text:
Tey sum skulu hava tiltøk á Norðoyastevnu 2016
03. Mai 2016
Tiltøk á Norðoyastevnu 2016Øll tey sum hava áhugað at hava tiltøk á Norðoyastevnu 2016.Og øll tey sum skulu í Norðoyastevnuskránna.Vera biðin, at senda teldupost...
les meir
Mint verður á Skrúðgonguna á Norðoyastevnudag, ídag sunnudag 7 juni
06. Jun 2015
Mint verður á skrúgonguna ídag, Sunnudagin 07 juni klokkan 14:00 úr Klaksvíksgarðinum.Skrúðgonga við Klaksvíkar Hornorkestri, Býraðs/Bygdarráðslimum, skótum, ítróttarfólki, fer úr Klaksvíksgarðinum, og heim...
les meir
Norðoyastevnan 2015: EINASTANDANDI skemt í Badmintonhøllini í Klaksvík
06. Jun 2015
EINASTANDANDI skemt í Badmintonhøllini í KlaksvíkKlaksvíkar sjónleikarafelag bjóðar til EINASTANDANDI skemt í Badmintonhøllini, har fleiri av Føroya kendastu og nýggjastu skemtiligu stjørnuskotum verða at síggja...
les meir
Norðoyastevnan 2015: Jógvan við Keldu, fyrrverandi Býraðsformaður í Klaksvík, heldur midnáttar røðuna í ár
06. Jun 2015
Midnáttarsamkoma. Kyndlagonga kemur í Vágstún, har Jógvan við Keldu, fyrrv. Býraðsformaður flytur fram røðu. Aftaná verður stórt fýrverkarí og felagssangur, við Harmonkispæli.NFÌ ...
les meir
Norðoyastevna 2015: Nógvar listaframsýningar á Norðoyastevnu
06. Jun 2015
Nógvar listaframsýningar eru á Norðoyastevnu.Listaframsýningar eru á hesum støðum.Gamla SeglhúsinumSpaniastovuÍ BýraðssalinumÍ Skúlanum á Viðareiði.Opningstíðirnar eru at síggja í skránni, sum liggur her á síðuni www.nfi.foOg...
les meir
Norðoyastevnan 2015: Angela og Hannibal vera á Tivoli pallinum ídag, leygardagin 6 juni kl. 17:00
06. Jun 2015
Angela og Hannibal vera á Tivoli pallinum ídag klokkan 17:00.NFÌ ...
les meir
Norðoyastevnan 2015: Jógvan frá X Factor Finaluni á Norðoyastevnu íkvøld- leygarkvøldið 6 juni kl. 22
06. Jun 2015
Jógvan frá X Factor Finaluni, verður í Klaksvík á Norðoyastevnu.Jógvan syngur á Tivoli pallinum íkvøld kl. 22:00.NFÌ ...
les meir
Norðoyastevnuskrá 2015
06. Jun 2015
Norðoyastevnan 2015 (skráin) www.nfi.fo Mikudagur 3 juni 16:30 Bassa føðingardagur, saman við Karlo og Ludda. ...


c: text/html

text:
Øll ið fylla 65 ár í ár og eldri eru vælkomin at møta í skúlahøllini í Trongisvági hvønn týs- og tórsdag kl 16.00 har vant verður í 3 mdr. Venjingin hevur til endamáls at økja um styrki, fimi, javnvág og konditión og á henda hátt betra um vælveru og lívsgleði í tí dagliga.
Eisini er hetta eitt gott høvi at seta sosiala samveru á breddan aftur við einu vatnsopa og frugt sum er at fáa aftaná hvørja venjing Tað er Tvøroyrar Kommuna í samstarvi við Gudrid Nolsøe Fysioterapeuti, ið stendur fyri venjingartilboðinum. Kostnaður fyri hvørja venjing er kr. 20.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Býráðið í Runavíkar kommunu samtykti á fundi 27. oktober fíggjarætlanina fyri 2017. Skattaprosentið verður 22%, tað er óbroytt, og barnafrádrátturin verður kr. 5.000,- fyri hvørt barnið. Høvuðstølini eru annars hesi: Inntøkur 183,5 mió. kr. Rakstur 142,5 mió. kr. Fíggjarkostnaður 16,5 mió. kr. Íløgur 39,9 mió. kr.
Samsvarandi hesum er neyðugt at læna 15,4 mió. kr. til tess at fíggja hesar íløgurnar, men í fíggjarætlanini er samstundis innroknað ein niðurgjalding av skuld við 10 mió. kr. í 2017.
Raksturin er øktur við góðum 4,5 mió. kr. (3,2%) í mun til 2016. Vøksturin er íkomin av víðkanini á forskúla- og frítíðaransingarøkinum, eldraøkinum (1,2 mió. kr.), lækking av foreldragjaldi til vøggustovur, eykatúri á bussleiðini ímillum Skála og Runavík, lønarhækking, nýggjum starvi og prístalsvøkstri.
Samtyktu íløgurnar fyri 2017 eru hesar:
Íløgur 2017
Soleiðis samtykt einmælt á býráðsfundi 27. oktober 2016
Tórbjørn Jacobsen, borgarstjóri,
Runavíkar kommuna


text:
21. januar 2011Nr. 8000
Vegleiðing um samverurætt og duldan bústað
(Vegleiðing til § 22 í barnaverndarlógini)
Henda vegleiðing greiðir nærri frá ásetingunum í § 22 í løgtingslóg nr. 18 frá 8. mars 2005 um barnavernd, við seinni broytingum (barnaverndarlógini), umframt markamótinum mótvegis lov om forældremyndighed og samvær (foreldramyndugleikalógini). Vegleiðingin sigur annars einki um, hvussu ásetingarnar um samveru eftir foreldramyndugleikalógini verða umsitnar.
Vegleiðingin er gjørd í samstarvi við Ríkisumboðsmannin í Føroyum (Ríkisumboðið).
1. Alment
Ásetingar um samveru eru bæði í barnaverndarlógini og í lov om forældremyndighed og samvær, ið er sett í gildi í Føroyum við anordning nr. 228 frá 15. mars 2007 (fyrr myndugleikalógin – nú foreldramyndugleikalógin). Tað er tó hvør sín myndugleiki, ið hevur heimild til at kanna mál og taka avgerð eftir lógunum.
1.1. Samvera eftir barnaverndarlógini
§ 22 um samverurætt og duldan bústað er bert galdandi fyri mál, ið eru fevnd av barnaverndarlógini. Greinin hevur týdning í málum, har eitt barn er umsorganaryvirtikið (sett heiman).
Endamálið við samveru eftir barnaverndarlógini er at varðveita eitt ávíst samband millum barnið og foreldrini, meðan barnið er sett heiman, tí tað í flestu førum verður arbeitt fram ímóti, at barnið skal heim aftur at búgva.
Høvuðsbarnaverndarnevndin tekur avgerð í málum um samveru eftir barnaverndarlógini. Harafturímóti hevur Høvuðsbarnaverndarnevndin ongar heimildir eftir foreldra-myndugleikalógini.
1.2. Samvera eftir foreldramyndugleikalógini
Familjurættarlig mál um samveru eru fevnd av lov om forældremyndighed og samvær (foreldramyndugleikalógin). Ásetingarnar í foreldramyndugleikalógini hava týdning í sambandi við, at foreldur fara frá hvørjum øðrum ella skiljast, og hjá foreldrum, ið ynskja at fáa samband við eitt barn. Tað er sostatt ikki eitt krav, at foreldrini hava búð saman.
Endamálið við ásetingunum er at tryggja, at barnið framhaldandi hevur samband við bæði síni foreldur, ella at samband verður fingið í lag við tað av foreldrunum, ið barnið ikki hevur havt samband við. Hetta gerst við at geva tí av foreldrunum, sum ikki hevur barnið búgvandi, rætt til samveru. Tað er sostatt tað av foreldrunum, sum ikki hevur barnið búgvandi, ið kann fáa samveru ásetta eftir foreldramyndugleikalógini.
Hesi mál verða umsitin av Ríkisumboðnum, ið tekur avgerð í málum um samveru eftir foreldramyndugleikalógini. Ríkisumboðið hevur ongar heimildir eftir barnaverndarlógini.
2. Samvera við foreldrini
Við foreldrini, í § 22 í barnaverndarlógini, er at skilja bæði foreldrini, og ikki bert tað av foreldrunum, ið hevur foreldramyndugleikan.
Foreldrini og barnið hava rætt til samveru, meðan barnið er umsorganaryvirtikið, um ikki annað er avgjørt av Ríkisumboðnum ella Høvuðsbarnaverndarnevndini.
Tað er Høvuðsbarnaverndarnevndin, ið hevur heimild at taka avgerð um samveru eftir barnaverndarlógini, her í millum hvussu ofta og hvar samveran skal vera, eftir tilmæli frá barnaverndarnevndini. Sí kap. 7 niðanfyri. Høvuðsbarnaverndarnevndin er tó í ávísan mun bundin av eini avtalu ella avgerð sambært foreldramyndugleikalógini. Sí kap. 2.2.1. niðanfyri.
Avgerð um samveru skal takast í sambandi við, at avgerð verður tikin um, at eitt barn skal umsorganaryvirtakast. Broytast umstøðurnar meðan barnið er umsorganaryvirtikið, kann Høvuðsbarnaverndarnevndin broyta eina avgerð um samveru, við at taka eina nýggja avgerð. Sí kap. 7.3 niðanfyri.
Tað ber ikki til at áseta ein karm fyri, hvussu nógvar tímar ella dagar samveran skal vera, fyri at sambandi verður varðveitt. Ein ítøkilig meting má gerast um hetta í hvørjum einstøkum máli. Havast skal tó í huga, at samvera skal vera ásett so ofta, at samveran ikki kann metast sum slitin.
Tað verður mett at hava stóran týdning fyri barnið, at tað hevur samband við bæði foreldrini, meðan tað hevur uppihald uttanfyri heimið. Tískil eigur barnaverndartænastan at stuðla foreldrunum í at hava samband við barnið, meðan tað er sett heiman. Í hesum sambandi hevur barnaverndartænastan møguleika fyri at seta fyriskipan í verk eftir § 15, meðan barnið er umsorganaryvirtikið, m.a. við tí endamáli at styrkja sambandi millum foreldur og barn.
