text:
'Um talan er um íspinn, so burdi tú lættliga kunna víst á okkurt dømi, har darwinisma er nýtt innan skúlagátt í Sovjetsamveldinum áðrenn 1964. Eg vænti tó, at tað einasta tú kanst vísa á, er vanliga kristna propagand’in um, at alt ringt í 20. øld stavar onkursvegna frá Darwin. Eitt slíkt útgangspunkt hevur onki hald í veruleikanum, og tað er hetta útgangspunkt, sum fær kristnar apologetar at framseta tær lygnir teir framseta.'
Hendan skeiva søgutulkanin má nú hava nátt sítt háðmark.
Tað er ein løtt uppgáva at skula vísa á, at darwinisma var innan skúlagátt í Sovjet áðrenn 1964 og henda niðurstøða, byggir á kommunistiskar tekstir í Sovjet samtíðini, ikki kristiligt propaganda, sum Eivind heldur fyri.
Í 1948 kom hetta niðanfyrinevnda skrivið út, sum heiðraði russisk vísindafólk. Listin nevnir vísindafólk sum vóru virkin áðrenn og samstundis sum kolveltingin var uppá sítt hægsta. Her kann bara sigast at listin týðiliga mótsigur pástandinum hjá Eivind. Eivind sigur, at darwinisma onga ávirkan hevði á Sovjet og ikki var á skúlagátt í Sovjet fyrrenn 1964. Men listin inniheldur Darwinistar (í hvussu er tann eina), sum útforskaðu útfrá darwinistiskum ástøði í Sovjet longu í 1910-14:
Áðrenn Eivind dittar sær at pástanda at eg havi drigi hetta út úr samanhengi og at hetta Sovjetskrivið onganstaðni sigur at Darwinisma var ísett sum ein grundleggjandi, vísindalig áskoðan, so skjóti eg upp at hann fyrst lesur hetta næsta skrivi úr 1939, basera uppá eina vísindaliga ráðstevnu, har í 53 Sovjet granskarir tóku lut og kjakast var millum Sovjet darwinistar og tilhengarir av Lysenkoismu.
Skrivið vísir týðiliga mótsøgnina ímillum tað sum Eivind áhaldandi kunngerð og tað sum hesar søguligu keldur veruliga staðfesta, bæði at darwinisma var innanfyri kommunistiskari skúlagátt og at darwinisma, var ein grundleggjandi grundvøllur í kommunistiskari gransking og filosofi longu í 1939. Harvið kunnu vit bara draga tað niðurstøðu, at Eivind ferð grundiga skeivur:
Hetta greiðir frá, hví tað í hesum í vísindaligum tiltakinum í 1939, har í Lysenko, sjálvur luttók, verður fastsligi at talan er ikki um vrakan av darwinismu, men heldur at útvikla hana.
Men hvussu er hetta møguligt, um darwinisma undan hesum, ongantíð hevði verði partur at vísindaligu sjónarmiðunum og lærugreinunum í Sovjet:
Óansæð um Lysenko breytt við darwinismuna, so sæst týðiliga, at darwinisma er innan fyri skúlagátt í Sovjet og at darwinisman, hevði ómetaligan týdning óansæð hvør tilgongdin long var og seinni fóru at blíva.
Tað uppfatan vit fáa frá Lysenko sjálvum, er at darwinisman er ein vísindaligur vongur í Sovjet á hansara tíð:
"Our Soviet Darwinian agro-biological science must work out the scientific bases for the improvement of seed. This is indispensable in order that the elite strains of various cultures produced each year by the selection stations may be better compared to the seeds which they are destined to replace.
http://www.marxists.org/subject/science/essays/speeches.htm
Tað var í veruleikanum ikki fyrrenn í 1948, at Lysenkoisma náddi til valdið:
Omanfyrinevnda kjakið fór fram í 1939, men tað er í 1948 at fyrsta skrivið eg siteraði kom út, harí darwinistar verðar heiðraðir og har Sovjet kunngerð tess avgerð, um at varveita og gera nýtslu av allari undanfarnari vísind.
Her eru so nógvar aðrar keldur ein kundi sitera, men hetta má verða nóg mikið hesuferð, til at staðfesta, at Eivind enn einaferð fer skeivur í sínum pástandum. Eg sigi ongastaðni at Darwin og darwinisma var einasta grundleggjandi vísindaliga sjónarmiði í Sovjet. Eg ásannið somuleiðis, at ikki allir kommunistar vóru so positivir yvirfyri darwinismu. Men har við at pástanda, sum Eivind gerð, at darwinisma onga ávirkan hevði í Sovjet og at darwinisma ikki var komin inn um skúlagátt fyrrenn 1964, er ein álvarsligur søguligur feilur.
Eg haldi eg torið at siga at eg havi svara Eivind: 1) Eg havi víst á keldur sum gera pástand hansara til einkis; 2) Eg havi víst á keldur sum eru samtíðarkeldur, søguligar, kommunistiskar, og ikki byggja og kristindóm's propaganda.


c: text/html

text:
Missiónsvirkið á Toftum - 100 ár á baki
17.07.2017 - 14:00 - Skrivað hevur: Poul Jóhan Djurhuus gjaranes@gmail.com
Í ár eru tað 100 ár síðani missiónsarbeiði á Toftum varð stovnað. Longu árið eftir varð Blákrossfelag stovnað á Toftum.
Dagurin varð hildin við móttøku í missiónshúsinum á Toftum leygardagin 22. apríl, har hugt varð í bakspegilin, tá nakrar ungar kvinnur fyri 100 árum síðani byrjaðu at savnast til bíbliulestur, bøn og sang í einum heimi inni á Regni á Toftum. Hetta gjørdist byrjanin til missiónsarbeiði á Toftum, sum í ár hevur 100 ár á baki. Tað var Inga Højgaard, sum bjóðaði ungu kvinnunum at savnast í barnaheimi hennara.
Kvinnurnar komu saman hvønn sunnudag at halda møtir. Tað fyrsta árið verða møtini hildin heima hjá Ingu Højgaard, men síðani verða møtini flutt í skúlan, har tey halda til í tvey ár.
Fleiri og fleiri leggjast afturat, og spurningurin at byggja missiónshús kemur upp at venda. 30. november í 1934 eru 20 fólk møtt til fundar, sum gera av at fara undir bygging.
13. februar 1939 verður Missiónshúsið vígt av prestinum Bull Nielsen, og fekk navnið TABOR. Bull Nielsen var prestur á Nesi. Missónshúsið, sum stendur í dag, varð vígt 13. februar 1994.
Les eisini: Jubilieumsár - nógv at feira.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Orð og lag: Jack W. Campbell
Týtt: Árni Jacobsen
Upprunaheiti: O what a happy day
1. Ein undurfullur dagur verður tað,
tá Jesus kemur eftir mær.
Hans rødd eg hoyri, hann mær býður
vera ævigt nær hjá sær.
Og tá hann tekur mína hond
á tí ljósu, gyltu strond,
eg syngja skal tá í allar ævir,
sæla, sæla stund!
Niðurlag: Áh, undurfulla stund
verður tað, tá vit hittast har.
Áh, undurfulla stund,
tá mítt eyga Jesus sær.
Teim kæru aftur vit møta tá,
tey, sum her fóru okkum frá.
Undurfullur fundur verður tað,
ja, sæla, sæla stund.
2. Og í tí staði songur tónar,
eins og havdun er tað ljóð.
Á høvur mítt eg krúnu fái
og ein búna eins og snjó.
Á gyltum gøtum skal eg tá
ganga Harra mínum hjá,
eg syngja skal tá í allar ævir,
sæla, sæla stund!


text:
Vísindavøkan: Fyrilestrar á Glasi í Hoydølum17. september 2017
ALMENNIR FYRILESTRAR Á GLASI Í HOYDØLUM
Í sambandi við Vísindavøkuna hava lærarar á Náttúruvísindadeildini á Glasi bílagt seks fyrilestarar, sum eru partur av tilboðnum “Vísindavøkan á ferð”. Fyrilestrarnir, sum eru almennir, verða í samkomuhøllini á Glasi í Hoydølum í døgunum áðrenn vísindavøkuna. Fyrilestrarnir eru hesir:
19. september kl. 15.20:
Sjóvarfalsrákið á snildfon
Bogi Magnussen & Knud Simonsen, Fiskaaling
20. september kl. 15.20:
Nýtt Sundsverk. Tungolja ella LNG
Meinhard Eliasen, Umhvørvisstovan
25. september kl. 10.00:
Hormonórógvandi árin av dálkingarevnum – støðan í grindahvali. Ávirkan av PCB, kloreraðum týningarevnum og bromeraðum flammutálmarum á vitamin, hormon og ensymskipanir.
Katrin Hoydal, Umhvørvisstovan
26. september kl. 10.00:
Framtíðar elmarknaður
Ari Johanneson, Umhvørvisstovan
27. september kl. 10.00:
Hvussu ávirka havfrøðilig viðurskifti gróðurin á Landgrunninum?
