text:
CCF 55 A
TSB E 111
1 Gevið ljóð og lýðið á,
fátt er um at røða,
bóndin fyrst í heimi bygdi,
harum vil eg kvøða.
Burt skal eg ørind ríða.
Hvør er nú betri,
blanki ella brúni,
brúni ella reyði?
Burt skal eg ørind ríða.
2 Hann festi frú og flutti heim,
hann unti sum sínum lívi,
mangur lýtur av flagda ræði
at korta um ævi sína.
3 Tey vóru ikki leingi saman,
til tey gótu tann svein,
góðum stundum gitin var,
og so var hann borin í heim.
4 Árla var um morgunin,
sólin skín so víða,
bóndin klæddist for síni song,
hann lysti á skógin ríða.
5 Frændur tveir á skógnum riðu
við so góðum treysti,
sóu brenna heitan eld
og hartil fagrar kostir.
6 Bóndin ríður á skógnum burtur,
veit sær lítið til sakar,
visti ei, hvat heima stóð,
hans frú mundi fyri taka.
7 Bóndans kona frá høllum gongur
langa leið og drúgva,
hon sær eld í fjalli brenna,
drúgvar neistar flúgva.
8 Fljóðið hugsar við sjálvum sær:
“Úti skal eg ikki standa,
antin her byggja fólk ella trøll,
eg fari her inn at ganga.”
9 Bóndans kona í hellið gekk,
gívrin var ikki inni,
børnini tvey á gólvi sótu,
leika við feldir tvinnar.
10 Bóndans kona í hellið gekk,
sum stórur hekk ketil yvir eldi,
børnini tvey á gólvi sótu,
leika við silkifeldi.
11 Bóndans kona fyri eygum sá,
mangt man feigum granda,
svørðið hekk yvir teirra høvdi,
slíkt er ikki í landi.
12 Hon tók gívrinnar bæði børn,
hon ræð í ketil kasta,
brandin tók hon heim við sær,
og slíkt var ikki at lasta.
13 Tað leið ikki longur um
enn eina lítla tíð,
tá mátti síggjast ein grimur gívur
oman úr fjalli líða.
14 Hundar tóku at goyggja hátt,
tá gívurin kom at garði,
hon stígur á legg við stinnum alvi,
bóndans kona ei varir.
15 Hundar tóku at goyggja hátt,
tá gívrin at garði dró,
hon stígur á legg við stinnum alvi.
upp um kálvan tróð.
16 Veggir allir svigtaðu,
har hon gekk í tún,
beinkir allir brotnaðu,
áðrenn hon fekk rúm.
17 “Tú tókst míni bæði børn,
tey ræðu í blundi at sita,
tað mátti tú vænta tær,
at eg mundi tín vitja.”
18 So var sagt, at bóndans kona
hon var ikki veik,
straks tókust tær hondum saman,
gjørdu ein snarpan leik.
19 Tær ryktust bæði hart og snart,
so er sagt ífrá,
so fór teirra yndi at,
at bóndans kona kom á.
20 Bóndin kom av skógnum heim,
tá lá gívrin undir,
tók hann til sín bitra brand,
hann vegur nú títt um stundir.
21 Bóndin tykir lítlan tattur,
so er sagt ífrá,
hann kleyv hesa grimu gívur
sundur í lutir tvá.
22 “Hoyr tú, mín hin veldiga søta,
lat ikki harmin røða,
tað skalt tú ikki frykta fyri,
snart skal eg teg grøða!”
23 “Annað mást tú, harri mín,
finna tær til ráða,
enn tú ognast smyrslið tað,
ið grøðir míni sár.
24 Jarngerð eitur bóndans dóttir,
tað hitt væna sprund,
hagar skalt tú til ráða leita
at saðla tín hest í lund.
25 Ti eg havi barst við fárligt fljóð,
øllum tykir undur,
hon hevur brotið bein í mær,
rygg og rivini sundur.”
26 Enn er nú, sum oftum er,
at harmar eru stórir,
bóndans kona bar barn í heim,
tá sløktir eldar vóru.
27 Bóndi leyt at síggja á,
hans brúður mundi doyggja,
síðan gróvu teir dreyg í heyggj,
sum dreingir dalin hoyggja.
28 Sveipar hann sveinin í klæði væl,
og komin til góðar at evna,
síðan læt hann presti bera,
Grím bað hann hann nevna.
29 Eingin unnar so øðrum væl,
hann lýtur ei av at hyggja,
bóndin festi aðra konu,
leyt við henni at byggja.
30 Jarngerð eitur bóndans dóttir,
tað hitt væna sprund,
hagar man hann ráða leita
at saðla sín hest í lund.
31 Gud náði tann, ungur móður missir,
honum er tungt og spekt,
Grím letur hon í árni rekast
við so lítla røkt.
32 Grímur gekk á skógin burtur,
sum hans lá móðir í mold,
fátt var tá til ráða at taka,
kykur gekk hann á fold.
33 Hon reistist upp í heygginum,
ei var móðir blíð,
so var sagt í øllum lutum,
at hon var ikki fríð.
34 “Grímur, tú manst gjalda mín,
so ung eg læt mítt lív,
men hevði eg verið á foldum enn,
tú skuldi ei lítt tann pín.
35 Hoyr tað, mín hin sæli son,
tú drekk nú heilur av horni,
ræðst ikki tína stjúkmóður,
tá tú kemur heim á morgni!”
36 Fyrstu ferð av horni drakk,
so er greint fyri mær,
so fór teirra yndi at,
at hon kom Grími á knæ.
37 Aðra ferð av horni drakk,
so er greint fyri mær,
so fór teirra yndi at,
at hon kom Grími á knæ.
38 Triðju ferð av horni drakk,
so er greint ífrá,
so fór teirra yndi at,
at Grímur kom henni á knæ.
39 Tí svaraði bóndans kona,
svór á sína trú:
“Hoyr tað, Grímur, sonur mín,
duga manst tú nú!”
40 Níggju nætur á skógnum var,
kendi ei til neyðar,
bóndin var í døplum huga,
syrgir sonar deyða.
41 Grímur gekk til hallar heim,
glaður uttan ekka,
setti seg yvir sín faðirs borð
og krevur mat og drekka.
42 Jarngerð gekk at borðinum
bæði av grimd og bræði,
aktar sær Grím so háðiliga
úr sínum sessi at draga.
43 “Hoyr tað, Jarngerð, bóndans kona,
tað skuldi tú notið,
vart tú ikki mín faðirs kona,
eg skuldi tínar hendur brotið!”
44 Tí svaraði bóndans kona,
bæði av ilsku og bræði:
“Tú hevur mikla dirvi fingið,
á skógnum tikið ræði.”
45 Bóndin situr í hásæti,
tykir honum í tí lætt:
“Eg vildi givið hálvt mítt fæ,
at tær hevði brogðið í ætt.
46 Hoyr tað, Grímur, sonur mín,
her kanst tú einki gera,
far til Tórð á Miðalnesi,
betur man hann tær vera!
47 Tað verður eingin av tínum frændum,
ið tær verður dyggur mann,
uttan Ljós í Loftum frá,
og javnræði roynist tær hann.”
48 Bóndin so til orða tók,
mælti tað av bræði:
“At vega Ravn í Bessavík
hartil leggi eg tær ræði.”
49 Grímur gekk seg haðan burt
úr sínum faðirs veldi,
kom til Tórð á Miðalnesi,
síðla var á kvøldi.
50 Tað var ungi Grímur,
gekk í hallina inn,
Tórður sat yvir breiða borði,
smíltist undir skinn.
51 “Vælkomin, Grímur, frændi mín,
ikki skal eg teg fjóna,
ofta hevur vaksið ungum hvølpi
hvassar tenn í góma!”
52 Grímur var í borgum har,
flytur so frøðið fram,
griman tók hann vøkstur har,
hann bleiv ein menskur mann.
53 Fóru teir á sjógvin út,
enn elvist meiri vandi,
har kom vindur og báran stríð,
hon bar teir langt frá landi.
54 Sandurin lá á tilju inni
á tí sama sinni,
drivu so at oyggjum inn,
sum einki fólk var inni.
55 Har var ei til lív at vænta,
knørrurin vildi tróta,
Tóraldur bað tá roysni royna,
vildu teir lívið njóta.
56 Allir sukku Tóralds rekkar
niður í døkkan sand,
Grímur og Tóraldur, frændur tveir,
teir komu sær upp á land.
57 Fingu upp eld so brádliga,
tað var báðum betur,
frændur vóru í oynni
har allan henda vetur.
58 Mæla teir, ið heima sita,
teir kenna lítið til neyðar:
“Tóralds knørrur er burturblivin,
teir eru allir deyðir.
59 Vær væntum teir allar deyðar vera,
ongan aftur koma,
nú skal ríða á Miðalnes
og festa Tóralds konu.”
60 Riðu út av Laksavík,
fljótir hestar runnu,
komu ikki fyrr til Miðalnes
enn ljós í loftum brunnu.
61 Nú er enn, sum ofta var,
at bleytt er kvinnu hjarta,
allar tóku at óttast við,
tær síggja teir skjøldir bjartar.
62 Ógvuligt var at síggja á,
tá ið rekkar komu at garði,
inni sita kvendini,
tey liva við lítið væri.
63 Oddur gekk í hallina inn,
hann læt ei hugin resta:
“Til tess eri eg higar komin
Ingibjørg at festa.”
64 Tí svaraði Ingibjørg,
rósan tann hin reyða:
“Eg játtist ongum livandi manni
eftir Tóralds deyða.”
65 Upp stóð Ravnur í Bessavík:
“Eg man ráða mest,
eg ríði ikki av Miðalnesi,
fyrr enn Ingibjørg er fest.”
66 Drukku teir á Miðalnesi
fult í dagar tvá,
neyða førdu teir Ingibjørg
hennara borgum frá.
67 Veturin leið, og várið kemur,
hartil høvum vær frætt,
knørrir fóru á havið út,
men Tóralds lið var lætt.
68 Sóu tveir menn á oynni ganga,
mundi dreingjum falla,
Tórald kendu á allari sjónd,
men Grím, hans frænda, valla.
69 Løgdu teir at oynni inn,
vóru ei til tess sein,
snarliga skunda frændur tveir
ytst á flóðarstein.
70 Tóraldur so til orða tók,
tað lýtur so frøði byrja:
“Hvat er títt á Miðalnesi?
Er nú fyrst at spyrja.”
71 “Ingibjørg á Miðalnesi,
tóast hon bíður ta kvíðu,
hon er seg í Laksavík
og svevur Oddi á síðu.”
72 Niður settist Tóraldur
har á døkka fold,
svørji tann eið á mína trúgv,
hann sortnaði sum ein mold.
73 Grímur so til orða tók,
ræð so orðum svara:
“Tú kanst seta fjølment ting
og bjóða til dreingir snarar.”
74 Tóraldur læt tá tingið seta
bæði um *torpar og bý,
hann býður til Odd í Laksavík,
hann skal ikki stevnur flý.
75 Út reið Oddur í Laksavík
við silvurbúgvin brand,
Ravnur reið av Bessavík,
hann kveikir ilskugrand.
76 Snorri reið av Rangagørðum
við sínar gyltu reimar,
skarlaksskikkjan yvir seg bar,
hann reið við fimtan sveinar.
77 Út reið Ljós í Loftum frá
við sínar gyltu ringar,
ofta kemur Løkur bóndi
síðla dags til unga.
78 Tóraldur so til orða tók,
sigist í bragdartátti:
“Enn hvør festi konu tá,
sum eg sjálvur átti?”
79 Oddur so til orða tók
við sínar bustir stinnar:
“Hvat skal honum slíka konu,
sum ei er maður at vinna?
80 Hvat skal honum eigan góð,
sum ikki er maður at røkja,
hvat skal honum góða konu,
sum ei er maður at søkja?”
81 Upp stóð Ravnur í Bessavík,
hann letur ei hugin resta:
“Nú er vetur til enda komin,
síðan hann frúnna festi.”
82 Svaraði Snorri í Rangagørðum,
reiði at honum rennur:
“Nú er lopin vetur og heyst,
nú hevur hann vald á henni.”
83 Niður settist Tóraldur,
hann talaði ikki orð,
upp stóð Grímur á Miðalnesi,
hann skeyt sín skjøld á borð.
84 Upp stóð Grímur á Miðalnesi,
talar nú hvølt og hátt:
“Sjálvur skuldi eg mær sømdir gjørt.
hevði eg vívið átt.”
85 Svaraði Snorri í Rangagørðum,
helt á gyltum spjóti:
“Hvaðan er hesin mikli maður,
talar oss øllum ímóti?”
86 Mælti tað Ravnur í Bessavík,
hann helt á búnum brandi:
“Vær skulu gera hann útlagnan
burtur av hesum landi.”
87 Svaraði Ljós í Loftum frá:
“Tær verið honum ei so stríðir,
hatta er Grímur, frændi mín,
av Miðalnesi út ríður!”
88 Dreingir lata tingið seta,
tjaldrið yvir teim stendur,
upp stóð Grímur av Miðalnesi,
tók sín brand í hendur.
89 Spretti hann tjaldur yvir høvdi á teim,
síðan gekk hann inn,
svørji tann eið á mína trú,
hann vá har seggjar fimm.
90 Oddur skundaði síni ferð,
hann reið tí tingi frá,
Grímur reið hann snarliga upp
og kleyv hann í lutir tvá.
91 Burt reið Ravnur í Bessavík,
ei var við frið at fara,
Snorri skundaði síni ferð
heim í Rangagarðar.
92 Grímur reið heim skundiliga,
fáir finnast slíkir,
ikki bant hann byrðin við
og fyrr enn í Laksavík.
93 Grímur stoytti á Oddar dyr,
væl kann randir rjóða:
“Seinir eru tit, upplopsmenn,
gestinum inn at bjóða.”
94 Ravnur talar til sínar menn:
“Tær latið ei váknið liggja,
annað ert tú, Grímur, verd
enn innboð av mær tiggja!”
95 Tað var Ravnur í Bessavík,
vildi ei undan flýggja,
setti upp á høvur sítt
trinnar hjálmar nýggjar.
96 Grímur gav so stórt eitt høgg.
er mær ei á tí hól,
hann kleyv Ravn í lutir tvá,
so brandurin rann í gólv.
97 Tað var Grímur á Miðalnesi
heim í garðin fór,
úti frúgvin Ingibjørg
fyri honum stóð.
98 Frúgvin so til orða tók,
hon læt av reiði renna:
“Hvat er títt á tinginum,
og livir Tórður enn?”
99 “Væl livir Tórður, harri tín,
tað sigi eg á sonnum,
sjálvur átti eg brandin tann,
ið Oddi stóð í tonnum.”
100 Tað var frúgvin Ingibjørg,
leikar við lógvum tveim:
“Góðan tíð tá fóstraði eg
tann gæviliga svein.”
101 “Eg vá Ravn í Bessavík,
tað greini eg fyri tær,
eg vil ikki dylja tær av,
at eg hans konu svav.”
102 Hann vá Ravn í Bessavík
pá hans egin grund,
riðu so aftur til Ljósavágs,
tá var kyrt um stund.
Burt skal eg ørind ríða.
Hvør er nú betri,
blanki ella brúni,
brúni ella reyði?
Burt skal eg ørind ríða.
CCF 55 A
TSB E 111
Handrit: Kvarthandrit Svabos. Gl. kgl. Saml. 2894, 4to, vol. I, Nr. 12, s. 173.
Útgávur:
1. Chr. Matras legði til rættis: Svabos Færøske Visehaandskrifter, 1937-39, s. 70.
2. Føroya kvæði (Christian Matras greiddi til útgávu, 1942) Band II, Teil 3, s. 328.
3. Føroya kvæði (Inngangur og úrtøk eftir Dánjal Niclasen, 2000) 13. bind, s. 127.
Heimild: Úr Vágum: Jens Christian Svabo (1746-1824), Miðvági, 1781-82.
Ein bóndakona verður særd í bardaga við trøllkonu. Hon eigur son og doyr. Drongurin verður kallaður Grímur.
Bóndin giftist uppaftur, og stjúkmóðirin er órein við Grím. Hann fer til grøvina hjá mammu síni. Mamma hansara fær hann at drekka ein gandadrykk, sum mennir hann, og veitir honum ráð. Tá ið hann kemur heim aftur, hóttir hann stjúkmóðrina, og pápi hansara sendir hann til skyldmannin Tórald á Miðalnesi.
Tóraldur og menn hansara fara langa sjóferð við Grími, men teir ganga burtur, og bert Tóraldur og Grímur sleppa á land á einari óbygdari oyggj. Teir noyðast at dvølja har allan veturin, og mett verður, at teir eru deyðir.
Ein maður biður konu Tóralds giftast við sær og noyðir hana at koma við sær. Grímur og Tóraldur koma heim aftur og krevja konu Tóralds aftur. Grímur drepur burturflytaran og sigur fyri konuni, at rætti maður hennara er á lívi.
á føroyskum: CCF 55 (bert á føroyskum)


