text:
Hjálp:Innritan
Innritan er ikki eitt krav fyri at lesa ella rætta/skriva innihald á Wikipedia, men um tú ert innritað/ur, so fært tú atgongd til fleiri funksjónir enn annars, og tað verður sum heild mælt til at rita inn, um tú ynskir at skriva og gera rættingar.
Innihaldsyvirlit
Skrásetan og innritan[rætta | rætta wikitekst]
Tú ið tú skrásetir teg, so velur tú eitt brúkaranavn, sum kann vera eitt navn ið tú finnur uppá ella títt veruliga navn, og harumframt velur tú eitt loyniorð. Skipanin vil ikki góðtaka tað, um tú roynir at skráseta eitt brúkaranavn, ið onkur annar longu hevur skrásett. Ein brúkarakonta kann bert upprættast einaferð og kann ikki slettast aftur. Næstu ferð ið tú skal rita teg inn her, so skrivar tú bara brúkaranavnið og loyniorðið í teigarnar og trýstir á "Rita inn" og so ert tú innritað/ur.
Rættingar ið tú gert verða goymdar undir tínum brúkaranavni. Um tú ikki ritar inn, so verða tínar rættingar goymdar undir tínari IP-adressu.
Hví rita inn?[rætta | rætta wikitekst]
Innritan er sum nevnt ikki eitt krav fyri at lesa ella rætta innihald á Wikiepida, men tað er hóast tað eitt gott hugskot at rita inn orsakað av hesum møguleikunum:
- Aðrir brúkarar fara at kenna títt brúkaranavn aftur, tá ið tú broytir eina síðu.
- Tú fær tína egnu brúkarasíðu, har ið tú kanst skriva eitt sindur um teg sjálvan, um tú ynskir tað. Tú fært eisini eina kjaksíðu, soleiðis at aðrir brúkarar kunnu seta seg í samband við teg.
- Tú fært møguleika fyri at markera eina rætting sum «smá broyting», harvið vita aðrir brúkarir, at tú ikki hevur gjørt stórar broytingar men kanska bert rætta eina stavivillu.
- Tú fært møguleika fyri at halda eyga við broytingum á greinum, ið tú hevur serligan áhuga fyri við at brúka tín eftirlitslista.
- Um tú velur at upplýsa um tína t-post adressu, tá tú skrásetir teg, so kunnu aðrir brúkarar seta seg í samband við teg gjøgnum teldupost uttan at tey tó fáa upplýst tína teldupost adressu, tvs. bert um tú svarar teimum beinleiðis.
- Tú fært møguleika fyri at flyta síður. (broyta navni á síðuni)
- Tú fært møguleika fyri at velja tínar egnu persónligu innstillingar.
Hvussu riti eg út?[rætta | rætta wikitekst]
Tú anst rita út (logga út) nær sum helst við at klikkja á rita út ovast til høgru á síðuni. Minst til altíð at rita út, um tú ert á einari almennari teldu, sum onnur brúka, t.d. í einum skúla, á einum bókasavni ella líknandi, so onnur ikki finna uppá at misnýta títt brúkaranavn og t.d. gera herverk við tínum brúkaranavni, tí tá er vandi fyri, at títt brúkaranavn verður sperrað.
[rætta | rætta wikitekst]
Ja, tað ber til at broyta títt brúkaranavn. Fyrr vóru tað embætisfólk (byrokratar, ið eru administratorar við víðkaðum heimildum) á teimum ymisku lokalu Wikipediunum. Men í 2014 eru reglarnar broyttar hesum viðvíkjandi. Nú skulu allir brúkarar á Wikipedia hava eitt serstakt navn, ið ongin annar á øðrum Wikipedium brúkar. Orsakað av hesum fara brúkaranavnabroytingar nú fram eitt sentralt stað og ikki á teimum lokalu Wikipediunum. Um tú ynskir at broyta títt brúkaranavn, so skal tú venda tær til hesa síðuna fyri at biðja um eitt nýtt globalt brúkaranavn.


c: text/html

text:
Thousand Oaks
Thousand Oaks er ein býur í Kalifornia norðan fyri Los Angeles. Her búgva yvir 128.000 fólk. Hesin býurin liggur í lutstatspartinum Ventura County, og er einans á einum øki, ið er 142,5 km2. Miðalhitin í Thousand Oaks liggur á um 18 °C (64 °F) hitastig, men kann koma líka niður á 10 °C (50 °F) hitastig. Tom Glancy (R) er borgarstjóri í Thousand Oaks. Býurin liggur í syðra Kalifornia bert fáar kilometrar norðan fyri Los Angeles. 3,0 prosent av fólkinum livir í fátækradømi.
Býurin hevur eina ørgrynnu av mentunarligum tilboðum, so sum museum, parkir, vøkur øki og bygningar og eitt hugnaligt gongugøtuumhvørvi. Her ber til at síggja ta sermerktu Conejo Valley Botanical Garden og tað áhugaverda Thousand Oaks Civic Arts Plaza. Harumframt er at nevna t.d. Dawn's Peak. Býurin hevur sera nógvar matstovur, og tær borðreiða við mati úr øllum heiminum. Serliga ein av handilsmiðstøðunum, The Oaks Shopping Center, er risastór og kend um alt Suðurkalifornia.
Í 1542 var Thousand Oaks viðurkendur sum býur.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Idaho
Idaho (enskt: State of Idaho) er ein lutstatur í Sambandsríki Amerika við umleið 1,5 mió. íbúgvar. Høvuðsstaðurin og størsti býurin er Boise. Í norðri hevur hann mark við Kanada (British Columbia), í eystri við Montana og Wyoming, í suðri við Utah og Wyoming, og í vestri við Washington og Oregon. Í 1890 bleiv hann lutstatur í USA.
Eyknevni hansara er Gimsteinstaturin (Enskt: The Gem State).
Landalæra[rætta | rætta wikitekst]
Náttúra[rætta | rætta wikitekst]
Eystast móti fjøllunum ganga stór fylgi av neytum, hetta eru kjøteyt, og eru tey hálvvill. Fyrr høvdu teir menn á rossbaki at ansa eftir teimum. Har er eisini nógv til av seyði og rossum. Landslagið í Klettafjøllum í Eystur-Idaho er sera vakurt, og summastaðni hava teir friðað stórar víddir, so har má ikki mannahond koma at. Her kanst tú síggja brøtt fjøll, gjáir, dimmar, líðir, vøkur vatn, har tað yður av sílum, sum tú kanst fiska, heitar goskeldur, risatrø og ikki at gloyma - spakar visundar og bjarnir.
Á hesum friðaða landi gongur nøgd av dýrum, sum sjálvsagt eisini eru friðað. Har eru bjarnir, bævrar, vísundar, o.o. Gitnasta av hesum parkunum, teir kalla, er Yellowstone National Park, sum er størri enn Sæland. Til at gera tað meira atkomiligt hava teir lagt bilvegir gjøgnum parkirnar og bygt gistingarhús í teimum.


text:
Lýðveldið Venesia
Lýðveldið Venesia (venetianskt: Repùblica Vèneta ella Repùblica de Venesia) var eitt býarríki í Italia, stovnað í 6. øld. Tað ríkaði seg skjótt av nógva handlinum við Asia, og alsamt vaksandi herflotin útvegaði ríkinum góðar handilssáttmálar. Frá um 1100 fingu teir sær úthavnir í eystara parti í Miðjarðarhavi og vunnu sær mikið vald á hesum leiðum.
Í 15. øld fóru Osmannisku turkarnir at kappast við venesiska handilsveldið. Í 1463 brast mikil bardagi á ímillum londini, hann vardi í 16 ár. At enda vunnu turkar sigur, tá høvdu teir einaferð verið næstan inni í miðbýnum í Venesia. Í 1479 var friður fingin í lag, og Venesia slapp at hava nakrar úthavnir í eystara parti í Miðjarðarhavi, men mátti binda seg til at gjalda Osmanniska sultáninum stórar peningaupphæddir á hvørjum ári.


text:
Joachim (prinsur)
Joachim prinsur (Joachim Holger Waldemar Christian, f. 7. juni 1969) er yngri sonur Margrethe II drotning og Henrik prins. Eldri beiggi hansara eitur Frederik.
Joachim prinsur er doyptur í dómkirkjuni í Århus 15. juli 1969 og konfirmeraður í Fredensborg Slotskirkju 10. juni 1982.
Joachim giftist 18. november 1995 við Alexandru Christinu Manley (f. 1964 í Hongkong), sum hann eigur synirnar Nikolai (Nikolai William Alexander Frederik, f. 1999) og Felix (Felix Henrik Valdemar Christian f. 2002) saman við. Tey skildust aftur í 2005. Joachim prinsur varð giftur á øðrum sinni hin 24. mai 2008 í Møgeltønder Kirkju við frøken Marie Cavallier, sum tá gjørdist Prinsessa Marie.
Joachim er greivi av Schackenborg í Suðurjútlandi, har hann eisini býr.
Børn[rætta | rætta wikitekst]
- Prins Nikolai William Alexander Frederik, føddur hin 28. august 1999. Sonur Prins Joachim og greivinnu Alexandru.
- Prins Felix Henrik Valdemar Christian, føddur hin 22. juli 2002. Sonur Prins Joachim og greivinnu Alexandru.
- Prins Henrik Carl Joachim Alain, føddur hin 4. mai 2009. Sonur Prins Joachim og Prinsessu Marie.


text:
Sovjetsamveldið
Sovjetsamveldið var størsta ríki í heiminum. Sovjetsamveldið bleiv upprætta í 1922. Sovjet merkir ráð. Hetta hugtak kom fram í russisku kollveltingi í 1905, sum zarurin bardi niður. Men hóast hetta hevði henda kollvelting við sær ávísar demokratiskar ábøtur. Í februar 1917 var tað aftur kollvelting og zarurin bleiv koyrdur frá og Kerenski kom til. Í oktober 1917 var aftur kollvelting, sum bolsjvikkaflokkurin stóð á odda fyri og her kemur hugtaki um sovjettir aftur fram. Eitt av slagorðunum hjá Vladimir Lenin og bolsjevikkinum upp til kollveltingina var "Alt vald til sovjettirnar", sum vóru upprættaðar nakað áðrenn kollveltingina. Kereniski blev settur frá og Lenin bleiv leiðari.
Í 1918 blívur Russland álopi av herðum uttanífrá, sum stuðla teimum "hvítu" og eitt blóðugt borgarakríggj brýtur út. Tað eydnast teimum "reyðu"(bolsevikkinum) at vinna borgarakríggji.Lenin doyr í 1924 og eftir maktkamp millum serliga Trotskij og Josef Stalin, vinnur Stalin maktkampin og setur í 1928 tann fyrsta fimmársplanin í verk, sum millum annað hevur eina blóðuga tvingisilskollektivisering av landbúnaðinum við sær.[tørvar keldu] Russland var eitt tilaftursútsilgt land hvat ídnaði viðvíkti og tað eydnaðist Josef Stalin á harðligan hátt at seta ferð á útviklingin av ídnaðinum í Sovjettsamveldinum.
Í tíðarskeiðnum við Stalin á odda vóru eisni tær kendu moskvaprosessirnar settar í verk, har fólk blivu ákærd og deyðadømd fyri gerðir sum tey øllum at døma ikki høvdu framt.[tørvar keldu] Amerikanski heimspekingurin John Dewey stóð á odda fyri eini kommisión sum kannaði ákærirnar móti Trotskij og kom til ta niðurstøðu at Trotskij ikki var sekur. Moskvaprossirnar eru viðgjørdar í teimum føgru bókmentinum m.a. við skaldsøguni hjá Arthur Koestler "Darkness at noon" (á donskum útgivin undir heitnum "Mørke midt på dagen")
Undir Kalda Krígnum (1945 – 1991) kappaðust risaveldini Sambandsríki Amerika og Sovjettsamveldið um, hvørt var ført fyri at senda fyrsta menniskjað á mánan. Rúmdarkappingin byrjaði, tá Kennedy (29. mai 1917 – 22. november 1963) forseti segði, at áðrenn 1970 skuldi USA hava eitt fólk á mánanum. Øll vita, hvør vann ta kappingina, men fá eru tey, sum vita, at tað eydnaðist russum at senda tveir smáar robottar til mánan, sum kundu stýrast frá jørðini. Og ikki fyrrenn í 1986 frætti heimurin annars um hetta bragdið, tí tá varð ein nýggjari robottur sendur inn í kjarnorkuverkið í Tjernobyl at rudda.
Í 1991 fór Sovjettsamveldið sundur í 15 sjálvstøðug lýðveldi, hvørt við sínari stjórn. Sjey av hesum lýðveldum eru í Evropa, hini átta í Ásia. Nú lýðveldini ikki longur eru partur í einum ovurstórum, miðstýrdum búskapi, mega tey laga seg til viðurskifti og treytir á heimsmarknaðinum, og tað hevur ikki verið so lætt. Fall Sovjetsamveldisins hevði eisini við sær, at londini
í Eysturevropa sluppu undan sovjetskum eftirliti.
Kekenia[rætta | rætta wikitekst]
Mangastaðni í gamla Sovjetsamveldinum stríðast fólkasløg hvørt ímóti øðrum. Í summum londum í russiska samveldinum eru mangir russar, onkustaðni eru teir um 40 % av fólkinum. Annað dømi er Kekenia, har triðja hvørt fólk er russi. Síðan Sovjetsamveldið fall, hava kekenar stríðst fyri tjóðskaparligum frælsi, men Russland, ið er samveldisríki, er hart ímóti hesum. Teir kvíða fyri, at fer ein landspartur burturúr, verður alt tað russiska samveldið syndrað.
Gamla Sovjetsamveldið[rætta | rætta wikitekst]
- Ásia
- 1. Armenia
- 2. Aserbadjan
- 5. Georgia
- 6. Kasakstan
- 7. Kirgisia
- 11. Russland
- 12. Tadsjikistan
- 13. Turkmenistan
- 15. Usbekistan
- Evropa
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]


