text:
Roknskapur
Vøkstur í realkredittlánum hjá BankNordik
Føroyskar fyritøkur og privat húsarhald eru sum heild væl fyri fíggjarliga. Viðskifta-fólkini halda í stóran mun sínar lánsskyldur, og tí ger bankin ikki nógvar niðurskrivingar. Hóast lága rentustøðið avmarkar inntøkurnar hjá bankanum, er hetta samstundis ein fyrimunur fyri viðskiftafólk bankans, sum hava lán. Í hesum sambandi hevur BankNordik lagt stóran dent á at upplýsa um møguleikan at taka real-kredittlán við fastari rentu.
”Vit vilja fyribyrgja, at ein møgulig rentuhækking fær stóra ávirkan á fíggjarligu støðuna hjá viðskiftafólkum, ið hava bústaðarlán við skiftandi rentu. Tí mæla vit fólki til at endurskoða lánsviðurskiftini, meðan rentan framvegis er lág. Nógv viðskiftafólk hava vent sær til okkara í hesum sambandi, og vit kunnu staðfesta, at alsamt fleiri velja realkredittlán við fastari rentu,” sigur Árni Ellefsen, forstjóri í BankNordik.
Í mars fór BankNordik undir at veita viðskiftafólkum lán til elbil við serliga lagaligari rentu. Umframt nýggja fíggingarmøguleikan hevur bankin gjørt av at keypa og seta upp løðingarstøðir við allar deildir bankans kring landið, har viðskiftafólk ókeypis kunnu løða bilin. ”Vit vita, at alsamt fleiri føroyingar keypa sær elbil, og tí vilja vit styðja uppundir jaligu gongdina við at gera tað lagaligari hjá okkara viðskiftafólkum at velja umhvørvisvinarligu loysnina. Síðani nýggja lánið kom á marknaðin, hava vit fingið nógvar fyrispurningar frá viðskiftafólkum, sum eru fegin um nýggja fíggingar-møguleikan,” sigur Árni Ellefsen.
Roknskapurin í stuttum
- Úrslitið fyri skatt gjørdist 65 mió. kr. samanborið við 148 mió. kr. sama tíðarskeið í 2018. Í 2018 var 1. ársfjórðingur merktur av 76 mió. kr. í sta-kinntøkum fyri søluna av høvuðssætinum.
- Rakstrarúrslitið fyri niðurskrivingar gjørdist 38 mió. kr. samanborið við 47 mió. kr. sama tíðarskeið í 2018.
- Bankin førdi aftur niðurskrivingar á útlánum fyri 19 mió. kr. samanborið við 31 mió. kr. sama tíðarskeið í 2018.
- Rakstrarúrslitið gørdist 57 mió. kr. samanborið við 77 mió. kr. sama tíðar-skeið í 2018.
- Útlán hækkaðu úr 9,6 mia. kr. í 1. ársfjórðingi 2018 til 10,0 mia. kr.
- Innlán hækkaðu úr 13,1 mia. kr. í sama tíðarskeiði í 2018 til 14,0 mia. kr.
- Solvensurin hækkaði úr 18,9% í sama tíðarskeiði í 2018 til 19,2%.
- Bankin væntar, at úrslitið fyri 2019 áðrenn niðurskrivingar, virðisjavna og skatt verður 160-200 mió. kr. (1. ársfjórðingur 2019: 38 mió. kr.). Nettoúrsli-tið verður væntandi í hægra endanum av spenninum upp á 100-150 mió. kr., sum áður er kunngjørt (1. ársfjórðingur 2019: 52 mio. kr.).


c: text/html

text:
Autorisation heilsurøktarar
Heilsuskúlin søkir um autorisatión fyri heilsurøktarar við endan av útbúgvingini.
Autorisatiónin kostar uml. 300 kr.
Autorisatiónslógin er donsk lóg, sett i gildi fyri Føroyar og søkt verður um autorisatión frá "Sundhedsstyrelsen".
Finn tína autorisatión. Fylg vegleiðingini:
Hvat er autorisatión?
Autorisatión verjir starvsheitið "heilsurøktari", ið ein og hvør ikki skal kunna kalla seg.
Veitir trygd fyri, at eitt ávíst innihald er í útbúgvingini.
Veitir borgaranum trygd fyri eina ávísa góðsku.
Autorisatiónin kann takast frá einum starvsfólki, ið ikki røkir starv sítt sambært ábyrgd og heimildum, ið fylgja starvsheitinum.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fílabeinsstrondin
Tjóðveldið Fílabeinsstrondin (alment franskt heiti: République de Côte-d'Ivoire) er eitt land í Vesturafrika. Í norðri hevur Fílabeinsstrondin mark við Mali og Burkina Faso, í eystri við Gana, og í vestri við Liberia og Guinea. Almenna málið er franskt.
Innihaldsyvirlit
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Mannarættindabrot[rætta | rætta wikitekst]
Bæði deildir, sum stuðla fyrrverandi forsetanum á Fílabeinstrondini Laurent Koudou Gbagbo og núverandi forsetanum Alassane Ado Dramane Ouattara, framdu kríggsbrotsverk og brot á mannaættina, í blóðuga stríðnum, sum tók seg upp aftaná valið í desember 2010 [1]. Alassane forseti hevur higartil ikki fordømt hesum ræðugerðum. Hetta kann tulkast, sum tekin um, at hansara trygdardeildir og aðrir vápnaðir bólkar, hava fingið grønt ljós til at halda fram við bardøgunum. Heitt verður á Alassane, um alment at fordøma bardøgunum og at steðga øllum álopum á sivila fólkið alt fyri eitt. Mannarættindabrot verða framhaldandi framd mótvegis veruligum ella ímyndaðum stuðlum hjá fyrrverandi forsetanum Gbagbo. Mannarættindabrotini verða bæði framd í Abijan og í vestara partinum av landinum. Eitt kanningarlið hjá Amensty International hevur verið á Fílabeinstrondini, í gott tveir mánaðir, og samlað meira enn 100 frágreiðingar frá vitnum og fólki, sum hava yvirlivað massakrina, sum fór fram tann 29. mars 2011 í Duékoué, sum liggur umleið 500 km. vestan fyri Abidjan, og granna bygdinum. Allar frágreiðingarnar frá vitnum bera boð um, at drápini eru systematisk útvald og framd av hermonnum í FRCI (Forces Républicaines de Côte d'Ivoire), sum varð stovnað av núverandi forsteta Alassane tann 8. mars í 2011 [2]. FRCI herdeildin hevur dripið hundraðtals menn í øllum aldrum, vegna teirra politisku sannføring og etniska samleika.
Áðrenn menninir vóru dripnir, vóru teir bidnir um at upplýsa navn teirra og vísa samleikaprógv. Nøkur av samleikapróvnum vóru funnin undir liðini av líkunum. Frá 6. til 8. mai í 2011 vóru fleiri bygdir niðurbrendar og fleiri fólk dripin. FRCI rættvístgjørdi hesar gerðir við at siga, at teir leitaðu eftir vápnum. Síðan desember 2010 hava deildir, sum hava stuðla Gbagbo eisini hava framt kríggjsbrotsverk og brot móti mannaættini, harmillum morð, píning og neyðtøkur. Síðst í februar mánaði fóru deildir, sum stuðla Gbagbo, inn í eitt tætt bygt grannalag í Abijan, har fólk, sum stuðla Alassane hildu til, og drupu fleiri fólk. Stríðið, sum hevur valdað seinastu seks mánaðarnar hevur ført til, at túsundtals fólk eru flýdd og eru tramautiseraði.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Fílabeinsstrondin sigst vera eitt tað tryggasta landið í Afrika, bæði politiskt og búskaparliga. Ein av atvoldunum er, at landið hevði sama forseta, Félix Houphouët-Boigny (f. 18. oktober 1905 – d. 7. desember 1993), í 33 ár, 1960 til 1993. Hann legði dent á, at landið skuldi flyta út ymiskar vørur, tí at tað er ein av fortreytunum fyri sterkum búskapi. Týdningarmestu landbúnaðarvørurnar eru kaffi og kakao. Bøndurnir dyrka eisini bummull, frukt og tubbak og hava eisini skógarvinnu.
Borið saman við flestu lond í Afrika er Fílabeinsstrondin rættiliga ríkt land. Ein ein av orsøkunum er, at myndugleikarnir hava lagt seg eftir, at bøndurnir dyrka ymiska grøði. Einki land í heiminum dyrkar so nógv kakao sum Fílabeinsstrondin - summi ár kemur 1/3 av øllum kakao haðan - men kapping úr Landsynningsásia kann fara at broyta hetta. Einki annað land í Afrika dyrkar so nógv kaffi, og teir dyrka eisini ananas og bananir.
Fyrr vóru stórir skógir á Fílabeinsstrondini. Har vaks nógvur dýrur viður, sum til dømis íbinholt og mahogni. Nú er næstan eingin skógur eftir. Í mong ár var skógarvinna álitið í búskapinum, og nógvur viðarútflutningur var hildin at vera ein av útvegunum at vinna á uttanlandsskuldini. Stórir skógir vórðu høgdir niður og lendið lagt inn til kaffi- og kakaolundir. Nú verður roynt at bjarga tí skógi, sum eftir er, og farið er eisini at gróðurseta trø.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Fleiri enn 60 fólkasløg eru á Fílabeinsstrondini, og samanumtikið liva tey friðarlaga saman. Eitt av hesum fólkum er danfólkið, djúpt inni í skógunum fyri vestan. Tey eru gitin fyri at duga væl at skera í træ og gera m.a. træskortar, sum limirnir í serligum loyniligum felagsskapum brúka, so at eingin skal vita, hvørjir teir eru. Bara limirnir í hesum felagsskapum sleppa at dansa styltudansin hjá danfólkinum.
Átrúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Kúpan á størstu kristnu kirkju í heiminum (La Basilique Notre-Dame de la Paix) dagar høgt upp um húsatekjurnar í lítla býnum Yamoussoukro, sum fyri stuttum varð gjørdur til høvuðsstað á Fílabeinsstrondini. Gamli forsetin, Boigny, hevði sjálvur eftirlit við arbeiðinum, kirkjan varð liðug í 1989. Hon var ovurdýr at byggja, men har eru 7 000 sessir, og í túninum fáa 350 000 fólk verið - tríggjar ferðir so nógv fólk, sum búgva í býnum. Funnist varð harðliga at forsetanum fyri at seta í verk so ræðuliga dýra bygging í einum landi, har enn er stórt fátækadømi.
Hagtøl[rætta | rætta wikitekst]
- Kristindómur: 37,5 %.
- Islam: 37,5 %.
- Afrikanskir átrúnaðir: 25,0 %.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Fílabeinsstrondin gjørdist sjálvstøðugt ríki í 1960, tá hevði landið verið franskt hjáland í 400 ár. Landið hevur enn nógv samband við Frakland. 240 km sunnanfyri høvuðsstaðin liggur Abidjan. Hesin nýmótans havnabýurin við glampandi háhúsum er størsti býur í landinum. Í Abidjan eru nógvir snøggir mótahandlar og fínar matstovur, ið eru merkt av franskari ávirkan og minna um, at landið hevur staðið undir Fraklandi. Mangir bankar í Abidjan og aðrar fyritøkur húsast í háhúsunum uppi á heygnum í býnum. Abidjan var høvuðsstaður á Fílabeinsstrondini til 1991, tá ið Yamoussoukro gjørdist høvuðsstaður.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://web.archive.org/web/20110912103014/http://amnesty.org/en/library/asset/AFR31/002/2011/en/bb769d9e-874f-442e-9454-993977a35f95/afr310022011en.pdf
- ↑ http://www.amanien.info/actualite-1860-colonel-kouassi-patrice-porte-parole-des-forces-republicaines-de-cote-d-ivoire-ordonnez-nous-obeirons-commandez-nous-executerons.html?PHPSESSID=99f4511af43df8d353be5e1306ccdf08


