text:
Jógvan á Lakjuni spyr løgmann um hjúnabandslógina
politikkur06-01-2017 - 09:05 - Jóanis Nielsen
Jógvan á Lakjuni løgtingsmaður, hevur sett § 52a fyrispurningur til løgmann um yvitøku av §14, stk 2 í hjúnabandslógini.
1) Hvussu kann løgmaður í samband við § 14, stk. 2 í hjúnabandslógini fara uttan um Løgtingið og § 46 í stýrisskipanarlógini, har tað stendur, at mál verða yvirtikin sambært løgtingslóg?
2) Kann løgmaður vátta, at hægstu embætismenn í kirkjumálum í MMR eru fullkomiliga ósamdir við løgmann um, at § 14, stk. 2 í hjúnabandslógini er yvirtikið?
3) Kann løgmaður greiða frá, hví hann ikki lurtar eftir tí føroyska kirkjumálaráðnum, sum við ógvuliga góðum og sannførandi argumentum prógvar, at hetta stykki ikki er yvirtikið?
4) Fer løgmaður ella landsstýrið at áleggja embætisfólki í kirkjumálum í Mentamálaráðnum at gera uppskot um at broyta ella strika § 14, stk. 2 í hjúnabandslógini ímóti teirra sannføring?
Viðmerkingar:
Sambært stýrisskipanarlógini kann einki mál verða yvirtikið uttan við løgtingslóg. Og tí er skakandi at hoyra, at løgmaður nú uttan at spyrja løgtingið um loyvi er farin uttan um sínar heimildir og hevur lýst, at stk. 2 í §14 í hjúnabandslógini er yvirtikið.
Tá ið Fólkakirkjan varð yvirtikin í 2007, var gjørt púra greitt, at hjúnabandslógin ikki var partur av yvirtøkuni, og tað var útgreinað væl og virðiliga í viðmerkingunum til lógaruppskotið um yvirtøkuna, har sagt varð:
“Hjúnalags- og kirkjurættarliga økið bera við hvørt annað á onkrum øki. Við uppskotinum verður hjúnalagslóggávuøkið ikki yvirtikið. Tað verður framhaldandi á donskum hondum. Tó er eitt markamót, sum verður yvirtikið, nevniliga heimildin í § 15, stk. 2 í galdandi hjúnalagslóg fyri Føroyar at gera av, hvørjir ávísir prestar innan onnur trúarsamfeløg hava heimild at gifta. Danska familjustýrið hevur í skrivi 24. juli 2006 váttað, at teir eru samdir í, at soleiðis verður farið fram.”
Her stendur svart upp á hvítt, at bara §15, stk. 2 í hjúnabandslógini og einki annað fylgdi við yvirtøkuni – og niðurstøðan kann bara vera, at her er eingin onnur grein ella nakað annað stykki yvirtikið. Heldur ikki § 14, stk 2!
Øll umsitingin – bæði á Løgtingi og í landsstýri – hava verið sannførd um hetta, og tey hava eisini handlað út frá hesum. Og ikki minst hevur tað føroyska kirkjumálaráðið og embætismenninir har við sannførandi argumentum prógvað, at stk. 2 í §14 er ikki yvirtikið.
Fyri undirritaða sær tað tíverri soleiðis út, at tá ið eitt mál er “politiskt korrekt”, so ber alt til. Tá hava stýrisskipan og lógir, reglur og siðvenjur ongan týdning. Alt málið um broytingarnar í hjúnabandslógini prógvar hetta!
Á Løgtingi, 5. január 2017
Jógvan á Lakjuni


c: text/html

text:
Foula
Foula (norrønt Fugley, skotskt gæliskt Fughlaigh), er mest fjarskotna oyggin í Hetlandi, samstundis er hon tann hetlendska oyggin ið liggur nærmast Føroyum, 285 km (154 sjómíl) hiðani.
Innihaldsyvirlit
Landslag og djóralív[rætta | rætta wikitekst]
Oyggin er eyðkend av teim 5 tindunum: Soberlie 221 m, The Noup 248 m, Hamnafield 344 m, The Kame 376 m og The Sneug 418 m, sum er hægsta fjallið á oynni. Norðast á oynni er Gaada Stack ein kendur stakkur.
Sum navnið bendir á, er fuglalívið ríkt á oynni, fuglabjørgini vestantil og norðantil á oynni, eru upp í 370 m til hæddar.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Í 1490 vóru jarðarognirnar hjá Ciske familjuni býttar og Vaila og Foula gjørdust ogn hjá Alv Knutsson. Men Ciske familjan var norsk, og tá Hetland var innlimað í Skotland nøkur áratíggju frammanundan, vóru ognarkrøvini á oynni fløkjaslig og ósambærilig.
Á Foula bleiv julianski kalendarin framhaldandi nýttur, eftir at restin av stórabretlandi hevði skift til gregorianska kalendaran í 1752. Foula helt fast við julianska kalendaran við at brúka 1800 sum leypár, men av tí at man ikki brúkti ár 1900 sum leypár er Foula nú ein dag frammanfyri julianska kalendaran, og 12 dagar aftanfyri gregorianska kalendaran. Sostatt verða jól hildin 6. Januar (gregoriska klendaran) á Foula og nýggjár 13. Januar (gregoriska kalendaran).
Í 1720 fóru pokurnar (koppar) at ganga millum teir 200 íbúgvarnar á Foula. Av tí at oyggjabúgvarnir vóru so avskornir frá øðrum fólki, høvdu teir ikki órinskap (immunitet) móti hesi sjúku, og níggju av tíggju fólkum doyðu. Sagt var at bert umleið 5-6 fólk yvirlivdu pokurnar; og nýggj fólk máttu flytast av meginoynni at fólka oynna aftur. Hetta var kanska ein av orsøkunum til at gamla norn málið fekk mønustingin á oynni.
Skotski blaðmaðurin John Sands, ið búði fleiri stutt tíðarbil á skotskum oyggjum og í Føroyum, búði eina tíð á Foula í seinnu helvt av 19’du øld. Hann fanst harðliga at tí áhaldandi “Truck-skipanini”, har skotski ‘lairdurin’ (góðseigarin) rindaði sínum undirsáttum á Foula løn í sokallaðum ‘kredittum’, har teir nærmast einanans kundu keypa vørur og tænastur frá honum sjálvum. Blaðmaðurin avmyndaði Foula sum ein vakra ungmoy ið bleiv kvald av einum stórum kyrkingarormi (kvalaraslangu), meðan onnur skriðdjór, nevnd 'missionary', 'laird' og 'truck' hugdu at.
Tann síðsti lairdurin av Foula var Ian Holbourn (1872 – 1935), føddur John Bernard Stoughton Holbourn. Hann var rithøvundur, professari og fyrilestrarhaldari á University of Oxford.
Foula var helst tað staðið í Hetlandi, har málið norn var talað longst. Longsti tekstur á norn, Hildinakvæðið (Hildina Ballad) varð niðurskrivað á Foula av G. Low í 1774.
Íbúgvar[rætta | rætta wikitekst]
Foula hevur 38 íbúgvar í teimum báðum bygdunum, Hametoun og Ham á eystursíðuni.
Frá Ham er ferjusamband til Walls og Scalloway á Mainland. Oyggin hevur eisini ein flogvøll, haðani flogsamband er til Tingwall Airport á Mainland.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kaving
Kavarar kanna undirsjóvarheimin so langt, sum niður slepst. Kavarar fóru tíðliga í tíðini at nýta kavarakúpu til vísindaliga gransking í sjónum. Kúpurnar vóru smáar, fyltar við luft og loraðar niður í dýpi. Fáar metrar undir vatnskorpuni eru hugtakandi sjódjór, marglitt koralriv og løgnir kneysar. Í havbotninum eru skipsvrak, summi hava ligið har í øldir. Í summum vrakum eru myntir, pottar og annað, ið sigur frá umstøðunum hjá fólki tá á døgum. Kavarar kunnu eisini arbeiða undir kavi. Teir umvæla bygningar undir kavi, til dømis boripallar, og granska lívið á havbotninum. Ikki er púra vandaleyst at kava, og kavari má halda strangar trygdarreglur.
So djúpt er niður á botn í djúphøvum, at hagar slepst bara í kavbáti.
Kavaraútgerð[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið vit kava á grunnum vatni, halda vit ondini og svimja undir vatni, men vit fáa ikki verið ov leingi undir í senn. Tað kann kavari, tí hann hevur luftfløsku hjá sær. Andingartólið hjá kavara er luftfløska við trýststillandi slangu og ventili, haðandi luft fer upp í munnstykkið. Luftin í fløskuni er nógv samantrýst, tí kavarin fær ikki andað uttan so, at sama trýst er í luftini sum í sjónum uttan um hann. Ventilurin á munnstykkinum ger, at trýstið er soleiðis, at kavarin fær andað. Serútgjørdur kavari kann í mesta lagi kava niður á umleið 500 m dýpi. Ílatin kavarabrynju ber til at kava djúpari og vera longur undir, og hon forðar vandamiklu kavarasjúkuni. Brynjan fjalir allan kroppin, og innan í henni er vanligt lufttrýst, so kavarin andar reint súrevni úr súrevnisfløskum. Hann andar við andingartóli ella kavaralunga og er latin í vátbúna, ið heldur kropshitanum. Djúpari vit fara, meiri søkka vit, og tí er kavari í flotvesti, sum ber honum uppi. Har, ið djúpari er, verður kavað við kavbáti.
Kavingarstøð[rætta | rætta wikitekst]
Í Kyrrahavsoyggjum, Kalifornia, Avstralia og Karibia eru fleiri góð kavingarpláss.
Kavingarstøð í Føroyum[rætta | rætta wikitekst]
Hitalagið í sjónum og luftini er sera lýtt, hóast Føroyar liggja so norðarlaga. Hitin í sjónum liggur millum 4 og 11 °C, alt eftir árstíðini. Havið kring Føroyar sigst vera eitt hitt reinasta í verðini, og kring oyggjarnar eru hópin av góðum og vøkrum plássum at kava. Besta sýnið er í tíðarskeiðnum frá oktober til februar. Um summarið økist framleiðslan av plantuæti, og tí er sýnið ikki av tí besta. Sýnið er tó sera ymiskt og verður í mesta lagi 15 til 20 m um summarið. Í vetrarhálvuni kann Sýnið verða heilar 30 m, og miðalhitin í sjónum liggur um 6 °C.
- Heljareygað og taraskógurin, Hoyvík. Í helluni Heljareygað er eitt op í sjálvari helluni við stórari holu undir vatnskorpuni. Opið er 1,5 m í tvørmáli og er fjalt við tara. Sera gott stað til náttarkav. Verður kavað í myrkri, er ofta mureldur í sjónum. Ljósi úr erva skapar eina hugtaknadi pallmynd. Uttanfyri holuna sært tú stóran tarðaskóg, sandbotn og stórar klettar. Djóralívið er ríkt við einum hópi av fiskayngli, krabbum, sniglum, rækjum og øðum. Hendinga høgguslokkur sæst eisini.
- Lincoln City, Tórshavn. Bretski trolarin Lincoln City, sakk undir Seinna heimsbardaga út fyri Havnar Vág, tá týskt flogfar slepti bumbur niður yvir hann. Seinni er vrakið reinsað fyri krút og sprongt í smærri stykkir. Skipsvrakið er nú uml. 6 metrar til hæddar og liggur á einum sandheyggi um 100 metrar úr molahøvdanum mótvegis Argjalandinum. Neyðugt er at kava úr báti fyri at koma til vrakið. Vrakið liggur líkasum í tveimum, ein sunnari partur og ein norðari. Vrakið er sera illa farið, tó ber til at síggja nakrar plátur stinga seg einar 6 m upp frá botninum.
- Taravøkstur, Hvítanes. Havbotnurin á hesi leiðini er grýtutur, og har er taraskógur við fjølbroyttum djóra- og plantulívi. Sunnantil á víkini er basaltveggur.
- Kjalnes. Eitt frálíkt stað at kava í so gott sum øllum veðri.
- Tjørnuvík. Tari og grót er á sandbotninum, og nakrar áhugaverdar gjáir eru við endan á molanum. Her sært tú ofta steinbít, taskukrabba og havtasku. Í víkini er bæði sandbotnur og steinbotnur.
- Triumfbogin, Lærgjógv. Triumfbogin er ein hola í bergvegginum, sum tú kanst svimja ígjøgnum. Heiti Triumfbogin er einans kent og nýtt millum kavarar. Á vegginum í holuni er litfagurt lív. Gjøgnum tvey hol í grótloftinum kagar sólin niður á sjógvin. Í ringum veðri verður frárátt óroyndum kavarum at kava, tí tá er súgur.
- Æðuvík. Í Æðuvík, sunnast á Eysturoynni, er náttúruhavn. Dýpið er 10 m og berg er á báðumegin. Uttanfyri munnan eru stórir klettar og eitt fjølbroytt dýra- og plantulív.
- Krabbi, Elduvík. Í Elduvík eru fleiri møguleikar at kava. Ein er at fara út í við lendingina í bygdini, annar møguleiki er at fara út í við lendingina i gjónni. Botnurin er flatur við stórum klettum og rennum.
- Rinkusteinar, Oyndarfjørður. Rinkusteinar eru tveir stórir klettar, har tann eini enn rinkar, meðan hin er bundin av tveimum steinum, sum eru kominr at standa fyri. Søgnin sigur, at steinarnir eru tvey sjórænaraskip.
- Vrak, Flesin.
- Gróthústangi, Leitisvatn. Eitt øðrvísi og áhugavert kav er í Leitisvatni, við Gróthústanga. Her hevur tú møguleika at síggja lutir av flogfari frá Seinna veraldarbardaga.
- Miðvágur. Kavað verður á sunnaru síðu á fjørðinum.
- Øravík. Vatnið er reint og havbotnurin taravaksin.
- Tjaldavík. Nakað úti á firðinum, uttan fyri Øravík, er víkin Tjaldavík.
- Langaskel, á Økrum. Suðuri á Økrum er frálíkt at kava. Her er nógv langaskel. Plássið er ómetaliga vakurt, og tú svimur millum stórar klettar í einum fjøltáttaðum taraumhvørvi. Ert tú heppin, sæst eisini toskur og onnur fiskasløg. Søgnin sigur, at eitt skip úr Vesturindiu gekk burtur á hesum leiðum.


