text:
29. oktober 1988Nr. 134
Løgtingslóg um umhvørvisvernd, sum seinast broytt við løgtingslóg nr. 128 frá 22. desember 2008
1. kapittul
Endamál v.m.
§ 1. Við hesi lóg er ætlanin at:
1) fyribyrgja og minka um dálking av luft, vatni og jørð,
2) fyribyrgja og minka um larmvansar,
3) fyribyrgja dálking við burturkasti og fremja endurnýtslu,
4) fáa til vega heilsufrøðiliga grundaðar reglur av týdningi fyri umhvørvið og
5) fáa til vega tað neyðturviliga fyrisitingarliga grundarlagið fyri ráðleggingini og tiltøkunum móti dálking.
2. stk. Lógin skal serliga nýtast til at tryggja teir eginleikar í ytra umhvørvinum, ið eru av týdningi fyri heilsufrøðiligu og rekreativu lívskorunum hjá menniskjum og fyri varðveiting av einum fjøltáttaðum djóra- og plantulívi.
§ 2. Lógin fevnir um alt virki, haðani føst, flótandi ella luftvorðin evni, ristingar, geisling, ljós og óljóð kunnu elva dálking av luftini jørðini, áum, vøtnum ella føroyska sjóøkinum.
2. stk. Lógin fevnir harumframt um virki, ið viðvíkur vandafullum tilgongdum umframt goymslu og flutning av evnum við vandamiklum eginleikum, so at rakstrartarn ella óhapp kunnu føra við sær hóttandi vanda fyri dálking sum nevnd í 1. stk.
§ 3. Tann, ið ætlar at byrja virki sum nevnt í § 2, skal velja eitt slíkt stað at útinna hetta, at vandin fyri dálking verður avmarkaður so væl sum til ber.
2. stk. Tá staðið skal veljast, skal ansast eftir, hvussu økið er háttað íroknað verandi og ætlaðar komandi nýtslur, eisini við atliti til hóskandi burturtøku av spillvatni og øðrum burturkasti.
3. stk. Tann, ið útinnir ella ætlar at byrja virki sum umrøtt í § 2, skal fremja tær til fyribyrgingar og forðingar av dálkingini neyðugu atgerðir og leggja til rættis rakstur virkisins á ein slíkan hátt, at virkið í minst møguligan mun elvir dálking.
2. kapittul
Vanligar reglur og heilsufrøðiligar staðfestingar.
§ 4. 1) Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um burturkast, djórahald, skaðadjór, skaðaplantur og onnur viðurskifti, tá ið hetta er neyðugt við atliti til fyribyrgingar og basing av óheilsufrøðiligum viðurskiftum ella týðandi ampum fyri umhvørvið.
2. stk. Í reglunum verða gjørdar heilsufrøðiliga grundaðar ásetingar um svimjivatn og svimjistrendur, svimjihyljar og svimjihallir, kampingpláss, matstovur og onnur støð, har eitt størri tal av fólki kemur saman.
3. stk. 1) Í reglunum kann landsstýrismaðurin geva boð um ábøtur á ella møguligt bann mótvegis øðrum virksemi enn tí, ið nevnt er í fylgiskjalinum til lógina, sbr. § 26, um so er, at hetta hevur við sær óheilsufrøðiliga avleiðing ella týðandi ampa fyri umhvørvið.
§ 5. Bý- og/ella bygdarráðið skipar eina virkna niðurberjing av rottum.
2. stk. Eigarar av føstum ognum hava skyldu at fremja slíkar atgerðir til vernd av ognum teirra og reinføri á hesum, at livilíkindi hjá rottum í ognum verða avmarkað í mesta mun.
3. stk. 1) Landsstýrismaðurin kann áseta nærri reglur um niðurberjing av rottum og um skyldur grundeigaranna eftir 2. stk. Í hesum sambandi kunnu reglur ásetast um:
1) uppgávur bý- og/ella bygdarráðsins í sambandi við týning av rottum.
2) at fólk ella virkir, ið starvast við rottutýning, skulu vera løggild,
3) at bý- og/ella bygdarráðið hevur møguleika fyri at geva boð um at fremja tær atgerðir, ið nevndar eru í 2. stk.
4) møguleikar bý- og/ella bygdarráðsins at lata tær atgerðir, ið nevndar eru í 2. stk., verða framdar fyri rokning tess, ið ábyrgdina hevur, samanber § 37, 1. stk.
5) fremjing av rottutýning innan ávís avmarkað øki við serligum hættum við tí endamáli at royna evni ella týningarhættir.
4. stk. 1) Bannað er at ala villar rottur uttan serligt loyvi frá landsstýrismanninum.
§ 6. 1) Í teimum reglum, ið ásettar verða sambært § 4 og § 5, verður gjørt av, í hvønn mun landsstýrismaðurin kann samtykkja forskriftir um neyvari stýring av teimum málum, sum reglurnar fevna.
2. stk. 1) Landsstýrismaðurin kann harumframt í teimum reglum, ið verða ásettar eftir §§ 4 og 5, gera ásetingar um møguleikar landsstýrismansins at krevja inn gjøld.
§ 7. 1) Landsstýrismaðurin kann at fyribyrgja dálking áseta reglur um:
1) dálking frá virkjum, útbúnaði, maskinum, reiðskapi, brenniútbúnaði og flutningstólum,
2) innrætting, rakstur og viðlíkahald av teimum virkjum v.m., ið nevnd eru í nr. 1,
3) reinleika og nýtslu av evnum,
4) at ávísur útbúnaður, maskinur, reiðskapur og flutningstól skulu verða av góðkendum slagi, og
5) vandamiklar tilbúningar og goymslur og flutningur av evnum við vandamiklum eginleikum, sum nevnt í § 2, 2. stk.
§ 8. 1) Landsstýrismaðurin kann fyri at fyribyrgja dálking, har hetta hevur týdning fyri umhvørvisverndina, áseta reglur um bann ella avmarking fyri innflutningi, nýtslu ella sølu av ávísum evnum, um so er, at hesi kunnu ætlast at vera til skaða fyri umhvørvið.
§ 9. 1) Landsstýrismaðurin kann gera ásetingar um krøv um dygd á yvirflatuvatni, luft, jørð, strondum og vøtnum eins og um markvirði fyri óljóði, ristingum og geislingum.
§ 10. 1) Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um, at útbúnaður, tól, her uppi í mátitól, ið ætlaði eru til nýtslu í sambandi við basing av dálking, skulu vera av góðkendum slagi.
§ 11. 1) Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um, at ætlanir um vega- og havnagerðir skulu leggjast fyri landsstýrismaðurin, áðrenn farast kann undir arbeiðið.
2. stk. 1) Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um tey mørk fyri óljóði, ið galda skulu fyri bygging, ið er viðkvom fyri óljóði nærhendis ferðslukervi.
3. kapittul
Vernd av vatnveitingaráhugamálum.
§ 12. 1) Landsstýrismaðurin kann fyri vatnveitingarvirki, ið tekur vatn frá áum, løkum, keldum ella vøtnum, skipa eitt verndarøki, har ikki er loyvt at reka vinnulívsvirki, stovnar, kampingpláss ella tílíkt ella kunnu verða goymslur fyri evni, ið kunnu dálka vatnveitingarvirki.
2. stk. 1) Landsstýrismaðurin skal bera so í bandi, at tað, ið lagt verður undir verndarøki, verður tinglýst á avvarðandi ogn við prioriteti frammanfyri øll onnur rættindi í ognini.
3. stk. Verður eftir hetta álagt ognaranum at broyta ella at steðga verandi viðurskifti, skal endurgjald verða latið. Endurgjaldið kann verða minkað ella fella burtur, um so er, at viðurskiftið ikki er lógligt, hóskandi ella ráðiligt. Spurningurin um endurgjald verður, um so er, at semja ikki fæst, avgjørdur av metingarnevndini sambært løgtingslóg nr. 13 frá 21. mai 1954. § 13, 3. og 4. stk. verða nýtt samsvarandi.
4. stk. 1) Landsstýrismaðurin kann seinni gera broytingar í verndarøkinum og góðkenna einstøk viðurskifti, ið bannið sambært 1. stk. fevnir um.
§ 13. 1) Landsstýrismaðurin kann geva tey boð ella seta tey bann, ið neyðug eru til tess at tryggja, at áir, løkir, keldur ella vøtn, ið nýtt verða av vatnveitingarvirkjum, ikki dálkast vatnveitingini at bága, heruppií við nýtslu hjá djórum at drekka, vask ella tílíkt. Landsstýrismaðurin kann gera av, at ikki er loyvt at fiska ella sigla í slíkum áum, vøtnum ella brunnum, ella at hetta bert má henda eftir nærri ásettum treytum.
2. stk. Spurningurin um, hvørt endurgjald skal verða goldið orsakað av einum boðum ella forboði sum nevnt í 1. stk., verður avgjørdur av metingarnevndini eftir umbøn frá tí, ið boðið ella bannið er stílað til. Boð ella bann viðvíkjandi lógligum verandi viðurskiftum, her uppi í lógligari nýtslu og goymslu av taðingarevnum, garðyrki og skógvirksemi kann tó bert verða sett mótvegis fullum endurgjaldi, um so er, at ikki annað er galdandi sambært øðrum rættarreglum.
3. stk. Endurgjald eftir 2. stk. verður rindað av teimum brúkarum av vatninum, ið hava fyrimun av banninum ella boðnum. Tá ið avvarðandi kommuna ikki longu sum ein avleiðing av hesum skal lata endurgjaldið, kann metingarnevndin, um atgerðin verður mett at hava týdning fyri ein størri part av íbúgvarum kommununnar, taka avgerð um, at kommunan heilt ella lutvíst skal rinda endurgjaldið.
