text:
Heima hjá okkum er eitt fyribrigdi sum eitur “Koltursmyndir”. Hetta eru landslagsmyndir tiknar við fototóli, og sum helst svara rættiliga væl til tað, sum innan málningar á donskum verður nevnt “sofastykki” – endamálið er at fanga okkurt ljós- ella veðurfyribrigdi, ella kanska bert at lýsa eitt vakurt landslag, men ikki at lýsa fólk ella hendingar.
Vit búðu á Velbastað í nógv ár, og øll hesi árini vóru vit vælsignað við tí framúr vakra útsýninum yvir á Hest, Koltur og vestur í Vágarnar. Við hvørt í dýrd, men útsýnið var minst líka hugtakandi í ódnarveðri.
Og allatíðina lá Koltur har, skapið broytist alt eftir hvar tú ert stødd. Haldi at Koltur man vera ein tann mest broytiliga føroyska oyggin.
Í fyrstuni eftir at vit vóru flutt til Velbastaðar var altíð ljós í Koltri – í tveimum býlingum, og eg hugsaði ikki so nógv um, hvørt tað mundi vera einsligt at búgva har úti, og hvussu umstøðurnar annars vóru. Tað tóktist so vanligt – og tó var eg ongantíð har úti, hóast ferðasamband var.
Helst hava umstøðurnar ikki verið tíðarhóskandi, ella kanska hevur tað verið ov einsligt, tí við eitt so varð sløkt í tí eina býlinginum, og nú var bert eitt ljós eftir í Koltri. Eitt rættiliga ítøkilig ímynd av, at tað helst eisini var einsligt har úti – og tað var eisini við til at økja mítt meðvit um júst hetta at vera einsamøll á eini oyggj. Hevði helst verið spennandi um summarið, men í mínum hugaheimi hevði tað verið rættiliga trøllsligt um veturin, myrkarædd sum eg eri.
So sløknaði síðsta ljósið í Koltri í 1989 – og oyggin lá myrk. Ongi fólk, einans seyður og fuglur á hesi grønu oyggj. Onkursvegna var tað ikki líka unniligt at hyggja út á kvøldi og einki síggja – ljósini høvdu fyri mær verið vitar, sum eg brúkti at miða meg eftir í myrkrinum.
Eingi fólk, eingin bóndi og tá var tað, at fólk á Náttúrugripasavninum komu við einum sera spennandi hugskoti: Hvussu høvdu Føroyar sæð út um eingin seyður var, og heldur eingi fólk – bar til at fáa eina oyggj sum kanningarøki? Fyrimunirnir við eini oyggj eru eygsýndir, tí annars má hegnast, og hóast væl er hegnað, so er altíð vandi fyri at onkur seyður smýgur sær innum girðingina – grasið er sjálvandi altíð grønari hinumegin. So umframt hegn so er eisini neyðugt við ansingarfólki, sum eisini ávirka lendið.
Náttúrugripasavnið søkti um at festa Koltur, og legði fram eina ætlan at gera beint tvørturímóti tí, sum annars er ætlanin við einum festi, nevniliga at taka alla framleiðslu av, og ístaðin at hava eina náttúruvísindaliga granskingarstøð í Koltri.
Sera spennandi ætlan, og hevði hon verið sett í gildi tá, so høvdu ivaleyst nøkur úrslit verið at sæð nú, 25 ár seinni. Sjálv meti eg hetta uppskot sum eitt markamót hjá mær sjálvari, tí áðrenn hevði eg als ikki hugsað møguleikan, at vit kundu hava eitt øki í Føroyum uttan seyð. Kendi ikki til annað, og metti at seyðabit var ein sjálvsøgd náttúrulóg. Tí harmaðist eg eitt sindur, tá granskingarstøðin ikki bleiv veruleiki, men tey heldur valdu at Koltur framhaldandi skuldi vera eitt vanligt festi.
Tíðin tá legði upp til, at slíkar kanningar skuldu gerast við fullkomnari friðing – og sjálvandi, um spurningurin var hvussu Føroyar høvdu sæð út uttan seyð og fólk, so var ein friðað Koltur ein upplagdur møguleiki.
Nógvar kanningar, eisini mínar egnu, hava tó víst, at eitt avmarkað bit helst er tað besta, um ætlanin er at hava so stórt lívfrøðiligt fjølbroytni sum gjørligt. Er einki bit, so eru tað serliga stóru planturnar, so sum runnar og smærri trø sum taka plássið, og skugga fyri smærru urtunum, so tær ikki koma fyri seg. So er spurningurin, um hetta eisini hevði hent úti í Koltri, ella um vesturættirnar høvdu beint fyri stórum plantum. Tað vita vit ikki.
Tað sum vit vita er, at úti í Koltri hevur í longu nógv ár verið vistfrøðiligur landbúnaður, og vit vita eisini, at Koltur granskingarliga er sera áhugaverd, bæði fornfrøðiliga og lívfrøðiliga, við góðum møguleikum fyri tvørfakligum samstarvi.
Í mun til uppskotið um at friða Koltur fyri bæði fólk og fæ, so havi eisini eg flutt meg, og vóni so inniliga at vit fara at fáa ein tjóðargarð har úti fyri bæði fólk og fæ, tó við so mikið strangari reglugerð, at tamarhald fæst bæði á ferðafólki, seyði og øðrum fenaði og fyri ikki um at tala granskarum, sum øll jú royna at sleppa framat ágóðunum.


c: text/html

text:
Undan oyggjaleikunum varð mett, at vit høvdu møguleika at vinna fimm heiðursmerki. Øll tey fimm kundu hugsast at verða úr gulli.
Fyrstu dagarnar fingu vit tvey av teimum heiðursmerkjunum. Bronsu til Rebekku á 1.500 m og eitt av teimum súru silvurmerkjunum, sum var sera nær við at vera gull, tá Marna varð tikin beint áðrenn málstrikuna á 10.000 m.
Vit máttu síðan bíða til seinasta dagin við hinum trimum sterku greinunum hjá okkum. Men meðan vit bíðaðu, fingu vit eitt óvæntað bronsumerki, tá sera formsterka Margit setti føroyskt met í trístøkki.
Og so kom seinasti dagurin. Tríggir gull-aspirantar stóðu at byrja samstundis kl. 15.30. Marna í hálvum maraton, har starturin var uttanfyri rennibreytina, Rebekka á sínum yndisteini (800 m) og Tórur Mortensen í trístøkki. Á 800 metrum var tað so flott, at vit eisini høvdu Oddvør í finaluni!
Rebekka var fyrst skotin avstað. Hetta var triðja ferðin, at hon var ein heiðursmerkjavón á 800 m, og ongantíð so nógv sum hesuferð. Tað regnaði og tað var vindur, so ikki var ráðiligt at renna frá oddinum, sum eg annars hevði varhugan av at hon ætlaði. Ferðin var rímilig fyrstu 200 metrarnar, men fór so langt niður. Fram við 400 var bert ein, sum hevði mist eitt sindur.
Tær fara framvið 400 m. Rebekka væl fyri beint aftanfyri hinar favorittarnar
Rebekka gav tol til minni enn 200 metrar vóru eftir. So eksploderaði hon. Slapp undan hinum, og rann í stórum stíli einsamøll allan vegin á málið. Emma Leask og Gemma Dawkins, sum eisini vóru favorittar hendan dagin, gjørdu alt tær kundu fyri at fáa fatur í Rebekku. Men hon vísti ongan veikleika og als onga náði. Gull til Føroyar!
Rebekka fer um málstrikuna og vinnur gull fyri Føroyar! Hon er bara onnur føroyska kvinnan at vinna oyggjaleikagull yvirhøvur. Hin er sjálvandi Valborg Heinesen.
Kappingin í trístøkk gekk við sniglaferð. Hálvan tíma eftir lýsta startin kl. 15.30, leyp Tórur fyrstu ferð, og klokkan 16.30 leyp hann aðru ferð. Eftir hesi bæði fyrstu lopini var støðan ikki góð. Bæði lopini vóru miseydnað. Tórur sá út til at hava nógva ferð í atrenningini og mikla megi í lopunum. Men í báðum førum missir hann stýringina, og má avbróta beint áðrenn síðsta lopið.
Nú stóð á. Næsta lopið mátti ikki miseydnast, men tað mátti verða nóg langt til at koma millum átta teir bestu, sum fingu trý lop afturat. Og triðja lopið bleiv betur. Við 14,49 metrum legði hann seg trygt á silvurvinnarakós bert 3o cm frá førandi Carl Morgan.
Eitt lop var nóg mikið til silvur, men gullið glapp
Fjórða lopið miseydnaðist vegna pínu av triðja lopinum. So Tórur valdi at leypa 5. umfar um og satsa alt uppá sætta og seinasta lopið. Men sætta lopið miseydnaðist eisini, so Tórur var standandi á 14,49 metrum, sum var meira enn ríkiligt til silvur, og framvegis bert 20 sentimetrar frá gullinum. Tað skal ikki nógv hugflog til at ímynda sær, at ein spillfrískur Tórur lættliga hevði farið avstað við gullinum.
Marna kom aftur á breytina og rann á mál áðrenn kappingin í trístøkki var liðug! Rapporteringar frá kappingini í hálvum maraton fingu vit í hátalararnar og frá Rigmor, sum súkklaði úti á rutuni. Tær vóru fyrst fýra kvinnur, sum lógu saman. Tað vóru tíggjar tær fremstu frá 10.000 m kappingini og so ein afturat. So frættist, at bert tvær vóru einsamallar fremstar. Og tað vóru tær somu, sum vóru nógv sterkast á 10.000 metrum, og høvdu ein harðan dyst til tað allar seinasta.
Fjórðsterkasta tíðin í oyggjaleikasøguni var ikki nóg mikið hjá Marnu Egholm at vinna gull. Hon mátti taka til takkar við silvurið, 12 sekund aftanfyri stórrennaran av Guernsey, Louise Perrio
Hesuferð skuldu vit ikki bíða fult so leingi til avgerðin fall. Ein lítlan kilometur áðrenn málið slapp Louise Perrio av Guernsey spakuliga undan Marnu, sum alla tíðina helt á at stríðast. Men spakuliga otaði Perrio seg undan, og tá tær komu inn á breytina og høvdu 300 metrar eftir, var kappingin avgjørd.
Tað var sanniliga kvalitetur í kappingini á hálvum maraton. Allar tær tríggjar fremstu kvinnurnar komu undir 1.20 tímar. Bert tvær kvinnur eru áður komnar undir 1.20. Vinnarin í 1987 og vinnarin í 1991! Teinurin í Visby er ikki nakar serliga skjótur teinur, so tað ber væl til at siga, at á øllum hinum trettan oyggjaleikunum, hevði avrikið hjá Marnu givið gull.
Eisini Julian Gregersen hevði runnið seg til eitt finalupláss seinasta dagin. Tað var tó ikki mett, at hann hevði stórvegis møguleikar at vinna heiðursmerki á 1.500 metrum. Tað bleiv lagt sera hart út, og skjótt var Julian aftastur í sterka feltinum. Men ferðin mundi vera so ríkilig fyri fleiri av rennarunum, og Julian dugdi at halda høvdið kalt og renna sína egnu ferð.
Av 11. plássi rann hann seg fram á 8. pláss beint áðrenn seinasta umfar. Á seinasta umfarinum tók hann aftur fleiri rennarar, og legði seg út í stríðið um fimtaplássið. Men móti endanum megnaði hann ikki at halda, og misti nakað aftur. Úrlsitið gjørdist tó eitt gott persónligt met, 4.04,57 min, sum av sonnum er ein kvalitetstíð. Hon rakk til áttandaplássið.
Julian Gregersen hevur yvirtikið heiðurin sum Føroya besti miðteinarennari, eftir Rúna Seloy.
Tað hevur verið sera stuttligt at sæð okkara ungu kvinnur royna seg á styttru teinunum. Serliga stuttligt hevur verið at sæð tær royna seg í boðrenningunum, har tær hava livað upp til vónirnar og sett føroyskt met á báðum teinunum. Sum prikkurin yvir i’ið runnu tær seg eisini í báðar finalurnar.
Hóast tær endaðu aftastar í báðum finalunum, hava tær nú prógvað, at vit kunnu vera við, og longu um tvey ár eiga vit at hava tikið okkum enn longur fram, og tá fara vit heilt víst at lukta meira eftir heiðursmerkjunum.
4×400 m liðið, sum tók 6 sekund av gamla metinum. Í finaluni vóru kreftirnar uppi, og tær gjørdust nummar fimm . Vónandi síggja vit Elisabet, Rebekku, Margit og Oddvør aftur um tvey ár. Á 4×100 m rann Alda ístaðin fyri Rebekku. Vit vóna sjálvandi eisini at síggja hana aftur um tvey ár!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Framleiðsla og kradding
Virksemi, sum førir til privatbúskaparligan vinning, kann bólkast í tvey: framleiðsla ella kradding. Framleiðsla merkir í hesum sambandi vanligt virksemi á vinnuliga marknaðinum, t.e. framleiðsla av vørum og tænastum til sølu.
Men búskaparligar avgerðir verða ikki bara tiknar á vinnuliga marknaðinum ella innanhýsis í fyritøkum. Tær verða eisini tiknar umvegis, gjøgnum ávirkan á politiskar avgerðir. Í hesi frágreiðingini definera vit kradding (enska heitið í búskaparfrøðini er “grabbing”) sum eitt og hvørt virksemi, sum hevur til endamáls at skaffa sær ella sínum áhugabólki privatbúskaparligan vinning gjøgnum sersømdir frá politisku skipanini, tað verið seg serligar skattalættar, ókeypis tilfeingi, alment monopol, almenna hjálp til fyritøkur at sleppa undan húsagangi osfr. Hetta umfatar sostatt bæði lobbyvirksemi fyri at fáa sersømdir, so sum at leggja trýst á politikkarar, skriving í bløðum ella líknandi og tað virksemi, sum ger sær dælt av vunnu sersømdunum, til dømis spekulatión í sambandinum millum fiskiloyvir og kvadratrøtur. (s. 12)
Hjartasuff og illsinnisgleps ... til øsing og upplýsing ... um búskap og búskaparfrøði ... og um hvussu politikkur, miðlar og lobbyisma grugga alt.