text:
DÝRGRIPIR ÚR GUDS ORÐI | SÁLMARNIR 69-73
Fólkið hjá Jehova er eldhugað fyri sonnu tilbiðingini
Tað eigur at síggjast á okkum, at vit eru eldhugað fyri sonnu tilbiðingini
69:10
Dávid tænti Jehova við eldhuga alt sítt lív
Dávid toldi ikki, at navn Jehova varð spottað á nakran hátt
Tey eldru kunnu hjálpa ungum at vera eldhugað
71:17, 18
Tann, sum skrivaði henda sálmin, møguliga Dávid, vildi fegin fortelja næsta ættarliði um Jehova
Foreldur og búgvin kristin kunnu upplæra tey yngru
Tá ið vit eru eldhugað, fáa vit hug at fortelja øðrum, hvat Ríkið fer at gera fyri mannaættina
72:3, 12, 14, 16-19
Ørindi 3 – Friður verður millum øll menniskju
Ørindi 12 – Tey fátæku fáa hjálp
Ørindi 14 – Yvirgangur verður ikki til longur
Ørindi 16 – Øll fáa nokk at eta


text:
Isaac Newton
Isaac Newton (25. desember 1642 - 20. mars 1727 eftir tí julianska kalendaranum, ið enn varð brúktur i Onglandi), enskur støddfrøðingur, alisfrøðingur og stjørnufrøðingur. Læran um kreftir er tann parturin í alisfrøðini, sum snýr seg um kreftir, hvussu tær virka á lutir, og hvussu lutir virka hvør á annan. Isaac Newton grundaði nógv yvir sambandið ímillum rørslu og kraft, og í 1687 setti hann upp tríggjar lógir, sum bera hansara navn:
- lóg Newtons: Virkar eingin úrslitskraft á ein lut, liggur luturin annaðhvørt stillur ella ger eina javna rørslu, t.e. fer eftir beinari linju við javnari ferð.
- lóg Newtons: Úrslitskraftin Fres, sum virkar á ein lut við akseleratión a og nøgd m, er faldið av nøgd og acceleratión, t.e. Fres = m a.
- lóg Newtons: Virkar ein lutur á annan lut við ávísari kraft, virkar seinni luturin aftur á fyrra lutin við javnstórari kraft, sum gongur beint ímóti fyrru kraftini.


text:
Orð: J.P. Jacobsen
Lag: Uppruni ókendur
Týtt: Christen Holm Isaksen
1. Tað bøtir tú fyri í ár so long,
sum bert eina løtu vardi,
títt smílist tað burt eina stokkuta stund,
ið seinni at hjartanum tærdi.
Harmur og sorg
renna av rósunum reyðu.
2. Tú ekur við lukkuni kvikliga fram,
so fort, at einki tú sansar,
men sorgarbyrðan knógvandi tung
hon bíðar tær, um tú enn stansar.
3. Í dreymi liva vit fró og glað,
men sorgin kennir ei dreymar;
hon starir at tær so stór og bleik
við eygum sum súgvandi streymar.
4. Tær lýsir á kvøldi ei smíl í song,
men tárið gevur sær stundir;
tí smílið er roðin av tí, sum er,
grátur: skuggin av tí, sum brast sundur.
Harmur og sorg
renna av rósunum reyðu.


text:
(Stuttur fyrilestur um Gabriel García Marquez, sum Marianna Hoydal helt á móttøkuni fyri Vencili Nr. 2/2007. Endurgivin við loyvi høvundans)
García Márquez fylti 80 ár herfyri, og eftirsum eg havi týtt eina søgu hjá honum, sum stendur í Vencili hesuferð, bóðu teir báðir, Oddfríður og Arnbjørn, meg siga eitt sindur um hann og um áhugan hjá mær fyri honum. Eg skal royna at greiða frá eitt sindur.
Fyrst nøkur tøl og upplýsingar: Gabriel García Márquez varð føddur í Aracataca, nær við karibisku strondina norðanfyri í Colombia 6. mars 1927. Hann las løgfrøði, men gavst við hesum og í staðin arbeiddi hann sum blaðmaður og rithøvundur. Ì 1967 gav hann út bókina Cien años de soledad – 100 ár í einsemi, sum bleiv eitt stórt altjóða gjøgnumbrot fyri García Márquez, men samstundis eisini fyri aðrar latínamerikanskar bókmentir. Hann fekk bókmentaheiðursløn Nobels í 1982. Hann er nú, sum sagt, 80 ára gamalur, men hann skrivar enn. Í 2002 gav hann út fyrra bindið av endurminningum sínum “Vivir para contarla” – at liva fyri at siga frá. Nær næsta bindið av endurminningum kemur út, veit eg ikki, men tað sigst, at hann arbeiðir við tí.
Eg plagi at skelka mínar næmingar við at siga, tá ið teir spyrja hví eg las spanskt, at eg las spanskt fyri at kunna lesa García Márquez á upprunamáli. Tað passar kanska ikki heilt, men ein sannleiki er í tí, at skaldsøgan hjá honum – 100 ár í einsemi – hugtók meg serliga nógv og gav mær áhugan fyri Latínamerika og skaldskapinum har, og serliga tað tekstaslagið, sum verður kallað Magisk Realisma, sum er eitt tekstaslag, sum blandar veruleika, mytu og magi.
Hesin áhugin hjá mær fyri tí løgna og ómøguliga í tí realistiska byrjaði tó langt áðrenn. Nevniliga tá ið eg fyrstu ferð las hesar reglur, sum eg leysliga havi roynt at týtt til høvið (hendan søgan kemur út skjótt á føroyskum, havi eg frætt).
Tá ið Gregor Samsa ein morgunin vaknaði aftaná ófriðarligar dreymar, lá hann í songini umskapaður til eitt stórt skriðdjór.
Hetta er úr stuttsøguni “Die Verwandlung” hjá Kafka. Hetta er ein nógv endurgivin byrjan, og ein løgin byrjan, sum veruliga kann vekja lesaran. Eg las víðari um hetta merkiliga insektið, sum hevði verið eitt menniskja, og sum vildi gera alt fyri at krógva, at tað ikki longur var eitt menniskja, og eg var hugtikin.
“Kann man tað” – hugsaði eg. Kann man skriva soleiðis? Lesarin undrast stórliga, og undranin hjá lesaranum er eisini tað, sum bókmentafrøðingar siga vera avgerandi fyri fantastiskar bókmentir – altso tað tekstaslagið, sum á onkran hátt útfordrar lesarans máta at síggja veruleikan uppá. Passar tað? má lesarin spyrja. Er hetta realistiskt? Lesarin má ongantíð kunna avgera svarið, tí so er gandurin brotin og vit fara inn í eitt annað tekstaslag, t.d. fantasy, science fiction ella ævintýr, har “tað óveruliga” hevur sínar egnu spælireglur í einum serligum umheimi.
Innleiðandi setningarnir til søguna hjá Kafka eru “fantastiskir”, bæði á henda og handan hátt, og megna at fanga lesaran beinan vegin. Men ein annar meistari í inngangi er júst García Márquez. Hetta er byrjanin til 100 ár í einsemi (sum næstan er líka nógv endurgivin):
Nógv ár seinri, standandi frammanfyri einum avrættingarliði, mintist oberstur Aureliano Buendía hin fjara seinrapartin, tá ið pápi hansara tók hann við sær fyri at hann kundi síggja hvat ísur var. Macondo var tá ein bygd við tjúgu húsum úr sevi og leiri, sum lá við bakkarnar á eini á, har skyggjandi klárt vatn streymaði eftir einari áarlegu av blonkum , hvítum steinum, so stórir sum fyrisøgulig egg. Verðin var so nýggj, at nógv ting enn ikki høvdu navn, og fyri at nevna tey, mátti tú peika við fingrinum.
Hendan byrjanin er kanska ikki so løgin endiliga. Og tó. Tíðin í hesum fáu setningum er umfatandi. Tíðin er í fleiri løgum. Tað mytiska og kosmiska tíðarbilið frá orðleysum og sakleysum uppruna til – at enda – skrift, syndafall og deyða. Tað persónliga tíðarbilið, sum umfatar minnini hjá Aureliano Buendía. Og samstundis eru í hesum fáu innleiðandi setningunum eisini tilvísingar til søguna hjá Latínamerika, frá conquistadorunum, sum komu til “nýggja heimin” og møttu ókendum fyribrygdum, til ta harðrendu politisku søguna við ráni, diktaturi, kríggjum og elendigheit, sum hevur eyðkent latínamerikanska søgu aftaná tað. Ein stórur biti.
Teir seinastu setningarnir í hesi stóru skaldsøgu eru ikki minni stórbarir, skal sigast. Tað er ein endi, sum er fult í tráð við byrjanina, og sum veruliga og heilt bókstaviliga ger enda á øllum: bókini, tíðini, og næstan lesaranum við, men teir fari ikki at endugeva her. Byrjan og endi hava bæði søguna og mytuna í sær, líkasum hesi bæði hugtøkini eru tvunnin saman gjøgnum alla bókina á ein slíkan hátt, at tað kann vera ilt at siga hvat er hvat.
Og tað var nokk serliga tað, sum hugtók meg, og sum uttan iva hevur hugtikið so mong onnur við mær. Tí tað, sum fyri meg byrjaði við Kafka, helt áfram í teimum fantastisku søgunum hjá argentinaranum Borges, og breiddi seg víðari um tað “magiska” meginlandið til tað norðaru, tropisku útgávuna: magisk realisma. Nevniliga henda undranin, undranin hjá mær, lesaranum: Ber tað til? Hvar gongur markið fyri rationella hugsan? Kann man útjavna markið millum tað rationella og tað irrationella uppá hendan mátan, við at lata annars fullkomiliga atskildar heimar (tað realistiska og tað magiska) upptraðka saman, sum var eingin munur á teimum?
Sjálvandi kann man tað, í skaldskapi. Man kann, sum í søguni hjá García Márques, sum stendur í Vencili hesu ferð, seta veingir á ein gamlan olding og lata hann klóra runt í rununi saman við hønum og ungum gentum, sum eru umskapaðar til eiturkoppar, tí tær ikki akta foreldrini. Og man kann – væl at merkja – gera tað uttan at veruligi veruleikin verður settur uppá spæl.
Tí hetta er einki spæl. Nógv hava viljað gjørt tað til spæl. Sjálvt heitið “magisk realisma” ljóðar kanska, í síni mótsøgn, sum spæl og skemt, og hetta er eitt heiti, sum serliga útlendingar, t.v.s europearar ella gringos hava sett á hetta tekstaslagið. Men hygg at endanum á 100 árs einsemi, so sært tú, at hetta er einki spæl. Her er blóðugur álvari og dómadagsprofetiir um eitt meginland, sum aftaná 100 ár í einsemi “ikki fær ein annan møguleika her á fold”. Og tað “magiska” (ella, kundu vit sagt, mytan) hjá García Márquez er ikki eksotiskt krydd, men harafturímóti ein ótolandi veruleiki, sum ikki slepst burturúr. Tað er eitt haft um beinið, nakað, sum ikki slepst av við. Sum er partur av søguliga veruleikanum. (Nú tosi eg bara um Márquez, og ikki um aðrar rithøvundar, sum skriva hetta tekstaslagið).
Í søguni um hin gamla mannin við veingjum hava Pelayo og Elisenda vunnið væl av peningi fyri “eingilin” – ella hvat tað nú er, sum tey funnu í túninum. Tey hava fingið nógv burturúr honum, og tey hava bygt sær nýggj hús í europeiskum sniði fyri pengarnar. Men nú er eingilin doyggjandi, og fjøldin hevur ikki longur áhuga fyri honum. Hann melur runt sum eitt spøkilsi í húsinum, er allastaðni um somu tíð, “endurtekur seg sjálvan” og “ger tað nýggja húsið gamalt”. Elisenda sigur einastaðni at tað er “sum at liva í einum helviti fult av einglum.”
Hetta kann kanska lýsa ta magisku realismuna hjá García Márquez, tí tá ið løgin og yvirnáttúrlig ting koma fyri, so kunnu vit europeisku lesarar kanska halda at tað er stuttligt og eksotiskt, men hjá teimum, sum skulu hanga uppá hetta yvirnáttúrliga og irrationella, er tað kanska ikki altíð so stuttligt. Tá ið tú lesur García Márquez verður tað meira og meira torført at síggja munin á tí realistiska og tí magiska, og tað, at seta eitt mark, vísir seg at vera meira irrationelt enn nakað annað. Hóast vesturlendski rationaliteturin kanska er tað, sum fólkið hungrar eftir, so merkir tað irrationella gerandisdagin, og einki er at ivast í, at latínamerikanarar í stóran mun, kanska serliga colombianarar, hava livað og liva í einum søguligum helviti fult av gomlum spøkilsum.
Gabriel García Márquez hevur, sum nógvir latínamerikanskir rithøvundar næstan noyðast, altíð verið socialt og politiskt engasjeraður. Hann hevur sum blaðmaður viðmerkt viðurskifti bæði í sínum egna landi, Colombia, aðrastaðni í Latínamerika og í heiminum annars. Hann hevur merkt tey óstøðugu politisku viðurskiftini í Colombia á egnum kroppi og hevur skrivað um tey. Politiskt hevur hann ligið á vinstravonginum. Hann er t.d. persónligur vinmaður við Fidel Castro, og hevur ikki, sum so nógvir aðrir, tikið frástøðu frá stýrinum í Cuba. Í bókunum hjá García Márquez eru søgulig og samfelagslig viðurskifti alla staðni til staðar. Men hann ikki farin í ta grøvina, sum so nógvir aðrir, at skriva “politiskt” ella “revolutionert” í skaldskapi sínum, hóast hann uttan iva hevur kent eitt trýst á sær fyri at gera tað. Aðrir kendir rithøvundar frá “tí magiska meginlandinum” (sum vit kalla tað) hava staðið seg illa, tí teir hava roynt at skrivað út frá einari kenslu av skyldu yvir fyri sínum landi og fólki, heldur enn at fylgja sínum egna stíli, t.d. Asturias (ein annar nobelprísvinnari), sum í eini røð av skaldsøgum skrivar um leiklutin hjá United Fruit Company í Guatemala – skaldsøgur, sum langt frá liggja á sama støði sum aðrar hjá honum. García Márquez hevur meira hildið seg til eina aðra reglu, sum hann hevur orðað soleiðis:
“Fremsta kollveltingarhugaða skyldan hjá einum rithøvundi er at skriva væl”
Og at skriva væl, tað eru vit ivaleyst fleiri sum halda, at hann ger. Og eg má siga, at tað at kunna lesa hann á upprunamáli er ein fragd. Tí hann er veruliga ein málsligur meistari, og týðingin verður ongantíð so góð sum upprunateksturin, kanska serliga ikki, tá ið talan er um ein sum García Márquez.
(Marianna Hoydal týddi stuttsøguna “Ein sera gamal maður við ovurstórum veingjum” eftir García Márquez, sum stendur í Vencili Nr. 2/2007)


