text:
Fiskifrøðin og veruleikin
Vinna20-11-2017 - 21:36 - Jóanis Albert Nielsen
Í viðgerðini av FNS hevur fokus einans verið á hvussu nógvar millónir uppisjóvarflotin megnar at fylla í ein totalt misróktan landskassa.
Lítil og ongin viðgerð hevur verið um hvussu vit hjálpa teimum sum eru ringast fyri, línuflotin og partrolaraflotin. Nei tað verður fokusera á hvussu vit fáa uppisjóvarvinnuna niður á sama støði sum teir ið eru ringast fyri.
Antitrust hevur vinnan sum so góðtikið, við tí markið at ongin verandi aktørur skal missa. Tað er, við nakað av umrokeringum, eftir mínum tykki púra rætt. Serliga tá hugsa verður um stovnsrøkt.
Vinnan sigur seg eisini vera sinnaða at gjalda eitt tilfeingisgjald/veiðugjald.
Tá tað er sagt, so er eisini púra greitt, at hvørki vinnan, fakfeløgini ið hoyra til fiskivinnuna ella nakar annar enn partar av samgonguni og tess veljarar ið ikki ynskja verandi uppskot har pipari grør.
Givið er tað at uppisjóvarvinnan hevur havt góðan byr í, eftirhondini nokkso nógv ár, faktiskt síðan nakað fyri aldarskifti, hvar tað veruliga tók dik á seg í 2006. Orsøkin er einføld, púra logisk faktisk, fyri tey flestu ið hava eitt sindur av innlit í náttúruni. Fyri tey sum ikki geva sær far um hvørjum vit eru upp ímóti, nemliga náttúruni, kann tað mangan tykjast trupult at skilja, sjálvt fiskifrøðingar hava ilt við at skilja/viganga at so er, hóast vit ið dagliga starvast á sjónum, og tískil hava uppliva gongdina. Teir pástandir vit koma við eru ikki teoretiskir Tað er sjón fyri søgn.
Taka vit svartkjaftin"sildaforskrekkjarin", sum hann verður róptur. At svartkjafturin bleiv róptur "sildaforskrekkjari" kemst heilt einfalt av at svartkjaftur og sild ikki sameinast í sjónum, svartkjafturin vinnur, hann er rovfiskur, hann "toskar" í seg.
Náttúrufyribrigdi El Nino La Nina, sum vit kenna nógv meira til í dag, í mun til hvat vit gjørdu í 1970'unum, ikki minst takka verið Osmund Justinussen, sum avgjørt hevur kveikt áhugan hjá mongum sjómanni at "granska" hetta náttúrufyribrygdið, á netinum, og ikki minst í dagliga starvinum á sjónum.
Tá náttúrufyribrigdið einaferð tíðliga í 70'unum var so kraftugt, ógvusligt, ræddust menn at sildin nú var horvin for good, tí nú var alt tann beri svartkjaftur.
Nú vóru góð ráð dýr.
Vit løgdu á svartkjaftin, fylgdu honum hagar hann gýtur, äPorcupine Bank. Sigur orðið "Banki" tykkum nakað?
Har var ovmikið til, í gýtingartíðini, og bara í gýtingartígini. Svartkjafturin nørist skjótt og livur forholdsvís stutt. Hann gýtur longu sum 2-3ára gamal og livir bert í 8-9 ár. Tað hevur fiskifrøðin fortalt okkum. Biomassin eigur at vera konstantur, og við at vit fara á bankan at fiska í gýtingartíðini, expandera vit stovnin. Vit gera tað aftur ári eftir og aftur og aftur, vit missa totalt kontrol, tað var svartkjaftur allastaðni. Tað vóru ongi útlit fyri at føroyingar nakrantíð aftur fóru at síggja norðhavssild í føroyskum sjóøki, hóast tað í 1977 bleiv víðka út á 200 fjóringar.
Vinnan tillagaði seg viðurskiftini, og menn fóru so smátt at hugsa um at gera íløgur í hendan svartkjaftin, Varðin í Gøtu gekk undan, við Trónda í Gøtu løgdu teir veruligar lunnar undir eitt nýtt ævintýr, nemliga svartkjaftaævintýrið. Tí sólskinssøguna kenna vit øll.
Eftir at hava fiska og fylgt hesum góða svartkjaftinum, ofta beint ímóti tilmælum frá ISES hava føroyingar alla æru í at vit aftur fingu bilbugt við svartkjaftin, teir sum lukkuliga óvitandi løgdu á, áPorcupine Bank
á sinni, tá sildin av náttúrliga fyribrigdinum El Nino La Nina rímdi undan svartkjaftinum. Hesir somu menn, sum hava verið í vinnuni øll árini, eiga alla æruna av at vit í 2006 aftur sóu sild norðanfyri Føroyar, í altjóða sjógvi. Tá var svartkjaftastovnurin, sambært ISES, so illa fyri, at skipini, sum árini frammanundan høvdu fiska 40.000 tons, og meir, fingu nú eina ásetta kvotu. Minnist meg rætt so strekti hon ikki til tveir fullar túrar, also niðanfyri 5000 tons í 2008.
Sildin var aftur í føroyskum sjógvi.
Tað sum nú umræður, er at vit røkja stovnin soleiðis at vit ikki aftur missa kontrol, og harvið spæla av við sildina aftur.
Tá vit fara í bankan og expandera hann, sum er skilagott, so skulu vit eisini vera klár til avbjódingarnar, tí vit skulu minnast til at hetta er náttúran vit hava við at gera. Avbjóðingin við svartkjaftinum, um vit skulu varveita sildina, er at hann má ikki sleppa at nørast aðrastaðni enn áPorcupine Bank
. Tískil eiga vit altíð at kunna sleppa at fiska svartkjaft í føroyskum sjóøki, eisini í gýtingartídini, eisini um hann er styttri enn 23cm, sum er markið í dag. Tí, tann svartkjaftur sum svimur í føroyskum sjóøki í gýtingartíðini, honum er ikki pláss fyri á bankanum, biomassin er jú konstantur. Hann leitar sær aðrar leiðir at gýta. Tað er sjón fyri søgn, vit hava uppliva tað.
Júst tað sama er við toskinum á Føroya Banka. Eisini rovfiskur, sum toskar í seg. Har skulu vit aftur inn at expandera, við skili, við atliti til náttúruna.
Expandera vit Føroya Banka við skili, hava vit aftur banktosk á landgrunnum í gýtingartíðini 3-5 ár seinni. Tað er onki meira náttúrlig hjá Banktoskinum enn at leita sær inn á føroyska landgrunnin, um biomassin á Føroya Banka gerst so stórur at hann ikki rúmast har.
Tað hevur náttúrufyribrigdið El Nino La Nino so mangan fortalt okkum. Uttan at vit kanska hava givið okkum far um tað.
Fyribrygdið var serstakliga kraftugt í 2016. Í 2017 klórar fiskifrøðin sær í nakkanum, tí her dukkar toskur upp á landgrunninum, toskur sum slett ikki er til. Banktoskur.
Við eitt sindur av umrokering í veiðutólum og veiðiorku, so eiga vit at finna eina loysn á fiskivinnunýskipanini, sum allir verandi aktørar og blívandi aktørar í fiskivinnuni fegnir taka undir við.
Vit hava skyldu at taka atlit til náttúruna, vit hava skyldu at røkja grunnarnar skynsamt, tað gera vit í stóran mun ikki í dag.
Tildømis er veiðiorkan eftir botnfiski víð troli alt ov høg í mun til fiskastovnarnar. Og tað at tað eru fiskidagar heldur enn kvotur ger ikki støðuna betri, tvørturímóti. Tað at tað eru fiskidagar heldur enn kvotur, og stovnarnir eru soleiðis fyri sum teir eru, ger at ongin fær nokk til ein sunnan rakstur við bara einum troli, tiskil eru teir í desperatión farnir at partrola við tveimum trolum. Tað sigur seg sjálvt, tað er ikki skynsamt. Hví ikki reduserað partrolaraflotan frá 14 pørum niður í 6-8 pør, so stovnarnir kunnu koma fyri seg aftur?
Sum kompensatión kunnu teir ið eiga tey pørini sum blíva "upphøgd" uppisjóvarloyvi ístaðin, tað er tað pláss fyri.
Tað sama kundi man gjørt við línuflotan. Taki nøkur skip til upphøggingar, við uppisjóvarloyvi sum kompensatión, og lati síðan línuflotan sum eftir er, eiga Føroya Banka, hann verður best røktaður við línu, av teimum sum fáast við línu. Gevi teimum eisini tey rættindi á fjarleiðum, sum teir av røttum hava uppiborið.
Vinarligast.
Ein djúpt frustreraður sjómaður.


c: text/html

text:
1864-1918
Jákup Jakobsen var føroyskur málgranskari, føddur í Havn.
Hann var av mongum bara róptur Dr. Jakobsen.
Tá ið hann hevði tikið studentsprógv var ætlanin at lesa franskt á undiversitetinum, men á Regensinum (á Garði) hitti hann íslendingin Boga Th. Melsteð, sum granskaði søgu. Hesin eggjaði honum til at lesa norrønt mál, tað gjørdi Jákup Jakobsen og varð liðugur við lesnaðin í 1891.
Hann hjálpti Hammershaimb við orðabókini og mállæruni í Færøsk Anthologi, og saman við V. U. Hammershaimb eigur hann lut í skapanini av føroyska skriftmálinum, skjalsannaði leivdirnar av gamla hetlendska málinum, har hann gjørdist doktari av ritgerðini Det norrøne sprog på Shetland. Hann savnaði eisini leivdirnar av hetlendska málinum í bókini Etymologisk ordbog over det norrøne sprog på Shetland.
Milum føroyingar er hann seliga kendur fyri at hava savnað sagnir og ævintýr, sum heimildarfólk fortaldu honum í bókini Færøske folkesagn og Æventyr 1892-93. Her sæst eisini, at Dr. Jakobsen og Hammershaimb ikki vóru samdir um, á hvønn hátt føroyskt mál eigur at stavast.
Útgávur:
1978 Føroysk ævintýr 1
2005 Trøllið hjá Pápaleysa
Ummæli/umrøða:
Árni Dahl: Bókmentasøga 2. bls. 15-20
Heiður:
2005 Barnabókaheiðursløn Tórshavnar Býráðs fyri Trøllið hjá Pápaleysa (Grafik Studio)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Orð: A.C. Evensen
Á morgni árla vit Guði lova,
sum lærdi okkum so trygt at sova
í Jesu navni um náttartíð
sum børn á armi hjá móður blíð’.
Á morgni sólin í líðum hongur;
og til sítt arbeiði maður gongur;
sum fuglur vítt yvir landið fer,
mín morgunsongur úr hjarta ber.
Á morgni árla av gulli lýsir,
og hugin gleðini inni hýsir;
er sælur dagur, um tárið rann,
tá til Guðs æru tú livdi hann.
So gangi hvør til sítt egna yrki,
og byggi hvør so Guðs hús og kirkju;
tá fært tú eydnu og huga til
at gera gagn, rætt sum Guð tað vil.


text:
FUNDIR
Kunngerð um almennar kommunustýrisfundir í Fámjins kommunu 2014.
Sambært §13 í løgtingslóg nr. 87 frá 17. mai 2000 um kommunustýri, skal við hesum vera gjørt kunnugt, at regluligu almennu kommunustýrisfundirnir hjá Fámjins kommunu í 2016 verða hildnir hesar dagar kl. 19.00 í skúlanum:
10. februar ,
7. mars,
11. apríl,
23. mai,
20. juni,
17. august,
21. september,
19. oktober,
23. november
9. desember kl 18:00
Mál, ið skulu vera viðgjørd á kommunustýrisfundi, skulu verða innlatin í seinasta lagi 7 dagar áðrenn fundin.
Møguligar broytingar og eykafundir verða lýst í kunngerðartalvuni.
Vegna kommunustýrið,
Eyðdis Ellendersen borgarstjóri.