text:
Á vísindaligu veðurlagsráðstevnuni í Keypmannahavn 10.-12. mars vísti Hjálmar Hátún á einum uppslagi (poster, sí myndina til vinstru) arbeiði, sum Fiskirannsóknarstovan saman við øðrum rannsóknarstovnum, m.a. Náttúrugripasavninum, hevur gjørt at kanna, hvussu styrkin á havstreymunum ávirkar lívfrøðiliga tilfeingi í havinum í økinum kring okkum.
Fleiri ymiskir havstreymar ávirka havið kring Føroyar, og tað er eitt samspæl millum hesar havstreymar sum avger, hvussu hitalagið í økinum er. Tá havstreymar við køldum sjógvi úr póløkinum eru sterkir, er økið kring Føroyar kaldari, enn tá hesir eru veikari.
- Lívfrøðiliga tilfeingið ávirkast eisini av hesum havstreymum. Tá havstreymarnir úr póløkinum eru sterkir, og økið kring Føroyar tí kaldari, er:
♦ minni til av plantuæti,
♦ minni til av djóraplankton ið hoyrir til heitari sjógv
♦ minni til av svartkjafti
♦ og grindahvalur sæst ikki so ofta
Tó verður víst á, at meira er til av reyðæti (Calanus finmarchicus) tá sjógvurin er kaldur.
Eisini vístu Hjálmar og tey, at við at rokna uppá hvussu havstreymarnir higartil hava ávirkað títtleikan av teimum ymisku djóra- og planktonsløgunum, ber til at framrokna, hvussu havstreymarnir tey komandi 2-10 árini helst fara at ávirka t.d. veiðinøgdina av svartkjafti.


text:
Sunnudagin 10. desembur klokkan 15.30 letur upp málningaframsýning í Ribarhúsi í Fuglafirði. Sámal Toftanes sýnir fram.
Hetta er fjórðu ferð, at Sámal sýnir fram í Ribarhúsi, og honum líkt kemur íblásturin til myndevnini framvegis fyri tað mesta úr nærumhvørvinum; bygdalagsmyndirnar fylla eisini mest hesaferð. Tó eru eisini fleiri spennandi fólkalívsmyndir og meiri fríar hugflogsmyndir við. Málningarnir eru 17 í tali.
Fernisering verður sunnudagin 8. desembur kl. 15.30, har Bárður á Lakjuni fer at syngja. Harumframt verður lættari ábit og ein góður drekkamunnur at fáa.
Framsýningin í Ribarhúsi verður opin allan desember. Vanliga er opið mánadag – fríggjadag frá kl. 15.00 – 17.30 og leygardag frá kl. 11.00 – 13.00.
Um tú veitst okkurt, sum VP ikki veit - skriva so til vp@vp.fo


text:
Koreakríggið
Koreakríggið vardi frá 25. juni 1950 til 27. juli 1953. Í 1945 varð Korea býtt sundur og Sovjetsamveldið hersetti Norðurkorea, og USA hersetti Suðurkorea. Síðan 1948 hava stjórnirar í báðum londum hildið uppá, at tær eru einasti lógligi myndugleiki í øllum Korea. Tá ið hersetingardeildirnar tóku seg aftur í 1949, kyknaði marknastríð ímillum ríkispartarnar, og 25. juni 1950 brast kríggj á. Har varð í 1950 opið kríggj mill um kommunistiska Norðurkorea og kap ital istiska Suðurkorea. Kina stuðlaði Norð ur korea. Í trygdarráðnum í ST varð Norðurkorea mett at vera tað landið, sum leyp á, og ST sendi herdeildir fyri at reka norðurkoreanar út og endurskapa frið í landinum. ST sendi herdeildir at hjálpa Suðurkorea, og túsundtals kinverskir hermenn bardust við Norðurkorea. Herovastin fyri ST-herdeildunum, Douglas MacArthur (1880-1964), vildi sleppa at herja á Kina, men ST-umboðsfólkini vóru ikki sinnað at lata kríggið breiða seg og tóku upp friðarsamráðingar. Bardagarnir vardu harafturímóti sína tíð, og eitt skifti bóru fólk ótta fyri, at okkurt av londunum fór at brúka atomvápn fyri at fáa eina avgerð. 27. juli í 1953 samdust partarnir um at binda frið, eftir at tríggjar milliónir fólk høvdu latið lív ella vórðu vorðin heimleys. Ikki fyrr enn í 1953 vórðu partarnir samdir um eina friðarlinju við 38. breiddarstig, men Korea er enn býtt sundur í tvey, og Norðurkorea er enn eitt avbyrgt, kommunistiskt einræði.


text:
Runavík
Runavík er yngsta bygd við Skálafjørðin, fyrstu húsini vóru bygd í 1916. Bygdarnavnið Runavík varð alment tikið í brúk í 1938.
Skúlin við Løkin í Runavík er størsti skúlin í kommununi.
Á ítróttarøkinum við Løkin er fótbóltsvøllur og Bylgjan, ið hevur bæði ítróttarhøll, og reiðskapshøll og estetiskan sal til fimleik.
Barnagarðurin á Mýrunum liggur í einum sera náttúruvøkrum umhvørvi við útsýni yvir Toftavatn. Í sama umhvørvi liggur Heimið á Mýrunum.
Eysturoyar Ellis- og Røktarheim er eisini í Runavík.
Við Løkin í Runavík er gomul kornmylla bygd av nýggjum. Økið er sera vakurt og liggur beint við Hotel Runavík.
Frá Skúlanum við Løkin gongur sera nattúruvakra gøtan við Toftavatn, sum er gjørd í samstarvi við Nes Kommunu.


text:
Hallur av Rana
07.05.2015 - 16:59
Tíðindi > Heilsa & Umhvørvi > Umhvørvi & umhvørvisfelagskapir
Umhvørvisfelagsskapurin Sea Shepherd hevur boðað frá, at felagsskapurin í ár sendir allan sín flota til Norðuratlantshavið, har felagsskapurin serliga ætlar at stríðast móti hvalaveiðuni hjá Norra, Danmark og Íslandi.
Les eisini: Sea Shepherd sendir allan flotan í Norðuratlantshav
Norski miðilin TV2, hevur í dag tosað við leiðaran fyri felagsskapin, Paul Watson, ið játtar tíðindini, og vísir á, at stundin er komin at seta sjóneyka á allar teir hvalir, ið Norra, Ísland og Danmark drepa.
- Eg føli at stundin er komin at seta sjóneyka á drápini av 1.786 hvalum í havleiðini millum Norra, Ísland og Danmark. Norra rekur vinnuligan hvalaveiðu, og tað hevur altjóða hvalaveiðufelagsskapurin sett forboð móti, sigur Paul Watson í samrøðu við TV2.
Sambært Paul Watson, so verður talan um at senda trý skip til Norðuratlantshavið.
- Vit hava trý skip, ið liggja klár í Bremen, og eru í ferð við at gera tvey onnur klár. Síðani sigla við norðureftir fyri at seta sjóneyka á norsku, íslendsku og donsku hvalaveiðuna, sigur Watson.
Watson nevnir aldrin Føroyar í samrøðuni, men lítil ivi er um, at hann meinar við Føroyar, tá hann áhaldandi nevnir hvalaveiðuna hjá Danmark. Sostatt røkist alt fyri, at føroyingar mugu brynja seg til enn eitt summar við Sea Shepherd.


text:
Torkil Veyhe skiftur nú felag
ítróttur31-10-2017 - 14:24 - Jóanis Albert Nielsen
Torkil Veyhe sum í eina tíð hevur súkklað við Team ColoQuick-Cult, skiftir nú lið, og skal komandi kappingarár súkkla fyri Team Virtu Cycling.
Torkil gjørdist trýfaldur føroyameistari í ár, og seinastu nógvu árini hevur hann vunnið alt sum vinnast kann í Føroyum. Føroyameistari og eisini Volvo Kring Føroyar hevur hann vunnið fleiri ferð. Umframt fleiri Oyggjaleika gull, silvur og bronsu.
Eisini hevur gingið avbera gott hjá honum í kappingum í Danmark, og hann telist í dag millum teir sterkastu í Danmark. Í ár gjørdist hann samanlagt nummar 6 í PostNORD Danmark Rundt, sum er eitt framúrskarandi úrslit.
Hann sigur nú farvæl til Team ColoQuick-Cult og skal komandi kappingarár súkkla fyri Team Virtu Cycling.
Vanligt er, at talentir eru heilt ungir súkklarar, men hóast at Torkil nú er blivin 27 ár, so verður Torkil framvegis roknaður sum eitt talent. Seinastu árini hevur hann satsað nógv uppá súkkling. Hetta tíðarskeiðið hevur hann ment seg rættiliga nógv, og evnaríki súkklarin vónar við hesum skifti, at hann kann røkka enn longur í 2018, nú hann skiftir til Team Virtu Cycling.
Hetta árið er fyrsta árið, ið Torkil koyrur í tí sum eitur kontinentalniveau, men hann hevur hóast tað longu megnað at klára at vinna sær fýra UCI-plaseringar á sigurspallinum, umframt at gerast nummar 6 samanlagt í PostNORD Danmark Rundt, og hann vónar nú, at Team Virtu Cycling kann hjálpa honum við at gerast enn betur.
“Eg haldi, at eg við hesum skifti nú fái betur møguleika fyri at menna meg. Eg havi kanska ikki rætta aldurin nú, og tí verði eg noyddur at velja rætt, taka røttu valini. Nýggja liðið virkar sum eitt gott felag, og eg haldi at eg kann útvikla meg og menna meg enn meira saman við teimum. Vit fara at luttaka í fleiri og størri kappingum, og á liðnum eru fleiri sterkir súkklarar”, sigur Torkil Veyhe.
Jú meira Torkil hevur fokuserað uppá sína venjing, jú betur hevur hevur gingið hjá honum, og jú betur eru úrslitini blivin. Torkil metir, at við hesum skifti kann hann gerast ein enn meira komplettur súkklari.
“Eg sá skjótt, at jú meira málrættað eg vandi, jú longri rakk eg, og eg vildi tí geva súkklukarrieruni ein tjans, og sostatt vita hvussu langt tað kundi røkka. Tað gjørdi eg við Århus liðnum. Eftir tað fekk eg so møguleika at skifta til eitt kontinentallið. Tað gekk eisini gott. Nú kom so hetta tilboðið frá Michael Skelde (Team Virtu Cycling), og tí fari at eg at vita um eg við hesum skifti kann røkka enn longri”, sigur Torkil Veyhe.
“Vónandi kann eg gerast enn betur í Einkultstarti, og vónandi kann eg gerast enn betur til finaluna í Landavegsúkklukappingunum. Vónandi fer nýggi venjarin at geva mær henda møguleika, men annars taki eg eg ímóti øllum avbjóðingunum eg fái, og fari annars royna at venja miðvíst og gerast betur og betur, og menna meg sum súkklara enn meira”, sigur Torkil.
Torkil hevur súkklað síðan hann var heilt ungur, og ævintýrferðin hjá honum byrjaði tá Tórshavnar Súkklufelag saman við MBM skipaði fyri barnasúkklukappingum uppi við Eysturvøllin í Havn, men tað var ikki fyrr enn Torkil flutti til Danmarkar fyri at lesa verkfrøði, at súkklingin gjørdist meira miðvís. Men hóast at miðvísa veningin byrjaði seint, so metur Michael Skelde, at evnaríki føroyingurin kann røkka langt.
“Torkil er komin nakað seinni í gongd enn aðrir súkklarar, og hann hevur ikki sum hinir, tikið tradionella vegin og vunnið stórar kappingar sum juniorur. Hann kemur úr Føroyum, og eg veit ikki um aðrar súkklarar, ið hava rokkið so langt sum Torkil”, sigur Michael Skelde.
“Eg síggi eitt heilt stórt potientiali í Torkil, og eg haldi, at øll sum hava sæð hann koyrt í ár, eru imponeraði av hansara úrslitum. Eg trúgvi, at um vit kunnu geva honum enn fleiri kappingar á altjóða støði, so kann hann røkka enn longri. Hann hevur “motorin” til tað, og eg vóni, at vit kunnu hjálpa honum til at gerast enn betur”, sigur Michael Skelde.
Torkil skiftur nú frá ColoQuick-Cult til Team Virtu Cycling og sáttmálin, ið Torkil nú hevur gjørt, er ein eitt-ára sáttmáli.


text:
Symposium um ‘Perfect auxiliaries in the languages of Europe’
Ein nýggj kanning vísir, at føroyskt nýtir meira og meira eina danska skipan, tá ið talan er um perfektum.
Fyrst í juni var eitt symposium í Keypmannahavn um hjálparsagnorðini vera og hava í teimum europeisku málunum. Úr Føroyum luttók Hjalmar P. Petersen frá Føroyamálsdeildini. Hann hevði ein fyrilestur um evnið saman við Caroline Heycock, sum er professari í málvísindum á universitetinum í Edinburgh. Heitið á fyrilestrinum var: The HAVE/BE alternation in contemporary Faroese. Fyrilesturin er úrslit av einum samstarvi teirra millum, og bygdi hann á eina kanning, sum tey gjørdu on-line fyri nøkrum vikum síðani. Víst varð, at føroyskt spakuliga er í ferð við at nýta eina skipan sum ta, sum er í donskum, har vera kann brúkast sum eitt hjálparsagnorð at siga frá perfektum, eisini kallað núliðin tíð. Dømi er "grindir eru ofta komnar inn í Hetlandi". Her átti sagnorðið hava at verið nýtt, sbr. íslenskt, "hann hefur þrisvar farin til Færeyar". Eitt úrslit av symposiunum var, at Hjalmar saman við Caroline fer at arbeiða víðari við evninum, og verður eitt samstarv við Anu Laanemets, sum arbeiðir við evninum í donskum og Kristin Mehlum Eide, sum arbeiðir við hesum í norskum.
-
16.10.2018 Til lesandi SetursskrivstovanÍslendskur lestrarstuðul 2019Umsóknarfreistin til íslendska lestrarstuðulin er 1. desembe...
-
12.10.2018 Setrið Søgu- og samfelagsdeildin Til lesandiSigri M. Gaïni farin undir ph.d.-granskingarætlan á Setrinum um haturstaluSigri M. Gaïni fór í september 2018 undir ph.d.-lestur á Søg...
-
09.10.2018 Føroyamálsdeildin Til lesandiVísindalig grein um orðfeingið hjá føroyskum børnumGrein eftir Sissal Mariu Rasmussen í tíðarritinum First Lang...


text:
Orð: Hans Andrias Djurhuus
Lag: Johann Crüger (Jesus, kom og hjá mær)
1. Sov nú, barn, í Harrans hond,
sløkt er ljós á hesum sinni,
brostin eru lívsins bond,
ber tó ljós í hjarta inni.
Harrans eingil fer við tær
heim í faðirs fagra garð.
2. Sov nú barn, tú vaknar brátt,
har ið lívsins blómur anga,
var enn tung tær síðsta nátt,
millum rósur skalt tú ganga.
Jesuspápi leiðir teg,
gakk tú trygt um deyðans veg.
3. Veit eg land, ið vakurt er,
vakrari enn foldin henda,
rósuleyv hvør runnur ber,
har man ævin aldri enda,
har er sløkt hvørt sorgartár,
har er lívsins rætta vár.
4. Sov tí barn í Harrans hond,
hvíl teg undir grønum flagi,
tað er vánt á hesi strond,
sótt og kuldi eiga ræði,
her er ótti, sorg og frykt,
men í Harrans hond er trygt.