4. stk. Endurgjaldskravið skal verða lagt fyri metingarnevndina innan 4 vikur eftir, at boðið ella forboðið er sett avvarðandi.
§ 14. 1) Landsstýrismaðurin ásetir nærri reglur viðvíkjandi viðgerðini av málum sambært §§ 12-13, heruppií viðvíkjandi at kalla inn ognarar og brúkarar, hvørs áhugamál metast at verða nomin, til fundar, áðrenn áseting av verndarøkjum sambært § 12.
4. kapittul
Vernd av omanávatni.
§ 15. Einki, ið kann dálka vatnið, má verða leitt í áir, løkir, vøtn, strond ella føroyskt sjóøki ella goymast so nær hesum, at vandi kann verða fyri, at tað kann skolast út í hesi. Tó kann sambært § 16 loyvið verða givið um, at spillvatn verður veitt í áir, løkir, vøtn, strond ella føroyskt sjóøki.
2. stk. 1) Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um ella taka avgerð um, at evni í serligum førum kunnu verða leidd í ári, løkir, vøtn, strond ella føroyskt sjóøki. Eisini kann landsstýrismaðurin geva loyvi til, at tað í eini avmarkaðari tíð og við vísindaligum endamáli verða settar í verk royndir við kemiskum evnum í omanávatni.
§ 16. 1) Loyvi til, at spillvatn verður leitt til áir, løkir, vøtn, strond ella føroyskt sjóøki sbrt. § 15, 1. stk., verður givið av landsstýrismanninum.
§ 17. 1) Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um viðgerð av málum eftir §§ 18-25, herímillum í hvønn mun avvarðandi ognarar og myndugleikar við fundum ella á annan hátt skulu takast við í fyrireikingum av ætlanum viðvíkjandi reinsiverkum. Landsstýrismaðurin kann eisini áseta reglur um, hvørji krøv, ið setast skulu til reinsing av spillvatni, til ætlanir viðvíkjandi spillvatni og til kommunalar ætlanir fyri reinsiverkum.
§ 18. Kommunan skal gera eina heildarætlan um, hvussu spillvatnið í kommununi skal fáast burtur. Ætlanin skal innihalda upplýsingar um:
1) verandi og ætlað kloakeringsøki og reinsingaratgerðir,
2) hvørji verk, ið ætlanin er at fáa til vega við atgerðum frá kommununi, og hvørji, ið ætlanir annars eru um at fáa til vega, og
3) nær ætlanirnar viðvíkjandi teimum ymisku verkunum eru ætlaðar at verða gjørdar og verkini greidd úr hondum.
2. stk. 1) Ætlanin skal saman við broytingum og uppískoytum til hana verða løgd fyri landsstýrismaðurin til góðkenningar. Landsstýrismaðurin kann áleggja kommununi at gera uppskot til partaætlanir saman við uppskoti til broytingar og uppískoyti til eina góðkenda ætlan.
3. stk. 1) Um so er, at ognararnir av í minsta lagi helvtini av teimum bygdu ognunum í einum øki, ið sambært uppskot kommununnar til eina ætlan sambært 1. stk. sum fyritreyt hevur kloakering, mótmæla hesum, tekur landsstýrismaðurin upp samráðingar við kommununa um spurningin.
4. stk. 1) Landsstýrismaðurin kann eftir samráðing við tær kommunalu samskipanirnar áseta nærri reglur um innihaldið av ætlanum kommununnar, herímillum um felagskommunalar ætlanir og reglur um útvegan av ætlanum og broyting og um samanhangið við kommunuætlanini.
§ 19. Um uppskotið til eitt verk, ið sambært eini ætlan sum nevnt í § 18 skal fáast til vega av ognarunum, ikki kann ætlast at verða komið innan ta tíðaráseting, ið nevnd er í ætlanini, skal kommunan gera uppskotið og kann eftir hetta áleggja ognarunum at fremja verkið innan eina ávísa freist.
§ 20. 1) Hevur ein kommuna ikki innan ta tíðaráseting, ið er ásett í eini ætlan sum nevnt í § 18, gjørt ella skipað fyri gerð av einum verki, ið er upptikið í ætlanina, kann landsstýrismaðurin áleggja kommununi at gera verkið ella at fáa hetta gjørt innan eina ásetta freist.
2. stk. 1) Fer kommunan út um eina freist, ið ásett er sambært 1. stk., kann landsstýrismaðurin fáa verkið gjørt fyri kommununnar rokning.
§ 21. 1) Um eitt spillvatnsfrálop ikki virkar umhvørvisliga forsvarligt, kann landsstýrismaðurin krevja, at neyðuga umbøtingin ella endurnýggjanin av frálopinum verður framd.
2. stk. 1) Kann ikki verða bøtt um dálkingina, ella verða krøv sambært 1. stk. ikki fylgd, kann landsstýrismaðurin banna framhaldandi nýtslu.
3. stk. Tá ið atgerðir eru bráðneyðugar til tess at forða álvarsamari dálking ella spjaðing av dálkingini, kann forboð verða lýst beinanvegin.
§ 22. Útreiðslurnar við gerð, rakstri og viðlíkahaldi av almennum og felags privatum spillvatnreinsiverkum, her uppi í útreiðslurnar til felags leiðingar, avskerandi leiðingar, reinsiverk, ognartøkur og nýtsluavmarkingar, verða at rinda og býta sambært reglur, ið kommunan ásetir, samanber tó § 23.
2. stk. Í reglum sambært 1. stk. kann kommunan áseta avgjøld fyri tøming og burturtøku av evju og spillvatni frá húsatangum og samlitangum til hússpillvatn.
§ 23. 1) Verður ósemja millum avvarðandi kommunur, kann landsstýrismaðurin taka avgerð um gerð og býting av útreiðslum til felags kommunal spillvatnreinsiverk. Landsstýrismaðurin kann somuleiðis gera standardsamtyktir, reglugerðir og tílíkt.
2. stk. 1) Landsstýrismaðurin kann áseta nærri reglur viðvíkjandi at leiða spillvatn til almenn og privat spillvatnreinsiverk.
§ 24. 1) Landsstýrismaðurin kann í serligum førum veita stuðul til partvísa rindan av byggiútreiðslunum í sambandi við spillvatnreinsiverk.
2. stk. 1) Landsstýrismaðurin kann somuleiðis veita stuðul til partvísa rindan av útreiðslunum til menning av ætlanum, ið væntandi kunnu fáa avgerandi týdning sum lið í at basa dálkingini av áum, løkum, vøtnum ella føroyskum sjóøki.
§ 25. 1) Landsstýrismaðurin kann krevja eitt mál um útstykking freistað, til avgerð er tikin um spillvatnfrálopið.
5. kapittul
Serliga dálkandi virkir v.m.
§ 26. Fyritøkur, virkir ella útbúnaðir, ið eru at finna í fylgiskjalinum til lógina, mugu ikki verða gjørd ella farin undir, fyrr enn góðkenning er givin til slíkt. Nevndu fyritøkur, virkir ella útbúnaðir mugu ikki víðkast ella broytast byggifrøðiliga ella rakstrarliga á ein hátt, ið nertir við dálkingarviðurskifti virkisins, fyrr enn víðkanin ella broytingin er góðkend.
2. stk. 1) Landsstýrismaðurin kann gera broytingar í fylgiskjalinum.
3. stk. 1) Fyritøkur, virkir ella útbúnaðir, sum í fylgiskjalinum eru merkt við eini stjørnu, kunnu av landsstýrismanninum verða undantikin skylduni til góðkenning, tá tað metir, at tann dálking, ið virkið, fyritøkan ella útbúnaðurin vil kunna elva, hevur minni týdning fyri umhvørvið.
§ 27. 1) Landsstýrismaðurin ásetir reglur um, at verandi fyritøkur, virkir ella útbúnaðir av teimum sløgum, ið eru nevnd í fylgiskjalinum, innan nærri ásetta freist skulu søkja um góðkenning, uttan mun til, um tey verða víðkað ella broytt.
§ 28. 1) Landsstýrismaðurin kann krevja av einstøkum fyritøkum, virkjum ella útbúnaðum, ið ikki eru nevnd í fylgiskjalinum, at tey innan eina nærri ásetta freist søkja um góðkenning sambært §§26-27, tá ið mett verður, at serligur tørvur er á tí.
§ 29. 1) Avgerð um góðkenning sambært §§ 26-28 verður tikin av landsstýrismanninum.
§ 30. Saman við umsókn um góðkenning sambært §§ 26-28 skulu verða hjálagdar neyðugar ætlanir, tekningar og frágreiðingar, ið gera ætlanina skilliga, umframt ein tilskilan av slagnum og nøgdini av ætlaðu ella verandi dálkingini. Tilskilast skal, hvørjar atgerðir verða framdar við tí endamáli at minka um hesa dálking.
§ 31. Góðkenning sum nevnt í §§ 26-28 skal innihalda áseting av teimum umstøðum, ið lagdar eru til grund fyri góðkenningina, her uppi í støðu av fyritøkuni, virkinum ella útbúnaðinum á føstu ognini, og tær atgerðir, ið virkið hevur sagt frá, at tað vil fremja ímóti dálking.
2. stk. Í góðkenningini skulu verða nevndar ásettu treytirnar viðvíkjandi stovnsetan og rakstri virkisins.
3. stk. Góðkenningin kann tíðaravmarkast.
§ 32. 1) Verða treytirnar fyri eini góðkenning brotnar, sbr. §§ 26-28, kann landsstýrismaðurin banna framhaldandi rakstri.
§ 33. 1) Landsstýrismaðurin kann áseta nærri reglur viðvíkjandi góðkenningarskipanini.