Sólvá K. Eliasen, Havstovan
27. september kl. 10.00:
Sekvensering av bakteriusamfeløgum
Ása Jacobsen, Fiskaaling


text:
Kirkju-úrmelding
Summir gudloysingar vilja helst ikki vera limir í fólkakirkjuni, men vita ikki heilt hvussu mann ber seg at fyri at melda seg út. Tí gjørdu vit av at hava eina vegleiðing liggjandi her.
Tað stutta av tí langa er, at tað er neyðugt at seta seg í samband við sóknarprestin har mann býr. Niðanfyri er ein vegleiðing vit hava fingið frá fólkakirkjuni:
- Er talan um barn ella ung undir 18 ár, er tað viðkomandi, ið hevur foreldramyndugleikan, ið tekur avgerð um hetta. Ungdómur, ið er fyltur fimtan ár, skal tó sjálvur eisini taka undir við avgerðini.
- Ein kann ikki vera limur í fólkakirkjuni og aðrari trúarsamkomu samstundis. Um ein fer í aðra trúarsamkomu, verður ein tó ikki av sær sjálvum skrásettur sum farin úr fólkakirkjuni.
- Útlimanin fer fram við skrivligari fráboðan til sóknarprestin ella kirkjuskrivstovuna, í tí kirkjusókn ein býr í.
- Tá ein boðar frá, at ein ynskir at fara úr fólkakirkjuni, skal ein boða frá, hvar og nær ein er føddur og doyptur.
- Um ein limur, ið er doyptur í Danmark men býr í Føroyum, ynskir at fara úr fólkakirkjuni, skal fráboðanin sendast sóknarprestinum ella kirkjuskrivstovuni í tí kirkjusókn, har viðkomandi býr.
- Tá ein limar seg úr kirkjuni, verður hetta fráboðað fólkayvirlitinum í kirkjusóknini og Landsfólkayvirlitinum.
- Kirkjuskattur og skattamál eru persónsmál. Mælt verður tískil hinum einstaka at kanna eftir hjá TAKS, hvørt hesi viðurskifti eru komin í rættlag.
Upplýsingar um navn og bústað hjá sóknarprestum í bústaðarsóknini eru at finna á heimasíðuni hjá fólkakirkjuni . Har eru somuleiðis skrivstovutíðir, upplýsingar sum tlf. nr. o.a. at finna.
Um ein seinni aftur ynskir at gerast limur í fólkakirkjuni, ber til eftir áheitan á sóknarprestin í sóknini, har ein býr, at lima seg inn aftur. Tað er tó ein treyt fyri hesi innliman, at sóknarprestur eftir persónliga samrøðu metir, at viðkomandi í álvara ynskir at fáa limaskapin í fólkakirkjuni aftur.
Tað ber eisini til at lesa fólkakirkjulógina vv limaskapi inni á lógir.


text:
NŢTT frß TRYGDARDEPLINUM vi ┴IR !
Vinnuhßsk˙lin fer n˙ at bjˇa skei Ý nřtslu av skjˇttgangandi bjargingarbßtum.
Seinastu tÝina hava vit fingi nˇgvar fyrispurningar frß kundum okkara, hvÝ vit ikki hava skei Ý FRC skjˇttgangandi bjargingarbßtum.
Vinnuhßsk˙lin hevur n˙ ˙tvega sŠr ein FRC bßt, sum hevur fingi navni "ROYNDIN". Bßturn er ß Trygdardeplinum vi ┴ir, har skeiini framyvir eisini vera. Manning frß Trygdardeplinum hevur veri uttanlanda ß skeii, fyri at kunna halda FRC skei.
Skeiskodan fyri FRC skeii er: STCW A-VI/2-2.
Fyrsta skeii verur 22. ľ 23. juni 2016.


text:
Ítróttur > Effo deildin // Magasin
Í samstarv við FSF
06.03.2015 - 12:13
Í Klaksvík er spenningurin stórur undan byrjanina uppá kappingarárið 2015. Tað er ikki minst nýggi venjarin, Mikkjal Thomassen, sum gevur klaksvíkingum góðar vónir um eitt gott ár hjá KÍ. Tað heldur royndi málverjin hjá KÍ, Meinhard Joensen.
Fótbóltsfepur er altíð í Klaksvík, men í ár tykist fepurin verða eitt sindur størri, enn hann plagar at verða. Bjartskygni er stórt til nýggja kappingarárið, tí sambært Meinhard Joensen tykjast klaksvíkingar verða klárir til at lyfta KÍ upp aftur í toppin í føroyskum fótbólti.
Stutt eftir, at farna kappingarár var farið aftur um bak, boðaði KÍ frá, at felagið hevði skrivað sáttmála við fyrrverandi gullvenjaran hjá B36, Mikkjal Thomassen. Og tað er einki at ivast í, at valið fall í góða jørð hjá kræsnu KÍ-fjepparunum, heldur Meinhard Joensen, málverji hjá KÍ.
– At vit hava fingið Mikkjal norð er fallið í góða jørð. Tað er eingin ivi um tað, og tað eru fleiri orsøkir til tað. Hann hevur víst, at hann kann føra eitt lið til toppin í føroyskum fótbólti, og hann er ein venjari, sum tað er stór virðing um, sigur Meinhard Joensen.
Sjálvur hevur Meinhard Joensen roynt at vunnið føroyameistaraheitið í B36, og hann veit tí, hvussu stuttligt tað er at vera við í toppinum. Men tað vita teir flestu á KÍ-liðnum ikki, og sambært Meinhardi er tíðin nú komin, at potentialið í KÍ skal forloysast.
– Vit hava skift eitt sindur út í hópinum. Vit hava mist Álv Christiansen, Johan Jacobsen og Bárð Heinesen, men so hava vit fingið Atla Danielsen við aftur, og harafturat eru Evrad Ble og amerikumaðurin Mayowa komnir til. So hópurin er minst líka sterkur, og kanska onkur styrkur kemur afturat. Men tað, sum tað fyrst og fremst ræður um hjá okkum nú, er at fáa forloyst tað potentialið, sum liggur í felagnum, sigur Meinhard Joensen.
Hann sigur, at spælararnir í KÍ vilja so ótrúliga fegnir lyfta felagið longur upp á stigatalvuna, og hann trýr eisini, at tað ber til, sjálvt um tað verður trupult.
Longri samrøða við Meinhard Joensen kann lesast í blaðnum, sum FSF hevur útgivið í samband við at kappingarárið í fótbólti er farið í gongd.
Les blaðið her


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Samgongan samtykti einsamøll grein 25 nevndina
Aftur í dag gjørdi andstøðan í løgtinginum vart við, at hon vil ikki hava uppskotið um stjórnarskipan viðgjørt í tinginum.
Tá tingið atkvøddi um, at ein grein 25 nevnd skal viðgera og gera tilmæli um uppskotið, vóru 14 atkvøður ímóti.
Men 16 vóru fyri, so uppskotið varð kortini samtykt.
30 tingfólk vóru í tingsalinum, tá atkvøtt varð.
Nevndin ikki vald enn
Nevndin verður vald á tingfundi tann 8.november.
12 fólk skulu veljast í nevndina, tvey úr hvørjum av teimum fýra stóru flokkunum og ein úr teimum smáu.
Harafturat verður uttanflokkatingkvinnan, Sonja Jógvansdóttir, í nevndini.
Nevndin, sum skal veljast at viðgera stjórnarskipanina, eitur eftir grein 25 í tingskipanini. Hon sigur, at løgtingið kann seta nevndir at geva løgtinginum tilmæli í ávísum málum.
Sí eisini


text:
- Publiceret den 23 februar 2016
- Víst: 2526
Neli og Oddvør - 2005
Kornelius Johannesen – vanliga nevndur Neli – er føddur í 1938. Hann var giftur við Oddvør hjá Sofusi (Oddvør Debes), sum andaðist 25.05.2015. Stutt fyri jól í 2014 hevði eg eitt prát við Oddvør, og tá fekk eg eisini Nela at fortelja mær eitt sindur um sjólívið hjá sær og ymiskt annað. Neli greiðir soleiðis frá:
Tað var ikki nógv leikutoy, tá ið eg var smádrongur, men áin mundi vera tað størsta spæliplássið. Har vaðsaðu vit og floyttu við bátum og skipum dagliga og ikki at gloyma, so veiddu vit nógv síl. Hanni, bróðir, og eg áttu hvør sítt skip, ið vóru nógv avhildin. Skipini blivu mest brúkt undir Brúnni og á Lítlafløtti. Eg hugsi mangan um tað, tá ið eg gangi Eysturi í Gerðinum, hvussu nógv bleiv floytt Eysturi í Mýruni. Har var ein hylur, og so plagdu vit at veita Garðará heim í Mýruna og typtu so ta luktu grøvina, sum gekk úr hylinum og aftur í Garðará longri úti. Har floyttu vit so við bátum og lapparum við segli, tá ið vindur var.
