text:
Føroyar
Føroyar (danskt: Færøerne) (62° norðurbreidd, 7° vesturlongd) eru oyggjaland í Norðuratlantshavi. Føroyar eru partur av Norðurlondum, staddar í Norðurevropa og eru limur í Ríkisfelagsskapinum. Føroya íbúgvar verða nevndir føroyingar, og tungumál føroyinga er føroyskt. Føroyska flaggið verður nevnt Merkið og føroyska skjaldarmerkið ímyndar ein veðr á bláum skjøldri. Oyggjarnar hava egið løgting og egið flagg. Føroyar eru ikki limur í ES, hóast Danmark er.
Føroyar liggja í Norðuratlantshavi, 280 km norðan fyri Hetland, 430 km frá Íslandi og 575 km vestan fyri Noreg. Landið er fjallaland, 18 størri og smærri oyggjar, umleið 1400 km2 til samans. Norður og suður er landið 113 km, og eystur og vestur eru 75 km. Veðurlagið er óstøðugt.
Hin 1. juli 2011 búðu 49.267 fólk í Føroyum [2]. Umleið 19.300 búgva í høvuðsstaðarkommununi, Tórshavn, og uml. 4.700 fólk búgva í næststørsta býnum í Føroyum, sum er Klaksvík. Miðallívsævin í landinum er 80,11 ár [3]. Fiskivinnan er tann týdningarmesta inntøkukeldan í Føroyum, og hon fevnir um 95 % av øllum útflutningi úr Føroyum [4] .
Innihaldsyvirlit
- 1 Søga
- 2 Fólkið
- 3 Politikkur
- 4 Skúlaskapur
- 5 Mentan
- 6 Landafrøði
- 7 Búskapur
- 8 Djóra- og plantulívið
- 9 Myndasavn
- 10 Slóðir
- 11 Keldur
Søga
Høvuðsgrein: Føroya søga
Tá ið ístíðirnar vóru av um ár 12 000-10 000 f.Kr., komu Føroyar undan ísinum, men enn lógu tær óbygdar í nógv túsund ár. Sjálvt eisini eftir at fólk um 4 000 f.Kr. búsettust í Orknoyum og Hetlandi. Eftir at ísurin var horvin, kom gróðurin umsíðir, borin av havstreymum og vindi, og líðir og dalar vallaðust. Rannsóknir av jóansøkugrasfræi kundu bent á búseting í Føroyum longu um 2300 f.Kr., m.a. í Hoydølum. Jóansøkugras er planta, ið fylgir menniskjum og dýrum. Pytheas úr Massalia gjørdi umleið 310 f.Kr. rannsóknarferð út í Norðuratlantshavið. Hann kom til Bretlands, haðan sigldi hann í seks dagar norðureftir og síðani eystureftir og kom til land, ið hann nevndi Thule. Semja er ikki um, hvat land hetta var, gitt hevur verið Orknoyar, Hetland, Føroyar og Noreg.
Írski munkurin Dicuil skrivar í 825 bókina Liber de mensura orbis terrae (føroyskt: "Bók um mát jarðarkringsins"), har oyggjar, ið helst eru Føroyar, verða nevndar. At døma eftir fjarstøðu og landafrøðiligu lýsingini mugu hesar oyggjar vera Føroyar. Hann sigur, at norskir ránsmenn nú hava rikið einbúgvarnir burtur. Grímur Kamban er fyrsti landnámsmaður umleið 825. 998 taka føroyingar við kristnari trúgv, men tað er politiskt og átrúnaðarligt stríð millum Sigmundar Brestissonar og Tróndar í Gøtu. Tróndur í Gøtu stendur á odda fyri mótstøðuni móti trúarskiftinum.
Føroyar verða nevndar sum biskupssetur í pávabrævi í 1133. Ormur, Føroya biskupur, er á kirkjufundi í Lund í 1139. Av tí at hann er hin 4. biskupurin, kann bispasetrið verða stovnað fyri 1100. 1035 tekur Leivur Øssursson Føroyar í len frá Noregs kongi og 1100 verða Føroyar biskupsdømi undir Nidaros erkabiskupsdømi. Erlendur bispur skrivar í 1298 Seyðabrævið í Kirkjubø, har Kirkjubømúrurin síðani verður byrjað bygdur í 1300, men ikki bygdur liðugur. Erlendur er biskupur í Føroyum 1269-1308.
Vatikanríkið fær pæturspengar/rómaskatt úr Føroyum fyri árini 1319-1326. Rómaskatt guldu húsbøndur við ávísari ogn. At rokna eftir hesi uppgerðini vóru tá í minsta lagi 270 sjálvstøðug hús við hesi áogn í Føroyum. 1380 fylgja Føroyar við Noregi undir danskan kong. Eftir trúbotina 1538 verður biskupstólurin niðurlagdur og Føroyar verða biskupsdømi undir Bergens biskupi. Kongur tekur 2/3 av kirkjugóðsinum. 1619 fylgir handilin við Føroyar úr Bergen til Keypmannahavnar. 1620 kemur Føroya kirkja undir Sælands biskup.
Í Gablatíðini 1655-1709 fær Kristoffur Gabel Føroyar í len. 1662 fær hann, og seinni sonurin, eisini einkarrætt til Føroya handil. 1673 skrivar presturin Lucas Debes bókina Færoæ et Færoa reserata. Eldur er í í Tinganesi, og flestu bygningar handlisins brenna í grund. 1688 verður Norsk Lóg galdandi í Føroyum. Stóra turkaránið er í Hvalba í 1629. Sjórænarar á tveimum skipum úr Algeria, ið tá var partur av turkiska Osmannaríkinum, drepa 6 fólk og taka fleiri enn 30 konur og børn við sær til trælamarknaðin í Norðurafrika. Annað skipið fer á land í Hvalba og gerst vrak. Helst høvdu hesi somu skip í 1627 rænt 250 fólk í Íslandi; 35 íslendingar vórðu seinni leyskeyptir úr trældómi. Men eingin føroyingur kom aftur.
Seyðabrævið verður týtt til danskt í 1637. Nú hava danskir myndugleikar ikki longur skilt tað norrøna málið. Seyðabrævið var í gildi, til Hagalógin kom í 1886. Síðan 1709 er kongligur einahandil. Rybergs handil er 1768-1788 í Vágsbotni, Tórshavn. Føroyingar læra at salta sild, og klippfiskur verður útfluttur. Umsitingin av Føroyum verður 1776 løgd undir Sælands stiftsamt. 1781-1788 er føroyaferð Jens Christians Svabos, sum skrivar bókina Indberetninger fra en Reise i Færøe 1781-1782.
Nólsoyar Páll byggir Royndina Fríðu 1804. Eisini í 1804 verður latínskúlin stongdur (stovnaður 1547). 1809 gongur Nólsoyar Páll burtur við skipi sínum. Eftir Fríðin í Kiel 1814 fer Noreg frá Danmark og undir svenskan kong. Føroyar, Ísland og Grønland vera verðandi saman við Danmark. Løgtingið verður avtikið 1816 og Føroyar verða danskt amt.
Ein avleiðing av kjakinum um undirvísingarmálið í fyribils skúlaskipanini verður, at V.U. Hammershaimb ger uppskot til føroyskt skriftmál í 1846, ið tekur støði í norrøna upprunanum. Við smærri broytingum er hetta tað skriftmál, vit nýta í dag. Giftingarbannið í “Trælalógini” frá 1777 verður tikið av. 28 føroyingar senda umbøn til stættartingið í Roskilde, um at fáa løgtingið endurreist sum ráðgevandi stovn. Brennivínsnýtslan er farin at vaksa. Avhaldsrørslan byrjar.
Danska grundlógin frá 1849 verður sett í gildi í Føroyum 1850. Fyrsta val í Føroyum til danska ríkisdagin er 1851, og 1852 verður Løgtingið endurreist sum ráðgevandi amtsráð. Kongligi einahandilin verður avtikin hin 1. januar 1856. Føroyar hava nú fríhandil.
1861 verður realskúlin í Havn stovnaður og 1870 læraraskúlin. Almúguskúlar koma 1872. Konufólk sleppa tó ikki inn á skúlan fyrr enn í 1884. Hetta árið verður eisini kommunulóg fyri Føroyar sett í gildi, og sluppfiskiskapurin byrjar. “Dimmalætting” (danskt Amtstidende for Færøerne) kemur út í 1878. Alt er skrivað á donskum.
Tann tjóðskaparligi fundurin í tinghúsinum er 2. jóladag 1888 og førir til, at Føringafelag verður stovnað. Fundurin samtykti m.a., at virkast skuldi fyri:
- At kristniundirvísingin skuldi vera á før.
- At føroyskt skuldi verða fak í skúlanum.
- At undirvísast skuldi í føroyskari søgu.
- At loyvt skuldi verða at prædika á før.
- At stovnseta føroyskan háskúla.
At fremja hesi endamál varð Føroyingafelag stovnað ein mánað seinni. Í 1890 fór Føroyingafelag undir blaðútgávu. “Føroyingatíðindi” var fyrsta blað, ið varð skrivað á føroyskum. Jóannes Patursson og Rasmus Effersøe stóðu á odda fyri nýggju føroysku tjóðskaparrørsluni.
1899 verður Føroya Fólkaháskúli settur á stovn. Mortensens handil keypir eisini í 1889 fyrsta føroyska dampskipið Føring. Hann sigldi við fiski til Suðurevropa, og heim við aftur høvdu teir salt og aðrar vørur. Jákup Jakobsen doktari leggur fram sítt nýggja føroyska stavingarlag. Hetta byggir á framburðin (ljóðfrøðina) og ikki á upprunan (upprunafrøðina) sum stavingarlagið eftir Hammershaimb.
Fyrstu politisku flokkar í Føroyum verða til 1906-1908: Sambandsflokkurin og Sjálvstýrisflokkurin, ið fyrstu ferð fær meiriluti á tingi 1918. Løgtingsskipanin verður broytt 1923: Amtmaður og próstur eru ikki longur løgtingsmenn. Tingið velur sjálvt formann. 1928 fær Javnaðarflokkurin umboð á tingi. 1937 setir Løgtingið Føroya Studentaskúla á stovn. Grein 7 í fyriskipan frá 1912, um at undirvísingarmálið í skúlunum skuldi vera danskt, verður avtikin hin 13. desember 1938. Føroyskt varð kirkjumál hin 13. mars 1939.
1940-1945 eru Føroyar hersettar av Bretlandi. hin 25. apríl 1940 varð Merkið góðkent sum føroyskt flagg. Fólkaflokkurin, sum varð stovnaður 1939, fekk 6 mans á ting í 1940. Við fólkaatkvøðu um stjórnaruppskot ella loysing hin 14. september 1946 er meiriluti fyri loysing, men kongur sendir løgtingið heim, og løgtingsval gevur meiriluta fyri sambandi. Heimastýrislógin kemur í gildi 1948, og Tjóðveldisflokkurin stovnaður.
Í 1957 verður Útvarp Føroya stovnað. Føroyar fáa 12 fjórðingafiskimark í 1964. Fróðskaparsetur Føroya verður sett á stovn í 1965.
Føroyar fáa umboð í Norðurlandaráðnum í 1970, og í 1974 er løgtingssamtykt um, at Føroyar ikki gerast limur í E.E.C.
Fyrsta føroyska frímerkjaútgávan Postverks Føroya er 1. apríl 1976. Árið fyri hevði danska postverkið útgivið frímerki við føroyskum teksti.
1977 fáa Føroyar 200 fjórðingafiskimark.
Fyrst í 1990'unum valdaði kreppa í Føroyum. Kreppan, ið vardi frá 1989 til 1995, hevði við sær eina mikla fráflyting. Sagt verður, at umleið 10 % av samlaða fólkatalinum flutti av landinum, nógv av hesum til Danmarkar.
Fólkið
Høvuðsgrein: Føroyingar
Føroyingar stava partvíst frá víkingum úr Noregi og partvíst frá trælkonum teirra úr Írlandi og Skotlandi.[5] Norðbúgvar úr Noregi komu til Føroya at seta búgv. Í Føroyingasøgu stendur skrivað, at Grímur Kamban víkingur var fyrstur at búseta seg í Føroyum. Mett verður, at hetta var í ár umleið 825, hálvthundrað ár áðrenn Naddoddur víkingur á veg úr Noregi til Føroya rak av leið og kom sum fyrsti víkingur til Íslands. Hann støðaðist tó ikki har, men vendi aftur til Føroya. Tað var á døgum Haralds Hárfagra serliga, at sagt verður í Føroyingasøgu, at mikið fólk flýddi úr Noregi undan harðræði hansara og valdu at seta búgv í Føroyum, aðrir í Íslandi og øðrum óbygdum londum.
Føroyingar eru sambært Føroyingasøgu, eru tí føroyingar ættaðir úr Noregi. Av fyrstan tíð hava føroyingar havt sama sið, mentan og mál sum aðrir norðbúgvar í til dømis Noregi og Íslandi, men síðan hevur málið broytt seg og nøkur ár hundrað seinni, kann føroyska málið sigast at vera sítt egið, tí tað hevur skilt seg so mikið frá hinum. Somuleiðis broytti mentan og siður seg við tíðini og nøkur ár hundrað seinni, høvdu føroyingar skilt seg frá norðmonnum og íslendingum, og kundu har við kallast føroyingar av røttum. Málið æt í landnámstíðini donsk tung og varð talað í Danmark, Noregi, Føroyum og Íslandi. Málið í Svøríki minti um, men var øðrvísi við eysturlendskum orðum og framburði. Orsakað henda uppruna, er føroyska málið nærskylt íslendskum og í minni mun summum bygdarmálum í Vesturnoregi. Í skrift er málið mest líkt íslendskum og eitt sindur nýnorskum. Eisini líkjast siðir íslendinga og norðmanna mest føroyinga siðum. Seyðarhøvd verður etið í Noregi og Íslandi til dømis.
Í 2014 var 88,67% av fólkinum føtt í Føroyum, 7,3% í Danmark, 0,5% í Íslandi, 0,37% í Noregi og 3,17% aðrastaðni.[6]
Høvuðsgrein: Eftirnøvn í Føroyum
Vanligasta givna dreingjanavnið í 2014 var Benjamin, næstvanligasta Liam og triðvanligasta Rókur.[7] Vanligasta givna gentunavnið í 2014 var Eva, næstvanligasta Emma og triðvanligasta Hanna.[8] Nøvnini Benjamin, Eva og Hanna eru bíblisk nøvn, meðan Liam og Emma eru av forngermaniskum uppruna og Rókur er av fornnorrønum uppruna. Vanligasta eftirnavnið í Føroyum er Joensen, hóast talið hevur minkað síðan 2001.[9] Joensen er donsk umskriving av føroyska eftirnavninum Jógvansson (eisini Jóansson). Hetta samsvarar við vanligasta mannfólkanavnið Jógvan.[10] Vanligasta konufólkanavnið í 2014 var Anna.[11]
Orðalýsing
Eingin ivi kann vera um, at ríkisrættarliga støða Føroya ger tað trupult at greina hugtakið føroyingur. Hetta kemst serliga av, at føroyingar ikki hava sjálvstøðugan føroyskan ríkisborgararætt, men eru fevndir av danska ríkisborgararættinum, sum er galdandi fyri alt Danska ríkið. Ein føroyingur er tí í heimastýrishøpi einans "dansk statsborger henboende på Færøerne" og hvørvur sostatt hagfrøðiliga sum føroyingur, um hann flytur til Danmarkar. Hetta hevði við sær, at neyðugt var at skilmarka hugtakið "føroyskur útiseti". Henda skilmarking kundi verða nýtt sum grundarlag fyri leitan í dátasøvnunum hjá Danmarks Statistik. Avgjørt varð tí, í samstarvi við Danmarks Statistik, at hendan skuldi vera soljóðandi:
- 1. ættarlið: Fólk, sum eru fødd í Føroyum, men sum í dag eru búsitandi í Danmark og hava ikki undanfarin ættarlið búsitandi í Danmark.
- 2. ættarlið: Fólk, sum eru børn hjá 1. ættarliði og eru búsitandi í Danmark. Hesi kunnu annaðhvørt vera fødd í Føroyum ella aðrastaðni, til dømis í Danmark.