text:
03 apr. 2018
Almennur fundur um hópfígging (Crowdfunding)
Er tørvur á einum føroyskum hópfíggingarpalli?
Les meira
07 feb. 2018
Leiðari í Filmshúsinum
Tina í Dali Wagner verður leiðari í Filmshúsinum. Nýstovnaða Filmshúsið skal ganga á odda fyri føroy…
Les meira
21 sep. 2017
Lissi á CIFF
Ein av nýggju sniðgevunum í Føroyum, Lissi Bjarnadóttir Andreassen luttók á CIFF 2017, sum bleiv hil…
Les meira
28 mar. 2017
Beinta Poulsen á messu við nýggjum klædnamerki
Vinnuframi hevur stuðlað Beintu Poulsen, sum hevur verið á Revolvermessu í Keypmannahavn við nýggja…
Les meira
02 feb. 2017
Sjálvvirkandi fóðurskipan frá JT electric
JT electric hevur ment eina fóðurskipan, ið veruliga brýtur upp úr nýggjum, í mun til verandi fóðurs…
Les meira
07 des. 2016
Søluátak í Íslandi
Umboð fyri Sirri hevur verið í Íslandi í nakrar dagar í novembur og gjørt eitt søluátak fyri at mark…
Les meira
05 des. 2016
Rock Trawldoors á messu í Grønlandi
Við stuðli frá Vinnuframa hevur Rock Trawldoors hevur verið á fiskarímessu í Grønlandi.
Les meira
04 nov. 2016
G-line á Revolvermessu
Í august var G-line á Revolvermessu, ið bleiv hildin í Keypmannahavn.
Les meira


text:
Eg datt á eina danska lista-verkætlan frá 2011 her fyri. Eg helt hon ljóðaði sera áhugarverd og ein fagnaður til kusuna er altíð gott - ella hvat ? Men so skjótt eg sá myndurnar, gjørdist eg meira forfard og illa við. Tit hava allarhelst hoyrt um hesa verkætlaðina fyrr, hon var nógv upp at koyra á Roskilde 2011.
Eg tosi um "Kussomaten", ið er ein fotoboks, har tú anonymt kanst taka eina mynd av tínari "Nikolinu", og harvið lata myndina til eitt myndasavn, sum vil varpa ljós á hvussu ymiskar við kvinnur eru í neðra.
"Alt ov nógvar myndir av tí kvinnuliga kynsliminum ið streyma á alnótini, eru pornografiskar. Tann pornografiska kusan má liva upp til nøkur krøv, ið ljóða soleiðis : Hon skal verða symmetrisk, minimalar kynslippur og so skal hon sjálvandi eisini vera raka." Soleiðis stendur tað skriva á Kvinde kend din krop! (link til heimasíðuna)
Á heimasíðuni sært tú myndurnar í vóru tiknar í 2011. Við ovurspenningi siti eg við nøsuni næstan uppi í skerminum. Eg trýsti á eitt link, ið skal vísa mær á myndurnar..- og sum eitt snarljós kasti eg meg so langt vekk frá skerminum sum til ber. Eg havi tí stórstu øv-kensluna sitandi í kroppinum.
Eg eri púra samd við, at pornografisku fjølmiðilarnir hava skapa skeivu myndina av hvussu ein kusa sær, ella skal síggja út. Men skulu myndurnar av tí nátúrligu nikolinuna beinleiðis verða ljótar og vemmuligar? Meina tey verðuliga at ein kvinna, ið sær hetta hugsar "wow, vit kvinnur eru flottar í neðra, eg eri stolt" ? - Tað var í øllum førum ikki tankin í sæt eftir í mínum høvdi, tvørturímóti. Tað er líka við at eg haldi, tær pornografisku myndurnar ið sveima á alnótini, eru meira innbjóðandi og appetitligar ( beint sum tað er sagt ) enn myndurnar verkætlaðin vísir.
Men missskil meg ei - tað er ikki sjálvt kynslimin er vammlist av, tað er mátin alt verður mynda. Tað er onki vakurt ella estetiskt yvir hesum myndinum, ið gevur meg eina góða og stolta kenslu av at verða kvinna. Eg haldi heldur myndurnar skulu víst tann kvinnuliga kroppin og kynslim - fín, vøkur, feminin, individuel, veik og sárbar. Hendan verkætlaðin gevur meg øvuta feeling. Døm sjálv :
Hvussu kennist hetta ?


text:
Dystarfrásøgn: knógvaðu grannan
Lagið er gott á Toftum í dag, eftir at B68 vann sín fimta tepra sigur á rað, men hesin smakkaði væl betri enn hinir. Undan dystinum var NSÍ eitt stig frammanfyri B68, og tað vóru eisini nógv fólk til dystin, tá Rani Skaalum bríkslaði í gongd. Hóast tað regnaði allan dystin, vóru tað kortini góð fótbóltslíkindir, tí vindurin var eingin. Frá teimum seinastu dystunum var ein broyting at hóma hjá B68, har Óli Højgaard Olsen byrjaði vinstra á bakki fyri Albert Róin Johannesen. Jann Ingi Petersen og Jonleif Højgaard eru framvegis skaddir.
Frá fyrsta bríksl var talan um ein javnan dyst, har B68 leikararnir vóru ógvuliga tendraðir og fleiri ferðir pressaðu teir NSÍ leikararnar at gera mistøk. Kortini var langt ímillum teir heilt stóru kjansirnar, har B68 hevði tann størsta, tá Esmar Clementsen rakti stongina eftir horna. Jann Benjaminsen hjá NSÍ hevði eisini eitt got skot úr 17 metrum, sum fór beint omanfyri.
Tá 26 minuttir vóru leiktir gav tað áhaldandi pressi hjá B68 úrslit, tá B68 vann bóltin av NSÍ’arunum, har Esmar Clementsen fekk fatur á bóltinum, rann frá miðvøllinum og framvið verjuni hjá NSÍ, og skoraði trygt til 1-0 til B68. Stutt seinni varð líka við at Esmar økti til 2-0, men hann skeyt bóltin omanfyri, eftir eitt gott B68 álop og innlegg. Fram til hálvleik royndu bæði liðini seg við tí góða spælinum, har einkultir kjansir eisini vóru at hóma, og tí einu ferðina bjargaði ein B68 leikari á mállinjuni eftir horna.
Seinni hálvleikur var ógvuliga rótutur, har NSÍ royndi at seta B68 undir eitt støðugt trýst. B68 leikararnir stóðu væl á vøllinum, og stríddust væl fyri hvørjum øðrum, og tí gjørdist tað ongantíð veruliga vandamikið hjá NSÍ. B68 hinvegin hevði einkultar málkjansir at økja um leiðsluna tá roynt varð uppá snarálop, men tað varð við 1-0 til B68, sum eisini var fult uppiborið.
Uttan iva ein góður sigur hjá B68, sum nú er nr. 2 í 1. Deild, og fyri fyrstu ferð síðani 1. Umfar helt B68 málið reint. Komandi dystur hjá B68 í 1. Deild verður um eina viku, tá oddaliðið KÍ tekur ímóti í Klaksvík, men har ímillum skal B68 mikudagin leika ímóti HB í kappingini um løgmanssteypið.
Hagtøl frá dystinum í dag, kunnu síggjast við at klikka á slóðina niðanfyri.
http://www.faroesoccer.com/match.php?matchID=18407&pid=50
Koyr á B68


text:
Jóannes Hansen 11.02.2018 (20:20)
Janus og Luitjen eru millum teir bestu í Norðurlondum
Eftir at hava sitið boygdir yvir talvborðunum seinastu tríggjar dagarnar eru ungu føroysku telvararnir, sum síðani fríggjadagin hava luttikið í NM kapping fyri unglingar og børn, á veg til hús aftur.
Tvey umfør vóru fríggjadagin, tvey leygardagin og aftur í dag vóru tvey umfør á skránni.
Bestu úrslitini millum føroyingarnar rukku Janus Skaale og Luitjen Akselsson Apol.
Janus Skaale endaði á fjórða plássi við 3 ½ stigi í B-bólkinum, sum er U17. Tað er merkisvert, tí styrkistalið hjá honum var lægri, enn tað var hjá øllum hinum uttan tað var hjá øðrum finnlendinginum.
Styrkistalið hjá Janusi var 1772, meðan tað hjá øllum hinum uttan tveimum var omanfyri tvey túsund.
Luitjen Akselsson Apol endaði saman við trimum øðrum á triðja plássi. Úrtøkan var 3 ½ stig. Hetta var í bólki D, sum fevnir um U13.
Eftir tvey umfør var úrtøkan ½ stig, men so vann Luitjen trý av fýra teimum síðstu talvunum. Talan var harvið um ein rimmar endaspurt.
Tólv luttakarar vóru í hvørjum bólki. Tveir úr Íslandi, Føroyum, Noreg, Danmark, Svøríki og Finnlandi.
Venjari hjá føroysku telvarunum er okkara einasti stórmeistari Helgi Dam Ziska.
Føroysku luttakararnir:
Eli W. Finsson og Rani Eyðfinsson í Bø í A-bólkinum (U20).
Janus Skaale og Rógvi Mørkøre í B-bólkinum (U17).
Leif Reinert Fjallheim og Suni í Horni Nielsen í C-bólkinum (U15)
Luitjen Akselsson Apol og Jón í Horni Nielsen í D-bólkinum (U13)
Elias Petersen og Markus Jacobsen í E-bólkinum (U11).
Veitst tú eina góða søgu? Skriva til okkara á
red(at)in.fo
Les ella lýs í Lýsingartorginum – trýst her


text:
Tað er eingin loyna, at tað er stórur eftirspurningur eftir handverkarum í Føroyum. Eisini eru ov fá ung, sum velja eina yrkisútbúgving, og tí sær trupulleikin við manglandi handverkarum út til at vaksa. Hetta vil Føroya Handverksmeistarafelag nú broyta.
Meistarafelagið hevði í síðstu viku bjóða landstýriskvinnuni í Mentamálum til fund við tí endamáli at seta fokus á yrkisútbúgvingarnar. Tað var ein gevandi fundur, har partarnir fingu tosað um støðuna á yrkisútbúgvingarøkinum.
Kunningararbeiði skal gerast fyri at vísa ungdóminum á teir mongu møguleikar, sum fylgja við einari yrkisútbúgving. Eitt nú at tey longu fyrst í 20 árunum hava eina førleikagevandi útbúgving, at tey nærum heilt víst hava tryggja sær arbeiði eftir lokna lærutíð, ella at tey hava góðar møguleikar at byrja egið virki.
Eftir fundin vóru báðir partar spentir uppá at seta størri fokus á yrkisútbúgvingar. Sostatt hava vit ein møguleika at loysa tørvin á handverkarum longu, áðrenn trupulleikin gerst alt ov stórur.


text:
13. Sep 2016
Klaksvíkar Fysioterapi bjóðar venjingar til fólk við Parkinson, har vit fyrst hava viðtalu og test.
Venjingarnar verður síðani grundaðar á viðtaluna og støði hjá tí einstaka.
07. Jun 2016
Eftir áheitan frá fleiri Parkinsonsjúklingum og kommunulæknum fara vit á Havnar Fysioterapi, at bjóða bólkavenjingar til Parkinsonssjúklingar. Á Havnar Fysioterapi eru fysioterapeutar, sum á universitetsstøði hava nomið sær serútbúgving innan venjing og motivatión. Vit hava í fleiri ár skipað fyri heilsufremjandi venjingum til fólk við...
12. Mai 2016
MBF hátíðarheldur 35 ára dagin í Norðurlandahúsinum tann 20. mai frá kl 12.30Lesið meira her: mbf 35 ár ...
03. Mai 2016
Sirið Stenberg, landstýriskvinna í Heilsumálum, fegnast saman við Parkinsonfelagnum um at bíðitíðin til neurologiska viðgerð á Landssjúkrahúsinum nú er stytt munandi. Í brævið til Parkinsonfelagið skrivar Sirið Stenberg, at tað er sera jaligt at framgongd er at hóma á hesum øki. ”Kenni væl til trupulleikarnar, sum fólk við Parkinson dragast við. Gleðist saman við tykkum um batar á økinum, og takki fyri tykkara týdningarmikla leiklut. Hetta er eitt mál vit mugu arbeiða saman um at fáa sett á dagsskrá, so tey raktu fáa betri, skjótari og meira nøktandi hjálp og viðgerð. Allarbestu eydnu til tykkum í felagnum.
03. Mai 2016
Í góðum samstarvið við Parkinsonfelagið hevur føroyska heilsuverki sett meira fokus á støðuna vikjandi viðger fyri Parkinson í Føroyum og í 2015 vísti Parkinsonfelagið á at bíðitíðin til neurologiska viðgerð var í minstalagi 24 mánaðar.
20. Apr 2016
Hevur tú veika rødd og/ella ótýðuliga úttalu so les her: Eg eiti Rakul Rasmussen Jógvansdóttir, og eri audiologopædi lesandi á Københavns Universitet í Keypmannahavn. Av tí at eg í summar eri útbúgvin Logopæd (Talupædagog), vil eg fegin bjóða Parkinson raktum í Føroyum venjiningarviðgerð í LSVT.
14. Apr 2016
- Tá eg fekk staðfest sjúkuna ynsktu vit ikki at koma í samband við onnur, sum høvdu Parkinson. Men sum frá leið komu vit í samband við onkur og gjøgnum felagskapin hava vit funnið nýggjar vinir, fingu vitan og góða hjálp. Vit vistu ikki at fólk við Parkinson vóru so festlig og hugnalig at verða saman við og vit hava í dag eitt gott lív
14. Apr 2016
Tað er einans tey seinru árini at man endiliga hevur skilt at Parkinson sjúkan ávirkar annað enn tað reint kroppsliga. Hesi sera sníkjandi broytingar kunnu gera um seg eini 10 ár áðrenn man merkir sjúkuna kroppsliga