text:
Løgtingsvalið 2011
Løgtingsval varð hildið í Føroyum hin 29. oktober 2011, sum var ein leygardag.
Á vali vóru 30.713 út av 35.447 møguligum veljarum, og svarar hetta til eina valluttøku á 86,6 %. Hetta var ein greið lækking í mun til løgtingsvalið 2008, tá valluttøkan var 89,3 %.
Innihaldsyvirlit
- 1 Samlað tal av atkvøðum til flokkarnir
- 2 Floksbýtið á løgtingsvalinum 2011 í mun til í 2008
- 3 Tingmannabýti bólkað eftir flokki og persónligum atkvøðum
- 4 Tíggju kvinnur valdar á Føroya Løgting
- 5 Bók um løgtingsvalið: "Valið og valdið"
- 6 Sí eisini
- 7 Keldur
Samlað tal av atkvøðum til flokkarnir[rætta | rætta wikitekst]
Sjey flokkar stillaðu upp til løgtingsvalið, av hesum var ein nýggjur flokkur, sum stillaði upp fyri fyrstu ferð, tað var Framsókn. Flokkarnir vóru hesir (Bókstavarnir standa fyri lista):
- A Fólkaflokkurin 6.883
- B Sambandsflokkurin 7.546
- C Javnaðarflokkurin 5.428
- D Sjálvstýrisflokkurin 1.290
- E Tjóðveldi 5.589
- F Framsókn 1.933
- H Miðflokkurin 1.883
Floksbýtið á løgtingsvalinum 2011 í mun til í 2008[rætta | rætta wikitekst]
Niðanfyri sæst yvirlit yvir tingmannabýti, talið í klombrum sipar til munin millum løgtingsvalið 2011 og løgtingsvalið 2008. Bara Javnaðarflokkurin fekk sama tal av tingfólkum sum í 2008, Fólkaflokkurin og Sambandsflokkurin vunnu hvør sín tinglim afturat, Sjálvstýrisflokkurin og Miðflokkurin mistu hvør sín tinglim, meðan Framsókn sum stillaði upp fyri fyrstu ferð fekk tveir tinglimir valdar.
- Fólkaflokkurin 8 (+1)
- Sambandsflokkurin 8 (+1)
- Javnaðarflokkurin 6
- Sjálvstýrisflokkurin 1 (-1)
- Tjóðveldi 6 (-2)
- Framsókn 2 (+2)
- Miðflokkurin 2 (-1)[1]
Tingmannabýti bólkað eftir flokki og persónligum atkvøðum[rætta | rætta wikitekst]
Fólkaflokkurin 8[rætta | rætta wikitekst]
- Annika Olsen 1.344
- Jacob Vestergaard 1.048
- Jákup Mikkelsen 455
- Jørgen Niclasen 382
- Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur 344
- Jógvan á Lakjuni 341
- Bjarni Djurholm 328
- Hanus Samró 304
Fremstu varatingmenn fyri Fólkaflokkin:
- Rodmundur Nielsen 278
- Joen Magnus Rasmussen 255
- Brandur Sandoy 228
Sambandsflokkurin 8[rætta | rætta wikitekst]
- Kaj Leo Johannesen 1.979
- Bárður Nielsen 872
- Bjørn Kalsø 704
- Rósa Samuelsen 480
- Alfred Olsen 473
- Helgi Abrahamsen 404
- Johan Dahl 327
- Edva Jacobsen 311
Fremstu varatingmenn fyri Sambandsflokkin:
- Eivin Jacobsen 228
- Reimund Langgaard 168
- Jóna Mortensen 161
Javnaðarflokkurin 6[rætta | rætta wikitekst]
- Aksel V. Johannesen 1.204
- Kristin Michelsen 393
- Gerhard Lognberg 344
- Rigmor Dam 271
- Henrik Old 265
- Eyðgunn Samuelsen 261
Fremstu varatingmenn fyri Javnaðarflokkin:
Sjálvstýrisflokkurin 1[rætta | rætta wikitekst]
- Kári P. Højgaard 317
Fremstu varatingmenn fyri Sjálvsstýrisflokkin:
Tjóðveldi 6[rætta | rætta wikitekst]
- Høgni Hoydal 1.054
- Kristina Háfoss 451
- Bjørt Samuelsen 365
- Gunnvør Balle 358
- Páll á Reynatúgvu 332
- Sirið Stenberg 319
Fremstu varatingmenn fyri Tjóðveldi:
- Annita á Fríðriksmørk 270
- Óluva Klettskarð 223
- Hermann Oskarsson 183
Framsókn 2[rætta | rætta wikitekst]
- Poul Michelsen 581
- Janus Rein 250
Fremstu varatingmenn fyri Framsókn:
- Hanna Jensen 210
- Tróndur Djurhuus 169
Miðflokkurin 2[rætta | rætta wikitekst]
- Jenis av Rana 434
- Bill Justinussen 428
Fremstu varatingmenn fyri Miðflokkin:
- Karsten Hansen 416
- Vinjard Johansen 110
Tíggju kvinnur valdar á Føroya Løgting[rætta | rætta wikitekst]
Fyri fyrstu ferð nakrantíð kom talið av kvinnum, sum vóru valdar á Føroya Løgting upp á eitt tvísiffrað tal, nevniliga 10. Kvinnurnar sum vóru valdar vóru hesar (bókstavurin eftir nøvnini sipar til listan, sum tær vóru valdar inn á):
- Annika Olsen (A)
- Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur (A)
- Rósa Samuelsen (B)
- Edva Jacobsen (B)
- Rigmor Dam (C)
- Eyðgunn Samuelsen (C)
- Kristina Háfoss (E)
- Bjørt Samuelsen (E)
- Gunnvør Balle (E)
- Sirið Stenberg (E)
Bók um løgtingsvalið: "Valið og valdið"[rætta | rætta wikitekst]
Tann 3. desember 2011 varð bók um løgtingsvalið nevnd Valið og Valdið[2] givin út. Hetta var fyrstu ferð, at bók er útgivin um einstakt løgtingsval í Føroyum.
Bókin er ritstjórnað av Høgna Reistrup og Stefani í Skorini, og er í bókini greiningar av løgtingsvalinum gjørdar av seytjan serfrøðingum og viðmerkingarum. Greinirnar í bókini um m.a. um búskap, fiskivinnu, sosialmál, mentan, valskipanina, valstríð á netinum, útjaðaran og um valúrslitið.[3]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
- Løgtingsval - øll løgtingsval síðani 1906.
- Løgtingslimir í Føroyum 2011–2015 - løgtingslimir í valskeiðnum.
- Stjórnin hjá Kaj Leo Johannesen II
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Aktuelt.fo
- ↑ Høgni Reistrup og Stefan í Skorini (ritstj.): Valið og Valdð, Sprotin 2011, ISBN 978-99918-71-74-5
- ↑ Planet.fo: "Bók um løgtingsvalið 2011"
- logting.fo: "Løgtingsvalúrslit 2011"


text:
Ned Beatty
Nedward Thomas "Ned" Beatty (føddur 1937) er amerikanskur sjónleikari, ið hevur spælt við í meira enn 100 filmum og hevur verið tilnevndur eina Oscar, tvær Emmy, eina MTV Movie Award for Best Villain og eina Golden Globe-virðisløn; hevur vunnið eina Drama Desk virðisløn.
Hesar tilnevningar komu orsakað av hansara framførslum í filmum og sjónvarpsrøðum sum Network (1976), Friendly Fire (1979), Last Train Home (1990), Hear My Song (1991), adaptation filminum Cat on a Hot Tin Roof (2004) og Toy Story 3 (2010).


text:
North Rona
Rona (Skotskt gæliskt Rònaigh [rˠɔːnaji]) er ein fjarskotin oyggj í Ytru Hebridunum. Oyggin verður ofta nevnd North Rona fyri ikki at blanda hana saman við South Rona, sum er ein oyggj í Innaru Hebridunum. Rona er tann útlendska oyggin ið liggur nærmast Føroyum, 260 km higani. Rona er ein oyggj, sum er 109 ha (1,09 km2). Rona er nakað størri enn Lítla Dímun, sum er 84 ha (0,84 km2). Í dag býr einki fólk á Rona, men fólk hevur fyrr búð har. Stutt eftir 1685 doyðu seinastu fastbúgvandi 30 fólkini, tí at svarta rottan bar søtt við sær út í oynna. Roynt varð aftur, at seta búgv, men tey seinastu fluttu av aftur oynni umleið 1695, eftir tað hevur bert seyður liva á oynni. Onki fólk hevur búð fast á oynni síðan 1695, tá oyggin avtoftaðist vegna eina bátsvanlukku. Oyggin Rona verður nevnd í 17. ørindi í kvæðinum Norska Løva. Á oynni finst enn keltiska toftin eftir St Ronan's Chapel.


text:
Trinidad og Tobago
Trinidad og Tobago (enskt; Trinidad and Tobago) er eitt land í Suðurkaribiska Havinum í Norðuramerika. Landið fevnir um tær báðar høvuðsoyggjarnar Trinidad og Tobago og 21 aðrar minni oyggjar. Landið liggur 11 km frá stondini í Venezuela. Høvuðsstaðurin eitur Port of Spain, størti býurin er San Fernando. Oyggjarnar fevna um eitt økið á 5.128 km².
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Áðrenn Christopher Columbus fann oyggjarnar í 1498 búðu karibiarar og arawakar har. Trinidad var spanskt hjáland frá 1400-talinum til bretar tóku oynna í 1797. Meðan Trinidad var undir sponskum harradømi fluttu nógvir franskmenn til oynna. Eisini franskir plantasjueigarar frá teimum fronsku hjálondunum Martinique og Guadeloupe komu til Trinidad, har teir byrjaðu at dyrka sukkurrør, kaffi og kakao. Teir førdu afrikanskar trælir við sær.
Tobago hevur verið hjáland undir Spania, Niðurlondum, Fraklandi og Stórabretlandi.
Trinidad gjørdist bretskt hjáland í 1802 og Tobago í 1814. Oyggjarnar savnaðust til eina fyrisitingarliga eind av bretum í 1890.
Trældómur bleiv forboðin um hálva 19. øld, og tað førdi til mangul uppá arbeiðskraft innan landbúnaðin, sum førdi til, at arbeiðskraft varð innflutt úr India, Kina og Portugal. Fyrst í 1900-talinum komu eisini tilflytarar úr Sýria og Libanon.
Í byrjanini av 1900-talinum varð farið í holt við at útvinna olju á Trinidad og seinni eisini náttúrugass.
Trinidad og Tobago gjørdist sjálvstøðug tjóð í 1962 og gjørdist lýðveldi í 1976.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Luttøka á Olympisku Leikunum[rætta | rætta wikitekst]
Trinidad og Tobago luttekur í Olympisku Leikunum. Á Summar-OL 2008 vunnu tey 2 bronsu heiðursmerki. Á Summar-OL 2012 van Trinidad og Tobago eitt gull og trý bronsu heiðursmeriki og endaði á einum 47. plássi.
HM í fótbólti[rætta | rætta wikitekst]
Í 2006 luttók Trinidad og Tobago fyri fyrstu ferð í einum HM endaumfari í fótbólti. Í fyrsta dystinum spældu teir javnleik móti Svøríki. Síðan taptu teir 2-0 móti Onglandi og 2-0 móti Paraguei, og endaðu á aftasta plássi í bólki B.
Slóðir[rætta | rætta wikitekst]


text:
Rúsevni
Eitt rúsevni er eitt evni ið kann verða brúkt til heilivág, til at fáa ein rús, til at betra um evnini at orka meira ella til onnur endamál, tá eitt menniskja ella djór tekur ella fær hesi evni innvortis ella á annan hátt. Rúsevni virka á heilan og gevur ein rús í størri ella minni mun. Flestu rúsevni eru ring fyri heilsuna, tó eru summi verri enn onnur og summi hava eisini víst seg at hava nakrir góðir eginleikar í smærri nøgdum og brúkt á rættan hátt eitt nú til at linna um ella lekja sjúkueyðkenni, men sum heild verða rúsevni mett at vera skaðilig, serliga tá tey verða misnýtt.
Rúsevni eru ymisk evni har summi eru lóglig og onnur eru ólóglig, til dømis eru tubbak og kaffi lóglig og kaffi er tað mest vanliga evni ið kemur undir rúsevni. Rúsdrekka er lógligt í nógvum londum, men verður í summum londum ikki selt frítt men í serligum handlum, sum t.d. í Føroyum og Svøríki. Heilivágur kemur eisini undir rúsevni. Summi sløg fáast í hondkeyp, meðan onnur bert fáast við resept frá lækna. Narkotika er eitt felagsheiti fyri ymisk sløg av rúsevnum, og er í høvuðsheitum bannað í flestum londum. Tey flestu rúsevni verða vanliga sædd sum rúseitur, og eru ólóglig í teim flesta londum. Nevnast kunnu nøkur av hesum evnum: LSD, Heroin, Kokain og Ecstasy. Um ein tekur amfetamin, verður ein í góðum lag, fær eina kenslu av gleði og varhugan av at kunna klára alt. Samtíðis verður persónurin rastleysur, sjávsøkin og prátingarsom/samur. Amfetamin køvir ávaringartekin frá kroppinum sum til dømis pínu ella møði. Kroppurin er tískil ikki førur fyri at boða frá, hóast hann er útlúgvaður, og persónurin kann tí smella um av møði. Nógv verður gjørt á t.d. skúlum at upplýsa um rúsevni. Besta fyribyrging er vitan um skaðiligu evnini í narkotika, alkoholi og tubbakki.


text:
John Lennon
John Lennon (føddur 9. oktober 1940 í Liverpool og deyður 8. desember 1980 í New York) er ein av heimsins kendastu sangarum, tónleikarum og sangskrivarum. Hann byrjaði yrkisleið sína í The Beatles saman við Paul McCartney, George Harrison og Ringo Starr. Saman skrivaðu Lennon og McCartney teir flestu sangirnar hjá The Beatles.
The Beatles vóru virknir millum 1962 og 1970. Síðst í 60'unum fór John Lennon saman við konu síni Yoko Ono at brúka sína støðu sum kendur at bera fram boðskapin um frið í heiminum. John Lennon virkaði einans sum solistur eftir at The Beatles vóru upploystir. Í 1975 valdi John Lennon at venda almenna lívinum bakið, tí tá høvdu hjúnini fingið sonin Sean.
Á heysti 1980 góvu hjúnini út plátuna Double Fantasy, ið var hugsað sum ein tónleikalig samrøða, har tey áttu annað hvørt lag. Um kvøldið 8. desember, tá ið hjúnini vóru komin heim úr upptøkuhølunum, har tey høvdu mixað lagið hjá Yoko Ono Walking On Thin Ice, varð John Lennon skotin til deyðis av einum sinnisveikum fjeppara.
John Lennon pláturnar[rætta | rætta wikitekst]
- Two Virgins - 1968
- Life With The Lions - 1969
- Wedding Album - 1969
- Live Peace In Toronto - 1969
- John Lennon/Plastic Ono Band - 1970
- Imagine - 1971
- Some Time In New York City - 1972
- Mind Games - 1973
- Walls And Bridges - 1974
- Rock 'N' Roll - 1975
- Shaved Fish - 1975
- Double Fantasy - 1980
- John Lennon Collection - 1982
- Milk And Honey - 1984
- Live In New York City - 1986
- Menlove Ave - 1986
- Imagine:John Lennon - 1988


text:
Hvørja upphædd ynskir tú at seta inn? Hesin roknarin vísir tær hvussu nógv tú fært fyri innistandandi á teimum ymsu kontunum eftir einum ári.
Upphædd dkk
Fyrivarni: roknimaskinan er hugsað sum eitt vegleiðandi amboð. Hædd er ikki tikin fyri rentubroytingum, rentuskatti o.ø.
GG: Er onkur tekstur gráur, merkir hetta, at upphæddin ikki er nóg høg til at lúka treytirnar til hesa kontuna.
Samanber uppsparingskontur
Her kanst tú samanbera uppsparingaskontur. Trýst á eina kontu og tú sært eina stutta lýsing av kontuni.
Bassakontan er barnauppsparingin til børn til og við 12 ár. Bassakontan hevur hægri rentu enn vanligar kontur og peningurin er bundin til barnið er 13 ár. Eftir hetta verður kontan broytt til Uppsparing Ung.
Uppsparing Ung er uppsparingarkonta til børn og ung upp til 18 ár. Kontan hevur hægri rentu enn vanligar kontur og peningurin er bundin, inntil barnið er 18 ár.
Framtíðarkontan er til tín, sum vil spara upp til ávíst endamál, tvs. til bústað og/ella útbúgving. Kontan hevur høga grundrentu + eykarentu. Um peningurin ikki verður brúktur til antin bústað ella útbúgving fellur eykarentan burtur.
Til ber eisini at spara upp til umvælingar av egnum bústaði, men tá verður eykarenta ikki latin. Øll kunnu stovna Framtíðarkontu.
Kapital og Lutapensjón er uppsparing til eftirløn. Best er at byrja eftirlønaruppsparing í góðari tíð.
Les meira
Bindur tú peningin í 3 mðr. fært tú hægri rentu enn á vanligari kontu. Jú meira tú setir inn á kontuna, jú hægri rentu fært tú.
3 mðr. uppsøgn merkir, at tú boðar okkum frá 3 mánaðar innan, tú tekur peningin av kontuni.
Bindur tú peningin í 12 mðr. fært tú meira í rentu, enn á vanligum kontum og t.d. 3 mðr. uppsagnarkontu. Jú meira tú setir inn á kontuna, jú hægri rentu fært tú.
12 mðr. uppsøgn merkir, at tú skalt boða okkum frá 12 mánaðar innan, tú tekur peningin av kontuni.
Kontan er til tín, sum vilt hava hægri rentu fyri pening, sum ikki skal brúkast her og nú, og sum kann bindast í eitt ár.
Peningurin á kontuni verður bundin inn til mai 2015, tá kontan verður uppgjørd.
Kontan er til tín, sum vilt hava hægri rentu fyri pening, sum ikki skal brúkast her og nú, og sum kann bindast í tvey ár.
Peningurin á kontuni verður bundin inn til 29. mai 2016, tá kontan verður uppgjørd.