c: text/html

text:
Vælkomin á Vísindavøku 2018 í Sjóvinnuhúsinum
Fríggjadagin 28. september verður ársins Vísindavøka. Hetta er 11. Vísindavøkan, sum granskingarstovnarnir og Granskingarráðið skipa fyri.
Vit vilja vegna granskingarumhvørvið bjóða øllum, stórum og smáum, vælkomin til tiltakið, sum er alment og ókeypis.
Endamálið við Vísindavøkuni er at skapa øktan kunnleika til og áhuga fyri tí, sum fer fram innan føroyska granskingarheimin. Høvi er hjá stórum og smáum at hitta granskarar og síggja og hoyra, hvat teir arbeiða við og hvat hetta hevur at týða fyri fólk í Føroyum.
Fjølbroytt skrá
Vísindavøkan 2018 verður í Sjóvinnuhúsinum fríggjadagin 28. september frá kl. 8.00 til 17.00.
Á skránni eru 13 framløgur frá granskarum um sera ymisk evni. Hesar vera í Kongshøll á 4. hædd. Har vera eisini postara snarrøður, kunning um Ársins Vitanarfróðu kappingina, handan av ársins miðlaheiðursløn og eitt prát millum Magna Mohr og Heina í Skorini um gransking og leiklutin hjá gransking og granskarum í samfelagnum.
Á svalanum á 2. hædd vera framsýningar og tiltøk hjá stovnum og í trappunum og gongunum verða postarar sýndir fram.
Í einum telti uttanfyri vera eksperimentir, sum lærarar og næmingar frá Glasi skipa fyri, og live streymmáting og annað, sum Fiskaaling skipar fyri
Havrannsóknarskipið Magnus Heinason liggur við bryggju hendan dagin og høvi verður at fáa rundvísing umborð, har starvsfólk frá Havstovuni fara at greiða frá.
Sí alla skránna her: https://www.gransking.fo/fo/tilfeingi/visindavoka/visindavoka-2018/skra-visindavoka-2018/

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pan-genið er framvegis vælegnað at eyðmerkja toskastovnar
Hitin ávirkar bert í lítlan mun Pan genið. Hetta vísa nýggjar genetiskar kanningar av føroyskum toski, sum er fingin Føroyabanka og Landgrunninum. Hesi úrslitini kunngjørdu lívfrøðingurin á Náttúruvísindadeildini saman við øðrum í altjóða vísindatíðaritinum Canadian Journal of Fisheries and Aquatic Sciences í oktobur mánaða.
Pantophysin (Pan I) hevur higartil við góðum royndum verið nýtt til at eyðmerkja sundur ymiskar toskastovnar, men ivi hevur nú tikið seg upp, um hetta nú allíkavæl er so heppi. Teir sum finnast at siga, at tað er umhvørvið har toskurin livir, og ikki arvatilfeingið hjá toskinum, sum er avgerandi fyri, um tað er genetiskur munur í millum teir ymisku toskastovnarnar.
Men nú hava kanningar, sum millum annað fólk frá Náttúruvísindadeildini á Fróðskaparsetrinum hava verið við til at gjørt víst, at hitin helst spælir ein minni leiklut enn higartil hildið. Úrslitini frá hesi kanningini vóru almanna kunngjørd í oktober útgávuni í altjóða vísindaliga tíðarritinum “Canadian Journal of Fisheries and Aquatic Sciences”.
Pan I finst í 2 útgávum
Pantophysin (Pan I) er eitt protein í kyknumembraninum. Tað er tó ikki heilt greitt, hvørja funktión hetta proteinið hevur. Hóast tað ikki er heilt greitt, hvat uppgávan er, hevur Pan I tó víst seg at vera vælegnað sum markørur í DNA-kanningum til at vísa uppbýtið í millum ymiskar toskastovnarnar.
alellar. Kanningar av toski ymsastaðni frá vísa, at Pan IB útgávan er vanligari í økjum, har sjógvurin er kaldur (minni enn 6-8°C), men títtleikin minkar, tá sjógvurin gerst heitari. Í Norðurnorra og í Barentshavinum hevur umleið 98 % av toskinum Pan IPan I proteinið finst í tveimum útgávum, sum vísindafólk nevna ávikavist Pan IA og Pan IB formin, meðan hesin formurin næstan ikki finst hjá toskinum í Norðsjónum.
Sundurskiljing av toskastovnum
Av tí at Pan I proteinið finst í tveimum útgávum, hevur tað víst seg at vera til stóra nytta, tá biologar skuldu kanna, hvussu teir ymisku toskastovnarnir verða blandaðir saman og hvussu teir skilja seg sundur. Tað hevur tó órógvað vísindafólkini, at tey ikki heilt vita, hvat tað er, sum stýrir lutfallinum millum Pan IA og Pan IB.
Parametranir heftir
Umframt hitan, hevur tað eisini víst seg, at tað er eitt neyvt samband í millum lutfallið av Pan IA og Pan IB og breiddargradina, har toskurin livir. Eisini saltinnihaldið í sjónum og dýpið har toskurin heldur til, sær út til at hava ávirkan á hetta lutfallið. Men av tí at hesir eginleikar úti í náttúruni eru tætt knýttir at hvørjum, er ikki altíð so lætt at skilja í millum, hvørja ávirkan hvør av parametrunum hevur. Eitt nú er vanligt, at sjógvurin gerst kaldari við dýpinum, og tá kann tað vera torført at siga, um tað er dýpið ella tann kaldari sjógvurin, sum gera, at Pan IB økist.
Staðbundnar broytingar yvir longri tíðarskeið
Fyri at kanna hvønn týdning hitin veruliga hevur á lutfallið í millum av Pan IA og Pan IB eginleikarnar varð avgjørt at kanna hvussu hesir eginleikarnir broytast yvir eitt langt tíðarskeið og samanbera úrslitini við hitabroytingar á økinum í hesum tíðarskeiðinum. Á hendan hátt slepst undan ávirkanini av dýpinum og broytingunum í saltinnihaldinum, tí dýpið er tað sama undir allari kanningini og saltinnihaldið í sjónum broytast vanliga ikki so nógv í einum tíðarskeiði.
Gamlar nytrur gull verdar
So varð farið undir at gera DNA-kanningarnar. At fáa fatur á nýggjum prøvum var eingin trupulleiki. Men hvussu skuldi tað kannast, hvussu Pan I lutfallið hevði verið áður tí tíðina? Her var tað, at tær gomlu nytrurnar á Fiskirannsóknarstovuni gørdust áhugaverdar. Gjøgnum árini hava fólk á Fiskirannsóknarstovuni tikið eina ørgrynnu av nytrum av fiski, sum verða nýttar til at finna út av, hvussu gamal fiskurin er. Hesar nytrurnar verða goymdar á Fiskirannsóknarstovuni. Umframt árringarnar er eisini DNA at finna í nytrunum, og tí ber lættliga til at kanna hvussu býtið av Pan IA og Pan IB í føroyskum toski er broytt við árunum.
Føroyabanka og Landgrunnatoskur kannaður
DNA- kanningar vórðu gjørdar av bæði toski av Føroyabanka og av føroyska landgrunninum. Av Føroyabankatoskinum vórðu kanningar gjørdar fyri árini 1978,1992 og 2002, meðan Landgrunstoskurin var kannaður fyri árini 1969 og 2002. Eisini vórðu kanningar gjørdar at toski í Norðsjónum og av toski í Eystursjónum. Grundin til at hesi árini vórðu vald var, at vit vita, at hitin í sjónum er broyttur í hesum tíðarskeiðinum. Í 1970 var miðalhitin á føroyska landgrunninum 9.50°C í juni mánað, meðan hann í 1995 var lækkaður til 7.54°C. Eftir hetta hækkaði hitin aftur, og í 2003 var hitin aftur komin upp á 9.05°C
Eingin broyting
Men hvørja ávirkan hava so hesar broytingarnar av sjóvarhitanum á Pan I eginleikarnar. Væntandi var, at um hitin hevur eina týðandi ávirkan á Pan I eginleikarnar, so skuldi væntast, at lutfallið í millum Pan IA og Pan IB broyttist samsvarandi hitabroytingunum. Men so var ikki. Lutfallið í millum Pan IA og Pan IB var so at siga óbroytt í øllum tí kannaða tíðarskeiðinum, bæði fyri føroyskan tosk og fyri toskin í Norðsjónum og Eystursjónum.
Niðurstøðan
Niðurstøðan av kanningini var tí, at Pan I framhaldandi má metast at vera ein álítandi markørur, sum kann nýtast til at eyðmerkja toskastovnar, tá talan er um størri landafrøðilig øki. Men fyri at kunna nýta Pan I, til at skilja sundur toskastovnar í smærri økjum, eiga at vera gjørdar fleiri kanningar av Pan I so vit neyvari vita, hvat tað er, sum avger lutfallið millum Pan IA og Pan IB.
Tey ið vilja vita meira um hetta evnið, kunna lesa greinina:
Nielsen, E. E., MacKenzie, B. R., Magnussen, E. & Meldrup, D. (2007). Historical analysis of Pan I in Atlantic cod (Gadus morhua): temporal stability of allele frequencies in the southeastern part of the species distribution.
sum stóð í Canadian Journal of Fisheries and Aquatic Sciences í oktober mánað í ár. Les greinina.
-
08.02.2019 Føroyamálsdeildin Til lesandiOft er gott þat er gamlir kveða - Introduction to Medieval Icelandic LiteratureFøroyamálsdeildin bjóðar í vár stuttskeið á enskum við gesta...
-
06.02.2019 Søgu- og samfelagsdeildinJapanskur filmsdagurHósdagin 7. februar verður áhugavert filmstiltak í Kongshøll...
-
05.02.2019 Setrið FøroyamálsdeildinGávugóðs 2019Fríggjakvøldið 8. februar verður árliga handanin av gávugóðs...


