text:
Brot úr føroyingasøga:
Havgrímur, Einar Suðringur og Eldjarn Kambhøttur.
Havgrímur æt ein maður sum búði í Suðuroy í Føroyum. Hann var mætur, múgvandi og harðrendur. Kona hansara æt Guðrið, og hon var dóttur Snæúlvs.
Havgrímur var høvdingi yvir øðrum helminginum av oyggjunum. Hann hevði fingið tær í len av Haraldi gráfeldi, sum tá var kongur í Noregi. Havgrímur var ógvuliga brályntur, og bar ikki orð fyri at vera serliga vitur maður.
Ein húskallur hansara æt Einar, og var róptur Suðringur. Ein annar maður Havgríms æt Eldjarn Kambhøttur. Hann var orðmikil, illorðaður, fávitskutur og ilskur, latur, meinskur og eitt illmælt lyguvætti.
Brestir og Beinir.
Tveir brøður verða nevndir í søguni, sum búðu í Skúvoy. Annar æt Brestir og hin Beinir. Teir vóru synir Sigmunds, bróður Torbjørn gøtuskeggja, faðir Tróndar.
Brestir og Beinir vóru víðgitnir menn, høvdingar yvir helvtini av oyggjunum, sum teir høvdu í len fyri Hákun jall Sjúrðarson, ið tá sat við valdið í Tróndheimi. Báðir vóru teir hirðmenn Hákun jalls og hansara kærastu vinir. Brestir bar av øllum monnum til styrki, og mætari enn nakar annar maður í Føroyum. Hann var ásýniligur maður og fimur í øllum ítróttum. Beinir var líkur bróður sínum í mongum lutum, men kundi tó ikki heilt javnmetast við hann.
Kaldligt var millum teir og Trónda, hóast teir vóru so nær skyldir.
Brøðurnir vóru ikki giftir, men høvdu frillur. Cecilia æt frilla Brestirs, og hon ið fylgdi Beiniri, æt Tóra.
Sonur Brestis æt Sigmundur, og hann sýndi tíðliga gott mannsevni. Sonur Bein æt Tóri og var tvey ár eldri enn Sigmundur.
Brøðurnir høvdu eitt annað búgv í Dímun, og tað var tann minni garðurin. Synir teirra vóru blaðungir tá ið hetta fór fram.
Snæúlvur.
Snæúlvur, verfaðir Havgríms búði á Sandoynni. Hann var ættaður av Hebridunum (Suðuroyggjum), haðan hann flýddi til Føroyar fyri manndráp og aðrar illgerðir. Fyrra partin av lívinum hevði hann verið í víkingi. Hann var tó líka ódællur og harðrendur.
Svínoyar Bjarni.
Bjarni æt ein maður sum búði í Svínoy. Hann kallaðist Svínoyar Bjarni. Hann var góður bóndi, átti nógv fæ og var listilærdur maður. Hann var morbróður Trónd í Gøtu.
Tingstaður føroyinga lá á Streymoynni, og har er ein havn teir kalla Tórshavn.
Ilt millum Einar og Eldjarn.
Havgrímur búði í Suðuroy, í teirri bygdini sum rópast í Hovi. Hann var mikil blótmaður, tí tá vóru allar Føroyar heidnar.
Tað var eitt heystið hjá Havgrími bónda í Suðuroy, at teir sótu við eldarnar og sviðu seyðarhøvd.
Einar Suðringur og Eldjarn Kambhøttur fóru at meta um menn. Einar rósti skyldmonnunum Bresti og Beini, og Eldjarn lovaði Havgrími og segði hann vera mætari. Trætan gekk so hart á, at Eldjarn leyp upp og sló Einar við trænum hann helt á. Einar fekk slagið á økslina, og hann gjørdist so sintur, at hann tók eina øks og brendi í høvdið á Eldjarni, so tað brotnaði og hann fall í óvit.
Tá Havgrímur hoyrdi um hetta, rak hann Einar á dyr, og bað hann fara til skyldmennirnar skúvingarnar, síðan hann helt teir so høgt í metum.
”Og so man fara at vera,” segði Havgrímur, “hvørt tað verður fyrr ella seinni, at stríð kemur at standast millum okkum og skúvingarnar.”
Einar fór tá haðani og kom til brøðurnar, har hann segði frá tilburðinum. Teir tóku væl ímóti honum, og hann var har um veturin, væl hildin.
Einar bað frænda sín Brestir taka sær av sínum sakarmáli, og tí játtaði hann fyri. Brestir var vitur maður og lógkønur.
Um veturin fór Havgrímur á skipi til Skúvoyar, har hann hitti brøðurnar og spurdi hvussu teir vildu bøta fyri skaðan sum Einar hevði volt Eldjarni. Brestir svaraði honum, at sakin skuldi leggjast undir besta manna dóm, soleiðis at ein rættvís semja kundi fáast í lag.
Havgrímur svaraði:
”Har verður eingin semja, uttan at eg ráði einsamallur.”
Brestir svaraði:
”Tá verður sakin ikki rættvíst viðgjørd, so tað verður av ongum.”
So stevndi Havgrímur Einari inn fyri Streymoyarting og í tí lagnum skiltust teir.
Brestir hevði beinanvegin tá klandrið var byrja, lýst fyri vitnum, at tað var Kambhøttur hevði lagt á Einar fyrst.
So komu báðir partar fjølmentir til tings. Men tá Havgrímur gekk til dómsvaldið og vildi leggja sakina fram móti Einari, gingu brøðurnir Brestir og Beinir fram hinumegin við fjølmentum liði. Brestir fekk sakina hjá Havgrími ógilda, og lýsti Kambhøtta friðleysan eftir fornari landslóg, eftir sum hann hevði gjørt seg inn á sakleysan mann. Teir dømdu Eldjarn til útlegd og at gjalda fulla sekt.
Havgrímur segði at hetta skuldi verða hevnt teimum. Beinir svaraði, at teir skuldu vera tilreiðar, og ikki kvíða fyri hóttum hansara.
Í tí lagnum skiltust teir.
Ferð Havgríms til Snæúlvs.
Stutt eftir hetta fór Havgrímur heimanífrá við konuni Guðrið og seks monnum á báti til Sandoyar. Har búði verfaðir hansara Snæúlvur, faðir Guðrið.
Tá tey komu at oynni, sást einki fólk í bønum ella úti á oynni. Tey gingu niðan í túnið og inn í húsini, men onki fólk var at síggja. Tey fóru so innar í stovuna, og har stóð borð reitt bæði við mati og drekka, men onki fólk. Teimum tókti hetta undarligt, men vóru har náttina yvir.
Morgunin eftir gjørdu tey seg til at fara og róðu fram við oynni. Tá sóu tey bát koma rógvandi ímóti teimum fullur av fólki, og kendu tey Snæúlv bónda og alt húski hansara. Havgrímur róði tá ímóti teimum og heilsaði Snæúlvi, verfaðiri sínum, men hesin ønti ikki afturímóti.
Havgrímur spurdi tá hvørji ráð hann kundi leggja sær um sakina móti Bresti, so hann kundi vinna sínar sømdir.
Snæúlvur segði:
”Illa hevur tú borið teg at, at gera teg inn á sakleysar menn, ið eru betri enn tú – tín partur í hesum máli er mannminkandi.”
Havgrímur svaraði:
”Annað tørvar mær enn ábreiðslur frá tær, og nú vil eg ikki hoyra meir.”
Snæúlvur tók tá eitt spjót og skeyt eftir Havgrími. Havgrímur vardi seg við einum skjøldri, og spjóti stóð fast í tí, men Havgrímur slapp undan meini.
So skiltust teir í hesum lagnum, og Havgrímur fór heim til Suðuroyar, og helt seg standa illa í øllum lutum.
Havgrímur og Guðrið kona hansara áttu ein son ið róptist Øssur. Hann var níggju ára gamal tá hetta fór fram, og av evnaligastu dreingjum.
Ráð Tróndar móti Brestir og Beinir.
Tíðin leið, og tá fór Havgrímur heiman í frá og til Eysturoyar til Trónda, og Tróndur fagnaði honum væl.
Havgrímur leitar nú ráð hjá Trónda, hvat hann vil mæla honum til at gera í sakini við skúvoyingarnar Brestir og Beinir. Hann segði Trónda vera tann vitugasta mannin í oyggjunum, og at hann gjarna vildi samsýna honum afturfyri.
Tróndur segði hetta vera undarligt, at leita til hansara um at vera við í svikaráðum móti skyldmonnum hansara – “Og hetta kan ikki vera álvara títt. Skiljið eg teg rætt, er tað soleiðis, at tú vilt hava aðrar menn við tær í svikaráðunum, men megnar ikki at fáa nakran við tær, fyri at hetta skal eydnast.”
”So er ikki,” segði Havgrímur, “og eg vil løna tær væl, um tú kemur í mín part og fái tikið lívið av brøðrunum.”
Tróndur svarar:
”Eg skal vera við tær í atsóknini móti teimum, men so skalt tú gjalda mær tvey kúgildi á hvørjum vári, og tvey hundrað á hvørjum heysti. Og henda skuld skal vera ævinlig, og ikki minka eftir at tú ert deyður. Men eg vil tó ikki vera við, uttan at tú fært aðrar við tær. Eg haldi, at tú skalt fara og finna Bjarna, morbróður mín í Svínoy, og hav hann í ráðum við tær.”
Havgrímur játtar hesum og fer haðani til Svínoyar og finnur Bjarna. Hann biður hann tað sama, sum Tróndur hevði játta honum.
Bjarni svaraði, at hann ikki vildi vera við, uttan at hann fekk onkra samsýning afturfyri.
Havgrímur spurdi hvat hann hevði hugsa sær.
Bjarni mælti:
”Tú skal geva mær trý kúgildi hvørt vár, og trýhundrað hvørt heyst tald í kjøti.”
Havgrímur játtaði hesum og fór soleiðis heimaftur.
Bardagi
Nú er at siga frá brøðrunum Brestir og Beinir. Teir áttu tveir garðar, annan í Skúvoy og hin í Dímun. Kona Brestis æt Cecilia og far av norskari ætt. Tey áttu ein son ið æt Sigmundur, sum var níggju ára gamal tá hetta fór fram. Hann var bæði stórur og sterkur.
Beinir hevði eina frillu, ið æt Tóra, og tey høvdu ein son, ið æt Tórir. Hann var tá ellivu vetrar gamal og av evnaligastu dreingjum.
So er at siga frá, at einaferð brøðurnir Brestir og Beinir vóru á garði sínum í Dímun, fóru teir á tað óbygdu oynna Lítlu Dimun. Har høvdu teir seyð og neyt gangandi, sum teir ætlaðu at taka til skurð. Dreingirnir Sigmundur og Tórir bóðu um at sleppa við teimum. Brøðurnir tóku teir við sær, og so fóru teir í oynna. Brøðurnir høvdu eisini øll vápn síni við á ferðini.
So er sagt frá Bresti, at hann var bæði stórur og sterkur og bar av øllum í vápnaleiki. Hann var vitugur maður, og vinsælur við allar sínar vinir. Beinir, bróður hansara, var eisini av dugnaligastu monnum, men kundi tó ikki javnmetast við bróðurin.
Nú fóru teir frá oynni Lítlu Dímun, og sum teir strevaðu við at koma undir Dímun hina bygdu, sóu teir tríggjar bátar koma ímóti sær, fullar av monnum og vápnum, tólv menn á hvørjum bátinum.
Teir kendu hesar mennirnar, Havgrímur úr Suðuroy, so Tróndur í Gøtu á øðrum bátinum, og Bjarni úr Svínoy á tí triðja.
Bátarnir komu sær ímillum brøðurnar og oynna, so teir ikki sluppu at lendingini, men máttu seta bátin upp á øðrum staði har í fjøruni. Men har var hamarsklettur fyri og brøðurnir lupu upp á hann við vápnum sínum. Dreingirnar settu teir niður hjá sær á klettinum, sum var víður omaná og góður at verja.
Nú kom so Havgrímur við teimum trimum bátunum, og teir lupu á land í fjøruni og niðan móti klettinum.
Havgrímur og Svínoyar-Bjarni søktu at brøðrunum, men teir vardu seg væl og menniliga. Tróndur og hansara menn reikaðu runt í fjøruni og tóku ikki lut í atsóknini.
Brestir vardi klettin, har lættari var at søkja at, men verri at verja. Nú bardust teir eina stund, og tað var greitt, at brøðurnir ikki fóru at vera lættir at fella.
Tá mælti Havgrímur:
”Eg gjørdi tað avtalu við teg, Tróndur, at tú skuldi veita mær stuðul, og tí gav eg tær fæ mítt.”
Tróndur svaraði:
”Tú ert ein ræðuskítur, ið ikki kann søkja at tveimum monnum við tveimum tólvtum (24). Tú syrgir alla tíðina fyri at hava aðrar til skotbjálva fyri tær, og torir ikki at koma í nánd, har mannsroynd verður framd. Um nakar dugur var í tær, so herjaði tú fyrstur á Brestir, so aðrir fylgdu tær, annars er tað eyðvitað at tú ert ein ónytta,” og Tróndur eggjar nú upp undir hann sum harðast.
Tá leypur Havgrímur upp á klettin móti Bresti, og rennir spjótið í miðjuna á honum, og gjøgnum hann.
Brestir skilur at hetta er hansara banasár, tekur seg fram á spjótið og høggur Havgrím við svørðinum. Høggið rakti Havgrím á vinstru øksl og kleyv hana oman at síðuni, so armurin datt leysur av. Havgrímur fall deyður oman av klettinum og Brestir omaná hann, og har lótu teir báðir sítt lív.
So søktu teir at Beinir í øðrum stað. Hann vardi seg væl, men endin var at hann lat lív.
So sigst, at Brestir var trimum monnum at bana, áðrenn hann drap Havgrím, og at Beinir drap tveir menn.
Eftir bardagan mælti Tróndur til at drepa dreingirnar, Sigmund og Tórir. Men Bjarni svaraði: “Teir skal ongin drepa.”
Tróndur svaraði:
”Tá man tað fara at laga seg soleiðis, at teir vera teimum flestu monnum her eru staddir, at bana, um teir sleppa undan nú.”
Bjarni svaraði:
”Teir skal eingin drepa, heldur enn sjálvan meg.”
”Eg meinti tað heldur ikki í álvara,” segði Tróndur, “eg vildi bara royna tykkum fyri at vita hvat tit hildu um hetta. Nú skal eg bøta dreingjunum fyri mín leiklut í hesum, og bjóða teimum fostur hjá mær.”
Dreingirnir sótu á klettinum meðan hetta fór fram og Tórir græt. Sigmundur mælti:
”Grát ikki, frændi, men minst hetta leingi.”
Eftir hetta fóru teir hvør til sítt , og Tróndur tók dreingirnar heim við sær til Gøtu. Lík Havgríms var flutt til Suðuroyar og jarða eftir fornum siði. Men vinir Brestis og Beinis fluttu lík teirra heim til Skúvoyar og gróvu teir líkaleiðis eftir fornum siði.
Nú spurdust hesi tíðindi um allar Føroyar, og hvør maður harmaði tá brøðurnar.
Slóð:
Føroya Skúlabókagrunnur:
Føroyinga søga (pdf-fíla: 984 kb)


