast til størsta prýði í urtagarðinum og til gleði fyri harragarðsfólkini.
Táið tey stóru trøini duttu, kroystu tey ta gomlu kjarrgirðingina heilt til jarðar, og her plantaði urtagarðsmaðurin hópin av heimligum plantum úr haganum og skógini.
Tað, sum ongin annar urtagarðsmaður hevði hugsað um at planta ríkiliga í urtagarðin hjá harragarðsfólkunum, setti hann her niður í ta jørð, sum hóskaði best, og hann gav teimum ljós og skugga, sum hvør planta hevði fyri neyðini. Hann hjúklaði um við kærleika, og upp vaks tað í dýrdleika. Baraldurin av jútsku heiðini vaks har og líktist bæði í skapi og liti teirri italsku cypressini, meðan kristtyrnið so blankt, men við hvøssum tindum, var grønt bæði summar og vetur og var fagurt á at líta.
Og fyri framman vuksu trøllakampar av nógvum ymiskum sløgum, summir líktust børnum av pálmatrænum, meðan aðrir eftir útsjóndini væl kundu verið foreldur ta fínligu og vøkru plantuna, sum vit kalla venushár. Har vaks tað lítið umhildna loðgrasið, sum, meðan tað stendur í besta blóma, prýðir væl í eini blómuskipan. Loðgrasið vaks, har sum turt var, men har, sum tað var eitt sindur vátligari, vaks hømilian, eisini ein vanvird planta, men hávaksin var hon, og við sínum stóru bløðum sá hon stórbær og málandi út. Um favn høgt ella meir og við nógvum blomstrum rætti kongaljósið seg upp sum ein fleirarmaður ljósastaki á at líta. Her vuksu skógarmerki og fransagras, og her vuksu hagablomstur av ymsum slag og í nógvum litum, og tað var vakurt á at líta, ein sannur fagurleiki.
Fyri framman og styðjandi seg til jarntráð, sum var spentur framvið, vuksu heilt smá perutrø, sum vóru ættað úr Fraklandi. Har var góður sólargangur, og væl varð fjálgað um tey, og tað vardi ikki leingi, til tey fóru at fáa stórar og væl smakkandi fruktir, sum onki góvu teimum eftir, sum vuksu í heimlandinum, Fraklandi.
Har, sum tey bæði gomlu, blaðleysu trøini høvdu staðið, setti urtagarðsmaðurin eina flaggstong, har Dannebrog veittraði, og stutt frá flaggstongini eina aðra styttri stong, sum humluleggurin snúði seg uppeftir um summarið, men um veturin varð, sum gamal siður var, eitt kornbundi hongt upp í stongina um jóltíðir, so at eisini smáfuglarnir kundu kenna, at jólini vóru komin.
”Hasin góði Larsen fer at vera kensluborin, sum hann eldist!” søgdu harragarðsfólkini, ”men trúgvur sum trøllið er hann!”
A nýggjárinum sást í einum av bløðunum í høvuðsstaðnum ein mynd av gamla harragarðinum. Har sást flaggstongin og stongin við kornbundinum til smáfuglarnar at halda jól í, og hetta var sagt at vera áhugavert, at ein góður, gamal siður var komin aftur til heiður og æru, og slíkt var sagt at vera eyðkent fyri henda gamla harragarðin.
”Altíð verður so nógv gjørt burtur úr tí, sum Larsen ger,” søgdu harragarðsfólkini. ”Hann er ein lukkuligur maður. Vit noyðast at fara at vera stolt av honum!”
Men tey vóru als ikki stolt av honum. Tey kendu seg sum harragarðsfólk, og tey høvdu rætt til at koyra hann, men tað gjørdu tey ikki, tí tey vóru góð av sær, og sum tey, eru nógv góð menniskju til, og tað eiga allir Larsenar at vera glaðir yvir.
Ja, hetta var søgan um urtagarðsmannin og harragarðsfólkini.
Nú kanst tú seta teg at hugsa um hana.
Upprunaheiti: H.C. Andersen: ”Gartneren og Herskabet”, ”Eventyr og historier. Ny samling”, 1872.
Marius Johannesen (1905-1986) týddi. H.C. Andersen: ”10 ævintýr”, Bókaforlagið Grønalíð 1980.


text:
Vilt tú prýða ella lýsa húsasíðu, bygningi, sølustaði, festivaløki, tónleikapalli, byggiplássi , miðbýi, messu ella aðrastaðni, so fæst alt nýtir frá Føroyaprent.
Vit hava framkomna útgerð til at prenta bannarar, skelti og plakatir í øllum støddum og á ymiskt tilfar, bæði til innandura og uttandura brúk.
Bilin fært tú eisini prýddan hjá okkum. Um tað bara er við einum búmerki ella um allur bilurin skal prýðast og skifta lit, er líkamikið , tí vit kunnu gera alt.
Ongin uppgáva er ov lítil ella ov stór.
Um tú vilt vita meira um møguleikarnar innan stórformat ella bilprýði, send okkum ein teldupost á info@foroyaprent.fo ella ring 314555.
Ráðgeving og hugskot eru ókeypis.
Vælkomin á Føroyaprent


text:
Her er yvirlitið um allar munnligu fyrispurningarnir ídag.
Yvirlit yvir Munnligar fyrispurningar 20. mars 2019
1. Til Heðin Mortensen, landsstýrismann í samferðslumálum, viðvíkjandi ferðaætlanini hjá
Bygdaleiðum (Jónleif Johannesen)
2. Til Heðin Mortensen, landsstýrismann í samferðslumálum, viðvíkjandi Gásadalstunlinum
(Jørgen Niclasen)
3. Til Heðin Mortensen, landsstýrismann í samferðslumálum, viðvíkjandi fíggjarstøðuni hjá SSL
(Jørgen Niclasen)
4. Til Heðin Mortensen, landsstýrismann í samferðslumálum, viðvíkjandi ferðaseðlaprísum hjá
SSL fyri turistar (Jørgen Niclasen)
5. Til Sirið Stenberg, landsstýrismann í heilsumálum, viðvíkjandi útgreininig og viðgerð av
neurologiskum sjúklingum (Jenis av Rana)
6. Til Sirið Stenberg, landsstýrismann í heilsumálum, viðvíkjandi leiðsluni í heilsumálaráðnum
(Jenis av Rana)
7. Til Kristinu Háfoss, landsstýrismann í fíggjarmálum, viðvíkjandi misvísandi upplýsingum frá
Landsbankanum (Jørgen Niclasen)
8. Til Høgna Hoydal, landsstýrismann, í fiskivinnumálum, viðvíkjandi Íslandssáttmálanum (Jørgen
Niclasen)
9. Til Høgna Hoydal, landsstýrismann, í fiskivinnumálum, viðvíkjandi sildakvotuni fyri 2019
(Jørgen Niclasen)
10. Til Høgna Hoydal, landsstýrismann, í fiskivinnumálum, viðvíkjandi uppboðssølu (Bill
Justinussen)
11. Til Honnu Jensen, landsstýrismann í undirvísingarmálum, viðvíkjandi biðilistum til
Musikkskúlan (Bill Justinussen)
12. Til Honnu Jensen, landsstýrismann í undirvísingarmálum, viðvíkjandi málmenning (Óluva
Klettskarð)
13. Til Aksel V. Johannesen, løgmann, viðvíkjandi uppskoti um avtøku av føroysku
fólkatingssessunum (Bárður Nielsen)
14. Til Aksel V. Johannesen, løgmann, viðvíkjandi yvirtøkum (Magnus Rasmussen)
15. Til Eyðgunn Samuelsen, landsstýrismann í almannamálum, viðvíkjandi “Megna títt lív og
føroyskt skúlaskip” (Helena Dam á Neystabø)
Her sæst beinleiðis frá fundinum, “Tingvarp Føroyra”
SáH


text:
Virðir
Berandi undir samleikanum hjá Eysturkommunu eru nøkur kjarnuvirðir, ið eyðmerkja alt okkara virksemi.
