text:
Avgerandi munur kann vera á at menna eitt og at menna annað; men hvat er hvat, tá talan er um menningarkvotur — fleiri spurningar verða reistir um tað veruliga endamálið við menningarkvotunum og treytirnar fyri útlutan.
Flest allir føroyingar munu vera samdir um at okkara land skal stýrast í størri ella minni mun eftir onkrum leisti sum javnar so ella so millum høg og lág. Slík politisk javning er vanlig kring heimin og verður vanliga gjørd umvegis ymisk sløg av skattum og avgjøldum, umframt gjøgnum aðrar mátar, eitt nú sjálvbodna hjálp av ymiskum slag, bæði beinleiðis millum privatpersónar og óbeinleiðs í handli millum fyritøkur. Tað sjálvbodna er ofta ikki skrásett sum slíkt og tí torført at fáa hagtøl yvir; men millum tey sum kenna til slík viðurskifti er greitt at vinnulívið spælir yvirhøvur ein sera umfatandi og týðandi leiklut á hesum øki. Hetta skulu vit tó lata liggja á hesum sinni.
Eitt høvuðstema í fiskivinnu nýskipanini hjá Landsstýrinum hevur snúð seg um at fáa breiðari luttøku í fiskiskapi gjøgnum at fáa fleiri aktørar inn í vinnuna og samstundis fáa veiðirættindini sum heild meira javnbýtt. Vit kunnu siga at soleiðis varð nýskipanin ‘seld’ føroyingum ella presenterað fyri veljarunum.
Hesar hugmyndir og ætlanir hava helst sæð skilagóðar og rímiligar út fyri mongum; men tá ið hjólini so við og við møttu asfaltinum, gjørdist skjótt greitt at lekarnir millum teori og praksis í lóggávuni vóru munandi, so mikið so at stórir tættir í nýskipanini hava verið útsettir við fleiri kunngerðum í bíðistøðu.
Thursday, January 31, 2019
Friday, December 28, 2018
So skutla tey sína egnu skrubbu
Eitt er at leggja okurs avgjøld á eina vinnu, eitt annað at innsíggja tað stuttskygda í tí, serliga nú ið tíðirnar knappliga ikki eru so gyltar sum tær vóru tá ørvitisdreymar um veldigar pengastreymar fyri einki flutu frítt í Føroyum.
Øsing kann vera ein løgin og long tilgongd, sum ikki helmar í fyrr enn hennara ofta ógreiða mál knappliga, gjarna óvæntað og brádliga, er fullført í skuffilsi og uttan skuggan av tí klimaxi sum so ella so mundi liggja í luftini, lovað ella fyrigyklað við støði í ongum øðrum enn óroyndum lenistóla ástøði og hugmyndafrøði.
Var tann váti dreymurin at súgva so ríkiligt sum yvirhøvur gjørligt burtur úr nøkrum heilt fáum vælkoyrandi fiskiskipum og harvið fáa ein stóran sjálvvirkandi streym av peningi at renna inn í teir almennu kassarnar, fyri harvið at gera lívið søtari og søtari fyri tey sum sleppa at forvalta ‘fólksins ogn’, sektin á hvat tað kostar øllum hinum og samfelagnum sum heild?
Men har var jú talan um ‘yvirnormalan vinning’ og einar tvær milliardir klárar at heinta inn við hjálp av einari nóg umfatandi nýskipan av fiskivinnuni, ha?
Ja, aftan á drúgva trúttan í tíðindamiðlum ár eftir ár eftir ár, eydnaðist tað so við og við at vinna nóg stóra undirtøku fyri einari hvørvisjón sum beyð tí politiska apparatinum at seta risastór almenn súgvirør á fiskivinnuna og samstundis tvangsinnleggja hana til uppboðssølu av fiskirættindum. Heilt himmalskt, hildu vist mong.
Men longu eitt ár aftaná at lógin um fyrisiting av sjófeingi varð innførd, man hol nú koma á bløðruna hjá fleiri, meðan veruleikin pikkar alsamt harðari á hurðar og vindeygu, sjálvt heima í høvuðsstaðnum.
Øsing kann vera ein løgin og long tilgongd, sum ikki helmar í fyrr enn hennara ofta ógreiða mál knappliga, gjarna óvæntað og brádliga, er fullført í skuffilsi og uttan skuggan av tí klimaxi sum so ella so mundi liggja í luftini, lovað ella fyrigyklað við støði í ongum øðrum enn óroyndum lenistóla ástøði og hugmyndafrøði.
Var tann váti dreymurin at súgva so ríkiligt sum yvirhøvur gjørligt burtur úr nøkrum heilt fáum vælkoyrandi fiskiskipum og harvið fáa ein stóran sjálvvirkandi streym av peningi at renna inn í teir almennu kassarnar, fyri harvið at gera lívið søtari og søtari fyri tey sum sleppa at forvalta ‘fólksins ogn’, sektin á hvat tað kostar øllum hinum og samfelagnum sum heild?
Men har var jú talan um ‘yvirnormalan vinning’ og einar tvær milliardir klárar at heinta inn við hjálp av einari nóg umfatandi nýskipan av fiskivinnuni, ha?
Ja, aftan á drúgva trúttan í tíðindamiðlum ár eftir ár eftir ár, eydnaðist tað so við og við at vinna nóg stóra undirtøku fyri einari hvørvisjón sum beyð tí politiska apparatinum at seta risastór almenn súgvirør á fiskivinnuna og samstundis tvangsinnleggja hana til uppboðssølu av fiskirættindum. Heilt himmalskt, hildu vist mong.
Men longu eitt ár aftaná at lógin um fyrisiting av sjófeingi varð innførd, man hol nú koma á bløðruna hjá fleiri, meðan veruleikin pikkar alsamt harðari á hurðar og vindeygu, sjálvt heima í høvuðsstaðnum.
Thursday, November 29, 2018
So skjótt kunnu manningarnar sita við Svarta Per
Manningarnar á fiskiskipum kunnu skjótt koma illa fyri nú fiskirættindi ikki longur eru knýtt at skipum men heldur ‘rættindahavarum’ — fyritøkum á landi, ið ikki neyðturviliga eiga ella reka skip — meðan sáttmálarnir eru við reiðararnar.
Fyri manningarnar á fiskiskipum mundi tað ljóða mikið gott at tann nýggja lógin um ‘fyrisiting av sjófeingi’ sigur beinleiðis í paragraf 51, stk. 2, sum treyt fyri at veiðirættindi skulu kunna útskrivast: at lønir mugu vera “samsvarandi sáttmálum við føroysk manningarfeløg”. Tó eru fleiri trupulleikar komnir undan kavi í seinastuni, og vaksandi ógreiði er av álvara við at ørkymla manningar og avvarðandi feløg.
Hóast eina so greitt nevnda treyt í lógartekstinum, verður samstundis sagt aðrastaðni, nevniliga í paragraf 63, at eftirlitsmyndugleikin á sjónum, Vørn, hevur “ikki eftirlit við reglunum ásettar í grein 51 um at skipari og manning á fiskiførum undir føroyskum flaggi, umframt á móttøkuskipum undir føroyskum flaggi, skulu lønast sambært sáttmála sum er gjørdur við føroysk manningarfeløg.”
So tá ið Føroya Fiskimannafelag fær greiði á, aftan á uppgerðir og avreiðingarseðlar og hvørt av sínum, at tær pent orðaðu treytirnar fyri at fáa veiðirættindi í fleiri førum ikki hava verið hildnar, vendir felagið sær til Fiskimálaráðið, ið hevur umsitingina av lógini um hendi. Men har kennir felagið seg mestsum hildið fyri gjøldur: einasta svar frá Fiskimálaráðnum er at tey vísa til Vørn, ið ikki hevur viðmerkingar — og hví skal Vørn kunna hava nakra viðmerking, tá lógin beinleiðis ásetir at júst Vørn skal ikki hava eftirlit við sáttmála viðurskiftunum?
Fyri manningarnar á fiskiskipum mundi tað ljóða mikið gott at tann nýggja lógin um ‘fyrisiting av sjófeingi’ sigur beinleiðis í paragraf 51, stk. 2, sum treyt fyri at veiðirættindi skulu kunna útskrivast: at lønir mugu vera “samsvarandi sáttmálum við føroysk manningarfeløg”. Tó eru fleiri trupulleikar komnir undan kavi í seinastuni, og vaksandi ógreiði er av álvara við at ørkymla manningar og avvarðandi feløg.
Hóast eina so greitt nevnda treyt í lógartekstinum, verður samstundis sagt aðrastaðni, nevniliga í paragraf 63, at eftirlitsmyndugleikin á sjónum, Vørn, hevur “ikki eftirlit við reglunum ásettar í grein 51 um at skipari og manning á fiskiførum undir føroyskum flaggi, umframt á móttøkuskipum undir føroyskum flaggi, skulu lønast sambært sáttmála sum er gjørdur við føroysk manningarfeløg.”
So tá ið Føroya Fiskimannafelag fær greiði á, aftan á uppgerðir og avreiðingarseðlar og hvørt av sínum, at tær pent orðaðu treytirnar fyri at fáa veiðirættindi í fleiri førum ikki hava verið hildnar, vendir felagið sær til Fiskimálaráðið, ið hevur umsitingina av lógini um hendi. Men har kennir felagið seg mestsum hildið fyri gjøldur: einasta svar frá Fiskimálaráðnum er at tey vísa til Vørn, ið ikki hevur viðmerkingar — og hví skal Vørn kunna hava nakra viðmerking, tá lógin beinleiðis ásetir at júst Vørn skal ikki hava eftirlit við sáttmála viðurskiftunum?
Tuesday, October 30, 2018
Á vegamóti millum kós og kaos
Meðan tosað verður um ‘umsitingarætlan’ fyri sokallað ‘hóttar’ fiskastovnar, siga útróðrarmenn frá sera góðum fiskiskapi; men Nýskipanin flaksar framvegis í óvissu, við týðandi pørtum liggjandi á láni og lúrandi politiskum súguri fyri stavn.
Nú 10 mánaðir aftaná at Løgtingið samtykti nýggja lóg um ‘fyrisiting av sjófeingi’ flóta stórir partar av nýskipanarpakkanum framvegis í onkrum sum minnir um eina endaleysa evju av politikki og óvissu. Ein leingi umtalað ‘umsitingarætlan’ hevur enn ikki sæð dagsins ljós, íroknað ein enn meira umtalað umlegging frá fiskidøgum til kvotur fyri heimaflotan, og liggur eftir øllum at døma enn líka fjart frá at kunna sjósetast sum fyri einum ári síðan.
Hetta mál fekk nýliga ein av samgonguflokkunum í Landsstýrinum, av sínum eintingum og óvæntað, at leggja fram uppskot á tingi um at útseta íverksetanina av kvotum enn eitt ár, til 1. januar 2020 — eitt útspæl ið fleiri staðni bleiv tulkað sum eitt de facto misálit á fiskimálaráðharran.
“Vit eru langt frá til reiðar at fara yvir til kvotaskipan,” viðmerkti formaðurin í Føroya Fiskimannafelag, Jan Højgaard, og legði afturat: “Hetta hevur Framsókn staðfest,” vísandi til nevnda uppskot um at bíða við at innføra slíka skipan.
“Tað hevur órógvað nógv at onki, absolut onki, er klárt til at ein kvotaskipan kann fara av bakkastokki,” segði formaðurin í einum almennum skrivi. “Tað letur seg als ikki gera at fara yvir til eina kvotaskipan í 2019. Tað er líka mikið um ein er fyri einari kvotaskipan ella vil hava fiskidagar.”
Hann helt fram: “Við einari kvotaskipan má alt leggjast um. Har er onki klárt enn, og tí hevur Framsókn nú víst á hendan vandan, sum kann koma at hava sera álvarsamar avleiðingar. Tað er ikki bara sum at siga tað, at blaka vinnuna út í nakað, uttan at nakar hevur gjørt peningsverk fyri at tryggja at alt gongur sum tað skal. Tað hjálpir onki at ein ljóðar klókur tá ein úttalar seg til miðlarnar. Tí har er onki klárt!! Vit hava havt ein kaffifund um eina umsitingarætlan, har ongin hevði ánilsi av hvussu hon fór at síggja út. Har er onki sett út í kortið enn. Tí eiga vit at vísa ábyrgd, og hava fiskidagar fyri 2019.”
Eisini hvat viðvíkur spurninginum um veiðigjald er ein útdrigin bíðistøða íkomin. Enn er ikki greitt júst hvussu høg avgjøld talan verður um, og reiðaríini kenna seg sum vera man frustrerað um óvissuna í hesum sambandi — hesi avgjøld kunnu tá avtornar gerast avgerandi fyri lønsemið í vinnuni.
Hvat sum annars liggur í einari sonevndari umsitingarætlan er framvegis púra óvist fyri almenninginum og teimum ið ætlanin er skulu umfatast av henni — hvat ið sjálvandi kann ørkymla og gera fólk ótrygg.
Nú 10 mánaðir aftaná at Løgtingið samtykti nýggja lóg um ‘fyrisiting av sjófeingi’ flóta stórir partar av nýskipanarpakkanum framvegis í onkrum sum minnir um eina endaleysa evju av politikki og óvissu. Ein leingi umtalað ‘umsitingarætlan’ hevur enn ikki sæð dagsins ljós, íroknað ein enn meira umtalað umlegging frá fiskidøgum til kvotur fyri heimaflotan, og liggur eftir øllum at døma enn líka fjart frá at kunna sjósetast sum fyri einum ári síðan.
Hetta mál fekk nýliga ein av samgonguflokkunum í Landsstýrinum, av sínum eintingum og óvæntað, at leggja fram uppskot á tingi um at útseta íverksetanina av kvotum enn eitt ár, til 1. januar 2020 — eitt útspæl ið fleiri staðni bleiv tulkað sum eitt de facto misálit á fiskimálaráðharran.
“Vit eru langt frá til reiðar at fara yvir til kvotaskipan,” viðmerkti formaðurin í Føroya Fiskimannafelag, Jan Højgaard, og legði afturat: “Hetta hevur Framsókn staðfest,” vísandi til nevnda uppskot um at bíða við at innføra slíka skipan.
“Tað hevur órógvað nógv at onki, absolut onki, er klárt til at ein kvotaskipan kann fara av bakkastokki,” segði formaðurin í einum almennum skrivi. “Tað letur seg als ikki gera at fara yvir til eina kvotaskipan í 2019. Tað er líka mikið um ein er fyri einari kvotaskipan ella vil hava fiskidagar.”
Hann helt fram: “Við einari kvotaskipan má alt leggjast um. Har er onki klárt enn, og tí hevur Framsókn nú víst á hendan vandan, sum kann koma at hava sera álvarsamar avleiðingar. Tað er ikki bara sum at siga tað, at blaka vinnuna út í nakað, uttan at nakar hevur gjørt peningsverk fyri at tryggja at alt gongur sum tað skal. Tað hjálpir onki at ein ljóðar klókur tá ein úttalar seg til miðlarnar. Tí har er onki klárt!! Vit hava havt ein kaffifund um eina umsitingarætlan, har ongin hevði ánilsi av hvussu hon fór at síggja út. Har er onki sett út í kortið enn. Tí eiga vit at vísa ábyrgd, og hava fiskidagar fyri 2019.”
Eisini hvat viðvíkur spurninginum um veiðigjald er ein útdrigin bíðistøða íkomin. Enn er ikki greitt júst hvussu høg avgjøld talan verður um, og reiðaríini kenna seg sum vera man frustrerað um óvissuna í hesum sambandi — hesi avgjøld kunnu tá avtornar gerast avgerandi fyri lønsemið í vinnuni.
Hvat sum annars liggur í einari sonevndari umsitingarætlan er framvegis púra óvist fyri almenninginum og teimum ið ætlanin er skulu umfatast av henni — hvat ið sjálvandi kann ørkymla og gera fólk ótrygg.
Thursday, September 27, 2018
Veiðigjaldið gjørdist apa
Hvussu kann nakar í fullum álvara vilja hava stórar broytingar í lógar- og reglukarmum fyri vinnulívið uttan at fyrst fáa til vega neyvar metingar og útrokningar av avleiðingum fyri raktar yrkis- og vinnubólkar og lokalsamfeløg?
Tað tykist ógjørligt at koma fram til ein nýggjan leist fyri veiðigjald á fisk. Politikararnir hava mánað eftir mánað arbeitt við málinum sum part av tí nýggju lógini um fyrisiting av sjófeingi, men framvegis tykist eingin vita upp ella niður, hóast talan er um nakað sum kann hava avgerandi týdning fyri møguleikarnar at dríva fiskarí undir føroyskari lóg.
Tað ótrúliga er at enn fyriliggur heldur eingin almenn meting av avleiðingum av veiðigjaldinum, og fyri alt tað ei heldur av øllum hinum pørtunum í nýskipanini, so sum uppboðssøluni av rættindum og útlutingini av menningarkvotum, fyri at nevna onkur dømi. So hvat fer veiðigjaldið at merkja fyri manningarnar? Hvussu verða reiðaríini ávirkað? Hvat við lokalsamfeløgunum, hvussu fara tey at vinna ella tapa upp á reglurnar?
Tað er eisini ein spurningur um ikki júst mangulin upp á slíkar konsekvensberokningar nú er við til at gera tað striltið fyri ikki at siga ómøguligt hjá politikarunum at koma fram í álvara til ein brúkiligan leist fyri veiðigjald. Tað sama er í grundini galdandi fyri allar teir stóru liðirnar í nýskipanarpakkanum; men veiðigjaldið bleiv tann síðsti størri bitin at fáa upp á pláss politiskt, og tí gjørdist hann so torførur — teir grundleggjandi spurningarnir tykjast hava verið útsettir ferð eftir ferð, til nú ið veiðigjaldið gjørdist einasta høvuðspunkt sum er eftir at beina út, og sostatt kann tað eisini gerast rættiliga avgerandi fyri allan pakkan.
Tað tykist ógjørligt at koma fram til ein nýggjan leist fyri veiðigjald á fisk. Politikararnir hava mánað eftir mánað arbeitt við málinum sum part av tí nýggju lógini um fyrisiting av sjófeingi, men framvegis tykist eingin vita upp ella niður, hóast talan er um nakað sum kann hava avgerandi týdning fyri møguleikarnar at dríva fiskarí undir føroyskari lóg.
Tað ótrúliga er at enn fyriliggur heldur eingin almenn meting av avleiðingum av veiðigjaldinum, og fyri alt tað ei heldur av øllum hinum pørtunum í nýskipanini, so sum uppboðssøluni av rættindum og útlutingini av menningarkvotum, fyri at nevna onkur dømi. So hvat fer veiðigjaldið at merkja fyri manningarnar? Hvussu verða reiðaríini ávirkað? Hvat við lokalsamfeløgunum, hvussu fara tey at vinna ella tapa upp á reglurnar?
Tað er eisini ein spurningur um ikki júst mangulin upp á slíkar konsekvensberokningar nú er við til at gera tað striltið fyri ikki at siga ómøguligt hjá politikarunum at koma fram í álvara til ein brúkiligan leist fyri veiðigjald. Tað sama er í grundini galdandi fyri allar teir stóru liðirnar í nýskipanarpakkanum; men veiðigjaldið bleiv tann síðsti størri bitin at fáa upp á pláss politiskt, og tí gjørdist hann so torførur — teir grundleggjandi spurningarnir tykjast hava verið útsettir ferð eftir ferð, til nú ið veiðigjaldið gjørdist einasta høvuðspunkt sum er eftir at beina út, og sostatt kann tað eisini gerast rættiliga avgerandi fyri allan pakkan.