c: text/html

text:
Landið og kommunurnar taka nú ítøkilig stig til at styrkja bæði samstarvið og samskiftið.
Á fundi í Tinganesi í dag millum løgmann og formannin og næstformannin í Kommunufelagnum varð avrátt, at landsstýrið og Kommunufelagið á hvørjum ári skulu hava minst tríggjar yvirskipaðar fundir um áleikandi politisk mál, sum snúgva seg um sínámillum viðurskifti.
"Eg eri fegin um, at tað hevur eydnast okkum at finna ein yvirskipaðan leist. Hetta fer óivað at betra um samskiftið og álitið partanna millum. Í okkara grannalondum er vanligt, at land og kommunur hava eitt tætt samskifti, og eg haldi, tað er í tøkum tíma, at vit fáa líknandi skipan í lag," sigur Dennis Holm, formaður í Kommunufelagnum.
Seinnu árini hava kommunurnar fingið alsamt fleiri uppgávur at umsita, og kommunurnar fáa støðugt størri týdning búskaparliga. Av somu orsøk heldur løgmaður, at tað er eitt neyðugt stig, at landið og kommunurnar regluliga umrøða átrokandi mál.
"Eg bæði vóni og vænti, at hetta er týðandi stig rætta vegin. Vit - land og kommunur - tæna sama borgara, og vit hava stórar avbjóðingar at lyfta, bæði hvør sær og í felag. Tað er eyðsæð, at okkara samstarv eigur at vera væl skipað og at byggja á álit millum partarnar, heldur Aksel V. Johannesen, løgmaður.
Fyrsti fundur verður eftir ætlan í seinnu helvt av august mánaði.
Um tú veitst okkurt, sum VP ikki veit - skriva so til vp@vp.fo

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Eg havi valt at mín bloggur skal eita SukurSøtt, tí tað lysur væl mín smak og stíl. Tað verða tó ikki bara søt innsløg at finna, men eisini annað í fyllur mín gerandisdag.
SukurSøtt er, fyri meg, eitt deiligt orð. Hevði verðin bara altíð verið sukursøt.. Nei, so hevði eg nokk saknað tað sterka, beiska, fríska, súrliga og alt annad dryss ið har tilhoyrir! Mín verð er ikki altíð sukursøt, men onkuntíð er hon! Og tá hon er .. so njóti eg tað alt eg kann.
Ljósareytt er og hevur altíð verðið mín yndis litur. Tann ljósareyði liturin stendur millum annað fyri gleði, positiviteti, eydnusemi og kærleika. Lýsingar id nærum øll ynskja, hava ein stóran tydning í dagligdegnum.
Pastel litir, blondir, blómur, tyll, glimmur og gull fangar altíd mítt eyga. Jú søtari, jú betur. Eftir mínum tykki, verður tað ongantíð ov søtt. Ótilvitað verði eg drigin at hesum lutum. Tad gleðir meg, lyftir meg upp, fær smílið framm á mínum varrum. Fantastiskt!
Um tú eisini er til tann søta stílin, ella leitar eftir íblástri til eitthvørt, so skalt tú verða hjartans vælkomin, at fylgja mínum bloggi.
M&K


text:
27-06-2017
Elektron yvirskot í 2016
Ársroknskapurin hjá Elektron fyri 2016 er júst almannakunngjørdur. Eftir nøkur ár við roknskaparligum halli, er gongdin nú vend, og Elektron kundi fríggjadagin framleggja roknskap, ið vísir yvirskot.
Arbeiðsuppgávurnar hjá felagnum hava verið nøkulunda á sama støði sum í 2016, men bruttovinningurin er hækkaður úr 37,6 mió.kr. í 2015, til 46,5 mió.kr. í 2016. Samlaði starvsfólkakostnaðurin var 39,6 mió.kr. og Elektron hevði í miðal 60 fólk í starvi í 2016. Avskrivingar og fíggjarpostar vóru ávikavist 5,1 mió.kr. og 1,3 mió.kr. Fíggjarstøðan javnvigar við 61,9 mió.kr. og eginognin er bókað til 17,2 mió.kr.
Um vendina, sigur Ulla Joensen, stjóri í Elektron: “Starvsfólkini hava, saman við stjórn og nevnd, gjørt eitt gott arbeiði. Fleiri tiltøk eru verksett, sum hava havt til endamáls at effektivisera raksturin av felagnum og tað hevur givið úrslit. Í hesi tilgongd hava vit megna at lækka kostnaðirnar munandi samstundis sum vit viðlíkahalda og nútímansgera KT-tænastur til føroyska marknaðin.”
Á aðalfundinum kom eisini fram, at Bjarni Askham Bjarnason fór úr nevndini, og at Atli Suni Leo kom í hansara stað.
Í nevndini sita tískil nú: Janus Thomsen, Sóleyð Hofgaard, Atli Suni Leo, og Marner Mortensen, umframt starvsfólkaumboðini hjá Elektron: Elsa Maria Hansen og Marner Hansen.
Eftir aðalfundin skipaði nevndin seg við Sóleyð Hofgaard sum forkvinnu og Janus Thomsen sum næstformanni.
Elektron bjóðar seg fram á føroyska marknaðinum sum ein álítandi og vitanarsterkur KT-veitari. Við meira enn 50 ár á baki, hevur Elektron hollar royndir innan bæði skipanarmenning og skipanarrakstur og veitir hýsingartænastur til eina røð av fyritøkum og stovnum í Føroyum.
Leinkja til ársfrásøgn 2016


text:
Orð: Gloria Gaither og William J. Gaither
Lag: William J. Gaither
Týtt: Hallgrím Miðberg og Eyðun Jacobsen
Upprunaheiti: Because He lives
1. Gud sendi Son sín, Harran Jesus,
til okkara – við kærleikshond.
Hann gav sítt lív, teg og meg at frelsa
og vísti, at hann kundi loysa deyðans bond.
Niðurlag: Mín Jesus livir, og tí skal eg liva,
mín Jesus livir, tryggur eri eg.
Eg trúgvi, og eg veit, hann vil meg leiða,
mítt lív er vert at liva, tí hann elskar meg.
2. Nú skjótt ein dag eg eri heima
og síggja skal mín Frelsara.
Áh, hvør ein stund tá at møta honum
og takka fyri tað, hann leið á Golgata.


text:
Nú tríggjar stevnur eru farnar afturum, er Klaksvíkingur á
odda við fullum stigatali 3 x 7 stig = 21.stig.
Komandi leygardag, verður so aftur ein FM stevna á skránni,
og hesaferð vera tað Fuglfirðingar sum vera vertir.
Sigast má at hendan stevnan verður alt avgerðandi, hvørt
um hini bæði 10 mannaførini fara at gera nakað við Klaksvíking.
Vinnur Klaksvíkingur hesa stevnuna, so kann væntast at
hann er so at siga blivin FM vinnari 2011, altso um onki
heilt óvænta kemur uppí leikin, so sum at ein ár, ella
tollur brotnar.
Sum ein rógvari nevndi seinastu stevnu fyri KvF, so vera fleiri
útskiftingar umborð á Klaksvíkingi, sum nokk koma at vera frá
stevnu nummar fimm, so er spennandi at vita, um teir sum loysa
av eru eins væl fyri sum hinir sum vera avloystir.
Livst so spyrst
ÁRF heimasíðan ynskir manningini umborð á Klaksvíkingi
hjartaliga til lukku við teimum sera flottu sigrinum ;)
Hetta eru so úrsliti frá Jóansøku 2011
1 Klaksvíkingur 06:32.03
2 Vestmenningur 06:36.03
3 Hoyvíkingur 06:46.11
Hetta eru so FM støðan eftir tríggjar stevnur.
1 Klaksvíkingur 21
2 Vestmenningur 18
3 Hoyvíkingur 15
ÁRF
Róðrarmyndir kunna keypast frá ÁRF,
við at senda t-post til arf@arf.fo
Stuðul til heimasíðuna 2011 er.:
Nóa Bilútleigan
Telefon 75 75 75
www.noa.fo


text:
Tíðindi: Handverk og ídnaður I 18. november 2013
Skeið um góðskutrygging fyri handverksmeistarar
Handverksmeistarafelagið skipar 26. nov og 6. des. fyri skeiði um góðskutrygging og –stýring fyri handverksmeistarar. Skeiðið er býtt upp í tveir hálvar dagar, og ætlanin er so, at skeiðsluttakararnir millum skeiðsdagarnar skulu arbeiða við góðskutryggingingarskipan fyri teirra fyritøku.
Á fyrsta skeiðsdegnum læra skeiðsluttakararnir m.a. um amboð til góðskutryggingararbeiðið í fyritøkuni. Á næsta skeiðsdegnum verða spurningar og ivamál frá skeiðsluttakarunum tiknir upp, og greitt verður frá møguleikunum fyri sertifisering av góðskutryggingarskipanini.
Skeiðshaldari er Símun Hammer frá Virkisráðgeving. Skeiðið er bert fyri limir í Handverksmeistarafelagnum og skeiðskostnaðurin er 500 kr. fyri báðar dagarnar.
Meldast kann til tiltakið við at senda ein teldupost til industry@industry.fo ella við at ringja á 309900 í seinasta lagi mánadagin 25. november kl. 12.00. Avmarkað pláss er, og tá skeiðið er fullteknað, verður stongt fyri tilmeldingum.
Til ber at síggja ein skeiðslýsing við at trýsta her.


text:
Samhandilin ella samlaði vøruhandilin Føroya við útheimin var 15,8 mia. kr í fjør. Hetta kom av vøruinnflutningi á 7,2 mia. kr. og vøruútflutningi á 8,6 mia. kr. Sostatt var yvirskotið á handilsjavnanum 1,4 mia. í fjør. Innflutningurin er uppgjørdur eftir upprunalandi og útflutningurin er uppgjørdur eftir nýtslulandi. Hetta skrivar Hagstovan á heimasíðuni.
Hagstova Føroya » 02. mars 2018
Bæði innflutningur og útflutningur vóru 0,6 mia. kr. størri í 2017 enn árið fyri og samhandilin við útlond harvið 1,2 mia. kr. størri. Av tí at innflutningur og útflutningur vuksu eins nógv, var avlopið eins stórt í 2017 sum í 2016.
Samanborið við 2007 er útflutningurin vaksin úr 4,1 mia. kr upp í 8,6 í 2017 – ein vøkstur á 110% – og innflutningurin úr 5,5 mia. kr. upp í 7,2 mia. kr. – ein vøkstur á 31%. Tá í 2007 var eitt hall í handilsjavnanum 1,4 mia. kr., samanborið við nú eitt avlop á 1,4 mia. kr. í 2017.
Danmark er landið, vit handla mest við. Vit keyptu vørur haðani fyri 2,7 mia. kr. og seldu fyri góða hálva mia. til Danmarkar.
Næststørstan samhandil hava vit við Russland. Hagar seldu vit vørur fyri 2,4 mia. kr., men innfluttu bert fyri 75 mió. kr. úr Russlandi.
Á triðja plássi yvir samhandilslond kemur Týskland. Vit seldu fyri 760 mió. kr. og keyptu fyri 730 mió., so her var næstan javnvág í handlinum.
Á fjórða plássi kom Noreg og á fimta plássi Bretland.
Vøruúrvalið, sum verður innflutt úr Danmark, er sera breitt. Olja er ein vøru, sum vit keypa nógv av í Danmark. Í 2017 innfluttu vit olju fyri 600 mió. kr. haðani. Eisini kemur nógv av matinum úr Danmark, og í fjør keyptu vit matvørur fyri 300 mió. kr. haðani.
Týskland er landið, vit innflyta næstmest úr, og eisini her er talan um fjølbroytt vøruúrval. Bæði matvørur, ídnaðarvørur, maskinur og bilar. Av teimum 760 mió. kr., sum vit útflyta fyri til Týsklands, eru 580 mió. kr. laksur.
Innflutningurin úr Noreg er eisini um 700 mió. kr., og her fyllir fóður til alivinnuna og skip nógv. Fyri nøkrum árum síðan var stórur partur av oljuni keypt úr Noregi, men seinnu árini er hetta minkað nógv.
Russland er tað landið, sum vit útflyta nógv mest til. 28% av samlaða vøruútflutninginum hjá Føroyum fer til Russlands. Hetta er nógv vaksið seinnu árini, tí fyri fimm árum síðan fóru einans 8% til Russlands. Útvið helvtin av útflutninginum til Russlands í fjør var laksur, 25% vóru makrelur og 20% vóru sild.
Vit útflyta næst mest til USA, og av vørunum til USA er 97% laksur.
Bretland er landið, sum keypir trið mest av okkara vørum, har laksur og toskur umboða hvør sín triðing av útflutninginum til Bretlands.
Verður hugt eftir samhandlinum við útheimin eftir høvuðsøkjum, sæst á myndini niðanfyri, at ógviliga stórur munur er, hvussu býtið er í innflutninginum og útflutninginum. Av innflutninginum koma 57% úr Norðanlondum og 30% úr øðrum europeiskum londum. Av útflutninginum fara bert 14% til Norðanlond og heili 67% til onnur lond í Europa.
Dagførd og útgreinað hagtøl um samhandil Føroya við útlond eru at finna í hagtalsgrunninum her.


