text:
Guatemala
Lýðveldið Guatemala er eitt land í Miðamerika. Í norðri hevur Guatemala mark við Meksiko og Belis , í eystri við Honduras, og í suðri við El Salvador. Høvuðsmálið í Guatemala spanskt. Høvuðsstaðurin í Guatemala eitur Guatemalabýur. Avtoftaðir býir úr stórtíð Mayaríkisins og katólskar kirkjur í sponskum sniði bera boð um, at mentanin í Guatemala er fjølbroytt. Helmingurin av fólkinum nú á døgum er ættaður frá mayaindiánunum, og flestu teirra búgva í bygdum í hálendinum. Hin helmingurin er lutvíst indiánskur, lutvíst spanskur. Mangir mayaindiánar arbeiða hjá ríkum góðseigarum, sum dyrka kaffi, sukur og bananir, sum er týdningarmesta útflutningsvøra í landinum. Guatemala flytur eisini út nýhentaðar blómur, mest rósur, ið verða dyrkaðar í dølunum við Antigua. Flestu fólk í Guatemala eru rómversk katólsk, ið var átrúnaðurin, sum spaniamenn bóru við sær, tá ið teir komu hagar í 15. øld. Alt fleiri fólk taka nú við protestantiskari trúgv, men fólkið hevur eisini aðra gudsdýrkan, ið hevur røtur aftur í gamla mayaindiánska trúgv. Skrúðgongan í Antigua er eitt av hátíðarhaldunum í halgu vikuni. Í Sankta Tomaskirkju verður biðið bæði til katólsk halgimenni og gamlar indiánskar gudar.
Ferðavinnan er tann vinna, sum veksur skjótast í Guatemala. Á hvørjum ári koma stívliga hálv millión fólk til landið at síggja gomlu mayabýirnar. Tempultoftirnar av mikla mayabýnum Tikal eru í einum stórum tropuskógi. Enn veit eingin, hví fólkið brádliga fór úr býnum fyri um 1000 árum síðan. Mangir mayaindiánar í Guatemala eiga smáar jarðarteigar, har teir dyrka mais, bønir, grasker og frukt. Tey, ið búgva avsíðis, ganga langan veg at selja grøði sína. Á marknaðinum verða eisini seldar blómur og handgjørdar vørur og ymsir lutir, ið handvei karar hava gjørt, t.d. leirvørur og kurvar. Liljur og rósur, nelikar og gladiólir verða dyrkaðar í dølunum. Tað mesta verður selt til USA. Konurnar á bygd ganga í øklasíðum skjúrti, sum tær sjálvar veva. Mynstrini eru fleiri hundrað ára gomul. Veving er gamalt handverk. Vovið verður við litføgrum tógvi og tráði, og somu mynstur eru gingin í arv ætt eftir ætt. Fleiri enn 300 ymisk mynstur eru, sum øll hava sína serligu søgu. Vevkonurnar nýta einfaldar vevar, sum eru lættir at taka við sær, tá ið tær flyta úr einum staði í annan. Mayafólkið má alsamt stríðast til tess at lívbjargað sær, og mong hava tolt nógv og eru dripin, tá ið tey hava roynt at hildið fast um sín gamla lívshátt. Ringast var fyrst í 1980-árunum, tá ið hernaðarstýrið, sum tá var, setti sær fyri at týna mayafólkið. Eini 60.000 fólk flýddu til Meksiko og hava livað har í flóttafólkalegum. Nú flyta tey heim aftur til Guatemala, men viðurskifti teirra eru óviss, og mesta jørðin er tikin frá teimum.
Í Guatemalabýi gerast alt fleiri gøtubørn. Tað eru børn, sum eru farin heiman undan neyð og fátækadømi. Á gøtunum lívbjarga tey sær; tey stjala, bidda og selja tað, tey finna á ruskdungum. Mannarættindafelagsskapir, t.d. Amnesty International, eru nú farnir at arbeiða fyri at bøta um viðurskftini hjá hesum børnum.


c: text/html

text:
Krikkont
Krikkont (frøðiheiti - Anas crecca), summstaðni av misgáum kallað stikkont, er góð at kenna av tí, at hon er so lítil. Steggin tapir einki fyri villdunnusteggjanum í vakurleika, heldur er hann at vinna. Høvdið omaná og tað mesta av hálsinum er reyðbrúnt. Á hvørjum vanganum og haðani langt oman á hálsin er ein stórur fagurt glitrandi grønur litur. Kroppurin er rondutur av fínum svørtum og hvítum strikum, og spegilin er bjart grønur. Bøgan líkist mest villdunnuni, men hevur grønan spegil. Nú á døgum er tað sera sjaldan at finna krikkantarreiður her í Føroyum. Eggini eru nógv, 8—10. Dúnungin er littur sum villdunnuungi. Reiðrið ger hon sær altíð har, sum vatn er høgligt at koma í.[1]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aktiv deyðshjálp
Aktiv deyðshjálp (eutanasi) er lóglig í bæði Sveis, Oregon, Luksemburg, Belgia, o.s.fr. Men í til dømis Norra og Michigan er hettar ólógligt [1]. Ein spurningur, sum er farin at taka seg upp í útlondunum er, um aktiv deyðshjálp skal verða ein menniskjarættur. Tá verður helst hugsa um at geva m.a. deyðiliga sjúkum, álvarsligt lammaðum og uppslitnum gomlum fólki møguleikan at fáa aktiva deyðshjálp. Her er t.d. talan um fólk ið eru totalt hjálparleys, aftaná t.d. eina bilvanlukku. Fólk ið blíva lammaði frá hálsinum og niðureftir. Har kunnu læknar fara inn og hjálpa teimum at sleppa vekk frá tí syrgiliga lívinum, tey eru blivin ein partur av.
Lógin um aktiva deyðshjálp, eutanasi, varð sett í gildi í Luksemburg í mars 2009. Fyri at kunna seta hesa lóg í verk, máttu broytingar í grundlógini gerast. Hertugin, ið eisini skuldi taka undir við lógini, um hon skuldi setast í verk, var ímóti. Hansara vald varð tí tikið frá honum eina tíð, soleiðis at lógin kundi verða samtykt og sett í gildi. Somuleiðis mátti undantak gerast í revsilógini, soleiðis at tú ikki kundi blíva revsaður av at fremja aktiva deyðshjálp.
Amerikanarar eru langt frá samdir um, hvat kann góðtakast moralskt ella ikki. Tað vísir seg, at tað, sum amerikanarar eru mest ósamdir um, er, um tað er moralskt rætt við aktivari deyðshjálp. 45 prosent halda, at tað er moralskt rætt, meðan 48 prosent halda, at tað er skeivt. Hini sjey prosentini vita ikki [2].


text:
Turkmenistan
Turkmenistan er eitt lýðveldi í Asia. Næstan 90 % av Turkmenistan er í stóru oyðimørkini Karakum (Svartasandi). Hitin fer javnan upp um 50 °C. Fram við suðurendanum í oyðimørkini er fruktagóður geiri, har bøndurnir m.a. velta bummull til útflutnings. Eftir tað, at Turkmenistan gjørdist frælst ríki í 1991, er russiskt ikki longur alment mál, nú er tað turkmenskt, og islam er aftur høvuðsátrúnaður. Landið er fátækt og avbyrgt frá umheiminum, men har er ógvuliga nógv gass. Turkmenska fólkið er víða um í Miðasia, og mong teirra liva sum flakkfólk. Men í Turkmenistan hava mangir turkmenar sett seg niður og liva sum bøndur og rossaalarar. Teir fara javnan á rossauppboðssølur og keypa og selja dýr at selja í grannalondunum. Turkmenar eru gitnir fyri at ala góð kappríðingarross, til dømis akhal-teke, eitt rossaslag, sum stendur seg væl í oyðimarkarlendi.
Í 1948 oyðilegði harður jarðskjálvti lívliga handilsbýin Askjhabad. Býurin varð bygdur upp aftur av nýggjum og er nú høvuðsstaður í Turkmenistan. Askjhabad er miðdepil í matvøru-, silki-, knipplinga- og teppiídnaðinum í landinum. Longsta vatnveiting í heiminum er grivin eystan úr Amu-Darjaá og vestur til Asjkhabad, veitin er 1.100 km long. Karakumveitin verður eisini kallað "lívsins á", tí hon veitir vatn á stór turrlendi, har bummull og onnur grøði nú verður dyrkað.


text:
Niels Ryberg Finsen
Niels Ryberg Finsen (føddur 15. desember 1860 í Tórshavn, deyður 24. september 1904 í Keypmannahavn) var føroysk-danskur lækni. Finsen er einasti føroyingur, ið hevur fingið Nobelvirðislønina (læknafrøði, 1903). Læknaprógv frá 1890.
Hann var sonur Hannes Finsen, sum var amtmaður í Føroyum 1871–1884. Hannes var av íslendskari ætt, við røtum í íslandi heilt aftur til 10.øld. Móður Niels Finsen, Johanne Fröman var eisini frá Íslandi. Niels Finnsen gekk tann fyrsta partin av síni skúlagongd í Føroyum, t.e fólkaskúlan. Hareftir fór hann til Herlufsholm í Danmark, at ganga í skúla. Eftir eitt stutt tíðarskeið í Danmark flutti hann til Reykjavík, Ísland í 1876, her kláraði hann seg væl, sjálvt um hann ikki hevði málsligan førleika, at tosa íslendskt.
Í 1882 fór Niels Finsen til Keypmannahavnar at lesa læknafrøði, og tók sína endaligu próvtøku í 1890. Sama árið bleiv hann professari í kropsbygnaðarfrøði á fróðskaparsetrinum í Keypmannahavn, hetta var ein sessur, sum hann segði frá sær í 1893, fyri at leggja meiri orku í sítt vísindaliga arbeiði.
Bókmentir[rætta | rætta wikitekst]
- Aggebo, Anker: Niels Finsen : 15. December 1860–24. September 1904 : en Saga om Daad. Nyt Nordisk Forlag, 1960.
- Lyngbye, Jørgen: Lyssagen : Niels Finsen og hans team på Finseninstituttet. Gyldendal, 2003. ISBN 87-00-30974-5.
- «Niels Ryberg Finsen». Í: Nobel Lectures : Physiology or Medicine 1901–1921. Elsevier Publishing Company, 1967.