text:
Býráðsfundur 28. januar 2010
1.
J. nr. G 81 – 10/00016
Teknistovan v/Eyðun Petersen søkir við skrivi df. 11/01-2010 vegna Bakkafrost um byggiloyvi til ein uml. 1450 m2 stóran goymslubygning á havnarlagnum á Bakka smb. viðsendu tekningum.
Ummæli frá Teknisku Deild:
Økið sum søkt verður um, er partur av bryggjuvirkseminum hjá Runavíkar Havn og ikki ætlað til byggilendi.
Tekn. deild mælir ístaðin til at byggja uppí kassavirkið norður eftir. Tá er neyðugt at víðka grótfylluna norður eftir.
-Vinnu- og havnarnevndin hevur á fundi 18/01-2010 mælt til at geva principiella tilsøgn til byggiloyvi.
-Býráðið hevur á fundi 28/01-2010 samtykt at játta umsóknini frá Bakkafrost, um at byggja ein bygning millum bygningarnar á havnarlagnum á Bakka.
-Einmælt samtykt-
Kári Jacobsen luttók ikki í viðgerðini av málinum.
2.
J. nr. 255 – 08/00004
Nevndin fyri Felagið Høganes spyr í skrivi 4/5-2009 um kommunan kann útvega byggibúgvi øki at seta sluppina Høganes á.
Ummæli frá Teknisku Deild:
TD hevur gjørt 2 uppskot til hvussu Høganes kann setast/leggjast, annað við Bátahylin á Bakka og hitt á Skipanesi.
Tætt sunnan fyri vegin til atløgusíðuna á Skipanesi, er Tróndar neyst sum eigur at verða varðveitt órørt.
Sunnan fyri grótkastið millum neystini og gamla handilin metir TD at HØGANES kann setast/leggjast, men hetta førir við sær at grótkastimá víðkast, men hevur TD ikki gjørt kostnaðarmeting av víðkan av grótkastinum.
-Vinnu- og havnanevndin hevur á fundi 21/09-2009, sum fyribils loysn, mælt til at lata Høganes liggja har hon er og at gera okkurt slag av undirbygging so sluppin ikki søkkur, og sum endaliga loysn at leggja hana inni á Glyvrum sum víst á viðløgdu tekning frá Teknistovuni dagf. 09.09.09
----------
Nevndin fyri Høganes sigur í skrivi df. 23/11-2009 at tey taka undir við fyribilsloysnini sum skotin er upp, tó at tey høvdu ynskt sær eina varandi loysn. Tey mæla eisini til, at ein loysn verður funnin við vakmyndatóli og “schengen” hegni, soleiðis at skipið er betur vart ímóti herverki, sum er ein stórur trupuleiki.
-Mentanarnevndin hevur á fundi 19/01-2010 mælt til at taka undir við uppskotunum um fyribilsloysn í bátahylinum í Saltangará og sum endalig loysn at leggja skipið á Glyvrum smb. tekning frá Teknistovuni df. 9/9-09.
-Býráðið hevur á fundi 28/01-2010 samtykt at kanna kostnaðin fyri at byggja uppundir skipið, soleiðis at tað liggur trygt í bátahylinum í Saltangará.
-Einmælt samtykt-
3.
J. nr. 330 – 08/00598
Skipan av Dagtilhaldi í Runavíkar kommunu.
Uppskot um reglugerð fyri dagtilhaldið og spurninginum um navnið og hølisviðurskifti.
-Sosiala nevnd hevur á fundi 18/01-2010 mælt til at heitið á dagtilhaldinum verður ”Dagtilhaldið í Runavík” og hevur heitt á Sosialu deild um at arbeiða víðari við reglugerð fyri dagtilhaldið til býráðsfundin.
-Á býráðsfundi 28/01-2010 vóru tvey broytingaruppskot sett fram, annað frá Kristian Gaardbo, Sæunn Ó. Hansen og Fríðbjørg Weihe, sum mæla til, at dagtilhaldið fær navnið ”Dagtilhaldið í Runavíkar kommunu”, sum varð samtykt við 5 atkvøðum fyri og 4 ímóti.
Sæunn Ó. Hansen, Fríðbjørg Weihe, Kristian Gaardbo, Arnfinn Langgaard og Magnus Rasmussen atkvøddu fyri. Beinta Olsen, Bárður K. Nielsen, Kári E. Jacobsen og Klæmint Østerø atkvøddu ímóti. Bjarni Kjeld atkvøddi ikki.
Broytingaruppskotið frá Kára E. Jacobsen, um at dagtilhaldið fær navnið ”Fløvi” fall sostatt burtur.
4.
J. nr. G 265d – 04/00007
Teknisstovan v/Eyðun Petersen, søkir við skrivi dagf. 09/09-09, vegna Frithleif Olsen, um byggiloyvi til íbúðarbygning við 8 íbúðum á matr. nr. 265d í Saltangará. Víst verður á, at ætlanin verður tillagað loyvinum frá kommununi í skrivum dagf. 03/03-04 og 05/10-07.
Fyri at ætlanin kann gerast veruleiki og arbeitt kann verða víðari við ætlanini er, at vegaføringin til økið verður avgreidd.
-Byggi- og býarskipanarnevndin hevur á fundi 16/09-2009 mælt frá at játta byggiloyvi grundað á fygjandi :
Mett verður ikki, at rætt er at leiða meiri ferðslu gjøgnum torgið.
Alternativ loysn við vegi suðureftir til Tjaldraveg er mett at verða ov dýr til eitt einstakt byggjarí.
Mælt verður til at taka upp samráðingar við umsøkjaran um keyp/umbýti av stykkinum.
-Býráðið hevur á fundi 24/09-2009 samtykt at taka undir við Byggi- og býarskipanarnevndini.
Aftaná samráðingar um umbýti av matr. nr. 265d við 2 grundstykkir á Høgaleiti, hevur Frithleif Olsen boðað frá, at hann ikki er áhugaður at umbýta stykkið við 2 grundstykkir á Høgaleiti sum hann hevur fingið í boði.
-
Vísandi til at treytað byggiloyvi er givið til matr. 265d, er ivamál um møguleiki er fyri at ganga frá givnu tilsøgn. Umsøkjarin vísir á 3 uppskot til loysn av málinum
1. at kommunan keypir matr. nr. 265d
2. at umsøkjarin fær eitt annað høgligt stykki í býti
3. at kommunan ger veg til stykkið
-Byggi- og býarskipanarnevndin hevur á fundi 26/11-2009 mælt til at avtaka býráðsviðtøkuna frá 24/09-2009 og at samráðast við Frithleif um uppskot hansara til loysn av málinum.
-Býráðið hevur á fundi 26/11-2009 samtykt at taka undir við Byggi- og býarskipanarnevndini.
-Byggi- og býarskipanarnevndin hevur á fundi 20/01-2010 samtykt at mæla til at gera gjøgnum-grevstur av vegi til grundøki, sí viðlagda kort.
Áðrenn arbeiðið verður sett íverk skal trygd fáast fyri at farið verður undir byggingina.
Kostnaðarmeting fyri gjøgnumgrevstur av vegnum skal vera tøk til býráðsfundin.
-Býráðið samtykti einmælt at taka málið av skrá og gera nærri kanningar til næsta fund.
5.
J. nr. T 97 – 10/00019
P/f Danstein, Runavík søkir um byggiloyvi til uppíbygging av bygninginum sum stendur á matr. nr. 97 Tofta bygd (við gravsteinarnar)
Ummæli frá Teknisku Deild:
Tekniska deild hevur kannað málið. Øki í bygt verður á liggur í D1 øki, t.v.s. á havnarlagið har bert er loyvt at byggja til vinnu endamál l í hava við havnarlagið at gera.
Danstein hevur sum er fingið eitt tíðaravmarkað leigumál við treytum, sí viðlagda leigusáttmála.
Mælt verður til at játta byggiloyvi við somu treytum sum eru fyri økið og at verandi kontainari verður tikin burtur.
-Byggi- og býarskipanarnevndin hevur á fundi 20/01-2010 samtykt at taka undir við tilráðingini frá Tekn. deild.
-Býráðið hevur á fundi 28/01-2010 samtykt at at taka undir við tilmælinum frá Byggi- og býarskipanarnevndini.
-Einmælt samtykt-
Klæmint Østerø luttók ikki í viðgerðini av málinum.
6.
J. nr. 202 – 06/00843
Reglugerð fyri kirkjugarðarnar í kommununi.
-Byggi- og býarskipanarnevndin hevur á fundi 20/01-2010 mælt til at broyta reglugerðina
so hon er galdandi fyri alla kommununa.
-Býráðið hevur á fundi 28/01-2010 samtykt at at taka undir við tilmælinum frá Byggi- og býarskipanarnevndini.
-Einmælt samtykt-


text:
Eitt høgranationalistisk rák hevur tikið seg upp í Evropa, og hóttir grundarlagi undir ES við síni veksandi undirtøku.
Í øllum teim evropeisku londunum veksa smáu høgranationalu flokkarnir seg stórar, og hetta hendir í takt við, at alsamt fleiri flóttafólk koma til Evropa, og arbeiðsmegi í alsamt størri mun flytir frítt yvir landamørk í ES.
Hesir flokkar eru í móti at ES fær meira vald frá einstøku tjóðunum og brúka í stóran mun flóttafólk og immigratión í sínum valstríði, tí tað fyllir nógv í løtuni og rakar kenslurnar hjá fólki, sigur Sólvit Nolsø, stjørnmálafrøðingur.