Hóast talan er um varandi yvirtøku av umsorganini av einum barni eftir § 23 í barnaverndarlógini, eigur samvera í størstan mun at halda fram, fyri at tryggja, at barnið kennir sín uppruna.
2.1. Tá barnið býr saman við báðum foreldrunum
Býr barnið saman við báðum foreldrunum tá tað verður umsorganaryvirtikið, er tað Høvuðsbarnaverndarnevndin, sum tekur avgerð í mun til bæði foreldrini.
Orsakað av at foreldrini búgva saman, er eingin avtala ella avgerð eftir foreldramyndugleikalógini at taka hædd fyri.
Flyta foreldrini frá hvørjum øðrum, meðan barnið er umsorganaryvirtikið, hevur tað av foreldrunum, sum barnið ikki má metast at skula búgva hjá, rætt til at fáa samveru ásetta eftir foreldramyndugleikalógini, hóast samvera er ásett eftir barnaverndarlógini. Sí kap. 2.2.2.
2.2. Tá barnið býr hjá øðrum av foreldrunum
Um barnið býr hjá øðrum av foreldrunum, tá tað verður umsorganaryvirtikið, er neyðugt at kanna, um nøkur avtala ella avgerð um samveru fyriliggur sambært foreldramyndugleikalógini, í mun til tað av foreldrunum, sum ikki hevur barnið búgvandi. Hetta tí at Høvuðsbarnaverndarnevndin í ávísan mun er bundin av eini avtalu ella avgerð sambært foreldramyndugleikalógini.
2.2.1.Tá avtala ella avgerð um samveru fyriliggur sambært foreldramyndugleikalógini
Ein avtala ella avgerð sambært foreldramyndugleikalógini um samveru millum barnið og tað av foreldrunum, ið ikki hevur barnið búgvandi, eigur sum meginregla at verða vird. Í ávísum førum kann Høvuðsbarnaverndarnevndin tó broyta henda samverurætt.
Høvuðsbarnaverndarnevndin hevur ikki heimild til at víðka ein samverurætt ella linka møguligar treytir, t.d. um samveru undir umsjón, sum er ásett sambært foreldra-myndugleikalógini. Hinvegin kann Høvuðsbarnaverndarnevndin skerja samverurættin, um tað er neyðugt vegna heilsu og menning hjá barninum. Ein slík avgerð eigur tó bert at takast fyri eitt ávíst tíðarskeið. Sí eisini kap. 3, 4 og 5 niðanfyri.
Hóast Høvuðsbarnaverndarnevndin skal virða eina avtalu ella avgerð sambært foreldra-myndugleikalógini, kann Høvuðsbarnaverndarnevndin leggja samveruna til rættis innanfyri teir karmar, ið eru ásettir eftir foreldramyndugleikalógini, t.d. at deila samveruna yvir 2 dagar.
2.2.2. Tá eingin avtala ella avgerð um samveru fyriliggur sambært foreldra-myndugleikalógini
Fyriliggur eingin avtala ella avgerð eftir foreldramyndugleikalógini, tekur Høvuðsbarnaverndarnevndin avgerð um samveru í mun til bæði foreldrini. Neyðugt er ikki hjá barnaverndartænastuni ella Høvuðsbarnaverndarnevndini at venda sær til Ríkisumboðið, at fáa samverurættin ásettan í mun til tað av foreldrunum, sum ikki hevur barnið búgvandi.
Um tað av foreldrunum, sum ikki hevur barnið búgvandi, vendir sær til Ríkisumboðið um at fáa samverurætt ásettan sambært foreldramyndugleikalógini, viðgerð Ríkisumboðið umbønina eftir reglunum í foreldramyndugleikalógini. Í slíkum málum er umráðandi, at barnaverndartænasturnar og Ríkisumboðið samarbeiða um eina loysn, sum er til barnsins besta.
Viðmerkjast skal, at hóast Høvuðsbarnaverndarnevndin hevur tikið avgerð um samveru eftir barnaverndarlógini, kann eitt samveruforeldur altíð søkja Ríkisumboðið um at fáa ásett samveru eftir foreldramyndugleikalógini. Avgerðin hjá Høvuðsbarnaverndarnevndini hevur tó forrættindi, so leingi hon er galdandi.
2.3. Útreiðslur
Útreiðslur í sambandi við samveru eftir barnaverndarlógini, t.e. ferðaútreiðslur o.l., heldur barnaverndartænastan, um foreldrini ikki sjálv megna at halda hesar útreiðslur.
Viðmerkjast skal, at barnaverndartænastan skal ikki halda útreiðslur í sambandi við samveru eftir foreldramyndugleikalógini.
Sí eisini kap. 3.2. um útreiðslur í sambandi við samveru undir umsjón.
3. Treytir við samveruni
Høvuðsbarnaverndarnevndin hevur heimild at taka avgerð um at áseta treytir við samveruni, um treytirnar í ásetingunum eru uppfyltar. Høvuðsbarnaverndarnevndin kann sostatt m.a. taka avgerð um, at foreldrini ikki skulu vera ávirkað av rúsevni, tá ið tey síggja barnið, at samveran skal vera á einum ávísum staði, ella at samveran skal vera undir umsjón. Sí eisini kap. 4 og 5 niðanfyri.
Treytir við samveruni eiga tó bert at verða ásettar, um hetta verður mett at verða best fyri barnið og endamálið við umsorganaryvirtøkuni.
Heimildin hjá Høvuðsbarnaverndarnevndini at taka slíka avgerð fevnir um bæði foreldrini, óansæð um ein avtala ella avgerð fyriliggur sambært foreldramyndugleikalógini. Tó kann Høvuðsbarnaverndarnevndin ikki linka eina treyt, ella víðka ein samverurætt, ið Ríkisumboðið hevur ásett. Hetta hevur við sær, at Høvuðsbarnaverndarnevndin ikki kann áseta samveru í mun til eitt foreldur, sum Ríkisumboðið hevur givið avslag um at áseta samveru, ella hevur tikið avgerð um at ógilda ein samverurætt.
Í málum, har Ríkisumboðið hevur givið avslag um at áseta samveru, ella hevur tikið avgerð um at ógilda ein samverurætt, kann barnaverndartænastan vegleiða hetta av foreldrunum um, at viðkomandi kann søkja Ríkisumboðið um at fáa málið viðgjørt av nýggjum.
Um tað er neyðugt fyri heilsu og menning hjá barninum, kann Høvuðsbarnaverndarnevndin seta sum treyt fyri samveru, at eitt umboð fyri barnaverndartænastuna skal vera hjástatt undir samveruni millum barn og foreldur. Eitt umboð fyri barnaverndartænastuna er at skilja sum ein persónur, ið barnaverndartænastan hevur útnevnt.
Ein avgerð um samveru undir umsjón, eigur bert at verða tikin, um endamálið ikki kann røkkast við eini treyt, ið ikki er líka víðfevnd, t.d. at samveran skal vera á ávísum staði, eitt nú á uppihaldsstaðnum.
Avgerð um samveru undir umsjón kann bert takast fyri eitt ávíst tíðarskeið í senn.
Sí um ókeypis umboðan í kap. 10.
2.3. Útreiðslur
Útreiðslur, ið standast av, at treytir eru settar í sambandi við samveru, verða hildnar av tí myndugleika, sum ásetur treytirnar. Hetta merkir, at um Høvuðsbarnaverndarnevndin ásetur treytir fyri samveruni, eftir tilmæli frá barnaverndarnevndini, eitt nú at samvera skal vera undir umsjón, so er tað avvarðandi barnaverndartænasta, sum heldur møguligar útreiðslur, ið standast av hesum. Er tað hinvegin Ríkisumboðið, sum ásetur treytirnar, er tað Ríkisumboðið, sum heldur útreiðslurnar.
4. Nokta samveru
Høvuðsbarnaverndarnevndin kann taka avgerð um, at foreldrini ikki skulu hava samverurætt við barnið. Ein slík avgerð kann tó bert takast, um hetta verður mett at vera best fyri barnið.
Samverurætturin eigur bert at verða noktaður, um endamálið ikki kann røkkast við aðrari fyriskipan, ið ikki er so víðfevnd. Harafturat eigur ein slík avgerð bert at verða tikin fyri eitt ávíst tíðarskeið.
Heimildin hjá Høvuðsbarnaverndarnevndini at taka slíka avgerð, fevnir um bæði foreldrini, óansæð um ein avtala ella avgerð fyriliggur sambært foreldramyndugleikalógini.
Sí um ókeypis umboðan í kap. 10.
4.1. Uppihaldsstaðið kann forða samveru
Vísandi til virksemið og endamálið hjá uppihaldsstaðnum, kann uppihaldsstaðið í einstøkum førum, og bert um tað er neyðugt vísandi til skil og tryggleika, forða fyri samveru millum foreldur og barn, og biðja foreldrini koma aftur eina aðra ferð.
Uppihaldsstaðið kann soleiðis avvísa eitt foreldur, ið t.d. kemur at vitja barn sítt seint um kvøldið aftaná barnsins songartíð, ella um foreldrið kemur sjónliga ávirkað av rúsevnum. Uppihaldsstaðið kann í hesum sambandi ávikavist boða frá, at vitjanin eigur at vera innan eina ávísa tíð á degnum og biðja foreldrið koma aftur, tá tað ikki er ávirkað.
Um uppihaldsstaðið kemur út fyri, at neyðugt er at forða samveru, er tað umráðandi, at uppihaldsstaðið boðar barnaverndartænastuni frá hesum. Barnaverndartænastan viðger fráboðanina, og um neyðugt, leggur málið fyri Høvuðsbarnaverndarnevndina at taka støðu til, hvussu samveran í framtíðini skal skipast, her í millum um tað skulu setast treytir fyri samveruni.
5. Duldan bústað
Høvuðsbarnaverndarnevndin kann taka avgerð um, at foreldrini ikki skulu vita, hvar barnið býr. Ein slík avgerð kann tó bert takast, um hetta verður mett at vera best fyri barnið.