text:
Ari av Rana
23.11.2017 - 16:20
Ítróttur > Ítróttur > Golf
Mentamála- og fíggjarnevndin hevur tikið undir við, at golfvøllurin á glyvursnesi skal hava 9 hol.
Ætlanin á Glyvursnesi gongur í stuttum út uppá at bygdur verður ein golfvøllur við 9 holum, sum í næsta byggistigi kann útbyggjast til 18 hol. Samstundis skal arbeiðast við at útvega ein innandura simulator, sum er ein nýskapandi háttur at læra børn, vaksin og eldri at spæla golf.
Tá golfvøllurin fyrst hevur fingið 9 hol, skal møguleiki verða at byggja 18 hol seinni. Eisini hevur mentamála- og fíggjarnevndin tikið undir við, at fyrireika útvegan av Smart Range.
Smart Range er ein innandura golfsimulator, ein talgild loysn, sum í ávísan mun kann koma í staðin fyri ella supplera ein vanligan "driving range", sum er ein stórur og lendiskrevjandi venjingarvøllur.
Fyrimunur við Smart Range er harumframt, at tað er ein nýskapandi háttur at introdusera golfspælið bæði til børn, vaksin og eldri, at skapa forvitni og draga nýggjar íðkarar til.
Málið varð einmælt samtykt á býráðsfundi í gjárkvøldið.


