text:
1. Samleiki
Handarbeiði er lærugrein, ið leggur dent á tey handaligu og tey skapandi evnini hjá næminginum. Dentur verður lagdur á at geva næminginum førleika og kunnleika um skapandi tilgongdina í handarbeiði, frá hugskoti, fyrireiking og arbeiðsgongd til eftirmeting. Næmingurin fer at uppliva gleðina við sjálvur at tilvirka vakrar, nýtiligar og samskiftandi lutir. Lærugreinin handarbeiði skal eisini vekja áhuga næmingsins fyri føroyskum siðaarvi á hesum øki.
Undirvísingin skal geva næminginum eina uppliving av arbeiðsgleði og felagsskapi, umframt vekja áhuga og styrkja evnini til sjálvur at taka støðu og virka. Dentur verður lagdur á at varðveita okkara heimliga handarbeiði, og týdningarmiklir tættir av mentanar- og siðaarvi okkara verða viðgjørdir, eins og ljós verður varpað á tað virðið, handarbeiði hevur fyri hvønn einstakan og samfelagið sum heild.
2. Endamál
Undirvísingin í lærugreinini handarbeiði hevur til endamáls:
- at næmingurin varðveitir og mennir áhuga og skapandi evni síni
- at næmingurin ognar sær kunnleika um og royndir við ymiskum tilvirkingar- og arbeiðsháttum
- at næmingurin mennir sínar førleikar at skapa og virka handarbeiðslutir úr fjølbroyttum tilfari við ymiskum amboðum
- at næmingurin mennir ans sín fyri útsjónd og sniði, so hann gerst førur fyri at gera vandnar virðismetingar
- at næmingurin mennir ans sín fyri tilevnaðum lutum, so hann lærir at virðismeta týdning teirra
- at vísa á týdningin, tað hevur, at næmingurin nýtir egin hugskot, leggur til rættis, tilvirkar lutin og metir um lidna úrslitið
- at næmingurin mennir síni evni at seta sín dám á egnu umstøður og á umhvørvið sum heild, bæði innan- og uttandura
- at næmingurin mennir síni evni at varða um tey skaptu virðini og virðismikla sambindingartátt teirra millum fortíð og nútíð
- at næmingurin mennir hugin og gleðina at skapa,fordjúpa seg, uppliva felagsskap, arbeiðshug og at skapa bæði prýðislutir og lutir, sum hava nýtsluvirðið.
3. Stig og tímatal
Handarbeiði er kravd lærugrein í 4.-7. flokki og er lutvíst partur og framhald av lærugreinini handaverki og list. Undirvíst verður 60 klokkutímar á hvørjum stigi. Handarbeiði er harumframt valgrein í 8. og 9. flokki, og undirvíst verður 60 klokkutímar á hvørjum stigi, ella 120 klokkutímar á einum stigi.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Næmingurin fer til munnliga próvtøku í bæði kjarnaøkjum og ískoytisøki.
Kjarnaøki
Lærugreinin handarbeiði hevur 3 ymisk kjarnaøki. Økini umskarast og virka fyri ein stóran part saman í undirvísingin:
Sniðgeving og verk
- skapandi sniðgávuhættir
- handverkið
- hugskot og lutur
- lutur og umhvørvi
- persónligi dámurin
- tilfar, tøkni, litir og funktión
- fagurfrøðiliga, virkisliga og samskiftisliga sjónarhornið
- seta orð á sniðgávutilgongdina
- arbeiðsgongd og arbeiðslýsing
- samstarv, hjálpsemi og ábyrgd
- ætlan og endamál við lutinum
- eftirmeting
Handaligu arbeiðsøkini
- at gera snið og framleiða pløgg og tóvirki
- handilig tøkni, maskinur og tól
- tilfar, samanseting og litir
- fakheiti
- at leggja til rættis egið arbeiði
- royndir og venjingar í neyðugari tøkni
- arbeiðshættir at sjónliggera (visualisera) og tilvirka lutir
- trygd og heilsukrøv í arbeiði og arbeiðshøli
- arbeiðsstøður og arbeiðslag
- burðardygd í arbeiðsgongdini
Samfelagsligt og mentanarligt innihald
- týdningurin av handiliga tilvirkaðum lutum og verkum
- tilvirkaðir handverkslutir av staðbundnum uppruna
- náttúrugivin og mentanarlig viðurskifti av týdningi
- sambandið millum spurningar og greiðsluevni í handaverki og aðrar lærugreinar so sum myndlist, náttúruvísindi og støddfrøði
- at varðveita, bøta, umvæla og endurnýta tilfar og lutir
- aðrar mentanir og søgulig tíðarskeið
- at velja tilfar við náttúrutilfeingi og burðardygd í huga
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum semjast um í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleikar næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
5. Førleikamál
Í lærugreinini handarbeiði eru førleikamálini lutað sundur í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni næmingsins at taka egnar avgerðir. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at kanna
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg harumframt um at virða og menna áhugan fyri innihaldinum og endamálinum við lærugreinini. Undirvísingin leggur dent á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað náttúrutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, har ímillum teir sáttmálar, ið Sameindu Tjóðir hava samtykt í sambandi við barnarættindi og mannarættindi annars. Eisini skal næmingurin hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
At samskifta snýr seg um førleikan at bera fram hugsanir sínar munnliga og at lesa og skriva. At samskifta snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga verður mentur við miðvíst at arbeiða við munnligum venjingum í ymiskum samskiftisstøðum. Næmingurin skal frá fyrsta degi verða vandur við at tala, skifta orð, lýða á, próvføra og bera fram egnar metingar. At orða seg munnliga og at samskifta um verkligar trupulleikar, seta spurningar og argumentera og gera viðmerkingar til hugskot, sum kunnu stinga seg upp í arbeiðinum.
Førleikin at lesa og skriva er avgerandi fortreyt fyri øllum samskifti og lærdómi í lívinum. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot, at lesa er at skyna á og tulka. At lesa í handarbeiði er at granska, tulka og at hugleiða um tekstir, sum eru knýttir at lærugreinini. At søkja, samanbera, skilja og at skipa upplýsingar úr tekningum, brúkaravegleiðingum, uppskriftum, vørulýsingum, lýsingum og øðrum upplýsandi tilfari. At orða seg skrivliga í handarbeiði er at gera egnar tekningar og egin mynstur, umframt mannagongdir í sambandi við, at lutir, pløgg og verk verða gjørd. Handarbeiði er eisini samskiftismiðil, har lesi- og skriviførleikin, førleikin at tekna, at rokna og at nýta kunningartøkni eru amboð og ikki eitt krav fyri at kunna tilvirka handaligar lutir. Í lærugreinini ber til at nýta aðrar intelligensir og støðisførleikar.
Førleikin at rokna snýr seg um evnini at lesa tøl. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og loysa vandamál. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mangar gerandisspurningar, umframt spurningar, ið eru av fyrisitingarligum slagi. Førleikin at rokna í handarbeiði er at kunna fata roknihugtøk. Hetta er av stórum týdningi fyri at kunna skilja eina uppskrift og eina vegleiðing, tí í handarbeiði gerast roknihugtøkini viðkomandi og veruleikakend. Rokniførleikin verður nýttur, tá ið næmingurin skal taka mát og gera arbeiðstilgongd, vaksa og minka mynstur (støddarlutfall), og rokna brúk og kostnað av tilfari.
Førleikin at nýta tøknilig amboð er at duga at nýta kunningartøkni, ið er ein fortreyt fyri øllum fjarskifti. At kenna og virða etisku reglurnar, tá ið samskift verður við kunningartøkni. Kunningartøkni er eitt natúrligt amboð at nýta í undirvísingini í handarbeiði og í einari framløgu. Telduforrit eru til flest øll handarbeiðsøki, eins og talgilta myndatólið er eitt hent amboð í hesum viðfangi.
At kanna
At kanna er ein íborin førleiki. Børn kanna umhvørvið fyri at klára seg í lívinum. At granska er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna snýr seg um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um viðurskifti av týdningi fyri næmingin og hansara umhvørvi og náttúruna. Frá 1. floksstigi skal næmingurin læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan á bókasøvnum, í bókmentum, handbókum, á internetinum o.s.fr. Næmingurin skal eggjast til at síggja gagn og gleði í yrkis- og fagurbókmentum og til at fregnast um mentanarligar og samfelagsligar spurningar, sum bjóða forvitninum av.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísingini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa og samskifta sjálvstøðugt og at menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læringartilgongd.
Førleikin at skapa snýr seg um, at næmingurin gerst tilvitaður um egin evni og lítir á tey, so hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, at handalig tilevning er ein skapandi tilgongd, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflogið.
Faklig førleikamál
4.-5. flokkur:
Sniðgeving og verk
Næmingurin dugir:
- at tekna egið uppskot til mynstur ella lutir
- at finna fram mynstur úr bókum, bløðum og miðlum
- at nýta hugskot og vitan frá vitjan á verkstøðum og framsýningum
- at brúka náttúruna og nærumhvørvið til íblástur
- at nýta hugskot frá tilkomnum og eldri fólki til íblástur at arbeiða við siðsøguligum handverki
- at velja tilfar og at seta litir saman í sambandi við valda uppgávu
- at fyrireika arbeiðsuppgávuna og hava yvirlit yvir gongdina frá íblástri, hugskoti og tilrættislegging til skapan og eftirmeting
Handaligu arbeiðsøkini
Næmingurin dugir:
- at kasta uppá, binda stiklavond, rætt og rangt og læsa av
- at hekla luftmaskur
- at brodera krosssting og baksting
- at handseyma
- at taka seymikoyrikort
- at veva einkulta veving
- at bregda og at flætta
- at tráða nál og at hefta endar
- at nálatøva og at tøva einfalda tøving
Samfelagsligt og mentanarligt innihald
Næmingurin dugir:
- at kenna, at handarbeiði er ein partur av okkara siðaarvi, og at best er at kenna sína egnu mentan, áðrenn hugt verður úteftir.
- at gera framløgur, bæði at seta visuelt upp, gera tekst til framløgu at bera fram og plakatir við myndum og teksti
- at læra um norðurlendska siðsøgu innan handarbeiði
- at vitja verkstaðir og framsýningar til vitan og íblástur
6.-7. flokkur:
Sniðgeving og verk
Næmingurin dugir:
- at leggja til rættis sítt arbeiði
- at arbeiða sjálvstøðugt
- at vera áhaldandi og gera sær ómak
- at nýta grundleggjandi faklig hugtøk í sambandi við handarbeiði
- at finna upplýsingar og hugskot úr bókum, bløðum, av søvnum og á internetinum
- at síggja møguleikar við gomlum tilfari
- at brúka egin og keypt mynstur
- at broyta keypt mynstur til egna nýtslu
Handaligu arbeiðsøkini
Næmingurin dugir:
- at binda holfald, mynstur, snar, uppá og avtøkur
- at hekla ketu-, fast- og stangmaskur
- at brodera við ketu- og flatstingum
- at tøva ein lut, ið hevur rúm (pung ella ílat)
- at tøva bundin pløgg í vaskimaskinu
- at seyma við seymimaskinu: vanlig sting, kasta um og pyntisting
- at seyma við hond, leggja upp, seyma inn og seyma knapp í
- at lita t.d. batik ella prent
- at veva við ymiskum tilfari
- bond: tólvta og binda knútar
Samfelagsligt og mentanarligt innihald
Næmingurin dugir:
- at seta sín persónliga stíl á teir lutir, hann ger
- at virðismeta tað gamla, føroyska handarbeiðið
- at bøta um okkurt, ið er slitið
- at síggja týdningin, tóvirki og handarbeiði hava og hava havt í okkara mentanarliga siðaarvi
- at seta upp eina framsýning av tilvirkaðum lutum.
7.-9. flokkur:
Sniðgeving og verk
Næmingurin dugir:
- at sniðgeva brúkslutir, klæðir o.a.
- at nýta mynstur og uppskriftir
- at gera mynstur
- at taka mát
- at rokna út tilfar
- at leggja mynstur á toy, merkja av og klippa
- at nýta hjálparamboð, uppskriftir og vegleiðingar
- at ímynda sær broytingar frá 2D til 3D
- at seyma í hond og á maskinu
- at prýða við hond-og maskinbroderí, áseyming og stoffprent
- at arbeiða við flatum formum, tøva, binda og hekla
- at grundgeva fyri valdum tilfari í mun til brúkstørvin
- at nýta litlæruna
- at nýta snið, skap og kompositión
- at brúka viðkomandi fakmál
Handaligu arbeiðsøkini
Næmingurin dugir:
- at brúka egnar royndir og hugskot í skapandi tilgongdini
- at arbeiða sjálvstøðugt við einari skapandi tilgongd
- at finna kveikjandi hugskot
- at gera sær egnar royndir við ymiskum tilfari og arbeiðshættum
- at gera eina arbeiðs- og tíðarætlan og velja tilfar
Samfelagsligt og mentanarligt innihald
Næmingurin dugir:
- at vera tilvitaður um, at móti og snið vísa persónligan samleika
- at fata, at veðurlag, umhvørvi og mentan ávirka val av sniði og tilfari
- at gera eina framløgu/framsýning við sínum tilvirkaðu lutum
- at meta um og virðismeta tey handaliga skaptu verkini
- at arbeiða við og at samanbera okkara handarbeiðsmentan við aðrar
- at vísa á munin millum nýtt og gamalt handaligt arbeiði
- at grundgeva fyri vali av tilfari í mun til kostnaðin á tilfarinum
- at endurnýta og umskapa
- at virða týdningin av endurnýtslu, eitt nú í mun til umhvørvi.
6. Eftirmeting og próvtøka
9. flokkur
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal ávegis og javnan í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini, so næmingurin fær eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðukanningar, munnligar og skrivligar royndir, munnlig upplegg og testir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslag og arbeiðssemi næmingsins eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvørjum arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini. Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein munnlig próvtøka.
Próvhoyringin varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Eingin fyrireikingartíð er.
Próvtøkuspurningar verða settir við støði í verkætlanini, evnum, økjum o.t. bæði úr kjarnatilfarinum og ískoytistilfarinum. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av síni verkætlan.
Støðið undir próvtøkuni er ein verkætlan, sum próvtakarin hevur arbeitt við teir seinastu 10 klokkutímarnar í lærugreinini í skúlaárinum, og sum verður lýst í frágreiðing, sum próvtakarin hevur gjørt. Verkætlanin tekur støði í loggbók, har m.a. arbeiðshættir, tilgongd og tilfar verða lýst. Við støði í verkætlanini greiðir próvtakarin frá arbeiðinum at tilevna handaliga lutin, ið verður grundarlag undir próvhoyring.
Til próvhoyringina verður alt tilfarið í sambandi við verkætlanina (loggbók, frágreiðing umframt handaligi luturin) lagt fram, og próvhoyrari og próvdómari umrøða verkætlanina og samlaðu tilgongdina við próvtakaran.
Próvtøkutilfar og próvtøkuspurningar verða send próvdómaranum til góðkenningar sambært próvtøkukunngerðini.
Dømingargrundarlag
Próvhoyrt verður í verkætlanini. Verkætlanin skal vera vald soleiðis, at hon tematisk ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini. Verkætlanin, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skal í sínari heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal við støði í fakligari tilgongd og støðisførleikum sýna evni sjálvstøðugt at leggja fram og viðgera verkætlanina við støði í próvtøkuspurningi/um. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í verkætlanini, seta verkætlanina í samband við tættir í undirvísingini og síggja verkætlanina í frásjón.
Í dømingini verður dentur lagdur á, at próvtakarin dugir
- at greiða frá hugskotinum og tankanum við verkætlanini
- at greiða frá vali av tilfari
- at greiða frá arbeiðsgongdini í sambandi við gerð av lutinum
- at greiða frá ymiskum avbjóðingum í tilgongdini
- at síggja handaliga lutin í frásjón.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvtalslýsingar
9. flokkur munnlig próvtøka
10. flokkur (breytalærugrein)
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal ávegis og javnan í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini, so næmingurin fær eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðukanningar, munnligar og skrivligar royndir, munnlig upplegg og testir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslag og arbeiðssemi næmingsins eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvørjum arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini. Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein munnlig próvtøka.
Próvhoyringin varir 20 minuttir, íroknað próvdøming. Eingin fyrireikingartíð er.
Próvvtøkuspurningar verða settir við støði í verkætlanini, evnum, økjum o.tíl., bæði úr kjarnatilfarinum og ískoytistilfarinum. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av síni verkætlan.
Støðið undir próvtøkuni er ein verkætlan, sum próvtakarin hevur arbeitt við teir seinastu 16 klokkutímarnar í lærugreinini í skúlaárinum, og sum verður lýst í einari frágreiðing. Verkætlanin tekur støði í loggbók, har m.a. arbeiðshættir, tilgongd og tilfar verða lýst. Við støði í verkætlanini greiðir próvtakarin frá arbeiðinum at tilevna handaliga lutin, ið verður grundarlag undir próvhoyring.
Til próvhoyringina verður alt tilfarið í sambandi við verkætlanina (loggbók, frágreiðing og handaligi luturin) lagt fram, og próvhoyrari og próvdómari umrøða verkætlanina og samlaðu tilgongdina við próvtakaran.
Próvtøkuspurningar verða settir við støði í evnum, økjum o.tíl. bæði úr kjarnatilfarinum og ískoytistilfarinum. Próvhoyringin er ein faklig samtala millum próvtakara og próvhoyrara, og tekur samtalan støði í framløgu próvtakarans av tilfari og próvtøkuspurningi, sum próvtakarin hevur arbeitt við teir seinastu 16 klokkutímarnar.
Próvtøkutilfar og próvtøkuspurningar verða send próvdómaranum til góðkenningar sambært próvtøkukunngerðini.
Dømingargrundarlag
Próvhoyrt verður í kendum, ótillagaðum tilfari, og tilfarið skal vera valt soleiðis, at tað í tema ella á annan hátt er knýtt at evnum, økjum o.tíl., sum arbeitt hevur verið við í undirvísingini. Tilfarið, ið er grundarlag undir munnligu próvtøkuni, skal í sínari heild síggja til, at øll faklig mál í lærugreinini eru umboðað.
Próvtakarin skal við støði í fakligari tilgongd og støðisførleikum sýna evni sjálvstøðugt at leggja fram og viðgera tilfar við støði í próvtøkuspurningi/um. Hann skal sýna, at hann dugir at taka fram týðandi tættir í tilfarinum, seta teir í samband við tættir í undirvísingini og síggja próvtøkutilfarið í frásjón.
Í dømingini verður dentur lagdur á, at próvtakarin dugir
- at greiða frá samlaða arbeiðnum gjøgnum árið við støði í loggbókini
- at lýsa hugskotið og íblásturin til hugskotið
- at lýsa arbeiðsgongdina í verkætlanini
- at lýsa verkætlanina
- at greiða frá fyrimunum og vansum í sambandi við val av tilfari
- at greiða frá gongdini og eftirmeta lutin
- at seta verkætlanina í frásjón
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvtalslýsingar
10. flokkur munnlig próvtøka
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støði undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnir at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Í teirri ávísu undirvísingargongdini ber til at leggja høvuðsdent á eitt av kjarnaøkjunum, tað kann vera sniðgeving og verk, handaligu arbeiðsøkini ella samfelagsligt og mentanarligt innihald.
Av stórum týdningi er tað, at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til, og tá ið tað verður mett at vera hóskandi.
Munnligi tátturin skal vera raðfestur høgt, og samrøðan er kjarnin í hesum tátti. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingartilgongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram.
Skrivligi tátturin skal eins og tann munnligi vera skipaður inn í dagligu undirvísingina og í fakligu heildina. Á henda hátt kann næmingurin menna seg í skrivitilgongdini og í stigum ogna sær góðar skriviførleikar. Somuleiðis skal verða borið so í bandi, at skrivlig avrik í øðrum lærugreinum eisini kunnu vera partur av skrivligum avrikum í lærugreinini handarbeiði. Umframt at hetta styrkir um tvørfakliga samstarvið, gevur tað næminginum eina greiðari fatan av tí týdningi, skriviførleiki hevur fyri alt skrivligt samskifti, og samstundis mennir tað evnini hjá næminginum at orða seg bæði munnliga og skrivliga.
Stigvøkstur
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat ið er best at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á egnu læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt. Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt, at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram ímóti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis, so næmingurin veit frammanundan, hvørji ávegismálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
At læra at læra
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra, og hvat endamálið við læringini er. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgongdin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur skal eisini leggjast á heimaarbeiði, og tann týðandi leiklut hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja tann týdning, sum lærugreinin handarbeiði hevur. Tá ið arbeitt verður við ymiskar spurningar í sambandi við handarbeiði, og t.d. tá ið visuell marknaðarføring verður gjørd, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa greiða fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til, serstakliga uttan fyri skúlans gátt. Undirvísingin í handarbeiði skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at arbeiða skapandi og kritiskt við teimum ymisku kjarnaøkjunum, ið lærugreinin byggir á, og at samstarva.
Arbeiðshættir
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður. Hetta verður m.a. gjørt við, at týðandi tekstir og tekstsløg verða tikin upp í undirvísingina.
Í handarbeiði skulu ymiskir arbeiðshættir verða nýttir so, at fjølbroytni í lærugreinini kann verða framt miðvíst. Arbeiðshættir kunnu fevna um lærarafyrilestur, einstaklingsverkevni, næmingaframløgu, samrøður í flokkinum, bólka- og toymisarbeiði, verkætlanarevni o.tíl. Tá ið arbeiðshættir verða valdir og lagdir til rættis, er eyðsæð, at lærarin hugsar um stigvøkstur í undirvísingarhættunum, har byrjað verður við lærarastýrdari undirvísing. So hvørt sum førleiki næminganna økist, og teir gerast meira sjálvstøðugir í lærugreinini, verður hesin lærarastýrdi undirvísingarformur at minka.
Endamálið við teimum ymsu arbeiðsháttunum er at menna aðrar førleikar enn teir reint fakligu, tað eru førleikar sum t.d. at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan, at granska, at arbeiða sjálvstøðugt, at seta sær mál og at arbeiða evnislagað og miðvíst, at arbeiða tíðaravmarkað, at samstarva, at samhugsa, at brúka og hugsa vitan í nýggjum høpi, at leggja til rættis og evna til eitt avrik, at gera uppgávuorðingar, at brúka ymisk háttaløg, at hugsa nýtt og verkseta, at hugsa djúpari og breiðari um ávíst evni, umframt at taka á seg ábyrgd og hava virðing.
Lærari má altíð gera sær sjálvum og næmingum greitt, hvat endamálið við ávísum arbeiðshátti er.
Samstarv
Lærugreinin handarbeiði er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinar. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinar um ymisk evni, eitt nú menning av skapandi evnum og KT-førleikum, undirvísing í søgu, tekstframleiðslu, bókmentaligum hugtøkum, málsøgu og samfelag.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinar við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði (lesa parallelt), t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinarnar sum partar av størri heild og letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanhangir avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin.
Skrivlig avrik
Skrivligi parturin í handarbeiði fevnir um at duga at seta orð á eina verkætlan, at leggja verkætlanina til rættis og at gera tað møguligt hjá næminginum at fremja verkætlanina. Eisini letur skrivligi parturin upp fyri tvørfakligum samstarvi.
Ein grundgeving fyri, at skrivligt arbeiði kann vera partur av tvørfakligum samstarvi, er, at næmingurin lærir, at tað at skriva væl (t.e. greitt og uttan stórvegis villur) ikki bara er eitt krav í lærugreinini føroyskum, men eitt alment krav, ið er knýtt at øllum skrivligum samskifti.
Í teimum meira bókligu lærugreinunum skal næmingurin hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin mennast til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivligu uppritini, sum verða løgd fram, á mennandi hátt. Kunningartøknin letur upp fyri munagóðum og ítøkiligum møguleikum í sambandi við vegleiðing og umrøðu í sjálvari skrivitilgongdini.
Samrøða
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð, og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri móðurmálinum sum eitt intellektuelt amboð, ið skal víðka sjónarringin hjá næminginum. Allir flokkar skulu tí gera royndir við málinum, eitt nú við sínámillum tosi og við tí at siga frá.
Skúlin skal vera so rúmur, at til ber at tosa um kenslur, evni, hugtøk og hendingar í gerandisdegnum. Næmingurin skal arbeiða við at lurta og at vera umhugsin øll skúlaárini, samstundis sum orðatilfeingi og talugávur verða ment. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og gjørdar samrøður. Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast so, at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Lesing
Næmingurin skal haldast til at lesa nógv. Eitt gott lesiumhvørvi í skúlanum er ein treyt fyri at menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Hetta verður skapt í flokkinum við nógvum ymiskum lesitilfari og góðum vanum. Skúlabókasavnið er ein sjálvsagdur partur av hesum góðu vanum. Fyri at røkka góðum lesiumhvørvi er av stórum týdningi, at skúlabókasavnið er ein natúrligur partur av skúlagongdini. Í byrjanini kunnu næmingarnir t.d. lesa eina stutta bók um dagin. So hvørt sum bøkurnar gerast longri, má meira tíð setast av til at lesa eina bók. Umráðandi er, at lesingin verður løgd til rættis samsvarandi tí førleikastigi, næmingurin er á. Allir næmingar skulu lesa eina aldurshóskandi skaldsøgu ella samsvarandi tekstmongd um mánaðin øll skúlaárini.
Lívlong læring
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at hugsa um sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.