text:
Seinasta og avgerðandi umfarið í várkappingini í ódnartøkum, verður á bátastevninu í Vestmanna í dag kl. 17.00. Byrja verður frá grótkastinum undir havnaskrivstovuni og málið er út fyri flakavirkið. Róð verður uml. 150 metrar, svarandi til eini 30 tøk. Hvør manning rør tríggjar ferðir.Róðrarnir ganga skjótt fyri seg, so kappróðurin varðar um leið ein tíma.
Sera javnt er í fleiri av róðrunum.
Hjá 5 mannaførum vid gentum er Firvaldur av Tvøroyri á odda við 14 stigum, meðan Jallurin og Drekin úr Havn eru javnir á øðrum plássi við 11 stigum hvør. Tað sermerkta er, at manningin á Firvaldi, eru tær sum luttóku í barnaróðrinum í fjør, og sostatt longu gera seg galdandi millum gentu manningarnar, har tær eru ynsktar av lutttakaandi manningunum. Firvaldur hevur higartil verið sera sannførandi og vunnið 5 av 6 róðrum. Jallurin hevur vunnið ein róður.
Hjá 6-mannaførum við monnum er sera javn. Gongurólvur, mannaður við tilkomnum monnum, hevur 13 stig meðan Rádni úr Fuglfirði er í hølinum á teimum við 12 stigum. Hetta merkir at tann báturin sum verður fremri av hesum báðum í Vestmanna vinnur Ódnatøkini.
Hjá 5-mannaførum við kvinnum er Erla Kongsdóttir, mannað við yngri og eldri rógvarum, á odda við 14 stigum, meðan Teistin hevur 12 stig og Jallurin 10 stig.
Hjá 8-mannaførunum er Argjabáturin einsamallur á odda, men í Runavík fekk hann harða kapping frá Heiðabátinum og vann m.a. ein av róðrunum. Tað gleðiliga er, at eitt 8-mannafar afturat hevur meldað seg til. Talan er um Tofta Regin úr Vági. Vágbingar hava keypt Ørv frá Havnar róðrarfelag og givið bátinum navni Tofta Regin. Tað munna verða mong ár síðan vágbingar hava manna eitt 8-mannafar seinast.
Hjá 10-mannaførunum er Havnarbáturin á odda við 13 stigum. Havnarbátuin vann tveir av trimum róðrum í Runavík, meðan Ormurin Langi vann ein róður í Runavík. Føroyameistarin og favoritturin til at vinna FM aftur í ár, Drekin Reyði var ikki við í Runavík. Tí verður spennandi at vita um Havnarbáturin og Ormurin Langi fara at knúgva Drekan Reyða í Vestmanna. Havnarbáturin hevur, sum nevnt 13 stig, Ormuirn Langi 11 stig, Nólsoyingurin 11 stig og Drekin Reyði 7 stig.
Í liðkappingini er støðan áðrenn seinasta umfar hendan:
1. Fuglafjarðar- og Frobiarsóknar Róðrarfelag 14 stig.
2. Havnar Róðrarfelag 12 stig.
3. Rórðrarfelagið Knørrur 11 stig.
4. Argja Róðrarfelag 9 stig.
Reglurnar fyri liðkappingina er, at hvørt felag meldar lið til við trimum manningum á hvørjum liði. Td. kann eitt lið vera ein barnamanning gentur, 6 mananfør menn og 10 mannafør. Vinnarin er tað liðið, sum fær flest stig eftir stigskipanini hjá RSF, út frá teimum róðrunum sum bátarnir á liðnum luttaka í. Hetta fyri alla kappingina. Um so er, at eitt felag ikki fær mannað lið, ella hevur bátar í avlopi, kann tað manna lið saman við øðrum felag. Hetta er tað Fuglafjarðar- og Frobiarsóknar Róðrarfelag hava gjørt.
Startrøðin hjá bátunum er henda:
5. Mannafør gentur
7 Fípan Fagra
8 Drekin/Sílið
9 Firvaldur
10 Jallurin
11 Blikur
12 Havfrúgvin (barnaróður gentur)
6. Mannafør menn
6 Sølmundur
7 Lómur
8 Jarnbardur
9 Gongurólvur
10 Rádni
11 Herningur
12 Páll Fangi
5. Mannafør kvinnur
7 Ørnin
8 Jallurin
9 Erla Kongsdóttir
10 Teistin
11 Spógvin
12 Drekin
8. Mannafør
8 Tofta Regin
9 Argjabáturin
10 Heiðabáturin
11 Miðvingur
5. Mannafør dreingir
8 Havfrúgvin (barnaróður dr.)
9 Tjaldur
10 Ørnin
10. Mannafør
8 Nólsoyingur
9 Havnarbáturin
10 Ormurin Langi
11 Drekin Reyði


text:
Leygardagin 25. august verður okkara árliga landsinnsavnan. Vit hava ognað okkum nýggj hølir á Toftum, har vit skulu húsast framyvir. Umvælingar eru enn í gongd, og tí fer allur peningurin, ið kemur inn, óskerdur til húsini.
Nýggju hølini geva okkum munandi betur umstøður til at bjóða ókeypis ráðgeving og hjálp til tey, ið hava verið fyri kynsligum ágangi og at upplýsa um kynsligan ágang.
Soleiðis kanst tú stuðla:
- lat pengar í bússurnar, ið koma runt landið leygardagin 25. august
- SMSa KRIS til 1910 fyri at lata 100 kr.
- Flyt pengar á konto 6460-573.888.3


text:
Huldukrutt (huldukruttaættin)
Cottunculus thomsonii (Günther, 1882)
Stødd: Huldukrutt verður upp í 45 cm langt.
Dýpi: Tað er úr 100 metrum niður á 1600 metra dýpi.
Litur: Tað er grábrúnligt.
Litirnir eru kámir. Fjaðrarnar eru ofta heldur dimmari enn kroppurin.
Teinar: R VI + 14-17; G 13; U 18.
Lýsing: Huldukrutt er høvuðstórur fiskur, høvdið er um 30% av heildarlongdini. Hægst er huldukrutt fremst á bulinum, mjækkar aftureftir, og klingran er kløn. Tað hevur stór eygu ovarlaga í heysinum, lítlan kjaft, og kjaftklovin er týðiliga frammanvert eyguni. Huldukrutt hevur slætta skræðu og er roðsluleyst. Ein-tveir naddar eru við eyguni og tveir á nakkanum. Tað hevur eina ryggfjøður, av nakkanum aftur í klingruna og eina gotfjøður, frá gotinum aftur í klingruna, báðar eru lágar framman og hægri aftan. Huldukrutt hevur stórar uggafjaðrar, sum røkka umleið aftur á hálvan fiskin, smáar búkfjaðrar og stóran, mjáan stert.
Eyðkenni: Kámi liturin. Stóra høvdið. Ulkuskapið, fáu píkarnir og slætta skræðan.
Týdningur: Huldukrutt hevur ikki vinnuligan týdning.
en: Pallid sculpin, fr: Cotte blême, ís: Tómasarhnýtill
Mouritsen, Rógvi: Fiskar undir Føroyum. Føroya Skúlabókagrunnur og Fiskirannsóknarstovan. Tórshavn. 2007.
Sporðdrekafiskar Scorpaeniformes
Í sporðdrekahópinum eru 26 ættir, ið hava 279 slektir og 1477 sløg.
Av hesum eru undir Føroyum 7 ættir við 17 slektum og 23 sløgum:
Fiskarnir í hesum hópinum eru í stødd smáir til miðal, sterturin er oftast nakað rundaður aftureftir, onkuntíð innbogin, men sjáldan sýldur. Uggafjaðrarnar eru oftast avrundaðar aftan.
Fiskarnir eru oftast klæddir við píkum ella beinplátum um høvd og bul, yvirhøvur hvassir, harðir og knortlutir fiskar.
Sporðdrekafiskar eru um øll høv, onkur sløg eru í blandingsvatni og onkur eisini í feskvatni.


