text:
Italia
Italia (italskt: Repubblica Italiana) er lýðveldi í Evropa. Italia hevur mark við Frakland í vestri, Sveis og Eysturríki í norði og Slovenia í eystri. Tveir lítlir statir eru í Italia, San Marino liggur mitt í Italia í fjallarøðini Apenninunum, umleið mitt ímillum Róm og Venesia. Vatikanið liggur í høvuðsstaði Italiu, Róm. Nakrir av størru býunum í Italia eru Milano, Firense, Torino, Napoli, Róm og Venesia. Landið hevur umleið 60 mió íbúgvar. Høvuðsmálið er italskt. Árðenn 1861 vóru tað fleiri smá lond í tí sum nú er Italia, men í 1861 savnaði kongurin á Sardina, Victor Emanuel 2, øll hesi til eitt stórt kongaríki. Italia var eitt kongsríki til 1964, tá landið gjørdist lýðveldi.
Italia er land við ríkari søgu, og serliga tvey tíðarskeið: Rómverjatíðin í fornøld og endur reinartíðin, sum tók seg upp í 15. øld, hava veitt landinum dýran mentanararv. Hóast Italia nú á døgum er av fremstu ídnaðarlondum í heimunum, er stórur munur á ríku ídnaðarøkjunum fyri norðan og fátakaru landbúnaðarøkjum fyri sunnan. Stóri búskaparligi munurin elvir til spenning í landinum og er ein av atvoldunum til mongu stjórnarskiftini.
Flestu fólk í Italia eru katolikkar.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Stóran part av søgu sínari hevur Italia verið sundurbýtt land. Fyrstu ferð ríkið varð sameint var í rómverjatíðini í máttmikla Rómverjaríkinum. Í miðøld var landið býtt sundur í mong ríki, og tað varð ikki savnað aftur fyrr enn í 1861. Tey fyrstu árini var Torino høvuðsstaður. Fra 1864 til 1871 var hovuðsstaðurin Firenze, og seinni gjørdist Róm høvuðsstaðurin.
Eldri søga[rætta | rætta wikitekst]
Í 8. og 7. øld á.Kr. settu grikkar búgv í syðra parti av Italiu og nevdu tað Magna Graecia (Stór-Grikkaland). Um nøkulunda somu tíð mentist tann etruskiska mentanin í norðara parti av tí italsu hálvoynni. Frá 7. til 5. øld á.Kr. stýrdu teir rómversku kongarnir og síðan tað rómverska lýðveldið og Rómverska keisaraveldið, Imperium Romanum og Rómverjaríkið. Tíðin frá 6. øld og til samlingina í 1861 var plágað av stríðandi smástatum. Henda tíðin var tó eisini merkt av ríkum handilsbýum sum Venesia og Firenze og Renessansuni, la rinacimento (endurføðingin, renaissance er tann franska týðingin av hesum), tvs. av tí antikku stórbæri (Rómverjaríkið). Tann italska renessansan metin sína byrjan frá árinum 1300, við tí gudommuliga sjónleikinum hjá Dante (La Divina Commedia). Renessansan, sum í líka so stóran mun var eitt búskaparligt-civilisatoriskt tíðarskeið sum eitt mentanarligt ella listasøguligt, blómaði í byrjanini av 1500-talinum, og hevði longu tá spjatt síni idealir kring allan vesturheimin ella tann kristna heimin. Columbus, sum fann Amerika, var føddur italienari (føddur í Genova). Amerika sum heimspartur varð seinni uppkallað eftir tí italska katografinum Amerigo Vespucci. Renessansan kom til Danmarkar og onnnur Norðurlond via Niðurlond eftir handilsrutunum gjøgnum Rhinen og serliga úr Fraklandi.
Jarðskjálvti 2008[rætta | rætta wikitekst]
Mánadagin 6. apríl í 2009 varð Abruzzo-landsparturin í Italia raktur av einum jarðskjálvta, ið varð máldur til 6,3 á richterstiganum. 308 fólk lótu lív. Skjálvtin legði m.a. í oyði søguliga miðbýin í landspartahøvuðsstaðnum L’Aquila, ið varð harðast rakti býurin í landspartinum.
Fólkatalsfrøði[rætta | rætta wikitekst]
Italia hevur 60.626.442 íbúgvar sambært hagtølum frá kommununum 1. januar 2011 (Anagrafe).[1] Fólkatættleikin í Italia á 201/km², er hægri enn í flestu vesturevropeisku londunum. Tó er tað sera ójavnt, hvar ið fólkatættleikin er størstu. Tey tættast bygdu økini eru Po-dalurin, har nærum helmingurin av fólkunum búgva, og stórbýarøkini í Róm og Napoli, meðan øki við høgum fløllum, sum t.d. Alpurnar og Apenninafjøllini, Basilikata og oyggin Sardinia ikki eru tætt bygd.
Fólkatalið í 20. øld í Italia bleiv nærum dupult so stórt, men mynstrið fyri fólkavøkstri var sera ójavnt, orsakað av innlendis flyting frá landøkjum í suðri til ídnaðarbýir í norði. Hetta hendi serlig aí 1950-60'árunum. Harafturat er stór fólkatilflyting til landið farin fram í 1980'unum fyri fyrstu ferð í nýggjari tíð. Sambært italsku stjórnini, búðu 4.570.317 útlendingar í Italia í januar 2011.[2]
Landfrøði[rætta | rætta wikitekst]
Stivlaskapaða landið er norðan úr høgu, jøkulklæddu Alpunum suður í turra, heita fjallalendið, langt suðuri í Miðjarðarhavi. Sardinia og Silkioy, ið eru størstu oyggjar í Miðjarðarhavi, hoyra báðar til Italia. Beint sunnan fyri Sikiloy er lítla sjálvstøðuga oyggjalandið Malta. Á italska meginlandinum eru tvey smá ríki, San Marino og Vatikanríkið. Róm, eisini kallaður tann ævigi býurin, er høvuðsstaðurin.
Størstu býir (fólkatalið í landslutinum pr. 1. januar 2007)[3]:
Róm 4 010 000 íbúgvar
Milano 3 890 000 íbúgvar
Napoli 3 090 000 íbúgvar
Torino 2 250 000 íbúgvar
Palermo 1 240 000 íbúgvar
Størstu oyggjar:
Sisilia 25 708 km²
Sardinia 24 090 km²
Elba 223 km²
Longstu áir:
Po 670 km
Adige 410 km
Tiber 405 km
Størstu vøtn:
Gardasjógvurin 370 km²
Lago Maggiore 212 km²
Lago di Como 146 km²
Hægstu fjøll:
Monte Bianco 4 810 myh.
Monte Rosa 4 634 myh.
Monte Cervino 4 478 myh.
Gran Paradiso 4 061 myh.
Størstu vulkanir:
Etna 3 323 myh.
Vesuv 1 277 myh.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Italia hevur verið ein einarstatur og parlamentariskt lýðveldi síðan 2. juni 1946, tá tey fóru burtur frá kongsríkinum sum stýrisformi, hetta hendi við einari fólkatkvøðu í 1946. Forsetin í Italia, sum í løtuni er Giorgio Napolitano, sum hevur sitið síðin 2006, er hægsti myndugleiki í landinum. Forsetin er valdur í eitt 7-ára tíðarskeið av tjóðartinginum í Italia. Italia hevur eina skrivaða fólkaræðiliga grundlóg, sum var úrslit av arbeiðinum hjá tí grundlógargevandi forsamlingini, ið arbeiddi við hesum frá 1946 til 1948, tað var ein samantvinnan av øllum anti-fasista kreftunum sum luttóku í at stríðnum fyri at berja niður Nazistar og Fasistar undir borgarakrígnum í Italia.[4]
Stjórn[rætta | rætta wikitekst]
Italia hevur eina parlamentariska stjórn, sum er grundað á proportionala atkvøðuskipan. Tjóðartingið (parlamentið) hevur tvey kømur: tey tvey húsini, Deputerkamarið (á enskum: Chamber of Deputies) (sum møtist í Palazzo Montecitorio) og Senatið (á enskum: Senate of the Republic), sum heldur til í Palazzo Madama. Hesi bæði kømurini hava líka stórt vald. Forsætisráðharrin, almenni Forsetin fyri Ráðharraráðið (President of the Council of Ministers / Presidente del Consiglio dei Ministri), er stjórnarleiðari. Forsætisráðharrin og stjórnin verða sett av Forsetanum fyri Lýðveldið, (President of the Republic), men má ígjøgnum álitisatkvøðuðgreiðslu í stjórnartinginum fyri at kunna taka við sessunum.
Flóttafólk[rætta | rætta wikitekst]
Túsundtals flóttafólk úr Afrika royna á hvørjum ári at sleppa inn í Italia fyri at sleppa burturúr fátækradøminum í heimlandinum. Úr Italia ferðast tey víðari, har tey leita eftir størvum. Flóttafólk úr Afrika royna javnan at koma sær inn í Evropa umvegis Miðjarðarhavið. Serliga italska oyggin Lampedusa er væl umtókt hjá flóttafólkunum. Italia er fyrsta steðgistað hjá flóttafólkum úr Norðurafrika, ið ætla at leita sær friðskjól í Evropa. Tí stríðast myndugleikarnir í Italia javnt og samt við flóttafólk, ið royna at koma sær inn í landið. Italia hevur í fleiri umførum biðið um hjálp frá ES, fyri at basa vaksandi trupulleikanum við flóttafólkum, ið royna at koma sær inn í landið. Higartil uttan eydnu [5]. Í oktober 2013 lótu 550 flóttafólk lív í tveimum bátsvanlukkum, tá bátarnir, tey vóru í, koppaðu í farvatninum millum Libya og Lampedusa í Italia. Í 2013 tók kjakið um flóttafólk seg upp aftur, eftir at eldur kom í ein bát við flóttafólkum úr Afrika beint við oynna Lampedusa. Í minsta lagi 520 fólk lótu lív, og 155 vórðu bjargað [6]. Bert eina viku seinni sakk enn ein bátur við flóttafólkum stutt frá Sisilia. Tá sjólótust 27 fólk, men meir enn 200 vórðu bjargað. Allarflestu flóttafólkini vóru úr Eritrea, Somalia og Gana.
Fyrisitingarligar eindir[rætta | rætta wikitekst]
Italia er býtt sundur í 20 fyrisitingarligar regiónir:
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Italia er kent fyri sína list og mentan. Her eru ein røð av kendum bygningsverkum frá forntíðini og stórheitstíðini hjá Rómverjaríkinum. Tey kendastu og týdningarmestu bygningsverkini í Italia eru: Skeiva tornið í Pisa, Kolosseum, Castel Sant'Angelo, Forum Romanum og Pantheon í Róm og dómkirkjurnar í Firenze og Venesia. Italskur matur, vín, design, bókmentir, list, tónleikur (sertakliga opera) v.m. er kent kring allan heimin. Serliga er økið Toscana vældámt sum eitt feriu-, arbeiðs- og uppløðingarstaður (rekreasjón) av mentanarligum persónum kring heimin.
Renessansan vant uppá seg í Italia í 13- og 1400-tallinum. Skøld sum Dante Alighieri, Francesco Petrarca, Torquato Tasso og Ludovico Ariosto, og rithøvundar sum Giovanni Boccaccio, Niccolò Machiavelli og Baldassare Castiglione fingu sera stóra og varandi ávirkan á menningina av tí evropeisku mentanini. Tað sama fingu italskir málarar, myndahøggarar og arkitektar sum Filippo Brunelleschi, Leonardo da Vinci, Rafael, Sandro Botticelli, Fra Angelico og Michelangelo Buonarroti. Freskurnar hjá Michelangelo undir takinum í tí Sixtinska kapellnum í Vatikaninum er saman við hansara standmynd av David sum tey allarfremstu súmbolini á renessansuna.
Tónasmiðir sum Giovanni da Palestrina, Claudio Monteverdi, Arcangelo Corelli og Antonio Vivaldi settu sín dám á barokk-tíðina, meðan romantikarar sum Gioacchino Rossini, Giuseppe Verdi og Giacomo Puccini víðarimentu tað italsku operuna, soleiðis sum vit kenna hana í dag.
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Istituto Nazionale di Statistica. "Resident population on 1st January". http://dati.istat.it/Index.aspx?lang=en. Heintað 19 December 2011.
- ↑ >Istituto Nazionale di Statistica. "Foreign resident population on 1st January". http://dati.istat.it/Index.aspx?lang=en. Heintað 19 December 2011.
- ↑ ISTAT
- ↑ Smyth, Howard McGaw Italy: From Fascism to the Republic (1943–1946) The Western Political Quarterly vol. 1 no. 3 (pp. 205–222), September 1948
- ↑ http://www.france24.com/en/20131004--italy-calls-EU-help-lampedusa-boat-sinking-tragedy-immigration/
- ↑ http://www.bbc.com/news/world-europe-24866338
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]


c: text/html

text:
Abbey Road (LP)
Hetta er seinasta plátan Beatlarnir spældu inn. Let It Be, sum kom út í 1970, varð innspæld eitt hálvt ár undan Abbey Road. Allir sangirnir eru skrivaðir av Lennon/McCartney um einki annað er viðmerkt.
Innihaldsyvirlit
Mynd[rætta | rætta wikitekst]
Myndin av Beatles á Abbey Road er helst ein hin kendasta nakrantíð. 9. august 2009 klokkan 10.35 eru fjøruti ár liðin, síðan hon varð tikin. Upprunaliga Abbey Road myndin er ein av átta myndum, sum er varðveitt. Talan var um eina røð av myndum, ið vóru tiknar henda fyrrapart fyri fjøruti árum síðan, men bert átta eru framvegis til. Teir fýra limirnir í Beatles, John Lennon, Ringo Starr, Paul McCartney og George Harrison, fóru úr upptøkuhølunum í Abbey Road 3 í London henda fyrrapart í 1969. Teir vóru júst lidnir at spæla inn tað, sum skuldi vísa seg at vera síðstu innspælingar, teir fýra gjørdu í felag. Á gøtuni uttanfyri stóð myndamaðurin Iain Macmillan (20. oktober 1938 - 8. mai 2006) til reiðar á einum lítlum palli, meðan ein løgreglumaður støðgaði ferðsluni. Í úti við fimtan minuttir gingu beatlarnir aftur og fram eftir gonguteiginum, meðan Macmillan tók myndir. Ein av hesum myndum gjørdist so forsíðan á einari av heimsins kendastu plátum.
Spælilisti[rætta | rætta wikitekst]
Síða A[rætta | rætta wikitekst]
- Come Together
- Something (George Harrison)
- Maxwell's Silver Hammer
- Oh Darling
- Octopus's Garden (Richard Starkey)
- I Want You (She's So Heavy)
Síða B[rætta | rætta wikitekst]
- Here Comes The Sun (George Harrison)
- Because
- You Never Give Me Your Money
- Sun King
- Mean Mr Mustard
- Polythene Pam
- She Came In Through The Bathroom Window
- Golden Slumbers
- Carry That Weight
- The End
- Her Maesty