c: text/html

text:
Elin á Rógvi er fødd 3. mars 1976 og býr í Tórshavn. Hon starvast á Útvarpi Føroya, har hon ger barnasendingar. Hon fæst eisini við sjónleik, og so er hon kend í øllum Føroyum sum Meyla frá tiltakinum Lort í býnum, sum barnablaðið Strok skipar fyri.
Útgávur:
2003 Dunnujól í Míni jólabók
2004 Dinaslangan Sissal, Gløggi Blobb,Tjarnareggið, Gamlar felgur, Emmentaler í Míni jólabók
2007 Mánalýsi
Lort í býin (fløga)
2010 JólaStrok (fløga)
2014 Og mamma!
2015 Eg sá ein eingil
2018 Eg eri ein prinsessa
Ummæli/umrøða:
Arnbjørn Dalsgarð: Trongligt mánalýsi. Sosialurin 14. desember 2007.
Steffen Larsen: Æh, jeg har egentlig lyst til æbletærte. Politiken 12. apríl 2008
Uni Arge: Eg skrivi til mítt innara barn. Atlantic Review, vetur 2014
Terji Nielsen: Eg elski at siga søgur. Sosialurin 8. apríl 2015
Heiður:
2007 Norðurlendsk kapping um barnabókahandrit. 1. virðisløn í Føroyum
2014 Barnamentanarheiðursløn Tórshavnar Býráðs
2015 Í uppskoti til Norðurlendsku Barna- og ungdómsbókmentavirðisløn