Eitt er vist – vit vóru lítið inni, tí har var einki at spæla við. Um summarið mestsum búðu vit úti, tí tað var altíð okkurt spæl at tríva í. Tað stuttligasta um veturin var kavin. Eg minnist so væl tann stóra kavan 1947 – hann lá so leingi. Vit høvdu keyptar sletur, og tá høvdu vit fyri at sleta frá garðinum og út á Brúgv. Tað var ein langur túrur, og ferðin var nógv --- og nógv gongd heim aftur. Annars sletaðu vit út eftir Túni – frá Hornhúsunum og oman við Ólastovu og oman á Bakka – og so eisini av Gjónni og oman á Bakka.
Tað árið – í 1947 – doyði nógvur seyður av kavanum. Eg minnist úr Dalinum, at ein dagin flettu teir fleiri seyðir undir Grótheyggjarhúsunum. Nakrar ær vóru farnar frá garðinum og niðan á Brekkuna, men har var kavin so harður, at tær fóru á glið og brustu í garðin, og har lógu tær deyðar.
Men tú skalt minnast til tað, at tú fórt upp í ymisk arbeiði, tá ið tú vart so frægur. Vit høvdu nógv at hoyggja, og so royndi mann at vera uppií og læra seg at sláa – tað mátti mann duga. Og so eplini – velta, saksa, seta niður – og taka upp. Torvið má eisini nevnast. Eg var ungur, tá eg skar torv heimi við Antaránna. Jú, mann var eitt sindur errin og helt seg vera vaksnan, tá mann dugdi at sláa og at skera torv.
Eg konfirmeraðist á Eiði um heystið 1952. Vit vóru tólv konfirmantar, og helvtin var frá Gjógv: Ingrid í Bíggjarlagnum, Kaj á Teigunum, Pól Hans Jacob, Hans Jacob hjá Onnu Malenu, Hans Jacob hjá Lisabeth og eg. Vit tríggir síðst nevndu búðu hjá Heina Festirstein. Hini vóru: Rosa Olsen, Funningi, Maria Johannesen og Rólant Joensen, Oyrarbakka, Eilif Debes, Oyri, Jóna Poulsen, Eiði, og Hans Juul Poulsen, Havn. Vit gingu at lesa í eina viku, og prestur var Zacharias Brimnes. Jú, tá vóru nógv børn við Gjógv , og eg kann leggja aftrat, at í 1940 vóru tíggju børn fødd við Gjógv, og nú er einki barn í bygdini. -- Tá ið mann var konfirmeraður, vildi mann sleppa til skips, men tað bleiv so ikki í 1953. Tað árið gjørdi eg nokk ikki tað nógva, men eg minnist, at eg arbeiddi veg Eysturi í Brekkum.
Eg havi havt áhuga fyri seyði líka frá smádreingi av. Eg var ikki tíggju ára gamal, tá eg plagdi at vera í haganum við pápa. Tað dámdi mær væl, og tað var skjótt, at eg gjørdi mun. Í lembingini var nógv gongd. Pápi plagdi at fara frá húsum um fýra/fimmtíðina um morgunin, og hann hevði fasta rutu – tað havi eg eisini havt, síðani eg fór at røkta. Tað varð gingið heim undir Barmsbrekku, heim efir Bust, heim undir Sandar, yvir á Støðlafløtuna, út aftur yvir Kráunum, út eftir eftir Bustini, út í Barm, niðan í Rossabotn, út í Breiðhjalla, gjøgnum Ryggirnar og so til hús. Mann skuldi síggja hvønn seyð tvær ferðir um dagin, og ein sovorðin túrur tók einar fýra tímar. Einaferð seinnapartin varð so farið av stað aftur eftir somu rutu, so tað bleiv gingið einar átta tímar hvønn einasta dag í lembingini. Mann hugdi eftir, um hóttafall var á nøkrum lambi, og tað var tað mangan í ringum veðri við nógvum avfalli. Tað eru nógv lomb borin til hús og í bakarovnin fyri at koma fyri seg aftur. Á, dett stríð, so kom mann fram á deyð lomb – og so skuldi sleppast til. Eitt sovorðið arbeiði kann barasta gerast av hugi – ongum øðrum.
"Skortaberg"
Eg fór fyrstu ferð til skips sum 15 ára gamal í 1954, og tað var við “Skortaberg”, sum Meinhard á Skipinum keypti í 1952 og førdi sjálvur. Tað var streika hetta árið, so tað vóru farnir einir tveir ella tríggir dagar av mai, áðrenn vit fóru av stað. Meinhard var – sum sagt - skipari, og annars vóru fleiri frá Gjógv: Sofus Anton (pápi), Karl Meinhard, Pól Sigurd (hann var bestimaður), Jákup í Stólpa, Hans Edvard (Gubbi), Sigurd í Bíggjarlagnum, Gordon á Teigunum – og so eg – átta tilsamans. Vit fóru av Havnini og til Íslands, og eg var so ringur av sjóverki. Vit vóru ikki komnir langt suður um Argir, tá ið eg fór í koyggjuna, og eg kann gott siga tað, at eg hevði sjóverk allan samlan túrin – hvørja ferð tað ruskaði. Vit fóru fyrst yvir á Reykjavík eftir agni. Tað var sjálvdráttur, og vit komu heim aftur fyrst í juli mánað. Tá høvdu vit fingið upp í skipið, men eg veit ikki, hvat hann tók – eini 300 skippund. Fyrst í august mánað fóru vit so á sild norðanfyri, men tað var smáfallandi við sild tað árið, og so fóru meslingarnir eisini at ganga umborð. Pól Sigurd og Jógvan hjá Knúti á Geil, í Funningi, løgdust, og vit máttu inn við teimum. Jákup í Stólpa, Hans Edvard, Sigurd og eg høvdu ikki havt meslingar. Vit blivu eisini allir sjúkir og fóru ikki avstaðaftur. Meinhard á Skipinum, skiparin, hevði heldur ikki havt meslingar, men hann fór av stað aftur og fekk sær Símun í Sámalsstovu til bestamann í staðin fyri Pól Sigurd. Líkamikið – Meinhard legðist eisini, og eg haldi, at verjuskipið “Thetis” fór inn við honum.
Grundick Gudrun Zoega
Í 1955 fór eg við “Grundick”, og Sofus Hilduberg (Sofus hjá Siggu) var skipari. Frá Gjógv vóru hesir við: Sofus Anton (pápi), Jóhan og Jákup í Stólpa, Petur og Kaj á Teigunum, Julius í Hoygarðinum, Erling í Nýggjustovu, Dánjal Jákup – og so eg. Vit fóru av stað í mars mánað og royndu nakrar dagar á Bankanum – tað var ikki so vanligt. Vit fingu ikki einki har, men so kom illveður, og vit fóru til Íslands. Har fingu vit væl av fiski og gjørdu tveir túrar. Tann fyrra túrin fingu vit 507 skippund og tann seinna 530 skippund – fult skip. “Grundick” hevði ongatíð verið á sild, men Sofus fekk so “Gudrun Zoegu” at føra á sild, og Erling og eg fóru við. Hetta var eitt vánaligt skip – lak illa – og hevði vánaligar greiðir og fá gørn, so vit fingu lítið av sild og komu aftur fyrst í septembur mánað. So bleiv ikki meir tað árið. Í 1956 fór eg so aftur við “Grundick”, og hesir vóru við frá Gjógv: Pápi (Sofus Anton) og eg, Jóhan og Jákup í Stólpa, Petur og Kaj á Teigunum, Julius og Erling – og so vóru Karl Anton (mammubeiggi) og Jóannes á Fløtti eisini. Hetta árið fingu vit minni – 450 skippund hvønn túrin. Sofus kappaðist við John í Oyndarfirði, sum førdi “Álaker” og altíð fiskaði so væl, men ikki minnist eg, hvussu kappingin gekk hetta árið. Tað árið fóru vit á sild við “Grundick” og fingu nógva sild. Vit høvdu góðar greiðir – alt var spildurnýtt – og vit mundu hava einar 450 tunnur. Eg minnist, tá ið vit sigldu inn tann fyrsta túrin. Tað var illveður av landnyrðingi, fult skip og eisini fult dekk av sild. Hann royndi at sigla mest møguligt undan, men vit komu inn nakað vestarlaga, og so skuldi hann leggja eysturfyri, men tá fekk hon ein sovorðnan lúsing, at tað var merkiligt, at ikki alt fór í smildur, tí skipini vóru so vánalig tá. Síðani sigldu vit suður í gjøgnum Djúpini og inn á Kollafjørð. Tá ið reiðarin sá skipið, segði hann, at eitt sovorðið skip vildi hann ikki síggja aftur, tí tað fleyt inn á dekkið. So minnist eg tann síðsta sildatúrin tað árið. Tað hevur verið út ímóti oktober mánað, tí Jákup í Stólpa kom ikki við tann túrin, tí teir skuldu á fjall í Líðini, og hann røktaði har. Vit fóru út og komu innaftur, og teir høvdu ikki verið á fjalli, tí tað hevði viðrað so illa. Tað var stríggið at vera á sild, og onkran dag kundu vit fáa meir enn 100 tunnur. At rista sildina burtur úr gørnunum var tað strævnasta. Ta fyrstu tíðina stóðu vit á dekkinum – uppi í sildini – og ristu, men seinni løgdu vit okkurt oman á pavnarnar, so vit komu at standa hægri, og tá bleiv tað nógv lættari. Tað var fult av russiskum skipum á sildaleiðini, men mann royndi at halda seg burtur frá teimum, tí teir sigldu trossan út, tvørs av vindinum, so tað bar ikki til. Men russararnir hildu seg mest fyri seg sjálvar. Í 1957 førdi Sofus Hilduberg ikki “Grundick”. Tá fór hann at føra ein íslendskan bát, og Kaj á Teigunum fór við honum.