- 3. ættarlið: Fólk, sum eru ommu- ella abbabørn hjá 1. ættarliði, og eru búsitandi í Danmark. Eisini hesi kunnu annaðhvørt vera fødd í Føroyum ella aðrastaðni, til dømis í Danmark.
Mál
Høvuðsgrein: Mál í Føroyum
Móðurmál Føroya fólks er føroyskt, ið er sprottið úr forna norrøna málinum. Føroyskt líkist mest íslendskum og nøkrum norskum bygdamálum. Eisini hevur danska málið ligið tætt upp at føroyska málinum ígjøgnum øldirnar og havt ávirkan. Tað, at Føroyar liggja so langt burtur frá umheiminum, hevur hjálpt føroyska málinum at vera verandi eitt sera sermerkt tungumál. Í barnaskúlanum er undirvísing í málunum føroyskum, donskum og enskum kravd. Føroyingar flestir skilja hini norðurlandamálini, bæði skrivliga og munnliga.
Í sambandi við fólkateljingina Manntals, sum varð gjørd 11. nov. í 2011, varð m.a. spurt um, hvat móðurmál fólk høvdu. Í Føroyum eru næstan 3 000 fólk (9 %), sum hava annað móðurmál enn tað føroyska; úrslitið vísir, at tilsamans eru 2 985 fólk í Føroyum, sum hava annað móðurmál enn føroyskt. Av teimum hevur stívliga helvtin, ella 1 546 danskt sum móðurmál (3 %) og restin, 1 439 fólk, hava uppaftur onnur móðurmál [13]. Føroyskt er sjálvsagt ovast á listanum og danskt er framvegis nummar tvey. 45 361 fólk í Føroyum høvdu føroyskt sum móðurmál tann dagin kanningin varð gjørd, meðan 1 546 høvdu danskt. Á 3. plássi var íslendskt við 201, á 4. plássi enskt við 190, og so á 5. plássi kom filipinskt við 103. 99 tosaðu norskt og 86 teilendskt.
Átrúnaður
Høvuðsgrein: Átrúnaður í Føroyum
Átrúnaðurin hevur ein stóran leiklut í føroysku mentanini. Umleið 82,8 prosent av fólkinum hoyrir til ta evangelisku-luthersku fólkakirkjuna,[14] og næststørsti bólkurin, sum verður mettur at vera 10 prosent, hoyrir til brøðrasamkomuna. Av tí at brøðrasamkoman ikki skrásetur limir, eru eingi nágreinilig hagtøl yvir, hvussu nógv hoyra til brøðrasamkomuna. Restin eru smærri trúarbólkar, sum flestir eru kristnir. Sambært fólkateljingini tann 1. nov í 2011 eru yvir 95 prosent av øllum føroyingum kristnir (allir kristnir samkomubólkar eru taldir saman) [15]. Næststørsti bólkur eru tey, sum ikki hava eina trúgv – gudloysingar. Sambært kanningini hava 1 397 fólk yvir 15 ár í Føroyum onga trúgv. Tey valdu at svara ”onga trúgv”, sum var ein av svarmøguleikunum. Um fólk uttan trúgv ikki verða tald við, tá ið talan er um trúgv, so er buddisma næststørsta sjálvstøðuga trúgv (66 fólk yvir 15 ár). Eftir hagtølunum eru nógv flestar kvinnur, og tær allar eru undir 70 ár. Tá er bólkurin ”fleiri enn eina trúgv” heldur ikki taldur við. Hann umboðar 85 fólk. Islam er triðstørsti bólkur við 23 fólkum. Á næstu plássunum eru bahá'í trúgvin (13), jødadómur (12), hinduisma (7) og sikhisma (3). Verður hugt eftir sambandinum millum føðiland og trúgv, so er eisini týðiligt, at eisini tey, sum eru fødd uttanlands, men flutt til Føroya, svara at teirra trúgv er kristindómur. Av teimum, sum eru fødd í Afrika, Ásia ella Miðeystri svara 70 prosent, at teirra trúgv er kristindómur og 17 prosent svaraðu buddisma. Prosentparturin av teimum, sum svaraðu kristindóm, sæst ein lítil munir, um hugt verður eftir aldursbólkunum. Gott 91 % av teimum millum 15 og 29 ár svaraðu kristindóm, sum teirra trúgv, men hjá føroyingum yvir 70 ár svaraðu næstan 99 %, at teirra trúgv var kristindómur. Hinvegin sæst umvenda gongdin hjá teimum, sum svaraðu onga trúgv. Har minkar parturin, sum svarar onga trúgv við aldrinum.
Fólkatættleiki
Fólkatættleikin í Føroyum er í miðal uml. 35 fólk fyri hvønn km2 í 2014.[16] Tað vil siga, at um alt slag av lendi verður tikið við, so hevur hvørt fólk so nógv pláss í part, sum svarar til uml. 4 fótbóltsvøllir. Men tað er misjavnt, hvussu nógv pláss er í part kring landið. Á fleiri av útoyggjunum er bara millum 1 og 2 fólk fyri hvønn km2. Hinvegin, so býr meira enn ein triðingur av øllum fólkinum í tí størsta býnum, sum er Tórshavn, íroknað Hoyvík og Argir. Í Suðuroy er fólkatættleikin uml. 28 fólk fyri hvønn km2, og í Eysturoynna uml. 38 fólk fyri hvønn km2. Gongdin í íbúgvatalinum í Føroyum er eins og í øðrum londum tann, at fólk flyta til tey stóru plássini, og at smáplássini í flestum førum minka. Sæð undir einum eru Føroyar eitt stálbygt land; tað vil siga, at miðaltalið av fólki fyri hvønn km2 er lágt. Men kortini býr meginparturin av fólkinum tætt saman í býum og bygdum.
Føroyingar í Danmark
Sambært hagtølunum, búgva í alt 22 549 føroyingar, býttir yvir 3 ættarlið, í Danmark. Í 1. ættarliðunum er býtið millum kynini ógvuliga ójavnt, av 7 737 fólkum er ein meiriluti á 1 799 konufólk. Samanlagt eru 9 741 av teimum 22 549 fødd í Føroyum. Sum skilst av skilmarkingini av einum føroyingi í innganginum, eru øll 7 737 fólkini í 1. ættarliði fødd í Føroyum, hetta svarar til 79 % av teimum 9 741. Tey írestandi 2 004 eru tískil býtt á 2. og 3. ættarlið.
Teir 22 549 føroyingarnir, sum búgva í Danmark, svara til nærum helvtina (46,75 %) av samlaða fólkatalinum í Føroyum, sum 1. januar 2006 var 48 219 [17]. Føroysku útisetarnir eru tó einans 0,415 % av samlaða danska fólkinum, sum um sama mundið var 5 427 459. Øll trý ættarliðini hava tó til felags, at aldursbólkarnir 25-39 ár og 7-16 eru størstir. Hetta er felags fyri bæði kyn.
Eisini hava øll trý ættarlið til felags, at størsti parturin av hesum eru búsitandi í Keypmannahavnarøkinum, Norðurjútlandi, Ribe kommuni og Århus kommunu. Minst av føroyigum búgva í Bornholms Regiónskommunu [18].
Politikkur
Høvuðsgrein: Føroyskur politikkur
Føroyingar hava heimastýri, men eru í ríkisfelagsskapi við Danmark, og danska stjórnin hevur ein umboðsmann, ríkisumboðsmaðurin í Føroyum, búgvandi her á landi. Síðani 1948 hava Føroyar verið ein sjálvstýrandi partur í danska kongaríkinum. Sambært heimastýrislógini verða nøkur málsøki umsitin av donskum myndugleikum. Løgreglan og dómsvaldið í Føroyum eru eisini donsk.
Landið hevur egið lóggávuting, Løgtingið, og egið flagg. Politiskt eru Føroyar skipaðar við løgtingi, ið hevur lóggevandi valdið um hendi, og landsstýri, ið hevur útinnandi valdið um hendi. Føroya Løgting verður valt av fólkinum, valrættaraldurin er 18 ár. Eftir løtingsval verður nýggj stjórn sett saman av flokkum ið undir samráðingum gerast samdir um hvør politikkur ið skal førast næstu fýra árini. Hesir flokkar skulu helst hava meirilutan í løgtinginum, tað er ikki vanligt í Føroyum at hava minnilutasamgongur. Tá ið nýggj samgonga er skipað, hava stjórnarflokkarnir valt løgmann og landsstýrisfólkini úr teirra flokkum. Landsstýrisfólkini kunnu saman við løgmanni vera í minsta lagi tríggir og hava onkuntíð verið upp til nýggju við løgmanni. Løgmaður er hægsti føroyski embætismaður, og hann er formaður fyri Føroya Landsstýri, sum er hægsta føroyska ráð. Til danska fólkatingið velja føroyingar tveir limir. Valrættaraldurin til løgtingið og fólkatingið er 18 ár. Til øll politisk val í Føroyum hava kvinnur valrætt, og kvinnur kunnu eins og menn veljast til øll álitsstørv.
Oyggjarnar eru skipaðar í seks sýslur, tó hava sýslurnar ikki longur sama týdning sum fyrr. Sýslurnar verða nevndar í fleiri lógum, t.d. í grindalógini. Sýslurnar eru: Streymoyar sýsla, Sandoyar sýsla, Suðuroyar sýsla, Norðoya sýsla, Eysturoya sýsla og Vága sýsla. Tað er serliga innan løgregluna, at tosað var um sýslurnar, har ið hvør sýsla hevði sín sýslumann. Løgreglan, ið er donsk, valdi at gera bygnaðarbroytingar og umskipa sýslumannaembætið nøkur ár eftir, at Føroyar varð bundið meira saman við fyrst Vágatunlinum og síðan Norðoyatunlinum. Tað varð vorði lættari at ferðast millum hesi øki í landinum, og hildi var, at tí var ikki neyðugt longur at hava seks sýslumenn. Bygnaðarbroytingarnar komu í gildi frá 1. apríl 2010 og størsta broytingin var, at Føroyar vóru skipaðar í trý politiøki: Norðurøki, Miðøki og Suðurøki við hvør sínum økisleiðara og varaleiðara. Meiningin var fyrst at avtaka sýslumansembætið, men av tí at fleiri føroyskar lógir nevna uppgávur hjá sýslumanninum, kundi løgreglan ikki bara avtaka hetta embætið. Nú eru 5 sýslumenn settir at røkja sýslumansuppgávurnar í teimum trimum politiøkjunum, sum hava 6 sýslur.[19] Norðurøki er Norðoyggjar og Eysturoy. Miðøki er Streymoy, Sandoy og Vágar og smærru oyggjarnar. Suðurøki er Suðuroy og Lítla Dímun.
Í mars 2014 samtykti løgtingið, at eldraøkið skuldi leggjast út til kommunurnar at umsita. Løgtingið samtykti í apríl 2014 Løgtingslóg um kommunalt samstarv á eldraøkinum, Løgtingslóg um heimatænastu, eldrarøkt v.m., og Løgtingslóg um ávís starvsfólkaviðurskifti, tá heimatænastan, eldrarøktin v.m. Tað var Annika Olsen, táverandi landsstýriskvinna í almannamálum, ið tók stig til tað. Ætlan hennara var fyrst, at kommunusamanlegging skuldi fremjast fyrst, soleiðis at tað bert fóru at vera fáar kommunur í Føroyum. Men tað fekst ikki meiriluti fyri kommunusamanlegging, og á fólkaatkvøðu søgdur føroyingar nei til kommunusamanlegging. Eldrøkið varð lagt út til kommunurnar frá 1. januar 2015. Økini eru ikki sýslurnar men nýggj øki.
Kommunalu samstørvini um eldraøki eru hesi:[20]
- Kommunurnar í Norðoyggjum - Norðoyar Bú- og Heimatænasta
- Runavíkar, Nes og Sjóvar kommunur - Økistænastan hjá Skálafjarðarsam-starvinum
- Eysturkommuna og Fuglafjarðar kommuna - Heimatænastan í Eysturkommunu og Fuglafjarðar kommunu
- Sørvágs og Vága kommunur - Heimatænastan í Vágum
- Vestmanna, Eiðis, Kvívíkar og Sunda kommunur - Heimatænastan í VEKS
- Kommunurnar í Sandoynni og Skúvoy - Økistænastan í Sandoyar Sýslu
- Kommunurnar í Suðuroynni - Bú- og Heimatænastan í Suðuroy
- Tórshavnar kommuna - Heilsu- og umsorganartænastan
Føroyar er skipað í 30 kommunur, og fyri hvørja kommunu stendur eitt kommunustýri, sum verður valt av fólkinum. Kommunur taka sær av lokalum málum, tó at býtið millum land og kommunur ikki altíð er so greitt. Viðvíkjandi grundlóg og ríkisrættarligum viðurskiftum eru viðurskiftini í Føroyum ógreið. Danska grundlógin er ongantíð sett í gildi við fólkaatkvøðu ella samtykt í Løgtinginum. Men hon verður útinnt av dómsvaldinum og øðrum myndugleikum. Tó er heimastýrislógin uttan iva partur av stjórnarlógargrundarlagnum í Føroyum.
Føroyar eru ikki limur í ES, og allur handil við onnur lond er skipaður við serligum handilsavtalum.
Á løgtingsvalinum 19. januar 2008 gjørdist úrslitið hetta:
Eftir valið 2008 skipaðu Javnaðarflokkurin, Tjóðveldi og Miðflokkurin stjórn við 17 tinglimum. Hetta var ein lítil meiriluti, sum kom at merkja samstarvið ímillum flokkarnar. Henda samgongan skipaði seg við Jóannes Eidesgaard sum løgmann. Í samgonguni var tó ikki langt lív lagað, tí longu í septembur 2008 segði løgmaður samstarvið við Tjóðveldi upp. Orsøkin til uppsøgnina av samstarvinum snýði millum annað seg um ósemju um undirsjóvartunnil til Sandoyar, ósemju um skerjing av fiskidøgum umframt ósemju um, hvat ráð skuldi hava eina skrivstovu úti í Tinganesi.
Eftir at samstarvið við Tjóðveldi varð sagt upp, fór Jóannes Eidesgaard undir samráðingar við Fólkaflokkin og Sambandsflokkin. Teir skipaðu samgongu í septembur 2008. Samgongan skipaði seg við Kaj Leo Johannesen sum løgmann. Henda samgongan var ein sonevnd meirilutasamgonga, hon hevði 20 av 33 tinglimum aftanfyri seg.
Høvuðsyvirskriftin fyri ta samgonguna var: Sjálvbjargni, altjóðagerð og samhaldsfesti.
Sjey politiskir flokkar vóru valdir í løgtingi á valinum í 2011. Kaj Leo Johannesen helt fram sum løgmaður.
Løgtingsval varð tann 1. september 2015. Úrslitið av valinum sá soleiðis út:
Evropasamveldið
Føroyar hava heimastýri í Ríkisfelagsskapinum. Hóast Danmark er limur í Evropasamveldinum, eru Føroyar ikki fevndar av danska ES-limaskapinum. Tó eru føroyingar danskir ríkisborgarar og kunnu tí í ávísum førum, sum eru heft at bústaði, fáa tey rættindi, sum danski ES-sáttmálin fevnir um, til dømis rætt at búseta seg og arbeiða í einum ES-landi. Sum føroyingur kanst tú velja annaðhvørt føroyskt pass ella danskt ES-pass. Í veruleikanum hevur valið av passi onga ávirkan á, hvørji rættindi ein føroyingur fær, tá ið hann fer til eitt ES-land. Tað, sum er avgerandi, er bústaðurin. Hetta merkir, at ein føroyingur búsitandi í Føroyum hevur ikki rætt at búseta seg og arbeiða í einum ES-landi sambært felagsmarknaðarrættinum. Hinvegin fær ein føroyingur, sum er danskur ríkisborgari, somu rættindi sum ein ES-borgari, er hann búsitandi í Danmark - uttan mun til um viðkomandi hevur føroyskt-danskt pass ella danskt ES-pass.
Samkynd