text:
Fulkubbi
Fulkubbi (frøðiheiti - Alle alle) ella fulkobbi er nakað sum stari til støddar. Hann er svartur omaná við hvítum strikum aftur eftir bakinum og tvørtur um veingirnar, í neðra hvítur. Nevið er stutt og kubbut. Hann eigur í óføra stórum meingi í norðastu kuldalondum, sum Grønlandi, Svalbarði, Jan Mayen og ikki sørt norðarlaga á Íslandi. Tað er ein lívligur og bragdligur fuglur, kvikur og snúiligur at renna millum urðagrótið, svimur skjótt og ger stór kav. Her uttan um Føroyar sæst hann um hávetur, stundum í flokki, men mest einstakir. Aftaná stóródnir, tá ið hann einki vinnur til føði, rekur onkur deyður á land. Teir norðastu grønlendingarnir taka hann við fleygastong; teimum er hann ein hentur fuglur, bæði til matna og klædna, einki lívir so væl sum plagg, seymað saman av fulkubbaskinni, siga teir.[1]
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Evnafrøði
Evnafrøði (ella kemi) er læran um eginleikarnar hjá lívrunnum og ólívrunnum evnum og hvussu tey samspæla við onnur lívrunnin og ólívrunnin evni. Av tí at evni, sum eru ymiskar samansetingar av atomum, eru so fjølbroytt, so granska evnafrøðingar ofta, hvussu atom av ymiskum frumevnum samspæla og soleiðis skapað mýl, og eisini hvussu ymisk mýl samspæla sínamillum. Evnafrøði verður ofta kallað tann miðsavnandi vísindin, av tí at hon knýtir aðrar vísindagreinir saman. Evnafrøðingar kunnu við evnisandgerðum gera t.d. heilivág, plast, litir og mangt annað, sum vit brúka dagliga. Teir kanna, hvat er í evnunum, og hvussu ið nýggj evni kunnu verða gjørd. Umleið fimm mió. evni eru til. Vit brúka dagliga umleið 35 000 evni, sum eru gjørd úr einfaldum evnum - frumevnunum. Áðrenn evnafrøðin gjørdist vísindi, hildu fólk, at til vóru bara fýra frumevni: mold, eldur, luft og vatn. Nú vita vit, at 98[1] frumevni eru í náttúruni. Eisini kunnu nøkur fá (30 higartil[2]) verða gjørd í starvsstovum. Vanligasta frumevnið í alheiminum er vatnsevni hydrogen (H2). Tað er mesta tilfarið í stjørnunum. Egyptar vóru fyrstu evnafrøðingarnir. Evnafrøði eitur eisini kemi. Tað kemur av chem, ið merkir svørt mold. Soleiðis æt gamla Egyptaland. Nútíðar evnafrøði tók seg upp við fraklendinginum Antoine-Laurent de Lavoisier (1743-1794), sum var fyrstur at gera ástøði um andgerðir. Hetta var um 1790. Enski vísindamaðurin John Dalton (1766-1844) vísti í 1808 á, at evnabindingar eru samanrunnin frumevnisatom. Russarin Dmitri Ivanovich Mendeleev setti í 1871 frumevni í skeiðbundna skipan, sum vísir, hvussu ið tey líkjast í evnafrøðiligum eginleikum.
Fyrr í tíðini søgdu granskarar, at fýra grundlutirnir eldur, jørð, vatn og luft vóru grundarlagið undir øllum heiminum. Nú á døgum siga vit, at allur heimurin er bygdur úr uml. 100 frumevnum og bindingum teirra millum. Evnafrøði er, sum navnið sigur, læran um øll hesi frumevni. Evnafrøðilig gransking er fyritreytin fyri nógvum av teimum hentu evnunum, sum vit brúka hvønn einasta dag, til dømis plasti. Sama er við øllum tí heilivági, sum er til taks nú á døgum. Í evnafrøðini verða atomini skrivað í stytting. Vatn hevur evnafrøðiliga formilin H2O. Tað sigur okkum, at vatnmýli eru tvey vatnevnisatom (H er stytting fyri hydrogen) og eitt súrevnisatom (O er stytting fyri oxygen). Vatn hevur evnafrøðiliga formilin H2O, ið merkir, at eitt vatnmýl er samansett av tveimum hydrogenatomum og einum oxygenatomi.
Týdningarmikil hugtøk[rætta | rætta wikitekst]
- Frumevni: Frumevni eru gjørd úr atomum, sum eru eins. Til eru milliónir av ymiskum evnum á jørðini og í rúmdini, men tey eru øll gjørd úr færri enn 100 serligum evnum. Hesi evni nevna vit frumevni ella grundevni. Á jørðini eru funnin 90 frumevni. Tá ið heimurin varð til, vóru bara tvey frumevni, hydrogen (H) um 70 % og helium (He) um 30 %. Øll onnur frumevni eru og vera enn gjørd í stjørnunum. Evnini lættari enn jarn (Fe) verða stigvíst bygd upp inni í stjørnunum, og tey, sum eru tyngri enn jarn, verða gjørd, tá ið stjørnur enda sínar dagar sum spreingistjørnur ella supernova. Hydrogen er tað evnið, sum mest er til av. Hydrogen er eisini tað einfaldasta frumevnið, sum til er. Tað er eisini tað lættasta evnið. Hydrogen verður m.a. goymt í trýstfløskum.
- Atom: Eitt atom er minsta nøgd, ið til er av einum frumevni. Atomini í einum reinum frumevni eru øll eins, men tey eru øðrvísi enn atomini í øðrum frumevnum. Summi atom kunnu ikki vera einsamøll, men binda seg saman tvey og tvey - bæði oxygen og hydrogen eru dømi um hetta. Hydrogenmýlið er úr tveimum hydrogenatomum og oxygen er gjørt úr mýlum av tveimum oxygenatomum. Hóast orðið, sum er grikskt, er ógvuliga gamalt, er nútíðar atomlæra ikki gomul. Fyrstur at gera eina nýtiliga atomlæru var bretski evnafrøðingurin og veðurmaðurin John Dalton. Sambært atomlæruni er alt í hesum heimi bygt úr smáum partiklum, atomum, sum eru so smá, at tey síggjast ikki, heldur ikki við mikroskopi. Nú á døgum eru eingir granskarar, sum ivast í, at atom eru til. Soleiðis hevur ikki altíð verið. Fyri bara hundrað árum síðan var enn hart stríð um atomini. Atomistarnir, soleiðis vórðu tey nevnd, sum hildu atom vera til, royndu at stríðast fyri sínum sjónarmiðum. Atom eru smá, so smá, at tey síggjast ikki, heldur ikki í mikroskopi. Helst var tað tí, at mong fyrr ivaðust um atomini. Øll vita okkara um henda ósjónliga atomheimin stavar frá óteljandi royndum, sum hava verið gjørdar nú í eini tveyhundrað ár. Grundað á hesa vitan kunnu vit gera okkum fyrimyndir av atomum. Øll atom eru bygd úr einum atomkjarna við elektronum malandi runanum.
- Mýl: Eitt mýl er ein samanseting av einum ella fleiri atomum. Til dømis er vatn eitt mýl - eitt vatnmýl er gjørt úr tveimum hydrogenatomum og einum oxygenatomi. Stutt eftir ár 1800 setti enski evnafrøðingurin Dalton fram ta hugsan, at frumevnini vóru bygd úr bæði mýlum og atomum. Fyrimynd sína grundaði hann á royndir við gassevnum. Dalton helt seg vita, at atom kundu ganga saman í mýl. Atomini hugsaði hann sær sum smáar, harðar húlur, ið ikki bar til at býta smærri.
- Skeiðbundna skipanin: Øll tey mongu frumevnini, bæði natúrlig og gjørd, kunnu verða skipað í eina greiða og einfaldu talvu. Russiski evnafrøðingurin Dmitri Ivanovich Mendeleev (1834-1907) varnaðist hetta fyrstur. Skipanin er ógvuliga hent at hava við hondina í arbeiðinum við evnafrøðini. Mendeleev hevði tøl fyri atomnøgdirnar, og hann skipaði frumevnini eftir vaksandi atomnøgd. Í skeiðbundnu skipanini eru frumevnini skipað eftir atomnummari. Atomnummarið sigur, hvussu nógvar protonir eru í atomkjarnanum. Til dømis hevur jarn (Fe) atomnummar 26 og eru sostatt 26 protonir í kjarnanum. Frumevnini eru skipað tvørturum í skeið upp og niður í bólkar. Tí standa evni, sum hava á leið somu eginleikar (til dømis alkalimetalini), í sama bólki upp og niður. Uppdaging Mendeleevs hevur havt so stóran týdning fyri evnafrøðina, at hon hevur verið borin saman við tað, sum Charles Darwin (1809-1882) ávrikaði í lívfrøðini ella Isaac Newton (1642-1727) í alisfrøðina. Í 1955 var nýtt frumevni, mendelevium (Md), nr 101, nevnt eftir honum.
- Evnasambinding: Í frumevnunum er eittans atomslag. Tá ið ymisk frumevni renna saman, gera atomini mýl (í einum mýli kunnu vera tvey ella fleiri ymisk atom), úr heilt øðrvísi evni - evnabinding. Gott dømi er natriumklorid (vanligt salt), sum kemur í, tá ið frumevnini natrium (Na) og klor (CI) renna saman. Nýggja evnið líkist hvørgum frumevninum, tað er komið av. Natrium er t.d. bleytt metal. Tað skínur sum silvur. Klor er gulgrønt og ógvuliga eitrandi loftslag. Vanligt salt (natriumklorid) er lívsneyðugt hvítt pulvur. Úr 90 ymiskum frumevnisatomum kunnu vit gera milliónir av ymiskum evnafrøðiligum sambondum. Í evnafrøðiligum tilgongdum verða eitt ella fleiri evni gjørd um til onnur evni, sum ofta hava heilt aðrar eginleikar enn upprunaligu frumevnini. Tað at skilja vatn sundur í oxygen (O2) og hydrogen (H2) var ein slík tilgongd. Hydrogen er eitt ógvuliga eldfimt gass, oxygen er gass, sum nørir eld, og vatn er løgur, sum vit brúka at sløkkja eld við. Flestu frumevnini eru at finna sum partur í onkrum evnasambandi. Oxygen er til dømis í vatni, í kálki og sum frítt oxygen í lofthavinum.
- Orka: Orka er í øllum frumevnum. Heitt vatn t.d. er ein orkukelda, tí tað kann verma kalt vatn. Men kalt vatn, sum er t.d. fimm ºC, er eisini ein orkukelda, tí tað kann verma vatn, sum er kaldari, til dømis 1-2 ºC. Tá ið eitt frumevni ornar, veksur varmaorkan í tí. Tá ið eitt frumevni kólnar, minkar varmaorkan í tí. Varmakorkan frá einum evni, sum kólnar, hvørvur tó ikki, hon verður bara flutt til frumevnið, sum kølir. Sjálvt í flótandi luft, sum er um -200 ºC, er varmaorka. Orka verður oftast skrivað E. Eindin er joule, skrivað J. Skilt verður ímillum ymisk orkusløg: kjarnorku, elektriska orku, termiska orku (varmaorku og innari orku), evnafrøðiliga orka, mekaniska orku (støðuorku og rørsluorku) og geislaorku. Evnafrøðilig orka er goymd í t.d. olju, gassi, battaríum, o.l. Brenna vit gass úr gassfløskuni í einum bunsenbrennara verður evnafrøðilig orka gjørd um til varmaorku.
- Jónir og sølt: Metal lata elektronir og gera positivar jónir (ella ionir). Ein jón er eitt atom ella eitt mýl við eini ravmagnsløðing. Tað finnast bæði negativt og positivt løddar jónir. Ein positiv ion verður nevnd ein kation og ein negativ verður nevnd ein anion. Positivu jonirnar eita sum frumevnini við endingini -jon: natriumjon Na⁺, kaliumjon K⁺, calciumjon Ca²⁺, o.s.fr. Negativu jonirnar fáa -id sett upp í navnið og enda eisini við -jon, Frumevnisendingin dettur ofta burtur: t.d. flouridjon F⁻, chloridjon Cl⁻, oxidjon O²⁻. Løðingin kemst av, at atomið ella mýlið missur ella upptekur elektrónir. Ein kation og ein anion kunnu bindast saman við eini ionbinding og verður hetta kallað eitt salt. Eitt salt er eitt evni, sum er gjørt úr jonum, eitt jonsamband. T.d. natriumklorid (vanligt køkssalt) kemur í, tá ið frumevnini natrium og klor renna saman. Natrium letur eina elektron, klor, fær eina elektron. Evnið verður skrivað NaCi, natriumklorid. Formilin vísir, at salt hevur í sær natriumjonir og kloridjonir í lutfallinum 1:1. Reglan er, at negativar og positivar løðingar skulu veru líka nógvar í tali. Eitt annað dømi kundi verið eitt salt úr Fe²⁺ og O²⁻ jonum. Joirnar hava numeriskt líka stórt løðing. Tí verður fomilin fyri jarn(II)oxid FeO. Hevði talan harafturímóti verið um jarn(III)jonir F³⁺ og O²⁻ jonir, skuldi formilin verið øðrvísi. Her lata 2 jarnatom tilsamans seks elektronir frá sær. Hvørt oxygenatom kann taka ímóti 2 elektronum. Tí skulu 3 oxygenatom taka ímóti teimum seks elektronunum. Jonbýtið verður 2 Fe³⁺ jonir fyri hvørjar 3 O²⁻ jonir. Formilin fyri jarn(III)oxid verður Fe₂O₃.
Flokking[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsøki innan evnafrøði:
- Ólívrunnin evnafrøði er læran um eginleikar og reaktiónir hjá ólívrunnum evnum.
- Lívrunnin evnafrøði er læran um eginleikar, mekanismur, samanseting og reaktiónir hjá lívrunnum evnum.
- Alisevnafrøði er læran um alisfrøðiliga støði undir evnafrøðiligum reaktiónum og skipanum.
- Lívevnafrøði er læran evni, reaktiónir og samspæl í livandi verum. Lívevnafrøði og lívrunnin evnafrøði er tætt knýtt.
- Analytisk evnafrøði er analysan av tilfarið, fyri at kannað hvussu tað er sett saman evnafrøðisliga.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Emsley, John (2011). Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements (New ed.). New York, NY: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-960563-7.
- ↑ Oganessian, Yu. Ts.; Abdullin, F. Sh.; Bailey, P. D.; Benker, D. E.; Bennett, M. E.; Dmitriev, S. N.; Ezold, J. G.; Hamilton, J. H. et al. (2010). "Synthesis of a New Element with Atomic Number Z=117". Physical Review Letters (142502 ed.) (Physical Review Letter) 104 (14): 142502. Bibcode:2010PhRvL.104n2502O. doi:10.1103/PhysRevLett.104.142502. PMID 20481935.


text:
Óðin
Óðin (Norrønt: Óðinn) er mætasti gudurin í norrønu gudalæruni og forngermanskari gudafrøði, har hann verður nevndur Wotan. Óðin er gudur vísdómsins, krígsins og stríðsins, gandsins, sigursins og skaldskaparins. Hann er alfaðir og kongur alra ása. Hann er einoygdur eftir at hava latið annað eyga sítt í veð fyri at drekka úr Mimirs brunni, haðani hann hevur fingið sín vísdóm. Ravnar Óðins, Hugin og Munin (Hugurin og Minnið), flúgva um allan heimin og boða Óðini frá tí, ið fyriferst í heiminum.
Kona Óðins eitur Frigg, men hann eigur eisini børn við Jørðini og nøkrum jatnadøtrum. Mætastur av synum Óðins er Tórur, sum vinnur á øllum livandi. Aðrir synir Óðins eru Baldur, Høður, Váli, Víðar og kanska Heimdallur, Týr og Bragi.
Óðin eigur hestin Sleipnir, sum hevur átta bein.
Uppruni[rætta | rætta wikitekst]
Fornnorrøna gudanavnið Óðinn og tess skyldorð fornenskt Wóden, fornsaksiskt Wōden, fornhátýskt Wuotan og Langobardiskt Godan ella Guodan, stava øll frá tí endurskapta protogermanska gudanavninum *wōđanaz. Kallkynsnavnorðið *wōđanaz rann úr protogermanska lýsingarorðinum *wōđaz ið er skylt við latínskt vātēs of fornírskt fáith, ið bæði merkja ‘spámaður, profetur’. Lýsingarorð ið stava frá *wōđaz umfata m.o. gotiskt woþs 'besettur', fornnorrønt óðr ‘óður’, og fornenskt wód 'óður'. Lýsingarorðið *wōđaz (ella *wōđō) er vorðið til onnur navnorð t.d. fornnorrønt óðr ið merkir viti’, ‘sál’, ‘orka’ ella ‘lívskraft’.
Navnið Óðinn er samansett av tveimum liðum óð og -inn, har seinni liður í hesum føri merkir ‘harri’. Sostatt merkir navnið ‘Harrin yvir lívskraftini’. Uml. 200 onnur nøvn ella eyknevni eru fyri Óðini ið lýsa hansara útsjónd og eginleikar, t.d. Alfǫðr (Alfaðir), Blindi, Bragi (Høvdingi) Bölverkur (Illgerðarmaður), Forni, Grímnir (Grímuklæddi), Hárbarðr (Gráskeggi), Herfǫðr (Herfaðir), Hildolfr (Krígsálvur), Loðungr (Rísni kappi), Síðhöttur (Síðhattur), Síðskeggr (Síðskeggi), Valfǫðr (Vígvallarfaðir) og Vegtamr (Vegkendi).
Í fyri-kristnu tíðini varð Óðin dyrkaður í øllum tí germanska økinum í núverandi Týsklandi, Hollandi og Onglandi. Ætlandi spjaddist dyrkanin av Óðini norðureftir frá Rhínøkinum í 1. øld e.kr. og hevur nátt Skandinavia í 5'tu øld e.Kr. Her hevur ásatrúgvin avloyst eina eldri fruktbærisdyrkan. Óðin framstendur sum ein krígsgudur í suðurgermanskum keldum frá 5'tu til 8. øld e.Kr.
Óðin eigur hestin Sleipnir, sum hevur átta bein.
Føroysku orðini óður, øði, ódn og (á suðuroyarmáli) ónsdagur, stava frá navninum Óðin.


text:
Her sæst yvirlit yvir leikskráir og annað í samband við Futsal-kappingina 2015 / 2016 hjá gentum og dreingjum
Vøllurin er vælegnaður til festivalar, stevnur og onnur tiltøk. Áhugaði, ið vilja leiga vøllin, kunnu venda sær til skrivstovuna í FSF-húsinum
Fótbóltslógin er umsett frá "Laws of the Game", sum FIFA hevur útgivið. Hesar lógir eru galdandi frá 1. januar 2015
Í FSF Álmanakkanum 2015 er yvirlit yvir landsdystir, landskappingardystir og onnur tiltøk, ið Fótbólts- samband Føroya skipar fyri í hesum árinum
A-landsliðsvenjing í Helsinki, 5. sep. 2015


text:
BankNordik fær nýggjan samstarvsfelaga viðvíkjandi handli við virðisbrøvum.
Tí verður fyribils latið aftur fyri handli við virðisbrøvum í
Netbankanum frá mikudegi 2. desember til og við fríggjadagin 4.
desember 2015.
Um tú ynskir at keypa ella selja virðisbrøv í tíðarskeiðnum, meðan skipanin er óvirkin, kanst tú seta teg í samband við íløgudeildina, sum hjálpir tær við keypinum ella søluni fyri somu lágu vekslisamsýning sum í Netbankanum.
Mánadagin 7. desember 2015 gera vit seinastu royndirnar í skipanini. Vit vænta, at handil við virðisbrøvum í Netbankanum verður tøkur aftur mánadag 7. desember fyrrapart.
Vit vóna, at hetta ikki verður til stórvegis ampa.
Hetta er innritan við NemID. Um tú vilt innrita á gamlan hátt, vel leinkju "Gomul innritan."
Innrita í netbankan
Skriva til okkara her í Netbankanum - trygt og
lætt
Tá tú skrivar til okkara í Netbankanum, brúkar tú ein fulltryggan samskiftismiðil, og tú kanst hava vissu fyri, at eingin annar fær innlit í tað, tú skrivar. Tú kanst sostatt trygt senda skjøl í trúnaði umvegis Netbankan. Vit mæla tær tískil til altíð at skriva til okkara í Netbankanum. Tað er líka lætt sum at senda eitt vanligt teldubræv, men trygdin er betri.
Hvar finni eg funkuna?
Undir Samskifti her í Netbankanum finnur tú ein valmøguleika, sum eitur Skriva til okkara, har tú bæði kanst skriva og lesa boð.
Sí film, ið vegleiðir um funkuna her.
Fá boð, tá vit hava skrivað til tín í Netbankanum
Tú kanst velja at fáa eini SMS-boð ella eitt teldubræv, tá eini nýggj boð eru til tín í Netbankanum. Tú kanst tekna teg til hesa tænastu her í Netbankanum undir Boðtænasta - boð frá peningastovninum. Tænastan er ókeypis. Onnur boð, t.d. um saldu, hava tænastugjald.
Tryggari Netbanki við NemID
Trygdin í tínum netbanka er uppstigað við at NemID skipanin er tikin í nýtslu.
Nærri kunning sæst á http://www.nemid.fo/
Minst til at virkja títt NemID
Fyribils atgongdarkotan, sum tú hevur fingið í sms-boðum ella brævi, gongur út eftir 60 dagar. Tí er umráðandi, at tú virkjar títt NemID skjótast gjørligt, fyri at sleppa undan at skula bíleggja nýggja atgongdarkotu.
Danskt NemID
Hevur tú longu eitt virkið danskt NemID, kanst tú rita inn við verandi NemID, um tú hevur givið samtykki og peningastovnurin hevur skrásett títt cpr-nummar.