Savnandi
Eysturkommuna savnar allar borgarar í Leirvík, Norðagøtu, Gøtugjógv, Syðrugøtu og Gøtueiði til eina felags eind, og umvent, so ynskja vit at allir borgarar savnast saman um Eysturkommunu. Vit eru ikki bert Gøtufólk og Leirvíkingar. Vit eru eisini Eysturbúgvar, samanknýttir við einum sterkum og elligomlum bandi, ið leingi hevur verið knýtt bygdanna millum, og í hesum felags samleika sanna vit, at saman kunnu vit enn meira.
Framsøkin
Eysturkommuna er framburðarfús. Vøkstur og framgongd eru okkara ambitión, og í einum heimi og samfelag í framhaldandi menning ganga vit undan. Rótfest í tí arvið, sum okkara forfedrar hava latið okkum, og opin fyri nýhugsan hyggja vit frameftir. Vit síggja møguleikar heldur enn forðingar. Vit arbeiða altíð við tí í huga, at okkara eftirkomarar eisini skulu njóta gott av tí, vit í dag fremja í verki.
Opin og vinarlig
Eysturkommuna er altíð opin og vinarlig yvirfyri borgarum og gestum. Borgarin skal kenna seg væl, tá hann setur kommununi stevnu. Eysturkommuna er til fyri borgaran. Eisini eru vit opin og vinarlig fyri nýggjum hugskotum og at hoyra frá borgaranum. Men ikki minst, so er Eysturkommuna innbjóðandi fyri nýggjum samstørvum, tað verið seg kommunalt, vinnuligt, mentanarligt o.s.fr. Í Eysturkommunu eru øll vælkomin.


text:
Frálíka myndina omanfyri, sum Birgar Johannessen, sáli, í 2014 legði út á Facebook, kunnu vit skriva nógvar reglur um. Myndin er tikin eftir 1964, tí nýggja Neistahúsið við uttandura hondbóltsvøllin varð tikið í nýtslu á sumri 1964. Vit síggja Mjørkadalsbarakkina, sum B36 keypti úr Mjørkadali, og sum varð bygd afturat B36 húsinum. Svørtu barakkirnar í Mjørkadali, sum arbeiðsmenninir búðu í, tá ið tey bygdu radarstøðina, vóru tiknar niður í 1963.
Umframt barakkina hjá B36 var ein barakk sett upp við Tinghúsvegin, og Elinborg Trónd og Finnur Johansen keyptu eina barakk, sum tey settu upp við Hoydalsvegin. Barakkirnar eru har enn, men húsini eru umbygd, so barakkirnar ikki síggjast longur, men tilfarið er har. Framman fyri B36 húsið síggja vit ein mjørkadalsbil. Slíkir bilar koyrdu fyrstu arbeiðsfólkini niðan í Mjørkadal. Umframt útlendskir “soldátar” arbeiddu eisini nógvir føroyingar í Mjørkadali. Seinni blivur stóru hernaðarbilarnir skiftir út við minni jeepar.
Nærmast síggja vit Tinghúsvegin. Tá var SMS ikki til, og tú kundi koyra bæði oman og niðan eftir Tinghúsvegnum. Áhugavert at síggja ljóssteyrarnar. Hetta minnir meg um, tá ódnirnar leikaðu í kríng landið, og el-træðrirnir komu saman, og vit ungu frøddust at síggja vøkru neistarnar frá træðrunum. Viðhvørt brotnaðu “lyktapelarnir”, so leidningarnir lógu á vegnum. Seinast í 1960-árunum var bara ein fótbóltsvøllur, haldi ovari vøllur varð tikin í nýtslu í 1974.
Bilarnir á myndini er søga fyri seg. Tildømis vóru í 1970 bara um 3800 akfør í Føroyum, nú er talið um 30.000 akfør. Serliga leggi eg merki til Bedford lastbilin við snúta framman fyri bilverkstaðin. Henda bilin havi eg óivað arbeitt uppá, tá eg lærdi til bilmekanikara hjá Vilhelmi Nielsen. Vilhelm Nielsen umboðaði Bedford í Føroyum. Ja, so eru tvey Volkavogn “rugbreyð” á myndini, og reyvin í einum Taunus bili stingur út úr verkstaðnum.
Rennibreytin í Gundadali er framvegis á myndini. Nógvur frælsur ítróttur varð íðkaður í Gundadali fyri mína tíð, men tá vit spældu hondbólt uttandura, var reynnibreytin altíð partur av okkara venjingarætlan. Tað kravdi sítt at renna skjótt frá HB-húsinum við ánna, niðan brekkuna og niðan til hegnið á toppinum, sum plagdu at siga. Ja, so kunnu vit at enda leggja afturat, at ,slíkir ljóssteyrar síggjast ikki longur í gøtunum. Nú er eru allir el-káplar grivnir í vegin. Á hesum økinum eru Føroyar framman fyri USA, har tey framvegis brúka lyktapelar, sum brotna, tá harðastu orkanirnar herja. Hetta síggja vit mangan í sjónvarpinum. (Vagnur)


text:
1. august 2019
Dømingargrundarlagi í sambandi við skrivligu próvtøkuna á 9. floksstigi er tillagað. Eitt samlað próvtal verður givið fyri málkunnleika, staviførleiki, lurtifatan og lesifatan, har hvør parturin telur ¼.
Enskt er førleika-, vitanar- og mentanarlærugrein. Lærugreinin snýr seg um enskt mál, enskmælta mentan og alheims viðurskifti. Enskt er altjóða samskiftismál og týðandi liður í alheimsgerðini. Kunnleiki til fremmand mál og fremmanda mentan eru vekjandi og fremjandi fyri tolsemi.
Enskt mál og ensk mentan eru partur av føroyskari og altjóða vesturheimsmentan, og tí gevur enskt eina smidligari atgongd til onnur mál og aðrar mentanir nær og fjar, umframt at tað styrkir fatanina av, at vit eru partur av altjóðasamfelagnum.
Í millumtjóða samskifti er enskt mál tað ráðandi málið. Tí er umráðandi at læra enskt og teir læruhættir, ið gera okkum før fyri at samskifta á enskum. Soleiðis kunnu vit fáa innlit í okkara egna mál og í onnur mál, alheims bókmentir, vísindi og fagrar listir.
Í lærugreinini verður talað og skrivað á enskum, og ástøðilig vitan um kjarnaøkini í lærugreinini verður nýtt.
Undirvísingin í enskum hevur til endamáls
Lærugreinin enskt røkkur frá 4.-10. flokk. Samlaða kravda tímatalið í lærugreinini er 630 klokkutímar frá 4. til 9. flokk. Velur næmingur enskt í 10. flokki, fær hann 120 tímar umframt.
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Næmingurin fer til skrivliga próvtøku í kjarnaøkjunum og til munnliga próvtøku í bæði kjarnaøkjum og ískoytisøki.