§ 34. 1) Elva fyritøkur, virkir ella útbúnaðir av teimum sløgum, ið nevnd eru í fylgiskjalinum til lógina, dálking, ið ikki verður mett at verða uttan týdning, kann landsstýrismaðurin geva boð um, at bøtandi atgerðir verða framdar.
2. stk. 1) Ber ikki til at tálma dálkingini, ella verða boð sambært 1. stk. brotin, kann landsstýrismaðurin banna framhaldandi rakstri og møguliga krevja fyritøkuna, virkið ella útbúnaðin burtur.
3. stk. Tá ið atgerðir eru bráðneyðugar til tess at forða týðandi dálking ella spjaðing av dálkingini, kann forboð verða lýst beinanvegin.
4. stk. Í 5 ár eftir at loyvið er givið sambært §§ 26-28 kann bert verða givið boð ella forboð eftir 1. og 2. stk., um so er at:
1) nýggjar upplýsingar eru komnar fram um dálkingarskaðaárin,
2) dálkingin elvir umhvørvislig skaðaárin, ið ikki kundu síggjast frammanundan, tá ið góðkenningin varð givin, ella
3) dálkingin í aðrar mátar verður størri enn hon, ið góðkenningin varð givin eftir.
5. stk. 1) Tá ið meira enn 5 ár eru gingin eftir góðkenningina, kann landsstýrismaðurin broyta treytirnar í hesi, tá ið tað er umhvørvisliga grundað, ella um betri reinsingarhættir ella minni dálkandi framleiðsluhættir eru komnir fram.
5 a. kapittul
Avmarking av inn- og útflutningi,nýtsla o.a. av evnafrøðiligumevnum 1) 2)
§ 34 a. Tá tað verður mett neyðugt fyri at tryggja, at evnafrøðilig evni ella framleiðslur ikki hava við sær vanda fyri heilsuna ella hava við sær skaða á umhvørvið, kann landsstýrismaðurin taka avgerð ella áseta reglur um avmarking í og forboð móti sølu, inn- og útflutningi og nýtslu av ávísum evnafrøðiligum evnum og framleiðslum ella evnafrøðiligum evnum og framleiðslum við nærri ásettum eginleikum. Í hesum sambandi kunnu m.a. krøv verða sett til reinleikan hjá hesum evnum og til styrkina av teimum evnum, sum eru partur av einari evnafrøðiligari framleiðslu.
Stk. 2. Tá tað verður mett neyðugt fyri at tryggja, at aðrar vørur enn tær, sum eru nevndar í stk. 1, ikki hava við sær vanda fyri heilsu ella hava við sær skaða á umhvørvið, kann landsstýrismaðurin taka avgerð ella áseta reglur um innihald í vørum ella forboð ímóti ella í hvønn mun, vørur mugu lata frá sær ávís evnafrøðilig evni ella framleiðslur. Á sama hátt kann landsstýrismaðurin taka avgerð ella áseta reglur um innihaldið í einari vøru, ella um og í hvønn mun vørur mugu lata frá sær evnafrøðilig evni ella framleiðslur við nærri ásettum eginleikum.
Stk. 3. Eftir somu treytum sum í stk. 2 kann landsstýrismaðurin taka avgerð um ella áseta nærri reglur um, at vøra, ið inniheldur ella letur frá sær evnafrøðilig evni ella framleiðslur, ikki má verða seld ella nýtt til ávís nærri ásett endamál. Á sama hátt kann landsstýrismaðurin taka avgerð ella áseta reglur um, at ávís evnafrøðilig evni ella framleiðsla ikki mugu verða seld uttan umbiðingarseðil frá eftirlitsmyndugleikanum til ávís nærri tilskilað endamál.
§ 34 b. Landsstýrismaðurin kann áseta nærri reglur um, at til evnafrøðilig evni, framleiðslur ella vørur skal brúkaraleiðbeining fylgja við. Í hesum sambandi kunnu krøv verða sett til m.a. tilevning og innihald í brúkaraleiðbeiningini, herundir krav um, at leiðbeiningin skal verða góðkend av landsstýrismanninum ella tí, ið landsstýrismaðurin hevur heimilað til tess.
Stk. 2. Í brúkaraleiðbeiningunum eftir stk. 1 kunnu verða ásettar bindandi reglur um nýtslu, varðveitslu og burturbeining av evninum, framleiðsluni ella vøruni.
§ 34c. Tá atlitið at umhvørvisvernd annars talar fyri hesum, kann landsstýrismaðurin, uttan at treytirnar í § 34a eru loknar, taka avgerð ella áseta nærri reglur um avmarkingar í, ella forboð móti nýtslu ella sølu av teimum í § 34a nevndu evnum, framleiðslum ella vørum.
Stk. 2. Sølu- ella nýtsluforboð eftir stk. 1 kann verða sett, um annað evni, framleiðsla ella vøra ella háttalag við sama nýtsluøki kann koma í staðin, sum í týðandi mun avmarkar álkingina í sambandi við framleiðsluna, brúkið ella burturbeiningina av viðkomandi evni v.m., ella sum annars í týðandi mun kann vera við til at bøta um møguleikan at nýta reinari tøkni.
Stk. 3. Treytin fyri at seta søluavmarkingar ella søluforboð eftir stk. 1 er harafturat, at tey evni, framleiðsla ella vøra, sum sambært stk. 2 skal koma í staðin, samanumtikið kann koma í staðin uttan munandi meirkostnað fyri fyritøkurnar og brúkararnar.
§ 34 d. Landsstýrismaðurin kann áseta nærri reglur um skyldu at gera og lata myndugleikunum frágreiðingar og upplýsingar um ymisk evni o.a., herundir skráseting av nýtslunøgdum og skráseting av útlátshagtølum, skráseting og merking av ávísum evnum í virkjum. Harumframt kann landsstýrismaðurin áseta reglur um, at einkultpersónar, feløg og almennir myndugleikar, ið hava tílík evni um hendi, skulu lata inn stakroyndir og aðrar upplýsingar um hesi evni, umframt frágreiðingar um í hvønn mun hesi evni verða brúkt, eins og onnur viðurskifti.
§ 34 e. Í sambandi við forboð móti sølu ella nýtslu eftir § 34a kann landsstýrismaðurin áleggja framleiðara ella innflytara fyri egnu rokning at afturkalla evnið, framleiðsluna ella vøruna frá sølufólki ella brúkara.
6. kapittul
Myndugleikarnir.
§ 35. 1) Landsstýrismaðurin hevur yvireftirlitið við, at lógin og tær við heimild í lógini ásettu reglur verða hildnar.
2. stk. 1) Landsstýrismanninum verður heimilað við kunngerð at leggja eftirlits- og umsitingaruppgávur tess eftir hesi lóg út til kommunu ella kommunufelagsskapir. Um hvørki kommunan einsæris ella kommunalur felagsskapur eru førir fyri at átaka sær at umsita lógina á staðnum, kann landsstýrismaðurin leggja eftirlits- og umsitingaruppgávurnar til ávísan landsstovn ella landsstovnar.
§ 35 a.2) Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um gjald fyri endurrindan av útreiðslum, sum myndugleikar hava í sambandi við umsiting og eftirlit eftir lógini.
Stk. 2. Landsstýrismaðurin kann áseta krøv um gjald fyri viðgerð av umsóknum og veitan av góðkenningum og loyvum eftir lógini.
Stk. 3. Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um, at útreiðslur, sum myndugleikin hevur av kanningum, ráðgevaraveitingum, heruppií tænastum frá øðrum myndugleikum, tænastuferðum o.t., verða endurrindaðar eftir rokning.
7. kapittul
Eftirlit.
§ 36. 1) Landsstýrismaðurin ansar eftir
1) at lógin og tær reglur, ið ásettar eru við heimild í lógini, verða hildnar,
2) at avgerðir um boð ella forboð verða lýddar, og
3) at treytir ásettar í sambandi við góðkenningar og loyvi verða hildnar.
§ 37. Um boð ella forboð verða ikki lýdd innan ásettu freist, kann myndugleikin, ið hevur eftirlitið sambært § 36 (eftirlitsmyndugleikin), lata atgerðina verða framda fyri rokning tess, ið ábyrgdina hevur. Útreiðslur verða bornar av avvarðandi ogn.
2. stk. Tá ið atgerðir eru bráðneyðugar til tess at forða álvarsamari dálking ella spjaðing av dálkingini fremur eftirlitsmyndugleikin tað, ið neyðugt er uttan boð og fyri rokning tess, ið ábyrgdina hevur. Ásetingin í 1. stk. 2. pkt. verður nýtt á sama hátt.
3. stk. 1) Løgreglan er eftirlitsmyndugleikanum til hjálpar við fremjingini við heimildum sambært 1. og 2. stk., tá ið vandi er fyri álvarsamari dálking. Landsstýrismaðurin kann áseta nærri reglur um hetta.
4. stk. Ásetingarnar í 1.-3. stk. verða nýttar á sama hátt, tá eftirlitsmyndugleikarnir geva boð um, at ólóglig viðurskifti verða steðgað.
§ 38. Verður eftirlitsmyndugleikin, sbr. §§ 36-37, varugur við ólóglig viðurskifti, skal hann steðga hesum uttan so, at talan er um slík, sum skilliga hava lítið at siga.
2. stk. Er eitt dálkandi virki byrjað uttan góðkenning ella loyvi ella ímóti galdandi avgerðum um bann ella ásettum treytum, kann eftirlitsmyndugleikin krevja fyritøkuna, virkið ella útbúnaðin burtur.
§ 39. 1) Landsstýrismaðurin, stovnar ella fólk, ið av landsstýrismanninum hava fingið litið upp í hendur at gera kanningar, og landslæknin hava atgongd til almennar og privatar ognir at fáa til vega upplýsingar til nýtslu viðvíkjandi avgerðum sambært lógini ella reglum, gjørdar við heimild í hesi lóg.