Thursday, August 30, 2018
Váðiligt við bindi fyri eygum
Hóast nýggja lóg við fleiri broytingum røkist framvegis einki fyri veruligari semju um nýskipan av fiskivinnuni; ógreiði um ætlanir og endamál stendur við og versnar meðan polarisering forðar fyri neyðugum samskifti millum partar.
Tað er ikki bara sum at siga tað at royna at fylgja tilgongdini og tí almenna kjakinum um nýskipan av fiskivinnuni og tær broytingar sum tann nýggja lógin um ‘fyrisiting av sjófeingi’ ber í sær fyri vinnuna. Kaosið byrjaði í veruleikanum longu fyri góðum 10 árum síðani við einmæltari samtykt í Løgtinginum um uppsøgn av øllum fiskiloyvum til tann 1. januar 2018. Hetta bygdi alt á eina øsing um einar tveir-tríggjar skipahandlar har upphæddirnar vóru størri enn føroyingar vóru vanir við. “Spekulatión við fólksins ogn” var eitt av rakstrarrópunum, og eingin tóktist geva sær far um at tað hevði uttan iva verið best at bíða við at sundurbrotið verandi skipan áðrenn man visti hví og hvat og hvussu. Eitt nú hevði væl borið til at innført nýggjar skattareglur ið forða fyri at rættindi verða seld fyri ov stóran vinning. Men aftan á rúma tíð og so kanningarnevnd í evstu stund, sum man kortini ikki lurtaði eftir, og almikið av einsíðugum politiskum orðadrátti, kom so tann nýggja lógin skinklandi ígjøgnum, samtykt stutt fyri árslok 2017.
Hetta skuldi tó vísa seg bara at vera enn ein byrjan, og nóg illa tað; tí eingin endi tykist vera á broytingum ið krevjast fyri at lógin skal kunna fungera yvirhøvur. At lógarteksturin sær út til at vera ein tann mest fløkti sum nakrantíð er orðaður á føroyskum, kunnu vit venda aftur til eina aðru ferð.
Tað stutta av tí langa er at tillagingarnar hava longu verið fleiri, og alt bendir á at enn fleiri eru ávegis. Sambært fiskimálaráðharran virkar tann nýggja uppboðssølan ikki eftir vild og skal tí yvirhálast — fyri at halda verandi aktørum í fiskivinnuni uttanfyri, skilst, soleiðis at onnur skulu lættari koma framat.
Her er also hált fyri ikki at siga glerstoytt. Fyrst fer man inn fyri at steðga ‘spekulatión’ og ‘staðfesta fólksins ogn’ og alt gott um tað; tað veldst altíð um hvussu tað verður gjørt — devulin situr í smálutunum. Men ketan leyp sum sagt longu av tá tað varð samtykt uttan veruligt umhugsni at siga øll loyvi upp. Síðan gingu árini og alt vit hava fingið er hendan nýggja lóggáva sum eingin tykist vilja kennast við.
Forspákarar fyri grótharðari neoliberalismu, herundir fyrrverandi aktivistar á ytsta vinstravonginum vanir at hugsa kollvelting fyri ein og hvønn prís, fingu ikki sín vilja og súrmúlaðu so skjótt tað stóð greitt at talan ikki var um altumfatandi uppboðssølu av veiðirættindum. Tað var kanska hugstoytt fyri hesar at kollveltingin ikki kom hesuferð heldur — ella kemur hon kortini, bara meira spakuliga og frá vinstru síðu og ikki høgru sum annars ‘marknaðarbúskapar’ mantran legði upp til?
Tað er ikki bara sum at siga tað at royna at fylgja tilgongdini og tí almenna kjakinum um nýskipan av fiskivinnuni og tær broytingar sum tann nýggja lógin um ‘fyrisiting av sjófeingi’ ber í sær fyri vinnuna. Kaosið byrjaði í veruleikanum longu fyri góðum 10 árum síðani við einmæltari samtykt í Løgtinginum um uppsøgn av øllum fiskiloyvum til tann 1. januar 2018. Hetta bygdi alt á eina øsing um einar tveir-tríggjar skipahandlar har upphæddirnar vóru størri enn føroyingar vóru vanir við. “Spekulatión við fólksins ogn” var eitt av rakstrarrópunum, og eingin tóktist geva sær far um at tað hevði uttan iva verið best at bíða við at sundurbrotið verandi skipan áðrenn man visti hví og hvat og hvussu. Eitt nú hevði væl borið til at innført nýggjar skattareglur ið forða fyri at rættindi verða seld fyri ov stóran vinning. Men aftan á rúma tíð og so kanningarnevnd í evstu stund, sum man kortini ikki lurtaði eftir, og almikið av einsíðugum politiskum orðadrátti, kom so tann nýggja lógin skinklandi ígjøgnum, samtykt stutt fyri árslok 2017.
Hetta skuldi tó vísa seg bara at vera enn ein byrjan, og nóg illa tað; tí eingin endi tykist vera á broytingum ið krevjast fyri at lógin skal kunna fungera yvirhøvur. At lógarteksturin sær út til at vera ein tann mest fløkti sum nakrantíð er orðaður á føroyskum, kunnu vit venda aftur til eina aðru ferð.
Tað stutta av tí langa er at tillagingarnar hava longu verið fleiri, og alt bendir á at enn fleiri eru ávegis. Sambært fiskimálaráðharran virkar tann nýggja uppboðssølan ikki eftir vild og skal tí yvirhálast — fyri at halda verandi aktørum í fiskivinnuni uttanfyri, skilst, soleiðis at onnur skulu lættari koma framat.
Her er also hált fyri ikki at siga glerstoytt. Fyrst fer man inn fyri at steðga ‘spekulatión’ og ‘staðfesta fólksins ogn’ og alt gott um tað; tað veldst altíð um hvussu tað verður gjørt — devulin situr í smálutunum. Men ketan leyp sum sagt longu av tá tað varð samtykt uttan veruligt umhugsni at siga øll loyvi upp. Síðan gingu árini og alt vit hava fingið er hendan nýggja lóggáva sum eingin tykist vilja kennast við.
Forspákarar fyri grótharðari neoliberalismu, herundir fyrrverandi aktivistar á ytsta vinstravonginum vanir at hugsa kollvelting fyri ein og hvønn prís, fingu ikki sín vilja og súrmúlaðu so skjótt tað stóð greitt at talan ikki var um altumfatandi uppboðssølu av veiðirættindum. Tað var kanska hugstoytt fyri hesar at kollveltingin ikki kom hesuferð heldur — ella kemur hon kortini, bara meira spakuliga og frá vinstru síðu og ikki høgru sum annars ‘marknaðarbúskapar’ mantran legði upp til?
Thursday, July 26, 2018
Niðurlaging merkir minni av pengum at súgva úr vinnuni
Eitt er at fiskivinnan kundi fingið væl burturúr at samskipa síni sjónarmið betur, eins og eydnast hevur í alivinnuni; nakað heilt annað er at tað verður ikki lætt, nýggir aktørar ella ei, at endurbyggja niðurlagað virksemi í fiskivinnuni.
Nú ein trolari og eitt línuskip eru løgd og manningar uppsagdar verður dúgliga diskuterað og spekulerað um orsøkir og samanhang. Summi vilja vera við at fiskivinnunýskipanin hjá Landsstýrinum hevur beinleiðis elvt til hesar keðiligheitir, og at meira er í væntu av somu skuffu. Onnur meina at eingin samanhangur er millum nevndu niðurlagingar og ta nýggju lógina um sjófeingi, at talan hinvegin er um undanførslur og politiskan glantrileik.
At argumentatiónin hjá mongum kann tykjast tunn, á báðum síðum av einum politiskt so løddum máli sum hesum, kunnu vit skjótt staðfesta uttan at fara út í æsir har. Lat okkum heldur síggja hetta sum enn eitt høvi at venda aftur til okkara megintema: fyri ein og hvønn ið vil tríva inn í og broyta verandi treytir hjá øðrum ræður tað um at vísa nøktandi atlit, gjøgnum ikki minst munagott samskifti, yvir fyri øllum viðkomandi pørtum. Leggjast kann afturat at jú meira týdningarmikil mál talan er um fyri tey sum verða ávirkað, jú meira gerst meginreglan galdandi. Hetta er púra grundleggjandi í øllum sum eitur virkissamskifti og almenn mál.
Alivinnan hevur eydnast væl í sínum samskifti, bæði innanhýsis og úteftir, ikki minst yvirfyri tí politiska myndugleikanum. Gamaní, við bert trimum aktørum er hetta lættari enn um talan var um eitt størri tal; eisini er tað ein stórur fyrimunur í hesum høpi at feløgini hava stórt sæð sama slag av virksemi. Tá er støðan meira trupul í fiskivinnuni: ein meira fjølbroytt vinna við tilsamans nógv fleiri luttakarum. Men eingin ivi er um at skal fiskivinnan eydnast betur at standa seg í tí politiska umhvørvinum má hon finna eitt sterkari felags stev; ikki tí, tað verður uttan iva arbeitt hart fyri hesum ikki minst umvegis Føroya Reiðarafelag.
Um vit hyggja at støðuni vit hava í fiskivinnuni, so bendir alt á at fleiri av teimum størru reiðaríunum eru í ferð við at minka um sítt virksemi í hesari vinnuni. Leingi hevur verið tosað og ávarað um at tann nýggja lóggávan fór at fáa óhepnar fylgjur. Eitt nú boðaði Varðin herfyri frá at uppsjóvarskipið Jupiter møguliga fór at verða selt av landinum.
Nú ein trolari og eitt línuskip eru løgd og manningar uppsagdar verður dúgliga diskuterað og spekulerað um orsøkir og samanhang. Summi vilja vera við at fiskivinnunýskipanin hjá Landsstýrinum hevur beinleiðis elvt til hesar keðiligheitir, og at meira er í væntu av somu skuffu. Onnur meina at eingin samanhangur er millum nevndu niðurlagingar og ta nýggju lógina um sjófeingi, at talan hinvegin er um undanførslur og politiskan glantrileik.
At argumentatiónin hjá mongum kann tykjast tunn, á báðum síðum av einum politiskt so løddum máli sum hesum, kunnu vit skjótt staðfesta uttan at fara út í æsir har. Lat okkum heldur síggja hetta sum enn eitt høvi at venda aftur til okkara megintema: fyri ein og hvønn ið vil tríva inn í og broyta verandi treytir hjá øðrum ræður tað um at vísa nøktandi atlit, gjøgnum ikki minst munagott samskifti, yvir fyri øllum viðkomandi pørtum. Leggjast kann afturat at jú meira týdningarmikil mál talan er um fyri tey sum verða ávirkað, jú meira gerst meginreglan galdandi. Hetta er púra grundleggjandi í øllum sum eitur virkissamskifti og almenn mál.
Alivinnan hevur eydnast væl í sínum samskifti, bæði innanhýsis og úteftir, ikki minst yvirfyri tí politiska myndugleikanum. Gamaní, við bert trimum aktørum er hetta lættari enn um talan var um eitt størri tal; eisini er tað ein stórur fyrimunur í hesum høpi at feløgini hava stórt sæð sama slag av virksemi. Tá er støðan meira trupul í fiskivinnuni: ein meira fjølbroytt vinna við tilsamans nógv fleiri luttakarum. Men eingin ivi er um at skal fiskivinnan eydnast betur at standa seg í tí politiska umhvørvinum má hon finna eitt sterkari felags stev; ikki tí, tað verður uttan iva arbeitt hart fyri hesum ikki minst umvegis Føroya Reiðarafelag.
Um vit hyggja at støðuni vit hava í fiskivinnuni, so bendir alt á at fleiri av teimum størru reiðaríunum eru í ferð við at minka um sítt virksemi í hesari vinnuni. Leingi hevur verið tosað og ávarað um at tann nýggja lóggávan fór at fáa óhepnar fylgjur. Eitt nú boðaði Varðin herfyri frá at uppsjóvarskipið Jupiter møguliga fór at verða selt av landinum.
Friday, June 29, 2018
Hvat sigur tú, havbit?
Fiskivinna og alivinna hava báðar sum felags mál at útvega proteinríkan fisk til svangar magar, hóast talan er um rættiliga ymiskar vinnur; men nú vilja føroyingar eisini umhugsa ein millumveg, ið bæði umfatar aling og fiskarí: havbit.
Eitt áhugavert tingmál varð í allari stillheit kvikliga samtykt í vár, við breiðari undirtøku: Løgtingsmál nr. 128 /2017: Uppskot til samtyktar um at Føroyar skulu gera seg galdandi innan havbit av laksi og skeljaaling. Samtyktin sigur í stuttum at “Løgtingið heitir á landsstýrið um at seta niður bólk av serfrøðingum til at kanna og gera frágreiðing um, hvussu Føroyar kunnu gera seg galdandi innan havbit av laksi, og hvussu farast kann undir skeljaaling í Føroyum og grundað á frágreiðingina leggja fyri Løgtingið frágreiðing um hetta.”
Havbit—ein stór vinna í Japan, Alaska og aðrastaðni—er ein blanding av aling og fiskaríi, soleiðis at skilja at talan er um at ala smolt, men ístaðin fyri at ungfiskurin verður sleptur í aliring á sjónum at búleikast í fram til tøku og slakt, verður hann longu sum smærri yngul sleptur leysur á sjógv—hann vil av sær sjálvum instinktivt sum kynsbúgvin, tá gýtingartíðin kemur, leita inn aftur á tann firðin har hann varð sleptur sum yngul, og tá liggur væl fyri at fiska hann.
Ein eyðsýndur fyrimunur við havbiti er at fiskurin hvørki skal fóðrast ella verjast alla sína lívsringrás, og at roknast kann við at hann fær ta heilsubestu og mest natúrligu føði sum hann yvirhøvur kann fáa: tað sum hann sjálvur finnur sær í sjónum.
Soleiðis sparir havbit sum framleiðsluháttur nógvan pening og tryggjar samstundis hægstu vørudygd, umframt at borga fyri lívfrøðiligari burðardygd um rætt verður farið fram. Hinvegin er eftirlitið minni—tú gevur upp tað nógva av fiskinum, tí ein stórur partur kemur ongantíð aftur.
So fyri at fáa lønsemi í krevst at nóg stór mongd av yngli verður slept út, soleiðis at um bert ein lítil prosentpartur kemur aftur so loysir tað seg kortini búskaparliga at framleiða ynglið, halda skil á nær tað fer at venda aftur sum stórur og góður fiskur, og síðani at fiska tað upp. Sum skilst er tað júst slíkir spurningar ið talan verður um at hyggja nærri at sambært nevndu løgtingssamtykt, hvørs uppskot kom frá Edmundi Joensen via Sambandsflokkin.
Aðrir spurningar sum hugsandi vilja stinga seg upp snúgva seg um viðurskifti av alskyns slag, fyrst og fremst lívfrøðiligum og tekniskum men eisini handilsligum, umframt roknskaparligum og lógarligum. Eitt nú, um tú hevur slept eina millión yngul út á sjógv—fyri at taka eitt tilvildarligt tal—hvussu skal virðið á tí bókast? Eitt annað: skulu fiskarnir eyðmerkjast so tøkan/veiðin kann knýtast at ognarrætti alarans, ella er tað betri við onkrum slag av serligum veiðirættindum til slíkan fisk á avmarkaðum økjum á teimum firðum fiskurin varð sleptur sum yngul?
Eitt áhugavert tingmál varð í allari stillheit kvikliga samtykt í vár, við breiðari undirtøku: Løgtingsmál nr. 128 /2017: Uppskot til samtyktar um at Føroyar skulu gera seg galdandi innan havbit av laksi og skeljaaling. Samtyktin sigur í stuttum at “Løgtingið heitir á landsstýrið um at seta niður bólk av serfrøðingum til at kanna og gera frágreiðing um, hvussu Føroyar kunnu gera seg galdandi innan havbit av laksi, og hvussu farast kann undir skeljaaling í Føroyum og grundað á frágreiðingina leggja fyri Løgtingið frágreiðing um hetta.”
Havbit—ein stór vinna í Japan, Alaska og aðrastaðni—er ein blanding av aling og fiskaríi, soleiðis at skilja at talan er um at ala smolt, men ístaðin fyri at ungfiskurin verður sleptur í aliring á sjónum at búleikast í fram til tøku og slakt, verður hann longu sum smærri yngul sleptur leysur á sjógv—hann vil av sær sjálvum instinktivt sum kynsbúgvin, tá gýtingartíðin kemur, leita inn aftur á tann firðin har hann varð sleptur sum yngul, og tá liggur væl fyri at fiska hann.
Ein eyðsýndur fyrimunur við havbiti er at fiskurin hvørki skal fóðrast ella verjast alla sína lívsringrás, og at roknast kann við at hann fær ta heilsubestu og mest natúrligu føði sum hann yvirhøvur kann fáa: tað sum hann sjálvur finnur sær í sjónum.
Soleiðis sparir havbit sum framleiðsluháttur nógvan pening og tryggjar samstundis hægstu vørudygd, umframt at borga fyri lívfrøðiligari burðardygd um rætt verður farið fram. Hinvegin er eftirlitið minni—tú gevur upp tað nógva av fiskinum, tí ein stórur partur kemur ongantíð aftur.
So fyri at fáa lønsemi í krevst at nóg stór mongd av yngli verður slept út, soleiðis at um bert ein lítil prosentpartur kemur aftur so loysir tað seg kortini búskaparliga at framleiða ynglið, halda skil á nær tað fer at venda aftur sum stórur og góður fiskur, og síðani at fiska tað upp. Sum skilst er tað júst slíkir spurningar ið talan verður um at hyggja nærri at sambært nevndu løgtingssamtykt, hvørs uppskot kom frá Edmundi Joensen via Sambandsflokkin.
Aðrir spurningar sum hugsandi vilja stinga seg upp snúgva seg um viðurskifti av alskyns slag, fyrst og fremst lívfrøðiligum og tekniskum men eisini handilsligum, umframt roknskaparligum og lógarligum. Eitt nú, um tú hevur slept eina millión yngul út á sjógv—fyri at taka eitt tilvildarligt tal—hvussu skal virðið á tí bókast? Eitt annað: skulu fiskarnir eyðmerkjast so tøkan/veiðin kann knýtast at ognarrætti alarans, ella er tað betri við onkrum slag av serligum veiðirættindum til slíkan fisk á avmarkaðum økjum á teimum firðum fiskurin varð sleptur sum yngul?
Subscribe to: Posts (Atom)