text:
1965
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 14. januar - Forsetismálaráðharrin í Norður Írlandi og forsetismálaráðharrin í Írlandi møtast fyri fyrstu ferði 43 ár.
- 20. januar - Lyndon B. Johnson verður forseti í Amerika.
- 30. januar - Winston Churchill, fyrrverandi forsetismálaráðharri breta, verður jarðaður.
- 15. februar - Kanada fær sítt núverandi flagg. Reytt og hvítt við einum blaði í miðjuni.
- 21. februar - Mannarættindistalarin Malcolm X verður dripin í New York City.
- 20. mars - Luksemborg vinnur Eurovision Song Contest við sanginum Poupée de cire, poupée de son, sungnum av France Gall.
- 25. mars - Martin Luther King og 25.000 mannarættinda aktivistar komu til høvuðstaðin í Montgomory, eftir at hava byrjað gonguna frá Selma í Alabama 4 dagar áðrenn.
- 16. juli - Mount Blanc bergholið opnar. Bergholið liggur 2480 metrar undir jørð, og er tí djúpasta berghol í heiminum.
- 26. juli - Maldivurnar fáa sjálvstýri frá Englandi.
- 1. august - Tubbakslýsingar verða bannaðar í enskum sjónvarpi.
- 9. august - Singapor verður sjálvstøðugt ríki.
- 19. august - Í Auschwitz rættarhøldunum í Frankfurt í Týsklandi, verða 66 fyrrverandi SS starvsfólk dømd í lívstíð í fongsli, og 15 onnur fáa smærri dómar.
- 18. september - Palle Sørensen, danskur avbrotamaður, skjýtur 4 løgreglufólk, ímeðan hann koyrir undan teimum í stolnum bili.
- 25. september - Teknirøðin Tom & Jerry verður víst, fyri fyrstu ferð, á amerikonsku sjónvarpsstøðini CBS.
- 28. september - Fidel Castro, forseti í Kuba, boðar frá at ein og hvør har í landi, er nú fríur at flyta til Amerika.
- 3. oktober - Fidel Castro boðar frá at Che Guevara er farin frá og rýmdur úr landinum.
- 11. oktober - Altjóða Olympiska Nevndin viðurkennir Eysturtýskland sum lim.
- 28. oktober - 190 metra høga stál listaverkið the Gateway Arch stendur liðugt í St. Louis í Missouri í Amerika.
- 27. november - Fleiri tíggju túsundir fólk ganga mótmælisgongu í Washington D.C. har tey mótmæla krígnum í Vjetnam.
- 5. desember - Charles de Gaulle verður endurvaldur forseti í Fraklandi.
Ókendar dagsetningar[rætta | rætta wikitekst]
- Tokyo verður alment viðurkent sum størsti býur í heiminum. [1]
- Aboriginalir (avstralskir frumbúgvar) sleppa at atkvøða fyri fyrstu ferð í Queensland í Avstralia.
- Oyggjarvegurin verður latin upp, so koyrandi er millum Norðurstreymoy og Suðurstreymoy.
- Føroya Fróðskaparsetur verður sett á stovn.
List[rætta | rætta wikitekst]
Bókmentir[rætta | rætta wikitekst]
In his own write hjá John Lennon.
Tónleikur[rætta | rætta wikitekst]
Útgávur hetta árið[rætta | rætta wikitekst]
Highway 61 Revisited (Bob Dylan)
Help! (The Beatles). Rubber Soul (The Beatles).
Filmar[rætta | rætta wikitekst]
- Help! hjá The Beatles.
- Sound of Music (frumsýndur 2. mars 1965)
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Januar[rætta | rætta wikitekst]
- 5. januar - Vinnie Jones, enskur fyrrverandi fótbóltspælari og seinni sjónleikari
- 9. januar - Haddaway, týskur sangari.
Februar[rætta | rætta wikitekst]
- 7. februar - Chris Rock, amerikanskur sjónleikari og komikari.
- 17. februar - Michael Bay, amerikanskur leiks tjóri.
- 18. februar - Dr. Dre, amerikanskur rappari og tónleika framleiðari.
- 23. februar - Michael Dell, amerikanskur stovnari og eigari av Dell Inc. sum framleiðir teldur.
- 23. februar - Kristen Davis, amerikanskur sjónleikari.
Mars[rætta | rætta wikitekst]
- 25. mars - Sarah Jessica Parker, amerikanskur sjónleikari.
Apríl[rætta | rætta wikitekst]
- 4. apríl - Robert Downey Jr., amerikanskur sjónleikari.
- 16. apríl - Martin Lawrence, amerikanskur sjónleikari.
- 16. apríl - Jon Cryer, amerikanskur sjónleikari.
- 26. apríl - Kevin James, amerikanskur sjólnleikari og komikar.
Mai[rætta | rætta wikitekst]
- 10. mai - Linda Evangelista, kanadisk supermodell.
- 12. mai - Renée Toft Simonsen, donsk fyrrverandi modell, nú rithøvundur.
- 24. mai - John C. Reilly, amerikanskur sjónleikari.
- 31. mai - Brooke Sheilds, amerikanskur sjónleikari og supermodell.
Juni[rætta | rætta wikitekst]
- 10. juni - Elizabeth Hurley, enskur sjónleikari og modell.
Juli[rætta | rætta wikitekst]
- 3. juli - Connie Nielsen, danskur sjónleikari.
- 23. juli - Slash (Saul Hudson) amerikanskur gittarspælari úr bólkinum Guns N' Roses.
- 31. juli - J. K. Rowling - enskur rithøvundur.
August[rætta | rætta wikitekst]
- 28. august - Shania Twain, kanadisk songkvinna og tónasmiður
September[rætta | rætta wikitekst]
- 2. september - Lennox Lewis, enskur boksari
- 3. september - Charlie Sheen, amerikanskur sjonleikari.
November[rætta | rætta wikitekst]
- 30. november - Ben Stiller, amerikanskur sjónleikari.
- 21. november - Björk Guðmundsdóttir, íslendsk songkvinna og sjónleikari
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 4. januar - T. S. Elliot, amerikanskur rithøvundur (f. 1888)
- 24. januar - Winston Churchill, Nobel prís vinnari og fyrrverandi forsetismálaráðharri breta. (f. 1874)
- 15. februar - Nat King Cole, amerikanskur sangari og tónleikari. (f. 1919)
- 21. februar - Malcolm X, amerikanskur mannarættinda talari. (f. 1925)
- 23. februar - Stan Laurel, enskur sjónleikari (f. 1890)