Henda heimild eigur bert at verða brúkt í serligum førum, og bert um endamálið ikki kann røkkast við aðrari fyriskipan, ið ikki er líka víðfevnd. Harafturat eigur ein slík avgerð bert at verða tikin fyri eitt ávíst tíðarskeið.
Heimildin hjá Høvuðsbarnaverndarnevndini at taka slíka avgerð fevnir um bæði foreldrini, óansæð um ein avtala ella avgerð fyriliggur sambært foreldramyndugleikalógini.
Sí um ókeypis umboðan í kap. 10.
6. Samvera við onnur enn foreldrini
Høvuðsbarnaverndarnevndin kann taka avgerð um, at onnur enn foreldrini skulu hava samverurætt við barnið.
Mett verður, at tað í fleiri førum er týdningarmikið fyri barnið, at tað varðveitir sambandið við onnur, ið standa barninum nær, eitt nú systkin, ommur og abbar.
Talan kann eisini vera um persónar uttanfyri familjuna, sum barnið er knýtt at og hevur álit á ella vinir hjá barninum.
Tá støða verður tikin til samveru við onnur enn foreldrini, eigur dentur at verða lagdur á, um tað gagnar barninum framhaldandi at hava samband við persónarnar, eisini sæð í mun til tá umsorganaryvirtøkan endar.
Bert foreldur hava ein lógar ásettan rætt til samveru. Persónar fevndir av § 22, stk. 7 hava sostatt ikki ein lógar ásettan rætt til samveru.
Barnaverndarnevndin leggur tilmæli um samveru fyri Høvuðsbarnaverndarnevndina til avgerðar eftir kap. 8 í barnaverndarlógini, her í millum hvussu samveran skal skipast og møguligar treytir við samveruni.
7.1. Kanning av málinum
Barnaverndartænastan fyrireikar málið, her í millum kannar málið sambært § 45, eisini við atliti til samveru. Tað er tó umráðandi at hava í huga, at ein kanning av einum máli ongantíð má gerast meiri víðfevnd enn neyðugt.
Um neyðugt, má barnaverndartænastan sum ein partur av kanningini, fáa frágreiðing til vega frá einum barnaserkønum, at brúka sum grundarlag fyri tí tilmæltu samveruni.
Búgva foreldrini ikki saman, eigur barnaverndartænastan altíð at venda sær til Ríkisumboðið at vita, um nøkur avtala ella avgerð fyriliggur sambært foreldramyndugleikalógini.
Barnaverndartænastan kann biðja um innlit í viðkomandi mál hjá Ríkisumboðnum, um Ríkisumboðið hevur viðgjørt eitt mál eftir foreldramyndugleikalógini. Barnaverndartænastan kann tó ikki áleggja Ríkisumboðnum at fremja eina barnaserkøna kanning í einum barnaverndarmáli. Sí kap. 7.2.
Um eitt mál verður viðgjørt hjá Ríkisumboðnum eftir foreldramyndugleikalógini, og avgerð ikki er tikin, kann barnaverndartænastan heita á Ríkisumboðið um at verða hoyrd, áðrenn Ríkisumboðið tekur avgerð í málinum. Hetta kann vera viðkomandi, um barnaverndartænastan hevur upplýsingar, sum mettar verða at hava týdning fyri avgerðina hjá Ríkisumboðnum, og endamálið við at lata Ríkisumboðnum upplýsingarnar er at verja barnsins tørv. Her skal tó havast í huga, at bert upplýsingar, sum eru neyðugar fyri at lýsa málið, verða latnar.
7.2. Heimild at kanna viðurskiftini hjá foreldrunum
Barnaverndartænastan hevur heimild til at kanna viðurskiftini í heiminum har barnið býr, umframt viðurskiftini har barnið annars uppiheldur seg. Barnaverndartænastan kann sostatt kanna viðurskiftini hjá foreldrunum ella øðrum, sum barnið býr hjá.
Um barnið bert býr saman við øðrum av foreldrunum, hevur barnaverndartænastan avmarkaða heimild at kanna viðurskiftini hjá tí av foreldrunum, sum barnið ikki býr hjá, uttan samtykki frá viðkomandi. Um samtykki ikki fyriliggur, hevur barnaverndartænastan bert heimild at kanna viðurskiftini hjá tí av foreldrunum, sum barnið ikki býr hjá, um ein ítøkilig grundgeving er fyri hesum. Sí í hesum sambandi avgerð nr. 07-01-144-3 hjá Kærunevndini í almanna- og heilsumálum.
Ríkisumboðið hevur bert heimild at kanna viðurskiftini hjá tí av foreldrunum, sum ynskir samveru við barnið (samveruforeldrið). Ríkisumboðið hevur ikki heimild at kanna viðurskiftini hjá tí av foreldrunum, sum barnið býr hjá (bústaðarforeldrið). Í hesum sambandi skal havast í huga, at Ríkisumboðið bert tekur eitt mál upp til viðgerðar, um eitt foreldur við samverurætti søkir um samveru.
Tað er barnaverndartænastan, ið hevur ábyrgd av at skipa samveruna innanfyri karmarnar, sum Høvuðsbarnaverndarnevndin ásetur.
Fyri at tað skal verða greitt fyri øllum pørtum, nær samvera skal vera, eigur barnaverndartænastan at fáa í lag eina avtalu um samveru. Til tess at samveran kann verða so jalig sum til ber, eigur avtalan í størst møguligan mun at gerast í samráð við avvarðandi partar, t.e. barnið, uppihaldsstaðið hjá barninum og foreldrini, soleiðis at samveran verður skipað, so hon passar øllum pørtum.
Um umstøðurnar broytast meðan barnið er umsorganaryvirtikið, soleiðis at samvera ikki kann skipast sum upprunaliga ætlað, kann barnaverndartænastan, í samráð við avvarðandi partar, gera nýggja avtalu um samveru, innanfyri karmarnar, sum Høvuðsbarnaverndarnevndin hevur ásett. Kann samvera ikki skipast innanfyri karmarnar, sum Høvuðsbarnaverndarnevndin hevur ásett, skal barnaverndarnevndin leggja nýtt tilmæli fyri Høvuðsbarnaverndarnevndina til avgerðar.
7.4.Samskifti millum partarnar
Tá eitt barn verður umsorganaryvirtikið, eigur avtala at gerast um samskiftið millum partarnar, t.e. uppihaldsstaðið hjá barninum, barnaverndartænastuna og foreldrini. Í hesum sambandi kann Barnaverndarnevndin taka avgerð um, at nevndin (ella umsitingin) hevur alt samskiftið við foreldrini ella tann, sum hevur foreldramyndugleikan, sbr. viðmerkingunum til § 21 í barnaverndarlógini.
Sambært § 18, stk. 1 í foreldramyndugleikalógini, hevur tað av foreldrunum, sum ikki hevur foreldramyndugleika, rætt til, eftir áheitan, at fáa kunning um barnsins viðurskifti frá m.a. stovni (uppihaldsstaði) og sosialum myndugleikum. Ríkisumboðið kann sambært § 18, stk. 2 tó í serligum førum taka rættin til kunning frá øðrum av foreldrunum. Harafturat kann ein stovnur ella myndugleiki nokta at lata upplýsingar, um tað er til skaða fyri barnið. Persónligar upplýsingar um viðurskiftini hjá foreldramyndugleikainnihavaranum, mugu ikki latast.
Barnaverndarnevndin eigur at boða uppihaldsstaðnum frá, um foreldur hava mist rættin til kunning sambært § 18, stk. 2 í foreldramyndugleikalógini.
7.5. Innheintan og útflýggjan av upplýsingum
Tað er umráðandi, m.a. í sambandi við kanning av einum máli, at ásetingarnar í barnaverndarlógini og fyrisitingarlógini um at innheinta og útflýggja upplýsingar verða hildnar. Ásetingarnar eru eisini galdandi í mun til samskiftið millum barnaverndartænasturnar og Ríkisumboðið.
Um Ríkisumboðið vendir sær til eina barnaverndartænastu við fyrispurningi um eitt barn, eigur barnaverndartænastan at svara, tó bert teimum ítøkiligu spurningunum, og bert við upplýsingum, sum eru neyðugar fyri at upplýsa málið hjá Ríkisumboðnum. Barnaverndartænastan skal sostatt ikki koma við uppskoti um, hvussu samveran skal skipast o.l. Her skal havast í huga, at heimildin at áseta samveru eftir foreldramyndugleikalógini, her í millum hvussu samveran skal skipast, er hjá Ríkisumboðnum, og at Ríkisumboðið tískil ikki hevur skyldu at fylgja møguligum uppskoti frá barnaverndartænastuni. Sí tó kap. 2.2.
8. Umsorganaryvirtøka endar
Ein avgerð hjá Høvuðsbarnaverndarnevndini um samveru stendur bert við, so leingi barnið er umsorganaryvirtikið. Sostatt er avgerðin um samveru ikki galdandi longur, tá barnið fer heim aftur at búgva.
Býr barnið hjá øðrum av foreldrunum, kann avgerð um samveru verða tikin bæði sambært foreldramyndugleikalógini og barnaverndarlógini, í sambandi við umsorganaryvirtøkuna. Í slíkum málum fellur avgerð hjá Høvuðsbarnaverndarnevndini burtur, tá barnið flytur heim at búgva, meðan avgerðin hjá Ríkisumboðnum stendur við.
Í ávísum førum flytur eitt barn frá øðrum av foreldrunum (bústaðarforeldrið) til hitt (samveruforeldrið) at búgva. Barnið kann hava verið umsorganaryvirtikið, áðrenn tað flytur til samveruforeldrið. Tá barnið flytur til samveruforeldrið at búgva, er ikki longur talan um umsorganaryvirtøku sambært barnaverndarlógini. Harafturímóti er talan um eitt familjurættarligt mál, sum er fevnt av foreldramyndugleikalógini – foreldrini hava bert skift “rollu”. Tískil er tað Ríkisumboðið, sum hevur heimild at taka avgerð um samveru í mun til tað av foreldrunum, sum fyrr var bústaðarforeldur, men sum nú er samveruforeldur.
