text:
Ragnhild Debes, f. Danielsen (1904-1996) vaks upp niðri í Eyri. Seinni búði hon í Jónas Broncks gøtu. Hon var 84 ára gomul, tá ið samrøðan varð gjørd. Hon sigur her frá sínum uppvøkstri í Havn. Hon greiðir eisini frá støðum og staðarnøvnum og sigur frá hendingum, sum eru knýttar at hesum støðum. Eisini sigur hon frá fólkafundum, nótakasti, skúlatíðini, traðum, torvheiðum o.ø.
Í Eyri
Húsini, sum eg vaks upp í, standa uppi enn. Plássið kallaðist niðri í Eyri. Finsens Minni er tætt við húsini, og Quillingsgarður liggur frammanfyri. Hetta var ein eyrfløta, og her plagdu børnini at spæla í skýmingini. Tey minnu børnini skuldu tíðliga inn; tey sluppu ikki at spæla úti aftan á lyktatendring. Men tá ið lyktirnar vóru tendraðar, fóru tey hálvvaksnu at dansa her, dansaðu føroyskan dans o.tíl. Tað plagdi at vera ógvuliga stuttligt. Vit hava verið tað seinasta ættarliðið, sum dansaði, tí tá kom ein amtmaður, sum klagaði um dansin; hetta var “gadeuorden” segði hann, og so varð tað forbjóðað.
Hesin slættin rakk tó ikki heilt niðan til Amtmansgarðin, men seinni varð Amtmansgarðurin gjørdur størri, og tá varð tikið burtur av Eyri.
Grannahúsini
Niðan av okkara húsum stóðu húsini í Lágni. Annars var eitt lítið hús fast í okkara húsum, sum kallaðist hjá Venus á Bø. Tað hevur tá verið tey uttastu húsini av tí gomlu Havnini. Eingi hús vóru her uppi á Abbatrøð, og eingi vóru har, ið Fútahúsini eru og har um leiðir. Vegurin her verður nú nevndur Abbatrøð, men sjálv trøðin var eitt sindur heimari. Oftani vórðu traðirnar ikki kallaðar upp eftir teimum, sum dyrkaðu tær, men eftir teimum, sum keyptu tær ella fingu tær á annan hátt, sum t.d. Evensenstrøð og Lützenstrøð. Eitt æt Kjelnes'sa Trøð; tað varð eisini kallað Frúutrøð – tað var tað eldra navnið.
Nakrir steinar í Havn
Jødasteinur er ein steinur í Krókabrekkuni, í útjaðaranum á vegnum. Hann skal hava fingið navnið av, at ein jødi, sum var komin í land, datt har og breyt beinið. Eitt “J” er høgt inn í steinin, og tað skal merkja jødi.
Tað eru nógvir aðrir steinar. Konusteinur er ein; tað er ein steinur, sum liggur á skrá á leið, har sum Demich hevði skrivstovu – uppi á Lítlaskansa. Lítliskansi er niðan frá Losjuni, tann høvdin har. Søgnin sigur, at ein kona skal vera flýggjað niðan til Konustein undan sjórænarum.
Skipar Hansens Steinur er ein stórur steinur eystan fyri Ítróttahøllina.
Ein stórur steinur stendur uppi við Norðurlandahúsið, – eystan fyri vegin. Har sæst umhvarvið av einum stórum fóti í sjálvum steininum. Søgnin sigur, at hetta var risafótur, og at risin var lopin av Reyninum og hevði sett fótin í tann steinin. Tað var eisini við størstu virðing, vit gingu fram við honum; her vóru eingi hús tá.
Jomfrúbakkin
Oman fyri Gamle Danmark og niðaná var ein bakki, ið varð nevndur Jomfrúbakkin. Genturnar plagdu at fara oman á Jomfrúbakkan at standa, tá ið tær væntaðu sluppir og bátar at koma aftur av fiskarí ella av útróðri. Av tí kom navnið Jomfrúbakkin.
Vaglið
Dreingir og ungir menn sótu altíð á jarnverkinum fram við Havnará og flentu at teimum, sum gingu framvið og róptu eftir gentunum. Navnið kom av tí, at teir vóru farnir upp “á vaglið” at sita. Jarnverk var fram við Ovasta Dammi og niðan móti kioskini – sum ikki var tá. Tað høvdu teir til fragd – so tað var ikki stuttligt at fara framvið tá, tí har sótu teir og róptu, floytaðu og grinu. Ja, tí varð tað kallað Vaglið. Tey hava altíð verið eitt sindur hittinorðað – havnarfólk.
Húsabrúgv
Fórt tú niðan gjøgnum Avholdsbrekkuna og fram við avholdshúsinum, so var á vinstru hond bóndagarðurin hjá Júst á Húsum. Nú er opið pláss her. Tað var Húsabrúgv. Sagt varð eisini uppi á Brúgv. Húsini hjá Kjelnesi stóðu frammanfyri; tey húsini standa enn.
Úti á Reyni
Úti á Reyni var stórt café; Tilda æt ein, sum hevði tað. Og hon hevði ymist at selja. Í Mettustovu var eisini handil; her høvdu tey ymsar pyntilutir at selja, brúðarslør, diadem, silkibond o.tíl. Tað vóru tvær systrar, sum handlaðu her, tvær Effersøe-systrar.
Eitt staðarnavn harúti er úti í Tranti. Tað var við handilin hjá Hans Olsen ella har á leið, frá Doktaragrund og niðan ímillum har. Á Doktaragrund vórðu hildnir politiskir fundir o.tíl. Eg plagdi onkuntíð at vera við, og tað var sera spennandi. Eitt varð rópt í Kina – tað vóru tvey hús – Ovara Kina og Niðara Kina.
Undir Kjallara
Undir Kjallara nevndust 5-6 hús, ið stóðu har, ið Sjóvinnubankin (har ið var Trygd herfyri) er nú. Tað var ein stór hella undir húsunum, og so løgið tað ljóðar, so bar væl til at standa á seiðabergi har. Har búði eisini ein kona, sum dámdi sera væl at ganga á seiðaberg; hon æt Lena í Gong. Hon var so snild, at hon goymdi sær agn niðri við sjóvarmálan. Har var ein steinur, sum hon kundi leggja tað niðurvið, so hon hevði tað við hondina. Eg minnist, at einaferð vóru nakrir dreingir farnir at spæla har, tá læt hon vindeygað upp og segði, at hatta máttu teir ikki røra, tí hatta var agnið hjá sær, sum hon skuldi brúka, tá ið hon fór á seiðaberg; hetta var kræklingur, øða, fliða o.tíl. Hon plagdi at standa á seiðabergi á Guttabergi – tað var yviri við Sersjantahúsini. Oman frá áleið har, sum Fiskasølan er (nú Eik Banki).
Tað fyrsta húsið undir Kjallara var Ísaksstova – tað, sum stendur eftir longdini. Jens Olsen frá Handilsforeiningini leigaði tað einaferð, og har búðu fiskagentur – bygdargentur, sum komu til Havnar at arbeiða í fiski. Seinni hevði Chr. Christiansen tað til verkstað. Tey kallaðu tað eisini húsini hjá Hans hjá Birtu; har búði ein gamal maður, tey róptu Hans hjá Birtu, og mamma hansara.
Huldumansholan
Yvir av gomlu Dimmalætting var Huldumansholan. Har á leið, sum hotellið var – har sum Gjaldstovan er (er nú partur av Tryggingarfelagnum) – vóru so grúiliga nógvir steinar og klettar, og so vóru tað so nógv skot allastaðni. So tað var ógvuliga dularfult alt. Tað var við djúpastu virðing, vit gingu tann vegin. Og tað gingu nógvar søgur um huldumenn her, tí tað var so myrkt og trølsligt. Longri ímóti Kongabrúnni stóðu Evensens hús. Ein trappa gekk niðan til Evensens hús og so niðan til allar hesar klettarnar. Og so kundi tú ganga yvir í Sorinskrivarabrekkuna. Og har stóðu hjallar o.tíl., so har var øgiliga huldisligt.
Kilakanalin
Eitt navn var Kilakanalin. Her búði ein kona, sum varð rópt “Kilarin”. Hon æt Katrina, og hon gekk so skjótt – hon “kilaði” av stað. Tí mundi navnið Kilakanalin koma, og tað navnið hekk við. Laura Joensen, sum spælir komediu, býr í húsunum hjá Kilaranum nú.
Fyrr mundi alt hetta økið eita undir Ryggi. Ryggurin er hetta her í erva, her sum vit búgva; undir Ryggi er so nógv lægri niðri. Ryggurin strekkir seg niðan til húsini hjá Nyholm Debes ella Glaðsheygg.
Müllersbrúgv
Brúgvin út til Vágna hesumegin verður rópt Müllersbrúgv – frá Tinganesi og inneftir. Tann langa lonin har eitur Müllershús, og brúgvin hevur fingið navn eftir húsinum.
Sersjantahúsini
Sersjantahúsini vórðu nýtt til epidemihús fyri smittsamar sjúkur – serliga var tað fyri meslingar, og tí var alt málað reytt inni. Reyður litur var so góður fyri eyguni, og meslingasjúkan setti seg so nógv í eyguni. Og har var so ein gomul kona, ið ansaði eftir, sum æt Sanna í Villustovu. (Sersjantahúsini vórðu flutt og standa nú úti á Reyni, yvir av Skrivarastovu).
Ormurin Langi
Ein vegur varð róptur Ormurin Langi. Tað er Rasmus Effersøe, sum hevur lagt tann vegin. Eg dugi so illa at siga frá, hvar hann liggur. Hann endar uppi á Brekku, við Fjósahúsini. Vegurin gongur frá Hoyvíksvegnum og oman fram við Landbrúksráðnum (nú Búnaðargrunnurin), oman eftir fram við hjá Jóan Hendriki og Miu, og Poul í Geil, og so gongur hann oman til Klubban. Navnið mundi koma av, at hetta var ein so langur vegur tá, og so tað, at hann buktaði seg ymsar vegir. Rasmus Effersøe stóð fyri arbeiðinum, og tað sigst, at hann rindaði arbeiðsmonnunum úr sínum egna lumma fyri at fáa hann gjørdan.
Brekkurnar í Havn
Kákabrekkan er tann vegurin, sum í dag verður róptur Skansabrekkan. Fólk vóru farin at rópa hann Skansabrekkuna, tá ið eg var barn, men vit fingu fortalt frá teimum eldru, sum búðu har, at rætta navnið var Kákabrekkan. Skansabrekkan gekk frá Sersjantahúsunum og niðan á Skansan. Teimum eldru dámdu einki, tá ið hesi nøvnini komu í bland. Tey hildu, at Kákabrekkan var tað rætta navnið, tí brekkan gekk av Kákinum og niðan. Eg minnist, at systrunum á Krákusteini – serliga Lorentsu – dámdu stak illa, um tað var sagt Skansabrekkan um Kákabrekkuna.
Brekkan fram við gomlu Dimmalætting varð rópt Sorinskrivarabrekkan. Hon eitur í dag Erlings Jals gøta. Vit rópa hana Sorinskrivarabrekkuna, tí at sorinskrivarin hevur búð har í gamlari tíð.
Brekkur, ið eg minnist, eru:
Krókabrekkan er fram við húsinum í Króki og niðan á Hoyvíksvegin.
Laðabrekka er frá Eyri og oman móti Handilsforeiningini (seinni Essaba og nú Café Natúr).
Amtmansbrekkan er millum Amtmanshúsini og Sorinskrivarahúsini og oman á Áarvegin.
Fransabrekkan er uttan fyri hjá Frants Restorff.
Konradsbrekka er frá smiðjunum og niðaná.
Rættarásbrekka gongur oman í Rættará.
Skansabrekkan er frá Sersjantahúsinum og niðan á Skansan.
Kákabrekkan er frá Kákinum og niðan á Skansavegin.
Sorinskrivarabrekkan er niðan við gomlu Dimmalætting.
Bankbrekkan er frá gamla Føroya banka (nú Tilhaldið) og oman í Vágsbotn.
Avholdsbrekkan er frá Áarvegnum og niðan á Húsabrúgv. (Avholdshúsið stóð á vinstru hond, tá ið tú komst niðaneftir).
Á Sandinum
Sandurin var fast spælipláss hjá okkum børnum. Eg minnist, at her vóru so nógvar dunnur. Nógv hús høvdu dunnur tá. Vit børn plagdu at reka dunnurnar oman um morgunin og niðan aftur um kvøldið. Um náttina lógu teir í túnunum uttan fyri húsini. Hetta kundi vera eitt sindur keðiligt, um tú komst ov seint heim um kvøldið aftan á dansin, tí allar dunnurnar fóru upp at gvagga, tá ið tú gekst framvið. Tá var tað soleiðis, at tað mesta tú kundi loyva tær, var ein túr oman á Kongabrúnna, tá ið dansurin endaði kl. 12, og so mátti tú skunda tær heim.
Dansað varð vanliga í Losjuni, men eina ferð um mánaðin var skipað fyri dansi í Klubbanum. Í pausuni plagdu vit at fara oman í Avholdið – har sum Hafnia er nú – at dansa, tí har var vanliga føroyskur dansur.
Nótakast