"Lilie" - vanliga nevnd "Liljan"
Í 1957 fór eg við “Liljuni”, sum Sigmund Heinesen førdi. Sigmund var ættaður úr Kunoy og búði í Klaksvík. Vit vóru tríggir frá Gjógv: Leivur á Heygnum, Erling í Nýggjustovu og eg sjálvur. Fyrst fóru vit at rógva út undir Føroyum og avreiddu. Síðani fóru vit á Suðurlandið við gørnum, men tað gav ikki nógv. Tað var lítið av garnafiski tað árið. Áðrenn hálvan mai tað árið fóru vit til Grønlands. Tað var mín fyrsti Grønlandstúrur. Meðan vit riggaðu til á Klaksvík kom keifútin umborð og segði, at Torvald Hjelm, úr Vági, sum førdi “Borgina” hevði ringt og sagt, at teir vóru komnir norð á Vestmanna. Torvald vildi vita, um nakað skip var, sum teir kundu fylgjast við yvir til Grønlands. Vit vóru klárir at fara, so vit fylgdust yvir við “Borgini”. Tað var farið um hálvan mai, og tá ið vit komu vestur ímóti Kappanum – 60 fjórðingar úr landi, ringt pláss - fingu vit ordiligt illveður. “Borgin” fekk ein sjógv og breyt bummin, og teir høvdu seglini uppi. So bleiv lagt stilt, og har lógu vit í trý samdøgur, til veðrið batnaði. Tað var ikki nógvur fiskur í Grønlandi tað árið. Vit royndu við línu, men lítið bar til. Árið fyri, í 1956, hevði Júst í Túni fingið nógvan fisk í New Foundlandi við “Atlantsfarinum”. Nú var komið út í juni mánað, og so fóru teir at tosa um at fara til New Foundlands. Jú, so fóru vit saman við “Skálanesi”, “Austerlitz” og “Saint Jacque”. Tað vóru fleiri dagar at sigla, tí tað er so sunnarlaga – áraka Frankaríki. Vit vóru ikki komnir vegin fram, nú missir “Austerlitz” eitt skrúvublað, og so vit at sleipa “Austerlitz” til St. Johns, og tað tók eisini fleiri dagar. Hetta var sum at koma í eina aðra verð, tí tað var so grúiliga heitt. Har var nógvur og smáur fiskur, so vit fingu uppí. “Liljan” tók 1100 skippund. Vit vóru eisini inni í Harbour Grace og Bonavista. Nei, sum new-foundlendarar vóru aftarlaga tá. Teir róðu út við smáum bátum, trillaðu salt umborð til okkara í trillibøru, og tað gingu fleiri dagar at bíða eftir agni. Hetta var ein nokkso langur túrur, tí vit vóru ikki heima aftur fyrr enn út ímóti ólavsøku. Seinni fóru vit so á sild, og tað gekst so nøkurlunda. Skipið var stórt og tók einar 1100 tunnur, men eg trúgvi aldrin, at vit fingu upp í tunnurnar. Um veturin róðu vit so aftur út av Klaksvík, men tað kom lítið burturúr. Um várið 1958 fóru vit so beinleiðis til New Foundlands, og eg haldi, tað var bara gott. Vit vóru heima aftur í juli mánað, og so um heystið vóru vit nakrar túrar á sild. Um veturin vóru til ísfisk og sigldu niður til Onglands at selja. Í 1959 fóru vit so til Grønlands, og nú vóru vit fýra frá Gjógv, tí Karl Meinhard kom eisini við, og tað summarið fingu vit nógvan fisk. Afturkomnir fóru vit á sild, og tað árið var nógv sild. Vit høvdu 150 gørn, og ein dagin um hálvan septembur var so nógv í, at vit mistu øll gørnini. Tað stóð alt beint upp og niður. Vit royndu at bakka – líka út á náttina – og so at draga, men tað nyttaði einki. Vit vóru ikki teir einastu, ið mistu gørnini av berari sild. Tá ið vit komu inn, fingu vit nýggja útgerð, og so skuldi farast á agnsild. Vera úti í einar 4 – 5 dagar, og so inn at avreiða. Tá fór eg ikki við aftur, men fór heldur at arbeiða veg. Á vári 1960 fóru vit so aftur til Grønlands við línu og fingu nógvan fisk. So varð avgjørt at fara yvir aftur til Grønlands at royna við snellu, men tað kom so lítið burturúr, at avgjørt varð at fara at prøva Eystur-Grønland – út fyri Angmagssalik – men tað segði tað sama. Tað árið komu vit ikki heim aftur fyrr enn um hálvan oktobur.
"Jákup B"
Í oktobur/novembur 1960 kemur so tað nýggja stállínuskipið “Jákup B”, og so fara vit – manningin á “Liljuni” – við “Jákup B”. Tann veturin vóru vit til ísfisk og sigldu niður (Onglands) at selja. Í apríl 1961 fóru vit so til Grønlands við línu og komu aftur í juni mánað. Hetta var annað skip enn “Liljan” – alt var so nýtt og fínt. Um summarið fóru vit so aftur til Grønlands við snellu og fingu eini 150 tons. Tað heystið var eg heima og fór so við aftur um várið 1962. Tað árið gjørdu vit tveir túrar til Grønlands, og eg fór ikki á ísfisk um heystið.
"Klakkur"
Um várið 1963 fór eg við “Klakki”, og Poul Adrian Andreasen var skipari. Erling, Leivur og Karl Meinhard komu eisini við. Fyrst fóru vit ein saltfiskatúr til Íslands, og har fingu vit gott 100 tons. Seinni fóru vit so til New Foundlands og fingu fult skip – 240 tons. Vit fiskaðu ongan sunnudag, nei, Poul Adrian fiskaði ikki sunnudag.
"Venus" Frá vinstru: Neli, Arne og Robert Magnussen, Leynum, hála vatn
Um heystið 1963 fór eg við “Venusi” á ísfisk undir Íslandi, og tað vóru vit báðir Arne frá Gjógv. Skipari var Hassi Durhuus, úr Vestmanna. Um hálvan mars 1964 fóru vit so við línu til Eystur-Grønlands. Har bleiv ikki roynandi fyri ísi, so vit rýmdu til Vestur-Grønlands, og har var eisini ísur, men vit fingu so uppí. Fyri ólavsøku fóru vit so av stað aftur og vóru ikki heima aftur fyrr enn í novembur mánað. Vit royndu mest við snellu og fingu nógvan fisk norðuri við Disko, so hetta gjørdist ein góður túrur, ja, kanska tann besti, ið eg havi gjørt. Eg haldi, at vit fingu eini ellivu, tólv túsund krónur í part, og tað vóru nógvir pengar tá í tíðini. Vit bygdu tá og høvdu stoypt húsini, og so bóðu vit um tilboð frá Kjølbro upp á allan stórviðin og at klæða alt innan – eisini tætt tróður og bjálving, ja, alt uttan takið, og tilboðið var ellivu túsund, so eg fortjenti fyri alt hetta tilfarið henda góða Grønlandstúrin. Tað var ikki smávegis. Vit gjørdu so ein ísfiskatúr fyri jól. Tá var Arne farin í skúla, so hann var ikki við. Vit høvdu verið undir Íslandi, og teir fóru so niður at selja, men eg bleiv settur av í Havn. Tá gekk rutan norð eftir Oyggj, men vegirnir vóru ikki samanbundnir oman fyri Mjørkadal – tað var eitt lítið petti at ganga. Janus Egholm, úr Streymnesi, plagdi at føra fólk yvir um Sundalagið við motorbáti sínum, ið æt “Dúgvan”. Hann førdi meg so yvir á Sundabrúnna, og Carlton Poulsen koyrdi rutubil av Eiði. Tað gongur ein løta, so kemur Carlton, og eg skal fara í land. Tað var myrkt og glámlýsi av bilinum. Eg helt “Dúgvuna” liggja inn við keiini, men tá liggur hann fyri endan við gronini beint ímóti, so tá ið eg skal fara í land, stígi eg líkst á bláman. Sum eg bleiv skakkur, men eg kom so uppaftur og fór dýggjvátur í bilin hjá Carlton, so handa túrin gloymi eg ikki.