text:
Tað er einki virði í at vera viðgitin“... Harri ... eina til tín stendur øll mín vón.” Sálm. 39,8. Samfelagið er so bergtikið av øllum teimum kendu í Hollywood, men tað...
les meira290 dagar síðan
Hvíldin, sum einans fæst frá JesusiHetta vælsignaða orðið stendur í Matt. 11, 28-29: Komið higar...
les meira291 dagar síðan
Nýggj bók um kirkjunaNýggj bók um kirkjuna Ólavsøkudag vóru 10 ár...
les meira293 dagar síðan
Lýdni og trúfestiOg Jesus fór oman við foreldrum sínum og kom til
les meira295 dagar síðan
Stórt tiltak í Meinigheitshúsinum í Havn ólavsøkuaftanÓlavsøkuaftan verður møti og stórt lovsang- og hugnakvøld í Meinigheitshúsinum...
les meira297 dagar síðan
Føroysk-Ísraelsk fagnaðarløta í NorðurlandahúsinumÍ samband við at 40 ár eru liðin síðani...
les meira298 dagar síðan
Øll, sum doyggja í Kristusi, skulu vakna aftur í nærveru hansaraAndakt: Vit lesa í Luk. 11,25-26: “Jesus sigur við hana:...
les meira298 dagar síðan
Tvey Teen-Street flogfør - tannáringar á ferð!Í morgin, hósdagin 27. juli, fara ikki færri enn 395 føroyingar á Teen-Street legu í Suður-Týska býnum Offenburg. Farið verður við tveimum flogførum úr Vágunum...
les meira299 dagar síðan
Dárskapurin og vitTí at, brøður, lítið at kallan tykkara, at tit eru...
les meira300 dagar síðan
Orð Harrans varir um allar ævirEin sáðmaður fór út at sáa sáð sítt. Lukas 8,5.
les meira302 dagar síðan
Ólavur á Váli Olsen í LøkshøllÓlavur á Váli er akkurát komin út við nýggjari fløgu....
les meira303 dagar síðan
Opið Hús á ÓlavsøkuVinafelagið Føroyar-Ísrael: Aftur í ár verður OPIÐ HÚS í Sloan...
les meira303 dagar síðan
Stríð trúarinnar góða stríðØll vit kristnu eru á ferð og øll møta vit...
les meira305 dagar síðan
Forkunnug pílagrímsferð í VágumSunnudagin 30. juli er ætlanin at fara eina forkunnuga pílagrímsferð...
les meira306 dagar síðan
Operation Mobilisation - 60 ár síðan stovnanKendi missiónsfelgasskapurin Operation Mobilsation, stytt OM, rundar tey 60 árini...
les meira307 dagar síðan
Zarepta 50 ár - minningarhald í heystTað eru í ár 50 ár síðani Zarepta varð tikið...
Missiónsvirkið á Toftum - 100 ár á bakiÍ ár eru tað 100 ár síðani missiónsarbeiði á Toftum varð stovnað. Longu árið eftir varð Blákrossfelag stovnað á Toftum. Dagurin varð hildin við móttøku...
Samkoman í Betesda og fyrsti salurin - 100 ár liðinTað eru í ár 100 ár liðin síðani samkoman í...
Jubileumsár - nógv at feiraÁrið í ár, 2017, má sigast at vera eitt jubileumsár....
Tú skalt elska næsta tín sum sjálvan tegTað hendi ein hvíludag, tá ið hann kom inn í...
Kunoyar kirkja umvældÍ sambandi við at Kunoyar kirkja 1. sunnudag í advent...
Føroyingar á Teen-Street - jubileumsárAftur í ár fara tvey flogfør úr Føroyum beinleiðis...
les meira310 dagar síðan
Tann sum vil verða ríkur...Ein av størstu hóttanum móti kristnu trúnni nú á døgum...
les meira312 dagar síðan
Jesus ger muninANDAKT: ”Tann, sum hevur sonin, hevur lívið; tann, sum ikki hevur Guds son, hevur ikki lívið!” 1 Jóh 5,12. Indarin Sadhu Sundar Singh var av...
les meira314 dagar síðan
Lít á Guð!Jesus segði við Símun Pætur: ”Legg út á dýpið, og...
les meira316 dagar síðan
Atlantic Mission komin heim av missiónsferðVæl eydnað vitjan í Norra 25.04. – 10.05.2017. Mikumorgunin 10....
les meira317 dagar síðan
Føroyskt bíbliuskeið í ÍsraelÍ hesum døgum skipar Ísraelsmissiónin fyri bíbliuskeiði í Ísrael. Ferðalagið,...
les meira317 dagar síðan
OM OG EUROPEISKA ÁARNETIÐ - av bakkastokki 28. des.Kristiliga Tíðindatænastan hevur áður borið tíðindi um ætlaðu báta-...
les meira319 dagar síðan
Jesus biður fyri øllum trúgvandiMen eg biði ikki eina fyri hesum, men eisini fyri...
les meira320 dagar síðan
Áminning um viðvendingLeitið til Harrans, meðan hann er at finna, kallið á...
les meira321 dagar síðan
Væl eydnað bíbliucruise - Norrøna 16 – 18 juniBíbliu- og tónleikaferðin við Norrønu, sum var vikuskiftið 16 –...
les meira322 dagar síðan
Eg havi onganJesus kom til ein sjúkan mann, sum í 38 ár...
les meira324 dagar síðan
Ein merkisverdur syftunsøkudagurSyftunsøka var fyri fimmti árum síðan ein merkisdagur í kirkjusøgu...
les meira324 dagar síðan
© Øll rættindi ognað Kristin.fo. Tilfar má ikki endurgevast uttan upplýsing um keldu: www.kristin.fo


text:
Eitt summarið herfyri fór Jákup Hansen á Gørðum í Søldarfirði við átjan ára soni sínum út á Rituvíksháls miðskeiðis millum Heiðarnar og Rituvík at skera torv í tí sonevnda “Mýruhaga”, sum hoyrir til Toftir.
Meðan sonurin stóð og skar, helt hann við faðir sín, at á botninum í grøvini sýndist at liggja nakað av rustaðum jarni. Jákup kom til, og helt tað vera gátuført, at jarnpettir kundu vera at finna so langt uppi til fjals og undir mónum.
Hann bað sonin halda fram við at skera, til jarnið kom heilt undan. Og hin so gjørdi. Tað vísti seg so, at tað var ein bogasápul, “krumsabel”, sum tað nevnist á donskum, ið teir vóru komnir niðurá. Hann var boygdur um tveir tummar upp á longdina; longdin var ¾ alin, breiddin 1 1/2 tummi. Hann var so illa viðfarin av rusti, at hann fór heilt sundur, tá ið Jákup tók hann upp; bert eitt lítið sindur av órustaðum stáli var eftir.
Mógvurin, ið lá yvir sáplinum, var umframt svørðin 20 tummar; men av tí, at fyrr hevur verið skorið í torvskerahædd á sama staði, má djúpdin hava verið ógvuliga stór. Hesin forngripur varð funnin í eini ás, so neyvan kann vera møguligt, at mógvur omanífrá kann vera skriðin niðuryvir.
Umframt stríð sínámillum hava føroyingar í gomlum døgum ofta brostið saman við fremmandar sjórænarar og illgerðarmenn.
Í grannahøgunum á Glyvrum, í Lamba og Skálafirði kunnu síggjast pláss, har menn skulu hava verið í bardaga, og har teir, ið fullu, skulu vera grivnir. Á eystursíðuni í Glyvrahaga, við Lambavík, finnast enn tvær toftir, har tey á Glyvrum, ið røsk vóru, kundu flýggja fyri ófriðarmonnum. Tey, ið ikki vóru ment at flýggja so langt, krógvaðu seg í eini holu í Skotarók - í aðrari síðuni á gjónni, sum er beint niðan av bygdini, umvið 400 favnar at ganga frá sjónum.
Tað er trúligt, at ein bardagi kann hava verið, her tann frammanundan nevndi sápulin varð funnin, og at ein av teimum, ið eftir vóru á valinum, kanska ein turkur, er jarðaður her saman við sápli sínum.
Andreas Weihe: “Søga og søgn”, 1933


text:
Ungx frekke filmer
Det er bare frekt hvis dere ikke har noe fint å si så trenger dere ikke si noenting . Ungu a? Eh mboh @lilaanggraini11 · LilaAnggraini (@lilaanggraini11). 3Hvor lenge skal de onde, Herre, hvor lenge skal de onde fryde seg? # Job 4De spruter ut en strøm av ord, de fører frekk tale. Alle de som gjør urett. Eg sigi bara: skalt tú skriva væl, so skalt tú vera nokk so frekk og fandenivoldsk. .. Mamma átti fleiri pør av høghælaðum skóm í sínum ungu døgum, haldi. «Fifty Shades of Grey»- filmen er ikke en film for den blyge. Uduk; Ulster ScotsUllans; Umanakaina; Umbu- Ungu ; Umiray Dumaget Agta; Una; Upper Necaxa Totonac; Uralan Buliwya runasimiSouth Bolivian Quechua. Eg sigi bara: skalt tú skriva væl, so skalt tú vera nokk so frekk og fandenivoldsk. .. Mamma átti fleiri pør av høghælaðum skóm í sínum ungu døgum, haldi.


text:
21-05-2017
Plantingardagur við Stórá fríggjadagin 26. mai
Nú er aftur eitt høvi til at hjálpa við at planta í nýggju viðarlundini við Stórá.
Tørvur er á sjálvbodnum, ið hava hug til at hjálpa til, bæði stytri og longri tíð og aldur hevur einki at siga – øll eru hjartaliga vælkomin.
Viðrar, verða tey, ið vilja hjálpa, biðin um at møta fríggjadagin 26. mai kl. 9:30 í Ítróttardeplinum við Stórá, har ein kaffimunnur er at fáa. Til ber tó eisini at møta seinni. Takið endiliga børnini við.
Á døgurðamáli bjóðar kommunan okkurt lætt til matna og vónin er, at vit fáa ein góðan dag saman, samstundis sum vit fáa nakað væl av skafti býnum til prýði og gleði.
Broytist veðurforsøgnin munandi til tað verra, kann broyting koma í og lýst verður so við tí á Facebook og á heimasíðuni hjá kommununi.
Samskipari er: Lasse Jensen, tlf. 611081.