text:
Røða: Øll vinna, tá ið familjurnar trívast
Dan Klein --- 30.07.2018 - 06:56
Fyri løtu síðan flutti løgmaður fram sína ólavsøkurøðu.
Røðan kann lesast niðanfyri:
Harra formaður
Lat meg byrja við at seta ein spurning.
Hvat er tað týdningarmesta í lívinum?
Tá ið vit leita inn til sjálva kjarnuna av tí, sum hevur týdning, hvat finna vit so?
Tá ið fólk verða spurd um hetta, er tað serliga eitt afturvendandi svar. Tað týdningarmesta er.. familjan.
***
Hetta hevur eisini verið mítt svar, síðani eg fyrstu ferð helt á mínum dreingjum. Og eg vænti, at øll foreldur, sum hava latið elalítlu hondina taka um fremstafingur kenna hetta aftur. Tankarnir reika til framtíðina hjá hesum lítla, óskrivaða blaðnum.
Tí við føðingini føðist eisini brennandi ynskið um at geva barninum alt tað besta. Góð barnaár, góðar møguleikar at mennast og læra. Møguleikar at fara til arbeiðis, skapa, forvinna. At fáa sær familju.
Øll foreldur munnu eisini kenna ynskið um at spenna eitt trygdarnet út, sum loftar, tá ið lívið verður hart. Vit ynskja barninum bestu kor og góðar fortreytir alt lívið.
At gera hesi ynskini til veruleika er tað, politikkur eigur at snúgva seg um. Tíverri kámast hetta endamálið mangan. Av partapolitiskum smákegli, erni og yvirskriftum.
Men um vit aftur her leita inn til sjálva kjarnuna, so snýr politikkur seg um lív og menniskju. At tryggja karmarnar, so ynskini hjá foreldrunum á føðideildini kunnu gerast veruleiki.
Og tí hava vit lagt okkum eftir at stuðla familjunum. At muna í gerandisdegnum.
Tí øll vinna, tá ið pengarnir koma út til familjurnar heldur enn at savnast á fáum hondum. Hetta er orsøkin til:
at barnafamiljurnar hava fingið størri barnafrádrátt og longda barsilstíð.
at familjur við tveimum arbeiðsmannainntøkum nú hava 13.000 krónur meira at liva fyri um
árið eftir skattaminkingina til lág- og miðallønt.
Og at familjur, ið hava trong kor, hava fingið eitt familjuískoyti.
Tá ið familjurnar fáa størri part av ríkidøminum, brúka tær sínar pengar í Føroyum. Tað hevur virkað til, at byggi-, handils- og tænastuvinnan blóma. Og tað kemur aftur familjunum til góðar við fleiri arbeiðsplássum og fleiri tænastum.
Soleiðis vinna vit øll.
Tað er gott. Men vit mugu ansa eftir, at búskapurin ikki verður ov heitur. Tað skal eisini vera arbeiði og familjuvælferð, tá ið tíðirnar versna.
Nú fara vit skjótt inn í eitt valár. Vit vita, hvussu tað plagar at vera.
Men vit brynja okkum til verri tíðir við at halda somu, varnu kós.
Vit arvaðu ein landskassa, sum hevði havt hall seinastu átta árini. Men síðani 2016 hava vit havt yvirskot.
Fyrstu trý árini í valskeiðnum hava vit tilsamans góða milliard í yvirskoti.
Og búskapurin er hartil støðugt meira sjálvberandi, tí vit hava fastfryst ríkisveitingina. Tá ið búskapurin veksur, meðan ríkisveitingin stendur í stað, minkar týdningur hennara.
Men viðgongdin í løtuni er stór. Búskaparvøkstur. Fólkavøkstur. Løntakaratal. Stórur útflutningur. Lítið arbeiðsloysi. Og lág renta.
Hetta fer at hæsa av. Tí reka vit ein ansnan fíggjarpolitikk. Vit flyta samfelagið framá, samstundis sum vit leggja til síðis til verri tíðir.
Við Búskapargrunninum fáa vit spart upp í góðum tíðum og harvið minkað um sveiggini í búskapinum, sum vit áður hava kent so meint.
Men fyri at stýra búskapinum mugu land og kommunur samstarva. Samlaðu íløgurnar hjá landi, kommunum og vinnu eru í løtuni ov stórar. Tað ger, at serliga byggivinnan dýrkar. Tað rakar familjurnar. Landið tekur ábyrgd, og vit ætla at drýggja komandi íløgur yvir fleiri ár. Og kommunurnar áttu at gjørt tað sama. Vit varða jú av somu familjum. Tað má kunna bera til. Í felag.
Harra formaður
Vit yvirtaka í dag familjurættin. Ábyrgdin er stór, tí økið snýr seg um foreldramyndugleika. Samveru. Hjúnaband. Hjúnaskilnað. Arv. Og ættleiðing. Alt viðurskifti, sum ávirka familjulívið.
Tí familjur eru so ymiskar.
Um tit komu til hús við mær, høvdu tit upplivað mína familju – konuna og synir okkara. Onkur vildi helst kallað okkum “eina kjarnufamilju”.
Men.. hvat er í grundini ein kjarnufamilja?
Eru familjur ikki eins ymiskar og fólkini, sum eru í teimum?
Sjálvur eri eg giftur. Summi liva saman ógift, onnur eru støk, uppaftur onnur fráskild. Nøkur hava mist makan.
Vit eiga tríggjar dreingir. Summi eiga fleiri børn, summi færri og summi eingi. Summi eru fosturforeldur, onnur fáa gávubørn, sum koma inn í lívið saman við makanum. Summi ættleiða.
Nøkur børn hava mist foreldur, onnur gerast tvíbólað, tá ið foreldrini hvør í sínum lagi fáa nýggjar makar.
Men ein familja er ein familja. Hon er kjarnueindin í samfelagnum, og hon er tað týdningarmesta hjá teimum, sum eru í henni.
Vit eiga at stuðla øllum familjum.
Tað gera vit eisini – nú. Í Føroyum er nú rúm fyri øllum familjum.
Og nú vit yvirtaka familjurættin, gera vit sjálv av, hvussu karmarnir skulu skipast. Nýggj ættleiðingarlóg er samtykt, og nú er ætlanin at smíða nýggja lóg um foreldramyndugleika og samveru. Hetta eru eym – men neyðug – mál. Tað er ein stór ábyrgd. Men vit taka hana á okkum.
Heldur enn at dvølja í fortíðini føra vit samfelagið inn í nútíðina, so fortreytirnar skulu verða tær allarbestu – eisini í framtíðini.
Og síðani løgtingsvalið 2015 hava vit sæð eina støðuga gongd móti einum javnari, rúmligari og meiri modernaðum samfelagi.
Fyrraárið gleddi eg meg til, at vit á fyrsta sinni skuldu gerast 50.000 fólk. Longu nú eru vit 51.000. Hví?
Jú, størsta broytingin er, at vit vinna kappingina um fólkið. Nettotilflytingin er metstór. Eisini fleiri útlendingar velja Føroyar. Okkara samfelag dregur, tí tað er nútímansgjørt.
Verandi vinnur blóma – og fleiri fólk merkir eisini fleiri hugskot; fleiri vinnuvegir, størri inntøkur. Arbeiði er til allar hendur. Men okkara familjuvinarligu átøk hava sanniliga eisini munað.
Stóri fólkavøksturin – serliga av ungum fólki – vísir, at tað var rætt at skipa fleiri útbúgvingar, fleiri lestrar- og lærupláss, bíligari ferðaseðlaprísir og hægri lestrarstuðul – eisini 12. mánaðin.
Men vit settu okkum eisini onnur mál. Fyri summi tóktust tey veruleikafjar, tí onnur annaðhvørt ikki tordu ella ikki kláraðu at gera nakað við tey.
Men vit rukku teimum, førdu Føroyar inn í nútíðina og brynja okkum til framtíðina. Við broytingum í fiskivinnuni, alivinnuni, pensjónsøkinum og við skattaumleggingini hava vit tryggjað, at tað verður tryggari, liviligari og javnari í Føroyum.
Og hetta er ikki tikið úr leysum lofti.
Hagtøl hjá Hagstovuni vísa svart upp á hvítt, at vit liva í einum javnari samfelag.
Nýggjastu tølini eru frá 2016, og síðani tað hava fleiri átøk minkað enn meiri um ójavnan.
***
Hetta var eisini eitt av endamálunum við nýggju fiskivinnuskipanini: At býta tað, sum tilfeingið gevur, javnari og rættvísari.
Nú er sligið púra fast, at fiskiríkidømið er ogn Føroya fólks – ikki privat ogn. Samstundis staðfestu vit, at fiskiríkidømið er grundarlagið undir okkara búskapi – og undir føroysku familjunum.
Verandi reiðarí hava fingið góðar treytir í nýggju skipanini, og vit fara uttan iva skjótt at síggja nýggjar íløgur. Men menningarkvotur og uppboðssøla geva eisini øðrum møguleika at fáa atgongd til fiskivinnuna. Endamálið er at fáa kapping um virðisøkingina úr livandi tilfeinginum. Úr hesi kapping sprettur bæði nýggjur dynamikkur – og størri inntøkur til reiðarí, manningar og samfelag.
Næsta stig er at seta skipanina við veiðigjaldi í verk. Tá fara tey, ið hava framíhjárætt til tilfeingið – og sum fáa ein eyka stóran vinning – at lata eitt sindur eyka til vælferðarsamfelagið. Og veiðigjaldið fylgir gongdini í vinnuni. Forvinnur tú einki, rindar tú einki. Forvinnur tú lítið, rindar tú lítið. Forvinnur tú nógv, rindar tú meiri.
***
Fiskivinnan og alivinnan eru ryggurin í vælferðarsamfelagnum. Skapti og rindaði vinnan ikki so nógv, sum hon ger, vóru møguleikarnir hjá nýføðinginum nógv skerdir.
Men vit rinda øll eftir førimuni. Og tað áliggur okkum at fáa hvørja krónu at røkka so langt sum gjørligt. Júst tí var pensjónsnýskipanin so týdningarmikil, tí hon styrkir haldførið og framtíðartryggjar vælferðarsamfelagið.
Pensjónsnýskipanin tryggjar eisini øllum føroyingum eina góða pensjón.
Hon rindar meiri út og gevur størri frælsi.
Í ár hækkaði útgjaldið úr Samhaldsfasta, men á nýggjárinum hækkar útgjaldið aftur, og tá hava allir verandi fólkapensjónistar fingið tilsamans túsund krónur afturat at liva fyri. Um mánaðin. Hvønn mánað.
Eftir skatt.
Pensjónsnýskipanin munar eisini væl hjá komandi pensjónistum við lágari ella miðal inntøku, tí tey fáa somuleiðis meira at liva fyri.
Pensjónsaldurin hækkar varisliga, og nýggja pensjónsskipanin letur fólk sjálvi áseta býtið millum arbeiðslívið og pensjónstilveruna.
Pensjónisturin, sum arbeiðir nógv, kann útseta pensjónina og afturfyri fáa hægri pensjón, tá ið hann seinni fer at arbeiða minni ella gevst heilt.
Pensjónisturin, sum vil arbeiða nakað, fer at hava meira eftir, nú arbeiðslønin verður munandi lagaligari mótroknað.
Pensjónisturin, sum ikki arbeiðir, fær sum øll onnur størri útgjald úr Samhaldsfasta.
Og tey, sum eru niðurslitin fyri pensjónsaldur, kunnu fara frá fyrr.
Skipanin er gjørd soleiðis, tí vit vita, at tað enn er siðvenja í Føroyum, at ættarliðini hjálpa hvør øðrum. Pensjónistar gera eitt stórt, virðismikið arbeiði. Tey ansa børnum, fara við og eftir teimum, gera døgurða og hýsa ungum familjum. Tíbetur er tað framvegis soleiðis. Hetta er føroysk mentan, hetta eru føroysk virði – og tað skal endurspeglast í okkara almennu skipan.
Og tí hevur tað eisini stóran samfelagsligan týdning, at pensjónistarnir hava frælsi at skipa sína pensjón eftir tørvi.
Tí støðurnar eru ymiskar.
Nøkur mugu gevast at arbeiða langt fyri tíð og gerast fyritíðarpensjónistar. Teirra tilverugrundarlag er nú styrkt, millum annað við 1000 krónum afturat um mánaðin. Tað er ikki annað enn rímiligt.
***
Tað er jú so skjótt, at heilsan kann fara at bila. Vit eru ikki harrar yvir øllum.
Lívsins krongluta gøta førir okkum mangan hagar, vit ikki ætlaðu okkum. Til dømis inn á sjúkrahúsini.
Dagliga eru nógvar familjur í sambandi við heilsuverkið um bæði smátt og stórt. Pentur í smá, skurslað knø – ella álvarsamar skurðviðgerðir. Vit brosa um barsilssongina og drýpa høvur um deyðssongina. Og tá ið vit hava stovnað familju, er óttin fyri, at okkurt ilt skal henda børnunum ella okkum foreldrum, ein støðugur fylgisveinur.
Tá er gott at vita, at vit hava eitt trygt heilsuverk, sum loftar okkum.
At vit nú hava savnað sjúkrahúsverkið undir einari felags leiðslu styrkir tað, og styrkta samskipanin kemur øllum til góðar.
Tað munar eisini, at fleiri átøk í okkara ætlan at menna sjúkrahúsverkið eru sett í verk.
Um 10 serlæknar hava tikið við føstum starvi, síðani vit stovnaðu serligu serlæknapuljuna. Tað ger, at bíðilistarnir eru styttir. Ein lungnalækni og fleiri psykiatarar eru settir, og pínuviðgerð fæst nú í Suðuroy.
At føroysk læknalesandi hava fingið framíhjárættindi til lestrarstørv í Føroyum fer sannlíkt at fáa fleiri teirra at starvast í okkara heilsuverki seinni.
Og eisini tænastur verða heimtiknar – borgarar við seinheilaskaða og mønuskaða fara at fáa endurvenjing á Klaksvíkar sjúkrahúsi.
Framvegis eru tó tøk at taka.
Játtanin til sjúkrahúsverkið er vaksin nógv seinastu árini, men kortini røkkur hon ikki. Tað má loysast.
Hartil skulu uppgávurnar hjá sjúkrahúsunum býtast skynsamari, og felags visitasjón og bíðilisti skulu skipast.
Fyrsti liður í heilsuverkinum eru tó kommunulæknarnir, og teir eru nú vorðnir fleiri. Tveir afturat í Suðurstreymoy, ein á Eiði og ein á Skálafjørðinum. Komandi ár kemur ein afturat í Norðoyggjum, og tá verða 35 kommunulæknastørv samanlagt kring landið – tað er metnógv.
Hetta er alt týðandi partar av trygdarnetinum, sum vit spenna út undir familjunum.
Men áðrenn nakar kann fáa hjálp mugu virðini skapast.
Dugnaligar fyritøkur og íðin arbeiðsfólk skapa fíggjarliga grundarlagið, sum føroyska samfelagið stendur á.
Eins og børnini, ið fyrstu tíðina eru smá og trilvandi, men sum so vaksa bæði í vavi og viti, er alivinnan eftir fáum árum vaksin, so hon nú er fremsta útflutningsvinnan. Við nýggju alilógini eru aliloyvini greiðari, og dentur er lagdur á, at vinnan skal virða náttúruna og ta vistfrøðiligu skipan, hon virkar í. Tráa vit ov nógv eftir løtuvinningi kemur tað aftur um brekku við sjúkum, felli og spiltari náttúru. Her mugu vit læra av fortíðini.
Men menning skal vera møgulig, og nýggja lógin letur til dømis upp fyri aling á landi, frálandaaling og at ala millum annað tara og skeljar. Og í Svínoy verður eitt nú loyvt at ala rognkelsi. Hetta økir um virksemið innanlands.
Men eisini uttanlands eru batar. Vit hava arbeitt miðvíst fyri, at alivinnan og aðrar útflutningsvinnur hava minst líka góða marknaðaratgongd sum kappingarneytarnir. Og vit eru komin langt við arbeiðinum at betra um okkara handilsviðurskifti við Suður Korea, Japan, Kina, ES, Russland og Brasilia.
Hetta verður gott fyri vinnulívið, men eisini fyri føroyskar familjur, sum fáa bíligari vørur.
Vit samráðast eisini við íslendingar um at broyta Hoyvíkssáttmálan, tí samsvar má vera millum sáttmálan og fiskivinnulóggávuna um útlendskan ognarskap. Hartil skal betri javnvág tryggjast í handlinum landanna millum.
Tað eru framvegis fiski- og alivinnan, sum skapa tað mesta. Men umsetningurin og størvini í ferðavinnuni vaksa nú støðugt. Fleiri útbúgva seg í ferðavinnu, og tann møguleikin er batnaður við ferðavinnuútbúgvingini í Vestmanna.
Fyrimunurin við ferðavinnuni er, at ferðafólk mangan søkja til tey støð, sum ikki hava fingið so stóran lut í búskaparvøkstrinum. Og til ber at skipa ferðavinnutilboð – upplivingar, túrar og matstovur – allastaðni.
Og serliga matstovurnar – bæði tær smáu og tær altjóða viðurkendu – hava saman við ferðavinnuni veruliga tikið dik á seg. Fyri ferðavinnuna er tað bara ein fyrimunur, at siðbundin føroyskur matur nú lættari kann seljast. Eitt annað nýbrot hjá matstovu- og ferðavinnuni er, at vit ætla at broyta matstovulógina, so tað verður lættari at fara undir matstovuvinnu og skipa fyri tiltøkum.
Men ferðavinnan gevur eisini avbjóðingar. Náttúran er viðbrekin og má verjast, og tað sama má okkara siðbundni liviháttur og rætturin at ganga í náttúruni.
Tí hoyra ferðavinnan og náttúruvernd saman. Og nú kemur tiltrongda lógin, sum skal verja og varðveita náttúruna.
At hava náttúruna fyri eyga er eisini avgerandi, nú vit fara undir at seta fleiri vindmyllulundir upp. Málið er, at komandi børn skulu arva eina reinari náttúru enn vit sjálvi gjørdu – bæði á fjalli og í fjøru.
Longu um 7 ár skal helvtin av øllum sethúsum og bygningum hitast við grønari orku. Hetta krevur nógv, og vit arbeiða í tveimum sporum: Vindmyllulundir verða í næstum settar upp í Suðuroy og á meginøkinum. Hetta fer at trífalda vindorkumáttin.
Og samstundis mugu familjurnar fáast við í skiftið, bæði í mun til upphiting og ferðslu. Longu nú er vorðið nógv bíligari at velja grøna orku.
Grøn orka snýr seg um at hugsa nýtt og gagnnýta tað, sum er okkum gudgivið.
Hetta sama ger seg galdandi í landbúnaðinum. Vit skulu hugsa nýtt um tað, vit longu hava, og framleiða fleiri vørur; tað veri seg kjøt, mjólkarúrdráttir og grønmeti. Verandi lendi skal gagnnýtast betur, og veltast skal upp úr nýggjum.
Og nógvar fyritøkur vilja velta upp úr nýggjum. Tað er eitt glógvandi árræði í løtuni. Síðan vit gjørdu tað lættari at stovna íverksetarafeløg, eru fleiri enn 420 nýggj vinnu- og íverksetarafeløg sett á stovn, meira enn eitt hvønn gerandisdag. Vit vóna, at tey fáa ein lønandi rakstur og skapa arbeiðspláss kring landið.
Harra formaður
Familjurnar eru kjarnin í samfelagnum. Og tað, sum eyðkennir eina góða familju – sama hvussu hon sær út – er samanhald. At hvør hjálpir øðrum. At sterkastu herðarnar bera tyngstu byrðarnar, men so hvørt, sum børnini vaksa, verður ábyrgd løgd á tey.
Hetta kunnu vit eisini flyta yvir á samfelagið. Tí menningin er treytað av, at vit arbeiða saman. Um vit ikki gera okkara skyldu, men bara krevja, fer skjótt at vanta í.
Tí hevur júst samhaldsfesti verið eitt skjaldrarmerki hjá okkum frá fyrsta degi. Millum inntøkubólkar. Ættarlið. Og ymsu økini í landinum.
Tí byggja og menna vit húsarhaldsskúla í Klaksvík, miðnám á Kambsdali og nýggja útbúgving í list, sum partvíst verður í Sandoynni. Tí er ætlanin, at Strandferðslan fær avloysaraskip næsta summar. Og tí flyta vit fyrisitingina hjá Vága- og Norðoyartunlinum til Runavíkar á nýggjárinum.
Føroyar skulu vera eitt land. Fortreytin fyri hesum er, at vit síggja alt landið sum eina eind. Og einki knýtir landið so væl saman sum samferðslukervið.
Men samferðslukervið er slitið. Tørvur er á nógvum nýggjum tunlum. Tað má tó ikki vera soleiðis, at um vit ikki fáa fyrst, so skal eingin hava. Allir skulu gerast. Fyrst Hvalbiartunnilin, síðani tunlarnir norður um Fjall og síðani hinir. Hetta skal tó gerast við skili, og vit kunnu ikki gera allar í senn.
Eysturoyartunnilin og Sandoyartunnilin fara at skapa møguleikar og styrkja bondini millum oyggjarnar og ymsu økini. Tað verður skjótt at koyra úr Húsavík til Haraldsunds.
Men serliga suðuroyingar verða tó framvegis uttan fyri stóra meginøkið.
Fólk og vinna í Suðuroynni stríðast fyri at skapa trivnað og vøkstur. Vit vilja standa saman við teimum. Tí vøkstur skal vera um alt landið. Smábørn í Suðuroynni skulu ikki vera við skerdan lut sammett við børnini í restini av landinum.
Ein serskipan fyri Suðuroynna er nýggja alilógin, ið fer at tryggja stórar íløgur og fleiri arbeiðspláss í oynni.
Nýggi Hvalbiartunnilin bøtir um møguleikarnar fyri vinnumenning og trivnaði, og hartil koma eftirskúli og útbúgving fyri námsfrøðilig hjálparfólk afturat.
Við átøkunum í Suðuroynni verða møguleikar og virði býtt javnari.
Harra formaður
Tað er ikki sosialar skipanir, vit hugsa mest um á føðideildini. Ei heldur, tá ið vit við fullari orku virka á arbeiðsmarknaðinum.
Tí var tað ein góð áminning, sum stjórin í eini av sterku alifyritøkunum, Hans Jákup Mikkelsen, gav okkum fyrr í vár. Hann greiddi frá, hvussu hann brádliga varð syftur av ovastu rók og endaði sum tann veikasti. Hetta kann henda okkum øllum.
Boðskapurin var hesin: Sjálvandi skulu vit við at rinda skatt hjálpa, har tørvur er. Afturfyri fáa vit hjálp, tá ið okkum tørvar hana.
Hesum taki eg undir við.
Tí eg kann bara ímynda mær, hvussu torført tað man vera, tá ið stóru dreymarnir á føðideildini við eitt verða knústir. Til dømis at vita, at barni ella maka tínum tørvar hjálp, men eingin hjálp er at fáa. Í onkrum førum megna karmarnir illa at rúma teimum, ið hava – ella fáa – serligan tørv.
Tí mugu vit broyta karmarnar. Tað skal vera rúm fyri okkum øllum í Føroyum.
Og tað fer til dømis at vera ein stór hjálp hjá nógvum familjum, tá ið higartil størsta sosiala bústaðarbygging stendur liðug. Komandi fimm árini eru 200 milliónir settar av til vardar bústaðir, nýtt Barnaheim og heim til børn og ung við autismu.
Børn og ung við ávísum sosialum- og sálarligum avbjóðingum – og familjur teirra – fara at fáa tiltrongda hjálp.
Tí víst eiga hesir borgarar eins stóran lut í føroyska samfelagnum og øll vit onnur. Tað er sagt so ofta, men nú verða tey raðfest.
Tí vit taka ábyrgd.
Harra formaður
Tá tú setur føtur undir egið borð, er júst ábyrgd eitt lyklaorð.
Ábyrgd av tær sjálvum. Av børnunum og makanum.
Ábyrgd av at forvinna, at tryggja tykkara støðu - men eisini ábyrgd av at rætta øðrum eina hond. Tí vit liva øll í samspæli við onnur.
Tá tú ert í einum samfelagi, krevur tað samábyrgd. Eingin kann sleppa sær undan.
Tað er eisini galdandi á uttanríkisøkinum.
Síðan tað gjørdist greitt, at Bretland fer úr ES, hava vit verið virkin. Tikið ábyrgd. Tveir bretskir ráðharrar hava vitjað seinasta árið og umrøtt framtíðar viðurskiftini millum Føroyar og Bretland.
Tað er eisini tí at vit taka ábyrgd, at vit hava fleirfaldað játtanina til neyðhjálp og menningarsamstarv.
Vit vita, at ynskini á føðideilidini neyvan eru eitt serføroyskt fyribrigdi. Foreldur um allan heim ynskja børnunum tað besta. Nú kunnu vit betur enn nakrantíð hjálpa teimum ringast støddu. Skjótt verður ein leistur klárur, sum tryggjar, at føroysk vinna, førleiki og vitan í størri mun verða gagnnýtt í menningarsamstarvi og neyðhjálp kring heimin.
Og tað er eisini tí, at vit taka ábyrgd, at vit eru farin undir at fremja integratiónspolitikkin. Tað búðu slakir 1300 útlendingar við øðrum tjóðskapi enn norðurlendskum í Føroyum við ársenda 2017. Hesir samborgararnir – og ikki minst børn teirra – mugu fáa møguleikar og eggjast til at virka í samfelagnum á jøvnum føti við føroyingar.
Tað er eisini at vísa ábyrgd at yvirtaka málsøki so hvørt, sum vit megna. Í dag er tað familjuøkið, og vit arbeiða við at yvirtaka loftferðsluøkið. Uppskotið um at yvirtaka kortmyndugleikan verður lagt fyri Løgtingið í næstum, og vit samráðast um at yvirtaka útlendingamál.
Tað hevði somuleiðis verið at tikið ábyrgd at samtykt okkara egnu stjórnarskipan.
Stjórnarskipanararbeiðið fyllir skjótt 20 ár, og eg havi lagt stóra orku í málið alt valskeiðið, men
tað hevur verið tungt.
Stjórnarskipanin er ikki eitt samgongumál. Hon er eitt mál fyri alt løgtingið og allar føroyingar.
Tí má alt Løgtingið eisini vera við. Viljin hjá andstøðuni hevur verið avmarkaður, men eg fari kortini at tosa við formenninar eina ferð enn at vita, um grundarlag er fyri at arbeiða víðari.
***
Harra formaður
Tá ið vit á midnátt savnast til midnáttarsangin, savnast vit um mentanina. Hon er samfelagslímið, og hon minnir okkum á, at sama hvussu ósamd vit eru, so eru vit kortini eitt fólk. Tað hevur stóran týdning.
Men vit taka mangan mentanararbeiðið fyri givið. Í mun til fólkatalið eiga vit helst metnógv listafólk. Her heima fáa tey tó sjáldan tann heiður, tey eiga uppibornan.
Men nú hava tey fingið betri kor. Játtanin til Mentanargrunnin er økt, og skipanin við listafólkalønum tryggjar betri umstøður.
Fleiri filmsverkætlanir eru ávegis, og Filmshúsið er farið at marknaðarføra føroyskar filmar og Føroyar sum filmsland. Næsta stigið er at fyrireika eina tónleikaútflutningsstovu.
Størsti mentanarvarðin er kortini føroyska málið. Og tað má takast í álvara, nú enskt trokar seg inn við rúkandi ferð hjá okkara smæstu.
Tí er 2018 blivið »Ár fyri málmenning hjá børnum«. Ein rúgva av átøkum og verkætlanum er sett í verk. Millum annað Barnasangbók Føroya, sum í heyst verður latin øllum nýføðingum í vøggugávu.
Tí vit vita, at tá ið vit leita inn til kjarnuna, er tað familjan – børnini – sum er tað týdningarmesta.
Tað er løtan, tá ið foreldur á fyrsta sinni halda á barninum, sum gevur okkara politikki endamál og tyngd. Nú hava børnini framúr góðar møguleikar at mennast, skúlast og nýta síni evni í einum nútímans samfelagi, har tey seinni kunnu fara í vinnu – ta vinnuna, tey ynskja – og skipa familjuna – ta familjuna, tey ynskja. Um illa vil til, verða tey loftað, og á ellisárum verða tey styðjað.
Hetta er tað, politikkur nú snýr seg um. Fólk og familjur.
Kjarnuna í okkara samfelag.
Vit hava miðvíst arbeitt við at skipa Føroyar samhaldsfastar, sjálvbjargnar og tíðarhóskandi. Nú ræður um at halda á og halda fast, so vit ikki enda aftur í fortíðini og missa tað, ið vunnið er.
Tí vit síggja nú, at vit øll vinna, tá ið familjurnar hava tað gott.
Eg ynski øllum góða ólavsøku.
Gud signi Føroyar!
Aksel V. Johannesen
løgmaður