Lærugreinin enskt hevur 4 ymisk kjarnaøki, ið eru tey somu frá lægsta til hægsta stig. Økini umskarast og virka fyri ein stóran part saman í undirvísingini:
Kjarnaøkið talaða málið snýr seg í enskum um, at næmingurin mennir sínar samskiftisførleikar, bæði tá ið tosað verður manna millum um viðurskifti í enskmæltum økjum, og í sambandi við enskt sum altjóða samskiftismál, tá ið um millumtjóða viðurskifti ræður. Hetta kjarnaøki fevnir tí um at lurta og tala í ymiskum felagsligum høpum. Í undirvísingini skal tí verða hugt eftir ymiskum samskiftisstrategium, hóskandi hjálparmiðlum og ymiskum lurti- og taliháttum. Tí er umráðandi, at næmingurin verður tilvitaður um egnan læringartørv og arbeiðslag, og um, hvussu hann best lærir enskt í hesum sambandi.
Kjarnaøkið skrivaða málið snýr seg í enskum um, at næmingurin mennir sínar lesi- og skriviførleikar, bæði tá ið tosað verður um viðurskifti í enskmæltum økjum, og í sambandi við enskt sum altjóða samskiftismál. Hetta kjarnaøki fevnir tí um at lesa, fata, hoyra og skriva í ymiskum felagsligum høpum, við støði í ymiskum tekstsløgum. Hetta kjarnaøki snýr seg sostatt eisini um orðatilfeingi, umframt greining og tulking av tekstum, og ymiskir undirvísingarmiðlar verða nýttir – eitt nú KT – umframt at framløgur verða havdar. Næmingurin skal duga at seta sær mál umframt meta um sítt arbeiðslag og avrik, einsæris og í samstarvi við onnur. Í hesum sambandi verður hugt eftir ymiskum samskiftisstrategium (umskriva hugtøk, finna samheiti o.s.fr.), hóskandi hjálparmiðlum (orðabøkur, mállæru o.s.fr.) og ymiskum lurti- og lesiháttum (lesa við ymiskum endamáli). Næmingurin skal vera tilvitaður um egnan læringartørv og arbeiðslag, og um, hvussu hann best lærir enskt í hesum sambandi. At lesa og skriva enskt er partur av praktiska málførleikanum og ger, at næmingurin skilir tað, hann lesur, kannar eftir og hugsar seg um, tá ið teksturin so líðandi gerst torførari. Uppgávurnar í skrivligum enskum eiga at gerast alsamt størri, og dentur skal verða lagdur á, at uppgávurnar skulu vera ymiskar og hættirnir ymiskir. Næmingurin skal samskifta á enskum við næmingar í ensktalandi londum. Næmingurin skal harumframt menna førleikan at rokna á enskum, tí hetta økir um rokniførleikan á móðurmálinum. Umráðandi er eisini, at næmingurin sleppur at brúka og menna síni samstarvsevni og síni skapandi evni.
Kjarnaøkið mentan og samfelag snýr seg um, at næmingurin fær eina tilvitaða fatan av mentan og samfelagi í ensktalandi londunum. Í hesum kjarnaøki verður sostatt arbeitt við hóskandi evnum, sum eyðkenna enska mentan og samfelag. Undirvíst verður tí í fagurbókmentum frá nýggjari tíð, einum breiðum úrvali av øðrum enn bókmentaligum tekstum á ymiskum torleikastigum frá nýggjari tíð, og um almenn, mentanarlig, samfelagslig, vinnulig og tøkni- og náttúrufrøðilig evni. Týðandi mentanarlig og samfelagslig viðurskifti í Stórabretlandi, USA og øðrum enskmæltum økjum verða tikin við upp í undirvísingina.
Kjarnaøkið málkunnleiki snýr seg um, at næmingurin fær innlit í og lærir seg enska ljóðlæru, formlæru, orðalagslæru, týdningslæru og økir um orðatilfeingið til at stuðla uppundir samskiftið. Tí er umráðandi, at undirvísingarmálið í hesum sambandi er enskt. Undirvísingin skal tí fevna um fonetikk, morfologi, syntaks, semantikk, idiomatikk, orðatilfeingi, reglurnar fyri, hvussu tekstur er bygdur upp og hongur saman, standardmál og málbrigdi, og í hesum sambandi eisini um enskt sum altjóða samskiftismál.
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleika næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
Í lærugreinini enskum eru førleikamálini lutað sundur í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni til støðutakan og sjálvvirkni. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg í enskum um at virða enska málið sum samskiftismiðil og mentanarberi. Undirvísingin leggur dent á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað nátturutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, har ímillum teir sáttmálar, ið Sameindu Tjóðir hava samtykt í sambandi við barnarættindi og mannarættindi annars. Eisini skal næmingurin hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta snýr seg um førleikan at bera fram hugsanir sínar munnliga og at lesa og skriva. At samskifta á enskum snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga á enskum verður mentur við miðvíst at arbeiða við munnligum venjingum í ymiskum samskiftisstøðum. At duga at orða seg munnliga á enskum gevur næminginum harumframt møguleika at taka virknan lut í millumtjóða samskifti. Munnlig framsagnarevni fevna bæði um at lurta og at tosa.
Førleikin at lesa og skriva í enskum skal mennast og stimbrast alla tíðina, so næmingurin kann ogna sær vitan, upplýsingar og upplivingar. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot, at lesa er at skyna á og tulka. At menna lesiførleikan í enskum merkir, at næmingurin sum heild mennir lesiførleikan. At skriva enskt er partur av enskundirvísingini frá byrjan. Dentur skal verða lagdur á at fáa næmingin at samskifta á enskum við næmingar í øðrum londum og at nýta KT til at røkka hesum máli.
Førleikin at rokna snýr seg í enskum um at lesa hagtøl, fata bygnað, frymlar og úrtøkiligar skipanir. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og loysa vandamál. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mangar gerandistekstir, og tí hevur undirvísingin í enskum sín lut í hesi menning.
Førleikin at nýta tøknilig amboð er í enskum at duga at nýta teir møguleikar, sum kunningartøknin gevur, so sum tekstviðgerðarforrit og samskiftisforrit. Næmingurin skal eisini duga at velja og meta um tær upplýsingar, hann fær. Við at nýta tøknilig amboð kann næmingurin samskifta og samstarva uttan mun til tíð og stað.
At kanna er ein íborin førleiki. Børn rannsaka umhvørvið fyri at klára seg í lívinum. At kanna er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna snýr seg í enskum um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara til at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um mál og bókmentir. Næmingurin skal læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan á bókasøvnum, í bókmentum, handbókum, á internetinum o.s.fr. Næmingurin skal eggjast til at síggja gagn og gleði í yrkis- og fagurbókmentum og til at fregnast um mál- og bókmentafrøðiligar spurningar, sum bjóða forvitninum av. Við dømum og venjingum skal næmingurin læra at nýta vísindaliga framferðarháttin og at handfara keldutilfar á ein sakligan og siðiligan hátt.
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísinigini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt og at menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læring.
Førleikin at skapa snýr seg í enskum um at gera næmingin tilvitaðan um og líta á egin evni, so hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, hvussu bókmentalig og listarlig nýbrot hava broytt lívsáskoðanir og mentan. Næmingurin skal læra, at tekstframleiðsla er ein skapandi tilgongd, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflogið. Við at gera sær fyrimyndir skal næmingurin læra at meta um dygdina í avrikum hjá sær sjálvum og øðrum.
Enskt hevur ávegismál fyri 4. og 6. floksstig og endalig mál fyri 9. og 10. Floksstig. Ávegismálini eru vegleiðandi, tó soleiðis at skilja, at um munandi frávik koma fyri, skal hetta fráboðast leiðslu skúlans, sum við støði í lýsta tørvinum hevur skyldu til at seta neyðug tiltøk í verk. Um endaligu málini verða eftirmett við próvtøku, eru tey bindandi.