text:
Námsætlan fyri fyriskipan á C stigi
1. Samleiki
Fyriskipan er samfelagsfrøðilig lærugrein, sum fevnir um vitan innan bygnað og tilgongdir í fyriskipanum, m.a. leiðslu í virkjum og á stovnum. Lærugreinin gevur næmingunum vitan um, hvørjar møguleikar leiðslur og starvsfólk í fyriskipanum hava at taka avgerðir og at laga fyriskipanina til krøv og broytingar í samfelagnum – í Føroyum og altjóða.
2. Endamál
Endamálið við undirvísingini er, at næmingurin ognar sær førleikar í at arbeiða við og umhugsa innanhýsis viðurskifti í fyriskipanini og samspæl hennara við samfelagið. Næmingarnir skulu menna evnini til sjálvstøðugt og í samstarvi við onnur at arbeiða við fyriskipanarligum viðurskiftum og trupulleikum. Dentur verður lagdur á, at næmingar nýta fyriskipanarlig ástøði í mun til veruleikakend dømi ella veruligar fyriskipanir – í Føroyum og altjóða.
Lærugreinin skal menna evnini hjá næminginum at:
- arbeiða sjálvstøðugt við evnir og í samstarvi við onnur
- greina, meta um og viðgera faklig evni
- nýta ymiskar miðlar og ymisk sløg av tilfari, tá ið arbeitt verður við faklig evni og uppgávur
- viðgera miðlar og tilfar á kritiskan hátt
- orða fyriskipanarligar trupulleikar í veruligum ella veruleikakendum dømum, og skjóta upp loysnir og møguleikar
- taka upp aktuell evni ella viðurskifti og viðgera tey í fakligum høpi
- nýta og taka uppí onnur fakøki, tá ið tað er viðkomandi.
3. Stig og tímatal
Undirvísingin í fyriskipan á C stigi fevnir um 75 klokkutímar í eitt ár.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Í fyriskipan fer næmingurin til munnliga próvtøku í kjarnaøkjunum og ískoytisøkjum.
Kjarnaøki
Lærugreinin fyriskipan á C-stigi hevur 5 ymisk kjarnaøki. Økini umskarast og virka fyri ein stóran part saman í undirvísingini:
Fyriskipan sum fakøki
Næmingurin fær innlit í, hvat ein fyriskipan er, eitt søguligt baksýni (fyriskipanarskúlar), eins og næmingurin fær innlit í tey sambond, ið eru millum fyriskipan og onnur handilslig og samfelagslig fakøki.
Tilgongdir
Í einari og hvørjari fyriskipan eru tilgongdir, tá ið um ráðlegging, avgerðir, kunning og eftirlit ræður. Næmingurin skal hava innlit í tilgongdirnar við serligum denti á ráðlegging og avgerðir. Við atliti at ráðleggingini verður arbeitt serstakt við strategi: við støðulýsing, áhugabólkum og framtíðarmøguleikum.
Bygnaður og skipan
Tá ið ræður um bygnað og skipan, verður komið inn á, hvussu sniðið í fyriskipanini er ella kann vera. Næmnigurin skal arbeiða við evnir so sum arbeiðsbýti, samskipan, ábyrgdar- og myndugleikabýti. Somuleiðis verður skilt ímillum klassiska fyriskipan og nýggjari fyriskipan, eitt nú toymi og verkætlanir.
Leiðsla
Næmingurin skal hava innlit í viðurskifti, sum knýta seg at tí einstaka leiðaranum, ymiskar leiðsluhættir og leiðslumyndlar, eins og hann skal hava innlit í starvsfólkamenning og -leiðslu (Human Resource Management).
Tá ið um leiðaran ræður, verður arbeitt við evnir, so sum autoritet, ávirkan, vald og leiðsluhugburð. Næmingurin fær eisini innlit í, hvøjrar uppgávur leiðarin hevur.
Somuleiðis skulu næmingarnir arbeiða við ymiskar leiðsluhættir og leiðslumyndlar, eitt nú autoritera leiðslu og demokratiska leiðslu og støðutongda leiðslu.
Skipan í toymum og verkætlanum fáa alsamt størri týdning, og tí skulu næmingarnir hava innlit í toymisleiðslu og verkætlanarleiðslu.
Ein týðandi leiðsluuppgáva er starvsfólkamenning og -leiðsla (HRM), og næmingurin skal tí eisini arbeiða við, hvussu økið kann verða skipað, og við tí sum kann hava týdning, tá ið talan er um starvsfólkamenning og -leiðslu.
Starvsfólk – einstaklingar og bólkar
Týdningarmesta tilfeingið hjá flestøllum fyriskipanum eru starvsfólkini – sum bólkur og sum einstaklingar.
Tá ið um einstaklingin ræður, verður arbeitt við bakgrund og umstøður hjá tí einstaka, eitt nú arv, persónligar eginleikar, gløggskygni, hugburð og virði. Somuleiðis verður arbeitt við trivnað, motivatión, samstarv ímillum starvsfólk, umframt menning hjá einstaka starvsfólkinum.
Tá ið um bólkar ræður, verður arbeitt við samstarv í bólkum, ymisk sløg av bólkum, og hvussu fyriskipanir kunnu skipa bólkar og toymi. Somuleiðis verða fyrimunir og vansar við bólkum og toymum viðgjørdir, bæði tá ið talan er um fyriskipan og starvsfólk.
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum semjast um í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleikar næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
Tilfarið kann vera av slíkum slag sum er tíðarviðkomandi, og sum fær næmingin at perspektivera og útgreina sína vitan um fyriskipan ella partar av lærugreinini.
Tilfarið kann fevna um ávís øki, sum ikki eru beinleiðis nevnd sum partur av kjarnaøki, men sum tó eru týdningarmikil, áhugaverd og viðkomandi, og sum kunnu vekja áhuga næmingsins og geva størri innlit í fakøkið. Ískoytisøki kunnu skipast sum evnis- ella verkætlanararbeiði.
5. Førleikamál
Í lærugreinini fyriskipan eru førleikamálini lutað sundur í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni til støðutakan og sjálvvirkni. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at kanna
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg harumframt um at virða og menna støðið undir fyriskipanarligum hugtøkum, sum undirvíst verður í. Undirvísingin leggur dent á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað nátturutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á. Eisini skal næmingurin hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
At samskifta snýr seg um førleikan at bera fram hugsanir sínar munnliga og at lesa og skriva. At samskifta snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga verður mentur við miðvíst at arbeiða við munnligum venjingum í ymiskum samskiftisstøðum. Næmingurin skal frá fyrsta degi verða vandur við at tala, skifta orð, lýða á, próvføra og bera fram egnar metingar.
Førleikin at lesa og skriva er avgerandi fortreyt fyri øllum samskifti og lærdómi í lívinum. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot, at lesa er at skyna á og tulka.
Førleikin at rokna snýr seg um evnini at lesa hagtøl, fata bygnað, frymlar og úrtøkiligar skipanir. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og loysa vandamál. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mangar gerandisspurningar, umframt spurningar, ið eru av fyrisitingarligum slag.
Førleikin at nýta tøknilig amboð snýr seg um at duga at nýta kunningartøkni, ið er ein fortreyt fyri øllum fjarskifti.
At kanna
At kanna er ein íborin førleiki. Vit kanna umhvørvið fyri at klára okkum í tí dagliga. At granska er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir, og lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna snýr seg um at eggja og menna tilvitan og forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um viðurskifti av týdningi fyri næmingin sjálvan og hansara umhvørvi. Næmingurin skal eggjast til at síggja gagn í yrkis- og fagurbókmentum og til at fregnast um mentanarligar og samfelagsligar spurningar, sum bjóða forvitninum av. Við dømum og venjingum skal næmingurin læra at nýta vísindaliga framferðarháttin og at handfara keldutilfar á ein sakligan og siðiligan hátt.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísingini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt og at menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læringartilgongd.
Førleikin at skapa snýr seg um at gera næmingin tilvitaðan um og líta á egin evni, so hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, at tekstframleiðsla er ein skapandi tilgongd, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika.
Fakligir førleikar
Næmingurin dugir:
- at greiða frá fyriskipan sum fakøki
- at nýta fyriskipanarligt ástøði í veruligum ella veruleikakendum støðum og fyriskipanum
- at viðgera og meta um viðurskifti og trupulleikar í eini fyriskipan við atliti at bygnaði og tilgongdum
- at viðgera og meta um viðurskifti og avbjóðingar í mun til einstaklingin og bólkar í eini fyriskipan
- at brúka vitan um innanhýsis samstarv at meta um viðurskifti viðvíkjandi toymum og verkætlanum, bæði sum fyriskipanarháttur og við atliti at leiðsluviðurskiftum
- at kjakast og meta um leiðslu, uppgávur eins og leiðsluhættir.
6. Eftirmeting og próvtøka
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal eftirmetast ávegis í undirvísingargongdini við støði í antin skrivligum ella munnligum framløgum. Næmingurin eigur at hava eina greiða fatan av støðu síni í mun til fakligu málini í lærugreinini og eigur at fáa vegleiðing um, hvussu og hvørjum arbeiðast skal við fyri at røkka málunum.
Eftirmetingin verður skjalfest.
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein munnlig próvtøka.
Próvhoyringin varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Fyrireikingartíðin er 40 minuttir, íroknað útflýggjan av tilfari og vegleiðing.
Uppgávuspurningarnir verða settir við støði í evnum, økjum o.tíl., bæði úr kjarnaøkjum og ískoytisøkjum. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av tilfari og próvtøkuspurningi, sum próvtakarin hevur arbeitt við í fyrireikingartíðini.
Próvtøkan tekur støði í ókendum tilfari, sum próvhoyrarin velur. Dømi um ókent tilfar er tekstur (t.d. grein ella partur av grein, bloggur o.a.m.) lýsingar, myndir, ljóðbrot, myndbrot ella sameining av fleiri av hesum.
Søkjast kann um loyvi at halda munnliga próvtøku við støði í evnisarbeiði ella verkætlan heldur enn við støði í ókendum tilfari.
Próvtøkutilfar og próvtøkuspurningar verða send próvdómaranum til góðkenningar í seinasta lagi 5 dagar undan próvtøku.
Dømingargrundarlag
Í metingini verður hugt at, í hvønn mun próvtakarin lúkar tey fakligu málini í lærugreinini.
Næmingurin skal duga at
- skipa og greiða frá fakligum tilfari
- vísa fakligar førleikar
- grundgeva við støði í fakligum hugtøkum og myndlum
- kjakast og meta um fyriskipanarlig viðurskifti og trupulleikar við at nýta ástøði í mun til veruleikakendar fyriskipanir ella umstøður
Givið verður eitt próvtal út frá heildarmeting av próvtøkuni.
Próvtalslýsingar
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støði undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Lærugreinin Fyriskipan hevur tætt samband við aðrar búskaparligar og handilsligar lærugreinar, og eiga næmingarnir tí at læra at síggja fyriskipanir sum eina eind, sum kann skoðast úr ymiskum sjónarhornum, tað veri seg fakøkjum ella lærugreinum.
Næmingurin eigur at fáa eina fatan av, hvat fyriskipan er, hvussu arbeitt verður í lærugreinini, og hvat endamálið er. Undirvísingin skal geva næmingum innlit í fyriskipan sum fakøki og geva næmingunum førleika at lýsa og greina fyriskipanarlig fyribrigdi. Somuleiðis skal næmingurin læra at skilja, hvussu einstøk viðurskifti ella øki kunnu ávirka heildina, og hvussu heildin kann verða ávirka av einstøkum økjum. Til tess at fremja heildarfatan og sambandi millum økir eiga kjarnaøkini at umskarast, tá ið tað ber til, og tá ið tað verður mett at vera hóskandi. Sum dømi kundu partar úr kjarnaøkinum Leiðsla verið samskipaðir við pørtum úr kjarnaøkinum Tilgongdir. Á tann hátt kundi ástøðiligi førleikin verið við til at gjørt fatanina av teimum mekanismum, sum ávirka umstøður og støðutakanir meira fjøltáttaða.
Undirvísingin tekur støði í viðkomandi og veruligum ella veruleikakendum fyriskipanum, viðurskiftum og trupulleikum, og dentur verður lagdur á, at arbeitt verður við málsevnum (case). Viðurskifti, trupulleikar og hugtøk verða viðgjørd við atliti at einstaklinginum og fyriskipanini sum heild.
Undirvísingin eigur í mest møguligan mun at nýta royndir hjá næmingunum.
Somuleiðis eigur undirvísingin í mest møguligan mun at taka støði í einstaka næminginum og skipa læringina soleiðis, at hædd verður tikið fyri tørvinum hjá einstaka næminginum.
Undirvísingin verður sostatt løgd til rættis við skiftandi arbeiðsháttum og soleiðis, at næmingar fáa høvi at arbeiða sjálvstøðugt og í bólkum.
Fyriskipan er ein munnlig lærugrein, og tí verður munnligi tátturin raðfestur høgt. Samrøðan millum lærara og næmingar ella millum næmingar sínámillum er týdningarmikil liður í undirvísingini. Næmingarnir skulu sleppa til orðanna bæði í kjaki og framløgum og sleppa at arbeiða sjálvstøðugt við ávísum fakligum evnum ella spurningum. Næmingarnir skulu ikki bara læra at taka til sín, men eisini læra at geva frá sær og orða seg greitt og samanhangandi um fakligar spurningar.
Tó eigur skrivligi tátturin at innganga í undirvísingina, so at næmingar fáa høvi at orða seg skrivliga í mun til faklig evni, verulig ella veruleikakend dømi.
Í undirvísingini verður ymiskt tilfar nýtt, ið er at finna í ymiskum miðlum. Tilfarið kann vera á prenti ella talgilt, umframt at tað kann vera á skrift (tekstur), lýsingar, myndir, ljóðbrot, myndbrot ella ein sameining av fleiri av hesum. Næmingarnir eiga at læra at hava sjálvstøðugan og kritiskan hugburð til tilfar, ið nýtt verður.
KT er amboð í undirvísingini sum næmingurin kann nýta, tá ið framløgur og uppgávur verða gjørdar. Somuleiðis letur KT upp fyri vitan og tilfeingi, sum næmingurin hevur brúk fyri.
Arbeiðshættir
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður.
Í Fyriskipan skulu ymiskir arbeiðshættir verða nýttir so, at fjølbroytni í lærugreinini kann verða framt miðvíst. Arbeiðshættir kunnu fevna um lærarafyrilestur, einstaklinga uppgávur, næmingaframløgu, samrøður í flokkinum, bólka- og toymisarbeiði, verkætlanarevni o.tíl. Tá ið arbeiðshættir verða valdir og lagdir til rættis, er eyðsæð, at lærarin hugsar um stigvøkstur í undirvísingarhættunum, har byrjað verður við lærarastýrdari undirvísing. So hvørt sum førleiki næminganna økist, og teir gerast meira sjálvstøðugir í lærugreinini, verður hesin lærarastýrdi undirvísingarformur at minka.
Eins og í skúlaskipanini sum heild, skal eisini eitt endamál í undirvísingini í Fyriskipan vera at læra næmingarnar at læra og at hugsa um egna lærutilgongd. Ymisku arbeiðshættirnir skulu stuðla upp undir hetta mál, t.d. kunnu næmingarnir eftir leiðbeining læra sjálvir at seta spurningar við støði í tilfarinum í undirvísingini og viðgera tað.