text:
Eitt ljótt monopol
2018-08-31 20:39
Tað hevur verið við jøvnum millumbilum, at Dimmalætting hevur fingið skaðafróðar og óndskapsfullar viðmerkingar í Sosialinum, serliga oddagreinini, sum Eirikur Lindenskov, ábyrgdarblaðstjóri, hevur skrivað. Vit hava tó valt ikki at svara aftur, tí tílíkar viðmerkingar eru sum oftast púra óviðkomandi fyri okkara lesarar.
Men fríggjadagin 31. august í ár brúkar Eirikur Lindenskov, ábyrgdarblaðstjóri á Sosialinum, oddagreinina at viðgera Dimmalætting og Norðlýsið, sum hava valt at prenta aðrastaðni enn á føroyska blaðprentmonopolinum, Prentmiðstøðini. Var álopið rættað móti blaðnum aleina ella undirritaða, so hevði tað farið framvið, men Sosialurin dregur hugsjónarmannin Poul Hansen inn í málið – og tá er ovboðið.
Tá Dimmalætting kom út aftur sum vikuskiftisblað í 2014, var tað við Poul Hansen í rygginum. Hann vildi hava meira fjølbroytni í føroysku miðlaverðina, og vildi fegin geva henni størri tyngd. Hann visti væl, at hetta ikki var nøkur gullrandað forrætning, men hevði eina vón um, at tað fór at mala runt. Hansara ynski frá byrjan var, at blaðið skuldi prentast í Føroyum, hóast prísurin var hægri, enn um blaðið varð prentað í Danmark.
Vit kendu prísmunin, men valdu Prentmiðstøðina.
Hetta varð gjørt, hóast okkara størsti kappingarneyti, Sosialurin, eigur triðingin av Prentmiðstøðini, og uttan vit vistu, um vit vóru fyri mismuni í prísi.
Tað er synd at siga, at tað samstarvið fekk nakran góðan enda – men tað hevur eina forkláring, sum eg vænti at tey flestu skilja.
Fyri tað fyrsta var tað ikki lægri prísurin, sum aleina gjørdi, at Dimmalætting valdi at flyta prentingina – til tað er samlaði prísmunurin ov lítil, og hann hava vit kent alla tíðina.
Ein fyrimunur at fara til Danmarkar er, at har kunnu tey hefta/stifta blaðið fyri smápengar, og tað ger tað munandi lættari at lesa blaðið. Tílíka íløgu ynskja tey ikki at gera á Prentmiðstøðini, hóast pengar burdu verið til tað sæð í ljósinum av stóru vinningsbýtunum seinastu árini. Men heldur ikki tað aleina kundi rættvísgera eina flyting.
Prentararnir á Prentmiðstøðini munnu vera millum teir bestu í ríkinum, men við tí illa hildnu útgerðini er avmarkað, hvussu jøvn góðskan kann vera. Tí kundi blaðið til tíðir vera eitt sindur svansut við litum, men heldur ikki tað aleina kundi rættvísgera eina flyting.
Upprunaliga var Prentmiðstøðin serstakliga vælútbygd. Ein skipan var millum annað, at vit á redaktiónunum, umvegis teldu, kundu síggja síðurnar, sum vóru um at vera prentklárar. Vit kundu tá síggja um onkur feilur var, sum vit kundu rætta til. Stutt eftir at Christian Nagata tók við sum stjóri, varð henda skipan spard burtur, tí hon kostaði eftir øllum at døma ov nógv at dagføra. Vit komu einaferð í ta óhepnu støðu at gera ein feil, so blaðið mátti prentast umaftur og tað kostaði okkum almikið. Vit spurdu tá, um henda skipanin ikki kundi setast í verk aftur, so vit kundu finna møguligar villur. Svarið var, at so máttu vit flyta evstamark og stórur eykakostnaður varð lagdur omaná. Hetta fekk okkum at ivast í valinum av Prentmiðstøðini. Tá vit seinnu fluttu prentingina til Danmarkar, veitti tann prentsmiðjan hesa tænastu sum eina sjálvfylgju uttan nakran meirkostnað.
Í 2017, seint í oktober, var stuttur fundur millum fólk á Dimmalætting og stjóran á Prentmiðstøðini um onnur viðurskifti. Á veg út gjøgnum dyrnar fekk umboðið hjá Dimmalætting, soleiðis eitt sindur upp á kvamsvís, at vita, at prentprísurin fór upp á nýggjárinum. Eingin grundgeving ella nakað fylgdi við, men bara staðfestingin hjá stjóranum. Tá fóru vit at ivast í, hvat var rættast at gera.
Vit vóru vitni til, hvussu Prentmiðstøðin á hvørjum ári útlutaði stór vinningsbýti, har av ein triðingur fór til okkara kappingarneyta.
Alt hetta fekk okkum at ivast, men vit fóru ongan veg.
Inntil bikarið brádliga fleyt yvir.
Um mánaðarskiftið oktober-november 2017 skuldi Dimmalætting prenta eitt eykablað við heitinum Tøkni. Hetta gjørdu vit javnan, og tað visti Prentmiðstøðin. Blaðið varð prentað á tjúkt pappír, og harvið gjørdust lýsingarnar eisini meira attraktivar av betraðu dygdini. Hetta høvdu lýsararnir eisini fingið at vita, og var tað ein grundgeving fyri at lýsa. Eisini var lættari at taka blaðið út úr høvuðsblaðnum sum nakað serstakt, tí pappírsdygdin ikki var tann sama. Men fáar dagar áðrenn vit skuldu senda blaðið avstað til prentingar, fingu vit at vita frá Prentmiðstøðini, at har ikki var nakað tjúkt pappír at prenta á – tað hevði Prentmiðstøðin valt at brúka til prent av einum lýsingarblaði. Vit greiddu fra okkara støðu, men fingu frá stjóranum at vita, at vit pent máttu bíða í tríggjar vikur, til nýtt pappír kom. Einki við at leggja seg í selarnar fyri at loysa akutta trupulleikan, ei heldur nøkur umbering. Vit stóðu til at missa túsundavís av krónum, og máttu so finna eina aðra loysn. Vit, sum ikki júst vóru von at spyrja um tilboð á hesum øki, fingu samband við Dansk Avistryk, sum lovaði at loysa trupulleikan. Tað gingu fáir dagar, so var alt komið upp á pláss, og 3. november var blaðið á gøtuni sum ætlað – men tá høvdu vit skift prentsmiðju.
Vit vórðu tikin á bóli av, hvussu góða tænastu ein kundi fáa, og hvussu effektivt arbeiðið kundi gerast – tað vóru vit ikki von við.
Nakað eftir kom Prentmiðstøðin við einum tilboði, um vit valdu at skifta aftur. Prísurin var justeraður eitt vet niður – nú bleiv einki sagt um, at prísurin skuldi upp, sum stjórin annars hevði sagt nakrar mánaðir frammanundan – men lá framvegis omanfyri tann, vit kundu fáa frá verandi veitara. Vit svaraðu, at eftirsum Dansk Avistryk hevði hjálpt okkum í eini akuttari neyð, vildu vit ikki bara leypa frá aftur beinanvegin og bóðu um nýtt tilboð í mai 2018. Tað tilboðið kom, men var einki broytt – “take it or leave it”. Vit svaraðu, at okkurt betri mátti á borðið, men hoyrdu einki aftur.
Síðan hevur tað gingið sína gongd. Danska prentsmiðjan hevur veitt okkum bestu tænastu hugsast kann. Hon er jú í kapping við aðrar, meðan Prentmiðstøðin framvegis livir, sum er hon eitt monopol.
Men so valdi Norðlýsið somu loysn sum vit. Hví Norðlýsið gjørdi tað, er ein sak millum teir og Prentmiðstøðina, men tað elvdi so til, at Eirikur Lindenskov valdi at hvølva eina lortaspann yvir Dimmalætting og hugsjónarmannin Poul Hansen. Tað var undir alt lágmark.
Vit valdu ikki føroysku loysnina frá – vit valdu Prentmiðstøðina frá, tí hon veitti eina óvanliga og óhoyrt vánaliga tænastu. Og eg trúgvi tey flestu eru greið yvir, at Poul Hansen hevur gjørt meira fyri føroyska samfelagið enn sjálvsøkni ábyrgdarblaðstjórin á Sosialinum nakrantíð megnar.
Georg L. Petersen, ábyrgdarblaðstjóri, Dimmalætting


text:
Latið okkum skipa Kringvarp Føroya í tríggjar redaktiónir
2018-10-12 11:43
Skal Kringvarp Føroya yvirliva sum tjóðarrásin fyri allar føroyingar, so má hesin almenni stovnurin leggjast grundleggjandi um, tí tað er sjón fyri søgn, at KvF bæði savnar sín tíðindaflutning meir og meir á høvuðstaðin, heldur enn hjá føroyingum sum heild.
Frá heilt ungum av havi eg verið áhugaður í samfelagsviðurskiftum og havi tí altíð fylgt væl við í teimum tíðindum, sum borin verða her á landi, og ikki minst hevur tíðindaflutningurin hjá Kringvarpi Føroya mín stóra áhuga.
Sera nógv av tí, sum KvF borðreiðir við er avbera gott, men hesi seinnu árini havi eg týðiliga merkt eina gongd, sum er ógvuliga ódámlig fyri ein stovn, hvørs uppgáva er at vera tjóðarrás hjá øllum føroyingum, bæði teimum, sum búgva í høvuðsstaðnum, og teimum, sum búgva aðrastaðni.
Fyri at siga sum er, so er tað blivið sjón fyri søgn, at KvF bæði savnar sín tíðindaflutning meir og meir um høvuðsstaðin, og tjóðarrásin lýsir eisini flestu mál úr sjónarhorninum hjá havnarborgarum heldur enn hjá føroyingum sum heild.
Sagt á ein mein beinleiðis hátt, so er Kringvarp Føroya hesi seinastu árini blivið meir og meir havna-lokalt í sínum tíðindaflutningi, har fokus’ið tíverri meir er býurin Tórshavn enn tjóðin Føroyar. Tað verður stutt sagt gjørdur mismunur millum okkum knapt 30.000, sum búgva uttan fyri høvuðsstaðin, og stívliga 20.000, sum búgva í høvuðsstaðnum.
Tey, sum búgva og liva í Havn, síggja hetta kanska ikki, tað skilji eg eisini væl og onki ilt um tað, men vit, sum búgva uttanfyri høvuðstaðin, mugu tíverri staðfesta, at fleiri av okkum, sum eru føroyingar, men ikki havnarborgarar, kenna okkum ikki nóg væl umboðað av tí tíðindaflutningi og tí hugburði til samfelagsmál, sum KvF borðreiðir við, tíverri. Tað hendir sanniliga nógv runt um í øllum landinum. Hesin kritikkur er ikki vendur móti havnaborgarum, als ikki, men móti KvF, ”Tjóðrás okkara”
Eg ivist ikki í, at bæði stýri, leiðsla og starvsfólk á KvF, sum samanlagt telja umleið 100 persónar, ynskja at umboða allar føroyingar í sínum tíðindaflutningi, men eg er samstundis púra sannførdur um, at hetta ikki verður broytt soleingi vit halda fram at lata KvF hava eina sentrala redaktión í høvuðsstaðnum, tí tað er nú einaferð so, at har sum heim títt er, har verður hjartað eisini.
Tí vil eg staðiliga mæla til, at teir politisku flokkar, sum eftir komandi løgtingsval fara til samráðingar um nýggja landsstýrissamgongu, taka tað við í samgonguskjalið, at tað verður felt niður í kringvarpslógina, at Kringvarp Føroya, umframt høvuðssætið í Havn, skal hava tvær redaktiónir afturat við 5-8 starvsfólkum í hvørjari, t.d. eina í Klaksvík, ella her um leiðir og eina í Suðuroy, hetta fyri at geva tjóðarrás okkara alra føroyinga eitt breiðari fólksligt grundarlag. Harvið fáa vit eitt enn betri og víttfevnandi Kringvarp Føroya.
Keypmannahavn, 8. oktober 2018
Steinbjørn O. Jacobsen,
býráðslimur í Klaksvíkar býráð