text:
Langasandur
Langasandur er ein niðursetubygd í Streymoy. Fyrstu fólkini settu seg niður á Langasandi, tá bóndin Á Bø í Haldórsvík, Joen Joensen, fekk hagan býttan frá í 1839. Hagin er tríggjar merkur av landsjørð.
Bygdin ber navn eftir sandinum fram við sjóvarmálinum, og við tíðini er fitt av lendi lagt inn úr haganum, hóast fólkatalið hevur verið rættiliga avmarkað og bygdin hevur verið fyri bakkøstum. Bygdin á Langasandi veksur í dag so spakuliga, so í dag (2013) búleikast 36 fólk har. Nýggj hús eru bygd seinnu árini, og við stuttu frástøðuni til stórplássini í miðstaðarøkinum eru góðar fortreytir fyri framhaldandi vøkstri.
Hvalastøðin á Gjánoyri[rætta | rætta wikitekst]
Á Gjánoyri, sum liggur stutt sunnanfyri Langasand, bygdu norðmenn við tí navnframa Grøn á odda í 1894 eina hvalastøð. Nógv virksemi var her í eitt tíðarskeið fram til 1925, tá hon lat aftur.[1] Men í dag sæst nær um ongin farleið frá hesi áhugaverdu tíðini í føroyskari vinnulívssøgu. Tá hvalaveiðan minkaði aftaná 1. heimsbardaga, vóru bygningar og útgerð tikin niður og oyran fekk óspiltu náttúruna aftur.


text:
13. juni
13. juni er dagur 164 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 165 um skotár). Tað eru 201 dagar eftur av árinum.
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1813 - Andreas Christian Lützen í Suðurjútlandi (d. 1874), lærari og keypmaður í Tórshavn, løgtingsmaður
- 1856 - Sørin Emil Müller í Tórshavn (d. 1922), fulltrúi hjá amtmanninum, seinni fútanum, reiðari og jarðarbrúkari
- 1888 - Fernando Pessoa, portugisiskt skald og rithøvundur
- 1901 - Tage Erlander, svenskur ríkisráðharri
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1986 - Benny Goodman (f. 1909), amerikanskur jazztónleikari


text:
07. Apr 2014
Kommunala Arbeiðsgevarafelagið skipar fyri grundskeið og víðkað skeið í excel, 30. apríl og 5. maisí skeiðslýsingar og heimasíðu felagsins kaf@kaf.fo ...
26. Mar 2014
Hesi skeið bjóða vit í vár
Høvuðstættir í fyrisitingarrætti og almennum innliti
Lívshættislig leiðsla
Um byggimálsviðgerð og ognartøku
Um kommunurætt
Sí annars skeið
02. Jan 2014
Nú Kommunusamskipan Føroya og Føroya Kommunufelag hava lagt saman í eitt felag, verður arbeitt við at dagføra heimasíðuna. Í meðan hetta arbeiðið fer fram, verður heimasíðan hjá KSF framvegis virkin. Arbeiði at dagføra heimasíðuna verður væntandi liðugt um mánaðarskifti. ...
16. Des 2013
Fyri fyrstu ferð nakrantíð eydnaðist í morgun at savna allar føroysku kommunurnar í eitt kommunufelag. Hetta hendi á stovnandi aðalfundi í nýggja kommunufelagnum, tá ið allar 30 kommunur tóku undir við stovnsetani av nýggja felagum. Við hesum verða verandi feløg, Kommunusamskipan Føroya og Føroya Kommunufelag avtikin, fyri síðani at verða endurreist í einum nýggjum felag, ið kallast Kommunufelagið.
25. Sep 2013
Seinasta dømi um ágangin mótvegis kommununum, er uppskot um broytingar í løgtingslóg um stuðul til rentuútreiðslur av lánum, sum í hesum døgum er sent kommununum til hoyringar. Uttan nakra sakliga grundgeving yvirhøvur, verða útreiðslurnar til stuðul til rentuútreiðslur líðandi gjørdar til eina kommunala uppgávu burturav .
23. Sep 2013
Høvuðstættir í fyrisitingarrætti og almennum innliti mikudagin 23. oktober 2013
Um byggimálsviðgerð og ognartøku týsdagin 12. november 2013
Um kommunurætt mikudagin 4. desember 2013
Nærri kunning er á finna undir skeið á heimasíðuni
02. Sep 2013
Á fundi í Almannamálaráðnum í morgun var semja gjørd millum kommunurnar og Almannamálaráðið í málinum um sokallaðu eldrakunngerðina Eftir fundi var soljóðandi tíðindaskriv sent út. Landsstýriskvinnan í almannamálum og umboð fyri Kommunusamskipan Føroya og Føroya Kommunufelag hava á fundi fyrrapartin í dag...


text:
Sandgrælingur
Sandgrælingur (frøðiheiti - Calidris alba, Crocethia alba, Erolia alba) er til støddar sum fjallmurra. Her sæst hann um somu tíð sum grágrælingurin. Tá er hann á bakinum sprøklutur av gráum og hvítum og svørtum, í neðra hvítur; hálsurin er á hinum gomlu gulligur við dimmum prikkum, á ungunum mest hvítur ella bleikgulur. Hann heldur seg niðast við sjóvarmálan, stundum á hellum og klettum, men mest á sandi. Tað er spakur fuglur; ikki fyrr, enn tú ert nær hjá honum, rennur hann undan, ofta hoppandi langan veg á øðrum beini. Tað hendir seg eisini at síggja hann um várið; tá er hann øðrvísini littur, men kennist væl frá hinum grælingunum av tí, at teir hava allir eina lítla baktá, men hann onga; eisini hevur hann stytri nev enn teir. So lítil, sum hann er, er hann óføra harðvunnin og eigur einans í kaldastu londum, eitt nú norðast í Grønlandi og á oyggjunum har vestanfyri. Um veturin er hann aftur suðuri ígjøgnum, eitt nú í Avstralia og Patagonia. Ofta er tað so, at norðari eitt fuglaslag er um summarið, longur suður fer tað um veturin.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Metal
Metal er eitt felgsheiti fyri metallisku frumevnini og sambræðingar av hesum.
Millum mest nýttu metallini kunnu nevnast jarn, kopar, sink, aluminium, tin og blýggj. Millum mest nýttu sambræðingar kunnu nevnast stál, messing og bronsa.
Virðismiklastu metallini kallast góðmetal, t.d. platin, silvur og gull.
Eginleikar[rætta | rætta wikitekst]
Metal hava tríggjar felags eginleikar. Tey leiða streym, eru góðir hitaleiðari og hava metalglans. Hesir eginleikar hava metallini grundað á, hvussu atomini í metallunum eru bundin saman. Hendan samanbinding verður kallað metalbinding.
Metal hava lyndi til at avgeva elektronir, sum ger at metallið verður til eina positiva jon. Fríu elektronirnar, sum eru avgivnar, skapa eitt rundanumliggjandi elektronskýggj. Hetta skýggið heldur metaljonirnar saman i einari metalgrind. Grindin ger, at metallið glansar, meðan tær fríu elektronirnar gera streym- og hitaleiðingina gjørliga.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fyrsta metal, framleitt úr evnafrøðiligum sambræðingum, var helst kopar. Grikkarnir framleiddu kopar á tann hátt, at teir skerdu kopar(II)jonir við trækoli. Hesin teknikkur hevur eisini verið brúktur til at framleiða onnur metal. Umleið ár 2000 f.Kr. var møguligt at framleiða kopar (Cu), antimon (Sb), tin (Sn) og blýggj (Pb).
Tá tað varð uppdagað, at kopar og tin saman skapa eina harða metalblanding, nevniliga bronsu, fekk bronsan ein sera týdningarmiklan leiklut. Herðan í bronsuni gjørdi hana væl egnaða til amboð og vápn í tíðini, sum vit í dag kalla bronsuøldin.
Fyri at kunna framleiða jarn, skal hitin vera nógv hægri, enn tá framleitt verður kopar. Funnir lutir benda á, at fólk í miðjararhavslondunum, umleið 1500 f.Kr., hava framleitt jarn. Teknikkurin hevur síðani spreitt seg spakuliga upp ígjøgnum Europa. Elstu størri ovnar til jarnframleiðslu eru funnir umleið 1200 f.Kr. í Týsklandi.


text:
Stelkur
Stelkur (frøðiheiti - Tringa totanus) er væl kroppstørri enn tjaldursgrælingur. Best kennist hann av teimum avbara longu, vakurt reyðu beinunum. Omaná er hann grásprøklutur við dimmum veingjafjøðrum, í neðra hvítur við svørtum prikkum. Nevið er reytt út frá rótini, dimt har frammi. Ungfuglurin er dimmgráur omaná. Í Føroyum er hann heldur sjaldsamur fuglur nú á døgum, og sera sjaldan eigur hann. Helst tíðliga á sumri hendir tað seg at síggja hann við sínum leikandi lætta gongulagi tita um við sjóvarstrondina ella niðarlaga í bønum og haganum. Tá er hann á veg til Íslands, har hann eigur í meingi við vøtn og áir, sum hann veður út í, so langt sum tey longu beinini grynna. Kemur ravnur ella bakur nær, fylkjast stelkarnir saman og rúka á fíggindan til at reka hann burtur. Tá ið bøgan fer av reiðrinum, breiðir hon stundum mosa yvir eggini. Um heystið síggja vit teir aftur við ungunum, og tað hendir, at onkur steðgar allan veturin; tá eru teir meira dimmgráir omaná.
Slag[rætta | rætta wikitekst]
- Tringa erythropus (Svartstelkur)
- Tringa flavipes (Lítil gulstelkur)
- Tringa glareola (Vaðstelkur)
- Tringa melanoleuca (Stórur gulstelkur)
- Tringa nebularia (Hvítstelkur)
- Tringa ochropus (Flykrustelkur)
- Tringa solitaria (Mintdimmur stelkur)
- Tringa stagnatilis (Vatnastelkur)
- Xenus cinereus (Nevfattur stelkur)
- Actitis hypoleucos (Fjørustelkur)
- Actitis macularia (Flekkustelkur)
- Limnodromus scolopaceus (Snípustelkur)
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Jóannes Patursson
Jóannes Patursson (føddur 6. mai 1866 í Kirkjubø, deyður 2. august 1946) vanliga nevndur Bóndin, búði í Kirkjubø, har hann eisini festi størsta kongsgarðin í Føroyum. Foreldrini vóru Elin f. Dalsgarð av Velbastað og Páll Patursson úr Kirkjubø. Jóannes giftist við Guðny Eiriksdóttur úr Karlsskála í Íslandi.
Jóannes fór til Noregs í 1882, har hann fekk landbúnaðarútbúgving. Hann hevði stórar ætlanir um landbúnað í Føroyum. Í 1884 kom hann heimaftur og hitti á vegnum ein komandi føroyskan tjóðskaparmann Rasmus Christoffer Effersøe, sum hann fór at samstarva nógv við í framtíðini.
Í 1887 tók skriving seg upp í Dimmalætting um Føroya støðu í mun til Danmarkar og hetta bleiv í 1888 til veruligt kjak. Og jóladag 1888 var Jólafundurin í tinghúsinum, har samtykt var, at virkast skuldi fyri at varðveita føroyska málið, sum tá var hótt. Hetta førdi til stovnanina av Føringafelagi í 1889.
Jóannes varð valdur í Løgtingið í 1901, og fór har at virka fyri endamáli Føringafelags, sum var
- at fáa Føroya mál til æru, og
- at fáa føroyingar at halda saman og ganga fram í øllum lutum, at teir mugu vera sjálvbjargnir.
Hann sat í løgtinginum restina av lívinum. Her býttust føroyskir tinglimir í liberalar, sum Jóannes hoyrdi til, og konservativar. Í 1906 var Sambandsflokkurin formliga stovnaður, og grundarlagið undir føroysku flokkskipanini skapt.
Jóannes sat í danska fólkatinginum 1901-1906 og í danska landstinginum 1918-1920 og 1928-1936. 1901-1906 umboðaði hann Suðuroyar valdømi, og Suðurstreymoyar valdømi 1906-1946.
1906-1940 var Jóannes í Sjálvstýrisflokkinum. Men tá hann ikki varð valdur at stilla upp fyri flokkin í 1940, fór hann úr flokkinum. Saman við Vinnuflokkinum stovnaði hann Hin føroyska fólkaflokkin (radikalt sjálvstýri). Hetta samsvaraði væl við broytta lyndi hansara. Í byrjanini var Jóannes hóvligur sjálvstýrismaður, men til endans var hann víðgongdur loysingarmaður.
Leygardagin 14. september 1946 var fólkaatkvøða um ríkisrættarstøðu Føroya, og ein meiriluti av fólkinum valdi loysing. Men av tí, at Jóannes doyði 2. august, slapp hann ikki at síggja tað henda.
- 1888 Var við til at seta Jólafundin.
- 1901–1946 Í Løgtinginum.
- 1901–1906 Í Fólkatinginum.
- 1909–1936 Formaður í Sjálvstýrisflokkinum.
- 1940–1946 Í Fólkatinginum.
- 1940 Stovnaði saman við Vinnuflokkinum Fólkaflokkin.
- 1940–1946 Formaður í Fólkaflokkinum
Útgivið[rætta | rætta wikitekst]
- 1888 - Nú er tann stundin....
- 1903 - Færøsk politik
- 1922 - 1945 Kvæðabók I-V,
- 1925 - Føroysk kvæði um brøgd norðmanna ættarinnar úti og heima
- 1931 - Færøsk selvstyre
- 1932 - Yrkingar
- 1933 - Við ókunnugum fólki til Kirkjubøar
- 1936 - Heilsan í forðum og nú
- 1966 - Tættir úr Kirkjubøar søgu, endurminningar
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Løgting 150 - Hátíðarrit 2, Løgtingið, Tórshavn 2002, s. 334.
- Jóannes Patursson, eftir Hans Jacob Debes, Forlagið Søgumál, 1991.