c: text/html

text:
Skrímslalív á ólavsøku
Væl umtókti pop-up leikurin SKRÍMSLALÍV hjá Karavella Marionett-Teatri verður at síggja á Tjóðpallinum um ólavsøkuna.
Søgan er um lítla skrímsl og Stóra Skrímsl. Lítla skrímsl fær vitjan og Stóra Skrímsl er keddur og øvundsjúkur. Teir klandrast og gerast vinir aftur. Teir leita eftir burturmistu skrímslakiskuni og reypa og klintra í trøum. Vinarlagið teirra millum er grundarlagið undir øllum hendingunum. Eitt veruligt vinarlag tolir eitt sindur av hvørjum.
Leikurin er yvir 4 av kendu skrímslabókunum hjá Rakel Helmsdal, Áslaug Jónsdóttir og Kalle Güettler.
Gunnvá Zachariasen leikstjórnar og Rakel Helmsdal spælir.
Hesin leikur brýtir upp úr nýggjum innan dukkuleik í Føroyum. Higartil hevur Karavella Marionett-Teatur nýtt klassiskar marionettir – tráðdukkur – til allar sínar leikir, men í Skrímslalív er alt gjørt úr pappíri, bæði pallur og leikarar. Leikhúsið ein risastór støkkmyndabók ella pop-up-bók. Tí kalla vit Skrímslalív ein pop-up-leik!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sosialistiska sílan
2018-06-28 17:13
Politikkur -
Ein stutt viðmerking til uppslagið hjá Paula Trond Petersen í Tjóðveldi.
Tað er stuttligt at síggja summi fólk brúka orði ”gratis”, og hvussu gott tað er fyri samfelagið, men tað veldst um hvørjum tað gagnar.
Tað er lætt at leggja ”sílað fakta” á borði til egnan fyrimuns. Hvussu nógv eyka hava hesi feløgini ikki koyrt í landskassan við økta virkseminum? Hvussu nógvur skattapeningur er ikki goldin inn gjøgnum sjómenninar og flakafólkið í Føroyum hetta tíðarskeiðið? Og ikki minst! Tá ið rakstrarútreiðslurnar eru drignar frá, tað hevði veri meira áhugavert á sæð. Tá hevði man ikki vita, um man skuldi flent ella grátið.
Hetta minnir ikki sørt um láturligu herferðina hjá Unga Tjóðveldi við at smekka plakatir upp við teimum sáldaðu hagtølunum. Hetta er at villleiða fólk.
Skulu føroyingar vera kappingarførir úti í heimi, mugu vit hava eina sterka fiskivinnu og effektivan fiskiflota, og tað fær man ikki við at leggja alskyns gjøld á.
At síggja hesi feløg hava vind í seglinum er einki at fýlast á.
Propagandamiðlar
Tað eru og fara altíð at vera miðlar við sínum meiningum og teir gera sítt til at ávirka samfelagið.
Men tað er mær ótrúliga løgið, at ein torir at blanda teir uppí, tá man sjálvur hevur teir størstu miðlarnar við liðina á sínum egna flokki.
Tey, sum siga, at tey ongantíð framleiða og síla mótsigandi fakta frá, er nakað humbukk og fjas.
Marius Høgnesen
RN


text:
Nýggjársdansurin í Vági telist millum allarstørstu dansitiltøkini í landinum. Og Nýggjársnevndin í Vági er sera fegin um at kunna boða frá, at umframt Jens Marni Band, so fara Norrøna Dansband at spæla til dans á nýggjárinum í Vági.
Norrøna Dansband varð stovnað eftir ein harmonikutúr við Norrønu, og navni hevur sín uppruna í at teir seks – Annfinn, Árni, Hans Pauli, Saggi, Erling og Gunnar – hittust og spældu saman fyrstu fer umborð á Norrønu.
Norrøna Dansband spælir vælsvingandi dansitónleik við íkasti av dansband og country tónleiki, og hava teir seks allir drúgvar royndir frá føroyska dansi-umhvørvinum.
Dansur í Vágs Høll og í VB-húsinum
Nýggjársdansurin á Eiðinum í Vági er bæði í Vágs Høll og í VB-húsinum. Í Vágs Høll spæla Jens Marni Band, meðan Norrøna Dansband spælir til dans í VB-húsinum.
Stórur dentur er lagdur á, at á nýggjárinum eru ung sum tilkomin vælkomin í dans, tí verður eisini skipað fyri dansi bæði til yngru ættarliðini og til tey tilkomnu.
Á nýggjárinum gongur leiðin sjálvandi til Vágs!
Nýggjárshaldið í Vági – eitt minni fyri lívið.
Tíðindaskriv frá Nýggjársnevndini í Vági