text:
Kamehameha I
Kamehameha 1. var føddur á Hawaii, sonur Keōua, sum var ein av høvdingunum. Sum ungur var hann í 1770'unum í tænastu hjá faðirbróður sínum Kalaniopu'u, sum tingaðist við James Cook kaptein. Kamehameha helt tað vera fyrimun at savna oyggjarnar undir eitt meginstýri, og tíðliga í 1790-árunum gjørdi hann innrás á Maui, eina av størstu oyggjunum. Í 1795 hevði hann tikið flestu oyggjarnar. Tær, ið eftir vóru, vildu ikki lata valdið frá sær, helst Kauai, sum ikki gav seg undir fyrrenn í 1810. Tá hevði Kamehameha valdið yvir øllum Hawaiioyggjum. Eftir tað stýrdi hann friðarliga og gjørdi høvdingaráð, sum hann ráðførdi seg við regluliga. Hann stovnaði ríkisstýrdan einahandil fyri sandilviði, sum stórur eftirspurningur var eftir í øðrum londum. Eisini eggjaði hann øðrum tjóðum at vitja oyggjarnar, og hann stuðlaði heimaídnaði. Kamehameha 1. doyði í 1819.


text:
- Kykmyndir
- Lesarabrøv
- Tíðindi
- Tingarbeiði
Páll limur í starvsnevndini
Á fundi í tingbólkinum í vikuni, bleiv Páll á Reytnatúvgu valdur í starvsnevndina. Løgtingsformaðurin hevur havt fleiri álitissessir í politiska arbeiðinum umboðandi flokkin, hetta er tó fyrstu fer at hann er partur av politiska baklandinum í flokkinum, sum limur í starvsnevndini. Starvsnevndin virkar mótvegis restini av aðalstjórnini og flokstinginum. Páll nevnir, at hann í starvsnevndararbeiðinum vil...
Grundlógin á breddanum á Eiði
Mikukvøldið 18. november kl. 19 verður almennur fundur á Eiði um føroysku grundlógina, sum eftir ætlan skal til fólkaatkvøðu í 2017. Fundurin er partur av “Unga Tjóðveldið kring Føroyar”. Fyrsti fundur var hildin í Klaksvík fyri trimum vikum síðani. Hesaferð verður tiltakið á Eiði í EB húsinum. Nýggi løgtingslimurin hjá Tjóðveldi, Ingolf S. Olsen, greiðir frá, hví tað er...
Røða hjá Sirið Stenberg á ráðharrafundi um orku
Ærede kollegaer – kære nordiske venner, tak for muligheden for at deltage og for at dele vores erfaringer med Jer. Der findes en fortælling på Færøerne, der siger, at da Gud var færdig med at skabe verden tørrede Skaberen sine hænder og fra hænderne faldt nogle rester ned i Nordatlanten, som blev til de 18 øer, vi i dag kender som Færøerne. Gud kiggede ned på det lille ørige, han havde skabt, og syntes...
Verður íløga gjørd í grøna hitaskipan til Marknagilsdepilin?
Munnligur fyrispurningur til Rigmor Dam, landsstýriskvinnu í skúlamálum viðvíkjandi upphiting av Marknagilsdeplinum við grønari orku 1. Hvør hitaskipan er vald fyri Marknagilsdepilin, og er ætlanin, at skúlin heilt ella lutvíst verður hitaður við grønari orku? 2. Hvussu nógv fer tað at kosta eyka, um íløga verður gjørd í hitaskipan, so Marknagilsdepilin burturav...
HAN CYKLER MED EN HVAL PÅ RYGGEN
Føroyingar hava sett kós móti einum sjálvbjargnum búskapi, og tí hava vit sagt upp prísjavningina av blokkinum. Men vit hava brúk fyri størri frælsi í uttanríkispolitikki og handilsmálum til tess at røkka málinum, og tí er neyðugt at nýskipa viðurskiftini millum Føroyar og Danmark. Tað segði Magni Arge, fólkatingslimur, í røðu á Fólkatingi í samband við donsku fíggjarlógina. Her er...
Eldra Tjóðveldi talar at
Støðgið skilaleysum íløgum Samferðsluíløgur eru gjørdar, so at borgarin sum skjótast røkkur hægri tænastustigi á sjúkrahúsum, skúlum, keypsskálum, havnaløgum og flogvølli. Nýggjasta átakið sæst nú vera at gera undirsjóvartunnil við yvirdimensioneraðum havnaløgum í hvørjum enda av tunlinum. Fleiri halda aðra íløguna vera skilaleysa, men at gera báðar undir...
Verða greiðari reglur og javnseting av stuðli til landbúnaðin?
Fyrispurningur eftir Tingskipanini § 52a Fyrispurningur um greiðari reglur og javnseting av stuðli til landbúnaðin, settur Høgna Hoydal, landsstýrismanni í búnaðarmálum (at svara skrivliga eftir TS § 52a) 1. Metir landsstýrismaðurin, at § 4 í kunngerð um stuðul til landbúnaðin, ið snýr seg um mvg-afturbering fyri vinnuliga framleiðslu av seyðakjøti, er nóg greitt...
Leysaskot – ella álitisbrot?
Hendrik Old, landsstýrismaður, brestir fram, at nýggja ferjan til Nólsoyar, verður avloysaraskip, ið bygt verður í 2021. Tí standi eg spyrjandi, hvussu hetta er í samsvar við samgongupolitikk um útjaðaramenning – og um at byggja upp álit á politisku skipanina. Í Nólsoy er alneyðugt at fáa bygdarfólkið at støðast og onnur at flyta til. Tveir týdningarmiklir faktorar eru tá: Samferðsla og...
Føroysk grundlóg á trappunum – røða á Fólkatingi 8. oktober 2015
Gott kvøld góðu landsmenn og kvinnur – medlemmer af folketinget Jeg synes det er flot, når de danske medier omtaler folketingets åbning som en fejring af folkets frihed og demokratiet i Danmark. Det er en tradition, som jeg har stor respekt for. Men det er med en vis ambivalens, at jeg indtager folketingets talerstol, når jeg som repræsentant for Tjóðveldi er af den overbevisning, at færinger bør tage...
Børnini eru okkara dýrasta tilfeingi
Harra formaður Tað, at eg standi her í dag, kemur ikki av ongum… Sjálvandi… Eg valdi at stilla upp til løgtingsvalið og var so heppin av verða vald, kundi onkur sagt, og rætt er tað… Men fyri at eg, einsamøll mamma (einkja) við børnum og aðrar kvinnur við mær hava henda møguleika, hava nógvar aðrar kvinnur stríðst ein harðan kamp í áravís… Enn í dag stríðast (og doyggja) kvinnur fyri hesum...
Føroyar skulu vera eitt samfelag fyri øll
Tað er við eyðmýgd, at eg fyri fyrstu ferð standi her og skal røða frammafyri hesum høga tingi. Og ætlandi fari eg eisini frameftir at verða bæði eyðmjúkur og virðiligur í parlamentariska arbeiðnum innan okkara fólkaræði, sum eg seti so sera høgt. Tá eg havi bjóðað meg fram á hesum pallinum, er tað tí, at eg havi nøkur mál og nakrar hugsjónir, sum eg fegin vil stríðast fyri. Í so máta er...
Petur Háberg á ting fyri Óluvu Klettskarð
Í dag tók Petur Háberg sæti á tingi fyri Óluvu Klettskarð, sum hevur biðið um farloyvi. Petur er næsti eykavaldi á lista Tjóðveldis. Frammanundan hevur Ingolf S. Olsen, ið er fyrsti eykavaldi, tikið sætið fyri Magna Arge, sum er í farloyvi í sambandi við fólkatingsarbeiði. Petur og Ingolf hava ongantíð áður havt sæti á...
Tjóðveldi bás á Fólkafundinum
Tjóðveldi hevur bás á fólkafundinum, sum er í Høllini á Hálsi 18. & 19. september. Á básinum vera politikarar floksins, og báðar dagarnar ber til at fáa eitt prát um politisku støðuna, veður og vind og annars tað sum fellur einum inn. Báðar dagarnar skipar fyrireikararnir fyri kjakfundum og fyrilestrum. Formannsumfar verður millum politisku floksformennirnar leygarkvøldið kl. 18.30 Opið er...
Tøkk frá Norðoya Tjóðveldisfelag
Fólkið ynskti eina nýggja politiska kós fyri Føroyar á valinum týsdagin 1. september. Fólkið ynskti einar rættvísar, samhaldsfastar og sjálvbjargnar Føroyar. Vit fegnast tí um, at Tjóðveldi nú aftur er í samgongu og serliga gleðir tað okkum, at vit kunnu ynskja Óluvu Klettskarð hjartaliga tillukku sum nývalt umboð á Føroya løgtingi. Hjartans tøkk til øll tykkum, sum stuðlaðu flokkinum til...
Samhaldsfesti, sjálvbjargni og frælsi
Samgonguskjal millum Javnaðarflokkin, Tjóðveldi og Framsókn Vit staðfesta, at Føroyar eru millum ríkastu tjóðir í heiminum við ovurstórum náttúruríkidømi, ríkari mentan, skapandi og dugnaligum fólki og framtakshugaðum vinnulívi. Vit hava allar fortreytir fyri at skapa eitt sjálvbjargið samfelag við ríkum møguleikum, sterkum felagsskapi og javnbjóðis rættindum fyri okkum...
Fínteljingin liðug
Fínteljingin av atkvøðunum frá løgtingsvalinum 1. september var leygardagin 5. september. Fínteljingin broytti ikki tingmannabýtið. Somuleiðis broytti fínteljingin heldur ikki hvør bleiv valdur á ting. Tjóðveldi fekk 6681 atkvøður sum er 20,8 % av atkvøðunum. Tingmanning floksins er, eftir atkvøðubýtið: Høgni Hoydal, 1142 Sirið Stenberg, 751 Kristina Háfoss, 658, Magni Arge. 440 Annita á...
Vel einar sterkari, ríkari og bjartari Føroyar!
Góði veljari. Undir øllum mínum politiska arbeiði liggur ein grundleggjandi hugsjón um álit á egnari megi og mátti, sum eg meti vera eina fyritreyt fyri framburði hjá tí einstaka, hjá vinnuni og hjá tjóðini. Samhaldsfesti – tað at vit taka okkum hvør av øðrum, og tolsemi – tað at vit rúma ymiskleikanum – er ein sterk grund undir einum væl virkandi og trivnaðarríkum samfelag. Tað byrgir...
Konsolidering og kassaeftirlit
Árini 1998-2004 var yvirskot á hvørjum ári, og landskassin var skuldafríur í 2004. Síðani tá hevur hall verið á hvørjum ári, og hvør føroyingur skyldar nú 120.000 kr., ella 6 mia.kr. tilsamans. Klassiska neokapitalisman ríður føroyingum sum marran, har fá scorað vinningin, meðan øll rinda skuldina. Funnu vit olju ella diamantar var úrslitið tað sama við sama politikki. Eingin konsolidering hevur...
Bil á valstaðið – ringið 210096
Tjóðveldisveljarar Veljarar sum ynskja bil á valstaðið, ringja 210096 Tjóðveldi
Góði veljari
Í kvøld bórust tíðindi frá umboðum hjá arbeiðsgevarunum. Teir heittu á politisku skipanina um at gera eina skattanýskipan, og hartil skutu hesi upp at innføra brúkaragjald. Brúkaragjøld hava fyrr spøkt undir borgarligari leiðslu, men hesar ætlanir vunnu tá tíbetur ikki frama. Men góði veljari, tak ikki feil, tí henda samgonga arbeiðir nógv meiri fyri kapitalin, enn hon arbeiðir fyri meiniga...
Mong hava spurt meg, ”Hví eg stilli upp”? Tað er tí eg veit at eg kann gera mun!
At pensiónin má hækkast Tað er harmuligt at tey eldru, sum hava arbeitt alt teirra lív og bygt hetta samfelagð upp, skulu stríðast fyri at koma ígjøgnum dagin. At noyðast at verða verandi á arbeiðsmarknaðinum fyri at fáa endar at røkka saman í dagligdegnum skal ikki verða neyðugt. Skattalættan til lág- og miðallønt Tí at tey hava tørv á hesum, vit liva í einum vælferðar samfelag og skula vit øll...
Arbeiðstrygdin á breddan
Man bjóðar seg fram í politikki, tí man hevur hjartamál Eitt hjartamál er trygd og heilsa á føroysku arbeiðsplássunum. Rætturin hjá einum og hvørjum løntakara í Føroyum, til at koma eins frískur heim frá arbeiði, sum tá viðkomandi fór til arbeiðis, er fyri mær, og fyri Tjóðveldi, sjálvsagdur. Hetta fevnir bæði likamligu og sálarligu arbeiðsheilsu. Vit í Tjóðveldi hava ta greiðu fatan, at...
Børnini – okkara dýrasta tilfeingi
Ein orsøk til at eg valdi at stilla upp er stutt sagt míni børn. Eg ynski, sum onnur foreldur tað besta fyri tey. Eg ynski at tey vaksa upp í einum samhaldsfastum og burðardyggum samfelag, har ymiskleikin hevur rúmd. Børnini – okkara dýrasta tilfeingi Morgun og nýføddur grátur Vælkomin, lítli, stíg inn Í henda heimin sum gestur Kanska tú dvølur eitt bil. Tað at fáa eitt barn er stórt. Ein hin stórsta...
Rúsevnini floyma inn í landið – og eingin ger nakað við tað!
Tað er trupult at verða ungur í dag. Tey ungu hava nógvar møguleikar. Men eisini nógvar freistingar. Rúsevnini floyma inn í landið, og fleiri ung, nógv fleiri enn vit halda, brúka rúsevni tá tey eru í ball, í býnum og til festivalar. Nógv ung eru í vanda fyri at fáa stóran skaða, bæði til likams og sálar. Men gera myndugleikarnir nóg mikið fyri at hjálpa teimum ungu sum koma illa fyri? Nei tað...
Mítt persónliga vallyfti
So er val í morgin, og eg havi ikki runnið landið runt við heimabakaðum køkum við mínum navni á. Eg havi heldur ikki sent sms´ir til fólk, eg kenni ella ikki kenni, og biðið tey um at valt meg í morgin. Ei heldur havi eg havt tíð til at renna land og ríki runt og luttaka í øllum møguligum tiltøkum. Eg havi verið til arbeiðis, og aftaná arbeiðstíð havi eg tikið mær av mínum 4 børnum. Men tað...
Man fólkið lata samgonguna vinna valið?
“Fólkaflokkurin verður størsti flokkur, og samgongan varðveitir meirilutan”, segði tíðindamaðurin á middegi Flokkarnir, sum hava staðið á odda fyri politiskari útlutan av fiskiloyvum. Fyri loyniligum CIP sáttmála, og avtøku av Landsbankanum. Fyri at økja um stættamunin og at fella uppskot um at veita stuðul til børn í fátækadømi. Fyri at syndra álitið á politisku skipanina og hækka...
Rúsevnini floyma inn í landið
– og eingin ger nakað við tað! Tað er trupult at verða ungur í dag. Tey ungu hava nógvar møguleikar. Men eisini nógvar freistingar. Rúsevnini floyma inn í landið, og fleiri ung, nógv fleiri enn vit halda, brúka rúsevni tá tey eru í ball, í býnum og til festivalar. Nógv ung eru í vanda fyri at fáa stóran skaða, bæði til likams og sálar. Men gera myndugleikarnir nóg mikið fyri at hjálpa teimum...
Tað skal loysa seg at liva!
At liva tær løtur vit eiga, er fremsta uppgávan her á foldum, og at liva tær so væl vit nú einaferð duga. Rákið er tíbetur í broyting, og tey nógvu ásanna nú, at nærveran við børnum, vinfólkum og skyldfólkum, er tey veruligu virðini í lívinum. Tað merkir ikki, at vit ikki skulu gera okkara skyldu móti samfelagnum, tí tað skulu vit, men at tíðin, dýrabaru løturnar har vit geva okkum stundir saman...
Í morgin hevur tú valdið í Føroyum
Verður veljarakanningin frá fríggjadegnum veruleiki, so fáa ABDH flokkarnir meirilutan. Sambært veljarakanningini fáa teir, sum skipaðu samgongu saman fyri fýra árum síðan, 52 prosent av atkvøðunum, 17 tingfólk og harvið meiriluta á Løgtingi. Ein av teimum flokkunum er ikki partur av samgonguni í dag, men lítið bendir á, at hesir flokkarnir ikki seta seg saman aftur, um valúrslitið verður tað sama...