text:
1. Samleiki
At menna og framleiða lutir, tænastur og úrdráttir er grundarsteinurin undir menningini av okkara samfelag. Hesum veruleika verður arbeitt við í lærugreinini tøknifrøði. Hugt verður eftir samspælinum ímillum lut, tøkni, vitan og skipan, og arbeitt verður við at sameina tøkniliga og náttúrvísindaliga vitan við arbeiði á verkstaði og á starvstovu.
Í lærugreinini verður arbeitt við verkætlanum, har metingar verða gjørdar av samspælinum ímillum tøkniliga menning og samfelagsliga menning. Arbeiðshátturin er tvørgreinaligt verkætlanararbeiði.
2. Endamál
Endamálið við undirvísingini er, at næmingurin fær grundleggjandi kunnleika til tøknifrøðiligar hugsunarhættir og arbeiðshættir, og at hann ognar sær fimi og hættir at loysa tøknifrøðiligar spurningar. Lærugreinin hevur til endamáls at menna næmingarnir til at fara undir hægri lestur innan tøkni, tøknifrøði, náttúruvísind, handil, íbirtan og íverksetan.
Undirvísingin skal geva næminginum eina breiða tøknifrøðiliga uppfatan. Næmingurin skal fáa innlit í greiðsluevni og møguligar loysnir. Dentur verður lagdur á samspælið ímillum náttúruvísindi, tøkni og samfelagsmenning. Næmingurin skal fáa vitan um ymiska tøkni, sum verður brúkt í vinnulívinum, og um týdningin av hugskotsmenning og menning av framleiðsluháttum. Næmingurin skal eisin fáa eina fatan av, hvussu tøknin og náttúran hava ávirkan á hvørt annað.
Undirvísingin skal geva næminginum eitt vitanar- og fatanarstøði, sum ger hann føran fyri persónligari støðutakan og at luttaka í viðgerðum og avgerðum í einum hátøkniligum fólkaræði.
Harumframt er endamálið, at næmingurin arbeiðir við vandamálsorðaðum verkætlanum, so hann dugir lestrar- og arbeiðshættir, sum eru viðkomandi, tá hann fer undir víðari lesnað.
3. Stig og tímatal
Lærugeinin tøknifrøði hevur í 8., 9. og 10. Flokki, og undirvíst verður 60 klokkutímar á hvørjum stigi.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi.
Kjarnaøki
Tilfar og tilevningargongdir
Á øllum stigum fevnir kjarnaøkið tilfar og tilevningargongdir um
eginleikar, bygnaður, nýtslumøguleikar og nýtsluføri á útvaldum tilfari í ymiskum samanheingi
bygnaður, virknaðarháttur og nýtsla av útvaldum elektroniskum lutum
ástøðið aftan fyri ymiskar tilgongdir, lutatilgongdir, arbeiðs- og sambindingarhættir í sambandi við valda tilfarið.
Tøkni- og umhvørvismeting
Á 8.-10. floks stigi fevnir kjarnaøkið tøkni- og umhvørvismeting um
metingar og einfaldar útrokningar av, hvørja ávirkan luturin hevur á samfelagið grundað á hagtøl og talvuvirði
metingar av orsøkum og avleiðingum í globalum, landsparta og lokalum umhvørvishøpi
umhvørvismeting, og hvat hon kann verða brúkt til til.
Framleiðslumenning
Á 8.-10.-floksstigi fevnir kjarnaøkið framleiðslumenning um
ymisku økini í framleiðslugongdini, tøkni, vitan og skipan
snið og eginleikar sum virka væl í sambandi við sniðgeving av útvaldum lutum
framleiðslusløg – einsæris-, seriu- og hópframleiðsla.
Verkætlanararbeiði
Á øllum stigum fevnir kjarnaøkið verkætlanararbeiði um
ivamálsorðing
amboð til at gera ivamálsorðingar
prógva trupulleikan við innsavnan, útveljan og arbeiði við funnu vitanini
tilrættislegging av verkætlan við virksemis- og tíðarætlan
samstarv millum næmingar, millum næmingar og vegleiðara og millum næmingar og samstarvsfelagar uttan fyri skúlan.
Skjalprógvan og framløga
Á 8.-10.-floksstigi fevnir kjarnaøkið skjalprógvan og framløga um
tekniskar tekningar
arbeiðstekningar, ritmyndir og tilfarslista
sjónbar (visuell) amboð til framløgu av verkætlan
munnligt samskifti
brúk og ávísing av keldum.
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleika næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
5. Førleikamál
Í lærugreinini tøknifrøði eru førleikamálini lutað sundur í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni til støðutakan og sjálvirkni. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at granska
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg í tøknifrøði um at virða tær grundleggjandi reglur, ið náttúran og tað náttúruskapta umhvørvi hava at laga seg eftir. Undirvísingin leggur dent á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað nátturutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, eins og hann skal hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
Førleikin at samskifta snýr seg í tøknifrøði um førleikan at bera fram sína hugsan og sína vitan munnliga og skrivliga, og at lesa. Lærugreinin tøknifrøði hevur ein týðandi leiklut í at menna førleika næmingsins at nýta tøknihugtøk. At samskifta um tøkni snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna sum heild.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga og skrivliga verður mentur við miðvíst at arbeiða við og venja í ymiskum samskiftisstøðum. Í lærugreinini skal næmingurin frá fyrsta degi verða vandur við at tala, skifta orð, lýða á, próvføra og bera fram egnar metingar.
Førleikin at lesa og skriva er avgerandi fortreyt fyri øllum samskifti og lærdómi í lívinum. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot; at lesa er at skyna á og tulka. Næmingurin skal duga at lesa og skilja vegleiðingar, talvur, farmyndir, farstrikur og ímyndir.
Førleikin at rokna snýr seg um førleikan at lesa hagtøl, fata bygnað, frymlar og úrtøkiligar skipanir. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og loysa greiðsluevni. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mangar gerandistekstir, og tí hevur undirvísingin í síni heild, ein avgerandi leiklut í hesi menning.
Førleikin at nýta tøknilig amboð er at duga at nýta kunningartøkni, ið er ein fortreyt fyri øllum fjarskifti, umframt at nýta starvsstovuútgerð, ið er ætlað hesum floksstigum. Við venjingum skal næmingurin læra at nýta útgerðina rætt og trygt. Ein vandalig meting av upplýsingum av internetinum er eisini partur av støðisførleikunum.
At kanna
Førleikin at kanna er ein íborin førleiki. Vit kanna umhvørvið fyri at klára okkum í lívinum. At kanna er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna snýr seg um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara til at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um tøknilig viðurskifti. Næmingurin skal læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan og kunnleika í bókmentum, handbókum, tíðarritum, á internetinum, umframt at gera verkligar uppgávur.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísinigini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt og at menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læring.
Førleikin at skapa snýr seg um at næmingurin gerst tilvitaður og lítir á egin evni so, at hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, hvussu tøknin hevur verið við til at broytt lívsáskoðan, mentan og samfeløg.
Næmingurin evnar at orða spurningar og at seta fram tilhugsanir, sum kunnu verða kannaðar, próvføra og skifta orð um hetta við atliti at øðrum tilhugsanum. Tað merkir, at næmingurin skal vera við í samrøðum, samskifta um hugskot og tosa um spurningar og hugsandi loysnir við onnur.
Næmingurin skal læra, at verkligar royndir og frágreiðingar um tøknilig viðurskifti eru ein partur av skapandi tilgongdini, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflog. Við at arbeiða við myndlum lærir næmingurin at meta um dygdina í avrikum hjá sær sjálvum og øðrum
Fakligir førleikar
8.-10. flokk
Tilfar og tilevnisgongdir
Næmingurin dugir at
- vísa á útvalda tøknifrøði, sum er knýtt at uppruna, virkisháttum, nýtslu og burturbeining av evnum og tilfari.
Tøkni- og umhvørvismeting
Næmingurin dugir at
- vísa dømi um, hvussu val av tøkni ávirkar okkara umhvørvið, búskap, sosiala lív, etikk og estetikk.
Framleiðslumenning
Næmingurin dugir at
- vísa á dømi um týdningin, ið nýtslan av tøknifrøðini hevur fyri livikorini í einum samfelag
- vísa á dømi um samfelagsliga týdningin av kunningartøknini og lívtøknini.
Verkætlanararbeiði
Næmingurin dugir at
- kenna týdningin, sum náttúruvísindini hava fyri menningina av tøknifrøði.
Skjalprógvan og framløga
Næmingurin dugir at
- kenna sjónarmið, sum viðvíkja fyrisiting, ætlan og stýring av menningini og nýtsluni av tøknifrøðini.
6. Eftirmeting og próvtøka
8.-10. flokk
Einstaki næmingurin skal ávegis og javnan í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakligari avrikinum í lærugreinini, so næmingurin fær eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðukanningar, testir, munnlig upplegg og skrivligar royndir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslag og arbeiðssemi næmingsins eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvussu og hvat arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini. Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Próvtøkuhættir
Eingin próvtøka verður hildin í 9. ella 10. flokki.
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støði undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnar at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Í teirri ávísu undirvísingargongdini ber til at leggja høvuðsdent á eitt av kjarnaøkjunum. Av stórum týdningi er tað, at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til, og tá ið tað verður mett at vera hóskandi.
Munnligi tátturin skal vera raðfestur høgt, og samrøðan er kjarnin í hesum tátti. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingargongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram. Dentur verður lagdur á, at næmingurin sameinir munnligar framløgur við egin skrivlig verk, nýtslu av KT-amboðum, ymiskar samskiftishættir o.s.fr. Á tann hátt verður retoriski førleikin hjá næminginum mentur.
Skrivligi tátturin skal eins og tann munnligi í stóran mun vera skipaður inn í dagligu undirvísingina og í fakligu heildina. Á henda hátt kann næmingurin menna seg í skrivitilgongdini og í stigum ogna sær góðar skriviførleikar. Somuleiðis skal verða borið so í bandi, at skrivlig avrik í øðrum lærugreinum eisini kunnu vera partur av skrivligum avrikum í lærugreinini tøknifrøði. Umframt at hetta styrkir um tvørfakliga samstarvið, gevur tað næminginum eina greiðari fatan av týdninginum, skriviførleiki hevur fyri alt skrivligt samskifti, og samstundis mennir tað evnini hjá næminginum at orða seg bæði munnliga og skrivliga.
Stigvøkstur
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat er best at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á egnu læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt.
Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt, at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram ímóti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis, so næmingurin veit frammanundan, hvørji ávegismálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
At læra at læra
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir, og hvat endamálið við læringini er.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgondin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur skal eisini leggjast á heimaarbeiði, og tann týðandi leiklut hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja týdningin av lærugreinini tøkniføði. Tá ið arbeitt verður við ymiskum táttum í lærugreinini, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til, eisini uttan fyri skúlans gátt. Undirvísingin í tøknifrøði skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at arbeiða greinandi og kritiskt. Eisini skal næmingurin verða tilvitaður um, at hann í lærugreinini tøknifrøði mennir sær førleikarnar at koma til orðanna í nógvum ymiskum samskiftisumstøðum.
Arbeiðshættir
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður. Hetta verður m.a. gjørt við, at týðandi evni og viðurskifti verða tikin upp í undirvísingina.
Í tøknifrøði verða ymiskir arbeiðshættir nýttir, so at fjølbroytni í lærugreinini kann verða framt miðvíst. Undirvísingin fer tó í stóran mun fram sum verkætlanararbeiði stuðlað av undirvísing í evnum, sum hava týdning í verkætlanini. Frálæran er veruleikanær og nýtsluvend við javnvág millum ástøði og verkligt arbeiði. Næmingarnir arbeiða við tøkniligum trupulleikum, og dentur verður lagdur á ástøði og verkstaðar- og starvsstovuarbeiði. Tann verkliga undirvísingin fer fram á einum stigi, sum sýnir dygdir skúlans innan ávísu økini í lærugreinini tøknifrøði.
Arbeiðshættir kunnu fevna um lærarafyrilestur, einstaklingsverkevni, næmingaframløgu, samrøður í flokkinum, bólka- og toymisarbeiði, verkætlanarevni o.tíl. Tá ið arbeiðshættir verða valdir og lagdir til rættis, er eyðsæð, at lærarin hugsar um stigvøkstur í undirvísingarhættunum, har byrjað verður við lærarastýrdari undirvísing. So hvørt sum næmingarnir búnast og gerast meira sjálvstøðugir, verður hesin lærarastýrdi undirvísingarformur at minka.
Næmingarnir skulu ikki einans duga at fyrihalda seg til boðskap frá lærara og floksfeløgunum, men í eins stóran mun duga at miðla vitan og boðskap til lærara, floksfelagar og móttakarar uttan fyri flokshølið umframt skúlans gátt.
Arbeiðshættirnir eru tískil neyvt samantvinnaðir við serligum atliti at, hvussu arbeiðsuppgávurnar og venjingarnar hjá næminginum verða útintar.
Endamálið við teimum ymsu arbeiðsháttunum er at menna aðrar førleikar enn teir reint fakligu, tað eru førleikar sum t.d. at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan, at kanna gjølla, at arbeiða sjálvstøðugt, at seta sær mál og at arbeiða evnislagað og miðvíst, at arbeiða tíðaravmarkað, at samstarva, at samhugsa, at brúka og hugsa vitan í nýggjum høpi, at leggja til rættis og evna til eitt avrik, at gera uppgávuorðingar, at brúka ymisk háttaløg, at hugsa nýtt og verkseta, at hugsa djúpari og breiðari um ávíst evni, umframt at taka á seg ábyrgd og hava virðing.
Lærari má altíð gera sær sjálvum og næmingum greitt, hvat endamálið við ávísum arbeiðshátti er.
Samstarv
Lærugreinin tøknifrøði er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinar. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinar um ymisk evni, eitt nú menning av skapandi evnum og KT-førleikum.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinir við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði (lesa parallelt), t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinarnar sum part av størri heild og letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanheingi avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin.
Avrik
Skrivligi parturin letur upp fyri tvørfakligum samstarvi og við tí øðrvísi skrivligum avrikum. Heldur enn at lata eitt avrik inn, bara í samskiftistøkni, kann talan verða um tvørfakligt samstarv.
Næmingurin skal hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin mennast til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivligu uppritini, sum verða løgd fram, á mennandi hátt. Kunningartøknin letur upp fyri munagóðum og ítøkiligum møguleikum í sambandi við vegleiðing og umrøðu í sjálvari skrivitilgongdini.
Samrøða
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð, og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri móðurmálinum sum eitt intellektuelt amboð, ið skal víðka sjónarringin hjá næminginum. Allir flokkar skulu tí gera royndir við málinum, eitt nú við sínámillum tosi og við tí at siga frá.
Skúlin skal vera so rúmur, at til ber at tosa um kenslur, evni, hugtøk og hendingar í gerandisdegnum. Arbeiðast skal við tí at lurta og tí at vera umhugsin øll skúlaárini, samstundis sum orðaval og talugávur mennast. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og gjørdar samrøður. Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast so, at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Lesing
Næmingurin skal haldast til at lesa nógv. Eitt gott lesiumhvørvi í skúlanum er ein treyt fyri at menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Hetta verður skapt í flokkinum við nógvum ymiskum lesitilfari og góðum vanum. Skúlabókasavnið er ein sjálvsagdur partur av hesum góðu vanum. Fyri at røkka góðum lesiumhvørvi er av stórum týdningi, at skúlabókasavnið er ein natúrligur partur av skúlagongdini.
Lívlong læring
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at umhugsa sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.