text:
Mývatn
Mývatn, sum liggur á norðurlandinum í 300 metra hædd, er 4. størsta vatn í Íslandi. Tað er 37 km2 til støddar, og er 4 metrar djúpt í tí djúpasta. Navnið Mývatn hevur tað fingið, tí har eru so nógvir og stórir mýggjabitar um summarið. Av tí at vatnið er so grunt, eru góðar liviumstøður hjá bæði fugli, fiski og plantum. Og fyri at umhvørvið ikki skal oyðileggjast av fólki, er vakt á økinum altíð.
Fuglar í túsundatali og av øllum sløgum hava Mývatn økið sum búpláss. Í vatninum eru eisini nógv síl, og ein á, sum rennur úr Mývatni, Laksá, er ein tann besta laksaáin í Íslandi. Nógv ferðafólk, bæði íslendingar og útlendingar, vitja Mývatn, sum er eitt sera kent og vakurt útferðarpláss í Íslandi.


text:
Bahá'í Trúgvin
Bahá'í Trúgvin er ein alheimstrúgv. Orðið "Bahá'í" merkir "ein sum fylgir Bahá'u'lláh". "Bahá'u'lláh" merkir "dýrd Guðs" og hetta er navnið á tí boðberanum, sum bahá'íar trúgva er Guðs sendiboð til okkara tíð.
Bahá'íar trúgva at Guð opinberar seg gjøgnum síni sendiboð í einari stigvísari opinbering. Mannaættin er ikki før fyri at taka ímóti Guðs veruleika í einum, men má búnast og mennast so líðandi. Guð sendir so síni sendiboð við boðum og vegleiðing sum hóskar til tann tørv sum menniskjuni hava á júst tí staðnum og tí tíðini. Ongin av boðberunum er "størri" ella "sannari" enn hinir. Teir kappast ikki.
Bahá'íar viðurkenna allar boðberarnar og virða allar heimsins religiónir og heilagu skriftir. Tað, sum Jesus segði, tá ið hann kom, ógildaði ikki tað sum Móses hevði sagt. "Eg eri ikki komin at bróta niður, men at fullføra", segði Jesus. Á sama hátt ógildar tað at Bahá'u'lláh kom, hvørki tað sum Jesus, Muhammed, Buddha, Móses, Ábraham, Krishna ella Zoroaster hava boðað. Allir komu teir við Guðs ljósi til menniskjuni. Eingin teirra er Guð.
Bahá'íar trúgva at øll menniskju hava eitt andaligt lív, sama um tey tilvitað gera nakað við tað ella ei.
Bahá'u'lláh[rætta | rætta wikitekst]
Í 1844 í Persia (Iran), kunngjørdi ein ungur maður nevndur "Báb", at skjótt fór sendiboð Guðs, sum øll heimsins menniskju stundaðu eftir, at koma. "Báb" merkir "portrið", og Báb gjørdi greitt at hansara leiklutur var, at fyrireika mannaættina til dagin tá ið tann lovaði kom til sjóndar.
Bahá'u'lláh, sum var føddur í einari av ríkastu aðalsstættum í Persia, valdi at venda øllum forrættindum bakið og at fylgja Báb. Báb og tey sum fylgdu honum vóru jagstraði av persiska yvir-valdinum. Báb sjálvur var tikin av døgum í 1850 og eini 20.000 av teimum sum fylgdu honum, lótu lív í hópdrápum kring alt Persia. Bahá'u'lláh slapp heldur ikki undan forfylging; hann varð settur í fangahús, píndur og at enda burturvístur. Hann varð sendur til Bagdad í Irak, og tað var her hann endiliga í 1863 kunngjørdi, at hann var tann, ið Báb hevði fyriboðað fór at koma.
Bahá'iar eru sannførdir um at Bahá'u'lláh var Jesus Kristus sum kom aftur og at lyfti Guðs til menniskjuni um eina betri tíð fyri øll er gingið út. Bahá'u'lláh segði at menniskjuni liva her á jørðini til tess at menna andaligar førleikar sum vit fara at hava tørv á í lívinum eftir hetta. Hann líknar mannalívið á jørðini við lívið hjá fostrinum í móðurlívi, fostrið kann ikki ímynda sær heimin uttanfyri sína egnu lítlu verð, hóast tað á ein hátt longu livir í tí størru verðini. Tað er bara enn ikki nóg búgvið til at síggja og uppliva heimin størri enn júst lívmóðrina hjá mammuni.
Og kortini so er endamálið við fosturlívinum at búgva seg til ein heilt øðrvísi heim enn tann, fostrið kennir. Tað skal hava armar og bein, eygu, oyru, alt sum er gott og neyðugt fyri at liva mannalívið. Mennast vit ikki eins og fostrið í móðurlívi, meðan vit liva á jørðini, so verða vit sum andaligir kryplingar ella píningar, og enn tarnaði av hesum í lívinum sum kemur. Andaligi vøksturin hjá tí einstaka fer fram bæði innan í hvørjum fólki, og í samveru við onnur. Andaliga støðið vit eru á, speglast í samfelagnum, hvussu vit eru móti hvørjum øðrum, og hvørjum málum vit stremba eftir.


text:
Jesus
Jesus (griksk úttala av navninum Joshua, sum merkir "Harrin er Frelsarin") Kristus (upprunaliga grikskt orð, sum týðir "tann salvaði", so sum tað hebráiska Messias) var sambært tí kristnu læruni sonur Guds og sum doyði fyri syndir menniskjanna. Kristindómurin er heimsins størsti átrúnaður og er trúgvin á Jesus Krist sum harra og frelsara menniskjanna. Navnið kristindómur kemur eisini av orðinum "Kristus". Vit lesa um Jesus í evangeliunum í Nýggja Testamenti. Evangeliini eru fýra í tali. Matteus, Markus, Lukas og Jóhannes hava skrivað hvørt sítt. Teir kendu Jesus, sum var jødi, føddur í Betlehem í Júdea. Viðhaldsfólk Jesu trúðu, at hann var sonur Guds. Tá ið Jesus var um 30 ára gamalur, gekk hann um í Ísrael og boðaði nýggjan boðskap. Hann greiddi frá hugsanum sínum í søgum (líknilsum). Evangeliini siga frá undurverkum hansara, sjúk grøddi hann og vakti upp deyð.
Summi óttaðust, at Jesus fór at eggja til uppreistur móti rómverjum, ið ráddu Palestina. Jesus varð handtikin, avhoyrdur og dømdur til deyða. Hann sýndi seg fyri næstu viðhaldsfólkunum, eftir at hann var deyður. Teir trúðu til fulnar, at Gud hevði reist hann upp frá deyðum. Kristna kirkjan er grundað á hesa trúgv. Boðskapurin um Jesus varð skjótt borin um alt Rómverjaríki.
Kristus er eitt grikskt orð. Tað merkir kongur. Fólk, ið trúgva á Jesus Kristus, verða rópt kristin. Ta kristnu trúnna nevna vit kristindóm. Á arábiskum máli eitur Jesus Isa, og muslimarnir rokna hann sum profet.
Innihaldsyvirlit
- 1 Bakgrund
- 2 Lívssøga
- 2.1 Føðing Jesusar
- 2.2 Vísmenninir úr Eysturlondum
- 2.3 Maria og Jósef finna Jesus sitandi í samrøðu við teir skriftlærdu
- 2.4 Jesus verður doyptur av Jóhannesi doyparanum
- 2.5 Jesus verður freistaður av djevlinum í oyðimørkini
- 2.6 Jesus kallar sínar fyrstu lærusveinar og fer undir at prædika
- 2.7 Jesus ger fyrsta undirverkið
- 2.8 Jesus riður inn í Jerúsalem og rekur sølumenninar úr templinum
- 2.9 Pínslusøgan
- 2.10 Heilaga kvøldmáltíðin
- 2.11 Svikagerðin
- 2.12 Krossfestingin
- 2.13 Gravleggingin
- 2.14 Uppreisnin
- 2.15 Himmalsferðin
- 3 Merki kristindómsins
- 4 Jesus í Islam
- 5 Útvortis ávísing
- 6 Hygg eisini at
Bakgrund[rætta | rætta wikitekst]
Jesus var ísraelskur jødi og av fátækum fólki í Nasaret í Galilea í Norðurísrael. Hann var føddur í einum fjósi í Betlehem tætt við Jerúsalem í Ísrael, meðan mamma hansara Maria og festarmaður hennara Jósef vóru á ferð at verða skrivað í manntal. Hann var smiður, men 30 ára gamal gavst hann at arbeiða og fór um landið at boða læru sína og grøða sjúk. Viðhaldsfólk hansara vórðu kallað lærusveinar, og av teimum valdi hann sær 12 høvuðslærusveinarnar ella ápostlarnar, sum teir eisini verða nevndir. Gitnastu lærusetningar hansara eru í Fjallataluni, har Jesus sigur, at menniskjan skal óttast og æra Gud og elska næsta sín sum sjálvan seg.
Tey kristnu trúgva, at Jesus varð borin í heim sum sonur Guðs, og um tey gera eftir boðum hansara, fáa tey fyrigeving syndanna og sleppa inn í himmiríkið. Tey tala um Jesus sum Kristus, ið kemur úr grikskum máli og merkir "hin salvaði", ella "Messias" á hebraiskum. Jesus livdi í Ísrael fyri umleið 2.000 árum síðan. Tá ið hann var deyður, stovnaðu tey, ið tóku undir við læru hansara, ein felagsskap, sum var byrjanin til ta kristnu kirkjuna. Jesu lív hevur í øldir hugtikið listafólk, og nøkur av størstu listaverkunum vísa hendingar úr lívi Jesusar.
Orðið evangelium merkir ”góð tíðindi”. Tey, ið tóku undir við Jesu læru, nýttu tað, tá ið tey skuldu tala um hann, men seinni fór tað at merkja tað, sum evangelistarnir – Matteus, Markus, Lukas og Jóhannes – høvdu skrivað. Markus og Jóhannes hoyrdu til teir tólv fyrstu lærusveinarnar; Markus og lærusveinurin Barnabas vóru systkinabørn; Lukas var í tí fyrsta kirkjuliðnum í Antiokia. Í kristiligari list er ímyndin av Matteusi ein eingil, Markus leyva, Lukas oksi, og Jóhannes ein ørn.
Lívssøga[rætta | rætta wikitekst]
Føðing Jesusar[rætta | rætta wikitekst]
Søgan sigur, at Maria og Jósef vóru trúlovað og skuldu giftast, tá ið Gabriel høvuðseingil sýndi seg fyri Mariu og segði henni, at hon skuldi bera Guðs son í heim. Hendingin er kend sum boðanardagur Mariu, ið er 25. mars; 9 mánaðir fyri jóladag. Gabriel bað Mariu kallað barnið Jesus, sum kemur av tí hebraiska Joshua, ið merkir ”Jehova er frelsa”. Boðanin er eitt nógv nýtt myndevni í kristiligari list. Barnið var gitið av Heilaga andanum, og á mongum málningum sæst andin í dúgvulíki sveima niður á Mariu.
Heilaga landið var rómverskt um Jesu føðing, og tá ið Augustus keisari gav boð um manntal, mátti ein og hvør fara til ættarbygd sína at vera taldur. Jósef og Maria fóru úr Nasaret til Betlehems. Tá ið tey komu hagar, var tíðin komin, at hon skuldi eiga. Einki rúm var fyri teimum í tilhaldshúsinum, og tí fóru tey í eitt fjós í einum helli. Har varð Jesus føddur, og Maria legði hann í krubbu ella trog hjá kríatúrunum, og hagar komu einglar at kunngera føðingina og at tilbiðja hann. Jesu føðing er eitt av høvuðsevnunum í kristiligari list. Frá 15. øld verður Jesus viðhvørt vístur sum heimsins ljós. Næstan allir málningar, ið lýsa føðingina, sýna ein oksa og ein asna, ið tilbiðja Jesubarnið.
Tá ið Jesus var føddur, kom ein eingil til hirðarnar á markini. Í fyrstuni vóru hirðarnir bangnir, men tá ið eingilin kunngjørdi teimum gleðiboðini, vórðu teir glaðir. Og í somu stund var hjá einglinum ein fjøld av himmalskum herskarum, sum lovaðu Guði. Teir eggjaðu hirðunum til at fara at finna Jesubarnið og tilbiðja tað. Hirðarnir, ið umboða tað vanliga fólkið, eru bilsnir og ovurfegnir at hoyra um frelsaran.
Vísmenninir úr Eysturlondum[rætta | rætta wikitekst]
Vísmenninir, stundum umtalaðir sum teir tríggir kongarnir, fylgdu einari leiðarstjørnu úr eystri til tess at bera Jesusbarninum gávur. Heródes kongur í Jerúsalem frætti hesi tíðindi, og honum dámdi illa at hoyra um ein nýggjan jødakong. Heródes bað vísmenninar siga sær, hvar barnið mundi vera, men teir vórðu ávaraðir í dreymi og fóru tí av stað aftur og søgdu honum einki. Heródes var frá sær sjálvum og beyð, at í Betlehem skuldu øll dreingjabørn, yngri enn 2 ár, drepast.
Vísmenninir hoyrdu til ein prestaskap í gamla Persia. Teir fingust við stjørnuspáfrøði og týddu dreymar, og gjørdust sosatt kendir sum ”vísir menn”. Í yngri frásøgum verða teir ofta nevndir kongar og eita Kaspar, Melkir og Baltasar. Seinni í miðaldar- og renesansulistini eru teir eisini vorðnir umboð fyri teir tríggjar heimspartarnar Asia, Afrika og Evropa, sum tá vóru kendir.
Maria og Jósef finna Jesus sitandi í samrøðu við teir skriftlærdu[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið Jesus var 12 ára gamal, høvdu Maria og Jósef hann við til Jerúsalems at halda páskir. Hátíðarhaldið vardi eina viku og var til minnis um ta ferðina, tá ið ísraelsfólk vóru fríað frá trældóminum í Egyptalandi. Tey fóru heim aftur til Nasaret í fylgi við nógvum øðrum fólkum, tá ið Maria knappliga skilti, at sonur teirra var ikki við í ferðalagnum. Hon og Jósef skundaðu sær tí aftur til Jerúsalems og leitaðu í samfullar tríggjar dagar, til tey at enda funnu Jesus í templinum. Har sat hann og skifti orð við teir jødisku lærumeistararnar.
Menninir, sum Jesus talaði við í templinum, verða stundum nevndir lærarar, læknar, vísmenn ella skriftlærdir. Teir vóru væl lærdir menn og høvdu sum starv at útleggja jødiska lógina. Teir fingu nógv vald, kunnaðu fólkið um lógina og gjørdust dómarar í Sanhedrin, sum var domstólur og ovasta ráðið í Jerúsalem. Teir vóru eisini knýttir at trúarbólki farisearanna.
Jesus verður doyptur av Jóhannesi doyparanum[rætta | rætta wikitekst]
Jóhannes doypti fólk í Jordanánni til tess at vísa, at tey iðraðu seg um allar syndir sínar, og at tey nú vóru rein. Mong komu bæði úr bygd og bý at síggja hann. Ein dagin kom Jesus at hoyra Jóhannes prædika og at verða doyptur av honum. Jóhannes helt, at hann sjálvur átti at vera doyptur av Jesusi, men læt sær kortini eftirlíka. Eftir dópin talaði Guð, soleiðis at ein og hvør skuldi vita, at Jesus var sonur hansara. Tey fyrstu kristnu tóku dópin til sín sum ein hátt at vísa sambandið við Jesus og kirkjuna. Einglar síggjast ofta á málningum av dópinum.
Jesus verður freistaður av djevlinum í oyðimørkini[rætta | rætta wikitekst]
Eftir dópin fór Jesus út í oyðimørkina og fastaði fjøruti dagar. At enda háðaði Sátan hann við trimum freistingum. Jesus skuldi sýna honum, at hann var sonur Guðs, og at hann kundi gera steinar til breyð, stoyta seg oman hægst av templinum í Jerúsalem og at enda njóta alt heimsins ríkidømi, um hann vildi tilbiðja Sátan. Men Jesus læt seg ikki freista.
Jesus kallar sínar fyrstu lærusveinar og fer undir at prædika[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið Jesus fór undir at prædika í Galileu, valdi hann sær út tólv menn at vera teir fyrstu lærusveinarnir ella boðberar. Teir fyrstvaldu vóru brøðurnir Pætur og Andrias, sum royndu á Genesaretsvatninum, men fingu lítið. Jesus beyð teimum at seta gørnini einaferð afturat, og teir so gjørdu og fingu so mikið, at tað fylti upp í tveir bátar. Á hendan hátt sýndi Jesus sínum fyrstu lærusveinum, hvussu teir kundu hjálpa honum at savna nógvar lærusveinar og fáa fólk at venda um og trúgva á hann.
Jesus ger fyrsta undirverkið[rætta | rætta wikitekst]
Í Nýggja Testamenti verður fleiri ferðir greitt frá, at Jesus gjørdi kraftagerðir. Hitt fyrsta almenna undrið hendi í bygdini Kána, hagar Jesus, móðirin og nakrir av lærusveinum hansara vóru boðin í brúdleyp. Undir borðhaldinum varnaðist Maria, at einki vín var eftir, og segði tað við son sín. Stillisliga beyð Jesus tænarunum at fylla seks stór ker við vatni og síðan lata høvuðskokkin smakka á. Teir so gjørdu og vórðu stórliga bilsnir, tá ið teir skiltu, at vatnið var vorðið vín.
Jesus riður inn í Jerúsalem og rekur sølumenninar úr templinum[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið teir nærkaðust Jerúsalem, segði Jesus lærusveinunum, hvar teir mundu finna eitt ásin við fylli. Síðan reið Jesus á fylinum tann seinasta partin á ferð sínari. Fólk høvdu frætt, at Jesus skuldi koma, og komu í hópatali hagar at síggja hann. Sunnudagurin fyri páskir, Pálmasunnudagur, verður hildin til minnis um hesa hending.
Tá ið Jesus kom í templið í Jerúsalem, reittist hann av at síggja, at tað vorðið sølutorg. Hann fekk sær snøri í hond og rak handilsmenninir við sínum neytum á dyr og koyrdi í sama viðfangi borðið hjá peningavekslarunum um koll. Hann segði við teir, at “hús mítt eigur at vera eitt bønhús; men tit hava gjørt tað til eitt ránsmannabøli”. Jesus var ikki vanur at fara soleiðis fram, men hendingin vísti, at hann vildi beina henda ósiðin burtur.
Pínslusøgan[rætta | rætta wikitekst]
Jesus boðaði frá, at hann fór at vera svikin og tikin av døgum. Teir seinastu – og týdningarmestu – dagarnir í lívi hansara á fold verða nevndir pínslusøgan, sum eru líðingarnar og pínslurnar, hann mátti tola, frá tí hann kom til Jerúsalems og til krossfestingina og uppreisnina. Páskirnar og dymbildagavikan verða hildnar til minnis um hesar hendingar. Tær ymsu hendingarnar í pínslusøguni eru ofta og væl viðgjørdar av listafólki.
Heilaga kvøldmáltíðin[rætta | rætta wikitekst]
Heilaga kvøldmáltíðin var seinastu ferð, Jesus sat til borðs við lærusveinunum í Jerúsalem, áðrenn hann var tikin. Hendingin fekk seinni ómetaligan týdning fyri tey kristnu og gjørdist evnið fyri mong listaverk. Vanliga vóru tey málað sum freskur (kálkmálningar) á veggir í matarhøllum í t.d. kleystrum. Soleiðis var eisini við teirri víðagitnu freskuni eftir Leonardo da Vinci (1452-1519). Tíverri byrjaði málningurin skjótt at farast og er tí umvældur fleiri ferðir. Kristni siðurin at fara til altars í kirkjuni er til minnis um heilagu kvøldmáltíðina. Presturin gevur gestunum breyð og vín til minnis um seinastu ferðina, Jesus sat til borðs saman við ápostlum sínum.
Svikagerðin[rætta | rætta wikitekst]
Jesus hevði greitt fylgdarfólki sínum frá, at hann fór at vera svikin og tikin av lívi. Tað var kortini ein skelkandi løta, tá ið hann segði teimum 12 lærusveinunum, at ein teirra var svikjari. Evangeliini siga, at Judas Iskarjot hevði gjørt avtalu við høvuðsprestarnar fyri máltiðina: “Tann, sum eg kyssi, hann er tað; takið hann og farið tryggiliga avstað við honum”. Nakað seinni visti hann høvuðsprestunum á, hvar Jesus helt bøn saman við hinum ápostlunum. Høvuðsprestarnir guldu Judasi 30 silvurmyntir afturfyri.
Krossfestingin[rætta | rætta wikitekst]
Jødiska ráðið og høvuðsprestarnir dómfeldu Jesus fyri at siga seg vera son Guðs. Rómverski landshøvdingin, Pontius Pilatus, royndi at sleppa undan at døma Jesus, men læt hann so upp í bøðilshendur. Jesus var krossfestur saman við tveimum ránsmonnum. Krossfestingin hevur verið sýnd á mangan hátt í kristiligari list. Við hvørt er stórur dentur lagdur á ræðuleikan og sorgina.
Gravleggingin[rætta | rætta wikitekst]
Jósef úr Arimatea, sum sat í jødiska ráðnum, og lærusveinur í duldum, bað Pilatus um loyvi at jarða líkið. Nikodemus, ein fariseari, sum eisini hevði tikið við trúnni, hjálpti Jósefi at taka likamið av krossinum. Teir vaskaðu og sveipaðu tað í línklæði. Líkið var borið í ein garð tætt við og lagt í eina nýhøgda grøv.
Uppreisnin[rætta | rætta wikitekst]
Triðja dagin eftir sín deyð á krossinum reis Jesus uppaftur. Hendingarnar í sambandi við uppreisnina eru umtalaðar á ymsan hátt í evangeliunum. Summar frásagnir siga, at hermenn hildu vakt við grøvina. Tað høvdu teir jødisku høvuðsprestarnir biðið um, so at lærusveinarnir ikki kunda stjala likamið og siga, at Jesus var risin upp. Hjá Jóhannesi stendur, at Maria Magdalena hittir hin upprisna Jesus, ið seinni eisini sýndi seg fyri lærusveinunum. Eftir himmalferð Jesusar hildu ápostlarnir á at boða gleðiboðskapin og grundaðu ta kristnu kirkjuna.
Himmalsferðin[rætta | rætta wikitekst]
Fjøruti dagar eftir uppreisnina fór Jesus til himmals, og tað sóu lærusveinarnir. Tá stóðu teir á Oljufjallinum og sóu hann verða tiknan upp, og eitt skýggj huldi hann fyri eygum teirra. Tá knappiliga stóðu tveir menn í hvítum klæðum hjá teimum. “Hví standa tit her og hyggja upp til himmals?” spurdu teir. “Hesin Jesus, sum er upp er tikin frá tykkum til himmals, skal koma aftur á sama hátt, sum tit sóu hann fara”.
Merki kristindómsins[rætta | rætta wikitekst]
Á Jesusar døgum vóru enn mong, sum settu seg upp ímóti rómverska hersetingarvaldinum, og teir uppreistrarmenn, ið vórðu tiknir, vórðu krossfestir. Tá ið Jesus hevði boðað læru sína í 3 ár, hevði hann fingið so ilt í høvuðsprestarnar, fariseararnar og teir skriftlærdu, tí hann hevði havt harðliga at teimum fyri falslæru, at teir fingu hann givnan upp fyri rómverska yvirvaldinum, dømdan til deyða og krossfestan. Frá tí degi hevur krossurin eyðkent Jesusar læru - Kristindómin.
Jesus í Islam[rætta | rætta wikitekst]
Jesus er ein týdningarmikil persónur í Koranini (Al-Qur'an), har hansara navn (Isa) verður nevnt 25 ferðir. Jesus er ein av týdningarmestu boðberunum hjá Gudi (Allah), og hann má síggjast sum ein fundamentalur partur av veraldarmynd Islams. Uppfatan islams av Jesusi hevur nógv til felags við tær bíbilsku frásagnirnar, so sum trúgvin á jomfrúføðingina, Jesu sum tann ið grøðir og ger undurverk, Jesus sum lærir o.s.fr. [tørvar keldu] Jesus reis eisini upp til Himmals sambært islam, og nógvir muslimskir teologar trúgva, eins og tey kristnu, at Jesus skal koma aftur í skýnum [tørvar keldu]. Jesus verður ellivu ferðir nevndur al-Masih (Messias eller Kristus) og í Sura 3,45 verður hann nevndur Kalimatullaah (Guds orð).
Munurin millum Islam og Kristindóm er at muslimar ikki trúgva á Jesus sum 'Guds son'. Í islam verður Jesus mettur sum ein profetur, og har tey kristnu trúgva at Jesus tosar um 'Heilaga Andan' tá hann nevnir talsmannin ið hann skal senda, so trúgva muslimarnir, at hesin talsmaðurin ið Jesus segði at hann skuldi senda, var Muhammed Profetur.
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]