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Starvsnevndarfundur, Visby, Gotland. 22.-25. mars 2012
Starvsnevndin í Altjóða Oyggjaleikafelagsskapinum (IIGA) helt sín árliga várfund í Visby á Gotlandi.
Gotland, ið var vertur fyri fyrstu “NatWest Oyggjaleikunum” í 1999, tá NatWest byrjaði sína navnastuðulsavtalu við IIGA, er tann einasta limaoyggin, ið hevur boðað frá áhuga í at fyriskipa Oyggjaleikunum í 2017.
Afturat vanligu dagsskránnið hevði starvsnevnin fundir við umboð fyri almennu myndugleikarnar á Gotlandi – Region Gotland, borgmeistaran Åke Svensson, fyrireikingarnevndina fyri 2017-leikirnar, Ítróttasambandi á Gotlandi og onkrar at ítróttagreinunum, sum tey ætla at fyriskipa í 2017, fyri at tosað um uppleggið til leikirnar. Vitjað varð á fleiri av ítróttaanleggunum og ætlaðu gistingarstøðunum.
Jörgen Pettersson, formaður í starvsnevndnini í Altjóða Oyggjaleikafelagsskapinum, segði: “Vit fegnast um, at vit fingu staðfest tað, vit longu vistu. Gotland er til reiðar og ført fyri at skipa fyri Oyggjaleikunum í 2017. Gotland hevur vitanina, infrastrukturin og ein sterkan vilja til at skipa fyri leikunum aftur.”
Paul Scope, sum umboðar komandi fyriskiparan, Bermuda, í starvsnevndini, gav nevndini eina gjølliga frágreiðing um fyrireikingarnar til 2013 NatWest Oyggjaleikirnar á Bermuda. Talið av luttakandi ítróttafólkum, sum limoyggjarnar fyribils hava fráðboðað, er 1.800.
Flestu luttakararnir vera í frælsum ítrótti, har allar 24 limaoyggjarnar hava boðað frá luttøku. Men tað er enn ov tíðliga at gera nakrar niðurstøður. Nýggjastu boðini frá fyriskiparunum um lægri kostnað fyri innivist kunnu fara at skapa størri áhuga fyri sólríku og litføgru Bermuda.
Fyrireikingarnevndin á Bermuda arbeiðir miðvíst við at skaffa bíligari innivist. Nýliga vórðu limalondini kunnaði um, at eini 840 sengur eru tøkar í skúlum og hernaðarbarakkum. 400 sengur eru í einum skúla, ið liggur 350 metrar frá National Stadium – hesar kosta umleið £55 – £65 per nátt við 3 máltíðum. 200 pláss í koyggjusongum eru tøk á Regiment Base fyri umleið £35 – £45 per nátt við einari máltíð. 240 pláss eru tøk í tveimum skúlum fyri umleið £40 – £50 per nátt við einari máltíð. Hetta er sera bíligt! Leikirnir á Bermuda geva limaoyggjunum ein serstakan møguleika at vitja hesa limaoyggini hinumegin Atlantshav.
Fyrireikingarnevndin á Bermuda er eisini í samráðingum við ferðaveitarar, ið kunnu hjálpa limaoyggjunum at finna lagaligastu og bíligastu flutningsmøguleikarnar til Bermuda.
Paul Scope hevði hesa heilsanina frá fyrireikarunum: “Vit gleða okkum til at taka ímóti umboðum frá limaoyggjunum og starvsnevndini til kunningarvitjanina og aðalfundin í juli í ár. 2013 NatWest Oyggjaleikirnir verða teir fyrstu okkara megin Atlantshavið, og vit eru vís í, at leikirnir verða sera, sera serstakir.”
Aðalfundurin hjá Altjóða Oyggjaleikafelagsskapinum verður hildin á Bermuda leygardagin 14. juli. Á hesum fundinum fara limaoyggjarnar at taka støðu til vertsoyggina fyri leikirnar í 2017. Eisini skal støða takast til, um starvsnevndin skal fara at leita eftir einari 25. limaoygg. Á kunningarvitjanini fara umboðini fyri limaoyggjarnar eisini at vitja ítróttaranlegg og gistingarmøguleikar, ið eftir ætlan skulu nýtast á leikunum í 2013.
Fimtandu Oyggjaleikirnir verða hildnir á Bermuda í døgunum frá 13. til 19. juli 2013, og verða teir 8. leikirnir við NatWest sum navnastuðli.
Jerry Whitsey, formaður í altjóða CSR-nevndini hjá NatWest, viðmerkti: “Tað er okkum ein frøði at síggja framtíðarútlitini hjá Oyggjaleikunum so bjørt við limaoyggjum sum Gotlandi fúsum at hýsa leikunum í framtíðini. Í tíðum við fíggjarligari óvissu er hetta ein góður boðberi um andan í “The Friendly Games”. Vit í NatWest eru errin av at eiga ein leiklut í at stuðla øllum limaoyggjunum í teirra fyrireikingum til oyggjaleikirnar í Bermuda, ið verða eitt heilt serstakt tiltak, sum vit gleða okkum nógv til.”
Um tú vilt vita meiri, kanst tú vitja: www.natwestislandgames2013.com og www.iiga.org ella www.islandgames.net
Tú ert eisini vælkomin at seta teg í samband við:
Jorgen Pettersson, formann í IIGA (+3584573135640, jorgen.pettersson@aland.net) ella Jon Beard, formann í Bermuda 2013 fyrireikingarnevndini (+14415059901, jbeard@saltus.bm)


text:
Barnarættindi
Í fleiri enn 24 londum verða børn undir 15 ára aldur brúkt sum hermegi hjá stjórnini og í uppreistri [3]. Kríggj rakar børn meinast.
Hvønn dag doyggja uml. 22 000 [4] børn um allan heimin. Flestu teirra kundu livað, um heilsuviðurskiftini høvdu verið betri.
UNICEF, barnagrunnur ST, heldur, at fleiri enn 100 milliónir børn halda til úti á gøtuni [5][6]. Mangt ger, at børn fara út á gøtuna, til dømis fátækt, harðskapur, svongd ella kynslig misnýtsla. Barnatalið økist, sum húski flyta av bygd og í bý.
ST-sáttmálin um barnarættindi[rætta | rætta wikitekst]
ST samtykti í 1959 Yvirlýsing um barnarættindi [7]. Í yvirlýsingini eru 10 greinir, ið skulu verja børn og tryggja teimum vælferð. Men ein yvirlýsing er ikki bindandi. Tí skeyt Pólland upp í 1979, altjóða barnaárið, at gerast skuldi ein altjóða sáttmáli um barnarættindi [8]. Lond, ið góðkenna ein altjóða sáttmála, binda seg samstundis at halda hann.
Á aðalfundi í ST 20. november í 1989 varð viðtikin altjóða sáttmáli um barnarættindi. Hann sigur m.a., at fólk undir 18 ára aldur er barn. Men undantøk eru. Í summum londum er lógaldurin lægri og barnaaldurin samsvarandi. Altjóða sáttmálin slóðar fyri tí, "ið gangnar barninum best". Húskið hevur størsta týdning í lívinum hjá barninum, og samfelagið hevur ábyrgd av, at altjóða sáttmálin um barnarættindi verður hildin.
Sáttmálin fekk gildi á heysti 1990, tá fleiri enn 20 lond høvdu staðfest hann. Føroya Løgting setti við kunngerð nr. 90 frá 7. oktober 1993 sáttmálan í gildi frá 11. mai 1993. Nú hava fleiri enn 140 lond [9] skrivað undir at halda tær 54 greinirnar í sáttmálanum.
Sáttmálin um barnarættindi hevur til endamáls at:
- Tryggja øll børn fyri órættvísi og útarming.
- Geva øllum børnum møguleikar at taka lut í avgerðum, ið ávirka lív teirra.
- Gera sítt til at skipa eitt rættvíst altjóðasamfelag, sum ikki bert børn, men øll mannaættin, hevur krav um.
Einføld útgáva[rætta | rætta wikitekst]
- 1. grein: Hvat er eitt barn. Allir persónar undir 18 ára aldur, ásetir landsins lóg ikki lægri lógaldur.
- 2. grein: Javnstøða og verja fyri mannamuni. Grundreglan um, at øll rættindi galda fyri øll børn uttan undantak. Tað er landsins skylda at verja børnini fyri øllum mannamuni.
- 3. grein: At tryggja áhugamálum barnanna. Tað er samfelagsins skylda at tryggja áhugamálum barnanna, tá avgerðir vera tiknar. Samfelagið hevur skyldu at gera serstakar reglur til verju fyri børnini.
- 4. grein: Útinning av endamálum sáttmálans. Samfelagið hevur skyldu at halda sáttmálan í orðum og verki.
- 5. grein: Leiðbeining av foreldrum. Foreldur eiga at verða leiðbeind soleiðis, at børnini búnast samsvarandi evnum og møguleikum teirra.
- 6. grein: Rætturin til lívið. Barnsins rættur til lívið og skylda samfelagsins at tryggja børnunum undankomu og menning.
- 7. grein: Navn og tjóðskapur. Børn hava rætt til navn og tjóðskap frá vøggustabbanum
- 8. grein: Verja av samleika. Skylda samfelagsins at verja og. um neyðugt, endurstovna barnsins grundleggjandi samleika (navn, tjóðskap og ættarbond).
- 9. grein: Verja foreldranna av barninum. Børn hava rætt at búgva hjá foreldrunum, uttan so at mett verður, at hetta samsvarar ikki tørvi barnanna. Børn hava rætt til samband við bæði foreldrini, hóast tey ikki búgva hjá teimum. Er tað av samfelagsávum, at barnið er tikið frá foreldrunum, hevur samfelagið skyldu at knýta sambandið aftur við foreldrini.
- 10. grein: At føra familjur saman. Børn og foreldur hava frítt at fara úr hvørjum landi sum helst og venda aftur til egið land at verða sameind.
- 11. grein: Barnaræning. Samfelagið hevur skyldu at forða fyri, at børn verða rænd í útlondum av foreldrum ella øðrum.
- 12. grein: Rættur at siga sína hugsan. Børn hava rætt at siga sína hugsan og krav um, at hugsan teirra verður vird.
- 13. grein: Frælsi at bera boð og fáa upplýsingar. Børn hava rætt at boða frá sínum kenslum og sjónarmiðum, tó uttan at gera seg inn á annara rættindi. Børn hava rætt at leita eftir, fáa og lata upplýsingar frá sær.
- 14. grein: Tanka-, samvitsku- og trúarfrælsi. Børn hava rætt at trúgva og tilbiðja. Samfelagið hevur skyldu at virða undirvísing í trúarlæru.
- 15. grein: Rættur at stovna feløg. Børn hava rætt at gerast limir í feløgum og vera við at stovna feløg, tó uttan at gera seg inn á annara rættindi.
- 16. grein: Verja av heimalívi. Børn hava rætt til verju fyri tilvildarligari ella ólógligari uppílegging í heimalívið.
- 17. grein: Týdningur av fjølmiðlum. Samfelagið hevur skyldu at tryggja børnunum atgongd til upplýsingar frá hóskandi nøgd av innlendis og altjóða tíðindamiðlum.
- 18. grein: Barnauppaling. Samfelagið hevur skyldu at tryggja, at barnsins foreldur ella verji hava høvuðsábyrgdina av uppalingini, og at geva vegleiðing og hjálp í hesum sambandi.
- 19. grein: Verja fyri ringari viðferð. Samfelagið hevur skyldu at verja barnið fyri allari ringari viðferð frá foreldrum ella øðrum, at fyribyrgja allari ringari viðferð og at bøta um fylgjurnar av tílíkari viðferð.
- 20. grein: Foreldraleys børn. Samfelagið hevur serliga skyldu at verja børn, sum hava mist foreldur og familju og at tryggja teimum aðra røkt og, um tað krevst, ættleiðing.
- 21. grein: Ættleiðing. Samfelagið hevur skyldu at tryggja at loyvi einans verður givið til ættleiðing, um tað er til barnsins frama.
- 22. grein: Flóttabørn. Samfelagið hevur skyldu at tryggja serstaka verju av børnum á flótti ella sum søkja um flóttastøðu og at samstarva við avvarðandi felagsskapir flóttabørnum til verju og hjálpar.
- 23. grein: Brekað børn. Brekað børn hava rætt til bestu hjálp, umsorgan og upplæring at tryggja teirra sjálvsálit og møguleikar til ríkt og virkið lív.
- 24. grein: Heilsa. Børn hava rætt til heilsu og eiga at fáa læknahjálp við serligum atliti at fyribyrgjandi heilsurøkt. Samfelagið hevur skyldu at minka um tilburðir av barnadeyða og at virka fyri, at gamlir siðir, ið kunnu skaða heilsu barnanna, verða avlagdir.
- 25. grein: Reglulig kanning av viðurskiftum hjá børnum á stovni. Samfelagið hevur skyldu til við regluligum millumbilum at kanna viðurskiftini hjá børnum, ið búgva á røktar- og viðgerðarstovnum.
- 26. grein: Almannatrygd. Børn hava rætt til almannatrygd.
- 27. grein: Lívskrøv. Børn hava rætt til hóskandi lívskrøv. Foreldrini hava høvuðsábyrgdina av, at hesi krøv verða lokin, og samfelagið hevur skyldu at hjálpa til, um tað er neyðugt.
- 28. grein: Upplæring. Børn hava rætt til upplæring, og samfelagið hevur skyldu at tryggja øllum børnum skyldubundnan og ókeypis barnaskúla við menniskjansligum agareglum.
- 29. grein: Endamálið fyri upplæringini. Samfelagið hevur skyldu at tryggja, at upplæringin virkar til at menna barnsins persónsmensku og evni, at hon fyrireikar barnið til eitt virkið vaksnamannalív, fremur virðingina fyri mannarættindum og at mennir virðingina fyri barnsins egnu mentunarligu og tjóðskaparligu virðum.
- 30. grein: Minnilutar. Børn, ið hoyra til minnilutabólkar, hava rætt til at liva samsvarandi teirra egnu mentan og átrúnaði og at tala sítt egna mál.
- 31. grein: Frítíð og hvíld. Børn hava rætt til frítíð, hvíld og spæl og at taka lut í mentarligum og skapandi virksemi.
- 32. grein: Barnaarbeiði. Samfelagið hevur skyldu at verja børn fyri arbeiðsumstøðum, ið kunnu hótta teirra heilsu, upplæring og menning. Minstialdur og trygd eiga at verða fyriskipað.
- 33. grein: Misnýtsla av rúseitri. Børn hava rætt til verju fyri misnýtslu av rúseitri og fyri at verða sett í arbeiði við framleiðslu og sølu av rúseitri.
- 34. grein: Kynslig misnýtsla. Børn hava rætt til verju fyri kynsligari misnýtslu, skøkjuvirki og medvirkan til barnaporno íroknað.
- 35. grein: Søla og rán av børnum. Samfelagið hevur skyldu til at nýta øll ráð at forða sølu av børnum og barnaráni
- 36. grein: Onnur misnýtsla av børnum. Børn hava rætt til verju fyri øllum øðrum sløgum av misnýtslu.
- 37. grein: Píning og revsing. Samfelagsins skyldur mótvegis børnum, ið eru handtikin ella sett í varðhald. Bann fyri píning, grimari ella niðrandi viðferð, revsing, deyðarevsing og lívlongum fongsli. Børn, sum sita í fongsli, hava rætt til menniskjansliga viðferð, mugu ikki sita saman við vaksnum og hava rætt til samband við familjuna.
- 38. grein: Vápnað stríð. Samfelagið hevur skyldu at halda altjóða avtalur um krígsførslu, eitt nú at tryggja at børn undir 15 ára aldur ikki taka lut í bardaga og at avmarka útskrivingn av 15-18 ára gomlum til vápnaða tænastu. Í Vápnaðum stríði hava øll børn rætt til verju og røkt.
- 39. grein: Endurbúgvandi røkt. Samfelagið hevur skyldu til at tryggja øllum børnum, ið hava verið fyri vanrøkt, píning ella misnýtslu, best møguliga viðgerð, soleiðis at tey kunnu mennast aftur sum samfelagsborgarar.
- 40. grein: Viðferð av børnum í rættinum. Børn undir ákæru hava krav um rættarhjálp og rættvísa viðferð. Samfelagið hevur skyldu til at hava serliga umsorgan fyri ungum lógbrótarum og at royna at endurbúgva teir heldur enn revsa.
- 41. grein: Barnsins frami. Landsins lógir ella altjóða reglur, ið tryggja børnum betri rættindi enn hesin sáttmálin, eiga at nýta frama, har tað er gjørligt.
- 42. grein: Almenn kunning um sáttmálan. Samfelagið hevur skyldu til at kunngera henda sáttmálan bæði fyri vaksnum og børnum.
- 43. grein: Nevnd at taka sær av barnarættindum. Skipað verður ein nevnd at taka sær av, at reglurnar í hesum sáttmála verða settar í verk og hildnar.
- 44.-54. greinir: Frágreiðingar til nevndina. Tey lond, ið hava staðfest henda sáttmálan, hava skyldu at senda nevndini frágreiðingar. Eftirlit við at sáttmálin verður hildin. Undirskrift, staðfesting, gildiskoma og onnur viðurskifti.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://edition.cnn.com/2011/WORLD/americas/06/09/cnnheroes.duron.miranda.argentina/index.html
- ↑ http://www.unicef.org/infobycountry/brazil_1920.html
- ↑ http://www.childsoldiersglobalreport.org/content/facts-and-figures-child-soldiers
- ↑ http://www.globalissues.org/article/715/today-over-22000-children-died-around-the-world
- ↑ http://www.cyc-net.org/cyc-online/cycol-0904-Homelessness.html
- ↑ http://www.womenaid.org/wcwi.htm
- ↑ http://www.unicef.no/Om+UNICEF/UNICEFs+historie
- ↑ http://fadder.euinfo.no/barnekonvensjonen/
- ↑ http://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-11&chapter=4&lang=en


text:
12. februar
12. februar er dagur 43 í árinum í gregorianska kalendaranum. 322 dagar eru eftir av árinum (323 dagar um skotár er).
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1972 - Deyvafelag Føroya stovnað.
- 1924 - Amerikanski pianisturin George Gershwin spælir fyri fyrstu ferð alment stykkið Rhapsody in Blue.
- 1929 - Trotskij flýggjar til Turkalands.
- 1947 - Franski sniðgevin Christian Dior kemur við sýningini, hann kallar "Nýtt Look".
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1892 - Jens Hendrik Djurhuus bóndi í Kollafirði (f. 1799).