Í rættarskipanini verður munur gjørdur á samkyndum og hinkyndum. Eitt nú hava samkynd ikki loyvi at skráseta sítt parlag, og samkynd sleppa ikki at ættleiða. Var uppskot lagt fyri tingi í 2011, um at loyva samkyndum at skráseta seg í parlag, hevði tað ikki verði samtykt [21]. Samkyndir menn kunnu eisini framvegis ikki lata blóð í Føroyum [22]. Føroyar eru eisini einasta Norðurland, sum ikki viðurkennir samkyndar familjur. Øll grannalond Føroya loyva samkyndum at skráseta seg í parlagi. Í t.d. Noregi, Svøríki, Danmark, Íslandi, Bretlandi og Hollandi kunnu samkynt eisini ættleiða.
At vera samkyndur hevur verið loyvt í Føroyum síðan 1933 tá tað varið gjørt lógligt í Danmark [23]. Samstundis varð aldursmark fyri samkynda samlegu sett til 18 ár. Síðan varð tað í 1988 gjørt kynleyst og har við set til 15 ár [24]. Harðskapur orsakað av kynshugi offursins verður bólkaður sum hatursbrotsverk, og fer at hava við sær herda revsing. Hetta er vegna tess, at grein 266b í revsilógini eisini fatar um samkynd. [25]
Skúlaskapur
Frálæra fæst í fólkaskúlanum ella á frískúla. Í 1979 fekk Landsstýrið um hendi at umsita øll føroysk undirvísingarmál, og løgtingslóg um fólkaskúlan kom í gildi 1. august 1979. Lógin sigur m.a., at øll børn í undirvísingarskyldugum eiga ókeypis frálæru í fólkaskúlanum.
Fólkaskúlin
Fólkaskúlin er almenni skúlin hjá børnum í skúlaaldri í Føroyum. Fólkaskúlin er sjey ára grundskúli og tvey ára framhaldsskúli og kann halda fram við einum 10. flokki. Fólkaskúlalógir verða viðtiknar á Føroya Løgtingi. Landsstýrið er hægsti myndugleiki í skúlaskipinum í Føroyum og fremur henda myndugleika gjøgnum Landsskúlaráðið, sum hevur Landsskúlafyrisitingina at sita fyri skúlaskapinum. Landsskúlaráðið ásetur reglur um endamálið við frálæruni í einstøku lærugreinunum og sendir út leiðbeinandi lesi- og tímaætlarnir. Skúlanevndirnar gera uppskot til skúla- og undirvísingarætlan, sum Landsskúlaráðið skal góðkenna.
Frískúlar og háskúlar
Í frískúlum/privatskúlum fæst frálæra, á sama hátt sum í fólkaskúlanum. Summir frískúlar hava serstakt grundsjónarmið, til dømis átrúðarligt ella politiskt. Hugsanin um privatskúla kom frá fólkum sum til dømis Nicolaj Frederik Severin Grundtvig og Christen Kold. Úr hesi skúlahugsan er Føroya Fólkaháskúli sprottin, hann stovnaðu Símun av Skarði og Rasmus Rasmussen. Adventistaskúlin í Havn er eisini frískúli, og Skt. Frans skúli var privatskúli til 1985, tá ið Tórshavnar kommuna tók við skúlanum. Í 2013 eru tríggir frískúlar í Føroyum, tveir í Tórshavnar kommunu og ein í Skálabotni í Eysturoynni. Skúlarnir í Havn eru Frískúlin við Hoyvíkstjørn (Adventistaskúlin) og Frískúlin í Havn, sum í 2007 varð settur á stovn á Velbastað, har barnagarður fyrr hevði verið. Tað vóru Sharon Weiss og Eyðbjørg Dalsgaard, ið tóku stig til frískúlan.[26] Í 2013 starvaðust 10 lærarar á Frískúlanum í Havn. Frískúlin við Hoyvíkstjørn varð settur á stovn í 1966. Tað var Adventistasamkoman ið setti skúlan á stovn og sum rekur hann enn í dag. 1. august 2003 varð Frískúlin við Hoyvíkstjørn broyttur til sjálvsognarstovn og frískúla sambært løgtingslóg nr. 46 frá 26. mars 2002 við egnum viðtøkum.[27] Frískúlin Keldan í Skálabotni varð settur á stovn í 2010,[28] ein av stigtakarunum var Jastrid Høj. Fyrsta árið var ein forskúlaflokkur og ein 1. flokkur.[29]
Hægri útbúgving
Studentar ella HF-næmingar fara ofta á Fróðskaparsetrið ella annan hægri lærustovn at lesa meiri. Lesturin varir vanliga 3-7 ár og endar við próvtøku.
Mentan
Høvuðsgrein: Føroysk mentan
Føroysk mentan hevur sín uppruna í norrønari mentan. Málið er runnið úr fornnorrønum eins og í grannalondunum. Í stórum eru føroyingar kristnir hóast ymsar áskoðanir eru um júst, hvussu stórur partur av fólkinum er kristin. Við aldagomlu kvøðingini hava føroyingar siðvenju fyri kvøðing og sangi. M.a. orsakað av vantandi viðarvøkstri var ikki vanligt at nýta ljóðføri í Føroyum, og føroyingar hava dansað og kvøðið í staðin. Í 20. øld betraðist millumlanda vøruflutningurin, og føroyingar fóru tá at nýta innflutt ljóðføri, sum nú verða nógv nýtt. Á sama hátt tók myndlistin dik á seg í 20. øld, og er síðani nógv ment.
Landafrøði
Høvuðsgrein: Føroysk landafrøði
Føroyar liggja í Atlantshavi nøkurlunda miðskeiðis ímillum Norra, Skotland og Ísland. Mitt í Golfstreyminum í Norðuratlantshavi á 62 stigum norður. Her í Atlantshavi renna saman heitir og kaldir luftstreymar, og veðurlagið er skiftandi sól, regn og mjørki. Um summrini eru Føroyar rímiliga kaldar, við miðalhitanum 11 °C (52 °F). Miðalhitin í okkara kaldasta mánaði er 3 °C (37 °F). Sjálvt um tær liggja á 62° norður, so heldur Golfstreymurin veðurlagið flótt, so vit hava mildar vetrar. Veðurlagið er rímiliga vátt, við nógvum regni og toka, og onkuntíð stórum stormum eisini.
Oyggjarnar eru 1 399 km2 til víddar. Fólk býr á 17 av teimum 18 oyggjunum. Oyggin, sum einki fólk býr á, Lítla Dímun, er rættiliga lítil (0,82km2), og er umringað av brøttum, høgum bjørgum, so hon er ring at sleppa til. Einans seyður og fuglur býr á oynni. Úr suðri í norður er frástøðan 113 km, og úr eystri í vestur er hon 75 km. Strandalinjan er 1 289 km. Ongastaðni í landinum ert tú meira enn 5 km frá havinum. Tórshavn, sum er høvuðsstaður við umleið 20 000 íbúgvum, liggur sunnarlaga í Streymoynni.
Slættaratindur er hægsta fjall í Føroyum (882 m høgur) og er á norðara enda av Eysturoy. Norðanfyri er næsthægsta fjall í Føroyum, Gráfelli [30]. Í miðal eru fjøllini í Føroyum umleið 300 m høg. 10 fjøll eru í Føroyum, hægri enn 800 m.
18 oyggjar eru í Føroyum. 17 eru bygdar og 1 óbygd, Lítla Dímun. Umframt oyggjarnar eru mangir hólmar, stakkar, drangar og sker. Tilsamans 779 av teimum. Heilt neyvt er víddin av øllum Føroyakortinum, við skerum, 1 395,74 km2. Umveldismark: 12 fjórðingar[31]. Størst er Streymoyggin, 373 km2, og minst er Lítla Dímun, 0,82 km2.
Oyggjarnar eru úr basalti, gosgróti, ið síðan fornu eldgosini er grivið burtur av jøklum í seinastu ístíð. Hesir jøklarnir eru nú firðir, sund og dalar, og orsøk til, at Føroyar eru tað oyggjasamfelagið, sum vit kenna í dag. Av tí, at Føroyar eru skaptar soleiðis, at ísurin lættliga kundi renna burtur, rennur vatn eisini lættliga burtur. Sum oftast er hetta ikki ein trupulleiki, tí nógv regn er í Føroyum. Men tað kemur fyri, at einki regn er í fleiri mánaðir.
Føroyar hava oyggjaveðurlag við ógvuliga skiftandi veðri. Bert stutt løta kann vera millum sólskin og regn, logn og storm. Sólskin, regn og mjørki hvørt um annað. Í Føroyum mást tú altið laga teg eftir veðrinum. Sjógvurin frystir ongantíð. Miðalhitin um veturin er umleið 3 °C (37 °F) og um summarið umleið 11 °C (51 °F). Veturin er lýggjur; ofta við regni, vindi og við hvørt nakað av kava og kulda, sum ikki liggur serliga leingi. Summarið er ljóst - á hásumri nærum alt samdøgrið. Hitin liggur ofta um 10 - 12 °C (50-53 °F), men onkrar dagar krýpur hann upp í 20 °C (68 °F). Hóast landið er lítið, er ikki altíð sama veður allastaðni í landinum.
Oyggjarnar úr landnorðingi eru: Fugloy, Svínoy, Viðoy, Borðoy, Kunoy, Kalsoy, Eysturoy, Streymoy, Nólsoy, Vágar, Mykines, Koltur, Hestur, Sandoy, Skúvoy, Stóra Dímun, Lítla Dímun og Suðuroy.
Búskapur
Høvuðsgrein: Føroyskur búskapur
Bruttotjóðarúrtøkan (BTÚ) hjá Føroyum í 2006 var 11 878 milliónir krónur. Skift á fólkatalið var bruttotjóðarúrtøkan umleið 250 000 krónur í 2006.
Arbeiði
Í Føroyum er ein størri partur av fólkinum arbeiðsvirkin enn í øðrum londum. 93 % av mannfólkinum og 83 % av konufólkinum eru virkin á arbeiðsmarknaðinum. Men ein stórur partur arbeiðir tó ikki fulla tíð. Av mannfólkunum arbeiða 81 % vanliga fulla tíð, meðan tað bert eru 45 % av konufólkunum, ið arbeiða fulla tíð. Heili 83 % av føroysku kvinnunum eru virknar á arbeiðsmarknaðinum. Samanbera vit við Vesturevropa undir einum, so er talið har bara 66 % av kvinnunum. Í Norðurlondum er tað Finnland, sum hevur lægstu luttøkuna av kvinnum á arbeiðsmarknaðinum við 73 %.
Størsti parturin av teimum arbeiðsvirknu eru løntakarar. Í november 2005 vóru 85 % av teimum arbeiðsvirknu løntakarar, 11 % vóru sjálvstøðug, og 5 % vóru ólønt. Í 1990 vóru 76 % av mannfólkunum løntakarar og 68 % av konufólkunum. Í 2005 vóru tølini 73 % av mannfólkunum og 74 % av konufólkunum. Ein størri partur av konufólkunum er sostatt komin út á arbeiðsmarknaðin. At løntakaraparturin millum mannfólk er minkaður, kemst helst av at alt fleiri arbeiða sum sjálvstøðugt vinnurekandi.
Arbeiðsloysi
Áðrenn kreppuna í 1990'unum var lítil og eingin skráseting av arbeiðsloysi í Føroyum. Tá Arbeiðsloysistryggingin varð sett á stovn, bar til at fáa hagtøl um gongdina í arbeiðsloysinum. Í 1995 var miðalarbeiðsloysið uml. 13 %, men minkaði síðan ár undan ári fram til 2002, tá tað var komið niður á 2,3 % av arbeiðsfjøldini. Síðani tá er tað komið nakað upp aftur, og í mars 2014 var tað gjørt upp til 4,3 %, ið enn er lágt sammett við onnur lond. Tað er 0,3 prosentstig minni enn fyri einum ári síðani, tá ið tað var 4,7 %. Hettar síðsta árið er arbeiðsloysið annars minkað 123 fulltíðar arbeiðsleys. Fleiri kvinnur hava verið arbeiðsleysar enn menn og í miðal hava 133 fleiri kvinnur verið arbeiðsleysar, enn tað eru menn, men tilsamans eru nú 1158 fólk arbeiðsleys. Annars vísir uppgerðin, at arbeiðsloysið er nógv størst í Sandoy, har tað er heili 8,4 %. Minst er arbeiðsloysið í Eysturoy, har tað er 3,5 %. Annars liggur arbeiðsloysið javnt ímillum 4,5 % í Norðoyggjum til 5,6 % í Suðuroy. Tey flestu arbeiðsleysu eru ímillum 55 og 66 ár, har arbeiðsloysið er 5,9 %, minst er arbeiðsloysið hjá teimum í góðum árum, frá 35 til 54 ár.
Fiskiskapur
Føroysk skip fiskaðu í 2004 samanlagt 580 túsund tons á øllum havleiðum og umleið helvtin varð fiskað á føroyskum sjóøki. Hetta er meira enn tvífalt tað, sum fiskað var fyrst í 1990'unum. Nógv tann størsti parturin var tað vit kalla uppisjóvarfiskur, sum fiskað vórðu omanfyri 400 túsund tons av. Um 150 túsund tons vóru botnfiskasløg. Besta fiskiárið var 2003, tá fiskað vórðu 617 túsund tons, og tá vóru 420 tons av uppisjóvarfiski og 160 tons av botnfiskasløgum.
Fiskur er mest týðandi útflutningsvøran. Av vøruútflutninginum hava fiskavørur seinastu árini talt umleið 95 % av øllum útflutninginum. Sjálvt tá tænastuútflutningurin verður taldur uppí, telir fiskaútflutningurin nógv størsta partin - í 2004 taldi fiskaútflutningurin 82 % av øllum útflutningi av bæði vørum og tænastum samanlagt. Útflutningurin av fiskavørum í 2005 var slakar 3,4 miljardir krónur. Av virðisøkingini í landinum taldi fiskiskapur 16 % í miðal árini 1998-2003.
Fiskiskapur telist eisini millum tær vinnur, har mesta arbeiðsvirksemi er. Løntakarateljingin vísir, at í 2005 vóru tað um 2 400 fólk, ella 10 % av løntakarunum, sum høvdu høvuðsinntøkuna úr fiskiskapi. Bæði talið og prosentparturin eru minni enn í 1990, tá tey vóru 2 900 og taldu góð 12 % av løntakarunum. Haraftrat eru fleiri sjálvstøðug vinnurekandi í fiskiskapi, sum útróðramenn og reiðarar, men øll starvandi í fiskiskapi telja somuleiðis 10 % av arbeiðsvirknum borgarum.
Føroyar vóru í 2003 á 25. plássi, tá talan er um størstu fiskiveiðitjóðir í heiminum, meðan Noreg var á 8. plássi, Ísland var á 11. plássi og Danmark á 18. plássi. Størstu fiskiveiðitjóðirnar eru Kina, Peru og Indonesia. Kina einsamalt fiskaði í 2003 næstan 10 miljardir tons, sum er 15 % av øllum heimsins fiskiskapi upp á 67 miljardir tons, næst teimum Peru, sum fiskaði 9 % og síðani Indonesia 5 %.
Uttanlandshandil
Í hagtølum kalla vit innflutning og útflutning av vørum fyri uttanlandshandil. Handil er eisini við tænastum um landamark, men tænastuhandilin verður uppgjørdur í gjaldsjavnanum og vanliga ikki í hagtølum um uttanlandshandil.
Fiskur og fiskaúrdráttir eru 97 % av útflutningsvirðinum hjá føroyingum. Sambært hagtølum er ferðavinnan næststørsta vinnan, og eftir henni kemur útflutningur av ullvørum og øðrum tilvirkaðum vørum.
Innflutningurin umfatar allar tær vørur, sum okkum tørvar, meðan útflutningurin umfatar tær vørur, sum vit eru dugnalig til at framleiða. Innflutningurin er í so máta endamálið við uttanlandshandlinum, meðan útflutningurin er tað, vit lata afturfyri, fyri at fáa ráð til innflutning.
Í einum so lítlum landi sum Føroyum, er tørvurin á innflutningi stórur, tí vit hava ikki støddina og orkuna at framleiða tað breiða vøruúrval, sum okkum tørvar til at skapa neyðuga trivnaðin í tilveruni. So at siga allar vørur, sum okkum nýtist til at seta búgv við og til dagliga nýtslu hjá húsarhaldinum, koma úr útlondum. Somuleiðis koma flestallar vørur til vinnuligt virksemi úr útlondum, tí vit hava so at siga bara fiskin, eitt lítið sindur av landbúnaðarvørum og nakað av orkukeldum til egna nýtslu. Restin av vørunum koma uttaneftir.