2. stk. Løgreglan er myndugleikunum til hjálpar eftir reglunum sambært 1. stk. Landsstýrismaðurin kann áseta nærri reglur um hetta.
3. stk. Lógváttan skal verða sýnd, verður tað kravt.
§ 40. 1) Tann, ið ábyrgdina hevur av viðurskiftum ella útbúnaðum, ið elva kunnu dálking, skal eftir umbøn frá landsstýrismanninum lata allar upplýsingar, her uppi í viðvíkjandi fíggjarligum og roknskaparligum viðurskiftum, ið týdning hava fyri metingina av dálkingini og fyri møguligum bøtandi atgerðum.
2. stk. 1) Landsstýrismaðurin kann áleggja avvarðandi at fremja kanningar ella at lata royndir av tilfari v.m., ið nýtt ella viðgjørt verður av avvarðandi, og av møguligum burturkastevnum.
§ 41. Tann, ið ábyrgdina hevur fyri viðurskiftum ella útbúnaðum, ið elva kunnu dálking, skal beinanvegin geva eftirlitsmyndugleikunum boð, føra rakstrartrupulleikar ella óhapp við sær týðandi dálking ella ber í sær vanda fyri slíkari.
2. stk. Boð sambært 1. stk. elva onga avmarking í skyldu hansara, ið ábyrgdina hevur, at fáa avleiðingarnar av rakstrartupulleikanum ella óhappinum forðaðar ella fyribyrgdar á munagóðan hátt.
§ 42. 1) Landsstýrismaðurin hevur eftirlit við dálkingarstøðuni.
§ 43. 1) Landsstýrismaðurin ásetur nærri reglur viðvíkjandi fremjingini av virksemi eftirlitsmyndugleikanna.
§ 44. 1) Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um skráseting av virkjum.
§ 45. 1) Landsstýrismaðurin kann áleggja Umhvørvisstovuni at taka upp spurningar, her uppi í ítøkilig mál, viðvíkjandi umhvørvisvernd til viðgerðar og avgerðar.
§ 46. 1) Landsstýrismaðurin kann broyta treytirnar fyri einum virki ella loyvi við atliti til at bøta um eftirlit virkisins við egnari dálking (egið eftirlit) ella við atliti til at fáa til vega eitt betri hóskandi eftirlit. Ásetingar í boðum kunnu á sama hátt verða broyttar.
8. kapittul
Starvsstovur.
§ 47. 1) Landsstýrismaðurin kann geva privatum starvsstovum løggilding at takast við ávísar starvsstovuuppgávur sambært hesa lóg.
2. stk.1) Starvsstovur, ið eru løggildar, skulu nýta tey gjøld, háttaløg og virkisfyriskipanir, ið ásettar verða av landsstýrismanninum.
3. stk. 1) Landsstýrismaðurin kann áseta nærri reglur fyri løggildisskipanina.
9. kapittul
Kortlegging og planlegging.
§ 48. 1) Landsstýrismaðurin kann í samstarvi við kommununa fremja eina kortlegging av óljóðinum í kommununi.
2. stk. Kortlegging sambært 1. stk. skal fevna um skráseting av einstøku keldunum til óljóð innan kommununa og eina meting av óljóðinum, ið keldurnar elva umhvørvinum.
§ 49. 1) Landsstýrismaðurin fremur við stuðuli frá kommununum eina kortlegging av dálkingarstøðuni og trýsti frá teimum einstøku dálkingarkeldunum á áir, løkir, vøtn og partar av føroyskum sjóøki.
§ 50. 1) Landsstýrismaðurin kann eftir samráðing við kommunalu myndugleikarnar fremja eina kortlegging av luftdálkingini, her uppi í eina kortlegging av dálkingarkeldunum og eina ætlan um luftdygdina.
§ 51. 1) Landsstýrismaðurin kann eftir samráðing við kommunalu myndugleikarnar áseta nærri reglur um kortlegging eftir §§ 48-50 og um fremjing av hesi.
§ 52. Kortleggingin sambært §§ 48-50 skal verða ein stuðul undir planleggingini sambært hesum kapitli og undir lands- og kommunuplanlegging.
§ 53. 1) Við kortleggingini eftir § 49 sum grundarlagi ger landsstýrismaðurin eina ætlan fyri góðskuna av vatnøkjunum í landinum. Henda góðskuætlan skal innihalda:
1) endamið fyri vatngóðskuni í áum, løkum, vøtnum og partar av sjónum nær strondini.
2) frágreiðing um tær fyritreytir um verandi og ætlaðu spillvatnsfrálopini, ið eru grundarlag undir ásettu endamiðunum,
3) áseting av, nær ásettu endamiðini og tey dygdarkrøv, ið hoyra til hesi, eru treytaði at ganga út, og
4) meting av fíggjarligu avleiðingum ætlaninnar.
2. stk. 1) Dygdarætlanin skal av landsstýrismanninum verða send til avvarðandi kommunur, áðrenn ætlanin verður samtykt. Setur ein kommuna fram mótmæli innan eina av landsstýrismanninum ásetta freist viðvíkjandi avleiðingum ætlaninnar fyri hesa kommunu, kann landsstýrismaðurin ikki samtykkja ætlanina endaligt, fyrr enn semja er fingin í lag millum kommununa og landsstýrismaðurin um neyðugu broytingarnar í ætlanini. Ber ikki til at fáa semju, verður spurningurin avgjørdur av landsstýrismanninum.
3. stk. Dygdarætlanin má ikki ganga ímóti landsplanleggingini.
§ 54. 1) Við kortleggingini eftir §§ 48-50 sum grundarlagi ger landsstýrismaðurin eftir samráðing við kommunurnar eina ætlan fyri støðu av virki v.m., har vegna fyribyrging av dálking serlig støðukrøv mugu ásetast. Ætlanin skal fevna um økir til ídnaðar- og útbúningarvirkir og til spillvatnreinsiverk og burturkastfyritøkur.
2. stk. Ætlanin eftir 1. stk. skal hava støði í umhugsni fyri viðkvæmi umhvørvisins viðvíkjandi dálking og umhugsni mótvegis framtíðar nýtslumøguleikum einstøku økjanna.
3. stk. Ætlanin má ikki stríða ímóti landsplanleggingini.
§ 55. 1) Landsstýrismaðurin kann taka avgerð um, at landsstýrismaðurin sum lið í landsplanleggingini skal fáa til vega fyribils kanningar og metingar av teimum umhvørvisligu avleiðingunum í sambandi við gerð av størri einstøkum virkjum. Landsstýrismaðurin kann taka avgerð um, at gerast skal ein meting av ymiskum støðumøguleikum fyri slík virkir.
2. stk. Tann, ið søkir um at seta eitt virki á stovn sum nevnt í 1. stk., skal veita stuðul í sambandi við at kanningarnar og metingarnar verða framdar.
Burturkast.
§ 56. 1) Landsstýrismaðurin ger í samstarvi við kommunurnar eina kortlegging av fyribeiningini av burturkastinum. Kortleggingin skal fevna um skráseting av innsavningini, flutninginum, viðgerðini og endaskipan, her uppi í endurnýtslu av burturkastinum. Við kortleggingini sum støði ger landsstýrismaðurin eftir samráðing við kommunurnar eina frágreiðing viðvíkjandi fyribeiningini av burturkastinum.
2. stk. 1) Landsstýrismaðurin kann eftir samráðing við kommunalu myndugleikarnar áseta nærri reglur fyri uppgávum kommununnar sambært 1. stk.
§ 57. 1) Landsstýrismaðurin ger eftir samráðing við kommunalu myndugleikarnar eina ætlan um fyribeining av burturkasti. Ætlanin skal innihalda upplýsingar um:
1) verandi og ætlaðar skipanir fyri kelduskiljing, innsavning, flutningi, viðgerð og endaviðgerð, her uppi í endurnýtslu, av burturkastinum,
2) avmarking av teimum økjum, haðani burturkastið verður flutt til einstøku viðgerðar- og goymsluútbúnaðirnar,
3) endamið fyri sundurbýting av burturkastinum á ymiskar viðgerðar- og fyribeiningarhættir,
4) nær tær ætlaðu skipanirnar eru treytaðar at seta í verk, og
5) kostnað og fígging í sambandi við fremjing ætlaninnar.
2. stk. 1) Landsstýrismaðurin kann gera av, at nærri ásettar fyritreytir skulu verða støði undir planleggingini eftir 1. stk., og áseta reglur um hetta.
3. stk. 1) Landsstýrismaðurin ásetir reglur um burturkastskipanir, her uppi í skipanir fyri vinnulívsburturkast, urtagarðsburturkast og byggiburturkast v.m., og
1) reglur um skyldu kommunurnar at ávísa burturbeiningarmøguleikar fyri burturkasti frá virkjum, ið ikki koma undir slíkar skipanir,
2) reglur um skyldu virkjanna at nýta gjørdar skipanir ella ávístar burturtøkumøguleikar.
4. stk. 1) Landsstýrismaðurin kann taka avgerð ella áseta reglur um skyldur kommununnar at stovna ella fara upp í felagskommunalar fyritøkur innan økir viðvíkjandi fyribeining av burturkasti og um støðuna hjá slíkum felagskommunalum fyritøkum.
5. stk. Avgjøld kunnu ásetast til rindan av útreiðslum til kortlegging og planlegging viðvíkjandi burturkasti, til burturkastskipanirnar og í sambandi við tær annars í 3. og 4. stk. umrøddu atgerðir og fyritøkur.
§ 58. 1) Ein ætlan eftir § 57 má ikki ganga ímóti landsplanleggingini ella stevnumiðum ásettum av landsstýrismanninum eftir § 57, 2. stk.
Felags ásetingar.