"Búgvin"
Í mars mánað 1965 fór eg so við “Búgvanum”, og Tórhallur Andreasen, frá Norðskála, var skipari, og har var eg í fleiri ár. Vit róðu út undir Føroyum og fiskaðu nokkso nógv. Altíð fóru vit tíðliga á sild, tí tað er so ring tíð til útróður um sumrarnar. “Búgvin” tók 360 tunnur, og vit fingu nógva sild, ja, tað eina árið fingu vit slakar 3000 tunnur. Vit avreiddu á Oyri, og tann eina túrin høvdu vit 90 tunnur leysar á dekkinum, so tann túrin høvdu vit 450 tunnur. Tórhallur førdi “Búgvan” til septembur 1966. Tá keypti hann sær ein bát úr Klaksvík, ið nevndist “Pollur”, og tá kom Sigmund Dam, frá Norðskála, at føra “Búgvan”, og Pætur í Stólpa kom við tá, so vit blivu tveir gjáarmenn. Tað varð fiskað upp á sama máta í 1967, 1968, 1969, 1970: útróður við línu um heystið og um veturin og so á sild í mai/juni mánað. Jákup í Stólpa kom við “Búgvanum” í 1969, og ta síðstu tíðina, áðrenn eg fór av, vóru eisini Julius í Hoygarðinum, Pól Sigurd á Rætt og Kristian í Lon við.
"Thomas Nygaard"
Í 1971 fór eg við “Thomas Nygaard”, og Sigmund var skipari. Brøðurnir Pætur og Jákup í Stólpa vóru eisini við. Í 1971, 1972, 1973, 1974 og 1975 var eg við “Thomas Nygaard”. Nú var eingin sild, men vit royndu við línu undir Føroyum, undir Ísland og onkran túr við Rock All og avreiddu á Eiði.
"Vaðhorn" Neli og Oddvør á Smoltstøðini
Í 1976 kom “Vaðhorn”, og tá fór eg har umborð, og Sigmund var skipari. Í 1976, 1977, 1978, 1979, 1980, 1981, 1982, 1983, 1984 og 1985 var eg so við “Vaðhorn”. Tað var tað sama mynstrið øll árini – ísfiskur og landaðu á Eiði. Nú manst tú hava fingið nokk at vita, um sjólívið hjá mær. Eg gavst at sigla í 1985, tá kom smoltstøðin Gjáarsmolt, og so fór eg at arbeiða har, men fyrst mátti eg fara á skeið við Áir í nakrar mánaðir fyri at seta meg inn í alingina. Á smoltstøðini var eg so, til hon læt aftur í 2004.
Flogvanlukkan í Mykinesi 25.09.1970.
Sum áður nevnt, var eg við "Búgvanum" í 1970, og tann dagin, ið flogvanlukkan í Mykinesi hendi, drógu vit línu norður úr Mýlingi, og vit hoyrdu um ólukkuna í útvarpinum. Tá ið vit vóru lidnir at draga, fóru vit av okkara eintingum at sigla spakuliga inn ímóti Mykinesi. Vit sóu eitt danskt verjuskip og løgdu til merkis, at fólk fór upp á land norðantil á oynni. Hetta var nakað út á seinnapartin, og har sá út at vera rættiliga kyrt. Nú kemur so ein gummibátur frá verjuskipinum út til okkara og vil hava nakrar menn frá okkum at koma upp á land. Vit vóru fimm, ið fóru við gummibátinum og upp á land: Jónstein Dam og Jóan Jákup Højsted, Norðskála, Asbjørn Dahl, Oyri, Pætur í Stólpa og eg frá Gjógv. Tað var eitt sindur høgt at koma upp á land, men tað geskt bara væl, tí har lá ein endi. Vit komu so í fylgi við trimum læknum: Høgni Debes Joensen, Jacob Højgaard og Ólavur Gaard. Haraftrat vóru: ein danskari frá verjuskipinum, ein politistur og ein portørur av Landssjúkrahúsinum. Tað var eitt sindur bratt at ganga uppá, men so bleiv tað slætt, og vit komu til eitt seyðahús. Nú fór tað at regna so grúiliga illa, og so kom mjørki. Vit royndu at fara víðari, men vit vistu ikki reiðiliga, hvønn veg vit skuldu ganga, og vit sóu einki fyri mjørka. Nei, har var einki hjá okkum at gera uttan at fara aftur í seyðahúsið, tí tað bleiv eisini myrkt, og vit vóru so dýggjvátir. Dalurin, sum vit vóru í, nevnist Kálvadalur, og fjallið Knúkur er so har omanfyri. Flúgvarin hevði rent á Knúk. Seyðahúsið var í sera ringum standi, og stórt hol var á takinum. Læknarnir høvdu eitt slags gummi rundan um medisinkisturnar, tað bleiv tikið av og hongt fyri hurðina, og eisini løgdu vit okkurt út yvir holið í takinum. Vit høvdu einki samband við nakran, men ein eldri maður umborð ´”Búgvanum” – hann var altíð so umhugsin – bað meg taka eina lummalykt við, tí hon kundi vera góð at hava. Við hesi lummalyktini fekk danskarin morsað til verjuskipið at siga, hvar vit vóru. Verjuskipið fekk so samband við Mykines, og vit vóru so í seyðahúsinum alla náttina. Ikki trýrt tú, hvussu kalt tað var, so vit stóðu tætt saman fyri at halda varmanum. Har var ikki tespiligt at vera – upp undir knø í tøðum, ikki hugsingur um at sova, men læknarnir søgdu okkum, hvussu vit skuldu bera okkum at fyri at halda varmanum. Teir og hinir vóru væl ílatnir og turrir, men vit vóru allir kaldir, tí vit fóru av “Búgvanum”, sum vit stóðu, í berari troyggju og stivlum. Danskarin læt ulpuna frá sær til ein annan, og tað førdi tað við sær, at danskarin bleiv so illa fyri, at hann mátti leiðast til hús.
Tann eini av okkum var í føroyskum undirklæðum, og honum bilti einki. So gekk náttin, og tá ið tað var vorðið ljóst, komu 6 mykinesmenn til okkara, og so fylgdust vit við teimum. Vit komu, har sum vrakið lá, men gjørdu einki og fóru til hús, tí tá var alt yvirstaðið við bjarging. Fyrst komu vit inn í eini hús, sum tey kallaðu Túvalág, og síðani fóru Pætur og eg í eini onnur hús at sova, men hini tríggir fóru onkra aðra staðni. So løgdu vit okkum at sova í øllum karminum. Ikki trýrt tú, hvussu stórar dýnurnar vóru, og har bleiv ein grúiligur dampur, tá ið varmi kom í, men vit sovnaðu og fingu eisini varma aftur í kroppin. Eg minnist, hvussu regnið daskaði á rútin, tá ið vit vaknaðu aftur. So fingu vit boð um at koma við niðan til vrakið, og tað bleiv eitt sindur turrari út á dagin. Vit 5 fóru so saman við nógvum øðrum niðan at fáa líkini oman. Vit vóru einir fýra ella fimm um tað líkið, sum eg var við at bera oman. Líkið lá á einari børu við neti undir, og so var okkurt breitt útyvir. Tað líkið, sum vit bóru, var av einum vestmenningi. Tað var nokkso langt at bera, og líkini blivu so sett í eitt úthús ovarlaga í bygdini. Síðani fóru vit oman í bygdina, og so var bara eftir at sleppa av oynni. Ein stór tyrla – eg haldi, hon kom úr Hetlandi – fleyg fyrst tey skaddu og hiniferðafólkini, ið høvdu verið við flúgvaranum, til Havnar. Seinni sluppu vit inn í Vágarnar við tyrluni, tí vit skuldu á Vestmanna – har lá “Búgvin”. “Búgvin” fór so á Havnina, og vit sluppu til hús, áðrenn vit skuldu av stað aftur. Soleiðis var hatta. - Ein minnilig hending.


text:
Leikarafelagið er limur í LISA. Aðalfundurin hjá LISA varð 3. mars og her er formansfrágreiðingin hjá Oddfríði M. Rasmussen:
Mikudagur, 9. mars, 2011 - LISA - 2010 eitt turbulent listaár
Formansfrágreiðingin 2010
Enn eitt listarligt ár er farið aftur við borðinum. Listaárini plaga at vera turbulent, og 2010 var ikki nakað undantak. Politiskt hevur árið ikki hildnast so væl, sum vit høvdu vónað, men onkur skái er tó at hóma.
Nógvar uppgávur hava verið. Tá ið arbeitt verður saman við politisku skipanini, krevst mikið tol. Nógvar uppgávur eru tí av slíkum slag, at politiska skipanin má trýstast og skumpast í gongd, fyri at nakað sum helst skal koma burturúr. Tó er ikki soleiðis við øllum.
Eisini hevur verið nógv skrivað um mentanarpolitikk. Politikarar, ið vilja avlíva allan peningaligan stuðul til list, ið setur krøv, hava sett dagsskránna.
Lógarbroyting
Broyta § 7 pkt. 1 soleiðis at starvsnevndin og tiltakslimir kunnu veljast uttan fyri umboðsráðið.