text:
Við Miðjarðarhavsstrondina ímillum Egyptaland og Algeria er fjórðstørsta land í Afrika, Libya. Upp ígjøgnum tíðirnar hevur tað staðið undir rómverskum, býsantinskum, arabiskum og turkiskum yvirvaldi, og frá 1911 til 1943 var Libya italskt hjáland. Um 90% av landinum er oyðimørk (Sahara), so at bara ein smalur geiri fram við strondini er nýtiligt landbúnaðarlendi, har fólk liva av at halda geitir og seyð. Tá ið olja varð funnin í 1959, gjørdist Libya eftir fáum árum ríkt land. Síðan oljuvinnan tók seg upp, eru mangir útlendingar komnir til Libya at arbeiða í oljuvinnuni.
Oljuvinnan hevur alt at siga í libyska búskapinum, og 99% av útflutninginum eru olja og gass. Áðrenn olja varð funnin, vórðu týdningarmestu útflutningsvørurnar sev og jarn. Mesta oljan verður vunnin í vestara parti í Libya; men landið eigur eisini oljuleiðir úti fyri strondina. So hvørt oljuvinnan er vaksin, eru býirnir eisini vaksnir; har hevur verið nógv bygt, og vinnu- og tænastustøðið eru munandi batnað. Um 84% avfólkinum í Libya býr nú í býum. Frammanundan búði meginparturin á bygd og livdi sum flakkfólk og bøndur.
Síðan 1969 hevur Muammar Gadaffi ovasti verið hægsti maður í Libya, eftir at hann stóð á odda í hernaðarkvetti ímóti kongi. Gadaffi stýrir í samstarvi við hernaðarráð. Politikkur hansara er egin samanrenning av sosialismu, islam og arabiskari tjóðskaparkenslu. Við tað at allir politiskir flokkar vórðu bannaðir í 1971, hevur øll andstøða ímóti Gadaffi verið stýrd úr útlondum. Av tí at Gadaffi hevur stuðlað yvirgangsfelagsskapum, hava lond í Vesturheiminum sett revsiatgerðir í verk ímóti Libya.
Flestu fólk í Libya eru arabar, men fyri sunnan í landinum eru bæði berbar og tuaregar. Næstan øll eru muslimar. Fólkið er skift sundur í ættarbólkar ella høvdingadømi. Ættarbólkurin er týðandi partur í samfelagnum og hevur politiska ávirkan. Mangir av ráðharrunum í stjórnini hjá Gadaffi eru úr hansara ættarbólki. Fólkanøvnini siga ofta, úr hvørjum ættarbólki fólk eru.
Sumstaðni í stóru, kørgu oyðimørkini kemur vatn upp úr jørðini, og við hesar keldur, nevndar grønur, hava fólk sett seg niður. Her veksur væl, og landbúnaðurin hevur stóran týdning, men fólkið livir eisini av peningi frá skyldfólkum, sum arbeiða í býunum, og av at handla við keypmenn, ið koma hagar at keypa og selja. Fyrr vóru grønabygdirnar lívsneyðugir hvíldarstaðir hjá kamelkaravanum, ið fluttu vøru ígjøgnum oyðimørkina. Nú er mesti flutningurin við lastbili.
Mong fornminni eru í Libya úr teirri tíðini, tá ið landið var undir fremmandum yvirvaldi. Har eru m.a. ein av best varðveittu rómversku toftunum í Norðurafrika, fornaldarbýurin Leptis Magna við torgi (forum), vatnleiðing (akvadukt) og uttanduraleikpalli (amfiteatri). Fønikar bygdu havnabýin um 800 f.Kr., og gjørdist hann miðdepil í handlinum við Afrika. Seinni varð hann partur í Rómverjaríki, til arabisku innrásina í 7. øld., tá ið býurin fór til grundar.
Í útnyrðingshorninum í Afrika eru tey fyra londini Marokko, Algeria, Tunesia og Libya. Hesi lond hava eina gamla og fjølbroytta søgu, tí at tey eru á markinum ímillum hini londini í Afrika, Vesturevropa og Miðeystur. Flestu fólk eru muslimar, tala arabiskt og eru ættað frá fólki úr Miðeystri. Frá 1530-árunum til 1830-árini vóru londini partur í Osmannaríkinum. Síðan løgdu hjálandaveldini Frakland, Spania og Italia londini undir seg, til tey fingu frælsi miðskeiðis í 20. øld. Londini í Útnyrðingsafrika eru lutfalsliga rík, tí at her er nógv olja og nógv gass.
Eitt hitt størsta vandamálið í Útnyrðingsafrika er bráði fólkavøksturin. Bara í Algeria fjølgaðist fólkið úr 12 milliónum upp í 25 frá 1966 til 1990, og úr 25 uppí 34 milliónir frá 1990 til 2010. Fleiri milliónir fólk eru flutt av bygd til býirnar at arbeiða. Hetta hevur elvt til stórt íbúðartrot inni í býunum og ovfólkaðar fátækrabýlingar í býarútryðjunum.
Meginparturin av teimum 85 milliónum fólkunum í Útnyrðingsafrika búgva í smala strandgeiranum út ímóti Miðjarðarhavi og Atlantshavi. Her er veðurlagið lýtt og slavið um veturin og heitt og turt um summarið; tí er strandalendið betur egnað til landbúnað enn lendið inni í landinum. Týdningarmesta grøðin er aldinfrukt, dadlur, oljuber, tomatir og blómur. Stóru býirnir eru eisini í lendinum.
Arabisku hertøkurnar í 7. og 11. øld hava sett sjónlig merki eftir seg í Útnyrðingsafrika. Arabar gjørdust brátt fjølmentari enn upprunafólkið, berbar, sum gjørdu uppreistur ímóti nýggju valdsharrum sínum. Arabar settu skjótt bæði mál sítt (arabiskt) og átrúnað sín (islam) í gildi í øllum fýra londunum. Hóast hesi lond seinni komu undir evropeiskt yvirvald vóru og eru tey enn partur í arabiska heiminum, tá ið talað verður um mál, mentan, átrúnað og byggilist.
Mesta øki í Útnyrðingsafrika er glóðheit oyðimørk - Sahara - sum tíverri veksur ógvuliga skjótt, tí at ov nógvur fenaður er uppiá í graslendinum í útryðjunum í oyðimørkini. Yvirskipanin ger, at lendið verður rótbitið, svarðlosnar og verður til dust og sand. Hóast hitin um dagin fer upp um 50°C, hóast náttarfrost og turk í mong ár, liva her dýr, sum hava lagað seg til hesar ómildu lívsumstøður.
Fá fólkasløg hava lagað seg til at búgva í Sahara. Eitt av hesum harðbalnu fólkasløgum eru tuaregar, sum í øldir hava livað sum flakkfólk og eru gitnir fyri at fara langar leiðir ígjøgnum oyðimørkina á marknaðirnar við salti. Reiðdýr teirra er kamelur, og av honum fær fólkið eisini mjólk, kjøt, ull og húðir. Alt fleiri tuaregar gevast nú við at liva sum flakkfólk og búseta seg í býunum.
Kelda: Heimsins lond. Bókadeild Føroya Lærarafelags og Føroya Skúlabókagrunnur. Tórshavn 1999.
Høvuðsstaður:
Tripoli
Vídd: 1.759.540 km2
Fólkatal: 6.461.454
Alment mál:
arabiskt
Átrúnaður:
islam 97% aðrir 3%
Stýrirlag:
einaræði
Gjaldoyra:
libyskur dinarur (LYD)


text:
Martin Næs var føddur í Vági í 1953, men flutti til Havnar trettan ára gamal. Hann er útbúgvin bókavørður, og var í mong ár landsbókavørður á Føroya Landsbókasavni. Síðani hevur hann verið deildarstjóri á mentamáladeildini í Mentamálaráðnum.
Martin hevur verið virkin innan mentanarlívið. Hann hevur m.a. verið nevndarlimur og formaður í Rithøvundafelag Føroya.
Martin hevur givið út yrkingasøvn, barnabøkur, skaldsøgu og greinasavn. Eisini hevur hann týtt, serliga úr íslendskum máli. Hann lýsir m.a. náttúruna, barnalyndið og samskiftið millum menniskju.
Í 1981 fekk hann Barnabókaheiðursløn Tórshavnar býráðs, og í 1995 fekk hann Bókmentavirðsløn M. A. Jacobsens.
Hann er føddur suðuri í Vági í 1953. Trettan ára gamal flutti hann til Havnar, tí pápi hansara varð settur í starv har.
Martin tók realprógv í Havn í 1970, studentsprógv í Hoydølum í 1973, fór so niður á Danmarks Biblioteksskole og tók prógv sum bókavørður í 1978; høvuðsuppgávu skrivaði hann um gongdina í føroyskum bókmentum og um bókaútgávuviðurskifti. Hon bar heitið »Færøsk litteratur - udvikling og vilkår« og kom á prenti í 1981.
Heimkomin eftir lokna útbúgving starvaðist hann fyrst eitt skifti á landsbókasavninum, síðani á Býarbókasavninum í Havn 1979-81 sum barnabókavørður og so frá 1981 aftur á Føroya Landsbókasavni.
Martin hevur latið úr hondum trý yrkingasøvn: »Friður«, 1972, »Marran sigur S«, 1975, og »Úr«, 1979.
Fyrsta savnið hjá ungum yrkjarum er ikki sjáldan merkt av tunglyndi, tí, ið á fremmandum máli verður rópt »spleen«. »Friður« er einki undantak í so máta. Yrkjarin gongur við kirkjugarðshugsanum, grundar um menniskju, ið »hvíla/undir livandi grasi« og má ásanna, at »sum myrkur/í ljósi/ slóknar tú«. Men her darrar eisini ein kátur og lívsjáttandi strongur.
»Minnist tú hitt árið,
tá várið var vár,
tá várið váraði,
og vit vóru várbørn«.
(»Várlýkka«), brot
Í teimum báðum seinnu søvnunum stígur búnari og meira fjøltáttaður yrkjari fram, hann lýsir náttúruna og árstíðirnar, yrkir um burturferð og heimlongsul, mannalyndið og samskiftið manna millum, barnaminni og skúlaminni.
Martin er stillførur yrkjari, eingin uppreistrarmaður, men tá ið hann sær gamalt umhvørvi sópað til viks av eirindaleysari útbygging, er hann atfinningarsamur. Hann yrkir runudíkinum, leikplássinum, minningarkvæði, og í yrkingini »Í leivdunum« hevur hann sett niðurskrædda húsinum dyggan minnisvarða, og her sýnir hann eisini samhuga við tí minni menta í samfelagnum.
Fleiri av yrkingunum serliga í teimum báðum seinnu søvnunum eru um børn og barnalyndi. Tað tykist tí heilt natúrligt, at Martin eisini hevur roynt seg sum barnabókahøvundur, bókin »Per og eg« kom í 1979.
Saman við teknaranum Martini Joensen fekk Martin Næs í 1981 fyri hesa barnabókina og fyri yrkingasavnið »Úr« barnabókavirðisløn Tórshavnar Býráðs við hesi grundgeving:
»Í »Per og eg« lýsa teir báðir við fjølbroyttum orðatilfari og hugtakandi myndum á einfaldan og sannlíkan hátt lyndið og umhvørvið hjá børnum. Eisini í tí livandi frásøgnini av vinalagnum millum teir báðar dreingirnar kunnu børnini kenna seg aftur. Í yrkingasavninum »Úr« hava teir á sama hátt megnað í bundnum máli og myndum at siga børnum nakað bæði um tað, ið fer fram í og uttan um tey«.
Martin hevur heppisliga flutt íslendskan bundnan skaldskap yvir í føroyskt. Í 1983 greiddi hann úr hondum savnið »Heystmyrkrið yvir mær« við um 60 yrkingum eftir Snorra Hjartarson. Úr íslendskum hevur hann eisini týtt barnabókina »Meira um Jón Odd og Jón Bjarna« eftir Guðruna Helgadóttur.
Úr: Árni Dahl: Bókmentasøga I-III. Fannir. 1980-83. (GG. Seinast dagført í 1983).


text:
Ein kann ikki siga annað, enn at tað gongur strálandi hjá Seth MacFarlane. Fyri stuttum kom hann við sínum fyrsta filmi, Ted, ið hevði eina inntøku á 2,5 milliardir krónur. Umframt hetta hevur hann seriurnar Family Guy, American Dad og the Cleveland Show. Tað hevur tó víst seg, at the Cleveland Show er komið at enda, tí FOX hevur avgjørt ikki at endurnýggja tað. Hetta hevur eisini við sær, at Cleveland flytir aftur til Quahog og verður so statt aftur at síggja í Family Guy.
Tað er tó oftast so, at tá ein hurð verður afturlatin, verður ein onnur latin upp. FOX hevur bílagt eina nýggja seriu frá Seth MacFarlane, ið kallast Bordertown. Søgan fyrigongur í einum lítlum býi á markinum millum U.S.A og Mexico. Bud Buckwald og Ernesto Gonzalez eru nábúgvar. Bud er pápi at trimum og arbeiðir sum kontrol á markinum millum U.S.A og Mexico. Hann følir seg hóttan av broytingum, ið fylgja við innflytarum. Ernesto er innflytari, papi at fýra og roynir at liva “the American Dream.”
Hetta skal nokk enda við nógvum stuttligum løtum teirra millum.
Tað verður spennandi at síggja, um hugskotini hjá Seth enn eru líka góð.
Verður serian á støði við Family Guy og American Dad? Ella verður hon sum the Cleveland Show? Tað kann tíðin bert vísa okkum.


text:
Fyri gott 20 árum síðani, byrjaði Birgir Bærentsen í starvi hjá J&K Petersen, og hava vit í dag heiðrað Birgir við lítlari samkomu á Hjalla.
Stein Olvur Petersen, stjóri, helt eina røðu og handaði jubilarinum eitt blómutyssi. Í røðuni nevndi hann millum annað, at Birgir varð settur í starv um várið í 1998 og kundi hann vænta, at J&K hevði arbeiði fram til jóla, tað árið, ið Birgir byrjaði.
Birgir tók síðani orðið og helt fyri, at hann hevur trivist væl í starvi hjá J&K Petersen, og at útlitini, tá ið hann byrjaði í starvinum fyri 20 árum síðani, ikki vóru av tí bestu, tá hann hevði fingi at vita, at J&K bert hevði arbeiðifram til jóla tað árið. Birgir ásannaði tó, at hann hevur hildið nógv jól hjá J&K síðani tá.
Vit eru sera glað fyri at hava starvsfólk sum Birgir Bærentsen í starvi hjá okkum.
Í heilsanini til Birgir í dag stóð millum annað:
Vit hjá J & K Petersen vilja ynskja tær hjartaligani tillukku við 20 ára starvsdegnum.
Vit vilja eisini takka tær fyri góða og drúgva tænastu í fyritøkuni og vilja samstundis takka fyri títt nærlagni og tín arbeiðsstíl, ið smittar av á okkum onnur.
Vónandi fáa vit nógv og góð ár saman í framtíðini.


text:
Viðgerðarstøðið í heilsuverkinum skal tryggjast!
2018-06-19 18:10
Sjúkrahúsverkið hevur bráðfeingis tørv á 10 milliónum, sigur landsstýriskvinnan, og hevur heitt á Fíggjarnevndina hjá Løgtinginum at játta eina eykajáttan uppá 10 milliónir. Millum annað vegna tess, at ein óvæntað rokning er komin uppá serviðgerð uttanlands í 2016 og 2017 uppá uml. 7 milliónir kr.
Harumframt hava útreiðslur til serlæknar og konsulentar innan serlæknaøkini verið dýrari enn væntað, tí at vit enn hava ov fáar læknar í føstum størvum. Tí er fíggjarnevndin biðin um at ganga einum fíggjarnevndarskjali uppá 10 milliónir á møti.
Sjálvandi mugu vit tryggja, at sparingar ikki verða settar í verk í óðum verkum, sum kann seta trygdina og heilsuna hjá føroyskum sjúklingum í vanda. Og tí kunnu vit ikki avvísa hesa áheitan – sum hevði haft ta avleiðing, at fleiri sparingar mugu setast í verk beinan vegin.
Tíbetur eru vit komin til eina semju í Fíggjarnevndini millum samgongu og andstøðu, har vit játta peningin til ta eykarokning uppá 7 milliónir fyri serviðgerð uttanlands fyri 2016 og 2017, men sum nústani er komin her á sumri í 2018.Tað er ein bráðkomin og frammanundan ókend útreiðsla, sum kann játtast við fíggjarnevndarskjali.
Tað ljóðaði annars, at partar av andstøðuni hildu, at øll eykajáttanin kundi bíða. Men tað ber ikki til, og hevði verið við til at skapt ótryggleika í øllum heilsuverkinum!
Hin vegin hava vit ikki játtað meira enn tær 7 milliónirnar fyri eykarokningina.
Tó eru vit samd um at boða landsstýrinum frá, at tænastustøðið í sjúkrahúsverkinum skal tryggjast – og at støðan og møgulig eykajáttan skal takast til viðgerðar, tá tingið kemur saman eftir summarfrítíðina. Hetta er eitt mál, sum løgtingið prinsipielt eigur at viðgera.
Vit hava nýliga samtykt í Løgtinginum,at viðgerðartrygd skal vera galdandi í Føroyum – og tað krevur eina nágreiniliga politiska heildarviðgerð, so at ætlanin um viðgerðartrygd kann fremjast.
Helena Dam á Neystabø, fíggjarnevndarlimur fyri Javnaðarflokkin.