Eg minnist eisini, tá ið teir kastaðu nót. Tað var so hugnaligt. Vit plagdu at spæla uppi í Eyri, og so kom onkur og segði, at nú kasta teir nót í kvøld. Og so fóru øll rennandi oman. So hoyrdu vit teir róptu: “Dragið fyri eystan! Dragið fyri vestan!” Og nú kemur nótin inn – full av seiði, og alt varð so lagt upp á Sandin – framman fyri Fútastovu ella hjá Karl á Lað. Eg gloymi aldrin ta myndina, tá ið seiðurin lá har og spraklaði og glitraði, og mureldurin og alt. Tað plagdi at vera í skýmingini, teir kastaðu nót.
Tað var Nótafelag, sum hevði so og so nógv nummur. Hvørt nummar skuldi hava so og so nógvar leypar ella kurvar av seiði. Tá ið tað var liðugt, so tók næsta nummar fatt – næstu ferð teir kastaðu. Nótirnar goymdu teir uppi í einum neysti á Kongabrúnni. Í gamlari tíð goymdu teir nótirnar á kirkjuloftinum, og so avgjørdu teir gomlu, at aftur fyri at kirkjan goymdi nótina, so skuldu teir geva kirkjuurið til kirkjuna. Tað var altso frá Nótafelagnum, at kirkjan fekk tað fyrsta urið.
Vatnpostarnir
Í Havn vóru vatnpostar ymsastaðni. Her fóru fólk eftir vatni. Á Kongabrúnni stóð ein vatnpostur, og ein stóð við Vertshúshjallin á Áarvegnum – við hjá Trinu við Ánna, og ein annar var longri uppi, á horninum, har sum kioskin er nú. Ein stóð uppi hjá Fosaa tætt við Klubban, og ein uppi við Losjuna við hjá Símun hjá Lottu. Ein stóð uppi á Lítlaskansa, og tann, sum eg havi í garðinum, stóð úti á Frælsinum við hjá Enok, og ein stóð úti í Bø, við hjá Poul Jóhannes hjá Pálli. Tey, sum búðu hesumegin komu ikki so nógv út í Bø. Eisini stóð ein í Klettaskoti við Ydun, og ein stóð á Bakkhellu, við hjá Petrinu hjá Livu, eisini stóð ein við Ommu Svenn, yvir av hjá Villi Simonsen. Ein stóð í Sorinskrivarabrekku við hjá eysturoyinginum. Ein stóð við Skansavegin, við hjá Poul á Kák, ein stóð á Kák, við hjá Sámal á Kák, ein stóð við Borgarastovu, niðri í Eyri, ein stóð hjá fútanum, við hjá Poul í Geil, og ein stóð á Abbatrøð, við hjá Niels á Bakka.
Men tá ið fólk fingu møguleika fyri at fáa vatn inn í húsini, so var tað ikki øll, sum vildu hava tað. Tey hildu, at tað var óneyðugt, tá ið tað var so stuttur vegur at ganga eftir vatni – tá ið tey høvdu havt so langan veg fyrr; tá máttu tey í Havnará eftir vatni. So tey vóru beskeðin. Tey vóru ikki von við sovorðið “luksus”.
Handilsforeiningin
Undir fyrra heimsbardaga var trot á ymsum vørum; mjøl, sukur og petroleum vóru skamtað, og eisini var trot á koli. Tað varð nógv torv skorið, men tað var ikki nóg mikið, so vit máttu fáa frá bygdunum eisini, serliga úr Rituvík. Handilsforeiningin fekk nógv torv haðani. Teir førdu tað higar við jaktum. Tað varð goymt á loftinum á Telegrafstøðini. Vit vóru fleiri ung, sum stáplaðu tað upp í flógv. Vit fingu løn fyri arbeiðið, og vit royndu at dálka okkum sum mest, tí vit hildu, at vit fingu meira tá. Men tað fingu vit sjálvandi ikki. Vit trúðu, at teir fóru at halda, at tað var synd í okkum, men tað gekk als ikki.
Handilsforeiningin hevði eisini lýsismeltarí. Tað stóðu tveir stórir tangar yviri undir Skansa, har tað varð smeltað. Og tað vóru tveir mans, sum høvdu fast arbeiði har, og tað var Mikka í Dávastovu og ein, ið varð kallaður Velbastað-Magnus. Teir smeltaðu lýsi. Handilforeiningin keypti so livur og kúlur. Hvat teir gjørdu við lýsið, veit eg ikki, men eg rokni við, at teir hava selt tað av landinum.
Íshúsið
Uppi á Abbatrøð var alt vallað, og har vóru eingi hús. Tvær stórar tjarnir vóru har, millum annað var ein vollur at ganga eftir yvir á Frúutrøð. Um veturin, tá ið ísur legðist á tjarnirnar, plagdu vit at skreiða har, men tað gjørdist ofta so stutt, at tað bar til, tí har komu arbeiðsmenn og brutu ísin upp. Handilsforeiningin keypti ís; teir høvdu frystarí niðri á Lava. Menninir fingu eitt vist fyri kilo, so tað ráddi um at fáa nógv í leypin, og teir bóru við roka á. Tað hevur verið eitt knoss. Illgongt var at ganga við hesi tungu byrðu oman millum húsini á Brekku, smøl brøtt gøta móti Dimmalætting oman ígjøgnum kanalina til Íshúsið. Men hesir menn vóru vanir við tungt arbeiði. Og teir vóru glaðir og takksamir fyri, at teir kundu arbeiða.
Traðir
Tað vóru nógvir traðarmenn í Havn og nógvar traðir. Niels á Bakka hevði eina trøð yviri við Strond, har vit plagdu at hoyggja. Og tað vóru nógvar kýr í Havn tá; vit høvdu tvær. Eg var ikki von við hetta arbeiðið, men tað var líka gott at leypa í tað sum at krúpa í tað. Eg lærdi meg at mjólka og væl bar til, so vit høvdu altíð nógva mjólk, seldu til fastar kundar, serliga til børn og nýføðingar; tá var tað soleiðis, at nýføðingar skuldu fáa mjólk undan eini ávísari kúgv.
Børnunum dámdu væl at hjálpa í hoynum, eisini var gott at spæla niðri við strondina. Serliga var tað ein hylur, sum kallaðist Grønidammur, sum børnini plagdu at svimja í, og tí haldi eg, at tað er spell, at hann eina nátt í illveðri varð fyltur við gróti og sandi frá Buckwald. Strondin har framvið er sera vøkur – nógvar víkir. Tað er spell, at tær skulu fyllast út og hvørva. Eg vóni, at okkurt verður gjørt við hetta, so vit kunnu fáa Grønadamm aftur og kunnu varðveita víkirnar.
Skúlatíðin
Skúlar høvdu vit góðar. Eg gekk í Kommunuskúlan, og vit lærdu eina rúgvu. Nógv var at duga uttanat, og alt var á donskum; tað var ikki loyvt at brúka føroyskt. Historie – Gorm den Gamle og Harald Blåtand – kongarekkjuna skuldu vit duga. Men Kamban, sum var ein sera góður lærari, segði okkum eisini eitt sindur um føroyasøgu. Somuleiðis Waagstein, sum var ein sera góður sanglærari, har fingu vit eisini loyvi at læra føroyskar sangir. Hann “prøvaði stemmur” og tók tey frægastu burturúr, og vit sungu duett. Tey, eg minnist, vóru Olevina av Kamarinum, Elsa hjá Mykines-Jógvan og Bi og Alex í Horni og fleiri.
Eg minnist eina ferð, ið kongur (t.e. Christan X) hevði føðingardag; tá fóru øll skúlabørnini yvir á Skansan, marsjerandi yvir við hornmusikki á odda. Tað gloymir eingin aftur, sum hevur verið barn tá. Tað var 26. september 1912-14. Amtmaðurin talaði, og so róptu tey hurrá. Eitt orlogsskip, sum æt “Beskytteren”, lá úti á redini, og so skutu teir við kanónum á Skansanum, og so svaraðu tey aftur á skipinum. Mammur vóru komnar við børnum, og tað var ein grátur at hoyra frá børnunum; tey ræddust skotini frá kanónunum. Tað vóru fleiri menn, sum stóðu við kanónirnar, harímillum Sámal á Krákusteini; hann var kvartermeistari, so hann skuldi loysa skotið av. Hann segði: “Første kanon, fyr!” Og so skutu teir, og so svaraðu teir aftur á skipinum. So tað var sera hátíðarligt. Øll vóru uppskrýdd, genturnar vóru pyntaðar við silkibondum og í fyrikløðum. Tað var ikki so nógv “fornøjilsi” tá, so sovorðið gjørdist ógloymandi. Systkinabarn Sámal á Krákusteini var eisini kvartermeistari; hann æt Sámal í Mattastovu.
Torvheiðar
Vit høvdu tvinnar torvheiðar, sum hoyrdu til húsini, og vit høvdu skeyti upp á teir. Teir eini vóru í Gundadali, har sum Listaskálin liggur. Hinir lógu forbí Krákugjógv, inn í Bug – eisini kallað Kettuurðin – har skóru vit torv. Inni í Bug er har áleið, ið Jens Reinert búði. Fyrst er Krákugjógv og tann vegurin niðaneftir. Hin vegin niðaneftir kemur tú til Kettuurðina. Kettuurðin og inni í Bug liggja undir Fjallinum – har høvdu vit torvheiðar. Longri inni í Hoyvíkshagnum lógu Vatnaskarðar. Á Vatnaskørðum vóru eisini nógvir torvheiðar hjá havnarmonnum. Nú er tað mesta bygt, har ið torvheiðarnir vóru.
Tú hevði skeyti upp á torvheiðarnar, og tríggir steinar plagdu at verða settir upp til mark. Um nakar skar inn um mark, so var ikki lukkuligt – so varð klandur. Tú mátti fara væl um torvheiðarnar, og leggjast mátti væl afturíaftur fyri seyðin.
Torvskurður
Torv var tað einasta, sum varð brúkt til brenni tá. Tað skuldi nógv til, og langur var vegurin at fara eftir tí. Tað var skjótt at brenna ein leyp, og tá ið tað var ímóti vetri ella upp undir óveður, so mátti tú bera nakað niðurfyri. Tú hevði eina flógv uttanfyri og fullan torvkassa; tað mátti tú royna at hava. Men tað var ikki altíð veður at fara. Vit høvdu sum nevnt torvheiðar í Gundadali, og tá ið áarføri var, sluppu vit ikki altíð um ánna, og tað var so javnan, at vit máttu venda til hús aftur – so var einki gjørt tann dagin. Omma mín plagdi at fara í lýsingini eftir einum leypi av torvi – áðrenn hon fór til arbeiðis. Hon arbeiddi í fiski. Ja, torvið mátti havast til varma. So alt var forbundið við stríð tá. Eitt nýtt orð er komið inn í málið; tað er at “slappa av”; tað var einki, sum æt soleiðis tá, arbeiðið var alt. Arbeiðsdagurin var langur, tá lótu handlarnir upp kl. 8 um morgunin og stongdu kl. 8 um kvøldið.
Fólkafundir
Fyrr í tíðini vóru so nógvir fólkafundir ymsastaðni, og so vóru tað ávís pláss, sum tey høvdu fólkafundirnar. Eitt pláss var úti á Doktaragrund og eitt var Varðaholan. Varðaholan er til enn, men hon sær syndarlig út, haldi eg. Har var talarastólur, laðaður upp av gróti. Tað kom fólk frá Havnini, tá var eingin vegur, so vit gingu niðan. Tað var rættiliga langt at ganga. Eitt annað fólkafundarpláss var Reynsmúlalág. Harumframt var Kollfjarðardalur, og fleiri onnur pláss, sum tey hildu fólkafundir. Tá fírdi tú ikki fyri at fara til gongu, bæði niðan í Varðaholuna og Reynsmúlalág, sum liggur heilt yvir um Reynið, yvir um ta gomlu Kirkjubøgøtuna. Tú gekst út eftir Landavegnum, niðan gjøgnum brekkuna og yvir um ánna, Sandá, og so niðan á Reynið, og so nakað væl inneftir til Reynsmúlalág.
Eg vóni, at tey varðveita Varðaholuna, at tey lata eitt sindur vera eftir av henni til minnis um ta tíðina. Her samlaðist nógv fólk; tað var ein djúp lægd har.
Stovurnar í Havn
Mortansstova
Villingsstova (framborið “villustova”)
Oyspustova
Dávastova
Fútastova
Ósastova
Knútsstova
Áarstova
Dandastova
Klokkarastova
Tummasastova
Smiðjustova
Dalólastova
Mettustova
Boyggjastova
Guttastova
Koytustova
Mattastova
Jansstova
Barnastova
Barbustova
Snikkarastova
Skrivarastova
Maltastova
Kristnastova
Nólsoyarstova
Funningsstova
Nýggjustova
Gravustovu
Baiansstova
Borgarastova
Ólastova
Stórustova
Munkastova
Kákastova (?)
Tokustova
Heimildarfólk: Frú Amalia Joensen úr Tórshavn.
M.A. Jacobsen skrivaði niður 3. sept. 1929.
Við støði í samrøðum, sum vórðu gjørdar í 1988. Listan við stovunum í Havn fekk eg eisini frá Ragnhild Debes.
Heimildir:
Fornminnissavnið. Søvn Landsins.
Føroyamálsdeildin. Fróðskaparsetur Føroya.
Havnin um 1895. Tórshavnar býráð gav út í 1982.
Tøkk fáa:
Erland Viberg Joensen. Fornminnissavnið. Søvn Landsins.
Ólavur Øster. Fornminnissavnið. Søvn Landsins.
Viggo Christiansen. Tórshavnar Kommuna.