Kæra til Tórshavnar kommunu
Í samband við, at FUTT í býin, varð hildið í 2010, hjálptu vit FUT við at klaga til Tórshavnar kommunu, at teir í seinasta enda endaðu sum konsertfyriskiparar, og tí tóku yvir 25 ára gamla leiklutin hjá FUT. Vit mettu saman við FUT, at hetta ikki var uppgávan hjá einari kommunu at skipa fyri konsertum. Klagan varð viðgjørd í býráðsumsitingini, men onki ítøkiligt úrslit kom burturúr. Tórshavnar kommuna setti ein samskipara, og konsertirnar vórðu hildnar. Hesin leistur skuldi eftirmetast til FUTT í býin 2011.
Mentanargrunnur landsins
Vit hava skrivað til Mentanargrunn landsins í teirri roynd at fáa tey at strika kravið um grannskoðaðan roknskap. Tá ið listafólk hava søkt úr Mentanargrunni landsins, og upphæddin, ið søkt hevur verið um, hevur verið hægri enn 50.000 krónur, so hevur kravið frá Mentannargrunni landsins verið, at grannskoðaður roknskapur skal fylgja við. Ein grannskoðaður roknskapur kostar upp til 5.000 krónur, og skal henda upphædd takast frá upphæddini, má stuðul eisini játtast til hetta. Men ruddiligast hevði verið, um listafólk sluppu undan grannskoðaðum roknskapi, ella at LISA tekur sær av roknskapinum, soleiðis, at pengarnir, sum annars fóru av sjálvum játtaða stuðlinum, fóru til listafólkini, ið søkt hava. Hetta er serliga tá talan eru um stuðul til íløgur, tá er bara talan um eini 5 til 6 skjøl.
Í 2008 varð álitið, har Mentannargrunnur landsins skuldi umskipast til eitt Listaráð, liðugt. Ikki er nógv hent á hesum økinum. Nú hevur Mentamálaráðharrin boðið LISA til fundar saman við formonnunum í feløgunum, har ein listapolitikkur skal orðast. Fundurin er ásettur at verða í mars. Nú stundar til val, og tí mugu vit gera okkara besta til, at listapolitikkurin gerst sjónligur í valdystinum, sum kemur.
Loysunarorðið í føroyskum politikki tóktist til seinastu fíggjarlógargerð at vera “útreiðsluneutralitetur”. Í hesum sambandi ætlaði Mentamálaráðharrin at lækka játtanina til Mentannargrunn landsins. Eftir eina greinarøð tóktist blotna í Mentamálaráðnum. Vit skutu millum annað upp, at skuldi játtanin til Mentannargrunn landsins lækka, skuldi lækkingin flytast yvir í Týðaragrunnin fyri fíggjarárið 2011 – 12, og síðani flytast yvir aftur í Mentannargrunn landsins. Vit mettu, at um hesin peningurin varð fluttur í eina annan grunn í eitt ár var tryggari, enn um peningurin varð tikin úr Mentannargrunninum, tí at vit vita øll, hvussu drúgt tað er at fáa slíkar sparingar á aftur grunnakontur. Hetta varð tíbetur ikki til nakað.
Í sama viðfangi, ætlaði Mentamálaráðið at skerja Mentanarvirðisløn landsins og Heiðursgávuna, men hetta varð heldur ikki til nakað. Skaðarnir eru, ið hvussu so er forðaðir í ár.
Sáttmálin millum Rithøvundafelagið og Útvarpið
Í 2009 gjørdi Rithøvundafelagið nýggjan sáttmála við Útvarp Føroya. Hesin sáttmálin hevur skjótt virkað í eitt ár, og eigur hann tí at verða endurskoðaður. LISA skeyt upp at hækka sáttmálan við 25.000 kr og átók sær uppgávuna at flyta pengarnar. Meiningin var, at pengarnir skuldu flytast við árslok, men nógvar forðingar hava verið. Millum annað hevur ein forðing verið, at í sáttmálanum stendur, at bara limir í Rithøvundafelagnum skulu fáa gjald út Útvarpinum. Av teimum 45 høvundunum, sum hava verið lisnir í fjør, var okkurt um helvtin av teimum limir í Rithøvundafelagnum. Samstundis, so hevur verið ringt at funnið ein býtislykil at gjalda samsýningarnar eftir. Tí hevur gjaldið drigið út. Vit halda, at hesin sáttmálin eigur at verða endurskoðaður sum skjótast. Tá ið Útvarpið hevur eina fasta upphædd á 250.000 krónur, ið verður latin LISA at gjalda limunum í samsýning fyri, at verk teirra verða lisin í Útvarpinum, so er tað klárt, at hevur Útvarpið hug at lesa eina bók um árið, so fær hesin eini rithøvundurin 250.000 krónur, og tað er ikki meiningin. Meiningin við sáttmálanum var, at fleiri yrkingar skuldu lesast, at meiri tilfar skuldi lesast, men hetta hevur ikki verið so.
Vit gjalda allar samsýningar út sum b-skatt. Hetta gera vit fyri at royna skipanina av. Í roynd og veru, er Rithøvundafelagið, sum umsitur sáttmálan, ikki arbeiðsgevari hjá høvundunum, ið verða lisnir í Útvarpinum., og tí kann Rithøvundafelagið ikki gjalda lønina sum a-skatt, hóast tað stendur í lógini, at tað ikki er loyvt at gjalda b-skatt. Vit eru klárir at taka ímóti orrustuni, ið stendst av hesum, til ta tíð. Hetta er ikki bara galdandi fyri hetta øki. Nógv onnur øki líða undir somu yrkistreytum, har ongi útgreinað viðurskifti eru millum arbeiðsgevara og lønmóttakara. Hetta gjald er umfatað av upphavsrættarlógini og ikki einum starvsforholdið millum arbeiðsgeva og lønmóttakara. Starvslønin frá Mentanargrunni landsins er eitt. Mentanargrunnurin kann ikki standa sum arbeiðsgevari, og tí kann hann heldur ikki siga, hvat listafólkini skulu gera, men bara játta pengar til tað, sum tey fara at gera.
Bókamessan í Frankfurt
Íslendarar hava verið so mikið beinasamir, nú teir eru høvuðsnavn á Bókamessuni í Frankfurt, at bjóða føroyingum við.
Málið lá hjá Mentamálaráðnum. Vit bjóðaðu okkum fram at umsita og samskipa føroyska partin av bókamessuni.
Ein nevnd varð sett, mannað við Guðruni Gaard, Maluni Marnersdóttir og Bergi Djurhuus Hansen. Nevndin skuldi velja út 10 bøkur, ið vóru givnar út frá mitt í 80-árunum og til í dag. Øll tekstasløg skuldu umboðast. Nevndin hevur valt hesar bøkur:
Skaldsøgur:
Carl Johan Jensen Ó, søgur um djevulskap. 2005.
Jóanes Nielsen Glansbílætasamlararnir. 2005.
Gunnar Hoydal Undir Suðurstjørnum. 1991.
Oddvør Johansen Í morgin er aftur ein dagur. 1999.
Jógvan Isaksen Norðlýsi. 2009.
Yrkingasavn:
Tóroddur Poulsen Útsýni. 2010.
Stuttsøgusøvn:
Sólrun Michelsen Tema við Slankum. 2007.
Hanus Kamban Pílagrímar. 2001.
Barnabók:
Bárður Oskarsson Ein hundur, ein ketta og ein mús. 2004.
Yrkisbók:
Andras Mortensen Hin føroyski róðrarbáturin. 2000.
TÝddar eru góðar 10 til 15 síður til týskt úr hvørjum verki. Týðingarnar eru komnar undir land, og rithøvundalýsingarnar eru klárar. Tær skulu leggjast út á heimasíðuna hjá íslendarum. Vit ætla eisini at gera eina heimasíðu í Føroyum, sum verður knýtt til íslendsku heimasíðuna. Føroyska heimasíðan skal ikki bara hava hesar 10 bøkurnar. Vit ætla at leggja út ymiskt tilfar um føroyskan skaldskap, og at biðja Landsbókasavnið um eitt yvirlit yvir føroyskar bøkur, sum longu eru týddar til onnur mál, ið eisini skal liggja á heimasíðuni. Hetta verður gjørt soleiðis, soleiðis at hesin gylti møguleikin, vit hava fingið frá íslendarum ikki skal enda sum ein staktilburður, men eitt afturvendandi tiltak.
Ætlanin er at bjóða týskum fjølmiðlafólki til Føroya seinast í august. Tey fáa harvið møguleikan at kunna seg um Føroyar og rithøvundarnar og skaldskap teirra.
LISA hevur samstarvað við nevndina, sum hevur valt bøkurnar út, og eisini hava vit fingið góð og holl ráð frá teimum, sum á hvørjum ári eru á bókamessuni í Frankfurt.
Stuðul er komin frá Norðurlandahúsinum og Mentamálaráðnum. Vit hava fingið 100.000 krónur frá NLH og 100.000 krónur frá MMR. Vit hava søkt um týðarastuðul úr Týðaragrunninum, men svar er ikki komið frá teimum enn.