text:
Iran
Iran er eitt land í Miðeystri og Asia. Høvuðsstaður er Teheran, og landið hevur umleið 75 milliónir íbúgvar.
Innihaldsyvirlit
[rætta | rætta wikitekst]
Navnið Iran er ein avleiðsla av Aryana Vaejo, sum merkir upprunin hjá ariarunum. Persar og medar vóru eftirkomarar eftir indoeuropeiska niðursetufólkinum (ariarunum). Medarnir grundaðu uml. 700 f.Kr. iransku tjóðina, sum uml. 600 f.Kr. varð lagt í oyði av Kyrosi Mikla, sum í staðin grundaði persiska ríkið, Persia. Landið kallaðis Persia heilt til 1935, tá Reza Shah endurinnførdi navnið Iran.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Aleksandur Mikli (356 f.Kr.-323 f.Kr.) gjørdi innrás í Iran (Persia) í 334 f.Kr., og tá ið hann doyði, stýrdi ein av herovastum hansara, Selevkos (358 f.Kr.–281 f.Kr.), landinum. Um 250 f.Kr. grundaði ein herovasti í Miðásia, Arsakes (?-211 f.Kr.), kongsveldið Partia í Eysturiran. Ein skyldmaður hansara, Mithridates 1. (195 f.Kr.-138 f.Kr.), tók við trúnuni í 171 f.Kr. og stýrdi í 33 ár. Hann tók nógv lond, sum Darius 1. persakongur (550 f.Kr.–486 f.Kr.) hevði tikið fyri meira enn 300 árum frammanundan. Í eini herferð fyri og aðrari eftir tók Mithradates londini ímillum Kaspiskahav og Persaflógva og heilt eystur at indiamarkinum. Hann bygdi eina hernaðarlegu við ánna Tigris tætt við býin Selevkeia, og tey vórðu løgd saman í ein bý, Ktesifon, sum gjørdist høvuðsstaður í Partia. Mithradates doyði í 138 f.Kr., men arsakiska kongsættin ráddi í stívliga 300 ár. Partia varð verandi stórveldi upp aftur longur. Grikska mentanin, sum hevði breitt seg í Iran, tá ið Aleksandur legði ríkið undir seg, doyði út, og persisk mentan, sum kyknaði upp aftur, kom í staðin.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Handilstiltøk mótvegis Iran[rætta | rætta wikitekst]
Handilstiltøkini ímóti Iran eru farin at virka av álvara í 2012, og í oktober 2012 var ófriður í miðbýnum í Teheran, har fólk mótmæltu teimum versnaðu búskaparviðurskiftunum. Tey vóru serliga misnøgd við, at virðið á landsins gjaldoyra er minkað sera nógv. Løgreglan legði uppí við táragassi, og nógv fólk vórðu tilin. Amerikanski uttanríkisráðharrin, Hillary Clinton, sigur í einari viðmerking, at tað er stýrið í Iran, sum hevur skyldina av, at landsins búskaparstøða er versnað. Hon sigur, at vil stýrið sleppa sínum kjarnorkuætlanum og samstarva við onnur lond og altjóða stovnar, verða tiltøkini ímóti landinum sett úr gildi. Iranska gjaldoyrað, rialurin, er minkaður umleið 40 prosent í virði í seinastuni, men sambært USA kemst tað ikki av handilstiltøkunum, men av skeivum búskaparpolitikki hjá stjórnini í Iran [2].
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Iranar elska fótbólt og teir forguda stjørnuspælararnar. Fótbóltur er eitt av teimu fáu økjunum í iranska samfelagnum, har bæði menn og kvinnur kunnu vísa stórar kenslur. Síðan Ayatollah Khomeini tók valdið í Iran í 1979, hava fótbóltsvøllir verið bannað økið hjá konufólki, men genturnar sníkja seg inn ílætnar sum menn, og tær venja fótbólt á tekjunum og renna aftaná fótbóltsstjørnunum, tá teir venja.
Olja og politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Tá oljukeldurnar fóru at spríkja í 1900-árunum, gjørdist Iran tætt knýtt at Vesturheiminum, serliga Bretlandi, sum fekk stóra ávirkan á iranskan búskap. Undir seinna heimsbardaga eggjaðu tey allieraðu Iran til at koma í teirra part móti Týsklandi, men av tí at Reza Shah tók undir við týskarunum, avgjørdi hann, at Iran skuldi vera uttanveltað. Tey allieraðu hersettu Iran, og Reza Shah varð sendur í eksil. Sonur hansara, Muhammad Reza Pahlavi (vanliga umrøddur Shahurin), kom í hansara stað.
Inntil 1979 var Iran eitt rættiliga frítt samfelag, har sangur og dansur vóru loyvd, og kvinnur ikki vórðu noyddar at ganga við høvuðturriklæði. Men islamiska kollveltingin hetta árið, leidd av Ayatollah Khomeini, sum millum annað gjørdi, at Shahurin varð noyddur at flýggja, viðførdi eisini, at kvinnur og gentur nú skuldu ganga við turriklæði.
Hoyrir tú tíðindi um Iran, so er tað altíð forsetin Mahmoud Ahmadinejad, ið tosar ella verður nevndur. Men veruligi leiðarin í Iran er muslimski leiðarin Seyed Ali Khamenei. Islamisk lóggáva í Iran brúkar enn almenna avrætting, steining og tú kanst fáa deyðadóm fyri ótrúskap ella homoseksualitet í Iran. Seyed Ali Khamenei er Ayatollah (ovasti) í islamiska ráðnum í Iran. Í Iran er deyðadómur fyri manndráð, ótrúskap, neyðtøku, vápnað rán, narkotikasmugling og at konvertera frá islam til aðra trúgv. Sambært Amnesty International er Iran tað landið, sum tekur lívið av flestu fólkum í heiminum, eftir Kina.
Iran hevur praktiserað sokallaðu Sharia-lóg síðani kollveltingina í 1979.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Satrapi, Marjane: Min Iranske Barndom, Forlaget Carlsen, 2005.
- Fimm hongdir eftir neyðtøku - Vikublad.fo
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


text:
Dixie Carter
Dixie Virginia Carter (fødd 25. mai 1939 í McLemoresville, Tennessee, doyði 10. apríl 2010 í Houston, Texas) var ein amerikanskur filmsleikari. Hon var best kend fyri at hava spælt við í sjónvarpsrøðini Designing Women (1986-1993). Í 2007 varð hon tilnevnd eina Emmy Award fyri sín leiklut í sjónvarpsrøðini Desperate Housewives. Hon var gift við sjónleikaranum Hal Holbrook frá 1984 til hon doyði, áðrenn tað hevði hon verið gift tvær ferðir fyrr.
Innihaldsyvirlit
Filmar[rætta | rætta wikitekst]
- 1983 Going Berserk - Angela
- 1995 Dazzle - Lydie Kilkullen
- 2001 Big Day - Carol
- 2004 Sadbury
- 2009 The Evening Sun - Ellen Meecham
Heiður[rætta | rætta wikitekst]
Privatlív[rætta | rætta wikitekst]
Í 1967 giftist hon Arthur Carter, tey fingu tvær døtur saman. Eftir at hon hevði fingið døturnar helt hon frí frá sjónleikaralívinum í 8 ár, fyri at taka sær av børnunum. Umframt tær báðar døturnar átti Arthur eisini trý onnur børn. Tey bæði fingu hjúnarskilnað í 1977. Hon giftist sama ári við sjónleikaranum George Hearn, men tað hjúnarbandið vardi bara í tvey ár, tey fingu hjúnarskilnað í 1979. Í 1984 giftist hon fyri triðju ferð, hesaferð fyri lívið, tað var við sjónleikaranum Hal Holbrook. Í 1996 útgav hon bókina Trying to Get to Heaven, har hon eitt nú greiðir frá sínum lívi við Hal Halbrock, um Designing Women, um plastiskar skurðviðgerðir. Hon er erlig í bókini og sigur m.a., at hon, eins og fleiri onnur kend, hevur nýtt vakstrarhormonið HGH (Human Growth Hormone).


text:
Germansk mál
Germansku málini eru ein grein av indo-evropeisku málfamiljuni. Størstu germansku málini eru enskt og týskt, sum eru móðurmál hjá umleið 340 og 120 miliónum fólkum ávíkavist. Onnur týdningarmikil mál umfata lágtýsk mál, herundir niðurlendskt, og skandinavisk málini danskt, norskt og svenskt
SIL-Tjóðlívsfrøðin hevur yvirlit yvir 53 ymisk germansk mál og málføri.
Teirra felags forfaðir er Felags germanskt, helst talað í miða 1. ártúsundi f.Kr. í Jarnaldarevropa. Felags germanskt og allir tess eftirkomarar eru eyðkend av fleiri serligum málfrøðiligum sereyðkennum. Mest kenda er hjáljóðabroytingin kend sum Grimms lóg. Fyrstu germansku málførini koma inn í søguna við germanskum ættbólkum, ið seta seg niður í norðara Evropa fram við markið við Rómverksa ríkið frá 2. øld.
Innihaldsyvirlit
Skrift[rætta | rætta wikitekst]
Elstu prógvini fyri germanskt koma frá nøvnum skrásett í 1. øld av Tacitus, og eina einkulta ferð í 2. øld f.Kr. á Negau-hjálminum. Umleið frá 2. øld mentu summir talarar av fyrstu germansku málførunum eldra fuþarkin. Fyrstu rúnaristirnar eru í størstan mun avmarkaðar til persónsnøvn og torfør at tulka. Gotiska málið varð skrivað við gotiska stavraðnum ment av biskupinum Ulfilas til týðing hansara av Bíbliuni í 4. øld. Seinni byrjaðu kristnir prestar, ið talaðu og lósu latín afturat sínum germanska máli, at skriva á germanskum málum við lítið broyttum latínskum stavum. Men í Skandinavia, og í londunum fyri vestan, var rúnastavraðið vanliga brúkt alla víkingaøld.
Afturat vanliga latínska stavraðnum, brúktu germansku málini ymisk serliga frámerki og eyka stavir, herundir Umlaut og ß (Eszett), Ø, Æ, Å, Ð, Ȝ, Þ (Þorn) og Ƿ, frá rúnum. Søguligt prentað týskt er ofta prentað sum gotisk skrift.
Málslig frámerki[rætta | rætta wikitekst]
Nøkur serlig eyðkenni fyri germansk mál eru:
- Javningin av indo-evropeisku tíðarskipanini til fortíð og nútíð (ella felags).
- Tannauppískoytið (/d/ ella /t/) í staðin fyri sjálvljóðarbroyting til at frámerkja tátíð.
- Hjáveran av tveimum ymiskum sløgum av sagnorðabending: veik (við tannauppískoyti) og sterk (við sjálvsjóðarbroyting).
- Nýtslan av sterkum og veikum Lýsingarorð|lýsingarorðum]].
- Hjáljóðabroytingin kend sum Grimms lóg.
- Fleiri orð við uppruna, sum er torførur at seta í samband við aðrar indo-evropeiskar málfamiljur, sum fleiri útgávur finnast av í næstan øllum germanskum málum.
- Broyting av áherðslu til rótina á stovninum.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Øll germansk mál eru hildin at koma frá einum hugsaðum frumgermanskum máli. Hetta bleiv helst til í jarnøld áðrenn Rómverska ríkið í norðara Evropa frá umleið 500 f.Kr.. Aðrar felags nýskapanir, ið skilja germanskt frá frum-indoevropeiskum, benda á eina felags søgu hjá undanfrumgermanskum talarum gjøgnum norrønu bronsuøld.
Í tíðini tá ið germanskt mál er staðfest fyrstu ferð, hevði germanskt mál býtt seg í tríggjar bólkar, vesturgermanskt, eysturgermanskt og norðurgermanskt. Hvussu sambandið hevur verið millum tey, ber illa til at staðfesta heilt neyvt frá teimum fáu rúnaristunum. Tey vóru sína millum skillig gjøgnum fólkaflytingatíðina.
lombardiska málið í 6. øld, til dømis, kann upprunaliga hava verið norður- ella eysturgermanskt, sum síðani varð gjørt vesturgermanskt eftir, at lombardarnir settust niður við Elbe. Vestari bólkurin er blivin til í rómversku jarnøld. Eystari bólkurin kann hava fingið sítt mál frá málinum í Gotlandi í 1. øld. Hetta ger Svøríki til upprunaliga heimlandið hjá Norðurgermanskum. Elsti varðveitti samanhangandi germanski teksturin er gotiska týðingin av nýggja testamenti eftir Ulfilas úr 4. øld. Gamlar niðurskriftir av vesturgermanskum eru á fornhágtýskum og anglosaksiskum í 9. øld. Norðurgermanskt er bara kent frá spjaddum rúnaristum sum frummnorrønt til tað mennist til fornnorrønt umleið 800. Longri rúnaristin eru varðveittar úr 8. og 9. øld. Longri tekstir við latínskum stavum eru varðveittir úr 12. øld (Íslendingabók), og nøkrum yrkingum so gamlar sum tíðliga í 9. øld.
Í umleið 10. øld eru málførini broytt so mikið nógv, at tey eru illa skillig sína millum. Málsliga sambandið millum noorðbúgvarnar ið settust niður í Danalóg í Onglandi við Anglosaksar setti spor í enskt mál. Hetta sambandið er mistonkt fyri at vera orsøk til samanfallið av gomlu ensku mállæruni, sum førdi til miðalenskt frá 12. øld.
Eysturgermansku málini mistu týdning frá endanum á fólkaflytingatíðini. Burgundar, Gotar og Vandálar gjørdust málsliga partur av grannum sínum umleið í 7. øld uttan krimiskt gotiskt, sum helt á til 18. øld.
Gjøgnum miðøld býttust vesturgermansku málini av oyggjamenningini av miðenskum á einari síðu, og øðrum germanska ljóðskiftinum á fastlandinum á hinari, sum førdi til hátýskt og lágtýskt við miðtýksum í miðuni.
Norðurgermansku málini vóru hinvegin enn meira sína millum skillig. Í stórum varðveittu tey førleikan at skilja hvønn annan til nýggja tíð.
Flokking[rætta | rætta wikitekst]
Legg merki til at munur millum undirfamiljur av germanskum sjáldan neyvt eru ásettar.
- Vesturgermanskt
- Hágtýskt mál
- Týskt
- Miðtýskt
- Eysturmiðtýskt
- Luksemborgskt
- Vesturmiðtýskt
- Pennsylvaniatýskt (talað av Amish og øðrum bólkum í landsynnings-Pennsylvania)
- Ovara týskt
- Alemanskt týskt mál
- Bayernskt týskt mál
- Hutteriskt týskt mál (eisini nevnt "Tirolskt")
- Miðtýskt
- Jiddiskt (við týðandi mongd av innlántum orðum úr hebraiskum og øðrum málum, og vanliga skrivað við hebraiska stavraðnum).
- Wymysojer (við týðandi ávirkan úr lágsaksiskum, niðurlendskum, pólskum and skotskum)
- Týskt
- lágtýskt
- Lágfrankiskt
- Niðurlendskt
- Afrikaans (við týðandi innflutningi av orðatilfeingi úr øðrum málum)
- Limburgiskt
- Lágsaksiskt
- Eysturlágsaksiskt
- Lágfrankiskt
- Oyggjagermanskt
- Frisiskt
- Enskt. Ovurstórur innflutningur av latínskum orðatilfeingi og mállæru, mest gjøgnum normanskt franskt. Nógv málfrøði.
- Bretskt enskt
- Norðurenskt
- Northumberland
- Durham
- Cumbrian
- Yorkshire
- Lancashire
- Merseyside
- Miðlandsenskt
- Eystur
- Derbyshire
- Nottingham
- Lincolnshire
- Leicestershire
- Vestur
- Black Country (Yam Yam)
- Birmingham (Brummie)
- Eystur
- Eysturangliskt
- Norfolkenskt
- Suðurenskt
- Ríkisenskt
- Estuary enskt
- Cockney (London)
- Somerset
- Devon
- Cornwall
- Australskt enskt
- Nýsælendskt enskt
- Skotskt enskt
- Norðuramerikanskt enskt
- Kanadiskt enskt
- Bostonenskt
- Suðuramerikanskt enskt
- Vanligt amerikanskt enskt
- Nýjorvíkskt-nýjeroyskt enskt (New York-New Jersey English)
- Kaliforniskt enskt
- Hawaiiskt enskt
- Svart amerikanskt enskt
- Liberiskt enskt
- (Onnur)
- Hibernoenskt (Írskt enskt)
- Karibiskt enskt
- Jamaikiskt enskt
- Vínlendskt enskt, nýfundnalendskt enskt
- Hong Kong-enskt
- Suðurafrikanskt enskt
- Indiskt enskt
- Singaporskt enskt
- Malaisiskt enskt
- Bretskt enskt
- Skotskt
- Oyggjaskotskt
- Norðurskotskt, herundir doriskt
- Miðskotskt
- Suðurskotskt
- Ulsterskotskt
- Býarskotskt
- Yola
- Hágtýskt mál
- Eysturgermanskt (koma frá gotiskum)
- Krimskt gotiskt (doyði út í 1800-árunum)
- Vandálskt (útdeytt)
- Burgundiskt (útdeytt)
- Lombardiskt (útdeytt)
- Norðurgermanskt (koma frá fornnorrønum):
Orðatilfeingissamanburður[rætta | rætta wikitekst]
Fleiri av orðunum niðanfyri hava skift týdning. Til tømis hevur orðið "epli" á føroyskum fingið annan týdning enn upprunin var, og nú verður nýggja føroyska orðið "súrepli" brúkt til gamla týdningin av epli. Harafturat líkist føroyska orðið "kavi" frá hinum málunum í talvuni.