text:
1997
1997 (MCMXCVII) var eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi eftir tí gregorianska kalendaranum. Ár 1997 eftir Kristi føðing, ár 997 í næsta ártúsund, ár 97 í 20. øld, og áttunda ár í 1990-árunum.
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 19. januar – Yasser Arafat vendir aftur til Hebron eftir meir enn 30 ár, og er við í hátíðarhøldunum yvir at Ísrael hevur givið síðsta býin landið ráddi yvir aftur til Vestara Áarbakka.
- 20. januar - Bill Clinton tekur við embæti forseta fyri aðru ferð í USA.
- 27. januar - Fram kemur at fronsk listasøvn, liggja inni við yvir 2.000 listaverkum stjolnum av Nazi-hermonnum undir seinna heimsbardaga.
- 5. februar - "Big Three" bankarnir sokallaðu í Sveis, boða frá stovnan av fondi uppá 71 millión dollarar, ið skal hjálpa yvirlivarum av hópdrápum nasistanna og familjum teirra.
- 13. februar - Umvælingar byrja á Hubble rúmdarteleskopinum.
- 22. februar - Vísindafólk í Roslin í Skotlandi boða frá, at ærin Dolly var klonað við góðum úrsliti í juli 1996.
- 23. februar - Eldur tekur seg upp umborð á russisku rúmdarstøðini Mir.
- 27. februar - Hjúnarskilnaður verður lógligur í Írlandi.
- 4. mars - Bill Clinton, forseti USA, bannar allan fíggjarligan stuðul til kloning av menniskjum.
- 22. mars - Tara Lipinski gerst sum 14 ára gomul heimsins yngsti heimsmeistari í listdans á skoytum.
- 24. mars - Oscar-virðislønin verður latin í Los Angeles. Billy Crystal er vertur og The English Patient vinnur virðislønina fyri "Besta Film".
- 29. apríl - Felagsskapurin fyri bannan av kemiskum vápnum (The Organization for the Prohibition of Chemical Weapons (OPCW)), CWC sáttmálin verður undirskrivaður.
- 2. mai - Eftir stórsigur í bretska valinum gerst Tony Blair forsætismálaráðharri í Stóra Bretlandi.
- 3. mai - Stóra Bretland vinnur Eurovision Song Contest 1997 við Katrinu and the Waves og "Let Love Shine a Light".
- 11. mai – Teldan "Deep Blue" hjá IBM vinnur á telvaranum Garry Kasparov eftir ein umkapp av talvi. Hetta er fyrstu ferð ein telda vinnur á einum talvheimsmeistara.
- 14. mai - The Star Alliance samstarvið byrjar við flogfeløgunum Air Canada, Lufthansa, Scandinavian Airlines System, Thai Airways International and United Airlines.
- 23. mai - Mohammad Khatami gerst forseti í Iran.
- 1. juni - Hugo Banzer gerst forseti í Bolivia.
- 11. juni - Undirhúsið í Stóra Bretlandi bannar øll handvápn.
- 26. juni - Bloomsbury Publishing útgevur bókina Harry Potter og Vitramannasteinurin hjá J.K. Rowling í London.
- 27. juni - Walt Disney teknifilmurin Hercules kemur út.
- 1. juli - Stóra Bretland gevur Hong Kong yvir til Kina.
- 4. juli - Rúmdarkannarin Pathfinder lendir á Mars.
- 15. juli - Hópdrápsmaðurin Andrew Cunanan skjýtur mótasniðgevan Gianni Versace við teimum fylgjum at hann letur lív uttanfyri heim sítt í Miami í USA.
- 31. august - Diana Prinsessa av Wales letur lív aftaná eina bilvanlukku í París.
- 5. september - Athen í Grikkalandi verður valdur vertsbýur av Summar-OL 2004.
- 6. september - Diana Prinsessa av Wales fer til gravar í Westminister Abbey í London. 2 milliardir fólk fylgja við jarðaferðinni í sjónvarpi.
- 15. september - Stórtingsval í Noregi.
- 18. september - Al-Qaeda útførir terrorálop í Bosnia og Hersegovina.
- 16. oktober - Fyrsta litmyndin verður at síggja á forsíðuni av dagblaðnum The New York Times.
- 17. oktober - Likamseivdirnar av kollveltingarmanninum Che Guevara verða lagdar til hvílu í serligum gravhýsi í Kuba.
- 24. oktober - Toyota Prius, heimsins fyrsti "hybridbilur" kemur á marknaðin í Japan.
- 11. november - Mary McAleese gerst forseti í Írlandi.
- 17. november - 62 fólk, harímillum ferðafólk, lata lív í Luxor í Egyptalandi, tá 6 islamskir hermenn byrja at skjóta uttanfyri tempul Hatshepsut.
- 10. desember - Høvuðstaðurin í Kasakstan flytur frá Almaty til Astana.
- 11. desember - Kyotoskjalið verður undirskrivað av Sameindu Tjóðunum.
- 16. desember - Fleiri hundrað japonsk børn fáa herðindi (epileptisk tilfelli) eftir at hava hugt eftir einum parti av Pokémon teknifilmsrøðini.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
- 30. apríl - Malta-Føroyar 1-2 (1-0) í Ta’Qali – HM-undankapping (Øssur Hansen, 61. Todi Jónsson, 90.)
- 8. juni - Føroyar-Malta 2-1 (2-0) á Toftum – HM-undankapping (Uni Arge, 6.; Todi Jónsson, 41.)
- 27. juli - Ísland-Føroyar 1-0 (0-0) á Seyðisfirði – vinardystur
- 6. august - Estland-Føroyar 0-2 (0-0) í Tartu – vinardystur (Jens Erik Rasmussen, 49.; Jan Allan Müller, 70.)
- 20. august - Kekkia-Føroyar 2-0 (2-0) í Teplice – HM-undankapping
- 6. september - Føroyar-Kekkia 0-2 (0-2) á Toftum – HM-undankapping
- 11. oktober - Spania-Føroyar 3-1 (2-1) í Gijon – HM-undankapping (Jens Kristian Hansen, 44.) Myndir hjá 12. manni
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 11. januar - Cody Simpson, avstralskur singer-songwriter
- 14. januar - Nastya og Masha Tolmacheva, russiskar songkvinnur
- 10. februar - Chloë Grace Moretz, amerikonsk sjónleikarinna
- 25. februar - Isabelle Fuhrman, amerikonsk sjónleikarinna
- 15. apríl - Maisie Williams, ensk sjónleikarinna
- 29. apríl - Høgni Egilstoft Nielsen, føroyskur telvari og fótbóltsleikari
- 21. juni - Rebecca Black, amerikonsk songkvinna
- 5. august - Olivia Holt, amerikonsk sjónleikarinna
- 10. august - Kylie Jenner, amerikonsk modell og sjónvarpspersónur
- 30. september - Max Verstappen, niðurlendskur kappkoyrari
- 5. oktober - Tanja Skaalum, føroyskur svimjari
- 8. oktober - Bella Thorne, amerikonsk sjónleikarinna
- 26. desember - Zara Larsson, svensk songkvinna
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 5. apríl - Allen Ginsberg, amerikanskur yrkjari (f. 1926)
- 19. mai - Robert Joensen, føroyskur rithøvundur og løgtingslimur. (f. 1912)
- 29. mai - Jeff Buckley, amerikanskur tónleikari (f. 1966)
- 15. juli - Gianni Versace, italskur mótasniðgevi (f. 1946)
- 31. august - Diana prinsessa av Wales, ensk prinsessa (f. 1961)
- 5. september - Móðir Teresa, albanskur trúboðari (f. 1910)
- 29. november - Malla Samuelsen, føroyskur politikari (f. 1909)
- 16. desember - Lillian Disney, kona Walt Disney (f. 1899)
- 18. desember - Chris Farley, amerikanskur skemtari og sjónleikari (f. 1964)


text:
Nú er skjótt aftur tíð til at senda tilfar inn til Vencil. 1. august er innlatingarfreistin til Vencil hin 11. Um onkur hevur eina stuttsøgu, eina yrking, eitt leikbrot/stuttleik ella eina ritroynd liggjandi, sum eru væl gjøgnumarbeidd og liðug eru tey vælkomin at senda tilfarið inn til Vencil. Atsetri er: vencil@vencil.fo.
Vit hava eisini fingið nýggja heimasíðu, sum vit ætla at hava so virkna sum gjørligt. Tú er vælkomin at senda inn tilfar til heimasíðuna. Tilfarið, ið sent verður má hava okkurt við skaldskap at gera. Vencil vil fegin hava ummæli, høvundalýsingar, góðar og vánaligar lesiupplivingar, yndisbøkur. Stuttligt hevði verið, um onkur lesari sendi okkum eitt ummæli av einum Vencli, hann hevur lisið, ella av einum teksti úr onkrum av teimum tíggju Venclunum, hann hevur lisið.
omr & aód


text:
Skrivstovur og rundvísingar
Tú ert hjartaliga vælkomin at fáa eina rundvísing á okkara skrivstovum og prentsmiðjum. Finn adressurnar og vita, nær rundvísingar eru.
Argentina
Av. Elcano 3820 PB Chacarita
C1427BVV CDAD. AUT. DE BUENOS AIRES
ARGENTINA
+54 11 3220 5900
Gps-krosstøl: -34.581015, -58.460560
Rundvísingar
Mánadag til fríggjadag
8.30 til 10.30 og 13.30 til 15.30. Rundvísingar byrja hvønn tíma.
Longd: 1 tími og 30 minuttir
Vert at vita
Hevur umsjón við virkseminum hjá Jehova vitnum í Argentina og Uruguai. Bíbilskur lesnaður verður umsettur til argentinskt teknmál, uruguaiskt teknmál, romanskt (Argentina) og fýra onnur mál: pilagá, quichua (Santiago del Estero), toba og wichi.


text:
Íslendsk skrá á mentanarnátt
Sluppin Westward Ho sum sigldi til Íslands í síðstu viku, luttók í Hátíð Hafsins og íslendska sjómannadegnum, er nú á veg aftur til Føroya. Ferðin er í sambandi við sáttmála millum Tórshavnar Kommunu og Faxaflóahafnir, sum byggir á samstarvi innan menntan og ferðavinnu. Skipsmanningin telur átta føroyingar og átta íslendingar.
Íslandsskráin byrjar kl. 18:00 fríggjadagin 8. juni, sum er mentanarnátt í Tórshavn. Tá borðreiðir kokkurin Árni Þór Árnórsson við grillaðum íslendskum lambskjøti uttan fyri Öström. Kendi tónleikarin KK (Kristján Kristjánsson) fer at framføra í Mullers Pakkhúsi kl. 21.


text:
Orð: Stuart Hamblen
Lag: Á Golgata eg gleði fekk í hjartað
Týtt: Kajfinn Hammer
1. Ein sangur tónar nú í mínum hjarta
á vegnum heim til Guðs Jerusalem;
hvør sorg bert er á vegnum sum ein steinur,
í Himlinum har er mítt rætta heim.
Niðurlag: Á vegnum heim mítt hjarta glatt kann syngja:
Á Guðs vegi ljóða lat tín sang
inntil tann dag, mítt eyga skoðar Staðin,
tá Harrin meg skal kalla heim.
2. Tað, verðin bjóðar, missir alt sítt virði,
bert stutta stund tað her man standa við.
Hvør smátt mær tykir lívsins stúran vera
mót ævinleikans djúpa, stilla frið’.
3. Tú neyðars verð við øllum tínum stríði
ein myrk og døpur sjón tú einans er’!
Men andi mín sum ungur falkur stígur,
mót ævinleikans hæddum glaður fer.
4. Tín rødd, o, Guð, meg kallar eymt og biður
at virka fyri Teg við lív og sál;
tann tíð er stutt, sum mær her er tillutað,
og skjótt eg nái ævinleikans mál.


text:
Louis Pasteur
Louis Pasteur (27. desember 1822 – 28. september 1895) var ein franskur evnafrøðingur og mikrobiologur føddur í Dole í Fraklandi. Hann er mest kendur fyri sítt merkisverda gjøgnumbrot í orsøkum og fyribyrging av sjúkum. Hansara gransking og úrslit hava minka um deyðatíttleikan av barsilsfepuri, og hann framleiddi fyrstu koppsetingina (vaksinu) móti hundaøði (rabies). Hansara royndir stuðlaðu fatanini av at sjúkur eru elvdar av mikroorganismum. Vanlig fólk minnast best Pasteur fyri hansara uppfinning av einum máta at forða fyri, at mjólk og vín elva til sjúku, ein framleiðsluháttur, sum seinni varð nevndur pasteurisatión. Pasteur er mettur at vera ein av trimum, sum hava grundlagt mikrobiologiina. Hinir báðir eru Ferdinand Cohn og Robert Koch.
Útvortis ávísingar[rætta | rætta wikitekst]
- The Institut Pasteur
- The Pasteur Foundation
- Pasteur's Papers on the Germ Theory
- Pasteur's Work on Beer Brewing
- The Pasteur Galaxy
- Louis Pasteur featured on the 5 French Franc banknote from 1966.
- Germ Theory and Its Applications to Medicine and Surgery, 1878
- LIFE magazine's top 100 events of the millennium: Germ theory of disease and Pasteur
- Louis Pasteur (1822-1895) profile, AccessExcellence.org


text:
Ron Padgett varð føddur 7. juni í 1942 Tulsa, Oklahoma. Bachelor of Arts við lærda háskúlan í Columbia. Í 1964 las hann kreativa skriving á Wagner College saman við Kay Boyle, Howard Nemerov og Kenneth Koch. Las franskar bókmentir úr 20. øld í París 1965 og 1966. Var við at stovna almannagagnliga felagsskapin Teachers & Writers Collaborative, sum fer út á fólkaskúlar at undirvísa í kreativari skriving. Ron Padgett er ein av størstu núlivandi yrkjarunum í USA. Padgett og kona hansara Pat vóru í Føroyum til listastevnuna í 2002. Hann ognaði sær eina plakat av Fóm ísum, sum hongur framman fyri skrivaraborðið hjá honum.
- Forsíða
- Tíðarritið
- Savn
- Blaðsavn
- Greinasavn
- Upplestur úr Vencili
- Rithøvundar
- Hyggjuráð
- Leiðbeining
- Tekna hald
- Vencil á Facebook


text:
Nationalisma
Nationalisma er ein ideologi, sum sær tjóðina sum tann primera samleikaskapandi faktorurin fyri bólkar av fólkum. Nationalisman er oftast tengd at uppfatanini um eitt "heimland", har tjóðin við teimum serstøku eyðkennunum sum t.d. mál, livimáta, mentan og felags uppruna, hevur sína kjarnu.
Nationalisman er eitt slag av kenslum av, at eins egna land, fólk og mentunarligu virðir eru serstøk og sum slík hava uppiborið at verða vard móti hóttanum uttanífrá. Nationalistar stríðast fyri, tað ið tey meta vera áhugamálini hjá teirra tjóð, ella møguliga reagera tey uppá kolonisalismu.