text:
Tað eru nakrir føroyingar, ið hava árskort til heimadystirnar hjá Manchester United. Ein av teimum er høvuðsvenjarin hjá B36. Hann var til dystin hjá United móti Crystal Palace í vikuskiftinum og aftur í gjárkvøldið, tá liðið hjá Mourinho tók ímóti Young Boys í Champions League.
Og júst Mourinho og Jákup á Borg fingu høvið at práta kvøldið fyri. Jákup, dóttir hansara og sonur hanasra búðu á Lowry gistingarhúsinum, har United-hópurin gistir undan dysti. Á Facebook legði Jákup á Borg mynd út av honum og Mourinho, og skrivaði at taktikkurin til dystin er lagdur.
Fyrrverandi landsliðsleikarin skrivaði eisini, at Mourinho vísti klassa. tá hann bjóðaði Jákup og børnunum atgongumerkir til dystin, ið tey tó ikki høvdu tørv á.
Jákup og hinir áskoðarnir hjá United á Old Trafford noyddust at bíða í 91 minuttir, til Marouane Fellaini endliga legði United á odda og tryggjaði teimum víðari luttøku í Champions League.
Les eisini: Nógv stór feløg komu víðari í gjárkvøldið


text:
Føroyska sjúkrahúsverkið kostar eina millard árliga. Tað er ein stór avbjóðing at loysa trupulleikarnar í heilsuverkinum, tí fólkastreymurin inn á sjúkrahúsini er vaksandi. Játtanir røkka ikki og sjúkrahúsverkið má fáa eykajáttan oman á eykajáttan.
Tað er tí alneyðugt at vit seta heilsufremjandi átøk í verk.
Tað at sjúkrahúsverk kosta nógv, er ikki nakað serføroyskt fyribrigdi. Tað gera tey allastaðni. Ein stór orsøk til tað eru lívsstílssjúkur sum diabetes 2, hjarta og æðrasjúkur, krabbamein, beinbroyskni og sálarligir trupulleikar. Ein avleiðing er ofta, at fólk við tíðini fáa eina lægri lívsgóðsku, hava trupult við at røkja síni størv og kosta samfelagnum nógvar pengar.
Ein bólkur av heilsustarvsfólki her heima - serfrøðingar hvør á sínum øki - hevur sett sær fyri at gera nakað munagott við keðiligu gongdina . Tey ynskja at taka um rótina til trupulleikarnar heldur enn bara at viðgera symptomini. Tey ynskja at gera eina heildarætlan fyri alt tað føroyska samfelagið til tess at steðga keðiligu gongdini.
Formaðurin í fólkaheilsuráðnum ger vart við, at tað grundleggjandi er tørvur á eini fyribyrgjandi heildar heilsuætlan fyri alt tað føroyska samfelagið. Neyðugt er at koma á tal við fólk longu á barnaárum og har fáa grundfest teir góðu vanarnar.
Vit ynska øll at vera frísk og røsk, vera væl fyri og hava góða lívsgóðsku. Ongin av okkum ynskir heldur at taka heilvág. Góð lívsgóðska er ein tann mest tíðandi parturin í lívi okkara. Tað verður ofta tikið til, at tá heilsan er góð, so megnar ein næstan alt.
Flestu okkara vita ofta, hvat skal til fyri at bøta um heilsustøðuna, men fáa ikki rættiliga tikið okkum saman til tað, ella steðga upp á hálvari leið. Kanningar hava víst, at tað, sum ofta manglar er køn vegleiðing og neyvt eftirlit. Uttan køna vegleiðing og neyvt eftirlit gerst úrslitið ikki optimalt. Tí hava hesi heilsustarvsfólkini eina ætlan um at seta saman eitt toymi, ið kann hjálpa teimum, sum ikki megna hetta sjálvi.
Landsstýriskvinnan í heilsumálum, Sirið Stenberg legði uppskot fram um at játta 750.000 kr til hesa verkætlan. Einans 6 løgtingslimir tóku undir við uppskotinum og ein stemma var blank, tí fall tað. Sjálv atkvøddi eg fyri uppskotinum. Hetta fær tó tíbetur ikki eldsálirnar í heilsuframa at missa mótið og tey halda áfram. At uppskotið fall, kemur at seinka arbeiðnum. Eg eri sannførd um, at hetta er rætti vegurin at fara, og at henda ætlanin má og skal halda áfram. Tað fer at bøta um lívsgóðsku okkara og fer í longdini at spara heilsuverkinum nógvan pening. Tað skal ofta lítið til fyri at gera stóran mun.
Heilsuarbeiði er globalt arbeiði, og tað hevði verið stuttligt, um vit kundu sett Føroyar á heimskortið, sum fyrsta landið, ið setti eina slíka fyribyrgjandi heildar heilsuætlan í verk. Alt annað líka, so skuldi verið lættari at sett hetta í verk í Føroyum við einans 50.000 fólkum enn í øðrum størru londum. Vit kunnu gerast fyrimynd og globalt model á økinum.
Hetta er eitt týðandi stig á leiðini móti málinum, at vit føroyingar við tíðini fáa heimsins bestu fólkaheilsu.
Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur
Løgtingslimur
Føroyingar heimsins bestu heilsu
Føroyska sjúkrahúsverkið kostar eina millard árliga. Tað er ein stór avbjóðing at loysa trupulleikarnar í heilsuverkinum, tí fólkastreymurin inn á sjúkrahúsini er vaksandi. Játtanir røkka ikki og sjúkrahúsverkið má fáa eykajáttan oman á eykajáttan.


text:
Fyrsti førleikametti kandidaturin liðugur
mentan27-04-2019 - 09:02 - Jóanis Nielsen
Setur.fo skrivar: Mentamálaráðið hevur avgjørt, at námsfrøðilig útbúgving til miðnámsskúlalærara framyvir skal staðsetast á Námsvísindadeildini á Fróðskaparsetri Føroya.
Útbúgvingin hevur í eitt áramál verið í eini bíðistøðu, og tað hevur havt tær óhepnu avleiðingar, at gott 30 % av teimum, ið undirvísa á miðnámi, onga námsfrøðiliga útbúgving hava.
Nógvir lærarar, sum hava undirvíst í mong ár á einum miðnámsskúla, hava í seinasta lagi í 2015 tikið ástøðiliga partin til námsfrøðiligu útbúgvingina. Umframt at hava undirvíst í seks ár og meira hava teir eisini eygleitt aðra undirvísing í ymsum lærugreinum og ymsum skúlaskipanum í 40 tímar. Hetta eru drúgvar undirvísingarroyndir, sum hesi fólk einki endaligt prógv hava kunnað fingið fyri. Í sambandi við at MMR hevur uppraðfest førleikameting, og vit á Fróðskaparsetrinum hava fingið myndugleika sum førleikametarar, avgjørdu vit at seta í verk eina førleikameting av kandidatum við ástøðiliga partinum og drúgvu undirvísingarroyndunum. Hetta er gjørt eftir neyvum leisti og hevur fingið góðkenning í danska undivísingarmálaráðnum, sum er okkara evsti góðkenningarmyndugleiki mótvegis útheiminum.
Fleiri kandidatar hava ynskt at taka sína útbúgving lidna eftir hesum leisti. Hetta er ein loysn, sum fer at gera tað lættari at fara í holt við nýggju útbúgvingina, sum eftir ætlan skal byrja í august. Fyrsti kandidaturin eftir hesi skipan var Mona við Reiðlið, sum arbeiðir á Heilsuskúlanum í Suðuroy. Mona er sjúkrasystir og hevur tikið master í positivari sálarfrøði á Århus universiteti. Hon undirvísir í sálarfrøðilærugreinum og hevur drúgvar undirvísingarroyndir á Heilsuskúla Føroya. Ein innstillingarnevnd við viðkomandi fakfólki við námsfrøðiligum prógvi innstillaði Monu til at taka verkliga partin av námsfrøðiligu útbúgvingini við eini førleikameting. Mona fekk í tíðarskeiðinum millum innstilling og endaliga vitjan vegleiðara knýttan at sær, sum virkaði sum ráðgevi og eygleiddi og vegleiddi henni í hennara undirvísing. Skotsmálini, Mona fekk við endaligu vitjanina, vóru stak góð, og Fróðskaparsetur Føroya ynskir fyrsta kandidatinum, sum hevur tikið verkliga og endaliga partin av námsfrøðiligu útbúgvingini, til lukku við loknari útbúgving. 9 fólk fara í hesum skúlaárinum at hava lokið verkliga og seinasta partin av námsfrøðiligu útbúgvingini á Fróðskaparsetri Føroya.
Uttanhýsis metarar, kandidatur, vegleiðari og leiðari skúlans
Jórun Petersen, leiðari á Heilsuskúla Føroya, handar Monu við Reiðlið blómuheilsan eftir lokið prógv
Mona við Reiðlið undirvísir her heilsurøktarum í psykiatri


text:
Metár á Kambsdali
Tá umsóknarfreistin var farin vóru komnar inn 194 umsóknir til FHS og HH. 106 umsóknir vóru til FHS, 19 til 3 ára HH og 69 til 2 ára HH.
Hetta er met fyri Handilsskúlan á Kambsdali, hóast samlaða umsøkjaratalið til føroysku miðnámsútbúgvingarnar er lækkandi og virksemið í samfelagnum er nógv, og tað plagar at merkja færri umsóknir.Til ítróttarbreytina komu 14 umsóknir. Hetta er áleið tað sum skúlin metti vera realistiskt.
Allar umsóknirnar verða viðgjørdar í løtuni og 24. apríl er ætlanin at senda øllum umsøkjarum svar um upptøku.
Yvirligt yvir samlaðu umsøkjaratølini 2001 – 2007 kann heintast her.
[23.03.2007 – Jóhan Heri Joensen]