9. Umlætting
Møguleiki er í § 15 í barnaverndarlógini at taka avgerð um, at eitt barn skal til umlætting. Býr barnið bert saman við øðrum av foreldrunum, er umráðandi at hugsað verður um, at samvera kann verða ásett sambært foreldramyndugleikalógini í mun til hitt av foreldrunum.
Er samvera ásett sambært foreldramyndugleikalógini, skal barnaverndartænastan hava virðing fyri hesi avgerð hjá Ríkisumboðnum. Møguligt er ikki sambært barnaverndarlógini at skerja samverurættin, tí eingin heimild er í lógini at taka avgerð um samveru, tá talan ikki er um umsorganaryvirtøku.
Í slíkum málum eiga barnaverndartænastan og Ríkisumboðið at samstarva, soleiðis at umlættingin og samveran kann skipast til barnsins besta.
10. Ókeypis umboðan
Ein avgerð um, at samvera skal vera undir umsjón, at samvera verður noktað, eins og at bústaðurin skal vera duldur, má metast sum eitt víðfevnt inntriv í rættin hjá foreldrunum.
Er samtykki ikki fingið frá tí ella teimum, sum hava foreldramyndugleikan, til at samveran skal vera undir umsjón, at eingin samvera skal vera, ella at barnið skal hava duldan bústað, er talan um tvingsul og hava hesi (foreldramyndugleikin) tískil rætt til ókeypis umboðan eftir § 57 í barnaverndarlógini.
Sambært § 54, stk. 3, eru bæði foreldrini, t.v.s. óansæð um viðkomandi hevur foreldramyndugleika ella ikki, partar í einum máli um samverurætt. Tískil verður § 57, í málum eftir § 22, stk. 2 – 7, brúkt samsvarandi (analogt) í mun til foreldur, sum ikki hava foreldramyndugleika.
11. Revsing
Kapittul 13 í barnaverndarlógini hevur ymiskar ásetingar um revsing.
Í sambandi við avgerð og avtalu um samveru er umráðandi, at barnaverndartænastan kunnar foreldur um viðkomandi ásetingar um revsing, t.d. § 74, stk. 2 og § 75, stk. 1, soleiðis at foreldrini kenna avleiðingarnar, ið kunnu standast av, ikki at halda avgerðirnar.
Almannamálaráðið, tann 21. januar 2011
Eyðun Mohr Hansen (sign.)
aðalstjóri


text:
Handapotekið
Tað lættir um, at hava handapotekið við tær, tá tú heldur frí.
Frítíðin er virðismikil, og er tað óheppið, um hon verður oyðiløgd av sjúku o.ø. Takið handapotekið við heimanífrá og sleppið undan óneyðugum trupulleikum. Tað er av týdningi, at handapotekið er samansett til ta ferðina, tú skal, hvar tú skal, og hvønn tørv tú hevur.
Koppsetingar
Sama hvagar ferðin gongur, er tað eitt gott hugskot at kanna, um ymiskar koppsetingar verða viðmæltar fyri tað ávísa landið, ferðast skal til. Tað kann t.d. vera fyri hepatitis (livrabruna), stívkrampa/difteri o.a. Koppsetingarviðmæli verða kannað við at fara inn á heimasíðuna hjá Statens Serum Institut, www.ssi.dk, spyrja lækna ella spyrja á apotekinum. Um so er, at koppseting verður viðmæld til tað ávísa landið, verður tosað við læknan minst 6 vikur, undan at farið verður, so góð tíð er at koppseta seg.
Heilivágur
Havið altíð heilivágin í handviðførinum vegna tess, at onkur heilivágur kann vera óbrúkiligur av kuldanum í viðførisrúminum. Tú sleppur eisini undan, at neyðugur heilivágur liggur í kuffertinum, um flogfarið verður seinkað ella annað (sí Heilivág við á ferðini).
Pína
Veikur pínustillandi heilivágur, sum inniheldur paracetamol ella ibuprofen, er altíð góður at hava við á ferðini. Hesin heilivágur er góður fyri høvuðpínu, vøddapínu og aðra lætta pínu.
Gongur leiðin til eitt stað, har frárátt verður at drekka vatn úr krananum, er best at hava tablettir at svølgja, heldur enn brúsitablettir. Eisini fáast smeltitablettir til keyps á apotekinum, og tær nýtist ikki at drekka vatn afturvið (Pamol flash).
Leyst lív
Góð ráð fyri at sleppa undan leysum lívi:
- Drekk ikki vatn úr krananum, men keyp vatn í fløsku. Hetta er eisini galdandi, tá tú bustar tenn
- Ansa eftir ísterningunum (kanna, at teir eru ikki av vatni úr krananum)
- Halt teg frá mjólkarúrdráttum, sum ikki eru pasteuriseraðir
- Flys grønmeti og frukt sjálv/sjálvur
- Et ikki salat
- Halt teg frá mati, ið verður seldur á t.d. torgum, uttan so at hann er hagreiddur í nógvum hita
- Et bara mat, sum er kókaður ella steiktur
- Gevið eisini gætur um fylgjandi matvarur: Skeljadjór (rá ella lættkókað), rátt grønmeti, kalda sós og dressing, mat, sum inniheldur rátt ella partvís rátt kjøt, sum ikki er gjøgnumsteikt
- Vaska og sóttreinsa hendur tínar ofta og hvørja ferð, áðrenn tú etur
- Byrja nakrar dagar fyri ferðina at taka mjólkarsýrubakteriur og halt fram, til ferðin er endað. Hesar kunnu hjálpa at halda javnvág í tarmfloraini.
Eyðkenni fyri leysum lívi
- 4-5 ferðir leyst/tunt skarn um dagin
- Tú kennir teg illa fyri
- Ofta hevur tú eisini búkilsku ella magakrampar
- Umleið 50% fáa vaml
- Gongur vanliga yvir av sær sjálvum eftir 3-5 døgum
Skuldi tað víst seg, at tú hóast alt fær leyst lív, er tað týdningarmikið, at tú drekkur nógmikið, gjarna vætu við salti og sukuri. Harafturat kanst tú eta mat, ið er lættur at sodna so sum rist breyð, keks og rivið súrepli.
Ein møguleiki er, at tú tekur heilivág, ið inniheldur Loperamid (t.d. Imodium), sum steðgar krampunum í sodningarleiðini og tískil kann steðga leysum lívi. Tablettirnar kunnu brúkast frá 6 ára aldur og uppeftir, men Loperamid finst eisini flótandi. Hetta kann brúkast frá 2 ár og upp, hetta verður tó bert givið í samráð við lækna. Ein skal hava forskrift til tað flótandi. Til akutt leyst lív skal Loperamid bert nýtast í mesta lagi 2 samdøgur, sí kunningarlepan.
Serliga hjá barnafamiljum kann tað vera eitt gott hugskot at taka Revolyt ella Resorb við. Hetta er ávikavist eitt pulvur ella brúsitablettir, sum verður upployst í vatni. Tað inniheldur salt og sukur, sum kann brúkast, tá ein t.d. fær vætutrot vegna leyst lív.
Harðan maga
Nøkur fáa ’akuttan’ harðan maga, tá tey ferðast. Tú kanst bøta um støðuna við at taka veikan loysandi (tømandi) heilivág, men bert í styttri tíð. Tú kanst fyribyrgja hørðum maga við at eta trevjuríkan mat og drekka nógmikið. Harumframt er gott fyri harðan maga, um tú ert kropsliga virkin. Um leiðin gongur til heit lond, er tað av størsta týdningi at fáa nóg mikið at drekka, tí ein sveittar illa.
Bróstsviði
Heilivágur fyri bróstsviða fæst í handkeypi. Serliga sterkt kryddaður matur, alkohol og kaffi elva til bróstsviða ella súr rop.
Góð ráð:
- Et ikki 3-4 tímar fyri songartíð
- Sov við hevjaðum høvdalagi – einar 15-20 cm
- Skapilsi av vælindinunum ger, at magasýran hevur verri við at koma upp aftur, um tú svevur á vinstru lið
- Far ikki í trong klæði
Fyribyrging og kynsjúkur
Minnist til fyribyrging.
Hítir eru einasta fyribyrging, sum verja fyri kynssjúkum og samstundis forða fyri at gerast við barn.
Hav sjálv/sjálvur hítir við fyri at vera vís í góðskuni. Tað er týdningarmikið, at hítirnar ikki liggja í sólini í høgum hita. Nýtir tú p-bollar, er tað eitt gott hugskot at hava við til nakrar dagar eyka. Ferðin heim kann jú verða seinkað.
Gevið eisini gætur, at leyst lív og spýggja kunnu gera, at p-bollarnir ikki eru virknir.
Ovurviðkvæmi
Ert tú ovurviðkvæmur, er tað eitt gott hugskot at kanna blómusáð-støðuna (pollen), har sum tú fert at ferðast, áðrenn farið verður.
Tað kann gerast við at fara inn á www.polleninfo.org. Tað er gott, um tú ert í nøktandi viðgerð, áðrenn farið verður, og at tú tekur tín vanliga heilivág við.
Verið fyrireikað, kennið tað, ið elvir tykkara ovurviðkvæmi.
Mýggjabit
Mýggjabitar kunnu haldast burtur við at smyrja skordýrafrávísandi evni á húðina. Um tú nýtir skordýra-ræðandi evni, sum t.d. Autan®, so er týdningarmikið, at tú nýtir skamtin, ið er áskrivaður. Nýtir tú ov lítið, sært tú skjótt, at lítið hjálpir (nýt 6-8 pístr á hvønn undirarm).
Um ein er stungin, fáast lokaldoyvandi evni, sum linna skordýrabit ella onnur bit.
Í økjum við malaria er sera týdningarmikið at verja seg fyri mýggjabitum - tí tað eru teir, sum bera malariað víðari.
Fyribyrgjandi heilivágur fyri malaria fæst á forskrift. Afturat hesum kann ein verja seg fyri mýggjabitum við at smyrja skordýra-frávísandi evni á seg og við at sova undir neti um náttina.