c: text/html

text:
16. juli 2019Nr. 109
Kunngerð um námsfrøðiliga útbúgving av lærarum á miðnámsskúlum, yrkisskúlum og vinnuskúlum
Við heimild í § 17, stk. 5 í løgtingslóg nr. 107 frá 29. desember 1998 um støðisútbúgving innan fyrisitingar-, handils- og skrivstovuøkið, § 17, stk. 5 í løgtingslóg nr. 41 frá 23. apríl 1999 um støðisútbúgving innan tøkni, § 8, stk. 4 í løgtingslóg nr. 55 frá 24. apríl 2001 um útbúgving av manning á skipum o.ø., § 3, stk. 4 í løgtingslóg nr. 58 frá 9. juni 2008 um Fróðskaparsetur Føroya, sum broytt við løgtingslóg nr. 51 frá 8. mai 2012, § 17, stk. 6 í løgtingslóg nr. 62 frá 15. mai 2012 um gymnasialar miðnámsútbúgvingar og § 15, stk. 2 í løgtingslóg nr. 42 frá 26. apríl 2019 um heilsuhjálparaútbúgving, heilsurøktaraútbúgving og námsfrøðiliga hjálparaútbúgving, verður ásett:
Kapitul 1
Lýsing av útbúgvingini
§ 1. Námsfrøðiliga útbúgvingin verður boðin út á bachelorstigi til teirra, hvørs hægsta útbúgving er lægri enn bachelor, og á masterstigi til teirra, sum hava útbúgving á bachelorstigi ella hægri. Hvørt stigið hevur sína serstøku námsskipan. Námsfrøðiliga útbúgvingin er skipað við einum ástøðiligum og einum verkligum parti.
Stk. 2. Landsstýrismaðurin góðkennir útbúgvingina.
§ 2. Námsfrøðiliga útbúgvingin gevur námsluttakaranum:
1) Undirvísingarførleika, herímillum innlit og hegni til at:
a) leggja til rættis, fremja, eftirmeta og menna undirvísingina við at brúka fjølbroytt frálærufrøðilig amboð og fjølbroyttar undirvísingarhættir og arbeiðshættir,
b) nýta KT í námsfrøðiligum høpi og nýta søvn, fakstovur, verkstøð og møguleikar annars uttan fyri undirvísingarhølið,
c) meta um næmingatypur og ta tilgongd, sum næmingar hava til undirvísing og stimbra ymsu læruhættirnar hjá næmingunum,
d) samstarva við næmingar um at skipa fyri munnligu, skrivligu og handaligu arbeiðunum í lærugreinini,
e) rætta og viðmerkja øll næmingaavrik,
f) fyrireika næmingar til ymsar eftirmetingar og royndir,
g) vegleiða næmingar í uppgávuskriving og verkætlanum, og
h) síggja sína lærugrein sum part av eini størri heild og samstarva við aðrar lærarar um undirvísing og læring við tí endamáli at styrkja fakligu menningina hjá næmingunum.
2) Vitan um skúlaskipanina, sum arbeitt verður í, herímillum:
a) reglugrundarlagið fyri arbeiðið sum lærari og mannagongdir í avgerðartilgongdum á útbúgvingarøkinum, og
b) fakligt og námsfrøðiligt menningarvirksemi í lærugreinunum í mun til samlaða virksemi og samskipan skúlans.
3) Vitan um námsfrøði, herímillum:
a) evni til umhugsni í sambandi við egna undirvísing,
b) innlit í, hvussu námsfrøði og frálærufrøði samstarva,
c) innlit í frálærufrøðiligar møguleikar í egnum lærugreinum, og tann leiklut og møguleikar egnar lærugreinar hava í tvørgreinaligum samstarvi, og
d) innlit í óformliga læring í og uttan fyri skúlan og formliga læring í skúlanum og sínámillum samvinnu millum hesar báðar læruhættirnar.
4) Innlit í sambandið útbúgvingin hevur við samfelagið, herímillum:
a) týdningin av at gera næmingin føran fyri at velja og skifta í útbúgvingarskipanini,
b) óformellu læringina uttan fyri skúlan, og
c) samstarvsmøguleikar og samskiftismøguleikar við uttanhýsis stovnar og vinnulív.
§ 3. Námsfrøðiliga útbúgvingin er sett saman av einum ástøðiligum parti og einum verkligum parti, sum tilsamans geva 60 ECTS námsstig. Ástøðiligi parturin telur 20 ECTS námsstig og verkligi parturin 40 ECTS námsstig. Ástøðiligi parturin og verkligi parturin verða lagdir soleiðis til rættis, at teir stuðla hvørjum øðrum.
Stk. 2. Námsfrøðiliga útbúgvingin varir eitt ár og fer fram í fyrsta ella øðrum starvsárinum.
Kapittul 2
Upptøka
§ 4. Upptøka til námsfrøðiligu útbúgvingina er treytað av, at umsøkjarin lýkur almennu upptøkukrøvini til Fróðskaparsetur Føroya um miðnámsútbúgving, og hevur neyðugu fakligu førleikarnar til ta lærugrein og útbúgving, hann skal undirvísa í.
Stk. 2. Krøvini til fakligu førleikarnar sbrt. stk. 1 eru ásett í kunngerð nr. 23 frá 7. apríl 2014 um fakligan førleika hjá lærarum í gymnasialu miðnámsútbúgvingunum, kunngerð nr. 25 frá 6. mars 2001 um undirvísingarførleika á yrkisskúlum, kunngerð nr. 106 frá 15. september 2005 um maskinmeistaraútbúgving, kunngerð nr. 107 frá 20. september 2005 um skiparaútbúgving og kunngerð nr. 96 frá 2. juli 2019 um útbúgving til heilsuhjálpara, heilsurøktara og námsfrøðiligan hjálpara.
§ 5. Leiðari útbúgvingarstovnsins gevur Undirvísingarstýrinum boð um starvssetan av einum lærara, sum skal taka námsfrøðiliga útbúgving, og Undirvísingarstýrið skal góðkenna, at lærarin fer undir útbúgvingina og verður námsluttakari.
Stk. 2. Lærarin skal taka námsfrøðiliga útbúgving í teimum lærugreinum ella yrki, hann hevur fakligan undirvísingarførleika í.
Stk. 3. Leiðari útbúgvingarstovnsins sendir Fróðskaparsetri Føroya umsókn um upptøku vegna námsluttakaran. Saman við umsóknini verða send váttað avrit av øllum prógvum fyri fakligu útbúgving námsluttakarans.
Stk. 4. Um broytingar henda, ella steðgur er í setanarviðurskiftum námsluttakarans, áðrenn námsfrøðiliga útbúgvingin er lokin, boðar leiðari útbúgvingarstovnsins beinanvegin Undirvísingarstýrinum frá.
Kapittul 3
Ástøðiligi parturin
§ 6. Undirvísingin í ástøðiliga partinum skal stuðla og vera í samsvari við endamálið við námsfrøðiligu útbúgvingini. Ástøðiligi parturin fevnir um almenna námsfrøði, almenna frálærufrøði, fakliga frálærufrøði og kunnleika til skúlaskipanina, sum undirvíst verður í. Námsluttakarin nýtir umleið 1/3 av arbeiðstíðini í eitt ár til ástøðiliga partin.
§ 7. Undirvísingin í ástøðiliga partinum fer fram á Fróðskaparsetri Føroya í møguligum samstarvi við onnur fróðskaparsetur.
Kapittul 4
Verkligi parturin og eginundirvísing
§ 8. Verkligi parturin av námsfrøðiligu útbúgvingini fevnir um undirvísing í øllum viðkomandi lærugreinum við vegleiðing frá einum ella fleiri vegleiðarum í hvørjari lærugrein.
Stk. 2. Verkliga undirvísingin fer fram á setanarskúlanum í flokkum ella holdum hjá vegleiðaranum. Í lærugreinum við fáum tímum kunnu partar av undirvísingini fara fram á øðrum skúlum.
Stk. 3. Námsluttakarin brúkar umleið 1/3 av undirvísingartíðini í einum ári ella umleið 500 klokkutímar í flokkum ella holdum hjá vegleiðaranum, lutvíst til at fyrireika, fremja og eftirmeta undirvísing og lutvíst til at eygleiða undirvísing vegleiðarans. Tíðin verður lutað javnt millum lærugreinar námsluttakarans, tó kunnu umstøðurnar krevja aðra sundurbýting.
Stk. 4. Námsluttakarin brúkar harafturat umleið 1/3 av arbeiðstíðini í einum ári til at fyrireika, fremja og eftirmeta eginundirvísing og fyrireika og halda roynd ella próvtøku í egnum flokkum ella holdum.
§ 9. Leiðari útbúgvingarstovnsins hevur ábyrgdina av gongdini av verkliga partinum hjá hvørjum námsluttakara.
Stk. 2. Leiðari útbúgvingarstovnsins skal bera so í bandi, at ætlanin fyri samlaðu námsfrøðiligu útbúgvingina gevur námsluttakaranum góðar arbeiðstreytir, og at námsluttakarin fær samanhangandi undirvísingartíðarskeið. Somuleiðis skal hann bera so í bandi, at samanhangur er millum ástøðiliga og verkliga partin av námsfrøðiligu útbúgvingini.
Stk. 3. Leiðari útbúgvingarstovnsins hevur ábyrgd av, at námsluttakarin fær innlit í og gerst partur av undirvísingarmentanini og samstarvsmentanini á skúlanum, herímillum fyriskipanargongdum og KT-brúki.
§ 10. Leiðari útbúgvingarstovnsins setir ein námsleiðara, at hava ábyrgd av at leggja til rættis og samskipa samlaðu útbúgvingargongdina.
Stk. 2. Samskipan sambært stk. 1 fevnir um:
1) Saman við uttanhýsis metarum at evna útbúgvingarætlan til og dagføra hana í samstarvi við námsluttakaran og bera so í bandi, at hon verður framd.
2) At fylgja við í, hvussu gongst við undirvísing námsluttakarans.
3) At gera uppskot um námsfrøðiligt ummæli.
Stk. 3. Kravið til námsleiðaran er, at hann hevur fakligan og námsfrøðiligan undirvísingarførleika á í minsta lagi sama útbúgvingarstigi, sum námsluttakarin, og er í føstum starvi á skúlanum.
Stk. 4. Um leiðari útbúgvingarstovnsins ikki setir ein námsleiðara sambært stk. 1, er leiðari útbúgvingarstovnsins sjálvur námsleiðari.
§ 11. Leiðari útbúgvingarstovnsins tilnevnir vegleiðarar í øllum viðkomandi lærugreinum. Vegleiðarin, sum sjálvur skal hava undirvísingarførleika í lærugreinini, skal vegleiða námsluttakaranum fakliga og námsfrøðiliga soleiðis, at hann megnar málini fyri námsfrøðiligu útbúgvingina.
Stk. 2. Námsluttakarin undirvísir undir vegleiðing í flokkum ella holdum vegleiðarans. Vegleiðarin er til staðar, tá ið námsluttakarin undirvísir í flokkum ella holdum vegleiðarans. Einstakir partar av vegleiðingini kunnu fara fram, tá ið námsluttakarin undirvísir í egnum flokkum ella holdum.
§ 12. Tilevningin av eini undirvísingarætlan byrjar beint eftir, at námsfrøðiliga útbúgvingin er byrjað. Undirvísingarætlanin skal í minsta lagi innihalda eitt yvirlit yvir virksemi námsluttakarans, herímillum yvirlit yvir tíðarskeiðini í flokkum ella holdum vegleiðarans, undirvísing og vegleiðing í egnum flokkum ella holdum, skeiðum og luttøku í øðrum námsfrøðiligum virksemi á skúlanum.
§ 13. Fróðskaparsetur Føroya tilnevnir til hvønn námsluttakara ein uttanhýsis metara, sum hevur eftirlit við allari undirvísingargongdini hjá einstaka námsluttakaranum. Uttanhýsis metarin hevur hesar uppgávur:
1) At fylgja við undirvísingini við trimum eftirlitisvitjanum.
2) At góðkenna undirvísingarætlan námsluttakarans við fyrstu vitjan.
3) Saman við námsleiðaranum at gera av, um námsluttakarin stendur námsfrøðiligu útbúgvingina. Hetta skal gerast í sambandi við seinastu vitjanina. Verður ósemja, hevur uttanhýsis metarin avgerandi orðið.
4) At gera námsfrøðiliga ummælið liðugt við grundarlagi í einum uppskoti frá námsleiðaranum.
Stk. 2. Eftir hvørja eftirlitsvitjan verður undirvísingin hjá námsluttakaranum eftirmett fyri at menna og stimbra hana.
Stk. 3. Til eftirmetingina luttaka námsluttakarin, uttanhýsis metarin, vegleiðararnir og námsleiðarin. Vegleiðararnir eru við til tímarnar, tá ið uttanhýsis metarin vitjar.
Stk. 4. Fróðskaparsetur Føroya kann góðkenna, at fakliga frálærufrøðin sambært fakligu samanseting námsluttakarans verður tryggjað við einum eyka uttanhýsis metara, sum kann stuðla námsleiðaranum og uttanhýsis metaranum í sínum uppgávum. Ein eyka uttanhýsis metari fylgir eftir tørvi teimum trimum vitjanunum, tó altíð seinastu vitjanini.
Stk. 5. Leiðari útbúgvingarstovnsins kann eftir innstilling frá uttanhýsis metaranum gera av, at ein eyka vitjan skal gerast.
§ 14. Verkligi parturin endar við, at námsleiðarin, uttanhýsis metarin, møguligi eyka uttanhýsis metarin og vegleiðararnir eygleiða undirvísing námsluttakarans og gera av, um námsluttakarin hevur staðið verkliga partin. Uttanhýsis metarin og møguligi eyka uttanhýsis metarin gera námsfrøðiliga ummælið liðugt.
Próvtøka
§ 15. Ástøðiligi parturin endar við próvtøku, sum fevnir um almenna námsfrøði, almenna frálærufrøði og fakliga frálærufrøði. Próvtøkan er lýst í námsætlan og skeiðslýsing.
Stk. 2. Próvtøkan er treytað av, at námsluttakarin hevur staðið verkliga partin.
Stk. 3. Próvtøka er eina ferð um árið við skúlaársenda, tó er møguleiki fyri sjúkrapróvtøku og endurpróvtøku í august mánaði fylgjandi skúlaár.
Stk. 4. Námsluttakarin hevur tríggjar møguleikar at standa próvtøkuna.
Kapittul 6
Avriksflutningur
§ 16. Leiðari útbúgvingarstovnsins kann eftir umsókn og við góðkenning frá Fróðskaparsetri Føroya geva einum námsluttakara avriksflutning fyri partar av námsfrøðiligu útbúgvingini, um leiðarin metir, at námsluttakarin hevur ástøðiligar og verkligar námsfrøðiligar førleikar, sum bera í sær, at námsluttakarin hevur nátt teimum fakligu málum, sum eru ásett fyri partar av útbúgvingini. Við tillutan av avriksflutningi økist eginundirvísingin samsvarandi virkseminum, sum avriksflutningur er veittur fyri.
Stk. 2. Námsluttakarin skal í umsókn um avriksflutning skjalfesta formligu førleikaprógvini, sum eru grundarlag fyri umsóknini. Leiðari útbúgvingarstovnsins skal við støði í skjalfesta tilfarinum fáa eina fakliga meting frá Fróðskaparsetri Føroya, sbrt. stk. 1, av avriksgevandi ástøðiligu og verkligu námsfrøðiligu førleikum námsluttakarans. Umsókn um avriksflutning og tillutan av avriksflutningi skal avgreiðast við starvssetan.
Stk. 3. Í próvnum skal standa, hvønn part av námsfrøðiligu útbúgvingini námsluttakarin hevur fingið avriksflutning fyri og á hvørjum grundarlagi.
Kapittul 7
Undirvísingarførleiki og prógv
§ 17. Námsluttakarin hevur fullan undirvísingarførleika í lærugrein ella yrki í miðnámsskúlum, yrkisskúlum, og vinnuskúlum, tá ið hann ella hon hevur fakligan førleika í lærugreinini ella yrkinum og hevur staðið námsfrøðiligu útbúgvingina.
§ 18. Leiðari útbúgvingarstovnsins kann tilluta einum lærara, sum hevur staðið námsfrøðiligu útbúgvingina, undirvísingarførleika í lærugrein, hann tekur aftaná, um lærarin hevur fakligan førleika í lærugreinini og hevur tikið skeið í fakligari frálærufrøði í lærugreinini.
Prógv
§ 19. Fróðskaparsetur Føroya skrivar prógv fyri undirvísingarførleikar námsluttakarans. Prógvið inniheldur:
1) Próvtal fyri próvtøkuna nevnda í § 15.
2) Eitt samlað ummæli, sambært § 14, um førleikar námsluttakarans, soleiðis at prógvið setur orð á almennu og námsfrøðiligu førleikar námsluttakarans, herímillum evnini at:
a) leggja til rættis, fremja og eftirmeta undirvísing,
b) knýta saman undirvísing og námsfrøðiligt umhugsni,
c) samstarva um undirvísning og aðrar uppgávur á skúlanum, og
d) seta undirvísingina í samband við samfelagið uttan fyri skúlan.
3) Lýsing av teimum eindum, námsluttakarin hevur lokið í útbúgvingini, sambært undirvísingarætlanini.
Stk. 2. Prógvini verða latin, tá prógvhandan er á Fróðskaparsetri Føroya.
Kæra
§ 20. Námsluttakari kann kæra avgerð og úrslit í sambandi við verkliga ella ástøðiliga partin av próvtøkuni sambært kapittuli 6 a í løgtingslóg um Fróðskaparsetur Føroya.
Kapittul 8
Ymiskar ásetingar
§ 21. Landsstýrismaðurin kann góðkenna, at onnur námsfrøðilig útbúgving heilt ella lutvíst kann verða góðtikin í staðin fyri útbúgvingina, ið henda kunngerð er um.
§ 22. Ein lærari, sum hevur tikið námsfrøðiligu útbúgvingina eftir áður galdandi reglum, fær førleika at undirvísa í aðrari lærugrein, í miðnámsskúlum, yrkisskúlum og vinnuskúlum, tá ið viðkomandi lýkur fakligu førleikakrøvini í lærugreinini ella yrkinum og hevur tikið fakligt frálærufrøðiligt skeið í lærugreinini ella yrkinum, viðkomandi skal undirvísa í.
§ 23. Landsstýrismaðurin setur ein fylgibólk, sum er ráðgevandi í sambandi við menning av útbúgvingini sum heild. Fylgibólkurin er bindilið ímillum Fróðskaparsetrið og útbúgvingarstovnarnar og sostatt ímillum ástøðiliga og verkliga partin. Í minsta lagi annaðhvørt ár skal fylgibólkurin lata landsstýrismanninum skrivliga frágreiðing um dygdina í útbúgvingini og gera møgulig tilmæli um dagføringar. Í fylgibólkinum eru 4 limir. 1 limur verður tilnevndir beinleiðis av landsstýrismanninum, og hesin verður formaður ella forkvinna í bólkinum. Harumframt tilnevnir landsstýrismaðurin 2 limir, sum hvør umboða ymisku námsskipaninar ásettar í § 1. Fróðskaparsetur Føroya tilnevnir 1 lim, sum verður skrivari
Kapittul 9
Gildiskoma o.a.
§ 24. Henda kunngerð kemur í gildi 1. august 2019, og samstundis fer kunngerð nr. 8 frá 19. januar 2017 um námsfrøðiliga útbúgving av lærarum á vinnuskúlum og miðnámsskúlum úr gildi.
Stk. 2. Námsluttakari, ið er byrjaður á námsfrøðiligu útbúgvingini eftir reglum ið fara úr gildi sbrt. stk. 1, ger seg tó lidnan eftir teimum reglum, ið vóru galdandi, tá viðkomandi byrjaði útbúgvingina.
Mentamálaráðið, 16. juli 2019
Hanna Jensen (sign.)
landsstýrismaður
/ Martin Næs (sign.)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Í Dagur og viku, fríggjakvøldið 12. juli, varð varpað ljós á avbjóðingarnar og trýstið, sum er á dagstovnaøkinum. Pedagogfelagið metir tað verða neyðugt, at koma við nøkrum viðmerkingum.
Gunnvør Balle, forkvinna í Mentamálanevndini hjá Tórshavnar kommunu, varð boðin í sjónarpsstovuna, har prátað varð um støðuna.
Nancy Poulsen, forkvinna í Leiðararáðnum, Maika L. Samuelsen, fráfarin dagstovnaleiðari og Jógvan Philbrow, formaður í Føroya Pedagogfelag, greiddu frá stóru avbjóðingunum, sum leiðarar og starvsfólk á økinum hava. Leiðarar fara frá dagstovnaøkinum vegna vánaligar arbeiðsumstøður og økta ábyrgd, uttan at fígging ella tíð er sett av til tað. Trygdin og góðskan á dagstovnunum í øllum landinum er í vanda, og stovnar vanta starvsfólk og tíð til børnini.
Gunnvør Balle var inni á, at ongin hevur orku at arbeiða fulla viku í vøggustovu, uttan at veruliga koma inná orsøkina til hesa støðu. Eisini kom Gunnvør inn á, at normeringin ikki er ein trupulleiki á dagstovnaøkinum, men at ov fáir námsfrøðingar eru, til at manna stovnarnar. Hon nevndi, at Tórshavnar kommuna er í breiðum dialogi við avvarandi fakfelag og Mentamálaráðið um nakrar loysnir. Sjálv nevndi hon nakrar loysnir, ið kundu verið at útbúgva hjálparfólk, og at lærarar ella sálarfrøðingar kundu komið inn á dagstovnarnar, at arbeiða við námsfrøði, og fáa løn eftir øðrum sáttmála.
Tað er gleðiligt at ein myndugleiki hevur viðgingið, at lønirnar á námsfrøðiliga økinum eru ov lágar. Tað hava vit víst á í fleiri ár, men at loysa hetta við at seta betri løntar fakbólkar inn á økið, er uppá ongan máta ein gongd leið. Bara uppskotið meta vit verða ein stór vanæring fyri tí fakstoltleika, ið námsfrøðingar hóast alt hava lisið seg til í 4 ár.
Eisini tók Gunnvør til, at dagstovnarnir í Tórshavnar Kommunu eru púra tryggir at hava opnar. Er tað veruliga so? 7 leiðarar og eitt ótal av starvsfólki hava sagt seg úr starvi, og eru farin av økinum. Hvussu nógv børn skulu, eftir summarfrítíðina, møta inn á ein stovn, sum í mangar mátar er ein lappaloysn, byggiøki ella hevur eitt ótal av ókendum starvsfólki, sum í nógvum førum hava ótolandi arbeiðsumstøður?
Aftur hesaferð varð frástøða tikin frá leiðarum, ið søgdu frá ringu støðuni. Tað tykist sum um at Pedagogfelagið og leiðarar á dagstovnum tosa fyri deyvum oyrum – ella er veruliga eingin vilji til, at taka hendan trupulleikan í størri álvara.
Fyri kortum fingu lærarar, við einum pennastrokið og uttanum vanligar samráðingar, eina fulla viku til námsfrøðiliga fyrireiking frá Mentamálaráðnum. Hvussu ber tað til at dagstovnaøkið, og námsfrøðiliga økið yvirhøvur, ikki fær hesa raðfesting? Full tíð á dagstovnaøkinum merkir 40 tímar á gólvinum. Arbeiðsumstøðurnar hjá starvsfólkunum eru so mikið vánaligar, at full arbeiðsvika ikki er ein møguleiki, ið ein setur sær fyri.
Eitt minstamark av tímum eigur at fevna um: At starvsfólk hava ymiskan starvsaldur. At fígging er til vikarar, tá starvsfólk eru burturstødd vegna sjúku ella feriu. At rúmd er fyri at fyrireika og eftirmeta námsfrøðiliga arbeiðið og at leiðslan verður fíggjað uttanum hesa fígging.
Føroya Pedagogfelag hevur í longri tíð rópt varskó – økið hevur tørv á einari heildarætlan. Høvuðustrupulleikin í hesum leikinum er ikki bert tað, at stovnunum vantar starvsfólk. Trupulleikin er tann, at eingin greiður leistur er fyri, hvussu stovnarnir verða fíggjaðir. Tað verður ikki á kommunalpolitiskum støði at trupulleikin verður loystur, men í landspolitikki. Dagstovnalógin má endurskoðast og dagførast soleiðis, at tryggjað verður eitt minstamark av tímum til starvsfólk á dagstovnaøkinum.
FØROYA PEDAGOGFELAG