text:
Løgtingslóg um ábyrgdarloysi landsstýrismanna?
Tað gongur sera striltið at plasera ábyrgd í Føroyum. Í teimum førunum, har politikarar standa fram og siga seg taka ábyrgdina, er tað ofta bert ein innantómur floskul og merkir ikki, sum tað átti at merkt, at teir ætla at taka nakra avleiðing á seg. Men í flestu førum er ábyrgdarbýtið ógreitt og spjatt út á fleiri aðalráð og sáttmálapartar, og har fleiri standa við ábyrgdini merkir tað vanliga, at í veruleikanum hevur ongin ábyrgd.
Vit hava havt eitt hart verkfall í Føroyum síðstu vikurnar. Tað kom so langt út, at har stóð um lív til endans. Men hvør hevði ábyrgdina? Heilsumálaráðið, sum varar av økinum? Landssjúkrahúsið, sum varð rakt av arbeiðssteðginum? Fakfelagið í verkfalli? Ella Lønardeildin í Fíggjarmálaráðnum, sum samráddist? Óansæð, so tók ongin ábyrgdina. Tí tað telur ikki sum ábyrgd at leggja arbeiðið í hendurnar á tilvildarligum verkfalsbrótarum, hóast hetta kanska bjargaði lívi eina ferð, tí longu dagin eftir vóru tær aftur av landi skotnar.
Eftir ein tílikan tilburð verður altíð sagt, at nú skulu stig takast til, at hetta ikki hendir aftur. Men tá ein vika ella so er farin, er alt gloymt, og tey stigini verða ongantíð tikin. Vit minnast júst tað sama frá verkfallinum hjá sjúkrarøktarfrøðingunum og námsfrøðingunum í fjør. Í báðum førum skuldu stig takast til at fyribyrgja, at lív og heilsa fóru at verða sett í vanda, men tey stigini vórðu ongantíð tikin, og nú eru skjótt nýggjar sáttmálasamráðingar á skránni.
Føroya størsta byggigøla, Glasir, er grellasta dømi um ábyrgdarundanstøkking. Ein byggifyritøka, TG-Verk, gevst við tilhoyrandi endurgjaldskrøvum; ein byggiharri, Landsverk, brúkar ov nógvan pening; eftirlitismyndugleikin Mentamálaráðið hevur ikki eftirlit, og avvarðandi myndugleikin yvir Landsverki, Samferðslumálaráðið, veit av ongum. Tingfólk verða tí tikin heilt á bóli, tá eykajáttanarumbønir fyri fyrst 113,5 mió. (í 2017), síðani 18,7 mió., seinni 28 mió. og nú 46 mió. streyma inn. Seinast vit frættu, varð biðið um yvir 48 milliónir meira í 2018.
Tað er nokkso sigandi, at reaktiónin frá Mentamálaráðnum ikki var tann upplagda, nevniliga at staðfesta ábyrgd fyri meirnýtsluni. Denturin varð lagdur á tað sekundéra, nevniliga spurningin um “Hvat skal til fyri at byggiverkætlanin ikki steðgar upp?”, og svarið til tað var, at tað var neyðugt at játta. Men spurningurin er skeivur.
Samferðslumálaráðið er hinvegin á rættari kós, tá tey seta eina kanning í verk, ið skal geva svar innan 2 vikur. Og andstøðutinglimirnir somuleiðis, tá teir hava fyrivarni við at veita umbidnu eykajáttanirnar. Áðrenn tað er staðfest hvussu tað kundi ganga so galið, ber ikki til at vita, at tað ikki kann ganga uppaftur meira galið, og tá er loysnin ikki at blíva við at játta eyka til eitt potentielt botnleyst hol.
Úr Fiskimálaráðnum hoyrdu vit fyri fáum vikum síðani fiskimálaráðharran staðfesta, “Hesum taki eg fulla ábyrgd av!”. Og so hendi onki meira, og gerandisdagurin helt bara fram. Eftir stendur føroyski borgarin og spyr, hvør munurin er á, tá ein landsstýrismaður í Føroyum tekur fulla ábyrgd, og so tá hann onga ábyrgd tekur, tá nú alt bara heldur áfram, sum um onki var hent.
Tað sama var niðurlagið undir verkfallinum. Ábyrgdin liggur á papírinum hjá fleiri pørtum, og tað merkir, tá tað kemur til stykkis, hjá ongum. Hevði eitt lív verið mist tá, so hevði ongin tikið sær ábyrgdina av tí, men úrslitið hevði verið tað sama, um onkur gjørdi. Nevniliga, at gerandisdagurin bara helt áfram, landsstýrisfólkini og fakfelagið høvdu fingið nakrar skolur, og so var alt við tað gamla aftur.
Hetta er ikki at taka ábyrgd. Og tað er tað heldur ikki, um Samferðslumálaráðið ger eina kanning, sum staðfestir ábyrgdina, um gerandisdagurin bert heldur áfram fyri tann, sum hevur hana.
At staðfesta ábyrgd má og skal merkja, at tann, sum hevur ábyrgdina, tekur avleiðingarnar av henni. Um gerandisdagurin bara heldur áfram hjá tí, sum hevur ábyrgdina av eini gølu, so kann viðkomandi ikki siga, at hann hevur tikið nakra ábyrgd.


text:
SLOW ADVENTURE:5.A saman við Listaleypinum og fryntligu niðurlendingunum Floortje Zonneveld, Eva Bullens og Martijn Bastiaans
SLOW ADVENTURE er ein rannsóknarferð og leitan eftir at vita, hvat tað er at ganga á einum fjalli. Vit vóru ein felags gongutúr, og saman framførdu og dokumenteraðu vit staðbundnar framførslur, ið samantvinnaðu náttúru og list. Vit høvdu ein dialog, ið varpaði ljós á landslagið og gav innlit í, hvussu alt hongur saman. Vit skaptu eina ferð, listaverk og eina framsýning um mobilitet, frælsi, staðbundar søgur, stað, tíð, strekki, ráevni og menniskjaliga stødd í mun til landslagið.
Framsýningin var í skúlanum fyri næmingum, lærarum, foreldrum, systkjum.....
Takk fyri eitt framúr upplivilsi :-)


text:
Nú Bjørg Róin og Ann Ellefsen hava virkað við Føroya Studentaskúla og HF-skeið og á Glasi í ávikavíst 40 og 30 ár var hetta hátíðarhildið í gjár. Starvsfelagarnir høvdu í felag skrivað hesa røðuna, sum Kinna Poulsen flutti fram.
Góðu Bjørg og Ann.
Hjartaliga til lukku. At júst hetta hátíðarhaldið skuldi vera 8. mars undrast vit, tykkara starvsfelagar, onga løtu í, tí tit báðar eru tvey rættilig konubrot. Nú tit hava ávikavíst 40 og 30 ára starvsdag, býðst høvið til at steðga á og spyrja hvussu henda tíðin er farin, og hvat hon er farin við í lærarastarvinum fyrst í Hoydølum, sum í nógv ár var arbeiðsplássið, og nú hetta skúlaárið á Glasi.
Ímyndin av tykkum báðum er hon, at tit eru bókmentafrøðingar og nærmastu fakkollegar í dansktlærarabólkinum. Bókmentafrøðin hoyrir til hugmyndafrøðina og ikki kann sigast annað enn, at tit báðar, Ann og Bjørg, hava brent fyri hesi vísindagrein. Arbeiði tykkara hevur fyri hópin av næmingum latið dyrnar upp – inn í tann litterera heimin, tað veri seg tann føroyska ella tann danska. Vit vita, at danskt sum lærugrein hevur verið fyri stórum broytingum í tykkara tíð og tað hevur harmað nógv av okkum, at lærugreinin danskt hevur mist status sum obligatorisk lærugrein.
Eingin ivi er um, at júst fagurbókmentirnar eru eitt tað mest týðandi at miðla til næmingar. Hvat skuldu vit gjørt uttan H.C. Andersen, Inger Christensen, Tove Ditlevsen ella okkara Hans Andrias Djurhuus, William Heinesen, Guðrið Helmsdal ella Róa Patursson? Tað er ikki at taka munnin ov fullan at siga, at hetta er ein hin mest týðandi lærugreinin á skúlanum, tí hon fremur empati og fantasi - tað er gjøgnum bókmentirnir, vit lesa um ymisk lív og fáa innlit í fjølbroyttar lívsroyndir bæði eydnusamar og sorgarbundnar – tað er í bókmentunum, gomlum sum nýggjum, vit læra sosial atlit og verða gjørd greið yvir, hvørjar trupulleikar menniskju stríðast við. Georg Brandes skrivaði um hetta í einum teksti í 1908: “Når vi læser sådan, at vi personligt tilegner os, så føler vi her det inderste punkt i begivenhedernes gang, i handlingernes oprindelse, karakterpunktet, viljespunktet, lidenskabspunktet, det archimediske punkt, hvorfra jorden bevæges – tildragelsernes og selve historiens nerve ligger blottet for vore øjne. Hvorfor skal vi altså læse? For at forøge vor indsigt, aflægge vore fordomme og blive i stedse højere grad personligheder..”.
Tit báðar, Bjørg og Ann eru persónligheitir. At greina og tulka, at lesa nýggjastu bøkurnar, sum koma á marknaðin, at lesa klassikarar á donskum og føroyskum hevur verið tykkara starvsøki og tað, tit hava brent fyri at miðla, tí tit vita, hvønn lívsvísdóm hetta gevur. Tó skal leggjast aftrat, at tit hava havt líka stóran týdning fyri okkum tykkara starvsfelagar, bæði sosialt og tá vit hava vent okkum til tykkara við spurningum um bókmentir, stavimátar, grammatik o.s.fr. – frá tykkum hava vit altíð fingið góð ráð og vegleiðing.
Í tykkara tíð hava broytingarnar verið nógvar, men miðlakollveltingin, sum kom í 1990´unum man hava verið hin størsta og ógvisligasta broytingin. Loyvi mær í tí sambandinum at vísa til Søren Kirkegaard, sum av góðum grundum ikki kundi siga, hvat hann helt um Instagram ella Facebook. Men sum Cicilie Egholm Tonnesen skrivar í einum kronikki í Informatión, so forðar tað ikki Kierkegaard í at forútsíggja ávísar trupulleikar í komandi miðlum. Hann skrivar: “Sæt En opdagede et Instrument, et beqvemt lille Talerør, der dog var saa stærkt, at det kunde høres hele Landet over: mon saa ikke Politiet vilde forbyde det, af Frygt for, at hele Samfundet vilde blive vanvittigt forstyrret, hvis det brugtes.” – Jú, vit hava helst øll havt hug at ringt til løgregluna onkuntíð og fingið tey at taka órógvandi fartelefonir frá næmingunum ella um ikki annað so at sløkkja fyri Snapchat, Facebook, Twitter, Jodel og Instragram og hvat teir eita – allir hesir mongu sosialu pallarnir í virtuella heiminum. Tó kunnu vit ugga okkum við, at bókin sambært nýggjastu spádómunum fer at yvirliva í nógv ár aftrat, so tit verða ikki arbeiðsleysar í bræði.
Bjørg hevur gjøgnum eitt langt lív verið lestararvegleiðari, hevur undirvíst á Setrinum, hevur verið við í kanningum m.a. um hví næmingar gevast at ganga á miðnámi og hevur sum heild altíð verið upptikin av lestrarmøguleikunum hjá ungdóminum, eisini hevur hon verið lærararáðsforkvinna og álitisfólk. Ann hevur verið lærugreinaráðgevi í føroyskum, hevur eitt nú ritstjórnað og skrivað Sýni og Dýpi umframt lærugreinatilfar um William Heinesen og Martin Joensen, hon hevur verið partur av og forkvinna í nevndini, sum velur út føroyskar bókmentir til Norðurlendsku bókmentavirðislønina, nevndarlimir í YF o.s.fr.
Tit báðar, Ann og Bjørg, hava havt og hava framvegis álit, ávirkan og ábyrgd har tit eru. Við eini heilsan aftur til áðurnevnda Kierkegaard ber eisini til at siga um tykkum báðar, at tit eru estetikarar upp á hvør sín máta – og harvið meinast við, at tit báðar hava stóran tokka til bókmentir sum listagrein, hetta, at fáa eina listarliga uppliving av at lesa, man verða tann optimala heilavenjingin, nú modernaða námsfrøðin verður grundað á gransking av heilanum.
Vit, sum her sita, tykkara starvsfelagar gjøgnum øll hesi ár, takka tykkum fyri gott samstarv og fyri tykkara stóra arbeiði – vit kunnu av sonnum verða samd um, at vit hava fingið stóra nyttu av tykkara ídna arbeiði við at menna tað týdningarmesta, vit eiga – Ungdómin.
Um tú veitst okkurt, sum VP ikki veit - skriva so til vp@vp.fo