text:
Nú sum árið um at enda farið er, fer Hvirlan at skipa fyri einum hugnakvøldið fyri Hvirluvindum og ungum. Fyrst (kl. 17.00) fara vit at spæla spøl og dansa sumba í studentaskúlanum, og síðani (kl.19.00) verður fari niðan í ÍSF húsið at hugna okkum við pitsa og felagssangi. Jólahugnin hjá Hvirluni endar kl. 21.00.
Tá vit dansa sumba, hevði verið gott um vit øll vóru í Hvirluklæðum, tí vit fara at taka felags mynd.
Til hugnan í ÍSF húsinum sleppa bert hvirluvindarnir hjá Hera og Randi, t.v.s elstu hvirluvindarnir (fødd ’02 – ’99). Eisini tey ungu sum venja hjá Hera. Hvirlan gjeldur fyri pitsurnar, umframt drekka. Tilmelding er á hvirlan@hvirlan.fo, áðrenn týskvøldið.
Foreldur at teimum yngstu hvirluvindunum kunnu koma eftir børnum teirra kl 18.45 í studentaskúlanum


text:
Agnar Frederiksen
13.06.2018 - 14:20
Ítróttur > Ítróttur > Fótbóltur
Í morgun slepti spanska fótbóltssambandið einari bumbu, tá kunngjørt varð at høvuðsvenjarin Julen Lopetegui, hevði fingið sekkin og varð sendur til hús.
51-ára gamli venjarin skrivaði fyri stuttum undir nýggjan sáttmála við fótbóltssambandið, men varð í gjár kunngjørdur sum nýggur venjari hjá Real Madrid. Lopetegui skal avloysa Zinedine Zidane og skuldi byrja í starvinum, tá hann kom heim frá HM. Men Lopetegui kann beinanvegin byrja sum Real Madrid-venjari.
Avgerðin hjá Lopetegui um at traðkað til í Real, varð ikki tikin í samráð við spanska fótbóltssambandið, ið nú hevur reagera skjótt við at at losya Lopetegui úr starvið og sett fyrrverandi liðformannin Fernando Herro í starvið.
50-ára gamli Hierro spældi 89 landsdystir fyri Spania og skoraði 29 mál. Hann umboðaði Spania til trý HM-endaspøl(var eisini við í hópinum í 1990). Hierro var leingi liðformaður fyri Real Madrid, og hann bar eisini armbandið seinastu árini av sínari karrieru á landsliðinum. Við Real Madrid vann hann eina rúgvu av heitum, og verjuleikarin og verjukendi miðvallarin er ein legenda í felagnum.
Fernando Hierrro hevur seinastu tíðina verið "Sporting Director" hjá landsliðnum. Hann hevur havt hetta starvið fyrr. Hierro var í venjaratoyminum hjá Real Madrid, tá hann var hjálparvenjari hjá Carlo Ancelotti í 2014-2015. Hierro hevur eisini staðið á odda fyri Oviedo í eitt kappingarár.
Nú verður fyrrverandi stórspælarin av álvara kastaður fyri leyvurnar. Hann fær eina venjing saman við hópinum, og so eru evropameistararnir Portugal á skránni fríggjakvøldið. Hierro skal standa á odda fyri Spania, til endaspælið er liðugt.
Innan seinasta døgnið hevur Lopetegui skrivað undir við gamla felagið hjá Hierro, og Hierro hevur tikið yvir sum spanskur landsliðsvenjari. Tað kann ikki sigast, at talan hevur verið um eina óáhugaverda upptakt hjá spanska landsliðnum.
Les eisini: http://portal.fo/spania+koyrt+venjaran+tveir+dagar+adrenn+hm.html


text:
Ein allýsingarspurningur
Eg tók í nakkan á mær sjálvum fyri nøkrum døgum síðani, og noyddi meg at hyggja eftir einari sending sum eitir “Exposing Atheism” (http://bit.ly/ExpAth).
Eg kláraði við neyð og deyð at hyggja í 45 min, tað var ræðuligt, men eg haldi at eg lærdi okkurt.
Trupulleikin er, at tey insistera á eina øgiliga smala definisjón av ateismu, og eg rokni við at sovornar feildefinisjónir eru ein stór ársøk til at nógv ikki skilja ateistar.
Um eg helt at ein “trúgvandi” var ein sum trýr á ein skeggjutan mann sum situr á skýggjunum og blakar toru, so hevði eg heldur ikki havt nógv til yvirs fyri “trúgvandi”, og tað hevði verið øgiliga lætt hjá mær at argumentera ímóti øllum “trúgvandi”, tí vit vita longu hví tað torar.
Í sendingini byrja tey við at royna at definera ateismu, og tað gera tey gott, tey fyrstu 4 sekundini. Aftaná 10 sekund hava tey tó megna at konkludera at:
Atheism is the denial of any gods’ existence and that’s basically what it is.
Wow stórsti strámaður ever! (http://bit.ly/stradmadur)
Tær næstu 10 minuttirnar fortseta tey at gera heilt klárt akkurát hvat tey halda ateisma merkir, og tey hava púrasta misskilt tað.
Soleiðis veit man at øll røðin av “Exposing Atheism”, sum varar einar 6 tímar er bygd á skeiv premissir, og er til at koyra í skrell.
Ateisma merkir ikki at man veit at eingin gud er til. Tað er altso ikki eitt positivt uppáhald.
Um tað var førið, so høvdu øgiliga fá fólk verið ateistar.
Eingin fornuftigur persónur heldur seg vita, at eingin gud er til.
Man kan saktans halda at tað er ósannlíkt, men man kann ikki vita tað.
Trupulleikin við veran gudanna, er at tað er hon er ófalsilig, tvs. ómøgulig at avsanna.
Um eg sigi at ósjónligir ónatúrligir vættrar hvønn mikudag dansa umborð á norðlýsinum, so er tað á sama hátt ómøguligt at avsanna.
(viðm: Í vísind eru reglanir akkurát mótsattir. Ein vísindalig teori er ómøgulig at prógva, og er bert møgulig at avsanna)
Tað skal sigast at definisjónin av ateismu ikki er knívskorin, men at har eru ymiskir “skúlar”, Wikipedia (http://bit.ly/ateisma) siterar Encyclopædia Britannica og The Encyclopedia of Philosophy, tá tað skrivar:
Atheism is, in a broad sense, the rejection of belief in the existence of deities
Og siterar síðani Routledge Encyclopedia of Philosophy tá tað skrivar:
In a narrower sense, atheism is specifically the position that there are no deities
Tit síggja munin. Spurningurin er, um ateisma umhandlar okkara trúgv á gudar, ella eksistensin av gudum.
Fyrra definisjónin er tó tann mest brúkta, og tað tykist fyri meg sum at teistar eru næstan teir einastu sum fortseta seinnu definisjónina. Tað er eisini eitt gott taktiskt trekk, men er generelt ikki definisjónin sum ateistar operera undir.
Tá sendingar sum “Exposing Atheism” einans brúka tí smalu seinnu definisjónina, tá leggja teir eitt positivt uppáhald í munnin á næstan øllum sjálverkleraðum ateistum í heiminum, og hetta meti eg at vera rættuliga óerligt.
Besta definisjónin av ateismu er orðið sjálvt. Ateisma kemur úr grikska orðinum atheos, sum merkir uttan gud.
Síðani at man er uttan gud, tá man manglar trúgv á gud, og man eisini er uttan gud, um man púrasta avnoktar gud, so gevur tað mest meining at brúka tað fyrru breiðu definisjónina.
Leggji til merkis at eg hagartil havi skrivað gudar í fleirtal.
Tað sum kanska forvirrar apologetikarnir í hesi sending er, at man kann gott avnokta serstakir vældefineraðir gudar.
Um eg sigi at mín gudur eitur “Burrimann”, at hann hevur skapað alheimin og at hann er tann sum kemur við avísini hvønn morgum, so kunnu vit avnokta tann gudin, um vit finna útav hvør veruliga kemur við avísini hvønn morgum.
Soleiðis kann man við góðari samvitsku avnokta heilt serstakir gudar, men tað verður eina arðu ferð.
Óansæð hvat, so vildi eg ynskt at fólk stóðgaðu at insistera uppá tí smalu og óbrúkiligu definisjónina av ateismu.
Merki: ateisma, filosofi, Gudloysi, heimspeki, Jákup Lützen


text:
Heimasíðan hjá Gudloysi varð um mánaðarskfiti apríl-maj 2013 strikað av Spacetown.org uttan ávaring. (Les nærri frágreiðing her.) Neyðugt var tískil at flyta til ein nýggjan netvert og at endurstovna síðuna frá einum gomlum trygdarriti. Tíverri mistu vit onkrar bloggupostar og tilhoyrandi viðmerkingar. Hesin blogguposturin varð endurstovnaður 17. juni 2013 frá Google cache. Tíverri er ikki gjørligt at endurstovna viðmerkingarnar. Vit her á Gudloysi eru framvegis ímóti at strika viðmerkingar, men tað sama kann ikki sigast um Spacetown. – Heini Reinert, skrivari
Sum gudloysingur verður ein ofta spurdur, hvaðan hugtøkini rætt og skeivt stava, um Guð ikki er til. Tað er tó ivasamt, hvussu hetta skal skiljast. Um tankin er, at gudloysi er siðloysi, sum førir til óreint sjálvsøkni, so hevur spyrjarin avdúkað sítt egna trongskygda hatur. Vert er eisini at vísa á, at spyrjarin onga tænastu ger sær sjálvum við at halda fast við, at trúgvandi tørva áhaldandi eftirlit fyri at tíggja sær væl. Tað lýsir trúgvandi sum bangin bølmenni heldur enn sum oddafólk fyri tí góða. Guð verður í sama viðbragdi forfjónaður til ein himmalskan Gestapo.
Lat okkum tískil fyri Guðs skyld tulka spurningin við einum veti av vælvild. Tankin er ikki, at gudstrúgv ger summi betri enn onnur. Nei, moralur er líkur lógunum. Grundin til, at eitthvørt er forboðið, er, at tað stendur í lógini. Men onkur má hava skrivað lógina. Hon kom ikki burtur úr ongum. Somuleiðis kunnu vit hugsa okkum orsøkina til, at okkurt er skeivt, man vera, at ein evsti myndugleiki hevur ásett, at soleiðis skal tað vera.
Hetta er bert ein samanbering til at lýsa støðuna, og ein samanbering er í sjálvum sær ongin próvgrund. Støðan er í stuttum, at rætt og rangt er tað, ið Guð er fyri og ímóti, ávikavist. Lystir einum at taka undir við hesum, er onki galið við tí. Støðan er innanhýsis samanhangandi. Stundum fara trúgvandi tó eitt stev út um støðuna, og siga, at bert henda støðan, og ongin onnur, kann greiða frá morali. Tá tað kemur so vítt, kunnu vit tað sama ripa nevan í borðið, tí eg havi aldrin sæð nakra haldgóða próvførslu fyri, at so er. Eitt er at siga seg hava eina loysn. Nakað innbilskari er tað kortini at avskriva allar aðrar møguligar loysnir frammanundan.
Mítt svar til støðuna er, at (more…)