§ 59. 1) Landsstýrismaðurin kann, eftir samráðing við kommunalu myndugleikarnar, áseta nærri reglur um innihaldið av planleggingini eftir §§ 53, 54 og 57 og reglur um tíðarmørk og framferð í sambandi við at fáa ætlanirnar til vega og um broyting, her uppi í um sambandið við lands- og kommunuplanleggingina.
10. kapittul
Avgerðir í umhvørvisverndarmálum.
§ 60. Avgerðir eftir hesi lóg skulu fráboðast skrivliga til tann ella tey, sum varða av. Tá ið stundislig tiltøk eru kravd at fyrbyrgja álvarsliga dálking ella avmarking av dálking, kunnu boð ella forboð gevast munnliga. Ein munnlig avgerð skal skjótast gjørligt eisini fráboðast skrivliga.
2. stk. Fráboðan um tiknu avgerðina skal samstundis gevast landslæknanum og øðrum avvarðandi myndugleikum. Eisini skulu privatpersónar, sum mugu ætlast at hava einstaklinga, týðandi áhuga fyri at fáa kunning um avgerðina, hava skrivliga frásøgn um hana. Frásøgn til nevndu privatpersónar kann møguliga gerast við almennari lýsing. Við fráboðan um góðkenning eftir §§ 26-28 skal almenn lýsing altíð verða framd.
§ 61. Ein avgerð, ið fráboðað verður skrivliga, skal tilskila tær meginætlanir, ið hava ligið til grund fyri avgerðini.
§ 62. Ein avgerð skal geva upplýsing um, til hvønn myndugleika avgerðin kann verða kærd, og freistina fyri hesum.
§ 63. Í boðum og forboðum skal tað við avgerðina vera ásett ein freist at fylgja avgerðini. Í teimu førum, ið nevnd eru í § 60, 1. stk., har stundislig tiltøk eru kravd, kann verða avgjørt, at avgerðin skal fylgjast alt fyri eitt.
§ 64. Áðrenn avgerð verður tikin um boð ella forboð, skal móttakarin hava skrivliga frásøgn og kunnast við, at hann hevur rættindi til málsinnlit og til at bera síni sjónarmið fram. Móttakarin eigur í hesum sambandi at fáa áheitan um at veita upplýsingar, ið kunnu lýsa kostnað, fyrimunir og vansar við avgerðini.
2. stk. Frásøgn sum nevnd í 1. stk. kann verða frávikin, um stundislig avgerð er kravd, ella um frásøgn eyðsýnd kann ætlast at vera óneyðug.
§ 65. Ásetingarnar í § 63 og § 64, 1. stk. verða ikki nýttar til fráboðan um at seta steðg fyri ólógligum viðurskiftum.
11. kapittul
Kæra.
§ 66. Kærufreistin er 4 vikur frá tí degi, avgerðin er fráboðað avvarðandi. Í føri, har almenn lýsing er gjørd, verður kærufreistin roknað frá almannakunngeringini, uttan mun til nær møgulig einstaklinga frásøgn er framd, smb. § 60. Er kærufreistin farin ein leygardag ella halgidag, verður kærufreistin longd til næsta gerandisdag.
§ 67. Ein kæra setur steðg fyri einum boði ella forboði til avgerð frá kærumyndugleikanum fyriliggur ella til kærumyndugleikin avger annað.
2. stk. Tann myndugleiki, ið tekur avgerðina um boð ella forboð, kann kortini, tá serligar orsøkir eru fyri tí, samstundis við boðnum ella forboðnum avgera, at tað skal fylgjast uttan mun til kæru. Um henda avgerð verður kærd, skal boðið ella forboðið fylgjast, til kærumyndugleikin avger annað.
3. stk. Byggi- og tilgerðararbeiði, ið neyðug eru til tess at gera nýtslu av einum loyvi ella góðkenning, kunnu ikki verða sett í verk innan kærufreistin eftir § 66 er farin. Verður góðkenning ella eitt loyvi kært, áðrenn kærufreistin er farin, kann byggi- og tilgerðararbeiði ikki setast í verk, áðrenn avgerð kærumyndugleikans er fingin ella kærumyndugleikin gevur loyvi til byrjan.
4. stk. 1) Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um, at 3. stk. ikki er galdandi fyri ávís smærri sløg av byggi- og tilgerðararbeiðum.
§ 68. Kæra verður fingin tí myndugleika, sum hevur tikið avgerðina. Hesin sendir kæruna til kærumyndugleikan saman við tilfarinum, sum hevur ligið til grund fyri málsviðgerðina.
§ 69. 1) Landsstýrismaðurin kann áseta reglur um, at avgerðir, ið minni týdning hava fyri umhvørvisverndina, ikki skulu kunna kærast til annan fyrisitingarligan myndugleika.
12. kapittul
Kæra til Umhvørvisstovuna.
§ 70. 1) Avgerðir hjá kommunalum myndugleikum, ið hava fingið eftirlits- og umsitingarmyndugleika frá landsstýrismanninum sambært hesi lóg kunnu kærast til Umhvørvisstovuna.
2. stk. Avgerðir eftir § 22 kunnu bert kærast í tann mun, ið tað viðvíkur rættarligum spurningum.
3. stk. 1) Avgerðir hjá Umhvørvisstovuni kunnu kærast til landsstýrismannin.
§ 71. Avgerðir hjá kommunum kunnu kærast av
1) tí, sum avgerðin er stílað til,
2) landslæknanum og
3) einum og hvørjum, ið kann ætlast at hava týðandi seráhugamál í málsúrslitinum.
13. kapittul
Revsi- og gildisreglur v.m.
§ 72. 1) Er ikki harðari revsing ásett sambært lóggávuni annars, verður revsaður við bót tann, sum
1) brýtur § 15, 1. stk.
2) lýðir ikki forboð ella boð eftir § 12, 1. ella 4. stk., § 13, 1. stk., § 21, § 32, § 34, §§ 34a-34e ella § 38, 2. stk.
3) heldur ikki treytir, ið settar eru við loyvi eftir § 15, 2. stk., ella § 16 ella fyri góðkenning eftir §§ 26-28.
4) ger, fer undir ella rekur virki uttan góðkenning eftir § 26,
5) letur vera við at biðja um góðkenning eftir § 26 ella § 28,
6) gevur ikki upplýsingar, fremur ikki kanningar ella gevur ikki royndir eftir § 40 ella fráboðar sum nevnt í § 41,
7) gevur ikki fráboðan, sum ásett í reglum ásettum eftir § 44,
8) ger byggi- og tilgerðararbeiði ímóti § 67, 3 stk. ella
9) heldur ikki treytir tengdar at loyvi eftir § 67, 3. stk.
2. stk. Revsingin kann herðast til hefti ella fongsul í upp til 1 ár, um brotið er framt við vilja ella av grovum ósketni, og um tað við brotinum er
1) voldur skaði á umhvørvið ella elvdur vandi fyri hesum, ella
2) fingin ella ætlaður peningaligur fyrimunur fyri viðkomandi ella onnur, her uppi í við sparing.
3. stk. 1) Í reglum, sum ásettar verða við heimild í § 4, § 5, § 6, §7, § 10, § 15, 2. stk., § 17, § 23,§§ 34a-34e og § 57, 3 stk. kann ásetast revsing við bót. Somuleiðis kann ásetast, at revsingin kann herðast til hefti ella fongsul upp til 1 ár undir somu umstøðum sum nevndar í 2. stk.
4. stk. Fyri brot, sum gjørd verða av partafeløgum, lutafeløgum ella tílíkum, kann felagnum verða áløgd bót. Er brotið gjørt av kommunu ella kommunalum felagsskapi, kann kommununi ella kommunala felagsskapinum verða áløgd bót.
5. stk. Verður ikki lagt hald á vinning, sum fingin er við broti á hesa lóg ella tær við heimild í lógini ásettu reglur, verður við áseting av bótini, herundir eykabót, serliga at hava í huga støddir á peningaliga vinninginum ella ætlaða peningaliga vinninginum sbr. 2. stk. nr. 2.
6. stk. Fyrningarfreistin fyri revsiábyrgd er 5 ár fyri brot v.m., sum nevnd eru í 1. stk. nr. 1, 2, 3 og 4.
§ 73. Málini verða viðgjørd sum løgreglumál. Rættarmeðalin í rættargangslógarinnar kapitlum um at leggja hald á og rannsókn kunnu nýtast í sama mun sum í statsadvokatmálum.
§ 74. Myndugleikar og persónar, sum útinna uppgávur eftir lógini, eins og hvør, sum annars veitir stuðul til hetta, hevur tagnarskyldu eftir § 152 og 264 b í borgarligu revsilógini.
§ 75. 1) Landsstýrismaðurin ásetir, nær lógin fær gildi.
§ 76. Hesar lógarreglur verða settar úr gildi, smb. tó § 77
1) ll. nr. 38 frá 5. juli 1973 um heilsusamtyktir,
2) ll. nr. 40 frá 1. juni 1961 um oyðing av rottu.
2. stk. 1) Landsstýrismanninum verður heimilað at seta úr gildi § 1, 4. stk. í lóg nr. 95 frá 14. apríl 1893, sum broytt við ll. nr. 22 frá 1. mai 1973.
3. stk. 1) Landsstýrismanninum verður heimilað at seta úr gildi §§ 9 og 10 í lóg nr. 169 frá 18. mai 1937.
4. stk. Uppgávur, sum sambært aðrari lóggávu verða røktar av heilsunevndini, verða lagdar undir kommunustýrið, um ikki annað verður ásett.
§ 77. Reglur, ásettar við heimild í lógunum nevndar í § 76, verða verandi í gildi til nýggjar reglur eru komnar í staðin við heimild í hesi lóg.