Trý sjúkrahús er ikki ein vansi, men ein fyrimunur
Trupulleikarnir á Landssjúkrahúsinum er ikki at finna norðri í Klaksvík ella suðri á Tvøroyri Nógva kjakið um okkara heilsuverk, fer mangan av sporinum. Ein fær ta fatan av kjakinum í miðlunum, at avbjóðinganar í okkara heilsuverki eru orsakað av, at vit hava trý sjúkrahús. Trý sjúkrahús er ikki ein vansi, men ein fyrimunur. Í hesum fótbóltsdøgum er kanska hóskandi at nýta dømi úr...
Vit velja – Føroyska framleislu og loysnir
Eitt fjøltáttað og nýskapandi vinnulív, við meira føroyskari framleiðslu og loysnum. Tað er kjarnan í vinnupolitikki Tjóðveldis. Føroyar hava ríkar møguleikar at byggja upp nýggjar vinnur og fjøltátta verandi vinnur, og harvið skapa fleiri inntøkumøguleikar. Vit hava orðað ein framfýsnan vinnupolitikk, har vit vísa á møguleikarnar fyri menning og virðisøking innanfyri tær ymisku...
Náttúruvernd
Tørvur er á dagførdum lógarverki á umhvørvisøkinum. Bæði tá talan er um náttúruvernd og náttúrufriðing. Somuleiðis skal neyðuga orkan og tilfeingi fylgja við eini styrktari og dagførdari lóggávu. Tað er gleðiligt at ferðavinnan hevur vind í seglunum. Men um vit ikki hava eina burðardygga ferðavinnu saman við dagførdum lógarverki og sterkari umsiting, so kann tað gerast løtuvinningur hjá...
Vel nýggja og savnandi kós!
Góði veljari Nú hevur tú møguleika at velja eina nýggja og savnandi kós fyri okkara land og fólk. Undanfarnu árini er tíverri førdur ein politikkur, sum í stóran mun hevur skapt ótryggleika, savnað virðir landsins á alsamt færri hondum, og undirgravað álitið á landsins leiðslu. Hartil er førdur politikkur, ið hevur flutt okkum longur burtur frá einum haldførum og sjálvbjargnum samfelag. Hetta...
Gávubúðin skal steingjast
Á valfundi í Runavík her fyri, stóð Jacob Vestergaard, fiskimálaráðharri, við nøsini hægst og rópti og geylaði. Hann hevði ongantíð latið nøkrum eitt einasta veiðiloyvi, var boðskapurin. Sama boðskap hevur hann júkað upp í saman í áravís, hvørja ferð onkur setur spurnartekin við politisku útlutingina av okkara náttúruríkidømi, grundarlagnum undir okkara búskapi. Journalistar og flestu...
Skúlaskapur og gransking hornasteinar í framkomnum og samhaldsføstum samfelag
Í skúlanum skal vera pláss fyri øllum, og ymiskleiki einstaklingsins skal vera ein avbjóðing og ikki ein forðing. Tá ið tað er sagt, so er lívsneyðugt við fakliga sterkum lærarum, sum geva næmingunum fakliga avbjóðingar á tí fakliga og menningarliga stigi, sum tey eru á. Tað krevur støðuga eftirútbúgving av lærarum og frálærutilfar, sum er í samsvari við nýggjastu fakligu granskingina. Serliga...
Ábyrgdin
Føroya fólk. Vit hava eitt land, ið er ein ómetalig gáva. Men vit eru á vandakós politiskt, mentanarliga og sosialt.Vit hava eitt øki í norðuratlantshavi, her vit búleikast. Her virka vit í álvara og í gaman. Men vit eru ikki sjálvráðandi. Vit hava eina fólkasál, ið ikki veit hvat hon vil. Ja hetta ljóðar dapurt, men tað nýtist ikki vera so. Ein partur sigur “lat okkum ikki royna okkum sjálvi, tað...
Endurskoðan av støðuni hjá menningartarnaðum
Eg meti støðan hjá fólki við skerdum førleikum og menningartarni, má endurskoðast. Vit mugu sum land hava eina langtíðarætlan hesum viðvíkjandi. Vit liva í 2015, og eiga fólk ikki at sendast av landinum, stríðast fyri neyðug hjálpitólum, stríðast fyri at fáa gerandisdagin at hanga saman ella hugsa um hvussu atkomu viðurskiftini eru, um tey skulu til eitt hvørt tiltak. HESI fólk eru gull verd fyri...
Enn eru listaverk eftir at fáa
Listaverkið, sum Tróndur Patursson og Carl Jóhan Jensen hava gjørt til frama fyri stuðli til valstríð hjá Tjóðveldi, er sum heild sera væl móttikið. Málið er at fáa umsett øll listaverkini til fíggjarligan stuðul, tí valstríð er sera dýrt fyri flokkin, serliga tá hugsað verður um, at vit fyri kortum hava havt fólkatingsval, umframt at vit hava kommunustýrisval í 2016. Tey, sum hava hug at ogna...
Republikkin er í eygsjón
Tá Julius Cæsar ár 49 fyri Kristi føðing fór yvirum ánna Rubicon og setti kósina beint ímóti Rom, mælti hann tey kendu orðini “alea iacta est”. Nú var bara ein vegur; tað var beint fram ímóti tí rómverska senatinum. Og helt hann ikki kósina, var tapið honum víst. Men Julius Cæsar helt kósina, og hann vann. Í pinkulandinum Føroyar meira enn 2000 ár seinni, tykist støðan at verða hin sama....
Kom heim og bygg jarnbreytir
Hoyrdi á einum valfundi herfyri, at eitt av valevnunum førdi fram, at tað nyttar onki at fara niður til Danmarkar at læra til tokførara, og so koma heim aftur til Føroyar og sita uttan arbeiði. Tí at útbúgvingin, man stuðlar okkara lesandi við, má kunna nýtast í praksis í Føroyum. Helt tað vera eina stuttliga og nokkso beinrakta útsøgn, um eg ikki eri heilt samdur. Sjálvandi skal okkara ungdómur...
Varandi orka skal hava lut í øllum almennum íløgum
Føroyskar loysnir og varandi orkukeldur eiga sín sjálvsagda lut í hvørjari íløgu løgtingið samtykkir. Eisini tá stuðul verður veittur til, til dømis, bygging av kommunalum bygningum. Avvarðandi stovnar skulu hoyrast. Í dagsins politikki er einki skil á hesum viðvíkjandi! Samskifti og “kommandovegir” eru láturligir! Eitt gott dømi er Marknagilsdepilin. Mentamálaráðharrin situr við einari játtan at...
Vit velja – Útbúgvingar og lestraríbúðir!
Útbúgving, gransking og íløga í lestrarumhvørvi skal háraðfestast í einari nýggjari samgongu. Tí hetta er ein hin besti mátin at framtíðartryggja samfelag okkara við tilflyting og fólkavøkstri. Eitt fjølbroytt útboð av útbúgvingum, leggur eisini dygt grundarlag undir víðfevndari gransking. Saman við tættari sambandi millum vinnuna og Setrið gerst hetta ein framdrívari av einari meira nýskapandi og...
Fakfelags kafE á Áarvegnum
Vígdis Johannesen og Jóhan Carl Dam verða at hitta. Kaffir, te og køkur, umframt frukt er at fáa. Støkkið inn á gólvið til eitt gott prát. Opið er frá klokkan 17.00
Føroyska málið má og skal uppraðfestast
Tað er eitt bragd at vit hava okkara egna mál her í Føroyum. Kring allan heim eru hópurin av málum horvin, men okkara er varðveitt og ment, hóast sera trupul kor søguliga. Men ikki bert søguliga, tí okkara føroyska mál hevur eisini stórar avbjóðingar í hesum døgum. Nýggju miðlarnir og atgongdin til vitan og undirhald umvegis alnót, sjónvarpsrásir, spøl v.m. geva ríkar møguleikar. Hetta ger, at vit...
Størv til fólk við hægri útbúgving
Vit mugu síggja fólk við hægri útbúgving, sum eina íløgu í føroyska samfelagið. Menna vit vitanartung størv fáa vit fólk við hægri útbúgvingum í viðkomandi størv. Tað eru tey framkomnu samfeløgini, sum hava nógv fólk við hægri útbúgvingum í starvi. Meðan menningarlond siga tey úr starvið. Landsbankin Millum annað eigur eitt framkomið samfelag at hava ein óheftan eftirlitsstovn...
Burturkast sum orkukelda
Sum eitt fjarskotið oyggjaland miðskeiðis í Norðuratlantshavinum hava vit serligar avbjóðingar. Eisini á burturkastsøkinum. Nøgdirnar eru ikki stórar og tí kunnu vit ikki bara avrita útlendskar loysnir, sum lønsemi er í, tí tær eru gjørdar til lond við mongum íbúgvum og lond sum liggja millum onnur lond við fleiri milliónum íbúgvum. Tað er ein grund til, at vit ikki fáa lønsemi í at framleiða egg...
KAJ LEO OG BANKARÁNIÐ
Tað mundi falla mongum fyri bróstið, tá løgmaður í hólmgongu framman fyri øllum Føroya fólki tignarleyst samanbar eina løgtingssamtykt við eitt kriminelt bankarán og soleiðis eisini spjaldraði løgtingsfólk sum brotsmenn. Orðið er frítt, og í fólkaræðinum skal rúm vera fyri ymsum áskoðanum, tí soleiðis ynskja vit tað, men seriøsa kjakið um, hvørja leið vit skulu halda, heldur fullkomiliga...
Línuskipini eru gloymd
Nú tá tað gongur so fantastiska væl í uppisjóðarvinnuni og so nógv fokus er á makrel og sild, haldi eg, at vit hava gloymt línuflotan. Sitandi samgonga ger rætt og slætt ov stóran mun á teimum fyrimununum, sum tey geva til teir ymisku skipabólkarnir. Meðan politiska skipanin brúkar øgiliga orku uppá at skaffa føroyingum størri og størri kvotur av sild og makreli til ógvuliga fá skip, so...
Lækni í løgtinginum?
’Hví stillar tú upp?’ ’Gert tú ikki meira nyttu á LS?’ ’Eg kundi gott hugsað mær at atkvøtt fyri tær, men eg vil heldur at tú arbeiðir sum lækni’ Eg havi møtt nógvum kvinnum (og fleiri monnum) sum hava sagt hetta við meg. Tað vísir seg, at tey halda tað vera betur, at eg starvist sum lækni, enn at eg royni at koma mær inn á løgting. Orsøkirnar siga tey vera at ov fáir læknar eru. Til tað...
Orkudepil á Sundi
Ber tað til at ímynda sær, at í 2050 er eingin oljufýring, eingin skorsteinur og eingin oljutangi í Suðuroy, Sandoy, Streymoy, Vágoy, Eysturoy, Borðoy, Kunoy og Viðoy? Undantikið á verkinum á Sundi? Tað ber til um tunlarnir eru borðaðir og um politiska skipanin hevur viljan at fremja neyðugu broytingarnar. Á Sundi er eitt gott boð, tí fjarhitanetið og el-netið er har frammanundan. SEV, kommunurnar...
Góður fundur við Antares
Nøkur av valevnum floksins byrjaðu dagin við fundi við umboð fyri Antares, ið er felagið fyri útisiglarar. Fleiri viðurskifti vórðu umrødd. Millum hesi eru trupulleikarnir við lógartvungna pensjónsgjaldinum, ið samgongan hevur ásett. Tí hetta ger, at m.a. útisiglarar, ið eru noyddir at rinda inn í aðrar pensjónsskipanir, í verandi støðu rinda dupulta pensjón, tí lógartvungna pensjóns...
Tjóðveldishugni á Virkinum á Sandi
Hugnakvøld fyri øll tjóðveldisáhugaði, verður í Virkinum á Sandi, leygarkvøldið 29.08 kl 18.30. Høgni Hoydal og Páll á Reynatúgvu luttaka og valskráin verður framløgd. Vit fara at hugna okkum við góðum mati, tónleiki, sangi og pubbkviss.
Havrannsóknir uttan skip?
Hóast fiskivinnutjóð burturav og við vaksandi krøvum um vísundaliga próvførslu av okkara fiskitilfeingi og havumhvørvi, ikki minst tá um fiskivinnusamráðingar ræður, so er støðan enn sum áður, at niðurslitni og ótíðarhoskandi Magnus Heinason er álitið, sum havrannsóknarskip. Tað er ikki nakað dulsmál, at tíðin er farin frá góða gamla Magnus Heinason. Vit hava strongt á í fleiri ár at fáa...
Vit velja – Hvørjar Føroyar?
Dyggari og tryggari Føroyar: Tað er millum mest átrokandi mál hjá komandi samgonguni, at fáa tryggja eitt sterkt sameint og væl útbygt Sjúkrahúsverk, við neyðugari starvsorku, sum kann veita øllum borgarum skjóta og framkomna viðgerð. Heildarætlanin, sum skal seta ítøkilig mál, má gerast veruleiki og politiskur vilji setast handan føgur orð um at finna neyðugu pengarnar. Vitandi Føroyar:...
Fólkaskúlin skal vera fyri fólk
Eg haldi tað vera ófatiligt sum samfelagskjakið altíð fer av sporinum tá fólkaskúlin er á breddanum. Vit hava ídag eina stóra og tunga skipan. Skúlin skal rúma øllum, øll skulu inkluderast, alt gott um tað, og tað tykist eftirhondini sum at vit ongantíð fara at gevast við at trýsta enn fleiri evnir inn í skúlan. Eg havi verið til mong kjak, og so skjótt ein samfelagstrupuleiki stingur seg upp,...
Tjóðveldi vil byggja land saman við føroyingum
The whole problem with the world is that fools and fanatics are always so certain of themselves, and wiser people so full of doubts. (sitat Betrand Russell) Tjóðveldi vil byggja land saman við føroyingum. Vit bjóða til samstarv, fyri at loysa tær risa avbjóðing okkara samfelag og fiskivinna stendur fyri. Vit hava tørv á tínum stuðli. Tá vit tosa um fiskivinnu, so vera allar konstruktivar og...
Nýhugsaðar skipanir styrkja samfelagið
Fyri at Føroyar skulu mennast til javnbjóðis at kappast við onnur lond, skulu vit seta fokus á skapandi evni hjá øllum borgarunum í hesum landi. Hettar skal gerast í barnagarði, í skúla, í vinnuni, ja, í arbeiðslívinum sum heild. At hugsa kreativt og finna nýhugsaðar loysnir eru gávur, sum vit hava íborið. Eins og aðrar gávur vit hava fingið, skulu hesar hjúklast um og mennast. Síðani er tað...
Skapandi lærugreinirnar skulu fáa betri sømdir í fólkaskúlanum
Sum smíðlærari og limur í skúlastýrinum í einum av størstu skúlanum í Føroyum veit eg, at skúlar í Føroyum als ikki fáa teir tímar tillutaðar, ið eru neyðugir fyri at fáa ein nóg góðan og fjølbroyttan fólkaskúla, sum tekur í støði í hvørjum einstøkum næmingi og, sum samstundis heldur øll tey mál, ið eru sett í námsætlanunum. Lærarar og leiðslur gera alt fyri at røkka settu...
FIMM STIG Á SJÁLVBJARGNISLEIÐ
Eftir valið 1. september eigur eitt nýtt landsstýri beinanvegin at fara undir arbeiðið at tryggja fiskivinnuna á føroyskum hondum, fáa sum mest burtur úr øllum tilfeingi og gera Føroyar sjálvbjargnar eftir eini skipaðari ætlan. Í hesi ætlan eiga ið hvussu er at vera fimm stig, og hon skal setast í verk beinanvegin í heyst. Tey fimm stigini eru hesi: 1. Virðisøkja tilfeingið 3-4 milliardir...
Burtur fra politiskari útlutan av veiðiloyvum
Tað eru føroyingar, ið skulu hava atgongd til veiðuloyvini í Føroyum, og ikki bert tann við atgongd til størstan kapital. Vit í Tjóðveldi vilja hava eina skipan, har allur handil við fólksins ogn millum privatar aktørar verður steðgaður, og óbrúkt loyvir fella aftur til landið, so næsti ágrýtni og vágafúsi føroyingurin fær ein møguleika. Vit vilja hava eina skipan, har veiðiloyvir verða veitt til...