text:
Snar.fo: Nýtt undirvísingartema um tey seytjan heimsmálini hjá ST
Nýtt tema á undirvísingarportalinum Snar er um tey seytjan heimsmálini, sum Sameindu Tjóðir (ST) hava skotið upp, at allur heimurin skal taka undir við og fáa sett í verk fyri ár 2030.
Tað var í 2015 at ST fór undir átakið sum bygdi á Millenium Development Goals, sum frá árinum 2000 hevði til endamáls at beina burtur fátækadømi.
Hóast heimsmálini fyri burðardyggari menning nú eru seytjan og hava 169 undirmál, hanga málini saman. Roynt verður at skapa eina javnvág millum búskaparliga menning, sosiala menning og umhvørvisliga menning.
Eftir uppskoti frá Miðflokkinum samtykti løgtingið í 2017 at heita á landsstýrið um at arbeiða fyri at fremja málini í ST-samtyktini, sum á enskum nevndist 2030 Agenda for Sustainable Development.
Fólkatingslimurin, Magni Arge, og Uttanríkis-, Vinnu- og Mentamálaráðið hava umsett tekstin um heimsmálini til føroyskt. Blaðgreinar úr Dimmalætting við heitinum Heimsins bestu tíðindi eru ætlaðar sum kveikjandi keldur til undirvísingina um burðardyggu heimsmálini. Undir hvørjum av teim seytjan heimsmálunum eru stuttir undranarspurningar. Undirvísingargongdir fyri fólkaskúla og miðnám eru eisini á temasíðuni á Snar.
– Dygdin við heimsmálunum er, at tey lýsa upp nakrar samfelagsligar blindvinklar, ið vit eiga at seta meiri fokus á, heldur Sámal Matras Kristiansen, ritstjóri í Námi. Hann ger vart við, at burðardygd eigur ikki at síggjast sum eitt fagnaðarorð, men sum ein øðrvísi eygleiðingarháttur, ið gevur undirvísingini øðrvísi innlit.
Her sæst nýggja temasíðan á Snar
Kelda: snar.fo


text:
Vegleiðarar
Ein vegleiðari skal kunna seg gjølla um útbúgving og reglur sum finnast í Námsskipan og útbúgvingarbókini, áðrenn móttøku av næmingum.
Starvsvenjingarplássið skal yvirskipað gera mannagongdir fyri móttøku av næmingum, lestrarumhvørvi o.s.frv. og skal formelt góðkennast av skúlanum, sambært Námskipani.
Vegleiðaraskeið verða árliga hildin á skúlanum, har vegleiðarin m.a. lærir at tulka málini fyri starvsvenjing.
Á vegleiðaraskeiðnum verður eisini gjøgnumgingið hvat tað vil siga at vegleiða ein næming.
Málini fyri starvsvenjingina eru at finna í "støðismetingini" - ið metir "støði" hjá næminginum í starvsvenjingini.


text:
Summarnátt
Summarnátt er ein føroyskur stuttfilmur frá 2012, sum skopuningurin Sakaris Stórá hevur leikstjórnað og skrivað handrit til. Filmurin varð tilnevndur fyrstu føroysku filmheiðurslønina Geytan, og vann hesa fyrstu virðislønina.
Innihaldsyvirlit
Um filmin[rætta | rætta wikitekst]
Longd[rætta | rætta wikitekst]
Filmurin er 17 minuttir langur.[1]
Tey leikandi[rætta | rætta wikitekst]
Evni og søgugongd[rætta | rætta wikitekst]
Filmurin snýr seg um tvær 16 ára gamlar vinkonur, um vinarlag og kærleika millum ung, og um ta ofta ódefinerandi gjónna millum vinarlag og kærleika.[2]
Tónleikur[rætta | rætta wikitekst]
Mikael Blak hevur gjørt tónleikin í Summarnátt
Staður[rætta | rætta wikitekst]
Mál[rætta | rætta wikitekst]
Føroyskt
Heiðurslønir og tilnevningar[rætta | rætta wikitekst]
- 2012 - Vann fyrstu føroysku filmsvirðislønina Geytan


text:
Gerðabók
Løgtingsins gerðabók
SM/ód
71. fundur
Ár 2019, mikudagin, 3. apríl, kl. 11.00, varð tingfundur settur.
Ríkisumboðsmaðurin var ikki á fundi.
Til viðgerðar:
1. Ófráboðaðir fyrispurningar
2. 2. viðgerð av tingmáli nr. 69/2018: Uppskot til løgtingslóg um heilsuhjálparaútbúgving, heilsurøktaraútbúgving og námshjálparaútbúgving
Uppskot frá Bill Justinussen um at beina málið aftur í nevnd fall 11-0-17
Broytingaruppskot frá samdari Mentanarnevnd samtykt 28-0-0
Uppskotið soleiðis broytt samtykt 20-0-0
Uppskotið fer soleiðis samtykt til 3. viðgerð
3. 2. viðgerð av tingmáli nr. 89/2018: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um arbeiðsmarknaðareftirlønargrunn (Betrað brotpensjón, frítøka, gjøld og panting)
Uppskotið samtykt 14-0-9
Uppskotið fer soleiðis samtykt til 3. viðgerð
4. 2. viðgerð av tingmáli nr. 94/2018: Uppskot til samtyktar um tilráðingar frá Útnorðurráðnum í 2018
Uppskotið samtykt 25-0-0
Málið avgreitt
5. 2. viðgerð av tingmáli nr. 106/2018: Uppskot til samtyktar um at seta í gildi fyri Føroyar fríhandilssáttmála millum Føroyar og Sameinda Kongsríkið Stórabretlands og Norðurírlands
Uppskot frá Jørgeni Niclasen um at beina málið aftur í nevnd fall 5-0-17
Uppskotið samtykt 21-0-1
Málið avgreitt
6. 2. viðgerð av tingmáli nr. 146/2018: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um parta- og smápartafeløg (Vinnufelagalógin), løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um parta- og smápartafeløg og løgtingslóg um broyting í anordning om ikrafttræden for Færøerne af lov om visse erhvervsdrivende virksomheder (Vinnufyritøkulógin) (Striking av handahavapartabrøvum og tøkniligar rættingar)
Broytingaruppskot frá Vinnunevndini 20-0-2
Uppskotið soleiðis broytt samtykt 20-0-2
Uppskotið fer soleiðis samtykt til 3. viðgerð
7. 2. viðgerð av tingmáli nr. 147/2018: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um parta- og smápartafeløg (Vinnufelagalógin), anordning om ikrafttræden for Færøerne af lov om visse erhvervsdrivende virksomheder (Vinnufyritøkulógin), anordning om ikrafttræden for Færøerne af lov om erhvervsdrivende fonde og í løgtingslóg um tryggingarvirksemi (Skráseting av veruligum eigarum o.a.)
Broytingaruppskot frá Vinnunevndini 20-0-2
Uppskotið sum broytt samtykt 20-0-2
Uppskotið fer soleiðis samtykt til 3. viðgerð
Tingmálini nr. 146 og 147/2018 verða viðgjørd undir einum
8. Framløga
Formaðurin boðaði frá, at Eyðgunn Samuelsen, landsstýrismaður við tilmæli frá 17 tingmonnum, hevur lagt fram tingmál nr. 173/2018: Uppskot til løgtingslóg um at byggja sambýli til fólk við menningartarni og fjølbreki og úrgildisseting av løgtingslóg um at dagføra ognina Eirargarður 14/16
at Fíggjarnevndin hevur lagt fram álit í tingmálunum nr. 158/2018: Uppskot til løgtingslóg um at breiðka vegateinin Oyndarfjørður-Hellurnar, nr. 159/2018: Uppskot til eykajáttanarløgtingslóg fyri mars 2019, nr. 161/2018: Uppskot til løgtingslóg um at breiðka vegateinin til Funningsfjarðar og nr. 162/2018: Uppskot til eykajáttanarløgtingslóg fyri mars 2019-2
Formaðurin setti næsta fund at verða hósdagin, 4. apríl 2019, kl. 13.30, við hesi dagsskrá:
1. Aðalorðaskifti sambært § 51, stk. 4 í tingskipanini nr. 6/2018: Frágreiðing um eigarapolitikk landsins
2. Framløga
Fundur lokin kl. 17.20
Páll á Reynatúgvu
løgtingsformaður
/Sólgerð Magnusdóttir
skrivari


text:
Stovnsleiðarar kunnu í tíðarskeiðnum frá týsdegnum 20. mars til og við fríggjadagin 30. mars góðkenna stovnsroknskapir.
Aðalstjórar kunnu í tíðarskeiðnum frá leygardegnum 31. mars til og við mikudagin 11. apríl góðkenna greinaroknskapir.
Tað ber til hjá stjórnarráðnum at góðkenna roknskapin innan 31. mars. Tað er tó við teirri treyt, at allir stovnsleiðararnir undir stjórnarráðnum hava góðkent roknskap sín, tí tá ið stjórnarráðið hevur góðkent roknskapin, verður greinaroknskapurin stongdur, og tá kann stovnsleiðarin ikki vátta og gera viðmerkingar.
Hósdagin 12. apríl verður tíðarskeið 2018-02 stongt.
Gjaldstovan | Kvíggjartún 1 | FO-160 Argir | Tel: +298 35 24 00 | Fax: +298 35 24 01 | gjaldstovan@gjaldstovan.fo | EAN 5797100000010 | V-tal 343269


text:
Kreppan í oljuvinnuni setur síni djúpu spor í bókunum hjá føroyska veitaranum av arbeiðsmegi til frálandsvinnuna, PAM Offshore Service Pf, sum er partur av Mest samtakinum. Nettosølan hjá PAM er minkað 100 mió kr í trý ár.
Og hann hevur svarað mær: "Náði mín er tær nóg mikið; tí at mátturin verður fullkomin í máttloysi." Nógv heldur vil eg tí fegin rósa mær av máttloysi mínum, fyri at máttur Krists má taka sær búgv hjá mær.
2. Kor 12,9
Tað eru tvær ferðir í lívinum, at ein maður ikki skal hugsa, tá hann hevur ráð til tað, og tá hann ikki hevur.
Mark Twain


text:
Nýggj nevnd í TSF
Nevndin hevur skipað seg og nevndin hevur havt sín fyrsta fund.
Vit hava millum annað tosað um okkara vetravenjing og arbeitt við einum leisti viðvíkjandi at stuðla okkara limir fíggjarliga.
Nevndin hevur skipað seg soleiðis:
Dávur Magnussen: Nevndarlimur
Tonny Brimsvík: Nevndarlimur
Kjartan Egholm: Kassameistari
Henry Berg: Næstformaður
Gunnar Dahl-Olsen: Formaður
Sum sagt, vit hava havt okkara fyrsta nevndarfund, og í morgin verður okkara fyrsta vetravenjing. Eins og triathletarnir venja vit í BURN. Vit síggjast í annaðkvøld, mánakvøldið 3. desembur, klokkan 19.15. Fyrst verður "spunnið", og so venja vit styrkivenjing aftaná.
Vit leggja venjinartíðirnar út á okkara heimasíðu (tsf.fo) skjótast tilber.
Á okkara næsta fundi fara vit m.a. at viðgera okkara kappingarkalendara fyri 2019. Eisini hesin verður vístur á okkara heimasíðu líka so skjótt sum hesin er klárur.