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Samgongan tryggjaði fiskivinnuna komandi fiskiár
6. august 2015
Andstøðan
Stóð tað upp til Tjóveldi, so var heimaflotin lagdur 1. sept. 2015, tí tað hevði verið fylgjan av, at tey atkvøddu ímóti, tá Lógin um vinnuligan fiskiskap var til 3. viðgerð, og hetta hevði verið ein katastrofa fyri alt tað føroyska samfelagið.
Sama gerð seg galdandi fyri Framsókn, sum eisini atkvøddi ímóti.
Javnaðarflokkurin og Sjálvstyrisflokkurin eru í sama báti, sjálvt um hesir flokkar atkvøddu blankt, tí tá hevði ongin lóg verið galdandi, sum tryggjar, at skip og bátar undir fiskidagaskipanini, kundi fari til fiskiskap aftaná 1. sept. í ár.
Veljarin eigur at hava hesa óforsvarligu viðgerð móti okkara heimaflota og teimum fólkum, sum arbeiða innan fiskivinnuni, í huganum, tá krossurin skal setast á løgtingsvalinum 1. sept.
Samgongan
Samgongan veit hvønn fíggjarligan týdning fiskivinnan hevur fyri alt okkara samfelag, tá talan er um arbeiði og inntøkur, bæði á landi og sjógvi, og samgongan kendi sína ábyrgd, stóð saman og samtykti Lógina um vinnuligan fiskiskap við somu fiskidøgum komandi fiskiár, sum í inniverandi ári.
Púra beint at hava somu fiskidagar komandi ár
Eg eins og øll løgtingsfólk, hava í yvir 1 mánað kent tilmæli frá Havstovuni, um at taka allar óbrúktar dagar plus helvtina av teimum brúktu døgunum frá skipum og bátum, og tilmæli frá Fiskidaganevndini, um at hava sama dagatal komandi ár. Út frá hesum tilmælum hava øll kunna tikið støðu til fiskidagarnar.
Eg var á fundi við landsstýrismannin í Fiskivinnumálum og út frá grundgevingunum í tilmælunum, vórðu vit samdir um at hava sama fiskidagatal komandi fiskiár, sum í ár.
Eg haldi, við grundarlagið í tilmælunum frá serfrøðini, tað vera púra beint at tilluta bátum og skipum somu fiskidagar komandi fiskiár, sum í ár, tí veiðitrýstið er ikki ov stórt, og tí vinnan tillagar veiðuna eftir fiski undir Føroyum, alt eftir hvussu fiskastovnarnar eru fyri - tað vísa veiðihagtølini øll hesi seinastu árini. Í summar eru t.d. fleiri línuskip og fiska av grønlendskari kvotu í EysturGrønlandi, og hetta vísir, at í vinnuni finst tað neyðuga dreivið og viljin til at finna loysnir, og tí skulu vit ikki binda virksemi í vinnuni niður.
Gongst væl í fiskivinnuni, gongst væl í tí Føroyska samfelagnum, og hesum vil eg framhaldandi virka fyri.
Alfred Olsen, løgtingsmaður og formaður í Vinnunevndini
Valevni Sambandsfloksins
RN
Aftur


text:
Gunnar vann einkultstartin í góðveðrinum leygardagin
Kanska fyrstu ferð í søguni hjá TSF er ein kapping fyriskipað so tíðliga um morgunin. Veðrið var gott, tað var turt, vindstilli og sólin skein tá tíggju súkklarar bjóðaðu sær sjálvum og øðrum av klokkan 8 á morgni.
Leiðin gekk úr Havn til Kaldbak og aftur til Havnar. Ein teinur á umleið 29 kilometur, og tann teinur, ið milum súkklarar verður kallað "FM klassikarin".
Kappingin, sum var ein sokallað einkultstartskapping, var samstundis næsta av fimm kappingum í GIANT Várkappingin 2017. Í hesari kapping verður bert kappast í einkultstarti. Ein grein sum ofta verður niðurprioriterað av súkklarum, men sum absolut er við til at menna ein súkklara, bæði fysiskt og mentalt.
Veðrið gerst betri og betri - tað várar. Og vónandi gerst formurin eisini betri. Vinnara tíðin var 48 minuttir og 23 sekund, og tað gevur vinnarinum eina meðalferð á beint undir 40 km/t, sum er ein hampuliga góð tíð á hesum teini, tí sokallaða FM klassikarinum.
Vinnari gjørdist Gunnar Dahl-Olsen. Andrass Joensen gjørist næstur. Andarss kom á mál ein góðan minutt eftir vinnaran, og hálvan minutt framman fyri nummar trý. Triðjur á mál gjørdist Jóanis Albert Nielsen. Jóanis Albert brúkti 50 minuttir og 9 sekund.
Ein kvinna luttók, og tað var Maria Svabo Hansen. Maria skal aftur í ár súkkla saman við Team Rynkeby til París.
Maria vann sær sjey stig, og hon brúkti 1 tíma, 1 minutt og 52 sekund um teir 29 kilometrarnar.
Úrslit, 29 km einkultstart: Sí viðheftu fílu
GIANT várkappingin 2017, samlaða úrslitið.xlsx


text:
Ingi Samuelsen
18.06.2017 - 11:20
Tíðindi > Uttanlands > Vanlukkur
Líkini av sjey sjómonnum frá amerikanska herflotaskipinum USS Fitzgerald, eru nú funnin, sigur amerikanski flotin.
Sjey mans vórðu saknaðir eftir at amerikanska herskipið leygarnáttina rendi á eitt bingjuskip frá Filipsoyggjum, umleið 100 kilometrar frá Japansku strondini.
Japanskir miðlar skriva, at líkini av teimum sjey monnunum nú eru funnin. Sambært einum boðum frá amerikanska herflotanum, eru líkini flutt á eitt sjúkrahús, har tey nú skulu eyðmerkjast.
Tríggir persónar vórðu fluttir av amerikanska herskipinum við skaðum, teirra millum var ein yvirmaður. Tey vóru tó uttan fyri lívsvanda, tá tey komu á sjúkrahús, skrivar Reuters.
Skipið sigldi móti japanskari havn, meðan leitingin av teimum horvnu monnunum helt fram. Í dag eydnaðist tað kavarum at fáa atgongd til fleiri rúm í skipinum, ið fyltust við sjógvi av samanstoytinum, og tað var her, tey funnu líkini av sjómonnunum.
Enn er óvist hví samanstoyturin hendi.
USS Fitzgerald fekk stóran skaða á stýriborðssíðu, bæði omaná og undir vatnganginum. Reuters skrivar einki um, hvat hendi við filipinska farmaskipinum.


text: Í løtuni spælir Edvard Nyholm Debes klassisku LP plátuna Pearl (1971) við Janis Joplin í Útvarpinum. Einki kann sum tónleikur fáa góð, gomul sár upp at bløða. Síðst, eg spældi hasa plátuna var í 1973 á mínum nýggja Lenco plátuspælara, sum bæði hevði ein beinan og ein s-skapaðan arm, og við fjaðrandi kontravektum lat eina reyða Ortofon nál renna gjøgnum foyrurnar og fanga øll ljóð úr vinyl plátuni. Styrkjarin var eitt norskt Radionette radio og háttalararnir vóru eins norskir, Tandberg, men við Philips dome tweeter diskant háttalarum, sum eg hevði sett í ístaðin. Og enn betri enn Pearl dámdi mær konsertupptøkuna In Concert (1972) við Janis Joplin. Hin fyrra er horvin, men hendan seinna er til enn. Evigt eies kun det tabte, sum Ibsen segði.


text:
Kaj Joensen
Kaj Joensen úr Vági er maskinmeistari, stjóri og uppfinnari. Í 2008 stovnaði hann fyritøkuna Faroe Maritime Technic. Kaj hevur arbeitt við at menna ein oljuskiljara, sum kann skilja vatn frá oljuni, sum liggur í kjølinum á einum skipi. Oljuskiljarin verður á enskum nevndur Oil Conveyor. Oil Conveyor-skipanin virkar upp á tann mátan, at eitt flutningsband niðri í kjølinum á skipinum koyrir alla tíðina, so oljan so hvørt verður tikin úr kjalarvatninum og pumpað í eitt settlings-rør, har olja og vatn verða skild sundur. Tað reina vatnið fer so aftur í kjølin og oljan í spilloljutangan. Hann hevur fingið patent uppá hetta uppfinnilsi í Evropa, og í mars 2013 fekk hann eisini patent í USA.[1]
Kaj er pápi Føroya higartil besta svimjara, Pál Joensen.


text:
Fugl, sum finnur føði sína á sjónum, nevna vit sjófugl. Sjófuglur fer tó upp á land at verpa, tí tað ber ikki til á sjónum.
Í Føroyum er heilt nógvur sjófuglur, tí her er nógv føði í sjónum.
Bara 3 % sjófuglur
Hóast 71 % av jarðarflatanum er hav, eru bara 3 % av heimsins fuglasløgum sjófuglur.
Men nøkur av fuglasløgunum, sum allarmest eru til av í Føroyum, er júst sjófuglur.
Til dømis eru 600.000 pør av havhesti, sum er tann vanligasti sjófuglurin hjá okkum, meðan tað einans eru 10.000 pør av tjøldrum, sum er tann vanligasti heiðafuglurin.
Fitjufuglur
Sjófuglur er fitjufuglur. Soleiðis verður fuglurin nevndur, tí hann hevur fitjur. Fitjur eru húð, sum er millum tærnar. Fitjur gera fótin góðan at svimja við.
Føði
Sjófuglur livir av fiski, smáum krabbadýrum og høgguslokki. Hann etur mest av nebbasild, men eisini hvítingsbróður, brisling, sild, makrel og seið.
Ymiskt er, hvussu sjófuglur fær fatur á føðini. Summir fuglar kunnu ikki kava, til dømis havhestur, drunnhvíti og rita. Teir liva av tí, sum er í vatnskorpuni og beint undir vatnskorpuni.
Terna, skrápur og súla stoyta seg niður í sjógvin, og eitt nú lundi og lomvigi kava djúpt niður og nýta veingirnar at svimja við.
Í berginum
Á sumri er nógv fuglalív í bjørgum, á hellum og í bakka. Fuglarnir eru her, tí her er gott og trygt at reiðrast.
Tað er ymiskt, hvussu fuglarnir reiðrast. Lundi grevur sær holur ovast uppi í bakkanum. Rita klínir sær reiður fast í bergið, og lomvigi og álka verpa á bera hellu. Niðast í berginum reiðrast skarvur og teisti.
So skjótt ungarnir eru floygdir, minkar fuglurin í bjørgunum og flýgur út á hav.
Flog
Flog merkir bæði at flúgva og veingjavídd. Veingjavídd er longdin millum veingjaoddarnar.
Fuglur kann sveima á vindi. Súla, havhestur og aðrir sveimarar kunnu halda sær leingi á flogi uttan at flagsa við veingjunum. Um fuglarnir samstundis veiða sær føði í sjónum, er næstan onki mark fyri, hvussu leingi teir kunnu flúgva. Hesir fuglar hava allir stórt flog.
FLOG hjá sjófugli
- Súla 170-192 cm
- Likka 135-155 cm
- Havhestur 101-117 cm
- Lomvigi 61-73 cm
- Lundi 50-60 cm
- Drunnhvíti 38-42 cm
Veiða
Fuglaveiða hevur í øldir havt stóran týdning fyri føroyingar. Í dag er ikki so.
Vit veiða so at siga bara sjófugl. Fyrr var tað mest lundi og lomvigi, sum varð veiddur. Nú verður mest veitt av havhesti, okkara vanligasta sjófugli.
Um vit veiða ov nógvan fugl, kann stovnurin koma í vanda. Tí er ein lóg um fuglaveiðu. Til dømis er als ikki loyvt at veiða æðu, og álka kann bert skjótast frá 1. oktober til 20. januar.


text:
Vit eru við til at Slóða fyri
Vit liva av náttúruni. Høvuðsvinna okkara er tengd at, at vit ansa eftir umhvørvi okkara, so eisini komandi ættarlið fáa gleði av lívinum í havinum.
Ferðavinnan fær hvørja ferð størra týdning fyri búskap okkara. Ferðafólk koma í stóran mun til Føroyar fyri at uppliva vøkru náttúruna. Nógv vøkur náttúra er í Norðoyggjum. Hana skulu vit halda pena og reina. Tað er okkara ábyrgd – saman við ferðafólkinum, sum vitja her.
Eisini er tað umráðandi at vit halda Klaksvíkina og bygdir í kommununi ruddilig. Tað gevur betri trivnað millum fólk, sum búgva her, og tað gevur teimum, sum vitja, hug at venda aftur.
Vit vita øll, at vit skulu ansa eftir umhvørvi okkara, men ofta kunnu vit fáa kensluna: “Hvussu´kann eg gera mun?” og “Hvønn týdning hevur tað, hvat eg geri?” 14.-19. mai skipa Klaksvíkar Kommuna og Visit Norðoy fyri tiltakinum Slóða fyri. Slóða fyri gevur góð boð uppá svar, hvussu vit øll kunnu taka ábyrgd. Tí ynskja vit í Norðoya Tjóðveldisfelag at stuðla og taka lut gjøgnum vikuna – og vit vóna, at nógv afturat okkum verða við.
Millum góðu tiltøkini, har vit fara at taka lut, kunnu nevnast ABC gongutúrurin týsdagin kl. 17 og Vit og skil máltíð fríggjadagin kl. 16.30 á Húsarhaldsskúla Føroya – tiltøk sum seta rudding, sálarliga heilsu og matoyðsl í miðdepil. Norðoya Tjóðveldisfelag verður sjálvandi eisini til staðar á kjakfundinum um rusk mikukvøldið. Og hugnaligt verður leygardagin, har vit øll fara at súkkla runt í Klaksvík – fyri at njóta býin og hava eina stuttliga løtu saman, men eisini fyri at minna okkum á, at tað ikki altíð er neyðugt at taka bilin. Tekur tú súkkluna, kemur tú eisini fram, tú fært frískan luft, røra teg og møtir fólk á vegnum.
Slóða fyri er ein góður møguleiki til at síggja, hvussu lítið skal til fyri at gera mun. So kom og tak góða lagið og virkishugin við. Fleiri vit eru , størra mun gera vit.
Vegna Norðoya Tjóðveldisfelag,
Lone Høeg Bejer, forkvinna