At vit kunnu hava so høgt livistøði í Føroyum, við einum vøruúrvali átøkt tí í ríku grannalondunum, ber bara til, tí at vit afturímóti eru før fyri at útflyta fyri stór virði av fiskavørum. Samfelagsbúskaparliga ber til at siga, at fyri alt hetta stóra vøruframboðið er goldið við fiski. Føroyar hava spesialiserað seg til at framleiða fiskavørur, sum onnur lond vilja gjalda so nógv fyri, at vit afturímóti kunnu innflyta vørur, sum hóska til okkara høga livistøði.
Handilsjavnin er úrslitið av endaliga roknskapinum, uttanlandshandlinum viðvíkjandi. Tá árið er runnið, verður handilsjavnin gjørdur upp sum munurin millum inntøkurnar frá útflutningi av vørum og útreiðslunum av innflutningi av vørum. Síðani 1988 hava verið 5 ár við halli á handilsjavnanum, 11 ár við avlopi og 3 ár, har handilin so at siga hevur javnviga. Ofta - hóast ikki altíð - er tað so, at tá framgongd er í búskapinum, verður hall á handilsjavnanum, tí innflutningurin til íløgur og nýtslu veksur, meðan tað hinvegin ofta er avlop av handilinum í vánaligum tíðum, tí at keypsorkan er lág og íløguhugurin minni. Minkar útflutningurin av serligum ávum sum fiskaloysi, prísfalli ella tí fiskaalingin fer fyri bakka, kann tað sjálvsagt eisini elva til hall av uttanlandshandlinum.
Keypara- og seljaralond
Inn- og útflutningurin av vørum, skift á ávikavist upprunaland og nýtsluland fyri 2007, sær soleiðis út sambært Hagstovu Føroya:
Ferðavinnan
Seta við tølini saman fyri bæði loft- og sjóleiðirnar, so kann samlaða talið av útlendskum ferðafólkum til Føroyar roknast at vera 38 560 í 2008. Afturat teimum 38 560 ferðafólkunum koma tey, ið komu til Føroyar við ferðamannaskipi. Hesi vóru, við manning, 33 000. Samanlagda ferðafólkatalið av útlendingum í Føroyum kann sostatt sigast at vera 71 560. Visit Faroe Islands metti í 2005, at 45 000 ferðafólk vitjaðu Føroyar. Talið var mett at standa í stað í 2006.
Ferðafólk komin loftvegis
Ferðafólkaflutningurin loftvegis til Føroyar er tann ferðabólkurin, ið hevur økt mest um ferðafólkatalið. Seinastu tíggju árini er ferðafólkatalið tvífaldað til uml. 230 000. Her er talan um komur og fráferðir. Metingar hjá Visit Faroe Islands meta, at 79 % av ferðafólkunum hjá Atlantic Airways eru føroyingar. Í 2008 komu 111 033 ferðafólk til Føroyar. Av teimum vóru 21 % útlendingar, um vit fylgja metingum hjá Visit Faroe Islands, svarandi til 23 316 útlendingar (í 2006 21 690).
Ferðafólk komin sjóvegis
Norröna, ið er einasta ferðamannaskip við regluligum túrum til Føroyar, flutti í 2006 31 533 ferðafólk til Føroyar. Av teimum vóru 46,5 % føroyingar. Hini 53,5 % komu í høvuðsheitum úr Skandinavia (33,8 %) og Norðurevropa (13,4 %) og vóru 16 870 av samlaða ferðafólkatalinum.
Ferðamannaskip
Talið av ferðamannaskipum, ið koma inn á Tórshavn, tykist at vera í støðugum vøkstri. Nevnast kann, at í 1999 var talið av ferðafólkum, sum komu við ferðamannaskipum, stívliga 7000, uttan manning. Longu í 2006 var hetta talið nærum fýrafalda, tá talið av ferðandi var 25.000, uttan manning. Verður manningin tald við, vóru umleið 33.000 ferðafólk í hesum bólki í 2006. Ein kanning, sum var gjørd í 2006 av einum bólki, settur av Tórshavnar kommuna vísti, at ferðafólkini brúka í miðal bert 100 kr. hvør. Brúkar hvørt av ferðafólkunum 100 kr. í miðal, tá eru útferðir ikki íroknaðar, kann inntøkan roknast at vera 2,5 mió. kr. Um manningin verður tald við, er inntøkan 3,3 mió. kr. Tá samlaða BTÚ fyri Føroyar var 11.738 mió. kr í 2006 , var nýtslan hjá hesum ferðafólkunum einans 0,028 % av samlaðu bruttutjóðarúrtøkuni.
Handilssáttmálar
Síðani 1945, og serliga síðani fyrst í 1970-árunum, er millumtjóða handil vaksin nógv. Ein avleiðing av hesum er búskaparliga altjóðagerðin, sum hevur viðført handilsliga frælsisgerð millum lond. Sum avleiðing av samráðingum í GATT og síðan 1995 í Heimshandilsfelagsskapinum er altjóða handil vorðin alsamt meira opin. Hetta hevur millum annað havt við sær, at tollur er lækkaður, og at aðrar handilsforðingar eru beindar burtur. Føroyar eru til dømis limir í heilsufrøðiliga økinum í ES og gjørdust í 2005 partur av alevropiska miðjarhavsøkinum um samsavnan av uppruna (EMFTA, Euro-Mediterranean Free Trade Area). Føroyar hava síðan 1. januar 1995 verið fevndar av danska limaskapinum í WTO. Sostatt eru altjóða ásetingar, sum eru gjørdar í hesum felagsskapi, eisini galdandi fyri Føroyar.
Føroyar hava í løtuni fríhandilssáttmálar við Evropasamveldið og EFTA-londini Noreg, Ísland og Sveis – hetta eru fýra sáttmálar við tilsamans 28 lond. Umframt hetta er MFN-sáttmáli við Russland komin í gildi í 2006. Hetta er ikki ein handilssátmáli, men ein sáttmáli sambært Most Favoured Nation-meginregluni í WTO, sum sigur, at allar sømdir, eitt land veitir einum øðrum, skulu galda fyri øll WTO-lond. Føroyar kunnu sostatt ongantíð fáa verri sømdir enn nakað annað land, ið hevur handilssamband við Russland. Í roynd og veru merkir hetta, at tollurin á fleiri vørum er farin í helvt. Føroyar hava áður havt handilssáttmálar við Finnland, Svøríki, Pólland og Estland, sum allir fullu burtur, tá hesi fýra londini gjørdust limir í ES. Føroyar og Russland royndu í fleiri ár at fáa ein handilssáttmála landanna millum, men tað eydnaðist kortini ongantíð at koma endaliga á mál, tí Russland knýtti WTO-limaskapin at handilssáttmálnum. Úrslitið var, at Føroyar gjørdu ein sáttmála við Russland, sum byggir á grundregluna hjá WTO um Most Favoured Nation Treatment. Sáttmálin kom gildið í 2006.
Sáttmáli Føroya við ES frá 1996 er fríhandilssáttmáli, ið loyvir ídnaðarvørum frítt at fara millum partarnar báðar meðan tað eru avmarkingaravmarkingar á landbúnaðar- og fiskivinnuøkinum. Føroyar hava at kalla veitt ES fullkomnan fríhandil (seyðakjøt og mjólkaúrdrátt undantikið), meðan tað eru avmarkingar hinvegin. Kortini hevur gongdin síðan 1991 verið, tá ið Føroyar á fyrsta sinni fingu fríhandilssáttmála við EF, at færri og færri handilsforðingar eru. Í 2005 gjørdust Føroyar partur av kummuleringskipanini, eisini nevnd samsavningarskipanini, hjá ES. Í stuttum merkir hetta, at tað er lættari hjá Føroyum at hava handil við ES-limalondini, Ísland, Noregi og Sveis. Skipanin hevur fleiri tættir, sum vinnulív í Føroyum kann nýta. Ein av meginreglunum í skipanini er, at vørur kunna skifta uppruna millum lond í skipanini. Tað ber til at keypa rávøru, tilvirka vøruna og útflyta hana sum føroyska vøru.
Djóra- og plantulívið
Djóralívið
Ríkt djóralív er í Føroyum. Nógvur seyður og nógvur fuglur, har uppií lundar og eisini tjøldur, sum er tjóðarfuglur landsins. Í havinum eru ein ørgrynna av fiskasløgum, kópum, krabbum, rækjum, og hvalum, m.a. bóghvítuhvalur, grindahvalur og augustur. Hendinga høgguslokkur sæst eisini. Seyðurin er tann mest eyðsýndi parturin av djóralívinum í haganum. Samstundis hevur hann eisini so mikið stóra ávirkan á vøksturin, at hann setur dám á skordýra- og fuglalívið. Rotta og mús liva í Føroyum, hóast músin er á einum avmarkaðum øki, á nøkrum fáum oyggjum (. Músin, sum livir í Føroyum er vestanmúsin (Mus domesticus) [33]. Rottan, sum livir í Føroyum er brúna rottan (Rattus norvegicus), hon er at finna um alt landið, og verður eisini kallað ferðarottan. Viðvíkjandi flogmús, so hava seinastu árini flogmýs verið at sæð í Føroyum. Um tað fara at nørast her, vita vit ikki enn. Haran, sum vit kenna í Føroyum er norðurevropeiska snjóharan (L. timidus). Hon hevur gjøgnum tíðirnar broytt lit, frá at vera snjóhvít, til at vera meiri grá. Eisini skiftir hon lit eftir árstíðunum. Haran verður veidd um veturin frá 2. nov til 31. des.
Um 54 fuglasløg eiga javnan í Føroyum. Fuglabjørgini og lundalondini eru fuglaríkastu partarnir av náttúruni, og bjørgini verða øll roknað sum "Important Bird Area" (Týdningarmikil fuglaøki) sambært BirdLife International. Økið við Sandsvatn, Gróthúsvatn og Søltuvík er einasta økið, sum ikki er fuglaberg, men sum verður roknað sum "Important Bird Area". Vit vita ikki neyvt, hvussu nógv djórasløg eru á landi í Føroyum. Ein samanteljing vísti yvir 1000 sløg av skordýrum í 2010, og harafturat kemur ein hópur av ryggleysum djórum, sum til dømis ormar, maðkar, sniglar o.tíl. Helst eru tað eisini nógv sløg, sum ikki eru skrásett enn. Um tað er orsakað av alheimsupphitingini ella ikki, so kunnu granskarar vátta, at djóralívið í Føroyum er broytt seinastu 10-20 árini. Nýggj skordýrasløg hava fest seg og eru farin at nørast, nýggir fuglar búleikast nú í Føroyum, og broytingar síggjast eisini í havinum, eitt nú síggjast fleiri nýggj fiskasløg.
Plantuvøkstur
Tað finnast okkurt um 400 sløg av plantum í Føroyum, av teimum íalt 248 428 kendu plantusløgunum, ið finnast á jørðini. Av hesum eru 60 innførd av fólki; sum príðisplantur í urtagørðum ella, sum av óvart, eru komnar sum óbodnir gestir í ferðagóðsi. Til samanberingar kann sigast, at talið av hægri plantum í Norra er okkurt uml. 2 000 meðan tað í Danmark er 4 000. Ráðandi vøksturin er graslendi við sløgum, sum bæði vaksa í láglendi og á háfjallinum. Á háfjallinum, sum er oman fyri 400 m, verður vøksturin berligari við sløgum, sum sum eru eyðkend fyri láglendið á tí arktiska økinum. Urtapílur (Salix herbaceae), aksgrógvin bløðkuurt (Bistorta vivipara) og grámosi (Racomitrium lanuginosum) eru ráðandi sløgini.
Vanligasti vøksturin er graslendi, ið er frá fjøru til fjallatind. Lyngheiðar finna vit bert í láglendinum upp í 200 m hædd, har lyngheiðavøksturin hvørvur. Ráðandi planurnar á lyngheiðunum eru vanligur heiðalyngur (Calluna vulgaris), tvíkynjaður berjalyngur (Empetrum hermaphroditum), aðalbláber (Vaccinium myrtillus), sjáldnari eisini føroyskur klokkulyngur (Erica cinerea) og heiðabláber (Vaccinium uliginosum). Hópur av urtum vaksa eisini á lyngheiðunum, eitt nú børkumura (Potentilla erecta), fagurligt pirikum (Hypericum pulcrum) og smá silkibond (Polygala serphylla). Lyngheiðar eru bert á størstu oyggjunum og trívast best á lýggjum suðurvendum fjallasíðum. Á skuggasíðum er einki heiðalendi. Oman fyri 200 m minkar útbreiðslan av berjalyngi og bláberjagróðri so smátt eisini, til o.u. 400 m oman fyri sjóvarmálan; tá hvørva hesi sløgini eisini.
Myndasavn
Slóðir
- Løgmansskrivstovan
- Hagstova Føroya
- Føroya landsbókasavn
- Allar bygdir í Føroyum (danskt)
- Skulin.fo Myndasavnið
- Kringvarp Føroya
- FaroeNature: alt um náttúrurna í Føroyum
- The World Factbook: Faroe Islands (enskt)
- Føroysk frímerki
- Flickr - Faroe Islands
- Faroeislands.com við Faroe Islands Tourist Guide
Keldur
- ↑ http://www.tinganes.fo/Default.aspx?ID=219
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fo.html
- ↑ CIA World Factbook, Føroyar
- ↑ Hagstova Føroya, Fiskiskapur
- ↑ Wang, C. August. 2006. Ílegur og Føroya Søga. In: Frøði pp.20-23
- ↑ hagstova.fo
- ↑ http://www.hagstova.fo/fo/hagtalsgrunnur/novn-a-dreingjum-foddir-i-arinum-2001-
- ↑ http://www.hagstova.fo/fo/hagtalsgrunnur/novn-a-gentum-foddar-i-arinum-2001-
- ↑ http://www.hagstova.fo/fo/hagtalsgrunnur/eftirnovn-2001-
- ↑ http://www.hagstova.fo/fo/hagtalsgrunnur/mannfolkanovn-2001-
- ↑ http://www.hagstova.fo/fo/hagtalsgrunnur/konufolkanovn-2001-
- ↑ http://www.hagstova.fo/fo/folkateljing/folkid-111111/filipinsk-og-teilenskt-vunnu-fram-sum-modurmal
- ↑ http://www.hagstova.fo/fo/folkateljing/folkid-111111/filipinsk-og-teilenskt-vunnu-fram-sum-modurmal
- ↑ Landsfólkayvirlitið, Føroya Stiftsstjórn.
- ↑ http://www.hagstova.fo/fo/folkateljing/atrunadur/eitt-kristid-samfelag
- ↑ http://www.hagstova.fo/sites/default/files/Faroe%20Islands%20in%20figures%202014_0.pdf
- ↑ Hagstova Føroya
- ↑ http://www.dnag.dk/get.file?ID=2783
- ↑ heimabeiti.fo - Nýggir sýslumenn settir
- ↑ amr.fo - Eldraøkið er lagt til kommunurnar at umsita 1. januar 2015
- ↑ http://aktuelt.fo/grein/samkynd_avvist_av_logtinginum
- ↑ http://lgbt.fo/?page_id=376
- ↑ http://copenhagen.angloinfo.com/information/family/lgbt/
- ↑ http://ansoblog.wordpress.com/
- ↑ http://logting.elektron.fo/logtingsmal/Logtingsmal06/VanligTingmal/020.06Revsilog-Samkynd.htm
- ↑ Aktuelt.fo Frískúlin verður á Velbastað
- ↑ Friskulin.fo
- ↑ []
- ↑ Aktuelt.fo Frískúlin í Kelduni veksur við risafetum
- ↑ http://www.us.fo/Default.aspx?ID=6562
- ↑ ANORDNING NR. 240 FRÁ 30. APRIL 2002 OM IKRAFTTRÆDEN FOR FÆRØERNE AF LOV OM AFGRÆNSNING AF SØTERRITORIET
- ↑ http://www.smyrilline.fo/Um-skipid-17279.aspx
- ↑ http://setur.fo/uploads/tx_userpubrep/A_molecular_characterization_of_the_charismatic_Faroe_house_mouse.pdf