Næmingurin dugir
Næmingurin dugir
Næmingurin dugir
Næmingurin dugir
Næmingurin dugir
Næmingurin dugir
Næmingurin dugir
Næmingurin dugir
Næmingurin dugir
Næmingurin dugir
Næmingurin dugir
Næmingurin dugir
Næmingurin dugir
Næmingurin dugir
Næmingurin dugir
Næmingurin dugir
Einstaki næmingurin skal ávegis í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini. Næmingurin skal hava eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslag og arbeiðssemi næmingsins eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvat arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini.
Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Hildnar verða ein skrivlig og ein munnlig próvtøka.
Skrivliga próvtøkan fevnir um málkunnleika, staviførleika, lurtifatan, lesifatan umframt framseting.
Tíðarkarmarnir fyri royndirnar eru hesir:
Uppgávurnar verða settar við støði í kjarnaøkjunum í lærugreinini.
Næmingur kann leita sær hjálp á internetinum, í lærubókum, uppgávum og øðrum lærutilfari.
Næmingi er ikki loyvt at samskifta við onnur enn umsjónarfólk, sum eru stødd í hølinum.
Skúlastjórin kann bjóða serligar próvtøkutreytir til næming við skerdum virkisførleika, tíðarkarmurin til royndina kann tá tó í mesta lagi verða øktur við 1/3 av tíðini.
Eitt samlað próvtal verður givið fyri málkunnleika, staviførleika, lurtifatan og lesfatan, har hvør parturin telur 1/4.
Eitt próvtal verður givið fyri framseting.
Í byrjanini av skúlaárinum gera lærari og skúlaleiðari í felag av, um flokkurin skal til munnliga próvtøku eftir A- ella B-próvtøkuháttinum.
Próvhoyringin varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Fyrireikingartíðin er 20 minuttir íroknað útflýggjan av tilfari og vegleiðing.
Munnliga próvtøkan fevnir um tveir tættir:
Próvhoyringin er ein samtala ímillum próvtakara og próvhoyrara, og samtalan tekur støði í framløgu próvtakarans av tilfari og próvtøkuspurningi, sum próvtakarin hevur arbeitt við í fyrireikingartíðini.
Ókendi teksturin verður settur við støði í evnum, økjum o.tíl., bæði úr kjarnatilfari og ískoytistilfari.
Próvhoyrt verður í ókendum og ótillagaðum teksti á umleið 1 ns., ella í samsvarandi vavi, um talan er um annað tekstslag enn skrivaðan tekst. Teksturin verður valdur, so at hann í tema ella á annan hátt er knýttir at evnum, økjum og tíl., sum sambært skjalfestum undirvísingargongdum hevur verið arbeitt við í undirvísingini í 9. flokki.
Próvtakarin skal lesa 4-5 viðkomandi reglur burtur úr kendum teksti, ið er partur av próvtøkuspurninginum. Lærarin velur hóskandi tekstbrot til upplestur, eisini um próvtøkuspurningurin er annað tekstslag enn skrivaður tekstur. Síðani verður próvtakarin við støði í próvtøkuspurninginum próvhoyrdur í kenda tekstinum. Próvtøkuspurningurin verður settur í lisnum tilfari í 9. flokki.
Próvhoyrt verður í lisnum og ólisnum tilfari, og ólisna tilfarið skal vera valt soleiðis, at tað í tema ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini í 9. flokki. Lisna tilfarið, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, fevnir um 50-60 ns av styttri tekstum. Tekstirnir skulu í síni heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Í metingini verður hugt eftir, hvussu væl framløgan er skipað, eitt nú við atliti at greiðleika, innihaldi, málburði og tilvísing til samsvarandi greiðsluevni. Dentur verður lagdur á, at framløgan er samanhangandi, at málburðurin er greiður, at nýtslan av viðkomandi hugtøkum er fjølbroytt og trygg og at upplesturin er greiður.
Próvtakarin skal við støði í fakligari tilgongd og støðisførleikum sýna evni at orða seg sjálvstøðugt um innihaldið í ókenda tekstinum. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, seta teir í samband við tættir í undirvísingini og seta próvtøkutilfarið í frásjón.
Próvtakarin skal duga samanhangandi at lesa 4-5 viðkomandi reglur í tekstinum hart, so tekstinnihaldið klárt framgongur av upplestrinum. Próvtakarin skal á greiðum og røttum enskum viðgera týðandi tættir í tekstinum og duga at seta tekstin í frásjón, eisini í mun til tekstir annars, sum hava verið partur av undirvísingini.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvhoyringin varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Eingin fyrireikingartíð er.
Munnliga próvtøkan fevnir um tveir tættir:
Próvtakarin hevur eina framløgu, har hann lýsir evnið, sum hann sjálvstøðugt hevur arbeitt við. Sjálvvalda evnið er valt við støði í skjalfestu undirvísingargongdunum úr 9. flokki. At styðja seg til hevur próvtakarin undir framløguni eina framløguætlan, ið lærarin hevur góðkent frammanundan.
Próvhoyrari og próvdómari kunnu seta dýpandi spurningar til framløgu próvtakarans.
Próvtakarin skal lesa 4-5 viðkomandi reglur burtur úr kendum teksti, ið er partur av próvtøkuspurninginum. Próvtøkuspurningurin skal vera innan fyri annað yvirskipað evni enn sjálvvalda evnið. Lærarin velur hóskandi tekstbrot til upplestur, eisini um próvtøkuspurningurin er annað tekstslag enn skrivaður tekstur. Síðani verður próvtakarin við støði í próvtøkuspurninginum próvhoyrdur í kenda tekstinum. Próvtøkuspurningurin verður settur í lisnum tilfari í 9. flokki.
Próvhoyrt verður í lisnum og ólisnum tilfari, og ólisna tilfarið skal vera valt soleiðis, at tað í tema ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini í 9. flokki. Lisna tilfarið, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, fevnir um 50-60 ns av styttri tekstum. Tekstirnir skulu í síni heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Í metingini verður hugt eftir, hvussu væl framløgan er skipað, eitt nú við atliti at greiðleika, innihaldi, málburði og tilvísing til samsvarandi greiðsluevni. Dentur verður lagdur á, at framløgan er samanhangandi, at málburðurin er greiður, at nýtslan av viðkomandi hugtøkum er fjølbroytt og trygg og at upplesturin er greiður.
Próvtakarin skal við støði í fakligari tilgongd og støðisførleikum sýna evni at orða seg sjálvstøðugt um innihaldið í sjálvvalda evninum. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, seta teir í samband við tættir í undirvísingini og seta próvtøkutilfarið í frásjón.
Við atliti at arbeiðstilgongdini í sambandi við próvtøkuhátt B verður størri dentur lagdur á yvirlit, hugdýping, innlit og frásjónargerð, enn gjørt verður, tá ið próvtøkuháttur A verður nýttur.
Próvtakarin skal duga samanhangandi at lesa 4-5 viðkomandi reglur í tekstinum hart, so tekstinnihaldið klárt framgongur av upplestrinum. Próvtakarin skal á greiðum og røttum enskum viðgera týðandi tættir í tekstinum og duga at seta tekstin í frásjón, gjarna í mun til tekstir annars, sum hava verið partur av undirvísingini.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Einstaki næmingurin skal ávegis í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini. Næmingurin skal hava eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslagið og arbeiðssemi næmingsins eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvat arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini.
Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Hildnar verða ein skrivlig og ein munnlig próvtøka.