text:
Jarn
Jarn (Fe) er heitið á tí 26. frumevninum í tí skeiðbundnu skipanini. Jarn er eitt metal. Tey fyrstu tekinini um nýtslu av jarni eru frá umleið ár 4000 f.Kr. hjá sumerum og egyptum. Jarn verður útvunnið úr málmi. Jarn er tað metal, sum mest verður nýtt. Jarn er nógv nýtt, eit nú til lutir í bilmotorum og til sigulmagn. Jarnpetti detta niður á jørðina sum loftsteinar úr rúmdini. Men jarnið, vit nýta, fáa vit úr jarnmálmi, sum verður høgdur í fjøllunum. Mannakroppurin krevur jarn í teimum reyðu blóðkroppunum, so at góður kostur er til dømis grønmeti ella livur, sum jarn er í. Hittitarnir í Turkalandi gjørdu jarn longu 1500 f.Kr. Tað var inngangurin til jarnøldina. Jarn verður brætt úr jarnmálmi í ovurstórum háovnum. Onnur metal kunnu verða blandað upp í stálið at fáa fram ávísar eginleikar. Stál verður gjørt úr jarni, sum er av vanligastu frúmevnum á jørðini, og kolevni (karboni), ið fæst burtur úr koli. Stál verður brúkt til mangt og hvat, til ovurstór tangaskip og brýr, elalítlar skrúvur og møtrikkar. Í øllum heiminum verða gjørd um 680 mió tons av stáli um árið.
Jarn og stál, sum er úti, rustar. Serliga herviligt er tað, kemur sjógvur ella saltvatn at. Rustur er reyðbrún sambinding millum jarn og súrevni. Rustur fær jarn at vikna, so tað at enda verður dust.


text:
Eydnuríkasti bólkur í Danmark hevur júst givið út 19. útgávuna, og er í løtuni á konsertferð í Danmark, og kemur í samband við Mentanarvikuna í Runavíkar kommunu eisini til Føroyar!
Konsertferðin hesaferð ber brá av einum meira hondspældum og rokkuttum stíli. Orkan er í front, sigur bólkurin sjálvur, við vælkendum og passandi jútskum lítillætni. Eitt av løgunum eitur "Er vi glade eller hva’?", sum í grundini setir spurningin eru vit har, ið vit vilja vera? Og um ikki, hví ikki? Og hvussu koma vit so víðari? Hetta eru stór tema, ið krevja eitt stórt orkestur at bera.
Konsertin 27. apríl verður í tveimum pørtum; ein akkustiskur og ein elektriskur partur, og av somu orsøk er talan um eina sitikonsert.
Ungdómurin eigur eisini pláss í Mentanarvikuni og í Løkshøll. Fríggjakvøldið 26. apríl kemur VSJ at seta futt í við vælsvingandi og glaða elektroniska popptónleiki sínum. Sunnudagin 28. apríl spæla Kári Sverrison og Hans Jacob Kollslíð við fullmannaðum orkestrið.
Atgongumerkjasølan til allar konsertirnar letur upp 29. mars kl. 10. Kunning um skrá og tiltøk verður leypandi dagførd á Facebooksíðuni “Mentanarvikan í Runavíkar kommunu”.


text:
Mentanarkafé í útvarpinum í dag/
Hósdagin 9. oktober kl. 17.00-18.00
Mentanarkafé úr Norðurlandahúsinum, har Kringvarpið sendir beinleiðis útvarp. Lagt verður upp til eina tíma við aktuellum og hugvekjandi tosi, tónum og tonkum. Gestir eru Margretha Næs, sum júst hevur fingið M.A. Jacobsen virðisløn og Christina Elisabeth Mørkøre, sum hevur sungið í nógvum sangleikum uttanlands, og hon fer at framføra ein sang eisini. Grønlendski bólkurin Small Time Giants framførir og kjakast verður um mentanarmiðling


text:
Útgivið tann: 22.09.2013
Ovfarin av onkrum (Jógvan í Lon Jacobsen)
Skrivað hevur: Jógvan Andersen
Nú eru málbitarnir úr bløðunum skjótt komnir at enda hesa vikuna. Her kemur tann síðsti: "Satt at siga fekk megabeitið eitt ovfarandi gott inntrykk av spælinum". Hetta kann ikki sigast soleiðis. Tað ber bara ikki til. Eingin kann fáa eitt ovfarandi gott inntrykk av nøkrum. Orðið ovfarin er lýsingarorð (at vera ovfarin ella gerast ovfarin av onkrum). Í hesum setninginum stendur orðið sum eitt hjáorð saman við einum øðrum lýsingarorði, og tað kann tað ikki. Vit kunnu í staðin siga eitt nú: satt at siga gjørdist eg ovfarin av spælinum ella ovfarin av hvussu gott spælið var. Og so sluppu vit eisini frá orðinum inntrykk. Hóast hetta er skrivað av ungum fyri ung, so má málið kortini hava ein sømiligan búna. Fari við hesum at ynskja øllum eitt gott vikuskifti.


text:
Fyri at stovna tær Mínboks, er neyðugt at tú byrjar við at bíleggja Mínlykil.
Mínlykil kann bíleggjast við at fara inn á Mínlykil, trýst á Bílegg Mínlykil, og fylg mannagongdini har.
Tá Mínlykil er stovnaður og verksettur, kanst tú rita inn á Mínboks og harvið gjøgnumføra stovnanina av Mínboks.
Í høgru síðu kanst tú fylgja vegleiðingunum um, hvussu tú bíleggur, verksetur og søkir um studning við Mínlykil.
Les meira um Mínlykil og Mínboks á Mínboks.
Møguligt er eisini at nýta "gamla" netbanka-login.
1. Far inn á Mínboks á www.minboks.fo.
2. Innrita við Mínlykil.
3. Trýst á “Útfyll oyðublað” og trýst á “Studni”
4. Vel “Lestrarstudningur í Føroyum”.
5. Fyll teigarnar út (nú verður tú vegleidd/-ur ígjøgnum umsóknarblaðið).
6. Hav viðheftu skjølini tøk. Øll viðheft skjøl skulu vera í pdf-sniði.
7. Set √ í “Eg vátti undir trúnaðartreytum” og trýst á “Send”.
8. Umsóknin fer nú til skúlan, ið skal vátta, at tú ert lesandi við skúlan.
9. Síðani verður umsóknin viðgjørd á Studna.
Tú kanst fáa tær tín egna Mínlykil við at fylgja vegleiðingunum niðanfyri


text:
Sparingar hjá Tórshavnar kommunu raka frítíðarskúlabørnini meint.
Námsfrøðingar eru ørkymlaðir, nú Tórshavnar býráð ætlar at fremja sparingar innan frítíðarskúlar. Sparingar, ið merkja at børnini fáa minni tíð frá teimum vaksnu, ið starvast har.
3 milliónir skulu sparast, 1.5 milliónir í 2010 og aftur 1.5 í 2011. Hetta tí at tímatalið, ið frítíðarskúlarnir fáa játta pr. barn. skal lækkast. Normeringin/formilin í Tórshavnar kommunu var 3,72 tímar fyri hvørt einstaka barni um vikuna, hetta skal nú broytast til 2,88 tímar.
Ætlaða avgerðin verður vard við, at børnini ganga fleiri tímar í skúla nú enn fyri 2 árum síðani. Hevði tað bara verið so einfalt.
Starvsfólkið innan frítíðarskúlunum í Tórshavnar kommunu, hava roynt at víst á, at síðani tímatalið bleiv hækka, í skúlunum, eru børnini meira “strongd” í frítíðarskúlunum. Børnini eru verri fyri nú enn fyrr, troyttari og hava minni yvirskot, hetta merkir millum annað, at orkan til at loysa ósemjur er minni, orkan at fara í gongd við ymiskum sjálvi er minka, tolið er minni osfr.. Hetta merkir at tørvurin hjá børnunum, at hava vaksin rundan um seg, ið eru fyrireikaði og til tilreiðar, at taka sær av teimum, við øllum teimum ymisku dagligu avbjóðingunum, er hækkaður. “Lítli Pól” hevur brúk fyri, at ein vaksin persónur hevur stundir at seta seg hjá honum og práta við hann eina løtu. Eisini skulu vit minnast til, at børn við serligum tørvi eiga, at fáa pláss, í frítíðarskúlunum, hetta var ein broyting, ið var sett í verk, í 2006, ella stutt áðrenn tímatalvan hjá børnunum í skúlanum bleiv økt.
Avleiðingarnar av hesari sparing eru ógvusligari enn býráði ger sær far um. Verður henda ætlan framd gongur tað fyrst og fremst út yvir børnini. Fleiri børn fara at hava trupulleikar, trupulleikar ið tey helst ikki høvdu havt, um bert vaksin fólk høvdu stundir at taka sær av teimum og teirra tørvi. At møta teimum har tey eru, móð og troytt av einum kravmiklum skúladegi. Børn í dag hava krav uppá at tey vaksnu, ið eru rundan um tey eru væl fyrireikaði til dagin. At vera væl fyrireikaður merkir at starvsfólk fáa stundir at brúka sína fakligu vitan, saman við vitanina um tað einstaka barni og síðani royna, at tillagað umstøðurnar, soleiðis at tað einstaka barnið fær mest møguligt burturúr. Námsfrøðingar hava hesa vitanina og mugu fáa stundir og loyvi, at brúka hana. Sparingin kemur at merkja hesi “spardu” børnini alt lívi.
Ein onnur avleiðing er, at teir fáu námsfrøðingarnir ið eru á frítíðarskúlunum, ríma, tí tey fáa ikki eina brúkiliga inntøku og við, at fleiri námsfrøðingar ikki halda seg hava tíð, at útføra veruligt námsfrøðiligt arbeiði.
At lønin fyri arbeiði innan barnaøki ikki er høg, tað vita vit, men hvussu skulu vit vænta at útbúgvið, sum óútbúgvið fólk skal kunna liva av einari inntøku millum 9.000 kr. og 13.000 kr. um mánaðin, áðrenn skatt.
Væntar Tórshavnar býráð, at fakliga góðskan fer at vera tann sama við hesum sparingunum, mugu teir hugsa umaftur. Eitt er, at tað longu, sum nú er, ikki ber til at fáa eitt 40 tíma starv innan frítíðarskúlaøki, men við ætlaðu skerjingunum verður nokk trupult at finna meira enn eitt ½ tíðar starv. Og hvør kann liva av tí?
Eisini vilja vit, í Føroyum, at fólk, ið hava nomið sær útbúgving í útlondum, koma heim aftur. Vit vita at um 400 føroyskir námsfrøðingar arbeiða í Danmark, ikki kunnu vit vænta, at námsfrøðingarnir tíma, at flyta heim til Føroya, tá ið tað ikki ber til at fáa fulltíðar starv, heldur skulu vit vænta, at fleiri ríma av landinum.
Í síðsta enda er tað børnini tað gongur útyvir – námsfrøðingarnir hava møguleikan at velja frítíðarskúlan frá – tað hava børnini ikki.
Jógvan Philbrow
Nevndarlimur Føroya Pedagogfelag