text:
Pixar
Pixar (merkir mynd á sponskum) var upprunaliga ein triðingur av teldu deildina hjá Lucasfilm. Deildin samstarvaði við, víðagitnu, special effects deildina ILM (Industrial Light and Magic) hjá Lucasfilm. Serliga vóru tað filmar, sum Star Trek II: The Wrath of Khan og Young Sherlock Holmes, ið arbeitt var við.
1985 var eitt trupult ár hjá Lucasfilm. Inntøkurnar vóru minkandi og fyritøkan hjá George Lucas var trýst fíggjarliga. Steve Jobs var stovnari av Apple, men valdi at seldi sín part av Apple í 1985. Hann leitaði eftir einari nýggjari verkætlan og Jobs keypti teldudeildina hjá Lucasfilm árið eftir, í 1986. Felagið bleiv doypt Pixar. Upprunaliga var Pixar ein deild, ið framleiddi (high-end) forrit. Hesi vóru nýtt til at gera teldu animering. Tað vóru tó fleiri starvsfólk, ið droymdu um at gera animeraðar filmar. Ein teirra var John Lasseter, hann hevði leingi framleitt stuttfilmar.
Summir stuttfilmar vóru nýttir, sum partur av reklamu fyri animatiónsforritini hjá Pixar. Marknaðurin fyri hesi forrit var tó ov lítil og húsagangurin nærkaðist. Neyðugt var at vinna pening og Lasseter byrjaði, saman við samstarvsfelagar, at framleiða reklamufilmar fyri onnur feløg. Hetta eydnaðist væl og Disney sá møguleikarnar í teldugjørdum filmum. Í 1991 bílegði Disney 3 filmar, fyrsti filmur skuldi á marknaðin í 1995. Hóast eigarin Steve Jobs var trýstur fíggjarliga valdi hann at halda á fram og gera filmarnar. Hetta var ein góð avgerð. Fyrsti filmar æt Toy Story, ið legði 530.000.000 $ eftir sær.
Um ein hyggur eftir filmarnar:
- Up (2009)
- WALL·E (2008)
- Ratatouille (2007)
- Cars (2006)
- The Incredibles (2004)
- Finding Nemo (2003)
- Monsters, Inc. (2001)
- Toy Story 2 (1999)
- A Bug’s Life (1998)
- Toy Story (1995)
Hava hesir samanlagt vunnið 22 Academy Awards og meira enn 3.2 mia $ eru tæntir inn. Hetta er methøgt í filmsídnaðinum.


text:
Kasakstan
Kasakstan ella Kasakhstan er eitt lýðveldi í Asia. Landið var partur av fyrrverandi Sovjetsamveldinum til desember 1991. Kasakstan er eitt land, ið liggur mitt í Asia. Har búgva umleið 16,9 milliónir. Harav eru 63 % Kasakstanar, 23.7% russar, 2.9% uzbekar, 2.1% ukrainar, 1.4% uyghurar, 1.3% tatarar, 1.1% týskarar, 4.5% onnur fólkasløg. Millum annað komu fleiri jødar til Kasakstan undir øðrum heimsbardaga. Landið er níggjunda stórsta landi í heiminum við eini vídd á 2.724.900 km2, hvar 1,7 % er vatn. Størsti býurin eitur Almaty, har búgva 1,3 miljónir. Almaty varð høvuðsstaður til 1997. Býurin er kendur fyri sínar flottu bygningar. Høvuðsstaðurin í Kasakstan eitur Astana, hann gjørdist høvuðsstaður í 1997. Grannatjóðirnar hjá Kasakstan eru: Russland, Kina, Kirgisia (Kyrgyzstan), Usbekistan og Turkmenistan. Harumframt liggur landið við Kaspiska Havið. Nógv kenna kanska Kasakstan frá skemtifilminum Borat. Men Landið er ikki júst sum tað er lýst í filminum. Tad er eitt rættliga reint og ríkt land.


text: Kykladurnar (Grikskt mál: Kukλάδeς / Kyklades) eru ein oyggjabólkur í Grikkalandi. Oyggjarnar eru í ein landsynning frá meginøkinum. Grikska navnið Kyklades sipar til oyggjarnar sum liggja rundan um (kukλάς) heilagu oynna Delos. Tað eru umleið 220 oyggja og hólmar í oyggjabólkinum. Oyggjarnar liggja í Egearahavinum. Grikska kettuslagið Egeiska kettan, kemur upprunaliga frá Kykladunum. Kykladurnar vóru fyrr ein fyrisiting eind. Ermoupoli á oynni Syros er høvuðsstaður í Kykladunum og var fyrisitingarmiðdepil, tá Kykladurnar vóru eitt prefektorat. Oyggjarnar eru fjallatoppar av einum størri landøkið, sum er sokkin í havið, uttan tvær av oyggjunum, Santorini og Milos, sum eru av vulkanskum uppruna. Jørðin er ikki serliga fruktagóð á Kykladunum, burtursæð frá á størstu oynni Naksos. Á oyggjunum dyrka tey m.a. víndrúvur, frukt, hveiti, oljuber og tubbak. Veðurlagið er turt og milt. Um summarið er ofta vatnmangul á fleiri av oyggjunum, og vatn má tá flytast við tangaskipum til oyggjarnar. Ferðavinna spælir ein stóran leiklut á fleiri av oyggjunum. Kykladumentanin var til seint í steinøldini og tíðliga í bronsuøldini, longu áðrenn tann Minoiska mentanin blómaði mitt í bronsuøldini á Kreta.


text:
Kalmar län
Kalmar län er ein sýsla í Svøríki. Í vestri hevur Kalmar län mark við Kronobergs län, Jönköpings län, í útnyrðingi víð Östergötlands län og í suðri við Blekinge län. Kalmar län varð stovnað í 1634. Høvuðsstaðurin í Kalmar län er Kalmar.
Kalmar län hevur 233 809 íbúgvar (sep. 2013) og eina vídd við 11.171 km².
Kommunur[rætta | rætta wikitekst]
- Borgholms kommuna
- Emmaboda kommuna
- Hultsfreds kommuna
- Högsby kommuna
- Kalmar kommuna
- Mönsterås kommuna
- Mörbylånga kommuna
- Nybro kommuna
- Oskarshamns kommuna
- Torsås kommuna
- Vimmerby kommuna
- Västerviks kommuna


text:
11. oktober
11. oktober er dagur 284 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 285 um leypár er). 81 dagar eru eftir av árinum. Dagurin eitur Nikatius. Hann var grikki, sum í 2. øld boðaði evangeliið í Suðurfraklandi og stovnaði kirkjulið og saman við øðrum og bygdi kirkjur m.a. í Lyon. Hann og ein av monnum hansara, Probus, vóru tiknir av døgum av uppøstum heidningum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2010 - Poul Michelsen tók seg úr Fólkaflokkinum og gjørdist leysgangari á Føroya Løgtingi.
- 2014 - Fótbóltur A-landslið, menn, EM undankapping, dysturin varð leiktur í Windsor Park í Belfast: Norðurírland - Føroyar 0-2. Bæði málini komu í fyrra hálvleiki. Føroyar fingu brotsspark, men málmaðurin bjargaði. 18-ára gamli Brandur Olsen, sum í 2014 hevur gjørt sáttmála við FC København, varð skiftur inn, tá ið 10 minuttir vóru eftir og fekk harvið sín A-landsliðsdebut.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1766 Nólsoyar Páll, tjóðarhetja í Føroyum.


text:
Sanna Jesuskirkjan
Sanna Jesuskirkjan (á enskum: True Jesus Church) er ein óheft kirkja, sum var grundað í Beijing, Kina í 1917. Í dag eru millum 1,5 og 2,5 mió. limir í 45 londum í seks heimspørtum. Kirkjan hevur rót í hvítusunnurørsluni, sum spretti í USA í byrjanini av 1900-talinum. Kirkjan hevur sum endamál at boða gudsorðið til allar tjóðir áðrenn Jesu afturkomu.
Teir tíggju lærusetningarnir eru:
- Heilagi andin
- Dópurin
- Fótatváan
- Hin heilaga kvøldmáltíðin
- Hvílidagurin
- Jesus Kristus
- Bíblian
- Frelsa
- Kirkjan
- Afturkoman