Skrivliga próvtøkan er ein uppgáva í framseting.
Skrivliga próvtøkan varir 3 tímar, og uppgávurnar í uppgávuraðnum verða settar í kjarnaøkjunum í lærugreinini.
Loyvt er at nýta hjálparmiðlar.
Í dømingini av framsetingini verður dentur lagdur á, í hvønn mun próvtakarin lýkur tey mál, sum eru sett í lærugreinini. Próvtakarin skal duga at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, skipa svarið miðvíst, síggja próvtøkutilfarið í frásjón og orða seg rætt og fjølbroytt.
Í byrjanini av skúlaárinum gera lærari og skúlaleiðari í felag av, um flokkurin skal til munnliga próvtøku eftir A- ella B-próvtøkuháttinum.
Próvhoyringin varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Fyrireikingartíðin er 20 minuttir íroknað útflýggjan av tilfari og vegleiðing.
Munnliga próvtøkan fevnir um tveir tættir:
Próvhoyringin er ein samtala ímillum próvtakara og próvhoyrara, og samtalan tekur støði í framløgu próvtakarans av tilfari og próvtøkuspurningi, sum próvtakarin hevur arbeitt við í fyrireikingartíðini.
Ókendi teksturin verður settur við støði í evnum, økjum o.tíl., bæði úr kjarnatilfari og ískoytistilfari.
Próvhoyrt verður í ókendum og ótillagaðum á umleið 1 ns., ella í samsvarandi vavi, um talan er um annað tekstslag enn skrivaðan tekst. Teksturin verður valdur, so at hann í tema ella á annan hátt er knýttir at evnum, økjum og tíl., sum sambært skjalfestum undirvísingargongdum hevur verið arbeitt við í undirvísingini í 10. flokki.
Próvtakarin skal lesa 4-5 viðkomandi reglur burtur úr kendum teksti, ið er partur av próvtøkuspurninginum. Lærarin velur hóskandi tekstbrot til upplestur, eisini um próvtøkuspurningurin er annað tekstslag enn skrivaður tekstur. Síðani verður próvtakarin við støði í próvtøkuspurninginum próvhoyrdur í kenda tekstinum. Próvtøkuspurningurin verður settur í lisnum tilfari í 10. flokki.
Próvhoyrt verður í lisnum og ólisnum tilfari, og ólisna tilfarið skal vera valt soleiðis, at tað í tema ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini í 10. flokki. Lisna tilfarið, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, fevnir um 60-70 ns av styttri tekstum. Tekstirnir skulu í síni heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal við støði í fakligari tilgongd og støðisførleikum sýna evni at orða seg sjálvstøðugt um innihaldið í ókenda tekstinum. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, seta teir í samband við tættir í undirvísingini og seta próvtøkutilfarið í frásjón.
Í metingini verður hugt eftir, hvussu væl framløgan er skipað, eitt nú við atliti at greiðleika, innihaldi, málburði og tilvísing til samsvarandi greiðsluevni. Dentur verður lagdur á, at framløgan er samanhangandi, at málburðurin er greiður, at nýtslan av viðkomandi hugtøkum er fjølbroytt og trygg og at upplesturin er greiður.
Próvtakarin skal duga samanhangandi at lesa 4-5 viðkomandi reglur í tekstinum hart, so tekstinnihaldið klárt framgongur av upplestrinum. Próvtakarin skal á greiðum og røttum enskum viðgera týðandi tættir í tekstinum og duga at seta tekstin í frásjón, gjarna í mun til tekstir annars, sum hava verið partur av undirvísingini.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvhoyringin varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Eingin fyrireikingartíð er.
Munnliga próvtøkan fevnir um tveir tættir:
Próvtakarin hevur eina framløgu, har hann lýsir evnið, sum hann sjálvstøðugt hevur arbeitt við. Sjálvvalda evnið er valt við støði í skjalfestu undirvísingargongdunum úr 10. flokki. At styðja seg til hevur próvtakarin undir framløguni eina framløguætlan, ið lærarin hevur góðkent frammanundan.
Próvhoyrari og próvdómari kunnu seta dýpandi spurningar til framløgu próvtakarans.
Próvtakarin skal lesa 4-5 viðkomandi reglur burtur úr kendum teksti, ið er partur av próvtøkuspurninginum. Próvtøkuspurningurin skal vera innan fyri annað yvirskipað evni enn sjálvvalda evnið. Lærarin velur hóskandi tekstbrot til upplestur eisini um próvtøkuspurningurin er annað tekstslag enn skrivaður tekstur. Síðani verður próvtakarin við støði í próvtøkuspurninginum próvhoyrdur í kenda tekstinum. Próvtøkuspurningurin verður settur í lisnum tilfari í 10. flokki.
Próvhoyrt verður í lisnum og ólisnum tilfari, og ólisna tilfarið skal vera valt soleiðis, at tað í tema ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini í 10. flokki. Lisna tilfarið, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, fevnir um 60-70 ns av styttri tekstum. Tekstirnir skulu í síni heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal við støði í fakligari tilgongd og støðisførleikum sýna evni at orða seg sjálvstøðugt um innihaldið í sjálvvalda evninum. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, seta teir í samband við tættir í undirvísingini og seta próvtøkutilfarið í frásjón.
Við atliti at arbeiðstilgongdini í sambandi við próvtøkuhátt B verður størri dentur lagdur á yvirlit, hugdýping, innlit og frásjónargerð, enn gjørt verður, tá ið próvtøkuháttur A verður nýttur.
Í metingini verður hugt eftir, hvussu væl framløgan er skipað, eitt nú við atliti at greiðleika, innihaldi, málburði og tilvísing til samsvarandi greiðsluevni. Dentur verður lagdur á, at framløgan er samanhangandi, at málburðurin er greiður, at nýtslan av viðkomandi hugtøkum er fjølbroytt og trygg og at upplesturin er greiður.
Próvtakarin skal duga samanhangandi at lesa 4-5 viðkomandi reglur í tekstinum hart, so tekstinnihaldið klárt framgongur av upplestrinum. Próvtakarin skal á greiðum og røttum enskum viðgera týðandi tættir í tekstinum og duga at seta tekstin í frásjón, gjarna í mun til tekstir annars, sum hava verið partur av undirvísingini.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støðið undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnir at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Í teirri ávísu undirvísingargongdini ber til at leggja høvuðsdent á eitt av kjarnaøkjunum, tað kann vera talaða málið, skrivaða málið, samansettar tekstir ella málkunnleika.
Av stórum týdningi er tað, at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til og tá ið tað verður mett at vera hóskandi. Sum dømi kundu partar úr kjarnaøkinum málkunnleiki verið samskipaðir við pørtum úr kjarnaøkinum skrivaða málið. Á tann hátt kundi vitan um málsøgu verið við til at gjørt fatanina av eldri tekstum meira fjøltáttaða, samstundis sum vitan um málsins bygnað t.d. kundi verið nýtt í tekstgreining.
Munnligi tátturin skal vera raðfestur høgt, og samrøðan er kjarnin í hesum tátti. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingartilgongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram. Dentur verður lagdur á, at næmingurin sameinir munnligar framløgur við egin skrivlig verk, nýtslu av KT-amboðum, ymiskar samskiftishættir o.s.fr. Á tann hátt verður retoriski førleikin hjá næminginum mentur.