text:
Hvessingur var vertur í Hvalvík og Streymnesi, har tey í dag halda sundalagsstevnu.
Seks gestir bjóðaðu seg fram í 6-mannaførum at kappast við Hvessing, men tað var einki gestablídni at hóma úti á kappróðrarøkinum.
Hvessingur leyp avstað, og Hvessingur smurdi allar hinar av. Talan var um mest sannførandi sigurin higartil í dag, Hvessingur var fram ímóti fýra bátslongdum undan avbjóðarunum, um tað ber til at tosa um avbjóðarar.
Gongurólvur var eins og á norðoyastevnu næstfremstur. Merkisvert var tað, at Strálan á Strondum vann bronsuplássið. Á norðoyastevnu var Strálan nummar seks.
Á norðoyastevnu var Herningur nummar trý, og í dag var Herningur nummar fýra.
1 Hvessingur 5.19.33
2 Gongurólvur 5.27.32
3 Strálan 5.28.39
4 Herningur
5 Riddarin
6 Jarnbardur
7 Lómur


text:
Ávísar tíðir á degnum eru ferðsluviðurskiftini kring um Glyvra skúla als ikki nøktandi. Tað vita tey flestu, sum aka um hesar leiðir. Serliga ringt er tað á morgni, tá ið skúlagongdin byrjar. Bussar koma til og frá, foreldur koyra børnini í skúla, lærarar o.o. koma í egnum akførum, ið skulu parkerast, onnur á hjólhesti ella til gongu og samstundis skal rúmið hýsa kollektivu ferðsluni hjá Bygdaleiðum og vanligu ferðsluni út- og inneftir Glyvravegi, - júst um tað mundið, táið fólk eru á veg í vinnu.
Skúlin, skúlastýrið og kommunan hava í longri tíð samskift um hesa avbjóðingina. Mentanar- og tekniska nevndin saman við teknisku deildini hava viðgjørt málið í rúma tíð, og hin 31. januar í ár var málið búgvið til umrøðu og avgerð í býráðnum.
Fyri at fáa nógmikið av rúmi til ætlanina var neyðugt at taka økið, har sum Glyvra Bio stóð, uppí høpið. Fleiri tekniskir møguleikar hava verið umrøddir, og loysnin, sum nú er vald, hevur til endamáls, at:
-bøta um trygdina fyri gangandi frá gongubreytini sunnanfyri og inn til skúlan
-bøta um trygdina á avsetingarøkinum, við at børn kunnu setast av móti gongubreyt
-skipa avsetingarøkið, so tað er greiðari, hvussu man ferðast / koyrir á økinum.
Tað er longri millum innkoyring og útkoyring, og rúmligari inni á avsetingarøkinum. Hetta viðførir vónandi minni trongsul á vegbreyt og inni á økinum - serliga í ferðsluni á morgni.
Tað verða ikki fleiri støðupláss, men væl betri umstøður hjá teimum sum koma til og frá, serliga táið ferðslan er sum mest. Spakin er settur í, og væntandi verður arbeiðið liðugt seinri í ár.


text:
Suðuroyar Sparikassi tillagar í næstum renturnar á privatumog vinnuligum innlánum. Broytingin er ein avleiðing av gongdini á alheimsmarknaðinum, og framhaldandi negativu rentuni hjá meginbankunum.
Gongdin á marknaðinum hevur við sær, at Suðuroyar Sparikassi í longri tíð hevurhavt beinleiðis undirskot av innlánum, sum kundar hava standandi í bankanum. Avtí at útlitini ikki eru fyri hækkandi rentum, og fyri at leggja uppfyri lága rentustøðinum,tillagar Suðuroyar Sparikassi renturnar á innlánum við støði í gongdini áalheimsmarknaðinum.
Renturnar á vinnuligum innlánum lækka niður til -0,50% p.a. fyri innlán yvir 100.000 kr., og -0,75% p.a. fyri innlán yvir 750.000 kr.Rentan á privatum innlánskontum lækkar niður í 0,00% p.a. Tó verða renturnar á12 mðr. uppsøgn óbroyttar.
Rentan á barna- og ungdómssamansparingarkontum verður 0,20% og rentan á eftirløn verðuróbroytt. Privatkundar fáa ikki negativa rentu.
Suðuroyar Sparikassi kemur nú á marknaðin við einum nýggjum innlánsprodukti við18 mðr. uppsøgn, sum hevur eina rentu upp til 0,20% p.a.
”Tað lága rentustøðið er ein fyrimunurfyri tey, sum taka lán til sethús, men er harafturímóti minni gott fyri tey, sumspara saman. Fyri heilt stuttari tíð síðani væntaði marknaðurin, at renturnarfóru at hækka í næstum. Men nú eru útlitini, at lága rentustøðið heldur fram ílanga tíð framyvir. Hetta er orsøkin til, at vit tillaga okkara rentur”,sigur Søren L. Bruhn, forstjóri í Suðuroyar Sparikassa.
Tað ber til at økja møguleikan fyri størri avkasti á eitt nú Flex Funding, sumSuðuroyar Sparikassi samstarvar við, harlægstu renturnar í løtuni liggja á 0,45%, men hetta hevur samstundis ein ávísanváða við sær. Tað ber til at gera íløgur gjøgnum www.flexfunding.fo. Meira fæstat vita um møguleikarnar á Flex Funding við at seta seg í samband við okkum.
Broytingarnar verða at síggja á heimasíðuni, tá ið tær fáa gildi.
Nærri kunning
SørenL. Bruhn, forstjóra á tel. 239872.


text:
Arbeiðir í skúlanum aðru hvørja viku
Hervør Jacobsen er heilsufrøðingur í skúlanum, hon er nakrar ferðir um árið og hevur viðtalur. Næmingarnir fáa tá kannað eygu og oyru, umframt mátað hædd og verða vigað. Heilsufrøðingurin tosar við øll børnini í bólkum og sum einstaklingar. Tó ber altíð til at venda sær til heilsufrøðingin umvegis telefon 302515 / 562355, ella til t-post hervorj@gigni.fo um okkurt er at spyrja um.
Skúlastýrið verður valt 4. hvørt ár, samstundis sum bý- og bygdarráðsval eru. Formaðurin er eitt foreldraumboð, skúlaleiðarin er skrivari, 2 umboð eru fyri foreldrini, 2 umboð fyri býráðið og 1 umboð fyri lærararnar.
Sitandi skúlastýrið
Foreldraráðið
Umboð til foreldraráðini verða vald á árliga felagsforeldrafundinum. Ein kontaktpersónur verður valdur sum samskipari av tiltøkunum fyri hvørja deild. Høvuðsuppgávan er at skipa fyri tiltøkum, sum kunnu økja um samanhaldið millum næmingar, lærarar og heimið.
§ 1Foreldraráðini hava til endamáls at virka fyri áhugamálum, sum kunnu vera børnum og skúla at gagni, og stuðla skúlanum sum millumlið millum heim og skúla.
Foreldraráðið kann skipar fyri tiltøkum í samráð við skúlan, og veita eina hjálpandi hond, tá skúlin/lærari skipa fyri tiltøkum.
§ 2Foreldraráðið kann vera hoyringspartur hjá skúla og skúlastýri, umboðandi foreldrini.
§ 3Valið til foreldraráðini fer fram á fyrsta felags foreldrafundinum í skúlaárinum.
§ 4Tvey umboð verða vald fyri hvønn árgang. Høvuðshugsanin er, at tað er barnið, sum er umboðað av foreldrinum, og at foreldrini at einstaka barninum kunnu skiftast at møta í foreldraráðnum ella møta bæði.
§ 5 Skúlastýrislimir eiga ikki at verða valdir sum foreldraumboð.
§ 6Nýggja foreldraráðið kemur saman fyrstu ferð í seinasta lagi tvær vikur eftir valið.
§ 7Bók eigur at verða førd yvir, hvørji tiltøk foreldraráðið skipar fyri, nær tey eru, hvussu undirtøkan er og hvussu tiltakið er eydnast. Foreldraráðið hevur bókina í varðveitslu og letur hana ganga í arv til teirra, ið taka við.
§ 8Foreldraráðið kann vísa skúlaleiðsluni og skúlastýrinum á átøk ella tiltøk, ið bøta um trivnaðin í skúlanum.
§ 9Foreldraráðið er virkið frá tí, at tað verður skipað stutt eftir fyrsta felags foreldrafund í skúlaárinum til fyrsta felags foreldrafundin árið eftir.


text:
Við Nordliks og Betri til Bergen
Inga Remmel, studentur á Føroyamálsdeildini, fer til Bergen at taka skeið í kynjafrøði
Føroyamálsdeildin er við í einum netverki, nevnt Nordliks, sum hevur til endamáls at stuðla og menna samstarvið millum móðurmálsdeildir í Norðurlondum. Dentur verður lagdur á at gera tað lættari hjá studentum og lærarum at flyta millum deildir. Inga Remmel søkti í heyst Nordliks um at sleppa á universitetið í Bergen eina hálvu og fekk játtandi svar.
Nordliks letur ferðastuðul og onnur ískoyti. Men tað er dýrt at vera í universitetsbýum, og fyri at lætta um fíggjarligu avbjóðingarnar í Bergen søkti Inga eisini um legat frá Betri.
Inga sigur, at Nordliks-netverkið letur upp fyri nógvum møguleikum, og at stuðulin frá Betri kemur sera væl við. “Nú eri eg spent at byrja og hitta fólk í Bergen. Eg vænti mær nógv av skeiðunum í kynjafrøði (“Gender Studies”). Tað er so heppið, at sjeikurin hjá mær, Andrias Klein Gregoriussen, sum eisini lesur á Setrinum, fer at skriva sína masterritgerð í veðurfrøði í Bergen. Ætlanin er eisini at íðka judo í frítíðini, og tað verður spennandi at møta øðrum, sum hava somu passión”.
Inga Remmel lesur føroyskt á 2. ári, og nú próvtøkurnar í 3. lestrarhálvu eru um at vera avgreiddar, gleðir hon seg at sleppa avstað.
Í løtuni eru tríggir studentar á Føroyamálsdeildini í skipanini hjá Nordliks-netverkinum.
-
10.10.2019 Setrið Søgu- og samfelagsdeildinBuSK verkætlanin vunnið NPA Arctic Award 2019Fróðskaparsetrið hevur seinastu trý árini verið partur av Bu...
-
08.10.2019 SetriðSNILDA FRAMTÍÐINSMART CITIES IN THE ARCTIC Hvussu kunnu vit við snildum og ...
-
07.10.2019 Setrið Føroyamálsdeildin Til lesandiAT VERA ELLA IKKI, TAÐ ER TAÐSeinnapartsseminar um Shakespeare og Hamlet í Kongshøll Útb...


text:
2012-10-04 16:34
Høgni Hoydal rennur aftur undan ábyrgd
09. Mar 2015
Enn einaferð hevur Høgni Hoydal verið í fjølmiðlunum við...
Tjóðveldi útilokar fullveldissamgongu
20. Feb 2015
“Tjóðveldi fer ikki í samgongu við Fólkaflokkin eftir valið.” Tað...
Viljin vigar meira enn sáttmálin
30. Jan 2015
26. januar 2014 (Tíðindaskriv) ...
Vit mugu hjálpa fólki úr eldinum
16. Jan 2015
Spurningurin um flóttafólk hevur verið nógv frammi síðani løgmaður...
Fimm atkvøður frá eini vanlukku
07. Jan 2015
Tann 7. mai 2014 var atkvøðugreiðsla í løgtinginum um at...
Fíggjarlógin er ein styrkiroynd millum samgongu og andstøðu
23. Des 2014
Løgtingið hevur júst...
Kastar við gróti, men rakar síni egnu
10. Des 2014
”Verur pensjónsætlanin hjá sitandi samgongu veruleiki, so er vælferðarsamfelagið...
Vit hava ikki ráð til 30 lokalsamfeløg í Føroyum
28. Nov 2014
Løgmaður loypti øði í grindina, tá hann í gjár...
Føroyar eru farnar í kríggj
20. Nov 2014
Løgtingið viðgjørdi týsdagin eitt uppskot frá Tjóðveldi og Framsókn...
Valið verður greiðari
10. Nov 2014
Nýggjasta veljarakanningin, sum Fynd hevur gjørt fyri Sosialin vísir, at...
Tjóðveldi gloymdi sítt egna uppskot
24. Okt 2014
Politiska minnið er stutt, verður ofta sagt, og...
Loysing merkir ikki fólkaræði
16. Sep 2014
”Loysing er fólkaræði”, skrivar Óluva Klettskarð í eini grein,...
14. september køvir demokratiið í Føroyum
12. Sep 2014
Fyri 1000 árum síðani vórðu politiskir spurningar avgjørdir við...
Frummátturin sum sovnaði
25. Aug 2014
”Í botn og grund tørvar okkum ikki argumentir,” skrivar...
Leita við lykt eftir trupulleikum
22. Aug 2014
Uttanríkispolitikkur hevur fylt nógv í almenna rúminum í summar....