2. stk. Avgerðir tiknar eftir teimum reglum, ið nevndar eru í § 76, hava gildi, til tað við heimild í lógini ella reglum ásettum við heimild í lógini verður tikin nýggj avgerð. Brot á slíkar avgerðir verður revsað sambært higartil galdandi reglum.
Listi yvir fyritøkur, virkir og útbúnaðir, ið koma undir kapittul 5 í umhvørvis-verndarlógini.
A. Framleiðsla og tilevning úr jarni, stáli ella metali.
1. Metalstoypivirkir
2. Fyritøkur og virkir til yvirflatuviðgerð av evnum úr jarni, stáli ella metali.
3. Stálskipasmiðjur og flótidokkir.
4. Maskinverksmiðjur og maskinverkstaðir.*
5. Ílatsverksmiðjur og rørverksmiðjur.
6. Ravmagnstøknligar fyritøkur.*
7. Ravløðuverksmiðjur.
B. Nám og tilevning av steini, koli og tílíkum.
1. Glarullsverksmiðjur og steinullsverksmiðjur.
2. Grótbrot.
3. Sementstoypivirkir og betongblandivirkir.
4. Fyritøkur til framleiðslu av postalíni, glaraðari leirvøru ella leirvørum.*
5. Kolanám.
C. Nám og viðgerð av steinolju, steinoljuúrdráttum, asfalti, náttúrgassi og koli.
1. Virkir til tilgerð av asfalti og virkir til framleiðslu av vegtilfari.
2. Virkir til reinskan ella oyðing av spillolju ella øðrum burturkasti av reinsivirkisúrdráttum.
3. Goymslurúm við flótandi gassi (kolbrintu).*
4. Goymslur við steinolju ella flótandi steinoljuúrdráttum.*
D. Evnafrøðilig framleiðsla v.m.
1. Goymsla við lívrunnum ella ólívrunnum frumevnafrøðiligum evnum.
2. Sápuverksmiðjur, vaskievnisverksmiðjur og reingerðarevnisverksmiðjur.
3. Litverksmiðjur og lakkverksmiðjur.
4. Ljósmyndaídnaður og ljósmyndastarvsstovur.*
5. Fyritøkur til at lata burtur úr ella pakka evnafrøðilig evni ella úrdráttir, sbr. D. 1-3.
6. Fyritøkur til kroysting og tæðrabrynjing av plastvørum og plastálegging.
7. Verksmiðjur til framleiðslu av skúmplasti og øðrum polymerum tilfari.
E. Tilvirking av planturávørum.
1. Træverjuvirkir.
2. Rotatións-, offset-, silki- og bókprentsmiðjur.*
3. Pappírsvøruverksmiðjur, pappdósverksmiðjur.*
4. Sagverk, virkir til framleiðslu av finérplátum ella fipurplátum, møblaverksmiðjur og maskinsnikkaravirkir.*
5. Gummivøruverksmiðjur.*
6. Klædnablikingarvirkir og klædnalitingarvirkir.
7. Vevstovur, spunavirkir, klædnaverksmiðjur og snørisvirkir.*
8. Reinsarí og vinnuliga rikin vaskarí.
9. Fyritøkur til viðgerð ella tilgerð av fóðurevnum.
10. Heilsølubakarí (her uppi í breyðverksmiðjur).
11. Bryggjarí og sodavatnsverksmiðjur.
F. Tilvirking av rávørum úr djórum.
1. Sláturvirki og kjøtvirki.*
2. Kjøtfóðurverksmiðjur (fyribeiningarstøðir) og beinmjølaverksmiðjur.
3. Garvarí og onnur skinnvirki.*
4. Virkir til reinsingar av djórafitievnum.
5. Mjólkavirkir, fyritøkur til framleiðslu av osti ella ostapulvuri umframt konsumísverksmiðjur og turrmjólkarverksmiðjur.
6. Margarinverksmiðjur.
7. Fyritøkur til framleiðslu av fiskaúrdráttum.*
8. Virkir til turking ella knúsing av skeljum.
9. Fóðurevnisverksmiðjur.
10. Leðurvøruverksmiðjur.
G. Goymsla, varðveitsla ella viðgerð av burturkasti annars.
1. Virkir til goymslu ella varðveitslu av burturkasti, her uppi í tyrvingarstøð, ruskdungar og serligar goymslur til evju ella ilsku, móttøkumiðstøð ella móttøkupláss til oljuburturkast ella evnafrøðiligt burturkast umframt ruskbrennistøðir.
2. Virkir til viðgerð ella tilvirking av burturkasti, her uppi í spillvatnsreinsiverk, uppskipingarmiðstøðir, knúsivirki, plantuleivdarvirki og bilupphøggingarpláss.
H. Orku- og hitaframleiðsla.
1. Orkuverk og hitaframleiðandi virkir.*
2. Vindmyllur.*
I. Virkir fyri motorakfør og onnur flutningstól.
1. Motorbreytir og prutlbreytir umframt koyritøknilig virkir, afturlatnir venjingarvøllir undantiknir, ið einans verða nýttir til koyrifrálæru.
2. Floghavnir og flogvøllir.
3. Bilhús og pláss til koyriamboð í samband við arbeiðstakara- ella bileigarafyritøkur, her uppi í støð (støðlar) hjá bussum. Bjargingarstøðir.*
4. Fyritøkur og virkir til veitingar ella umvælingar av motorakførum – prutl undantikin – tá hesar fyritøkur ella virki fremja yvirflatuviðgerð við liti ella lakki.*
J. Djórahald og goymsla ella viðgerð av húsdjóratøðum.
1. Flogfenaðargarðar.*
2. Felddjóragarðar.*
3. Svínahald.
4. Fiskaaling.
K. Aðrar fyritøkur.
1. Skotvøllir.
(*) Sí grein 26, 3. stk.


c: text/html

text:
Innihald
Úlfur Hjörvar: Illa fara orðini (stuttsøga)
H.P. Lovecraft: Tónleikurin hjá Erich Zann (stuttsøga)
Torfinnur Jákupsson: Gaman í (yrking)
Syndri Freysson: Tvær yrkingar
Michael Strunge: Tríggjar yrkingar
Peter Adolphsen: Tríggjar stutt-stuttsøgur
Naja Marie Aidt: Sum einglarnir flúgva (stuttsøga)
Sissal Kampmann: Tríggjar yrkingar
John Ashbery: Tvær yrkingar
Herluf Hansen: Tríggjar yrkingar
Ernest Hemingway: Uppi í Michigan (stuttsøga)
Haruki Murakami: Fílurin hvørvur (stuttsøga)
Durita L. Jóansdóttir: Søgan um leyvuna, veðrin og samleikaskápið (ritroynd)
Anna Mortensen: Tvær yrkingar
Annika Skaalum: 11. september (yrking)
Hans Olaf Joensen: Úr ferðadagbókini (ritroynd)
Leif Olsen: Gerandisdagar (ritroynd)
***
Les ummæli eftir Berg Djurhuus Hansen av Vencli Nr. 4/2008.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hans Egede
Hans Egede (1686-1758), eisini kendur sum hin grønlendski trúðboðarin, var prestur og missionerur í tí danska og norska ríkinum. Hann varð føddur og uppvaksin í Norðurnoregi. Foreldur hansara vóru danski embætismaðurin Povel Hansen Egede og norska Kirsten Jensdatter Hind. Hann giftist í 1707 við Gertrud Rasch, sum hann møtti í Grønlandi, og í 1737 við donsku Mettea Dau.
Hans Egede var prestur í Lofoten í Noregi, tá hann hoyrdi um norðbúgvarnir, ið høvdu sett seg niður í Grønlandi og sum man síðani ikki hevði hoyrt nakað fra í fleiri ár. Í 1721 bað hann Frederik IV um loyvi til at fara til Grønlands at gera missionsarbeiði har, tí hann roknaði við, at norðbúgvarnir enn vóru katolikkar. Frederik kongur gav honum partvíst loyvi til at endurseta hjálandarættindir í oynni. Hann leitaði eftir víkingum í Grønlandi í 1721, men fann teir ikki. Hann fann tó inuitarnir og byrjaði at missionera teirra millum. Hann grundleðgi Godthåb, tað sum nú er Nuuk, sum í dag er høvuðsstaðurin í Grønlandi. Í 1724 fingu allir evropearir boð um at fara úr Grønlandi, men Hans Egede og kone hansara valdu at verða verðandi. Í 1733 doyði kona hansara av sótt. Hans Egede varð verðandi í Grønlandi til 1736, og tá hann fór, læt hann son sín Paul Egede verða eftir. Við sær til Danmarkar tók hann døtur sínar og sonin Niels Rasch Egede, sum seinni grundleðgi koloniina Egedesminde. Í 1740 varð hann valdur til biskup í Grønlandi. Hann fekk útgivið eina katekismus til brúks í Grønlandi í 1747. Uttanfyri Nuuk stendur í dag ein stór standmynd av Hans Egede, ið lítur útyvir havið.


text:
Óndskapurin
Óndskapurin (upprunaheiti: Ondskan) er svenskur filmur frá september 2003. Filmurin byggir á bókina hjá Jan Guillou, sum eisini var upprunin til leikin "Óndskapurin", sum varð spældur á Gamla Meiarínum í 1999. Svenski filmurin fekk virðisløn í Svøríki og varð eisini innstillaður til ein Oscar. Leikrit: Hans Gunnarsson og Mikael Håfström eftir skaldsøgu hjá Jan Guillou. Leikstjórn: Mikael Håfström.
Søgugongd[rætta | rætta wikitekst]
Svøríki í fimtiárunum. 16 ára gamli Erik Ponti verður illa viðfarin bæði heima og í skúlanum. Tá hann verður vístur úr skúlanum orsakað av bardaga, verður hann sendur á kostskúla. Nú heldur hann, at hann kann byrja av nýggjum, men so verður ikki. Á kostskúlanum er harðskapurin meira umfatandi, og hann er skipaður undir heitinum "kammeratuppaling".