text:
Thursday, September 28, 2017
Allur bati bøtir men skaði hóttir framvegis
Hóast týðiligar batar í upplegginum til nýskipan av fiskivinnuni, spøkir framvegis ógreiði um hugtøk í tí ætlaðu lógini — eitt nú eru ásetingarnar um miðsavnan av fiskirættindum illa defineraðar og tí torførar at fyrihalda seg til.
So kom uppskotið til lóg um “fyrisiting av sjófeingi” endiliga á tingborð, og broytingarnar tað vil innibera fyri føroyska fiskivinnu, og harvið alt samfelagið, kunnu gerast sera umfatandi — kanska meira enn nakar ímyndar sær.
Lógaruppskotið, lagt fram til 1. viðgerð tann 14. september, ber boð um eina víðfevnandi umskipan av verandi lóg um vinnuligan fiskiskap. Tað positiva, heilt stutt, er at fiskimálaráðharrin, íroknað Landsstýrið sum hann er partur av, við hesum vísir dirvi til at koma við nøkrum sum eingin annar hevur váðað sær, í einum umfangi sum alt annað enn smæðist burtur. Um hetta sum heild røkkur til dygdargott lógarsmíð, er ein annar spurningur.
Her skulu vit so hyggja at nøkrum avbjóðingum í samanhanginum, úr einum sjónarhorni ið tekur støði í meginreglum um virkissamskifti og almenn mál. Lat okkum staðfesta beinanvegin at politiskt kann talan ikki hava verið um nakra lætta uppgávu — fleiri royndir hava verið gjørdar tey seinnu árini at fyrireika eina tilgongd, men ikki fyrr enn á hesum sinni er eitt lógaruppskot komið undir land við endamáli at endurnýggja karmarnar um fiskivinnuna.
Tíðarpress er ein táttur í tilgongdini sum neyvan hevur gjørt arbeiðið við uppskotinum lættari. Var nakað av hesum pressi óneyðugt? Helst — lógarlig heimild er nevniliga fyri at leingja verandi skipan í tvey ár um neyðugt (og hví skuldi Løgtingið partú siga upp øll loyvir í 2007 við virknað frá 1. januar 2017 fyri tað um eitt sindur av øsing var um okkurt skipakeyp)? Neyðugt ja, út frá einum samskiftis sjónarmiði. Hví, hvussu tá? Jú, og hetta havi eg víst á ferð eftir ferð — tað er heilt grundleggjandi í einari tilgongd sum inniber týðandi og umfatandi broytingar í livikorum hjá fyritøkum, familjum og lokalsamfeløgum, at hesi verða virðiliga hoyrd og teirra møguligu stúranir gjølla og ábyrgdarfult umhugsaðar.
So sigur onkur: nei, tað ber so illa til í praksis, tað verður bara til kegl og tíðarspillu. Har er svarið jú, tað ber væl til at engagera seg við fólk, sjálvt um tey búgva uttan fyri umsitingarbýin; at lurta eftir hvat tey hava at siga um møguligar avleiðingar av hugsaðum tiltøkum er ikki bert ein skylda men ein fyritreyt, um ætlanin er at eydnast við tí nýskipan sum farast skal undir.
Men hvat um man frá politiskari síðu heldur vil leggja dent á at fáa hesar umfatandi ætlanir gjøgnumførdar, uttan mun til lokal harmaljóð og ávaringar frá vinnufeløgum?
Tá biðjur man um trupulleikar av alskyns slag; óneyðugur mótvilji úr øllum heraðshornum er tá garanteraður, og versnar uppaftur meira so hvørt sum tað kemur í ljósmála at talan er um illa fyrireikað lógarsmíð. Tá tílíkt smíð ikki er nøktandi undirbygt við vitan og perspektivum frá teimum ið júst hava serkunnleika á tí øki sum lóggevast skal um — ja aftur, tey har úti kring landið ið varða av, liva og virka í fiskivinnuni — so kemur man í neyð av hesum áðrenn langt um líður.
Afturvirkandi ella ikki
Taka vit okkurt ítøkiligt dømi úr fyriliggjandi uppskoti, so eru fleiri punkt ið benda á eina heldur veika hoyringartilgongd. Eitt er kravið um at allur útlendskur kapitalur skal heilt úr øllum fiskiskipum og fiskireiðaríum; hvussu neyðugt er hetta, hvussu væl er tað umhugsað, hvat vinna vit við hesum? Kann ein avleiðing gerast at atgongdin til fígging verður ov avmarkað? Vónandi er hetta ikki nakað sum bara skal uppfylla politisk vallyfti, standist hvat av ið vil.
Eitt annað er økiskvotur. Tað er jú absurd í einum landi har, næstan allastaðni, eingin avstandur frá einum plássi til annað er longri enn 70 minuttir. Og manningarnar á fiskiskipunum koma gjarna alla møguliga staðni frá, men fylgja fyri ein stóran part skiparanum heldur enn reiðarínum: eitt skip kann hoyra heima á einum plássi, men stórur partur av manningini hevur ofta sama heimstað sum skiparin. Hví knappliga lóggeva hvar ið fiskiloyvir skulu hoyra heima?
Og so hetta við anti-trust reglum fyri at mótvirka miðsavnan. Alt gott um royndina sum so; men hvat liggur í detaljunum? “Feløg og persónar kunnu einsamallir, ella saman við nærstandandi, beinleiðis ella óbeinleiðis, í mesta lagi hava ræði á” og síðani fylgir ein listi yvir fiskarí og tilhoyrandi hægst loyvda prosenttal fyri hvørt fiskarí. Hvussu skal hetta skiljast, neyvt? Fyri botnfisk í bólki 4 innan fiskidagaskipanina stendur at 20 prosent av fiskidøgunum er mest loyvdi partur; men fiskidagaskipanin skal fasast út og longu í 2019 skulu felags fiskidagar vera umroknaðir til eginkvotur; og fyri tosk, hýsu og upsa undir Føroyum við eginkvotum er reglan hægst 15 prosent av kvotuni. So hvussu skulu tey fyrihalda seg sum liggja t.d. beint undir 20 prosent av fiskidøgunum í bólki 4? Tey sum nú hava eginkvotur skulu ikki missa rættindi við afturvirkandi kraft; men hvussu við teimum sum hava fiskidagar, skulu tey missa við afturvirkandi kraft tá tey fara yvir til kvotur?
Nógv liggur eftir enn
Tær øktu óvissurnar fyri vinnuna sum uppskotið ber í sær eru so mangar og grefligar at ein røð av ávaringum frá fólki í vinnuni hava verðið førdar fram alment í longri tíð. Eitt nú sigur Líggjas Johannesen, skipari á frystilínuskipnum Klakki, at tann nýggja lógin tekur grundarlagið undan hesum skipi, sum annars varð fingið til vega við tógvið stríð.
“Einki skip í flotanum verður so illa fyri sum júst Klakkur,” sigur Líggjas Johannesen við Norðlýsið, “tí vit missa so at siga øll okkara rættindi, og harvið er grundarlagið tikið undan skipinum.”
Skiparin greiðir frá í viðmerking til uppskotið hjá Landsstýrinum: “Vit hava seinastu árini fiskað á Flemmish Cap og í Grønlandi. Vit eiga loyvir í føroyskum sjógvi, men hava fiskað sera lítið í føroyskum sjógvi seinastu árini. Uppskotið sum liggur í Løgtinginum brúkar søgulig rættindi fyri seinastu 5 árini, og hetta er júst tað tíðarskeiðið har vit hava fiskað lítið og einki undir Føroyum. Tí fara vit at missa so at siga øll rættindi undir Føroyum. Á Flemmish Cap og í grønlendskum sjógvi hava vit fiskað av felagskvotu. Frá 1. januar 2018 verður tað landsstýrismaðurin sum skipar fiskiskapin í grønlendskum sjógvi og á Flemmish Cap við kunngerð. Hetta merkir at tað verður upp til landsstýrismannin at avgera hvør og hvussu nógv verður fiskað. So støðan hjá okkum er ótolandi, og eg skilji ikki hvat ætlanin hjá Landsstýrinum er.”
“Eingin tráður ella samanhangandi ætlan er við skipanini,” leggur Líggjas afturat. “Summi mugu keypa rættindi, aðrastaðni eru tað søgulig rættindi sum eru avgerandi, onnur loyvi verða latin upp til landsstýrismannin at deila út við kunngerð, og summi fáa síni loyvi tí tey búgva í ávísum parti av landinum. Eingin, sum hevur bara eitt lítið sindur innlit í fiskivinnu, skilir ætlanirnar við uppskotinum. Harafturat verður tað sera trupult hjá okkum at sleppa úr vinnuni. Við at skilja loyvi og skip sundur verður tað sera trupult at selja skipið, tá vit einaferð ætla at gevast. Tí fyrst skulu vit lata loyvini ókeypis til landið, og so skulu møguligir keyparar gera íløgu í eitt skip uttan at vita um teir hava nøkur rættindi. Tað sigur seg sjálvt at tað verður eingin føroyingur sum keypir nakað skip undir slíkum treytum.”
Tær øktu óvissur sum í sær sjálvum fylgja við uppboðssølu av fiskirættindum eru so eitt kapitul fyri seg, men tað venda aftur til eina aðru ferð.
ĺ stuttum er tað sjálvandi møguligt at bøta meira um hetta uppskotið til nýskipan — so mikið er greitt, eisini í og við at broyting og menning er longu hend við tí síðan tað í sínum upprunaliga líki fyrstu ferð varð lagt fram alment fyri einum ári síðani. Nógv liggur eftir enn, men vit vóna tað besta.
So kom uppskotið til lóg um “fyrisiting av sjófeingi” endiliga á tingborð, og broytingarnar tað vil innibera fyri føroyska fiskivinnu, og harvið alt samfelagið, kunnu gerast sera umfatandi — kanska meira enn nakar ímyndar sær.
Lógaruppskotið, lagt fram til 1. viðgerð tann 14. september, ber boð um eina víðfevnandi umskipan av verandi lóg um vinnuligan fiskiskap. Tað positiva, heilt stutt, er at fiskimálaráðharrin, íroknað Landsstýrið sum hann er partur av, við hesum vísir dirvi til at koma við nøkrum sum eingin annar hevur váðað sær, í einum umfangi sum alt annað enn smæðist burtur. Um hetta sum heild røkkur til dygdargott lógarsmíð, er ein annar spurningur.
Her skulu vit so hyggja at nøkrum avbjóðingum í samanhanginum, úr einum sjónarhorni ið tekur støði í meginreglum um virkissamskifti og almenn mál. Lat okkum staðfesta beinanvegin at politiskt kann talan ikki hava verið um nakra lætta uppgávu — fleiri royndir hava verið gjørdar tey seinnu árini at fyrireika eina tilgongd, men ikki fyrr enn á hesum sinni er eitt lógaruppskot komið undir land við endamáli at endurnýggja karmarnar um fiskivinnuna.
Tíðarpress er ein táttur í tilgongdini sum neyvan hevur gjørt arbeiðið við uppskotinum lættari. Var nakað av hesum pressi óneyðugt? Helst — lógarlig heimild er nevniliga fyri at leingja verandi skipan í tvey ár um neyðugt (og hví skuldi Løgtingið partú siga upp øll loyvir í 2007 við virknað frá 1. januar 2017 fyri tað um eitt sindur av øsing var um okkurt skipakeyp)? Neyðugt ja, út frá einum samskiftis sjónarmiði. Hví, hvussu tá? Jú, og hetta havi eg víst á ferð eftir ferð — tað er heilt grundleggjandi í einari tilgongd sum inniber týðandi og umfatandi broytingar í livikorum hjá fyritøkum, familjum og lokalsamfeløgum, at hesi verða virðiliga hoyrd og teirra møguligu stúranir gjølla og ábyrgdarfult umhugsaðar.
So sigur onkur: nei, tað ber so illa til í praksis, tað verður bara til kegl og tíðarspillu. Har er svarið jú, tað ber væl til at engagera seg við fólk, sjálvt um tey búgva uttan fyri umsitingarbýin; at lurta eftir hvat tey hava at siga um møguligar avleiðingar av hugsaðum tiltøkum er ikki bert ein skylda men ein fyritreyt, um ætlanin er at eydnast við tí nýskipan sum farast skal undir.
Men hvat um man frá politiskari síðu heldur vil leggja dent á at fáa hesar umfatandi ætlanir gjøgnumførdar, uttan mun til lokal harmaljóð og ávaringar frá vinnufeløgum?
Tá biðjur man um trupulleikar av alskyns slag; óneyðugur mótvilji úr øllum heraðshornum er tá garanteraður, og versnar uppaftur meira so hvørt sum tað kemur í ljósmála at talan er um illa fyrireikað lógarsmíð. Tá tílíkt smíð ikki er nøktandi undirbygt við vitan og perspektivum frá teimum ið júst hava serkunnleika á tí øki sum lóggevast skal um — ja aftur, tey har úti kring landið ið varða av, liva og virka í fiskivinnuni — so kemur man í neyð av hesum áðrenn langt um líður.
Afturvirkandi ella ikki
Taka vit okkurt ítøkiligt dømi úr fyriliggjandi uppskoti, so eru fleiri punkt ið benda á eina heldur veika hoyringartilgongd. Eitt er kravið um at allur útlendskur kapitalur skal heilt úr øllum fiskiskipum og fiskireiðaríum; hvussu neyðugt er hetta, hvussu væl er tað umhugsað, hvat vinna vit við hesum? Kann ein avleiðing gerast at atgongdin til fígging verður ov avmarkað? Vónandi er hetta ikki nakað sum bara skal uppfylla politisk vallyfti, standist hvat av ið vil.
Eitt annað er økiskvotur. Tað er jú absurd í einum landi har, næstan allastaðni, eingin avstandur frá einum plássi til annað er longri enn 70 minuttir. Og manningarnar á fiskiskipunum koma gjarna alla møguliga staðni frá, men fylgja fyri ein stóran part skiparanum heldur enn reiðarínum: eitt skip kann hoyra heima á einum plássi, men stórur partur av manningini hevur ofta sama heimstað sum skiparin. Hví knappliga lóggeva hvar ið fiskiloyvir skulu hoyra heima?
Og so hetta við anti-trust reglum fyri at mótvirka miðsavnan. Alt gott um royndina sum so; men hvat liggur í detaljunum? “Feløg og persónar kunnu einsamallir, ella saman við nærstandandi, beinleiðis ella óbeinleiðis, í mesta lagi hava ræði á” og síðani fylgir ein listi yvir fiskarí og tilhoyrandi hægst loyvda prosenttal fyri hvørt fiskarí. Hvussu skal hetta skiljast, neyvt? Fyri botnfisk í bólki 4 innan fiskidagaskipanina stendur at 20 prosent av fiskidøgunum er mest loyvdi partur; men fiskidagaskipanin skal fasast út og longu í 2019 skulu felags fiskidagar vera umroknaðir til eginkvotur; og fyri tosk, hýsu og upsa undir Føroyum við eginkvotum er reglan hægst 15 prosent av kvotuni. So hvussu skulu tey fyrihalda seg sum liggja t.d. beint undir 20 prosent av fiskidøgunum í bólki 4? Tey sum nú hava eginkvotur skulu ikki missa rættindi við afturvirkandi kraft; men hvussu við teimum sum hava fiskidagar, skulu tey missa við afturvirkandi kraft tá tey fara yvir til kvotur?
Nógv liggur eftir enn
Tær øktu óvissurnar fyri vinnuna sum uppskotið ber í sær eru so mangar og grefligar at ein røð av ávaringum frá fólki í vinnuni hava verðið førdar fram alment í longri tíð. Eitt nú sigur Líggjas Johannesen, skipari á frystilínuskipnum Klakki, at tann nýggja lógin tekur grundarlagið undan hesum skipi, sum annars varð fingið til vega við tógvið stríð.
“Einki skip í flotanum verður so illa fyri sum júst Klakkur,” sigur Líggjas Johannesen við Norðlýsið, “tí vit missa so at siga øll okkara rættindi, og harvið er grundarlagið tikið undan skipinum.”
Skiparin greiðir frá í viðmerking til uppskotið hjá Landsstýrinum: “Vit hava seinastu árini fiskað á Flemmish Cap og í Grønlandi. Vit eiga loyvir í føroyskum sjógvi, men hava fiskað sera lítið í føroyskum sjógvi seinastu árini. Uppskotið sum liggur í Løgtinginum brúkar søgulig rættindi fyri seinastu 5 árini, og hetta er júst tað tíðarskeiðið har vit hava fiskað lítið og einki undir Føroyum. Tí fara vit at missa so at siga øll rættindi undir Føroyum. Á Flemmish Cap og í grønlendskum sjógvi hava vit fiskað av felagskvotu. Frá 1. januar 2018 verður tað landsstýrismaðurin sum skipar fiskiskapin í grønlendskum sjógvi og á Flemmish Cap við kunngerð. Hetta merkir at tað verður upp til landsstýrismannin at avgera hvør og hvussu nógv verður fiskað. So støðan hjá okkum er ótolandi, og eg skilji ikki hvat ætlanin hjá Landsstýrinum er.”
“Eingin tráður ella samanhangandi ætlan er við skipanini,” leggur Líggjas afturat. “Summi mugu keypa rættindi, aðrastaðni eru tað søgulig rættindi sum eru avgerandi, onnur loyvi verða latin upp til landsstýrismannin at deila út við kunngerð, og summi fáa síni loyvi tí tey búgva í ávísum parti av landinum. Eingin, sum hevur bara eitt lítið sindur innlit í fiskivinnu, skilir ætlanirnar við uppskotinum. Harafturat verður tað sera trupult hjá okkum at sleppa úr vinnuni. Við at skilja loyvi og skip sundur verður tað sera trupult at selja skipið, tá vit einaferð ætla at gevast. Tí fyrst skulu vit lata loyvini ókeypis til landið, og so skulu møguligir keyparar gera íløgu í eitt skip uttan at vita um teir hava nøkur rættindi. Tað sigur seg sjálvt at tað verður eingin føroyingur sum keypir nakað skip undir slíkum treytum.”
Tær øktu óvissur sum í sær sjálvum fylgja við uppboðssølu av fiskirættindum eru so eitt kapitul fyri seg, men tað venda aftur til eina aðru ferð.
ĺ stuttum er tað sjálvandi møguligt at bøta meira um hetta uppskotið til nýskipan — so mikið er greitt, eisini í og við at broyting og menning er longu hend við tí síðan tað í sínum upprunaliga líki fyrstu ferð varð lagt fram alment fyri einum ári síðani. Nógv liggur eftir enn, men vit vóna tað besta.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Wednesday, March 28, 2018
Hvat eru rættindi uttan skyldur — og øvugt
Nágreinað revsitiltøk og mikrostýrandi ásetingar um líkt og ólíkt, alt fyri at tryggja sum mest í stóra pott — ella bara eitt gevaldugt komplex av orðingum ið skulu fáa føroyingar at leggja fiskivinnuna um og seta nýggj fólk inn ið duga at fáast við at keypa fiskirættindi á uppboðssølu. Nei, neyvan er tað vegurin fram. Men hvat enn vit halda um ta nýggju lógina um ‘fyrisiting av sjófeingi’ og hvat enn vit meina um fiskivinnuna annars, so stendur framvegis ein spurningur eftir og gapar: Hvar er okkara leitan eftir rímiligari javnvág millum rættindi og skyldur, tá talan er um at skipa fyri hvussu vit skulu gagnnýta tað livandi tilfeingið í sjónum?
Tá vit tosa um sokallaðar tilfeingisvinnur — tað veri seg veiði, aling, landbúnaður, útvinning av olju og gassi, endurnýggjandi orka, námsídnaður ella annað — so munu flest øll vera samd um at her krevjast væl skipaðir karmar við loyvum og hóskandi avmarkingum, har ein natúrlig javnvág er ynskilig millum, øðrumegin, ávís rættindi at útvinna tilfeingi og, hinumegin, ávísar skyldur knýttar at hesum.
Hetta er ein so logisk og greið meginregla at eingin vil mótmæla henni, hvørki frá vinnuligari ella frá fyrisitingarligari síðu—tú fært nøkur væl definerað rættindi, og afturfyri yvirheldur tú nakrar væl defineraðar skyldur. Men hví skal hetta ikki vera galdandi fyri okkara fiskivinnu?
Tak eitt hugsað dømi, at eitt reiðarí fær tillutað rættindi til at veiða so og so nógv tons av ávísum botnfiskasløgum og/ella so og nógv tons av uppsjóvarfiski yvir eitt áramál. Aftur við væl defineraðum og nøkulunda langsiktaðum rættindum fylgja sum vera man týðiligar treytir — ella kalla tað skyldur, og hesar kunnu vera ymiskar, so sum: fiskiskapurin skal røkjast sambært ávís krøv og allar lógir og reglur mugu haldast; ávísur minimum partur av avlopinum hjá fiskiskipinum skal síggjast aftur í góðum og stabilum arbeiðsplássum, ávísur partur í eitt nú menning av vørum og marknaðum, ávísur partur í vísindaligari gransking, ávísur partur í lokalum stuðli til útbúgving, ella kanska í stuðli til mentan, og hví ikki til rakstur av felags tænastum so sum fiskiveiðieftirliti.
Men so løgið tað ljóðar: Ein greið og avpolitiserað mynd av rættindum og skyldum hevur als ikki hevur verið partur av tí drúgva orðadrátti vit í fleiri ár hava havt í tí almenna rúminum um fiskivinnu og nýskipan.
Raðfestingar
Fiskireiðarar vilja uttan iva við gleði ganga við til slíkar skipanir við raðfestingum har pengar fara oyramerktir til nyttig og ítøkilig endamál. Men higartil tykist eingin hava tikið tílíkar møguleikar upp til viðgerðar, hvørki frá politiskari síðu ella frá vinnuni.
Ein stór avbjóðing her liggur í at skipa fiskivinnuna soleiðis at tað framgongur greitt hvørji rættindi talan er um og hvat fyri skyldur ið treyta hesi rættindi. Hetta krevur sjálvandi at man umhugsar hvat tað er sum vit á felagsstigi vilja hava burturúr. Og tað ger tað alneyðugt at lurta eftir pørtunum ið varða av vinnuni, og síðani gera fiskirættindini so støðug sum til ber, og taka politiskar óvissur burtur úr skipanini so vítt møguligt.
Avklárað viðurskifti við natúrligari javnvág millum rættindi og skyldur gevur arbeiðsfrið fyri allar partar — serliga sum støðan er nú, við alt ov mongum og óneyðuga stórum óvissum ið destabilisera og kasta hóttandi skuggar yvir framtíðar útlitini.
Tað ber sostatt til hjá samfelagnum at fáa nógv meira burtur úr fiskivinnuni, og fyri alt tað øðrum vinnum við. Oyramerktir pengar til ítøkilig endamál er munabetri og sunnari enn at bara royna at klípa og kroysta so nógvar anonymar krónur burturúr sum møguligt til felags kassan, har spillið er stórt og hevur lyndi til at vaksa fyri hvørja eyka millión sum rullar inn har.
Við at seta ítøkiliga samfelagsnyttig krøv í mun til rættindini at veiða fisk fæst betri stýring á hvat ið tilfeingið gevur — tá ber tað til at fáa tað umsitið í tráð við greiðar, væl defineraðar ætlanir sum flest øll vilja taka undir við og harvið eisini vilja stuðla uppundir og virka fyri.
Um tað kostar eitt sindur av endurskoðan her og har og kanska nakað av einfaldger í tí nýggju lóggávuni, so er tað tó væl sloppið tá havt verður í huga tað sum er at vinna her. Tí ein slík lóggáva eigur at endurspegla týðiliga og greitt hvat hennara endamál er, ikki bert í fínum og yvirskipaðum orðingum um eitt nú ‘burðardygd’ og ‘fólksins ogn’ men eisini í meira praktiskt orienteraðum málsetningum og raðfestingum. Tá er betri hinvegin at skera burtur okkurt av tí heldur harða og smáttskorna orðalagnum sum eisini skemmir lógartekstin.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Seinast í Mai og fyrst í Juni vóru vit bjóðaði til at luttaka á tveimum trúboðarastevnum. Bíbiulskúlin hjá okkum, sum hevði sína árliga trúboðara stevnu. Og so eisini fyrst í Juni, tá ið vit vitjaðu hin skúlan, sum liggur 6 tímar longur vesturi, heilt upp í móti Kolumbianska markinum. Hesin seinri skúlin er júst byrjaður at hava sínar árligu trúboðarastevnur, og eru vit glað og takksom fyri at hava høvið at verið við og lutikið um misjón.
Eftir longri tíð og við nógvari bøn og umhugsan, hava vit nú tikið endaligu avgerð at flyta okkum í tænastuni. Eftir seytjan ár í tænastu og við nær tilknýti til Yanomami fólkið, so hevur hendan avgerðin drigið nógv út og verið heilt torfør at sett dato á. Saman við Misjónini, leiðslunum í okkara heimasamkomum og Yanomami toyminum, so eru vit komin ásamt um, at vit skulu forseta í tænastuni á misjónsstøðini.
Vit eru spent uppá hesa nýggju tænastu, sum Harrin hevur sett fyri okkum. Men eisini við blandaðum kenslum, er tað, at vit nú vit flyta longur burt frá hesum Yanomami fólkum, sum eru knýtt føst í hjørtum okkara.
Prentsmiðjan hjá misjónini hevur ikki staðið tørn tey seinastu 2 árini. Eingin hevur verið fast knýttur at arbeiðinum í longri tíð og eru nógvar bíleggjingar á laguri. Í fyrstu atløgu koma vit at hjálpa til á smiðjuni. Og so tá ið minni er at gera, kemur Nurimar nokk partvís at gera kontórarbeiði eisini. Fyri 10 árum síðani starvaðist Nurimar á kontórinum her á miðstøðini. Toymið á miðstøðini hevur verið rættuliga skjert í seinastuni og tíðskil koma uppgávurnar eisini at vera ymiskar og fjølbroyttar, sum nú tørvur er á.
Vit eru glað í hesi nýggju tænastu og ynskja bert at Harrin fram um alt skal vera ærdur við lívum okkara, her í okkara nýggju tænastu.
Eftir tíggju ár í frástøðu, flyta nú tvær familjur inn aftur í Shiriana ættina. 15 Juni fara mennirnir inn í ættina saman við einum toymi at byggja húsini og so í Juli mána flyta familjurnar eisini inn í ættina at búgva. Vit takka Harranum fyri, at hetta nú aftur letur seg gera, at trúboðara kunnu flyta inn aftur í onkran ættarbólk. Shiriana fólkið hevur ongantíð hoyrt evangeliið fyrr og er hetta tí av sonnum gleðiligt. Biðið fyri familjunum Alamo og López, sum nú fara í hálvt við at læra hetta fremanda málið og mentan, fyri síðani at kunna geva hesum fólkum Orð Guds.
Jóhannus skuldi vera við toyminum, til at byggja húsini, men orsaka av truplu støðu landsins og vanda, so er støða tikin til, at Jóhannus sum útlendingur, ikki skuldi fara inn við toyminum á hesum sinni.
Trupla støðan í landinum versnar í heilum. Fólkið hevur tað rættuliga ringt, nú peningurin ikki strekkir til og eisini mangul er uppá vanligu matvøruna. Politiska støðan er nú eisini heilt vánalig. Gamla stýrið, sum tapti politiska mynduleikan, vil ikki sleppa sínum valdi og er tískil nógvur ruðuleiki og ófríður. Vit biða at Harrin vil hava náði yvir hetta land og fólk.
Vit takka Harranum fyri tykkum øll, sum stuðla okkum so trúliga og lyfta okkum fram fyri Gud í bønum tykkara. Vit gleðast og eru takksom fyri tykkum.
-Støðan í landinum er nú hættislig og vilja vit tí eisini biða tykkum um enn meira forbøn í hesi næstu framtíð. Harrin signi tykkum øll.
Vinarliga
Nurimar og Jóhannus Frants Poulsen
Nurimar á prentsmiðuni
Familjurnar López og Alamo
Lesið tíðindaskriv frá Johs. Frans og Nurimar niðanfyri við at trýsta á reyða knøttin
Samkoman Mizpa I Brekkuvegur 15 I FO 470 Eiði I Faroe Islands