text:
Samgongan hevur framt mál á sjálvbjargnisleið, og vit arbeiða miðvíst fyri at gera okkum meira sjálvbjargin, sigur Kristina Háfoss, landsstýriskvinna í fíggjarmálum. Hettar er triði og síðsti parturin av samrøðu við Kristinu Háfoss.
Tráin P. Nónklett og Regin Winther Poulsen hava sett greinina saman,
– Sjálvandi høvdu vit viljað havt fleiri sjálvbjargnismál, men tað verður ikki fyrr enn vit hava meira enn helvtina av løgtingslimunum, byrjar Kristina Háfoss við einum smíli, tá ið vit spyrja um Tjóðveldi hevur fingið nóg nógv av fullveldismálum á dagsskrá í hesari samgonguni.
Samgongan hevur sett sær fyri at fáa eitt meira samhaldsfast samfelag og at tryggja búskaparligt haldføri. Men ávís sjálvstýrismál eru eisini í samgonguskjalinum. Stjórnarskipan skal fyri fólkaatkvøðu næsta ár, men reint búskaparliga eru eisini nakrar yvirtøkur í samgonguskjalinum, samtundis sum búskapargrunnurin skal vaksa. Ein av grundunum til, at búskapargrunnurin skal vaksa, er júst fyri at gera Føroyar minni tongdar at blokkinum, greiðir Kristina Háfoss frá.
Fleiri stórar heimtøkur
Hon vísir tó á, at samgongan hevur framt og framhaldandi arbeiðir við fleiri munagóðum málum til tess at gerast sjálvbjargin.
– Vit hava fingið nógvar heimtøkur við í samgonguskjalið, sum vit miðvíst arbeiða fyri at fremja. Persóns-, familju- og arvarættaliga økið, sum er eitt av teimum stóru økjunum, vit enn ikki hava tikið ábyrgd av, er samtykt í løgtinginum og verður í praksis heimtikið á ólavssøku næsta ár. Vit arbeiða miðvíst við at yvirtaka loftrúmið og útlendingaøkið. Í komandi ári skuldu vit verið komin á mál.
Undanfarna samgonga valdi at hækka danska blokkstuðulin. Kristina Háfoss vísir á, at hetta var eitt stórt afturstig fyri føroyskt sjálvbjargni. Samgongan hevur nú fastfryst blokkin, soleiðis at hann stendur í stað og ikki veksur í komandi tíðum. Í veruleikanum hevur ein fastfrysting við sær, at blokkurin stig fyri stig verður minni av føroyska búskapinum, ið veksur støðugt.
– Tað lítla stigið, tað var at fastfrysta blokkin, ger at man avmarkar, hvussu stórur partur blokkurin kann gerast av føroyska búskapinum. Vit hava fastfryst blokkin aftur. Sjálv hevði eg viljað, at vit fóru undir at minka hann sum skjótast, men vit mugu sjálvandi halda okkum til samgonguskjalið, sigur Kristina Háfoss.
Búskapargrunnurin skal gera okkum meira sjálvbjargin
Eitt, sum hevur stóran týdning fyri Tjóðveldi, er búskapargrunnurin.
– Tað hevur nógv at siga, at vit fáa búskapargrunnin at virka. Vit hava sett pening í búskapargrunnin. Tað gjørdu vit, tá vit seldu LÍV til fakfeløgini. Inntøkan frá søluni er flutt í búskapargrunnin. Tað næsta stigið var at tryggja, at grunnurin so hvørt fer at fáa inntøkur, soleiðis at vit kunnu brúka grunnin til at gerast meira sjálvbjargin og óheft av blokkinum, sum tíðin líður, eisini fyri at virka konjukturjavnandi og sum eitt slag av samhaldsfesti millum ættarlið.
Fyri at styrkja búskapargrunnin, verður yvirskotið á fíggjarlógini eisini flutt sjálvvirkandi yvir í grunnin.
– Vit hava gjørt av, at 20 prosent av yvirskotinum á fíggjarlógini verður flutt yvir í búskapargrunnin sjálvvirkandi. Verður yvirskotið á fíggjarlógini meira enn 200 milljónir, verða 50 prosent av peninginum yvir tær 200 milljónirnar fluttar í grunnin.
Eitt av høvuðsmálunum hjá Tjóðveldi til valið í 2015 var at fáa fólkaatkvøðu um føroyska stjórnarskipan. Ætlanin er, at føroyingar skulu á fólkaatkvøðu flaggdagin komandi ár. Kristina Háfoss heldur, at stjórnarskipanin saman við øðrum átøkum eru týdningarmikil mál á sjálvstýrisleið.
– Vit fáa stjórnarskipan, nakrar stórar heimtøkur verða framdar, og vit fáa gjørt okkum búskaparliga meira sjálvbjargin við búskapargrunni, Landsbanka og fastfrysting av blokkinum. Hetta eru ting, sum flyta okkum rætta vegin, staðfestir Kristina Háfoss at enda.


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Treytir eru fyri sendiloyvinum
Tak niður
Tað stendur í treytunum og skyldunum fyri at fáa sendiloyvi. Tí umhugsar Rigmor Dam, landsstýriskvinna í Mentamálum nú at senda eina áminning til R7 um at halda seg til treytirnar. - MEN spurningurin um- treytirnar fyri at fáa miðlastuðul skulu broytast, er ikki so einfaldur.
Onga viðmerking
Vit hava tosað nevndarformann í R7, Petur Jacobsen, men hann vil ikki gera viðmerkingar til málið.
Vit hava eisini tosað við formannin í miðlastuðulsnevndini, Magnus Dam. Hann sigur, at nevndin heldur seg til tær ásetingar, ið eru í lógini, tá ið hon skal býta stuðul út, og tað er upp til politiska myndugleikan, um hesar ásetingar skulu broytast.
Miðlastuðulsnevndin fer í næstum at býta miðlastuðul út.


text:
Tíðindi
8. mai 2018
Tað er sjón fyri søgn, at er annað mál enn føroyskt málið, sum verður tosað í heiminum, so eru størri sannlíkindi fyri, at tað verður lisið minni í frítíðini. Tað er tó áhugavert at síggja, at verður hugt at einstaka næminginum, so er onki samband millum, hvussu nógv tú lesur, hugburð til lesing, og hvat mál verður tosað heima; næmingurin, sum tosar fleiri mál, er ikki verri fyri, og hann lesur líka nógv sum næmingurin, ið bara hevur føroyskt, og hevur ikki verri hugburð til lesing enn onnur. Hyggja vit hinvegin at flokseindini, so er støðan ein onnur; hvørji viðurskifti gera seg galdandi tá, er ilt at meta um. Broytir tað dynamikkin í flokkinum, at tað eru nógvir næmingar, sum hava annað móðurmál enn føroyskt? Er hugburðurin hjá lærarum og undirvísingin øðrvísi, alt eftir um hann hevur ongar, fáar ella nógvar næmingar í flokkinum, ið hava annað mál enn føroyskt sum heimamál? Er tað samspælið millum næmingarnar, sum ger av, hvør hugburðurin til læring er? Hvussu er tað at vera einstaklingur í einum flokki, har mentanin til læring og lesing er negativ? Hvussu verður tú ein partur av slíkari mentan? Í øllum førum kunnu vit sambært kanningini staðfesta, at tað eru nakrar mekaniskur, sum gera seg galdandi í flokkinum meiri enn hjá tí einstaka næminginum, hvørt tú hevur ein positivan ella negativan hugburð til lesing. Tað kundi tí verið sera áhugavert at granskað nærri í, hvørji viðurskifti gera seg galdandi, tá ið talan er um at hyggja at einum hópi á floksstigi og á einstaklingastigi. Floksmentanin ella dynamikkurin millum næmingarnar sýnist í øllum førum at vera avgerandi fyri, hvør hugburðurin er til læring og lesing. Ein floksmentan, sum sigur, at tað er ikki kul at lesa, at tað er ikki í lagi at lesa ella at vera fakliga væl fyri og gera skúlating hevur bara gróðrarlíkindi og sleppur at ráða, um tað ikki verður arbeitt á lærarastigi fyri at broyta hana.
Greiningarfyritøkan Lóður hevur greinað úrslitini; næmingar í 19 skúlum kring landið í 4., 6. og 9. flokki hava tikið lut í kanningini, skúlar við fáum og skúlar við nógvum næmingum; flestu skúlar hava fleiri flokkar í kanningini. Kanningin var gjørd í november 2017-januar 2018 og almannakunngjørd í apríl í ár.
Les meiri um kanningina av lesivanunum í Skúlablaðnum, á www.skulabladid.fo og malmenning.fo
Savnsmynd: Ólavur Frederiksen
Skúlablaðið
Pedda við Stein gøtu 9
100 Tórshavn
Tel. 23 57 73
Teldupostur: turid@bfl.fo ella skulabladid@lararafelag.fo
2015 © Bókadeildin. All rights reserved.


text:
26. juli 2013
Ólavsøkuskrúðgonga
Ólavsøkan er aftur fyri framman !
Føroya Ríðingarfelag byrjaði við siðbundni skrúðgonguni á sinni og eiga enn tann dag í dag heiðurspláss í skrúðgonguni.
Hetta krevur tó eisini nakað av okkum sjálvum, um vit vilja hava virðing frá øðrum muga vit eisini virða onnur, heitt verður tí á fólk at lata seg í hvíta skjúrtu og svart slips til skrúðgonguna ! Eisini er umráðandi at hava væl vand ross so einki óhapp hendir. Skrúðgongan er Ólavsøkuaftan kl. 14, møtt verður kl 13:30 við komunuskúlagarðin. Góða Ólavsøku !!
24. juli 2013
Ólavsøkukappríðing
Abonner på: Indlæg (Atom)


text:
Í heyst bjóðar Nils Ohrt, stjóri í Listasavninum, øllum listaáhugaðum
til fýra seminar um framsýningina við Per Arnoldi og um meistaraverk í
evropeiskari list.
Í steðginum verða ein drekkamunnur og heimabakað køka at fáa.
Atgongumerki 100 kr.
Listafelagslimir 50 kr.
Sunnudagin 9. oktober kl. 15-17:
Meistaraverk í evropeiskari list: Giotto í Arena-kapellinum.
Sunnudagin 6. november kl. 15-17:
Meistaraverk í evropeiskari list: Caravaggio í Cerasi-kapellinum.
Sunnudagin 4. december kl. 15-16:
Jólamyndir í listini: Pieter Brueghel hin eldri: Koman til Bethlehem.