Skordýrabit (insektbit)
Góð ráð:
- Um tú etur søtmeti síðst á sumri, ansa so eftir, at onki skordýr er á søtmetinum, áðrenn tú bítur
- Drekk heldur úr glasi enn úr blikki, ein býfluga ella vespa kann krúpa í blikkið, uttan tú varnast
- Ver í skóm úti
- Kveistra ikki býflugu (bi) ella vespu burtur
- Halt teg burtur frá býflugubølum
- Ver ansin, um tú hentar frukt
Verður tú stungin, royn so at fáa broddin burtur, uttan tó at trýsta meir gift inn í húðina. Neglin kann brúkast. Giftin kann síðani súgvast út við ein giftsúgvara. Hevur tú ikki giftsúgvara tøkan, so kann ein sukurmoli hjálpa.
Um tað hovnar, ella skriði verður, so kann skriðustillandi smyrjast á bitið.
Antihistaminir linna eisini í hesum høpi.
Sár og skursl
Minnist til plástur og gazebind til sár og skursl. Nýt sápu við lágum pH-virði, um talan er um grefligt sár. Royn at umganga at nýta desinfiserandi evni, tí tað seinkar grøðingini. Rennur nógv úr sárinum, fáast serlig plástur á apotekinum.
Skal tú ganga nógv, ber væl til at brúka plástur fyri bløðrur. Hevur tú fingið bløðrur, kann plástur eisini nýtast.
Skilagott er at hava fyrstuhjálpstasku við sær á ferðini heimanífrá, helst um børn eru við á ferðini og ætlanin er at ganga nógv ella klíva.
Í fyrstuhjálpstaskuni eigur at vera:
- Plástur
- Bind til greflig sár, gaze, kompress og elastikbind
- Tape (einglahúð)
- Klorhexidin til at reinsa sár
- Pinsett
- Bløðruplástur, um tú fert at ganga nógv
Sproytur og kanylir
Tað kann vera skilagott at hava sproytur og kanylir við, um ferðast verður til fjarskotnari lond, har reinførið í heilsuverkinum ikki er so gott.
Egin heilivágur
Tekur tú dagliga heilivág fyri til dømis astma, hjarta ella annað, skal tú minnast til at taka hann við á ferðini. Hyggið at forskriftini í góðari tíð undan fráferð, so tú ert vís/ur í at hava nóg nógv til allan túrin. Havið altíð eitt sindur at taka til, um tað skuldi borið soleiðis á, at tú ikki sleppur heim til tíðina.
Les meira
Undir "Heilivágur við á ferðini" kanst tú lesa meira um, hvussu tú skalt gera, um tú hevur turvelvandi heilivág við á ferðini.
Á apotekinum kanst tú, umframt handapotekið, fáa hesar faldarar:
"Ferie" - faldari frá Apotekerne i Danmark
”God ferie” - faldari frá A-apoteket
”Tjekliste” - lýsingaseðil frá A-apoteket


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
CIA ávarar Trump
Stjórin fyri amerikonsku fregnartænastuna, FBI, hevur kunnað komandi amerikanska forsetan, Donald Trump, um, at Russland sigur seg hava vitan, ið kann brúkast móti Trump.
Bæði Donald Trump og Barack Obama eru kunnaðir um eina frágreiðing, sum er tvær síður long, um, at Russland hevur eymar upplýsingar um komandi og eisini um fráfarandi amerikanska forsetan, sigvur CNN.
Tað er tó ikki greitt, hvørja vitan, talan er um. FBI skal hava fingið kunnleika um hetta í august í fjør, men nústani er keldan, ið kom við upplýsingunum, mett at verða álítandi.
Greinin heldur fram niðanfyri
Russia denies US media reports it is holding compromising material about President-elect Donald Trump https://t.co/awL27jEJHV— BBC Breaking News (@BBCBreaking) January 11, 2017
Tað er eitt fyrrverandi starvsfólk hjá bretsku fregnartænastuni, sum kom fram á upplýsingarnar í sambandi við arbeiðsuppgávur undir amerikanska forsetavalinum. Uppgávan hjá starvsfólkinum var at útvega upplýsingar um mótvalevni.
Longu undan forsetavalinum varð tosað um, at Russland hevði eymar upplýsingar um Trump, men tað er ikki fyrr enn nú, at tær eru mettar at vera álítandi.
Donald Trump sjálvur sýtir fyri at trúgva hesum. Á Twitter skrivar hann "Følsk tíðindi. Ein fullkomin politiskt heksajagstran," skrivar NTB-tíðindastovan.


text:
Orð: Gerard T. Noel
Lag 1: Franz Joseph Haydn
Lag 2: Johann Crüger
Týtt: Victor Danielsen
1. Eins og vit við sakni væl
mangan vin á foldum minnast,
ynskjandi, at skjótt hann skal
glaður her við okkum finnast,
so í dag vár fundur er:
Hjartamál er minnið her.
2. Fyri okkum vildi tú
her á deyðans træi bløða,
fyri okkum bert tú nú
bønir fram í Himli høga;
greitt og klárt tú okkum beyð
her at minnast á tín deyð.
3. Men tá her vit um títt borð
setast fleiri ella færri,
minnast vit títt egna orð,
at tú ert her sjálvur, Harri!
Gleði søt og troyst tað er –
lat tín Anda tala her!


text:
Orð: Arnulf úr Louvain / Grundtvig
Lag: C.C. Hoffmann
Týtt: Rólant Lenvig
1. Heilur, frelsari og Kristur!
Verðin teg við tornum ristir.
Tú sært, eg mær havi hættað
rósukrans um kross at flætta.
Gev mær til tað makt og mót!
2. Hví komst tú av himni høga
fyri vára synd at bløða,
legði burt tín guddómsleika,
fann á fold tín bróður veika,
og gav honum sjálvan teg?
3. Kærleikslogi tín og megi
lýsa bjart á nátt og degi,
hugur tín er gávuríkur,
fyri deyða ei tú víkur,
fer tí lýðin krossins veg.
4. Nú eg kenni, áður dulda,
harðskap mín og hjartakulda.
Rann av heimi nakað virði,
nevnivert at latið fyri,
frelsari, tín kærleika?
5. Tó úr tíni benjarkeldu
spratt ein á við makt og veldi,
sum kann klúgva klettin harða,
sum kann bræða ísin glæra,
sum kann hjartað tváa reint.
6. Góði Guð, lat hendur tínar
veita inn í æðrar mínar
ánna, sum kleyv klettin harða,
sum kann bræða ísin glæra,
sum kann blóðsøk tváa av!
7. Tú, sum hevur teg mær givið,
gævi, at í tær eg livi,
búgv í mínum hjarta inni,
so tú mær í sál og sinni
er hin trygga akkersgrund.
8. Tó eg skal sum blóman følna,
barmur mín og hond skal kólna,
trúgvi eg, tín hond meg hevur
og í deyða lív mær gevur,
tú breyt deyðans beiska brodd.
9. Nú er krossins gáta rós mítt,
frelsari, lat náðarljós títt,
lýsa mær á lívsins vegi,
leiða meg á deyðadegi
heim í paradís við tær.


text:
15. februar 2017Nr. 9003
Rundskriv um uppgerð av ársroknskapum hjá samstørvum um heimatænastu, eldrarøkt v.m. og um mannagongdir fyri innrapporteringum um ársskiftið
(Til kommunal samstørv og kommunur)
1. Endamál
1.1. Við hesum verður lýst og nágreinað, hvussu javning og viðurskifti í hesum sambandi skulu avgreiðast, tá ársroknskapur verður gjørdur fyri kommunal samstørv um heimatænastu, eldrarøkt v.m. Eisini verður lýst og nágreinað, hvussu sambandið er millum roknskapin hjá einum samstarvi og roknskapirnar hjá samstarvandi kommununum. Í framhaldi av hesum verður ásett, hvussu eftirbókingar og innrapporteringar eftir ársskiftið skulu fara fram til Gjaldstovuna.
2. Heimild
2.1. Við heimild í § 47 í løgtingslóg nr. 87 frá 17. mai 2000 um kommunustýri (kommunustýrislógin), og sum nágreinað í § 3, stk. 5 í kunngerð nr. 89 frá 15. oktober 2008 um roknskaparverk kommunanna o.tíl., verður ásett, hvussu úrslitið í ársroknskapum fyri nevndu samstørv verður tikið við í kommunalu ársroknskapirnar. Sum nágreinað í § 10, stk. 5 í kunngerð um roknskaparverk kommunanna o.tíl. verða ásettar mannagongdir um innrapporteringar um ársskiftið.
3. Mannagongdir
3.1. Sum ásett í § 2, stk. 4 í kunngerð um roknskaparverk kommunanna o.tíl. varð 16. juni 2014 tikin avgerð um, at kommunalu samstørvini um heimatænastu, eldrarøkt v.m. skulu hava sjálvstøðugan roknskap sambært somu kunngerð.
3.2. Sambært § 2 í løgtingslóg nr. 20 frá 7. apríl 2014 um kommunalt samstarv um heimatænastu, eldrarøkt v.m. er heimatænasta, eldrarøkt v.m. lagt út til hvørja kommunu sær. Sambært § 17, stk. 1, í løgtingslóg nr. 19 frá 7. apríl 2014 um heimatænastu, eldrarøkt v.m., sum broytt við løgtingslóg nr. 121 frá 15. desember 2014, bera kommunurnar allan kostnaðin av hesum virksemi. Hóast virksemið verður umsitið í samstarvi, ið hevur egnan roknskap, liggur fíggjarliga skyldan tí framvegis óskerd hjá einstøku kommununi í samstarvinum.
3.3. Fíggjarliga skyldan er eisini staðfest í § 10 í løgtingslóg um kommunalt samstarv um heimatænastu, eldrarøkt v.m. Sambært hesi áseting býta samstarvandi kommunurnar kostnaðin av samstarvinum, sínámillum. Býtislykilin er talið av borgarum, ið 31. desember árið fyri eru 67 ár ella eldri.
3.4. Býtið av útreiðslunum fevnir um allar útreiðslur, bæði nettorakstrar- og løguútreiðslur, og tí kann undirskot og harvið eingin lántøka koma fyri í samstarvsroknskapinum. Hinvegin skulu kommunurnar ikki gjalda meir enn nettoútreiðslurnar, og tí verður heldur einki avlop í samstarvsroknskapinum.