text:
Í teirri katólsku tíðini búðu suðuroyarprestarnir eitt skifti suðuri í Vági. Um ein av hesum katólsku prestum, bróður Ottar, er ein stutt frásøgn.
Ottar búði í býlinginum í Smillum í Vági og var tí kallaður Smillaguttin. Óargakroppur var hann og út av lagi natin. Hann sendi húskallar sínar út at stjala seyð, meðan hann helt messu í kirkjuni fyri sóknarfólki sínum. Ikki mundi messan vera av teim stytstu, tá ið so bar á.
»Hetta tolir ikki ryggur Ottars!« er havt til orðtaks enn í Suðuroy, tá ið ein fer undir eina byrði, sum hann heldur seg valla vera føran fyri. — Ottar fýltist á fuglin, sum hann fekk í part úr fuglabjørgunum í Vági; hann helt seg vera órættaðan og ikki faa tað, hann átti. Hann fór tí til fugla sjálvur ein dagin og seig niður í Ottarstorvu, sum so er nevnd eftir honum. Húskallurin var dráttarmaður hjá honum. Ottar fekk ógvuliga nógv av lunda, bant upp á seg bæði aftan og framman, tvey so nógv sum tað, ið hann átti av rættum, og bað so húskallin draga upp. Ovbyrjaður var hann og óføra tungur at draga, men húskallurin dró tó menniliga í fyrstuni. Tá ið prestur var komin nakað upp í bergið, fekk hann mein í ryggin av hesari ógvuligu byrði og rópaði: »Hetta tolir ikki ryggur Ottars!« Húskallurin, sum var hildin at vera av sterkastu monnum í Suðuroy um tað leitið, var deyðlúgvaður eftir einari løtu og rópaði: »Eg sleppi!« Ottar svaraði: »Sleppir tú, skal tað vera tær dýrgoldin sleppa.« Húskallurin slepti línuni, og Ottar fór beint í sjógvin og doyði.
Jakob Jakobsen: ”Færøske folkesagn og æventyr”, 1898-1901
Sagnirnar eru her endurgivnar við Hammershaimbs stavseting eftir útgávuni:
Jakob Jakobsen: "Sagnir og ævintýr" , fororð eftir Mariu Mikkelsen, 1. útg. 1925, 2. útg. 1984-85.


text:
Um Sannu og vinfólk hennara og eina pumu, ið knappliga fer at ganga í gøtunum og skapa rumbul um seg.
Puman hjálpir teimum hjálparleysu og samstundis byrjar sanna at vakna á løgnum støðum og minnist ikki, hvat er hent.
Hvat samband hevur hetta við pununa? Tað er loyndarfult, løgið og óskiljandi. og sum tað plagar at vera í bókunum eftir Lauru trenter, ógvuliga spennandi!
Hetta er samstundis ein innilig søga um eina gentu, sum hevur mist mammu sína og um at arbeiða seg sum frægast burtur úr sorgini.
Aftur


text:
Jóhan Páll Joensen vinnulívsmaður: "Hví ikki selja taxaloyvir á uppboði?"
Og kanska kom onkur nýggjur hýruvognskoyrari inn í vinnuna, hvør veit? Fínasta slag ella hvat? Nei eg veit ikki – kanska er tað okkurt sum eg ikki skilji. Soleiðis skrivar Johan Páll Joensen, vinnulívsmaður skemtiliga á sínum facebook vanga fyri løtu síðani. Les alt her
Sá á heimasíðuni hjá Klaksvikar Kommunu herfyri, at søkjast kundi um taxaloyvir í Klaksvík, og góða eyðnu til tey, sum søkja.
Men hví søkja um rættindir í hesi uppboðssølutíðum av rættindum?? Hví ikki selja taxaloyvir á uppboði??
Kommunan hevði fingið nøkur oyru, ongin møgulig politisk útlútan, og tey fingu loyvi, sum meintu nakað við tað og tordu at brúka pening uppá tað.
Og kanska kom onkur nýggjur hýruvognskoyrari inn í vinnuna, hvør veit? Fínasta slag ella hvat?
Hvussu áhugaverdar høvdu hesar uppboðssølur verið, um taxaloyvini vóru 1, 3 ella 8 ára loyvir? Hevði 8 ára loyvið havt sama virði sum 1 ára loyvi??
1 ára loyvi – at koyra taxa???
Hvat fyri bilur varð keyptur uppá eitt 1 ára loyvi??
Hevði møguleiki verið fyri at blivið seriøsur útbjóðari av taxakoyring við einum 1 ára loyvi??
Hvat varð hugsað um menning, virðisøking, íløgur og framtíð annars, við einum 1 ára taxaloyvi??
Nei eg veit ikki – kanska er tað okkurt sum eg ikki skilji, skrivar Johan Páll Joensen at enda.
Mest lisið í farnu viku
Eg vil biðja um treytaleysa umbering
Tey lærdu okkum at elska Frelsaran.
Rættvísgjørdur av trúgv
Hugnaløtan (52) - Gestur: John William Joensen
Húsarannsókn hjá fleiri laksafyritøkum
Prát við Jógvan Poulsen og Tóra Højgaard um politisku støðuna í USA
Er tað ein fyrimunur at kenna tey røttu í Býráðnum?
Páll á Reynatúgvu umhugsar uppskot
R7 Premier League (37) - 18. feb 2019
Svenskt met í stórum afturparti
MYNDARØÐ: Stórur skaði við vøllin við Stórá
Myndarøð: stormur í Vági
At lúgva um sína trúgv eitur Taqiyyah og er loyvt einum muslimi
"Kom á 2069!" (49) - 15. feb 2019
Prát við Hera Mortensen
Prát við Jákup Vestergaard og Bjørt Samuelsen
Jóhann Lützen: Tjóðveldi ger einki við loysingina
Eg veit ikki, um eg fái takkað øllum nóg mikið
Frans pávi játtar, at Pávakirkjan brúkar nonnur sum sex-trælir
Samrøða við Danjal av Rana
Annika Olsen stillar upp
Føroysk genta skal vera maskottur á Anfield týskvøldið
Tíðindi klokkan 12
Lars Løkke Rasmussen sendir heilsan til KOKS og Poul Andrias
Samband
Postboks 226
FO-600 Saltangará