text:
Jens Hákun Leo
07.09.2016 - 13:00
Ítróttur > Ítróttur > Fótbóltur
Vindurin, kuldin og graslíkisvøllurin gjørdu dystin ímóti Føroyum í gjárkvøldið truplan.
Hetta skrivar ungarska heimasíðan Hungary Today í dag um dystin í gjárkvøldið.
Heimasíðan gevur sostatt ikki føroysku leikarunum rós fyri avrikið í gjár og vísir á leikgongdina, at talan var um ein sera hendingafátækan fyrsta hálvleik, og at seinri hálvleikur ikki var stórt frægari, og at tað ikki var fyrr enn síðstu løtuna, at ferð kom á við møguleikum báðar vegir.
Heimasíðan sigur, at samanumtikið eigur ungarska liðið, sum var illa rakt av skaðum, og av at ávísir spælarir júst eru givnir, at vera stak illa nøgt við avrikið, men at tað hóast alt eigur at vera fegið um tað eina stigið, sum spurdist burturúr, tá ið alt kom til alt.
Harafturímóti rósti ungarski landsliðsvenjarin, Bernd Storck, føroyska liðnum eftir dystin í gjár og segði, sambært Hungary Today, at...
- Tað hevði verið gott at vunnið dystin, men soleiðis sum Føroyar spældu, fer tað helst eisini at vera trupult hjá øðrum liðum at fáa trý stig ímóti teimum. Vit royndu at leypa á, men vit spældu ikki væl, og vit megnaðu ikki at seta okkum á dystin. Summir av okkara leikarum vantaðu dystarvenjing...men nú mugu vit hyggja frameftir til næsta dystin ímóti Sveits, sum verður ein heilt øðrvísi dystur. Eg vóni, at vit verða í betri formi tá, og at vit megna at spæla betur, enn vit gjørdu nú.


text:
Netbankin
Við Netbankanum er lættari at avgreiða fíggjarligu viðurskifti tíni, sama hvar tú ert. Her kanst tú :
- síggja kontuyvirlit
- síggja saldur
- fáa yvirlit yvir bókingar, sum eru gjørdar
- gera flytingar, hópflytingar og lønarflytingar
- biðja um uttanlandsflyting (SWIFT flyting)
- gjalda rokningar
- gjalda FI-kort eins og hesi kunnu verða meldað til GjaldSkipanina
- stovna fastar flytingar
- síggja komandi gjaldingar
- síggja skjalagoymslu
- samskifta við sparikassan í tryggum teldupostkervi
- síggja virðisbrævagoymslu
- handla við virðisbrøvum
Netbankin er til privat- og vinnukundar. Tú kanst fáa Netbankan á heimasíðu okkara, ringja 475000 ella koma inn í Norðoya Sparikassa. Ein sjálvgreiðsluavtala verður síðani gjørd og undirskrivað. Við postinum fært tú loyniorð og lyklaeftirlitsmerki sendandi at skráseta teg við. Síðani kanst tú rita teg inn í Netbankan.
Netbankin er tín atgongd til Norðoya Sparikassa, eisini tá ið avgreiðslurnar eru stongdar.


text:
Seinast broytt:
Námsætlan sum Word-fíla:
1. Samleiki
Kunningartøkni B á búskaparbreyt er samfelagsfrøðilig, og knýtir seg at teimum tøkniligu yrkisgreinunum. Lærugreinin fremur vitan innan dátuviðgerðartøkni og skipanir, umframt førleikar til menning, íverksetan og nýtslu av kt, har hin einstaki, vinnulív og samfelag eru í miðdeplinum. Lærugreinin fæst við tøkni og skipanir sum viðgera dátur og miðla kunning.
2. Endamál
Endamálið við undirvísingini í kunningartøkni B á búskaparbreyt er:
- at styrkja evnini hjá næminginum umhugsið at síggja og meta um kunningartøkni og tøkniligu menningina, har einstaklingurin, vinnan og samfelagið eru í miðdeplinum
- at styrkja evnini hjá næminginum at vera greinandi í sambandi við at kunningartøkni verður brúkt og misbrúkt
- at menna evnini hjá næminginum at brúka ástøði og háttaløg, sum eru knýtt at fakinum, tá kunningartøkniligir spurningar verða orðaðir og loystir í verkligum og altjóðagjørdum umstøðum
- at geva næminginum eitt amboð, so hann betur gerst førur fyri at kunna seg í alheims vitanarsamfelagnum og tá ið fakligir og tvørfakligir spurningar verða viðgjørdir.
3. Stig og tímatal
Undirvísingin í kunningartøkni á B-stigi fevnir um 125 klokkutímar.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Næmingurin fer til munnliga próvtøku í bæði kjarnaøkjum og ískoytisøkjum.
Kjarnaøki
Í kunningartøkni B á búskaparbreyt eru kjarnaøkini hesi:
- kt-undirstøðukervi og rættarreglur
- kt-skipanir, harímillum servari (ambætari), flutningur av dátum og netverk
- dátugrunnar, myndlan, sameining av skipanum (systemintegration) og framløga av dátum (datapræsentation)
- kt-samskipan, menning og stýring
- kt-amboð og kt-skipanir at fremja og menna handilsrakstur
- logiska, fysiska og skipanarliga dátutrygd
- kt-ætlanir og tøkniliga leiðslu
- samskiftisamboð og myndlar, heimasíður, snið og sjónliggerð.
Verkætlan
Ein verkætlan, sum verður grundarlag undir munnligu próvtøkuni, fevnir í vavi um tað, ið svarar til umleið 20 klokkutímar av undirvísingini. Verkætlanin er ein framleiðsla og ein frágreiðing. Frágreiðingin skal lýsa gongdina til lidnu framleiðsluna. Frágreiðingin skal í vavi vera millum 10 og 15 síður. Framleiðslan kann vera annað enn ein fysiskur lutur, t.d. eitt forrit, heimasíða, lýsing, grafisk framleiðsla, ein mannagongd í sambandi við eina ávísa framleiðslu o.a.m.
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleika næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
5. Førleikamál
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni til støðutakan og sjálvvirkni. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at granska
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg í kunningartøkni um at virða tær grundleggjandi reglur, ið náttúran og tað náttúruskapta umhvørvi hava at laga seg eftir, umframt tær treytir, ið skynsom og burðardygg nýtsla av kunningartøkni er fevnd av. Í undirvísingini verður dentur lagdur á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og at hann lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað náttúrutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, eins og hann skal hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
Førleikin at samskifta snýr seg í kunningartøkni um førleikan at bera fram sína hugsan og sína vitan munnliga og skrivliga, og at lesa. Lærugreinin kunningartøkni hevur ein týðandi leiklut í at menna førleika næmingsins at nýta tøknilig amboð umframt faklig hugtøk um samskifti. At samskifta í kunningartøkni snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna sum heild.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga og skrivliga verður mentur við miðvíst at arbeiða við og venja í ymiskum samskiftisstøðum.
Førleikin at lesa og skriva er avgerandi fortreyt fyri øllum samskifti og lærdómi í lívinum. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot; at lesa er at skyna á og tulka. Næmingurin skal duga at lesa og skilja vegleiðingar, talvur, grafar, farstrikur og ímyndir.
Førleikin at rokna snýr seg í kunningartøkni um førleikan at lesa hagtøl, fata bygnað, frymlar og úrtøkiligar skipanir. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og loysa greiðsluevni. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mangar gerandistekstir, og tí hevur undirvísingin í síni heild ein avgerandi leiklut í hesi menning.
Førleikin at nýta tøknilig amboð er í kunningartøkni at duga at nýta kunningartøkni, ið er ein fortreyt fyri øllum fjarskifti, umframt at nýta starvsstovuútgerð, ið er ætlað hesum floksstigum. Við venjingum skal næmingurin læra at nýta útgerðina rætt og trygt. Ein vandalig meting av upplýsingum av internetinum er eisini partur av støðisførleikunum.
At kanna
At kanna er m.a. at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna snýr seg í kunningartøkni um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara til at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um tøknilig viðurskifti. Næmingurin skal læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan og kunnleika í bókmentum, handbókum, tíðarritum, á internetinum, umframt at gera verkligar uppgávur.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísiningini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt og harumframt at menna síni egnu hugskot, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læring.
Førleikin at skapa snýr seg í kunningartøkni um at gera næmingin tilvitaðan um og líta á egin evni, so hann gerst førur fyri sjálvur at byggja á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, hvussu tøknin saman við samskiftisloysnum hevur verið við til at broytt lívsáskoðan, mentan og samfeløg.
Næmingurin evnar at orða spurningar og at seta fram tilhugsanir, sum kunnu verða kannaðar, próvføra og skifta orð um hetta við atliti at øðrum tilhugsanum. Tað merkir, at næmingurin skal vera við í samrøðum, samskifta um hugskot og tosa um spurningar og hugsandi loysnir við onnur.
Næmingurin skal læra, at verkligar royndir og frágreiðingar um tøknilig viðurskifti eru ein partur av skapandi tilgongdini, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflog. Við at arbeiða við myndlum lærir næmingurin at meta um dygdina í avrikum hjá sær sjálvum og øðrum.
Fakligir førleikar
Næmingurin dugir:
- at greiða frá tí týdningi, sum kunningartøkni hevur fyri tann einstaka, vinnu og samfelag
- at nýta fakliga vitan at samskipa og viðlíkahalda talgild arbeiðspláss í netverki
- at strukturera dátur og at nýta dátugrunnar innan ymisk nýtsluøki
- at nýta sína vitan um menning og íverkseting av kt-skipanum í sambandi við at verkætlanir verða lagdar til rættis og skipaðar
- at nýta vitan um kt-amboð í sambandi við handilsrakstrarligar tilgongdir
- at kortleggja vandar og trupulleikar í sambandi við kt-trygd og at vísa á ymiskar loysnir í hesum sambandi
- at greiða frá kt-strategiskum loysnum og mannagongdum í menningartilgongdini hjá einum virki og við atliti at øðrum langtíðarætlanum hjá virkinum
- at nýta sína kt-vitan til samskifti í samvirknum høpi, harímillum at meta um útsjónd og nýtslugreidleika
6. Eftirmeting og próvtøka
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal eftirmetast ávegis í undirvísingargongdini við støði í framløgum og smærri verkætlanaruppgávum. Næmingurin eigur at hava eina greiða fatan av støðu síni í mun til fakligu málini í lærugreinini og eigur at fáa vegleiðing um, hvussu og hvørjum arbeiðast skal við fyri at røkka málunum.
Eftirmetingin verður skjalfest.
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein munnlig próvtøka. Skúlans leiðsla ger av, hvønn av niðan fyri standandi próvtøkuháttum, einstaki flokkurin ella bólkurin fer til próvtøku eftir.
Próvtøkuháttur A
Munnliga próvtøkan tekur støði í verkætlanaruppgávu, synopsu og próvtøkuspurningi. Próvhoyrarin evnar próvtøkuspurningarnar. Synopsa og próvtøkuspurningar verða send próvdómara 5 dagar undan próvtøku. Próvhoyrari og próvdómari samrøða undan próvtøkuni um, hvørjar vandamálsorðingar, próvtakarin skal greiða nærri frá.
Próvtakararnir arbeiða í bólkum við í mesta lagi fýra við verkætlan, ið heldurs eg til eina verkætlanarorðing, sum skúlin hevur gjørt. Skúlans leiðsla skal góðkenna verkætlanarlýsingina. Verkætlanin fevnir um eina framleiðslu (vøru, tænastu o.s.fr.) og eina frágreiðing. Frágreiðingin skal lýsa menningarligu tilgongdina hjá framleiðsluni. Synopsan lýsir framleiðslu og skjalfestingina. Verkætlan og synopsa skulu verða liðug í seinasta lagi eina viku áðrenn próvtøkutíðarskeiðið byrjar. Verkætlanin fevnir um arbeiði, ið svarar til 30 tíma arbeiði hjá hvørjum einstøkum í bólkinum. Frágreiðingin skal í mesta lagi fevna um 20 síður fyri hvønn bólkalim. Synopsan kann fevna um 2 síður.
Próvhoyringin varir 30 minuttir íroknað próvdøming. Fyrireikingartíðin er 30 minuttir.
Próvtøkan er tvíbýtt
Fyrri partur av próvtøkuni fevnir um próvtakarans framløgu av verkætlanini við nágreinandi spurningum frá próvhoyrara.
Annar partur snýr seg um at próvtakarin svarar próvtøkuspurningum við nágreinandi spurningum frá próvhoyrara.
Tíðin, próvhoyrt verður, verður býtt javnt millum teir báðar partarnar, t.e. 15 minuttir til verkætlan og 15 minuttir til próvtøkuspurningar.
Próvtøkuháttur B
Munnliga próvtøkan tekur støði í verkætlanaruppgávu og synopsu. Synopsan verður send próvdómaranum 5 dagar undan próvtøku. Próvhoyrari og próvdómari samrøða undan próvtøkuni um, hvørjar vandamálsorðingar, próvtakarin skal greiða nærri frá.
Próvtakararnir arbeiða í bólkum við í mesta lagi fýra við verkætlan, ið heldurs eg til eina verkætlanarorðing, sum skúlin hevur gjørt. Skúlans leiðsla skal góðkenna verkætlanarlýsingina. Verkætlanin fevnir um eina framleiðslu (vøru, tænastu o.s.fr.) og eina frágreiðing. Frágreiðingin skal lýsa menningarligu tilgongdina hjá framleiðsluni. Synopsan lýsir framleiðslu og skjalfestingina. Verkætlan og synopsa skulu verða liðug í seinasta lagi eina viku áðrenn próvtøkutíðarskeiðið byrjar. Verkætlanin fevnir um arbeiði, ið svarar til 30 tíma arbeiði hjá hvørjum einstøkum í bólkinum. Frágreiðingin skal í mesta lagi fevna um 20 síður fyri hvønn bólkalim. Synopsan kann fevna um 2 síður.
Próvhoyringin varir 30 minuttir íroknað próvdøming. Eingin fyrireikingartíð er.
Próvtøkan er tvíbýtt
Fyrri partur av próvtøkuni fevnir um próvtakarans framløgu av verkætlanini við nágreinandi spurningum frá próvhoyrara.
Annar partur er ein samtala millum próvtakara og próvhoyrara um evni í verkætlanini við atliti at kjarna- og ískoytisøkjunum í lærugreinini.
Tíðin, próvhoyrt verður, verður býtt javnt millum teir báðar partarnar, t.e. 15 minuttir til verkætlan og 15 minuttir til samtaluna.
Dømingargrundarlag
Dømingin tekur støði í eini meting av, í hvønn mun avrik próvtakarans lúka fakligu førleikamálini í námsætlanini. Dentur verður lagdur á, at próvtakarin í framløguni av verkætlanaruppgávuni megnar at vísa kunnleika til ástøði og háttaløg og seta hesi í samband við uppgávuna. Dentur verður eisini lagdur á, at próvtakarin vísir á heildarfatan av innihaldinum í lærugreinini, og í hvønn mun hann megnar at svara dýpandi spurningunum.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av munnliga avriki próvtakarans.
Dentur verður lagdur á:
- Greiningina og lýsingina av vandamálsorðingunum í verkætlanini
- Framløguna og verjuna av verkætlanini
- Dygdina á framleiðsluni
- Skjala- og samskiftisvirðið á frágreiðingini
- Hvussu dýpandi spurningar og eykaspurningar verða svaraðir
- Hvussu kt-førleikar verða frambornir
- Kjak og meting av spurningum av kunningartøkniligum slag við at nýta ástøði og háttaløg, sum eru galdandi fyri fakið í verkligum høpi
Próvtalslýsingar
Munnligt B-stig
7. At skipa undirvísing
Didaktiskar meginreglur
Undirvísingin skal økja um forvitni og hug at læra við eini hugvekjandi og skapandi tilgongd til lærugreinina. Skift verður ímillum floksundirvísing, royndir og verkætlanir, har dentur verður lagdur á tilgongdina og úrslitið av arbeiðinum. Úrslitið kann verða lagt fram sum t.d. logbók, ritsavn, heimasíða, framløguforrit, margmiðil ella sjónbandsupptøka.
Undirvísingarhátturin skal vera umbroytiligur, so at allir næmingar fáa høvi at menna sínar førleikar í undirvísingargongdini.
Næmingurin skal hava ávirkan á valið av verkætlanunum. Verkætlanirnar skulu brúkast sum partur av undirvísingini og skulu leggjast fram í flokkinum, m.a. við eftirmeting og førleikamenning í huga.
Arbeiðshættir
Undirvísingin verður løgd til rættis við støði í teirri vitan um kunningartøkni, sum næmingurin fær í lærugreinini og í tvørfakligum arbeiði.
Námsætlanin eggjar til, at skift verður ímillum floks-, evnis- og verkætlanarundirvísing.
Hvør undirvísingargongd endar við einari bólkaverkætlan. Verkætlanin fevnir um eina kt-framleiðslu og eina frágreiðing, sum skjalfestir menningartilgongdina hjá framleiðsluni. Verkætlanirnar skulu tryggja, at næmingurin arbeiðir við ymiskum arbeiðsháttum og amboðum í lærugreinini og í tvørfakligum og tøkniligum samanhangi
Verkætlanarundirvísingin skal tryggja framgongd hjá næminginum innan:
- fakliga breidd
- fakliga dýpd
- sjálvstøðugt arbeiði.
Hevur lærugreinin fingið tillutaða næmingatíð, skal skrivliga arbeiðið leggjast soleiðis til rættis, at stigvøkstur sæst aftur í skrivitilgongdini, og at samanhangur er við skrivliga arbeiðið í øðrum lærugreinum, so at einstaki næmingurin mennir sínar skriviførleikar. Verkætlanarundirvísingin skal tryggja framtøku, og tí skal arbeiðshátturin í mestan mun vera grundaður á royndir og kanningar, har ymiskur kt-tólbúnaður verður testaður, royndur og brúktur.
Sum liður í at røkka einum nøktandi úrsliti við teirri seinastu verkætlanaruppgávuni skulu næmingarnir í undirvísingini hava smærri framløgur. Endaliga verkætlanin, sum er grundarlag undir munnligu próvtøkuni fevnir í vavi um tað, ið svarar til 20 klokkutímar av undirvísing. Verkætlanin er ein framleiðsla og ein frágreiðing. Frágreiðingin skal lýsa gongdina til lidnu framleiðsluna. Frágreiðingin skal í mesta lagi vera 15 síður.
Verkætlanaruppgávan verður gjørd innan karmar, sum skúlin ásetur. Næmingurin ger eina verkætlanarlýsing, sum skúlin skal góðkenna. Mett verður um fakliga breidd og innihald í mun til viðkomandi stig.
Sjálv undirvísingin verður framd við umfatandi nýtslu av kt-amboðum, bæði í sambandi við kanningar, testir, uppgávur, og tá ið hesi verða skjalfest.
Internetið verður brúkt sum leitiamboð í sambandi við upplýsingar, vegleiðingar, forritapartar og kunning annars.
Hevur lærugreinin fingið næmingatíð tillutaða, verður tað skrivliga arbeiðið lagt til rættis, so at framtøka sæst aftur í tí skrivliga avrikinum í lærugreinini, og at samanhangur er við skrivlig avrik í øðrum lærugreinum og í menningini av skrivligu førleikum næmingsins.
KT
Høvuðsøkið í lærugreinini er kunningartøknin. Tí skulu kt-tól og tólbúnaður nýtast í mest møguligan mun í royndararbeiðinum og tá skjalfest verður.
Samstarv
Lærugreinin kunningartøkni er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinar. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinar um ymisk evni, eitt nú menning av skapandi evnum og KT-førleikum, undirvísing í søgu, tekstframleiðslu, bókmentaligum hugtøkum, málsøgu og samfelag.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinar við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði (lesa parallelt), t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinarnar sum partar av størri heild og letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanhangir avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin.