text:
Útoyggjar
Útoyggjar er eitt føroyskt heiti, ið verður nýtt um tær smáu oyggjarnar í Føroyum, serliga tær, ið liggja langt bururi frá meginøkinum, ella sum ikki hava gott ferðasamband til meginøkið. Suðuroy og Sandoy verða mettar at vera ov stórar til at koma undir heitið Útoyggjar. Tað finst ein serligur stuðul, ið fólk á útoyggjum kunnu søkja um, fyri at menna útoyggjarnar, stuðulin kann brúkast til ymiskar verkætlanir og verður nevndur Útoyggjastuðul.[1] Í desember 2001 varð eitt áhugafelag sett á stovn, Útoyggjafelagið, sum skal arbeiða fyri at menna útoyggjarnar eitt nú við at skipa fyri tiltøkum, verkætlanum og øðrum virksemi, ið kann føra til økt virksemi, trivnað og betur umstøður at búleikast á útoyggj.[2] Einaferð um árið skipar Útoyggjafelagið fyri Útoyggjastevnu.
Útoyggjar[rætta | rætta wikitekst]
Hesar oyggjar verða mettar sum útoyggjar í Føroyum.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Kringvarp.fo Stuðul til menning á útoyggj
- ↑ Utoyggj.fo Um felagið
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Utoyggj.fo Almenna heimasíðan hjá Útoyggjafelagnum


text:
Nýggj frágreiðing: Brexit og avleiðingarnar fyri føroyska fiskivinnu
Brexit kann raka okkara fiskivinnu meint
Vit
hava atgongd til bretskan sjógv gjøgnum avtalur við ES. Virðið er hundraðtals
milliónir. Men við Brexit kann hetta steðga. Næsta stóra fiskivinnustríðið
stendur fyri durðum – og tað má fyrireikast væl!
Sjúrður
Skaale
Síðsta samgonguskeið var merkt av stríðnum
fyri at hækka føroyska partin av pelagisku felagskvotuni.
Hetta samgonguskeiðið hevur verið merkt av
stríðnum fyri at broyta karmarnar um føroysku fiskivinnuna.
Í báðum førum er komið á mál. Men eisini hjá
næstu samgongu verður fiskivinnan eitt høvuðsmál.
Í 2019 fer Stórabretland úr ES. Tað merkir, at
fiskivinnu- og handilsavtalur – sum eru heilt avgerandi fyri føroyska búskapin –
skulu gerast av nýggjum.
Eg eri í einum bólki á Fólkatingi, sum fylgir
samráðingunum um Brexit. Bólkurin hevur hitt leiðandi samráðingarfólk í bæði
Brússel, London, Edinburgh og Dublin – og eitt sum aftur og aftur verður nevnt
sum ein serliga avbjóðandi spurningur í øllum samráðingunum, er fiskivinnan.
Bretland
stendur sterkt
Stríðið verður fyrst og fremst millum Bretland
og hini ES-londini. Nógvir bretar halda seg vera fyri grovum vanbýti í felags
fiskvinnupolitikkinum hjá ES, og hetta var eisini eitt avgerandi argument hjá Leave-síðuni
upp undir fólkaatkvøðuna um Brexit.
Á flestu økjum hevur Bretland stórar fyrimunir
av ES-samstarvinum, og stendur veikt í samráðingunum við ES. Men innan júst fiskivinnuna
stendur Bretland sterkt: Onnur ES-lond enn Bretland fiska mest í bretskum
sjógvi, og Bretland fiskar ikki nógv aðrastaðni.
Beint fyri fólkaatkvøðuna skipaði Leave-síðan
fyri, at ein hópur av fiskiskipum fór siglandi niðan gjøgnum ánna Thames í
London við slagorðinum: “NÚ TAKA VIT BRETSKA SJÓGVIN AFTUR”. Myndirnar av
bretskum fiskimonnnum, sum ikki sluppu at fiska í egnum sjógvi, varð mett at
flyta milliónir av atkvøðum.
Fiskivinnan var snøgt sagt avgerandi fyri, at
bretar atkvøddu sum teir gjørdu.
Skotland
avgerandi
Í løtuni vóna fólk á ES-síðuni, at bretska
stjórnin fer at nýta fiskivinnuna í samráðingunum á tann hátt, at onnur ES-lond
sleppa at varðveita síni rættindi, um Bretland afturfyri fær góðar avtalur á
øðrum økjum.
Men fyri tað fyrsta var fiskivinnan eitt
høvuðsmál í valstríðnum upp undir brexit. Tað liggur trýst á bretsku stjórnina:
Hon má halda lyftið um at taka bretska sjógvin aftur.
Fyri tað næsta vóru – og eru – skotar hart
ímóti Brexit. Men nógvir skotar vilja úr Bretlandi. “Vit nokta at verða drigin
út úr ES ímóti okkara vilja. Tí mugu vit hava eina nýggja fólkaatkvøðu um
loysing”, sigur Scottish National Party.
Stjórnin í London veit, at hetta av álvara
kann birta uppundir aftur loysingarrørsluna fyri norðan. Men fiskivinnan hevur
havt stóran týdning í Skotlandi. Um Skotland – júst sum ein fylgja av Brexit –
kann fáa stórar, nýggjar møguleikar, arbeiðspláss og inntøkur innan
fiskivinnuna, kann tað hugsast at kyrra skotar.
M.a. orsakað av hesum er sannlíkt, at Bretland
fer úr felags fiskivinnupolitikkinum. ES kann sjálvandi seta atgongdina til
bretskan sjógv sum treyt fyri øllum møguligum øðrum – men tað verður einki
sjálvtøkuborð hjá hinum 27 londunum. Kampurin verður harður.
Føroyar
Føroyar fiska ikki lítið í ES-sjógvi – og tað
er næstan bara í bretskum sjógvi.
Tað merkir, at tann tann avtala vit í dag hava
um fiskiskap í ES sjógvi eftir 2019 skal gerast við Bretland í staðin. Eitt
Bretland, sum væntandi verður aggressivt. Og í samráðingunum við Føroyar hava
bretar lítið at missa – teir fiska nærum einki inni hjá okkum. Og meðan
Bretland er okkara triðstørsti marknaður, hevur føroyski marknaðurin ongan
týdning fyri Bretland.
Har er altso lítið, vit kunnu trýsta við.
At fyrireika hesar samráðingarnarnar frá
føroyskari síðu verður tískil ein krevjandi uppgáva.
Okkara
kort
Tá tingast varð um føroysku
fiskivinnunýskipanina hendi tað heilt óvanliga, at hollendski stjórnarleiðarin
vendi sær løgmann í eini roynd at steðga ætlanini um, at útlendskur
eigaraskapur skuldi úr føroyskari fiskivinnu. Eisini hollendski ambassadørurin
í Danmark gjørdi sítt.
Hetta kann væl hanga saman við óttanum fyri,
at hollendingar um fá ár verða kroystir út úr bretskum sjógvi. Tí mugu teir
gera tað, teir kunnu, fyri at varðveita teir møguleikar, teir hava aðrastaðni.
Millum annað í Føroyum.
Og tað verða helst fleiri enn hollendingar,
sum fara at hyggja at tí stóra, føroyska økinum, um “hard-Brexit” verður ein
veruleiki innan fiskivinnuna.
Og tað kann geva okkum nøkur kort á hondina
undir komandi samráðingum.
Sum er fáa vit ov lítið burturúr fiskiríkidøminum
– m.a. orsakað av, at vit ikki sleppa at flyta virkaðar vørur tollfrítt inn á
ES-marknaðin.
Um ES – afturfyri eina ávísa atgongd til
føroyskt sjóøki – vil taka tollin av virkaðum, føroyskum vørum, kunnu heilt
nýggir vinnumøguleikar latast upp í Føroyum. Tann mongd, vit fáa í okkara part,
kann minka – men prísurin á tí, vit selja, kann gerast nógv hægri.
Spæla vit kortini rætt, kunnu vit standa sum
vinnarar, tá ein nýggj skipan er komin.
Men tað er heilt avgerandi, at tann persónur,
sum átekur sær sessin sum fiskimálaráðharri eftir næsta løgtingsval, er so væl
fyrireikaður sum gjørligt.
Tí er ikki ov tíðliga at seta hol á orðaskifti
um hetta. Og tí hevur Javnaðarflokkurin gjørt hetta ritið “BREXIT: Avleiðingar
fyri føroyska fiskivinnu”, sum vísir hvat tað er, sum stendur uppá spæl. Tað
kann takast niður sum pdf-fílur við at klikkja á leinkjuna undir tíðindaskrivinum.
Ella lesast á netinum her.
Tað er Jóan Pauli Dahl Jakobsen, sum starvast hjá Javnaðarflokkinum á Fólkatingi, sum hevur staðið fyri arbeiðinum.
Brexit. Avleiðingar fyri føroyska fiskivinnu.pdf


text:
Wednesday, March 26, 2014
Orð & litir – Listaleypurin í Mentamálaráðnum
Tá tú setir ymsar skapandi listagreinar saman, kann tað mest óvæntaða henda. Tá tú skrivar, spælir tú tær við orð, setir tey saman á ymiskan hátt, og fært tey at siga nógv meira, enn tað einstaka orðið ger. Hetta hendir eisini, tá tú spælir tær við litir, skap og tilfar. Saman geva tey nógv meira, enn einstaka økið ger í sjálvum sær.
Hvat hendir so, um tú sleppur at seta orð saman við litum og verður biðin at skapa trívíddarskap burturúr hesum, uttan at hava annað enn pappír at arbeiða við?
Hetta hava 65 børn úr 5. til 7. flokki á Meginskúlanum á Sandi, Frískúlanum við Hoyvíkstjørn og úr Skúlanum við Ósánna í Klaksvík gjørt, nú verkstovan “Orð & litir” hjá Katrinu í Geil, sniðgeva og Rakel Helsmdal, rithøvunda, hevur ferðast kring landið við Listaleypinum.
Úrslitini verða sýnd fram í Mentamálaráðnum, og almenn fernisering av framsýningini verður mikudagin 26. mars kl. 15.00. Framsýningin verður fram til 1. juni.
Birita Poulsen og Jósef Zachariassen frá Musikkskúla Miðnámi fara at framføra nakrar sangir og okkurt leskiligt verður boðið afturvið. Øll eru vælkomin.
Posted by Listin at 7:30 AM


text:
Nýggi felagsskapurin vísir á tær handilsforðingar, sum finnast fyri norskar fiskavørur, eisini á teimum mest týðandi marknaðunum.
Sjømatalliansen ynskir m.a. betri atgongd fyri norskar fiskavørur til ES-marknaðin. Felagsskapurin heldur ikki, at EBS-avtalan tryggjar norsku vinnuni nóg góða marknaðaratgongd, og leggur upp til, at nýggjar samráðingar verða við ES. Norska stjórnin hevur í hesum sambandi fráboðað, at ein frágreiðing um hetta, verður løgd fyri norska stórtingið til orðaskiftis komandi vár.
Stovnarar av Sjømatalliansen eru FHL, Norges Fiskarlag, Norske Sjømatbedrifters Landsforening, Norges Råfisklag, Norges Sildesalgslag, Salgslagenes Samarbeidsråd og Fiskebåt.
Norðmenn eru ikki einsamallir um at ynskja sær betri marknaðaratgongd fyri sínar fiskavørur. Eisini føroyskir fiskaframleiðarar og -seljarar hava víst á, at stórir partar av marknaðunum kring heimin reelt eru stongdir fyri føroyskar fiskavørur, og er orsøkin sum oftast tørvandi veterinerar avtalur ella handilsavtalur. Føroyingar hava verri atgongd enn kappingarneytarnir til fleiri áhugaverdar marknaðir, og hetta ger útflutningin meira viðbreknan í støðum við handilspolitiskum tiltøkum ella tá høvuðsmarknaðirnir svíkja.


text:
Jämtlands län
Jämtlands län er ein sýsla í Svøríki. Í eystri hevur Jämtlands län mark við Västernorrlands län og Gävleborgs län, í norðri við Västerbottens län og í suðri víð Dalarnas län. Jämtlands län varð stovnaður á 1810. Høvuðsstaðurin í Jämtlands län er Östersund.
Jämtlands län hevur umleið 126 461 íbúgvar (2013)[1] og en vídd við 53 752,8 km².
Kommunur[rætta | rætta wikitekst]
- Bergs kommuna
- Bräcke kommuna
- Härjedalens kommuna
- Krokoms kommuna
- Ragunda kommuna
- Strömsunds kommuna
- Åre kommuna
- Östersunds kommuna
Keldur[rætta | rætta wikitekst]


text:
Cecil Bødker er danskur rithøvundur, fødd 27. mars 1927 í Fredericia og uppvaksin har. Cecil Bødker er útlærdur silvursmiður og starvaðist nøkur ár við hesum, men fór so av álvara undir at skriva.
Fyrsta útgávan var yrkingasavnið Luseblomster, sum kom út í 1955. Sum barnabókarithøvundur gjørdist hon kend í 1967, tá ið bókin Silas og svarta ryssan kom út. Bókin vann eina kapping, sum Det danske akademi útskrivaði mitt í sekstiárunum. Síðani hevur hon skrivað ein hóp, ritverkið er ógvuliga fjølbroytt og umfatar barnabøkur, yrkingar, skaldsøgur, hoyrispøl, ferðafrágreiðingar, bíbilskar frásøgur og leikir. Umframt bøkurnar, Bókadeildin hevur givið út, eru eisini bøkurnar Sonur Mariu. Drongurin og Sonur Mariu. Maðurin komnar út á føroyskum.
Afturvendandi motiv í barnabókunum er frælsi og ábyrgd. Frælsi kann skerjast av fátækdømi og neyð, men eisini av ríkidømi og yvirflóð - ella av vaksnum.
Útgávur:
1975 Silas og svarta ryssan
1989 Maria úr Nasareth
1989 Sonur Mariu Drongurin
1990 Silas og Bein-Godik
1992 Sonur Mariu Maðurin
2005 Hungursbarnið
Ummæli/umrøða:
Gormsen, Jakob: Cecil Bødker 1976
Gormsen, Jakob: Elleve nordiske børnebogsforfattere. 1979
Poulsen, Jens Aage: Cecil Bødker 1995
Jakobsen, Gunnar: Cecil Bødker. 2001
Jakobsen, Gunnar: Tæt på Cecil Bødker. í Børn og bøger. nr 6, 7, 8/ 2001
Janus Neumann: Silas og den sorte hoppe. Bogbotten.dk 9. desember 2015
Heiður:
1968 Kulturministeriets Børnebogspris fyri Silas og svarta ryssan
1976 Ibby´s H. C Andersen-pris
1983 Egholtprisen fyri Silasbøkurnar
1983 BMF´s Børnebogspris fyri Sonur Mariu – Drongurin og Sonur Mariu - Maðurin
1984 Boghandlernes Gyldne Laurbær
1987 Søren Gyldendal-Prisen
1988 Ragne Sidens Litteraturpris for kvinder
1992 Danmarks skolebibliotekarforenings Børnebogspris
1996 Dansk Forfatterforenings Jubilæumspris
1998 Det Danske Akademis Store Pris
2002 Lo´s Kulturpris