Sterk vinna í sterkum landi
At reka ein góðan og framskygdan vinnupolitikk er alt avgerandi fyri góða samfelagið Føroyar. Tað er vinnan sum í størstan mun er grundarlagið undir samfelagnum, og tí má vinnan útbyggjast so hon eisini framhaldandi kann vera grundarsteinurin. Vinna er so nógv, men í dag eru tað fiskivinnan og alivinnan sum eru nógv tann størsti og virknasti parturin í samfelagnum. Tað er umráðandi at vit afturat tí at...
Er pensjónin farin upp í royk ?
Nógv hevur verið tosað um forskattingina av pensjónini og um avleiðingarnar av hesum. Samgongan framdi broytingar í pensjónsskattinum, soleiðis at galdandi frá 2012 eru pensjónirnar skattaðar við inngjald. Hetta merkir, at nú verður beinanvegin rindað 40% í pensjónsskatti til landskassan av inngjaldinum. Henda broyting førdi við sær, at pensjónsskatturin hækkaði úr 35% upp í 40%, eins og hetta...
Góði veljari
Vit, sum búgva her á klettunum, eru føroyingar. Tað hava vit altíð verið og tað fara vit altíð at vera. Vit hava okkara egna land, egna mál, egnu søgu og egna mentan. Vit hava okkara egna samleika og kenna okkum bert sum føroyingar. Hvussu ber tað tá til, at føroysk ítróttarfólk í altjóða kappingum verða tvungin at kappast undir øðrum fløggum enn Merkinum? Hetta kennist ikki bert skeivt, men hetta ER...
Fjølmiðlarnir skulu styrkjast
Eitt sunt fólkaræði hevur tørv á eini óheftari pressu. Miðlarnir hava stóra ávirkan á okkara mentan og somuleiðis hava miðlarnir týðandi leiklut at varðveita og menna føroyska málið. Miðlagrunnur skal setast á stovn og umstøðurnar hjá miðlunum skulu styrkjast fyri at tryggja eitt gott fólkaræði. Kringvarp Føroya hevur ein týðandi leiklut í almennum tilbúgvingarskipanum. Eitt greitt samskifti í...
Flytingarvindeygað letur aftur 1. september
Eitt stjórnarskifti er alneyðugt og bráneyðugt. Evstafreistin er 1. september. Vit kunnu ikki halda fram við einum løgmanni, ið sigur ósatt fyri løgtinginum – tilvitað, verður sagt. Hevði tað so verið ótilvitað, men kanningarstjórin sigur tilvitað. Hetta er í lagi, sigur stjórnin! Hetta er í lagi, siga Miðflokkurin, Fólkaflokkurin og Sambandsflokkurin. Trupulleikin er, at hetta við at siga ósatt...
Fyrigeving og Sjórnarskifti
Valstríðið er ein serlig tíð fyri politisku flokkarnar og tess limir, nú er gjørligt at koma til valdið, bæði sum flokkur og einstaklingur. Vit hava flest øll valevni verið úti fyri ymiskum herverki á plakatir, og eg haldi ikki at vit skulu jamra um hvussu synd tað er í okkum sjálvum, tá vit eru so sjálvglað at bjóða okkum fram. Tá eg var 17 skræddi eg eina fólkafloksplakat niður av einum manni, eg...
Føroyar framá
Fyri at menna føroyskan fótbólt uppaftur meira, mugu vit hava fótbóltshallir, har okkara talentir kunnu mennast uppaftur meira. Tí legði eg í seinasta valskeiði fram uppskot, um at byggja tvær fótbóltshallir í einum samstarvi millum land, kommunur og FSF. Uppskotið fall, men eg ætli mær at virka fyri, at tað verður veruleiki, tí einki marknaðarførir Føroyar so væl sum fótbólturin og einki savnar...
Skulu verja starvsfólk, ið rópa varskó
Hví vilja samgonguflokkarnir ikki, at starvsfólk skulu kunna kenna seg trygg við at varskógva? Hví vil landsstýrið, at bankar skulu hava varskógvaraskipan, men ikki almenn arbeiðspláss? Og hví velur samgongan – eisini í hesum máli – at vera eftirbátur, heldur enn undangonguland? Ber til at finna bara eina haldgóða grundgeving fyri, hví vit ikki skulu hava eina varskógvaraskipan fyri starvsfólk í...
Hjúnaðarbandslógin definerar ikki eitt Tjóðveldisfólk
Eftir at hava sæð valfundin í Trongisvági um broyting av hjúðnarbandslógini, so meti eg, at tað er rætt av mær at koma við einum úttalilsi hesum viðvíkjandi. Fólkið fekk eina fatan av, at flokkurin er fullsamdur um øll hjúnarbandsviðurskifti. Hetta er ikki heilt rætt. Í Tjóðveldi stendur tað upp til hvønn einstakan lim, at hava sína egnu hugsan um hesi viðurskifti. Undirritaði, sum er valevni fyri...
Ongin skattlætti frá Jørgen
Valgass og bluff. So stutt kann skattalættin lýsast, sum Fólkaflokkurin í síni valskrá lovar okkara lægst løntu borgarum. Eftir handritinum hjá Fólkaflokkinum og tess formanni, Jørgeni Niclasen, fíggjarmálaráðharra, skal lættin nevniliga latast av avlopinum, sum hann sigur fer at verða á fíggjarlógini næsta ár. Men har verður onki avlop. So verri enn so. Lyftini hjá Jørgeni Niclasen byggja nevniliga...
Eftirskúla- og háskúlatilboð í Føroyum
Tað hevur skund at byggja eftirskúla og útbyggja háskúlar í Føroyum. Nógv ung leita uttanlands til tey mongu eftirskúla- og háskúlatilboð, sum finnast. Alt gott um tað, men í Føroyum hava vit eisini alskyns møguleikar at menna okkara egnu tilboð, bæði til tey ungu sum her búgva, men eisini til onnur, sum ynskja at koma til Føroyar í longri ella styttri tíðarskeið. Eftirskúlatilboð kunnu eisini...
Hvørjar Føroyar velur tú?
Um 6 dagar fellur avgerðin. Tá valhølini eru latin aftur 1. September 2015, hevur hvør einasta atkvøða gjørt av, hvørjar Føroyar, ið vit vakna til morgunin eftir. Eru tað einar Føroyar, har vit vakna til nýggja vón? Eina vón um, at vit nú eru savnað um at beinanvegin at fara undir at byggja upp av nýggjum. Har vit nú saman fara at fáa skil á, og hava álit á okkum sjálvum. Har vit kunnu hava álit á,...
Undirhald og politikkur í Atlantis í kvøld
Ein stuttlig vitjan verður í kafÉ í Atlantis í Klaksvík kvøld: Altíð stuttligu Berny og Høgni koma í kvøld kl. 20. Umframt at valevnini sjálvandi eisini eru at hitta í kvøld – so eru nýbakaðar vaflur til øll.
Hatta er snýt, Fólkaflokkurin!
Fólkaflokkurin er enn eina ferð í ferð við at snýta føroyska veljaran. Í 2011 kollvelti Fólkaflokkurin føroyska samfelagið við flatskatti og forskatting av pensjónum eftir einans 17 døgum. Grundgevingin var: “Tað skal loysa seg at arbeiða”. Nú sigur Fólkaflokkurin: “Tað var ikki ein skattalætti – tað var fyri at seta ferð á búskapin”. Øll vita, at lágur oljuprísur, lág renta, viðgongd í...
Vardar íbúðir skulu byggjast í Vágum
Stig eiga sum skjótast at verða tikin til at byggja íbúðir til fólk við serligum tørvi í Vágum. At hetta ikki langt síðani er gjørt, kunnu vit bara takka sitandi samgongu fyri og ikki minst hennara lokalu umboðum her vesturi. Mánakvøldið var Rósa Samuelsen, tinglimur fyri Sambandsflokkin og fyrrverandi almannamálaráðharri, í politiskari hólmgongu í Sørvági við Biritu á Løgmansbø Bláhamar,...
Tunlarnir Norður um fjall fyrst
Vit hoyra fleiri valevnir, millum annað úr Fólkaflokkinum og valevni úr mínum egna flokki siga, at nú eigur Hvalbiartunnilin tørn. Størsta grundgevingin er, at nú er Viðareiðistunnilin gjørdur. Fyri okkum sum búgva í Hvannasunds kommunu, hevur Viðareiðistunnulin ikki so stóra ávirkan, vit koma ikki at brúka tunnilin serliga nógv. Eg vil her vísa á nøkur dømi, hví tunlarnir Norður um fjall mugu og...
Klaksvíkar Sjúkrahús er okkara tryggleiki
Týdningarmiklar tænastur skulu liggja so tætt hjá borgaranum sum gjørligt. Hendir ein arbeiðsvanlukka á Kósini, ella fær onkur ein hjartatilburð í miðbýnum, so vita vit, at skjót hjálp er avgerandi. Sjálvandi duga alsamt fleiri fyrstuhjálp. Men í eini akuttari støðu, hevði tað verið óluksáliga leingi at skula bíða eftir einum ambulança av Landssjúkrahúsinum, um hetta var tann einasta...
Fimm konkret lyfti til veljaran: meiri vælferð!
Samgonguflokkarnir renna í løtuni undan politikkinum, teir hava ført seinastu fýra árini. Tað skilji eg væl, tí at fólk vilja jú hava ein heilt annan politikk! Tjóðveldi rennur ikki undan nøkrum, sum vit hava gjørt. Vit vilja hava nógv meiri vælferð, og tað hava vit vilja alla tíðina! Tað er onki nýtt ella smart við tí – tað er bara okkara politikkur! Heilt konkret fara vit, millum annað, at fremja...
Gott at verða eldri í Føroyum – eisini í framtíðini
Tey, sum undan okkum gingu, eiga stóran lut í tí ríkidømi, vit nú heysta. Tey eiga í stóran mun æruna fyri, at vit í dag búgva í einum ríkum, góðum og framkomnum landi. Rætturin hjá eldri fólki í Føroyum at hava frælsi at velja, virka og vera vird, er grundleggjandi rættur hjá øllum, og hetta skal eisini í framtíðini tryggjast í samhaldsføstum skipanum. Nógv er frammi um, at vit í...
NÚ HAVA VIT MØGULEIKAN
Um eina viku er løgtingsvalið, og eg vóni, at fólkið talar líka greitt á hesum valinum sum á… fólkatingsvalinum 18. juni, tí Føroyum tørvar eina nýggja kós. Í fýra ár hevur fólki longst eftir eini nýggjari leiðslu í Tinganesi, sum savnar tjóðina um felags virðir og eina felags kós heldur enn at elva til spjaðing, sjálvsøkni og niðurlaðing av samfelagsligum grundsúlum. Okkum tørvar eina...
Stong Klaksvíkar sjúkrahús
Soleiðis hoyrir tú fólk taka til, verður tosað um smáu sjúkrahúsini og heilsuverkið. Tað skal vera spurningur um trygd. Tað skal vera spurningur um fakligheit, tað skal sparast Tað skal ikki vera spurningur um útjaðara og Havnina. Tað er helst øgiliga lætt at steingja Klaksvíkar sjúkrahús, lata vit serfrøðina tala einsamalla. Alt hevði verið lættari, tryggari og bíligari, høvdu vit...
Vit vassa í ríkidømi
Meiri enn hálv millión tons av fiski, 70.000 seyðir, nakrir 100 grindahvalir, fleiri 1000 fuglar, ókeypis rennandi vatn sum fossar á sjógv, loftrúmið sum ikki er yvirtikið, ferðavinnan sum leggur nógv eftir sær, undirgrunnin við tí svarta gullinum, vindorka, døglingar, føroyskt grønmeti, føroysk epli, vøtnini, oksakjøt, nokk av mjólk, vatnorka, tarin, alivinnan og Golf-streymurin, 49.000 vitug fólk og...
Minnist tú alarmerandi avrikslistan?
Valið 1. september verður eitt tað mest avgerandi nakrantíð. Tí valið stendur í stóran mun millum at halda áfram við verandi samgongu, ið hevur framt ein tann mest sambandssinnaða og ósosiala politikkin nakrantíð – ella eina nýggja og savnandi kós fyri land og fólk. Listin yvir alarmerandi átøkini hjá hesi samgonguni – millum Fólkaflokkin, Sambandsflokkin og Miðflokkin – er langur....
Fólkaflokkurin ynskir at rudda upp eftir sær sjálvum
Fólkaflokkurin sigur nú, at tey vilja aftur til valdið fyri at avtaka flatskattin. Og hetta skal gerast við at geva lág og miðalinntøkum ein skattalætta. Sjálvandi er tað gott, at tey soleiðis vilja rudda upp eftir sær sjálvum. Men tað er nokkso margháttligt, at tey við flatskattinum uttan himpr hava sett 600 fleiri føroyingar í fátækravága í navninum á “at tað skal loysa seg at arbeiða”....
Nú er nokk!
Eg sum mong onnur, havi fingið nokk av tí politiska óskili, sum hevur valdað hesi seinastu árini. Eg sakni erligheit í føroyskum politikki, eg sakni áræði, tryggleika og eina visión, at føroyskir politikarar kunnu føra okkara land trygt fram á leið. Eitt tað størsta dømi um óskil í nýggjari tíð er flatskatturin. Flatskatturin verður fíggjaður við at forskatta pensjónir, og øll vita vit, at pengar...
Tá Føroyar flyta heimanífrá
Eins og nógv ung í hesum døgum flyta heimanífrá, til onnur lond at lesa, mugu Føroyar flyta heimanífrá. At standa á egnum beinum krevur vitan, dugnaskap og árræði. Tað, at taka fetið og flyta, er bæði sorgblýtt, men eisini mennandi og neyðugt fyri at blíva ein ábyrgarfull menska, sum klárar at taka ábyrgd fyri sær sjálvum og fyri at vera ein partur av samfelagnum. Føroyar eru í dag eitt framkomið...
Hettar loysa vit saman!
Høgni Hoydal staðfesti í andglettinum í kvøld, at ongin verður blakaður út úr fiskivinnuni eftir 2018, men at farið verður til eina nýggja skipan. Hann staðfesti, at spekulatiónin við fiskiloyvunum skal steðga. Og hann legði áherslu á, at okkara fiskiríkidømi ikki skal forerast burtur til nøkur heilt fá, og í seinasta enda koma á útlendskar hendur. Eg haldi, at boðskapurin hjá Tjóðveldi er...
Er ætlanin veruliga, at Hvalbiartunnilin aftur skal bíða ??
Sum skilst eru fólk farin at savna undirskriftir saman fyri at skunda undir ætlanina at gera tunlarnir Norður um Fjall. Grundgevingin er, at arbeiðið hevur gingið so væl við Viðareiðistunlinum, og útgerðin er í økinum, so skilabest er at gera tunlarnir Norður um Fjall beinanvegin. Og tað grundgevingina skilji eg sera væl. Lat ongan iva vera um, at eg meti tað vera av allarstørsta týdningin, at tunlarnir...
Sjálvstøðugar Føroyar
Tjóðveldi er ein fullvedisflokkur ið heldur fast um at tað ber til at skipa ein sjálvberandi búskap í føroyum óheft av donskum ríkisveitingum. Vit vita eisini at tað er tað einasta rætta at gera. Tað er strævi men umráðandi at sannføra fólk, ið ikki líta á egnar førleikar og stríðshug. Tað er synd at partur av fólkinum ikki ynskir fíggjarliga ábyrgd av egnum landi. Har partur av fólkinum sær,...
JACOB VESTERGAARD SVARAR IKKI
Góði Jacob! …Spurdi tykkum herfyri, um tit taka undir við, at havtilfeingið er ogn Føroya fólks, um tit taka undir við, at fiskivinnan skal vera á føroyskum hondum, og um tit taka undir við, at privata spekulatiónin við fiskiloyvum skal halda uppat. Tú svarar ikki spurningunum í greinini ”Teir útvaldu.” Vit hava eina púra greiða ætlan um at steðga privatari sølu av fiskiloyvum, sum eru til láns...