text:
- Publiceret den 02 mars 2012
- Víst: 2615
Sum áður fráboðað, verður bygdarveitslan leygarkvøldið hin 21. apríl. Møtt verður klokkan 19.00 og farið verður til borðs stundisliga klokkan 19.30.
Veitslumatinum stendur starvsfólkið á Gjáargarði fyri, og fáa vit tríggjar rættir at leska góman við og ymiskt gott at svala hálsvølin við. Eftir borðhaldið verður eftir ætlan kvøðið eina løtu, síðan verður enskur dansur, og er tað, eins og til seinastu bygdarveitslu, LM band sum spælir.
Nú ber til at tekna seg hjá einum av undirritaðu. Best er, um tit senda teldupost ella sms og upplýsa, hvør kemur. Upplýsið eisini tal á vaksnum og møguligum børnum. Seinasta freist at tekna seg er sett til hóskvøldið 12. apríl.
Kostnaðurin er settur so lágt sum gjørligt og er kr. 450,- fyri vaksin og kr. 150,- fyri børn undir 14 ár. Vit fara at heita á fólk um at gjalda fyri luttøku, tá tit tekna tykkum, og skal peningurin flytast á kontu í Eik, og kontunummarið er 9181 156.555.0. Við inngjald skal upplýsast navnið á teimum, sum goldið verður fyri. Vit heita, sum nevnt omanfyri, á øll um at gjalda áðrenn veitsluna. Tó verður møguleiki at gjalda, tá komið verður, men er hesin møguleikin mest ætlaður eldri fólki, sum ikki eru teldukøn og tí ikki nýta netbanka og aðrar nýmótans gjaldsmiðlar.
Vit sum skipa fyri, eru komin væl áleiðis við fyrireikingunum og vóna, at tit bygdarfólk og onnur taka væl undir, soleiðis at veitslan gerst veruleiki.
Vegna veitslunevndina.
Símun Joensen, fartelefon 230667, teldubústaður: Denne email adresse bliver beskyttet mod spambots. Du skal have JavaScript aktiveret for at vise den.
Hergerð Heldarskarð, fartelefon 517061, teldubústaður: Denne email adresse bliver beskyttet mod spambots. Du skal have JavaScript aktiveret for at vise den.
Katrin Gullbein, fartelefon 274537, teldubústaður: Denne email adresse bliver beskyttet mod spambots. Du skal have JavaScript aktiveret for at vise den.


text:
- Publiceret den 21 januar 2012
- Víst: 2954
Mangur gestur vitjar Gjógv millum ár og dag, og tað man vera so ymiskt, hvat hvør einstakur fær burtur úr túrinum. Millum tey mongu vitjandi í fjør var belgiumaðurin Philippe Verelst, ið er heilt burtur í jarnbreytum og jarnbreytasøgu.
Philippe er blaðstjóri á einum lítlum belgiskum tíðarriti, ið mest er ætlað jarnbreytaáhugaðum. Heimafturkomin av Gjáartúrinum stóð hetta fitta pettið at lesa í tíðarriti hansara (á flamskum):
Ein jarnbreyt í Føroyum ??
Onkustaðni millum Skotland og Ísland á 62 stigum norður eru Føroyar, eitt undarligt, serstakt og alfagurt land, við einum íbúgvatali upp á 48000 sálir, ið á ávísan hátt hoyrir upp í Danmark, men tað ber væl til at siga, at tað er vorðið ein nærum sjálvstøðugur statur, við egnum tungumáli, egnum frímerkjum, egnum peningaseðlum, egnum nummarplátum, o.s.fr. Eisini er tað vist, at ongatíð í gjøgnum tíðirnar hava tok ella sporvognar koyrt har.
Stór var tískil okkara frøi, tá ið vit 08.07.2008 av tilvild, í tí fittu lítlu bygdini Gjógv, rendu okkum í eitt okkurt um 60 metra langt smalspor við einum tilhoyrandi 2ásaðum vogni, trektur av einum veiri. Í veruleikanum er her talan um part av einum slipway, ið verður nýtt til at draga smáar bátar og útgerð av tromini á einum bergi og niður á botnin á eini gjógv og øvugt. Eitt kaðalspor við øðrum orðum. Hóast talan er um eina lítillatna installatión, vóru vit hjartansfegin: vit vóru ikki farin hesa longu og ævintýrligu ferðina til einkis!
Trýst her fyri at síggja ta belgisku greinina.


text:
Tíðindi
12. februar 2018
Arbeiðstíðin til kt-økið, sum kt-vørðurin fær tillutað í ársverkinum, verður roknað eftir talinum á brúkarum, næmingum og lærarum, og talinum á talgildum tólum. Henda leistin vil Lærarafelagið halda fast við.
- At ein nágreining av arbeiðssetninginum og ábyrgdarøkinum hjá telduvørðunum verður gjørd, hava vit leingi eftirlýst. Í ásetingini um arbeiðstíð stendur eisini, at “Tímarnir verða býttir millum tímar til undirvísing og til tímar til fyrisiting í lutfallinum 1/5 til undirvísing og 4/5 til fyrisiting.” Tað eru teir 4/5, sum Mentamálaráðið setur spurnartekin við, við tí grundgeving, at hetta er til røkt av útbúnaðinum. Útbúnaði, sum kommunurnar rinda, og tí eisini eiga at rinda viðlíkahaldið av. Men hetta er ein sera einføld útlegging. Tað ber ikki til at taka hesa ásetingarnar burtur, tí so er tað eingin, ið eigur røktarpartin. Orsøkin er sjálvandi, at Mentamálaráðið vil noyða kommunurnar at rinda fyri hetta. Málið liggur í Mentamálaráðnum, og tað er Mentamálaráðið, ið eigur at avgreiða spurningin og samstundis tryggja, at skúlarnir hava tryggar arbeiðsumstøðum á telduøkinum. Mentamálaráðið eigur ongantíð ov skjótt at avgreiða spurningin um kt-økið í fólkaskúlanum. Alt annað er ábyrgdarleyst.
Spurningurin um kt-økið botnar í ósemjuni í, hvør tað er, sum eigur at rinda fyri røkt av telduútbúnaðinum í fólkaskúlanum.
- Fyrr enn hesin spurningurin um býtið av kt-økinum er avgreiddur, koma vit ikki víðari.
Formaður Føroya Lærarafelags sigur, at kommunurnar sum er rinda ein stóran av økinum, bæði keyp og røkt, eitt nú uttanhýsis veitingar.
- Mentamálaráðið rindar lønina hjá telduvørðunum, og partur av arbeiðinum hjá telduvørðunum er røkt.
Í uppritinum um bygnaðarbroytingarnar í Mentamálaráðnum verður sagt, at býtið millum Nám og kommunurnar eigur at verða dagført, hvør eigur hvørjar uppgávur og harvið eisini rokningar. Hvar standa kt-vørðirnir í hesum? verður spurt. Tað fellur natúrligt onkursvegna, at námsfrøðiligi parturin liggur hjá vørðunum/Námi, meðan tøkniligi partur er kommunurnar. Her mugu neyðugar avtalur og leiðreglur gerast, verður sagt.
Í sáttmálanum millum Føroya Lærarafelag og Fíggjarmálaráðið, sum varð undirskrivaður í januar, var avtalað, at viðgera markabýtið millum land og kommunur á kt-økinum. Partarnir eru samdir um at heita á Kommunufelagið at vera við í hesi endurskoðan, og hon skal verða liðug 1. januar komandi ár við virknaði frá skúlaárinum 2019/2020.
Skúlablaðið
Pedda við Stein gøtu 9
100 Tórshavn
Tel. 23 57 73
Teldupostur: turid@bfl.fo ella skulabladid@lararafelag.fo
2015 © Bókadeildin. All rights reserved.


text:
Dokkum
Dokkum (fyrr nevndur Dockum,) er ein gamal býur í kommununi Dongeradeel í tí niðurlendska landslutinum Frísaland. Í 2006 var fólkatalið í býnum 13.145. Tann kendasta hendingin í søgu Dokkums er drápið av tí anglo-saksiska trúboðaranum Bonifatius í 754, hesin var føddur sum Winfrid ella Wynfrith í Wessex í núverandi Devon, Onglandi. Í 1652 vóru fimm stubbamyllur í Dokkum. Í dag eru tvær vindmyllur í býnum, tær eru Zeldenrust og De Hoop og vera vístar fram alment. Ein triðja mylla, De Marmeerin, stendur uttanfyri býin við Woudvaart.


text:
Fríloyvi
Sambært kunngerð er skúlaárið hjá næmingum ásett til 198 skúladagar.
Mentamálaráðið sendir á hvørjum ári
skúlunum eitt rundskriv um frítíð og frídagar í fólkaskúlanum.
Flokslærarin hevur heimild til at geva
næmingi frí upp til 2 skúladagar. Er talan um longri fráveru, skal leiðsla
skúlans geva hetta loyvi.
Treytin, fyri at leiðslan gevur hetta
loyvi, er sum meginregla, at foreldrini skrivliga minst eina viku frammanundan
hava biðið um frí til næmingin. Tað áliggur foreldrunum at gera avtalu við
avvarðandi lærarar um møguligt heimaarbeiði, meðan næmingurin er frá skúla.


text:
Orð og lag: Aage Samuelsen
Týtt: Róðin Thomsen
Upprunaheiti: Jesus, underfull Du er for meg
1. Jesus, undurfullur ert tú mær,
nú mítt hjarta frøast vil í tær!
:,: Vakrastur tú fram um túsund er,
fylgir mær, hvar fótur mín meg ber.:,:
2. Jesus, takk tú doyði fyri meg,
tá tú sjálvur lív títt ofraði!
:,: Takk øll náði, miskunn frá tær er,
og hvønn dag tú altíð hjá mær ver! :,:
3. Bikar frelsunnar eg hevja vil;
øðrum vísa, hvønn eg hoyri til.
:,: Eg um teg vil øllum siga frá:
at hvør syndari kann frelsu fá. :,:
4. Lat meg vera tær til reiðar, tá
eg skal fara hesum foldum frá!
:,: Skjótt tú tíni flytur heim ein dag
til Jerusalem – hin nýggja stað. :,:


text:
OGNIR til sølu/leigu
BYGDARRÁÐSFUNDIR
LÝSINGAR
Arbeiðsfólk at sláa
freist at søkja: 23.05.2018
Námsfrøðingur til dagstovnaøkið
freist at søkja: 30.05.2018
Reingerðarfólk til Látipípuna
freist at søkja: 30.05.2018
KORT
VEÐRIÐ
Erla Olsen heiðrað í Vestmanna kirkju
08.06.2014
Hin 25. mai varð ein megnarkvinnu her í Vestmanna heiðrað. Og tað var okkara óføri organistur og kórleiðari, Erla Olsen, sum hin 8. mai hevði 35 ára jubileum í Vestmanna kirkju.
Erla hevur við sínum frálíka spæli og sangkynstri, við sínum kórum og góðu hugskotum, lyft sangin í kirkjuni, og harvið kirkjulívið, upp á eitt hægri støði. Kirkjan og fólki her er, eru sera takksom fyri tað stóra og góða arbeiði, sum Erla hevur gjørt øll hesi ár, har hon trúføst hevur tænt Vestmanna kirkju. Vestmanna kirkja hevur havt, og hevur enn, nógvar dugnaligar, góðar og trúgvar tænarar, Erla er ein teirra. Hon er sera góð við kirkjuna, og tað merkist í hennara arbeiði.
Tað eru góðar og lættar løtur í kirkjuni, og tað eru eisini tungar og svárar løtur, og har hevur Erla skipað so fyri, at kórið syngur tá børn verða borin inn í kirkjuna fyri fyrstu ferð, at verða doypt, sum ein góð móttøka av hesum lítla Guðs skapningi. Og síðan tá fólk verða borin inn í kirkjuna fyri seinastu ferð, hevur Erla við sínum trúfasta Húsakóri, skipað fyri at sungi verður hesar løtur, og fleiri eru tey, sum hava havt á orði, hvussu gott tað kendist, bæði í góðum og í svárum stundum, at verða móttikin við góðum urguspæli og sangi, tá komið varð í kirkjuna.
Vestmanna kirkja takkar hjartaliga fyri góða og trúgva tænastu, við vón um, at hon heldur fram nøkur ár afturat. Vestmann kirkja, kirkjuráð og prestar ynskja Erlu, og øllum hennara, alt gott framyvir, og Guðs signing í komandi tíðum.
Erla kom síðan fram í kór at taka ímóti heiðursgávu frá Vestmanna kirkju. Hetta var ein vasi við áskriftini: Takk fyri trúgva tænastu við urguspæli og kórsangi í 35 ár, Vestmanna kirkja., og prýði frá Mikkalinu glas.
Prestur.
KOMMUNUSKRIVSTOVAN
Vestmanna kommuna
Bakkavegur 8
Postboks 91
FO-355 Vestmanna
Tel. +298 770 100
Fax +298 770 101
vestmanna(a)vestmanna.fo
Kommunuskrivstovan er opin:
mánadag-fríggjadag
kl. 9.00 - 15.00
Kontunummur
Eik Banki: 9181-123.097.4
Bank Nordik: 6460-110.628.9
Suðuroyar Sparikassi: 9870-997.298.7
Barnaansing: 6460-156.028.1
Staðið FM 101
Sunnukvøld frá kl. 21
Hóskvøld frá kl. 21 (endursendingar)