Leikarar[rætta | rætta wikitekst]
- Erik Ponti: Andreas Wilson
- Pierre Tanguy: Henrik Lundström
- Otto Silverhielm: Gustaf Skarsgård
- Marja: Linda Zilliacus
- Dahlén: Jesper Salén
- Johan: Filip Berg
- Von Schenken: Fredrik af Trampe
- Karlberg: Richard Danielsson


text:
Saddukearar
Saddukearnir (hebraiskt: צדוקים; Tzedukim) var ein jødiskur bólkur ið vóru mótstøðumenn av Farisearunum (nútíðar rabbinsku jødarnir). Hesin bólkur hvarv eftir at templið (Heródesar tempul) í Jerúsalem varð lagt í oyði, í ár 70 e.Kr.
Hebraiska navnið 'Tsdoki' bendir á at teir fylgdu læruni hjá Høvuðsprestinum Tsádok, í føroysku bíbliuni stavað Zádok, ið krýndi Sálomon til kong í byrjanini av fyrra tempultíðarskeiðnum.
Í Ápostlasøguni fáa vit at vita, at Saddukearnir trúgu hvørki uppá uppreisn (lív eftir deyða) , einglar ella anda. Ápostl. 23:8: Tí at Saddukeararnir siga, at eingin uppreisn er til, og heldur ikki eingil ella andi. Men Fariseararnir halda tey bæði.


text:
Hvat er Guds ríki?
Tak niður
Heldur tú, at tað er ...
okkurt innan í okkum?
ein stjórn í himli?
okkurt annað?
BÍBLIAN SIGUR
’Gud Himmalsins skal grunda ríki, sum í allar ævir ikki skal verða lagt í oyði.’ — Dániel 2:44, umseting eftir Victor Danielsen.
„Sonur er givin okkum, og á øksl Hansara skal harraveldið hvíla.“ — Esaias 9:6.
HVØNN TÝDNING HEVUR HETTA FYRI TEG?
Tú kanst gleðast um eina rættvísa stjórn. — Esaias 48:17, 18.
Tú fært fullkomna heilsu og eitt lukkuligt lív í einum komandi nýggjum heimi. — Opinberingin 21:3, 4.
KUNNU VIT VERULIGA TRÚGVA TÍ, BÍBLIAN SIGUR?
Ja, í minsta lagi av tveimum orsøkum:
Jesus vísti, hvat Guds ríki fer at gera. Jesus lærdi sínar lærisveinar at biðja um, at Guds ríki skuldi koma, og at Guds vilji skuldi verða á jørðini. (Matteus 6:9, 10) Jesus vísti, hvussu tann bønin fór at verða svarað.
Meðan Jesus var á jørðini, gav hann svongum mat, grøddi sjúk og vakti upp deyð! (Matteus 15:29-38; Jóhannes 11:38-44) Sum framtíðar kongur í Guds ríki gav Jesus eina frálíka hóming av, hvat Ríkið fer at gera fyri sínar borgarar. — Opinberingin 11:15.
Støðan í heiminum vísir, at Guds ríki skjótt fer at koma. Jesus segði, at bardagar, hungursneyð og jarðskjálvtar skuldu plága heimin, beint áðrenn Ríkið fær frið í lag á jørðini. — Matteus 24:3, 7.
Alt hetta síggja vit í dag. Tí skulu vit ikki ivast í, at Guds ríki skjótt fer at gera enda á øllum hesum trupulleikum.
HUGSA UM HETTA
Hvussu verður lívið, tá ið Guds ríki valdar?
Bíblian svarar hesum spurninginum í SÁLMI 37:29 og í ESAIAS 65:21-23.
LÆR MEIRA
Hvørja ætlan hevur Gud við jørðini?
Bíblian greiðir frá, hví Gud skapti jørðina, nær líðingar halda uppat, og hvørja framtíð jørðin og tey, sum búgva á henni, hava.


text:
Søga 58: Dávid og Goliat
NÚ fara filistarar aftur í hernað móti Ísrael. Tríggir teir elstu beiggjarnir hjá Dávidi eru í herinum hjá Saul. Ein dagin sigur Ísai við Dávid: ’Tak eitt sindur av korni og nøkur breyð við til beiggjar tínar. Far og vita hvussu teir hava tað.’
Dávid fer til herleguna og rennur fram at hermótinum fyri at leita eftir beiggjunum. Í tí sama trínur filistarakempan Goliat fram og spottar ísraelsmenn. Hetta hevur hann gjørt hvønn morgun og hvørt kvøld í 40 dagar. Hann rópar: ’Veljið ein av tykkara monnum at berjast móti mær. Drepur hann meg, skulu vit vera trælir tykkara. Men um eg drepi hann, skulu tit vera okkara trælir. Eg bjóði tykkum av; finnið ein ið kann berjast við meg!’
Dávid spyr nakrar hermenn: ’Hvat fær hann ið drepur filistaran og bjargar Ísrael undan hesari skomm?’
’Saul gevur honum stóra løn,’ svara hermenninir. ’Og hann gevur honum sína egnu dóttur til konu.’
Men allir ísraelsmenn ræðast Goliat, tí hann er so stórur. Hann er okkurt um tríggjar metrar høgur, og hann hevur ein annan hermann at bera skjøldurin fyri seg.
Nakrir hermenn boða nú Saul frá at Dávid vil berjast móti Goliat. Saul sigur við Dávid: ’Tú kanst ikki berjast móti honum. Tú ert bert ein drongur, og hann hevur verið hermaður alt lívið.’ Men Dávid svarar: ’Eg havi dripið eina bjørn og eina leyvu ið tóku seyðin hjá pápa. Hesin filistarin skal verða sum ein teirra. Jehova hjálpir mær.’ Saul sigur: ’Íðan far so, og Jehova veri við tær.’
Í eini á finnur Dávid fimm slættar steinar, sum hann koyrir í taskuna. Síðan tekur hann sleingibandið hjá sær og fer móti risanum. Goliat gløir við. Tað verður lætt at drepa Dávid, heldur hann.
’Kom so,’ rópar Goliat, ’so skal eg geva fuglunum og dýrunum líkið av tær at eta.’ Men Dávid sigur: ’Tú kemur ímóti mær við svørði, spjóti og kastivápni, men eg komi ímóti tær í Jehova navni. Í dag gevur Jehova lív títt í mínar hendur, og eg skal drepa teg.’
Og so rennur Dávid móti Goliat. Hann tekur ein stein úr taskuni, leggur hann í sleingibandið og sendir hann avstað tað besta hann er mentur. Steinurin rakar Goliat beint í pannuna, og hann doyr! Tá filistarar síggja sín risastóra hermann falla, rýma teir. Ísraelsmenn jagstra teir og vinna bardagan.
1 Sámuel 17:1-54.
LÆR MEIRA
Dávid var ikki bangin
Les hesa spennandi bíbliusøguna og vita, hví Dávid var so djarvur.


text:
Kommuna
Ein kommuna er ei eind, sum stýrir einum øki í einum landi. Eitt býráð ella bygdarráð stýrir kommununi. Flestu kommunur hava eina umsiting, sum tekur sær av tí fyrisitingarliga, sum t.d. at taka sær av rokningum, at taka ímóti boðum ella klagum frá borgarunum t.d. um teknisk mál, at gera mál klár til býráðið at taka støðu til. Heilt smáar kommununur hava ofta onga umsiting, tær hava tó sum oftast avtalu við ein lokalan bókhaldara. Málið hjá kommunum er at skapa best møguligar umstøður hjá fólki. Í 2009 vóru 30 kommunur í Føroyum til samans. Áðrenn tað var talið umleið 50.
Innihaldsyvirlit
Kommunal viðurskifti[rætta | rætta wikitekst]
Í okkara samfelag er nógv ymiskt kommunalt. Kommunan hevur nógvar ymiskar uppgávur innanfyri tað sosiala, tað er: at byggja og reka skúlan og frítíðarundirvísing, at umsita barnaforsorgarlógina, at útvega bústað, viðtaluhøli og tól til kommunulæknar. Eisini skal kommunan gjalda fyri heilsu-, heima- og skúlasjúkrasystir, skúlalækna og skúlabarnatannarøktina. Kommunan syrgir eisini fyri at veita tænastur sum: at byggja bygdavegir, gøtuljós, vatnverk, ungdómshús, barnagarð, syrgja fyri kirkjugarði, ruskburturbeining, kloakk og byggja ítróttarhøll og ítróttarvøll o.s.fr.
Kommunalar nevndir[rætta | rætta wikitekst]
Tað er ymiskt hvussu nógvar og hvørjar nevndir, ið kommunur hava. Tær minstu kommunurnar í Føroyum, sum hava færri enn 500 íbúgvar, hava ofta als onga nevnd, har eru tað bygdarráðini ið taka sær av øllum málum. Í størri kommunum eru fleiri nevndir, sum eru mannaðar av 3-4 býráðslimum. Sum dømi kann nevnast, at Tórshavnar Býráð í 2008-2012 hevði sjey nevndir: Fíggjarnevndin, Byggi- og býarskipanarnevndin, Mentamálanevndin, Sosiala Nevndin, Havnarnevndin, Heilsu- og Umhvørvisnevndin og Tekniska Nevndin. Tær størri kommunurnar hava ofta staðbundnar nevndir fyri bygdir ella oyggjar, sum ofta hava verið sjálvstøðugar kommunur fyrr, men nú eru lagdar saman við tí størri kommununi.