c: text/html

text:
Tey komu til Tailand 1. januar. Tveir teir fyrstu dagarnar regnaði ikki so illa, men síðani hevur oyst niður dag sum nátt. Bjørg og sjeikurin búgva á nýggjum hotelli, sum tolir veðrið, men nógv er oyðilagt har um leiðir. Tey lokalu eru í døpurhuga, og eingi ferðafólk koma til vælumtókta feriustaðið.
Nú er veðrið frægari, og forsøgnin sigur, at tað ringasta er farið.
Myndugleikarnir siga, at túsundtals býlingar eru oyðilagdir, mong eru særd, og fleiri deyð. Tað hevur ikki regnað so illa í Tailandi í 30 ár.
Serliga hart rakt hevur vælumtókta feriustaðið Koh Samui, har Bjørg og unnustin búgva, verið.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Orð og lag: Stuart Hamblen
Týtt: Flóvin Tyril
Upprunaheiti: Known only to Him
1. Tá eg skoði stjørnurnar,
tá fyllist hjarta mítt við undran –
henda sjón bergtekur heilt mína sál,
men tann hond, tær setti har
um tað víða himnahválvið,
hevði við tí eitt heilt ávíst mál.
Niðurlag: Kend Harranum bert
er mín leið her á foldum;
ei myrkrið meg ræðir,
tá skýmligt mær gerst.
Ei veit eg, hvat mín framtíð ber,
men eg veit júst, hvør ber hana –
er mær ókend – kend Harranum bert.
2. Mitt í heimsins trongd og neyð
kann eg á knøum stundum spyrja,
hví eg bera má so tungan ein kross.
Tá í bøn, hann sigur mær,
at eg líta kann meg á seg.
Nýggja kraft mín andi tá fær.


text:
Sámoa
Samoa má ikki blandast við amerikanska øki American Samoa, ið liggur beint eystanfyri.
Lýðveldið Sámoa, kent eisini sum Vestursámoa, er eitt oyggjaland í Kyrrahavinum. Lýðveldið Sámoa er annar av teimum tveimum oyggjabólkunum, sum mynda Sámoaoyggjarnar. Oyggjabólkurin fevnir eisini um oyggjarnar Sāmoa Amelika (Amerikanska Sámoa). Høvuðsstaðurin eitur Apia. Almenn mál í Sámoa eru enskt og sámoskt.
Avstralásia : Avstralia · Norfolksoyggj · Jólaoyggj · Kokosoyggjar
Melanesia : Fidjioyggjar · Papua Nýguinea · Nýkaledónia · Sálomonsoyggjar · Vanuatu
Mikronesia : Guam · Kiribati · Marshalloyggjar · Norðaru Marianaoyggjar · Mikronesiasamveldið · Nauru · Palau
Polynesia : Amerikanska Sámoa · Cooksoyggjar · Franska Polynesia · Hawai'i · Nýsæland · Niue · Pitcairnoyggj · Sámoa · Tokelau · Tonga · Tuvalu · Wallis- og Futunaoyggjar


text:
Gujana
Gujana (enskt: Guyana) er eitt land í landnyrðingshorninum av Suðuramerika, sum hevur strond út til Atlantshavið. Gujana hevur mark til Brasil, Surinam og Venezuela. Høvuðsstaðurin eitur Georgetown, tað er eisini størsti býur í Gujana. Bara 735.000 fólk búgva í Gujana í 2015[1], tey flestu í høvuðsstaðnum ella tætt við høvuðsstaðin Georgetown á slættlendinum við strondina. Gujana er indiánskt orð og merkir "landið við nógva vatninum", tí at so nógvar áir renna norður ígjøgnum landið út í Atlantshav. Gujana var leingi bretskt hjáland, men gjørdist frælst ríki í 1966. Landið flytur út sukur og aluminiumsmálm; har er nógv náttúrutilfeingi, serliga viður og steinsløg.
Mesta fólkið í Gujana eru eftirkomarar eftir verkafólk og trælir, sum vórðu fluttir til landið at arbeiða í sukurlundunum. Í 17. til 19. øld vórðu mangir trælir úr Afrika førdir hagar. Tá ið trælahald varð avtikið í bretska heimsveldinum í 1833, komu mangir indarar higar at arbeiða í staðin fyri trælirnar. Upprunafólkið í Gujana, karibindiánar, eru um 60.000 tilsamans. Niðurlendingar vóru fyrstu evropearar í Gujana, og teir búsettu seg við ánna Essekuibo í 1615. Teir gróðursettu sukurrør, kakaotrø og aðrar tropiskar plantur; verkafólkið í lundunum vóru trælir úr Vestur-Afrika. Bretar tóku ræðið í landinum í 1814 og løgdu seg mest eftir at dyrka sukur. Nú eru sukur, rís, aluminiumsmálmur og gull týdningarmestu útflutningsvørurnar.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Gujana gjørdist hálendskt hjáland í 17. øld, men gjørdist partur av Stórabretlandi í 1815. Gujana gjørdist sjálvstøðug tjóð hin 26. mai 1966.
Slóðir[rætta | rætta wikitekst]