text:
- Bakkafrost væntar at sjóseta 13,5 milliónir smolt í 2019 sammett við 12,6 milliónir smolt í 2018 og 9,9 milliónir smolt í 2017. Talið av sjósettum smolti er ein høvuðs fyritreyt, tá ið metast skal um framtíðar framleiðslu hjá Bakkafrost.
Tað sæst í ársfrágreiðingini sum liggur á heimasíðuni.
Bakkafrost hevur eina samlaða árliga framleiðsluorku uppá 12 milliónir smolt sum viga 200 gram í miðal, men longu í ár verður hetta økt til 15 milliónir smolt sum viga 400 gram í miðal. Málið er, at innan 2021 skulu smoltini viga í miðal 500 gram tá tey verða sjósett.
Langtíðarætlanin hjá Bakkafrost er, at 40-50% av tiknu nøgdunum av laksi verða seldar sum virðisøktar vørur við sáttmálum til ásettan prís.
Bakkafrost hevur undirskrivað sáttmálar, sum fevna um eini 33% av væntaðu tøkuni í ár.
Um tú veitst okkurt, sum VP ikki veit - skriva so til vp@vp.fo


text:
Rinda B-skattin fyri 2017 í síðsta lagi 30. januar og spar eykagjaldið á 4%
Lurta
Hevur tú havt onkra B-skattainntøku í 2017, sum tú ikki hevur goldið skatt av enn, sleppur tú undan eykagjaldinum á 4%, um tú rindar í síðsta lagi 30. januar 2018.
Vilt tú vita, hvussu nógvan skatt tú skalt rinda fyri 2017, kanst tú nýta skattaroknaran hjá okkum. Sí leinki niðanfyri. Skalt tú skriva útrokningina út, er best at nýta Chrome ella FireFox.
Skatturin skal flytast á eina av niðanfyristandandi peningastovnum kontum. Viðmerk p-tal og 2017, tá ið tú flytur.
Peningastovnur
BankNordik 6460 101.104.0
Betri Banki 9181 152.861.2
Norðoya Sparikassi 9865 100.188.9
Suðuroyar Sparikassi 9870 100.084.6
Danske Bank 3100 169.349.92
Gev gætur: Rindar tú írestandi skatt í seinasta lagi 30. januar 2018, fært tú sendandi sjálvuppgávu 2017, tí tá er inntøka o.a. at fráboða, sum ikki er skattað í fyribilsárinum. Sjálvuppgávan kann sendast inn aftur í pappírsformi, men lættast er at fylla út og senda á Borgaraglugganum.
Leinki
Skattaroknarin
Borgaragluggin
Vegleiðing um Borgaragluggan


text:
Franska fótbóltslandsliðið er fótbóltslandslið Fraklands. Tað verður stýrt av Fótbóltssamband Fraklands. Frakland gjørdist limur í FIFA í 1904 sjálvt um tað franska fótbóltslandsliðið ikki varð stovnað fyrr enn í 1919. Liðið hevur luttikið í 13 HM- og sjey EM-endaspølum. Tjóðarstadion hjá franska fótbóltslandsliðnum er Stade de France í Paris.
Frakland er eitt av teimum londunum í hevur staðið seg best á EM í fótbólti og hevur vunnið tveir titlar í 1984 og 2000. Liðið kemur beint eftir Spania og Týskland ið hava vunnið tríggir titlar hvør.
- *Draws include knockout matches decided by penalty shootout.
- **Gold background colour indicates that the tournament was won.
23-mans hópurin til EM í fótbólti 2016 varð kunngjørdur hin 12. mai 2016.[2]
Tølini hjá hópinum vóru kunngjørd 30. mai 2016.[3]
Dystir og mál pr. 4. juni 2016 eftir dystin móti Skotlandi.
Hesir leikarar hava fingið landsliðsboð til hópin hjá Fraklandi teir seinastu 12 mánaðarnir (dagført 10. juni 2016).
- Notes
INJ Player withdrew from the squad due to an injury
PRE Preliminary squad / standby
RET Retired from international football
SUS Player suspended from national team
Lilian Thuram hevur spælt flest landsdystir fyri Frakland við 142 dystum.
Virknir landsliðsleikarar eru vístir við ljósabláum
Last updated: 14 October 2014
Source: French Football Federation
Thierry Henry er toppskorari í søguni hjá Fraklandi við 51 málum.
Seinast dagført: 14. oktober 2014
Kelda: French Football Federation
- Venjarar við kursiv-skrift vóru setir sum fyribilsvenjarar


text:
Kaj Leo Holm Johannesen
Kaj Leo Holm Johannesen, eisini kendur sum Kaj Leo Johannesen (føddur 28. august 1964 í Tórshavn) var Føroya løgmaður frá 26. september 2008 til 2. september 2015. Hann er útbúgvin sum skipsførari og var sameigari av Farex, ið fekst við fiskaútflutning. Kaj Leo limaði seg inn í Sambandsflokkin í 1988. Hann stillaði upp til løgtingsvalið fyrstu ferð í 1994 og sat sama árið eitt skifti á tingi sum eykamaður. Frá 1996 til 2000 sat hann í Tórshavnar býráði. Hann var á fyrsta sinni valdur inn á Løgting í 2002 og hevur verið afturvaldur síðani. Síðani 2004 hevur Kaj Leo Holm Johannesen verið formaður í Sambandsflokkinum. Tíðarskeiðið 2003-2004 var hann næstformaður í Landsstýrismálanevndini og limur í Vinnunevndini. Frá 2004 til 2008 var hann formaður í Uttanlandsnevndini og limur í fíggjarnevndini. Hann varð valdur til løgmann 26. september í 2008.
Eftir loknan fólkaskúla fór Kaj Leo Holm Johannesen til skips sum 14 ára gamal. Í 1986 tók hann prógv sum skipsførari á Føroya Sjómansskúla. Hann hevur bæði verið við fiski og farmaskipi, umframt starvast sum bilsølumaður. Í 1989 kom hann í starv hjá Føroya Fiskasølu og frá 1995 til 1997 starvaðist hann á Kósini. Síðani 1997 hevur hann verið sjálvstøðugur vinnurekandi.
Innihaldsyvirlit
Politisk lívsleið[rætta | rætta wikitekst]
Kaj Leo var frá 1997-2000 býráðslimur í Tórshavnar Býráð og hevur síðani 2002 verið valdur inn á Føroya Løgting. Hann varð valdur til landstýrismann fyri uttanríkismál í 2004, tá hann eisini varð valdur til floksformann. Í politikki leggur hann leggur millum annað dent á at knýta Føroyar tættari at ES.
26. september 2008 bleiv Kaj Leo Johannesen valdur sum løgmaður fyri ABC-samgonguna. Eftir løgtingsvalið 2011 helt hann fram sum løgmaður í samgongu millum Sambandsflokkin, Fólkaflokkin, Miðflokkin og Sjálvstýrisflokkin. Í oktober 2011 fór Sjálvstýrisflokkurin úr samgonguni, eftir at Kári P. Højgaard var koyrdur frá sum landsstýrismaður, men sangongan var stór nokk til at halda fram við hinum trimum flokkunum.
Tollmálið[rætta | rætta wikitekst]
Í desember 2013, stutt fyri jól, var varpaðu føroyskir fjølmiðlar ljós á fíggjarmálaráðharran, Jørgen Niclasen, úr Fólkaflokkinum frá tíðini frá 1989 og fyrst í 1990-árunum, meðan hann var stjóri í fyritøkuni P/F N. Niclasen. Sambært skjølum, ið miðlarnir løgdu fram, hevði virkið hjá Jøgeni Niclasen tikið vøru út úr einari tollgoymslu sum ikki var tollað og selt hana ótollaða og harvið snýtt landskassan fyri fleiri hundraðtúsund krónur. Fyritøkan hevði havt ein tollkreditt sum varð uppsagdur, men helt tó fram við at selja ótollaðar vørur. Jørgen Niclasen vísti øllum ákærum aftur.[1] Kaj Leo Holm Johannesen stuðlaði tó sínum fíggjarmálaráðharra og segði at hann hevði fult álit á honum.[2][3] Tað gjørdi hann eisini tann 28. mai 2014, tá ið andstøðan setti fram misálit á Jørgen Niclasen. Løgmaður var staddur í Íslandi og hagani gav hann flokkinum boð um at atkvøða ímóti misálitinum. Tá ið avtornaði vóru tað tveir sambandstingmenn, Reimund Langgaard og Helgi Abrahamsen, ið atkvøddu fyri uppskotinum frá andstøðuni, tað sama gjørdi Jenis av Rana, formaður Miðfloksins, ið eisini var við í samgonguni. Løgmaður fekk ein trupulleika og kom undir stórt trýst, tá tveir av hansara floksfeløgunum gjørdu ímóti boðum hansara og í staðin atkvøddu eftir teirra egnu sannføring. Aðrar kritiskar røddir vóru eisini frammi úr Sambandsflokkinum, eitt nú Lisbeth L. Petersen, fyrrverandi forkvinna, løgtingskvinna og fólkatingslimur Sambandsfloksins, sum hin 10. februar 2014 meldaði seg úr Sambandsflokkinum orsakað av at hon var ónøgd við, at Sambandsflokkurin góðtók, at ein landsstýrismaður, ið hevði snýtt í tolli, slapp at vera sitandi sum landsstýrismaður. Hin 28. mai eftir atkvøðugreiðsluna um misálitið á Jørgen Niclasen segði Lisbeth L. Petersen, at hon helt tað var gott fyri Sambandsflokkin, at Helgi Abrahamsen og Reimund Langaard valdu ikki at fylgja boðunum frá løgmanni.[4]
Lívsleið innan ítrótt[rætta | rætta wikitekst]
Kaj Leo Holm Johannesen er fyrrverandi landsliðsleikari í fótbólti. Hann leikti 4 dystir fyri Føroyar í tíðarskeiðnum 1991-92 [5] og so var hann eyka málmaður fyri føroyska A-landsliðið meira enn 20 ferðir í árunum 1988-1994. Kaj Leo var annars HB leikari, hann er ein av mest leikandi HB leikarunum. Hann vann føroyameistaraheitið tríggjar ferðir við HB, tað var árini 1988, 1990 og 1998. Bæði á landsliðnum og á HB liðnum spældi Kaj Leo sum málmaður. Hann hevur ikki heilt slept fótbóltinum enn, men spælir fótbólt við Oldboys hjá HB av og á. Í 2010 vann hann gull við oldboys liðnum hjá HB, tá teir vunnu finaludystirnir Inni í Dal á Sandoynni 25. september 2010.[6] Kaj Leo Johannesen hevur eisini spælt hondbólt. Hann leikti við Kyndli, sum er hondbóltsfelag úr Havn. Hann leikti 163 dystir og skoraði 625 mál.[7]
Sangari[rætta | rætta wikitekst]
Kaj Leo sang saman við føroyska landsliðnum og Jóannes Jacobsen, tá hann var málmaður á føroyska landsliðnum. Vit herja á kom út í 1990, Kaj Leo syngur sangin Vit syngja. Hesin sangurin var eisini útgivin í 1998 á fløguni Tólvti maður.
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
Familja[rætta | rætta wikitekst]
Foreldrini eru Leo Hans Johannesen (deyður 1991) og Karin Holm Johannesen, bæði ættað úr Mykinesi. Hann er giftur við Jórun fødd Bærentsen, dóttir Jonnu og Ebba Bærentsen. Tey eiga synirnar Heina (føddur í 2000), Jákup (føddur í 2001) og Jónas (føddur í 2006). Hann og familjan búgva í dag á Teigi í vesturbýnum í Havn. Í uppvøkstri hansara búleikaðist familjan í bæði vestur- og eysturbýnum. Soleiðis búði Kaj Leo fyrstu 12 árini í Brøttulíð, og síðani tey næstu 14 í Tjarnarlág. Kaj Leo er einsamallur drongur í einum systkinaflokki upp á fimm, ið eisini telur systrarnar Liss, Marin, Jákubinu og Oddvør.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ jn.fo, "Jørgen Niclasen vísir aftur, at hann hevur snýtt í tolli", Tíðindaskrivið er skrivað av Jørgeni Niclasen
- ↑ aktuelt.fo, Løgmaður fult álit á Jørgeni Niclasen, skrivað hevur Georg L. Petersen hin 20. des. 2013.
- ↑ kvf.fo, Løgmaður hevur fult álit á Jørgeni Niclasen
- ↑ in.fo, "– Fólkið einki álit longur", skrivað hevur Barbara Holm, hin 28. mai 2014.
- ↑ National-football-teams.com
- ↑ B71-sandoy.com
- ↑ Kyndil.fo, Hesi hava leikt yvir 100 dystir fyri Kyndil
- ↑ rateyourmusic.com, Vit herja á
- ↑ rateyourmusic.com, Tólvti Maður
Ávísingar úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Løgtingið 150 - Hátíðarrit. Tórshavn 2002, Bind 2, s. 304 (PDF-Download)
- Heimasíðan hjá Kaj Leo Johannesen
Andrass Samuelsen | Kristian Djurhuus | Peter Mohr Dam | Hákun Djurhuus | Peter Mohr Dam | Kristian Djurhuus | Atli Pætursson Dam | Pauli Ellefsen | Atli Pætursson Dam | Jógvan Sundstein | Atli Pætursson Dam | Marita Petersen | Edmund Joensen | Anfinn Kallsberg | Jóannes Eidesgaard | Kaj Leo Johannesen | Aksel V. Johannesen | Bárður á Steig Nielsen