text:
Nú mentanardagar eru í Sunda kommunu var heitt á borgarstjóran í Runavíkar kommunu um at siga nøkur orð í sambandi við bókaframløgu í Tjørnuvík leygarkvøldið. Høgni Mohr legði bókina Fractura nasi fram.
Hjólhesturin er ikki sveinurin, ið hevur fylgt mær longst á lívsleiðini. Seinast eg veruliga hevði saðil undir dintlinum, ein styttri túrur á Ven - á Oyrarsundsleiðini - í summar, er undantakið, var táið vit bæði konan settu okkum fyri at aka eftir somu og fyrstu slóðini eg sjálvur varð fluttur, í beybi-lyftu, - lítið meiri enn komin úr móðurlívi á sjúkrahúsinum í Ærøskøbing. Maritimi risin Marstal bleiv eftir tað fyrsti heimstaður mín. Gitni býurin, har rættir menn lærdu at stýra skipum, og har sum kendi guerillaleiðarin í Klakksvík, Fischer Heinesen, einaferð var sjefdomptørur. Men hetta var nú alt fram eftir sløttum. 23 kilometrar aftur og fram. Onki bragd. Skrivaði kortini eina ferðafrásøgn til Sosialin um ferðina, táið gamlar slóðir vórðu eltar, men har bleiv ikki kavað djúpt, sálin varð nóg illa frekventerað, bara dagdvølja og vikuskiftislesnaður.
Stutt eftir næstseinasta aldarskiftið – í 1903 – byrjaði kenda hjólhestaferðin Tour de France. Aftur í ár hava teir traðkað í pedalarnar við allari megi. 198 menn, skiftir á 22 lið, umboðandi 32 tjóðir, fóru sum fok allan tann drúgva teinin úr Düsseldorf í Týsklandi inn í heimsins byltingarhjarta – París. Í 21 skiftum, um dalar og fjøll og fram eftir sløttum, endurvann Christopher Froome franska túrin. Hann er barnvaksin í Nairobi í Kenya, flutti seinri til Suðurafriku, men í 2008 gjørdist hesin 32 ára gamli hjólhestamaðurin bretskur ríkisborgari. Um hann hevur hugsað um at skriva eina frásøgn frá ferðini, har hann syftur eina flá fyri og aðra eftir upp við rót, á veg niður í egið sálardýpi, veit eg ikki. Túrtraðkararnir eru nú mest kendir fyri at svika við eitrandi evnum, ein gøla fyri og onnur eftir, har hættisligt stimbur fyribils, bara fyribils, hevur sett teir í sólarglæmuna og fyri kameralinsurnar. Umrøðan av dopaðum vinnarum, hesi seinastu nógvu árini, minnir okkum á gitnu orðini hjá Andy Warhol: ”In the future, everyone will be world-famous for 15 minutes.” Eitt lítið blunk í kosmos, síðani foyktist alt burtur sum døgg fyri sól. Kanska er hin fryntligi Chris eitt undantak. Tað kendist í øllum førum soleiðis, táið hann kátur trillaði omaneftir Avenue des Champs-Élysées fyrr í summar, eftir at hava spolað áleið 3 túsund kilometrar aftur í hjólslóðina.
Tað frættist onki um brotnar næsar á franska túrinum. Onki fractura nasi. Onki brotið næsarbein. Men kanska hava teir, hjólhestamenninir, kortini brotið næsar fyri onkra sak, tað fólkaslagið finst enn, kortini ikki undir hvørjum steini longur, nú alt er endað í yvirskriftum og fake-news. Manipulatiónum og journalistiskum turvelvandi drøggi. Stikini eru fallin og lurtarar, lesarar, ja, allir heimsins borgarar, ána ikki longur hvat ið vendir upp og hvat ið vendir niður í hesum heimi, heldur ikki í Føroyum. Hespandi skíggin á snildfonum og teldlum er einasta andaliga føðin, tíðindini líkjast ternu, ið skjýtst á egg, koma og fara, uttan at nakar gevur sær gætur um hvat tað var sum hendi. Snøggliga arbeiðstíðin, nágreina í sáttmálum, og avspaseringar, eru av størri týdningi enn royndin journalistiskt at fata, hvat ið veruliga gongur fyri seg m.a. niðri í politiska maskinrúminum. Mikrofonhaldaríið og vanligt leti gjørdust ein fusionerað virus, sum át bæði stik og steyrar, og eftir situr borgarin, sum hvørki veit út ella inn. Sleptur upp á fjall. Hansara koddi er fyltur við bryggjaðum dúni, og makthavarnir hava ongantíð verið longur burtur frá luppinum enn nú. Vælferðin er bara stutttíðar tímilig, tí andaliga vælferðin er skjótt dragnandi og kemur við tíðini at eta tíman upp í sín egna búk.
Mitt í hesum yvirfladiska meldrinum stingur ein merkiligur knokkur seg uppúr rúgvuni. Hann ynskir ikki at liva sum veingjaskerdi fuglurin hjá Heinrich Böll. Drátturin stendur til at fara um mørkini, drívmegin í honum ger, at hann brýtur næsar. Ein frummegi, sum framvegis býr í onkrum, sjálvt í okkara konformu tíð. Hann uppfinnur sín egna hjólhestatúr, Tour Les Îles Féroé, ella har á leið. Á damusúkkluni hjá dóttrini Lý hevur hann sett sær fyri at vitja allar 18 oyggjarnar í móðurlandinum. Allar bygdirnar við. Og hetta er ein unikkur fyri ikki at siga genialur tanki, sum bara kann vera syftur úr einum mikið samanskrúvaðum skalla. Tí ongin hevur hugsað hann áður. Hugsanin er so finurlig, at tú í fyrstuni heldur hana vera tápuliga, men so hvørt sum skorið verður inn á bein, skilur tú, at hetta er djúpur álvari, kryddaður við kátum speii og snøggum og skemtiligum anekdotum.
Hann er ikki kendur fyri at ganga í takt, og eftir øllum at døma ganga cylindararnir heldur ikki í takt inni í kraftarverki hansara. Skeinur eru á onkrum stempulringi, misljóð eru og motorurin lekur nakað av smyrjolju, - hann hevur stríðst ov nógv í skiftandi líkindum frá barnsbeini. Maðurin, sum ikki hevur brotið nøsina, men er næsabrótandi, eitur Høgni. Mohr. Hann kom bóltandi inn í hendan heimin byltingarárið 1968, júst eitt ár eftir at bolivianski herurin skjeyt rifluna hjá Che Guevara av um tvøran, tók kenda partisanin, og avrættaði hann sum ein hund á einum betonggólvi í einum skúri í La Higuera dagin eftir. Høvundurin stendur harvið í eini byltingarglæmu, føddur undir tí stjørnuni, og tað er ein øgilig bylging og bylting í hesi sálini, sum súkklaði 13 hundrað kilometrar á dámusúkklu á sumri 2016 í skiftandi veðri. Maðurin, sum ikki trívist við at elta onnur, men stýrir eftir egnari kumpass, er annars maskinsmiður. HFari. Útflutningstøkningur og ikki minst kendur sum journalistur á Sosialinum, Dimmalætting, Fregnum og Kringvarpi Føroya. Hann var beiggi fólkaheilsumannin Magna Mohr, gjørdist seinri hálvbeiggi hansara, og synd er at siga, at teirra áskoðanir um lívsins leik og viðurskiftir liggja í einum harmoniskum ljóðlagi. Báðir vitbornir menn, beiggjarnir, men meðan annar krystaliserar og umboðar forboðssamfelagið, anti dittin og anti dattin, har ongin má roykja, drekka og bara eitt evarska lítið spikpetti er vandameiri enn eitrið, sum Túr de fransarnir vanliga súpa í seg, hálar Høgni allar forboðssteyrarnar upp úr svørðinum. Hann er markleysur. Trívist ikki við uppfunnum mørkum, sum onnur royna at seta upp fyri honum. Hann fer um hvørja forðing, heilt har út sum vindar venda og orka broytir skap. Brøðurnir eru ymiskir, hava fyri helvt ymiskt upphav, men fyri tað kunnu teir hava eitt liðiligt samskifti, soleiðis er tað ofta.
Eri so merkiliga samdur við hesum vágbinginum við eyðkendu røddini. Fyri tað kundi eg havt skrivað hesa bókina sjálvur, hevði eg orka at súkkla hasar 13 hundrað kilometrarnar um dalar, fjøll og røkur. Og onkursvegna haldi eg meg altíð hava kent hann, ikki soleiðis, at vit hava sitið lørini av hvørjum øðrum, til tað eru árini ov mong ímillum – 13 ár og éin dagur. Men eg minnist at hesin spelkni og bragdligi óvitin, við krunkasvarta krúllinum og blaktrandi og livandi eygunum, plagdi at vitja í Gróðartúni í Syðrugøtu. Kona ein av mammubeiggjum mínum er úr Kollafirði, av Hamraslagnum, slektað úr Homrum, og hon er ommusystir Høgna. Vit eru ikki í slekt – men slektaðir við tey somu fólkini. Høgni er trímenningur við børnini hjá mínum systkinabørnum. Seinri hava vit hitst javnan, serliga í havnargøtum, táið man fekst við landspolitikk, og ikki minst tá vit stríddust við at fáa Fregnir á gøtuna einaferð um vikuna. Hóast vit ikki eru lívfrøðiliga slektaðir kennist tað næstan sum at onkur skyldskapur er kortini. Tað eru tær ófriðaligu sálirnar sum eru skyldar, og skýggjanin fyri forðingum, hóast hesi hava havt ymiskar og umskiftiligar umstøður at liva undir síðani eksitentiella exittið úr móðurlívi.
Hóast eg havi lisið nógvar bøkur, so kann eg ikki vita hvat ið ein høvundur hugsar, táið hann setur skjøtulin á verkið. Hóast tú ikki trívist innanvert karmar, so má onkur strukturur vera. Tað er sum í knattspyrnuleiki, vøllurin má kálkast fyri leik. Í so máta er ferðafrásøgnin eitt gyrðið mát og mál. Høvundurin eigur meiri frælsi enn í øðrum littererum modellum – og tað líkist Høgna. Lunnarnir í ferðafrásøgnini geva søguni og kynstrinum ferð, nógva ferð, og hetta í sær sjálvum ávirkar lesaran, spurningurin er bara um tivandi høvundurin orkar at spela aftaná sær sjálvum.
Ferðafrásøgnin er væl dámd sjangra, eisini, ella kanska serliga, í Føroyum. Tá tú situr á lítlari geografi er forvitni eftir frásagnum uttan úr heimi væl størri enn hjá íbúgvum í størri londum. Hetta havi eg m.a. staðfest í USA, Sovjetsamveldinum og í Fraklandi. Og sjangran er gomul. Tey flestu hava hoyrt um ferðina hjá Odysseus, sum meginskaldið Homer yrkti um, og sum Kristian Osvald Viderø flutti yvir á sína egnu føroysku tungu, Kviða Odyssar, og tí er tað helst, at hon ikki enn er komin almenninginum til gagns og høldar. Javnaldur Høgna – Bergur Djurhuus Hansen – eisini úr vágsbergi brotin – hevur vísindaliga granskað ferðafrásagnirnar hjá júst Viderø presti og høvundi - og vart ritgerðina til doktaraheiti. Bergur sigur, at ferðafrásøgnin er eitt tekstslag undir sjálvari sjálvsævisøguni, t.e. - samsvar er millum rithøvund, frásøgufólk og høvuðspersón. Tað er harumframt eitt grundleggjandi innihaldsligt krav til eina ferðafrásøgn, at hon lýsir eina ferð, men ikki einans tað. Ferðafrásøgnin skal eisini lýsa, hvussu ferðin ávirkar tann ferðandi, t.e. rithøvundin. Ein ferðafrásøgn kann í veruleikanum snúgva seg meir um tann ferðandi enn um sjálva ferðina. Ein ferðafrásøgn er ein afturlítandi frásøgn um eina ferð, sum rithøvundurin hevur verið á.
“Sig mær songdís um mannin hin roynda, sum fjaðkaði víðan”. So vakurt kann tað ljóða á viderøskum máli, tá flutt verður frá grikskari yvir á føroyska tungu. Føroyingar eru væl fyri við ferðafrásagnum. Frægir høvundar løgdu seg partvíst eftir hesum skaldsliga sniðinum og gitin er m.a. Sibiruferðin hjá Sigerti Patursson. Kortini var tað skálvíkingurin K.O. Viderø sum fyrstur gjørdi mær stóran mun. Eg fór sum tey flestu trilvandi fram ígjøgnum tær fyrstu 30 blaðsíðurnar, men tá var sloppið, og síðan havi eg lisið Ferð mín til Jorsala fleiri ferðir. Seinri komu tær sum perlur á snóri: Á Suðurlandið, Frá landi á fyrsta sinni, Ferð mín til Damaskusar og aðrar frá sama høvundi. Eg kenni meg knýttan til hendan skaldskapin, hann er farin inn undir húðina og skallabeinini og huglagið, at kenna seg at hava slept tyngdarmegini í málsliga universinum hjá fræga skaldinum, er hjartanemandi. Man kennir seg sum ein frælsan akrobat sveiggjandi í andans fimleikahøll.
Seinri dagaðu onnur stórskald fram á pallin. Fenomenala ferðafrásøgnin Í Grønlandi við Kongshavn, hjá Magnusi Dam Jacobsen, eitt rættiligt markaskifti í føroyskum skaldskapi, er tugd og tanlað fleiri ferðir, og hon er ódeyðilig. Ein onnur framúr ferðafrásøgn er Undir suðustjørnum hjá Gunnari Hoydal. Og í dag kom so Fractura nasi á marknaðin.
Bókin tykist snúgva seg um eina hjólhestaferð í Føroyum. Kring um allar oyggjar og bygdir. Men eg havi varðhugan av og skálkin við, at súkklutúrurin ongan týdning hevur sum so fyri høvundin. Hann er væl fyri kropsliga, er ein súkklandi býarmynd í høvuðsborgini, tí er ferðin sjálv ikki avbjóðingin. Hann hevur leingi stríðst við ov nógv viðføri, sum hevur ligið tungliga omaná sálini, og hendan frálíka ritroyndin, á saðlinum hjá Lý, gevur honum møguleika fyri at seta orð á grundleggjandi frustratiónir og at varskógva um viðurskiftir í samfelagnum, sum hann hevur greiðar hugsanir og meiningar um. Viðurskifti, har rot er farið at gera um seg, tí sneitt er av umhugsni og professionalismu. Fakligheitin foykist og alt er bara endað sum ein lítil streymbøllur í vatnskorpuni.
Fractura nasi er ein av hesum bókunum, sum tú ikki sleppur burturúr aftur, hevur tú fyrst sett teg á bagasjuberaran á hjólhestinum hjá Lý. Hvørja løtu eitt bil er tøkt, setur tú teg við henni - haðartil hon er lisin á tamb. Hon rykkir í teg, tí søgurnar, sum syftast um súkkluna, eru so viðkomandi og góðar. Bókin kennist eisini autentisk, hóast Høgni til endans sigur, at tað kann vera neyðugt at penta seg fram til onkra nýtiliga tvørsøgn.
Høgni slær við stórum líggja. Nógv mál verða tikin upp, men eg havi kensluna av, at serliga málið um hansara egna upphav er tað, sum hevði størsta týdningin fyri hann at seta orð á. Hetta er tíverri ein afturvendandi trupulleiki, at foreldur ikki siga sínum børnum frá rætta lívfrøðiliga samanhanginum. Upphavinum. Og sum danir plaga taka til: “Der skal kun en lille dråbe til - for at gøre en stor fodboldspiller.” Eftir at tað er gingið upp fyri honum, at pápin ikki er veruligi pápin, og hann finnur biologiska upphavið, legst mikil kvøl inn í sál hansara. Kvølin gerst húsvand, og heldur fram við at órógva, dag og dagliga, og eg kann hugsa mær, at tað hevur verið eitt tungt tak at skriva hesa bókina, serliga partin um innanskerja stríðið av faðirskapinum, men kanska smíðaði hann við bókini sjálvur ein psykologiskan ventil, har ringa luftin kundi sleppast út til eina kollektiva ogn hjá okkum øllum. Hartil er hetta latið í ein djarvan skaldskap, har tað ongantíð verður farið um mark.
Miðlarnir fáa av grovfílini. Hann kennir teir innanífrá, og hann er serliga eirindaleysur við Kringvarp Føroya. Metodurnar tey brúka eru ikki í lagi, hóast tey áttu at vita betri. Fokus er ofta á tí óviðkomandi, og letið ger so nógv um seg, at public service ikki snýr seg um hvat lurtarin ella hyggjarin av røttum skal vita, men meiri um subjektiv sjónarhorn, sum eru ætlað at tæna onkrum ráki, sum tíðindafólkini sjálv eru partar av. Hetta er sjónarhorn, sum fólkið, vit sum gjalda, hava gott av at hoyra, og eiga at hoyra um, og sum ongin annars torir at nema við eini eldtong, tí tað kann hevna seg aftur í almennu mikrofonini. Ein útsøgn um hetta finst í bókini. Bókin osar av frælsum tanka og synd er at siga, at høvundurin er ráksnúningur ella ein veðurhani, tí hann gongur púra óræddur beint inn í orkanirnar, sum ein annar Djengis Khan á heiðini, sum ongantíð krokar. Ein stríggin súkklutúrur og treystu meiningarnar, sum ganga ímóti øllum tí smarta og tómliga kommerciella, renna onkursvegna saman, í eini felags teiming, sum ger bókina so ófatiliga spennandi at lesa.
Skemtiligu anekdoturnar eru væl vigaðar inn í høpið, og fleiri av teimum fær lesaran at bresta útúr, hóast hann er einsamallur undir ljóðaranum. Einaferð stendur hann og kastar sær av vatninum niðri á støðni á Hvítanesi. Í havsbrúnni hómast Raktangi og Strendur, og tá fer hann sjálvandi at hugsa um ítróttarfelagið Stráluna. Ein abbabeiggi hansara í Vági var eyknevndur Seyðarhøvdið, og hvørja ferð hann bar eyga við hann, gjørdist hann gorhungraður. Langomman í Kollafirði hevði sett sær fyri at doyggja á Ólavsvøku, Petur Reinert, sálaður eiðislækni, kom á gátt, og segði reystmæltur við hesa gomlu: “Tú doyrt ikki kvøld(!)” Fólk ætlaðu sær jú til Havnar at halda tjóðarhátíð. Ein onnur er um Regin á Bakka, táið hann eitt kvøldi ringdi inn til Gekkin, tí hann hevði fulla plátu, - hana eiga tit kortini til góðar. Ein søga er eisini um eina konu í Vági, sum hevði so ólýsiliga stórar boppur, tær gjørdust bara trivaligari við árunum, at táið hon fór til mammografi skanning á Landssjúkrahúsinum í Havn - sló Sundsverkið út. Og so var tað vágbingurin, sum hevði fingið peysmeykara settan í bringuna, ein dagin hevði hann sett battaríið skeivt í orkuhaldaran, og tað hevði við sær, at hann bakkaði ígjøgnum Vágsbygd í ein heilan dag. Hetta var bara ein evarska lítil brellbiti av nógvum.
Málsliga er bókin hendinga væl frágingin. Høgni dugir føroyskt mál betri enn tey flestu. Orðfeingið er óvanliga ríkt, og so dugir hann so ómetaliga væl at spæla sær við amboðunum í móðurmálinum. Sum nakað sjáldsamt í okkara tíð havi eg ikki funnið eina stavivillu í bókini, og tað er balsam, tí tað, saman við bendingarskeikli, er vorðið ein hóttan ímóti evsta undirstøðukervi okkara - móðurmálinum.
Ein er ikki sørur, er man komin í klassan hjá K.O. Viderø, Magnusi Dam Jacobsen og Gunnari Hoydal, og Høgni Mohr hevur otað seg uppí hesa kategoriuna við hesi bókini. M.A. Jacobsen nevndarlimirnar fáa tað stríggið, við at argumentera seg frá at geva Høgna Mohr heiðursløn fyri fagrar bókmentir. Viderø fekk onga heiðursløn, bara ein ískoytisheiður, mest av tí, at vektingarfólkini ikki vitstu hvussu ferðafrásøgnin skuldi klassifiserast, tað vita tey nú, tí skuldi tann avgerðin ligið til høgra beinið.
Gitin er søgan um samrøðuna ímillum urtagarðsmannin og heimsgitna heimsspekingin Arthur Schopenhauer. Urtagarðsmaðurin kendi hann ikki, táið teir hittust, og spyr: ”Hvør eru tygum?” Filosoffurin svaraði: ”Ja, hvør eri eg eginliga? Høvdu tygum kunna sagt mær, hvør ið eg eri, hevði eg verið tygum æviga takksamur.” Høgni Mohr hevur í stóran mun sagt okkum søguna sum ger, at vit nú kenna lagnu hansara, sorgarsøguna, og síggja væl djúpari inn í sál hansara. Fractura nasi kundi fyri tað havt heitið Ferð mín inn í sálardýpið.