text:
Hósdagin verður ein nýggj føroysk bók løgd afturat tí sjáldsama lítla bókavarðanum, sum kallast fotolist. Tað er Edvard Nyholm Debess (f. 1960), sum í Norðurlandahúsinum klokkan fimm fer at leggja fram bókina Kærleiki og Vónir (Mentunargrunnur Studentafelagsins, Tórshavn 2014), ið er um Johan og Rakul Dalsgaard, meðan tey búðu í Famará árini 2010-2013. Myndina omanfyri tók eg av Edvardi við nýggju bókini uttanfyri køksvindeygað leygardagin meðan ruddingardagur var. Reyði vitin er hann, sum Fyr- og Vagervæsenet tók niður í Famará í 1984.
Longu í kolofonini sæst at Edvard er Leicamaður. Fyrr havi eg heft meg við at ein annar føroyskur fotolistamaður, Ingi Joensen, er svorin Pentaxmaður. Ingi, sum starvast á Føroyaprenti, hevur medvirka í bókagerðini tað vil siga í lay-out, repro og prenti. Afturat sær hevur Edvard havt Steen Kristensen og Jóannes Lamhauge sum ritstjórar. Bókin, sum er svørt hvít, málar 30 x 21,5 cm og gevur eina deiliga kenslu at leggja á borðið og blaða upp í. Ikki fornisk, men sinnisliga stillandi, sum sálarfrøðingurin helst hevði sagt. Í eini skjótari talgildari tíð, har einki kann haldast fast, er henda bók ein taktil fragd at uppliva, sum ein LP pláta við húsa og innmati. Hóast heildin í bókini byggir á ein stillført poetiskan tanka og tóna, er hon fylt við kontrastríkum rørslum, har hon er best. Summa staðni hómi eg í fotografiska myndaarbeiðnum ein farra av mínum yndisfotografi, Anton Corbijn, sum arbeiðir nógv við kontrastríkum nærmyndum úr gerandisdegnum. Á bakpermuni og fremst í bókini skrivar Edvard, at “Hetta er ein bók, sum lýsir tvey livandi menniskju, sum satsaðu alt í roydini at útinna sín stóra dreym.”
Einogtjúgu bøkur eru á listanum yvir fotolist á Landsbókasavninum. Tá eru Roland Barthes og aðrir útlendingar taldir við. Taka vit teir føroysku fotolistamenninar av bókahillunum, teir eru bara menn, so finna vit bara tveir umframt Edvard: Ásmund Poulsen við eini framsýningarskrá (2013) og Inga Joensen við eini framsýningrá (2007) og myndverkinum Reflektión (1992). Á hesi hill, fotolist, finni eg av óskiljandi orsøkum ikki frálíku myndabókina Heystsuita (2006), har Olav Schneider á 135 blaðsíðum við tekstum og yrkingum eftir Sonju Schneider lýsir skurðfjøll og fletting. Eisini bókina hjá Kalmari Lindenskov og Alan Brockie, Oyggjar og fólk (1979), sum forlagið Leikur gav út á føroyskum, donskum og enskum, sakni eg undur fotolist. Eg finni hana undir talmerkinum 45.5, sum eru yrkisbøkur um Føroyar. Í mínum huga stendur henda bókin rimmarføst sum ein fotolistarlig bók, kanska hin fremsta føroyska nakrantíð. Allar hesar bøkur eru í svørtum og hvítum. Eftir hesum soltna fotolistarliga leitiúrsliti á Landsbókasavninum, royni eg meg við leitiorðinum fotomyndir og finni millum útlendingar sum hin meistarliga Per Folkver, ið nýliga andaðist, eisini seks føroyingar í hesi røð: 2 minutes (Regin W. Dalsgaard 2011) Hin Waagsteinski Listalistin ( Eyðun Waagstein 2010), Traðkaðu fólkini slóð (tvær søguligar bøkur eftir Finn Johansen), Heystsuita (Olav Schneider 2006), Føroyar (Absalon Hansen 2000 og 2005) og Jarnbardur (Gundur F. Mikkelsen 2000). Nýggjasta føroyska myndabókin er hin litríka hjá Inga Sørensen, ið eg finni sum yrkisbók: Faroe Islands: A Magical Seabed Safari (2013). Hóast laka úrslitið, tá leitað verður eftir fotobókum, eru mong sum gera vart við seg á Facebook sum fotografar á høgum støði. Har eru bæði kvinnur og menn í øllum alduri, ið taka myndir so at siga hvønn dag, og fleiri eisini um náttina við avanseraðari útgerð. Á mentanarstevnu í Fuglafirði í fyrrárið legði eg til merkis eina sjáldsama spennandi og dekorativa portrettframsýning, har Kristfrí Tyril hevði avmyndað fólk heima ella í kendum og sigandi umhvørvi. Á hvørjum ári hevur fotobólkurin Fokus eisini framsýning í Smiðjuni í Lítluvík. So fotovirksemið er um at bresta á hvørjum tanga, hóast tað ikki sæst so væl aftur í bókaútgávum, sum blaðast kann upp í. So mikið størri er orsøkin at møta í Norðurlandahúsinum hósdagin, tá Edvard Nyholm Debess og tey bæði, sum eru myndaevni, Rakul og Johan Dalsgaard, leggja fram eina nýggja svarta og hvíta fotobók, ið goymir tíðina, soleiðis sum hon spældi seg út framman fyri Leicalinsuni hjá Edvardi. Til lukku við fotobókini, Edvard!


text:
Eyðskildur munur skuldi verið á merkingini, um sagt verður "Eg skal stuðla tær sum ein góður politikari" ella "Eg skal stuðla tær sum einum góðum politikara". Í fyrra førinum var tað rímiliga tann, ið soleiðis segði, ið helt seg vera so góðan.
Einaferð bórust tey tíðindi, at kongur tók ímóti ávísum manni sum nýggjur forsætisráðharri. - Her varð sagt, at kongur var nýggjur forsætisráðharri og tók ímóti manninum. Tað mundi ikki vera meiningin, heldur tann, at hann tók ímóti manninum sum nýggjum ráðharra.
Ella hvat halda tit um hesa framsøgnina, sum onkur kona skuldi halda fyri við aðra: "mjólkina kanst tú drekka bæði kókað og ókókað."


text:
Bindifestivalurin verður í apríl
mentan30-03-2017 - 12:00 - Jóanis Nielsen
Aftur í ár, 27., 28. og 29. apríl heiðrar Bindifestivalurin í Fuglafirði øllum teimum, sum fáast við binding, tað verður seg sum ítrív ella arbeiði. Í 3 dagar fara vit at seta sjóneykuna á binding og handverk, bæði í gaman og álvara.
Leitar tú eftir onkrum spennandi ella ert tú forvitin um, hvat rørir seg millum bindiáhugaði ella manglar tær íblástur, so er Fuglafjørður rætta staðið hesar dagarnar.
Byrja verður longu hósmorgunin við verkstovum og fyrilestrum og seinni um kvøldið verður áhugaverdur pallborðsfundur, har yvirskriftin er “Klókar hendur og kvik høvd er eisini okkara tilfeingi”
Fríggjadagin og leygardagin halda verkstovur og fyrilestrar fram. Bæði kvøldini verða forvitnisligar kvøldsetur á norðurlendskum máli.
Tey, sum ætla sær aðrar avbjóðingar, hava møguleika at ganga upp um Skarðið, yvir á Hellurnar, har verkstovur eisini verða. Skúlaskipið Dragin siglir luttakararnar heimaftur seint seinnapartin.
Sølutorg og Kaffihús fara eisini at mynda landslagið í býnum hesar dagarnar.
Skráin kann lesast í heimasíðuni http://www.bindifestival.com/skr.