3.5. Sostatt er beinleiðis samband millum ársroknskapin hjá einum samstarvi og ársroknskapinar hjá samstarvandi kommununum. Tað merkir, at tá ið roknskaparárið er liðugt, skulu útreiðslur og inntøkur hjá samstarvinum javnviga, og at møguligt hall ella avlop skal vera býtt millum samstarvandi kommunurnar. Vísir uppgerðin eitt hall, skulu kommunurnar flyta samstarvinum írestandi upphæddina. Er avlop, skal samstarvið flyta tað til samstarvandi kommunurnar. Í báðum førum verður hetta gjørt í sama roknskaparári og eftir tí leisti, ið er lýstur niðanfyri.
3.6. Ársroknskapurin hjá eldrasamstørvunum skal verða tíðarmarkaður eftir somu meginreglum sum hjá kommununum og hjá landinum. Tað merkir, at samstarvsroknskapurin skal vera gjørdur og grannskoðaður so tíðliga, at úrslitið kann verða tikið við í roknskapin hjá luttakandi kommununum innan tær freistir, sum eru galdandi fyri at leggja fram kommunala ársroknskapin. Víst verður í hesum sambandi á ásetingina, í fleiri av samstarvsavtalunum, um at grannskoðaður roknskapur fyri árið frammanundan skal fyriliggja í seinasta lagi í apríl mánað.
3.7. Í sambandi við uppgerð av endaligum ársroknskapi verða gjøldini frá kommununum fyri farna árið javnað samsvarandi endaligu tølunum. Javningar verða gjørdar við atliti til lutfallið, sum kommunurnar hava skyldu at fíggja eldrasamstarvið við (sbrt. § 10 í løgtinglóg um kommunalt samstarv um heimatænastu, eldrarøkt v.m. (Ll. nr. 20 frá 7. apríl 2014)).
3.8. Javningar í sambandi við endaliga ársuppgerð av samstarvsroknskapinum verða avgreiddar sambært kunngerð nr. 99 frá 8. juli 2015 um skráseting og fráboðan av búskaparligum flytingum millum kommunur, kommunal samstørv o.tíl. (t.e. kommunala millumrokningarskipanin, stytt KMR). Gjaldstovan ásetir og kunnar í hesum sambandi um nærri mannagongdir og tíðarfreistir.
3.9. Eftirbókingar kunnu skrásetast í kommunalu millumrokningarskipanini nakað inn í nýggja árið. Innrapportering av hesum upplýsingum verður gjørd við einari ískoytis-rapportering. Tá ið ískoytis-rapporteringin er gjørd, verður ársroknskapurin vanliga roknaður at vera liðugur. Um grannskoðanin heldur, at viðurskifti eiga at verða broytt, kann hetta tó gerast við einari eyka ískoytis-rapportering.
3.10. Gjaldstovan fær heimild at áseta tíðarfreistir og gera neyvari mannagongdir fyri, hvussu eftirbókingar og innraporteringar av viðurskiftum, sum her eru umrødd, skulu fara fram eftir ársskiftið.
4. Gildiskoma
4.1. Hetta rundskriv kemur í gildi 15. februar 2017, men er galdandi fyri fíggjarárið 2016, sum enn er opið, og frameftir.
Fíggjarmálaráðið, 15. februar 2017
Kristina Háfoss (sign.)
landsstýrismaður
/ Bjarni Askham Bjarnason (sign.)


text:
Sverri Egholm
04.02.2017 - 10:03
Fiskur > Tíðindi > Føroyar
Flestu línuskipini eru til fiskarí og væntandi koma fleiri av teimum at landa miðskeiðis ella síðst í vikuni.
Trý línuskip eru við Ísland. Tey fáa mest av toski og hýsu og so nakað av longu og brosmu, skrivar Fiskamarknaður Føroya í sínari meting fyri næstu viku.
Undir Føroyum eru nøkur og fiska. Mest er at fáa av toski og hýsu og so eisini nakað av longu og brosmu.
Á Flemish Kap eru seks línuskip, fimm sum frysta og eitt sum ísar fiskin.
- Vit vænta, at tey fara øll at sigla heim í vikuni og koma so at landa í aðru viku, sigur Fiskamarknaðurin.


text:
Meinigheitshúsið í Vági: Sum flestu hava varnast, so er Meinigheitshúsið í Vági farið gjøgnum eina munandi dagføring seinasta árið, og ætlanin er at halda fram við hesum.
Í hesum sambandið og fyri at fáa pening til vega, er ætlanin at skipa fyri marknaðardegi nú leygardagin 16. september.
Meinigheitshúsið verður tískil opið tórsdagin og fríggjadagin millum 15.00-17.00 har ein kann koma framvið við lutum, ið ein ynskir at stuðla tiltakinum við, tó ikki klæðir.
Sjálvt stuðulstiltakið verður leygardagin kl. 14.00 og frameftir, og umframt møguleikan at keypa ymiskar lutir, so ber eisini til at stuðla við mat og køkutombol (um ein vil lata mat ella kakur, so kann hetta latast inn leygardagin).
Vónandi leggja mong leiðina inn á gólvið, til eitt prát, at stuðla, kaffimunn og annars síggja húsið, sum hevur rundað tey 100 árini, men nú er dagført munandi.
Um tú veitst okkurt, sum VP ikki veit - skriva so til vp@vp.fo
tann


text:
Starv hjá Smyril Line
Ert tú áhugað/ur í einum starvi hjá Smyril Line, ert tú altíð vælkomin at senda eina umsókn til okkara. Allar umsóknir verða viðgjørdar í trúnaði. Vinarliga nýt umsóknarformularin niðanfyri.
Tað er týdningarmikið, at tú so greitt sum gjørligt greiður okkum frá júst hvørjar uppgávur tú ert áhugað/ur í. Um so verður, at eitt starv verður tøkt, sum vit meta, at tú hóskar væl til, seta vit okkum í samband við teg.
Tøk størv í løtuni:
-
08/09-2017Tænari til Hotel Skálavík
Arbeiðstíðin er fríggja- og leygarkvøld annað hvørt vikuskifti.Les meira


text:
Hvat er harðskapur
Nær er ein kvinna útsett fyri harðskapi?
Ein kvinna er útsett fyri harðskapi, um hon skal laga sína atferð eftir krøvum og vónum hjá einum øðrum persóni á ein sovorðnan hátt, at hon verður noydd at fara út um síni egnu mørk.
Kvinnan nýtist ikki at hava sjónlig merkir á kroppinum sum prógv fyri, at hon hevur verið fyri harðskapi. Harðskapur kann vera likamligur og sjónligur. Men harðskapur kann eisini vera duldur, tá talan er um sálarligan, kynsligan, materiellan ella fíggjarligan harðskap.
Her eru nøkur dømir um harðskap:
Sálarligur harðskapur
At verða hótt við harðskapi.
At síggja síni børn verða hótt við harðskapi.
At tað verður rópt ella funnist at einum í heilum.
At vera undir eftirliti.
At vera avbyrgd frá øðrum menniskjum.
At verða niðurgjørd meðan onnur eru til staðar.
Sálarligur harðskapur kann vera torførur hjá kvinnuni at prógva, tí hann gevur ongi sjónlig spor. Men sálarligur harðskapur er sera skaðiligur og niðurbrótandi.
Likamligur harðskapur
At verða sligin, bukað, sparkað, skumpað, pínd.
At vera fyri harðskapi við vápnum ella øðrum lutum.
Kynsligur harðskapur
At vera noydd til kynsligar handlingar, ið býða einum ímóti og sum ein ikki ynskir.
Materiellur harðskapur
At eins ognarlutir verða oyðilagdir, til dømis heim, innbúgv, klæðir, bilur. Hesin harðskapur kann eisini vísa seg við, at maðurin tveitir kvinnuna á dyr, uttan at lata hana fáa nakað við sær, og at maðurin ger tað torført hjá kvinnuni at seta búgv av nýggjum, tí møgulig hús skulu seljast og innbúgv býtast.
Fíggjarligur harðskapur
At verða fíggjarliga avmarkað við ikki at ráða yvir egnum pengum, alt fer á kontoina hjá manninum. Kvinnan fær møguliga pening til keyp av mati, men hevur lítið og onki innlit í fíggjarstøðuna hjá familjuni.
Harðskapur av øllum slag er niðurbrótandi. Tað vísir seg, at um harðskapur stendur uppá í langa tíð, er tað torført hjá kvinnuni at koma sær burtur úr harðskapinum.


text:
1. Samleiki
Kjarnin í donskum er danskt mál og danskar bókmentir umframt aðrar bókmentir á donskum máli. Í donskum verður arbeitt við tí danska málinum, bæði við at tosa, lurta, lesa og skriva. Næmingarnir skulu umhugsa, hvat verður lisið, skrivað, lurtað og tosað, og hvussu hetta verður gjørt. Á tann hátt verður danskt til eina lærugrein.
Danskt mál og donsk mentan eru partar av norðurlendskari mentan, og tí gevur danskt kunnleika til onnur norðurlendsk mál og til eina felags mentanarfatan, sum er við til at menna norðurlendska samleikan.
Danskt er við til at stuðla undir menningina av persónligu og fakligu førleikunum hjá næminginum.
Danskt er almennandi og stuðlar næminginum í at røkka málunum, sum eru ásett í kunngerðini fyri útbúgvingarnar á Heilsuskúlanum.
2. Endamál
Undirvísingin í donskum á D-stigi hevur til endamáls at styrkja málsligu tilvitanina, so næmingurin mennir sínar lesi- og skriviførleikar og evnini at lurta eftir og lesa ymisk sløg av tekstum. Harumframt er endamálið at styrkja næmingsins fortreytir at gagnnýta danska málið í útbúgvingarligum og starvsligum høpi, at styrkja hansara evni at sannkenna, at uppliva, at virða tolsemi og at vera við í einum felagsskapi.
Eisini fær næmingurin ein formligan førleika og eitt amboð at leita sær vitan og kunning í framhaldandi læring síni.
3. Stig og tímatal
Undirvísingin í donskum á D-stigi fevnir um 75 klokkutímar.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí evni, sum lærari velur í samráð við næmingar. Ískoytisøkið fevnir um umleið 20% av klokkutímatalinum. Næmingurin fer til munnliga próvtøku í bæði kjarnaøkjum og ískoytisøkjum.