text:
Fríggjakvøldið, 22. november klokkan 20.00, verður horntónleikur í Løkshøll. Tá fer Havnar Hornorkestur at hava konsert.
Brot úr Tíðindaskrivi:
Hetta verða regluligu heystkonsertirnar hjá orkestrinum, áðrenn farið verður undir jólatónleikin í desember mánaða.
Hesaferð verður farið rættuliga langt aftur í tíðina við tí tónleikinum, sum spældur verður. Høvuðsparturin av tónleikinum verður nevniliga opera- og operettu-ouverturur. Orkestrið spælir ouvertururnar til La gazza ladra av Rossini, Nabucco av Verdi og til operettuna Yrkjari og Bóndi av Franz von Suppé. Eisini spælir orkestrið ballet-tónleik úr William Tell av Rossini. Harumframt spælir orkestrið eina útseting av kenda sanginum O Sole Mio, har Ernst Remmel er solistur á kornet, og eitt stutt spennandi stykki av Ron Goodwin, sum eitur Headless Horseman.
Fyri eini 30-40 árum síðani vóru hesar ouverturur mest at kalla standard repertoir hjá hornorkestrinum, og tær vóru framførdar til tær flestu konsertir. Síðani fóru tær “av móta”, soleiðis at teir ungu spælararnir í orkestrinum ongantíð hava spælt tær. Tí var hugskotið av blása nýtt lív (tilætlaður tvítýdningur) í henda fantastiska tónleik,
Konsertin, sum altso er klokkan 20.00 fríggjakvøldið 22. november, er ókeypis!
Vælkomin í Løkshøll


text:
Norðuríshavið
Norðuríshavið eisini nevnt Íshavið og Arktiskahavið er eitt av heimsins fimm heimshøvum, og fevnir um tey arktisku økini. Hesi lond hava strond móti Norðuríshavinum: Noreg, Russland, USA, Kanada, Grønland og Ísland og víðari til Jan Mayen, Sørkapp á Svalbard, Bjarnoynna og Nordkapp.
Norðuríshavið fevnir um eitt økið á 10 milliónir km², við einum miðaldýpi á 1300 m og hevur eina vatnmongd á 12,4 milliónir km³. Av og á sæst Norðuríshavið umrøtt saman við Barentshavinum, Kyrrahavinum og Norskahavinum sum eitt samanhangandi arktiskt hav.


text:
Tíðindi
7. mai 2018
Nú sáttmálin fram til 1. oktobur 2019 varð undirskrivaður á pálsmessu, og árligi aðalfundurin hevur verið, hyggja vit fram ímóti eini tíð, har vit fáa tíð at hugsavna okkum um týðandi mál og ætlanir, sum vónandi kunnu gera okkara arbeiðsumstøður enn tryggari og betri.
Hóast aðalfundurin varð avgreiddur í sømiligum tóna, hoyra vit framvegis, at ivamál gera seg galdandi m.a. á serøkinum, og hesum fara vit at royna at gera nakað við.
Við leiðsluábyrgd eigur løn at fylgja við. Tískil er ætlanin at fáa sum skjótast í lag ein dialog við MMR um eitt nú, at leiðarar í førleikastovum eiga at fáa løn fyri leiðsluábyrgd. MMR hevur orðað ein yvirskipaðan skúlapolitik á økinum, men enn er lønarspurningurin púra óloystur.
Onnur fokusøki
Forskúlaøkið liggur at kalla í óskipaðum viðurskiftum, tí ymiskt er, hvussu einstøku kommunurnar og skúlar við forskúlum skipa seg við ábyrgd og arbeiðsbýti.
Eftirlønar- og tryggingarspurningar eiga at verða vigaðir og møguliga endurskoðir, nú pensjónsnýskipanin er veruleiki. Álitisfólk okkara eru ein týdningarmikil liður í hesum sambandi, eins og ætlanin er hjá nevndini at hava limafundir kring landið komandi skúlaár.
Vit eiga at fáa ferð á málið at útbúgva eitt nú fleiri KT-vørðir og bókasavnsvørðir. Ynskiligt er at fáa gongd á hesar tiltrongdu útbúgvingar sum skjótast.
Læraraskúlin má styrkjast og raðfestast nógv hægri frá landsins síðu. Vit síggja, at summar lærugreinar fella spakuliga frá, tí peningur er ikki til hesar. Eisini er ov lítið samband millum lesandi, lærarar og nevnd. Hesum ætla vit at arbeiða við.
Hølisviðurskiftini á Frælsinum eru somuleiðis als ikki einum framkomnum landi verdug.
Virðingina hava vit
Latið okkum í felag minnast til, at tað eru bara vit, sum varða av lærarayrkinum, sum skapa ta virðing kring okkara yrki, sum vit ynskja. Vit eru veruliga vird av myndugleikunum, og tískil mugu vit framvegis halda fram við konstruktivum samstarvi við allar myndugleikar og hava eitt so gott felags áralag sum gjørligt fyri at røkka okkara málum.
Skúlablaðið
Pedda við Stein gøtu 9
100 Tórshavn
Tel. 23 57 73
Teldupostur: turid@bfl.fo ella skulabladid@lararafelag.fo
2015 © Bókadeildin. All rights reserved.


text:
Býráðsfundur 30. jan. 2014 kl. 17:00
Býráðslimir:
Magnus Rasmussen, Tórbjørn Jacobsen, Bárður K. Nielsen, Kári E. Jacobsen, Jónleyg Hammer, Terje B. Vestergaard, Hallur Ellingsgaard, Karl Rasmussen og Arnfinn Langgaard.
Varalimur: Katrin Absalonsen møtti fyri Jonhard Danielsen.
1. 13/00610: Kontrast søkir vegna Almannamálaráðið um byggiloyvi til vardar íbúðir á matr. nr. 266ah í Runavík.
-Byggi- og býarskipanarnevndin mælir til at taka undir við tilmælinum frá Teknisku deild og játta byggiloyvi til vardu íbúðirnar smb. Innsendu tekningum.
-Býráðið hevur á fundi 30/01-2014 samtykt at taka undir við tilráðingini frá Byggi- og býarskipanarnevndini.
2. 13/00266: Broyting av Almennu byggisamtyktini fyri neystaøkini.
-Byggi- og býarskipanarnevndin mælir til at taka undir við uppskotinum frá Teknisku deild um at broyta ásetingarnar fyri í byggisamtyktini soleiðis, at skjøldrar skulu vera millum 4,5 – 6,5 m breiðir og longdin í mesta lagi 13m (útvendugt mál).
-Býráðið hevur á fundi 30/01-2014, eftir áheitan frá formanninum í Vinnu- og havnarnevndini, samtykt at beina málið aftur í Vinnu- og havnarnevndina og Byggi- og býarskipanarnevndini til viðgerðar.
3. 13/00556: Broyting av ásetingunum fyri býarplanin sunnan fyri Fjøruveg í Runavík.
-Byggi- og býarskipanarnevndin mælir til at taka undir við uppskotinum frá Býarskipanarnevndini um at «§5 Virkini» verða strikað í tekstinum, tí tey meta tað ikki vera rætt at leggja hesi virki so nær býnum.
-Býráðið hevur á fundi 30/01-2014 samtykt at taka undir við tilráðingini frá Byggi- og býarskipanarnevndini.
4. 13/00169: Byggiskrá til útbygging av Eldrasambýlinum á Skála.
EM-Ráðgeving hevur gjørt uppskot til um- og uppíbygging av Eldrasambýlinum á Skála, har heimið verður gjørt meira nútíðarhóskandi og gevur har afturat 12 nýggjar búeindir.
-Sosiala nevnd vil kunna býráðið um skipanaruppskotið og mælir til at taka uppskotið til viðgerðar aftur tá eldraøkið er skipað og at taka málið við í viðgerðina av langtíðar íløguætlanini.
-Býráðið hevur á fundi 30/01-2014 samtykt at taka undir við tilráðingini frá Sosialu nevnd.