Skrivligi tátturin skal eins og tann munnligi í stóran mun vera skipaður inn í dagligu undirvísingina og í fakligu heildina. Á henda hátt kann næmingurin menna seg í skrivitilgongdini og í stigum ogna sær góðar skriviførleikar. Somuleiðis skal verða borið so í bandi, at skrivlig avrik í øðrum lærugreinum eisini kunnu vera partur av skrivligum avrikum í lærugreinini enskum. Umframt at hetta styrkir um tvørfakliga samstarvið, gevur tað næminginum eina greiðari fatan av týdninginum, skriviførleiki hevur fyri alt skrivligt samskifti, og samstundis mennir tað evnini hjá næminginum at orða seg bæði munnliga og skrivliga.
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat ið er best at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á egnu læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt. Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt, at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram ímóti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis, so næmingurin veit frammanundan, hvørji ávegismálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir, og hvat endamálið við læringini er.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgongdin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur skal eisini leggjast á heimaarbeiði, og tann týðandi leiklut hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja týdningin av ensklærugreinini. Tá ið arbeitt verður við ymiskum sløgum av tekstum, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til, eisini uttan fyri skúlans gátt. Undirvísingin í enskum skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at arbeiða greinandi og kritiskt við teimum ymisku sløgunum av tekstum, skrivaðum eins væl og munnligum. Eisini skal næmingurin verða tilvitaður um, at hann í lærugreinini enskum mennir sær førleikarnar at koma til orðanna í nógvum ymiskum tekstsløgum og samskiftisstøðum.
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður. Hetta verður m.a. gjørt við, at týðandi tekstir og tekstsløg verða tikin upp í undirvísingina.
Í enskum skulu ymiskir arbeiðshættir verða nýttir so, at fjølbroytni í lærugreinini kann verða framt miðvíst. Arbeiðshættir kunnu fevna um lærarafyrilestur, einstaklingsverkevni, næmingaframløgu, samrøður í flokkinum, bólka- og toymisarbeiði, verkætlanarevni o.tíl. Tá ið arbeiðshættir verða valdir og lagdir til rættis, er eyðsæð, at lærarin hugsar um stigvøkstur í undirvísingarhættunum, har byrjað verður við lærarastýrdari undirvísing. So hvørt sum næmingarnir búnast og gerast meira sjálvstøðugir, verður hesin lærarastýrdi undirvísingarformur at minka.
Næmingarnir skulu ikki einans duga at fyrihalda seg til boðskap úr tekstum, frá lærara og floksfeløgunum, men í eins stóran mun duga at miðla vitan og boðskap til lærara, floksfelagar og móttakarar uttan fyri flokshølið umframt skúlans gátt.
Arbeiðshættirnir eru tískil neyvt samantvinnaðir við serligum atliti at, hvussu bæði munnligi og skrivligi tátturin verða útintir.
Endamálið við teimum ymsu arbeiðsháttunum er at menna aðrar førleikar enn teir reint fakligu, tað eru førleikar sum t.d. at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan, at granska, at arbeiða sjálvstøðugt, at seta sær mál og at arbeiða evnislagað og miðvíst, at arbeiða tíðaravmarkað, at samstarva, at samhugsa, at brúka og hugsa vitan í nýggjum høpi, at leggja til rættis og evna til eitt avrik, at gera uppgávuorðingar, at brúka ymisk háttaløg, at hugsa nýtt og verkseta, at hugsa djúpari og breiðari um ávíst evni, umframt at taka á seg ábyrgd og hava virðing.
Lærari má altíð gera sær sjálvum og næmingum greitt, hvat endamálið við ávísum arbeiðshátti er.
Lærugreinin enskt er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinir. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinir um ymisk evni, eitt nú menning av skapandi evnum og KT-førleikum, undirvísing í søgu, tekstframleiðslu, bókmentaligum hugtøkum og almennari málfrøði og málsøgu.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinir við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði (lesa parallelt), t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinirnar sum partar av størri heild og letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanhangir avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin.
Skrivligi parturin letur upp fyri tvørfakligum samstarvi og við tí øðrvísi skrivligum avrikum. Heldur enn at lata eitt avrik inn bara í teirri eini lærugreinini, kann talan verða um tvørfakligt samstarv, t.d. eina blaðútgávu, eina søguliga ritgerð, ella eina heimasíðu.
Ein grundgeving fyri at skrivligt arbeiði kann vera partur av tvørfakligum samstarvi er, at næmingurin lærir, at tað at skriva væl (t.e. greitt og uttan stórvegis villur) ikki bara er eitt krav í lærugreinini føroyskum, men eitt alment krav, ið er knýtt at øllum skrivligum samskifti.
Næmingurin skal hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin mennast til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivligu uppritini, sum verða løgd fram, á mennandi hátt. Kunningartøknin letur upp fyri munagóðum og ítøkiligum møguleikum í sambandi við vegleiðing og umrøðu í sjálvari skrivitilgongdini.
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð, og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri móðurmálinum sum eitt intellektuelt amboð, ið skal víðka sjónarringin hjá næminginum. Allir flokkar skulu tí gera royndir við málinum, eitt nú við sínámillum tosi og við tí at siga frá.
Skúlin skal vera so rúmur, at til ber at tosa um kenslur, evni, hugtøk og hendingar í gerandisdegnum. Næmingurin skal arbeiða við at lurta og at vera umhugsin øll skúlaárini, samstundis sum orðatilfeingi og talugávur verða ment. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og gjørdar samrøður. Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast so, at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Næmingurin skal haldast til at lesa nógv. Eitt gott lesiumhvørvi á skúlanum er ein treyt fyri at menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Hetta verður skapt í flokkinum við nógvum ymiskum lesitilfari og góðum vanum. Skúlabókasavnið er ein sjálvsagdur partur av hesum góðu vanum. Fyri at røkka góðum lesiumhvørvi er av stórum týdningi, at skúlabókasavnið er ein natúrligur partur av skúlagongdini. Í byrjanini kunnu næmingarnir t.d. lesa eina stutta bók um dagin. So hvørt sum bøkurnar gerast longri, má meira tíð setast av til at lesa eina bók í. Umráðandi er, at lesingin verður løgd til rættis samsvarandi tí førleikastigi, næmingurin er á. Allir næmingar skulu lesa eina aldurshóskandi skaldsøgu ella samsvarandi tekstmongd um mánaðin øll skúlaárini.
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at umhugsa sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.


text:
Útferðir frá Gjógv
Við Gjógv sum høvuðsstøð eru góðir møguleikar at gera útferðir. Tað er bara ein tími at koyra í Norðoyggjar og Vágar, og í Eysturoynni er nógv at njóta, bæði tá hugsað verður um náttúruupplivingar og støð at vitja.
Landslagið er sera fjølbroytt – frá Gjógv og Føroya hægstu fjøllum til láglendið á Eystnesi, syðst á oynni. Ávegis koyrir tú fram við báðum teim longstu firðunum í landinum.
Í Eysturoynni eru ikki færri enn 5 av teim 10 gomlu føroysku trækirkjunum, sum umboða nakað av tí besta handverkinum frá sínari tíð. Eisini fleiri av nýggju kirkjunum eru forkunnugar at vitja, t.d. í Fuglafirði, í Gøtu og á Nesi.
Í oynni finnur tú eisini fleiri bygdarsøvn, t.d. Látrið á Eiði, Blásastovu í Norðragøtu, Forna á Glyvrum og gamla prestagarðin á Nesi. Í Oyndarfirði síggjast Rinkusteinar standa úti í sjónum og vagga.
Í Leirvík er útgrevsturin og víkingahúsini í Toftanesi. Vinnu- og handilslívið í Fuglafirði og kring Skálafjørðin er fjølbroytt.