text:
Faraday Institute for Science and Religion
Faraday Institute for Science and Religion er uppkallað eftir vísindamanninum Michael Faraday, ið livdi frá 1791 til 1867. Umframt at vera ein tann kendasti bretski vísindamaðurin fyri sítt arbeiði innan alis- og evnafrøði var hann eisini ein íðin kristin trúgvandi.
Faraday Institute, ið hevur tilknýti til St. Edmunds College í Cambridge, er virkið á 4 høvuðsøkjum:
- Gransking og útgáva av tilfari innan vísindi og átrúnað.
- At bjóða út skeið og einkultar lærugreinar innan vísindi og átrúnað.
- At skipa fyri almennum fyrilestrum og ráðstevnum innan vísindi og átrúnað.
- At bera rættar og nágreiniligar upplýsingar til altjóða miðlar í spurningum viðvíkjandi vísindum og átrúnaði.


text:
Hilmar Jan Hansen 25.07.2013 (17:49)
Landsstýrið kunnar altjóða miðlar
Landsstýrið hevur fyrrapartin viðgjørt álvarsligu støðuna, nú ES hóttir við at seta í verk boykott ímóti Føroyum.
– Vit royna nú at kunna altjóða fjølmiðlar um føroysku síðuna av sakini, sigur Annika Olsen, varaløgmaður, sum situr við borðendan í Tinganesi, tí løgmaður er í løtuni burturstaddur í summarfrí.
ES ætlar at seta forboð ímóti at innflyta sild og makrel ella vørur, sum eru gjørdar úr sild ella makreli, til ES, og er talan eisini um fisk, sum skal víðari til lond, sum eru uttan fyri ES.
Forboðið er galdandi fyri øll skip, sum fiska við føroyskum loyvi, og tey sleppa ikki at brúka ES-havnir, og stongsulin skal eisini fevna um havnir í Danmark, Svøríki og Finnlandi, sum eru limir í ES.
Undir myndini ber til at trýsta á pílin og hoyra samrøðu við Anniku Olsen, varaløgmann.


text:
Snældukjógvi
Snældukjógvi (frøðiheiti - Stercorarius longicaudus) er minstur av kjógvunum. Navnið hevur hann av tí avbara longu snælduni. Liturin er nakað sum á øðrum kjógvum. Hann sæst úti á havi um somu leiðir sum jóin, men er sjaldsamari. Hann tekur sær føði úr sjónum, og er ikki so grammur eftir rituni sum hinir báðir. Heimstað hansara er Finnmørkin og so eystur eftir. Um veturin heldur hann seg uttan fyri strendur Evropa, suður at Miðjarðarhavinum.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Mikumorgunin tann 11. novembur var støðan á arbeiðinum tann, at komið er 51m heimeftir í tí uttaru høllini og 41m heimeftir í tí innaru høllini í fjallinum.
Vanliga verða 5m av tunli skotin í senn. Hvørt …
Hesin bólkur er ætlaður at vísa alt kommunalt virksemi.
Alt sum hevur vinnuligan áhuga er ætlað at hýsa í hesum bólki.
Nógvu ítróttargreinarnar hava henda felagsbólk.
Víða hugtakið mentan verður hýst í hesum yvirbólki,
Alt innan tónleik.
Ja, tað er dapurt at hoyra og lesa um støðuna hjá Føroya Fólkaháskúla. Onkuntíð verður tikið til umhús, sum eru komin á fallandi fót, at tey síggja so karlagin út. Tað er dapurt, at slík orðing skal leggja seg út yvir ein so gyltan stovn, sum kanska er ein tann vakrasti mentanararvur, sum okkum føroyingum er givin í anda av N.S.Grundtvig(1783-1872), Símun av Skarði(1872-1942) og Rasmus Rasmussen(1871- 1962), har tað livandi orðið, borið fram av eldhuga á móðirmálinum frá einari livandi mannasál, kundi gera undirverkið.
Faðir mín, Theodor Johannesen, gekk á Háskúlanum veturin 1925/ 26. Hann tosaði altíð um tíðina fyri Háskúlan og eftir Háskálan. Hann var føddur 1908 og doyði 1986. Hetta árið gekk Kristian Osvald Viderø(1906- 1991) eisin á Háskúlanum. Í hesum sambandi rann ein partur av eini talu fram fyri meg, sum Viderø helt á Muntra á Varmakeldu 1958, har hann millum annað umrøddi Havna Dánjal og um smáttu hansara: Havna Dánjal stóð fram á prukku sína og segði: “ Mær leingist aftur til smáttu mína, har 40 íløt stóðu undir leka!” Ja, hvør leingist ikki aftur til Háskúlan, ið hevur gingið har, sum í dag stendur fram á prukku sína og sær tey 40 íløtini standa undir leka á Háskúlanum? Hóast hesa poetisku mynd, so er tað tungt fyri okkum øll, at hetta hús er komið a fallandi fót. Føroya Fólkaháskúli hevur givið tí vanligu fólkasálini so góðan styrk til lívsins yrki og virki líka síðani 1899. Vónandi verða tað aðrar hendur, ið taka um endan enn tey 40 íløtuni, sum í dag standa undir leka á Føroya Fólkaháskúla. Hetta er karlagið og dapurt!!!
Frits Johannesen
Mikumorgunin tann 11. novembur var støðan á arbeiðinum tann, at komið er 51m heimeftir í tí uttaru høllini og 41m heimeftir í tí innaru høllini í fjallinum.
Vanliga verða 5m av tunli skotin í senn. Hvørt hallarprofilið er 119 fermetrar til víddar.
Hetta merkir, at hvørja ferð skotið verður í hallunum, verður ein nøgd uppá 595 kubikmetrar í føstummáti skotin sundur í smátt.
Tá ið grót verður skotið sundur í rúgvu, fer tað at fylla munandi meir enn tá tað er fast í fjallinum.
Øll hendan grótrúgvan verður so grivin upp í stórar lastbilar sum taka upp í 18 kubikmetrar hvør og koyrd út á fyribilsgoymsluna.
Í løtuni verða 4 stórir bilar brúktir og koyra teir umleið 20 túrar hvør fyri hvørt skot.
Vanliga verður skotið tvær ferðir hvønn dag.
Umboð fyri Fuglafjarðar kommunu skrivaðu ímorgun undir sáttmála við Ide Møblar um nýtt graslíki á leikvøllin í Fløtugerði. Talan er um Domo Varioslide S Pro 50 við sandi, og sum lagt er á ávísar vallir …
Fríggjadagin 20. mars vera fleiri tiltøk í Mentanarhúsinum í sambandi við sólarmyrkingina.
Kl. 8.30: Stórt morgunmatarborð / brunch í ovara sali. Er veðrið til vildar, ber til at taka morgunmatin við út hinumegin Mentanarhúsið at fylgja …
Spennandi familjukonsert verður á skránni í morgin 26.02 kl. 19.30. Mentanarhúsið í Fuglafirði verður karmur um eina jazzkonsert fyri børnum, ungum og vaksnum, sum tekur støðið í føroyskum kvæðum og skjaldrum. Skúlabørn luttaka. Kostnaður kr. …
Christian í Grótinum er á veg á Fuglafjørð við 1500 t. av lodnu.
Teir skulu landa til Pelagos, hettar er samstundis fyrsta last sum Pelagos tekur í móti í ár.
Seinni í nátt kemur Fagraberg á Fuglafjørð, …
Fyrr í dag kom stóri verksmiðjutrolarin Kapitan Nazin á Fuglafjørð at bunkra.
Skipið er 105 m langt og 20 m breitt
Brutto tons 7805 og deyðvektin er 6300 tons.
Trolarin er bygdur í 1993.
Tel tínar dagar, mánaðir, vikur og ár
á lærarastovuni, í skúlanum , heima við hús
og allar vegir og steðir, har sum fótur tín hevur flutt seg,
og tú fært hesar løtur til sjeyti fimm ár.
Ja, tað var …
Í Fuglafirði búðu 1514 fólk tann 1. dec. 2013
Tað blivu fødd 15 børn og tað doyðu 12 fólk.
Innlendis nettoflyting var – 8.
Flutt úr Føroyum 39 og flutt Føroya var 57.
Netto flyting 10 – Rætting 7.
Tilsamans …
Fríggjakvøldið verður konsert klassisk konsert í Mentanarhúsinum.
Tað verður okkara egni Atli Ellendersen, ið spælur violin og klaverspælarin Sune Vejlby Brogård.
Konsertin verður sum sagt fríggjakvøldið og byrjar hon kl. 20.00.
Til seinast kann nevnast, at Atli og …
Í morgin kemur Stella Virgo, á Fuglafjørð, at lossa til Effo bunkers.
Skipið er 104 m. langt og 15 m. breitt.
Bruttotons á skipinum er 4999 tons og deyðvektin er 4074 tons.
Skipið siglur undir hollendskum flaggi og …
Í morgin kemur Slættaberg á Fuglafjørð at landa, teir hava umleið 1.300 tons.
Father Mckee kemur í kvøld og Brendelen kemur í morgin á Fuglafjørð, teir hava 2.800 tonsum tilsamans av havgølti.
Helena Kjeld sýnir fram í Ribarhúsi.
Tað er væl gjørt, tá ið ung fólk trína á myndlistapallin og sýna fram sínar myndir, sum tey hava greitt úr hondum. Helena, í sínari myndagerð, er stak dugnalig til …
Havfisk kom á Fuglafjørð í dag, teir hava uml. 1700 tons av svartkjafti.
Teir byrjaðu at landa Havfisk fyrr í kvøld
Havsbrún er í ferð við at byggja nýggja goymslu á havnalagnum.
Høllin verður 1800 m2, har kunnu goymast 2000 tons.
Á Havsbrún vóna teir at høllin verður liðug hálvan mai.
Spurdur um hettar nøktar tørvin hjá Havsbrún, svarar …
Í morgun kom stóra oljutangaskipið Pula á Fuglafjørð at bunkra.
Tangaskipið er skrásett til 46927 brutto tons og 27547 deyðvekt.
Skipið er 182 m. langt og 32 m. breitt
Skipið kemur frá Mongstad
Tað er bygt í 2006.
Skipið er …


text:
페로 제도의 국가
페로 제도의 국가는  이다. Símun av Skarði(1872-1942)가 작사, Peter Alberg(1885-1940)가 작곡하였다. 1948년에 국가로 제정되었다.
가사[편집]
- 1
- Tú alfagra land mítt, mín dýrasta ogn!
- á vetri so randhvítt, á sumri við logn,
- tú tekur meg at tær so tætt í tín favn.
- Tit oyggjar so mætar, Gud signi tað navn,
- sum menn tykkum góvu, tá teir tykkum sóu.
- Ja, Gud signi Føroyar, mítt land!
- 2
- Hin roðin, sum skínur á sumri í líð,
- hin ódnin, sum týnir mangt lív vetrartíð,
- og myrkrið, sum fjalir mær bjartasta mál,
- og ljósið, sum spælir mær sigur í sál:
- alt streingir, ið tóna, sum vága og vóna,
- at eg verji Føroyar, mítt land.
- 3
- Eg nígi tí niður í bøn til tín, Gud:
- Hin heilagi friður mær falli í lut!
- Lat sál mína tváa sær í tíni dýrd!
- So torir hon vága - av Gudi væl skírd -
- at bera tað merkið, sum eyðkennir verkið,
- ið varðveitir Føroyar, mítt land!
해석[편집]
1
아름다움을 가진 가장 친애하는 나의 조국
주께서 그대의 원수를 내 곁에 두셨으니
여름엔 고요하고 겨울엔 눈에 덮이는
하느님께서 사랑하는 이름으로 불러주신 이섬
사람들이 그대를 발견했을때 이름을 주었으니
하느님께서 축복하신 나의 조국 페로제도여!
2
신이 주신 위대한 땅 나의 조국
하느님께서 항시 사랑하고 불러주신 이땅
영원불멸의 이 땅 우리에게 주신 축복
사람들이 그대를 발견했을 때 이름을 주었으니
하느님께서 축복하신 나의 조국 페로제도여!
3
나는 생각 합니다 하느님의 축복을
우리 제 자손의 영원불멸할 것임을
나는 말하노니 하느님의 영생의 땅이라고
고요와 행복이 넘처나고 평온과 기쁨이 가득한 이 땅
하느님께서 축복하신 나의 조국 페로제도여!


text:
Plátuspælari
Plátuspælari er tól, sum endurskapar ljóð úr eini langari, samanhangandi foyru á eini plátu.
Thomas Edison uppfann fonografin í 1877, har foyran er løgd á ein súlindara.
Í 1887 uppfann Emile Berliner gramofonina (úr forngrikskum Ypάφeιv gráphein, skriva, og φwvή phōné, ljóð), sum trokaði fonografin burtur fyrst í 1900-talinum.
Á føroyskum verður orðið plátuspælari brúkt um nýggjari, elektrisk tól, meðan gomul tól vanliga verða nevnd við gamla heitinum grammofon.
Pláturnar hava 4 ymiskar snúðningsferðir, 78, 45, 33 ella 16 snúðningar um minuttin. Fyrst í 1900-talinum vórðu 78-plátur tær einastu. Men seinni vóru tær trokaðar burtur av 45 og 33. 16 bleiv ongantíð serliga vanligt.
78-pláturnar eru gjørdar úr skellakki, meðan 45- og 33-plátur eru gjørdar úr vinyli. Millum annað av tí at skellakk og vinyl eru sera ymisk í herðslu, skulu pláturnar hava rættiliga ymiskar nálir.
Í oktober 1982 komu feløgini Philips og Sony á marknaðin við Compact Disc, stytt CD og ofta nevnt fløga á føroyskum. Hendan mundi troka plátuna burtur síðst í 1990'unum, men plátan er blivin eitt sindur vanligari nú, enn hon var fyrst í hesi øldini.