text:
V4-skemt við Hermanni og øðrum
Skrivað hevur John William Joensen 21.11.2013 - 09:35
Út er komin nýggj tvífløga við skemti frá V4. Á fløguni eru stívliga tveir og ein hálvur tími við stuttligum skemtileikum frá størstu undirhaldssending í Føroya søgu nakrantíð.
Á fløgunum eru 33 skemtileikir, har Hermann Jacobsen er bindiliðið í øllum upptøkunum. Ein upptøka er við Dalla. Sjey brot eru við Palleba og Fossadun, sum ávikavist Hermann og Olivur Næss spældu.
Umframt teir báðar, so hoyra vit Hera Smith, Oskar Hermannsson, Elina Mouritsen, Óla Kurt Hansen, Sonna Smith, Gunvør Jensen, Flemming Samuelsen, Eyðun Johannesen, Niels Juel Arge og Ívar Iversen.
Hermt verður eftir kendum fólki, m.a. Jóhan Nielsen, Atla Dam, gamal landslæknanum, Erlendi Paturssyni og Jákup Frederiki Øregaard.
Martin Joensen hevur sniðgivið. Súni Selfoss hevur talgildað og Finnur Hansen hevur reinsað tilfarið. Forlagið Glint gevur út í samstarvi við Kringvarp Føroya.
Tórður Johannesarson hevur lagt til rættis.
Tutl stendur fyri søluni. Fløgan kostar 169,- kr.


text:
Brøðrasamkoman
Vanligt heiti á kristnari leikmanna vekingarrørslu í Føroyum. Brøðrasamkoman er í dag tann størsta kristna samkoman uttanfyri fólkakirkjuna við samkomuhúsum í flestu størru bygdum, td. Ebenezer í Havn, Betesda í Klaksvík, Berøa í Saltangará og Hebron á Argjum. Íalt hevur samkoman eini 30 samkomuhús í størri og smærri bygdum um alt landið, tey flestu við bíbilskum navni, umframt at onkur samkoma heldur til í leigaðum hølum, td. samkoman Lívdin í Hoyvík. Samkoman hevur ongan skrásettan limaskap, men fevnir helst um eini 12% av fólkatalinum, í støðum upp til 40%. Hvør bygdasamkoma er sjálvstøðug, og rørslan er ikki skipað í landsnevnd ella líknandi. Ongin er formliga settur í starv í samkomuni. Rørslan hevur ongan prest at leiða samkomufundirnar ella at prædika.
Læra[rætta | rætta wikitekst]
Brøðrasamkoman hevur ikki nakra trúarjáttan, men læran er í samsvari við apostólsku trúarjáttanina. Brøðrasamkoman uppfatar menniskjað sum syndugt, og tí má tann einstaki “venda um” og “verða frelstur”. Dópurin er fyrst og fremst ein játtan og ein vitnisburður eftir at ein er frelstur. Í mun til aðrar vekingarrørslur leggur brøðrasamkoman dent á, at frelsan er “ævig”, tað vil siga, at hon kann ikki missast aftur. Rørslan leggur dent á ikki at taka sær onnur heiti enn tey, sum verða nýtt í Nýggja Testamenti um tey kristnu, og haðani kemur heitið brøður ella brøðrasamkoman. Tey, ið hoyra til rørsluna verða á manna munni ofta eisini nevnd baptistar, og sipar hetta til dópsfatanina, at rørslan bert doypir fólk, sum sjálv kunnu játta sína trúgv og svara fyri sín dóp. Dópur fer tí vanliga fram frá uml. 10 - 12 ára aldri og uppeftir. Dópur í brøðrasamkomuni fer altíð fram við, at tann doypti verður koyrdur heilt undir í vatni; brøðrasamkoman viðurkennir ikki barnadóp.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Brøðrasamkoman er ein grein av eini rørslu, sum byrjaði í Dublin í Írlandi umleið 1825. Fyrsta stóra samkoman var tó í Plymouth í suður Onglandi, og haðani hevur rørslan fingið heitið Plymouth Brethren. Rørslan fór tíðliga í tveir høvuðspartar, kallaðir opnir brøður (open brethren), og lokaðir brøður (eksclusive brethren). Samkoman breiddi seg um miðja 19. øld um Bretland, og í 1865 bar skotski trúboðarin William Gibson Sloan (f. 1838) opnu greinina av rørsluni úr Hetlandi til Føroya. Í 1879 búsettist William Sloan í Havn – Sloans hús við Tinghúsvegin ber navn eftir hann – og í 1879 var fyrsta samkomuhúsið hjá Brøðrasamkomuni bygt við Tinghúsvegin í Havn, á leið har Havnar Bio er nú. Árið eftir vóru tey fyrstu doypt. Fyrst í 1890-unum var eisini ein lítil samkoma í Miðvági. Síðani kom stígur í, men eftir aldamótið vendi gongdin. Umleið 1906 byrjaðu samkomur á Viðareiði, í Skálavík og í Hvalba, og árini eftir byrjaðu samkomur í fleiri bygdum, td. Porkeri, Vági, Tvøroyri, Sørvági, Gásadali og í Hesti. Tað er hesi árini, at brøðrasamkoman festir seg í Føroyum. Næsta stigið í gongdini er í tveimum: 2 ungir trúboðarar byrja fulltíðar trúboðaratænastu í Føroyum umleið 1915 - 1917: Victor Danielsen úr Søldarfirði og Andrew Sloan úr Havn, sonur William Sloan. Teir ferðast dúgliga bygd úr bygd og halda møti, og hetta gjørdist teirra lívsstarv. Hin tátturin er, at menn fara at halda møti um borð á sluppunum – ofta saman við monnum frá Heimamissiónini. Hesa tíðina upp til seinna kríggið byrja samkomur í fleiri bygdum, td. Klaksvík, Leirvík, Fuglafirði, Toftum, Eiði og Søldarfirði. Frá umleið 1950 tykist stóri vøksturin hjá rørsluni at minka nakað. Rørslan fylgir tó við broyttum bústaðarmynstri, og í 1960-unum byrjaði samkoman í Berøa í Saltangará, og umleið ár 2000 byrjaði samkoman Lívdin uppi í Hoyvík. Í 1973 byrjaði samkoman Kristnastova millum føroyingar í Keypmannahavn, og nøkur ár seinni byrjaði samkoman Malta í Hirtshals, fyrst serliga sum ein sjómansmissión. Í 1967 bygdi Brøðrasamkoman leguhúsið Zarepta í Vatnsoyrum. Har eru legur fyri ymsar aldursbólkar og áhugabólkar alt summarhálvárið umframt styttri legur flestu vikuskiftini á vetri eisini. Brøðrasamkoman hevur gingið á odda í at nýta føroyskt mál í samkomuhøpi. Serliga Victor Danielsen var undangongumaður og umsetti Bíbliuna til føroyskt, umframt at hann yrkti og umsetti einar 900 sálmar og 20 bøkur. Brøðrasamkoman er virkin í trúboðan. Einir 50 føroyingar eru um allan heim sum trúboðarar frá brøðrasamkomuni. Brøðrasamkoman hevur serliga seinnu árini eisini verið virkin í sosialum arbeiði, eitt nú við at savna inn klæði og annað at senda til Eysturevropa – tey seinastu árini helst serliga til Rumenia.
Tilfar[rætta | rætta wikitekst]
- Lívdin, Hoyvík
- Ebenezer, Tórshavn
- Berghamar, Sigurð: - men Gud gav vøkst. Forlagið Afturljóð, Tórshavn 1992.
- Fossing, Henrik: Færøernes Kirkehistorie fra ca 1900 – 1946, Ritgerð við Århus Universitet 1975.
- Hansen, Gerhard: Eindarmentan føringa og vekingarrørslurnar, Emil Thomsen, Tórshavn 1987 (s. 171 – 202)
- Wolles, Óli: Brødremenigheden på Færøerne 1865 – 1930, Serritgerð við Århus Universitet 1993.