text:
Sunday, September 30, 2012
Tungl í tónum
Vit loyva okkum at koma við einum viðmæli í síðstu løtu. Ókeypis útgávukonsert verður klokkan fýra í dag í Østrøms Fabrikk. Orð: Steinbjørn B. Jacobsen. Løg: Kári Jacobsen. Sangur: Eyð B. Jacobsen. Steinbjørn B. Jacobsen hevði fylt 75 ár í dag um hann livdi.
Posted by Listin at 2:31 PM
Ein svørthvít hjá Tóroddi Poulsen
hví hava
tey búsett
seg júst
har
ið minnini
doyggja
í svørtum
kjólum
og gráum
grasi
s.14 Avbyrgingar, Tóroddur Poulsen
Posted by Listin at 11:11 AM
Saturday, September 29, 2012
Ársins ræðusøga
Ársins mest umrødda útgáva, Fíggjarlógaruppskotið, kom á gøtuna fríggjadagin og nú er tað lisið. Vit kunnu eyðmerkja verkið sum eitt slag av faktión, har veruleiki og ímynd ganga hond í hond, men har eru eisini íblandað drøg av science fiction við undrunarverdum fyriboðanum um framtíðina, eins og verkið er merkt av bæði dramatiskum, episkum og instruerandi tekstaslag. Verkið gerst tó ongantíð poetiskt.
Talan er um eitt serstakt sjangrubland og soleiðis sæð eisini um eitt stílbland. Formurin er merktur av endurtøkum av talrøðum, sum skapa eitt slag av eind og sum stramma tað upp, men sum eisini minnir eitt sindur um dadaismu ella um aðrar ismur við lyndi til tað absurdistiska.
Eg havi hug at siga okkurt pent um innihaldið, og tað verður, at tað altíð er áhugavert at verða mint um hvussu samfelagið er sett saman. At síggja aftur hvussu ein rúgva av feløgum, arbeiðsplássum, organisatiónum og nógv annað mynda tað samfealgið, vit liva í, og hvussu tey fáa í lut eitt tal í part til tess at fata hvussu umráðandi ella óumráðandi, tey eru fyri okkum onnur. Tað er hugtakandi og ræðandi og alt gott um tað, men tá mann hevur lisið eldri partar av av Fíggjarlógaruppskotinum, eru sjálvandi nakrar endurtøkur. Hóast nakrir smáir skelkir koma av og á, verður lesturin so líðandi eitt sindur keðiligur. Tí gleddi eg meg til at koma til tað mest spennandi kapitlið í verkinum, nevniliga § 7. Mentamál. Tað er her vit síggja, hvussu rithøvundurin er settur saman, um her er dýpd, ond og visión og um nøkur ætlan yvirhøvur er við hesum digra verki ella um tað bara er tómt og líkasælt alt.
Tað fyrsta, eg kom í tankar um, snúi seg ikki so nógv um verkið, men um meg sjálva sum lesara. Eg uppdagaði um meg sjálva, at eg eri ein góðlyntur og bjartskygdur romantikari, sum enn gerst bilsin av øllum nullunum, sum eru stødd framman fyri líkindunum hjá Tjóðpalli Føroya fyri at fáa ein pall. Eg haldi næstan ikki, at eg hoyri politikarar tosa um annað enn hvussu ernir teir eru av teirra nationalteatri og hesum havi so eyðsýniliga verið nóg býtt til at trúgva. Sjálvandi er ikki ein tann einasti av samgongulimunum errin av nøkrum tjóðpalli, tað skal mann ikki vera serliga kvikur lesari fyri at gjøgnumskoða.
Tað næsta, sum eg kom í tankar um, var at umsiting av Mentanargrunninum kostar heilar 473 000 kr um árið og har mátti eg noyðast at brúka mín egna fantasi, tí har eru ongar pedagogiskar frágreiðingar í bókini, og tað er jú vanliga gott, men míni ímyndingarevni vórðu av sonnum roynd, meðan eg las.
Men hatta slagið av forargilsi um smábrek hvarv í ein fart, tá eg skilti nakað nógv verri. Meðan einki verður skorið í teimum nógvu pengunum, sum Mentanargrunnurin hevur til umsiting, verður tikið dúgliga av tí, sum Mentanargrunnurin er settur á fold at gera. Nevniliga at tryggja okkum eitt gott listalív her á landi í trivnaði og til gagns fyri okkum øll. Í 2012 fingu tey 6 412 000 krónur til stuðul av føroyskari list og í 2013 verður upphæddin skerd til 5 246 000 kr, ein skerjing uppá góða millión.
Her fall alt til jarðar. Hetta var jú eitt ræðuímynd, sum hevði fingið fullkomiliga katastrofalar avleiðingar fyri føroyska list, og brádliga tykist hetta nýggja verkið mest átøkt eini ræðusøgu. Tí at hugsa sær, um vit tóku listina burtur, um vit brádliga lótu listina fara úr landinum. Eg sá fyri mær hvussu allar hinar paragraffirnar í bókini eisini fóru at hvørva, hvussu arbeiðspláss, feløg osfr. fóru at syndrast saman við listini og hvussu vit øll fóru at hvørva. Eina løtu skalv eg um allan kroppin, men sinnaði meg, tá eg hugsaði: gott tað bara er fiktión.
(IS)
http://www.fmr.fo//Index.asp?pID=A1C13198-1406-41F4-B8BA-CEF9E83285BA
Posted by Listin at 10:46 AM
Labels: IS, list og samfelag
Vitskuvíðkandi avbyrgingar
Vit, sum hava áhuga fyri føroyskum yrkingum, hava alla orsøk til at fegnast í løtuni og kunnu sóla okkum í glæmuni frá bókmentaligu sensatiónini, sum var almannakunngjørd mánadagin, at Sissal Kampmann hevur fingið ta tignarligu og týdningarmiklu debutantvirðislønina hjá Klaus Rifbjerg. Men longu áðrenn armarnir eru dalaðir niður, fara teir hervið upp aftur at fagna nýggju bókini hjá Tóroddi Poulsen, sum setur heilt nýggjan prentlistarligan standard fyri yrkingarsøvn. Avbyrgingar er eitt einastandandi bókaverk, ein listarlig heild, sum bæði við orðum og myndum rørir áskoðaran og lesaran inn á sálin.
Bókin, ið fevnir um hundrað síður, er blivin júst so mikið forkunnug, sum ein kundi vónað, tá hennara upphav er ein myndlistarligur og poetiskur nýskapari sum Tóroddi Poulsen. Tvær ferð hevur hann fingið Bókmentaheiðursløn M.A.Jacobsens og eisini hevur hann fleiri ferðir verið innstillaður til ta stóru Norðurlendsku Bókmentaheiðurslønina. Ummælarin og yrkingaelskarin, Lars Bukdahl helt avgjørt, at Tóroddur Poulsen (den mest modvillige og knarvorne nationalpoet, som tænkes kan) átti at havt fingið ta norðurlendsku heiðurslønina fyri Útsýni, tá danska umboðið nú ikki vann, og har er undirritaða als ikki ósamd. Avbyrgingarnar hjá Tóroddi Poulsen eru existentialistiskar ella kanska kunnu vit siga, at tær eru existens-terminatoristiskar, tí sjálvandi snúgva tær seg í rættiliga stóran mun eisini um lívsins íhald, um deyðan ið verður lýstur bæði sum fyribrigdi og nærstaddur veruleiki. Sostatt kunnu vit siga, at yrkjarin og myndlistamaðurin fylgir teirri somu sorgblíðu slóðini, sum vit kenna frá teimum seinastu yrkingarsøvnunum. Somuleiðis sæst sama lyndið til økta økonomisering, at orðini gerast alsamt færri, so at reglurnar sjáldan eru settar saman av meira enn einum ella tveimum orðum. Á henda hátt gerast yrkingarnar meira konsentreraðar og beinraknar eins og smáar tilverusøgur, sum eru dyppaðar í sýrubað, so at alt óviðkomandi er etsað burtur. Summar av yrkingunum eru næstan pínufullar at lesa, so neyvt og eirindaleyst eru tær orðaðar, t.d. yrkingin um friðin undir lakinum, sum verður órógvaður av gráti.
Yrkingarnar eru modernistiskar og tað merkir í stuttum, at tær ikki altíð eru so lættar at skilja - tó eru yrkingarnar hjá Tóroddi Poulsen eisini ofta so mikið einfaldar, at tey, sum krevja sjónlig prógv fyri handaverk (sum t.d. rím og lekrar orðingar), hava ilt við at góðtaka teirra einfeldi. Tóroddur dyrkar tað banala, tað ótilgjørda og tað lætta. Hann dugir sum eingin annar føroyskur yrkjari at orða tað óvæntaða í einføldum, óuppgjørdum orðingum, so at tú sum lesari følir fruntin fara upp frá av bilsni yvir alt tað spildurnýggja, sum brádliga myndast í tínum huga. Við eini orðing hjá Christiani Matras kunnu vit kanska lýsa yrkingarnar og myndirnar hjá Tóroddi Poulsen at vera vitskuvíðkandi. Yrkjarin dugir sjáldsama væl at skriva millum reglurnar, so at yrkingin gerst ein lopfjøl hjá lesaranum til at gera sær allahanda assosiatiónir, t.d. í ófrættakendu yrkingini á síðu 18: "tá tónleikurin/ tagnar/ fer lampan/ undir loftinum/ at sveiggja.".
Føroyar og føroyska landslagið eru ongantíð serliga langt burturi í hugaheimi yrkjarans og visuellar og sansaligar upplivingar og minni hava sum heild stóran týdning. Metabolisma er grundleggjandi í yrkingunum hjá Tóroddi, bæði sum skap, men eisini innihaldsliga verður grundað nógv yvir stoffskiftið, hetta at vit menniskju einaferð verða partar av jørðini. Deyðin verður yvirhøvur postivt lýstur, moldin og móran eru reinsandi og í deyðanum nær yrkjaraegið endiliga ta fullkomnu og reinu tøgnina. Yrkingarnar í nýggja savninum tykjast stundum absurdar og ofta eru tær dreymakendar, surrealistiskar:
einasti
gesturin
á heimsins
einasta
gistingarhúsi
fær sær
morgunmat
Afturvendandi evnið í savninum er einsemi, at vera fyri seg sjálvan, at vera einstaddur og avbyrgdur og eygleiða hvussu lívið styttist. Hetta temaið verður tulkað rættiliga konsekvent í myndum av einsamallum sjómansknútum, av isolerandi rimum ella einum gravsteini. Hetta ljóðar kanska heldur deprimerandi, men er tað yvirhøvur ikki. Tá evnið verður lýst á so originalan hátt og við so stórum listarligum yvirskoti, sum Tóroddur Poulsen megnar at gera tað, gerast Avbyrgingar tvørtur í móti eitt upplyftandi upplivilsi hjá lesaranum. Listarlig skapan og mál eru eisini afturvendandi evni hjá Tóroddi, sum í fleiri yrkingum tykist grunda yvir viðurskiftini millum orðini og tingini. Við orðingini "das ding an sich" sipaði Kant til lutin í sjálvum sær, sum hann er uttan tulking og meting. Hann brúkti orðingina sum øvugta av fyribrigdinum. Á ein hátt kunnu vit siga, at Tóroddur Poulsen fer júst hin vegin, tí í hansara heimi ræður fyribrigdið og fatanin av fyribrigdinum á øllum, eisini á minninum og á teimum lygnum, sum subjektiva minnið áhaldandi skapar.
Við Avbyrgingum er sjøtul settur á nýtt samstarv millum Føroyaprent og Steinprent, ið ger tað møguligt hjá Steinprenti at geva fleiri listapoesibøkur út, Søren Ulrich Thomsen hevur skrivað ta næstu bókina, sum Claus Carstensen hevur myndprýtt. Hon kemur eftir ætlan út fyrst í desember.
Tóroddur Poulsen: Avbyrgingar: 100 síður. Steinprent er útgevari. Stuðlað verkætlanini hava: Norðurlandahúsið í Føroyum, Mentanargrunnur Landsins og Føroyaprent. Bókin fæst í Steinprenti og í bókhandlinum. Hon kostar 350 krónur.
(KP)
Posted by Listin at 9:47 AM
Labels: KP, Myndlist, Skaldskapur
Friday, September 28, 2012
Goethe í Leirvík
Tað gjørdist ein frálíkur dagur í Leirvík, tá nýggi skúlabygningurin, sum Hansina Iversen hevur prýtt, læt alment upp. Fleiri hundrað vóru og lýddu á tær frálíku røðurnar hjá Jóhan Christiansen, borgarstjóra í Eysturkommuna og Honnu Jensen, forkvinnu í trivnaðarnevndini, sum bæði m.a. tosaðu um týdningarmikla týdningin, sum list hevur í kommununi. Og tað gjørdu tey sum var tað nátúrligasta ting á jørð. Fyri okkum ferðafólk úr Havn, fekk tað okkum at longjast eftir, at heimligir politikarar lata seg inspirera sama vegin. Har vóru eisini fitt og dugnalig børn, sum upptraðkaðu, har var felagssangur og skúlastjórin Fríðfinnur Johnsson helt eina góða og engasjeraða røðu og smittaði okkum við sínari gleði og stoltleika yvir børnini og skúlan.
Vit ynskja teimum øllum hjartaliga til lukku við teirra fína skúla og við frálíku prýðingini. Her er klóka og inspirerandi røðan hjá Hansinu Iversen við støði í litlæruni hjá Goethe. Vit ynskja eisini Hansinu til lukku við stórsligna verkinum.
Børnini eru ofta beinraknastu krittikararnir av mínum listaverkum. Eg havi mangan hoyrt sera viðkomandi viðmerkingar og góðar spurningar frá teimum, og eg vóni at hetta listaverk í Leirvíkar skúla kann geva børnunum, ið ganga her, høvi at seta nógvar spurningar, og geva teimum hugmyndir og stundir til undran. Og eg vóni eisini, at lærarar og øll starvsfólkini í skúlanum kunnu gera tað sama umframt íbúgvar í Eysturkommunu, ið fara at hava sína gongd her.
Vit ynskja teimum øllum hjartaliga til lukku við teirra fína skúla og við frálíku prýðingini. Her er klóka og inspirerandi røðan hjá Hansinu Iversen við støði í litlæruni hjá Goethe. Vit ynskja eisini Hansinu til lukku við stórsligna verkinum.
Røðan hjá Hansinu Iversen
Leirvíkarskúli og Eystur kommunaÍ einum brævi til Friederica Oesner skrivar Wolfgang Goethe hin 13. feb 1769:
" Oh mín kæra vinkona, ljósið er sannleikin og tó er sólin ikki sannleikin, hóast hon er ljósins kelda. Náttin er óverulig. Og hvat er vakurleiki? Hann er ikki ljós og ikki myrkur. Skýmingin er sannleikans og ósannleikans føðing, eitt millumting. Í hennara ríki er eitt vegamót so óvist, so illa farandi, at sjálvt ein Herkules ímillum heimspekingar hevði kunnað farið skeivur í tí."Við hesum poetisku orðum byrjar ein lítil bók, sum eg eigi, um litlæruna hjá Goethe. Tað er undranin hjá Goethe um ljós, skýming og nátt, sum so vakurt verður lýst her. Áðrenn hann er farin at vísa áhugan fyri litfyribrygdum gjøgnum prismur, undrast hann og hugleiðir hann um ljósins og myrkursins vald á sólarringinum. Har ljós og myrkur møtast og vevjast saman til millumtingið, ið er onki, ella hvørki sætt ella skeivt.
Mong listafólk hava verið hugtikin av litlæru Goethes og hava arbeitt út frá henni, og síðani prógvað og mótprógvað úrslit hansara. Vísindaligu kanningarnar hjá honum við prismum og ljósi og skugga, hava í øllum førum givið nógvum listafólki ríkiligt tilfar til at spæla sær við.Tann kendasti beint nú, man vera danski/íslendski listamaðurin Ólafur Eliasson, ið millum mangt annað hevur prýtt operahúsið í Keypmannahavn og Hørpuna í Reykjavík. Júst tað, at spæla, er stórur partur av skapandi arbeiðinum hjá listafólkum. Tá eg sigi spæla, hugsa vit beinanvegin um børn ið spæla. Tað er ikki nakað fyri vaksin fólk at takast við. Men er tað ikki júst í spæli, at nakað nýtt skapast, at týdningarmiklar royndir verða gjørdar? Bæði um egnan mátt og sosialar skipanir? Tað er júst í spælinum, at børnini fáa verið til staðar her og nú, (í núinum), hugdýpa/ fordjúpa seg og fáa førleikar.Í einum viðtali í sambandi við biennaluna í Liverpool, greiðir Hanni Bjartalíð so sera væl frá týdninginum, ið spælið í barnaárunum hevur fyri list hansara. Hann hevur nøkur av sínum forvitnisligu húsum við á framsýningini, og hann greiðir frá hvussu hann saman við øðrum børnum spældi í fjørðuni og ein steinur har var Føroyar og ein annar var Amerika. Tað vóru bert 2-3 metrar ímillum steinarnar, men tey, børnini, vóru so nógv við í spælinum, og livdu seg so inn í tað , at tað var veruleikin. Í barnaverðini vóru eingir normar og eingi mørk. Hesar løtur royna vit at finna aftur til tá vit skapa okkara listaverk sum vaksin.Vit royna at skapa eitt univers, har veruleikin er í verkinum.
Og vit kunnu spyrja okkum, hvat er veruleiki, ella hvat er sannleiki. Er listin sonn? Ella føðist hon har í skýmingini , sonn ella ósonn, eitt millumting?Bert vit, listafólk og áskoðarar kunnu, við okkara nærveru, gera hana til tað hon er. Sonn ella ikki, so er hon kanska tað vit lærdu sum børn í spælinum og hava goymt langt inni í okkum.
Børnini eru ofta beinraknastu krittikararnir av mínum listaverkum. Eg havi mangan hoyrt sera viðkomandi viðmerkingar og góðar spurningar frá teimum, og eg vóni at hetta listaverk í Leirvíkar skúla kann geva børnunum, ið ganga her, høvi at seta nógvar spurningar, og geva teimum hugmyndir og stundir til undran. Og eg vóni eisini, at lærarar og øll starvsfólkini í skúlanum kunnu gera tað sama umframt íbúgvar í Eysturkommunu, ið fara at hava sína gongd her.