text:
Orð og lag: Ókendur
Týtt: Árni Jacobsen
1. Spyrt tú meg um mína gleði,
og hvat hjartað fylla man,
um hvat mál eg her mær seti,
hvar eg sanna gleði fann.
Um ein vin eg tær kann siga,
sum ein nýggjan song mær gav,
klettur mín og frelsari er eina hann.
Niðurlag: :,: Hann er mín gleði, :,:
og tann gleði tekur til, sum tíðin fer.
Um tú spyrt meg, so skal svarið vera:
„Eg elski Jesus, eg veit, hann elskar meg!“
2. Tá á gyltu strond eg standi,
og mín ferð er endað her,
mínum frelsara eg møti
og hann síggi, sum hann er.
Kanska tá eg ikki dugi
bera fram tey mongu orð,
tó er eitt, eg tá við gleði siga skal:
Niðurlag: :,: „Tú ert mín gleði, :,:
eg tær takki, tí tú frelsti mína sál.“
Og við gleði tá eg honum sigi:
„Eg elski teg, tí eg veit, tú elskar meg!“


text:
Loki
Loki ella Lokki er ein av ásagudunum í norrønu gudalæruni. Loki er av jatnaætt, men sum vinur Óðins búsettur í Ásgarði. Gylvaginning sigur um hann: "Loki er fríður og fagur í útsjónd, illur av lyndi og skiftandi í atferð. Hann var snildari enn fólk flest og svikaligur í øllum lutum. Hann voldi ofta ásum stórar vandar, og ofta loysti hann teir við sviki." Børnini hjá Loka eru Miðgarðsormur, Hel, Fenrisúlvur, Narvi og Sleipnir. Kona hansara eitur Sigyn. Loki orsakaði deyða Baldurs og eftir tað bundu æsirnir hann. Hann man losna við ragnarøk, har hann berjist saman við jatnum ímóti æsum. Hann berjist við Heimdall; teir verða hvørjum øðrum at bana.
Víkingar hava ikki dyrkað Loka. Heldur hevur hann verið ímyndin av menniskjasligum eginleikum, sum víkingarnir hava kent aftur í sær sjálvum.
Loki umtalast í einum føroyskum kvæði, Lokka tátti, har hann hjálpir fólki móti einum risa.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Hammershaimb, V. U. (1855). Færøiske Kvæder. Lokka táttur
- Snorri Sturluson (týtt hevur Anker Eli Petersen) (2005). Gylvaginning. http://www.heimskringla.no/faeroysk/snorre/gylfaginning.php
- Friður og frælsi Postverk Føroya
- Risin og Lokki Postverk Føroya
- Vøluspá Postverk Føroya


text:
Kráka
Krákufuglar (frøðiheiti Corvus corone) eru sera eyðkendir bæði í atferð, stødd og á hása, hvølla látinum. 116 krákufuglasløg eru til. Í landbúnaðinum gera teir skaða, tí teir eta t.d. korn og fræ. Krákufuglar eta alt møguligt. Umframt korn eta teir skordýr, fruktir, smá súgdýr og ræ, eisini pisur og fuglaegg.
Útbreiðsla[rætta | rætta wikitekst]
Nógv kráka eigur bæði í Evropa, Ásia og Norðuramerika. Men hóast nógv skjórusløg halda til í teimum tøttu skógunum í bæði Ásia og Suðuramerika, so eru tær sjáldan at síggja. Í oyggjunum í Norðuratlantshavi er hon vanlig allastaðni. Í Norðuratlantshavi eigur hon bæði í bjørgum og bygdum lendi, og kappast hon tí við ravnin. Krákur í Norðursvøríki og Norðurnoregi flyta stutt, og nakrar teirra koma ivaleyst í Norðuratlantshav. Ógvuliga fáar koma til Íslands eins og bæði rókur og felliskráka, kanska úr Svøríki og Noregi. Hjaltakráka eigur í Orknoyggjum og er heldur sjáldsom at síggja í hinum skotsku oyggjunum. Í Føroyum sæst hon eisini sjáldan.
Slag[rætta | rætta wikitekst]
- Corvus frugilegus (Felliskráka)
- Pyrrhocorax pyrrhocorax (Tindakráka)


text:
Stuðlar
Leikarin á bonkinum – Christian Høgni Jacobsen
Hendan mánaðin hava vit valt at gera eina jólaútgávu av 'Leikarin á bonkinum'. Leikarin hesuferð er Christian Høgni Jacobsen. Christian… Les meira
Nýggj stuðulsavtala gjørd við Smyril Line
Síðan 2013 hevur Smyril Line verið stuðul hjá felagnum. Nú er nýggj stuðulsavtala gjørd, ið er galdandi árini 2017 og… Les meira
So byrjar innandurafótbóltur aftur
So verður aftur byrjað uppá innandurafótbólt. Aftur í ár verður spælt í innandurahøllini í DGI-byen mikukvøld frá 21-23. Húsið stongist tó… Les meira
Leikarin á bonkinum – Elsa Anna Mohr
Lýs teg sjálvan sum fótbóltsspælara við 3 orðum: - íðin, kvik og lang, sjúk innkast, he he ;) Svevur tú… Les meira


text:
Strutsur
Strutsurin er heimsins størsti livandi fuglur og livir bara í tí villa í Afrika. Sjálvt um fuglurin er ómetaliga stórur, so rennur hann mega skjótt. Hann renna heili 70 kilometrar um tíman. Strutsur kann ikki flúgva, so hann má leggja merkis til vandar í góðari tíð. Við tí langa hálsinum sær strutsurin sínar fíggindar. Strutsurin hevur eisini sera góð eygu og klárar at síggja okkurt, ið er á umleið 2,5 cm til støddar, 1,6 kilometrar burturi frá. Kroppurin er tungur — tyngri enn ein miðalmaður — hann orkar als ikki at flúgva. Men so mikið raskari er hann at renna. Beinini eru long og sterk; ilskógvurin er trútnaður upp til ein harðan vøl. Einar tveir favnar fetar hann í hvørt lopið, so ikki skjótasti hestur er mentur at elta hann, tá ið rásin ikki er heilt long.
Hann livir á sandi og grasfløtum í Afrika og haðani nakað inn í Asia. Eggið vegur ½2nað kg, so nógv sum 24 høsnaregg. Steggin er kolsvartur við blóðreyðum hálsi, og hevur stórar hvítar dúnfjaðrar í veingjum og veli. Hesar glitrandi hvítu fjaðrarnar eru avbara vakrar og dýrar, og tí hevur strutsur frá gomlum døgum av verið nógv veiddur. Seinni fóru menn at hava nakrar tamar; tá ið tað ráddi um at koma ein veg í bræði, spentu teir ein fyri vogn ella settu seg upp á bakið á honum. So lærdu teir, at tað loysti seg væl at halda struts eftir fjøðrunum, og nú er strutsahald ein vinnuvegur í mongum londum.


text:
Beinleiðis: Føroyar - Finnland (Føroyar hava spælt seg til HM-endaspælið)
ítróttur08-01-2017 - 17:39 - Jóanis Albert Nielsen
Liðugt: Føroyar eru víðari til HM
60. min. Føroyar taka time-out. Helgi skorar til 29-27. Finnar minkað um munin til 29-28.
59. min. Jónas skorar, men dómt verður álopsfeil. Finnar minkað um munin til 28-27.
58. min. Helgi vísir framúr verjuspæl. Finnland tekur time-out. Helgi skorar til 28-25 uppá skjótálop. Brandur verður vístur út í 2. min. Finnar minkað um munin til 28-26.
57. min. Hørður bjargar aftur!
56. min. Hørður ger eina stórbjarging, tá ein Finni verður sendur í skjótálop!
55. min. Finnar minkað um munin til 27-25.
54. min. Benjamin skorar til 26-24. Brotskast til Føroyar, Jónas tekur sær av tí, og skorar til 27-24.
53. min. Jónas verður mansvardur. Teis skorar til 26-23.
52. min. Kjartan skorar til 25-22. Hilmar Leon fær 2. min. Benjamin minkar um munin til 25-23.
51. min. Finnland minkar um munin til 24-22.
50. min. Helgi skorar til 24-21!! Finnland tekur time-out.
49 min. Hørður bjargar aftur!
48. min. Hørður bjargar!
47. min. Fríði skorar til 23-21!
46. min. Føroyar kasta bóltin vekk, og tað straffa finnar okkum fyri, støðan er 22-21.
45. min. Hørður ger eina góða bjarging.
44. min. 7. min. síðani Føroyar fekk sítt seinasta mál. Fríði skorar til 22-20!
43. min. Benjamin ger fet.
42. min. Finnland skorar, men dómt verður fet áðrenn. Kjartan fær møguleikan av høgra vongi, men brennur. Føroyar taka eitt hart tiltrongt time-out. Málverjin bjargar skotinum frá Fríða.
40. min. Hørður bjargar, og Helgi ger eina heil skrining. Finnland skorar til 21-20.
38. min. Ian skorar aftur fyri Finnland, støðan er 21-19.
37. min. Sjúrður skorar eitt flott mál til 21-17. Finnar minkað aftur um munin til 21-18.
36. min. Jónas skorar til 20-16, og finnar minkað um munin til 20-17.
35. min. Helgi økir um munin til 19-15. Finnar minkað um munin til 19-16.
34. min. Áki skorar til 18-14! Benjamin minkar um munin til 18-15.
33. min. Hilmar Leon skorar til 17-13. Finnar minkað um munin til 17-14, og Hilmar Leon fær tveir minuttir. Áki verður mansvardur tá ið vit eru í undirtal.
32. min. Í álopinum spæla vit soleiðis, Sjúrður á vinstra vongi, Fríði á vinstra bakki, Jónas á miðuni, Áki á høgra bakki, Kjartan á høgra vongi og Helgi á strikuni.
31. min. Seinni hálvleikur er nú settur í gongd. Tað eru finnar ið byrja við bóltinum. Finnar minkar um munin til 16-13.
Hesir byrja inni:
Føroyar: Hørður í málinum. Sjúrður á vinstra vongi, Fríði á vinstra bakki, Teis á miðuni, Helgi høgra bakki, Hilmar Leon á miðuni og Kjartan á høgra vongi.
Hálvleikur: Føroyar hava beina kós í HM endaspælið, støðan er 16-12 til Føroyar.
Málskjúttar:
Helgi 4, Rói 3, Kjartan 3, Sjúrður 2, Áki 2, Fríði 1 og Jónas 1.
30. min. Kjartan skorar til 16-12 í teimum seinastu sekundunum.
29. min. Sjúrður skorar til 15-11. Føroyar fara í skjótálop, Finnar hava ongan málverja, men ein finni fær blokera skotinum frá Helga. Vincent minkar um munin til 15-12.
28. min. Andre minkar um munin til 14-11.
27. min. Benjamin brennur ein 100% møguleika.
26. min. Áki skorar til 14-10. Finnar royna seg nú við 7 í álopinum.
25. min. Finnar gera yvirtrak. Føroyar tekur time-out. Á vøllinum fyri Føroyar eru nú Hørður, Sjúrður, Hilmar Leon, Jónas, Áki, Kjartan og Helgi.
24. min. Áki finnur sera væl Helga í dag, Helgi skorar av strikuni til 13-10.
23. min. Jónas skorar til 11-10 av vinstra bakki. Hørður ger aftur eina góða bjarging. Sjúrður skorar til 12-10 av vinstra vongi.
22. min. Hilmar Leon ger dribl. Hørður ger eina góða bjarging.
21. min. Finnland tekur time-out.
20. min. Hørður bjargar, og Føroyar fer í skjótálop, tað endar við at Helgi javnar til 10-10.
19. min. Hørður kemur inn fyri Niklas. Ian leggur Finnland á odda 9-10.
18. min. Kjartan skorar til 9-8 av høgra vongi. Benjamin javnar til 9-9.
17. min. Paavo verður vístur út í 2. min.
16. min. Rói tekur sær av brotskastinum, men hann brennur. Brotskast til Finnland, Benjamin tekur sær av brotskastinum, og skorar til 8-8.
15. min. Brotskast til Føroyar!
14. min. Helgi skorar til 8-7!
13. min. Ian javnar til 7-7.
12. min. Kjartan skorar til 7-5! Theo skorar til 7-6.
11. min. Brotskast til Føroyar, og Andre verður vístur út í 2. min. Rói tekur sær av brotskastinum, og skorar til 6-5, tað var hansara 3. mál.
10. min. Niklas bjargar, og Fríði ger álopsfeil í hinum endanum. Ian javnar til 5-5.
9. min. Helgi javnar til 4-4! Brotskast til Føroyar, Rói tekur sær av tí, og skorar til 5-4.
7. min. Max skorar til 3-4. Málverjin bjargar skotinum frá Róa.
6. min. Ian leggur Finnland á odda 2-3. Helgi verður vístur út í 2. min. Áki javnar til 3-3.
5. min. Ian javnar til 2-2. Áki finnur væl Helga á strikuni, men málverjin bjargar skotinum frá Helga.
4. min. Vincent verður vístur út í 2. min. Fríði skorar til 2-1.
3. min. Teis og Jónas skifta millum verju og álop.
1. min. So er dysturin settur í gongd. Tað er Føroyar ið byjar við bóltinum. Rói skorar til 1-0. Benjamin javnar til 1-1.
Hesir byrja inni:
Føroyar: Niklas, Rói, Fríði, Jónas, Áki, Kjartan og Helgi.
7. min. áðrenn dystarstart: Føroyska liðnum er nú fari av vøllinum.
8. min. áðrenn dystarstart: Finnland er nú fari av vøllinum.
13. min. áðrenn dystarstart: Ingi. Nú eru vit favorittar til at sleppa til HM.
20. min. áðrenn dystarstart: Sí myndir her.
25. min. áðrenn dystarstart: Les eisini: Sveis góðu Føroyum eina hjálpandi hond.
30. min. áðrenn dystarstart: Tað eru fleiri 100 fólk longu komin í høllina.
Føroyska U-21 landsliðið kann um eina løtu skriva søgu, við at verða fyrsta føroyska liðið ið spælir seg víðari til eitt HM-endaspæl. Føroyar spæla móti Finnlandi, og vinnur Føroyar ella fáa javnt eru Føroyar víðari. Føroyar kann eisini koma víðari, um teir ikki tapa við meira enn 2 málum. Tað ber til at fylgja dystinum beinleiðis á jn.fo, vit fara at hava beinleiðis tekstafrásøgn frá dystinum. Dysturin byrjar klokkan 17:00.
Føroyar: Niklas Simonsen, Helgi Hoydal Hildarson, Sjúrður Olsen, Áki Egilsnes, Pætur Mikkjalsson, Hilmar Leon Jakobsen, Pætur Johansen, Pætur Thomsen, Rói Berg Hansen, Kjartan Johansen, Fríði Hammer Weyhe, Hørður Trygvasson, Brandur Halgirsson, Jónas Gunnarsson Djurhhus, Torkil Hentze Mørk og Teis Horn Rasmussen.
Bonkur: Kári Nielsen, Ingi Olsen, Jákup Djurhuus og Beinta Bendix Laursen.
Finnland: Tommi Kanerva, Max Granlund, Paavo Brummer, Andre Udd, Benjamin Helander, Peik Sj'blom, Albert Rehnberg, Vincent Voutilainen, Atte Pakarinen, Eemeli Maijala, Tatu Riihim'ki, Theo Westerlund, Albin J'rvinen, Ian Martin, Rasmus Bl'ssar, Vilhelm Hammarberg.
Bonkur: Tuomas Liine, Ken Sirenius, Jakko Horelli, Jaana Turjas-Nieminen.
Dómarar: Stephen Martens og Angelo Verdonck.