text:
9. desember
9. desember er dagur 343 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 344 um skotár er). 22 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1821 - Tjóðveldiskríggið í Peru endar.
- 1892 - Enska fótbólsfelagið Newcastle United verður sett á stovn.
- 1922 - Gabriel Narutowicz verður valdur fyrsti forseti Póllands.
- 1941 - Seinni heimsbardagi: Kina, Kuba, Guatamala og Filipsoyggjar melda kríggj ímóti Týsklandi og Japan.
- 1946 - Nurnberg krígsrættarhaldini byrja.
- 1946 - Grunnlóg India verður skrivað.
- 1948 - Millumtjóðasáttmálin um fyribyrging av fólkadrápi verður góðtikin av Sameindu Tjóðum.
- 1961 - Tanganyika (í dag Ruanda og Burundi) fær fullveldi frá Bretlandi.
- 1979 - Virusin Kopur (smallpox) verða staðfestur útdeyður. Hetta er fyrstu, og einastu ferð, tað eydnast at útrudda ein menniskjavirus.
- 2003 - Spreinging í Moskva er atvold til at 9 fólk lata lív, og fleiri verða særd.
- 2012 - Flogfar brotlendir í Meksiko. 7 fólk lata lív.
- 2013 - Tokvanlukka í Indonesia er atvold til at 7 fólk lata lív og 63 onnur verða særd.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1916 - Kirk Douglas, amerikanskur sjonleikari.
- 1920 - Carlo Azeglio Ciampi, italskur forseti (d. 2016)
- 1934 - Judi Dench, bretsk sjonleikarinna.
- 1941 - Beau Bridges, amerikanskur sjónleikari og leikstjóri
- 1953 - John Malkovich, amerikanskur sjónleikari
- 1957 - Donny Osmond, amerikanskur sjónleikari og dansari
- 1962 - Felicity Huffman, amerikonsk sjónleikarinna


text:
Aleqa Hammond
Aleqa Hammond (fødd 23. september 1965 í Narsaq, vaks upp í Uummannaq)[1] er ein grønlendskur politikari og núverandi forkvinna fyri Grønlands Landsstýri (stjórnarleiðari) síðan 5. apríl 2013 og forkvinna fyri tann sosialdemokratiska flokkin Siumut síðan 2. juni 2009.
Hon vaks upp í Norðurgrønlandi, pápi hennara, Piitaaraq Johansen, var veiðimaður og doyði í einari vanlukku meðan hann var á veiðiferð, tá var Aleqa bert 7 ára gomul.[2] Mamma hennara, Ane-Marie Johansen (født Hammond), býr enn í Uummannaq. Í sínum ungdómsárum hevur hon ferðast kring stóran part av heiminum, eitt nú hevur hon verið á einum lestraruppihaldi á Nunavut Arctic College í 1989-91. Aleqa hevur HF-prógv og gekk nøkur ár á universitet i Kanada og í Grønlandi, men gjørdi seg ikki lidna við lesnaðin. Hon hevur starvast innan ferðavinnu og onnur øki, áðrenn hon fór uppí politikk. Í mars 2013 førdi hon flokk sín til stóran sigur, og so gjørdist hon fyrsta kvinnan, ið gjørdist stjórnarleiðari í Grønlandi.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Aleqa Hammond Siumut
- ↑ Beyond the ice The Guardian, 11. desember 2008


text:
1. november
1. november er dagur 305 í árinum í gregorianska kalendaranum, (dagur 306 um skotár er). 60 eru dagar eftir av árinum. Dagurin kallast eisini Alhalgunadagur (ella Allahalgannadagur) og verður í Føroyum hildin sum minningardagur teirra sjólátnu.
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1512 - Michelangelo var liðugur at mála loftið í Sixtinska kappellinum, og tað var sýnt fram.
- 1893 -Jens í Dali og Jens Mohr byrja skiparaskúla - sum við tíðini verður Føroya Sjómansskúli.
- 1948 - Klaksvíkar sjómansskúli settur á stovn.
- 1982 - Smyril Line verður stovnað.
- 1993 - Maastricht-sáttmálin kom í gildi, og Evropasamveldið varð stovnað.
- 1998 - Evropeiski mannarættindadómstólurin stovnaður.
- 2006 - Fríhandilsavtalan millum Føroya og Íslands, eisini nevnt Íslandssáttmálin, kom í gildi.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1871 - Stephen Crane, amerikanskur rithøvundur (d. 1900)
- 1880 - Alfred Wegener (d. 1930)
- 1942 - Marcia Wallace, amerikonsk sjónleikarinna (d. 2013)
- 1950 - Gerhard Lognberg, foroyskur politikari.
- 1962 - Magne Furuholmen, norskur tónleikari.
- 1962 - Anthony Kiedis, amerikanskur sangari.
- 1972 - Toni Collette, avstralsk sjónleikarinna.
- 1973 - Aishwarya Rai, indisk sjónleikarinna.
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1903 - Theodor Mommsen, týskur rithøvundur (f. 1817)
- 1968 - Georgios Papandreou, grikskur politikari (f. 1888)
Halgidagar og merkisdagar[rætta | rætta wikitekst]
- Allahalgannadagur, verður í Føroyum hildin sum Minningardagur teirra sjólátnu.
- Alheims vegandagur (World Vegan Day)
- Tjóðardagur (Antigua og Barbuda)


text:
Alpurnar
Alpurnar eru ein stór evropeisk fjallaketa. Tær røkka frá Eysturríki og Slovenia í eystri, gjøgnum Italia, Sveis, Liktinstein og Týskland; til Fraklands í vesturi. Alpurnar eru ungur fjallaryggur. Kjølurin í Noregi er 10 ferðir so gamal. Tí hevur tíðarinnar tonn ikki máað so nógv burtur av Alpunum, og enn eru fjøll í Alpunum, sum er hægri enn 4 800 m.
Hægst uppi í Alpunum í Miðevropa eru nógvir jøklar. Í ístíðini lógu Alpurnar sum Norðurlond undir ísi. Meðan jøklarnir skruddu, máaðu teir nógv lendi burtur, og eftir vóru stórir u-skapaðir dalar. Í hesum dølum er fruktagott lendi. Har eru mangir býir og nógv gistingarhús. Um veturin standa tey á skíðum í Alpunum, og um summarið ganga tey á teimum vøkru og stórslignu fjøllunum.
Hægstu Fjøllini[rætta | rætta wikitekst]
- Mont Blanc (4 810 m)
- Monte Rosa (4 634 m)
- Dom (4 545 m)
- Weisshorn (4 506 m)
- Matterhorn (4 478 m)
- Grand Combin (4 314 m)
- Finsteraarhorn (4 273 m)
- Aletschhorn (4 193 m)
- Barre des Écrins (4 102 m)
- Gran Paradiso (4 061 m)


text:
Undirvísingin í kravdu lærugreinunum endar við skrivligari próvtøku á 4-6 tímar. Royndin fevnir víða innan týdningarmestu partarnar av pensum. Lærari og próvdómari uttanífrá døma um uppgávuna. Fyri at tú skalt standa royndina, mást tú minst hava karakterin 6. Stendur tú ikki royndina, sleppur tú til umroynd.
Sjálv útbúgvingin endar við einari fakligari roynd, ið umfatar eina verkætlan, ið tú skalt gera. Eitt toymi ger vanliga verkætlanina. Verkætlanin skal leggjast fram munnliga. Fakliga verkætlanin verður framleidd og dømd seinasta hálvárið av útbúgvingini. Hon umfatar kravdu og valfríu lærugreinarnar umframt starvsvenjingartíðina, so hon vísir allar tínar førleikar.
Tá ið lærutíðin byrjar, verður gjørd ein ætlan, sum vísir, á hvørjum økjum, tú skalt starvast, og hvussu leingi, tú verður í hvørjum øki. Hetta verður gjørt fyri at tryggja, at tú fært eina so fjøltáttaða útbúgving sum gjørligt.


text:
Listasavn Føroya
Listasavn Føroya varð bygt í 1970. Savnið er í Viðarlundini í Gundadali á Gundadalsvegi 9 í Tórshavn. J.P. Gregoriussen teknaði bygingin. Norðari endin av húsinum er frá 1970, tað er tann eldri Listaskálin, sum Listafelag Føroya læt byggja. Savnshúsini vórðu tikin í nýtslu í 1993, tað vóru arkitektarnir N. F. Truelsen og J. P. Gregoriussen sum teknaðu nýggja bygningin.
Innihaldsyvirlit
Sjálvsognarstovnur[rætta | rætta wikitekst]
Listafelag Føroya er sjálvsognarstovnur. Nevndin er mannað við 4 fólkum sum umboða Føroya Landsstýri, Listafelag Føroya, Føroysk myndlistafólk og Tórhavnar kommunu. Í stýrinum fyri Listasavnið sita fyri tíðarskeiðið 1. apríl 2009 til 31. mars 2013:
- Martin Næs, stýrisformaður, deildarstjóri (valdur av Mentamálaráðnum)
- Sigrun Gunnarsdóttir Niclasen, stýrislimur, listakvinna (vald av Føroysk Myndlistafólk)
- Jógvan Arge, stýrislimur, býráðslimur (valdur av Tórshavnar Býráð)
- Árni Winther, stýrislimur, arkitektur (valdur av Listafelag Føroya)
Føst framsýning[rætta | rætta wikitekst]
Listasavn Føroya hevur bæði fasta og skiftandi framsýningar av eldri og nýggjari føroyskari list. Mong føroysk listafólk eru umboðaði á føstu framsýningini, millum onnur Sámal Joensen-Mikines (1906-79), Janus Kamban (1913-2009), Ruth Smith (1913-58), Elinborg Lützen (1919-95), Ingálvur av Reyni (1920-2005), Steffan Danielsen (1922-76), Hans Hansen (1920-1970), Frimod Joensen (1915-97) og Tummas Arge (1942-78).
Skiftandi framsýningar[rætta | rætta wikitekst]
Frá februar til desember er vanliga ein nýggj framsýning hvønn mánað. Framsýningarnar lata vanliga upp leygardag kl. 13 og varða í 3 vikur. Várframsýningin og Ólavsøkuframsýningin eru framsýningar sum vanliga eru á hvørjum ári.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- art.fo, Listasavn Føroya, Bygningurin - Savnshúsini.
- art.fo, Listasavn Føroya, Skipan
- Art.fo Listasavn Føroya, Framsýningar


text:
Muhammed
Muhammad ibn ‘Abdullāh (eisini stavað Muhammed ella Mohammed) (uml. 570/571 Mekka – 8. juni 632) er tann mest týðandi profeturin í Islam.
Bakgrund[rætta | rætta wikitekst]
Í umleið ár 500 e.Kr. ár var tað øgiligur ófriður í Evropa, fólk gjørdu innrás í Rómverjaríkið, og tað fór so spakuliga í sundur. Meðan alt hetta hendi runt í Evropa, var alt sera friðaligt í Arabianesi, sum er nesið, har Saudiarabia, Katar, Sameindu Emirríkini, Oman og Jemen liggja. Handilsbýurin Mekka í Saudiarabia hevði stóran týdning fyri fólkið á Arabianesinum. Býurin var tó ikki so nógv at reypa av. Tey ríku útnyttaðu tey fátøku, kvinnur og børn vóru sera illa viðfarin, átrúnaðurin í býnum hevði eiheldur so stóra ávirkan á fólkið, og tey bóðu bara til nógvar ymiskar gudar.
Í ár 570 e. Kr. varð Muhammed føddur í Mekka. Longu sum 6 ára gamal misti hann bæði foreldrini og mátti tí liva ógvuliga fátæksliga í býnum. Muhammed var altíð eitt sindur ørkymlaður um korini í býnum og helt eisini, at tað var skeivt, at fólk bóðu til allar hesar smágudarnar. Ein dagin kom eingilin Gabriel fram fyri Muhammed. Muhammed segði fólkinum í Mekka frá hesum, og at tann einasti eini gudurin var Allah, og at tað var hann, tey øll skuldu biðja til. Muhammed kom við átrúnaðinum islam.
Tekningar[rætta | rætta wikitekst]
Islamska trúgvin forbjóðar myndum av Muhammed, og tað vóru 12 keiputekningar av profetinum, sum hin 30. september 2005 vóru prentaðar í Jyllands Postinum sum í 2006 høvdu við sær ógvislig mótmæli móti Danmark, og eitt nú vóru ambassadurnar í Damaskus og Beirut brendar. Í februar 2006 vóru í minsta lagi 139 fólk deyð í mótmælisgongum í muslimskum londum. Kurt Westergaard var ein av teimum 12 teknarunum, hann teknaði eina mynd av Muhammed sum ein terroristur við eini bumbu í turbanini á høvdinum, eins og Aladdin hevði eina appelsin í turbanini, og tað fekk muslimska heimin upp at koyra. Morðroynd varð eisini framd ímóti teknaranum, sum varð noyddur at liva á ókendum bústaði í fleiri ár.
Fólk vóru eisini í øðini um, at ein bólkur á Facebook mælti fólki til at tekna profetin Muhammed. Amerikanska flaggið bleiv m.a. brent í Pakistan, eins og donsk og norsk fløgg eisini vóru brend.


text:
Fariseararnir
Fariseararnir vóru tann størsti trúarflokkurin á Jesu døgum. Teir hildu seg so strangliga til jødadómin, at teir ofta minstu ta sonnu meiningina burtur. Nógvastaðni í evangeliunum skiftir Jesus orð við fariseararnar og kallar teir hyklarar, tí teir eru so sjálvrættvísir. Farisearnir stóðu ofta ímóti Jesusi, og einaferð royndu teir at seta hann fastan í orðum. Teir spurdu hann, um tað var rætt av einum, ið var lýðin Guðs lóg, eisini at ganga eftir ríksins lógum og gjalda skatt. Jesus svaraði og bað teir vísa sær ein penga, ið keisarans mynd stóð á. Síðan segði hann: “Gevið tá keisaranum tað, ið keisarans er, og Guði tað, ið Guðs er!”.