text:
Føroyskar bókmentir
Ofta siga vit at føroyskar bókmentir eru "ungar" sum bókligar mentir. "Udstrækker vi begrebet moderne litteratur til at omfatte det 20. århundrede, er al skreven færøsk litteratur moderne litteratur" skrivar Jógvan Isaksen í bókini Færøsk litteratur (1993), men hendan staðfesting skal tó helst ikki skiljast sum annað enn ein eggjan til lesaran og hon er beinleiðis skeiv og byggir á interalismu, tvs. at vit eru von við at skriva um okkara mentan, søgu og bókmentasøgu út frá tjóðini sjálvari, mótvegis at síggja hesa skapan sum komna uttanifrá.
Føroyskar bókmentir vóru ikki skaptar í 1888 í samband við Jólafundin, ella í 1876 á Regensen, men komu spakuliga fram í 1820unum og 1830unum. Her er tað avgerðandi at skilja hvussu skaldskapur varð brúktur og ikki minst hvussu hesin varð lyftur úr kontekstinum. At tað ikki var fyrr enn ein altjóða filologisk intelligensia viðurkendi tær, sóu tær og útgav tær at tær vóru endaliga lyftar úr teirra konteksti og seinni komu føroysk lærd og tjóðskaparfólk at brúka tær í føroysku tjóðarbyggingini.
Hetta er ein nýggj søguskriving og ein onnur historiografisku siðvenjuna, ið kemur frá 2012 frá kanningum hjá Kim Simonsen, har hann fyllir út sum alt for nógv ikki hava duga at sett saman. Soleiðis at taka bókmentir í ávara sum ein umráðandi partur av tí at tjóðin kom fram.
Tvey – at neyðugt er at læra at nakað so ‘ósekt’ ella tilvildarligt sum innsavnan av kvæðum, fornminnum, áhugin hjá lærdum um heimin fyri føroyskum tjóðminnum kom at vera brúkt sum ein partur av einari politiskari instrumentalisering av einari tjóðskaparligari sjálvsmynd.
Í 1820unum og 1830unum, vóru teir mest umráðandi mentarnationalistarnir Danskir og aðrir Norðurlendingar og eisini førandi evropeiskir mentanarnationalistar sóu Føroyar og føroyskar bókmentir og mál.
Við at gera eina umfatandi kortlegging, tulking hevur Kim Simonsen sett fram eina frágreiðing um hvussu føroyskar bókmentir byrjaðu.
Næst, eitt týðuligt úrslit her er at føroyskar bókmentir vóru ikki skaptar av føroyskum høvundum, men av einari filologiskari kollvelting sum kom at skapa eina gulløld fyri hesi heimskendu netverk av lærdum filologum, innsavnarum, søgufrøðingum og høvundum.
Soleiðis er Jólafundurin ein pallseting sum hendi tá alt var til staðar – vit kunnu kalla Jólafundin eina performance og ein minnisstað, ið hevði til endamáls at fáa 'nationala' spurningin ‘heim’ og seinni at gera teir, ið vóru við til ein part av einari nýggjum Føroyskum Pantheon.
Sum tað triða, er tað sum Ann-marie Thiesse hevur kallað “samleika-hjálp’ (identity-assistance). Hesin varð givin til smáar tjóðir sum vóru við at koma fram, sum t.d. tá ensk, fronsk, týsk og russisk lærd hjálptu framkomandi tjóðum aftaná at Ottomanska Emperii datt saman (Finnland og Ísland – Altjóða mentanarnationalistar vóru serliga áhugaðir í at skapa nýggj national epos fyri hvørja tjóð, t.d. gav Kalevala Kvæði finnum eina søgu, bæði Noreg og Ísland hækkaðu í metum og funnu sær sess innan heimsbókmentaliga pallin gjøgnum sagair, men føroyingar høvdu eisini okkurt sum hevði eina stóra sosiologisk megi, nemliga kvæðini. Hesir lærdu kring heimin beinleiðis stuðlaðu, eggjaðu og arbeiddu lið um lið við tey ungu intellektuellu í hesum tjóðum um at fáa hesi ungu lond á føtur. Á sama hátt komu Svend og faðir hansara N.F.S. Grundtvig, C.C. Rafn, Rasmus Rask, Jón Sigurðsson og óteljandi onnur í netverkinum sum arbeiddi við føroyskum bókmentum at geva Schrøteri, Hammershaimb og øðrum eina slíka samleika-hjálp – hugsið bara um bókasavnið sum teir stovnaðu í 1827, bókagávurnar í 1820unum og 1830unum.
Føroyingar høvdu brúk fyri hesi samleika-hjálp, men í øllum hesum londum er umráðandi at fjala hesa hjálpina, bæði tí at tað er ein grundlaggjandi partur av allari nationalismu, at leggja dent á sjálv-definitón.
Sum tað fjórða, føroyskur bókmentir vóru viðurkendar sum ein partur av tí sum kallað 'lærda bókmentaliga republikkin'.
Fyrsta (føroyska) skaldsøgan sum varð skrivað á føroyskum, var Bábelstornið hjá Regin í Líð, skalsøgan kom út í 1909. Tey komani 100 árini eftir fyrstu føroysku skaldsøguna komu gott 100 skaldsøgur til vaksin út, sum upprunaliga vóru skrivaðar á føroyskum.
Í 1870-árunum kyknar ein sangmentan millum føroyskar studentar í Keypmannahavn. Hini fyrstu royndini stóð einstøðingurin Alexander Weyhe (1825–1870) fyri við yrkingini (1850). Yrkingin var bæði ávirkað av klassisismuni og romantikkinum og var ein hálovan av landi, fólki, máli og norrønari fortíð, men Alexander lovprísar um somu tíð einaræði, upplýsingarrørslu og klassisismu.
Framfýsnir studentar fóru við íblástri frá romantikkinum og hugsan hennara um eitt fólk, eitt mál og ein stat at yrkja til veitslur í Føroyingafelag. Felagið var stovnað í 1881 við tí endamáli at virka til framburð fyri føroyskum máli og føroyskari mentan. Føroyingafelag fekk stóran týdning fyri tjóðskaparrørsluna, mál og mentan, bæði fyri føroyingar í Keypmannahavn og í Føroyum.
Árni Dahl gav í 1980, 1981 og 1983 út røðina Bókmentasøga 1, Bókmentasøga 2 og Bókmentasøga 3, ið skuldi nøkta fyribils tørvin á eini fullførdari føroyskari bókmentasøgu, men enn er tann bókin ikki komin.
Yvirlitið í neðra er stórt sæð skipað eftir bókarøðini hjá Árna Dahl.
Innihaldsyvirlit
Elstu skriftminni[rætta | rætta wikitekst]
Kvæði og Tættir[rætta | rætta wikitekst]
Føroyafrágreiðingar[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
- Listi yvir føroyskar skaldsøgur (skaldsøgur fyri vaksin, ið upprunaliga eru skrivaðar á føroyskum)
- Listi av føroyskum rithøvundum
- Listi av útlendskum rithøvundum
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Bókmentir[rætta | rætta wikitekst]
(skráin verður meiri komplett seinni). Simonsen, Kim 2013/14, (fortcoming) Literature, Imagining and Memory in the Formation of a Nation - Travel writing, canonisation and the formation of a national self-image in the Faroe Islands. Rodopi, Holland.
Aðrar:
- Andreassen, Eyðun. 2006. Ordinary Europeans from Northern Norway to the Mediterranean. On Gender and Identity on the Faroe Islands. In Pertti Antonnen (ed.), Making Europe in Nordic Contexts. NIF Publications 35. Turku: NIF.
- Berger, Stefan. 2006. Towards Global Perspectives on the Writing of National History. In Representations of the Past. The Writing of National Histories in the Nineteenth and Twentieth-Century Europe (NHIST). News Letter 2. The European Science Foundation.
- Berger, Stefan 2011. Introduction. Narrating the Nation. Historiography and Other Genres. In Stefan Berger, Linas Eriksonas & Andrew Mycock (eds), Narrating the Nation. Representations in History, Media and the Arts. New York & Oxford: Berghahn Books.
- Bing, Lars Hess. 1796. Beskrivelse over kongeriget Norge, øerne Island og Færøerne, samt Grønland efter ældre og nyere, trykte og haandskrevne geographiske, chorographiske, topographiske, statistiske Skrifter, Afhandlinger og Efterretninger, saavelsom ved Brevveksling og ellers erholdte Oplysninger, forfattet i alphabetisk Orden. Copenhagen: Gyldendal.
- Birley, C. 1891. In the Faroes. In Good Words 32.
- Debes, Hans J. 1982. Nú er tann stundin. Tjóðskaparrørsla og sjálvstýrispolitikkur til 1906 við søguligum baksýni. Torshavn: Føroya Skúlabókagrunnur.
- Debes, Lucas Jacobsøn. 1963 (1673). Færoæ & Færoa reserata. Det er Færøernis oc færøeske Indbyggeris beskrifvelse, udi hvilcken føris til liuset adskillige naturens hemeligheder, oc nogle antiqviteter, som her til dags udi mørcket hafve været indelugt, oc nu her opladis, vol. I. Copenhagen: Munksgaard.
- Friis, Peder Claussøn. 1881. Samlede Skrifter, utgjevne av Gustav Storm. Kristiania.
- Hammershaimb, V. U. 1844. Det færøiske Sprog. In Kjøbenhavnsposten, December 19.
- Hammershaimb, V. U. 1983 (1841). Færøsk Dagbog 6.7.-16.8. 1841. In Ole Jacobsen & Johanne Brandt-Nielsen (eds.), Fra Færøerne. Úr Føroyum, vols. IX-X. Copenhagen: Dansk-Færøsk Samfund.
- Holm, P.A. 1856. Skildringer og Sagn fra Færøerne. Copenhagen: Det danske Folkeskriftselskab.
- Illustreret Tidende. 1861-1878. Copenhagen.
- Joensen, Jóan Pauli. 2003a. Opfindelsen af det færøske folk, kultur og nation. In Daniel Thorleifsen (ed.), De Vestnordiske landes fælleshistorie. INUSSUK, Arktisk forskningsjournal 2.
- Jonge, Nikolay, 1779. Chorographisk Beskrivelse over Kongeriget Norge, samt Færøe, Iisland og Grønland. Copenhagen: Johan Rudolph Thiele
- Landt, Jørgen. 1820. Jørgen Landts Breve om hans Rejse til Færøe 1792. In Magazin for Rejseiagttagelser 1.
- Leclercq, Jules. 1883. La terre de glace, Féroe, Islande, les geysers, le mont Hekla. Paris: E. Plon.
- Lyngbye, Hans Christian. 1820 (1817). Færøske Oldsager. B. Efterretning om adskillige Oldsager og Mærkværdigheder paa Færøe. In Antiquariske Annaler. Udgivne ved Den Kongelige Commision i Kjøbenhavn for Oldsagers Opbevaring 3.
- Lyngbye, Hans Christian. 1820b (1817). Færøske Oldsager. A. Om den gamle Kierkemuur ved Kirkeboe paa Færøe. In Antiquariske Annaler. Udgivne ved Den Kongelige Commision i Kjøbenhavn for Oldsagers Opbevaring 3. Copenhagen.
- Mackenzie, Sir. Georg Steuart. 1815. A Short account of the Faroe Islands. Drawn up for the Edinburgh Encyclopædia. In Edinburgh Encyclopædia. Edinburgh.
- Marnersdóttir, Malan. 2007. Construction and Deconstruction of the Faroese Nation. In Scandinavian Studies 79.
- Svabo, Jens Christian. 1959 (1782). Indberetninger fra en Reise i Færøe 1781 og 1782. Copenhagen: Selskabet til Udgivelse af Færøske Kildeskrifter og Studier.
- Sørensen, H. J. J. 1862. Erindringer fra Færøerne. In Dansk Maanedsskrift 1.
- Tarnovius, Thomas. 1950. Ferøers Beskrifvelser. Copenhagen: Munksgaard.
- Taylor, Elizabeth. 1997. The Far Islands and Other Cold Places. Travel Essays of a Victorian Lady. St. Paul, Minn: Pogo Press.
- Torfæus, Thormod. 1770. Historisk Beretning om Indbyggernes Bedrifter paa Færøerne. Copenhagen.
- Warring, Anette. 2011. Erindring og historiebrug. Introduktion til et forskningsfelt. In TEMP 2.
- Williams, Raymond. 1973. The Country and the City. London: Chatto & Windus.
- Winther, Niels. 1985 (1875). Færøernes oldtidshistorie. Torshavn: Emil Thomsen.
- Wolff, Jens Lauritzsøn. 1651. Norrigia Illustrata.
- Wylie, Jonathan. 2011. Eg Oyggjar Veit. Views, Overviews, and Oversights. In Firouz Gaini (ed.), Among the Islanders of the North. An Antropology of the Faroe Islands. Torshavn: Faroe University Press,


text:
Hillary Clinton
Hillary Diane Rodham Clinton (f. 26. oktober 1947 í Chicago, Illinois) er uttanríkisráðharri í USA. Clinton er fødd í 1947. Hon las jura á Yale Law School í Connecticut, og her hitti hon tann unga Bill Clinton, sum gjørdist maður hennara. Tá hon var liðug við lesnaðin, fekk hon starv í amerikanska parlamentinum. Hon arbeiddi hart og fekk við tíðini nógv álitsstørv, og serliga nógva orku legði hon í at betra umstøðurnar hjá børnum og familjum. Hesi árini stríddi Bill Clinton seg fram til forsetaembætið, og Hillary Clinton legði eisini stóra orku í at hjálpa honum fram. Í 1993 eydnaðist tað Bill Clinton at blíva forseti. Hillary bleiv sostatt fyrstadama í USA inntil 2001, tá Bill Clinton fór frá sum forseti.
Clinton var á mangan hátt ein ótraditionel fyrstadama. Hon er tann fyrsta amerikanska fyrstadaman við hægri útbúgving, og hon uppgav ongantíð sína egnu karrieru. Hon bleiv vald í senatið í 2000 og aftur í 2004. Longu í oktober 2002 nevndi The New York Times Hillary Clinton sum ein potentiellan kandidat til forsetaembætið eftir George W. Bush. Síðan tá hevur amerikanska magasinið Forbes mett hana sum eitt av máttmiklastu fólkum í heiminum. Í januar 2007 kunngjørdi hon, at hon ætlar sær at stilla upp til forsetavalið næstu ferð (2008).