Takk fyri!
Posted by Listin at 12:51 PM
Thursday, September 27, 2012
Avbyrgingar
Avbyrgingar er heitið á einum nýggjum, einastandandi bókaverki, sum er úrslit av samstarvi millum yrkjaran og myndlistamannin Tórodd Poulsen, Steinprent og Føroyaprent. Eitt nýtt yrkingarsavn hjá Tóroddi Poulsen er altíð áhugavert í sær sjálvum, men í nýggja savninum fáa vit tíggju upprunagrafiskar myndir oman á tað heila, umframt permuna, sum eisini er eitt steinprent. Bókin, ið fevnir um hundrað síður, er blivin júst so forkunnug, sum ein kundi ynskt sær frá myndlistarliga og poetiska nýskaparanum. Tvær ferð hevur hann fingið Bókmentaheiðursløn M.A.Jacobsens og hann er innstillaður til ta stóru Norðurlendsku Bókmentaheiðurslønina óteljandi ferðir. Isolatiónirnar eru existentialistiskar, og kanska kunnu vit siga, at tær eru existens-terminatoristiskar, tí sjálvandi snúgva tær seg í stóran mun eisini um lívsins íhald. Sostatt fylgir yrkjarin og myndlistamaðurin somu sorgblíðu slóð sum í seinastu yrkingarsøvnunum. Vit síggja eisini sama lyndið til økta økonomisering, at orðini gerast færri, so at reglurnar sjáldan eru settar saman av meira enn einum ella tveimum orðum. Yrkingarnar snúgva seg um einsemi, tað at vera fyri seg sjálvan, at vera einstaddur og avbyrgdur og eygleiða hvussu lívið styttist. Hetta ljóðar kanska deprimerandi, men tá tað verður lýst á so originalan hátt og við so stórum listarligum yvirskoti, sum Tóroddur Poulsen megnar at gera tað, verður upplivingin av Avbyrgingum í grundini upplyftandi.
Stuðlað verkætlanini hava: Norðurlandahúsið í Føroyum, Mentanargrunnur Landsins og Føroyaprent. Bókin fæst í Steinprenti og í bókhandlinum. Hon kostar 350 krónur.
(KP)
(KP)
orðini sum
skaptu landslagið
mugu altíð
vera har
tey eru
og øvunda
orðini
sum skaptu
skýggini
tendri ljósið
og eri takksamur fyri
at hugflogið
viðhvørt
kemur úr náttarmyrkrinum
og vitjar mína samvitsku:
fuglurin
avhoyrdi meg
um breyðmolar
og mutur
fjaðrarnir
kitlaðu meg so illa
at eg fekk ikki svarað
Posted by Listin at 1:25 PM
Labels: KP, Myndlist, Skaldskapur, Tíðindaskriv
Wednesday, September 26, 2012
Tíðindaskriv: Leirvíkar skúli alment vístur fram
Hósdagin tann 27.sept. kl. 16.00 verður skúlin í Leirvík vístur fram fyri almenninginum. Skúlin er bygdur út við 2 skúlastovum, miðhøll og bókasavni. Uttanumøkið frammanfyri nýggja útbygningin er somuleiðis gjørt. Umframt útbygging av skúlanum eru vindeyguni í 61- skúlanum skift út og faldiveggur gjørdur millum stovurnar.Lærarar, børn og onnur, sum gera brúk av skúlanum, hava saknað eina miðhøll til tiltøk, sum framførslur av ymiskum slagi, tónleiki, spæli o.a.m., men nú er komið á mál við hesum, og fara vit at vísa skúlan fram. Í sambandi við útbygging og umbygging av kommunalum bygningum hevur Eysturkommuna samtykt at brúka 1% av kostnaðinum til listprýði.
Eysturkommuna hevur valt at brúka listakvinnuna Hansinu Iversen til listprýðingina í Leirvíkar skúla, tí ynski var at geva børnunum rúm og tíð til undran. Listin hjá Hansinu Iversen hevur ongan fasittlista, men setur heldur spurningar í staðin fyri at svara teimum. Og hon er bygd á eina djúpa og grundleggjandi undran, sum gevur børnunum møguleika at undrast. Listakvinnan hevur strikað øll spor fráveruleikanum, hon hevur skilt alt týdningarleyst burtur úr myndini, og í staðin skapað eitt formkonsentrat. Við at halda fast í týdninginum av sambandinum ella samanspælinum millum linju og lit, noyðir hon okkum at avvísa hugmyndina umlist sum eftirgerð, og í staðin verða vit tilvitað um reinar estetiskar hugleiðingar. Vit verða tilvitað um kjarnin í forminum, greiðu linjunar og dýpd litsins, og vit uppliva um somu stund tað kraftmikla, tað varisliga, andartakið og tað livandi.
Á skránni verða røður, framførslur hjá skúlabørnum eins og listakvinnan fær orðið og høvi verður – bæði hjá børnum og vaksnum - at fáa sær okkurt leskiligt.
Øll eru hjartaliga vælkomin!
Eysturkommuna
Posted by Listin at 8:54 AM
Tuesday, September 25, 2012
Filmslistaprofilur: Hanni Bjartalíð
13.oktober letur upp framsýning í Listasavni Føroya við verkum hjá Hanna Bjartalíð. Í løtuni framsýnir hann á Liverpool Biennaluni, har kuratorfelagið Curated Place, hevur gjørt henda fína filmin:
http://www.curatedplace.com/hanni-bjartalid-at-the-north-atlantic-pavilion-city-states-liverpool-biennial-2012/
Posted by Listin at 3:42 PM
Bókmentalig sensatión
Vit ætla sjálvandi ikki at gevast alt fyri eitt at reypa av, at Sissal Kampmann hevur fingið ta háttvirdu Debutantvirðislønina. Hetta er av sonnum ein bókmentalig sensatión. Í Hoydølum sá eg onkran føroysktlærara við bókini í morgun og nú hevur Politiken fingið tað við, sum stóð á listablogginum í gjár, at ein føroyingur fekk Klaus Rifbergsa Debutantvirðisløn. Og meðan vit gleða okkum til komandi áhugaverdar greinar um og samrøður við yrkjaran úr Vestmanna seta vit inn her dagsins greinastubba í Politiken:
Akademi-pris Islænding og færing modtager forfatterpriser
Det Danske Akademi uddeler priser til Sissal Kampmann og Vigdis Finnbogadottir.
Det Danske Akademi har på sit møde forleden vedtaget at tildele den færøske lyriker Sissal Kampmann Klaus Rifbjergs Debutantpris.
Prisen gives til en dansk, færøsk eller grønlandsk digter, hvis forfatterskab endnu ikke omfatter mere end to bøger.
Sissal Kampmann er født i 1974 og har i 2011 og 2012 publiceret samlingerne 'Ravnar á ljóðleysum flogi - Yrkingar úr uppgongdini' ('Ravne flyver lydløst - digte fra opgangen') og 'Endurtøkur' ('Gentagelser').
Præsident. Vigdis Finnbogadottir
På samme møde besluttedes det at tildele den tidligere islandske præsident Vigdis Finnbogadottir Karen Blixen-medaljen. Ved tidligere møder i år er følgende andre prismodtagere bestemt: Thomas Boberg (Akademiets Store Pris), Camilla Christensen (Beatrice-legatet) og Klaus Lynggaard (Otto Gelsted-prisen).
Alle priserne uddeles ved Akademiets årsfest 30. november.
Akademi-pris Islænding og færing modtager forfatterpriser
Det Danske Akademi uddeler priser til Sissal Kampmann og Vigdis Finnbogadottir.
Det Danske Akademi har på sit møde forleden vedtaget at tildele den færøske lyriker Sissal Kampmann Klaus Rifbjergs Debutantpris.
Prisen gives til en dansk, færøsk eller grønlandsk digter, hvis forfatterskab endnu ikke omfatter mere end to bøger.
Sissal Kampmann er født i 1974 og har i 2011 og 2012 publiceret samlingerne 'Ravnar á ljóðleysum flogi - Yrkingar úr uppgongdini' ('Ravne flyver lydløst - digte fra opgangen') og 'Endurtøkur' ('Gentagelser').
Præsident. Vigdis Finnbogadottir
På samme møde besluttedes det at tildele den tidligere islandske præsident Vigdis Finnbogadottir Karen Blixen-medaljen. Ved tidligere møder i år er følgende andre prismodtagere bestemt: Thomas Boberg (Akademiets Store Pris), Camilla Christensen (Beatrice-legatet) og Klaus Lynggaard (Otto Gelsted-prisen).
Alle priserne uddeles ved Akademiets årsfest 30. november.
Posted by Listin at 11:58 AM
Labels: KP, Skaldskapur
Monday, September 24, 2012
Heimsins størsta til lukku
Vit eru ófatiliga ernar og fegnar um, at Sissal fær stóra heiðurin í ár, tí eingin hevur uppiborið tað sum hon. Sissal fær virðislønina fyri yrkingarsavnið Ravnar á ljóðleysum flogi – Yrkingar úr uppgongdini, sum uppá allar mátar var ein føroysk bókmentalig sensatión, í henni renna saman friður og órógv, tað hvassa og tað óendaligt fína møtast og vónloysið verður forloyst.
Heimsins størsta til lukku til Sissal Kampmann við vón um, at virðislønin verður henni til stóra gleði. Her er ein yrking frá yrkingarsavninum, sum fekk danska debutantprísin.
”Tú, mín elskaði,
eg síggi, tað kavar í nátt.
Vegurin og bilarnir glitra av frosti,
eins og míni gøgn,
ið harðna og stívna
fyri hvørt sekund,
hvønn minutt,
ið flyta henda dagin inn í ein nýggjan.
Tú, mín elskaði,
eg síggi, tað kavar í nátt.
Vilstar kvinnur, vilstir menn,
trokast saman saman,
tí tað er betur enn einsemið,
meðan sekundini, minuttirnir,
flyta henda dagin inn í ein nýggjan.
Tú, mín elskaði,
eg síggi, tað kavar í nátt.
Undir gøtulyktini berjast kavaflykrur,
vindur og ljós
við sekundunum og minuttunum,
ið flyta henda dagin inn í ein nýggjan.”
Tíðindaskriv:
“Det Danske Akademi har på sit møde den 18. september vedtaget at tildele den færøske lyriker Sissal Kampmann Klaus Rifbjergs debutantpris. Prisen gives til en dansk, færøsk eller grønlandsk digter, hvis forfatterskab endnu ikke omfatter mere end to bøger.
Sissal Kampmann er født i 1974 og har i 2011 og 2012 publiceret samlingerne "Ravnar á ljóðleysum flogi – Yrkingar úr uppgongdini" (Ravne flyver lydløst – digte fra opgangen) hhv. "Endurtøkur" (Gentagelser).
På samme møde besluttedes det at tildele den tidligere islandske præsident Vigdis Finnbogadottir Karen Blixen-medaljen. Ved tidligere møder i år er følgende andre prismodtagere bestemt: Thomas Boberg (Akademiets Store Pris), Camilla Christensen (Beatrice-legatet) og Klaus Lynggaard (Otto Gelsted-prisen). Alle priserne uddeles ved Akademiets årsfest den 30. november.”
Virðislønarmóttakarar av Klaus Rifbjergs Debutantpris
2012 Sissal Kampmann
2010 Eva Tind Kristensen
• 2008 Morten Søkilde
• 2006 Dy Plambeck
• 2004 Lars Skinnebach
• 2002 Martin Larsen
• 2000 Øverste Kirurgiske
• 1998 Mikkel Thykier
• 1994 Kirsten Hammann
• 1996 Katrine Marie Guldager
• 1992 Lene Henningsen
• 1990 Karen Marie Edelfeldt
• 1988 Lars Bukdahl
• 1986 Morti Vizki
• 1984 Juliane Preisler
Posted by Listin at 2:36 PM
Labels: IS, Skaldskapur
Listafrímerki
Í dag verða tvey nýggj føroysk frímerki framløgd á svenska kunstakademinum í Stockholm, sum eru úrslit av samstarvi millum Jan Håfström og Edward Fuglø og sum byrjaði, tá Håfström arbeiddi í Steinprenti í Havn og m.a. fekk steinprentið niðast burturúr. Prentið var partur av Summaframsýningini Kosmisk Sömngångare, sum Knud Odde og Jan Håfström høvdu í Norðurlandahúsinum í fjør. Jan Håfström verða báðir til staðar í Stockholm, umframt stjórin í Norðurlandahúsinum Niels Halm og stjórin á Posta Frímerkjadeildini, Svanbjørg Manai. Harumframt verða fleiri kend fólk úr svenska listaumhvørvinum til staðar til tiltakið THE STAMP, har frímerkini verða nýtt sum støðið hjá eini konferensu um m.a. tjóðskaparligan samleika. Á 13 kr frímerkinum sæst harra Walker, sum er eitt slag av alter ego hjá svenska listamanninum kaga yvir á eina føroyska bygd. Á 21 kr frímerkinum síggja vit kappaklæddu figurarnar, sum vit kenna frá myndum hjá Håfström fara berandi við egginum, sum vit kenna frá myndum hjá Fuglø.
Posted by Listin at 8:10 AM
Sunday, September 23, 2012
Nordic Cool – Føroyum kulast - Framíhjá 3
Í vetur fer Tróndur Patursson at framsýna í Kennedy Center í Washington D.C. – komandi dagarnir fara vit at miðsavna okkum um summi av teimum listafólkunum, sum hava havt henda heiður áðrenn hann.
Í 2011 sýndi listamaðurin Jitish Kallat fram í sambandi við festivalin Maximum India. Hansara verk “Public Notice 2” endurgevur søguligu røðuna hjá Mahatma Gandhi og í tí arbeiðir hann við mótsetningum millum tað intima og tað monumentala, millum pínu og vón, millum tað spontana og hondverk, millum Asia og Europa, millum klassiska hevd og modernaðan reklamustíl, einstaklingar og hópin.
Posted by Listin at 8:38 AM
Saturday, September 22, 2012
Fernisering. Bjarne Werner Sørensen í Steinprenti
Heilt fitt av fólki var til hugnaligu ferniseringina í gjár í Steinprenti. Eg seti nakrar myndir inn her og viðmæli øllum at spáka ein túr í dýrdarveðrinum fyri at skoða myndirnar hjá Bjarna í dagsins góða ljósi. Myndirnar hava Birgir Kruse og Jan Andersson tikið.
Bárður blaðar í kataloginum
Eg havi skrivað tekstin í vakra kataloginum
Ein steinur
Plakatin verður gjørd
Fríða og Bjarne
Bárður, Karin og Aggi
Jette, Gunnar, Jóan Pauli, Birgir og Anna lurta eftir Jan
Eg las eitt brot úr tekstinum
Vakra plakatin er eisini originalprent
Posted by Listin at 1:20 PM
Labels: Framsýningar, KP, Myndlist
Nordic Cool – Føroyum kulast - Framíhjá 2
http://listinblog.blogspot.dk/2012/09/nordic-cool-froyum-kulast.html
Í vetur fer Tróndur Patursson at framsýna í The Kennedy Center í Washington D.C. – komandi dagarnir fara vit at miðsavna okkum um summi av teimum listafólkunum, sum hava havt henda heiður áðrenn hann.
Í 2009 æt altjóða festivalurin í The Kennedy Center Arabesque: Arts of the Arab World, og her framsýndi listamaðurin Hassan Massoudy úr Irak. Hassan Massoudy brýtur hevdina at brúka svart blekk til arbabiska kalligrafi og nýtir ístaðin sterkar litir og stór tekin til tess at vísa hvussu skrivaða málið bæði kann vera lætt og tungt, gamalt og nýtt.
Posted by Listin at 7:51 AM
Friday, September 21, 2012
Nordic Cool – Føroyum kulast - Framíhjá 1
http://listinblog.blogspot.dk/2012/09/nordic-cool-froyum-kulast.html
Í vetur fer Tróndur Patursson at framsýna í The Kennedy Center í Washington D.C. – komandi dagarnir fara vit at miðsavna okkum um summi av teimum listafólkunum, sum hava havt henda heiður áðrenn hann.
Í 2008 var Japan í brennideplinum hjá The Kennedy Center við festivalinum Japan! Culture + hyperculture og her framsýndi listakvinnan Yayoi Kusama. Framsýningin var myndað av tveimum at kalla psykedeliskum rúmum, tað eina æt nátt og var svart við gulum prikkum, hitt æt dagur og var gult við svørtum prikkum. Yayoi Kusama verður mett at vera ein av týdningarmestu japansku listafólkunum, sum hevur havt stóra ávirkan á feministiska list og ávirkað so mikið kend popplistafólk sum Andy Warhol og Claes Oldenburg.
Í 2008 var Japan í brennideplinum hjá The Kennedy Center við festivalinum Japan! Culture + hyperculture og her framsýndi listakvinnan Yayoi Kusama. Framsýningin var myndað av tveimum at kalla psykedeliskum rúmum, tað eina æt nátt og var svart við gulum prikkum, hitt æt dagur og var gult við svørtum prikkum. Yayoi Kusama verður mett at vera ein av týdningarmestu japansku listafólkunum, sum hevur havt stóra ávirkan á feministiska list og ávirkað so mikið kend popplistafólk sum Andy Warhol og Claes Oldenburg.
Posted by Listin at 8:14 AM
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
Aðalfundur hjá Ung í Dansi
Leygardagin 23. september 2017 hevur dansifelagið Ung í Dansi aðalfund á Háskúlanum í Havn.
Aðalfundurin er fyri allar limir í Ung í Dansi.
Nýggir limir kunnu tekna seg.
Fundurin byrjar kl. 12.00, nakað eftir at Smyril er komin úr Suðri og endar uml. kl. 15.00, so tey sleppa suður aftur, sum vilja tað.
Á skránni eru m.a. val av nevnd og kunning um tiltøk í vetur og komandi ár.
Nevndin vil fegin, at luttakararnir koma við uppskotum um tiltøk, so tað kann viðgerast á fundinum og út frá tí leggja eina skrá.
Nevndin ynskir eisini at tosa um "Sommerlejren 2018", sum er eitt tiltak fyri ung og sum er beint undan Nordlekstevnuni. Sommerlejren er 7. - 9. juli og Nordlek 10. - 15. juli í Falun í Svøríki.
Nevndin