text:
Set tín dám á framtíðar Setrið
Eitt av stórmálunum hjá Setrinum er at fáa tíðarhóskandi karmar til tað alsamt vaksandi virksemið – at fáa tað, ið hevur verið rópt eitt sokallað kampusøki. Í september handaði ein arbeiðsbólkur landsstýriskvinnuni fyrstu frágreiðingina, og har verður m.a. sagt, at “universitetsøkið má vera eitt opið, inkluderandi og savnandi umhvørvi, ið dregur býin, samfelag og vinnulív til sín.”
Starvsfólk og lesandi mugu koma við sínum sjónarmiðum
Lau Ø. Blaxekjær er ein teirra, ið hevur tikið stig til ráðstevnuna Nordic Sustainable Universities Conference, sum verður í Havn hósdagin og fríggjadagin. Tá ið talað verður um burðardygd, so verður oftast hugsað um tilfars- og orkunýtslu. Lau vísir á, at burðardygd er eisini hetta, at tey, ið á einhvønn hátt eru partur av eini verkætlan, eisini eru við til at forma hana.
- Tey, ið virka á Setrinum, skulu hava umstøður at virka, trívast og mennast á einum framtíðar Setri. Tað er upplagt, at starvsfólk og lesandi koma á ráðstevnuna at hoyra framløgurnar og ikki minst bera síni sjónarmið fram. Tá ið alt kemur til alt, so eru tey sjálvi, ið vita best, hvat tey sakna og hvat tey kundu hugsað sær, sigur Lau Ø. Blaxekjær.
Øll sjónarmið verða tikin við
- Tí rokni eg við at síggja fleiri starvsfólk og lesandi á ráðstevnuni, og at tey fara at koma at bera fram sínar royndir og síni sjónarmið í verkstovunum, sum vera. Tey, ið bert kunnu seta ein dag av, kunnu koma til fyrra dagin, í morgin hósdagin, tá ið framløgurnar og verkstovurnar vera, sigur Lau Ø. Blaxekjær.
Lau Ø. Blaxekjær leggur í sambandi dent á, at fleiri limir í arbeiðsbólkinum vera á ráðstevnuni og at øll sjónarmið, sum verða borin fram, eisini verða tikin við í framtíðar arbeiðnum við nýggja Setrinum.
Ráðstevnan er ókeypis fyri lesandi og starvsfólk - og tú fært ráðstevnudøgurða í Fútastovu, um tú meldar teg til í dag.
Tú kanst melda teg til her.
Nordic_Sustainable_Campus_Conference_Programme_Torshavn_Oct_2017.pdf
Samband
Lau Øfjord Blaxekjær


text:
Hóskvøldið 12. apríl verður fyrsta umfar av spurnarkappingini ”Av Skipanesi til Æðuvíkar” hildið í Løkshøll í Runavík. Mánakvøldið møttu øll 8 liðini, sum skulu luttaka í spurnarkappingini , til lutakastið. Fyrri dysturin hóskvøldið 12. apríl verður ímillum heitisbygdirnar Skipanes og Æðuvík. Í seinna dystinum leika Saltangará og Rituvík móti hvør øðrum. Í fjør komu liðið úr Æðuvík og liðið úr Saltangará víðari til hálvfinalurnar, og mugu tí metast sum favorittar.
Annað innleiðandi umfarið verður hóskvøldið 19. apríl. Fyrst eru tað Lamba og Søldarfjørður, sum hittast. Hvørki av hesum báðum liðunum komu víðari í kappingini í fjør, men nú fær annað teirra so møguleikan. Talan er um grannauppgerð, so luttakararnir munnu fara at leggja nógv fyri til tess at vinna víðari luttøku. Seinna uppgerðin verður millum Runavík og Glyvrar. Bæði liðini komu víðari í fjør, Glyvrar allan vegin í finaluna, sum teir báðir Torbjørn Jacobsen og Sverri Justinussen vunnu. Men í ár kann so bert annað teirra vinna sær víðari luttøku.
Evnini, sum spurningarnir koma at snúgva seg um, verða hesi:
1. Skipaspurningur
2. NSÍ-søga
3. Myndaspurningur, har finnast skal fram til eina bygd.
4. Árstalspurningur. Hendingar í lokalumhvørvinum skulu tíðarfestast.
5. Ljóðspurningur. Ljóðbrot ”Vespureiðrinum” verða spæld og rødd gitast.
6. Ítrótt. Spurt verður um aðra ítrótt enn fótbólt.
7. Landalæra í nærumhvørvinum. Filmskut av støðum í nærumhvørvinum verða víst. Kutini eru tikin upp av Stórafjalli við útsýni yvir Skálafjørðin, Lambavík og Rituvík.
8. Ymiskt, sum kann vera alt millum himmal og jørð.
Í fjør endaðu umførini við 4 skjótt søgdum ja/nei spurningum. Í ár verður Evropa sett á kortið. Luttakararnir skulu seta rætt navn á londini í Evropa.
Alternativa avbjóðingin verður eitt sindur víðkað í mun til í fjør. Møguleiki verður fyri at syngja ein sang, halda eina røðu, spæla eina sketch ella royna seg í einum truplum spurningi, nøtabrótaranum.
Tey fýra vinnandi liðini hittast í stóra finalukvøldinum, sum verður hóskvøldið 26. apríl.


text:
Nystøyl legði sína greining fram á sjómatráðstevnuni NASF í Bergen herfyri, og hon vísir eina støðuga gongd í útboðnum av hvítfiski. Hvørki útboðið av villum ella aldum hvítfiski økjast nakað serligt, eftir at útboðið av toski er økt munandi seinastu árini.
- Økingin í útboðnum av toski hevur verið orsøkin til, at prísurin á hvítfiski er fallin so nógv, vísir Ragnar Nystøyl á.
Nøgdin av toski, sum varð landað í 2013, var tann sama sum varð landað í 1997, tá samlaða veiðan av atlantiskum toski var 1,4 mió. tons. Útflutningsprísurin á toski er seinastu árini fallin úr 35 krónum niður í 18 NOK pr. kilo.
- Tað er ES marknaðurin, sum tekur ímóti teimum størstu nøgdunum av toski og hvífiski annars. ES tekur ímóti umleið 80 prosent av toskinum. ES keypir umleið 1,4 mió. tons av toski um árið og 3 mió. tons av hvítfiski tilsamans. USA tekur ímóti uml. 900.000 tons, Russland nærum 600.000 tons og Japan undir 500.000 tons.
Nøgdirnar av aldum hvítfiski eru eisini meira støðugar við einum lítlum vøkstri.
Kelda: Intrafish


text:
Enn ein einkultstartur, og enn ein sigur til veteranin
Leygardagin skipaði TSF fyri triðju av fimm einkultstartskappingum í kappingini GIANT Várkappingin 2017. Í hesari kapping verður bara kappast í einkultstarti.
Tað var tíðliga á morgni, tað var nógvur vindur og tað var kalt. Dómarin avgjørdi tí at flyta kappingina. Eftir ætlan skuldi súkklast um Oyggjarvegin, ein teinur á uml. 42 km.
Vegna ov nógvan vind við Mjørkadal so bleiv rutan broytt, og ístaðin bleiv súkklað millum rundkoyringarnar við Svimjihylin í Gundadali, við Skansan og við Føroya Tele. Hesin teinur er uml. 9,5 km langur, og bleiv tí koyrdur fýra ferð. Kvinnur og unglingar skuldu koyra teinin tríggjar ferð.
Uppmøtingin var ikki góð, men eitt konubrot og fimm MENN (ella víkingar, sum hr. Bærentsen plagar at taka til) bjóðaðu sær sjálvum og hinum av. Tveir "gamlir" kenningar stillaðu upp. Christian Guttesen er í Føroyum um páskirnar, og Áslakkur Nesá er nýliga fluttur heim aftur.
Væl gekk hjá Christian, og megnaði hann at vinna silvur. Veteranurin Gunnar Dahl-Olsen vann, og Jan Hjaltalin Olsen gjørdist triðjur.
Úrslitið av kappingini leygardagin sæst í viðheftu fílu, og eisini sæst hvussu er gingið í undanfarnu kappingum, og hvør liggur samanlagt á odda.
GIANT várkappingin 2017, samlaða úrslitið.xlsx


text:
Einaferð fyrr í tíðini búði løgmaður í Fugloy. Hann æt Jústinus og sat sum bóndi á Kellingargarði í Hattarvík. Hann sigst at hava fingið løgmansembæti í Føroyum í løn fyri tað, at hann bjargaði einari bátsskipan niðri við lendistøðina í Hattarvík. Síðan hevur tað plássið verið nevnt Jústinusartangi eftir honum.
Jústinus og ein húskallur hansara fóru eina ferð við bát út í Bispin (stakkur norðan fyri Fugloynna) til at fleyga fugl. Húskallurin kleyv upp í stakkin, men Jústinus var eftir í bátinum. Tá sá løgmaðurin ein steinkóp, sum lá og fetti sær á einari fles, nakað um hálvan fjórðing sunnan fyri stakkin. Hann róði til flesina og bant bátin fastan við tangan, leyp upp á flesina eftir kópinum, men vann einki. Hann vildi venda aftur, men tá var báturin losnaður frá og fór rekandi norðureftir. Húskallurin í Bispinum var varur við bátin, ið kom rekandi, og til alla lukku bar streymurin hann so tætt at stakkinum, at maðurin fekk lagt netið á fleygastongini niður yvir stevnið á bátinum og drigið hann til sín. So róði hann til flesina og bjargaði húsbónda sínum. Henda flesin, sum nevnd hevur verið “løgmansskerið” síðani, er nú burturtikin av brimi.
Einaferð kom Jústinus løgmaður óvart á ein tjóv, rætt sum hann var at bróta inn í eitt gróthús hansara. Tjóvurin bønaði hann einki at gera sær, og Jústinus slepti honum, men varnaði hann ikki at gera slíkt oftari. Sama árið fór løgmaður til Havnar til ólavsøkutingið, men sum hann sat í rættinum, kom hesin sami tjóvur inn og spurdi løgrættismenninar, hvussu mikil sekt ið lá á manni, sum slepti einum tjóvi og segði ikki frá honum. Tá svaraði løgmaðurin, sum kendi skálkin aftur og visti, hvat ið hann hevði í huga: “Eg skal lata tjóvabøturnar, men tú skalt hanga í gálganum.” Og løgmaður galt peningin alt fyri eitt og legði seksti dálar fram á borðið, men tjóvurin varð hongdur.
Um hetta mundið sat ein einkja á Húsagarði í Hattarvík, sum átti ein so frálíkan fuglahund, at tí manni, sum fór til fugla við honum, kravdist einki annað enn at fylgja honum til plássið og so leggja seg at sova. Tá ið maðurin vaknaði, kundi hann fara heim við eini heilari byrði av lundum, sum hundurin hevði fangað. Løgmaðurin bar ofta upp á mál við hana um at selja sær henda hund, men hon sýtti hvørja ferð. So kastaði hann hatur á hana og gjørdi tað í hevnisøk, at hann rak hana burtur av garði hennara í Hattarvík. Hon átti eitt annað festi í Hvannasundi í Viðoy og flutti hagar at búgva. Men løgmaður var eftir henni og fekk gjørt so mikið, at hon misti hetta festið við. So flutti hon inn á Strendur í Eysturoy, hvar hon átti eina hálvmørk í jørð. Men heldur ikki her varð hon verandi. Tá stóð kirkja á Skála við ta ánna, sum rópast Kirkjuá. Men ein sunnudag í kirkjutíð kom eitt vatnlop so dáttliga á, at tað tók kirkjuna út á sjógv, og øll, ið inni vóru, týndu lívið. Tá varð tað lovað, at, har sum tað fyrsta sprekið av kirkjuni kom rekandi, í tí staði skuldi hon verða bygd upp aftur, og tað var beint niðri undir hálvmørkini, sum hin áðurnevnda einkjan átti og búði á. So skifti hon til Nólsoyar. Har náddi løgmaður henni ikki, og síðan livdi hon í friði og náðum alla sína ævi.
Jústinus løgmaður átti tveir synir. Hin eldri fekk Kellingargarð eftir pápan; hin yngri giftist til løgmansgarðin á Steig í Vágum. Við skilnaðin gav løgmaður yngra soni sínum fýra óðalsmerkur innangarðs uttan fyri Tvættá á Kirkju (í Fugloy) og ein hagapart fyri seg sjálvan ytst í Skarðsvík. Festibrævið skrivaði løgmaður “uppi á Krossi”, á fjallinum ímillum Kirkju og Hattarvíkar.
Jakob Jakobsen: ”Færøske folkesagn og æventyr”, 1898-1901
Sagnirnar eru her endurgivnar við Hammershaimbs stavseting eftir útgávuni:
Jakob Jakobsen: "Sagnir og ævintýr" , fororð eftir Mariu Mikkelsen, 1. útg. 1925, 2. útg. 1984-85.