text:
Orð: Christian Matras
Lag: Regin Dahl
Viðmerking: Yrkingin vígd føroyskum studentum
1. Eg fann teg í kvæðum,
sum fólksins varrar
lyftu úr øld í øld,
eg fann teg í søgum og sagnatali,
har fólksins brøgd vóru tøld,
eg fann teg í mjúkum barnaljóði,
sum sungið varð vetrarkvøld.
2. Eg fann teg í orðum, sum møður mæltu
stákandi inni við eld,
eg fann teg í teimumh yggjuráðum,
í orðatøk vóru telgd,
eg fann teg í teimum føgru nøvnum
á fjøllu, áum og deld.
3. Eg fann teg hjá einsligum stórmennum,
ið festu teg fyrst á blað,
eg fann teg í tí væna ljóði,
sum skaldið um oyggjarnar kvað
– eg fann teg nú aftur, nú andi tín
teg loysa úr fjøtrum bað.


text:
Orð og lag: Øssur Berghamar
Nær er Harrin hjá tær – tú, sum trýrt á hann,
um enn ivi og ótti teg tyngja kann.
Hann tær stendur við lið,
hann tær gevur sín frið,
tú ert tryggur í Jesusar hondum.
Lít á alt tað, hann er og hann hevur gjørt,
um enn lívið tær tykjast kann gátuført.
Tá tú stríðist í loynd,
og tín trúgv verður roynd,
tú ert tryggur i Jesusar hondum.
Er vegurin smalur og gøtan trong,
um útveg ei eyga títt sær.
Ei er nakað loyndarmál honum ókent,
um ósæddur er hann tó har.
Nær er Harrin, ei lyfti hans svíkja kann,
at hann ongan skal missa, sum leit á hann,
hóttir myrkursins makt,
einglar halda tó vakt.
Eingin ríva teg kann úr hans hondum.
Um tá lívið til síðst so skal fjara út,
og tú fert til eitt land uttan sorg og sút,
hond hans leiða teg skal,
sálin frígjørd og sæl,
tú ert tryggur í Jesusar hondum.


text:
Ingi Samuelsen
14.02.2018 - 09:30
Nakað av vindi er í dag. Veðurstovurnar hótta við vindi upp í 23 metrar um sekundi og hvirlum av harðari vindstyrki, og tað hevur elvt til, at fleiri rutur hjá Strandfaraskipum Landsins eru avlýstar.
Strandferðslan lýsti longu í gjár við, at Smyril bert sigldi morguntúrin av Drelnesi, og fór so at liggja á Havnini til klokkan 16, tá siglt varð suðuraftur. Túrurin av Havnini klokkan 08.30 og av Drelnesi klokkan 11 eru sostatt avlýstir.
Eisini Ternan avlýsir nakrar túrar um Nólsoyarfjørð. Sambært heimasíðuni ssl.fo er talan um túrarnar av Havnini klokkn 9.30 og 12.30. Ternan siglir ikki aftur fyrr enn klokkan 16.20.
Sildberin siglir heldur ikki um Skúvoyarfjørð, og so eru bussleiðirnar í Suðuroynni, leið 700 og 701 eisini fyribils avlýstar.
Sambært Landsverki, er tað í hæddunum, at tann nógvi vindurin er. Á Gjáarskarði, Heltnini, Høgareyni, á Dalavegnum til Viðareiðis og við Norðskálatunnilin eystanfyri, er oman fyri 30 metrar um sekundið í hvirlunum.
Veðrið á Portalinum


text:
Lógargreinirnar 27 og 31 í Barnarættindasáttmálanum snúgva seg um fátækradømi. Børn hava rætt til virðilig lívskor, soleiðis at tey mennast, sálarliga, kropsliga, andaliga, siðalagsliga og sosialt. Børn hava eisini rætt til at spæla og hava frítíðarítriv.
Tað kann vera torført at máta fátækradømi, ella um vit yvirhøvur hava fátækradømi í Føroyum. Summi halda, at tú bara ert fátækur, um tú ert treytaleyst fátækur, t.e. at tú ikki hevur ráð til bústað, mat, klæðir og eitt sunt lív. Og tað hava næstan øll í Føroyum, siga tey. Onnur vísa á, at tú saktans kanst vera fátækur, hóast tú ikki livir eitt lív tætt at hungursmarkinum. Hevur tú ikki ráð til útferðir, føðingardagsgávur ella ítróttarklæðir, følir tú teg uttanfyri. Tá ert tú treytaður fátækur, tí tú ert fátækur samanborið við hini.
Eitt fátækramark ger tað lættari at gera nakað við trupulleikan, tí tá ber til at semjast um, hvør og hvussu nógv eru fátøk. Í 2014 varð kanning gjørd um tað at vera fátækur í Føroyum. Mett varð, at 359 børn í aldursbólkinum 0 ár til 17 ár vóru fátøk.
Tað eru serliga børn hjá arbeiðsleysum og støkum foreldrum, sum mugu berjast við fátækradømi. Kanningar vísa, at tey ofta trívast illa í skúlanum, verða ofta happað og ganga ikki til ítrótt, sum vinfólkini. Eitt lív í fátækradømi hevur stórar avleiðingar, tí børn, ið vaksa upp í fátøkum familjum, hava verri útlit til at fáa eina útbúgving og arbeiði enn børn, ið vaksa upp í familjum, sum eru fíggjarliga væl fyri.
Hvat hevði tú sagt, um tað altíð vart tú sum:
* ikki kundi sms´a til vinir ella ringja heim, tí tú ikki hevði fartelefon?
* mátti lúgva og siga, at tú ikki tímdi at halda føðingardag, tí tað var pínligt at siga við vinirnar, at tit ikki høvdu ráð?
* ongantíð fór at ferðast og bara sjáldan slapp í biograf?
Dømi:
Eg eri arbeiðsleys og eri mamma at Jákupi, sum er 8 ára gamal. Eg verði kedd, tá Jákup kemur heim og sigur: “Mamma, nú spyrja hinir aftur, hví eg ikki komi við at venja fótbólt. Men eg havi altso ikki ráð til at gjalda limagjald og keypa honum fótbóltsklæðir og gaggur. Eg havi illa nokk ráð at keypa honum ein ís um summarið. Onkuntíð gerst hann frá sær sjálvum og rópar:” Hví eru vit annarleiðis, eru vit fátøk, mamma? Soleiðis er veruleikin hjá okkum.
Kvinna 26 ár


text:
Høgguslokkar
Høgguslokkar (frøðiheiti - Cephalopoda) hava altíð hugtikið menniskjur. Fólk hildu teir vera álíkar sjóskrímslum. Høgguslokkar hava onga beinagrind og eru størstir og gløggastir av ryggleysu dýrunum. Sjónin er góð, og heilin stórur, og kanningar vísa, at teir læra av royndum. Høgguslokkar eru sera virknir og eru knappir. Teir eru lindýr, og í ætt við skeljadýr og kúvingar. Tó hava teir onga skel uttan, men summir tíggjuermdir høgguslokkar hava súgskálir á ørmunum og brúka tær, tá ið teir taka fong ella ganga eftir botni. Tíggjuermdir høgguslokkar hava átta armar og tveir langar tøkuarmar, sum kunnu rullast saman og strekkjast út. Teir taka fong ella halda honum við tøkuørmunum og stýra við hinum ørmunum, tá ið teir svimja.
Stórir høgguslokkar eru meira enn 9 metrar langir. Høgguslokkur sprænir sjógv út gjøgnum ein tút og fer við fúkandi ferð aftureftir. Áttaermdi høgguslokkurin liggur um dagin á botni í holum og rivum. Um náttina tekur hann krabbar, skeljadýr og smáfiskar. Kjafturin er harður og líkist nevi. Í kjaftinum er rívitunga. Við hvørt fæst fitt av høgguslokki á summum firðum í Føroyum. Hann er gott agn, og grindahvalur etur hann. Í øðrum londum verður hann brúktur til matna.


text:
Sverri Egholm
02.06.2017 - 19:49
Á øðrum degi eru Absalon Eysturoy og aðrir í gongd við at gera eina klintrileið á Trælanípuni.
Teir hava lagt ein film út í fyrr í dag, og tað hevur ikki gingið heilt eftir vild. Nú eru teir komnir niður til nokkso leyst grót og tað er torført at festa kongarnar.
Ætlanin er at klintrileiðin skal vera liðug seinnapartin í dag ella í morgin einaferð. Toymið heldur til í summarhúsinum hjá Ólavi Hátún í Bø mikudag til leygardag.
Ein filmur verður gjørdur meðan klintrileiðin verður gjørd. Tað er filmmaðurin Andreas Thaulow, sum er kendur innan hetta at kasta ljós á serligar náttúruupplivingar, sum ger filmin. Andreas er sjálvur dugnaligur klintrari. Til at gera filmin hevur Andreas David Mc Kenzie myndamann við sær.