text:
Jóannes Eidesgaard
Jóannes Dan Eidesgaard (føddur 19. apríl 1951 á Tvøroyri) er føroyskur politikari, fyrrverandi løgmaður og landstýrismaður. Hann varð valdur til løgmann 3. februar 2004 og sat sum løgmaður til september 2008, tá ið hann bleiv avloystur av Kaj Leo Johannesen. Sum løgmaður hevði Jóannes Eidesgaard ábyrgd av stýrisskipanarmálum og fyrisiting. Jóannes Eidesgaard tók læraraprógv í 1977, fekk starv á Tvøroyrar Skúla og var í starvinum, til hann í januar 1991 fór í landsstýrið.
Innihaldsyvirlit
Politiska lívsleiðin[rætta | rætta wikitekst]
Í 1990 varð hann á fyrsta sinni valdur inn á Løgting fyri Javnaðarflokkin í Suðuroyar valdømi og hevur verið afturvaldur síðan. Frá 1991 til 1993 var Jóannes Eidesgaard landsstýrismaður í almannamálum, heilsumálum og arbeiðsmarknaðarmálum, og eitt stutt skifti var hann eisini landsstýrismaður í mentanarmálum í samgonguni, ið var ímillum Fólkaflokkin og Javnaðarflokkin. Frá apríl 1993 til september 1994 var Jóannes aftur landsstýrismaður í almanna-, heilsu- og arbeiðsmarknaðarmálum, tá ið Javnaðarflokkurin var í samgongu saman við Sjálvstýrisflokkinum og Tjóðveldisflokkinum.
Í tíðarskeiðnum frá september 1994 til juni 1996 var Jóannes Eidesgaard landsstýrismaður í fíggjar- og búskaparmálum og norðurlandamálum. Hann var eisini varaløgmaður í hesari samgongu millum Sambandsflokkin, Javnaðarflokkin og Verkamannafylkingina.
Jóannes Eidesgaard var formaður Javnaðarfloksins frá 1996 til 2011 og formaður í tingbólki Javnaðarfloksins. Jóannes hevur verið limur í uttanlandsnevndini og í Norðurlandaráðnum. Í tíðarskeiðnum 1996 til 1998 var hann fíggjarnevndarlimur.
Í tíðarskeiðnum frá 1998 til 2001 var Jóannes Eidesgaard fólkatingslimur.
Jóannes Eidesgaard varð valdur býráðslimur á Tvøroyri frá 1980 til 2000, men hevur verið í farloyvi, tá ið hann hevur sitið í landsstýrinum.
- 1977 Læraraprógv á Føroya Læraraskúla.
- 1977 - 1990 Lærari í Tvøroyrar skúla.
- 1980 - 2000 Býráðslimur á Tvøroyri.
- 1990 - 2004 Løgtingslimur.
- 1991 - 1996 Landsstýrismaður.
- 1998 - 2001 Fólkatingslimur.
- 2004 - 2008 Løgmaður í Føroyum.
- 2008 - 2011 Fíggjarmálaráðharri[1]
- 2011 (februar) - 2011 (oktober) Løgtingslimur.
Privat[rætta | rætta wikitekst]
Jóannes er sonur Jonu (1917 - 2006) og Erling Eidesgaard (1920 - 1987) á Tvøroyri og er giftur við Anitu, dóttir Johild og Bjarna W. Joensen úr Froðba. Tey eiga tvey børn, Erling og Ingun.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Ávisingar úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- J.fo
- Løgtingið 150 - Hátíðarrit. Tórshavn 2002, Bind 2, s. 275 (PDF-Download)
Andrass Samuelsen | Kristian Djurhuus | Peter Mohr Dam | Hákun Djurhuus | Peter Mohr Dam | Kristian Djurhuus | Atli Pætursson Dam | Pauli Ellefsen | Atli Pætursson Dam | Jógvan Sundstein | Atli Pætursson Dam | Marita Petersen | Edmund Joensen | Anfinn Kallsberg | Jóannes Eidesgaard | Kaj Leo Johannesen | Aksel V. Johannesen


text:
Chuck Norris
Chuck Norris (f. 10. mars í 1940 í Ryan, Oklahoma) var ein av størstu kampsport stjørnunum og -sjónleikarunum í 80unum. Var við í Bruce Lee filminum Way Of The Dragon og spældi ígjøgnum 90'ini rolluna sum The Walker í sjónvarpsrøðini Walker, Texas Ranger. Hann hevur vunnið sær eitt heilt serligt status sum ein av leiðandi kult-figurunum í nýggjari tíð. Hann gjørdist kendur um heimin sum sjónleikari og serfrøðingur í karate. Gjøgnumbrotið sum sjónleikari kom við at samantvinna sjónleik og karate í filmum saman við eitt nú Bruce Lee. Seinni spældi Chuck Norris í action-filmum sum "Missing In Action", "Delta Force" og "Invasion U.S.A.". Hann var eisini høvuðsleikari í sjónvarpsrøðini "Walker, Texas Ranger".
Hann stuðlaði John McCain (R) í 2008 [1].


text:
Sáttmálar 2015
Allir 1. ársnæmingar hava gjørt teirra sáttmálar um hvussu floksumvhørvið sum heild eigur at vera. Sáttmálarnir eru somuleiðis partur av kapping millum flokkarnar. Vinningarnir vóru ávikavist kr. 1500,-, 1000,- & 500.- fyri 1, 2 og 3 pláss. Setta dómsnevndin var samd um at vinnandi flokkarnir vóru hesir: 1. pláss: 15y, 2. pláss: 15z & 3. pláss: 15f. Teimum verður ynskt tillukku ;)
Vísindavøka 2015
Fríggjadagin 25. septembur var Vísindavøka á granskarasetrinum Inova. Aftur í ár varð Studentaskúlin boðin við at hava ein bás ið kundi vera við til at fremja áhuga millum børn og ung fyri náttúruvísind – og nógv ymiskt spennandi var á skránni. Hesuferð fekk skúlin eitt telt fyri seg sjálvan á parkeringsplássinum uttanfyri Inova – áhugin fyri básinum vísur seg at vera sera stórur. Básurin hjá skúlanum var ein fantastisk uppliving fyri børnini serliga (orðini eigur Annika Sølvará – stjóri í granskingarráðnum).
Fleiri myndir frá tiltakinum síggjast her.
Móttøka
Fríggjadagin 9. oktobur skipaði MMR fyri almennari móttøku á Skúlaheiminum í sambandi við, at Bogi Bech Jensen er settur sum rektari á skúladeplinum við Marknagil. Røðarar vóru mentamálakonan, Rigmor Dam, skúlastjórin á Føroya Handilsskúla, Helena Dam á Neystabø, skúlastjórin á Tekniska Skúla í Havn, Egon Øregaard, rektarin í Hoydølum, Herleif Hammer og Bogi Bech Jensen, rektari á nýggja deplinum.
MMR bjóðaði vælsmakkandi ábit, og undirhald var eisini á skránni. Umframt Ara Danielsen og Tórð Jacobsen úr 13b í Hoydølum, sum rúnarbundu við teirra framførslu av lagnum Ljóðmynd , undirhelt troubadoururin Kári Petersen eisini við trimum sangum.
Hátíðarhald
Í sambandi við, at Svanna Hanusardóttir, Hendrik Dahl, Kirsten Brix og Finnur Lútzen hava 35 ára starvsdag í ár ella í fjør, og Noomi Guttesen hevur 40 ára starvsdag í ár, skipaði skúlin fyri einum hátíðarhaldi í kantinu skúlans fyri øll starvsfólk fríggjadagin 2. oktobur.
Vit takka fyri trúgva tænastu og ynskja teimum hjartaliga til lukku.
Foreldrakvøld 29. septembur og 1. oktobur kl. 19.00 - 21.00
29. septembur fyri 15u-15x-15y-15z
1. oktobur fyri 15a-15b-15ð-15e-15f -15g
kl. 19.00
Foreldur og lærarar møta í samkomuhøllini. Rektarin bjóðar vælkomin og greiðir frá ymiskum skúlanum viðvíkjandi.
kl. 19.30
Farið verður runt á skúlanum floksvís saman við flokstoyminum.
kl. 20.00
Lærararnir og lestrarvegleiðingin kunnar um, hvussu er at ganga í Hoydølum.
Kaffi, te og okkurt aftur við er at fáa :-)
Lærararnir siga stutt frá teirri lærugrein, teir hava frálæru í.
Toymið greiðir nærri frá:
- flokkinum sum sosialari eind
- lestrarferð (uppsparingin byrjar tíðliga)
Møguligir spurningar til lærararnar frá foreldrum/avvarðandi
Lestarvegleiðarin greiðir nærri frá:
- um øktu arbeiðsbyrðuna
- um lestrarvirkni, fyrireiking, møtiskyldu, innlating o.a.
- um broyttu krøvini
- um fíggjarbyrðuna í sambandi við bókakeyp
kl. 21.00 liðugt
RÚTMISKA KÓRIÐ Í HOYDØLUM
NÚ BYRJAR KÓRÁRIÐ 2015-16
Vit fara at syngja breiða rútmiska sangskrá innan stílarnar soul, jazz, rock, musical - Alt sum swingar, og groovar, bæði á føroyskum og útlendskum.
Kórið er fyri øll – óroyndar og royndar sangarar – Komið øll við!
TÓNLEIKAHÚSIÐ, STOVA 43:
TÝSDAGIN 29/9, KL. 19.30
Nýtt næmingaráð og nýggj samstarvsnevnd
Mikudagin 9. september var val til næmingaráð og samstarvsnevnd. Nýggja næmingaráðið skal hava fund í næstum, har tað skipar seg sjálvt við formanni, næstformanni, kassameistara og skrivara. Formaður ráðsins er sjálvskrivaður limur í samstarvsnevndini. Skúlin ynskir nývaldu limunum tilukku vil valinum.
Nýggja næmingaráðið sær soleiðis út:
Martin Johansen Chukwudi, 13f
Eva Winther Nagata, 13ð
Bjarni Rasmussen, 14u
Jónas Højgaard, 13b
Ari Sondum Rasmussen, 15b
Nýggja samstarvsnevndin sær soleiðis út:
Høgni Jákupsson, 13ð
Petur Dahl, 15x
Herleif Hammer, Rektari
Anna-May Djurhuus, lærararáðsforkvinna
Gunnar Isfeldt, læraraumboð
Næmingaráðsformaðurin
Næmingaráðs- og samstarvsnevndarval
Í sambandi við at val skuldi verða til næmingaráðið og til samstarvsnevndina, var valfundur í samkomuhøll skúlans mánadagin 7. september. Her fingu valevnini høvi at siga, hvørji tey vóru, og hvat tey høvdu upp á hjarta.
Ítróttardagurin fríggjadagin 4. sept
Sum altíð var hýrurin góður árliga ítróttadag skúlans. Í ár var postarenning á skránni í haganum omanfyri Havnina, har flokkarnir kappaðust ímóti hvørjum øðrum.
Vinnararnir vóru:Nr. 1 13y, nr. 2 15z og nr. 3 14e
Valfundur í Hoydølum
Valfundur verður í dag, 31/8 á Studentaskúlanum í Hoydølum við umboðum úr øllum politisku ungmannafeløgunum og við royndum valevnum úr øllum flokkum. Fundurin verður í samkomuhøll skúlans umframt í fimleikahøll skúlans. Fundurin byrjar kl. 12.15 og verður sendur beinleiðis á Rás 2.
Politisk ung skipa fyri.
Skapandi lærugreinar í Hoydølum
Mánadagin 24/8 vóru tær skapandi lærugreinarnar í miðdeplinum hjá 1. árs næmingunum í Hoydølum. Uppgávan hjá flokkunum var at tulka kvæðið um Torkilsdøtur við tónleiki, leiklist, myndlist og ítrótti. Í fagrasta summarveðri arbeiddu næmingarnir allan fyrrapartin við uppgávuni; seinnapartin vóru allir flokkarni á palli í samkomuhøll skúlans við teirra tulking av kvæðnum. Úrslitini vóru ógvuliga ymisk; næmingar umskrivaðu innihaldið, sungu, rappaðu, dansaðu og leiktu seg fram til góðar ymiskar framførslur. Talan var um kapping, og at enda gjørdist greitt, at 15a vann, 15ð gjørdist nr. 2 og 15z nr. 3.
Náttúruvísindadagur í Hoydølum
Fríggjadagin 21/8 - 2015 var náttúruvísindadagur í Hoydølum. Evnið var náttúruvísindalig “riddaraferð”, har næmingarnir funnu amboð, sum skuldu brúkast til hólmgongu millum flokkarnar. Næmingarnir skuldu loysa alis-, evna-, lív- og landafrøðiligar uppgávur. Evnini vóru m.a. luftkanónskot, lungusjómanstak, arbeiði í vektloysi, makrel dissikering, bygdir í Føroyum, litir í náttúruni, salt í formlum og at blása ballónir við evnafrøðiligum heitum. Endabresturin var hólmgongan í vatnflutningi.
15f vann endaligu hólmgonguna, 15ð bleiv nummar 2 og 15z nummar 3.
Hugvísindagur í Hoydølum
Hugvísindadagurin er hósdag 20/8, og evnið er ævintýr. Byrjað var í ævintýrheimi í Norðurlandahúsinum, har Eydna Skaale helt ein livandi fyrilestur um retorikk og munnligt samskifti, sum byggir á eina 2.500 ára gamla siðvenju úr gamla Grikkalandi og sum framvegis er tann týdningarmiklsti tátturin í allari læring. Síðani bergtók Súsanna Tórgarð, sjónleikari, við einari framførslu av ævintýrinum "Risans klóta", og Sigrið Gudjónsson, pisa 2015, gav góð ráð til nýggju næmingarnar. Eisini var nógv sungið í Norðurlandahúsinum - og á ymiskum málum.
Aftaná arbeiddu flokkarnir á ein øðrvísi og stuttligan hátt við ævintýrum í Hoydølum.
Fokuspunkt hjá HUG - degnum í ár er at vísa á hvat gevur hug til skúlagongdina og at vísa á týdningin av "to hug" og hava gott samstarv fyri at fáa eina góða skúlatíð í Hoydølum.
Kunningarritið 2015-2016
kann takast niður her.
Vælkomin aftur í Hoydalar til skúlaársbyrjan 2015
So byrjar skúlaárið aftur. Næmingar skulu møta hesar tíðir mikudagin 19. august í samkomuhøll skúlans:
kl. 08.10 1. fyrireikingarbreyt, 1. hugbreyt og 1. náttúrubreyt.
kl. 10.00 2. hugbreyt og 2. náttúrubreyt.
kl. 10.30 2. fyrireikingarbreyt, 3. hugbreyt og 3. náttúrubreyt.
Flokslistar eru at síggja her.
Vit síggja fram ímóti at byrja uppá eitt gott, læruríkt og gevandi skúlaár.
Rektarin
Pisurnar 2015
Hósdagin, 25. juni 2015 var próvhandan í Høllini á Hálsi. Hesar pisurnar, sum nú eru floygdar, eru tær seinastu í gomlu skúlaskipanini og tær fyrstu í nýggju skúlaskipanini. Á hendan hátt eru hesar pisurnar nakað heilt serstakt!
Føroya Studentaskúli og HF-skeið sigur farvæl við sorgblídni og takkar fyri hesi farnu 2 til 3 árini. Góða eydnu í framtíðini til tykkum øll - farið út, kannið tykkum heimin og nemið tykkum kunnleika og vísdóm, og vendið síðani heim aftur á klettarnar. Okkum tørvar tykkum!
Næmingar við skrivi- og lesitrupulleikum lokið prógv
Ímillum pisurnar, ið fingu prógv 25. juni 2015, vóru 14 næmingar, ið eru ein serlig sólskinssøga. Hesir næmingar hava stríðst serliga nógv hesi árini orsakað av orðblindni. Á myndini omanfyri eru 8 av hesum næmingunum. Maybritt við Strond hevur tikið sær av at geva hesum næmingunum tey røttu amboðini og vegleiðing um kunningartøkni, sum er eitt týðandi stig til dyggari lesing og skriving fyri hesar næmingarnar. Hesa eyka arbeiðsbyrðuna hava teir átikið sær uttan at blunka, og kunnu nú ernir og fattir standa við húgvuni á høvdinum og próvnum í hondini við einum flottum væl yvir miðal avriki samlað. Hjartaliga til lukku, tit øll! Minnist til hesa løtuna, og havið hana við tykkum, nú tit fara víðari út í lívið. Tit duga og tit megna!