text:
AB-maskinan – tað skjóta og góða samanspælið, ið hevur fleiri ferðir verið at sæð í undanfarnu dystunum, var ikki til staðar í dag. Visti ein ikki betur, so kundi ein halda at høvuðssponsorurin til dystin í dag var flogfrakt.
Uppruding, langbóltar og óneyvar avleveringar var merkisvøran í dag, men tá ið tað kom til áskoðarnar, so vunnu vit flott 1-0, men tíanverri gevur tað ikki stig á talvuna.
Ein spælari skaraði burtur úr í dag. Sørin vann næstan allar luftbóltar, og gjørdi eitt stórt upprudingararbeiði í verjuni.
Longu í 2. minutti legði Jobin okkum á odda, tá ið hann tók bóltin niður við brynguni og setti hann í netið til 0-1.
Bæðini liðini høvdu sínar tjansir, men einki serligt spurdi burtur úr, fyrr enn í 33 minutti, tá ið bólturin kom til ein fríðan Jóannes hjá KÍ í okkara høgru síðu á brótsteiginum, sum plaseraði hann út við stongina til 1-1, ið eisini varð hálvleikstøðan. Okkara verjuleikari kom ov seint inn fyri bóltin, og Heðin bleiv fangaður á skeiva beininum.
Seinni hálvleikur var ikki meiri enn 8 minuttir gamal, tá ið Mikkjal royndi seg við einum langskotið, sum tíanverri dykkaði hálvan metur við síðuna av málinum.
66 minuttir vóru farnir, tá ið KÍ enn einferð fekk ein møguleika. Hesaferð rann ein KÍ leikari oman á okkara høgru baklinju, og skjeyt inn fyri. Bólturin trillaði fram við okkara verjuleikarum og líka í hina síðuna, har ein sera fríður Tórur setti bóltin í okkara mál til 2-1.
Tað restaðu bara sjey minuttir í dystinum, tá ið KÍ leikarin Eivindur fekk bóltin í høgru síðu beint innanfyri brotsteigin. Hann skjeyt yvir í handara síðu á málinum har bólturin dalaði niður í málið aftanfyri Heðin, ið varð ov stuttur.
Í 88’inda rak ein KÍ leikari í høgru síðu, og stakk bóltin aftur um okkara verju, og til ein púra fríðan KÍ spælara, men Heðin reddaði skotinum. Uttan iva tað, ið kallast ein 100% tjansur.
Tað sást langan veg, at KÍ eisini vildi hava tað 4. málað, og í 90’inda minutti rak ein spælari niðan í vinstru síðu, og legði bóltin inn fyri – eftir jørð – har okkara verja bestemt ikki var til staðar, og ein sera fríður KÍ leikari skuldi bara seta fótin á bóltin fyri at skora, men bólturin trillaði víðari – frá vinstru síðu og líka yvir í høgru síðu.


text:
Skeiðið er grundað á samstarvsavtalu millum Fróðskaparsetur Føroya og AIIL og er m.a. stuðlað av Korean Maritime Institute og av játtanini hjá landsstýrinum til menningarsamstarv. Aðrir samstarvspartar eru Jarðfeingi og GEUS. Skeiðið verður hildið í Arusha, Tansania.
Endamálið er at fáa luttakarar úr øllum heiminum, herundir serliga úr menningarlondum, at nema sær holla vitan um jarðfrøðilig og løgfrøðilig viðurskifti um landgrunnin.
Tilsamans 33 luttakarar úr 24 londum eru á skeiðinum, heruppií eru 16 luttakarar úr 12 afrikanskum londum. Millum undirvísararnar teljast m.a. forsetin í altjóða dómstólinum í Haag, Abdulqawi Ahmed Yusuf og tríggir limir í landgrunsnevnd Sameindu Tjóða.


text:
Sterka Marjun var dóttir áðurnevnda Jenis Símunarsonar í Laðangarði. Hon giftist við Símuni í Niðurhúsum, ið seirri var bóndi í Kálgarði. Henda giftan var Jenisi hart ímóti, og tí vildi hann einki geva dóttrini í heimanfylgi; men Marjun svór, at hon skuldi ikki dvína fyri pápanum heldur enn Beinisvørði. Síðan tveitti hann henni Hargarbø.
Óførur stimbur var í Marjuni. Hon saksaði alla Keypajørð (tríggjar gyllin), meðan hon gekk við tvíburabørnum. Tá kendi hon annan fótin tyngri á sær, segði hon.
Tey høvdu fyrr til roysnis at bróta sperrur (seyðasperrur). Einaferð, sum tey fingust við at bera tara í Sumba, kom ein seyðasperra, ið send var hagar. Henda sperran, til tjúktar sum ein kálvsperra, var farin víða um Føroyar, men eingin hevði verið førur fyri at bróta hana. Pápin kemur út á bakkan til dóttrina og heldur fyri: "Hygg, Marjun mín! her er ein sperra, sum eg havi funnið." "Gud fyriláti tygum! Hvat skal eg taka á sperru? Eg eri so útslipað av taranum". "Forstortus meg! Royn tað kortini!" (Jenis hevði verið í Noreg, og haðan skuldi hann hava orðtakið: Forstortus). Hon tók við sperruni, ballaði hana inn í skjúrtafaldin, setti annan endan í síðuna og annan í lærið, bendi so á og breyt. "Á, Marjun mín! Nú gjørdi tú øllum Føroyalandi fyri skommum." Tá segði Marjun, at hevði hon vitað tað, at sperran var farin so víða um landið, so skuldi hon aldri nomið hana. - "Ovgóð vart tú so at fara!" helt Jenis - hann hugsaði um giftuna.
Eina ferð, meðan Símun í Niðurhúsum, maður Marjunar, var í útlondum, gjørdi Jenis eitt kyrringartyppi í hagaparti hansara og slepti gimbrum sínum inn. Men Marjun fór upp um næturnar og burtur í haga til at ríva typpið niður og koyra gimbrar hansara úr aftur haga sínum. Ein morgun møtti Jenis henni, sum hon var á veginum heim aftur, og segði tá við hana, at hevði tað ikki verið fyri tað, sum hon bar undir beltinum (hon var við barn), so skuldi hon farið fyri eggina. Hon bað hann koma: hann skuldi fylgja.
Marjun hevði svorið, at hon skuldi ikki dvína fyri pápanum heldur enn Beinisvørði. Tá ið tíðindi komu í Laðangarð, at Marjun var deyð í barsilssong, segði Jenis: "Hyggið mær út! Vitið, um Beinisvørði stendur!" Ikki harmaði hann dóttrina meira.
Sterka Marjun var móðir at hinum viðgitnu Hargarbrøðrunum, sum sigast skal frá í næstu søgu.


text:
Guest Researchers
Stephen Pax Leonard
Heyst 2013 - vár 2014
Antropologiskur málvísindamaður, gestagranskari á Føroyamálsdeildini
Verkætlan hansara snýr seg um leiklutin hjá útvarpi og skaldskapi í menningini av tí málsligu ‘vistfrøðini’ í nútíðarføroyskum. Vónin er, at við purismuni sum linsu kann henda verkætlanin vísa, hvussu málsligt tjóðartilvit hevur vunnið hevd og tikið seg fram gjøgnum tey seinastu 50 árini. Við hesari mannagongdini vil verkætlanin rannsaka tey temu og motiv, sum skilmarka føroysk-leika og føroyska málrøkt, soleiðis sum hon kemur til sjóndar í útvarpsrøddum og skaldarøddum.
Stephen hevur áhuga fyri leiklutinum hjá máli, tá ið samleikar verða myndaðir í smáum málsamfeløgum; hann hevur eisini áhuga fyri málum, sum eru í vanda fyri at týnast, fyri skaldskapi í Arktis og aðrastaðni, málmargfeldi og málsligari endurkveiking.
Útbúgvin er Stephen á universitetunum í Durham, Paris-Sorbonne og Oxford. Hann las nýggj og forn mál, áðrenn hann fekk áhuga fyri antropologiskum málvísindum. Í doktaraverkætlan síni kannaði hann, hvussu málsligir normar og samfelagsligur samleiki myndaðust í eldri íslendskari søgu, og hvussu hesin samleikin endurspeglast í bókmentunum. Hann hevur gjørt málvísindaligt og mentanarfrøðiligt feltarbeiði í Íslandi og Føroyum. Fyri stuttum leyk hann eina verkætlan, sum kannar og skjalfestir hótta munnmentan og spurningar um at ‘hoyra heima’ millum inuggnuit-fólkið í Útnyrðingsgrønlandi, har hann búði í eitt ár.


text:
13 nýggjar master í heilsuvísindum
Týs- og mikudagin í hesi vikuni vóru 13 kvinnur, sum vardu ritgerð í heilsuvísindum á Deildini fyri heilsu- og sjúkrarøktarfrøði á Fróðskaparsetri...
Agnes Higgins fyrilestur á Deildini fyri Heilsu- og sjúkrarøktarvísindi
Í sambandi við at írski professarin í sjúkrarøkt, Agnes Higgins, vitjar í Føroyum, fer hon at halda fyrilestur fyri starvsfólki og lesandi á Deildini...
Fótbóltsvenjing afturat kostvegleiðing gevur betri úrslit
Fótbóltsvenjing saman við kostvegleiðing er munadyggari viðgerð av 55-70 ára gomlum fólkum við prediabetes enn bara kostvegleiðing. Hetta vísir nýggj...
Fróðskaparsetrið 3 nýggjar vísindaligar greinir um kropslig viðurskifti í úrvalsfótbólti
Magni Mohr, leiðari á Deplinum fyri heilsu- og almannagransking og dekanur á Fróðskaparsetrinum, er við í trimum vísindaligum greinum um...
1,2 milliónir til test av føroyskum svimjarum
Svimjisamband Føroya fer í næstum undir stóra verkætlan saman við Fróðskaparsetrinum til at byggja upp eina røð av standardtestum til føroyskar...
Kvotu 2 umsóknarfreist 15. apríl
Nú nærkast umsóknarfreistin at søkja inn til lestur á Fróðskaparsetrinum gjøgnum kvotu 2.
Tíðindafundur um nýggja 4-ára granskingarverkætlan
Í morgin fara Setrið og Svimjisambandið at skipa fyri tíðindafundi um 4-ára granskingarverkætlan.
Vegleiðing til kvotu 2 umsóknir á Setrið
Fróðskaparsetur Føroya hevur kunningarfund um kvotu 2-umsóknir mikudagin 21.mars frá kl.16.15 til 17.45.
Kom og les á Setrinum
Nú er klárt at søkja inn til lestur á Fróðskaparsetrinum, at byrja eftir summarfrítíðina.


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Lutakast um 22 grundstykki á Hamrabøi í Kollafirði
Tórshavnar býráð samtykti einmælt í gjárkvøldið at selja grundtykkini á Hamrabøi í Kollafirði eftir leistinum, sum umsitingin mælti til.
Fyrst verða øll 22 stykkini boðin teimum 11 á bíðilistanum, sum vilja keypa á Hamrabøi, við lutakasti eftir teirri mannagongd, sum hevur verið brúkt higartil.
Tey grundstykki, sum ikki verða tikin í lutakastinum, fara víðari til almenna lutakastið, sum øll kunnu vera við í.
Tórshavnar kommuna kann selja grundstykkini á Hamrabøi fyri minni enn tað, sum tey kostaðu komunununi at útvega.
Tað avgjørdi Kommunala eftirlitið í summar, eftir at minnilutin í býráðnum kærdi meirilutan fyri at selja grundstykkini fyri undirprís.
Minnilutin segði, at við avgerðini hjá meirilutanum skulu onnur fólk í kommununi rinda fyri at nøkur fáa bílig grundstykki.
Sí eisini


text:
Landsskjalasavnið Faroese National Archives
Postboks 1155
FO-110 Tórshavn
T-postur: skjalasavn@skjalasavn.fo
Tlf: +298 340 540
Seinast dagført: 08-03-2017
Talgilding av mentanararvinum
Hugtakið talgilding verður ofta nýtt í týdninginum “talgilt samskifti millum borgara og tað almenna”. Men hugtakið talgilding umfatar eisini tað at gera um tekst, ljóð ella myndir frá einum analogum sniði til eitt talgilt snið.
Tað vit á Landsskjalasavninum hugsa um í hesum sambandi er at vit í dag kunnu gera um pappír savnindi til talgildt savnindi soleiðis at hesi savnindi kunnu almannakunngerðast á alnótini. Í dag hava vit talgilt ein part av hesum mentanararvi, ið sæst á okkara heimasíðu history.fo. Vit kunnu fara víðari við hesum arbeiði við til dømis at skanna, talgilda og leggja á alnótina allar tær kommunalu gerðabøkurnar osv. Her eru óavmarkaðir møguleikar at troyta hvat talgilding av mentanararvinum viðvíkur.


text:
Ein hjartans tøkk til Marjuna og Bárð
21. og seinasta sýning av sangleikinum, High School Musical 2, var vístur í Mentanarhúsinum fríggjamorgunin 7. apríl, har yvir 50 10. floks næmingar frá skúlasamstarvinum millum Fuglafjarðar Skúla, Stranda Skúla og Skúlan við Streymin (Nám), hava víst hvørji evni tey hava sum sjónleikarar, sangarar, tónleikarar, tøkningar og mangt annað. Ikki kann sigast annað enn, at hesin sangleikur var heilt ótrúliga væl framførdur frá byrjan til enda.
Hetta var samstundis tann 8. sangleikurin sum Marjun Djurhuus saman við Bárði á Lakjuni hava staðið á odda fyri í Mentanarhúsinum. Hetta er eitt stórarbeiði á hvørjum árið og gera tey bæði eitt stórsligið og fyrimyndarligt arbeiði, sum krevur nakað heilt serligt. Hervið skal ljóða ein hjartans tøkk til Marjuna og Bárð, fyri tað fantastiska arbeiði tey hava lagt í hesar ungu og evnaríku næmingarnar.
Ólavur Larsen, formaður í Mentamálanevndini, var forbí í Mentanarhúsinum fríggjamorgunin og handaði Marjuni og Bárði blómutyssi og eina gávu, vegna Fuglafjarðar Kommunu.