Saksun og Tjørnuvík eru avgjørt verdar at vitja. Bygdirnar liggja í nøkrum av tí vakrasta umhvørvinum í Føroyum.
Frá Gjógv sæst beint yvir á Kalsoynna við Kunoynni í baksýni. Oyggjarnar reisast steyrrættar úr havinum, og fjøllini eru høg og hvøss. Spennandi er tí at gera ein túr ígjøgnum Norðoyatunnilin til Klaksvíkar og haðani við ferju í Kalsoynna at fregnast, hvat goymir seg har.
Eisini ein túrur Norður um Fjall til Viðareiðis er eitt upplivilsi. Har kanst tú vitja kirkjuna og prestagarðin í Ónagerði, har tað sigst at spøkja. Í Klaksvík er nógv at síggja, t.d. Christianskirkjan, Føroya Bjór og Norðoya Fornminnissavn í gomlu Einahandilshúsunum.


text:
Privatlívspolitikkur
Fiskamarknaður Føroya hevur dátaábyrgd av upplýsingunum, sum vit savna um teg, og vit tryggja, at tínir persónsupplýsingar verða viðgjørdir sambært reglugerini.
Vit taka tína dátuvernd í álvara, og hava tí viðtikið hendan privatlívspolitikk, sum sigur tær, hvussu vit handfara tínar persónsupplýsingar
Kontaktupplýsingar
Um tú ynskir at venda tær til okkum viðvíkjandi okkara viðgerð av tínum persónsupplýsingum, kanst tú gera tað fylgjandi:
Fiskamarknaður Føroya P/f
Toftagjógv 3
FO-650 Toftir
Faroe Islands
Teldupost: fmf@fmf.foella
Telefon: +298 414141
Viðgerð av persónsdata
Persónsupplýsingar eru allir upplýsingar, sum á ein ella annan hátt kunnu vísa til tín. Um so er, at tú ikki ynskir, at vit viðgera hesar upplýsingar, kann tað gerast trupult at varðveita og halda møguligar avtalur.
Kundar (Fiskakeyparar)
Um tú ynskir at gerast kundi hjá okkum, er neyðugt, at vit fáa fylgjandi persónsupplýsingar frá tær:
- Navn
- Bústaður
- Telefonnummar
- Teldupostur
Persónsupplýsingar um kundar verða samlaðir til fylgjandi endamál:
- Viðgerð av tínum keypi og okkara veitan
- Fyrisiting av tínum sambandi til okkum
Hesir upplýsingar samlast grundað á fylgjandi lógarheimild:
- Viðgerðin verður gjørd grundað á at ”hald eina avtalu” (Generel, ikki undirskriva avtala um keyp á uppboðssøluni, sambært kunngerð og reglugerð).
Upplýsingarnir verða goymdir so leingi, sum tað sambært reglugerðini er loyvi, og vit sletta teir, tá vit ikki hava tørv á teimum longur. Tíðarskeiðið er treytað av, hvørjir upplýsingar eru og hví teir verða goymdir. Vanliga verða upplýsingar viðvíkjandi kundum strikaðir, eftir at avtalan er endað, ella tá ið mett verður, at samskiftið ikki er viðkomandi longur.
- Upplýsingar um kundar strikast vanliga 5 ár eftir at kundasamstarvið endaði og samskiftið endaði.
Veitarar og samstarvsfelagar(Landingarmiðstøðir og Fiskaseljarar)
Um tú ynskir at verða veitari ella samstarvsfelagi hjá okkum, er neyðugt, at vit fáa fylgjandi persónsupp- lýsingar um teg:
- Navn,
- Bústaður,
- Teldupostur
- Telefonnummar
- Bankaupplýsingar (konto nr.)
Í sambandi við at fiskur verður boðin út á uppboðssøluna, kunnu tað verða tíni persónsupplýsingar sum verða lýstir á heimasíðuni hjá Fiskamarknaðinum, um t.d. tín bátur er skrásettur í einstaklingavirkið, sum er tínir persónsupplýsingar.
Fiskiloyviðs nummari fáa vit frá Teyggjan.fo
Um døgnlistarnir verða lagdir út á heimasíðuna, eru hesir persónsupplýsingar lagdir út:
- Navn á skipara (navn og eftirnavn)
- Telefonnummar.
Persónsupplýsingar um veitarar og samstarvsfelagar verða samlaðir grundað á fylgjandi endamál:
- Til viðgerð av okkara keypi/veitan
- Fyrisiting av tínum sambandi við okkum
Hesir upplýsingar samlast grundað á fylgjandi lógarheimild:
- Viðgerðin verður gjørd grundað á at ”hald eina avtalu” (Hetta er ein generell ikki undirskriva avtala um keyp á uppboðssøluni, sambært galdandi lóg, kunngerð og reglugerð).
Upplýsingarnir verða goymdir so leingi, sum tað sambært reglugerðini er loyvið, og vit sletta teir, tá vit ikki hava tørv á teimum longur. Tíðarskeiðið er treytað av, hvørjir upplýsingar eru, og hví teir verða goymdir. Vanliga verða upplýsingar viðvíkjandi veitarum og samstarvsfeløgum strikaðir, eftir at avtalan er endað, ella tá ið mett verður, at samskiftið ikki er viðkomandi longur.
- Upplýsingar um veitarar og samstarvsfelagar strikast vanliga 5 ár eftir at kundasamstarvið og samskiftið endaði, men tað kunnu verða aðrar grundir til at goyma dátur longur, sum t.d. at upplýsingar um veitaran strikast tá ábyrgd fyri keyptar vørur er útgingin, um ein slík fyriliggur.
Starvsumsóknir/umsøkjarar
Tá ið vit móttaka eina umsókn og fylgiskjøl, verða øll skjølini lisin av leiðaranum við tí endamáli, at svara og meta um innihaldið í sambandi við eitt ávíst arbeiði. Okkara lógarheimild av viðgerðini av umsóknini er ”heimildaðu áhugamál”.
Umsókn og fylgiskjøl verða deild víðari innanhýsis til persónar, sum eru í setannarbólkinum, og verða ikki víðarigivin til onnur uttanfyri fyritøkuna.
Persónupplýsingarnir, sum koma fram í setanartilgongdini, verða viðgjørdir við fylgjandi lógarheimild: heimilaðu áhugamál samb. §8 nr. 2.
Umsóknir og fylgiskjøl verða goymd, til rætti umsøkjari er funnin, og setannartilgondin er endað. Eftir hetta verða umsókn og fylgiskjøl strika hjá teimum, sum ikki fingu starvið.
Tá ið talan er um óbidnar umsóknir, meta vit um, um umsóknin skal goymast, so skjótt sum hon er móttikin. Um hildið verður at, hon skal goymast, verður biðið um samtykki frá umsøkjaranum at goyma umsóknina, annars verður noktandi svar sent, og umsóknin slettað beinanvegin.
Um umsókn og fylgiskjøl verða goymd í meiri enn 6 mánaðir, skal biðjast um eitt nýtt samtykki frá umsøkjaranum.
Títt samtykki er sjálvboðið, og tú kanst til einahvørja tíð taka tað aftur við at venda tær til okkum. Nýt kontaktupplýsingarnar omanfyri, um tú ynskir fleiri upplýsingar.