Kjarnaøki
Lærugreinin danskt á D-stigi fevnir um fýra kjarnaøki. Økini umskarast og virka fyri ein stórar part saman í undirvísingini.
Tekstatilfarið, sum verður brúkt í heilsuútbúgvingunum, kann t.d. lýsa tey fyribrigdi, sum arbeiðsøkið hjá næmingunum snýr seg um.
Talaða málið
Kjarnaøkið talaða málið snýr seg um samrøðuna, bæði at lurta og tosa. Samrøðan er vegurin til vitan, kunnleika og samleika, og hon er grundarlag undir øllum samskifti ímillum menniskju. Við at luttaka í kjaki um faklig og tilverulig evni skal næmingurin læra at orða seg greitt og grundgeva sakliga fyri egnum sjónarmiðum. Støðan, samskift verður í, setur karm um samskiftisháttin. Undirvísingin skal tí fevna um ymisk tekstsløg, sum hvørt á sín hátt skulu styrkja fatanina av ymiskum munnligum samskiftisháttum og av leiklutum teirra, ið samskifta. Í undirvísingini skal næmingurin gerast kunnugur við málnýtslu í vanligum høpi. Hann skal gerast medvitandi um týdningin av málnýtslu og møguleikum, sum málið hevur sum samskiftismiðil í munnligum og skrivligum samskifti. Hann skal læra rættan danskan framburð og læra at taka virknan lut í samrøðu og kjaki á donskum máli. Harafturat skal næmingurin gerast førur fyri at skilja svenskt og norskt og duga at gera seg skilligan á hesum málum.
Skrivaða málið
Kjarnaøkið skrivaða málið snýr seg um at lesa og skriva danskt. At lesa og skriva eru javnskipaðar lærutilgongdir, har næmingurin mennir skriviførleikan við at lesa og lesiførleikan við at skriva. Hugur næmingsins at lesa og skriva skal stimbrast og somuleiðis tilvitan hansara um lesi- og skrivitilgongdina. Arbeitt verður á støðugt hækkandi torleikastigi í mállæru og rættskriving og í samvirkanini millum málbúnað, innihald og ætlan við einum teksti. Samspælið millum mál, innihald, tekstslag og uppliving er ein høvuðstáttur í allari bókmentaundirvísing. Týdningarmikið er, at tekstirnir umboða ymisk tekstsløg og tíðarskeið. Næmingurin skal lesa og viðgera eitt breitt úrval av donskum, norðurlendskum og øðrum tekstum frá fornøld til nútíðina, bæði fagrar bókmentir og yrkisbókmentir. Harumframt skal næmingurin uppliva, at danska málið kann gerast vegurin til ein størri norðurlendskan samanhang.
Samansettir tekstir
Kjarnaøkið samansettir tekstir snýr seg bæði um at lesa og at skapa tekstir. Samansettir tekstir vísir til víðkaða teksthugtakið, har tekstir kunnu vera settir saman av t.d. skrift, ljóði og myndum. Arbeitt verður við ymiskum framsagnarháttum, har tekstviðgerðin er grundað á ástøði um samskifti. Teksttilfarið fevnir t.d. um myndir, teknisøgur, ymiskar tíðinda-, kjak- og heimildartekstir, yrkistekstir, lýsingartekstir, netsíður, filmar, leikir og songtekstir.
Málkunnleiki
Kjarnaøkið málkunnleiki fevnir um mállæru og málnýtslu. Næmingurin fær innlit í málið sum skipan og tilknýti málsins til mentan og samleika. Arbeitt verður á støðugt hækkandi torleikastigi í grundleggjandi mállæru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvussu hann best nemur sær mál, og hann skal læra at nýta ymiskar hættir at loysa málspurningar.
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum semjast um í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleika næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum. Innan tær ymisku útbúgvingarnar verður t.d. arbeitt meira miðvíst við ymiskum og viðkomandi tekstsløgum.
5. Førleikamál
Í lærugreinini donskum á D-stigi eru førleikamálini lutað sundur í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, og sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni til støðutakan og sjálvvirkni. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
· at virða
· at samskifta
· at kanna
· at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg í donskum um at virða danska málið sum samskiftismiðil og mentanarbera. Undirvísingin leggur dent á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað náttúrutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, har ímillum teir sáttmálar, ið Sameindu Tjóðir hava samtykt í sambandi við barnarættindi og mannarættindi annars. Eisini skal næmingurin hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
At samskifta snýr seg um førleikan at bera fram hugsanir sínar munnliga og at lesa og skriva. At samskifta snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga verður mentur við miðvíst at arbeiða við munnligum venjingum í ymiskum samskiftisstøðum. At duga at orða seg munnliga á donskum gevur næminginum harumframt møguleika at taka virknan lut í norðurlendskum samskifti.
Førleikin at lesa og skriva á donskum skal mennast og stimbrast alla tíðina, so næmingurin kann ogna sær vitan, upplýsingar og upplivingar. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot, at lesa er at skyna á og tulka.
Førleikin at rokna snýr seg í donskum um at lesa hagtøl, fata bygnað, frymlar og úrtøkiligar skipanir. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og loysa vandamál. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mangar gerandistekstir, og tí hevur undirvísingin í donskum sín lut í hesi menning.
Førleikin at nýta tøknilig amboð er í donskum at duga at nýta teir møguleikar, sum kunningartøknin gevur, so sum tekstviðgerðarforrit og samskiftisforrit. Næmingurin skal eisini duga at velja og meta um tær upplýsingar, hann fær. Við at nýta tøknilig amboð kann næmingurin samskifta og samstarva uttan mun til tíð og stað.
At kanna
At kanna er ein íborin førleiki. Vit rannsaka umhvørvið fyri at klára okkum í lívinum. At kanna er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna snýr seg í donskum um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara til at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um danskt mál og bókmentir. Næmingurin skal læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan á bókasøvnum, í bókmentum, handbókum, á internetinum o.s.fr. Næmingurin skal eggjast til at síggja gagn og gleði í yrkis- og fagurbókmentum og til at fregnast um mál- og bókmentafrøðiligar spurningar, sum bjóða forvitninum av. Við dømum og venjingum skal næmingurin læra at nýta vísindaliga framferðarháttin og at handfara keldutilfar á ein sakligan og siðiligan hátt.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísingini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tosa og skriva sjálvstøðugt og at menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læring.
Førleikin at skapa snýr seg um at gera næmingin tilvitaðan um og líta á egin evni, so hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, hvussu bókmentalig og listarlig nýbrot hava broytt lívsáskoðanir og mentan. Næmingurin skal læra, at tekstframleiðsla er ein skapandi tilgongd, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflogið. Við royndum og ognaðum førleikum skal næmingurin læra at meta um dygdina í avrikum hjá sær sjálvum og øðrum.
Fakligir førleikar
Næmingurin dugir
1. at nýta skrivaða og talaða málið hóskandi, rætt, greitt og neyvt í yrkisfakligum, útbúgvingarligum og almennum høpi
2. at fyrihalda seg til rætt mál, rættskriving og teknseting, umframt til reglur og siðvenju fyri málnýtslu í yrkisfakligum, útbúgvingarligum og almennum høpi
3. at greiða frá málbygnaði, nýtslu og virkisføri í ítøkiligum yrkisfakligum, útbúgvingarligum og almennum høpi.
4. at eyðmerkja, fyrihalda seg til og brúka vitan um leiklutin og týdningin hjá málinum í yrkisfakligum, útbúgvingarligum og almennum høpi
5. og gerst stinnur lesari, sum lesur skjótt, við fatan, innlivan og umhugsni, tekstir, sum í ein ávísan mun eru torgreiddir málsliga og innihaldsliga
6. at samla saman, velja burturúr og greiða frá, umframt viðgera prentað ella ravtøkniligt tekstatilfar
7. at gera eina miðvísa greining og meting av ymiskum tekstasløgum og tekstasniðum og síggja hesi í frásjón
8. at skipa eina skrivitilgongd frá hugskotið til úrtøku, umframt taka lut í samrøðu um egna úrtøku og skrivligu úrtøkuna hjá øðrum
9. at orða sína greining, meting og frásjónargerð, bæði munnliga og skrivliga
10. at nýta viðkomandi lesihættir í mun til tekstsløg og lesiendamál í yrkisfakligum, útbúgvingarligum og almennum høpi
11. at nýta viðkomandi tali-, lurti- og skrivihættir í mun til evni og endamál í yrkisfakligum, útbúgvingarligum og almennum høpi
12. at nýta KT til viðkomandi samskifti í upplýsingasókn
13. at nýta sítt samskiftisinnlit til gagns fyri samstarv og samveru við onnur.
6. Eftirmeting og próvtøka
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal eftirmetast ávegis í undirvísingargongdini við støði í bæði skrivligum og munnligum framløgum. Næmingurin skal fáa eina greiða fatan av støðu síni í mun til fakligu málini í lærugreinini og skal hava vegleiðing um, hvussu og hvørjum arbeiðast skal við fyri at røkka málunum.
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein munnlig próvtøka. Talan kann vera um annaðkvørt próvtøkuhátt A ella B. Áðrenn skúlaskeiði 2 endar, tekur lærarin í samráð við næmingarnar avgerð um, hvørjum próvtøkuhátti flokkurin fer til próvtøku eftir. Allir næmingar í einum flokki fara til próvtøku eftir sama próvtøkuhátti
Próvtøkuháttur A
Próvhoyringin varir í 20 minuttir, íroknað próvdøming. Fyrireikingartíðin er 40 minuttir íroknað útflýggjan av tilfari og vegleiðing.
Próvtøkuspurningarnir verða settir við støði í evnum, økjum o.tíl., bæði úr kjarnaøkjum og ískoytiøkjum. Próvhoyringin fevnir um framløgu próvtakarans á donskum og fakliga samtalu millum próvtakara og próvhoyrara. Samtalan tekur støði í framløgu próvtakarans av tilfari, sum er knýtt at próvtøkuspurninginum, og sum próvtakarin hevur arbeitt við í fyrireikingartíðini.