text:
Heri Simonsen 25.05.2015 (18:50)
Heðin: - Eitt sera týdningarmikið mál fyri KÍ
TRÝST á PÍLIN undir MYNDINI, og hoyr Heðin á Lakjuni, KÍ-veteran seta orð á týdningin hansara mál nummar 100 í bestu føroysku fótbóltsdeildini hevði, tá KÌ á heimavølli vann 2-1 á FC Suðuroy.
Heðin heldur, at talan var um eitt týdningarmikið mál fyri KÍ, men talan var um ein strævnan dyst, har KÍ brendi eitt hav av málmøguleikum, og mundi mist sigurin. Heðin fegnast um gongdina á heimavølli, har KÍ nú hevur vunnið fimm dystir á rað. Nú manglar bara at vinna meir á útivølli.
Veitst tú eina góða søgu? Skriva til okkara á
red(at)in.fo
Les ella lýs í Lýsingartorginum – trýst her


text:
Jan Müller
26.10.2017 - 15:18
Av teimum trimum fossilu orkukeldunum, olja, gass og kol, er tað í dag gassið, ið fær størri og størri týdning kring heimin. Ein orsøkin er tann, at tað verður mett at vera tað minst dálkandi av teimum trimum. Og tað er nógv, sum bendir á, at gassið fer at verða raðfest uppaftur hægri í framtíðini.
Og enn ein orsøk til tað er framleiðslan av LNG, flótandi gassi, hvørs eftirspurningur bara veksur. Eitt av heimsins størstu oljufeløgum, BP, sum er sera virkið um okkara leiðir, hevur sett sær fyri at raðfesta gassframleiðslu uppaftur hægri í framtíðini.
Tað verður greitt frá hesi gongdini í nýggjasta tíðarritinum hjá felagnum. Har verður kunnað um áhugaverdu gasstilgongdini, hvørji lond eru størstu framleiðarar og brúkarar av LNG gassi. Eisini hvørji lond vóru mest heft at hesi orkukelduni í 2016. Hvussu nógv fer framleiðslan at vaksa, og hvaðani fer eftirspurningurin at koma frá. Niðurstøðan hjá BP er tann, at gass er minst dálkandi av teimum fossilu orkukeldunum, og fer eisini at hava størsta týdning í framtíðini í royndunum at nøkta heimsins orkutørv.
Meðan USA varðveitti sína støðu sum bæði størsti framleiðari og brúkari av gassi í 2016, so fall tess framleiðsla við 2,5% fyri fyrstu ferð síðani skifurgass kolveltingina miðskeiðis í 2000 talinum, sum ein avleiðing av fallandi gass- og oljuprísum.
Uttanfyri USA vaks eftirspurningurin og nýtslan í Europa við meira enn 6%. Orsøkin var betraða kappingarførið í mun til kol og minkandi kjarnorka og varandi orka í Europa. Eisini Miðeystur og Kina stóðu fyri einum vøksturi í nýtsluni. Men størsta minkingin var í Russlandi við 3,2% og Brazil við eini minking uppá 12,5%.
I fjør stóðu lond í Asia, her ikki minst Japan og Suðurkorea fyri størsta partinum av gassinnflutninginum eitt nú úr Australia, sum økti munandi um útflutningin av LNG gassi. Vøksturin í gassnýtsluni í Asia fer at halda fram komandi árini. Metingar vísa eisini, at handil við LNG gassi, sum verður flutt við risastórum gasstangaskipum, fer at vaksa sjey ferðir skjótari enn flutningurin við rørleiðingum, soleiðis at umleið helvtin av allari gassframleiðslu í heiminum frá 2035 verður LNG.
BP, sum ger stórar íløgur í gassframleiðslu, fær í 2018 og 2019 seks sera framkomin LNG skip, ið koma at gerast flaggskipini í vaksandi LNG flotanum.
Nógv gass er til og kann tað við verandi framleiðslu nøkta eftirspurningin í 52 ár aftrat. Heimsins størsti framleiðari av gassi er Iran, meðan Miðeystur samlað stendur fyri 42% av øllum gassgoymslunum í heiminum.
Líta vit fram til 2035, so er náttúrgass mett at vaksa skjótari enn bæði olja og kol við einum nýtsluvøkstri um árið uppá 1,6%. Sambært BP fer høvuðs eftirspurningurin eftir gassi at koma frá Kina, har gass fær støðugt størri týdning fyri ídnaðin og í orkuframleiðsluni.
Hvussu stóran týdning BP leggur í gass vísa útbyggingarnar hjá felagnum í 2017, har seks av sjey verkætlanum eru gass. Fram til 2020 verða 14 av 17 verktætlanum at snúgva seg um gassframleiðslu.
Kelda BP Magazine


text:
Tíðindaskriv frá Tórshavnar Manskóri og Eystanljóði: Eins og tey hava gjørt nakrar ferðir áður, seinast í 2014, hava Eystanljóð og Tórshavnar Manskór aftur í ár gjørt av at vera saman um jólakonsertina. Í ár verður hon sunnudagin 10. desember, sum eisini er 2. sunnudagur í advent.
Og av tí, at kórini hvør í sínum lagi vanliga hava skipað fyri jólakonsertum í sínum øki, hava kórini aftur í ár gjørt av at hava tvær konsertir. Ta fyrru í Gøtu kirkju, hon byrjar klokkan 16.00, og ta seinnu, sum byrjar klokkan 19.30, í Vesturkirkjuni.
Tað eru tvey javngomul kór, sum fara at syngja sunnudagin. Manskórið var stovnað í 1986 og hevði 30 ára stovningardag í fjør, og Eystanljóð varð stovnað í 1987, og hevði tí 30 ára stovningardag í ár.
Tað var russiski tónleikalærarin, André Demidoff, sum stovnaði kórið undir kvøldskúlaskipanini í Gøtu kommunu í 1987, og hann stjórnaði eisini kórinum fyrsta árið. Tá hann fór frá, tók Bjarni Restorff, sum hevur verið kórleiðari hjá Tórshavnar Manskóri síðan kórið var stovnað, við. Bjarni hevur stjórnað Eystanljóði í tveimum umførum, í tilsamans sjey ár. Síðan tað hava fleiri aðrir kórleiðarar leitt Eystanljóð, til Leif Hansen, sum hevur verið leiðari seinastu mongu árini, tók við. Tað er eisini hann, sum stjórnar kórinum nú.
Eystanljóð er rættiliga virkið, og hevur, sum tey flestu føroysku kórini, nógvar konsertir, bæði heima og uttanlands. Kórið hevur eisini tikið størri verk á seg, millum annað hevur Eystanljóð sungið bæði Stórmessuna og Requiem hjá Mozart. Á jólakonsertini fer Eystanljóð at syngja kendar føroyskar og útlendskar jólasangir.
Tórshavnar Manskór er eisini eitt øgiliga virkið kór. Umframt vanligu konsertirnar og kórfestivalin, sum kórið altíð er við í, er Tórshavnar Manskór nógv umbiðið til nógv ymisk tiltøk. Tað hevur við sær, at kórið samanlagt hevur umleið 50 almennar framførslur um árið. Í ár var ein nýtt tiltak á skránni, tá kórið á fyrsta sinni skipaði fyri einari felags konsert saman við Havnar Hornorkestri. Eitt tiltak, sum hepnaðist sera væl.
Nú er tað so jólakonsertin, ella jólakonsertirnar, sum eru á skránni. Kórið, sum framvegis er undir leiðslu av Bjarna Restorff og Kára Bæk, hevur eina rættiliga fjølbroytta skrá, við bæði útlendskum og føroyskum sangum – eisini jólasangum.
Konsertirnar verða sum sagt nú sunnudagin, tann 10. desember. Tann fyrra verður í Gøtu kirkju klokkan 16.00, og tann seinna í Vesturkirkjuni klokkan 19.30.
Um tú veitst okkurt, sum VP ikki veit - skriva so til vp@vp.fo


text:
Tú kanst tekna hald uppá rættarreglur, ið verða skrásettar. So hvørt nýggjar rættarreglur, ið eru í samsvari við títt hald, verða skrásettar, fært tú ein teldupost sendandi.
Tú kanst einans tekna eitt hald fyri hvørja teldupostadressu.
Tá tú hevur skrivað tína teldupostadressu í teigin teldupostur og trýst á send knøttin, fært tú ein teldupost sendandi har haldið skal góðkennast.
Tú kanst skriva And ella Or millum orðini, um tú ynskir at tekna hald uppá fleiri orð.
And - avmarkar leitingina.
Bert tekstir, ið innihalda bæði orðini verða leitaðir fram.
Dømi: arbeiðsskaðar and vinnusjúkur
Or - víðkar leitingina.
Leitar allar tekstir fram, ið innihalda annað ella bæði orðini.
Dømi: arbeiðsskaðar or vinnusjúkur
Skriva tína teldupost adressu í niðanfyristandandi teig og trýst á send, um títt hald skal strikast. Tú fært síðani ein teldupost sendandi, har tú skalt góðkenna at haldið verður strikað.


text:
Øl kann býtast upp í tveir høvuðsbólkar, undirgerað øl og yvirgerað øl. Munurin er gerin, ið verður brúkt, hitin í geringini og eftirviðgerðin av ølini.
gerar spakuliga við umleið 10-16 hitastigum í 2-3 vikur. Sukurið í maltinum verður alkohol, og gerin dettur á botn. Síðan verður ølin goymd í stutta tíð. Hetta er tann mest brúkti framleiðsluhátturin, og at kalla alt føroyskt øl er undirgerað.
Pilsnari
er tann best kenda og mest selda undirgeraða ølin. Upprunaliga er pilsnari ein ljós øl úr Pilzn i Kekkia.
Ølin hevur reinan smakk og fínan beiskleika, ið stavar frá beisku humluni. Pilsnarøl hevur ein frískan dám, og fyllan er løtt.
Av pilsnarølum kunnu nevnast Føroya Bjór Veðr, Okkara Vanliga, Grøn Tuborg, Carlsberg Pilsner, Pilsner Urquell og Budweiser.
Sterkur pilsnari
er framleiddur eins og vanligur pilsnari, men bryggjaður nakað sterkari. Hesi sløgini hava gyltari lit og dám av sterkari smakki og størri beiskleika og fyllu.
Av sterkum pilsnarølum kunnu nevnast Føroya Bjór Gull, Carlsberg Sort Guld, Tuborg Guld, Víking Gyltur, Egils Preminum og Royal Export.
Classic øl
varð fyrstu ferð framleitt í Danmark í 1993 sum ein roynd at nútímansgera klassisku ølsløgini.
Classic verður bryggjað av pilsnarmalti og myrkari maltsløgum. Hetta gevur myrkari lit og dám av meiri fyllu og smakki. Av classic-sløgum kunnu nevnast Føroya Bjór Classic, Okkara Klassik og Carls Special.
Portarar
Flestu portarar og øl av slagnum stout verða flokkað sum undirgeraðar øl, hóast tey eisini fáast yvirgerað. Talan er sum oftast um kaffisvartar øl við smakki av ristaðum breyði, kaffi, tjøru, vanilju, anis, nøtum, sjokulátu, sviskum og rosinum.
Eisini eru tær sum oftast søtari og beiskari enn onnur ølsløg. Av øðrum undirgeraðum ølum kunnu nevnast Bock og Lager.
gerar skjótt og við meiri hita enn undirgerað øl. Við 18-25 hitastig gerar ølin vanliga í umleið eina viku. Tá øl verður yvirgerað, savnast gerin oman á løginum heldur enn at detta á botn.
Yvirgerað øl hevur sum heild meiri søtleika, fyllu og smakk enn undirgerað øl.
Hveitiøl
er løtt og súrlig øl við nógvum smakki. Hveitiøl er bryggjað við pilsnarmalti og hveiti. Smakkurin er mjúkur og kryddaður við einum søtligum eftirsmakki.
Eyðkennini kunnu vera sitrus, koriander og appilsinskal. Hveitiølin er ikki eins beisk og onnur ølsløg. Kann eisini vera myrk, og tá fær hon litin frá myrkum malti.
Ljósar ale
eru sum oftast lættar og hava av og á søtan smakk og fruktdám. Beiskleikin kann vera bæði heilt lættur og sterkur.
Myrkar ale
eru søtar við meiri fyllu. Beiskleikin kann vera bæði lættur og sterkur. Myrkar ale hava sum oftast eyðkenni av brendum malti.
Brown Ale
er bleyt, mjúk og smakkmikil øl við einum farra av karamelli og nøtum.
Portari
er myrkur og næstan svartur. Í portara er ein maltsøtleiki, sum kann bera dáma av sjokulátu, kaffi og enntá lakressi.
Stout
minnir um portara, men í stouti er maltið væl meira snerkt, og kaffismakkurin kennist góður. Kann roynast saman við einum rætti við nógvum fleski í. Í Írlandi drekka tey stout aftur við skeljadjórum
Pale Ale
er gylt, fruktkend og beisk øl. Talan er um eina turra øl við nógvum blómuanga og beiskleika. Hóskar væl aftur við kryddaðum, indiskum ella tailendskum mati.


text:
Samhaldsfasti og skatting
Dan Klein --- 03.08.2018 - 09:04
Verða pensjónistar okkara snýttir, tá ið teir fáa útgjald úr Samhaldsfasta?
Nú nógv hevur verið tosað um nýggja pensjónsskipan, lækkandi grundarupphædd, Samhaldsfasta og at tryggja pensjónistum góð og eisini fíggjarliga trygg ellisár, undrar tað meg, at tað almenna skattar útgjaldið úr samhaldsfasta.
Í lógini um útgjald úr Samhaldsfasta - Arbeiðsmarknaðareftirlønargrunnurin AMEG, stendur:
“§ 2 2) 7) 8) 9) 11) 16) 18) Fæ grunsins verður fingið til vega við, at allir persónar árliga rinda grunninum ein prosentpart av teirri inntøkuni, sum myndar grundarlagið undir skattaútrokningini, og allir arbeiðsgevarar árliga rinda grunninum ein prosentpart av útgoldnum A-inntøkum. Fyri persónar og arbeiðsgevarar er ásetti prosentparturin
1) 2,50% í 2018 og
2) 3,00% í 2019 og fylgjandi ár.
2. stk. 2) 4) 7) 8) 9) 11) 15) 16) 18) Persónur, sum hevur nátt pensjónsaldur sbrt. løgtingslóg um almannapensjónir rindar einki í grunnin. Arbeiðsgevari, sum hevur nátt pensjónsaldur sbrt. løgtingslóg um almannapensjónir og hevur fólk í vinnu, rindar tó av útgoldnum A-inntøkum. Arbeiðsgevari rindar ikki gjald fyri løn hjá útlendingum undir FAS-skipanini.”
---------
Tá ið eg og tú fáa løn, rinda vit inn í Samhaldsfasta, hetta eru krónur, sum vit longu hava rindað skatt av. Tá ið vit so eru komin til tann aldur, at vit hava rætt til at fáa útgjald úr grunninum verða vit aftur at rinda skatt av somu krónum. T.v.s., at landið áleggur okkum at rinda skatt tvær ferðir av somu krónu.
Tað er annars ein meginregla í skattaskipan okkara, sum sigur, at vit bara rinda skatt einaferð av somu krónu. Hví okkara pensiónistar skulu revsast við dupultum skatti er ógvuliga torført at skilja.
Sama skipanin við dupultum skatti av somu krónu er eisini galdandi við ALS-inngjaldinum og gjaldinum í Barsilsgrunnin. Tað átti helst at verið broytt eisini, men hinvegin, so eru ALS og Barsilsgrunnurin ikki á sama hátt ein fundamentalur partur av undirstøðukervinum undir okkara samfelagi, men eru meiri at rokna sum tryggingarskipanir. Tað sama kann ikki sigast um Samhaldsfasta, sum jú meiri ella minni kemur í staðin fyri eina skipan, sum í áratíggjur hevur verið partur av fíggjarlógini og harvið hevur verið skattafíggjað. Tá rindaðu vit ikki skatt tvær ferður av somu krónu, hví skulu vit gera tað nú?
Eg kundi hugsað mær at spurt rættað viðkomandi, sum má verða stjórin á TAKS ella landsstýrismaðurin í fíggjarmálum, um hetta er góð praksis, og um hetta er í tráð við lógina um uppkrevjan av skatti?
Vónandi fáa vit eitt alment svar uppá hendan spurningin, sum er so viðkomandi fyri allar okkara pensiónistar.
Johan Dahl