text:
Lino heldur fram á vandaferðini við kós ímóti teimum hvítum fjøllunum og uppreistrarfólkunum. Men ódjórið Lala er ikki at spæla við, og skjótt er Lino fangaður í eini deyðsfellu.
Íblásturin til bókina er Ringanna harri eftir Tolkien. Bókin er ógvuliga spennandi ævintýr, tað ónda er veruliga til, og tú skilir sum lesari uppreistrarhugin, sum spjaðir seg um landið.
Í røðini eru fýra bøkur, tann fyrsta kom fyrr í ár, og tær seinastu tvær koma eftir summarfrítíðina.
Bókin er krabbabók í sætta torleikastigi.
Aftur


text:
Reglur fyri FM einstaklingakappingina
§1 – Vanligar treytir
Kappingin verður skipað undir hesum nevndum og leiðara:
Nevnd Talvsambandsins
Fyrireikandi felag
Kappingarleiðara
§2 – Fyrireikarar av einstaklingakapping
Fyrireikandi felag leggur øll viðurskifti í sambandi við kappingina til rættis og skal harumframt syrgja fyri:
at ein ella fleiri kappingarleiðarar verða settir
at ein trímannað kappingarnevnd verður vald
at bólkasundurbýti og lutakast fara fram eftir reglunum í innbjóðingini
§3 – Kappingarleiðari
Kappingarleiðarin (hereftir kallaður “KL”) verður settur av fyrireikandi felagnum smb. §5.
KL leiðir kappingina, meðan hon fer fram. Trætumál skal KL avgera eftir galdandi kappingarreglum.
Innan 7 dagar eftir seinasta leikumfar, skal KL hava sent ratingnevdini eitt útfylt frágreiðingarblað um kappingina.
KL kann ikki sjálvur luttaka í kappingini.
§4 – Kappingarnevndin
Kappingarnevnin (hereftir kallað “KN”) verður sett av fyrireikandi felagnum. KN avger øll mál, ið verða skotin inn fyri nevndina og mál, sum KL ikki sjálvur kann avgreiða.
Vísur telvari ósømiligan atburð ella noktar at taka við úrskurðinum í einum kærumáli, hevur KN rætt at geva viðkomandi telvara ávaring ella vísa honum burtur frá kappingini í eitt ávíst tíðarskeið. Telvarin fær boð um ávaringina/útihýsingina, samstundis sum hetta verður ført á leikkortið.
§5 – Leiktíð
Vanlig leiktíð: Um ikki annað er tilskilað, hevur hvør telvari 2 tímar til fyrstu 40 leikirnar og síðani ein tíma til hvørjar 20 leikir. Tó telvar veteranbólkurin við styttari leiktíð.
Onnur leiktíð: Í innbjóðingini verður leiktíðin ofta ásett soleiðis:
1. Fyrst 2 ella 2½ tíma til ávíst tal av leikum
2. Síðani 1 tíma til næsta ásetta leiktalið
3. At enda millum 16 og 23 leikir til hvønn tíma.
§6 – Frávera
Ber telvara ikki til at møta upp, eigur hann í góðari tíð at boða frá. Vantandi avboð verður mett sum ósømiligur atburður og kann revsast eftir §4.
§7 – Geva úrslit upp
Vinnarin skal beinanvegin, tá talvið er liðugt, siga KL frá úrslitinum. Endar talvið við javnleiki, skal hann, ið hvíta fólkið hevur, geva upp úrslitið.
§8 – Kærumál um avgerðir kappingarleiðarans
Hevur KL tikið avgerð eftir teimum fyriskrivaðu reglunum, kann málið skjótast inn fyri KN. Málið kann ikki vera steðgandi kæra.
§9 – Kærumál um avgerðir hjá kappingarnevndini
Hevur KN tikið avgerð um tulking av leikreglum og trætum í sambandi við kappingar, kann málið skjótast inn fyri dómsnevndina. Málið kann ikki vera steðgandi kæra.
§10 – Bólking
Kappingin verð býtt í hesar bólkar:
Landsliðsbólkur
Almannabólkur
Unglingabólkur
Vetaranbólkur.
Almannabólkurin kann verða býttur í fleiri bólkar.
§11 – Landsliðsbólkur
Landsliðsbólkurin í telur í minsta lagi 10 telvarar. Bólkurin verður settur saman av teimum hægst rataðu tilmeldaðu telvarunum.
Tvey frávik kunnu koma fyri, av tí at:
Verandi føroyameistari og
Verandi vinnari av almannabólki
hava rætt til at telva í landsliðsbólkinum, sjálvt um teirra verandi rating gevur teimum ikki rætt til tess. Tó kunnu teir ikki vera meira enn 100 ratingstig aftanfyri tann, ið annars hevði komið í landsliðsbólkin.
Vinnari av landsliðsbólkinum er føroyameistari.
§12 – Almannabólkur
Í almannabólki hava allir telvarar rætt at luttaka.
§13 – Unglingabólkurin
Rætt at telva í unglingabólkinum hevur telvari, sum ikki er fyltur 20 ár innan 1. januar í kappingarárinum.
Vinnarin í bólkinum verður unglingaføroyameistari.
§14 – Veteranbólkurin
Telvarar í veteranbólkinum skulu vera fyltir 50 ár, tá ið kappingin byrjar.
§15 – Útlendskir telvarar
Útlendingur, sum hevur fastan bústað í Føroyum, hevur rætt at luttaka í einstaklingakappingum, eisini um føroyameistaraheitið.
Hann skal tó lúka somu treytir sum føroyskir telvarar.
Aðrir útlendskir telvarar kunnu eisini telva í kappingini, men kunnu teir tó ikki vinna sjálvt føroyameistaraheitið.
§16 – Almannakunngerðing av leiktum talvum
Tað er loyvt at almannakunngera talv frá einstaklingakapping uttan frammanundan at útvega loyvir frá viðkomandi telvarum.
§17 – Javnstøða
Stendur á jøvnum millum tveir ella fleiri telvarar, tá tað snýr seg um føroyameistaraheitið í landsliðs- ella unglingabólkinum, verður umdystur.
§18 – Luttøkugjald
Luttøkugjald verður ásett í samráð við Talvsamband Føroya. Alt luttøkugjaldið fellur til fyrireikandi felag.


text:
Søguligir fyrilestrar á Álastevnu
Sámal Tróndur F. Johansen, stjórin á Tjóðskjalasavninum í Føroyum, heldur tveir søguliga áhugaverdar fyrilestrar á Álastevnu.
Leygardagin 22. sept. kl. 11:30-12:15
Tá ið Pól hitti prinsin – ein ferðafrásøgn frá 1836:
Í 1836 ferðaist bóndin Poul Joensen av Eiði (Pól á Látrinum) til Danmarkar, at vitja fólk hann kendi. Frá hesi ferð skrivaði hann dagbók. Henda dagbók, sum er ring at lesa hjá vanligum fólki, hevur síðani ligið goymd burtur uttan at almenningurin hevur havt møguleika at hoyra um hesa ferð. Nú er dagbókin so skriva av. Í dagbókini skrivar Pól niður um sínar upplivingar og sínar hugsanir um tað hann sær og upplivir. Fyrst verður greitt frá arbeiðinum at skriva av og greina dagbókina, síðani verður greitt frá yvirskipa um ferðin hjá Pól á Látrinum, og at enda verða tiknar fram nakrar av upplivingum sum Pól á Látrinum hevði á túrinum, m.a. um tá Pól hitti krúnprins Frederik (seinni Frederik VII) á krógvuni ’Kryb i Ly’ uttanfyri Fredericia.
Sunnudagin 23. sept. kl. 11:30-12:15
Eitt stríð um makt og leysingabørn síðst í 1700 talinum:
Í 1788 átti ein ógift arbeiðsgenta, Dorothea Wenningsted, eitt barn. Løgmaður varð lagdur út sum pápi at barninum. Tí varð løgmaður stevndur fyri ting (rættin) í sokallaðum legumáli. Hetta setti gongd í eitt stríð millum løgmann og onnur embætisfólk á tingi.
Fyrilestrarnir fara fram í konsertsalinum, Hybrid, í Huset i Hasserisgade 10. Tað eru uml. 60 sitipláss í Hybrid.


text:
Katrin Joensen stillar upp fyri Sambandsflokkin
30. august 2016
Nýtt kvinnuligt valevni fyri Sambandsflokkin
Katrin Joensen stillar upp fyri Sambandsflokkin til býráðsvalið í Tórshavnar Kommunu.
Hon er fødd og uppvaksin í Havn og er 46 ár. Útbúgving: Cand. Mag. í CCG (Culture, Communication & Globalisation) og MA í løgfrøði.
Katrin hevur starvast sum fulltrúi og samskiftisfólk á Landssjúkrahúsinum seinastu 7 árini.
Hon hevur altíð fylgt við í politikki og havt stóran áhuga fyri samfelagsviðurskiftum.
Eitt av hennara hjartamálum er arbeiðið at nøkta eftirspurningin eftir bústaðarmøguleikum og samstundis tálma sethúsaprísirnar, soleiðis at familjur við miðalinntøkum eisini kunnu seta búgv í Tórshavnar Kommunu.
RN
Aftur


text:
Orð og lag: Per Filip Waldenstad
Týtt: Kajfinn Hammer
1. Ein sang um Jesus eg glaður syngi,
tí ævigt lív eg í Honum fann!
Hann lyfti burt mínar sorgir tungu,
eg gjøgnum Hann sæla gleði fann.
Niðurlag: Hann kærleika Sín mær hevur borið,
Hann vísir vegin Guðs Orði í.
Hitt sanna ljósið Tað mær er vorðið,
ja, gjøgnum Hann nú mín sál er frí.
2. Hann er ein lækni í lívsins kvalum,
Hann lekja kann bæði kropp og sál.
Um Guð Hann lærir hitt sanna Orðið,
tann troyst Hann gevur, meg ber á mál.
3. Og mínar syndir Hann hevur borið,
tá uttan skuld Hann á krossi leið.
Og yvir deyðan Hann vil meg bera,
ja, barn Sítt eyma Hann svíkur ei.


text:
Orð: Ókendur
Týtt: Petur Jacob Sigvardsen
Viðmerking: Týddur 10. februar 1976.
Heimsins lukku royndi eg at vinna mær,
ongan frið hon inn í hjarta mítt tó bar;
sál mín royndi frið at fá;
men hon mátti friðleys gá,
ja, eitt vónleyst myrkur yvir henni lá.
Men ein dag tey frelsuboð tá bórust mær:
Jesus pláss í himli tilgjørt hevur tær;
trúgv á Jesu frelsugerð,
– trúgvin frið í hjartað ber,
lat so Jesus vera alttítt lív í verð!
Hesin boðskapur mær var sum einglamál,
upp til Jesus steig ein tøkk í míni sál,
tí hann vildi ofra seg,
líða deyðan fyri meg,
opna syndarum ein sælan himnaveg.
Mær í hjartað Jesus alla lukku bar,
og á spurningar hann gevur fullgreitt svar.
Tá eg legði meg á knæ
og í sálarangist bað,
fekk eg frið, tí Jesus leið jú í mín stað.
Tú, sum enn ei kennir henda frelsarmann,
tak ímóti honum, hann teg frelsa kann!
Lukku gevur heimur ei,
hann bert villir teg av leið;
Jesus bert kann fylla alt títt æviskeið!


text:
Tá stovnsmeting av makreli varð gjørd í fjør, vóru ávísir trupulleikar, sum so seinni førdu við sær, at ICES vrakaði stovnsmetingina. Ístaðin avgjørdi ICES at brúka miðalveiðuna seinastu trý árini sum mest loyvdu veiðu í 2014.
Samstundis varð avgjørt at hava ein sokallaðan “benchmark” fund í februar 2014, har vísindafólk skuldu finna fram til ein nýggjan hátt at gera stovnsmetingar av makreli, soleiðis at tilráðingar kunnu gerast. Hetta ber ikki til uttan við einum modelli.
Endamálið við fundinum var sostatt ikki at meta um støddina á makrelstovninum, men at gera eitt nýtt modell til stovnsmetingar í framtíðini. Hesin fundurin verður hildin í hesum døgum í Keypmannahavn, har eisini fólk frá Havstovuni eru við.
Niðurstøðurnar frá fundinum verða kunngjørdar í eini frágreiðing seinni í vár, og um alt gongur, sum ætlað, verður nýggja modellið brúkt til stovnsmetingarnar í august í ár til at meta um mest loyvdu veiðu av makreli í 2015.