text:
FC Suðuroy
FC Suðuroy er fótbóltsfelag í Suðuroynni, sum varð stovnað 1. januar 2010. Tað var fyrrverandi felagsliðið VB/Sumba, sum tók stig til at stovna FC Suðuroy, ætlanin var at savna øll liðini úr oynni í eitt felag, men tað eydnaðist ikki í 2010. FC Suðuroy spældi í Effodeildini (sum tá nevndist Vodafonedeildin) í 2010, men endaði sum nummar 9 og rykti tí niður í 1. deild. Teir vunnu 1. deild 2011 við 70 stigum og spældu aftur í bestu fótbóltsdeildini, Effodeildini, í 2012. Teir endaðu á niðasta plássi við 9 stigum, og spæla aftur í 1. deild í 2013.
Innihaldsyvirlit
Fótbóltshópurin hjá bestu deildini[rætta | rætta wikitekst]
Dagført 12. mai 2013
Liðini hjá FC Suðuroy[rætta | rætta wikitekst]
FC Suðuroy hevur hesi lið hjá monnum: Í 1. deild, 2. deild og 3. deild. Í kvinnudeildini hevur FC Suðuroy lið í deildini sum spælir á hálvum vølli. Harumframt hevur FC Suðuroy hesi lið í barnadeildunum: Dreingir, smádreingir, piltar, smápiltar, smágentur 12-14 ár og gentur 10-12 ár (hetta kann broytast, sí heimasíðuna hjá felagnum).
Styrk út øðrum londum[rætta | rætta wikitekst]
Tá FC Suðuroy skuldi leika í bestu deildini í 2010 leitaði felagið sær styrk úr øðrum londum. Hesir útlendingarnir vóru við í hópinum hjá FC Suðuroy í 2010: Stanislav Kuzma, málverji úr Slovenia, Obi Ikechukwu Charles, álopsleikari úr Nigeria, Mamuka Toronjadze, miðvallaleikari úr Georgia og Mustafa Adamu, verjuleikari úr Ghana. Eftir summarsteðgin var Obi Charles givin í felagnum, og avtalað varð gjørd við verjuleikaran Kasper Schultz úr Danmark. Mustafa Adamu spældi ongan dyst fyri bestu deildina hjá FC Suðuroy, og fór av landinum aftur áðrenn summarsteðgin. Í 2011 komu tveir leikarar úr Ghana at spæla við 1. deildar liðnum hjá FC Suðuroy, teir vóru David Asare og Kamil Yunus. David skoraði 20 mál fyri liðið og gjørdist nummar tvey á málskjýtta listanum hjá FC Suðuroy. Hann spælir eisini við í 2012, meðan avtalan við Kamil ikki varð endurnýggjað. Í 2011 spældu tveir danar við FC Suðuroy, Niklas Paulsen (álopsleikari) spældi við frá byrjan og fram til 13. umfar hin 18. juni. Hin danin, Jesper Fleckner, sum er verjuleikari, spældi við besta liðnum (1. deild) eftir summarsteðgin og til seinasta dystin. Stanislav Kuzma hevur verið málmaður hjá besta liðnum 2010, 2011 og 2012. Í 2012 er ein útlendskur leikari komin afturat, umframt David Asare og Stanislav Kuzma. Talan er um slovenska verjuleikaran Saša Kolman.
Høvuðs málskjúttar hjá FC Suðuroy, VB/Sumba og VB í nýggjari tíð[rætta | rætta wikitekst]
5 mans hava til nú skorað í minsta lagi 50 mál fyri besta liðið hjá FC Suðuroy, VB/Sumba ella VB í nýggjari tíð, 4 av hesum spælarunum eru givnir at spæla fótbólt á høgum støði, bert Jón Krosslá Poulsen er enn aktivur í bestu deildini av hesum 5. Næstur teimum er Dan Djurhuus, sum hevur skorað 40 mál fyri feløgini. Dan spælir enn við FC Suðuroy í Vodafonedeildini. Hesi hagtøl eru dagførd eftir 25. umfar í Vodafonedeildini 2. oktober 2010:
- Jón Krosslá Poulsen hevur skorað 59 mál til nú (22. sep. 2010)[1] [2][3] [4]
- Egill Steintórsson hevur skorað 55 mál
- Jan Allan Müller hevur skorað 53 mál
- Birgir Jørgensen hevur skorað 53 mál
- Jón Pauli Olsen hevur skorað 52 mál
- Pól Thorsteinsson hevur skorað 51 mál [5]
- Dan Djurhuus hevur skrorað 42 mál [6][7]
Fótbóltsvøllir[rætta | rætta wikitekst]
FC Suðuroy hevur í løtuni tveir fótbóltsvøllir. Besta deildin hjá monnum, Vodafonedeildin, spælir á Eiðinum í Vági. Næstbesta deildin, 2. deild, spælir heimadystir á Krossi í Sumba. Hini liðini spæla eftir tørvi antin á Eiðinum ella á Krossi. Fótbóltsvøllurin á Eiðinum í Vági er einasti fótbóltsvøllur í Suðuroynni, sum lýkur krøvini fyri at spæla í Vodafonedeildini.
Fyrrverandi leikarar[rætta | rætta wikitekst]
Her verða nevndir nakrir av fyrrverandi leikarunum frá nýggjari tíð, eisini frá tíðini, tá felagið bar navnið VB og VB/Sumba. Summir av hesum spælarunum eru enn aktivir í lægri deildum, t.d. 2. deild hjá FC Suðuroy.
- Pól Thorsteinsson
- Símun Samuelsen
- Heini Vatnsdal
- Jóannes Jakobsen
- Krzysztof Popczyński
- Mamuka Toronjadze
- Jan Allan Müller
- Dan Djurhuus
- Bjarni Johansen
- Jón Pauli Olsen
- Egill Steintórsson
- Rúni Nolsøe
- Henning Joensen
- Martin Tausen
- Obi Ikechukwu Charles
- Evrard Blé
- Milan Kuljić
- Kasper Schultz
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Sportal.fo Grein um nýggja málverjan.
- Kringvarp.fo VB/Sumba verður til FC Suðuroy
- Kringvarp.fo Grein um nýggja búmerki.
- Sudurras.fo Grein um útlendskir leikarar í FC Suðuroy.
- Dimmalætting, Fótfimi 2010, 19. mars 2010, síða 29.
- Suðurrás, Jón Krosslá Poulsen millum fimm bestu málskjúttarnir.
- Sportal.fo
Útvortis ávísingar[rætta | rætta wikitekst]
- Heimasíðan hjá FC Suðuroy.
- FC Suðuroy á Facebook.
- Sportal.fo, filmsklipp, brot úr dystinum millum NSÍ og FC Suðuroy 12. juni 2010. Úrslitið varð 2-1 til NSÍ.
- Flickriver.com, myndir frá Flickr, sum hava frámerki "FC Suðuroy".
B36 | TB | EB/Streymur | HB | ÍF | KÍ | NSÍ | Víkingur | 07 Vestur | AB |
B68 | FC Suðuroy | B71 | EB/Streymur II | HB II | Skála | Víkingur II KÍ II | TB II | B36 II |
Hoyvík/Giza | NSÍ II | B68 II | AB II | FC Suðuroy II | ÍF II | Undrið FF MB | KÍ III | Skála II |
Royn |


text:
Abkasia
Abkasia (abkasiskt: AҧcHы, Aṗsny; georgiskt mál: აფხაზეთი, Apchazeti; russiskt mál: Aбxaзия, Abchazija) er eitt landaøki í vestara Kaukasus millum Stóra Kaukasus í norði og Svartahavið í suðri.
Politiska støðan hjá landinum er umstrídd. Stórur meiriluti av heimsins londum viðurkenna Abkasia sum eitt sjálvstýrandi lýðveldi í Georgia. Síðan hin 26. august 2008 hevur Russland tó viðurkent landið sum sjálvstøðugt ríki, tað sama hava hesi lond eisini gjørt: Nicaragua,[1], Venezuela.[2] og Nauru[3] Abkasia er de facto sjálvstøðugt frá Georgia, eftirsum fyrrverandi stjórnin er í eksil í Georgia og ikki fær stýrt Abkasia. Abkasia fevnir um eina vídd á 8 665 km² og hevur umleið 178 000 íbúgvar sambært georgiskum fólkateljingum í 2005. Høvuðsstaðurin er Suchumi (tann georgiska lutalýðveldisstjórnin hevði fyrr sína basu í Tjchalta meðan separatiststjórnin stýrdi Suchumi). Abkasia hevur mark móti norði og útnyrðingi til Karatjaja-Tjerkessia og Krasnodar kraj í Russlandi og í eystri til tann georgiska landslutin Megrelia-Ovara Svanetia. Almenn mál eru abkasiskt og georgiskt sambært tí sjálvstýrandi georgisku lutalýðveldinum, men abkasiskt og russikt sambært tí separatisiska lýðveldinum.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fornaldarsøga[rætta | rætta wikitekst]
Frá 800- til 500-talinum á.Kr. var tað sum nú er Abkasia ein partur av tí forna georgiska ríkinum Kolkis. Í fornøldini stovnaðu grikskir handilsmenn havnir við Svartahavsstrondina, har ein teirra, Dioskurias, seinni mentist til dagsins Suchumi. Romverjaríkið vann Kolkis frá Mithridates VI Eupator av Pontos undir fyrstu øld e.Kr. og hersetti býin til 300-talið,tá ið økið í ávísan mun fekk sjálvstøðu, sjálvt um tað var innan áhugamálini hjá Bysantinska ríkið.
Ein metropolittur, tvs. kirkjuligur leiðari, av Pitius (Pitsunda) luttók í kyrkjufundinum í Nicaea (dagsins Iznik) ár 325, men Abkasia gjørdist ikki kristið í síni heild fyrr enn í 6. øld, av Justinianus I keisara. Abkasia gjørdist eitt sjálvstýrandi fúrstadømi í Bysans í 600-talinum og helt fram við tí til 780-árini, tá Kongadømið Abkasia varð sett á stovn. Ár 1001 sameindi kongurin Bagrat III Abkasia og Georgia í eitt sameint georgiskt kongsríki. Í 1570-árunum var hetta økið hertikið av Osmanska ríkinum, og undir tí stýrinum vóru tað mong, ið skiftu trúgv til islam. Osmanarnir stovnaðu eitt sjálvstýrandi fúrstadømi í Abkasia undir Sjervasjidzeríkinum.
Fyrisitingarligar eindir[rætta | rætta wikitekst]
Tað sjálvstýrandi georgiska lutalýðveldi hevur de jure somu seks rajon'ir (landslutir) sum Abkasiska Sovjetlýðveldið, og eitur tað sama sum fyrisitingarligu høvuðsbýirnir:
- Gagra (Gagra)
- Gali (Gali)
- Gudauta (Gudauta)
- Gulripsj (Gulripsj)
- Otjamtjira (Otjamtjira)
- Suchumi (Suchumi)
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Skrivaðar Abkhasiskar bókmentir eru rættiliga nýggjar, frá byrjanini av 20. øld. Men, Abkasiskt eigur lut í Nart søgnunum, sum er ein røð av søgum um mytiskar hetjur, saman við øðrum kaukasiskum fólkasløgum. Tað abkasiska alfabetið var stovnað í 18. øld. Tað fyrsta tíðindablaði á abkasiskum, sum nevndist Abkasia, var ritsjtórnað av Dmitry Gulia, og varð fyrstu ferð prentað í 1917. Kendastu abkasisku rithøvundarnir eru Fazil Iskander, sum skrivaði mest á russikum máli og skaldið Bagrat Shinkuba. Fótbóltur er best umtókti ítróttur í Abkasia. Aðrar vælumtóktar ítróttagreinar eru kurvabóltur, boksing og vrestling. Abkasia hevur sína egnu fótbóltsdeild á amatørstøði síðan 1994. Deildin er ikki við í nakrari altjóða fótbóltssambandi.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
Nýggja Athos (Novyy Afon) ortodokst klostur
-
-
-
-
-
-
-


text:
Føroya Pro Vita
Føroya Pro Vita er ein felagsskapur, stovnaður 12. juni 1992, ið arbeiðir fyri at verja rættindini hjá barninum í móðurlívi - ella við øðrum orðum: ímóti fosturtøku. Pro vita er latín og merkir fyri lív, og hetta sipar til endamál felagsins. Felagsskapurin byggir á kristiligt grundstøði og menniskjasýni, men er ikki knýttur at nakrari ávísari samkomu.
Grundarlagið undir Pro Vita rørsluni er Lejeune yvirlýsingin, ið er orðað av franska ættarbregðisgranskaranum Jerome Lejeune frá París.


text:
23. november
23. november er dagur 327 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 328 um skotár er). 38 eru dagar eftir av árinum. Dagurin kallast bæði Veðurlambsmessa og Klæmintsmessa og verður roknaður sum 1. vetrardagur.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1889 - Fyrsta jukeboks verður sett upp á eini ølstovu í San Francisco, Kalifornia í USA.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1859 - Billy The Kid, amerikanskur brotsmaður (deyður 1881)
- 1887 - Boris Karloff, enskur sjónleikari (deyður 1969)
- 1888 - Harpo Marx, amerikanskur skemtari og sjónleikari (deyður 1964)
- 1966 - Jeppe Kaas, danskur sjónleikari


text:
El-arbeiði
Vit hava drúgvar royndir við el-arbeiði á bæði sjógvi og landi.
Vit bæði selja og íseta nautiska útgerð, til skip og bátar.
Eisini hava vit royndir við eldsløkkiskipanum, til skip og bátar.
Beinir Joensen er løggildur av:
- Sev til el arbeiði á landi
- Skipaeftirlitinum til isolatiónsmátingar
- Skipaeftirlitinum til eldsløkkiskipanir í skipum
- Skipaeftirlitinum til eftirlit við GMDSS radioútgerð umborð á smærri vinnuførum undir 15m
Vilja tygum vita meira, eru tygum vælkomin at seta tygum í samband við okkum, við at ringja á +298 58 86 99, ella við at skriva til beinir@bstokni.fo


text:
Pætur Mikli
Pætur Mikli (30. mai 1672 - 8. februar 1725) stýrdi Russlandi saman við hálvbeiggja sínum Ivani 5. (1682-96) og stýrdi síðan einsamallur til 1725. Hann setti sær fyri at gera avbyrgda og afturútsiglda landið til eitt stórveldið í Evropa. Á ferð í Vesturevropa, sum vardi í 18 mánaðir (1697-98), fekk hann sær vitan um alskyns viðurskifti. Heimafturkomin nýtti hann vitanina sum fyrimynd fyri at broyta almennar russiskar stovnar og siðir. Hann setti í gildi nýggjar stýrisskipanir, stuðlaði útbúgving, umskipaði kirkjuna, og tá ið embætismenn vórðu fluttir upp í starvi, var nú oftari hugt eftir dugnaskapi enn eftir ættarviðurskiftum. Hann sendi ungar russar til Vesturevropa at nema sær kunnleika um herlist, herflota og ídna, og hann bygdi upp ein yrkisher við 300 000 monnum og læt skipa landsins fyrsta herflota. Pætur kríggjaðist við Svøríki (1700-21) og vann sigur, og tá lá leiðin opin til Eystarasalt. Í 1703 grundaði hann St. Pætursborg innast í Finnlandsvík í Eystarasalti. Í 1712 gjørdi hann býin til høvuðsstað í ríkinum, og í 1721 útnevndi hann seg til zar í øllum Russlandi.
Pætur var meira enn 2 m høgur og av allar sterkastu monnum bæði til liksams og sálar. Hann var arbeiðssamur og viljasterkur, men kundi eisini vera ógvuliga harðrendur. Tey, sum vágaðu sær at seta seg upp ímóti honum, fingu ikki náði, enntá ikki hansara egni sonur var eirdur. Pætur var áhugaður í øllum arbeiði og íðin at gera alt sjálvur og lærdi seg tí at smíða skip, at væla um klokkur, at seyma skógvar, at skera út, at taka út tenn og skotvápnasmíð.


text:
Føroyskur matur
Føroyskur matur er fyri tað mesta matur av djórum. Fiskurin hevði nógv at týða og ikki minst seiðurin. Veðurlagið í Føroyum hevur gjørt, at grønmeti, korn, v.m. ikki hevur vaksið so væl, og tí hevur hetta havt minni týdning. Eplini gjørdust ikki fastur táttur í dagliga kostinum fyrr enn í 19. øld, og røtur vóru tí leingi einasta grønmeti, sum tey kókaðu aftur við døgurða. Árstíðirnar settu eisini dám á matsiðirnar. Fiskur fekst meira ella minni alt árið, men mest um várið, tá fiskurin umframt livur eisini hevði rogn. Við várróðrinum kom tíðin, tá tey fingu fekst. Kýrnar kálvaðu vanliga um várið, og um summarið var mjólkin mest. Fuglaveiða og ræning hoyrdu eisini summarin til, og eftir ólavsøku kundi farast í veltuna eftir nýggjum eplum. Til hoyberagildið kundu bøndurnir taka okkurt lamb, men ikki fyrr enn eftir mikkjalsmessu kom tann rættiligi skurðurin fyri. Um veturin var mest sum bert hin saltaði og turri maturin at taka til. Legði ein grind beinini um veturin, kom tað ógvuliga væl við, og jólagrind var tiltikin.
Tá tann tíðin var, ótu tey feskt, og annars turkaðu og saltaðu tey væl niðurfyri til teir svangligu mánaðirnar av árinum. Frá gamlari tíð hava einastu mátarnir at goyma mat verið at salta ella turka. At roykja hevur ongantíð verið vanligt í Føroyum. Salt var leingi trotvøra, og tí var turkingin tann vanligasti mátin at goyma mat uppá. Bæði grind, fiskur, kjøt og fuglur vórðu turkað. Turkað varð úti og í hjalli. Tvøst, fiskur og fuglur vórðu vanliga hongd á seiðatrø, sum hingu undir sethúsum og hjøllum, men seyðakjøt varð turkað inn í hjallinum. Tá maturin var vorðin turrur, varð hann goymdur inn í hjallinum. Serliga væl varð farið um, tá ið kjøt varð hongt upp til at turka, og ikki minst, tá ið talan var um feitiseyð. Kjøtið fekk vanliga nakrar dagar inni í roykstovuni, áðrenn tað varð hongt út í hjallin. Tað skal sigast, at kjøt tá eins og í dag var eitt tað besta, sum sett varð á borðið. Tað hevði nógv at siga fyri smakkin á tí turkaða, hvussu veðrið lagaði seg um heystið. Turkingin kann býtast í trý stig - 1) visnað, 2) ræst og 3) turt. Her er talan um royk, útsjónd og smakk. Tað, sum rópt verður visnað, kemur eftir fáum døgum, væl skjótari fyri fisk enn fyri grind, vanliga verður orðið visnað ikki nýtt um kjøt. Visnað verður mest sagt um fisk, men tó eisini um tvøst, gás og havhest. Skiftið til ræst hendur spakuliga, men kemur kuldi knappiliga í luftina, kann tað hava við sær, at tað upphongda loypur mest sum tað ræsta stigið um og fær tí ikki tann rætta smakkin. Verður hin vegin ov heitt í veðrinum, tá hongt er upp, verður tað upphongda ov mikið ræst og gerst herskið. Kjøt er vanliga turt til jóla, men her veldst sjálvandi um, hvussu tjúkk stykkini eru, og tjógvini verða seinast turr. Skjótast tornar fiskur, fuglur og tvøst torna vanliga skjótari enn kjøt.
Seyðurin í Føroyum hevur verið flettur soleiðis, at sum mest fekst burtur úr bæði kjøti og avroðum. Krovini vórðu skivað og hongd upp at turka og ræsa. Ikki varð etið nógv av feskum kjøti, tí nóg mikið var til av avroðum, sum eisini skuldu etast. Teimum gomlu dámdi best at hava eitt ársspring niðurfyri av kjøti. Skerpikjøt var fyrr eins og nú nógv umhildið. Sagt verður, at tann, sum hevur kjøtvit, kann næstan av smakkinum gera av, hvaðani seyðurin er, og hvussu krovið hevur hingið, so nógv hevur hagin og kjøtterrin ella viðringin at siga. Ræst kjøt var besta bót til súpan, og vanliga kókaðu tey súpan av ryggjarstykkjunum, tjógv og bøgir vórðu turkað. Summir bøndur ræstu sær eitt heilt krov av eini avdeyðaær til at hava til bót. Blóðið varð fyri ein part doytt og turkað, men meginparturin varð gjørdur til blóðpylsu ella blóðmør. Tálg, mjøl og krydd varð latið í blóðið, og tað varð elt til deiggj og koyrt í indrini. At koyra rosinur og sukur í blóðpylsu er nýggjari fyribrigdi. Nógv varð etið av blóðpylsu, og ikki var óvanligt at eta blóðpylsu og tálgarlivur saman. Blóðpylsan varð hongd upp í hjallinum. Indrini kundu við hvørt vera loðin, men tey vóru kortini etandi. Nakað av blóðinum varð gjørt til blóðpannukøkur, deiggið var nakað sum til blóðpylsu, kanska eitt sindur tynri.