text:
Fáa tey deyðu veruliga lívið aftur?
Svarar tú ...
ja?
nei?
kanska?
BÍBLIAN SIGUR
„Uppreisn verður.“ — Ápostlasøgan 24:15, umseting eftir Victor Danielsen.
HVØNN TÝDNING HEVUR HETTA FYRI TEG?
Tú verður uggaður, tá ið tú missir ein kæran. — 2 Korintbræv 1:3, 4.
Tú sleppur undan at vera ovurhonds bangin fyri at doyggja. — Hebrearabrævið 2:15.
Tú fært trygga vón um aftur at vera saman við tínum kæru, sum tú hevur mist. — Jóhannes 5:28, 29.
KUNNU VIT VERULIGA TRÚGVA TÍ, BÍBLIAN SIGUR?
Ja, í minsta lagi av trimum orsøkum:
Gud hevur skapt lívið. Bíblian sigur, at Jehova Gud er „kelda lívsins“. (Sálmur 36:10; Ápostlasøgan 17:24, 25) Hann, ið gav øllum livandi skapningum lív, er sjálvandi eisini førur fyri at geva teimum deyðu lívið aftur.
Gud hevur áður reist menniskju upp frá deyðum. Í Bíbliuni eru átta frásøgur um menniskju — ung, gomul, menn og kvinnur — sum fingu lívið aftur á jørðini. Summi høvdu bara verið deyð eina løtu, men ein av teimum hevði ligið í grøvini í fýra dagar! — Jóhannes 11:39-44.
Gudi leingist eftir at gera tað aftur. Jehova hatar deyðan; hann metir hann sum ein fígginda. (1 Korintbræv 15:26) Honum ’leingist’ eftir at vinna á hesum fígginda, at gera deyðan til einkis við uppreisnini. Hann gleðir seg til at reisa tey upp aftur, sum eru í hansara minni, og at síggja tey liva aftur á jørðini. — Job 14:14, 15.
HUGSA UM HETTA
Hví verða vit gomul og doyggja?
Bíblian svarar hesum spurninginum í FYRSTU MÓSEBÓK 3:17-19 og í RÓMBRÆVINUM 5:12.
LÆR MEIRA
Hvør vón er fyri tey deyðu?
Hvat hendir okkum, tá ið vit doyggja? Fara vit nakrantíð at síggja okkara kæru aftur?


text:
Yvirgangsálopið í Noregi 2011
22. juli í 2011 kemur at standa sum tann svartasti dagurin í norsku søguni síðan Seinna heimsbardaga. Norsku myndugleikarnir hava váttað, at bumbuspreingingin í miðbýnum í Oslo og skotálopið á oynni Utøya hava kravt 77 mannalív [1]. Sjey doyðu av spreingingini í Oslo, og 68 doyðu á Utøya, har ungdómslimir hjá Arbeiðaraflokkinum hildu eitt tiltak. Í minsta lagi 98 fólk eru særd. "Tað var við skelki og stórari sorg, at vit frættu um bumbuálopið í Oslo", skrivar løgmaður til Stoltenberg.
Allar gitingarnar um altjóða yvirgang frá víðgongdum bólkum úr Mið- ella Fjareystri tagnaðu, tá norski løgmálaráðharrin Knut Storberget 22. juli kundi vátta, at løgreglan hevði handtikið ein norskan ríkisborgara við etniskum norskum uppruna. Sjónarváttar á Utøya høvdu longu tá sagt, at tað var ein høgur ljósur maður, sum tosaði eina dialekt frá eystlandsøkinum, ella eina dialekt sum kom frá Oslo ella onkrastaðni kring norska høvuðsstaðin.
Noreg er rakt av einari nasjonalari vanlukku, segði Jens Stoltenberg, forsætisráðharri, tá greiða fekst á, at í øllum førum 76 fólk høvdu mist lívið, og nógv tíggjutals vóru skadd í teimum báðum álopunum á stjórnarbygningarnar í Oslo og ungdómsleguna á Utøya. Erna Solberg, leiðari í borgarliga flokkinum Høyre, segði við NRK 23. juli, at hetta er ein vanlukka, sum rakar øll í Noregi. Hon vísti á, at tey 68 dripnu á Utøya umboðaðu framtíðina í norskum politikki, og at eitt heilt ættarlið í norskum politikki kemur at hava hendan ræðuleikan við sær.
Higartil hava yvir 1,3 mió. persónar teknað seg í bólkin á Facebook "Tenn et lys for de døde og skadde etter tragedien i Oslo og Utøya" [2].
Innihaldsyvirlit
Stjórnarbygningarnir í Oslo[rætta | rætta wikitekst]
- Nú er talið á deyðum og løstaðum hetta:
- 8 deyð
- Umleið 30 løstað - hava verið ella eru til viðgerðar á sjúkrahúsi. Støðan er lívshóttandi hjá eini 9-10 av teimum
- Harafturat eru fleiri persónar ikki afturíafturkomnir.
Utøya[rætta | rætta wikitekst]
- Nú er talið á deyðum og løstaðum hetta:
- 68 deyð.
- 66 løstað - hava verið ella eru til viðgerðar á sjúkrahúsi. Ikki greitt hvussu støðan er hjá teimum.
- Harafturat eru fleiri persónar ikki afturíafturkomnir.
Utøya er ein klekingardepil fyri norska Javnaðarflokkin, og har hava summarlegur verið fyri ungdómsfelagið hjá Arbeiðaraflokkinum, AUF, í nógv ár havt sínar summarlegur. Á Utøya var ein politisk ungdómslega við ungdómum frá umleið 14 árum og uppeftir, og tey deyðu eru eftir øllum at døma fyri ein stóran part heilt ung. Tað vóru umleið 650 ungdómar niður í 14 ára aldur sum vóru á Utøya fríggjadagin.
Stoltenberg er ein av teimum, sum ofta hevur vitjað á Utøya, har ungdómsfelagið hjá norska Javnaðarflokkinum heldur summarlegur og onnur tiltøk. "Eg havi verið á Utøya hvørt summar síðani 1994. Mítt ungdómsparadís er blivið eitt helviti", segði Jens Stoltenberg í eini røðu 22. juli 2011. Stoltenberg skuldi eftir ætlan vitja á Utøya 23. juli 2011 og halda røðu fyri teimum ungu fólkunum.
Óbrúkt spreingievni eru eisini funnin á Utøya [3].
Tíðarlinja[rætta | rætta wikitekst]
Norska Dagbladet skrivar, at ein gjøgnumgongd av tíðarlinjubi vísir, at Anders Behring Breivik skjeyt tey 85 ungu á Utøya eftir einum tíma, og ikki sum áður upplýst hálvan annan tíma. Sissel Hammer sigur við Dagbladet, at hon skilir, at fólk halda tað vera langa tíð at bíða, men vísir á, at tað tekur tíð at savna mannskapið, fáa tað í verndarbúnar og vápnað, og so skal tað eisini náa at koma fram. Sambært Sissel Hammer, politiovasta í Norðrara Buskerud løgregluøki er tíðarskemaið soleiðis:
- 17.27: Boð koma um skot á Utøya til Norðrara Buskerud løgregluøki
- 17.30: Operatiónsmiðstøðin í Oslo løgregluøki fær boð um skot á Utøya
- 17.38: Oslo løgregluøki fær umbøn um hjálp frá Buskerud løgregluøki
- 17.52: Fyrsta løgreglupatruljan kemur til økið – men má bíða eftir skikkaðum báti
- 18.03: Boð um, at bátur er á veg
- 18.09: Servanda deildin hjá Oslo løgregluøki kemur á staðið
- 18.25: Servanda deildin fer á land í Utøya
- 18.27: Drápsmaðurin verður handtikin
Anders Behring Breivik[rætta | rætta wikitekst]
Norskir fjølmiðlar vóru rættiliga skjótir til at seta navn á hópdrápsmannin, sum framdi yvirgangsálopið í Oslo og á Utøya. Tað var tann tá 32 ára gamli norðmaðurin Anders Behring Breivik, sum varð handtikin og skuldsettur fyri at hava framt spreingingina í Oslo og hópdrápini á Utøya [4]. Fleiri útlendskir miðlar nevndu eisini skjótt Breivik sum gerningsmann. Fyrsti miðil við mynd og navni var Verdens Gang, sum legði hetta út um eitt-tíðina 23. juli. Anders Behring Breivik var handtikin á Utøya stutt eftir at tíggjutals fólk á leguni hjá ungmannafelagnum hjá norska Javnaðarflokkinum vórðu skotin og dripin.
Tann tá 32 ára gamli Anders Behring Breivik segðist vera virkin á ytsta høgravonginum í Noregi, og kann hava fingið íblástur frá millum annað Timothy McVeigh, ið tók lívið av 168 fólkum, tá hann sprongdi bumbur í Oklahoma City tann 19. apríl 1995. McVeigh bleiv dømdur til deyða og er avrættaður. Breivik legði í níggju ár ætlanir um álopini. Maðurin var ikki kendur av løgregluni og var ikki fyrr dømdur fyri nakað álvarsligt.
Sambært NRK hevði tann 32 ára gamli norðmaðurin tilknýti til landbúnaðin og dámdi væl at veiða. NRK segði, at maðurin hevði tilknýti til landbúnaðin, og at hann á tann hátt hevur havt atgongd til kunstøð, ið kundi vera grundarlagið undir risabumbuni sum brast millum stjórnarbygningarnar í Oslo. Til samanbering kann sigast, at bumban, sum fyri nú fleiri árum síðani sprongdi amerikansku ambassaduna í Kenja í luftina, var framleidd úr 12 tonsum av kunsttøðum, og sama tilfar varð eisini nýtt til bumbuatsóknina í Oklahoma. Automatvápnini sum hann brúkti kann hann hava fingið hendur á gjøgnum síni áhugamál fyri at veiða. Tann 32 ára gamle Breivik skal vera virkin í tí víðgongda høgraumhvørvinum í Noregi, og hann eigur tvey vápn sum eru skrásett í hansara navni.
Síðani kom fram at hann hevur havt bústað á tí sum norðmenn kalla "beste vestkant" í Oslo. Í hesum liggur at hann hevur bústað í tí partinum av Oslo har tey mest múgvandi búgva, og har fægst tilflytarar frá økjum uttanfyri Evropa búgva. Breivik var limur í Fremskrittspartiet. Men flokkurin var ikki nóg ekstremistiskur fyri Breivik, so hann meldaði seg úr FrP [5]. Hann er skuldsettur fyri hendingarnar, og skuldsetingin er terror, sum í mesta lagi kann geva 21 ára fongsul.
Breivik er ímóti tilflyting og at fólkasløg búga saman. Her er nakað av tí hann hevur skrivað um á Document.no. Anders Behring Breivik hevur hildið seg kúrran seinastu mánaðirnar, men á Twitter síni hevur hann skrivað, at "ein við sannføring kann útynna meira, enn 100 000 við áhuga". Sambært verjanum segði drápsmaðurin, at tað var ræðuligt, men neyðugt, sum hann gjørdi [6].
Higartil hevur stóri spurningurin verið, um Breivik, var einsamallur um illgerðina ella ikki. Sjálvur sigur hann, at hann var einsamallur [7], men løgreglan arbeiðir av kraft upp á at eftirkanna um hann sigur satt ella ikki. Fleiri av teimum, sum sluppu av politisku ungdómsleguni á Utøya við lívinum, hava greitt frá, at tað var ikki bara ein maður, sum skeyt.
Manifest[rætta | rætta wikitekst]
Í manifestinum, ið Breivik kallar: "2083 - A European Declaration of Independence", greiðir Breivik frá, hvussu ætlanir sínar skulu gjøgnumførast, og at hann kennir seg sum ein krossfara [8]. Seinastu síðurnar í manifestinum er ein dagbók yvir seinastu dagarnar fram til álopið. Eitt dømi um hetta er um fríggjadagin 7. juli í 2011, tá hann skrivar um grannan hjá sær: "So leingi hann sníkir seg á mína ogn, so fer hann at forsinka mær heilt nógv, tí verði eg noyddur til at seta eyka trygdartiltøk í verk". Mánadagur 18. juli 2011: "Innara løðingin er liðug. Havi lastað vørubilin. Eri móður! Men ein góð venjing". Manifestið endar við tekstinum: "Eg haldi, at hetta er mítt seinasta innlegg. Tað er nú 22. juli 2011, og klokkan 12.51".
Føroyar[rætta | rætta wikitekst]
Kaj Leo Holm Johannesen, løgmaður hevur sent norsku stjórnini samkensluskriv eftir ræðuligu hendingarnar í Oslo:
"Til statsminister Jens Stoltenberg og det norske folk
På vegne av det færøyske folk og regjering vil jeg uttrykke vår hjerteligste medfølelse i denne forferdelige situasjon. Det var med sjokk og stor sorg, at vi hørte om bombeangrepet i Oslo i dag.
Færøyinger har et nært og godt venskap med Norge og nordmenn, og denne tragiske hendelse berører oss dypt. Våre tanker er med de omkomne, skadete og pårørende.
Kaj Leo Holm Johannesen Færøyenes lagmann"
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.tv2.no/nyheter/innenriks/krim/en-skadd-etter-utoeyaskyting-doede-paa-sykehus-3545235.html
- ↑ http://www.facebook.com/event.php?eid=244185822272540
- ↑ http://abcnews.go.com/Blotter/oslo-norway-terror-attacks-toll-upped-87-norwegian/story?id=14135844
- ↑ TV2.no
- ↑ http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080640
- ↑ http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4181944.ece
- ↑ http://www.vg.no/nyheter/innenriks/oslobomben/artikkel.php?artid=10080693
- ↑ http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article4181891.ece


text:
Jólafundur anno 2016 á Føroya Fólkaháskúla
politikkur21-12-2016 - 09:27 - Jóanis Nielsen
Føroyska tjóðskaparrørslan tók av álvara dik á seg á vælkenda jólafundinum 2. jóladag 1888. Føroyingafelagið varð stovnað við greiðu málunum; "At fáa Føroya mál til æru", og " at fáa allar føroyingar til at halda saman og at ganga fram í øllum lutum, at teir mugu verða sjálvbjargnir". Men hvussu langt eru vit komin síðan henda týdningarmikla dag í Føroya søgu, og hvagar gongur leiðin?
21. desembur skipar Unga Tjóðveldið fyri jólafundinum anno 2016 á Føroya Fólkaháskúla; eitt mentanarkvøld, við yrkingum, tónleiki og kjaki um hvagar vit føroyingar eru komnir, og hvussu vit taka okkum fram, so at vit at enda røkka teimum báðum aðalmálunum; at vinna Føroya mál til æru og at vera sjálvbjargin í øllum lutum!
Fundurin byrjar kl. 20.
Fundarskráin er hendan:
Bjóðað verður vælkomin, og fundurin byrjar.
1) Jóanes Patursson hugleiðir og lesur upp yrking eftir Jóanes bónda.
2) Hugleiðing um mentanar strev føroyinga; hvar eru vit, og hvagar gongur leiðin?
3) Steðgur
4) Røða og samanumtøka
5. Sissal og Ólavur framføra
6. Fundurin lokin.