Samsýningar frá Tórshavnar kvøldskúla
Vit hava í longri tíð roynt at fingið eitt nøktandi svar frá Tórshavnar kommunu um stravs- og setanartreytir hjá limunum í LISA, ið undirvísa í kvøldskúlanum í Tórshavnar kommunu. Vit hava fingið at vita frá TK, at ongi setanarbrøv eru at vísa á. Tá ið onki setanarbræv er, er arbeiðsforholdið so mikið leyst, at tey, sum hava v-tal kunnu arbeiða og senda rokning. Men Tórshavnar kommunu er ógvuliga tvør, og vilja treyðugt broyta praksis. Samstundis, so eru undirvísarar í kvøldskúlanum í vanda fyri at missa starvið, muta tey ímóti.
Upphavsrættur á netinum
Ráðstevnan var um hvussu upphavsrætturin kann verjast á netinum. Piratkopiering er eitt stórt vandamál og er ring at koma til lívs, tí tann sum eigur upphavsrættin er bæði politi og ákæruvald, og tað er dýrt. Netið er fyri ein stóran part fari at virka sum ein stór radio og sjónvarpsstøð.
Ráðstevnan legði tí upp til at royna onnur handilsmodel á netinum. Til dømis at fólk halda ávísar støðir og tær støðirnar rinda fyri upphavsrættin. Tað ræður eisini um, at fáa tilfar út á støð, har tað ber til at gjalda, soleiðis at tilfarið ikki bara liggur á piratsíðunum. Somuleiðis eigur góðskan eisini at vera betur á gjaldssíðunum. Sum heild er neyðugt at gera greitt hví vit hava upphavsrætt og hvat tað ber í sær, at bróta rættindini hjá upphavsmanninum.
Norðurlendskt samstarv
Aftur í ár, var formaðurin á fundi við øll hini listafólkasambondini í Norðurlondum. Fundurin í fjør varð hildin í Stokkhólmi. Flestu feløgini møttu á fundinum. Grønlendingarnir vóru tey einastu, sum ikki møttu. Vit tosaðu yvirskipað um, hvussu støðan var í teimum ymisku londunum. Nógvar trupulleikar høvdu vit felags. Ein var, at tað tykist sum politikarar vilja stýra listini og gera hana meir poppkenda, soleiðis at politikarar kunnu vísa andlit í miðlunum, heldur enn at stuðla uppundir, at list, ið er frammanfyri sína og tíð og sum bæði krevur nógv av samfelagnum og einstaklinginum verður stuðlað. Hetta slag av list tykist ikki vera hin stóri atkvøðuslúkurin, og tí verður hon ikki so væl dámd í politiska landslagnum.
Sjálvi hava vit kent hetta á okkum í seinastuni. Eftir at Gerhard Lognberg fleiri ferðir hevur verið frammi í miðlunum og niðurgjørt listafólk á ringasta hátt, hava vit svarað aftur. Aftursvarini hava møtt góðari vælvild í listaumhvørvinum, men ógvuliga fáir politikarar hava forsvarað tilverugrundarlag okkara, sum í stóran mun er tað, vit kunnu søkja úr Mentannargrunninum.
Niðurstøðan er hon, at gerhardisman er væl fyri. Tey, sum altíð eru ímóti, at listafólkini skulu fáa løn fyri sítt arbeiði eru tey, ið seta dagsskránna og politikarar, sum annars plaga at taka til orðanna í slíkum málum hava tagt. Hetta sigur nógv um ta virðing tey fólkavaldu hava fyri listafólkum.
Á fundinum í Stokkhólmi, viðgjørdu vit eisini vandan við, at piratkopiering er vorðin ein stórur trupulleiki. Svenskarar hava eitt ”piratpartí” í ES-tinginum, og tað er handa vegin vit skulu hyggja, tá ið talan er um gongdina í málinum um piratkopi.
Íslendska listafólkasambandi, BIL, hevur fingið nýggjan formann. Fyri Águst Guðmundsson, filmsleikstjóra, er komin Kolbrún Halldórsdóttir, leikstjóri.
Í Forum Artis, listafólkasambandi í Finlandi, var øll nevndin skift út. Tað líktist onkrum slagi av stjórnarkvetti. Nýggi formaðurin eitur Iikka Niemelainen, rithøvundur.
Samstarv millum LISA og feløgini
Hetta er eitt afturvendandi evni. Á hvørjum ári, er hetta evnið ein partur av formansfrágreiðingini. Tað tykist, at summi feløg hava tikið hetta til sín. Vit hava sett upp roknskapin hjá Føroyskum myndlistafólkum, soleiðis, at hesi sleppa undan at gjalda góðar 5.000 krónur til ein grannskoðara. Vit heita á tey feløg, sum ikki seta upp roknskapin sjálv at koma til okkara at fáa hjálp við hesum.
Eitt felag, Felagið Føroysk Miðlafólk, hevur tikið seg úr LISA. Grundgevingin er hon, at tey hava gjørt avtalu við Handverkarafelagið um at leiða hølið har og at Handverkarafelagið tekur sær av journalskipanum og limalista. Eisini hevur Handverkarafelagið játtað teimum sakførarhjálp, um brúk er fyri tí.
SALT
Seinast í februar í ár, vórðu skjølini viðvíkjandi SALT verkætlanini á Tvøroyri løgd út á Listabloggin. Stigtakararnir hava annars verið tættir sum tunnan, men nú liggja mestsum øll skjølini frammi.
Sigast má, og hetta stendur fyri formansins rokning, at hetta ikki er hugaligur lesnaður.
Nógv í skjølunum er ógvuliga ógreitt, og eg meti, at øll verkætlanin sum hon er, hevur fingið stuðul á skeivar fortreytir.
Eg vildi mett, at ein slík verkætlan átti at ligið undir Mentamálaráðnum, men Jóanes Eidesgaard, táverandi fíggjarmálaráðharri hevur undirskrivað lógirnar. Sami fíggjarmálaráðharri hevur eisini undirskrivað eitt skjal, har hann játtar 20 mió. til verkætlanina og 2.5 mió. í rakstrarstuðli um árið. Hetta í sjálvum sær er ikki so løgið. Tað løgna er, at skjalið ikki er journaliserað. Við øðrum orðum, so hevur hetta skjal ikki verið viðgjørt í umsitiningini. Sama er galdandi fyri undirskriftirnar, har fimm løgtingsmenn hava skrivað undir, at áðurnevndu pengar skulu finnast av fíggjarlógini 2011,12 og 13. Har er heldur onki journalnummar at finna.
Formaðurin í Leiklistaráðnum, har eg sjálvur eri limur, hevur alment og óbeinleiðis mótmælt ætlanini, tí at tær avtalur, sum eru at lesa í bilagnum, eru ikki gjørdar. Eisini stendur at lesa har, at Tjóðpallurin ongi hús hevur. Hetta er beinleiðis lygn.
Tá ið so grellar og misvísandi upplýsingar er settar fram um Tjóðpallin, so er av góðum grundum orsøk til at halda, at allar hinar óformligu avtalurnar, sum eru gjørdar við Tónleikafeløg, Norðurlandahúsið, Musikkskúlan heldur ikki eru so, sum bilagið vísir á. Talan er ikki um formligar avtalur, men um munlligar fundir, har tosað hevur verið um, hvørt stovnar hava áhuga í at samstarva við SALT. Tað er stórur munur at samstarva við SALT og at standa sum garantur fyri tiltøkum í bygninginum. Tá ið ongin formlig avtala er, so eru hon heldur ikki bindandi fyri áðurnevndu stovnar.
Øll hesi viðuskifti eru ógvuliga óheppin fyri føroyskt listalív. Verður verkætlanin SALT gjøgnumførd, so er onki garanti fyri, at pengarnir frá landsstýrinum eru tøkir tá, heldur ikki er nakað garanti fyri, at tær 2 mió., sum SALT hevur fingið játtað til rakstur frá Tvøroyrar kommunu eru til takst, tá ið bygningurin stendur liðugur. Kommunum kunnu bara garantera stuðul í inniverandi fíggjarári. Við hesum er vandi fyri, at ongir pengar eru, og so noyðast pengar at takast frá øðrum játtanum til list, tí at útreiðsluneutraliteturin skal ikki brótast. Verður verkætlanin ikki til nakað, so hevur hetta skatt møguleikan at søkja pengar aftur frá Mærskgrunninum.
Heldur ikki er gjørd nøkur teknisk vurdering av bygninginum, sum vísir á, um hann skal rívast niður ella pjøssast uppá. Heldur ikki fyriliggur ein ætlan um, hvussu salurin, ið kemur at hava pláss fyri 500 sitandi áskoðarum, skal fyllast. 500 fólk eru eini 10% av suðuroyingum. Tað er næstan ein fullur Smyril. Hvussu rokna stigtakararnir við, at fáa so nógv fólk til Suðuroyar? Ikki veit eg, hvussu hesin leikur endar. Neyvan er seinasta orðið sagt í hesum máli.
Listasavnið á Sandi
Nevndin í Listasavninum á Sandi kallaði inn til fundar herfyri. Tey ætla at gera 180 ára gomlu húsini, sum abbi Sofus Olsen bygdi, í stand til framsýningarhøli, goymslu og eina lítla listakafé. Kostnaðurin til hetta er 1.8 mió. krónur uttan MVG. Hetta hevði broytt um møguleikan at havt skiftandi framsýningar. Sambært testamentinum hjá Sofusi, so skal framsýningin í sjálvum sanvinum vera føst. LISA kann ikki játta fíggjarligan stuðul, men verkætlanin er til at liva við og kann geva fleiri møguleika hjá myndlistafólkum at sýna fram sína list. Hølið kann eisini brúkast til upplestur, skeið, fundir og annað.