text:
Latínska stavraðið
Tað latínska stavraðið er eitt stavrað (alfabet), sum upprunaliga var tilpassað tað latínska málið, og sum síðan hevur breitt seg til nógv onnur mál, og sum nú er tað mest brúkta stavraðið í heiminum. Tað verður fyrst og fremst nýtt í Vesturheiminum, har ið nógv indoevropeisk mál eru, og í londum sum hava verið vesturlendsk hjálond. Tað verður enntá nýtt í ávísum málum, sum hava onnur stavrøð, eitt nú í tí japanska, har nevnt ローマ字, rōmaji, og í kinesiskum, har tað verður brúkt í pinyin. Navnið á tí latínska stavraðnum eitur á latínskum abecedarium Latinum (forn úttala: [abɛkɛ'daːrɪʊm la'tiːnʊm]) ella alphabetum Latinum (forn úttala: [alfa'beːtʊm la'tiːnʊm]).
Fornlatínska stavraðið[rætta | rætta wikitekst]
Tað latínska stavraðið mentist frá tí etruskiska stavraðnum (tað gamla italska stavraðið) sum í sínari tíð mentist úr tí euboiiska grikska stavraðnum. Upprunaliga talið av bókstavum var 21:
Bókstavurin C var ein vesturlendskur variantur av tí grikska bókstavinum Γ (gamma), men hann verður nýttur bæði til at vísa eitt g-ljóð og eitt k-ljóð, møguliga sum ein ávirkan frá tí etruskiska málinum, sum manglaði g-ljóð. Bókstavurin Z var ikki neyðugur fyri at skriva á latíni og varð í 200-talinum f.Kr. býttur út við tann nýggja bókstavin G, eitt C við einari lítlari vatnrættari striku.
Eftir at rómverjar høvdu vunnið á Grikkalandi vóru bókstavirnir Y og Z lagdir afturat fyri at skriva griksk lániorð. Klassiskt latín hevði tí 23 bokstavir:
Hesir bókstavir vóru í longdini troyttandi at skriva, og tí mentist við tíðini ein kursiv hondskrift, sum gjørdist upprunin til teir lítlu bókstavirnir í nýggjari tíð. Man skrivaði heilt einfalt tað ið man helt hava týdning og kursiveraði restina.
Nýtíðar latínska stavraðið[rætta | rætta wikitekst]
Í germanskum málum finnist v-ljóð, sum manglar í tí klassiska latínska. Í 600-talinum, tá ið anglosaxarnir fóru burtur frá at nýta rúnir, til at nýta tað latínsku skriftina, hildu tey tó fast við rúnuna ƿ wynn fyri hetta ljóðið. Seinni fóru tey í staðin at skriva VV, sum við tíðini varð bleiv til W. At man í ávísum málum nevnir W fyri dupult V (t.d. í føroyskum, donskum, svenskum, fronskum) meðan bókstavurin w á øðrum málum verður nevndur dupult U (á engskum) vísir, at tað tá í tíðini ikki hevur verið gjørdur munur ímillum V og U. Den raka formen V användes i början av ord, medan den runda formen U användes i mitten eller slutet, uttan at ávirka úttaluna. Tað fyrsta býtið millum tveir ymiskir bókstavir kemur úr gotiska stavraðnum frá 1386, har ið V kemur í staðin fyri U. Í 1500-talinum kom V at standa fyri eitt hjáljóð og U fyri eitt sjálvljóð, júst sum tað ger tað í dag.[1]
Á líknandi hátt brúkti man J og I í byrjanini ávikavist í endanum av einum orði, óansæð hvussu úttalan var, men í 1500-talinum kom J at standa fyri hjáljóðinum, og I kom at standa fyri sjálvljóðinum.
Soleiðis kom tað nýtíðar latínska stavraðið altso at hava 26 bokstavir:


text:
Oyggjaleikir 2005
11. Oyggjaleikirnir vórðu hildnir í Hetlandi 9. juli 2005 - 15. juli 2005. Hetland er minsta oyggjalandið, sum hevur verið vertur fyri Oyggjaleikunum.
Til tess at húsa teimum umleið 2400 luttakarunum vórðu tvær ferjur leigaðar at virka sum gistingarhús. Afturat teimum vóru 47 føroyskir bátar og skip, sum vóru komin til Hetlands í sambandi við Oyggjaleikirnar.
Stutt áðrenn Oyggjaleikirnir byrjaðu, t.e. 1. februar 2005 varð hetlendska flaggið viðurkent av skotsku skjaldramerkjamyndugleikunum.
Heiðursmerki[rætta | rætta wikitekst]
Ítróttargreinir[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- Hetland 2005 - Heimasíða Oyggjaleikanna í Hetlandi 2005
- Altjóða Oyggjaleikasambandið - Um Oyggjaleikirnar í Hetlandi 2005.


text:
Tiltøk 27.02.2015 KvinnaMarius Olsen framsýnir í Steinprenti leygardagin 28. feb kl. 15-17
At sjálvt elasmáar myndir kunnu tykjast risastór listaverk, kann staðfestast, tá tú sært eina 13 x 10 cm lítla kvinnulýsing hjá Mariusi Olsen. Kvinnan, ið er djúpt reyð og føgur vi...
Bloggur 26.02.2015 KrákaLasagnu-suppa til køld vetrarkvøld - kom og verm meg !
Tá ið vindurin ýlir uttanfyri, og eg enn einaferð havi tikið so nógv á meg at uppgávurnar eru við at spríkja út úr oyrunum (aka orsaka manglandi innleggið mánadagin), so hevði eg y...
Kvinnurøddin 25.02.2015 KVINNAMamma biður vinarumbøn
Klumman úr Kvinnu 01/2012. Skrivað hevur Annika Kunoy ImTá eg gjørdi tað liðugt við myspace – sum tá bar orð fyri at vera..hmm.. eitt sindur lose – fekk eg mær facebook við tað sam...
Bloggur 23.02.2015 Oggagoggavið ella uttan
Eg ELSKI kál. Kál er heilsugóður matur, heldur sær leingi og er bíligt - altso vinn, vinn, vinn.Pápi mín dugir sera væl at gera mat, so tá hann ringir niður til mín fyri at spyrja,...


text:
Wikipedia:Hvat er ein grein
Tað eru nógvar síður í Wikipedia-dátagrunninum, nógv fleiri enn vit í roynd og veru rokna sum greinar. Ein Wikipedia-grein verður allýst sum ein síða við alfrøðiligum innihaldi.
Her undir koma tískil ikki síður sum eru í serstøkum navnarúmum, so sum:
- Wikipedia:-navnarúmið, sum inniheldur síður um hvussu Wikipedia virkar.
- Onki av Kjak:-navnarúmunum, sum innihalda kjak um innihaldið av ymsu síðunum.
- Serstakt:-navnarúmið, sum inniheldur síður forritið ger við serstøkum innihaldi.
- Brúkari:-navnarúmið, ið inniheldur brúkarans egnu síður.
- Mynd:-navnarúmið, sum inniheldur frágreiðingar av myndum sum verða brúktar í Wikipedia.


text:
Kyiv
Kyiv er høvuðsstaður í Ukreina. Hon er við ánna Dneprá, størstu á í Ukreina. Kiev hevur mangan verið álopin uttanífrá. Í 9. øld var hann miðdepil í einum handilsríki, ið víkingar høvdu bygt. Seinni tóku mongolar býin, og í 14. øld kom hann undir Pólska-litaviska ríkið. Í 17. øld tóku russar Kiev, og seinni vórðu Kiev limað inn í Sovjetsamveldið. Býurin fór ógvuliga í Øðrum heimsbardaga, men var bygdur uppaftur í 50- og 60-árunum og er nú týdningarmikil samferðslu-, mentanar- og útbúgvingarmiðdepil.


text:
Høgni svaraði aftur
Rúni T. Jacobsen vann fyri fyrstu ferð í hesi kappingini, og nú er Høgni Egilstoft Nielsen eitt hálvt stig aftanfyri tveir teir fremstu í NM kappini í skúlatelving
Annar kappingardagurin í norðurlendsku kappingini í skúlatelving, sum hetta vikuskifti er í Klaksvík, er av. Í dag riggaði tað tøknliga soleiðis, sum tað varð vónað og væntað. Tað vil siga, at tað bar til at fylgja talvunum beinleiðis á netinum.
Tað verður telvað á Hotel Klaksvík – á Sjómansheiminum – og har verður fimta umfar sunnudagin klokkan 10. Sætta og seinasta umfar verður sunnudagin klokkan 16. Luttakararnir fara av aftur landinum mánadagin.
A bólkurin (1995-1998)
Sæð við føroyskum eygum var stóri spenningurin í dag, hvussu tað fór at hilnast hjá Høgna Egilstoft Nielsen í bólki A, ið eru teir, sum eru føddir 1995-1998. Eftir at hann fyrrapartin tapti í triðja umfari, so eydnaðist tað Høgna seinnapartin at reisa seg og við svarta fólkinum at vinna á Rasmus Thøgersen (2137) úr Danmark.
Joar Olund (2291) úr Svøríki, sum fyrrapartin vann á Høgna E. Nielsen, dystaðist í kvøld við Dagur Ragnarsson (2059) úr Íslandi. Talvið endaði remis. Harvið eru teir báðir fremstir við 3,5 stigum. Teimum næstur er Høgni Egilstoft Nielsen við 3,0 stigum.
Í fimta umfari eigur Dagur Ragnarsson hvíta fólkið ímóti Høgna E. Nielsen. Joar Olund skal telva ímóti íslendska Mikael Johann Karlsson (2077). Hann er eftir fýra umfør á fjórða plássi við 2,5 stigum.
Í fjórða umfari var tað hugaligt, at tað eydnaðist Rúna T. Jacobsen at vinna við hvíta fólkinum á Samu Suoninen úr Finnlandi. Hetta var fyrsti sigurin hjá Rúna í hesi kappingini. Hann hevur nú 1,5 stig. Í fimta umfari skal Rúni T. Jacobsen (1724) telva ímóti Erik Karlsson (1997) úr Svøríki. Teir hava báðir 1,5 stig.
B bólkurin (1998-1999)
Í B bólkinum er Lars Oskar Hauge (2362) úr Noregi einsamallur á odda við 3,5 stigum. Í kvøld vann hann á Mikkel Manosri Jacobsen (2145) úr Danmark. Næstfremstur er David Bit-Narva úr Svøríki við 3,0 stigum. Hann vann í fjórða umfari á Timo Syvalahti (1947) úr Finnlandi.
Undan fjórða umfari høvdu føroysku luttakararnir í hesum bólkinum ikki vunnið úrtøku. Í kvøld var talan um innanhýsis føroyska uppgerð, og tá eydnaðist tað Eli W. Finnsson at vinna á Bjarka Bertholdsen.
C bólkurin (2000-2001)
Klemens NG (1854) úr Svøríki er einsamallur á odda eftir fýra umfør. Hann hevur 3,5 stig. Hann er eitt heilt stig frammanfyri seks telvarar, sum hava 2,5 stig. Í fjórða umfari var toppdystur millum Klemens NG og Valo Hallman (2100) úr Finnlandi. Tað eydnaðist svenska telvaranum at vinna við svarta fólkinum.
Føroysku luttakararnir vóru í innanhýsis uppgerð. Tað endaði remis millum Kaj Olsen, sum nú hevur 1,0 stig, og Janus Skaale, sum vann sítt fyrsta hálva stig í hesi kappingini.
D bólkurin (2002-2003)
Toivo Keinanen (2135) úr Finnlandi er einsamallur á odda við 3,5 stigum. Í fjórða umfari misti hann fyrsta hálva stigið, tá ið tað endaði remis millum hann og Nicolai Kistrup (2079) úr Danmark. Nicolai Kistrup er ein av trimum, sum eru eitt hálvt stig aftanfyri Toivo Keinanen. Hinir baðir eru Filip Boe Olsen (2045) úr Danmark og Daniel Nordquelle (1847) úr Noregi.
Undan fjórða umfari var tað ikki eydnast føroysku luttakarunum at vinna nakað stig. Í kvøld var innanhýsis føroysk uppgerð. Hana vann Leif Reinert Fjallheim, sum við svarta fólkinum tryggjaði sær eitt stig ímóti Rógva Mørkøre.
E bólkurin (2004-2005)
Tann einasti av teimum 60 luttakarunum í teimum fimm bólkunum, sum eftir fýra umfør framvegis hevur fulla úrtøku, er Jonas Bjerre (2216) úr Danmark. Eftir fýra ferðir fulla úrtøku er hann eitt heilt stig frammanfyri Julian Munk úr Noregi.
Føroysku luttakararnir í hesum bólkinum hava báðir vunnu eitt stig. Í fjórða umfari taptu bæði Lütjen Akselsson Apol og Benjamin Reinert Fjallheim.


text:
Kaspiska havið
Kaspiska havið er 26 m. lægri enn Atlantshavið og dýpist ikki, hóast Volga og aðrar stórar áir renna út í tað. Hetta kemur av, at eins nógv vatn guvar úr tí og tað, sum rennur í tað, tí hitin er so mikil har á leiðini. Vatnið verður kallað hav, tí tað er salt. Saltið kemur við áunum og guvar ikki burtur saman við vatninum. Fleiri vøtn eru eins sølt og saltari enn Kaspiska havið. Tey eru bert har, sum veðurlagið er sera turt. Á hvørjum vetri liggur tjúkkur ísur á norðara parti av havinum. Tá dámar t.d. kópunum at bólta sær á ísinum. Har er ov mikið at liva av hjá teimum, tí havið er eitt tað fiskaríkasta í heiminum. Fleiri túsund bátar liggja við Volgaósan og fiska laks, sild, stør og annan fisk, sum har er ørgrynni av. Í januar mánað stendur størurin á høvdinum undir ísinum og svevur. Hann kann verða 9 m. langur og vigar tá 1400 kg. Hann verður dúgliga veiddur, um veturin við króki og um summarið við garni. Fiskurin er vælsmakkandi, rognið verður kallað kaviar.