text:
Jákup hin Rættvísi
Jákup hin Rættvísi stundum "Jákup, Jesu bróðir" ella "Jákup, bróður Harrans", deyður uml. ár 62 e.Kr. (samb. Josephusi og Jerome) ella ár 69 e.Kr. (samb. Hegesippusi, Clementi av Alexandria og Eusebiusi av Cæsarea). Jákup var sambært Markus 6,3 og Matteus 13,55 í Nýggja Testamenti eitt av Jesu holdsligu systkjum.
- Er hetta ikki træsmiðurin, sonur Mariu, og bróðir Jákups og Jósesar og Judasar og Símunar? Og eru ikki systrar hansara her hjá okkum!« Og tey tóku sær ilt av honum. (Markus 6,3)
Innihaldsyvirlit
Hin Rættvísi[rætta | rætta wikitekst]
Jákup var ein frómur jødi, og hann varð sagdur at vera heilagur frá móðurlívi; "hann drakk ikki vín og át ikki kjøt. Hann rakaði sær ongantíð, eiheldur hann salvaði seg við olju, ella vaskaði sær í hitaðum vatni. Einans honum varð loyvt at fara inn í tað allarheilagsta tí hann varð ikki íklæddur ullint men línklæði; hann var vanur at fara einsamallur í templið, og sást ofta liggjandi á knøum í bøn fyri fólkið, so hansara knø vórðu hørð eins og á kameli. Vegna henda rættvísa levnað varð hann róptur "Hin Rættvísi"." (Hegesippus (100-180 CE))
Umvending[rætta | rætta wikitekst]
Jákup kom ikki til trúgv á Jesu læru fyrr enn Jesus var krossfestur og upprisin frá deyðum. Eftir umvendingina gjørdist Jákup ein av leiðarunum í frumsamkomuni í Jerusalem (Apostlasøgan 15,13) og í Galatabrævinum 1,19 lýsir Paulus hann sum ein apostul.
Jákup verður eisini settur í samband við semjuna ið kom í lag á apostlafundinum umleið ár 50, viðvíkjandi reglunum ið heidningar skulu fylgja, tá teir venda um til kristindómin; at teir skulu umganga kjøt frá offurdjórum, hordóm og blóð, hetta í minsta lagi, fyri at vera í tráð við siðbundnu jødisku reinleikalógirnar.
Men viðvíkjandi teimum heidningunum, sum hava tikið við trúgv, hava vit sent bræv og gjørt av, at teir ikki skulu halda nakað tílíkt, men at teir bert skulu vara seg fyri skurðgudaofri og blóði og tí kvalda og hordómi (Apostlasøgan 21,25)
Pínslarvátsdeyði[rætta | rætta wikitekst]
Hegesippus (100-180 CE) sigur víðari:
"Teir skriftlærdu og farisæarnir ið óttaðust at alt fólkið fór at taka við trúgv á Jesus, bóðu Jákup um at fara upp á tempulsvongin og tala til fólkið ið var samlað har í samband við páskirnar, og yvirtala tey um ikki at taka við vranglæru. Hartil svaraði Jákup: 'Hví spyrja tit meg um Jesus Menniskjusonin? Hann situr á himni við høgru hond hins alvalda, og skal koma aftur í skýnum.' Og tá nógv róptu 'Hosannah sonur Dávids' kastaðu teir skriflærdu og farisæarnir hann oman av templinum og steinaðu hann. Áðrenn hann doyði segði Jákup: 'Harri, Gud, Faðir, fyrigev teimum, tí tey vita ikki hvat tey gera'. Tá rópti ein av rechabitunum: 'Steðgið! Hvat gera tit? Hin rættvísi biður fyri tykkum'. Tá tók ein úr mannamúgvuni, ein tóvari, ein lurk ið hann nýtti at sláa klæði við og slerdi hin rættvísa í høvdið. Soleiðis leið hann pínslarvátsdeyðan. Tey gróvu hann á staðnum við templið, har minnisvarði hansara enn stendur."
Sum tann einasti persónurin í Nýggja Testamenti verður Jákup eisini umrøddur av einum samtíðar ikki-kristnum høvundi, Josephus, ið sigur at Jákup uml. ár 62 e.kr. varð dømdur av høvuðsprestinum Anan ben Anan (Ananus ben Ananus, Hannas ben Hannas) og síðani steinaður til deyðis.
Sí eisini: Jákup, sonur Sebedeusar og Jákup, sonur Alfeusar


text:
Vísindavøka 2014
Aftur í ár luttóku lærarar og næmingar frá náttúrubreytuni á Vísindavøkuni, sum var tann 26/9. Hetta er blivin ein fastur táttur og básurin er sera væl umtóktur. Stór og smá fingu loyvi at royna og síggja ymiskt, ið kann kveikja áhugan fyri náttúruvísind, so sum at smakka ymiskt søltir, farvuskift av ymiskum slag, flammufarvur hjá metallum, citrónur, sveimandi sápubløðrur og tann stuttliga eginleikan hjá majsmjøli/vatn o.a. Tó vóru tað tær brennandi sápubløðrurnar, ið fingu mest uppmerksemi.
Síggja videobrot...
Tey ið mannaðu básin vóru hesi:
Lærarar: Brynjálvur, Jákup, Christina og Henriette.
Næmingar: Torkil, Janus, Maria, Andrea, Mækir og Gunnar.
14e vann kappingina at gera flokssáttmála
Foreldrakvøld hjá 1. flokkunum
Náttúrubreytin mánakvøldið tann 22. september kl. 19.00.
Meldið til her.
Hugbreytin hóskvøldið tann 25. september kl. 19.00.
Meldið til her.
Felagstími um skotsku fólkaatkvøðuna um loysing
Tann 18. septembur var felagstiltak í samkomuhøll skúlans, sum næmingar og samfelagslærarar skipaðu fyri. Sum vera man sluppu ikki allir næmingar skúlans við, og flestu luttakarar hava samfelagsfrøði á A -stigi.
Ítróttardagur 5. september
So eru úrslitini frá ítróttardegnum almenn:
Vinnararnir gjørdust:
Nummar 1: 13z
Nummar 2: 13ø
Nummar 3: 12e, 12x, 12z og 14u
Vinningarnir eru ávikavist kr. 1500,-, kr. 500,- og kr. 250,-.
Vit ynskja flokkunum hjartaliga til lukku við úrslitinum.
Næmingaráðs- og samstarvsnevndarval
Vil tú hava ávírkan?
Mikudagin 3/9 verður val til næmingaráð og samstarvsnevnd skúlans.
Í hesum sambandi verða fleiri uppstillingarfundir mánadagin 1/9.
Næmingar á breytum skúlans møta í samkomuhøllini:
Kl. 10.00-10.30: 1. fyr./hug. og nátt.
Kl. 10.30-11.00: 2. hug/nátt.
Kl. 11.00-11.30: 2. fyr. og 3. s.
Innleiðsludagar í Hoydølum
Nú er skúlin av røttum komin í gongd, og teir 13 fyrstuflokkarnir hava havt 3 innleiðsludagar: ein hugvísundadag, ein náttúruvísundadag og ein “kreativan” dag.
Flokkarnir skuldu náttúruvísindadagin royna seg í einari hólmgongu móti hvørjum øðrum. Fyri at vinna sær útgerð til hólmgonguna, fóru flokkarnir á eina riddaraferð í náttúruvísindaheiminum, har tey skuldu loysa alskyns náttúruvísindagátur og trupulleikar. Tað var mykil tysjan á marknaðarplássinum, har náttúruvísinda serkøn bjóðaðu riddarum av. Tað eydnaðist tó øllum flokkum at gera seg út til hómgonguna, og 14q mátti berjast í 4 hólmgongum áðrenn tey høvdu bæst øllum mótstøðuflokkum. Ein virðiligur vinnari!
Kreativa uppgávan á kreativa degnum var av heldur serligum slag. Næmingarnir skuldu fáa sum mest burtur úr kvæðinum um Ólavur Riddararós, við denti á dans, rørslur, tónleik og myndlist. Tað vóru sera ymiskar framførslur , í tulkingum av dramanum, og eisini upplivdu vit vreingingar og umskrivingar. Tá dustið av holmgonguni hevði lagt seg, var tað ein flokkur sum stóð eftir, og tað var 14q.
Evnið fyri hugvísundadagin var eisini ævintýr. Hendan dagin var nógv á skránni. Bjørg Clementsen, pisa 2014, hevði góð ráð til næmingarnar, Eydna Skaale helt fyrilestur um retorikk, Súsanna Tórgarð bar fram ævintýr, Randi Kúrberg greiddi frá um ævintýr og næmingarnir royndu seg við sangi, spæli, Ólavi riddararós og ævintýrskriving.
GREASE - The Musical
Sangleikurin ”GREASE” verður frumframsýndur í Norðurlandahúsinum 7. novembur 2014.
Fyri tveimum árum síðani var føroyski sangleikurin Audition á skránni. Hetta var ein serføroysk uppseting; bæði tónleikur, sangtekstur og drama høvdu føroyskan uppruna. Hesuferð verður ein sera navnframur sangleikur á skránni. Í november mánað í ár fara næmingar úr miðnámsskúlunum at framføra sangleikin GREASE í Norðurlandahúsinum.
Sangleikurin GREASE, sum teir báðir Jim Jacobs og Warren Casey skrivaðu, var frumframførdur í Chicago í 1971. Leikurin bleiv heimskendur í sambandið við filmin av sama navni í 1978, við leikarunum John Travolta og Olivia Newton-John. Navnið Grease vísir til serstaka arbeiðara-ungdómsmentan í USA í 50´unum – fólkini nevndu seg ”greasers”. Leikurin lýsir 10 tannáringar í hesi mentan, teirra lív og baks við torskildan kærleika. Tónleikurin og sangirnir royna at endurskapa ljóðið av 50´unum í USA, sum eisini óivað hevur ljómað í Føroyum.
Ein av grundarsteinunum undir sangleikunum hevur verið Rútmiska kórið í Hoydølum. Fyrireikarar av verkætlanini eru eisini Tekniski skúlin í Tórshavn, Føroya Handilsskúli, Tórshavnar Musikkskúli og Føroya Studentaskúli og HF-skeið.
Leikrøð: SKEYK (1997), GODSPELL (2002), JÓSEF (2004), FAME (2006), HAIR (2008), JESUS CHRIST SUPERSTAR (2010), AUDITIÓN (2012).
Skúlaársendin 2014
Próvtøkurnar eru nú lidnar. Seinasti ársroyndardagur er mikudagin 25. juni.
Próvtøkuhandanin verður í Hoyvíkshøllini hósdagin 26. juni kl. 13.00. Eftir handanina bjóðar skúlin ein drekkamunn niðri í Hoydølum, meðan floksmyndirnar verða tiknar.
Pisurnar skipa fyri pisufundi í viðarlundini kl. 18.00
Skúlin ynskir øllum pisum hjartaliga tillukku og góða summarferiu.
Øll støðu-, árs- og royndarmet verða at síggja á intraneti skúlans hósdagin 26. juni kl. 11.30.
Skúlin takkar næmingum og avvarðandi í 1. og 2. flokkunum fyri gott samstarv farna skúlaár, og ynskir tykkum góða summarferiu. Vit síggjast aftur mánadagin 18. august.
Rektarin
Hugnaløta í Hoydølum aftaná prógvhandanina.
Tímatalvur 2014/2015
Tímatalvurnar til komandi skúlaár eru at síggja her. Gevið gætur, at broytingar kunnu koma fyri.
Fyrsta pisan 2014
Ársins fyrsta pisa í Hoydølum varð klakt í dag. Tað er Helena Allansdóttir Davidsen.
Vit ynskja Helenu tillukku og góðan byrð framyvir.
LÝSING: Lærarastørv í Hoydølum skúlaárið 2014-2015
Sí starvslýsingina her.
Eisini søkja vit eftir orðblindnislærarum. Sí starvslýsingina her.
Fríggjadagin 28. mars. Í farnu viku fingu vit ársins fyrstu várstrálir eftir langan og drúgvan vetur við skriði og stormi av landsynningi og nógvum avfalli. Dalurin tóktist lata seg úr sínum vetrarbúna og anda djúpt inn ta føgru, kláru várluftina. Fríggjadagin vóru hesar myndirnar tiknar av næmingum og lærarum, ið ikki vildu sita inni í góðveðrinum, men nutu veðrið og løtuna við at flyta undirvísingina útum.
Stórt tiltak á Hálsi
Upptøka aftur í ár til nýggjan serflokk fyri næmingar innan autismuøkið
Møguleiki er aftur í ár at søkja inn á serflokk innan autismuøkið. Serflokkurin verður settur á stovn annaðhvørt í Tórshavn ella á Kambsdali treytað av staðbundna tørvinum. Næmingar til henda flokk søkja um upptøku á vanliga umsóknarblaðnum, sum liggur á heimasíðu skúlans og á heimasíðuni hjá Mentamálaráðnum. Serstakur teigur í umsóknarblaðnum er tilskilaður serflokkin.
Møguleiki er fyri, at skúlatilboðið verður samskipað við eitt bú- og frítíðartilboð, og tí verður heitt á umsøkjarar um at tilskila í umsóknarblaðnum, um tey er áhugað í hesum.
Tey, ið ynskja nærri kunning um henda komandi flokkin, eru vælkomin at venda sær til skúlan.
Umsóknarfreist og umsóknarbløð til skúlaárið 2014-2015
Umsóknarfreistin at søkja inn á Føroya Studentaskúla og HF-skeið er 15. mars 2014. Oyðiblað og vegleiðing eru á leinkjuni niðanfyri:
Umsóknarblað til miðnámsskúlarnar