Virðislønir
Virðislønirnar í ár vóru hesar. Heiðursgáva landsins á 75.000 krónur fer til Jonhard Mikkelsen. Mentanarvirðisløn landsins á 150.000 krónur fer til Sunleif Rasmussen. Her skal sigast, at eg siti í virðislønarnevndini, og tá ið Sunleif Rasmussen varð nevndur, fór eg straks av fundi, og kom ikki inn aftur fyrr en avgerðin var tikin. Vit skulu tilnevna tríggjar limir á aðalfundinum at sita í virðislønarnevndini. Landsstýriskvinnan setir nevndini.
Vit skulu velja nýggjar limir í virðislønarnevndina. Astri Luihn, Páll Danielsen og eg hava sitið í trý ár.
Gávugóðsið úr grunni Thorvaldi Poulsen av Steinum á 60.000 krónur fór í ár til Dáva Juul Magnussen.
Framtíðarvánir og vónir
Nógv fer at henda á listaøkinum komandi árið. Hetta kann eg siga við vissu. Bókamessan í Frankfurt, ið verður um hálvan oktober er ein ógvuliga spennandi avbjóðing, har vit vóna, at onkur føroysk bók verður selt stórum týskum forlagi.
Løgtingsval verður í seinasta lagi um hálvan januar komandi ár. Nógv kann henda til ta tíð. Fólk í politiskum flokkum og úr Mentamálaráðnum hava biðið okkum um hjálp til at orða eina mentanarpolitikk. Við hesum kunnu vit koma at ávirka mentanarpolitikkin hjá ymiskum flokkum og sitandi landsstýri, og tá ið vit nú hava eina kontanta meining um hesi viðurskifti, so fara vit at gera okkara til, at so nógvir flokkar sum gjørligt fara at hava ein mentanarpolitikk, ið líkist. Við hesum er størri møguleiki fyri, at mentanar- og listapolitikkurin í framtíðini verður orðaður í samstarvið við LISA. Vit fara aftur til komandi val at royna at seta listina í fokus.
Oddfríður M. Rasmussen


text:
Sverri Egholm
27.12.2017 - 22:10
Mentan > Mentan > Miðlar & fólk
Nýggjárshaldið í Vági er uttan iva tað størsta og kendasta nýggjárshaldið í Føroyum. Hvørt ár leita hundraðtals fólk sær til Vágs á nýggjárinum at uppliva hetta forkunnuga tiltak á ársins síðstu nátt.
ÍÍ ár hava fleiri útlendskir journalistar og myndafólk eisini boðað frá, at tey koma til Nýggjárshaldið í Vági.
Millum hesi er amerikanskur journalistur og myndamaður/filmsmaður, sum m.a. ætlar at skriva grein til New York Times um Nýggjárshaldið í Vági. New York Times hevur umleið 9,3 milliónir lesar av dagligu útgávuni og er størsta avís í USA og 18. mest lisna avís í heiminum.
Nýggjárshaldið í Vági fær eisini vitjan av fronskum journalisti og myndamanni, sum hevur skrivað greinar til stóra franska blaðið Le Monde. Le Monde telist millum størstu avísir í Fraklandi. Eisini hesin hevur ætlanir um at fáa greinar um og myndir frá nýggjárshaldinum í Vági í fleiri ymiskar miðlar.
Tiltakið hevur fleiri ferðir verið umrøtt í norðurlendskum miðlum, og fyri 4 árum síðani var Nýggjárshaldið í Vági eisini umrøtt í CNN, tá mynd, sum Reidar Joensen tók, varð víst í CNN. Eisini freelance myndafólk hava verið í Vági á nýggjárinum, drigin av stórslidna tiltakinum.
Tað skriva fyrireikararnir av tiltakinum á heimasíðuni nyggjar.com.


text:
Jens Hákun Leo
10.04.2017 - 08:45
Tíðindi > Uttanlands - Norðurlond
Svenska løgreglan framdi í nátt eina rannsókn hjá einari fyritøku í Sollentuna, sum liggur norðanfyri Stokkhólm.
Eitt vitni fortelur í hesum sambandi, sambært SVT, at rannsóknin byrjaði seint í gjárkvøldið, tá ið løgreglumonnum komu á staðið, væl brynjaðir við vápnum.
Rannsóknin hendir í kjalarvørrinum av álopinum í Stokkhólmi fríggjadagin, tá ið ein lastbilur koyrdi inn í eina mannamúgvu í miðbýnum og drap fýra fólk. Ein 39-ára gamal maður úr Uzbekistan er undir illgruna fyri at hava koyrt lastbilin og fyri at hava framt yvirgang.
Svenska løgreglan vil tó ikki úttala seg nærri um, hví hon framdi hesa rannsóknina í nátt, men hevur eigarin av fyritøkuni harafturímóti váttað fyri Expressen, at hann hevur havt samband við 39-ára gamla mannin.
Hetta var í 2016, tá ið uzbekin var til setanarsamrøðu hjá fyritøkuni.
Uzbekin fekk ikki starvið, av tí at hann ikki hevði teir røttu førleikarnar og var ikki tað, sum fyritøkan leitaði eftir.
Í desember 2016 fekk hann hareftir boð um, at hann var útvístur úr Svøríki, og at hann hevði fýra vikur at fara úr landinum.
Hann tók tó ikki útvísingina til eftirtektar og varð tann 27. februar eftirlýstur, av tí at hann ikki hevði latið frætta frá sær.
Svenska løgreglan hevur upplýst, at maðurin hevur stuðlað IS eins væl og øðrum víðgongdum felagsskapum.


text:
Landstýrismanninum í vinnumálum fekk í februar 2015 handað frágreiðing um framtíðar ognarskap og bygnaðin á elorkuøkinum í Føroyum.
Umboð frá Jarðfeingi, SEV og Vinnumálaráðnum hava mannað arbeiðsbólkin, og ein stýrisbólkur við umboðum frá Kommunufelagnum og Vinnumálaráðnum hevur havt eftirlit við arbeiðinum.
Arbeiðsbólkurin varð settur at viðgera, hvussu bygnaðurin og ognarskapurin á elorkuøkinum skal skipast framyvir. Tað var tó ikki gjørligt hjá arbeiðsbólkinum at koma til semju um felags tilmæli.
Frágreiðingin er at finna her
Fylgiskjølini eru at finna her


text:
Ferðsluvanlukkur á prutli
Fyri hvønn koyrdan kilometur er tað umleið 10 ferðir vandameiri at koyra á prutli enn á súkklu. Hetta vísa donsk hagtøl.
Vanligastu vanlukkurnar á prutli
Danskar kanningar vísa, at flestallar vanlukkur við ungum prutlkoyrarum eru stakvanlukkur. Tað vil siga, at tað ikki eru aðriri partar í vanlukkuni enn prutlkoyrarin sjálvur. Helmingurin av stakvanlukkunum henda, tí prutlkoyrarin er ávirkaður av rúsdrekka. Hin helvtin hendir ofta, tí prutlkoyrarin er gáloysin og fer at slingra, ella koyrir alt ov skjótt og ikki megnar at reagera, tá til dømis hol er í vegnum ella einhvør forðing.
Eisini henda nøkur óhapp í vegakrossum, har prutlið veðrur rakt av bili ið skal snara. Og óhapp, har prutlkoyrarin brýtur sína víkiskyldu og koyrir út fyri bil.
Ferðin hevur stóra ávirkan á, hvussu stóran skaða ein fær. Tess meiri ferð, tess størri skaðar. Ringastu skaðarnir eru skaðar á høvdið. Brotin armur ella bein kunnu vaksa saman aftur, men ein løstaður heili kann ikki verða umvældur. Koyr tí altið í hjálmi - fyri tína skuld.
Eldri prutlkoyrarar eru lutfalsliga ofta í vanlukkum vegna rúsdrekkakoyring.
Rúsdrekka og prutl - ein vána samanseting
Ofta verður tosað um rúsdrekkakoyring í sambandi vil bilførarar sum sita við róður. Men rúsdrekkakoyring á prutli er tíverri ikki ókent.
Donsk tøl vísa, at í prutlvanlukkum, har onkur fær álvarsligt mein ella doyr, hevur prutlkoyrarin verið rúsdrekkaávirkaður í nærum 4. hvørjum føri.
Koyrir tú rúsávirkað/ur á prutli, er tað bæði ólógligt og vandamikið. Harumframt kanst tú fáa bót og missa rættin at koyra prutl. Koyrir túr rúsdrekkaávirkað/ur á prutli fleiri ferðir, kanst tú missa prutlið.
Promillumarkið fyri prutl er tað sama sum fyri bil: 0,2 promilla. Hevur tú drukkið ov nógv til at koyra bil, skalt tú eisini lata prutlið standa.