text:
31 umsóknir um stuðul til gransking í 2019
Árliga umsóknarfreistin til stuðul úr Granskingargrunninum var úti fríggjadagin 15. februar kl. 12. Tað komu 31 umsóknir inn. Til samans verður søkt um góðar 23 mill. kr.
Talið á umsóknum hevur seinnu árini ligið frá knapt 30 og til næstan 50. Vanliga fáa umleið 10 umsóknir játtaðan stuðul. Tað eru á hvørjum ári fleiri sera væl skikkaðar umsóknir, sum ikki fáa stuðul orsakað av avmarkaðu fíggjarorkuni.
Eitt samlað yvirlit yvir allar verkætlanir, sum eru stuðlaðar úr Granskingargrunninum, finst her
Viðgerð av umsóknum
Nú verður farið undir at kanna umsóknirnar fyri at vita, um tær lúka formligu treytirnar. Síðani skulu ráðgevar finnast, sum fara at meta um vísindaligu góðskuna v.m. í umsóknunum. Endaliga viðgerðin av umsóknum er vanliga í mai, so umsøkjararnir kunnu vænta sær svar í seinasta lagi 1. juni.
Vit hava sent øllum umsøkjarum móttøkukvittan við telduposti. Um onkur er, sum ikki hevur hoyrt frá okkum, mæla vit til, at tit seta tykkum í samband við okkum sum skjótast á gransking@gransking.fo ella telefon 567800.


text:
Útflutningsinnheinting
At nýta útflutningsinnheinting sum gjaldshátt merkir, at bankin hjá keypara ikki kann útflýggja keypara skjølini, ið geva atgongd til vørurnar, fyrr enn keypari hevur goldið.
Fyrimunir við útflutningsinnheinting
Sum útflytari av vørum kann títt virki fáa fleiri fyrimunir við at nýta útflutningsinnheinting.
- Skjølini, ið geva atgongd til vørurnar, vera ikki útflýggjað, fyrr enn keypari hevur goldið ella góðkent ein veksil
- BankNordik fylgir upp umvegis bankan hjá keypara, um upphæddin ikki verður goldin
- Tað er smidligari at nýta innheinting enn remburs
Soleiðis virkar útflutningsinnheinting
Sum útflytari er tað tú, ið skalt byrja innheintingarhandilin eftir avtalu við keypara. Tá tú hevur sent vøruna, letur tú tey avtalaðu skjølini inn, saman við eini útfyltari innheintingaráheitan til BankNordik. Vit senda síðani skjølini til bankan hjá keypara. Keypari fær atgongd til skjølini, tá hann rindar gjaldið ella góðkennir veksil.
Váðar við at nýta útflutningsinnheinting
Sambært altjóða innheintingarreglunum hevur BankNordik ikki ábyrgdina av, um vørurnar eru sum avtalað, ella um skjølini eru sonn ella røtt. Sum meginregla fær keypari ikki atgongd til vørurnar uttan røttu skjølini, men um vørurnar eru sendar beinleiðis til keypara, fær keypari vanliga vørurnar útflýggjaðar uttan skjøl. Tí er tað eitt gott hugskot at senda vørurnar umvegis ein farmasendara.


text:
Landsstýrismaðurin í uttanríkis- og vinnumálum hevur í fingið frágreiðing og uppskot til tilmælir um eigarapolitikk í vinnufeløgum landsins. Frágreiðing og tilmæli, sum ein embætisbólkur hevur gjørt, skal nú hava politiska viðgerð í landsstýrinum.
Eigarapolitikkurin er tilmælir (leiðreglur) um praktisku útinnanina av landsins eigaraleikluti í partafeløgum og líknandi feløgum sum karm um vinnuligt virksemi hjá landinum.
Tilmælir eru um m.a. felagsins almannakunngerðing av upplýsingum um fíggjarlig og onnur viðurskifti og um starvssetan og løn til stjórn og starvsfólk. Lønartreytir skulu verða kappingarførar, men landsins vinnufeløg skulu hinvegin ikki vera lønarførandi.
“Eigarapolitikkurin er eitt neyðugt amboð hjá landsstýrinum. Umsetningurin í ognarlutunum hjá landinum er omanfyri 2,5 mia. árliga og tí ein týðandi táttur í føroyska búskapinum. Vit fara nú at hyggja nærri at tilmælinum og taka politiska støðu til tey, ” sigur Poul Michelsen, landsstýrismaður
Tilmælini fevna um trý høvuðsøkir:
- Tilmælir um útinnan av landsins eigaraviðurskiftum,
- Ttilmælir um samspælið millum landsstýrismann og vinnufelag
- Tilmælir um virkisleiðslu í landsins vinnufeløgum.
- Tilmælir um útinnan av landsins eigaraviðurskiftum
- Karmar fyri útinnanina av landsins eigaraleikluti
- Landið sum virkin eigari
Landi skal vera ein virkin eigari, og skal samstundis virða meginregluna um armslongd. Avvarðandi landsstýrismaður skal fyri hvørt einstakt vinnufelag lata gera eitt strategiskt eigaraskjal, ið greinar hví landið skal vera eigari, hvat endamálið við felagnum er, yvirskipaða karmin fyri felagið, og fíggjarlig mál og aðrar málsetningar, sum nevndin í samráð við landsstýrismannin hevur sett. Skjalið skal javnan dagførast, og skal tæna sum grundarlag fyri uppfylging í mun til ásettar málsetningar o.a. fyri felagið.
- Tilmælir um samspælið millum landsstýrismann og vinnufelag
- Samskifti millum felag og landsstýrismann
- Nevndarsamanseting, førleikar og samsýning
Samspælið millum landsstýrismann og vinnufelag skal styrkjast. Tað verður gjørt m.a. við at tað, sum verður væntað av vinnufelagnum viðvíkjandi yvirskipaðu karmum felagsins, verður avstemmað millum landið og vinnufelagið, og við at styrkja krøvini til, hvørjar upplýsingar skulu latast stjórnarráðunum, umframt við skipaðum fundum millum landið og vinnufeløgini
- Tilmælir um virkisleiðslu í landsins vinnufeløgum
- Nevndararbeiðið
- Dagliga leiðslan
- Opinleiki og gjøgnumskygniTilmælini um virkisleiðslu samsvara við tilsvarandi tilmælir um virkisleiðslu í børsskrásettum fyritøkum.
Á myndini eru Jóannes Pauli Poulsen, FMR, Kaj Johannesen, SMR, Poul Michelsen, landsstýrismaður, Søren Pram Sørensen, formaður í arbeiðsbólkinum, UVMR, Maria Róin, UVMR og Rúni Rasmussen, LMS. Marner Jacobsen, umboð fyri Vinnustovnin, vantar á myndini.