text:
Mynd: Savnsmynd
Tíðindi
Tróndur Vatnhamar og Finnur Koba kappast móti Solveig Hanusardóttir Olsen og Knút Háberg Eysturstein
Grønlendski landsstýrismaðurin í fiskivinnu- og veiðumálum hóttir við at taka loyvi frá grønlendsku skipunum, um tey ikki fáa skil á rúsevnum umborð
Eivør hevur roynt tað, Jógvan Hansen somuleiðis, og nú fer Kristina Bærendsen at syngja í íslendsku Eurovision kappingini
Týski kanslarin ætlar at varðveita viðurskiftini við USA. Verri er við hennara varakanslara, sum stúrir fyri handilsviðurskiftunum landanna millum.


text:
Eirikur Lindenskov 08.01.2017 (21:13)
Myndir: Brimil sleipar Vesturland til lands
Tað eydnaðist seinnapartin manningini á Brimli at fáa mann umborð á Vesturland, sum lá og brann úti á Føroya Banka. Tá brann framvegis frammi undir bakkanum. Teir fingu gjørt fast og fóru at sleipa skipið til lands.
Julian Martin Juul, skipari á Brimli, segði við útvarpið, at teir væntaðu at verða inni tíðliga í morginári, og at teir helst fóru á Skála við skipinum.
Skipið er kolað upp.
Les eisini: Video: Her sæst Vesturland brenna
http://www.in.fo/news-detail/video-her-saest-vesturland-brenna/
Niðanfyri eru fleiri myndir av skipinum, sum vit hava fingið sendandi frá MRCC.


text:
The Beatles, teir fýra limirnir í The Beatles komu allir úr Liverpool
Liverpool er ein býur í Onglandi, sum var stovnaður í 1207. Í 2012 búðu 469,690 fólk í sjálvum býnum. Í Liverpool stórbýarøkinum við upplandi búgva umleið 2 milliónir fólk. Liverpool er fjórðstørsti býur í Stóra Bretlandi og triðstørsti býur í Onglandi. Býurin liggur í Merseyside landslutinum. Liverpool er størsti havnabýurin aftan á London; hagar koma hvønn dag farmaskip úr øllum heimspørtum. Tey flestu av teimum føra bummull, men í Liverpool verður eisini uppskipað nógv av tubbakki, sukri og plantuolju. Liverpool er eisini heimstaður hjá tveymum feløgum sum luttaka í ensku Premier League fótbólts kappingini, feløgini eita Liverpool FC og Everton FC. Heimskendi tónleikabólkurin The Beatles var úr Liverpool.


text:
Orð og lag: I. Watts
Týtt: Kajfinn Hammer
1. Á, kom Guðs frelsta lið,
syng um Guðs frelsu, frið;
:,:lat sangin tulka hjarta títt,:,:
ja, syng á barna vís
tín Faðirs lov og prís.
Niðurlag: Vit fara til Zion, signaða, himmalska Zion;
vit eru á veg til Zion, hin signaða, himmalska Stað.
2. Tú beiska verð farvæl,
tú hevur mist tín træl,
:,:eg ferðist mót tí Ljósu Strond,:,:
við Harrans sterku hond,
heim til Immanuels lond.
3. Ein sælan morgun brátt,
eg Lívsins Land havi nátt,
:,:sí perluportrið opið er:,:
til Guðs Jerusalem,
várt ljósa sæla heim.


text:
Orð: Egon Zandelin
Týtt: Kajfinn Hammer
1. Lær meg biðja: Ver Tín vilji
gjøgnum gleði, sorg og neyð
Tú, sum klæðir hvørja lilju,
gev oss hvønn dag dagligt breyð.
Niðurlag: Faðir vár, Faðir vár;
Faðir vár, sum í Himlunum er,
heilagt veri dýra Navn Títt,
hetta, Harri, bøn mín er!
2. Lær meg alt til Tín at bera,
um tað enn skal kosta tár;
eins og lærusveinar Tínir
eyðmjúkt biðja: Faðir vár!
3. Lær meg biðja: Kom Títt Ríki,
ei av mannahondum gjørt.
At tilbiðja Faðir-Navn Títt,
er so undurfult og stórt.


text:
Søga 17: Tvíburar — men ymiskir
STÓRUR munur er á hesum báðum dreingjunum, heldur tú ikki? Veitst tú hvussu teir eita? Veiðimaðurin eitur Esau, og drongurin sum røktar seyð eitur Jákup.
Esau og Jákup vóru tvíburar, synir hjá Ísaki og Rebekku. Pápin, Ísakur, var serliga góður við Esau, tí hann var ein óførur veiðimaður og kom heim við mati til húskið. Men Rebekka var best við Jákup, tí hann var stillførur og friðarligur.
Abbi teirra Ábraham var enn á lívi, og Jákupi hevur óivað dámt væl at hoyra hann tosa um Jehova. Tá Ábraham doyði var hann 175 ára gamal, og tvíburarnir 15 ár.
Tá Esau var 40 ára gamal, giftist hann við tveimum kvinnum úr Kána’anslandi. Hetta harmaði Ísak og Rebekku, tí tær báðar kvinnurnar tilbóðu ikki Jehova.
So ein dagin hendi nakað sum gjørdi Esau ógvuliga illan við beiggjan Jákup. Tíðin var komin tá Ísakur skuldi signa elsta sonin hjá sær. Esau var eitt sindur eldri enn Jákup, tí roknaði hann við at fáa signingina. Men frammanundan hevði Esau selt Jákupi rættin til signingina. Longu tá teir báðir dreingirnir vórðu føddir, hevði Jehova sagt at Jákup skuldi fáa hana. Og so var. Ísakur gav soni sínum Jákupi signingina.
Tá Esau frætti hetta, ilskaðist hann inn á Jákup. Hann varð so uppøstur, at hann segði hann skuldi drepa Jákup. Rebekka varð ógvuliga stúrin tá hon hoyrdi tað. Hon segði við mannin hjá sær, Ísak: ’Bara nú ikki eisini Jákup fer at gifta seg við einari av hesum kvinnunum í Kána’an.’
Ísakur segði tá við sonin Jákup: ’Gift teg ikki við einari kvinnu úr Kána’an. Far heldur til abba tín Betuel í Karan. Gift teg við einari dóttur hjá Labani, mammubeiggja tínum.’
Jákup lurtaði eftir pápa sínum, og alt fyri eitt fór hann undir ta drúgvu ferðina til skyldfólkini í Karan.
1 Mósebók 25:5-11, 20-34; 26:34, 35; 27:1-46; 28:1-5; Hebrearabrævið 12:16, 17.


text:
Vilt tú vita sannleikan?
SANNLEIKAN um hvat? Um nakrar av teimum týdningarmiklastu spurningunum, ið nakrantíð eru settir. Kanska hevur tú sjálvur hugsað um teir:
Leggur Gud nakað í okkum?
Halda kríggj og líðingar nakrantíð uppat?
Hvat hendir okkum, tá vit doyggja?
Er nøkur vón fyri tey deyðu?
Hvussu kann eg biðja, so Gud hoyrir meg?
Hvussu verði eg eydnusamur?
Hvar hevði tú leitað eftir svari til hesar spurningarnar? Á bókasavninum ella kanska í einum bókahandli? Tú hevði helst funnið hópin av bókum, sum siga seg vita svarið. Men ofta er lítið samsvar teirra millum. Onkrar tykjast kanska at geva væl prógvað svar her og nú, men verða skjótt avoldaðar, endurskoðaðar ella skiftar út.
Bert ein bók svarar satt — Guds orð, kend sum Bíblian. Jesus segði í eini bøn til Gud: „Orð Títt er sannleiki.“ (Jóhannes 17:17) Á næstu síðunum fært tú at vita, hvussu Bíblian svarar spurningunum omanfyri satt og greitt.
Leggur Gud nakað í okkum?
HVÍ SPURNINGURIN STINGUR SEG UPP: Vit liva í einum heimi, sum er fullur av óndskapi og órættvísi. Nógv trúarsamfeløg læra, at menniskju líða, tí tað er Guds vilji.
BÍBLIAN LÆRIR: Gud er ikki atvoldin til óndskapin. „Langt veri tað frá Gudi at synda, [gera nakað ónt, NW] frá hinum Alvalda at vera órættvísur!“ stendur í Job 34:10. Gud hevur eina góða ætlan við menniskjunum. Tí lærdi Jesus okkum at biðja: „Faðir okkara, Tú, sum ert í Himli! . . . Komi Ríki Títt! Verði vilji Tín, sum í Himli, so á jørðini við!“ (Matteus 6:9, 10) Ja, Gud hevur so stóran áhuga fyri okkum, at hann hevur gjørt nógv meir, enn vit rímiliga kunnu vænta, fyri at fullføra sína lovaðu ætlan. — Jóhannes 3:16.
Sí eisini Fyrstu Mósebók 1:26-28, Jákup 1:13 og Fyrra Pætursbræv 5:6, 7.
Halda kríggj og líðingar nakrantíð uppat?
HVÍ SPURNINGURIN STINGUR SEG UPP: Ómetaliga nógv fólk doyggja framvegis í kríggi. Øll menniskju vita um líðingar.
BÍBLIAN LÆRIR: Gud hevur boðað frá, at hann einaferð fer at skapa frið á allari jørðini. Undir Guds ríkis himmalsku stjórn skulu fólk ikki longur „læra seg hernað“. Í staðin skulu tey ’smíða svørð síni um til plógjørn’. (Esaias 2:4) Gud fer at gera enda á øllum órætti og líðingum. Bíblian lovar: „[Gud] skal turka hvørt tár av eygum teirra; deyðin skal ikki vera longur, og hvørki sorg, skríggj ella pína skal vera longur — tí hitt fyrra [har ímillum órættvísið og líðingarnar á okkara døgum] er farið.“ — Opinberingin 21:3, 4.
Sí eisini Sálm 37:10, 11, Sálm 46:10 og Mika 4:1-4.
Hvat hendir okkum, tá vit doyggja?
HVÍ SPURNINGURIN STINGUR SEG UPP: Av øllum heimsins átrúnaðum læra teir flestu, at okkurt innan í okkum livir víðari eftir deyðan. Summi vilja vera við, at tey deyðu kunnu gera teimum livandi fortreð ella, at Gud straffar tey óndu við at døma tey til æviga pínu í einum brennandi helviti.
BÍBLIAN LÆRIR: Tá eitt menniskja doyr, heldur tað uppat at vera til. „Hini deyðu vita einki,“ sigur Prædikarin 9:5. Tey deyðu hvørki vita nakað, kenna nakað ella gera nakað, og tí kunnu tey ikki gera teimum livandi fortreð og enn minni hjálpa teimum. — Sálmur 146:3, 4.
Sí eisini Fyrstu Mósebók 3:19 og Prædikaran 9:6, 10.
Er nøkur vón fyri tey deyðu?
HVÍ SPURNINGURIN STINGUR SEG UPP: Vit vilja liva, og vit vilja gjarna gleðast um lívið saman við teimum, vit eru góð við. Tað er bara natúrligt, at okkum leingist at síggja okkara kæru aftur.
BÍBLIAN LÆRIR: Meginparturin av teimum deyðu fær eina uppreisn. Jesus lovaði, at „tey, sum eru í grøvunum . . . skulu koma fram“. (Jóhannes 5:28, 29) Sambært Guds upprunaligu ætlan fáa tey, sum rísa upp, møguleika at liva í einum paradísi á jørðini. (Lukas 23:43) Hesi framtíðarlyftini bera við sær, at lýdna mannaættin fær góða heilsu og ævigt lív. Bíblian sigur: „Hini rættvísu arva landið og búgva í tí allar ævir.“ — Sálmur 37:29.
Sí eisini Job 14:14, 15, Lukas 7:11-17 og Ápostlasøguna 24:15.
Hvussu kann eg biðja, so Gud hoyrir meg?
HVÍ SPURNINGURIN STINGUR SEG UPP: Fólk í so at siga øllum trúarsamfeløgum bera fram bønir. Men nógv halda kortini ikki, at teirra bønir verða hoyrdar.
BÍBLIAN LÆRIR: Jesus lærdi okkum, at okkara bønir ikki skulu vera ein endurtøka av orðum. „Í bønum tykkara,“ segði hann, „mugu tit ikki fáfongt taka orðini upp í saman.“ (Matteus 6:7) Vilja vit, at Gud skal hoyra okkara bønir, mugu vit biðja á ein hátt, sum honum dámar. Skulu vit gera tað, mugu vit vita, hvat Guds vilji er, og biðja samsvarandi honum. Fyrsta bræv Jóhannesar 5:14 greiðir frá: „Biðja vit um okkurt eftir vilja Hansara, so hoyrir Hann okkum.“
Sí eisini Sálm 65:3, Jóhannes 14:6, 14 og Fyrsta bræv Jóhannesar 3:22.
Hvussu verði eg eydnusamur?
HVÍ SPURNINGURIN STINGUR SEG UPP: Nógv halda, at pengar, æra og vakurleiki kunnu gera tey eydnusom. Tí er tað hesum, tey stremba eftir — bert fyri at síggja, at eydnan lætt kann gleppa teimum av hondum.
BÍBLIAN LÆRIR: Jesus gav okkum lykilin til eydnu, tá hann segði: „Sæl eru tey, sum viðurkenna andaliga tørv sín; tí himlanna ríki er teirra.“ (Matteus 5:3, NW) Vit finna bara sanna eydnu, um vit leggja okkum eftir at nøkta størsta tørvin, vit hava — tørvin á andaligari føði, eitt nú at vita sannleikan um Gud og hansara ætlan við menniskjunum. Henda sannleikan finna vit í Bíbliuni. Tá ið vit kenna hann, skilja vit betur, hvat veruliga hevur nakað at siga, og hvat ikki hevur. Tá vit taka avgerðir og liva samsvarandi sannleikanum í Bíbliuni, fær lívið størri meining. — Lukas 11:28.
Sí eisini Orðtøkini 3:5, 6, 13-18 og Fyrra Timoteusbræv 6:9, 10.
Higartil hava vit heilt stutt umrøtt, hvussu Bíblian svarar seks spurningum. Vilt tú gjarna vita meira? Ert tú ein av teimum, sum „viðurkenna andaliga tørv sín“? So hevur tú óivað hugsað um hetta: ’Um Gud veruliga leggur nakað í okkum, hví loyvir hann so allan óndskapin og allar tær líðingarnar, vit hava sæð í mannasøguni? Hvussu fái eg eitt betri familjulív?’ Bíblian svarar hesum og nógvum øðrum spurningum væl og nøktandi.
Tó eru nógv í dag, sum bíða við at leita sær svar í Bíbliuni. Tey halda hana vera eina tunga bók, sum er ring at skilja. Hevði tú viljað havt onkran at hjálpa tær at fáa svar úr Bíbliuni? Jehova vitni vilja fegin hjálpa tær. Vit skulu nevna tvey góð amboð.
Sum tað fyrsta bjóða vit bókina Hvat lærir Bíblian veruliga? Hon er skrivað fyri at hjálpa fólki, sum hava nógv um at vera, at fáa Bíbliunnar greiða svar til nakrar sera týðandi spurningar. Fyri tað næsta kunnu vit bjóða tær eitt ókeypis bíbliuskeið. Eitt Jehova vitni, ið er skikkað at undirvísa úr Bíbliuni, kann vitja teg heima við hús ella aðrastaðni, og tosa við teg eina løtu hvørja viku um Bíbliuna, uttan at tú bindur teg til nakað. Fleiri milliónir menniskju um allan heimin hava tikið við hesum tilboðnum og fingið nógv burturúr. Nógv av teimum eru komin til ta niðurstøðu, at tey hava ’funnið sannleikan’.
Og sannleikin er størsti dýrgripurin av øllum, hann sleppur okkum undan pátrúgv, ótta og fløkjum. Hann gevur okkum gleði, vón og meining við lívinum. Jesus segði: „Tit skulu skilja sannleikan, og sannleikin skal gera tykkum fríar.“ — Jóhannes 8:32.
LÆR MEIRA
Hví kanna Bíbliuna?
Bíblian gevur milliónum av menniskjum kring allan heimin svar upp á lívsins stóru spurningar. Kundi tú hugsað tær at verið ein av teimum?