text:
5. juli 1971Nr. 31
Løgtingslóg um tænastumenn landsins, sum seinast broytt við løgtingslóg nr. 28 frá 19. mai 2008 1)
1. Partur.
Vanligar fyriskipanir.
Kap. 1.
Lógarumráðið.
§ 1. Tænastumaður eftir hesi lóg er hann, ið settur er í landsins tænastu eftir reglunum í hesi lóg.
Kap. 2.
Setan.
§ 2. Tænastumaður verður at seta í starv á fylgjandi hátt:
1) Varug seta.
2) Royndarsetan við varugari setan í hyggju seinni.
3) Setan upp á áramál.
§ 3. 2) Landsstýrið setir tænastumenn. Landsstýrið kann við kunngerð heilt ella partvís geva setanarmyndugleika sín til annan almennan stovn.
§ 4. Fyritreytin fyri at verða settur í starv sum tænastumaður er, at avvarðandi hevur aldur, heilsu og útbúgving, ið ger hann føran fyri at inna tænastu í avvarðandi starvi. Eru treytir um aldur, heilsu og útbúgving ikki ásettar í aðrari lóg ella við heimild í henni, kunnu tílíkar treytir ásetast av landsstýrinum.
§ 5. Tænastumannastørv verða sett, aftan á at tey hava verið lýst leys, uttan so at tey verða sett við einum, sum frammanundan hevur verið settur við royndartíð.
Stk. 2. Í lýsingini skal starvsøkið, starvsheitið og tann fyri starvið í løtuni galdandi lønarramma og tað í løtuni galdandi tænastustað, tilskilast.
Stk. 3. Eftir áheitan fáa umsøkjarar og feløg, hvørs limir eru sjálvsagdir umsøkjarar til starvið, upplýsing um nøvn umsøkjaranna.
Stk. 4. Umsóknarfreistin eigur ikki at vera styttri enn 14 dagar, uttan so at serlig viðurskifti gera tað fyri neyðini.
Stk. 5. Heldur landsstýrið, at eingin av umsøkjarunum, ið søkt hava lýst starv innan ásettu tíðarfreist, er nóg væl skikkaður til starvið, ella at nýggj lýsing kann elva duguligari monnum at søkja, skal starvið verða lýst av nýggjum.
§ 6. 3) Fyrsta setan í varugt starv fer fram aftan á royndartænastu frammanundan.
Stk. 2. Landsstýrið kann gera undantak frá regluni í stk. 1.
§ 7. Tá ið tænastumaður søkir leyst starv, skal næsti yvirmaður hansara geva landsstýrinum eina skrivliga meting av tænastumanninum og tænastumaðurin skal fáa avrit av metingini.
§ 8. Tá maður gerst tænastumaður, fær hann tænastubræv, sum tilskilar starvsheiti og starvsøki.
Stk. 2. Samstundis fær tænastumaður at vita eftir hvørjari lønarrammu, hann verður løntur og á hvørjum tænastustað, hann skal inna tænastu, til annað verður fyrisett.
Stk. 3. Eingin kann samstundis vera varugt settur í meira enn eitt tænastumannastarv.
Kap. 3.
Skyldur tænastumansins.
§ 9. Tænastumaður skal samvitskufult halda tær fyri starv hansara galdandi reglur, og skal bæði í og uttan fyri tænastu vísa slíkan atburð, sum starvi hansara sømir.
Stk. 2. Tænastumaður hevur tøgnskyldu um viðurskifti, hann í tænastustarvi sínum fær kunnleika um, og sum eru so háttað, at neyðugt er, at hann gongur loyniliga um tey, ella hetta verður honum álagt. Tøgnskyldan heldur ikki uppat, tá ið hann fer úr tænastuni.
§ 10. Tænastumaður hevur skyldu at røkja fyribils tænastu í javnstillaðum ella hægri starvi enn hansara egna innan somu tænastugrein.
§ 11. Tænastumaður hevur skyldu til á tænastuøki sínum at ganga undir tílíkar broytingar í tænastuviðurskiftunum, sum ikki broyta starvseyðkennið, og sum ikki ger, at starvið ikki longur kann haldast hóskandi fyri hann. Í sama mun kann áleggjast honum at taka við øðrum starvi.
Stk. 2. Um so er at broytingar í fyrisitingini gera tað neyðugt, kann landsstýrið í samráð við nevndina eftir § 12 áleggja tænastumanni at taka við starvi uttan fyri sítt egna tænastuøki, um arbeiðið svarar til tað í starvinum higartil og kann haldast hóskandi fyri hann.
Stk. 3. Um so er at ein varugt settur tænastumaður undir 60 ár vegna heilsubrek er ikki førur at røkja sítt starv, kann áleggjast honum at taka við øðrum starvi í sama tænastuøki, og sum kann haldast hóskandi fyri hann. Við góðkenning frá nevndini eftir § 12 kann eisini áleggjast honum at taka við hóskandi starvi uttan fyri tað tænastuøkið, sum hann higartil hevur havt.
Stk. 4. Tann, sum settur verður upp á áramál og sum frammanundan er tænastumaður, hevur skyldu til, tá ið áramálið er úti ella hann verður loystur úr tænastuni av aðrari orsøk, sum hann ikki er sekur í, at taka við einum hóskandi arbeiðsøki innan ella uttan fyri tað starvsøkið, hann higartil hevur havt.
§ 12. 2) Til at viðgera mál eftir § 11, 2., 3. og 4. stk. setir landsstýrið nevnd við einum umboði úr hvørjum av teimum sambært § 35, 1. stk. góðkendu feløgum og sama tal umboðandi landsstýrið.
§ 13. Tænastumaður kann sleppa undan at taka við borgarligum ella kommunalum umboði, um so er at landsstýrið heldur tað vera neyðugt, fyri at hann skal kunna røkja tænastuna til lítar.
Stk. 2. Landsstýrið setir nærri reglur fyri, hvussu nógv landið kann bera av møguligum útreiðslum til at røkja tænastuna, meðan tænastumaður er burturstaddur úr tænastuni í borgarligum ella kommunalum umboði.
§ 14. Tænastumanni er bert loyvt at hava starv uttan fyri tænastuna, um so er, at tað ikki er til bága fyri, at hann væl og virðiliga fær røkt tær skyldur sínar sum tænastumaður, ella um tað ikki minkar um ta virðing, og tað álit, ið neyðugt er í tænastu hansara.
§ 15. Fyri at røkja skyldurnar, sum fylgja við tænastumannastarvinum, og fyri tílík størv, sum mugu haldast at vera ein partur av tænastumannastarvinum, kann tænastumaður bert fáa tílíka løn og aðrar samsýningar, sum fyrisettar eru eftir §§ 31-33 ella § 40.
Kap. 4.
Fyribils fráseting, agamál og sakarmál um æruskemming.
§ 16. Tænastumaður kann verða fyribils frásettur ella fyribils fluttur í annað arbeiði, tá ið hann er komin undir illgruna í viðurskiftum, har hann missir tað álit, sum inningin av starvinum krevur, ella sum ger tað vágiligt at lata hann halda fram í sínum starvi.
Stk. 2. Viðurskifti, sum føra við sær, at stig verða tikin eftir 1. stk., men sum ikki verða framd eftir straffilóggávuni, verða viðgjørd sum agamál eftir reglunum í §§ 17-21.
Stk. 3. Landsstýrið ásetir nærri reglur um fremjing og avtøku av fyribils fráseting.
§ 17. Tænastumaður, sum tænastufrágreiðing verður gjørd um viðvíkjandi tænastumisbroti ella straffbarum viðurskiftum, hevur rætt til at fáa eina skrivliga frágreiðing um tey veruligu viðurskiftini og fáa høvi til at geva skrivligt ummæli um frágreiðingina. Hann skal samstundis fáa at vita, at hann ikki hevur skyldu til at ummæla frágreiðingina.
Stk. 2. Tá ið rannsóknin í agamáli verður fyrireikað móti tænastumanni fyri tænastumisbrot, verður rannsóknarleiðari settur av rættinum.
Stk. 3. Verður tað í serligum føri hildið neyðugt, kann landsstýrið eftir tilmæli frá rannsóknarleiðaranum og aftan á ummæli er fingið frá felagnum við tingingarrætti uppnevna ein persón at umboða umsitingina.
§ 18. Tænastumaður hevur rætt til at møta við hjálparmanni, og skal hann fáa hetta at vita, tá ið boðað verður til fyrsta forhoyr.
Stk. 2. Sum hjálparmaður kann nýtast ein umboðsmaður fyri yrkisfelag tænastumansins, ein tænastumaður frá avvarðandi stovni ella ein advokatur.
Stk. 3. Rannsóknarleiðarin tekur avgerð um vitnisførslu og um útvegan av øðrum prógvum.
Stk. 4. Ein og hvør starvandi hevur skyldu til at møta til forhoyr og geva frágreiðing. Tann, sum gevur skeiva frágreiðing sum vitni, verður revsaður við bót ella hefti. Um eitt vitni ikki møtir ella ber seg undan at geva frágreiðing, kann rannsóknarleiðarin lata rættin avhoyra tað.
Stk. 5. Tænastumaðurin hevur rætt til at koma við skrivligum frágreiðingum, eisini aftan á at forhoyrini eru liðug.
Stk. 6. Tá ið rannsóknin er liðug, gevur rannsóknarleiðarin eina frágreiðing. Um landsstýrið biður um tað, skal rannsóknarleiðarin eisini koma við tilmæli um avgerð í málinum.
Stk. 7. Tænastumannaforhoyr og rættarfundir, sum hildnir verða undir málsviðgerðini, eru ikki almennir. Tó kann landsstýrið avgera, at málsviðgerðin skal vera almenn, um tænastumaðurin við undirtøku frá avvarðandi yrkisfelag setir fram krav um hetta.
Stk. 8. Almenn frásøgn um tað, sum fram er farið undir forhoyrum og rættarfundum, sum ikki eru almennir, verður revsað við bót.
§ 19. Verður hildið, at málið endar við flyting til annað arbeiðspláss ella í annað starv í ella uttan fyri starvsøkið, starvslækkan ella avseting, skal avvarðandi felag við tingingarrætti fáa frásøgn um, hvussu statt er í málinum, soleiðis at tað kann fáa høvi til at ummæla málið, áðrenn avgerð verður tikin.
Stk. 2. Avvarandi felag við tingingarætti kann krevja at verða gjørt kunnugt við ta avgerð, sum tikin er við tilfarinum frá tænastuforhoyrinum sum grundarlag.
Stk. 3. Kemur tænastumaður undir illgruna fyri nakað straffbart, kann hann krevja málið viðgjørt sum brotsmál. Hetta er ikki til hindurs fyri, at tænastuligt forhoyr kann fara fram móti tænastumanninum, tá ið brotsmálið er avgjørt.
Stk. 4. Er tænastumanni álagt agarevsing uttan tænastuligt forhoyr frammanundan, smbr. § 21, kann hann krevja, at tænastuligt forhoyr fer fram. Tað er bert neyðugt at koma áheitanini á møti, um so er at hann fær viðmæli frá avvarðandi felag við tingingarrætti.
§ 20. Endar rannsóknin uttan at agarevsing verður áløgd, verða útreiðslurnar til hjálparmann endurgoldnar tænastumanninum. Í øðrum førum avger landsstýrið við úrslitunum av málinum og umstøðunum annars í huga, um útreiðslurnar til hjálparmann skulu endurrindast heilt ella fyri ein part.
Stk. 2. Samsýningin eftir 1. stk. verður bert goldin, um tað verður hildið rímuligt, at tænastumaður hevur nýtt útreiðslur til hjálparmann, og samsýningin kann ikki vera hægri, enn hvat ein tilnevndur verji í einum brotsmáli vildi fingið fyri tilsvarandi arbeiði. Eftir áheitan gevur rannsóknarleiðarin ummæli um hetta.
Stk. 3. Hevur tænstumaður undir einum agamáli sjálvur útvegað prógv, fær hann hesar útreiðslur endurgoldnar heilt ella fyri ein part, um hildið verður, at hann hevur havt rímuliga orsøk til at útvega prógvini. Eftir áheitan gevur rannsóknarleiðarin ummæli um hetta.
§ 21. Sum agarevsing fyri tænastumisbrot kann landsstýrið geva ávaring ella átalu, sekt, sum tó ikki má fara upp um 1/2 mánaðarløn, flyting til annað arbeiði ella arbeiðspláss ella til annað starv í ella uttan fyri starvsøkið, starvslækking, herundir lækking við einum ella fleiri lønarstigum innan fyri somu lønarrammu, ella loysn úr starvi. Sekt yvir 1/25 av mánaðarlønini og flyting til annað arbeiði kann bert nýtast, um tænastuligt forhoyr hevur verið frammanundan samsvarandi §§ 17-19, uttan so at treytaleys skrivlig játtan fyriliggur, har tænastumaðurin viðgongur tey veruligu viðurskiftini, hann er ákærdur fyri og játtar seg sekan í tænastumisbroti. Flyting til annað arbeiði ella til annað starv í ella uttan fyri starvsøkið, starvslækking ella loysn úr starvi sum revsing fyri tænastumisbrot, kann, tá málið ikki er avgjørt við dómi, ongantíð fara fram uttan so at tænastuligt forhoyr hevur verið frammanundan. Sektir kunnu verða tiknar av lønini.
§ 22. Tá ið tænastumaður verður lagdur undir órættiligan atburð í tænastugerningi sínum, ella æruskemmandi skuldsetingar verða bornar móti honum, kann verða álagt honum at sleppa sær undan skuldsetingini við dómi. Um umstøðurnar tala fyri, kann landsstýrið gera av, at landskassin veitir tænstumanninum fult ella lutvíst endurgjald fyri møguligar útreiðslur í rættarmálinum.
Kap. 5.
Loysn úr starvi.
§ 23. 2) Landsstýrið ella tann, sum landsstýrið gevur myndugleika til tess, loysir tænastumenn úr starvi. Tó kann bert landsstýrið loysa tænastumenn úr starvi uttan umsókn.
§ 24. Tænastumaður kann krevja at verða loystur úr starvi við 3 mánaða fyrivarningi til mánaða útgang.
§ 25. Tænastumaður kann uttan umsókn verða loystur úr starvi við 3 mánaða fyrivarningi til ein mánaða útgang. Tænastumaður kann verða loystur úr starvi við stytri fyrivarningi, um hann er óskikkaður til starvið vegna brotsgerð, tænastumisbrot ella misgerð.
§ 26. Tænastumaður verður loystur úr starvi, tá mánaðurin er úti, sum hann fyllir 70 ár í, ella røkkur tann aldur, sum í lóggávuni annars er fyrisettur sum aldursmark fyri avvarðandi starv, ella røkkur aldur yvir 60 ár, sum fyrisettur er í avtalu, samb. § 31.
§ 27. Tænastumenn, sum settir eru upp á áramál, kunnu bert loysast úr starvi uttan umsókn, um so er at orsøkin er heilsubrek ella viðurskifti, sum nevnd eru í § 25, 2. pkt., ella § 26. Annars endar starvstíðin, tá ið áramálið er úti.
§ 28. Áðrenn tænastumaður verður loystur úr starvi uttan umsókn, skulu, við undantak av teimum í § 26 nevndu førum, bæði avvarðandi felag við tingingarætti og tænastumaðurin sjálvur fáa høvi til at siga sína áskoðan, um so er at forhoyr ikki hevur verið eftir §§ 17-19.
Stk. 2. Hann, sum uttan umsókn verður loystur úr starvi, hevur rætt til at fáa skrivliga upplýsing um grundirnar.
Stk. 3. Áðrenn tænastumaður verður loystur úr starvinum uttan umsókn, ger landsstýrið av, um hann hevur rætt til eftirløn.
§ 29. Verður tænastumaður loystur úr starvi, av tí at starvið verður tikið av vegna umlegging av fyrisitingini ella broyting av arbeiðslagnum, og tað ikki er gjørligt at ávísa honum annað starv, sum hann eftir §§ 11-12 hevur skyldu at taka av, fær hann sína higartil galdandi løn í 3 ár, tó ikki longur enn til tann fyri starvið galdandi fráfaringaraldur. Í hesum tíðarskeiði kemur hann undir reglurnar í §§ 11-12.
Kap. 6.
Serreglur um royndarsettar.
§ 30. Tænastumaður kann fyrstu 6 mánaðirnar av royndartíðini krevja seg loystan úr starvinum við 14 daga fyrivarningi og í restini av royndartíðini við 1 mánaða fyrivarningi, í báðum førum til mánaðar útgang.
Stk. 2. Fyrstu 6 mánaðarnar av royndartíðini kunnu tílíkir tænastumenn loysast úr starvi uttan umsókn við 14 dagar fyrivarningi til mánaðar útgang.
Stk. 3. Reglurnar í § 29 eru ikki galdandi fyri tænastumenn í royndartíðini.
Kap. 6a
Serreglur um tænastumenn í fólkakirkjuni 4)
§ 30a. Ásetingarnar í § 2, stk. 1, 2. pkt., § 5, stk. 5, § 6, § 7, § 10 og § 11, stk. 1 eru ikki galdandi fyri tænastumenn í fólkakirkjuni.
Stk. 2. Ásetingin í § 5 er ikki galdandi fyri størvini sum biskupur og próstur.
§ 30b. Tænastumaður í fólkakirkjuni hevur skyldu til í staðin fyri ella samstundis, sum hann røkir egið starv, at røkja fyribils tænastu í javnstillaðum ella hægri starvi enn hansara egna.
§ 30c. Tænastumaður í fólkakirkjuni hevur skyldu til at ganga undir tílíkar broytingar í tænastuviðurskiftunum og tænastuøki sínum, sum ikki broyta starvseyðkennið, og sum ikki gera, at starvið ikki longur kann haldast hóskandi fyri hann.
§ 30d. Eftir tilmæli frá biskuppi kann sóknarprestur verða sagdur úr starvi eftir § 29, vegna álvarsama ósemju millum sóknarprest og kirkjulið, ið hevur verið til munandi bága fyri kirkjuliga lívið og trivnaðin á staðnum.
§ 30e. Halda kirkjuráðini, at eingin av umsøkjarunum, ið hava søkt lýst starv sum sóknarprestur, er nóg væl skikkaður til starvið, ella eru ov fáar umsóknir komnar til starvið, kunnu kirkjuráðini heita á biskupin um at lata starvið lýsa leyst av nýggjum.
2. Partur.
Lønar- og aðrar starvstreytir.
Kap. 7.
Tingingar- og fakfelagsmál.
§ 31. 2) Lønar og aðrar starvstreytir hjá tænastumonnum verða fyrisettar við avtalu millum landsstýrið og tey í § 35 nevndu feløg.
Stk. 2. Avtalur eftir 1. stk. kunnu tó ikki gerast um viðurskifti, sum ásett eru við lóg ella við heimild í lóg ella viðvíkja uppgávunum, skipanini ella fólkatørvinum hjá umsitingini.
§ 32. Fæst ikki semja um støddina av samlaðu upphæddini til broyting av lønar- og øðrum starvstreytum, herundir til rætting av lønarstiga, og staðarviðbótum, til broyting í lønaráseting fyri tænastumannastørvini og til broyting av øðrum samsýningum fyri inning av tænastumannastarvi, sambr. § 15, leggur landsstýrið fram serligt lógaruppskot.
Stk. 2. 3) Fæst ikki semja um nýtsluna av tí í 1. stk. nevndu upphædd, leggur landsstýrið fram serligt lógaruppskot.
§ 33. 3) Fæst ikki semja um viðurskifti, sum ikki koma undir § 32, tekur landsstýrið avgerð í málinum.
§ 34. 2) Reglur um starvstreytir, sum avtala ikki kann gerast um, og broyting av tílíkum reglum, verða fyrisettar aftan á at tingast hevur verið við tey í § 35 nevndu feløg.
Stk. 2. Tey í § 35 nevndu feløg kunnu tingast við landsstýrið um ein og hvønn fakligan spurning, sum viðvíkur tænastumonnum.
§ 35. 2) 3) Tænastumenn landsins hava rætt at tingast við feløg teirra, um feløgini lúka fylgjandi treytir:
a) Feløgini skulu verða góðkend av landsstýrinum.
b) Allir tænastumenn, sum koma undir hesa lóg, skulu kunna gerast limir í feløgunum, eisini eftirløntir tænastumenn.
Kap. 8.
Lønarráðið.3)
§ 36. 3) (avtikin).
§ 37. 3) (avtikin).
Kap. 9.
Gerðardómur og skjóting av málum fyri rættin.
§ 38. Landsstýrið og tænastumannafelagið kunnu leggja spurningar um brot ella tulking av gjørdum avtalum ella reglum, sum eftir §§ 32-33 koma í staðin fyri avtalur, fyri ein gerðarrætt til avgerðar.
Stk. 2. 2) Í gerðarrættinum eru 3 limir. Sorinskrivarin setir 1, landsstýrið 1 og avvarðandi yrkisfelag 1 lim.
§ 39. 2) Spurningar, sum eftir § 38 kunnu leggjast fyri og avgerast av gerðarrættinum, kunnu ikki leggjast fyri rættin. Tó hevur tænastumaður rætt, tá avvarðandi yrkisfelag hevur noktað at leggja málið fyri gerðarrættin.
Stk. 2. Kann eitt mál leggjast fyri rættin, skal hetta verða gjørt innan 6 mánaðir aftaná, at saksøkjarin hevur fingið boð um, at málið er endaliga avgjørt av fyrisitingini ella málið er avvíst av felagnum ella gerðarrættinum.
3. Partur.
Ymsar reglur.
Kap. 10.
Persónligar viðbøtur.
§ 40. Um tænastumaður eftir reglunum í § 11 ella av aðrari orsøk, sum hann ikki er sekur í, verður fluttur í annað starv, sum er skipað í lægri lønarrammu, enn starv hansara frammanundan, fær hann eina persónliga viðbót til útjavning av muninum.
Stk. 2. Viðbøtur eftir 1. stk. detta burtur heilt ella lutvíst, um ein fær lønarframgongd við at koma í hægri lønarrammu ella á hægri lønarstig.
Kap. 11.
Lønarforskot og lønarskuldbinding.
§ 41. Tænastumaður kann í heilt serligum førum, tá ið á stendur, fáa lønarforskot uttan trygd. Landsstýrið ásetir reglur um hetta.
§ 42. Tænastumanni er eftir reglum, sum landsstýrið setir, loyvt at geva skuldbinding av løn síni til lánistovnar, sum landsstýrið góðkennir.
Stk. 2. Tá ið tey í 1. stk. nevndu dømir eru frá, kann tænastumaður ikki avhenda, pantseta ella á annan hátt ráða yvir løn, sum ikki er útgoldin.
Kap. 12.
Tænastufrí v.m.
§ 43. Landsstýrið kann geva tænastumanni tænastufrí uttan løn í eitt ávíst tíðarskeið, tó í minsta lagi ein mánaða. Tíðin verður frádrigin í útrokningini av lønaraldrinum.
Stk. 2. Eftir nærri av landsstýrinum fyrisettum reglum kann tænastumaður fáa aðra tænastufrí uttan fyri vanligu frítíðina.
Stk. 3. Um tað samtykkir við tænastuna, kann landsstýrið koma umsókn frá tænastumanni á møti um stytta arbeiðstíð í avmarkaða tíð, ella til annað verður fyrisett móti tilsvarandi lønarhækking.
Stk. 4. 3) Landsstýrið kann fyriseta reglur, um løn ella lønaraldur skal missast heilt ella lutvíst undir tænastufrí eftir 2. stk. ella undir styttari arbeiðstíð.
4. Partur.
Fremjingar- og fyribilsreglur.
Kap. 12.
§ 44. Henda lóg kemur í gildi 1. juli 1971.
Stk. 2. Reglurnar í §§ 12-13 og § 29 eru bert galdandi fyri tænastumenn, sum eru settir ella útnevndir í annað starv, aftan á at lógin kemur í gildi. Aðrir tænastumenn koma undir higartil galdandi reglur.
Stk. 3. Tænastumenn, sum farnir eru frá við eftirløn áðrenn henda lóg kemur í gildi, fáa eftirløn eftir higartil galdandi reglum.
Stk. 4. Samstundis fer úr gildi løgtingslóg nr. 31. frá 18. mai 1961 við seinni broytingum um tænastumenn landsins og løgtingslóg nr. 1 frá 25. februar 1953 við seinni broytingum um eftirløn og eftirsitiløn tænastumanna landsins v. fl.
Stk. 5. Tær eftir higartil galdandi lóg givnu kunngerðir galda framvegis, til annað verður fyrisett.
1) Sambært § 3 í stýrisskipanarlógini frá 1948 vóru løgtingslógir orðaðar á føroyskum og donskum máli. Henda grein er ikki endurtikin í galdandi stýrisskipanarlóg frá 1994.
Eftir at nýggja stýrisskipanarlógin kom í gildi á ólavsøku 1995, hevur vanlig mannagongd verið, at danski teksturin er tikin úr gildi við fyrstkomandi broyting í lógini, tó er tvítekstur varðveittur í summum førum.
Fíggjarmálaráðið, sum varðar av lógini um tænastumenn landsins, hevur í hesum føri valt ikki at taka danska tekstin úr gildi. Broytingar í lógini um tænastumenn landsins eftir 1995 eru bara gjørdar á føroyskum, og gjørt verður vart við, at munur er á danska og føroyska tekstinum.
2) Broytt við løgtingslóg nr. 65 frá 9. juni 1988.
3) Broytt við løgtingslóg nr. 73 frá 13. juni 1995, har § 2 er soljóðandi: ”Henda lóg fær gildi ólavsøkudag 1995”
4) Broytt við løgtingslóg nr. 28 frá 19. mai 2008.