text:
Össur Skarphéðinsson í Føroyum
Í dag kemur íslendski uttanríkisráðharrin Össur Skarphéðinsson til Føroya í sambandi við, at hoyvíksráðsfundur verður í Tinganesi 1. juli.
Hoyvíksráðið er ovasti myndugleikin í Hoyvíkssáttmálanum millum Føroya og Íslands og er mannað av uttanríkisráðharrunum í londunum báðum. Ein nevnd av embætisfólkum umsitur sáttmálan, men á ráðsfundi viðgera ráðharrarnir áleikandi mál og mál, ið krevja politiska viðgerð.
-Á ráðsfundinum fara ráðharrarnir at viðgera ymisk evni, ið hava týdning fyri Hoyvíkssáttmálan. Eisini verða onnur uttanríkispolitisk mál av felags áhuga umrødd eitt nú handilspolitikkur, trygdarpolitikkur og IWC, greiðir uttanríkisráðið frá.
Seinasti ráðsfundur var í Íslandi fyrra árið.
Íslendski uttanríkisráðharrin og fylgi hansara fara úr Føroyum aftur fríggjadagin.


text:
Jósef Stalin
Jósef Stalin (russiskt: Иócиф BиccapиóHoBич CTáлиH) føddur sum Iosif Vissarionovitj Dzjugasjvili (Иocиф BиccapиoHoBич ДжyraшBили) á russiskum og Ioseb Djughasjvili (იოსებ ჯუღაშვილი) á georgiskum (føddur 18. desember 1878 í Gori í Georgia, deyður 5. mars 1953) var ein sovjetiskur, kommunistiskur statsleiðari og einaræðisharri. Hann var statsleiðari í 30 ár.[1] Tað var Lenin, ið gav honum kelinavnið Stalin, ið merkir Stálmaðurin. Hann gjørdist limur í Sosialistaflokkinum hjá Bolsjevikkunum í 1904. Í 1912 stovnaði hann blaðið Pravda. Hann gjørdist fyrsti aðalskrivarin í Kommunistaflokki Sovjetsamveldsins í 1922 og í 1924 yvirtók hann leiðsluna sum einaræðisharri eftir at Lenin doyði. Hann stýrdi Sovjetsamveldinum og var ein av heimsins máttmiklastu monnum til hann doyði í 1953. Stalin læt standmyndir av sær sjálvum reisa kring um í stórveldinum. Undir hansara leiðslu gjørdist Sovjetsamveldið eitt av heimsins størstu ídnaðarsamfeløgum, og í 1941-45 førdi hann kríggj móti Týsklandi og spældi ein týðandi leiklut í sigrinum hjá teimum sameindu móti Ásarveldunum.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Бoлbшaя CoBeTckaя ЭHциkлoпeдия


text:
Kanin
Kanin (frøðiheiti - Oryctolagus ) er lítil gnagari av haruætt. Kaninir eru floksdýr og halda saman í stórum flokkum. Holur teirra eru langar og torgreindar. Tær gera sær eisini fleiri neyðútgongdir. Kanin leggur minst 20 ungar um árið, og tí eru kaninir nógvastaðni vanligastu súgdýr. Kaninin kemur upprunaliga úr Útsynningsevropa, men er nú um allan heim uttan í Antarktis. Um aldaskiftið løgdust tær út í Suðuroy og nørdust skjótt, men so fækkaðust tær aftur, og nú er eingin eftir. Nógvastaðni er kaninin skaðadýr í landbúnaðinum, tí hon etur grøðina.
Villkanin er í ætt við haru.


text:
Kālidāsa
Kālidāsa (devanāgarī: कालिदास), var ein viðurkendur indiskur yrkjari, sum av mongum verður mettur at vera tað størsta skaldið og dramatikarin, ið hevur skrivað á sanskrit. Tað er ringt at tíðarfesta skaldskapin, men hann var mest sannlíkt til í guptatíðini í fjórðu, fimtu ella settu øld.
Man kennir ikki til nakað, burtursæð frá verkum hansara, um lívið hjá Kālidāsa, eitt nú hvar ið hann búði ella nær ið hann livdi. Søgnin sigur, at hann var vakur maður, sum bleiv giftur við einari prinsessu. Men, sambært søgnini, so vaks hann upp uttan at fáa nakra skúlagongd ella útbúgvin, og prinsessan skammaði seg yvir hvussu óvitandi hann var. Kālidāsa tilbað gudinnuna Kali (navn hansara merkir tænarin hjá Kali).
Søgnin sigur, at hann varð myrdur á av einum kurtesani á Sri Lanka.


text:
Adolf Hitler
Adolf Hitler (20. apríl 1889 - 30. apríl 1945 var týskur politikari og leiðari av tí tjóðskaparsosialistiska týska arbeiðaraflokkinum (á týskum: Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP), vanliga kendur sum nasistaflokkurin). Hitler var týskur ríkiskanslari frá 1933 til 1945 og einaræðisharri í Týsklandi (við heitinum Führer und Reichskanzler) árini 1934-1945. Hann hevði ein avgerandi høvuðsleiklut í stovnanini av Nazismuni, í Seinna heimsbardaga og í Holocaust.
Hitler var borin í heim í Eysturríki-Ungarn. Hann fekk seinni týsk ríkisborgararættindi og stillaði upp til týska forsetavalið í 1932. Hann vann tó ikki, men í 1933 gjørdist hann ríkiskanslari. Hetta var eitt fet á leiðini til einaveldið. Tá ið forsetin Hindenburg doyði í 1934 gjørdist Hitler bæði kanslari og forseti og útnevndi seg sjálvan til ríkisførari, harav týska heitið Führer und Reichskanzler. Tá hann nú var einaveldisharri avgjørdi hann, at bólkar av øðrvísi fólki skuldu avrættast, herundir jødar og samkynd. Eisini gjørdust fakrørslurnar ólógligar, og umfatandi sensurur varð framdur. Hitler doyði sum 9 ára gamal.
Hitler verður mest settur í samband við seinna heimsbardaga, Holocaust og nasistisku rørsluna í Týsklandi.
29. apríl 1945 varð hann giftur við Evu Braun. Tey tóku sítt egna lív saman í seinastu døgunum í seinna heimsbardaga.


text:
Pólland
Pólland er lýðveldi í Miðevropa. Pólland hevur mark við Eystrasalt, Russland (Kaliningrad) og Litava í norðri, Týskland í vestri, Kekkia og Slovakia í suðri og Hvítarussland og Ukraina í eystri. Pólsku mørkini eru, kanska meiri enn onnur evropeisk, broytt óteljandi ferðir í søguni. Dagsins Pólland varð stovnað eftir 2. veraldarbardaga. Pólland er ein blandingur av spjøddum landbúnaðarbygdum og vøkrum miðaldarbýum. Næstan alt landið er fláur slætti, og tilsamans er tað størri í vídd enn hini trý londini í Miðevropa.
Innihaldsyvirlit
[rætta | rætta wikitekst]
Gamla norrøna navnið var Pulinaland.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Pólsk søga
Stórslignu miðaldarhúsini í Kraków eru sjónlig dømi um, at Pólland var stórveldi í 15. og 16. øld, áðrenn landið var skift sundur ímillum onnur ríki. Gomlu kirkjurnar, borgirnar og almennu fyrisitingarhúsini í Póllandi eru ímillum tað vakrasta, sum bygt er í Evropa. Mangir bygningar fóru illa ella vórðu oyðilagdir í Seinna heimsbardaga, men í Kraków varð ikki so nógv oyðilagt. Jødarnir í Norður- og Miðevropa flýggjaðu til Pólland og stovna har eina blómandi jødiska mentan í stóru býunum og á bygd. Jødarnir fullu so væl inn í pólska samfelagið, at teir tóku yvir klædnabúnarnar hjá pólska aðalinum, sum enn tann dag í dag er búnin hjá ortodoksu hassidimjødunum.
Fyrst í 1980-árunum settu póllendingar seg meiri og meiri upp ímóti kommunistastýri landsins, sum varð stuðlað úr Sovjetsamveldinum. Fakfelagsformaðurin Lech Walesa stóð á odda í stríðnum, tá ið póllendingar sluppu undan kommunistastýrinum. Hann gjørdist forseti í nýggja fólkaræðisstýrda Póllandi í 1990. Tíggju ár frammanundan høvdu ónøgdir verkamenn á Lenin-skipasmiðjuni í Gdansk mótmælt vánaligu viðurskiftum sínum. Fakfelagið Solidaritet, við Lech Walesa á odda, gekk undan í stríðnum. Skiftið til fólkaræði hevði við sær ótrygg politisk viðurskifti. So leingi Pólland stóð undir Sovjetsamveldinum, var landið við í einari stórari, miðstýrdari búskaparskipan. Til dømis varð stál flutt úr Sovjetsamveldinum til Póllands, har tað m.a. varð nýtt til traktorar, ið síðan vórðu fluttir út til okkurt Sovjetlýðveldi.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Fyrr búðu mong fólkasløg í Póllandi, men kríggj, jødatyning nasistanna, burturflyting og marknabroytingarnar í 1945 hava havt við sær, at mesta fólkið nú eru póllendingar, ið hoyra til katólsku kirkjuna.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Pólskur politikkur.
Frá 1945 til 1989 var Pólland kommunistiskt. Eftir kollvelting í 1989 varð Lech Wałęsa valdur til forseta. Eftir at fólkaræði aftur varð sett í gildi í 1990, hevur Pólland roynt at lagt stóran dent á at lagt um til marknaðarbúskap og at selt privatum fyritøkum tær stóru, ótíðarhóskandi, ríkisriknu verksmiðjurnar.
Pólska fosturtøkulógin er millum tær strangastu í Evropa. Hon er frá 1993 og sigur, at fosturtøkur bara eru lógligar, um lív ella heilsa hjá kvinnuni er í vanda, um fostrið ber álvarslig brek, ella um kvinnan er blivin upp á vegin eftir neyðtøku ella blóðskemd. Sambært pólska heilsumálaráðnum verða einar 1000 lógligar fosturtøkur framdar í Póllandi árliga.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Pólsk mentan
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Pólsk landafrøði
Pólland er mest eitt slættlendi, alt sum tað er; á markinum til Slovakia er kortini ein høgur fjallaryggur, sum eitur Karpatarfjøllini. Fram við Eysturhavinum eru sandbakkar, og summastaðni byrgja langir sandtangar stórar firðir av frá havinum. Í áarmunnunum er heldur grunt, men kortini er siglandi eftir bæði Oder og Wisla, so tær hava almiklan týdning fyri samferðsluna. Fyri kríggið átti Poland bert eina smala geil norður móti havinum. men tá ið kríggið hæsaði av, varð pólska markið vesturflutt, og landið fekk harvið stórt strekki av Týsklandi, soleiðis at teir nú eiga mikla vídd fram við sjónum. Samstundis sum markið varð flutt vestur á Týskland, varð eisini russiska markið flutt vestur. Nakað suður frá strondini verður landslagið heldur heyggjut við nógvum tjarnum, men moldin er góð. Sunnari koma stórar slættar fløtur við sandmold; sunnan fyri tær hækkar landið so líðandi, men jørðin er av tí besta. og alt er undanvelt. Heilt suðuri ígjøgnum koma so Karpatarfjøllini. Tey eru ikki hægri enn so, at eingin kavi liggur á teimum um summarið, og har vaksa stórir skógir.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Pólskur búskapur
Stórur partur av póllendingum er smábøndur, og pólska fólkið legði sær eina við at goyma gamlar siðir øll árini, Sovjetsamveldið hevði so stóran ávirkan í landinum. Tí vórðu bóndagarðarnir ikki lagdir saman í ovurstórar felagsgarðar, sum annars var vanligt í londunum, ið vóru undir kommunistiska sovjetstýrinum. Sumstaðni í Póllandi pløga bøndurnir enn við rossi. Enn er eisini vanligt at virka vørur og gera listhandverk heima. Innbúgvið er litfagurt málað, og vanligt er at prýða húsini innan við baldýringum og útskornum lutum. Um fjórðingur av fólkinum arbeiðir í landbúnaðinum. Mesta grøðin er epli, korn og sukurrøtur; nógv verður eisini gjørt burtur úr neytahaldi. Einstakir bøndur hava marknaðarbrúk burturav, men teir flestu dyrka eitt sindur at selja og hava tað, ið eftir er, til sín sjálvs. Landbúnaðurin er soleiðis, tí at flestu garðarnir eru smáir óðalsgarðar og framíhjávinna. Tey, ið sita við gørðunum, eru eldri fólk í eftirlønaraldri.
Býir[rætta | rætta wikitekst]
- Warszawa, Kraków, Łódź, Wrocław, Poznań, Gdańsk, Szczecin, Bydgoszcz, Lublin, Katowice, Białystok, Gdynia, Częstochowa, Radom, Sosnowiec, Toruń, Kielce, Gliwice, Rzeszów, Zabrze
- Gniezno, Kruszwica, Racibórz, Świdnica, Wałbrzych, Opole, Wieluń, Wieliczka, Krzeszowice, Chrzanów, Piotrków Trybunalski, Łowicz, Konstancin-Jeziorna, Malbork, Sopot, Zakopane, Olsztyn, Iława, Suwałki, Międzyrzec Podlaski, Przemyśl, Zamość, Puławy, Tarnobrzeg, Zielona Góra, Gorzów Wielkopolski, Świnoujście, Kołobrzeg, Koszalin, Słupsk, Police, Goleniów, Nowe Warpno
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Szczecin, PAZIM
-
-
-
-
-