text:
Kloakkarbeiði við Biskupsstøðgøtu
Skrivað hevur Orð og myndir: Dávur Winther 05.01.2017 - 20:13
Sum liður í dagføring av kloakkunum hevur Klaksvíkar kommuna yvir eitt 6-8 ára skeið sett av til samans um 80 milliónir í verkætlan, kallað Spillvatnsætlanin.
Tí verður í løtuni vegurin grivin av yvirum Biskupsstøðgøtu við Fonnflog. Leiðing verður løgd frá reinsiverkinum á Biskupstøð niðan til Jørundsgøtu, Fjósabrekku og heilt norður á Garðavegin.
Eftir ætlan skal vegbreytin verða løgd aftur í morgin á middegi, so koyrandi er um vikuskiftið í báðum síðum.
Mánadagin verður so hildið fram í ovara borð á sama vegastrekki. Mett verður, at hetta arbeiðið kemur at taka eini tveir dagar, til aftur er koyrandi á breytini.
Asfalterað verður aftur ikki so langt eftir at breytin fylt upp og tað verðurfarbart.
Tað er Sp/F á Brekku sum ger hetta arbeiðið fyri Klaksvíkar kommunu.


text:
Ferðafólkakanning 2014-2015
Visit Faroe Islands heitti á várið 2014 á Gallup Føroyar at standa fyri fyrstu ferðafólka segmenteringskanningini av hesum slagi í Føroyum. Í 2015 hevur Gallup Føroyar gjørt enn eina segmenteringskanning. Úrslitini frá hesum báðum kanningum eru tilsamans grundarlagið undir hesari frágreiðingini.
Hetta er ein kvalitativ kanning, hvørs endamál er at finna út av serlig eyðkenni hjá ferðafólki, sum koma til Føroya – atburð, ynski og hugburð teirra í mun til at ferðast. Hendan vitan er týdningarmikil fyri at áseta marknaðarsegmentini. Hesi marknaðarsegmentini kunnu vera við til at stuðla undir framtíðar marknaðarføring og lýsingarátøkum og gevur møguleikan at eftirmeta viðurskifti millum væntanir hjá ferðafólki og so tað, sum ferðafólk uppliva í Føroyum.
Les alla frágreiðingina her.


text:
Mentamálaráðharra á vitjan
Íslendski mentamálaráðharrin, Katrin Jakobsdóttir, var á vitjan í Mentamálaráðnum mikudagin 8. september 2010, har hon hitti landsstýriskvinnuna í mentamálum, Helenu Dam á Neystabø. Tær umrøddu samstarvsmøguleikar millum londini innan mentan, útbúgving og gransking.
Íslendski mentamálaráðharrin vitjaði eisini Listasavn Føroya, har hon m.a. varð kunnað um arbeiðið at leggja øll søvnini saman. Síðani varð vitjað á Fróðskaparsetri Føroya, har kunnað varð um broytingar á universitetsøkinum og um málundirvísing á Føroyamálsdeildini.
Eisini varð vitjað í Gásadali og í Bø, áðrenn farið varð úr Føroyum seinnapartin mikudagin 8.sept.


text:
Dixie Carter
Dixie Virginia Carter (fødd 25. mai 1939 í McLemoresville, Tennessee, doyði 10. apríl 2010 í Houston, Texas) var ein amerikanskur filmsleikari. Hon var best kend fyri at hava spælt við í sjónvarpsrøðini Designing Women (1986-1993). Í 2007 varð hon tilnevnd eina Emmy Award fyri sín leiklut í sjónvarpsrøðini Desperate Housewives. Hon var gift við sjónleikaranum Hal Holbrook frá 1984 til hon doyði, áðrenn tað hevði hon verið gift tvær ferðir fyrr.
Innihaldsyvirlit
Filmar[rætta | rætta wikitekst]
- 1983 Going Berserk - Angela
- 1995 Dazzle - Lydie Kilkullen
- 2001 Big Day - Carol
- 2004 Sadbury
- 2009 The Evening Sun - Ellen Meecham
Heiður[rætta | rætta wikitekst]
Privatlív[rætta | rætta wikitekst]
Í 1967 giftist hon Arthur Carter, tey fingu tvær døtur saman. Eftir at hon hevði fingið døturnar helt hon frí frá sjónleikaralívinum í 8 ár, fyri at taka sær av børnunum. Umframt tær báðar døturnar átti Arthur eisini trý onnur børn. Tey bæði fingu hjúnarskilnað í 1977. Hon giftist sama ári við sjónleikaranum George Hearn, men tað hjúnarbandið vardi bara í tvey ár, tey fingu hjúnarskilnað í 1979. Í 1984 giftist hon fyri triðju ferð, hesaferð fyri lívið, tað var við sjónleikaranum Hal Holbrook. Í 1996 útgav hon bókina Trying to Get to Heaven, har hon eitt nú greiðir frá sínum lívi við Hal Halbrock, um Designing Women, um plastiskar skurðviðgerðir. Hon er erlig í bókini og sigur m.a., at hon, eins og fleiri onnur kend, hevur nýtt vakstrarhormonið HGH (Human Growth Hormone).


text:
Søga 62: Ófriður í Dávids húsi
TÁ NÚ Dávid er farin at ráða í Jerúsalem, letur Jehova her hansara vinna nógvar sigrar á fíggindunum. Jehova hevur lovað ísraelsmonnum Kána’ansland. Og nú, at enda, hjálpir Jehova teimum at fáa alt tað landið sum er lovað teimum.
Dávid er ein góður kongur. Hann elskar Jehova. Eitt hitt fyrsta hann ger tá hann hevur tikið Jerúsalem, er at føra sáttmálaørkina hjá Jehova niðan hagar. Hann vil eisini fegin byggja eitt tempul sum hon kann standa í.
Men seinni ger Dávid nakað ræðuligt. Hann veit, at hann ikki eigur at taka tað ið onnur eiga. Men einaferð letur hann seg freista til at taka konuna hjá einum øðrum manni og syrgja fyri at maður hennara verður dripin. Eitt kvøldið, meðan hann gongur uppi á takinum á kongsborgini, hyggur hann niður og ber eyga við eina ógvuliga vakra kvinnu. Hon eitur Batseba, og maður hennara er hermaður hjá Dávidi; hann eitur Uria.
Dávid vil hava fatur á Batsebu, og hann sendir úr kongsborgini boð eftir henni. Maður hennara er burturi í krígnum. Dávid liggur hjá henni, og seinni varnast hon at hon er við barn. Nú verður Dávid bangin. Hann gevur herførara sínum Jóabi boð um at seta Uria fremstan í bardaganum so hann kann verða dripin. Uria doyr, og Dávid giftir seg við Batsebu.
Men nú er Jehova ógvuliga illur við Dávid. Jehova sendir profetin Natan at siga honum hvussu ræðuliga hann hevur syndað. Her á bílætinum sært tú Natan tosa við Dávid. Dávid er ólukkuligur um at hava borið seg so illa at, og tí letur Jehova hann sleppa undan at doyggja. Men Jehova sigur: ’Afturfyri tað ónda tú gjørdi, skalt tú fáa nógvan ófrið í húsi tínum.’ Og tað kemur Dávid at sanna!
Fyrst doyr sonurin hjá Batsebu. Síðan ger fyrstiføddi sonurin hjá Dávidi, Amnon, seg inn á systur sína Tamar og noyðir hana at liggja hjá sær. Sonur Dávid, Absalom, verður so illur um hetta at hann drepur Amnon. Absalom fær nógvar menn í part við sær, og hann ger seg sjálvan til kong. At enda vinnur Dávid á Absalom, og Absalom doyr. Ja, Dávid hevur nógvar sorgir.
Ímeðan eigur Batseba ein son sum kallast Sálomo. Tá Dávid er blivin gamal og sjúkur, roynir sonurin Adonja at gera seg til kong. Men Dávid fær ein prest ið eitur Zadok at salva Sálomo við olju fyri at vísa at Sálomo er tann ið skal vera kongur. Dávid doyr 70 ára gamal. Hann hevur stjórnað í 40 ár, men nú er Sálomo kongur í Ísrael.
2 Sámuel 6:1-15; 11:1-27; 1 Kongabók 1:1-48


text:
Flott sniðgeving av heimasíðum og búmerkjum
Menning av tykkara samleika. Vit veita hóskandi loysnir til okkara kundar.
(+298) 28 00 66
Missión okkara
Menning.fo nýtir opna tøkni til tess at geva viðskiftafólki okkara skjótar, snøggar og hóskandi heildarloysnir. Vit vilja samstarva við viðskiftafólkið um loysnirnar, og gott samskifti er altíð fremst í huganum, tá loysnir verða framleiddar.
Vit ynskja at vera heildarveitari innan samskifti og branding fyri okkara viðskiftafólk. Vit slaka ikki í góðsku, og trygd og brúkaravinarligheit skal altíð vera í hásæti.
Arbeiðsháttur okkara
Fyrst tosa vit við viðskiftafólkið. Vit vilja vita, hvørji ynskini eru, og hvat tørvurin er. Síðani kravfesta vit samlaðu loysnina og semjast við kundan um ætlanina. Tilgongdin er opin og saklig, og vit eru altíð fúsir at broyta uppskotið til loysn.
Síðani fara vit í gongd við sjálvt arbeiðið. Viðskiftafólkið fær innlit í hetta arbeiði við uppskotum til loysnir og snið, og vit nýta altíð feedback í tilgongdini til endaliga loysn.
Telduveiting okkara
Menning.fo veitir support og viðlíkahald av loysnum. Vit svara á telduposti, umframt at viðskiftafólk kunnu hitta okkum, um tørvur er á tí. Vit vilja loysa ivamál og trupulleikar, sum stinga seg upp, og viðskiftafólk eru altíð vælkomin at seta seg í samband við okkum.
Harumframt dagføra vit ritbúnað við jøvnum millumbilum. Soleiðis tryggja vit, at okkara viðskiftafólk hava nýggjastu tøknina, umframt at trygdin er í hásæti.