text:
Fruktir
Fruktir hava verið dyrkaðar í øldir, og nú á døgum verða fleiri mió. tons dyrkað um árið. Summar fruktir nevna vit misvísandi grønmeti, til dømis graskar og grønt pipar. Í báðum hesum fruktunum eru nógv fræ. Vit nevna ofta rabarbur frukt, hóast vit bara nýta leggin. Allar blómuplantur, frá lítla spógvagrasinum til stóra eikitræið, hava einaferð verið lítið fræ. Í frænum er føðsla til nýggju gróðrarplantuna. Fruktin er ílatið, har fræini liggja vard, til tey eru búgvin og kunnu verða spjadd við vindi ella dýrum. Bananir, appelsinir, melónir, tomatir og nøtir eru dømi um fruktir. Sólber, appelsinir og aðrar fruktir eru sunn føði, tí tær hava í sær nøgd av C-vitamin, ið er alneyðug fyri heilsuna. Nøt er ein turr frukt við hørðum fræskali og hevur eittans fræ. Eikifruktin akarn, bókafruktin aldin og heslifruktin heslinøt eru nøtir. Valnøt er av røttum steinfrukt og paranøt fræ. Steinfruktir eru sevjumiklar, ektaðar fruktir eins og ber. Men mótsett berum hava tær ikki mong fræ, men harðan stein, sum fræið liggur í. Kirsuber, blommur og kokusnøtir eru dømi um steinfruktir. Rossaber eru samansettar steinfruktir.
Tað, vit eta av súreplinum, er sjálvur blómubotnurin. Súrepli er tí óektað frukt. Frægoymslan er inni í holdinum og er full av fræum. Perur og tyrniber eru vaksin á sama hátt. Tey verða nevnd kjarnafruktir. Fruktir verða nevndar eftir tí partinum í blómuni, ið búnast til høvuðspartin í fruktini. Ein ektað frukt búnast av kvennpørtunum, men í einari óektaðari frukt eru aðrir partar í blómuni eisini, til dømis blómubotnurin.


text:
Rodos
Rodos (Grikskt: Pόδoς, Rodos, [ˈroðos]) er ein oyggj og ein býur í Grikkalandi. Oyggin er hin størsta í oyggjabólkinum Dodekanes (Tólvoyggjarnar). Høvuðsbýurin á Rodos eitur Rodos eins og oyggin, næststørsti býurin eitur Lindos. Umleið helmingurin av fólkunum búgva í Rodos býi. Býurin er m.a. kendur fyri Risan í Rodos (Kollosan), sum var risastór standmynd av sólgudinum Helios. Standmyndin varð gjørd í 3. øld áðrenn Krist og stóð í havnini á Rodos býi. Standmyndin var 30 metrar høg og var eitt av teimum sjey heimsins undrunum í fornøldini. Standmyndin brotnaði undir einum hørðum jarðskjálvta ár 226 áðrenn Krist. Í Mandraki havnini í Rodos býi, har standmyndin møguliga hevur staðið í fornøldini, eru nú tvær súlur við standmyndum av reinsdjórum. Súlurnar standa báðumegin við innsiglingina til havnina. Rodos er í eystur Egearahavinum, frástøðan til Turkaland er bert 18 km, meðan frástøðan til havnina í Pireus við Athen er 500 km. Rodos luttekur í Oyggjaleikum, sum er ítróttarstevna fyri oyggjasamfeløg. Rodos var vertur fyri leikunum í 2007.[1]


text:
Venesia
Venesia (italskt: Venezia; venesianskt: Venes(s)ia; enskt: Venice; danskt,svenskt og týskt: Venedig) er ein býur í Italia. Venesia er sunnanfyri Alpurnar á einum stórum graslendi í Norðuritalia, og hevur umleið 259 263 íbúgvar (2012). Gamli havnabýurin er ein av heimsins vakrastu býum. Í honum eru, sum í øðrum italskum býum, nógvir gamlir og vakrir bygningar. Venesia er bygdur á 118 smáar oyggjar í einum vatni, sum var skylt frá Adriahavinum við Lido. Í býnum eru 150 veitir, og einar 400 brýr eru um tær.
Gamli, venesiski róðrarbáturin, gondolin, verður enn nýttur.


text:
Led Zeppelin
Led Zeppelin var ein enskur rock og blues tónleikabólkur, sum var virkin frá 1969 til 1980. Bólkurin byrjaði sum The New Yardbirds í 1968. Jimmy Page, ið hevði spælt gittara í The Yardbirds, heitti á John Paul Jones, sum hann kendi úr studio-tónleikara umhvørvinum í London, at koma við sær í nýggja bólkin. Aftrat sær fingu teir sangaran Robert Plant og trummusláaran John Bonham. Eftir at hava spælt nakrar ferðir undir navninum The New Yardbirds, fóru teir at kalla seg Led Zeppelin.
Innihaldsyvirlit
Limir í bólkinum[rætta | rætta wikitekst]
- Jimmy Page: Gittarar
- Robert Plant: Sang
- John Paul Jones: Bass/Tangentar
- John Bonham: Trummur
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
- Led Zeppelin I (1969)
- Led Zeppelin II (1969)
- Led Zeppelin III (1970)
- Led Zeppelin IV (eisini kend sum "Zoso" ella "Runes Album") (1971)
- Houses Of The Holy (1973)
- Physical Graffiti (1975)
- Presence (1976)
- The Song Remains The Same (1976)
- In Through The Out Door (1979)
- Coda (1982)


text:
Flogmýs
Flogmýs (frøðiheiti - Chiroptera) eru einastu súgdýr, ið flúgva, og tað eru eini 1000 sløg í flogmúsaættini. Hesi lodnu flogdýrini verða skift í tveir bólkar: Tær smáu, sum eta kjøt, smáflogmýsnar, og tær stóru, sum eta plantur, stór-flogmýsnar.
Stødd[rætta | rætta wikitekst]
- Størsta flogmúsin í heminum er maleisiski flogrevurin. Flogið er líka breitt sum ein bilur - 1,5 m. Hann etur fruktir og blómusáð.
- Minsta flogmúsin er humlufluguflogmúsin. Hon er bara 3 cm long og vigar 2 gramm.
Vert at vita[rætta | rætta wikitekst]
- Tær súgva so mikið sum upp í ein eggjakopp av blóði hvørja nátt.
- Veingirnir á flogmúsini eru tunn húð, sum er tand út ímillum ógvuliga longu klørnar. Veingirnir eru naknir og tunnir sum sigarettpappír.
Hon ballar teir sum eitt teppi um sín mjúka kropp, tá ið hon fer at sova.
- Um dagin hanga flogmýsnar eftir høvdinum í holum ella trøum, tær sova ella snáka sær.


text:
Aðalkonsulát Íslands lat upp í Føroyum 1. apríl 2007.
Heimasíðan veitir upplýsingar um aðalkonsulátið, kunning og tænastu, hevur gagnligar upplýsingar og tilfar. Um tørvur er á at fáa nærri upplýsingar, ella at spyrjast fyri um eitthvørt evni, vinarliga setið tygum í samband við skrivstovu aðalkonsulátsins við at ringja, ella við skrivligum fyrirspurningi.
Aðalkonsulátið hjálpir íslendskum ríkisborgarum og fyrirtøkum í samskifum við myndugleikarnar, gevur upplýsingar um Ísland, umframt at taka lut í framløgum og tiltøkum, sum eru til gagns fyri land og tjóð.


text:
Klassisisma
Klassisisma (en.: Classicism, da.: Klassicisme). Í víðari merking andlig, listarlig stevna við fyrimynd í teirri forna griksk-rómverska mentan; hetta var meginstevnan í endurreisnartíðarskeiðinum í Italia og stóð leingi við har. Í trengri merking er k.(ella nýklassisma) nýtt um ta bókmentastevnuna, sum stóð í hægsta blóma í Fraklandi í 17. øld og hevði munandi ávirkan á bókmentir hjá øðrum tjóðum í 18. øld. Franska k. setti ávísum tekstasløgum ávís formkrøv krøv eftir klassiskum fyrimyndum; eina størsta ávirkan fingu hesi krøv á leikbókmentir (tær tríggjar eindirnar), og høvuðsskaldini í k., Corneille, Racine og Molière, fylgdu teimum. K. vendi sær frá tí bólgandi barokkstílinum, vildu halda seg burtur frá kenslusemi, seta skynsemi í hásætið, stremba eftir skilvísi og greiðari framseting, lýsa alment menniskjanslig eyðkenni heldur enn sjáldsamar einstaklingar. Meginreglurnar fyri k. setti Boileau fram í L'art poétique, "skaldskaparlistin" (1674), sum var skapað eftir Ars poetica Horatiusar. Hansara sjónarmið gjørdust Bíblia hjá nógvum seinni høvundum, hóast tey blandaðust saman við hugmyndir hjá upplýsingini í 18. øld (t.d. hjá Voltaire). K. í øðrum londum var meira ávirkað av fronsku k. enn beinleiðis herming eftir fornklassiskum fyrimyndum. Soleiðis var í Onglandi (Dryden, Pope), í Týsklandi (Gottsched) og í Norðurlondum (Holberg, Olof Dalin). Seinni í 18. øld leitaðu summir týskir høvundar tó beinleiðis til klassiska mentan (Winckelmann, Lessing), og tann rørslan kom í høvdina við Goethe (1749-1832) og Schiller (1759-1805). Føroyskar bókmentir hava sín klassistiska yrkjara í anda Goethes og Schillers í Janusi Djurhuus (1881-1948), sum týddi fornklassiskan skaldskap og í sínum egna skaldskapi hevði fornklassiskar fyrimyndir, bæði viðvíkjandi ørindislagi (hexametur), myndum og hugmyndum. Í høvuðsheitum fjaraði k. út, tá ið 19. øld rann upp.


text:
Súluskerið
Sula Sgeir (á føroyskum Súluskerið [1]) er ein lítil oyggj sum hoyrir til Skotland. Norðanfyri Suðuroyggjarnar liggur Súluskerið, sum ber keltiska navnið Sula Sgeir. Ofta verður sagt, at Súluskerið er okkara nærmasti granni. Skulu vit verða heilt neyv so er tað lítla oyggin Rona. Hon vinnur á Súluskerinum við 1 km. Hóast føroyskir sjómenn hava valt at kalla Sulu Sgeir fyri Súluskerið, so er í stødd meira talan um ein hólm, 15 ha. Súluskerið verður nevnt Sula Sgeir á geliskum, og prógvar tað, at føroyska málið og keltisku málini hava nøkur orð til felags. [2] Enska orðið fyri súlu er gannet.
Súluskerið ber 30.000 súlur og 15.000 havhestar. Bretsku friðingarmyndugleikarnir hava givið monnunum í lítla býnum, Port of Ness, loyvi at taka 2000 omplar eina ferð um árið. Ness liggur norðast í norðastu suðuroynni Lewis. Har er manntómt nærum alt árið, burtursæð frá nøkrum vikum um summarið. Tá fara 10 mans av oynni Lewis til Súluskerið at taka 2000 omplar.
Súluveiða á Súluskeri[rætta | rætta wikitekst]
Ikki er henda veiðan av 2000 omplum loyvd uttan treytir. [3] Treytirnar eru, at Nessmenn bert fara ta einu ferðina um árið, og verður hon gjørd á hvørjum sumri. Tað er eisini ein treyt, at bert 10 Nessmenn kunnu fara við hesa ferðina, og skulu tað vera menn, ið eru royndir í leikum. Aloftast verða plássini til súluveiðina arvað frá faðiri til son. Tá talan er um nýggjan mann, er altíð talan um ein úr Ness, ella økinum har um leiðir. Sjáldan verður roynt at slúsa meir enn ein nýggjan mann við til hesa í Suðuroyggjum tiltiknu veiðuferðina. Nessmenn eru vanliga 2 til 3 vikur úti á Súla Sgeir. Teir skulu hava nógvan proviant og nógva útgerð við, og tí plaga teir vanliga at leiga ein lítlan trolara til at føra útgerð, proviant og manning út til Súluskerið. Sami trolari tekur so menninar, útgerðina og fongdin aftur til Ness, tá liðugt er, og omplarnir eru fingnir til høldar.


text:
Anna Frank dagbókin
Dagbókin hjá Onnu Frank er millum mest lisnu bøkur í Vesturheiminum eftir Seinna heimsbardaga. Hetta er bók um trettan ára gomlu Annu, sum saman við familju sínari goymdi seg á einum lofti undan týskarunum undir Seinna heimsbardaga. Trettan ára gamla Anna Frank og familja hennara goyma seg fyri nasistunum. Í tvey ár kundi hon ikki fara út, renna, rópa ella flenna. Í staðin skrivaði hon um tankar og kenslur sínar í dagbók, sum nú er kend um allan heim. Bókin er skrivað eftir vegleiðing frá Evu Schloss, sum yvirlivdi arbeiðslegurnar og gjørdist fostursystir Annu Frank. Anna er helst kendasta offur fyri Holocaust. Dagbók hennara er lisin av milliónum um allan heim og er ein ímyndin av jødaforfylging og týning undir Seinna heimsbardaga.
Søgugongd[rætta | rætta wikitekst]
Anna Frank skrivar í fyrstuni um seg sjálva sum eina væl umtókta gentu, um góðar vinkonur og troyttandi dreingir. Hon fortelur um flokkin, hon gongur í, dreingirnar og genturnar, vinkonurnar og systrina, Margot. Um tryggu tilveruna, hóast allar tær strongu lógirnar, ið vórðu settar í gildi fyri jødar - líka til Margot 8. juli 1942 fær boð um at møta hjá SS. Yvir háls og herðar rýma tey og fjala seg í Bakhúsinum í Amsterdam, har pápin arbeiðir. Anna er 13 ár, tá ið vit hitta hana, og hon er 15, tá ið hon sigur farvæl. Hetta tíðarskeiðið fylgja vit einari gentu, ið búnast og gerst sjálvstøðug. Hon sigur frá sínum loyniligastu hugsanum, og vit lesa um, hvussu illa hon situr um sátt við mammuna, um gerandisdagin í Bakhúsinum, um hennara dreymar og kynsligu menning. Seinasta hálva árið eru hon og Petur væl, og bæði fáa tey roynt kærleikan. Um várið 1944 droymdi Anna um, at hon skuldi geva út eina bók, tá ið kríggið var av. Hon ætlaði, at dagbókin, sum hon skrivaði frá 12. juni 1942 til 1. august 1944, skuldi vera støðið undir bókini. Men 4. august 1944 kom ein SS-heryvirmaður og tríggir hálendskir hjálparmenn frá "Grüne Polizei" og handtóku hana og hinar jødarnar, sum fjaldu seg saman í Bakhúsinum. Onkur hevði svikið tey. Sama dag bjargaðu hjálparfólk teirra øllum, ið Anna hevði skrivað. Anna Frank doyði í týningarleguni Bergen-Belsen í februar ella mars 1945. Eitt tað seinasta, hon skrivaði í dagbókina, var: "Eg vil liva, eftir at eg eri deyð".