text:
Kalmarsamveldið
Kalmarsamveldið (Danskt/Norskt/Svenskt: Kalmarunionen)
Tann hendingin, sum fór fram í svenska býnum Kalmar um miðjan juni 1397, hevði drúgvar fyritreytir í norðurlendskari søgu og norðurlendskum politikki – í øllum trimum ríkjunum.
Tá ið Hákun 6. Magnusson av Noregi í 1355 gjørdist myndugur, var Noregs ríki ikki tað, tað einaferð hevði verið. Svenskir aðalsmenn, ofta giftir inn í norskar stórættir, og danskir kirkjumenn mannaðu nú ríkisráðið. Noreg og Svøríki komu aftur undir sama kong, beint ímóti einum sáttmála frá 1343. Svenskir stórmenn settu Eirik Magnusson frá sum kong, og í 1362 varð Hákun 6. av Noregi valdur til kong av Svøríki eisini. Tey politisku viðurskiftini í Svøríki vóru ógvuliga ótrygg. Saman við teimum týsku hansastøðunum høvdu sviar verið í kríggi móti danska konginum Valdemar Atterdag, men fóru so knappliga í part við danakongi móti týskarunum.
Kalmar-fundurin hevði eisini eina persónliga bakgrund. Ein partur av friðinum millum Valdemar kong og teir svensku stórmenninar var, at Valdemar í 1363 læt 10 ára gomlu dóttur sína Margretu giftast við Hákuni 6., sum var 23 ára gamal. Við hesum politiska hjúnalag vónaði Valdemar kongur at fáa í lag eina samgongu móti týskarunum, sum, tá ið hann tók við sum kongur, áttu tað mesta av Danmark sum veð. Men stutt eftir var Hákun 6. settur frá sum kongur í Svøríki, og ein týskur maður, Albrecht av Mecklenburg, varð tikin til kong.
Hákun 6. átti ein son í hjúnalagnum við Margretu Valdimarsdóttur. Hann æt Ólavur Hákunarson. Í 1376 bar Margreta so í bandi, at hann arvaði Danmarkar ríki eftir abba sín Valdemar, sum var deyður árið fyri. Tá ið faðir hansara Hákun 6. doyði í Oslo í 1380, 40 ára gamal, arvaði hin 10 ára gamli junkarin Ólavur Noregs ríki aftur-at – við øllum skattlondunum fyri vestan: Orknoyum, Hetlandi, Føroyum, Íslandi og Grønlandi. Móðir hansara sat einkja 27 ára gomul.
Men Ólavur Hákunarson doyði longu í 1387, 17 ára gamal. Eftir arvareglunum skuldi tá sonur Albrecht av Mecklenburg og sonur eldru systur Margretu havt arvað krúnuna. Harvið hevði valdstøða Margretu verið burtur. Men hon stóð nú so sterk, at bæði verðsligir og kirkjuligir harrar, fyrst í Danmark og síðan í Noregi, valdu hana til  >. Til arving eftir seg, sum í grundini ikki var drotning uttan tað, at hon hevði verið gift við einum norskum kongi, setti hon systursonin Eirik av Pommern, sum eftir fornum siði varð tikin til kong á Oyrartingi í Noregi í 1389. Tvey ár seinni fekk Margreta Svøríki afturat, tá ið sviar settu Albrecht frá og buðu henni valdið. Veturin 1395-1396 varð Eirikur valdur til kong á teimum donsku landstingunum, og sama summarið tóku sviar hann til kong á stórmannafundi í Uppsala. Eirikur av Pommern ráddi tá yvir trimum ríkjum.
Tá ið Eirikur varð myndugur í 1397, stevndi Margreta umboðsmonnum fyri ríkisráðini í øllum trimum ríkjunum til fundar í svenska býnum Kalmar til krýningarhátíðarhald. Í tí sambandi varð hitt sonevnda Kalmarsamveldið til.
Tey trý norðurlendsku ríkini skuldu hava felags kong. Eitt pergamentsbræv váttar hesa avgerð. Brævið ber innsiglini hjá 67 norðurlendskum aðalsmonnum. Frá hesum fundi er eisini eitt annað skjal, tað sonevnda samveldisbrævið, skrivað á pappír og við bara 10 stórmannainnsiglum, sum ikki hanga undir skjalinum, sum diplomatariskur siður var, men eru trýst inn á pappírið. Hetta er fyrsta almenna skjal í Norðurlondum, sum er skrivað á pappír. Eftir innihaldinum at døma er tað ein stevnuskrá fyri eitt samveldi: ríkini skuldu hava felags kong, felags uttanríkispolitikk og halda frið sínámillum, men annars stýrast eftir egnum lógum.
Millum søgumenn hevur verið nógv kjak um hetta skjal; men í dag verður yvirhøvur hildið, at talan er um eitt frumrit (og tí er tað skrivað á pappír) til ein samveldissáttmála, soleiðis sum umboðsmennininir fyri ríkisráðini vildu hava hann, og sum gav teimum tað veruliga valdið í ríkjunum, hóast tey høvdu kong í felag, meðan Margreta vildi hava sterkt kongsvald. Men tá ið hon ikki fekk trýst hesa ætlan ígjøgnum, eru hesar samráðingar helst endaðar. Men alla samveldistíðina hómast ein spenningur millum hesar báðar politisku uppfatanir og hesi bæði áhugamál: aðalsvald ella sterkt kongsvald.
Meðan Noreg við Vesturhavsoyggjunum var saman við Danmark til 1814, fór Svøríki longu í 1446 úr samveldinum, og danskar royndir at fáa sviar uppí aftur, t.d. hjá Kristiani 2. árini 1520-1523, miseydnaðust.
Tær einastu slintrurnar, sum eftir eru av hesum stórt ætlaða samveldi, eru Føroyar og Grønland. Eftir sita bara teir, sum ikki vóru hjá.
Kelda[rætta | rætta wikitekst]


text:
28. mai
28. mai er dagur 148 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 149 um skotár). Tað eru 217 dagar eftur av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2014 - Andstøðuflokkarnir á Føroya Løgtingi við flokksformonnunum Høgna Hoydal úr Tjóðveldi, Aksel V. Johannesen úr Javnaðaflokkinum, Kára P. Højgaard úr Sjálvstýrisflokkinum og Poul Michelsen úr Framsókn, løgdu fram misálit á Jørgen Niclasen úr Fólkaflokkinum, sum var fíggjarmálaráðharri. Misálitið kom eftir at tað sonevnda Tollmálið í longri tíð hevði verið nógv frammi í fjølmiðlunum. Fjølmiðlar settu ljós á, hvat ið var farið fram fyri meira enn 20 árum síðan, tá Jørgen Niclasen var stjóri í familjufyritøkuni P/F N. NIclasen í Sørvági og seldi ótollaða vøru. Misálið fall við 16 atkvøðum fyri og 17 ímóti. Tríggir samgongulimir atkvøddu tó fyri uppskotinum, teir vóru sambandsmenninir Reimund Langgaard og Helgi Abrahamsen og formaður Miðfloksins Jenis av Rana.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1976 - Steffan Danielsen í Tórshavn (f. 1922)


text:
Albania
Albania (albanskt: Republika e Shqipërisë) ella Lýðveldið Albania er eitt lýðveldi í Suðurevropa. Høvuðsstaður er Tirana, og londinum hevur umleið 2,8 millionar íbúgvar. Albania hevur mark við 4 lond: Í norðri hevur Albania mark við Montenegro, í eystri við Kosovo og Makedónia, og í suðri við Grikkaland. Høvuðsmálið er albanskt. Stórur partur av Albania er fjallalendi.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Í øldir stóð landið undir Osmannaríkinum, og tá ið turkar fóru haðan í 1913, var Albania illa fyri á øllum økjum; har vóru hvørki vegir ella jarnbreytir, og ídnaður var eingin. Næstan alla 20. øld hevur Albania verið fasistisk kongsveldi og kommunistisk einaræðisland. Í 1991 vóru fræls val. Albanar stríðast nú við at umskipa búskapin og menna landið.
Frá 1944 til 1985 stýrdi kommunistiski einaræðisharrin, Enver Hoxha (16. oktober 1908 – 11. apríl 1985), Albania. Meðan hann stýrdi, varð landið fullkomiliga avbyrgt frá hinum londunum í Evropa. Markið til gamla Jugoslavia og Grikkalands varð stongt, og eisini varð alt samband við Italia bannað. Eftir 1960 hevði Albania bara handilssamband við Kina, og allur flutningur skuldi bara fara um teir báðar havnabýirnar Durres og Vlore. Kommunistarnir mentu stálídnaðin, men lótu landbúnaðin liggja á láni og gjørdu annars einki at menna landið.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Ættin ella húskið hava nógv at týða í Albania, og bara fá ár eru síðan, at myndugleikarnir eggjaðu hjúnum at eiga mong børn. Frá barnsbeini verða albanar lærdir at verða orðhaldnir, á albanskum "besa". Stendur maður ikki við sítt orð, til dømis í einari handilsavtalu, er tað stór skomm.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Albania er ímillum allar fátækastu lond í Evropa. Lítið arbeiði er í Albania, og lønin er lág. Um triðingurin av fólkinum arbeiðir í landbúnaðinum, hin triðingurin arbeiðir í ídnaðinum og tænastuvinnuni. Seinastu árini eru mangir albanar farnir til Grikkalands og Italia at arbeiða.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Meginparturin av landinum er fjallalandi og einans nýtiligt sum geitar- ella seyðabeiti.
Landslutir[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
- Tirana
- Evropa
- National Tourism Organization Albania's official website for travel & tourism information.


text:
Sex and the City
Sex and the City er ein amerikanskur filmur frá 2008 ið varð innspældur í New York City.
Filmsliga útgávan av Sex and the City hevur fingið bæði rís og rós eftir heimspremieruna á Leicester Square í London 12. mai 2008.
Kollektiónin inniheldur ymiskt, sum minnir bæði um Carrie, Charlotte , Miranda og Samantha og stíl teirra í væl umtóktu sjónvarpsrøðini. M.a. er ein svartur pailletkjóli, ein reyður A-formaður kjóli við prikkum, ein høgur svartur niðurdeilur, ein paillet-blazari og eitt catsuit.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Filmurin tekur um endan, har sum væl umtókta sjónvarpsrøðin slepti fyri fýra árum síðan. Steikin Carrie Bradshaw (Sarah Jessica Parker) og hennara vinkonur Samantha Jones (Kim Cattrall), Miranda Hobbes (Cynthia Nixon) og Charlotte York Goldenblatt (Kristin Davis) sum allar búgva í New York City í New York, USA vita alt um móta, matstovur og hvat er inn beint nú, men við kærleikanum gongst ikki so væl. Carrie er kortini saman við stóra kærleikanum John James "Mr. Big" Preston (Chris Noth), og tey eru farin at reika fyri brúdleypi. Hon stákast óført saman við vinkonunum, men knappliga má Carrie sanna, at tað veruliga lívið ikki er sum eitt ævintýr.
Leikarar[rætta | rætta wikitekst]
Nakrir leikarar ið spældu við
Høvuðsleikarar[rætta | rætta wikitekst]
- Sarah Jessica Parker
- Kim Cattrall
- Kristin Davis
- Cynthia Nixon
- Chris Noth
- Jennifer Hudson
- David Eigenberg
- Jason Lewis
Aðrir[rætta | rætta wikitekst]
- Evan Handler
- Willie Garson
- Mario Cantone
- Lynn Cohen
- Candice Bergen
- Annaleigh Ashford
- Andre Leon Talley
- Joseph Pupo
- Alexandra Fong
- Parker Fong
- Gilles Marini
- Monica Mayhem
- Julie Halston
- Daphne Rubin-Vega
Virðirslønir[rætta | rætta wikitekst]
- 2008: Best Summer Movie So Far (Nominerað)
- 2008: Best Costume Design (Nominerað)
- 2008: Best Summer 2008 Blockbuster Poster (Nominerað)
- 2009: Excellence in Costume Design for Film (Nominerað)
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Sex and the City á IMDb (kelda).


text:
Javnleikur
Eftir landsliðssteðg varð landskappingin sett í gongd aftur um vikuskiftið. Hesaferð var landsliðið mannað av fleiri Víkingum og teir, ið fingu spælitíð, vóru teir eyðsýndastu á vøllinum móti Ungarn!
Víkingur – ÍF, 5 – 0.
Nógvur vindur var í Sarpugerði henda dagin, 16 – m/s, landsynningur sunnan ella har á leið og beint eftir vøllinum móti ánni.
Hallur Hansson hevur longt við einum árið
Hallur Hansson hevur skriva undir ein eitt ára sáttmála við Víkingi.
Kári sín fyrsta dyst í bestu deildini í Føroyum
Víkingur vil ynskja Kára á Høvdanum hjartaliga tillukku við hansara fyrsta dysti í bestu deildini í Føroyum. Og eru vit sum felag stolt av at hava tveir dómara í bestu deildini umframt fleiri linju verjar.
Víkingur vil ynskja Kára góðan byr framhaldandi í sínum yrkji.
EItt ummælið frá fyrsta dystinum hja Kára:
4 Víkingar á landsliði
Víkingur vil ynskja Atla, Bárði, Halli og Sølva tillukku við landsliðsúrtøkuni.
Atli er aftur at síggja í landsliðsblusini, og hevur hann í seinastini prógva seg sum ein góður síðsti skansi hja Víkingi. Lítið er at ivast í, at hann er, um ikki tann besti, so í topp 2 av teimum fragastu verjuleikarunum í landinum, vit vilja ynskja honum tillukku við at vera við aftur á landsliðinum.
Bárður hevur aftur fingið aftur val. Bárður hevur prógva at hann er ein av teimu bestu høgru bakkum í landinum og hevur hansara avrik fingið hann inn á landsliði, og er hetta nakað sum vit í Víkingi hava leingi vita og vilja vit ynskja honum tillukku.
Hallur hevur síðani hann kom til Víking prógva sítt virði og er hann ein av bestu leikarum, sum vit í Føroyum eiga. At Hallur bleiv úttikin er ikki eitt yvirraskilsi fyri okkum Víkingar, eiheldur ikki nakað yvirraskilsi fyri fótbólts føroyar. Víkingur vil ynskja Halli tillukku við úrtøkuni.
Sølvi er úttikin á landsliði fyri fystu ferð, og er hetta nakað sum vit sum varða av Víkingi leingji hava bíða eftir. Sølvi hevur víst seg at vera ein sannur brandur á miðvøllinum og hanara partur plagar ikki at liggja eftir tá dysturin er leiktur. Víkingur vil ynskja Sølva tillukku við hansara fyrstu a-landsliðs úrtøku.
Niðast er ein leinkja av landsliðs úrtøkuni.
Annars so hevur Lars Olsen tikið hesar leikara út:
Málverjar
Gunnar Nielsen, Motherwell
Teitur Matras Gestsson, HB
Tórður Thomsen, B36
Verja:
Jónas Tór Næs, EB/Streymur
Viljormur Davidsen, Vejle
Johan Troest, HB
Atli Gregersen, Víkingur
Rógvi Baldvinsson, Ålgård
Sonni Ragnar Nattestad, AC
Ari Mohr Jónsson, Silkeborg
Bárður Hansen, Víkingur
Miðvøllur:
Fróði Benjaminsen, HB
Gilli Sørensen, AaB
Pól Jóhannus Justinussen, NSÍ
Róaldur Jakobsen, B36
Kaj Leo í Bartalsstovu, Levanger
Christian Lamhauge Holst, Fremad Amager
Hallur Hansson, Víkingur
Brandur H. Olsen, FCK
Sølvi Vatnhamar, Víkingur
Àlop:
Jóan Símun Edmundsson, HB
Arnbjørn T. Hansen, EB/Streymur
Páll A. Klettskarð, KÍ
Sigfríður heldur fram í Víkingi
Tað er nú greitt at Sigfríður Clementsen heldur fram sum venjari hjá okkum.
Víkinga boð
Dysturin ímillum NSÌ og Víking byrjar í kvøld kl 18.00 við Løkin.
Komið øll og stuðli okkara lið.
WLYV
Tamdur tikari!
Eftir frálíka steypasigurin á Tórsvølli leitaðu okkara menn sær aftur til Havnar til dyst í effodeildini. Mótstøðuliðið var greiða oddaliðið úr B36.ÂÂByrjanin í landskappingini royndist illa, men síðstu umførini hevur einki lið klárað at bast Víkingum.