text:
Vit vilja hava Kristján Skúla!
Á heimasíðuni hjá KvF var í gjár ein stutt grein um, at Landssjúkrahúsið slítur samstarvið við tann íslendska bróstkrabbalæknan Kristján Skúla Ásgeirsson.
Blaðmaðurin hevur tosað við læknastjóran Johan Jansson um málið. Læknastjórin hevur í greinini eina grund til at rættvisgera avgerðina. Hann sigur:
“..., at nú er gongdin tann, at Landssjúkrahúsið meira og meira hevur samstarv við stór universitetssjúkrahús uttanlands, fyrst og fremst í Danmark, tí læknarnir gera seg meira og meira serkønar í ávísum parti av sjúkum.”
Vónandi er læknastjórin skeivt endurgivin, tí tað boðar ikki frá góðum, at Føroyar hava eina sjúkrahúsleiðslu, ið ikki hevur betri grundgeving. Kristján Skúli Ásgeirsson er millum teir bróstkrabbalæknar í Norðanlondum, sum hevur ta størstu serfrøðina, og tí er ongin orsøk til at senda sjúklingar til “stór universitetssjúkrahús uttanlands, fyrst og fremst í Danmark, tí læknarnir gera seg meira og meira serkønar í ávísum parti av sjúku.”
Kristján Skúli Ásgeirsson er dugnaligur fakliga og samskiftir við sjúklingar, so sjúklingar kenna seg í tryggum hondum. Tú fært eitt fakligt og haldgott svar, tá tú hevur spurningar, og tað hevur nógv at siga, tá tú sum sjúklingur er í einari viðbreknari støðu.
Tað er ein skeiv avgerð at broyta ein viðgerð, sum riggar avbera væl, og sum bróstkrabbakonur bera alt gott. At senda sjúklingar til Danmarkar á eitt stórt og ópersónligt universitetssjúkrahús er ikki nakað ynskiligt, tá nú viðgerðin í Íslandi er framúr góð, og sjúklingurin er í miðdepli og kennir seg tryggan har.


text:
Alexandur Kristiansen er føddur í 1949 og býr í Fuglafirði.
Hann er útbúgvin lærari og hevur verið virkin í Bókadeild Føroya Lærarafelags og verið ritstjóri á Míni jólabók í fleiri ár.
Sum rithøvundur er hann serliga kendur sum yrkjari, og millum børn er hann kendur fyri teir skemtiligu sangirnar, hann hevur yrkt.
Umframt at hava skrivað ein hóp í Mína jólabók hevur hann týtt ein hóp av barnabókum.
Útgávur:
1967 Sum barn í Barnajól
1968 Ljós heimsins í Míni jólabók
Jólaaftan í Barnajól
1969 Guðs gáva, Barnið og ljósið, Eingilin Gabriel í Míni jólabók
Guðs einglar í Barnajól
1970 Ein jólayrking, Jólatræið, Í skínandi klæðum í Barnajól
1971 Har í Dávids staði lá í Barnajól
1972 Músin í Barnajól
1974 Ein syrgin mamma í Míni jólabók
1976 Mánin bleikt á kavan lýsir, Jólastjørnan, Standa fjøll í Míni jólabók
1977 Flúgvið, mínir einglar, Abbin gleðist jólakvøld í Míni jólabók
1979 Kavaflykran, Eitt lítið skýggj í Míni jólabók
1980 Skuggin, Av einglamunni komu boð í Míni jólabók
1981 Jólaaftan, Kavarok, Teir sigla, Rakettin í Míni jólabók
1982 Sovisongur, Jól, Teir summarfuglar, sum tú sært, Vætturin Rasmus í Míni jólabók
1983 Rytupisan í Míni jólabók
1985 Fýra ár í Míni jólabók
1987 Pinkulingafólkini, Kvøldørindi í Míni jólabók
1988 Tað var ein lítil torvmaður, Lítli Vensil hjá Óla, Grísaflísapætur, Hvat skal eg gera í Míni jólabók
1989 Tí orðið varð hold, Allar morgunfrúufrúur, Sum ørnin, ið sveimar um tindarnarnar há í Míni jólabók
1990 Vælkomin tú veri adventin blíð, Ver fuglur, ver á flogi, Um kvøldið verður svarað í Míni jólabók
1992 Grísaflísa Pætur
1994 Mamma, Høgguslokkurin, Lokki Litaval, Jomfrú Hummarreyð í Míni jólabók
1995 Eg ynski mær Egyptaland í Míni jólabók
1996 Tey vaksnu í Míni jólabók
1998 Tað var ein bók í Føroya lærarafelag 100 ár
2003 Ein halastjørna er komin
2004 Lokki Litaval
2007 Í hesi løtu í Vencil 2
2008 Vit menniskju í Vencili 5
2009 Vit sigla í Vencili 7
2010 Matarvísa í Míni jólabók
2011 Í Havn og Tann gamla gívurin í Míni jólabók
Gátuføra ríkið í Míni jólabók
2012 Nátt og tað sirmar í ský, Vit kunnu gera munin í Vencili 11
Dávur og Dia og Dann
Jólayrkingar í Míni jólabók
2013 Vincent van Gogh í Arles í Vencili nr. 14
Ruth Smith í Vencili nr. 14
Kirsuberjahjúnini í Vencili nr. 14
2014 Við telduna og Hummarin í Míni jólabók
2015 Jólatræið í Míni jólabók
2016 Trapputrinus
Vit forma sjálv okkara lív í Vencili nr. 17/2016
2017 Við eina standmynd. Vencil nr 18
Ummæli:
Turið Kjølbro: Eg vil leggja dent á vakurleikan. Sosialurin nr. 76/23. apríl 1999
Anna Schäffer/Kristin Ørjasæter: Fargesprakende, musikalsk, og tradisjionsbundet. barnebokkritikk.no 18. september 2003
Heiður:
1977 Virðisløn M. A. Jacobsen fyri fagurbókmentir
1983 Barnabókavirðisløn Tórshavnar Býráðs
2003 Barnabókavirðisløn Tórshavnar Býráðs
2016 Sømdargáva Landsins


text:
Framløgur á Vísindavøkuni 29. september 2017
Tað vóru 13 stuttar framløgur í Perluni í Tórsgøtu.
08.30
Trúgvin, tøgnin og talufrælsið: Ímillum religiónskritikk og religiøsan sensur
Framløgan varð eisini stroymd
Heini í Skorini, Søgu og samfelagsdeildin, Fróðskaparsetrið
09.00
New approaches to understand changes in ocean ecosystems
Framløgan varð eisini stroymd
Ian Salter, Havstovan
09.30
Áfestisforðandi viðgerð: Er lykilin til at læsa hurðina á sjúkuni Colitis Ulcerosa (tarmbruni) funnin?
Nicolina Ovadóttir, Depilin fyri heilsu- og almannagransking, Fróðskaparsetrið
10.00
Náttúruvísindi, føroysk tjóðarbygging og ferðin hjá H.C. Lyngbye í Føroyum 1817
Ole Wich, Søgu og Samfelagsdeildin, Fróðskaparsetrið
10.30
Um kanningar av skerpikjøtsbakterium
Petra E. Petersen, Heilsufrøðiliga Starvsstovan
11.00
Er tang den nye laks? Tang dyrkning på Færøerne - ideel lokalitet i forhold til vækst og indholdsstoffer.
Framløgan varð eisini stroymd
Urd Grandorf Bak, Ocean Rainforest
11.30
Primo – nýggj føroysk leitiskipan (Prezi - letur upp í nýggjum kaga)
Erling Kjærbo, Landsbókasavnið
12.00
Arktisk umhvørviseftiransing í Føroyum – hvussu sær tað nú út við dálkandi evnum í t.d. toski ella teistaeggi?
Birgitta Andreasen, Umhvørvisstovan
15.30
Um kanningar av skerpikjøtsbakterium
Petra E. Petersen, Heilsufrøðiliga Starvsstovan
16.00
Det svigtende hjerte - en motor uden brændstof
Kasper Kyhl, Landssjúkrahúsið
16.30
Um uppkalling eftir navnfromum monnum og kvinnum
Anfinnur Johansen, Føroyamálsdeildin, Fróðskaparsetrið
17.00
Kanning av sálarheilsuni hjá miðnámsskúlanæmingum
Annika H. Davidsen, Føroyskir Sálarfrøðingar
17.30
Um leikvísindi - Citizen Science - hvat er hetta og hvat er nyttuvirðið í mun til akademiska gransking
Annika Sølvará, Granskingarráðið


text:
Pætur Albinus 07.02.2018 (19:44)
Kyndil vann stórsigur
Hol varð sett á fyrru hálvfinalurnar í steypahondbólti í kvøld, har fyrsti dysturin var í høllini í Hoyvík ímillum kvinnuliðini hjá H71 og Kyndil. Her var tað favoritturin, Kyndil, ið vann greiðan sigur.
Kyndil fekk eina dreymabyrjan og legði seg á odda 5-0 eftir góðum átta minuttum. H71-venjarin tók timeout, men lítið hjálpti fyrstu løtuna. H71 fekk ikki fyrsta málið fyrr enn tær minkaðu um munin til 8-1.
H71 fekk gongd á málskjótingina við Mariu H. Weyhe og Ásu K. Hansen, men H71-verjan hevði ilt við at steðga Kyndli og serliga einari væl upplagdari Turið Arge. Kyndil fór til hálvleiks á odda 17-8.
Í seinna hálvleiki helt gongdin fram, og Kyndil fekk eisini økt nakað um leiðsluna, soleiðis at tær vunnu dystin 31-19 og hava tryggjað sær eitt frálíkt útgangsstøði undan seinnu hálvfinaluni, ið verður leygardagin kl.18.00.
H71 – Kyndil 19-31 (8-17)
H71: Maria H. Weyhe 12, Ása K. Hansen 2, Tórhalla Thorsteinsson 2, Sunniva Vatnsdal 2, Durita T. Joensen 1,
Kyndil: Turið Arge 10, Marianna G. Eystberg 7, Bjarta O. Johansen 6, Súna K. Hansen 5, Bára K. Hansen 2, Ásleyg Súnadóttir 1
Veitst tú eina góða søgu? Skriva til okkara á
red(at)in.fo
Les ella lýs í Lýsingartorginum – trýst her


text:
Fólkaheilsuráðstevna 2017
Dan Klein --- 02.09.2017 - 07:21
Fólkaheilsa fyri øll 20. oktober 2017
Ársins fólkaheilsuráðstevna undir heitinum “Fólkaheilsa fyri øll” verður fríggjadagin 20. oktober kl. 13.00 - 16.30 í Norðurlandahúsinum.
Hesaferð verður dentur lagdur á sálarliga heilsu í breiðum høpi. Sálarlig heilsa er eitt viðkomandi evni, tí sálarlig heilsa hevur eins stóran týdning sum likamlig heilsa, og tað ber til at betra um og ávirka sálarligu heilsustøðuna hjá føroyingum bæði á einstaklinga-, bólka- og samfelagsstigi.
Á skránni verða millum annað áhugaverdir fyrilestrar um gerandis hetjur og sjálvboðið hjálpararbeiði, um sálarliga heilsu og sosial viðurskifti, um verkætlanina “ABC fyri sálarliga heilsu” og um avbjóðingarnar á sálarliga heilsuøkinum í Føroyum.
Millum fyrilestrarhaldararnar verða millum annað Matt Langdon, stovnari av “Hero Construction Company”, Knud Juel, Professari Emeritus, og Tóra Petersen PhD í sálarfrøði. Harafturat verður ársins Fólkaheilsuvirðisløn handað.
Síðsta ár var áhugin fyri hesi ráðstevnu so stórur, at ráðstevnan var fullteknað beinanvegin og tíverri vóru tað nógv, sum ikki sluppu við til ta sera áhugaverdu ráðstevnuna, har spírar vórðu settir niður, sum vit enn heysta ágóða av. Fyri at tryggja, at tað ikki skal vera soleiðis aftur í ár, hava vit valt, at hava ráðstevnuna í Høllini í Norðurlandahúsinum, sum rúmar dupult so nógvum luttakarum, og vit vóna, at øll, sum ynskja at luttaka, sleppa til ráðstevnuna.
Tiltakið er ókeypis, er fyri øll og tað ber til at melda seg til ráðstevnuna niðanfyri.


text:
Set teg í samband við ráðgevarnar á Eik Markets, tlf.: 348 617, t-postur: dealer@eik.fo
Váðafýsni
Váði er ein partur av øllum íløgum. At taka stóran váða merkir, at tú hevur møguleika at fáa munandi avlop í góðum tíðum, men eisini stórt tap, tá verri gongur. Við minni váða slepst vanliga undan teimum ringastu tapunum, men afturfyri kann ikki roknast við stórum vinningum, tá væl gongur í hond.
Tú gert sjálvsagt sjálv/ur av, hvussu stórur váðin skal verða. Trupult kann vera at meta, um váðafýsnið er lítið ella stórt, men umráðandi er at hugsa um og taka støðu til, hvussu stóran váða tú ert sinnað/ur at taka. Uttan mun til, um tú er váðafús/ur ella varin av lyndi, eiga íløgurnar at samsvara við títt váðafýsni.
Bílegg eitt íløguprát
Íløgukunning
Kunna teg, áðrenn tú gert íløgur


text:
Børn í bili
Øll skulu vera íbundin
Ferðslulógin ásetir, at øll í bilinum skulu vera íbundin. Bilførarin hevur ábyrgd av, at børn undir 15 ár eru rætt íbundin. Børn undir 135 cm skulu vera íbundin í góðkendari trygdarútgerð, sum hóskar til vekt og hædd.
Klipp í koyrikortið
Tað kostar eitt klipp í koyrikortið, um
-
børn undir 15 ár ikki eru íbundin
-
børn undir 135 cm ikki eru íbundin í góðkendari trygdarútgerð, sum hóskar til vekt og hædd.
Børn undir 3 ár mugu als ikki vera í bili, um trygdarútgerð, tillagað til vekt og hædd, ikki er í bilinum.
Tilráðingar
Pinkustólur: 0-13 kg (uml. 0-1 ár)
Barnastólur: 9-18 kg (uml. 9 mðr.-4 ár)
Bilpúta við stólabaki: 15-36 kg (úr uml. 4 árum)
Vaksin skulu sjálvsagt eisini altíð sita íbundin.