text:
Bókstavur
Bókstavarnir eru skrifttekin fyri málljóð. Navnið á teimum einstøku eindunum í einum stavraði.
Summi skriftmál nýta skrifttekn, ið eru heilt øðrvísi enn teir bókstavir, vit brúka, sum til dømis arábiskt. Tað arábiska alfabetið er grundað á hjáljóðstekn, og sjálvljóðini stuðla í besta føri uppundir. Onnur skriftmál, sum til dømis tað grikska, hava sum frá líður fingið sær tekn fyri sjálvljóðini. Ta grikska stavraðið er upprunaliga ættað úr føniskum, sum einans hevði hjáljóð.
Onnur skriftmál nýta tekin fyri hvørt stavilsi (japanskt), ella hvørt hugtak (kinverskt)


text:
Føroyar eru tað landið í Europa, sum upp á seg fær størsta ískoyti til búskapin frá lønum vunnar uttanlandsTalan er um 850 mió kr árliga í síðstu uppgerð, ið svarar til 6.5 pct av BTÚ. Soleiðis sett fram í DV, ljóðar tað positivt við øllum hesum inntøkunum úr útlandinum.
Men tað hevði verið rættari at sett tað fram øvugt: at tá man dregur lønarinntøkur vunnar uttanlands frá, er 93.5 pct eftir av BTÚ í Føroyum, og hetta er tað lægsta í Europa.
Soleiðis! Hatta sigur eitt sindur betur, hvussu ringt skilið er í føroyska búskapinum.
Avleiðingin, vit síggja fyrst er, at føroyski búskapurin manglar arbeiðsmegi í fleiri vinnum, hóast nógvir føroyingar eru, við eftirspurdu førleikunum. Eitt nú streyma elektrikarar til Noregs, tí har er lønin hægri.
Stutt sagt kemur ringa skilið av, at produktiviteturin er ov lágur í Føroyum. Og tað gongur skeiva vegin. Og politikararnir gera støðuna uppaftur verri.
Tað var tí gott, at Hagstovustjórin eisini var við í DV og m.a. vísti á, at tað líkist ongum, at føroyskir politikarar hava valt at stuðla útlendskari vinnu í kappingini um føroyska arbeiðsmegi við at geva ein alt ov stóran og óneyðuga stóran frádrátt. (Eg skrivaði um hetta, seinast skattatreytirnar vórðu broyttar, les her.)
Hetta er bara ein av orsøkunum. Nógvar aðrar -- eisini politiskt ásettar -- skipanir eru, ið eisini eru við at gera trupulleikarnar verri.
Tað er lætt at fáa produktivitetin upp í Føroyum. Lykilin er vinnupolitikkurin, og serliga tá tað kemur tilfeingisvinnurnar kann man veruliga fáa broyting í til tað betra. Búskaparfrøðingar hava tosað og skrivað um tað í áravís, og hesin bloggur hevur eisini skrivað um tað.
Tá politikarar fáa ein fiksan idé, so skal man sum oftast gera tað øvugta, tí teirra intuitión er altíð at gera ting, sum lækka produktivitin, ella í minsta lagi seinka produktivitetsvøkstrinum. Nakrar tímar eftir Dag og viku kom eitt dømi á portalin in.fo.


text:
Sosialur ójavni í vandanum fyri typu2 diabetes í Føroyum
Typa2 diabetes er í dag ein globalur trupulleiki. WHO metir, at 370 milliónir koma at hava typu2 diabetes í 2030.
Sóra kanningin hjá Fólkaheilsuráðnum - ”Hvussu hevur tú tað” - hevur millum annað kannað typu2 diabetes í Føroyum. Vár Honnudóttir og Louise Hansen hava arbeitt víðari við kanningini á Deildini fyri Social Medicine á Københavns Universitet.
Nýggju úrslitini nýta data frá umleið 1100 føroyingum eldri enn 18 ár, og kann sambandið ímillum typu2 diabetes og sosioøkonomiskan profil (lýst útfrá útbúgvingarstøði) staðfestast. Samstundis verður hugt eftir, hvussu ymiskir lívstílstættir ávirka samanhangin hjá monnum og kvinnum.
Kanningin vísir, at 6% av føroyingum hava typu2 diabetes (7% menn og 4% kvinnur). Tað eru tó hagfrøðisliga fleiri føroyingar, sum eru á lágum og miðal útbúgvingarstigi, ið hava sjúkuna, samanborið við tey á høgum útbúgvingarstigi. Hesin samanhangur minkar, men er eisini til staðar, tá ið justerað verður hagfrøðisliga fyri lívstílstættum. M.a. kann nevnast, at lívsstílstættir forklára ca. 15-25% av samanhanginum, har eitt høgt BMI og vantandi rørsla hava størst týdning.
Samanumtikið, so eru fólk á lágum útbúgvingarstigi í størri vanda fyri typu 2 diabetes, enn tey, sum eru á høgum útbúgvingarstigi. Samanhangurin er partvíst stýrdur av lívsstíli, har fiti og vantandi rørsla eru størstu orsøkirnar.
Úrslitini eiga at fáa myndileikarnar at hugsa um fólkaheilsu sum breitt øki, har sosialpolitikkur og útbúgvingarpolitikkur eisini eru umráðandi tættir.
Vinarliga
Magni Mohr, formaður í Fólkaheilsuráðnum.


text:
Ingun í Skrivarastovu skal stjórna Mentanargrunninum/
Mentamálaráðið boðar frá, at Rigmor Dam hevur valt nýggja nevnd fyri Mentanargrunn Landsins fyri næstu fýra árini. Fyrrverandi formaðurin var løgfrøðingur og tað má sigast at vera eitt ordans stev rætta vegin, at nýggi formaðurin í Mentanargrunni Landsins er úr listaumhørvinum. Talan er um Ingun í Skrivarastovu filmsframleiðara, sum eigur og rekur Fish & Film, ið eitt nú framleiðir filmarnar hjá Sakarisi Stórá.
Í stýrinum sita fimmlimir og 5 varalimir. Landsstýriskvinnan velur trý teirra sjálv, og tveir av limunum verða tilnevndir eftir tilmæli frá Listafólkasambandi Føroya. Fyri hvønn lim verður varalimur eisini valdur.
Landsstýriskvinnan tilnevnir formann og næstformann. Nevndin skal hava breiða samfelagsliga og mentanarliga umboðan.
Frá 1. januar 2017 eru limirnir í Mentanargrunni Landsins hesir:
Formaður: Ingun í Skrivarastovu
Varalimur: Sissal Kampmann
Næstformaður: Annfinnur Heinesen
Varalimur: Dagfinn Olsen
Nevndarlimur: Gulla Øregaard
Varalimur: Kristina Joensen
Nevndarlimur: Urd Johannesen
Varalimur: Sunnvá Bæk
Nevndarlimur: Leif Hansen
Varalimur: Ivan Niclasen
Stýrið er sett fyri fýra ár, tíðarskeiðið er 1. januar 2017 til 31. desember 2020.


text:
Á fundi í kvøld skipaði Mentanarnevndin hjá Vágs kommunu seg við Sirið Stenberg sum formanni. Í nevndini eru harumframt Anna B. Samuelsen og Eydis Kjærbo.
Evni: Tíðindi
Vágs kommuna lítla millión meiri inn í persónsskatti
Vágs Kommuna fekk álíknað tilsamans 35,8 mió. kr. í persónskatti í 2012. Hetta eru góðar 934 tús. meir enn undanfarna ár.
1. býráðsfundur í 2013
1. býráðsfundur í 2013 verður í býráðssalinum mánadagin 14. januar 2013 kl. 18.00.
Farnir undir pullartarnir til Norrønu
Á keiini í Vági eru arbeiðsmenn hjá Articon farnir undir at gera pullartarnir, sum Norrøna skal brúka, nú hon skal loysa Smyril av á Suðuroyarleiðini, meðan Smyril er í dokk.
Les meiri
Kommunuskrivari í 10 ár
Í mars mánað 1999 byrjaði Petry Joensen í bókhaldinum hjá Vágs kommunu. Petry tók við starvinum sum kommunskrivari í januar 2003 og hevur sostatt verið kommunuskrivari í Vágs kommunu í 10 ár.
Les meiri


text:
Ingi Samuelsen
16.01.2015 - 19:20
Aðalkonsul Finnlands í Føroyum, Poul Michelsen, er nú heiðraður við ”Kommendörstecken av Finlands Lejon”. Tað hendi við eitt hátíðarhald mánadagin á finsku sendistovuni í Keypmannahavn.
Finska sendistovan skrivar á heimasíðu síni, at tað er forseti Finnlands, Sauli Niinistö, sum hevur útnevnt Poul Michelsen til heiðurin, ið varð handaður av Ann-Marie Nyroos, sendikvinnu Finnlands til Danmarkar.
Nyroos takkaði í røðu síni heiðurskonslinum fyri trúfasta tænastu. Poul Michelsen hevur verið finskur konsul síðan 2001. Sendikvinnan vísti á, at Poul Michelsen íðin hevur vart finsk áhugamál innan mentan og handil.
Í røðu síni vísti sendikvinnan á, at umframt samstarv á politiskum støði, er eisini samstarv millum tjóðirnar í fólksligum høpi. Longu í 1975 var vinafelagið Tjaldur stovnað í Finnlandi. Felagið fremur sambandið millum Finnland og Føroyar og hevur í dag áleið 300 limir.
Eisini nevndi sendikvinnan á landsdystin í fótbólti í fjør, sum finnar fylgdu spentir við – dysturin hevur eisini skapt øktan áhuga millum finnar at vitja Føroyar.
Finski Lejon-heiðurin varð stovnaður í 1942. Heiðursmerkið verður givið fyri bæði hernaðarligar og sivilar tænastur. Forseti Finnlands er stórmeistari av ordaninum, og ber Stórkrossin. Heiðursteknið er teknað av gitna finska gullsmiðinum Oskar Phil, sum eitt skifti arbeiddi fyri Fabregé, skrivar finska ambassadan á netinum.
(Mynd: Ivan Poulsen/finland.dk)
(Mynd: wikipedia.org)


text:
Lýsing
Í sambandi við, at Visit Faroe Islands frá 1. jan. 2018 eisini hevur fingið ábyrgd fyri yvirskipaðu innlendismenningini av ferðavinnuni í Føroyum, skal nýggj menningardeild setast á stovn. Søkt verður tí eftir tveimum framsøknum starvsfólkum at manna deildina - einum deildarleiðara og einum samskipara.
MENNINGARLEIÐARI
Við hesum starvinum kemur tú at mynda deildina og fært yvirskipaða ábyrgd av innlendismenningini av ferðavinnuni í Føroyum. Starvið fevnir bæði um at gera yvirskipaðar ætlanir, seta ætlanirnar í verk, eins og at ráðgeva lokalum aktørum í, hvussu tey skulu fara til verka. Høvuðsuppgávan verður at finna loysnir á komandi avbjóðingum í samstarvi við nógvar ymiskar áhugapartar og setur hetta krøv til, at rætti persónurin er ein loysningssinnaður persónur við góðum samstarvsførleikum.
Vit leita eftir tær, sum:
- Brennur fyri at menna ferðavinnuna víðari
- Hevur førleikar at arbeiða bæði strategiskt og operativt við verkætlanum
- Hevur breitt innlit í føroysk samfelagsviðurskiftir
- Er framsøkin, málrættað/ur og hevur tænastulyndi
- Kanst hava nógvar bóltar í luftini í senn, tí ofta er høg arbeiðsferð
- Hevur hægri útbúgving, minst á bachelorstigi
- Hevur viðkomandi royndir
MENNINGARSAMSKIPARI
Sum samskipari kemur tú at vera við til at menna ætlanir, seta tær í verk og sum heild hava eitt tætt samstarv við nógvar áhugapartar. Tí er tað av stórum týdningi, at rætti persónurin er loysningssinnaður, kreativur og hevur góð samstarvsevnir. Tað er ein fyrimunur at hava royndir innan ferðavinnu.
Vit leita eftir tær, sum:
- Brennur fyri at menna ferðavinnuna víðari
- Sær trupulleikar sum møguleikar
- Er framsøkin, málrættað/ur og hevur tænastulyndi
- Kanst hava nógvar bóltar í luftini í senn, tí ofta er høg arbeiðsferð
- Hevur góð samstarvsevni og eitt jaligt lyndi
- Hevur viðkomandi útbúgving, helst innan ferðavinnu
Av tí, at tú dagliga kemur at hava nógv samskifti við onnur, er tað av stórum týdningi, at tú ert jalig/ur og hevur lætt við at
samskifta og samstarva við nógv ymisk fólk.
Vit kunnu bjóða tær:
- Eitt avbjóðandi, mennandi og fjølbroytt starv
- Eitt starv á høgum fakligum støði, ið tú sjálv/ur verður við til at skapa
- Eitt hugnaligt arbeiðsumhvørvi í hjartanum av gomlu Havnini
- At verða partur av einum lítlum toymi, sum saman við samstarvspørtum myndar altjóða marknaðarføringina av Føroyum, eins og innlendismenning av Føroyum sum ferðafólkaland
Løn og setanartreytir
Fast starv, har tú verður lønt/ur eftir avvarðandi sáttmála.
Umsókn
Umsóknir til bæði størvini við avritum av prógvum og viðmælum skulu sendast til info@visitfaroeislands.com ella til: Visit Faroe Islands, Gongin 9, 100 Tórshavn. Vinarliga viðmerk hvat starv, tú søkir.
Umsóknir skulu verða Visit Faroe Islands í hendi í seinasta lagi 8. februar 2018.
Umsóknir verða viðgjørdar í trúnaði. Størvini verða sett skjótast til ber.
Áhugaðir umsøkjarar kunnu frætta meira um størvini við at seta seg í samband við Guðrið Højgaard, stjóra, á tel 55 61 35 ella við teldubrævi til guri@visitfaroeislands.com.