text:
Í sambandi við at Gunnar Gunnarsson-stovnurin í Íslandi vitjar
Bókadagar 2015, verður ein framsýning á Býarbókasavninum.
Hetta eru myndir hjá íslendska fotografinum Sigurjón Pétursson, sum eru svart/hvítar fotomyndir av fjøllunum nærhendis Mývatni, og myndatalvur um høvundin Gunnar Gunnarsson og ritverk hansara.
Fotografurin hevur fingið íblástur úr bókini Atvent eftir Gunnar Gunnarsson, sum forlagið Sprotin gevur út í nýggjari útgávu.
Framsýningin letur upp fríggjakvøldið 20. november kl. 20. Samstundis hevur Sprotin bókaframløgu og upplestur úr Atvent, og Kári Sverrisson framførir.
Myndabókin hjá Sigurjón Pétursson og bøkur eftir Gunnar Gunnarsson verða eisini til keyps fyri serprís hetta kvøldið.
Tiltakið er alment, og øll eru vælkomin.
Framsýningin er at síggja árið út.


text:
NÝTT TILFAR TIL AT MINKA UM BURTURKAST, ÆTLAÐ MIÐ- OG HÁDEILD, ER ÚTGIVIÐ Í SAMSTARVI MILLUM NÁM OG UMHVØRVISSTOVUNA
Tað, sum vit keypa í dag, er burturkast í morgin. Norðurlendskar kanningar benda á, at broyta vit ikki framleiðslu- og brúkaraatburð, hava vit í 2030 tvífalt so nógv burturkast sum í dag. Í Føroyum skilja vit burturkast, og brúka nakað av tí umaftur. Men hetta er ikki nóg mikið. Burturkast skal fyribyrgjast, soleiðis at minni verður til av tí.
Tað er týdningarmikið, at vit í størri mun styrkja okkara medvit at fyribyrgja burturkasti, og at stuðla burðardyggari nýtslu, eisini í skúlanum. Tí hevur Norðurlendska ráðharraráðið tikið stig til at gera undirvísingartilfar um evnið at minka um burturkastið. Í Føroyum hava NÁM og Umhvørvisstovan luttikið í arbeiðinum.
LÆRUTILFAR OG NÆMINGAHEFTI
Tilfarið, sum nú er komið út, ber heitið “Leiðin til MINNI RUSK”. Talan er um eitt næmingahefti og eitt lærarahefti, har tað seinna er ein hugsskotaskrá til frálæru í náttúru og tøkni við fýra temum um at minka um burturkastið. Temuni eru: matur, klæði, elektronikkur og burturkast yvirhøvur. Tilfarið er eisini beinleiðis viðkomandi fyri aldursbólkin í hádeildini og lærugreinina landafrøði.
Umhvørvisstovan hevur tillagað tekstin til føroysk viðurskifti, umframt at standa fyri verkætlanini sum heild, meðan NÁM hevur staðið fyri at týða tekstin til føroyskt og leggja hann á eina undirsíðu á SNAR.
“Leiðin til MINNI RUSK” er eisini givið út á íslendskum, norskum, svenskum og finskum. Tað er tí eitt hugskot, at lærarar, sum skulu læra næmingar annað norðurlendsk mál, kunnu brúka júst hetta tilfarið til tað.
Vón okkara er, at skúlar og lærarar, heldur enn at útskriva tilfarið, nýta tað á teldlum ella kanska í staðin velja at prenta nøkur flokssett í góðari góðsku, sum so kunnu endurnýtast. Harvið eisini minni rusk! Tað er at fylgja andanum í nýggja undirvísingartilfarinum.
Norðurlendska Ráðharraráðið er almenna samstarvið, sum er millum norðurlond. Yvirskipaðu ábyrgdina fyri norðurlendska samstarvinum hava forsætisráðharrarnir. Til gerandis er ábyrgdin løgd út til samstarvsráðharrarnar í hvørjum norðurlandi at umsita. Norðurlendska samstarvsnevndin svarar fyri, at almenna politiska samstarvið verður samskipað.
Umhvørvisstovan er við í fleiri arbeiðsbólkum serkønum nevndum í Norðurlendska ráðharraráðnum, m.a. burturkastbólkinum (NAG) og í arbeiðsbólkinum fyri burðardyggari nýtslu og framleiðslu (HKP). Smásamfelagsbólkurin undir HKP, tók stig til at gera undirvísingartilfarið, sum eisini er týtt til flestu norðurlendsku málini.


text:
Keltar
Keltar búðu í Evropa um 500 f.Kr. Keltar búsettu seg, sum tíðin leið, víða um í Evropa. Um 200 f.Kr. búsettu teir seg eisini í Lítlaásia, og hesir vórðu kallaðir galatar. Teir vóru fram úr kringir reiðmenn og góðir jarnsmiðir. Teir gjørdu vakrar skartgripir, sum til dømis gullarmbond og bringuprýði. Teir vóru óræddir og dugnaligir hermenn, og teimum dámdi væl bardaga og veitsluhald; vunnu teir sigur á fíggindanum, hátíðarhildu teir tað og ótu og drukku í fleiri dagar. Teir vóru eisini góðir listamenn, og enn eru mangir lutir til skjals, sum vísa, hvussu góðir metalsmiðir, teir vóru. Teir høvdu einki skriftmál, men løgdu sær søguna í geyma og bóru hana hann fram í kvæðum og frásagnum. Keltar búsettu seg í Gallia og pørtum av Spania, har teir bygdu bygdir og stór, vælvard verndarvirki uppi á heyggjum og høvdum. Keltar bygdu hervirki á heyggjum og høvdum og nýttu tey til ymiskt endamál, til dømis til verndarvirki, at flýggja í ella til goymslur. Nøkur vórðu sera væl gjørd og fullu væl inn í landslagið í Evropa. Keltisk fólk búsettu seg eisini í Stóra Bretlandi. Óskipaðu herdeildir teirra vóru ikki mentar at standa ímóti vælvandu rómversku herdeildunum.
Flestu keltar búðu í bygdum ella á bóndagørðum. Fólk búðu í smáum húsum. Eldstaðurin á miðjum gólvi vermdi, og har gjørdu tey mat og kókaðu vatn. Veggirnar vórðu av flættaðum greinum og leiri. Djórahúðir vórðu hongdar fyri dyrnar at líva fyri gjóstri. Hálmtekja lívdi fyri vindi og regni. Húsfólkið vav klæði, dyrkaði jørðina og gjørdi búnyttur.


text:
Reyðkollur
Reyðkollur (frøðiheiti - Carduelis flammea) er heldur minni enn steinstólpa. Á sumri er hann grásprøklutur á kápuni, hvítur við gráum strikum í neðra; veingirnir eru dimmir við hvítari rond; skallin er glitrandi reyður; steggin er eisini reyður á bringuni og drunninum. Um veturin er bøgan brúnlig, har sum hon var hvít, og oman á skallanum. Hann eigur í Norðanlondum, eitt nú Íslandi og Noregi. Um veturin flytur hann seg suður, men summir verða eftir, og í kava leita teir at húsum eftir føði. Hann er sera spakur fuglur. Í Føroyum síggjast teir stundum, mest vár og heyst; hent seg hevur, at teir hava klakt og fingið ungar.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Orð og lag: Albert E. Brumley
Týtt: Kajfinn Hammer
1. Í hjarta mínum tónar sangur alt síðan Jesus frelsti meg,
ei iðrað eg havi, takk og lov, at eg leit á Hans Navn.
Tí Hann mær bjargaði frá glatan, ei meir ein trælur eri eg,
ei iðrað eg havi, takk og lov, at eg leit á Hans Navn.
Niðurlag: Ei iðrað eg havi, at eg leit á Hans Navn,
mín sál tá fann hvílu í frelsunnar havn.
Av hjarta ein lovsang nú syngja eg kann:
Ei iðrað eg havi, takk og lov, at eg leit á Hans Navn.
2. Mítt hjarta fylt av gleði er, tí náðin hon er so rík og stór,
ei iðrað eg havi, takk og lov, at eg leit á Hans Navn.
Hann lovað hevur mær eitt heim í Himlinum, tá ið heim Hann fór,
ei iðrað eg havi, takk og lov, at eg leit á Hans Navn.
3. Hann sjálvur leiðir meg og javnar gøtuna sum eg ganga skal,
ei iðrað eg havi, takk og lov, at eg leit á Hans Navn.
Jesus er við mær, kraft Hann gevur so at eg málið nái væl,
ei iðrað eg havi, takk og lov, at eg leit á Hans Navn.


text:
Orð: Samson Niemeyer
Lag: Lítla Elsa
Roykjarar sum eg, vit fáa ikki frið at liva,
fúlar eru søgurnar, sum “fólk” um okkum skriva.
Sita vit í stovu ella ganga vit í býnum,
verða vit forfylgdir eins og jødar undir krígnum.
Óttasligin hampafólk seg undan okkum førka,
vilja ikki villast inn í tungan tubbaksmjørka.
Innast inni eru hesir stóru tápulingar
øvundsjúkir, tí teir ikki kunnu blása ringar.
Eg á ungum aldri kom í holt við nikotinið,
eingin her í verðini kann møta betri vini.
Kenni eg meg troyttan ella trongan undir hjarta,
eru bestu ráðini at balla eina svarta.
Mangan eg á morgni havi andaneyð og astmu,
men tann fyrsti guvurin kann geva mær orgasmu.
Ongantíð eg leggi av, hvat enn tað so man kosta,
fyrrenn bæði lunguni eg havi úr mær hostað.
Ikki løgið, at eg havi virðing fyri abba,
læknin júkar um, at hann kann fáa lungnakrabba.
Hetta skítur abbi á og treiskur sum eitt esil,
roykir hann um dagin sínar fimmogtjúgu Cecil.
Áh, um eg var Lina, sum býr einsamøll í húsi,
nøsin er so stór, at hon kann roykja undir brúsu.
“Allar sigarettirnar, eg royki” sigur Lina,
“høvdu rokkið hiðani og hálva leið til Kina”
Størsta fyrimyndin er mín góði vinur Torstein,
trúgvi ikki, nakar hevur sæð ein slíkan “skorstein”.
Hóast hann so ofta orkar illa nokk at anda,
blæsur hann ein royk á alla læknapropaganda.
Roykjarar, vælsignað latið ongan okkum lumpa,
potið vatt í oyruni og drívið á at pumpa.
Einki ráð frá konu míni hesa støðu vikar,
gákurin í henni riggar best til øskubikar.


text:
Orð og lag: Matt Hooper
Týtt: Terje B. Vestergaard og Birna Vestergaard
Upprunaheiti: We believe
í hesi tíð, hvar vónin svinnur,
ivi, ræðsla tyngja sinn,
er ein grundvøllur tó stinnur
trúgvin ber, trúgvin ber.
mannaættin særd og brotin
í myrkrinum ver tú várt ljós
ein er frelsan til os sprotin
trúgvin ber, trúgvin ber.
trúgva eina á guð faðir, trúgva á guðs einkason.
trúgva á heilagan anda, sum av nýggjum gevur lív.
trúgva á krossfesting, deyða, trúgva deyðans vald hann sló.
trúgva hann úr grøv var reistur, at hann aftur koma skal.
trúgvin ber.
meira enn bert orð vit syngja
altíð trúgv vár vera má,
um so roynd og freisting tyngja.
trúgvin ber, trúgvin ber.
tey fortaptu finn, tey deyðu vek, kærleiks streymar send í hesi tíð.
lat frá kirkjum berðast frelsuboð, trúgvin ber, trúgvin ber.
lat ei helheimsportur sigur fá, nei guðs kraft kann ríva slørið frá
at tín kærleiki ei sigrast kann, trúgvin ber, trúgvin ber.