text:
Spógvi
Spógvin (frøðiheiti Numenius phaeopus) kemur vanliga seinna partin í apríl, og tá ið komið er út um krossmessu, hoyra vit hansara vakra bríkslandi mál í bø og haga. Hann eigur um somu leiðir sum tjaldur, men í vølli. Til reiður grevur hann sær eina kullu, sum hann oftast klæðir innan við deyðagrasi ella mosa. Seinna partin í mai verpur hann 4 - sjaldan 3 - og ger ongan dag millum hvørt eggið. Tey eru brúnlig-grøn við dimmum blettum. Tó at tey eru nógv størri enn tjaldursegg, bilar honum aldri at verma, tí hann dugir so væl at leggja tey í reiðrinum: trý tætt at hvørjum øðrum við spíska endanum inn móti miðjuni; tá gera tey sum ein ring við einum breiðum gloppi í, og í hetta gloppið leggur hann hitt fjórða eggið langvegin. Soleiðis løgd eru tey lættast at breiða seg útyvir, tí nú er víddin minst, og nakað smalri annan vegin. Tá ið fólk kemur nær, sker steggin í eitt bríksl, og bøgan skundar sær av, rennur ella flýgur tætt yvir jørðini, til hon er ivaleysa langt burtur.
23 ella 24 dagar eftir, at seinasta eggið er vorpið, kemur út. Ungarnir eru sera vakrir, bleikgulir við dimmbrúnum prikkum; oman á høvdinum hava teir ein avlangan svartan ring, sum eina krúnu um skallan; úr honum gongur ein svørt strika fram í nevið og onnur aftur í nakkan. So skjótt, teir eru turrir, fara teir úr reiðrinum - altíð er ein, ofta tveir rýmdir, áðrenn hin seinasti er útkomin; og frálíka skjótt kunna teir renna. Kemur fólk har um vegir, so bríksla tey gomlu til ávaring, og teir trýsta seg slættar niður í vøllin. Tá eru teir ótrúliga ringir at fáa eyga á.
Spósnevið er so neyðarsliga klænt og lint, at til verju dugir tað ikki. Men hin rádni er ikki fyri ongum. Kemur kjógvi ella likka nær, so rýkur hann við einum geyli eftir teimum, og snúiligur, sum hann er, berjir hann tey við vongknugvunum. Makin, sum hoyrir rópið, er skjótt hjá, og fíggindin skundar sær at flýggja. Er tað størri fuglur, ravnur ella bakur, samlast ofta fleiri spógvar til og reka hann burtur. Tá ið ungarnir eru floygdir, koma bæði teir og hinir gomlu í bøin. Seinna partin í august fara teir at rýma, ungarnir nakað seinni enn teir gomlu, og onkur ungi kann síggjast til eftir mikkjalsmessu. Um veturin sigast teir at vera í Suðurafrika.
Slag[rætta | rætta wikitekst]
- Numenius arquata (Tangspógvi)
- Limosa limosa (Reyðspógvi)
- Limosa lapponica (Lónspógvi)
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Dan Quayle
James Danforth »Dan« Quayle (føddur 4. februar 1947) var 44. varaforseti í Sambandsríki Amerika millum 1989 og 1993.
Hann er limur í Republikanska flokkinum. Quayle bleiv varaforseti í januar 1989, eftir at hann og George H. W. Bush høvdu vunnið á Michael Dukakis, og forsetavalinum hjá demokratunum, í tí sonevnda javnasta valinum í amerikanskari søgu. Bush og Quayle blivu ikki afturvaldir í 1992.
Í dag býr Quayle í Phoenix, Arizona, saman við konu sínari, Marylin Quayle, og teirra trimum børn.
Hann er kendur fyri sínu mongu stuttligu mistøk sum varaforseti.


text:
Geoffrey Chaucer
Geoffrey Chaucer (føddur umleið 1343, deyður 25. oktober 1400) var enskur rithøvundur, yrkjari, heimspekingur og diplomatur. Sjálvt um hann skrivaði fleiri yrkingasøvn, er hann í dag best kendur fyri sítt (ófullfíggjaða) verk, Canterbury-søgurnar (Canterbury Tales), sum er eitt stórt verk við nógvum síðum og minnir um Decameron hjá Boccaccio, ið eins og søgurnar hjá Chaucer eru knýttar saman av einari rammusøgu.
Chaucer verður nevndur ”faðir at enskum bókmentum” og verður róstur fyri at vera tann fyrsti rithøvundurin sum vísti, at tað fólksliga enska málið, tað so-nevnda miðenskt, kundi brúkast í listarligum høpi, í einari tíð har málið ið var nýtt í hoffinum var skrivað á fronskum-normanniskum ella á latíni. Sjálvt um hann í tveimum tíðarskeiðum livdi í ónáðum, var hann meginpartin av lívinum tætt knýttur at tí politiska valdinum í Onglandi.
Geoffrey Chaucers stil og teknik blev efterlignet i århundrederne efter hans død; fx lånte William Shakespeare handlingen til sit drama Troilus og Kressida (1601) fra Chaucer, mens John Dryden og Alexander Pope moderniserede flere af hans fortællinger, så de passede til deres egen tid.
Enska málið hjá Chaucer[rætta | rætta wikitekst]
Sjálvt um málið hjá Chaucer er nógv tættari nútíðar enskum teksti enn eitt nú teksturin í Beowulf, er tað blivið nútíðargjørt í teimum flestu útgávunum. Teksturin niðanfyri er frá innleiðinginum til Summoner's Tale har teksturin hjá Chaucer kann samanberast við eina nýmótans týðing:
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Uppruna e-teksturin er atkomuligur online á heimasíðuni hjá University of Virginia, týðing Wikipedia.


text:
Fosturtøka
Fosturtøka er steðgur av barnsburðar tilgongdini áðrenn fostrið sjálvbjargið. Fyrisitingarligi munurin á eini fosturtøku og einum deyðføddum barni er at deyðfødd børn vera partur av føðingarhagtølunum, fáa eitt navn, fáa útvega eina deyðaváttan og verða jarða.
Føroyar[rætta | rætta wikitekst]
Í Føroyum er lógin frá 1959 viðvíkjandi fosturtøku enn í gildi (anordning nr. 228 af 20. juni 1959 om ikrafttræden på Færøerne af lov om foranstaltninger i anledning af svangerskab m.m.") Sambært hesi lóg kann avgerð um fosturtøku verða tikin av einum sjúkrahúsyvirlækna, sum er settur á einum av teimum 3 sjúkrahúsunum í Føroyum, "dersom afbrydelsen er nødvendig for at afværge alvorlig fare for kvindens liv eller helbred og såfremt tilfældet er begrundet i sygdom, og dette er konstateret på et af de i loven omhandlede sygehuse".
Í Føroyum hevur talið á fosturtøkum seinastu árini ligið millum 29 og 59. Ársbýti sæst niðanfyri[1]:


text:
OGNIR TIL SØLU
LÝSINGAR
ÚTSTYKKING
KORT
VEÐRIÐ
Forsíðarss
Stevning í samband við nýmatrikulering av fjøruni í Vestmanna
Vestmanna Kvøldskúli veturin 2014/2015
17. Okt 2014
Nærvarpið í Vestmanna fer nú aftur at senda
Nærvarpið, sum hevur verið í summafrí síðani bátastevnuna, fer nú at senda aftur. Tað eru 4 ár síðani, at nærvarpið byrjaði at senda við staðbundnum evnum og tónleiki. Tað eru teir báðir Pauli Magnussen og Páll Hellu, sum taka sær av rásini.Nærvarpið boðar frá,
16. Okt 2014
Læknamiðstøðin
Í samband við, at arbeiðið uppá nýggju læknamiðstøðina økist, verður neyðugt at steingja Garðatún fyri ørindaleysari ferðslu í arbeiðstíðini, sum vanliga er frá kl 8 á morgni til nakað út á kvøldið. Skelti verða uppsett, tá arbeiðið byrjar á morgni og tikin burtur aftur,
08. Okt 2014
Kvívíkar kvøldskúli veturin 2014/2015
Sirkulvenjing/Pilates Mikukvøld: 19:30-21:00Undirvísari: Angelie JógvansdóttirUndirvíst verður hvørt mikukvøld í 2015 í viku: 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12 og 13.Í alt 24 undirvísingartímar
08. Okt 2014
Vestmanna Kvøldskúl veturin 2014/2015
Treytað av nóg stórari luttøku og góðkenning frá myndugleikunum verða hesi skeið í vetur: Tilmelding fer fram millum kl. 17 - 20. Skeið fyri ung og vaksin: 1. Sangkór
06. Okt 2014
Konfirmantar í Vestmanna kirkju 12. oktober 2014
Sunnudagin 12. oktober 2014 verður konfirmatión í Vestmanna kirkju.Hesi skulu konfirmerast: Halla Hansen, Fjalslíð 5, Vestmanna. Opið hús í heiminumfrá kl. 15.00.Gunn á Rógvu, Niðarivegur 20, Vestmanna. Opið hús í heiminum frá kl. 15.00. Petra Ingebrigtsen, Válavegur 15, Válur. Opið hús í
06. Okt 2014
Guðstænastur í Vestmanna kirkju í oktober
Sunnudagin 5. okt.. 2014 kl. 11. Deknaguðstænasta
06. Okt 2014
Kommunuskatturin í september 2014 og higartil í ár
Vestmanna Kommuna fekk meira í kommunuskatti í september 2014 enn sama mánaða í 2013. Í september 2014 fingu vit kr. 3.396.569 í mun til kr. 3.149.811 í september 2013; vøksturin er á kr. 246.758, svarandi til 7,83%. Skatturin til Vestmanna Kommunu higartil í
29. Sep 2014
Felags foreldrafundur í Vestmanna Skúla
Felags foreldrafundur verður í auluni í Vestmanna Skúla 30. septembur kl. 19. Vit fáa vitjan av Guðrun Horn, sum kemur at hava spennandi fyrilestur fyri okkum við evninum: Hví rørslur? Ein stór donsk kanning frá 2011 vísir á, at 3. hvørt barn
KOMMUNUSKRIVSTOVAN
Vestmanna kommuna
Bakkavegur 8
Postboks 91
FO-355 Vestmanna
Tel. +298 770 100
Fax +298 770 101
vestmanna(a)vestmanna.fo
Kommunuskrivstovan er opin:
mánadag-fríggjadag
kl. 9.00 - 15.00
Kontunummur
Eik Banki: 9181-123.097.4
Bank Nordik: 6460-110.628.9
Barnaansing: 6460-156.028.1
Staðið FM 101
Sunnukvøld frá kl. 21
Hóskvøld frá kl. 21 (endursendingar)


text:
Alphabeat
Alphabeat er ein danskur tónleikabólkur. Alphabeat hevur sín uppruna í danska býnum Silkeborg. Fyrstu árini spældu tey undir navninum Sodastar, men skiftu so til núverandi navn. Alphabeat gav í 2007 sína fyrstu fløgu út, og hon fekk sera góð ummæli í donskum miðlum. Ummælarar vóru ovurfegnir um tann glaðan og fangandi popptónleikin hjá bólkinum. Sangir sum 10.000 Nights Of Thunder og Fascination hava verið stór hitt. Í 2007 flutti bólkurin til London, og har skuldi grundarlag skapast fyri einum størri evropeiskum gjøgnumbroti. Og tað er væl ávegis. Alphabeat stormar fram, fólk flokkast á konsertunum hjá teimum. Tónleikarásin MTV roknar við, at Alphabeat fer at gerast eitt av teimum heilt stóru nøvnunum í Evropa í 2008.
Limir[rætta | rætta wikitekst]
- Anders SG - Sangur
- Stine Bramsen - Sangur
- Anders B - Gittar
- Rasmus Nagel -Keyboard
- Anders Reinholdt - Bass
- Troels Hansen - Trummur


text:
11. desember
11. desember er dagur 345 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 346 um skotár er). 20 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2011 - Guðrun Mortensen, 14 ára gomul genta av Tvøroyri, vann gull í 50 m frí vid NJM í svimjing í Íslandi. Hetta er einasta gullið Føroyar vunnu við NJM. Hon vann við tíðini 26.04, sum var nýtt føroyskt met fyri vaksin og juniorar, hon átti sjálv gamla metið.
- 2013 - Dávur Djurhuus vann føroysku filmsvirðislønina Geytan (25.000 kr. og lítla standmynd) fyri filmin Terminal. Jónfinn Stenberg vann Áskoðaravirðislønina (15.000 kr.) fyri filmin Munch.


text:
Sálarfrøði
Sálarfrøði er frøðigrein um sálarligar eginleikar og atferð hjá fólki. Hetta er nýggj vísindagrein, ikki grundað fyrr enn miðskeiðis í 19. øld, og hon mennist ógvuliga skjótt. Sálarfrøði er um menniskjunnar hugsan, kenslur og hugmyndir, og sálarfrøðingar kunnu hjálpa okkum at skilja okkum sjálv betur. Sálarfrøðingar kanna spurningar, vit øll spyrja okkum sjálvi av og á. Hví eru vit, so sum vit eru, hvat duga vit ella hví nýtist okkum at læra? Sálarfrøðin kannar, hvussu fólk rigga saman við øðrum. Sálarfrøðingar royna at hjálpa okkum, tá ið lívsgrundin ryður undan okkum.
Í føroyska fólkaskúlanum er møguleiki at leita sær ráð hjá skúlasálarfrøðingi [1]. Sálarfrøðingar royna at greina, hvussu frægast er at hjálpa barni, sum hevur trupulleikar í skúlanum. Trupulleikar kunnu standast av at læra at skriva, rokna ella lesa. Barnið trívist ikki í skúlanum. Sálarfrøðingarnir geva sær góðar stundir at práta við foreldrini, barnið og lærararnar. Við samrøðum og royndum royndir sálarfrøðingurin at greina, á hvørjum økjum barnið er væl fyri, og hvar tað er illa fyri, so tað kann læra at skilja seg sjálvt betur. Sálarfrøðingurin kann heva foreldrum og børnum ráð um trupulleikar heima við hús.


text:
Álka
Álka (frøðiheiti: Alca torda) er sjófuglur. Búnin er sera reinlittur, næstan svartur og hvítur. Í bútíðini eru til dømis tvær hvítar rípur, sum næstan standa hornættar á nevið. Í vetrarbúna og 1. summarbúna er álka hvít um kjósina, og tað svarta á skallanum kemur aftur um eygað. Í oyggjaflokkunum í Norðuratlantshavi eru tilsaman 50 000 pør, fæstar í Føroyum. Í Íslandi er stovnurin fleiri ferðir so stórur. Tá ið álka hevur kastað fjaðrarnar, flyta nógvar í onnur høv. Ungálka flytur langt suðureftir, kanska til strendurnar úti fyri Norðurafrika og Suðurevropa.
Nøring og fjaðurskifti samsvara nøkulunda við lomviga. Álka er eitt sindur minni enn lomvigi, hevur styttri háls, upp á seg størri høvd og hægri nev. Velið er longri enn lomvigavel, og tað stendur ofta upp í rógv, tá ið hon svimur. Á flogi tyktist hon tættari og sterkari í senn, og hon flýgur til dømis við nevinum meira uppbendum enn lomvigarnir.