text:
Ótrúliga nógv ymisk ryggleys dýr halda til í sjónum við Føroyar. Ryggleys dýr hava onga beinagrind og tí heldur ongan rygg.
Gongur tú í fjøruni, sært tú marflugur, krabbar, skeljar, gággur og nógvar aðrar løgnar skapningar, ið siga frá einum fjølbroyttum lívi í sjónum og eina millióna ára gamla náttúrusøgu.
Her kanst tú lesa meira um ryggleysu dýrini í sjónum.
Øll tindadýr hava smáar kálkplátur uttan á kroppinum. Á smáu kálkplátunum kunnu sita tindar, og tí verða dýrini í hesum bólki nevnd tindadýr.
Hvussu eitur heimsins elsta dýr og mann tað liva undir Føroyum? Les meira her!
Krabbi skiftir ham, tá ið hann veksur. Sært tú gamla hamin og krabban, kanst tú undrast á, at so stórt dýr hevur ligið í so lítlum hami.
Ryggleys dýr hava onga beinagrind eins og vit, og tí hava tey heldur ongan rygg. Les meira her!


text:
Hóast niðurgongutíðin innan oljuvinnuna sæst aftur á luttakaratalinum á framsýningini kom tó væl burturúr. Nógv vitjandi vóru á føroyska landabásinum, og føroysku fyritøkurnar hittu millum annað kundar og samstarvsfelagar. Útlendsk tíðindafólk vóru eisini áhugaði í Føroyum, og tey vildu frætta um oljuboringar, útbjóðingarrunduna í 2017 og veitaravinnuna í Føroyum. Nógv varð gjørt burturúr at marknaðarføra Føroyar sum ein tænastudepil í Atlantshavinum, og vinnan er væl kappingarfør á hesum økinum.
Føroyska luttøkan varð samskipað av Oljuvinnufelagnum, og samskipararnir meta, at hóast luttøkan á framsýningini er minni í ár enn undanfarnu árini, er framsýningin væl eydnað fyri luttakandi fyritøkurnar.
Offshore Europe verður hildið annaðhvørt ár. Tey árini, Offshore Europe ikki er, er Offshore Northern Seas, ONS, í Stavanger, og eisini henda framsýningin er av stórum týdningi fyri tær føroysku fyritøkur, sum hava sítt virksemi innan oljuvinnuna.


text:
Ingi Samuelsen
31.01.2018 - 07:06
Tíðindi > Uttanlands > Politikkur
Heimsins eygu vóru í nátt vend móti amerikanska forsetanum, sum helt sína fyrstu ”State of the Union”-røðu. Donald Trump byrjaði røðuna við at tosa um avbjóðingarnar, sum USA hevur staðið fyri í árinum, ið er farið, serliga skottilburðin í Las Vegas og ódnina ’Harvey’.
Hann tosaði eisini um kend evni, so sum tilflyting, skattalætta og stríðið móti yvirgangi. Forsetin heitti á amerikanskar politikarar um at samstarva fyri at bøta um amerikanska undirstøðukervið og tilflytarapollitikkin.
- Eg rætti út hondina fyri at samstarva við limir frá báðum flokkum – Demokratum og Republikanarum – fyri at verja okkara borgarar, líkamikið bakgrund, húðalit ella trúgv, segði Trump.
- Tað er ikki nóg mikið at savnast, tá vanlukkur raka. Eg biði um at vi skúgva okkara ósemjur til viks og finna fram til eitt felags grundarlag og tann felagsskap, okkum tørvar, fyri at tæna fólkinum, ið hevur valt okkum.
Fleiri ferðir varð Trump avbrotin av standandi lógvabrestum frá floksfeløgum sínum, meðan demokratarnir vórðu sitandi. Eisini Trump sjálvur klappaði fleiri ferðir undir røðuni, skrivar NRK.
- Hetta er nýggja amerikanska løtan. Tað hevur ongantíð verið ein betri løta til at fara undir at liva amerikanska dreymin. Saman kunnu vit náa alt, segði Trump í røðuni.
Frammanundan hevði talskvinnan í Hvítu Húsunum, Sarah Sanders, ávarað um, at Trump fór at tosa um sterka amerikanska búskapin, har allir pílar framhaldandi peika uppeftir.
Eisini skattanýskipanin, sum Republikanararnir fingu ígjøgnum í heyst, og sum tey lova skal geva enn størri vøkstur og fleiri nýggj arbeiðspláss, gjørdist ein partur av røðuni.
- Júst sum eg lovaði amerikanska fólkinum frá hesum palli fyri ellivu mánaðum síðani, hava vit samtykt størstu skattalættarnir og nýskipanirnar í amerikanskari søgu, segði Trump.
Trump endurtók sína misnøgd yvir iransku kjarnorkuavtaluna og um óttan fyri kjarnorkuætlanini hjá Norðurkorea. Eisini boðaði hann frá, at USA fer at endurnýggja síni egnu kjarnorkuvápn.
- Vit mugu endurbyggja okkara vápnagoymslur. Við vón um, at tær aldri koma í nýtslu, gera tær so sterkar og valdsmiklar, at ongin torir at bjóða teimum av.
Undir røðuni í fjør høvdu kvinnurnar úr demokratiska flokkinum latið seg í hvít klæði fyri at stuðla rættindunum hjá kvinnum – og fyri at mótmæla kvinnuáskoðanini hjá Trump. Í ár vóru tær í svørtum í samkenslu við ”metoo-herferðina, sum eisini hevur rakt amerikansku kongressina. Fleiri mannligir politikarar, hava verið trýstir til at taka seg aftur orsaka av ósømiligum atburði. Trump viðgjørdi ikki hetta fyribrigdi í røðu síni um støðu ríkisins.
(Mynd: EPA)


text:
Gerðir teirra trúgvandi vitna sanniliga um ein lítlan Guð
Heimasíðan hjá Gudloysi varð um mánaðarskfiti apríl-maj 2013 strikað av Spacetown.org uttan ávaring. (Les nærri frágreiðing her.) Neyðugt var tískil at flyta til ein nýggjan netvert og at endurstovna síðuna frá einum gomlum trygdarriti. Tíverri mistu vit onkrar bloggupostar og tilhoyrandi viðmerkingar. Hesin blogguposturin varð endurstovnaður 17. juni 2013 frá Google cache. Tíverri er ikki gjørligt at endurstovna viðmerkingarnar. Vit her á Gudloysi eru framvegis ímóti at strika viðmerkingar, men tað sama kann ikki sigast um Spacetown. – Heini Reinert, skrivari
Tað má vera eitt syrgiligt lív at liva, um ein ikki hevur nakað betri at ganga uppí enn at allar barnabøkur partú skulu vera líka fordømandi, sum ein sjálvur. Eiheldur hjálpir tað, at frásiga sær ábyrgdina av eins egnu fordómum við at skjóta teir í skógvarnar á einum ímyndaðum hægri myndugleika. Tað er í grundini bert eitt tekin uppá lágt sjálvsálit og vantandi persónligt dirvi til at standa til svars fyri egnar meiningar.
Tað er merkisverdugt, at okkum aldrin tørva at ákalla okkum samtykki Guðs fyri at grundgeva fyri veruligum sannroyndum; ongin hevur nakrantíð hildið fast við, at jørðin snarar um sólina, at alheimurin er uml. 14 mill. ára gamal, ella at svørt, samkynd og ótrúgvandi sjálvandi skulu hava somu rættindi sum hvít, hinskynd og trúgvandi bert tí Guð sigur, at so er. Ístaðin síggja vit tað øvugta; sólin snarar um jørðina, tí Guð sigur tað, alheimurin er 6000 ára gamal, tí Guð sigur tað, og svørt, samkynd og ótrúgvandi eru annanrangsborgarar, tí Guð sigur tað. Guð verður brúktur til at grundgeva fyri tí grundleysa, at rationalisera tað irrationella, og at rættvísgera tað órættvísa.
Hvat Guð sigst at halda, er søguliga ein betri trygging fyri, at okkurt er ósatt enn at tað passar. “Guð” hevur nær altíð tikið feil fyrr. “Guð” tekur eisini feil hesaferð. Um eg var Guð, og reint faktiskt var til, hevði eg verið illari inná trúgvandi enn gudloysingar. Onki er so Guðsspottandi sum at leggja Guði orð í munnin. Um ikki annað eru vit gudloysingar so mikið virðingarfullir yvirfyri Guði, at vit altíð geva honum høvi at tala fyri seg sjálvan.
Tíverri hevur hann aldrin tikið av okkara tilboði. Ella, um hann hevur, so er hansara rødd vorðin druknað í sjóðinum av øllum teimum mótstríðandi røddunum, ið allar siga seg tala hansara vegna um etisk mál. Í mun til hesar røddirnar, so eru etisku meiningar gudloysinga so mikið sterkar, at okkum ikki tørva yvirnáttúrligar undanførslur og umberingar fyri at hava tær.
Guð er eitt óneyðugt ískoyti, um ein hevur grein í sínum máli.


text:
Lýsing av tingstøðum
-
Gulatinget, Noreg
Gulatinget Millennium Park er sýmbolskur tingstaður, ið læt upp í 2005 í sambandi við hátíðarhald fyri árligu tingsetanini á Gulanum frá um leið 900-1300 e.Kr. Í garðinum eru stórfingin listaverk eftir myndahøggaran Bård Breivik.Read more
-
Thingvellir National Park, Ísland
Tingvøllir eru týdningarmesti søguligi mentanarstaður í Íslandi. Her varð Altingið stovnað 930, og í meir enn 850 ár líka til 1798 komu fólk saman á hesum stað.Read more
-
Tinganes, Føroyar
Hellan á Tinganesi innan fyri Molan í Havn hevur verið heimstaður hjá føroyska løgtinginum í meir enn túsund ár.Read more
-
Tingwall, Hetland
Nesið við norðara enda á Tingwall Loch verður nevndur Tingaholm og var fundarstaður hjá hetlendska tinginum til einaferð síðst í 16. øld.Read more
-
Tingwalla, Orknoyggjar
Tingstaðirnir á Orknoyum eru heldur gátuførir. Fáar upplýsingar eru um teir, og tað, ið vit vita, stavar í høvuðsheitum frá gomlum søgum, tjóðminnum og heimildabrotum.Read more
-
Dingwall, Skotland
Tingstaðurin Dingwall verður hildin at hava verið har, ið parkeringarplássið Cromartie Memorial er núRead more
-
Tynwald Hill, Man
Tynwald Hill (Tingvallarheygur) í St. Johns er aldagamli fundarstaðurin hjá løgtinginum á Man, sum hevur røtur, ið ganga longri aftur enn fyrsta túsundáraskiftið e.Kr.Read more