text:
Rættur summarhýrur er í Elduvík í hesum døgum, nú bygdin spílar seg út til hugnadagin.
Tiltakið, sum nevnist Summarhugni, verður leygardagin 9. juni og byrjar við morgunmati kl. 10 í teltinum, sum er sett upp til høvið.
Av tiltøkum ígjøgnum dagin verður millum annað hugni, barnaspøl og børnini sleppa at royna hitapottar í bygdini. Harumframt vera ymiskir túrar skipaðir runt um í bygdini, har Kaj Høgnesen greiðir frá um húsini og staðseting.
Kirkjan verður opin, og ávís tíðspunkt á degnum fer Dánjal Martin Hansen at greiða frá í kirkjuni.
Skúlin er opin allan dagin, har høvi verður at síggja myndasavnið.
Seinnapartin er ætlanin at grilla og borðreitt verður eisini við breyði og føroyskum viðskera.
Fyrireikarnir hava havt úr at gera og hava lagt seg eftir at allur matur og alt tilfar verður latið ókeypis til dagin.
Tiltakið er alment og verður sum nevnt leygardagin 9. juni.
Niðanfyri er útgreinað skrá:
Skrá:
kl. 10.00: Tjaldið letur upp
kl. 10.00: Morgunmatur
kl. 10.30-16.30: Myndasavnið í skúlanum er opið
kl. 10.30-16.30: Blotísur (slush ice) at fáa við Músastein
kl. 11.00-16.00: Kirkjan er opin
kl. 11.00-17.00: Hitapottar eru tøkir til børnini
kl. 11.30: Túrur runt í bygdini, har Kaj Høgnesen greiðir frá um ymisku húsini og støðini
kl. 13.00: Dánjal Martin Hansen greiðir frá í kirkjuni
kl. 13.00: Breyð við føroyskum viðskera í teltinum
kl. 14.30: Túrur runt í bygdini, har Kaj Høgnesen greiðir frá um ymisku húsini og støðini
kl. 15.30: Grill – pylsur og búffar
Harumframt:
- Børnini kunnu læna ymiskar leikur, so sum hoppibond, elastik, krit, glúpar og spannir.
- Flakar vera í ánni
- Onkur bjóðar kaffi og vaflur í havanum
- Til ber at bukka beinini við kaffi og vikubløðum í túninum hjá onkrum
- Kanska verður togtogan – um onkur bjóðar av


text:
Skriviátak í Trongisvágs skúla
Lagt út hevur: Rúna Hovgaard tann: 23.10.2017
Í morgun, 23.oktober, byrjar eitt skriviátak í Trongisvágs skúla. Tað er førleikastovan, sum hevur gjørt av at hava eitt skriviátak á tímatalvuni í viku 43, og er tað Nita Næs, lesivegleiðari skúlans, ið hevur fyrireikað og lagt skriviátakið til rættis.
Skriviátakið byrjar í morgun og endar fríggjadagin 27. oktober.
Allir næmingar skúlans fara at skriva frá kl. 8.15 til kl. 9.15.
Hvønn morgun verður ein mynd víst fram, sum allir næmingar skúlans skulu skriva okkurt um. Einstaki næmingurin fær eisini eina mannagongd við eini leiðbeining til hvørja mynd. Tá vikan er av, so hava allir næmingar skúlans skrivað 5 ymiskar søgur út frá myndum.
Nita Næs sigur, at endamálið við skriviátakinum er m.a.:
- at fáa næmingar skúlans at merkja skrivigleðina og kreativitetin í eini skrivitilgongd.
- at fáa teir at hugsa og læra, at tað tekur tíð at hugsavna seg um eina mynd og læra myndina at kenna.
- at læra teir at tora at tíma at skriva ein frían tekst við innihaldi!
Heimini hava fingið kunning um átakið og uppgávan hjá foreldrum og avvarðandi er, at barnið møtir væl fyri í skúla hvønn dag, so barnið fær hugsavnað seg og skrivað um ávísu myndina.
Tað verður spennandi at síggja, hvussu nógv verður skrivað gjøgnum vikuna, sigur Nita á enda, og ynskir øllum næmingunum í Trongisvágs skúla eina góða skriviløtu!
Hetta er fyrsta myndin, ið øll fáa í morgun, sum vísir ein spælandi hund.
Møguliga fara vit seinni í vikuni at síggja myndir frá skriviátakinum.


text:
Fyri at ein granskingarverkætlan skal fáa atgongd til dátur í dátugrunninum hjá FarGen, krevst m.a. ein góðkenning frá Vísindasiðsemisnevndini. Uppgávan hjá Vísindasiðsemisnevndini er at tryggja, at heilsuvísindaligar granskingarverkætlanir verða framdar á vísindaetiskt fullgóðan hátt. Øll biomedisinsk gransking krevur góðkenning frá Vísindasiðsemisnevndini. Hetta er í høvuðsheitum øll gransking í menniskjansligum tilfari.
Aðrar góðkenningar
Alt eftir hvat granskingarverkætlanin snýr seg um, krevst onnur góðkenning umframt:
Snýr granskingin seg um mannaílegur (genetisk gransking) hjá føroyingum, krevst góðkenning frá Ílegusavninum.
Inniber granskingin innsavnan av persónsdátum, krevst góðkenning frá Dátueftirlitinum.
Snýr granskingin seg um nýggjan heilivág, krevst góðkenning frá Landsapotekaranum.
Vísindasiðsemisnevndin raðfestir atlitið til støðu, rættindi og trygd hjá einstaka kanningarpersóninum fremst. Tí verður hetta atlit tikið fram um vísindalig og samfelagslig áhugamál. Eisini hóast hesi kunnu skapa møguleikar fyri at fáa til vega nýggja vitan ella at kanna verandi vitan, sum annars heimila verksetingini av eini granskingarverkætlan.
Les meira um Vísindasiðsemisnevndina her.


text:
Í eini grein úr “American journal of play”, á vári 2011, skrivar Peter Gray, sálarfrøðingur og granskari innan spæl hjá børnum um ein møguligan samanhang millum minkandi sjálvstýrdum spæli (frítt spæl) hjá børnum og hækkandi sálarsjúku.
Minkandi spæl
Í greinini vísir Peter Gray á eina gongd, har børn í minni og minni mun sleppa at avgerða sjálvi hvar og hvussu tey spæla. Frá tí at tað var vanligt í 50’unum og 60’unum í USA at síggja børn spæla úti á vegunum, eru vegirnir vorðnir manntómir - og sær man ein hóp av børnum í dag, eru tey í onkrum búna og ígongd við onkrum vaksnamannastýrdum tiltakið - sum oftast innan onkra ítrottargrein. Kanningar siga at skúlagongdin økist, nøgdin av skúlatingum økist - samstundis broytist spælimynstri frá at vera úti til at vera frammanfyri skermar.
Hesa gongd kenna vit væl aftur í Føroyum, har vit í dag síggja færri og færri børn spæla úti ella í vaksnastýrdum spølum.
Dagstovnar, longri skúladagar og meira skipað frítíðarvirksemi hevur avloyst rúmi fyri tí frælsa ella fría spælinum.
Sjálvandi er ein partur av hesum grunda á øktar vandar, s.s. økt ferðsla. Men tað setur so krøv til dagstovar, skúlar og frítíðarvirksemi, at hesi taka hædd fyri broyttu viðurskiftunum/umstøðunum og hjálpa børnunum at finna rúm fyri tí fría spælinum.
Sálarstøðan
Kanningar sum Peter Gray vísir á, um øktar sálarsjúkur kunnu nevnast t.d. Minnesota Multiphasic Personality Inventory (MMPI), ein leypandi kanning frá 1948, har tey hava kanna børn millum 9-11 ár, vísir at børn í størri og størri mun kenna seg strongd og líða av tunglyndi - hetta talið bleiv umleið áttafalda frá 1948 fram til 1989. Hendan kanningin passaði eisini væl við hækkandi talið av sjálvmorðum í sama øki.
Ávirkan á tilveruna
Aðrar ábendingar um at børn er verri fyri sálarliga, í dag, í mun til fyrr, er at børn hava minni kenslu av, at hava ávirkan á egi lívið. Tað eru færri og færri støður har barnið hevur møguleika, at fylgja síni egnu dagskrá og fleiri og fleiri støður har barnið er noytt, at fylgja reglum og skipanum, ið vaskin hava sett í verk. Hetta í sær sjálvum fyllur børn við einari kenslu av, at okkurt ringt fer at henda - sum tey ikki fáa stýrt - og førir hetta eisini til strongd og tunglyndi.
Ein kanning við heitið “the Children’s Nowicki-Stricklund Internal-External Control Scale (CNSIE)”, sum hevur koyrt frá 70’ini fram til nú, mátar hvussu børn/ung kenna seg stýrd av sær sjálvum (innarastýring) og ella øðrum uttanfyristandandi viðurskiftum (uttari stýring), vísir at børn í minni og minni mun kenna seg hava ávirkan ella at kunna stýra sínum egna lívi. Børnini trúgva meira og meira, at tey eru fanga og hjálparsleys.
Narcissisma
Ein gongd har børn gerast meira sjálvupptikin og ávirka av tí sum kemur uttanifrá - tað at vera ríkur, síggja gott út og eiga flott og dýr ting, er eisini nakað sum vindur uppá seg. Hetta hevur ein kanning, ið byrjaði síðst í 70’unum víst. Kanningin kallast “The Narcissistic Personality Inventory” (NPI). Hetta vísir at børnini eru vorðin meira sjálvupptikin og hava meira anti-sosiala atferð. Narcissisma hevur tað við sær at fólk gerast meira upptikin av “tingum”, og halda at onnur fólk og ting gera tey lukkulig, meðan innara sálarlívið er heldur veikt. Tá tú heldur at onnur enn tú sjálvur hava ábyrgdina fyri tínari eydnu, er skjótt, at verða skuffaður. Hetta er samstundis tað sum marknaðarkreftirnar/marknaðarføring tykist at ala fram.
Hví hevur hetta samband við minkandi frítt spæl?
Peter Gray vísir á at børn, ið fáa góðar umstøður at spæla frítt við onnur børn, fáa eitt betur sálarlív og menna sunnari sosial evni.
Í spælið mennir barnið náttúrligu evnini at fylgja sínum áhuga og evnum. At liva í nú’inum - uttan at skula á skeið í mindfullness, joga ella okkurt líknandi.
Í spælið mennir barnið evnini at taka avgerðir, loysa vandamál, stýra sær sjálvum og at fylgja reglum.
Í spælið mennir barnið evnini at stýra kenslum, lærir hvussu man fær vinir og hvussu man virkar á jøvnum føti við onnur.
Stutt sagt, spæl ger børn glað, og harvið minkar tað um “ólukkulig” børn.
Hetta við minkandi úti spælið er í sjálvum sær møguligar orsøkir til at onnur ting stinga seg upp, sum t.d. ADHD og annað. Børn skulu í dag allatíðina tillaga seg einum stýrdum heimi, tey hava ikki sum fyrr møguleika at menna síni evni í frið og náðum.
Greinin sum hetta er tikið úr kann lesast á heimasíðuni: psychologytoday.com/experts/peter-gray.
So mín áheitan á myndugleikarnar er - hugsið meira um at skapa betri og frælsari umstøður soleiðis, at vit økja um møguleikarnar fyri frælsum/fríum spæli.
Jógvan Philbrow


text:
Tróndur Arge 13.09.2018 (11:24)
U15-dreingirnir til Liktinstein
Øssur Hansen hevur úttikið U15-hópin við dreingjum, sum í døgunum 17. til 21. oktober fer til Liktinstein at spæla tveir venjingardystir.
Venjarin hjá U15-landsliðnum við dreingjum, Øssur Hansen, hevur úttikið hópin, sum í døgunum 17. til 21. oktober fer til Liktinstein, har tveir venjingardystir eru á skránni. Báðir dystirnir verða í býnum Ruggell, og spælt verður 18. og 20. oktober.
Teir 18, ið hava fingið landsliðsboð, eru hesir:
Fayo Kruse, EB/Streymur
Óli Mittún, HB
Rógvi Eyðbjørnsson, KÍ
Sigurd Rasmussen, B36
Jacob N. Vilhelm, KÍ
Sverri Mariusarson, EB/Streymur
Heini S. Sørensen, FC Midtjylland (DEN)
Jákup A. Thomsen, Víkingur
Rani W. Sørensen, HB
Áki Samuelsen, FC Midtjylland (DEN)
Ejvind Restorff Mouritzen, HB
Hans Jacob Arngrímsson, Víkingur
Alexandur Holm, TB/FCS/Royn
Elias Isaksen, Víkingur
Hjarnar Johansen, B68
Tóki á Lógv, KÍ
Oddmar Nybo Jespersen, TB/FCS/Royn
Jóhan Højbro, ÍF
Veitst tú eina góða søgu? Skriva til okkara á
red(at)in.fo
Les ella lýs í Lýsingartorginum – trýst her


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Meirilutin í vanda
Kári P. Højgaard, sum ikki vildi gera samrøðu við Kringvarpið í dag, sigur, at hann heldur lítið um gongdina í løtuni, har almenn arbeiðspláss flyta úr Eysturoynni og eingi koma í staðin.
Seinasta dømi, ið Kári P. Højgaard vísir til, er eitt virknis- og tilhaldsstað við 10 starvsfólkum, ið hevur verið í Norðragøtu, men sum nú er flutt til Klaksvíkar.
Avtalubrot
Kári P. Højgaard sigur, at samgongan hevði sett sær sum mál at arbeiða ímóti miðsavnan, men eftir hansara tykki miðsavnast almenn arbeiðspláss í stóran mun har, sum onnur almenn arbeiðspláss eru frammanundan.
Kári P. Højgaard sigur, at ein fortreyt fyri, at hann kundi taka undir við pensjónsnýskipanini saman við samgonguni var, at henda gongdin ikki skuldi halda fram, og at onkur almennur stovnur og almenn arbeiðspáss skuldi flytast inn í Eysturoynna, har avmarkað alment virksemi er frammanundan.
- Tað vísir seg ikki at verða so og tað haldi eg verða eitt avtalubrot. Tí skal samgongan fyribils ikki rokna við atkvøðuni hjá mær, og tað havi eg boðað løgmanni frá, sigur Kári P. Højgaard.
Meirilutin í vanda
Løgtingsmaðurin úr Sjálvstýri sigur seg ikki hava sett nøkur krøv til løgmann um, hvat hann skal gera. Hann hevur heldur ikki sett nakra freist á, nær løgmaður skal venda aftur til sín.
Við tí hevur samgongan mist eina atkvøðu og harvið er meirlutin fyri nýskipanini í vanda.
Sí eisini