text:
Faroe selur Fenja-ognarlut við "stórum vinningi"
Selur til Suncor Energy fyri 434 miljónir norskar krónur.
Faroe Petroleum selur 17,5 prosent av Fenja til Suncor Energy AS fyri 54,5 miljónir dollarar. Tað svarar til umleið 434 miljónir norskar krónur við dagsins kursum.
Felagið boðaði frá hesum í gjár sambært offshore.no.
Faroe heldur fram sum meðeigari í Fenja við einum ognarparti upp á 7,5 prosent.
– Vit ynskja Suncor Energy vælkomnum inn í Fenja-verkætlanina. Vit síggja hetta sum váttan um, at Fenja-verkætlanin er áhugaverd, og síggja fram til samstarvið, sigur Helge Hammer í fráboðanini.
Hann er stjóri í Faroe Petroleum og leiðari fyri norska virkseminum hjá felagnum.
Sølan er galdandi frá 1. januar 2018 og skal góðkennast av norsku Olju- og Orkumálaráðnum. Roknað verður við, at hetta verður avgreittt í fyrra hálvári av 2018.
Selja við stórum vinningi
Hammer sigur, at Faroe selur seg niður í Fenja við stórum vinningi.
VNG Norge AS er fyristøðufelag á Fenja. Hetta er allarfyrsta útbygging teirra á norska landgrunninum sum fyristøðufelag. Tey meta, at verkætlanin inniheldur 97 miljónir tunnur av oljuúrdráttum, ið kunnu útvinnast, harav 72 prosent er olja.
Point Resources eigur 45 prosent í økinum.
Mest lisið í farnu viku
Eg vil biðja um treytaleysa umbering
Tey lærdu okkum at elska Frelsaran.
Rættvísgjørdur av trúgv
Hugnaløtan (52) - Gestur: John William Joensen
Húsarannsókn hjá fleiri laksafyritøkum
Prát við Jógvan Poulsen og Tóra Højgaard um politisku støðuna í USA
Er tað ein fyrimunur at kenna tey røttu í Býráðnum?
Páll á Reynatúgvu umhugsar uppskot
R7 Premier League (37) - 18. feb 2019
MYNDARØÐ: Stórur skaði við vøllin við Stórá
Svenskt met í stórum afturparti
Myndarøð: stormur í Vági
At lúgva um sína trúgv eitur Taqiyyah og er loyvt einum muslimi
"Kom á 2069!" (49) - 15. feb 2019
Prát við Hera Mortensen
Jóhann Lützen: Tjóðveldi ger einki við loysingina
Eg veit ikki, um eg fái takkað øllum nóg mikið
Frans pávi játtar, at Pávakirkjan brúkar nonnur sum sex-trælir
Prát við Jákup Vestergaard og Bjørt Samuelsen
Samrøða við Danjal av Rana
Føroysk genta skal vera maskottur á Anfield týskvøldið
Tíðindi klokkan 12
Lars Løkke Rasmussen sendir heilsan til KOKS og Poul Andrias
LGBT vinnur kanska bardagin um jólamannin
Samband
Postboks 226
FO-600 Saltangará


text:
Mangt av tí, sum verður tikið fram her, hevur verið frammi fyrr, t.d. í Orðafari, sum er málgagnið hjá málnevndini. Orðið regla hevur mangan verið havt á lofti.
Regla kann vera ein linja ella ein strika, men tað kann eisini merkja viðtøka ella reglugerð fyri okkurt. Men sama hvør merkingin er, eitur tað altíð reglur í fleirtali.
Vit hoyra ofta formin reglar í fleirtali, men hann er ikki rættur. Tað eitur altso reglurnar fyri spælið, reglurnar fyri felagið. Vit hava reglur fyri ludo, reglur fyri V-4, reglur fyri Gekkin, reglur fyri 6 í rútara o.s.fr. o.s.fr.
Tað eitur um vikuskiftið, t.d. um vikuskiftið verður skipað fyri stórum dansitiltaki í ítróttarhøllini og ikki í vikuskiftinum.


text:
Navn: Edge of Tomorrow
Genre: Action/Sci-Fi
Àr: 2014
Tom Cruise er aftur, var mín fyrsti tanki, tá eg sá hendan filmin. Tað eru fleiri ár síðan hann hevur leikt í einum ordiligum hitti. Tað er um vit hyggja burtur frá teimum obligatorisku Mission Impossible filmunum, ið koma út í jøvnum millumbilum.
Edge of Tomorrow er gjørdur eftir skaldsøguni, All You Need is Kill, skrivað av Hiroshi Sakurazaka. Søgan fylgir Cage (Tom Cruise). Hann er offisér í militerinum, men hevur ikki livað gjøgnum ein dag av kríggi sjálvur. Kríggið er millum menniskju og eina rasu av rúmdarverum, ið vilja yvirtaka jørðina. Cage verður av sínum ovasta, móti egnum vilja, sleptur mitt í eina sjálvmorðs missión. Tá hann fer í sín fyrsta dag av kríggi, verður hann umgangandi dripin, men vaknar upp aftur dagin áðrenn. Hann finnur skjótt út av, at hann nú noyðist at liva sama dagin umaftur, hvørja ferð hann verður dripin. Nú má hann læra seg at berjast móti rúmdarverunum. Hetta ger hann við hjálp frá herkvinnuni Rita Vrataski (Emily Blunt), ið verður kallað Full Metal Bitch.
Besti háttur at lýsa hendan filmin á, er at kalla hann eina blanding av Groundog Day og Starship Troopers. Við leikstjóranum Doug Liman (The Bourne Identity), er filmurin væl útskorin. Tom Cruise og Emily Blunt rigga væl á skerminum saman. Við flottum aktion scenum, og væl úr hondum greiddari søgu, kanst tú ikki fara skeivt við hesum filminum, tá tú hevur sett tær eitt kvøld av til ein góðan og spennandi film.
Um tær dámar hendan filmin, men vil hava meir, fari eg viðmæla Starship Troopers, the Terminator, Terminator: Judgment Day, Elysium og Independence Day.
Hevur tú hug til ein skemtifilm, hevur Groundhog Day eina líknandi søgu.


text:
Góður sigur í Klaksvík
Nógvir StÍF áskoðarar høvdu leitað sær til Klaksvíkar at hyggja eftir kvinnunum, sum fingu ársins fyrsta sigur í gjár. Stjørnan hevur fingið eina fína byrjan uppá kappingina, har tær í ársins fyrsta dysti spældu javnt móti Neistanum. Men okkara gjørdu bart og vunnu 20-24.
Vit hava
fingið Birnu Tummasardóttir at tikið samanum dystin.
‘’Vit vóru
klárar frá dystarbyrjan og leggja okkum framum beinanvegin við einum 3-4 málum.
Tað eydnaðist okkum at halda leiðsluna gjøgnum allan fyrra hálvleik. Góða
verjan saman við einum málverja gjørdi at Stjørnan ikki kom inn í dystin,
sjálvt um vit brendu illa eina løtu í fyrra hálvleiki. Tí einu løtuna skoraði
Stjørnan ikki í 8 minuttir. Hálvleiksstøðan var 11-15. “
“Eg haldi, at vit koyrdu bara á víðari í seinna hálvleiki. Vit fokuseraðu uppá verjuspælið, og tær skoraðu bara 9 mál í seinna hálvleiki. Vit høvdu leiðsluna allatíð, og dysturin var ongantíð í vanda, tó at leiðslan einaferð kom niður á 2 mál. Tær dekkaðu eitt sindur offensivari í seinna hálvleiki, og hetta gav meir pláss til gjøgnumbrotsspæl, har serliga Fríðrún var eyðsýnd. Hon skoraði 10 mál í gjár.’’
Ein góður dystur frá okkara kvinnum, har leiðslan, vit høvdu vunnið okkum í fyrra hálvleiki ongantíð kom í vanda.
Málskjúttar:
Fríðrún 10, Birna 4, Paula 4, Guðrið 2, Bára 2, Guðrun 1, Rebekka 1.


text:
Fráveruskipan
Heilsuskúlin hevur eina talgilda fráveruskipan. Her kann næmingurin eftirkanna egnu fráveru.
Reglur fyri fráveru eru tilskilaðar í kunngerðini, og í Námskipanini, brot her:
Møtiskylda er undir allar útbúgvingini, og øll frávera verður skrásett. Næmingurin kann í mesta lagi hava 10% fráveru í einstakari lærugrein. Um samlaða fráveran í einari lærugrein, í ástøðiliga partinum íalt ella starvsliga partinum, fyri seg, er meira enn 10%, fær næmingurin fyrru ávaring. Frávera verður gjørd upp í minsta lagi 4 hvørja viku.
Skúlin gevur til samans tvær skrivligar ávaringar um fráveru.
Um fráveran heldur áfram eftir aðru ávaring, verður framhaldandi útbúgvingargongdin tikin upp til metingar. Næmingarnir skulu til eina og hvørja tíð hava møguleika fyri at eftirkanna egna fráveru. Um fráveran verður meir enn 10% í einum starvsvenjingarparti, skal starvsvenjingarstaðið boða Heilsuskúla Føroya frá hesum.
Heilsuskúli Føroya hevur ábyrgd av at geva ávaring fyri ov nógva fráveru, bæði í skúlapartinum og starvsvenjingarpartinum í útbúgvingini. Hetta er eisini galdandi fyri námsdagar og starvsvenjing.
Í starvsvenjingartíðini galda reglur um sjúkrafráveru og frískmelding ið finnast á einstøku starvsvenjingarplássunum. Næmingarnir skulu upplýsast um reglurnar við byrjan av starvsvenjingini.