Aðrir upplýsingar um viðgerð
Trygd
Vit hava gjørt passandi tøknilig og fyriskipanarlig tiltøk ímóti, at tínir upplýsingar av tilvild ella ólóliga verða slettaðir, almmannakungjørdir, burturblivnir, minka í virði ella at nakar óviðkomandi fær hendur á teimum, verða misbúktir ella á ein ella annan hátt verða viðgjørdir í stríð við lógina. Dátuábyrgdarin tryggjar, at viðgerðin bert kann fara fram, tá ið allar dátutrygdarreglar verða fylgdar iflg. Dátuverndarlóginia § 7
- Allar skipanir liggja aftanfyri firewall,
- backup verður tikið hvønn dag,
- mannagongdir fyri at endurstovna data er gjørd fyri allar servarar,
- atgongd til persónsupplýsingar er bygt á brúkara-ID og persónligt loyniorð vm.
Dataminimering
Vit innheinta, viðgera og goyma bert persónsdata, sum eru neyðug í sambandi við at uppfylla okkara ásettu endamál. Harafturat kann tað verða lógargivið, hvat slag av data, er neyðugt at innheinta og goyma í sambandi við okkara handilsvirksemi. Tey ymisku økini av persónsdata, sum vit viðgera, verða fastsett av tørvinum at uppfylla eina avtalu ella eina aðra rættarliga skyldu.
Dagført data
Okkara tænasta er treytað av, at tykkara data er rætt og dagført, og vit biðja tykkum upplýsa okkum um týðandi broytingar í tínum data. Tit kunnu nýta kontaktupplýsingarnar omanfyri, at siga okkum frá, um broytingar á hesum øki, so syrgja vit fyri, at dagføra tíni persónsdata. Um vit sjálvi leggja merki til, at data ikki er rætt, dagføra vit upplýsingarnar og geva tær boð um hetta.
Víðarigevan av upplýsingum
Vit brúka fleiri triðjapartar til goymslu og viðgerð av dáta, herímillum veitarar av kt-loysnum, bankar og grannskoðara.
Hesi viðgera bert upplýsingar okkara vegna, og skulu ikki brúka teir til egið endamál. Í týðandi førum verður dáta víðarigivið til bankar, kt-veitarar og grannskoðara.
Vit brúka bert dataviðgerðar úr EU ella tryggum triðjalondum, sum hava neyðugu trygdarviðurskiftini í ordan, umframt feløg í londum, sum kunnu veita nøktandi dátuverndartrygd.
Tíni rættindi
- Tú hevur til eina og hvørja tíð rætt til, at fáa upplýst hvat dáta vit viðgera um teg, hvar tað kemur frá, og hvat vit brúka tey til. Tú kanst eisini fáa upplýst, hvussu leingi vit goyma tíni persónsdáta, og fáa at vita, hvør fær dáta um teg, í tann mun vit víðarigeva dáta í Føroyum og uttanlands.
- Um tú biður um tað, kunnu vit upplýsa/geva tær dáta, sum vit viðgera um teg. Heimild kann tó verða avmarkað, um privatlívið hjá øðrum skal verjast, handilsloyndarmál og ólikamlig rættindi.
- Um tú heldur, at persónsdáta, sum vit viðgera um teg, er skeivt, hevur tú rætt til at fáa tey rættaði. Tú skalt venda tær til okkum og upplýsa okkum um, hvar feilurin er, og hvussu tað kann rættast. Vit heita á teg, at verða neyvur um tínar umbidnu rættingar, ella kann tað gerast trupult hjá okkum, og tað kann í ávísum førum føra til, at vit ikki kunnu eftirlíka tínum rættingum.
- Í summum førum, hava vit skyldu at sletta títt persónsdáta. Tað geldur t.d., um tú tekur eitt eventuelt samtykki aftur. Um tú heldur, at tíni dáta ikki longur eru neyðug í samband við tað endamál, sum vit heintaðu tað til, so kanst tú biðja um at fáa tað slettað. Tú kanst eisini seta teg í samband við okkum, um tú heldur, at tíni persónsdáta verða viðgjørd ímóti lógini ella øðrum rætsligum avtalum.
- Tú hevur rætt til at senda eina klagu til dátueftirlitið (www.dat.fo)
Dátueftirlitið
Tinganes
Postboks 300
FO-110 Tórshavn
Tlf.: (+298) 309100
Teldupostur: dat@dat.fo
- Tú hevur rætt at nokta okkara viðgerð av tínum persónsdáta. Tú kanst eisini nokta, at vit víðarigeva títt dáta til marknaðarføring. Tú kanst brúka okkara upplýsingar her ovast til at senda tína klagu. Um tín klaga er heimilda, syrgja vit fyri at steðga viðgerðini av tínum persónsdáta.
- Tú hevur møguleika at gera brúk av dátaportabilitet, um so er at tú ynskir at tínir upplýsingar verða fluttir til ein annan dátaábyrgda ella dátaviðgera
- Vit strika títt persónsdáta, tá tey ikki longur eru neyðug til tað endamálið, sum tey vóru samlaði til.
Tá ið tú vendir tær til okkum, við eini áheitan um at rætta ella sletta tíni persónsdáta, kanna vit, um tú lýkur treytirnar, og so gera vit broytingarnar ella sletta dátaið so skjótt sum gjørligt.
Tú kanst brúka tíni rættindi við at venda tær til okkum. Okkara upplýsingar sært tú ovast í skjalinum


text:
Ársaðalfundurin hjá Dansifelagnum í Havn verður í Hornahúsunum fríggjakvøldið 24. oktobur 2014, kl. 21:00.
Til aðalfundin kunnu nýggir limir tekna seg, og limirnir kunnu sum vanligt skriva seg upp at skipa í vetur. Skrá sambært viðtøkum felagsins. Barnadansurin í Norðurlandahúsinum byrjar 10. oktobur 2014, kl. 20:00 – sí annars skrá fyr barnadansin 2014-15. Ársveitslan verður leygarkvøldið 14. februar, kl. 20, og er hetta eisini seinasta dansikvøldið í vetur.
Nevndin í felagnum hevur gjørt av at kvøða brúðarvísurnar og aðrar vísur og kvæði, ið hava samband við brúdleyp, til upptøkur á DVD. Skráin til tað tiltakið er hendan:
- I ærlige bruderfolk, Janus Kamban skipar
- Fisken tager sin føde i vand, Niels á Velbastað skipar
- Kong Hans han sidder på København, Niels á Velbastað skipar
- Várharra hann segði, Heini Mortensen skipar
- Harra Pætur og Elinborg, Birgir Djurhuus skipar
- Leivur Øssursson, Wentzel Kamban skipar
Hetta tiltakið verður leygardagin 22. nov 2014, kl. 16:00 í Hornahúsunum. Upptøkurnar verða skipaðar sum vanligt, og eftir upptøkurnar verður hugnakvøld fyri limum felagsins. Samstundis verður dansurin fríggjakvøldið 21. nov. 2014 avlýstur. Til hesa upptøku er ikki krav um, at øll eru í føroyskum klæðum. Samlaður tekstur til upptøkurnar: pdf-skjal at taka niður. Á heimasíðuni hjá Dansifelagnum er eisini ein grein um ymiskar skikkir í sambandi brúðarvísur og brúðardansur.
Av tí at eingin skrá er fríggjakvøldið 24. okt., kvøða vit I ærlige bruderfolk og Kong Hans. Fríggjakvøldið 31. okt. kvøða vit Várharra hann segði, og Fisken tager sin føde i vand.
Viðvíkjandi limagjaldi
Vit heita á limir felagsins um at rinda limagjaldið á kr. 300 við at flyta á konto felagsins í BankNordik 6460-150.899.9. Viðmerk navn og limagjald 2014/15. Mint verður á, at limir undir útbúgving og limir, sum eru yngri enn 20 ár, rinda ikki limagjald.
Við vón um enn ein góðan dansivetur!