text:
Í gjár var føðingardagur í Býlingshúsinum undir Brúnni í Tórshavn. Annika Olsen, borgarstjóri í Tórshavnar kommunu, var og vitjaði og heilsaði býlingshúsinum við tí vakrasta útsýninum í býnum, sum hon tók til.
Annika Olsen segði, at koma inn á henda stovnin er fyri henni nærmast sum at koma inn at vitja skyldfólk, so deiliga gamalkent og heimligt.
- Endamálið við virkseminum í Býlingshúsinum var og er er at skapa ein gerandisdag, har vit øll - børn, foreldur og starvsfólk - trívast og mennast.
- Endamálið hevur øll árini verið at skapa eitt gott umhvørvi, har dentur verður lagdur á tryggleika og ymiskleika hjá tí einstaka.
- At trivnaðurin á stovninum er góður sæst eisini av, at nógv av starvsfólkunum hava starvast sera leingi á stovninum. Og trivnaður av slíkum slag plagar at vera prógv um ein vælriknan og góðan stovn.
Langur bíðilisti er til at sleppa á stovnin og í løtuni ansa 17 starvsfólk eftir 63 børnum í Býlingshúsinum.
Les alla røðuna hjá borgarstjóranum her.


text:
Í samband við, at Theodor Petersen er vorðin 70 ár, hevur hann verið í studio og sungið inn sangin “This World is not my Home”, sum kemur út í dag. Ein sangur, ið Theodor hevur sungið alt sítt lív og tí valt at útgeva júst hendan sangin.
Gjøgnum árini hevur Theodor glett mong við sínum vakra sangi og síni sermerktu, vøkru og sterku rødd. Sangurin ”This World is not my Home” er tikin upp í studio hjá Jákupi Zachariassen, og Óli Poulsen hevur mixað og mastrað sangin.
Eitt stuttligt við sanginum, sum Theodor eisini er glaður fyri, er, at allar fýra døtur hansara – Anna Sofía Mellemgaard, Margit Justinussen, Linda Mikkelsen og Rakul Petersen (SYSTRAR) – syngja kórrøddir á sanginum.
Til ber at ogna sær sangin á ymisku stroymingtænastunum sum Spotify og Itunes, men eisini ber til at hoyra sangin ókeypis á Youtube, í fjølmilunum ella við at lurta eftir sanginum á spotify.com.
Theodor Petersen er føddur á Tvøroyri 29. okt 1948, men hevur búð í Havn í 47 ár. Hann er giftur við Mortinu Petersen, vanliga nevnd Tina í Køkubúðini. Hóast mongu árini í Havn, kennir Theodor seg framvegis sum tvørámann. Hann hevur starvast á MBM í skjótt 40 ár, og í árunum 1987-2014 var hann leiðari á Fóðurdeildini.
Fakta
Theodor Petersen hevur hesar útgávur aftanfyri seg:
Jesus tær vil eg prísa. Kasettuband 1981
- Útgevari ENON og upptøka í M.Z. Studio
Now I have everything. CD 2008
- Útgevari Evangeliska forlagið og upptøka í Starstruck Studio Nashville
Eisini luttekur Theodor á Live upptøkuni Nashville.fo frá 2009 við sanginum ”Now I have Everything” og syngur duettina ”Til staðar ver í løtuni” á fløguni SYSTRAR hjá døtrunum.
Fakta um nýggja sangin
Heiti: This World is not my Home
Solosangur: Theodor Petersen
Bakrøddir syngja døtur hansara, Anna Sofía Mellemgaard, Margit Justinussen, Linda Mikkelsen og Rakul Petersen (SYSTRAR)
Orð og lag: Traditionelt lag, við Jim Reeves sum komponist.
Lagt til rættis og framleitt: Jákup Zachariassen
Trummur: Tórður Dam Jacobsen
Bass: Eyðun Johannesen
Banjo, El og kassa Guitar: Jákup Zachariassen
Klaver: Jeff Taylor
Slagverk: Óli Poulsen
Mix og mastering: Óli Poulsen


text:
Pippi Langsokkur vann barnavalið á Býarbókasavninum
At børnini hugsa nógv um umhvørvið, kann staðfestast, tí Luddi og Lundisa fingu 67 atkvøður, og vit eru vís í, at tey halda fram at berjast fyri okkara náttúru.
Herviligi Henry, sum vann stórsigur við seinasta val við at lova ”Bomm hvønn dag”, kláraði seg ikki heilt líka væl hesu ferð. Hann segði ”Nei til fastar songartíðir” og fekk 63 atkvøður.
Í alt 463 børn hava atkvøtt á Býarbókasavninum. Tá úrslitini frá hinum valstøðunum eru komin inn, fáa vit at síggja, um Pippi eisini hevur vunnið tað samlaða valið.
Atkvøðurnar eru býttar soleiðis:
73 Pippi Langsokkur
67 Luddi og Lundisa
63 Herviligi Henry
54 Vitello
39 Stóra Skrímsl og Lítla Skrímsl
29 Droya Drós
27 Lítla Mý
27 Gruffalo
25 Klemmiligi Klæmint
18 Wilbert
17 Vinni Vespa
13 Mamma Mu
9 Ógildugar
2 Blankar


text:
Prísir fyri tænastur
Um tú kemur á lesistovu okkara í vanligari upplatingartíð, er tað ókeypis at læna tey savnsskjøl, ið tú ynskir at síggja, og brúka tey á lesistovuni. Eisini veita vit ókeypis vegleiðing á staðnum um neyðugt. Stutt sagt er vanligt brúk á lesistovuni ókeypis.
Fyri aðrar tænastur, sum til dømis, skanningar/avrit av savnsskjølum, útvegan av váttanum ella skjalasavnsrannsóknir (kanningararbeiði) - tvs. har starvsfólk á Tjóðskjalasavninum skulu leita fram, og/ella transskribera (avskriva) savnsskjøl fyri viðskiftafólk – verður álagt eitt gjald.
Vanligu prísir fyri slíkar tænastur eru:
Vitjandi á lesistovuni gjalda ikki fyri vegleiðing og lesistovulán.
(Tó mugu vitjandi gjalda fyri skjalasavnsrannsóknir (kanningararbeiði), ið starvsfólk gera fyri tey.)
Samband:
Tú kanst venda tær til Tjóðskjalasavnið, um so er, at tú hevur spurningar, ella ynskir fleiri upplýsingar viðv. prísum fyri tænastur (eisini prísir fyri tænastur viðvíkjandi kt-skipanir/skjøl):
- Tjóðskjalasavnið
- Tel: +298 340 540
- skjalasavn@skjalasavn.fo
- Mánadag - fríggjadag, kl. 10.00 - 15.00.


text:
(1877-1956)
Maria Mikkelsen var fødd í Havn og flutti til Keypmannahavnar í 1898, har hon fyrst starvaðist í bókhandli í umleið 20 ár og síðan á Ríkisarkivinum í meira enn tjúgu ár.
Hon var kend millum føroyignar í Keypmannahvn, bæði sum ein, sum rætti eina hjálpandi hond til teirra, ið komu niður, og eisini sum rættlesari av føroyskum skaldskapi.
Hon skrivaði av tí sama kanska ikki so nógv sjálv, men hevur tó yrkt og týtt sangir, skrivað stuttsøgu og skrivað greinir við persónslýsingum av ymsum føroyingum.
Hon flutti aftur til Føroya í 1947 og doyði í 1956.
Útgáva:
1975 A. C. Evensen
Umrøða:
Malan Marnersdóttir: Marie Mikkelsen. Dansk kvindebiografisk leksikon
Turið Sigurðardóttir:Maria Mikkelsen. Rit.fo
Vagnur Michelsen: Nøkur orð um Mariu Mikkelsen, abbasystur mína. Hvannrok.fo