text:
Niðurstøðurnar hjá donskum myndugleikum um at grein 14, stk. 2 er yvirtikin eru reint politiskar.
Niðurstøðurnar botna í, at danskir myndugleikar ikki vilja taka støðu til at avtaka nevndu lógargrein, tí lógarbroytingin í veruleikanum bert hevur eitt endamáli: at diskriminera tey samkyndu út úr fólkakirkjuni.
Tað er reint møsn at tosa um, at ein ávís grein í hjúnabandslógni nú “er yvirtikin”, tí fólkakirkjan er yvirtikin.
Slík tulking er ikki sædd áður, og kann viðføra heilt óvanligar fylgjur.
Verður henda tulking løgd til grund, skula løgfrøðingar nú til at tulka allar møguligar aðrar lógir fyri at “pilka burtur úr”, hvat nú er yvirtikið og hvat ikki er yvirtikið.
Alt botnar í einum politiskum stríði.
Tey samkyndu vilja hava “líkarætt”, nevniliga, at tey skula giftast á jøvnum føti við onnur.
Men hetta skal ikki kunna ganga fyri seg í kirkjuni, og tí skal hjúnabandslógin broytast.
Løgtingið samtykkjur eina broyting í eini ríkislóg (hjúnabandslógin) undir teirri treyt, at grein 14, stk. 2 í hjúnabandslógini verður broytt.
Tá løgtingið samtykti hetta ríkislógartilmæli væntaðu øll, at danskir myndugleikar skuldu seta broyttu ríkislógina í gildi.
Tað er einki at ivast í, at danskir myndugleikar síggja ein stóran trupulleika í at seta eina ríkislóg í gildi í Føroym við einum beinleiðis endamáli at diskriminera tey samkyndu úr kirkjuni.
Allir løgfrøðingar vita, at “diskriminasjón” er sera vandamikil, og tað kann henda, at mannarættindadómstólurin kemur til, at tað also ikki í 2017 er loyvt av einum lóggávuvaldi at samtykkja eina lóg, sum hevur beinleiðis til endamáls at diskriminera, nevniliga, at tey samkyndu ikki skulu hava somu rættindi í eini statskirkju sum øll onnur hava.
Danskir mynduglekar fáa ein sjálvsagdan trupulleika.
Hvussu loysa vit henda trupulleika?
Onkur fær tað geniala hugskotið:
Vit nýtast als ikki at taka støðu til hetta. Grein 14, stk. 2 í hjúnabandslógini er yvirtikin.
Hokus pokus: føroyingar, tit mugu sjálvir avgreiða henda trupulleika.
Løgfrøðisliga er tað ein stórur trupulleiki, at Føroya Løgting ætlar sær at samtykkja eina lóg sum løgfrøðiliga ger tað møguligt hjá fólkakirkjuni at gera mismun millum samkynd og ikki samkynd.
Hjúnabandslógin er sannilga blivin eitt løgfrøðisligt sirkus.
Ad-hoc toymið
Um tú veitst okkurt, sum VP ikki veit - skriva so til vp@vp.fo


text:
Abraham Lincoln
Abraham Lincoln (f. 12. februar 1809 - d. 15. apríl 1865), løgfrøðingur, føddur í Kentucky í USA, var ágrýtin forseti. 15. apríl 1865 varð hann myrdur. Ein sjónleikari, ið helt við suðurríkjunum, skeyt hann. Lincoln er ein hin mætasti forseti í USA. Lincoln var kendur sum forseti, tí hann var forseti, tá borgarakríggið var, og tað var eisini hann, sum tók stig til at fáa enda á trælahaldinum í USA.
Sum hin 16. forsetin í USA kom Lincoln at taka avgerðir, ið fingu sera stórar avleiðingar fyri amerikanska fólkið. Hann verður roknaður sum størsti og besti forseti, ið USA nakrantíð hevur havt. Avgerðirnar, ið hann tók, komu eisini at kosta honum lívið. Hann doyði av skotsári tann 15. apríl 1865 bert 56 ára gamal. Allur heimurin syrgdi deyða hansara. Lincoln var m.a. beinleiðis orsøkin til, at trælahaldið fekk mønustingin, og at Sambandsríki Amerika sum samveldi yvirlivdi.
Innihaldsyvirlit
Lívssøga[rætta | rætta wikitekst]
Lincoln var føddur í Hardin County, Kentucky. Tann lítla stokkastovan, har hann var føddur, hevði bert eitt vindeyga og eina hurð. Hesin hávaksni drongurin fekk ikki stórvegis skúlagongd, men noyddist í staðin at hjálpa til í øllum fyrifallandi arbeiði. Húskið flutti ofta, og altíð vestureftir. Øll barnaárini livdi hann sostatt á tí vandamikla markinum til niðursetulandið. Sum ungur hevði hann roynt hvørt av sínum. Hann hevði t.d. verið prámdragari á Mississippiánni og viðahøggari í teimum stóru skógunum í Kentucky. Eina tíð var hann krambakallur. Hann var sera arbeiðssamur maður og hevði ein jarnvilja, so tað eydnaðist honum at gerast løgfrøðingur, og haðani var gøtan ikki so torgingin at gerast politikari.
Trælahald[rætta | rætta wikitekst]
Í nógv ár sótu Demokratarnir við valdinum í USA, og tí hevði forsetin altíð verið ein suðurstatsmaður. Men í 1860 vendi, tí tá vunnu Republikanararnir forsetavalið, og Lincoln gjørdist forseti og flutti inn í Hvítu Húsini í Washington DC. Lincoln er síðan vorðin hin best umtókti av øllum amerikonsku forsetunum. Hann var kendur sum íðin mótstøðumaður av trælahaldi, og tá iv hann var valdur til forseta í 1860, varð tað suðurstatsfólkunum greitt, hvat tey høvdu í væntu. Ellivu av Suðurstatunum gjørdu ikki vandari enn so, at teir søgdu limaskap sín í samveldinum upp við tí í hyggju at skipa eitt egið samveldi. Frá tí fyrsta hevði Lincoln ta áskoðan, at hetta fór at gerast ein vanlukka fyri bæði Suður- og Norðurstatirnar, um Amerika fór í tvíningar. Tí noktaði hann at góðkenna uppsagnirnar, og var hetta neistin, sum fekk Amerikanska Borgarakríggið at byrja. Trælahaldið varð ikki avtikið fyrr enn í 1865. Hann hevði rokkið sínum máli, hann hevði megnað at hildið Amerika saman, og hann hevði vinnið afroamerikanarunum frælsi. Sigursgleðin vardi tó stutt hjá honum.
Gettysburg-røðan[rætta | rætta wikitekst]
Í 2013 eru liðin 150 ár síðani táverandi amerikanski forsetin Lincoln flutti fram ta sonevndu Gettysburg-røðuna, sum í dag er ein tann kendasta røðan í heimssøguni. Hetta var í sambandi við, at ein kirkjugarður til falnar hermenn varð vígdur í Gettysburg í Pennsylvania tann 19. november í 1863, mitt undir amerikanska borgarakrígnum. Hetta var hálvan fimta mánað eftir bardagan við Gettysburg, ið verður roknaður sum vendin í borgarakrígnum. Í røðuni, sum vardi bert tveir minuttir, talaði Lincoln um javnrættindi millum menniskju, og røðan gjørdi, at amerikanska borgarakríggið fór frá at snúgva seg um at halda saman upp á amerikanska sambandsríkið til eisini at snúgva seg um frælsi og javnrættindi fyri allar borgarar í USA. Tað er ikki full semja um, júst hvat Lincoln segði í røðuni. Tað eru fimm ymisk handrit til av røðuni – tvey, sum vórðu skrivað áðrenn røðan varð hildin, og trý sum vórðu skrivað aftaná – og tey eru ikki eins, umframt at fult samsvar heldur ikki er millum endurgevingarnar, sum tíðindabløðini høvdu av røðuni.
Deyði hansara[rætta | rætta wikitekst]
Fáar dagar efitir borgarakríggið var endað, var Lincoln farin í sjónleikarhúsið í Washington DC saman við húski sínum. Í einum støðgi í leikinum trokaði ein maður seg inn, og bert trý fet frá skeyt hann Lincoln gjøgnum høvdið. Tann 14. apríl í 1865 verður Abraham Lincoln forseti í USA, myrdur. Maðurin leyp síðani niður á leikpallin og hvarv. Seinni kom fram, at brotsmaðurin var ein sinnissjúkur sjónleikari úr Suðurstatunum - John Wilkes Booth. Drápsdagin hevði Lincoln hildið eina røðu, har hann hevði sagt, at nú mátti virkast fyri semju millum suður og norður.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


text:
Jens Hákun Leo
19.04.2017 - 07:55
Mentan > Mentan > Tónleikur
Í annaðkvøld kl. 20 verður konsert á Hellunum, tá ið Monika Stauss (á violin) og Ólavur Jakobsen (á gittara) fara at framføra tónleik av alskyns slag í húsunum hjá Lamba Símuni á Hellunum.
Tey bæði, Monika og Ólavur, hava spælt saman seinastu 15 árini, og hava tey ferðast víða. Harímillum hava tey tvær ferðirnar verið í USA, harav seinast var í vár, tá ið tey framførdu á konsertum í Tuscon í Arizona.
Aðrar konsertferðir eru í umbúna, og longu næsta vár gongur leiðin til Sveits at framføra.
Monika og Ólavur hava eisini dúgliga spælt her í Føroyum, og hava konsertir teirra verið væl fagnaðar. Tey bæði siga í hesum viðfangi, at tey stremba eftir at geva áhoyrarum eina góða uppliving við spennandi tónleiki, meðan tey so hvørt siga nøkur orð um tað, ið spælt verður.
Á Hellunum verða tónar eftir meistarar sum Paganini og Kreisler at hoyra.
Konsertin verður ein slakan tíma til longdar.