text:
Tann 20. mars 2015 var full sólarmyrking í Føroyum.
Útgávudagur: 11-03-2015
Vørunr.: PPS000315
Virði: 36,00
Full sólarmyrking 20. mars í 2015
Mánin melur um jørðina, og jørðin melur um sólina. Eitt umfar hjá mánanum um jørðina varir ein knappan mánað. 12-13 ferðir hvørt ár kemur tí fyri, at mánin stendur millum okkum og sólina. Tá er tendring, sólkoma. Mánin kann tá standa beint fyri sólini, og so er sólarmyrking. Vanliga fer mánin tó yvir sólini ella undir sólini, tí mánaringrásin er ikki í ekliptika, sum er ringrásin hjá jørðini um sólina.
Fyrsta tendring í 2015 er 20. januar, onnur er 18. februar, triðja 20. mars o.s.fr. Tólvta og seinasta tendringin í 2015 er 11. desember. Tað vil so til, at tendringin 20. mars er soleiðis, at mánin tá kemur at standa beint fyri sólini í einari skuggaál, sum fer strúkandi norður ígjøgnum Atlantshav beint vestan fyri Føroyar. Tí verður myrkingin 20. mars í 2015 full í Føroyum. Skuggaálin er bara fáar hundrað kilometrar breið, og í henni mást tú vera, skalt tú uppliva eina fulla sólarmyrking. Uttan fyri skuggaálina sæst ein lutvís myrking um stóra vídd í einum fleiri túsund kilometra breiðum øki.
Øðrvísi er við mánamyrkingum. Tær eru í fullari sól, tá ið jørðin er millum mánan og sólina, t.e. um leið 14 dagar fyri ella 14 dagar eftir tendring. Mánamyrkingar síggjast um ógvuliga stóra vídd náttarmegin á jørðini, tí jarðarskuggin er um leið 4 ferðir so breiður sum mánatvørmálið.
Í Tórshavn byrjar myrkingin 20. mars í 2015 við, at mánarondin kemur fyri sólina um leið kl. 8:38:50. Kl. 9:40:52 fjalir mánin alla sólina. Fulla myrkingin stendur í 2 minuttir, og kl. 9:42:53 kemur sólin undan aftur. Klokkan 10:47:38 er mánin aftur leysur av sóleyganum, og myrkingin er av. Verður klárt í veðrinum, fara vit at síggja sólina standa í ein landsynning um leið 20 stig yvir havsbrúnni. Eystan fyri sólina fara vit at síggja gongustjørnurnar Venus og Mars og vestanfyri fara vit at síggja Merkur. Eisini fer at bera til at síggja lofthavið um sólina, korona, um klárt er í veðrinum. Myrkt, ella rættari skýmligt, verður tað so undir øllum umstøðum.
Seinasta fulla sólarmyrking í Føroyum var 30. juni í 1954, og tann næsta eftir myrkingina 20. mars í 2015 verður ikki fyrr enn í 2245, og hon verður bara full norðast í Føroyum.
Ein full sólarmyrking er møguliga nevnd í einari føroyskari søgn. Í søgnini Hargarbrøður eru nevndir fýra brøður, sum búðu í Hørg í Sumba. Teir hava livað um ár 1600. Í søgnini stendur hetta brotið: Men sum teir gingu og róku seyð, báðir partar, og vóru komnir heim á Fløur (rættin stóð á Hellurók), tá kom so snøggliga eitt myrkur niður yvir teir. Angist kom á teir, og teir lovaðu nú øðrvísi enn fyrr, at læt Várharra teir sleppa við lívinum, skuldu teir vera betri menniskjur. Tá lýsti í myrkrið aftur; teir hálsfevndust og lovaðu, at einki stríð skuldi vera teirra millum aftur. Síðan sótu teir so væl um sátt, at teir býttu ikki í pottin; alt var í felagi.
Tað man vera lítið at ivast í, at brøðurnir hava sæð eina fulla sólarmyrking. Talan er trúliga um fullu myrkingina 30. mai í 1612 stutt fyri middag. Hevur verið klárt í veðrinum, hava brøðurnir sæð gongustjørnurnar Jupiter, Venus, Merkur, Mars og Saturn á luftini, og sólin hevur staðið í ein landsynning nærindis stjørnuni Aldebaran.
Tað er ógvuliga umráðandi at verja eyguni, tá ið sólarmyrking er. Hygg altíð at fyribrigdinum ígjøgnum góðkendar verndarbrillur. Star ikki at sólini við berum eygum og hygg aldri at sólini í kikara, tí tá kanst tú missa sjónina beinanvegin. Bara meðan myrkingin er full, er ráðiligt at eygleiða fyribrigdið við berum eygum.
Á frímerkjunum, sum verða givin út í sambandi við fullu sólarmyrkingina, hevur teknarin brúkt sítt listaliga frælsi at tekna sólina eystan fyri Nólsoynna. Oyggin liggur beint eystur úr føroyska høvuðsstaðnum. Eins og ein stór alduverja verjir hon býin fyri havalduni. Í veruleikanum fer sólin at standa syðri á luftini, tá ið myrkingin verður.
Pól Jespersen


text:
Silda- og svartkjaftakanningar lidnar
Vinna16-05-2018 - 22:02 - Jóanis Albert Nielsen
Hav.fo: Magnus Heinason kom týsdagin aftur av silda- og svartkjaftakanningum norðan fyri Føroyar. Nakað tað sama var skrásett av norðhavssild sum í fjør. Hinvegin var nakað minni av svartkjafti skrásett. Tó skal viðmerkjast, at kanningarøkið broytist frá ári til árs, so úrslitini kunnu ikki beinleiðis sammetast millum ár.
Sum heild stóð sildin javnt spjadd norðan fyri Føroyar, men minni var at síggja suður móti Íslandsrygginum og føroyska landgrunninum, og eystur móti sjómarkinum. Tað er framvegis í høvuðsheitum stór og gomul sild, sum stendur í hesum økinum, men í ár sást eisini nógv av fimm ára gamlari sild, serliga í landnyrðingspartinum av kanningarøkinum.
Svartkjaftur var at síggja upp at føroyska landgrunninum, á og móti Íslandsrygginum og eystan fyri 3°V. Útbreiðslan í ár er heldur øðrvísi enn undanfarnu 3-4 árini, tá svartkjaftur hevur verið at sæð í mestsum øllum føroyska kanningarøkinum.
Kanningin er skipað sum altjóða felagskanning undir ICES, har Føroyar luttaka saman við Noregi, Íslandi, Danmark og Russlandi. Hini skipini eru framvegis í gongd við at kanna havøkini norðan fyri okkum. Samlaða nøgdin av norðhavssild, har tølini frá øllum rannsóknarskipunum verða við, verður roknað á fundi um hálvan juni.
Les túrfrágreiðingina her.


text:
Jóhannes av Trøllanesi klæddur í skinn, tí hann skal giftast í november, hin er Steffan av Syðradali og dóttir hansara Elin Sólja.
Seyðasýning á Húsum
mentan28-10-2018 - 09:27 - Jóanis Nielsen
Leygardagin 27. oktober var seyðasýning á Húsum, ið umfataði brundseyð úr øllum fýra bygdunum í Kallsoynni.
Sýningin fór fram í seyðhúsinum hjá Hans Elias Højgaard, bónda á Heyggi á Húsum.
Seyðhúsið stendur í Knútsdali.
Dómararnir kjósaðu vakrasta seyðin úr hagapartinum Blankskáli hjá Bjørn Kalsø, bónda á Syðradali. Næst vakrasta seyðin úr hagapartinum Kallsgarði, hjá Jóhannes Joensen, bónda á Trøllanesi og nummar trý eisini av Blankskála, hjá Bjørn Kalsø.
Besti hagi samanlagt var Blankskáli við Bjørn Kalsø á Syðradali. Nummar tvey hagi var Kallskarður á Trøllanesi við Jóhannus Joensen. Og nummar trý og javnir vóru fýra hagapartar. Tríggir hagapartar í Djúpadali við ávikavist Markus í Norðnastovu og Jógvan í Beiti í Mikladali og Eyðun Eliasen á Trøllanesi, umframt Dighamarshagi við Markus í Norðnastovu í Mikladali.
Seyðasýnarar vóru: Absalon Hansen, Júst Rubeksen og Øssur Andreassen.
Seinastu á leið 20 árini hevur seyðasýning veriði í Kalsoynni annað hvørt ár.
Sýningarnar skifta ímillum bygdirnar, og í ár var sýningin á Húsum.


text:
Áki Bertholdsen 05.12.2018 (15:14)
Fáa ikki hjálpt børnum og ungum so væl sum ynskiligt er
Barnabati ger nú vart við, at børn og ung í Føroyum, sum hava trupulleikar av ymsum slagi, fáa ikki ta hjálp tey eiga at fáa. Tað ger Barnabati vart við í Fíggjarnevndini hjá Løgtinginum, nú Løgtingið fer at samtykkja fíggjarlógina fyri næsta ár.
Barnabati sigur, at tað er tað fíggjarliga grundarlagið, tey hava at virka á, at tey siga, at tey ikki fáa hjálpt børnum og ungum við ymsum trupulleikum, so væl, sum ynskiligt er.
– Nógv børn og ung í Føroyum føla seg einsamøll við sínum trupulleikum, siga tey í Barnabata. Tey siga, at tey hava roynt at lofta hesum børnum og í hesum sambandi hava tey stovnað Tú & Eg ráðgevingina, har tað ber til hjá børnum og ungum at ringja at greiða frá sínum trupulleikum, sum tey ikki føla, at tey kunnu tosa við onnur um. Og tey kunnu vera dulnevnd, tá ið tey ringja.
Hetta gevur Barnabata eitt gott innlit í hvat børn hugsa, og hvørjir trupulleikar tey hava. Og endamálið hjá Barnabata er altíð at kunna verða til taks um eitt barn ella ein ungdómur, hevur ein trupulleika, tey hava brúk fyri at tosa við onkran um.
– Tískil miðar Barnabati ímóti at økja um upplatingartíðirnar hjá Tú & Eg Ráðgevingini, men við verandi fíggjarorku ber tað ikki til.
Barnabati fær 450.000 krónur til alt virksemi, men nú heita tey á Løgtingið um at játta 780.000 krónur til Tú & Eg Ráðgevingina, umframt 420.000 krónur til átakið, tey kalla Betri Vinir, sum hevur til endamáls at fyribyrgja happing.
Veitst tú eina góða søgu? Skriva til okkara á
red(at)in.fo
Les ella lýs í Lýsingartorginum – trýst her


text:
KÍ - HB X
Fá mál hava eyðkent seinastu dystirnar í Klaksvík millum KÍ og HB. Í teimum síðstu fýru dytstunum er bara eitt ella einki mál skorað. Seinast vann HB 1-0, men dysturin kundi tað sama endað við javnleiki, um KÍ var neyvari. Nógv stendur upp á spæl fyri HB, men tó er ikki neyðugt at kenna fjáltur, tí vinna teir ikki FM í Klaksvík, so vinna tær tað aðrastaðni. Eg vænti, at vit fáa ein góðan dyst, og eitt mál meira enn í seinastuni. Javnleikur, 1-1.
B36 - EB/Streymur 1
Vit eru longu komin so langt út á árið, at nakrir dystir hava næstan ongan týdning. Hetta er ein av teimum. B36 hevur tryggjað sær evropeiska luttøku, og EB/Streymur er ikki reelt í niðurflytingarvanda. B36 tykist at njóta friðin, sum evropeiska luttøkan hevur givið teimum, og teir eru upplagdur favorittur á heimavølli móti EB/Streymi. 3-1.
TB/FCS/Royn - NSÍ 2
Hetta kann skjótt blíva ein javnur dystur, men her er helst motivatión á muni. Suðringar hava mest sum tryggjað, at teir flyta ikki niður, men NSÍ hevur framvegis brúk fyri sigrum, um teir skulu tryggja sær pláss í Evropa til komandi ár. 1-2.
Víkingur - Skála 1
Um Víkingur ikki vinnur sær evropeiskt pláss í ár, so mugu teir takka sær sjálvum, tí dystirnir eru nógvir, har teir hava blakað stigini burtur. Her royna teir aftur, og eg haldi, at tað sama ger seg galdandi her, sum í dystinum í Trongisvági. Skála hevur ikki stórvegis at spæla fyri, meðan Víkingur strembar eftir evropeiskum plássi. 2-0.
AB - 07 Vestur 2
Hetta verður spennandi. Tað er ikki stórvegis munur á hesum báðum liðunum, men tó helli eg til, at 07 Vestur hevur frægari fortreytir fyri at vinna eina slíka mini-finalu um at sleppa undan niðurflyting. Fortreytirnar eru, at teir hava fleiri spælarar enn AB, sum kunnu avgera ein dyst, og slíkir spælarar gera seg ofta galdandi í slíkum dystum. 1-2.
Tróndur Arge tippar 23. umfar
KÍ - HB 2
B36 - EB/Streymur 1
TB/FCS/Royn - NSÍ 2
Víkingur - Skála 1
AB - 07 Vestur X
Jákup Ósá tippar 23. umfar
KÍ - HB 1
B36 - EB/Streymur 1
TB/FCS/Royn - NSÍ 2
Víkingur - Skála 1
AB - 07 Vestur 2