text:
Grækarismessurøða á Vaglinum í Havn 15.mars 2015/
Grækarismessurøða á Vaglinum í Havn 15.mars 2015
Góðu tit øll
Í Føroyum búgva í løtuni 93 ymiskir nationalitetir. Og kanska hava vit havt varhugan av hesum í longri tíð, allarhelst hava vit sæð tað í frystidiskinum í Miklagarði, har matvøruúrvalið gerst alsamt meira fjølbroytt. Men annars eru teir mongu tjóðskapirnir í Føroyum rættiliga ósjónligir, og tað er spell, tí tað er ikki bara innan matgerð, at okkara innflytarar hava nakað at bjóða uppá.
Hugsa vit aftur í tíðina, høvdu vit neyvan klárað okkum serliga væl uttan frískt útlendskt blóð og tað meini eg nokk so ítøkiliga. Við tað, at Føroyar eru eitt oyggjaland, er samfelagið av sær sjálvum merkt av nógvari ferðing - bæði koma og fráferð eru grundleggjandi partur av tilveruni her. Seinastu árini er talið av innflytarum til Føroyar vaksið, innflytarar festa røtur her, tey arbeiða, summu fáa familju, og øll ríka tey føroyska samfelagið á sín hátt. Fyri bara at nevna eitt dømi innan eitt øki, sum eg sjálv kenni eitt sindur til, so hevur føroysk list í stóran mun notið gott av innflytarum og av eftirkomarum av innflytarum. Tað fer at taka ov drúgva tíð at nevna øll, men eg kann nevna nøkur einstøk dømi uppá innflytarar, sum øll hava havt eina ómissandi stóra ávirkan á føroyska list - ein er hin musikalski Bakar Hansen frá Bornholm, sum William Heinesen portretterar sum Kaspar Bomann í skaldsøguni Glataðu Spælimenninir - men mamma William Heinesen var jú eisini donsk, hon kom frá Restorff familjuni í Havn, ið upprunaliga kom úr Danmark. Sharon Weiss kemur úr Massachusetts, men so knappliga var hon her í Havn og lærdi meg nótar og at spæla blokkfloytu í Eysturskúlanum fyri nógvum árum síðani, tað broytti mína verð - nú lærir hon sonin hjá mær um verðina í Frískúlanum. Amerikanska ferðakvinnan, ævintýrarin, Elisabeth Taylor og vinkona hennara, danska prestakonan á Viðareiði, Flora Heilmann vóru millum tær fyrstu í Føroyum at takast við myndlist tíðliga í 20. øld og teirra áhugi festi í áhugan hjá øðrum, m.a. hjá Eiðismálaranum Niels Kruse. Hetta skapti ringar í sjónum, ið spakuliga mentust til eina føroyska myndlist. Seinni í tíðini hevði danski listamaðurin og listamiðlarin, Jack Kampmann ómetaliga stóra ávirkan á føroyska listaumhvørvið og í dag er tað heilt løgið at ímynda sær føroyska list uttan alt tað, sum gongur fyri seg í Steinprenti við bæði útlendskum og føroyskum listafólkum, harav mong teirra eru útisetar, ið eins og flytifuglar vitja heim og ríka okkum við síni list.
Tað var júst í Steinprenti, at framsýningin Svart og Reytt læt upp á Grækarismessu fyri nøkrum árum síðani. Íblásturin til myndaúrvalið á framsýningini kom frá teimum vøkru og grafiskt greiðu litunum hjá okkara tjóðfugli. Í onkrum práti upplatingardagin komu vit inn á eitt gamalt og kent evni, hví júst tjaldrið er føroyskur tjóðfuglur. Hví velja ein flytifugl til tjóðfugl, ein fugl, sum bara er her ta góðu tíðina av árinum, og sum rýmir áðrenn kuldin og myrkrið av álvara seta inn. Hví ikki heldur velja ein fastbúgvandi fugl til tjóðfugl, ein fugl, sum ikki rýmur when the going gets tough. Kanska skuldi mann valt ein meira pragmatiskan og opportunistiskan fugl sum krákuna ella ravnin til føroyskan tjóðfugl? Hesir fuglar tykjast serliga snildir, tá tað kemur til at lívbjarga sær og sínum og júst hetta hevur víst seg at vera frammarlaga í huganum hjá okkum føroyingum seinastu árini. Eitt valslagorð til síðsta val snúði seg um at føroyingar skuldu arbeiða meira. Og tað hava vit. Vit hava arbeitt sum ongantíð áður. Vit hava arbeitt so nógv, at fleiri av okkum eru stressað. Og sjálvt um pengarnir streyma inn, vaksur hallið á fíggjarlógini, ójavnin í samfelagnum økist, og á Landssjúkrahúsinum hava tey eftir øllum at døma ikki ráð til lunkað vatn. Svimjihylurin, sum verður brúktur í sambandi við uppafturvenjing og til giktasjúklingar er tómur. Og hetta er ikki einasta tvørsøgn í Føroyum í løtuni. Onkursvegna er tað sum sigla vit við mentalum hentleikaflaggi í hesum árum. Vit vilja sjálvandi fegin flagga við Merkinum, tá Pál kemur á mál, ella tá aðrir føroyskir úrmælingar skara framúr í altjóða høpi, men taka líka so altrá ímóti danska blokkstuðlinum hvørt tað einasta ár. Samstundis vilja vit virðast sum tjóð, men tá talan er um at taka ímóti flóttafólkum, stendur einki til hjá okkum, tað mugu danskarar taka sær av. Men danskarar skulu væl at merkja ikki blanda seg uppí hvørki handilin við fiskiloyvum ella samstarvið við Russland og soleiðis heldur tað fram. Vit blása við mjøli í munninum og gera tað eftirhondini nokk so rutinerað.
Heimurin hongur saman í størri mun enn áður, kanska hongur hann meira saman enn vit megna at fata ella at taka ábyrgd fyri – hesin tankin kom til mín, tá eg í fyrru viku las í Politiken um sjey ára gomul børn, ið umhugsa sjálvmorð í flóttafólkalegum í Syria. Men altjóðagerðin er ikki longur eitt fremmant framtíðarfyribrigdi, vit eru mitt í henni. Eg hugsi, at tey flestu munu hava uppdagað, at tað ikki ber til at koyra solo í heiminum í dag. Fiskivinnan er helst tað økið, har altjóðagerðin fyrst hevur gjørt um seg - føroysk sjófólk eru høgt í metum og arbeiða kring allan heimin. Innan fiskivinnuøkið vita tey av hvussu stóran týdning tað hevur at lúka tey krøv, ið verða sett til skip og manningar og at tryggja, at tey samsvara við altjóða konventiónir og kvotur. Men fiskivinnan má eisini taka menniskjanslig atlit og umhvørvisatlit mugu somuleiðis takast í álvara. Hetta verður í størri mun eitt sjálvsagt krav. Og sjálvt um prísurin er minni fyri fiskahøvdið enn fyri fiskin, so ber ikki til at tveita høvdini fyri borð. Sjálvandi ger tað ikki tað. Vit hava onnur og meira týdningarmikil atlit enn fíggjarlig at taka. Í staðin fyri at skava inn undir okkum, kunnu vit t.d. við størri eyðmýkt hugsa um framtíðina, um framtíðar ættarlið, um at lata vera við at oyða fiskastovnar og minnast til, at planetin bara er okkum til láns og at okkara tíð her er avmarkað.
Sverre Patursson hugsaði nógv um framtíðina. Hann var hugsjónarmaður umframt rithøvundur og blaðmaður og skipaði saman við Skótaliði Sigmunds Brestisson av fyrstan tíð fyri Grækarismessuhaldi í 1943. Tá snúði tað seg bæði um tjóðskaparliga kveiking og um at fagna sólarljósinum. Felagið, sum Sverre Patursson stovnaði fyri 120 árum síðani í 1895 fekk navnið Sólarmagn og hetta felag gjørdist fyrimynd hjá ungmannafeløgum um allar Føroyar, sum vóru grundleggjandi partar av eini fólkaræðisligari menning. Symbolskt hevði sólarljósið stóran og eyðsæddan týdning sum undirstøði undir einari tjóðskaparligari upplýsing. Men sólarmegin varð eisini dyrkað fyri sínar ítøkiligu lívgevandi strálur, sum jú kennast serliga góðar, tá tær koma aftaná mánaðar í myrkri - fríggjadagin um bara fimm dagar vita vit hvussu tað kennist, tá sólin tendrar aftur aftaná eina fulla sólarmyrking. Tá kunnu vit kanska hugsa um yrkingina “Kom dagur, kom ljós”, sum Sverre Patursson skrivaði í 1925 og sum verður umrødd í Bókmentasøguni hjá Maluni Marnersdóttir og Turið Sigurðardóttir. Endin á yrkingini snýr seg um sólina og um ljósið, sum verður knýtt saman við einum ynski um tjóðskaparligt sjálvræði, tað ljóðar soleiðis: “Øld eftir øld/ í túsund ár/ sá ættin vár/ sól at rísa/ sól at seta.../ Kom dagur,/ kom sól,/ kom megi,/ kom dirvi,/ kom gleði,/ og gev okkum signing til/ frælsisleið.”
Sverre Patursson var ein sera ágrýtin og virkisfúsur maður, og hansara bjartskygni er stuttligt og inspirerandi at lesa í dag. Í tekstinum Føroyar – land okkara, sum er prentaður í Varðanum í 1932, staðfestir hann: “Føroyar eru einki liðugt land. Føroyar eru bert í byrjan. Enn eru vit einans 25.000 fólk her í oyggjunum. Í øllum góðum eiga vit at kunna vaksa til 100.000 í tali, áðrenn her verður ov trongt”. Hetta má sigast at vera øðrvísi optimistiskt enn forsíðan á Dimmalætting, sum í síðstu viku spáddi um, at Føroyar fara at verða avtoftaðar. Sverre Patursson hevði neyvan nakrar fólkatalsframskrivingar at halda seg til, men hann var treystur og hevði stórar tankar um sítt land, og ikki minst, so tykist hann hava verið sera opin og gestablíður í mun til umheimin. Sverre Patursson var fuglavinur og fuglafrøðingur og tað var als eingin tilvild, at hann valdi tjaldrið til tjóðfugl. Hetta er m.a. grundað á Fuglakvæðið hjá Nólsoyar Páll, sum í kvæðinum lýsir seg sjálvan í tjaldurshami. Í Fuglakvæðinum verður tjaldrið lýst at vera ein djarvur, rættvísur og ósjálvsøkin fuglur, ið tekur sær av teimum smáu, veiku fuglunum og teimum, ið standa uttanfyri, og verjir teir móti rovfuglunum.
Tað, at ein tjóðfuglur er tjóðfuglur alt árið kemst av, at hann er eitt symbol. Eitt symbol er jú ein fullkomin ímynd, bygd av hugsjónum, ið kunnu tykjast nóg so høgtflúgvandi í mun til tann vanliga, praktiska gerandisdagin. Og sjálvandi verður føroyski veruleikin aldrin lýtaleysur, tað skal hann ikki. Men kanska skulu vit brúka Grækarismessuna, kanska kunnu vit brúka ta ljósu tíðina og tjaldrið sum fyrimynd og eina leiðarstjørnu, ið kann geva okkum dirvi og áræði til at venda grammleikanum, teimum glúpsku og sjálvsøknu rovfuglunum bakið, so at vit í staðin í felag kunnu fagna ljósinum, opinleikanum og ymiskleikanum í Føroyum.
Takk fyri.


text:
Fyrsta dagin í høgtíðini komu lærusveinarnir til Jesus og spurdu hann: „Hvar vilt tú, at vit gera alt til reiðar at eta páskamáltíðina?“ Hann bað teir fara inn í býin og finna ein ávísan mann. „Sigið honum, at meistari tykkara hevur sagt: „Nú styttist; eg vil halda páskir hjá tær saman við lærusveinum mínum.“ Teir gjørdu, sum Jesus hevði biðið teir, og gjørdu páskamáltíðina til reiðar.
Um kvøldið settist Jesus saman við lærusveinunum til borðs, og meðan teir ótu, segði hann: „Eg havi nakað at siga tykkum. Ein av tykkum fer at svíkja meg.“ Teir vórðu ógvuliga harmir og spurdu hvør eftir annan: „Tað man tá ikki vera eg, Harri?“ Jesus svaraði: „Tað er ein, ið situr her og etur saman við mær. Hann fer at svíkja meg.
Eg, Menniskjusonurin, fari at doyggja, soleiðis sum skrivað stendur. Men neyðars maður, sum svíkur meg. Hann fer at ynskja, at hann aldri var føddur.“ Judas, svíkjarin, segði eisini: „Tað man tá ikki vera eg, Harri?“ Og Jesus svaraði: „Tú segði tað sjálvur.“
Meðan teir ótu, tók Jesus eitt breyð. Hann vælsignaði tað, breyt tað sundur og gav lærusveinunum og segði: „ Fáið tykkum og etið tað; hetta er likam mítt.“ Síðan tók hann eisini eitt bikar við víni, takkaði Gudi, sendi bikarið runt og segði: „Drekkið allir úr hesum; hetta er blóð mítt. Eg verði tikin av døgum fyri mong, og við blóði mínum verður grundaður ein nýggjur sáttmáli ímillum Gud og menniskju, so øll kunnu fáa fyrigeving fyri tað, tey hava gjørt skeivt. Eg sigi tykkum: Eg skal ikki aftur drekka vín, fyrr enn eg drekki nýtt vín saman við tykkum í ríki Pápa míns.“
Síðan sungu teir páskasálmarnar, og eftir tað fóru teir út til Oljufjallið.
Matt. 26,17-30
Nýggi Sáttmálin