text:
Námsætlan fyri føroyskt á A stigi (Fyrireikingarbreyt)
1. Samleiki
Lærugreinin føroyskt tekur støði í næminginum í síni heild, varðar um vitbornu evnini, eins og tey kensluligu og sosialu. Lærugreinin er miðdepil í søgu- og nútíðarhøpi, eins og í føroyskum og altjóða samanheingi.
Við at síggja móðurmálið og mentanina í einum søguligum og tjóðarligum høpi, fær næmingurin innlit í og verður tilvitaður um føroyska samfelagið. Altjóða perspektiv í føroyskum er við til at menna mentanarfatan, tolsemi og virðing fyri fólki úr øðrum mentanum.
Kjarnin í lærugreinini byggir á eitt breitt úrval av føroyskum tekstum, bæði munnligum, skrivligum og samansettum tekstum, har samspæl er millum skrift, ljóð og mynd. Lærugreinin byggir sostatt á víðkaða teksthugtakið, har omanfyri nevndu teksthugtøk eru umboðað.
2. Endamál
Undirvísingin í føroyskum frá lægsta til hægsta stig hevur til endamáls, at næmingurin:
- mennir sínar lesi- og skriviførleikar umframt síni samskiftisevni
- ognar sær vitan um føroyskar bókmentir, umframt innlit í norðurlendskar og alheims bókmentir
- skapar sær eina heildarfatan av føroyskum máli og málrøkt, bæði í samtíðini og í søguligum høpi
- verður tilvitin um málið sum samskiftisamboð og samskiftismiðil
- verður tilvitin um málsligt fjølbroytni og stíllegur
- mennir góðar og hóskandi arbeiðsvanar, læringarhættir og vandna og kritiska hugsan
- mennir síni skapandi evni
- mennir sín samleika við sjálvsáliti og tryggleika í egnari mentan fyri eyga
- mennir sína virðing og sítt tolsemi fyri øðrum mentanum
- mennir síni vitbornu, kensluligu og felagsligu evni
- fær lagt støði undir lívslanga læring, umhugsni og virkni í samfelagsligum høpi.
3. Stig og tímatal
Í føroyskum á A stigi á fyrireikingarbreyt verður undirvíst samanlagt 265 klokkutímar í tvey ár.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Næmingurin fer til skrivliga próvtøku í kjarnaøkjunum og til munnliga próvtøku í bæði kjarnaøkjum og ískoytisøkjum.
Kjarnaøki
Lærugreinin føroyskt hevur 4 ymisk kjarnaøki, ið eru tey somu frá lægsta til hægsta stig. Økini umskarast og virka fyri ein stóran part saman í undirvísingini:
Talaða málið
Kjarnaøkið talaða málið snýr seg um at koma til orðanna, at lurta og at rannsaka talaða málið. At samskifta væl og skiljandi og at duga at lýða á eru avgerandi felagsligir og mentanarligir førleikar. Støðan, samskift verður í, skapar karm um samskiftisháttin. Undirvísingin skal tí fevna um ymisk tekstsløg, sum hvørt á sín hátt skulu styrkja fatanina av ymiskum munnligum samskiftisháttum og av leiklutum teirra samskiftandi. Arbeitt verður við kjakmentan, mállæru, samskifti og próvførslu.
Skrivaða málið
Kjarnaøkið skrivaða málið snýr seg um at lesa og skriva føroyskt. At lesa og skriva eru javnskipaðar lærutilgongdir, har næmingurin mennir skriviførleikan við at lesa og lesiførleikan við at skriva. Hugur næmingsins at lesa og skriva skal stimbrast og somuleiðis tilvitan hansara um lesi- og skrivitilgongdina. Arbeitt verður á støðugt hækkandi torleikastøði í mállæru og rættskriving og samvirkanini millum snið, innihald og ætlan við einum teksti. Harumframt verða grundleggjandi bókmentafrøðilig hugtøk og háttaløg viðgjørd virkisliga. Tekstatilfarið myndar eitt fjølbroytt úrval av fagur- og yrkisbókmentum, ið umboða ymisk bókmentarák og tíðarskeið í føroyskari og norðurlendskari bókmentasøgu. Eitt úrval av heimsbókmentum og samband teirra við føroyskar bókmentir verða viðgjørd. Tekstatilfarið eigur í mest møguligan mun at verða lisið á føroyskum máli.
Samansettir tekstir
Kjarnaøkið samansettir tekstir snýr seg bæði um at lesa og at skapa tekstir. Samansettir tekstir sipar til víðkaða tekstahugtakið, har tekstir kunnu vera settir saman av t.d. skrift, ljóði og myndum. Arbeitt verður við ymiskum framsagnarháttum, samsvarandi tí tekstaslag, talan er um. Tekstatilfarið fevnir m.a. um myndir, teknisøgur, ymiskar tíðinda-, kjak- og heimildartekstir, yrkistekstir, lýsingartekstir, netsíður, filmar, leikir og songtekstir.
Málkunnleiki
Kjarnaøkið málkunnleiki fevnir um mállæru, málsøgu og málrøkt. Næmingurin fær innlit í málið sum skipan og tilknýti tess til mentan og samleika. Arbeitt verður á støðugt hækkandi torleikastøði í grundleggjandi mállæru, og arbeitt verður eisini við málrøktarspurningum. Føroysk málsøga frá norrønari tíð til nútíðina verður viðgjørd, og í hesum høpi verður eisini komið inn á norðurlendska málfelagsskapin. Í samband við norðurlendska málfelagsskapin verður arbeitt við norðurlendskum tekstum á upprunamáli, umboðandi ymisk tekstsløg, so næmingurin bæði hoyrir og lesur norðurlendsku málini.
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum semjast um í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleikar næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
5. Førleikamál
Í lærugreinini føroyskum eru førleikamálini lutað sundur í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni til støðutakan og sjálvirkni. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at kanna
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg harumframt um at virða og menna føroyskt mál sum samskiftismiðil og sum mentanar- og vitanarbera. Undirvísingin leggur dent á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað nátturutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á. Eisini skal næmingurin hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
At samskifta snýr seg um førleikan at bera fram hugsanir sínar munnliga og at lesa og skriva. Lærugreinin føroyskt hevur høvuðsleiklutin í hesi menning. At samskifta snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga verður mentur við miðvíst at arbeiða við munnligum venjingum í ymiskum samskiftisstøðum, so sum at tala, skifta orð, lýða á, próvføra og bera fram egnar metingar.
Førleikin at lesa og skriva er avgerandi fortreyt fyri øllum samskifti og lærdómi í lívinum. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot, at lesa er at skyna á og tulka.
Førleikin at rokna snýr seg um evnini at lesa hagtøl, fata bygnað, frymlar og úrtøkiligar skipanir. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og loysa vandamál. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mangar gerandistekstir, og tí hevur undirvísingin í føroyskum sín avgerandi lut í hesi menning.
Førleikin at nýta tøknilig amboð er í føroyskum at duga at nýta kunningartøkni, ið er ein fortreyt fyri øllum fjarskifti. Næmingurin skal eisini virða etisku reglurnar, tá ið samskift verður við kunningartøkni.
At kanna
At kanna er ein íborin førleiki. At granska er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna snýr seg í føroyskum um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um mál og bókmentir. Næmingurin skal læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan á bókasøvnum, í bókmentum, handbókum, á internetinum o.s.fr. Næmingurin skal eggjast til at síggja gagn og gleði í yrkis- og fagurbókmentum og til at fregnast um mál- og bókmentafrøðiligar spurningar, sum bjóða forvitninum av. Við dømum og venjingum skal næmingurin læra at nýta vísindaliga framferðarháttin og at handfara keldutilfar á ein sakligan og siðiligan hátt og harvið virða meginreglurnar fyri upphavsrætt.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísingini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt og at menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læringartilgongd.
Førleikin at skapa snýr seg í føroyskum um at gera næmingin tilvitaðan um og líta á egin evni, so hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, hvussu bókmentalig og listarlig nýbrot hava broytt lívsáskoðanir og mentan. Næmingurin skal læra, at tekstframleiðsla er ein skapandi tilgongd, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflogið. Við at gera sær fyrimyndir skal næmingurin læra at meta um dygdina í avrikum hjá sær sjálvum og øðrum.
Fakligir førleikar
Føroyskt hevur endalig mál fyri A-stig.
Talaða málið
Næmingurin dugir
- at orða seg málsliga rætt við greiðum og fjølbroyttum máli í mun til samskiftisstøðuna
- at bera hugsanir sínar fram og í hesum sambandi vera tilvitaður um stíllegur og samskiftishættir
- at nýta viðkomandi og sakliga próvførslu
- at nýta yrkorð og hugtøk rætt
- at greina og meta um munnligt samskifti
Skrivaða málið
Næmingurin dugir
- at brúka hóskiligt háttalag at greina, tulka og seta í frásjón ymisk fagur- og yrkisbókmentalig tekstsløg
- at greina, tulka og seta í frásjón skaldskap av mannamunni
- at vísa hollan kunnleika til føroyskar bókmentir og samband teirra við norðurlendskar og aðrar heimsbókmentir
- at fara í dýpdina við einum evni
- at skriva ymisk fagur- og yrkisbókmentalig tekstsløg
- at orða seg málsliga rætt og greitt í ymiskum málsligum stíllegum við fjølbroyttum orðatilfeingi
- at nýta yrkorð og hugtøk rætt
- at nýta teldu sum amboð - duga tekstviðgerð, at nýta orðabøkur og leitiskipanir, myndaviðgerð og framløguforrit.
Samansettir tekstir
Næmingurin dugir
- at nýta hóskiligt háttalag at greina, tulka og seta í frásjón ymiskar samansettar tekstir
- at greina og nýta í verki ymiskar málsligar stíllegur í samansettum tekstum og meta um tær
- at greina, tulka og meta um, hvussu mál og tekstsløg vera nýtt innan ymisk yrkisøki og í ymiskum samfelagsligum høpi
- at nýta teldu til framløgu og sameina ymiskar samskiftismiðlar, t.d. skrift, mynd og ljóð.
Málkunnleiki
Næmingurin dugir
- at greiða frá og vísa á gjølligt innlit í føroysku málskipanina
- at greiða frá staðbundnum málføramuni í føroyskum og øðrum málmunum, eitt nú aldurs- og samfelagstreytaðum málmunum
- at viðgera og taka støðu til málrøktarspurningar
- at lýsa føroyska málsøgu í høvuðsheitum og vísa á skyldskap við hini norðurlendsku málini
- at vísa á kunnleika til norðurlendsku grannamál okkara bæði í talu og á skrift.
6. Eftirmeting og próvtøka
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal eftirmetast ávegis í undirvísingargongdini við støði í antin skrivligum ella munnligum framløgum. Næmingurin eigur at hava eina greiða fatan av støðu síni í mun til fakligu málini í lærugreinini og eigur at fáa vegleiðing um, hvussu og hvørjum arbeiðast skal við fyri at røkka málunum.
Eftirmetingin verður skjalfest.
Próvtøkuhættir
Hildnar verða ein skrivlig og ein munnlig próvtøka.
Skrivlig próvtøka
Skrivliga próvtøkan varir 5 tímar, og uppgávurnar í próvtøkuraðnum verða settar við støði í kjarnaøkjum í lærugreinini. Telda og aðrir hjálparmiðlar eru loyvd.
Skrivliga próvtøkan í føroyskum er ein próvtøka í tekstførleika. Næmingurin skal lesa og viðgera ein ella fleiri tekstir, og sjálvur skriva ein tekst við støði í tí lisna og viðgjørda.
Próvtøkutilfarið fevnir um avmarkaða nøgd av tekstum í hóskandi vavi við 4-6 uppgávum, harav næmingurin svarar eini uppgávu. Tekstúrvalið fevnir um ymisk tekstsløg, bæði fagrar og yrkisbókmentir, umframt um samansettar tekstir.
Førleikamál, sum fevna um greining, tulking og frásjónargerð eru týðandi tættir í námsætlanini. Hesi førleikamál eru somuleiðis týðandi tættir í skrivligu próvtøkuni. Harafturat hevur námsætlanin førleikamál í at skriva bæði fagur- og yrkisbókmentalig tekstsløg. Í eini ella tveimum av uppgávunum, næmingurin hevur í at velja, verður hann biðin um at skriva ávíst yrkisbókmentaligt tekstslag, og tá er talan um tekstslagið tíðargrein. Skrivliga próvtøkan fevnir ikki um at skriva fagurbókmentalig tekstsløg.
Munnlig próvtøka
Próvhoyringin varir 30 minuttir, íroknað próvdøming. Fyrireikingartíðin er 60 minuttir, íroknað útflýggjan av tilfari og vegleiðing.
Próvtøkuspurningarnir verða settir við støði í evnum, økjum o.tíl., bæði úr kjarnaøkjum og ískoytisøkjum. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av tilfari og próvtøkuspurningi, sum próvtakarin hevur arbeitt við í fyrireikingartíðini.
Próvtakarin verður próvhoyrdur í ólisnum tilfari, sum kann fevna um styttri tekstir, størri bókmentaverk ella onnur tekstsløg (filmar, myndir o.s.fr.), í hóskandi vavi. Tilfarið skal vera valt soleiðis, at tað í tema ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini. Tilfarið, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skal í sínari heild umboða øll faklig mál í lærugreinini.
Ólisna tilfarið skal vera skylt við viðgjørd evni, tíðarskeið ella tekstslag. Tilfarið, sum í mesta lagi skal vera 8 normalsíður ella samsvarandi tí, skal greinast og tulkast í mun til viðgjørd evni, umframt at verða sett í frásjón.
Sami próvtøkuspurningur kann í mesta lagi verða nýttur tríggjar ferðir í sama flokki/bólki.
Próvtøkutilfar og próvtøkuspurningar verða send próvdómaranum til góðkenningar sambært próvtøkukunngerðini.
Dømingargrundarlag
Skrivlig próvtøka
Í dømingini verður dentur lagdur á, í hvønn mun próvtakarin lýkur tey mál, sum eru sett í lærugreinini. Dentur verður sum heild lagdur á, hvussu próvtakarin megnar at greina og viðgera evnið, skipa framsetingina, nýta føroyskfakliga vitan og faklig háttaløg í lærugreinini. og orða seg rætt og greitt á hóskandi føroyskum máli.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Munnlig próvtøka
Í dømingini verður dentur lagdur á, í hvønn mun próvtakarin lýkur tey mál, sum eru sett í lærugreinini. Próvtakarin skal við støði í einari fakligari tilgongd sýna evni sjálvstøðugt í neyvum og fjølbroyttum máli at leggja fram og viðgera tilfar við støði í próvtøkuspurningi/um. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, seta teir í samband við tættir í undirvísningini og seta próvtøkutilfarið í frásjón. Próvtakarin skal duga at nýta føroyskfakliga vitan og faklig háttaløg í lærugreinini.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvtalslýsing
Skrivligt A stig
Munnligt A stig
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støði undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnir at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Í teirri ávísu undirvísingargongdini ber til at leggja høvuðsdent á eitt av kjarnaøkjunum, tað kann vera talaða málið, skrivaða málið, samansettar tekstir ella málkunnleika.
Av stórum týdningi er tað, at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til, og tá ið tað verður mett at vera hóskandi. Sum dømi kundu partar úr kjarnaøkinum málkunnleiki verið samskipaðir við pørtum úr kjarnaøkinum skrivaða málið. Á tann hátt kundi vitan um málsøgu verið við til at gjørt fatanina av eldri føroyskum tekstum meira fjøltáttaða, samstundis sum vitan um málsins bygnað t.d. kundi verið nýtt í tekstgreining.
Munnligi tátturin skal vera raðfestur høgt, og samrøðan er kjarnin í hesum tátti. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingartilgongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram. Dentur verður lagdur á, at næmingurin sameinir munnligar framløgur við egin skrivlig verk, nýtslu av KT-amboðum, ymiskar samskiftishættir o.s.fr. Á tann hátt verður retoriski førleikin hjá næminginum mentur.
Skrivligi tátturin skal eins og tann munnligi í stóran mun vera skipaður inn í dagligu undirvísingina og í fakligu heildina. Á henda hátt kann næmingurin menna seg í skrivitilgongdini og í stigum ogna sær góðar skriviførleikar. Somuleiðis skal verða borið so í bandi, at skrivlig avrik í øðrum lærugreinum eisini kunnu vera partur av skrivligum avrikum í lærugreinini føroyskum. Umframt at hetta styrkir um tvørfakliga samstarvið, gevur tað næminginum eina greiðari fatan av tí týdningi, skriviførleiki hevur fyri alt skrivligt samskifti, og samstundis mennir tað evnini hjá næminginum at orða seg bæði munnliga og skrivliga.
Stigvøkstur
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat ið er best at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á egna læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt. Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt, at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram móti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis, so næmingurin veit frammanundan, hvørji ávegismálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
At læra at læra
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra, og hvat endamálið við læringini er. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgondin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur skal eisini leggjast á heimaarbeiði og tann týðandi leiklut hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja tann týdning, sum lærugreinin føroyskt hevur fyri skynsemið. Tá ið arbeitt verður við ymiskum sløgum av tekstum, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa greiða fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til, eisini uttan fyri skúlans gátt. Undirvísingin í føroyskum skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at arbeiða greinandi og kritiskt við teimum ymisku sløgunum av tekstum, skrivaðum eins væl og munnligum. Eisini skal næmingurin verða tilvitaður um, at hann í lærugreinini føroyskum mennir sær førleikarnar at koma til orðanna í nógvum ymiskum tekstsløgum og samskiftisstøðum.
Arbeiðshættir
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Á fyrireikingarbreyt eru samanlagt 265 klokkutímar til føroyskt í mun til samanlagt 315 klokkutímar á hinum miðnámsbreytunum. Málini, ið sett eru fyri lærugreinina, eru tey somu, og tí er av alstórum týdningi, at partar av undirvísingini verða skipaðir sum sjálvlestur, soleiðis at næmingurin fær høvi at náa settu førleikakrøvunum til føroyskt á A stigi. Hetta kann skipast við sjálvlisnum verkum, skrivligum avrikum ella øðrum evnisarbeiði, sum næmingurin arbeiðir við framíhjá.
Umráðandi er at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður. Hetta verður m.a. gjørt við, at týðandi tekstir og tekstsløg verða tikin upp í undirvísingina.
Í føroyskum skulu ymiskir arbeiðshættir verða nýttir so, at fjølbroytni í lærugreinini kann verða framt miðvíst. Arbeiðshættir kunnu fevna um lærarafyrilestur, einstaklingsverkevni, næmingaframløgu, samrøður í flokkinum, bólka- og toymisarbeiði, verkætlanarevni o.tíl. Tá ið arbeiðshættir verða valdir og lagdir til rættis, er eyðsæð, at lærarin hugsar um stigvøkstur í undirvísingarháttunum, har byrjað verður við lærarastýrdari undirvísing. So hvørt sum næmingarnir búnast og gerast meira sjálvstøðugir, verður hesin lærarastýrdi undirvísingarformur at minka.
Næmingarnir skulu ikki einans duga at fyrihalda seg til boðskap úr tekstum, frá lærara og floksfeløgunum, men í eins stóran mun duga at miðla vitan og boðskap til lærara, floksfelagar og móttakarar uttan fyri flokshølið og skúlans gátt.
Arbeiðshættirnir eru tískil neyvt samantvinnaðir við serligum atliti at, hvussu bæði munnligi og skrivligi tátturin verða útintir.
Endamálið við teimum ymsu arbeiðsháttunum er at menna aðrar førleikar enn teir reint fakligu, tað eru førleikar sum t.d. at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan, at granska, at arbeiða sjálvstøðugt, at seta sær mál og at arbeiða evnislagað og miðvíst, at arbeiða tíðaravmarkað, at samstarva, at samhugsa, at brúka og hugsa vitan í nýggjum høpi, at leggja til rættis og evna til eitt avrik, at gera uppgávuorðingar, at brúka ymisk háttaløg, at hugsa nýtt og verkseta, at hugsa djúpari og breiðari um ávíst evni, umframt at taka á seg ábyrgd og hava virðing.
Lærari má altíð gera sær sjálvum og næmingum greitt, hvat endamálið við ávísum arbeiðshátti er.
Samstarv
Lærugreinin føroyskt er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinir. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinir um ymisk evni, eitt nú menning av skapandi evnum og KT-førleikum, undirvísing í føroyskari søgu, tekstframleiðslu, bókmentaligum hugtøkum og almennari málfrøði og málsøgu.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinir við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði, t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi, ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinarnar sum partar av størri heild og letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanhangir avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin.
Skrivlig avrik
Skrivligi parturin letur upp fyri tvørfakligum samstarvi og við tí øðrvísi skrivligum avrikum. Heldur enn at lata eitt avrik inn bara í føroyskum, kann talan verða um tvørfakligt samstarv, t.d. eina blaðútgávu, eina tvørfakliga ritgerð, ella eina heimasíðu.
Ein grundgeving fyri at skrivligt arbeiði kann vera partur av tvørfakligum samstarvi er, at næmingurin lærir, at tað at skriva væl (t.e. greitt og uttan stórvegis villur) ikki bara er eitt krav í lærugreinini føroyskum, men eitt alment krav, ið er knýtt at øllum skrivligum samskifti.
Næmingurin skal hava venjing í at skriva, so at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin mennast til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivligu uppritini, sum verða løgd fram, á mennandi hátt. Kunningartøknin letur upp fyri munagóðum og ítøkiligum møguleikum í sambandi við vegleiðing og umrøðu í sjálvari skrivitilgongdini.
Samrøða
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri móðurmálinum sum eitt intellektuelt amboð, ið skal víðka sjónarringin hjá næminginum. Allir flokkar skulu tí gera royndir við málinum, eitt nú við sínámillum tosi og við tí at siga frá.
Skúlin skal vera so rúmur, at til ber at tosa um kenslur, evni, hugtøk og hendingar í gerandisdegnum. Næmingurin skal arbeiða við at lurta og at vera umhugsin øll skúlaárini, samstundis sum orðatilfeingi og talugávur verða ment. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og gjørdar samrøður. Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast so, at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Lesing
Næmingurin skal haldast til at lesa nógv, bæði í skúlanum og framíhjá. Umráðandi er, at lesingin verður løgd til rættis samsvarandi tí førleikastigi, næmingurin er á. Eitt gott lesiumhvørvi í skúlanum er ein treyt fyri at menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Hetta verður skapt í flokkinum við nógvum ymiskum lesitilfari og góðum vanum. Skúlabókasavnið er ein sjálvsagdur partur av hesum góðu vanum. Fyri at røkka góðum lesiumhvørvi er av stórum týdningi, at skúlabókasavnið er ein natúrligur partur av skúlagongdini.
Lívlong læring
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at umhugsa sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.