text:
Nevada
Nevada (enskt: State of Nevada) er ein lutstatur í Sambandsríki Amerika við umleið 2,8 mió. íbúgvar. Høvuðsstaðurin kallast Carson City og Las Vegas er størsti býurin. Í 1864 bleiv hann lutstatur í USA. Í norðri hevur hann mark við Oregon og Idaho, í eystri við Utah, í suðri við Arizona, og í vestri við Kalifornia. Í oyðimørkini í Nevada er Las Vegas vorðin til ein stórbýur, ferðavinnuni fyri at takka. Har býr meiri enn ein millión fólk. Tey flestu ferðafólkini fara hagar at vitja spæliskálar (casinos) og tílíkt.
Í 19.- og 20. øld vóru silvur og gull tey týdningarmestu metalini í Nevada. Heilt síðan 1860 hevur Nevada framleitt mest silvur í USA, men nú á døgum tað Alaska. Eyknevni hansara er Silvurstaturin (enskt: The Silver State). Í Nevada verður flestøll týðandi mineral fingin til vega - kopar, jarn, sink og onnur. Í 19. øld dró gullið nógv fólk vestureftir í Amerika. Nógvir býir vórðu til í sambandi við gullnámini, m.a. Virginia City. Enn kemur 79 % av øllum gulli, høgt verður í USA, haðan.[1]
Innihaldsyvirlit
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Almenna málið í Nevada er enskt. Harumframt eru nógv í Nevada, sum tosa spanskt, serliga sunnarlaga í statinum og í stórbýunum. Nógvastaðni í Nevada veksur íbúgvatalið ikki úti á bygd. Tað er, tí at so nógv fólk flyta til býirnar. Í miðal búgva tríggir fjórðingar av fólkinum í USA í býum.[2] Í Nevada er talan um 94,2 prosent í 2015, sum búgva í býum.[3] Fá fólk búgva í oyðimørkunum. Stór øki eru oyðimerkur, har eingin býr. Hesar oyðimerkurnar eru einamest steinar, grót og grús. Fólkatættleikin í Nevada er í miðal um leið 9,5 fólk fyri hvønn km2 (Í Føroyum búgva 34 fólk fyri hvønn ferkilometur). Í Nevada búgva um leið 2,8 mió fólk. Hetta kann verða samanborið við Maryland og Massachusetts, sum til samans eru minni enn Nevada, men har eru um leið 13 milliónir íbúgvar.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Eystarlaga í California og í Nevada regnar so at siga aldri. Har er oyðimarkarveðurlag ella steppuveðurlag. Sama veðurlag er eisini nógva aðrastaðni í USA, til dømis í meginpartinum av Arizona. Har regnar sera sjáldan og óregluliga. Summi ár regnar als ikki. Í teimum fjølbygdu økjunum í Suður-Nevada regnar ov lítið. Fyri at fáa størri gagn av tí regninum, sum kemur niður í fjallalíðunum í Sierra Nevada, hava tey bygt veitir, vatnveitingar og vatnbyrgingar. Ein partur av Nevada verður nevndur hálvoyðimørk, tí har veksur eitt lítið sindur av grasi. Inni í statinum er øgiliga turt, og stórur munur er ofta á hitanum kaldastu og heitastu árstíðina. Har er heitt alt árið. Næstan allastaðni inni í statinum er oyðimarkarveðurlag. Har er heitar, stórar oyðimerkur. Aðrastaðni inni í statinum er steppuveðurlag. Mesti vøksturin har er runnar og einstøk trø.
Veðurlag[rætta | rætta wikitekst]
Veðurlagið í Nevada er sera heitt, tí har sær sólin hvønn einasta dag frá morgni til myrkurs frá skýleysum himli. Hitin verður tí óførur um dagin, eini 30-40 °C (86-104°F) stig í skugganum. Í slíkum hita verður jørðin ógvuliga heit. Men tá ið sólin fer niður, kólnar brádliga, og náttin er ofta so køld, at hon liggur um frostmarkið. Hesin stóri munur á hitanum á degi og nátt ger, at tann bera hellan spreingist í óførar klettar, sum aftur molna sundur til sand, eyr og møl. Lítið fólk býr inni í statinum. Sjáldan regnar, og tað mesta er oyðimørk. Nógva staðni fýkur sandurin og legst í ómetaliga stórar heyggjar.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Nevada er einasta lutstatur í USA, har sum skøkjulevnaður er lógligur [4].
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ "Nevada slips in global gold output," Mining Engineering, October 2010, p.13.
- ↑ http://www.census.gov/prod/cen2010/cph-2-1.pdf
- ↑ http://www.census.gov/prod/cen2010/cph-2-30.pdf
- ↑ http://www.businessinsider.com/prostitution-legal-nevada-prostitutes-brothels-sex-2011-12?op=1


text:
5. februar
5. februar er dagur 36 í árinum í gregorianska kalendaranum. 329 dagar eru eftir av árinum (330 dagar um skotár er).
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1922 - Fyrsta útgávan av Reader's Digest (Det Bedste) kemur út í USA.
- 1931 - Bretski rasarakoyrarin Malcolm Campbell setur á Daytons nýtt heimsmet í at koyra skjótt á landi, ferðin hjá honum er 394 km/h.
- 1987 - Iran fremur eitt rakettálop móti Bagdad í Irak.
- 1994 - Serbiskar mortaragranatir raka eitt marknaðarpláss í Sarajevo, sum er fult av fólki.


text:
24. juli
24. juli er dagur 205 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 206 um skotár er). 160 dagar eru eftir av árinum.
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
- 2014 - Víkingur vinnur seinna dystin í øðrum undanumfari í Europa League 2-1 móti Tromsø IL og gerst harvið fyrsta føroyska liðið nakrantíð, ið megnar at leika seg í triðja undanumfar til Europa League kappingina. Málini hjá Víkingi gera Bárður Hansen og Hallur Hansson.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1897 - Amelia Earhart, amerikonsk floghetja (d. 1937)


text:
24. november
24. november er dagur 328 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 329 um skotár er). 37 eru dagar eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2013 - Øssur Debes Eiriksfoss gerst nummar tvey í lopi um hest í Norðurevropeisku kappingini í fimleiki, sum verður hildin í Norðurírlandi. Hetta er fyrsta heiðursmerki, ið Føroyar vinna í NEC. Bogi Berg gerst nummar 6.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1979 - Uni Reinert Debess, føroyskur tónleikari.
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1991 - Freddie Mercury, bretskur sangari (f. 1946)


text:
Monsunar
Monsunar eru vindar, sum broyta ætt, alt eftir hvør árstíðin er. Monsun vindar eru um alt Suðurásia og eru orsøk til heilt serlig veðurfyribrigdi. Um summarið verður landið inni í landinum í Ásia skjótari hitað enn havið. Luftin yvir landøkið verður hitað og fer uppeftir. Tá taka lágtrýst seg upp yvir land, sum súgva slavna luft frá havinum til sín. Frá mai til september streymar summarmonsunurin frá Indiahavi inn yvir Ásia. Tá ið tann slavna luftin uttan av havinum kemur inn yvir land, verður hon noydd upp eftir. Hon verður køld, og tað fer at regna. Glopraregn, monsunregn, kann koma við summarmonsuninum. Í vetrarhálvuni skiftir vindurin ætt. Tá taka hátrýst seg upp yvir kalda landið, sum kólnar skjótari enn havið. Tann kalda og turra luftin í hátrýstinum streymar út ímóti havinum, har trýstið er lægri. Talan er um vetrarmonsunin. Í tíðini millum vetur og summar kann veðrið vera ógvuliga umskiftandi. Tá kunnu til dømis harðar ódnir raka strandaøkini í Bangladesj. Monsunregn elvir ofta til vatnflóð.


text:
YouTube
YouTube er ein sera kend heimasíða, har ein frítt kann býta kykmyndir sínar. Brúkarirnir kunnu leggja út (uploada) kykmyndir, síggja kykmyndir hjá øðrum og geva eitt ummæli av teimum. Men ikki ber til at leggja so nógv megabyte (MB), sum ein hevur hug til. Allir brúkarar kunnu upploada filmar sum eru í mesta lagi 15 minuttir langir, áðrenn juli 2010 var hetta markið á 10 minuttir.[1] Brúkarar sum hava verið virknir á Youtube eitt ávíst tíðarskeið og sum fylgja reglunum kunnu fáa í boði at leggja filmar út, sum eru longri enn 15 minuttir. Vanliga markið fyri støddina á filmum, sum verða lagdir á Youtube er á 2 GB, men um ein nýtir tann nýggjasta internetkagan hjá Google Crome, ella Firefox 4 ella Internet Explorer við Silverlight, so kann ein leggja upp til 20 GB á Youtube.[2] Kykmyndirnar verða vístar við "flash" avspælara (tildømis: Adobe Flash Player [1]
YouTube bleiv stovnað 14. februar 2005. 23. apríl 2005 varð fyrsta Youtube kykmyndin løgd út. Tá starvaðust tríggir manns hjá Youtube, teir høvdu fyri hetta arbeitt hjá PayPal.[3] Nú eru fleiri milliónir brúkarir, og enn fleiri kykmyndir, og 67 fólk starvast nú har.
Fyrr varð hildið at YouTube var kappingarneyti hjá Google Video, men Google lýsti í oktobur 2006, at ætlan teirra var at keypa YouTube fyri 1,65 milliardir dollarir (USA) í Google-partabrøvum. Google yvirtók YouTube sama mánaða.[4]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ News.cnet.com, YouTube bumps video limit to 15 minutes
- ↑ Support.google.com, Uploading large files and resumable uploading
- ↑ USAtoday.com, Surprise! There's a third YouTube co-founder
- ↑ Theage.com.au,, Google closes $A2b YouTube deal


text:
Norðurkorea
Fólkaræðiliga Lýðveldið Korea, vanliga nevnt Norðurkorea, bleiv grunnlagt í 1948 við Kim Il Sung sum ovasta leiðara. Norðurkorea er eitt sera isolera land, har eitt ferðfólk ikki kann ferðast frítt, men skal hava 1-2 ferðaleiðarar sum fylgja einum allastaðni.
Síðan í miðjuni av 1990'unum hevur Norðurkorea stríðst við avleiðingum frá fleiri náttúruvanlukkum, sum hava lagt landbúnaðin í oyði. Hetta hevur elvt til hungursneyð í landinum, og sjálvt um betringar eru hendar, er mattrot enn í landinum.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Koreakríggi[rætta | rætta wikitekst]
Koreakríggi byrjaði 1950 og endaði í 1953 við vápnahvíld, men ikki eini friðaravtalu. Tað doyðu umleið 3 milliónir koreanarar í hesum kríggji. Norðurkorea fekk hjálp frá m.ø. Kina og Suðurkorea fekk hjálp frá USA. Formelt sæð er tað enn kríggj millum USA og Suðurkorea á eini síðu og Norðurkorea á hinari, tí at eingin friðaravtala er undirskriva.
Eftir Koreakríggji var øll orka løgd í at skapa búskaparligan vøkstur og stýri førdi kampanjur til at fremja hetta. Ein av hesum kampanjum var Chollima kampanjan. Chollima kemur mytologiiðni og er ofta myndaður sum ein hestur við veingjum, sum ríður skjótt. Hetta skuldi ímynda tað ferð sum búskaparligi vøksturin skuldi hava.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Juche er politiska hugsjónin í Norðurkorea og er smíðja av Kim Il-sung. Juche stendur fyri at stóla uppá egna megi sum tjóð. Tað vil siga at man hevur sjálvforsýnandi búskap, uttanveltaðan uttanríkispolitik og harvið ein herð sum er nóg sterkur til at verja landið móti álopum. Songun er eitt hugtak, sum hevur verði brúkt tey seinnu árinið í Norðurkorea. Tað merkir stutt sagt "herurin fyrst" og hevur havt tað við sær at herurin er voksin seinnu árini og hevur fingið meira ressorsir at ráða yvir.
Eingin veit serliga nógv um ein av seinastu kommunistisku skansunum, norðurkoreanska Kim Jong-il. Hann verður so at siga bert avmyndaður av norðurkoreanskum statsmiðlum og altíð í eins klæðum og brillum. Norðurkorea hevur í áravís verið mett sum ein tann størsta hóttanin móti vesturheiminum, og óteljandi altjóða royndir eru gjørdar at steðga eitt nú ætlanunum við kjarnorkuvápnum hjá Kim Jong-il. Sum lukkað land er torført at siga nakað fyri vist, men ágangur, torturur og ekstremt fátækradømi er gerandisdagur í Norðurkorea.
Norðurkorea og Suðurkorea hava ikki sitið væl um sátt síðani Koreakríggið fyrst í fimmtiárunum, og londini hava ongantíð avtalað at binda frið. Einki samskifti er millum tey bæði londini, og tey hava heldur onga ”reyða linju” eins og USA og Sovjet høvdu undir Kalda krígnum. Í mars 2013 sleit Norðurkorea seinastu telefonlinjuna suður um markið, eftir at Suðurkorea og USA høvdu havt felags hernaðarvenjingar.
Politiskir flokkar[rætta | rætta wikitekst]
Koreanski Arbeiðaraflokkurin sum hevur dominerandi politiska makt. Aðrir flokkar eru Chindokio Chongu flokkurin og Koreanski Social-demokratiski flokkurin. Hesir flokkar eru í tjóðskaparligari fylking saman við Koreanska Arbeiðaraflokkinum.
Mannarættindi[rætta | rætta wikitekst]
Norðurkorea verður mett sum heimsins mest afturlætna land. Lógarverkið í Norður-Korea loyvir avrættingum, um illgruni eru um statskvett, svik ella terrorismu. Hinvegin eru mong dømi um, at menniskju eru vorðin avrættað, tí tey vóru virkin innan samkomur, tosaðu í fartelefon ella stjólu. Stýrið vónar, at avrættingar halda fólki aftur í at gera upreistur móti Kim Jong-un og hansara stýri [1] [2].
Kelduávísingar[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2980240&cloc=joongangdaily%7Chome%7Cnewslist1
- ↑ http://nkdb.org/bbs/data/publication/2009_NKDB_whitepaper_english.pdf


text:
Aleutoyggjar
Aleutoyggjarnar (enskt: Aleutian Islands) eru ein oyggjabólkur í Vesturalaska. Aleutoyggjarnar er oyggjabólkur sum telur 14 størri oyggjar og umleið 300 smærri oyggjar og hólmar. Attu Island og Unalaska Island eru størstu oyggjarnar í hesum oyggjabólki. Nógv tað størsta plássið er býurin Unalaska, sum við sínum 4,376 fólkum hevur uml. 50 % av fólkatalinum í Aleutoyggjum. Á Aleutoyggjum tosa tey flestu enskt, men har eru eini 500 fólk, sum tosa aleutiskt. Oyggjarnar vóru einaferð undir russiskum valdi, og enn finnast spor frá teirri tíðini.