Próvtakarin verður próvhoyrdur í lisnum og ólisnum próvtøkutilfari, sum kann fevna um styttri tekstir, brot burturúr størri bókmentaverkum ella onnur tekstsløg (t.d. filmar ella myndir). Høvuðsdenturin í próvhoyringini verður lagdur á ólisna próvtøkutilfarið.
Dømingargrundarlag, tá ið próvtøkuháttur A verður nýttur
Próvhoyrt verður í lisnum og ólisnum tilfari. Ólisna tilfarið skal vera valt soleiðis, at tað í tema ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini. Lisna tilfarið, ið er próvtøkugrundarlag undir munnligu próvtøkuni, fevnir um uml. 100 ns. av styttri tekstum á bundnum máli, óbundnum máli og yrkisbókmentum umframt eitt ritverk. Tekstirnir skulu í síni heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Lisna og ólisna tilfarið skulu annaðhvørt vera skyld í evni, tíðarhøpi ella tekstslag. Ólisna tilfarið, sum er umleið 3 normalsíður ella samsvarandi tí, skal greinast og tulkast. Ein normalsíða er 1300 bókstavir. Lisna tilfarið verður brúkt til at seta ólisna tilfarið í frásjón. Próvtakarin skal við støði í fakligari tilgongd og støðisførleikum sýna evni sjálvstøðugt at leggja fram og viðgera tilfar við støði í próvtøkuspurninginum. Próvtakarin skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, seta teir í samband við tættir í undirvísingini og seta próvtøkutilfarið í frásjón.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans. Í metingini skal størri denturin verða lagdur á førleika próvtakarans at viðgera ólisna tilfarið.
Próvtøkuháttur B – synopsupróvtøkuháttur
Próvtøkuháttur B er synopsupróvtøkuhátturin, har næmingurin fer í dýpdina við evninum, áðrenn farið verður til próvtøku.
Fakligu økini í próvtøkuhátti B eru tey somu sum í próvtøkuhátti A, men tilgongdin er øðrvísi, t.e. val av tilfari í sambandi við próvtøkuna og fyrireikingin til próvtøkuna.
Munnliga próvtøkan varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Eingin fyrireikingartíð er.
Próvhoyringin byrjar við framløgu próvtakarans av samandráttinum og verður síðani ein samrøða millum próvtakara og próvhoyrara/próvdómara.
Í framløguni skal próvtakarin lýsa arbeiðið við gerð av samandrátti og arbeiðstilgongdina.
Próvhoyringin tekur støði í framløgu próvtakarans av próvtøkutekstinum og í fakligari samtalu millum próvhoyrara og próvtakara.
Dømingargrundarlag, tá ið próvtøkuháttur B verður nýttur
Tilfarið, sum næmingurin sjálvur hevur valt at arbeiða við undan próvtøkuni, skal annaðhvørt vera skylt í evni, tíðarhøpi ella tekstslag, sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini..
Í metingini av samandrátti próvtakarans verður hugt eftir, hvussu væl samandrátturin er skipaður, eitt nú við atliti at greiðleika, innihaldi, málburði, keldulista, stavseting og teknseting.
Í metingini av munnligu framløguni verður dentur lagdur á greiðan málburð, fjølbroytta og trygga nýtslu av viðkomandi hugtøkum, og at framløgan er samanhangandi.
Í samlaðu metingini verður dentur lagdur á evni próvtakarans at tulka tekst, meta um hann og at seta hann í frásjón, umframt evni hansara at lýsa samspælið millum mál, innihald, tekstslag og høpi. Eisini verður mett um greinandi førleikar próvtakarans í sambandi við bókmentir og onnur tekstsløg.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans. Í metingini verður størri denturin lagdur á munnligu framløgu próvtakarans.
Munnlig próvtøka - D-stig
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støði undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnir at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Í teirri ávísu undirvísingargongdini ber til at leggja høvuðsdent á eitt av kjarnaøkjunum, tað kann vera talaða málið, skrivaða málið, samansettar tekstir ella málkunnleika.
Av stórum týdningi er tað, at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til, og tá ið tað verður mett at vera hóskandi. Sum dømi kundu partar úr kjarnaøkinum málkunnleiki verið samskipaðir við pørtum úr kjarnaøkinum skrivaða málið. Á tann hátt kundi vitan um málsøgu verið við til at gjørt fatanina av eldri tekstum meira fjøltáttaða, samstundis sum vitan um málsins bygnað t.d. kundi verið nýtt í tekstgreining.
Munnligi tátturin skal verða raðfestur høgt, og samrøðan er kjarnin í hesum tátti. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingartilgongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram. Dentur verður lagdur á, at næmingurin sameinir munnligar framløgur við egin skrivlig verk, nýtslu av KT-amboðum, ymiskar samskiftishættir o.s.fr. Á tann hátt verður retoriski førleikin hjá næminginum mentur.
Skrivligi tátturin skal eins og tann munnligi í stóran mun vera skipaður inn í dagligu undirvísingina og í fakligu heildina. Á henda hátt kann næmingurin menna seg í skrivitilgongdini og í stigum ogna sær góðar skriviførleikar. Somuleiðis skal verða borið so í bandi, at skrivlig avrik í øðrum lærugreinum eisini kunnu vera partur av skrivligum avrikum í lærugreinini donskum. Umframt at hetta styrkir um tvørfakliga samstarvið, gevur tað næminginum eina greiðari fatan av týdninginum, skriviførleiki hevur fyri alt skrivligt samskifti, og samstundis mennir tað evnini hjá næminginum at orða seg bæði munnliga og skrivliga.
Stigvøkstur
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat best er at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á egnu læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt. Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt, at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram móti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis, so næmingurin veit frammanundan, hvørji ávegismálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
At læra at læra
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir, og hvat endamálið við læringini er.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgongdin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur skal eisini leggjast á heimaarbeiði, og tann týðandi leiklut hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja týdningin av dansktlærugreinini. Tá ið arbeitt verður við ymiskum sløgum av tekstum, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til, eisini uttan fyri skúlans gátt. Undirvísingin í donskum skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at arbeiða greinandi og kritiskt við teimum ymisku sløgunum av tekstum, skrivaðum eins væl og munnligum. Eisini skal næmingurin verða tilvitaður um, at hann í lærugreinini donskum mennir sær førleikarnar at koma til orðanna í nógvum ymiskum tekstsløgum og samskiftisstøðum.
Arbeiðshættir
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður. Hetta verður m.a. gjørt við, at týðandi tekstir og tekstsløg verða tikin upp í undirvísingina.
Í donskum skulu ymiskir arbeiðshættir verða nýttir so, at fjølbroytni í lærugreinini kann verða framt miðvíst. Arbeiðshættir kunnu fevna um lærarafyrilestur, einstaklingsverkevni, næmingaframløgu, samrøður í flokkinum, bólka- og toymisarbeiði, verkætlanarevni o.tíl. Tá ið arbeiðshættir verða valdir og lagdir til rættis, er eyðsæð, at lærarin hugsar um stigvøkstur í undirvísingarhættunum, har byrjað verður við lærarastýrdari undirvísing.So hvørt sum næmingarnir búnast og gerast meira sjálvstøðugir, verður hesin lærarastýrdi undirvísingarformur at minka.
Næmingarnir skulu ikki einans duga at fyrihalda seg til boðskap úr tekstum, frá lærara og floksfeløgunum, men í eins stóran mun duga at miðla vitan og boðskap til lærara, floksfelagar og móttakarar uttan fyri flokshølið umframt skúlans gátt.
Arbeiðshættirnir eru tískil neyvt samantvinnaðir við serligum atliti at, hvussu bæði munnligi og skrivligi tátturin verða útintir.
Endamálið við teimum ymsu arbeiðsháttunum er at menna aðrar førleikar enn teir reint fakligu, tað eru førleikar sum t.d. at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan, at kanna, at arbeiða sjálvstøðugt, at seta sær mál og at arbeiða evnislagað og miðvíst, at arbeiða tíðaravmarkað, at samstarva, at samhugsa, at brúka og hugsa vitan í nýggjum høpi, at leggja til rættis og evna til eitt avrik, at gera uppgávuorðingar, at brúka ymisk háttaløg, at hugsa nýtt og verkseta, at hugsa djúpari og breiðari um ávíst evni, umframt at taka á seg ábyrgd og hava virðing.
Lærari má altíð gera sær sjálvum og næmingum greitt, hvat endamálið við ávísum arbeiðshátti er.
Samstarv
Lærugreinin danskt er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinar. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinar um ymisk evni, eitt nú at menna skapandi evni og KT-førleikar, undirvísing í danskari mál- og bókmentasøgu, tekstframleiðslu, bókmentalig hugtøk og almenn málfrøði og málsøgu.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinar við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði (lesa parallelt), t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinarnar sum partar av størri heild og letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanhangir avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin.
Skrivlig avrik
Skrivligi parturin letur upp fyri tvørfakligum samstarvi og við tí øðrvísi skrivligum avrikum. Heldur enn at lata eitt avrik inn, bara í donskum, kann talan verða um tvørfakligt samstarv, t.d. eina lívssøgu, eina case ella eina framløgu, sum verður undirbygt av power pointi.
Ein grundgeving fyri, at skrivligt arbeiði kann vera partur av tvørfakligum samstarvi, er, at næmingurin lærir, at tað at skriva væl (t.e. greitt og uttan stórvegis villur) ikki bara er eitt krav í mállærugreinunum, men eitt alment krav, ið er knýtt at øllum skrivligum samskifti í øllum lærugreinum.
Næmingurin skal hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin mennast til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivligu uppritini, sum verða løgd fram, á mennandi hátt. Kunningartøknin letur upp fyri munagóðum og ítøkiligum møguleikum í sambandi við vegleiðing og umrøðu í sjálvari skrivitilgongdini.
Næmingurin skal í minsta lagi lata inn 2 sjálvstøðug, skrivlig avrik í lærugreinini.
Samrøða
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð, og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri at læra málið.
Næmingurin skal framhaldandi arbeiða við at lurta og at vera umhugsin, samstundis sum orðatilfeingi og talugávur verða ment. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og gjørdar samrøður. Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast so, at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið, og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Lívlong læring
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at umhugsa sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.