text:
Leygardagin, 10.mai kl. 16:00, letur upp málningaframsýning í Ribarhúsi. Tað
eru Kristina Joensen og Frits Johannesen, ið sýna fram. Hetta eru myndir, ið
eru málaðar í ár, og flestar teirra eru poetiskar myndir, ið hanga á vegginum
og tosa sítt stumma mál. Kenslan av symbolikki logar eisini uppvið. Tey bæði
eru skyldfólk, og er tað gubbin og
guddóttirin, sum henda dag leiða hvørt annað inn undir bitarnar í Ribarhús,
Niðri í Støð.
Symbol merkir á grikskum, eyðkenni, frámerki og snýkir
okkurt seg fram í ljósmála, sum bragdar
í myndunum , har pávin erpar sær í einum hvønndagsligari tilgongd, og musiskar
løtur draga tráð í nál á ein stillføran hátt t.d. saman við eini krokodillu.
Jú, tað sum ikki er, tað er.
Jógvan Joensen syngur og spælir.


text:
Orð: Harry Birtilíð
Lag: Amerikanskt fólkalag
Alt hann átti á fold var ein koyggja,
og hann kendi seg heima umborð;
hann var gamal og lá til at doyggja,
og hann teskaði eymt hesi orð:
“Leið meg eina ferð enn út á dekkið,
lat meg ganga ta seinastu vakt,
lat meg stýra tað seinasta strekkið,
áðrenn skipið til kai hevur lagt.”
Hetta far var mítt heim gjøgnum lívið,
og tað bar meg í suður og norð
Nú til hvíldar eg ruraður blívi,
mína seinastu frívakt umborð.
Tá mín deksvakt er komin at enda,
og mítt tørn til at stýra er av
Kann eg ongantíð út aftur venda
á tað stóra og brúsandi hav.


text:
5. juni 2017Nr. 88
Kunngerð um tíðaravmarkaða veiðu eftir botnfiski á Føroya Banka í 2017
Við heimild í § 9, stk. 1, nr. 4, § 9 b, stk. 5, § 29, stk. 2, § 36, stk. 2 og § 40, stk. 2 og 3 í løgtingslóg nr. 28 frá 10. mars 1994 um vinnuligan fiskiskap, sum broytt við løgtingslóg nr. 50 frá 20. mai 1996, løgtingslóg nr. 69 frá 18. august 1998, løgtingslóg nr. 58 frá 27. apríl 2001 og løgtingslóg nr. 106 frá 17. august 2009, verður ásett:
§ 1. Eftir umsókn, og við fiskiloyvi frá Vørn, er loyvt bátum, sum hava rætt til fiskiloyvi í bólki 5, sambært § 28, stk. 1 í løgtingslógini, at royna við snellu, snøri ella tráðu á Føroya Banka til og við 31. august 2017.
Stk. 2. Bátar við fiskiloyvi, sambært stk. 1, kunnu fiska innan fyri eitt samlað dagatal upp á 50 fiskidagar. Fiskiskapurin skal steðga, tá hesir dagar eru brúktir.
§ 2. Eftir umsókn, og við fiskiloyvi frá Vørn, er loyvt bátum, sum hava rætt til fiskiloyvi í bólki 4 A og bólki 4 B, sambært § 29, stk. 1 í løgtingslógini, at royna við snellu, snøri ella tráðu á Føroya Banka til og við 31. august 2017 innan fyri linjur drignar millum hesi støð:
1) 60°50'00"N - 07°57'00"V
2) 60°57'20"N - 07°57'00"V
3) 60°45'40"N - 08°37'00"V
4) 60°36'30"N - 08°45'00"V
5) 60°26'00"N - 09°08'25"V
6) 60°24'00"N - 09°07'00"V
7) 60°50'00"N - 07°57'00"V
Stk. 2. Bátar við fiskiloyvi, sambært stk. 1, kunnu fiska innan fyri eitt samlað dagatal upp á 30 fiskidagar. Fiskiskapurin skal steðga, tá hesir dagar eru brúktir.
§ 3. Fyri bátar við fiskiloyvi sambært § 1 telur hvør túrur ein fiskidag, sambært § 5, stk. 5 í løgtingslógini, hóast túrurin er meira enn 24 tímar.
§ 4. Skipari ella formaður á báti við fiskiloyvi sambært §§ 1 og 2, sum fer á Føroya Banka, skal boða Vørn frá á telefon 316913, tá farið verður úr havn, og tá komið er aftur í havn.
§ 5. Bátur við fiskiloyvi sambært § 1, sum á sama túri roynir aðrastaðni enn á Føroya Banka, skal, tá ið avreitt verður, tilskilað, hvussu nógv av veiðuni er fingin á Føroya Banka, flokkað eftir fiskasløgum.
§ 6. Bátar við fiskiloyvi sambært § 1 skulu hava fylgisveinaútgerð umborð, sum er góðkend av Vørn, og sum til eina og hvørja tíð kann upplýsa um knattstøðuna hjá bátinum. Farið verður fram eftir somu treytum og mannagongdum, sum eru ásettar í kunngerð um eftirlit við fiskiførum um fylgisvein.
§ 7. Brot á §§ 4-6 verða revsað við sekt.
Stk. 2. Er brot framt av partafelag, smápartafelag, lutafelag ella líknandi, kann felagið sum slíkt verða revsað við sekt.
Stk. 3. Sambært § 45, stk. 1 í løgtingslógini kann Vørn beinanvegin taka inn fiskiloyvið, um skiparin á fiskifarinum er skuldsettur fyri brot á reglurnar í hesi kunngerð, um fiskifarið hevur fiskað meir enn tí er loyvt sambært fiskiloyvi ella sambært hesi kunngerð, ella um fiskifarið ikki hevur hildið seg til treytir ásettar í fiskiloyvinum latið sambært §§ 1 og 2 í hesi kunngerð. Fiskiloyvið kann verða tikið aftur upp til 4 vikur hvørja ferð.
§ 8. Henda kunngerð kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd og fer úr gildi 31. august 2017.
Fiskimálaráðið, 5. juni 2017
Høgni Hoydal (sign.)
landsstýrismaður
/ Rógvi Reinert (sign.)


text:
Mentanarvirðisløn Landsins 2017 - Barbara í Gongini
Mentan24-01-2018 - 22:09 - Jóanis Albert Nielsen
Mentamálaráðið: Mentanarvirðisløn Landsins 2017 verður latin Barbaru í Gongini, klædnasniðgeva við hesi grundgeving:
Hon er gløgg og listaliga gávað.
Barbara í Gongini hevur ment eitt burðardygt, norðurlendskt, avbjóðandiklædnamerki, ið er høgt í metum um allan heim.
Við íblástri úr føroysku náttúruni, skiftandi veðurlagi og tí sparsemi, iðstendst av avmarkaðum tilfeingi, gongur hon á odda innan burðardyggaklædnavinnu.
Við eini fjøltáttaðari arbeiðsgongd, ið umfatar fleiri nýskapandi hugskotinnan formgávu, tilfar, framleiðslu og klædnanýtslu, er Barbara í Gonginifarin egnar leiðir.
Samfelagsligi áhugin og arbeiðið fyri javnstøðu í víðastu merking,eisini við atliti at kyni, religión, seksualiteti og aldri, eyðmerkir hennarahugsanar- og arbeiðshátt í skapanini av klæðum á høgum listaligum støði.
Í støðugum samstarvi við list og listafólk dregur Barbara í Gongini framtað eyðkenda við plagginum. Hon ber tað saman við tann livandi kroppinog skapar klæðir og tilhoyr, ið geva menniskjanum frælsi at bjóðasiðvenjuni av og at menna sín egna samleika.
Fyri listaliga og evnaríka avrik sítt fær Barbara í GonginiMentanarvirðisløn Landsins 2017.


text:
Tað er bert ein lítil vika síðani, at ódnin Harvey leikaði á í amerikanska statinum Texas. Nú er ein nýggj ódn, ódnin Irma, á veg, og líkt er til at hon fer at gera munandi størri skaða.
Ódnin Irma hevur ferðast allan vegin frá Cape Verde, tvørtur um Atlantshavið, og hevur nú rokkið til ymsar karibiskar oyggjar. Ódnin hevur longu gjørt stóran skaða á oyggjum sum Sint Maarten og Barbuda. Umleið 90% av húsunum á hesum oynnum hava tikið skaða, streymurin er farin og telefonsambandið við. Tað skrivar BBC. Mett verður, at ódnin fer at flyta seg haðandi mótvegis oynni Puerto Rico, og síðani móti Dominikanska Lýðveldinum. Til síðst verður hon eisini mett at raka amerikanska statin, Florida, har tað er blivið lýst noydd burturflyting.
Tá himmalin er myrkast síggjast stjørnurnar best
Tað eru ikki nógv, sum í friðartíð hava upplivað so stóra sorg, sum Fríðbjørg Jensen. Av sjey børnum hevur hon lagt fýra í...