text:
Enska flóðaldan í málinum
Ensk lánorð í málinum eru løtt at síggja og hoyra. Verri er tað at avdúka, hvussu enskt ávirkar mállæruna og vendingar í móðurmálinum, halda norðmenn.
– Málið hevur altíð verið fyri broytingum, men tað, sum vit síggja nú á døgum, er, at norska málið broytist skjótari enn nakrantíð, sigur Anne Mette Sunde, lektari á háskúla í Noregi og málgranskari.
Tað er vanligt, at handlar og sølumiðstøðir hava skelti á enskum, og at fólk í vanligari talu taka til enskar vendingar, hóast vit hava góðar og nýtiligar vendingar á móðurmálinum. Í dramarøðini ”Skam” var ein rúgva av enskum lánorðum, so sum ”hooke” og ”fuckboy”. Slík lánorð eru løtt at fáa eyga á, tí tey líkjast ikki norskum. Í doktararitgerð síni á Instituttinum fyri mál og bókmentir við NTNU hevur Anne Mette Sunde kannað, hvussu ávirkanin úr enskum broytir norskt. Anglifisering eitur tað, tá ið enskt ávirkar nógv.
– Av og á læna vit merkingar av enskum orðum og brúka tær í norskum. Á norskum eru vit von við, at orðið opsjon merkir forkeypsrættur, tá ið talan er um at keypa virðisbrøv. Sunde greiðir frá, at orðið av og á verður brúkt í merkingini, ”alternativ”, ella ”valmøguleiki”, sum í setninginum, ”Sensur er ingen opsjon”. Orsøkin til broytingina er sannlíkt ávirkan frá tí enska, ”option”.
Í arbeiðinum við doktararitgerðini hevur Sunde lurtað eftir ljóðupptøkum av spælarum, ella geymarum, meðan teir hava spælt Counter-Strike. Hetta eru fólk, sum ofta spæla við aðrar spælarar í útlondum, og teir brúka nógv ensk orð. Upptøkurnar vísa, at enskt hevur stóra ávirkan á málið, eisini tá ið norskir spælarar samskifta sínámillum.
Spurd um norskt fer at doyggja út, svarar hon:
– Nei, tað haldi eg ikki. Málið tolir broytingar uttan at tað er í vanda fyri at doyggja. Málið hevur leingi verið fyri ávirkan frá útvarpi, sjónvarpi, filmi og tónleiki, meðan ávirkanin úr enskum umvegis internetið, sosialu miðlarnar og gjøgnum spøl er nýggj. Ávirkanin er ógvuliga stór og byrjar, meðan børnini eru smá. Fyrr kom enska ávirkanin úr ymsum hornum, nú brúka vit enskt nógv meira virkið í øllum samskifti tvørtur um landamørk á internetinum, sigur hon.
Kelda: forskning.no


text:
Armani Marius er stóra fyrimyndin
Perlur: Hann er kendur frá fótbóltinum, og frá vinnulívinum. Nú er han eisini kendur, sum lúrarin í sólsentrinum, men hvør er hesin Jan Allan Múller. Oyggjatíðindi hevur funnið eina aðra síðu av manninum. Hann er eisini mótadukka. Hetta avdúkaði Oyggjatíðindi 5. juni 2009.
Úr arkivinum:
Herfyri var Jan Allan Múller, fyrrverandi landsliðshetja, professionellur í fótbólti, og vinnuklívsmaður í lemmum, avdúkaður fyri at lúra eftir fólki í einum sólsentri í Horsens.
Lúrarin hevði fototól, myndir, og teldu tá hann var handtikin. Innihaldið í telduni verður nú kannað. Jan Allan er fyribils skuldsettur
Men hann hevur eisini aðrar sterkar kenslur, ið draga sum magnetar.
Mótin.
Í 2006 kom út eitt Ólavsøkublað, har Jan Allan og Teitur Hendriksen, prýddu síðurnar.
Teir skuldu lýsa globala mótadýrið, og so mótan í føroyska plagginum.
Tann tá 37 ára gamli Jan Allan Múller, fekk nakrar spurningar, sum hann svaraði.
Hann kundi t.d. ikki droymt um at farið í føroysk klæðir, tí hann vildi sæð so býttur út í teimum.
- Eg eri sjáldan á ólavsøku, men var eg á Ólavsøku, hevði eg uttan iva víst meg fullan, sigur hann við Ólavsøkublaðið.
Jan Allan heldur annars, at føroysk klæðir eru øgiliga føroysk.
Og so kemur ein áhugaverdur spurningur frá blaðnum.
Hvør er tín størsta klædnafyrimynd?
- Jógvan Páll Lassen! Eg minnist Armani-slipsið, sum hann keypti fyri 500 krónur, tá ið vit vóru til landsdyst fyrst í 90-árunum. Tá var eg av sonnum bergtikin: Ein ordans maður, hasin har, Jógvan Páll...
Og síðani hevur tað gingið slag í slag hjá Mariusi, advokati. Ein annar beundrari hansara er móta- og lívsstíls-føroyingurin, Fróði Hansen, sum hann hevur sett pening í, men við hálvum margarinpakka í hárinum, er hált hjá Armani Mariusi, at halda fast í sunnum prosjektum...


text:
Mikkjal er nøgdur við lutakastið
- Eg kenni ikki til styrkina á liðunum á Malta í løtuni, men sum útgangsstøðið haldi eg, at hetta er eitt spennandi lutakast, har vit hava ein møguleika at spæla okkum víðari, sigur KÍ venjarin Mikkjal K. Thomassen.
KÍ skal spæla ímóti Birkirkara frá Malta í Europa League. Eitt lið, sum veruliga hevur gjørt um seg í Europa seinnu árini, men í KÍ er man nøgdur við lutakastið, tí man vildi sleppa undan liðunum frá Litava og Wales.
- Hatta er eitt spennandi lutakast og vit halda okkum hava ein møguleika at koma víðari. Men eg havi ikki sett meg inní styrkina hjá Birkirkara enn, so tað er eitt sindur trupult at meta um. Fyri framman liggur eitt stórt greiningararbeiði, og tað byrja vit so smátt uppá nú, tá tíðin er til tað, men ikki fyrr enn báðir landskappingardystirnir eru spældir kunnu vit seta fult fokus á Europa League uppgávurnar. Eg havi góð minnir frá Birkirkara, tí vit slerdu teir út í 2006. Tá vóru vit fysiskt betri fyri, men teir høvdu góðar leikarar. Teirra kapping liggur still nú og ofta eru hóparnir ikki endaliga mannaðir, so tað kann geva okkum ein fyrimun. Hinvegin kann hitin á Malta vera ein avbjóðing, sigur Mikkjal K. Thomassen, sum vónar at fáa eitt nóg gott úrslit á Malta í fyrra dystinum til, at KÍ á heimavølli skal hava ein realistiskan møguleika at koma víðari.


text:
FM-finalurnar 2016 Kvinnuunglingar: Fleyr føroyameistari
Fleyr - Mjølnir 3-0 (25-16, 25-17, 25-18)
Aftast frá vinstru: Hanna Iansdóttir, Anna Gøthe Magnusdóttir, Magnhild Jacobsen, Súsanna Ludvig, Eva Winther Nagata, Maria Guldborg Nielsen, Lýdia á Smið, Romica Øster, venjari.
Fremst frá vinstru: Hilda B. Mortensen, Maria Gøthe Magnusdóttir, Judit Tummasardóttir, Bjørk Nolsøe Isaksen, Sólja Johannesen.
Kvinnuunglingarnir hjá Fleyr eru Føroyameistarar 2016, eftir ein 3-0 sigur á Mjølni.
Seinasta vikuskifti tapti Fleyr 3 – 1 ímóti Mjølni, men hetta broyttist í dag, tá Fleyr vann ein tryggan 3 – 0 sigur á klaksvíkingum.
Settini endaðu 25 – 16, 25-17 og 25 – 18.


text:
Varmakeldustevna og Føroya Regatta 2013 fyri fullum seglum fyrst í juli
Stór seglskiparegatta byrjar í Fuglafirði upp undir Varmakeldustevnuna í ár. Tá fara flestu av Føroya stásiligu træseglskipum at leggja leiðina til Fuglafjarðar har tey koma seinnapartin, hósdagin 4. juli. Skipað verður fyri stórari almennari móttøku á havnalagnum og hugni verður fyri allar aldursbólkar til langt út á kvøldið. Høvið verður at vitja umborð á flestu av skipunum, kappingar og tiltøk verða fyri børnini, tjald verður sett upp á bryggjuni við matsølu, tónleiki og øðrum. Í løtuni verður arbeitt við fyrireikingunum, og greiða vit nærri frá skránni seinni.
Fríggjamorgunin, 5. juli, endar Regattavitjanin í Fuglafirði á hesum sinni. Tá leggja skipini frá bryggju og Regattaðin heldur áfram, meðan Varmakeldustevna verður í Fuglafirði alt vikuskiftið 5. – 7. juli.
Siglingarætlanin fyri Føroya Regatta 2013 er hendan:
Hósdagur 4. juli: Byrjan við móttøku og hugna í Fuglafirði
Fríggjadagur 5. juli: Fuglafjørður – Tórshavn
Leygardagur 6. Juli: Tórshavn – Skopun – Miðvág
Sunnudagur 7. juli: Miðvág – Tórshavn – Klaksvík – Vág
Ferðaseðlar: Kunnu keypast á kunningarstovuni í Fuglafirði ella á kunningarstovunum kring landið, á www.nordlysid.com, ella umborð.
Einkult ferð kostar 300 kr. og allur teinurin – Fuglafjørð – Tórshavn – Skopun – Miðvág – Tórshavn – Klaksvík – Vág kostar 800 kr. Gistast má í landi.


text:
Orð: Kingo
Týtt: Axel Tórgarð
Gott at hava hvíld í væntu,
lækkar sól á síni ferð.
Henda dagin Guð mær lænti,
mær og mongum øðrum her.
Heilsa, styrki, lív og heiður
verða løgd aftrat hvønn dag;
bæði blind og býtt mín leið er,
um eg dølskur gloymi tað.
Tí skal tøkk av hjarta ljóða,
hon í trúgv at himni ber
upp til Jesus, drottin góða,
hann sum lívsins træið er.
Lov og tøkk eg, Guð, tær beri
fyri náði henda dag,
ævigt navn títt signað veri,
tí at mær fell tað í lag,
At eg fara kann til songar
frískur og í trúgv á teg,
og at sút og sorgir ongar
longur skulu níva meg.
Fyrigev í tínum blóði
syndir mínar og hvørt brek.
Heilsu gev, og svøvnur góði,
við mítt fríska lív meg vek.
Ver tú skjól hjá tíni kirkju,
gev har sátt og semju við;
bygg tú kongsins hús og virki,
gev tí eydnu, ró og frið.
Sov so hvør á tínum armi,
eina ferð tann hvíldin skal
verða sæl á faðirbarmi.
Sov, mítt eyga, sov so væl.