Kommunan fíggjarliga[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsinntøkan hjá kommununi er skattur frá borgarunum, sum búgva í kommununi. Skattaprosentið hjá kommununum í Føroyum liggur umleið 20. Størra partin av inntøkuni koma tó frá kommunuskatti, og allir borgarar gjalda sama prosent í kommunuskatti. Hóast kommunur fáa nógv skattapening, kosta allar uppgávurnar nógv. Nógv av útreiðslunum eru fíggjaðar við lántøku, sum skal gjaldast aftur. Tá ið rentur og avdráttur á lánum eru, tyngir tað nógv raksturin hjá nógvum kommunum í dag.
Feløg sum arbeiða við kommunalum viðurskiftum[rætta | rætta wikitekst]
Føroya Kommunufelag (FKF): varð stovnað í 1968. Í felagnum eru 45 kommunur. Mál, sum felagið arbeiðir við, er alt, sum hevur við kommunal viðurskifti at gera. IRF: IRF er ein interkommunalur renovasjónsfelagskapur. IRF tekur sær av nátturu- og umhvørvisvernd. T.v.s. beina rusk, tøma rottangar, reinsa kloakkir o.s.fr. Allar kommunur í Føroyum eru limir í IRF, uttan Tórshavnar Kommuna. Kommunusamskipan Føroya (KSF): 7 kommunur eru limir í KSF. KSF skipar fyri mál sum er beinleiðis viðkomandi fyri borgaran. Dømir: gera lógarsmíð og lógartulking, uppskot til mannagongdir og skipanir, førleikamenning v.m. SEV: SEV tekur sær av elgerð og letur streym til brúkarar í Føroyum. Allar kommunur í Føroyum eru limir.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Petur Ove Petersen, Tú og samfelagið 1 (1996)
- Logting.fo
- Kommunusamskipan Føroya


text:
Oljuvinnufelagið, sum er partur av Vinnhúsinum og harvið Arbeiðsgevarafelagnum, hevur seinastu árini samskipað landabás á oljumessunum “Offshore Northern Seas” í Stavanger og “Offshore Europe” í Aberdeen. Nógv er broytt innan oljuvinnuna síðstu tíðina, og hetta hevur við sær, at ivasamt er, um føroyskur landabásur verður á “Offshore Europe” í Aberdeen komandi ár.
Oljuvinnufelagið bjóðar tí til fund í Vinnuhúsinum mikudagin 14. desember kl. 14.00.
Endamálið við fundinum er at fáa eitt orðaskifti um felags átøk í 2017. Orðaskiftið skal snúgva seg um, hvussu føroyskir maritimir veitarar á bestan hátt samskipa og tilrættaleggja felags átøk í 2017, og um hvussu man marknaðarførir Føroyar sum ein maritiman tænstudepil í 2017.
- Er føroyskur landabásur á oljumessu ella aðrari messu rætta átakið?
- Eru onnur átøk, sum kunnu geva betri úrslit í 2017?
- Kunnu pengarnir, sum verða brúktir til felagsbás verða betri gagnnýttir, um man samskipar hetta á annan hátt?
Øll eru vælkomin til fundin – bæði tey, sum vanliga eru á oljumessum, men eisini tey, sum selja og ynskja at selja maritimar tænastur til útlendskar keyparar.
Skrá til fundin:
- Átøk framd í 2016
- Framløga av úrsliti av limakanning hjá Oljuvinnufelagnum
- Orðaskifti um átøk í 2017
Nevndin í Oljuvinnufelagnum vónar, at áhugaði møta fjølment.


text:
Amerikonsk landafrøði
Sambandsríki Amerika ella USA er triðstørsta land í heiminum. Tað er tveir fimtingur av norðuramerikanska meginlandinum, 9 tíðarsonur eru [1], og landið er skift sundur í 50 statir. Fimmti ríki eru í sambandsríkjunum, tá eru Alaska, ið fer langt norður um pólkring, og Hawaii, langt vesturi í Kyrrahavi, við. Tveir stórir fjallaryggir eru, Appalachiafjøll eystantil og Klettafjøll vestantil; stórur partur av landslagnum eru víðar grasfløtur.
Í so stórum landi sum USA er stórur munur á veðurlagnum. Í Norðuralaska er tað kaldasta, ið veðurfrøðingar hava mált, heilt niður á -62,2 °C (-80°F), meðan tað hinvegin í Death Valley, Kalifornia er mált upp á 56,7 °C (134 °F), ið er tann næsthægsta hitamáting í øllum heiminum. Í USA er yvirhøvur landveðurlag, t.d. í norðara parti av landinum temprað, í sunnara subtropiskt. Tað, at fjallagarðarnir ganga norður og suður fram við vestur- og eysturstrondini, hevur stóra ávirkan á veðurlagið.
Markið ímillum USA og Kanada er heimsins longsta landamark.
Innihaldsyvirlit
Hvar[rætta | rætta wikitekst]
USA er stórur partur á norðuramerikanska meginlandinum. USA er vestan úr Atlantshavi, eystur í Kyrrahav, norðan úr Meksiko og suður úr Kanada. Tilsamans er USA 9,8 mió km² stórt, 7024 ferðir størri enn Føroyar.
Í stuttum um USA[rætta | rætta wikitekst]
- Norðasta stað: Point Barrow, Alaska.
- Syðsta stað: Ka Lae, Hawaii.
- Vestasti stað: Peaked Island, Alaska.
- Eystasti stað: Sail Rock, Maine.
- Hægsti staður: McKinleyfjøll, Alaska 6,194 m (20,320 ft).
- Lægsti staður: Death Valley, Kalifornia −86 m (−282 ft).
- Høvuðsstaður: Washington DC.
- Størsti býir: New York City, Los Angeles, Chicago.
- Landsvídd: 9,826,675 km2.
- Høvuðsáir: Missouriá, Mississippiá, Yukoná.
- Størsti fossur: Niagarafossur.
- Vøtn: Superiorvatn, Huronvatn, Michiganvatn, v.fl.
- Størsta vatn: Superiorvatn.
- Vøtn (í %): 6,76 %
- Firðir: Collegefjørður, Nassaufjørður, Russelfjørður, v.fl.
- Størsta oyggj: Hawaiʻi, Hawaiioyggjar.
- Strandalinja: 19,920 km.
- Høv: Kyrrahavið, Atlantshavið, Meksikoflógvin, v.fl.
- Mesti kuldi: −62.2 °C (−80 °F), Point Borrow, Alaska [3].
- Mesti hiti: 56.7 °C (134 °F), Death Valley, Kalifornia [4].
Sundurbýti[rætta | rætta wikitekst]
Landið er býtt í 50 statir, eindardistriktið Washington DC (sum eisini er høvuðsstaður) og fleiri partar handan hav. Av teimum er oyggin Puerto Riko í Karibiahavinum størsti parturin og har tað búgva flest fólk. Aðrar oyggjar, sum USA eigur, eru til dømis Amerikonsku Jómfrúoyggjar, Amerikanska Sámoa, Guam, Norðurmarianoyggjar, Midwayoyggjar og nógvar oyggjar við ongum fólki (til dømis Palmyraoy, Johnstonoy, Bakeroy, Wakeoy, Howlandoy, v.fl.). Á mongum oyggjum eru amerikanskar hernaðarstøðir. Síðani 1898 hevur USA havt eina stóra marinustøð á Kuba - Guantánamoflógvi. Guantánamoflógvin hevur serligan leiklut og verður stýrdur av amerikonsku verjuni.
Fjøllini[rætta | rætta wikitekst]
Størstu fjallaryggirnir í USA, kavataktu Klettafjøll og skógarklæddu Appalachiafjøll, eru ólíkir í útsjónd og í skapi. Atvoldin til tað er aldur. Klettafjøll eru ung fjøll, sum enn ikki eru brýnd niður og broytt í skapi. Appalachiafjøll eru ímillum elstu fjøll í heiminum, og vindur, regn og skriðísur í farnum ístíðum hava brýnt tey niður.
Býir[rætta | rætta wikitekst]
Sjá eisini listi yvir amerikanskar býir eftir íbúgvatali
Heili 82 % av fólkinum búgva í býum [5], og USA verður eisini mett at vera eitt tað mest urbaniseraða landið í heiminum. New York City í New York er størsti býur, har búgva 8 milliónir fólk, síðan eru tað Los Angeles í Kalifornia og Chicago í Illinois.
Vesturríkini[rætta | rætta wikitekst]
Fram við vesturstrondini nakað langt suður er lýtt veður og nógv avfall. Orsøkin til hetta er vesturættin, sum liggur inn úr tí flógva japanska streyminum, sum rekur norðan við landinum.
Landslagið og veðurlagið í vesturríkjunum í USA eru ógvuliga skiftandi. Ísur og kavi í Alaska og Colorado, oyðimørk í Nevada og Arizona og lýsbeltisveðurlag í Hawaii og Guam. Í Kyrrahavsstrondini flyta stórbýir sum Seattle, Portland og San Francisco út fisk, frukt og við um allan heim. Fyri vestan er eisini Hollywood, háborgin hjá filmídnaðinum, og Silicon Valley í Norðurkalifornia, sum er miðdepil fyri hátøkniligari teldumenning. Sun Valley í Idaho, har tú kanst sóla tær um summarið og standa á skíðum um veturin, er ein av kendastu frítíðarstaðunum í USA.
Klettafjøll eru ein fjallarøð í Vesturamerika sum røkkur frá Kanada til New Mexico. Landslagið í Klettafjøllum er sera vakurt, og summastaðni hava teir friðað stórar víddir, so har má ikki mannahond koma at. Á hesum friðaða landi gongur nøgd av dýrum, sym sjálvsagt eisini eru friðað. Har eru t.d. bævrar, bjarnir, visundar, v.f. Her kanst tú síggja brøtt fjøll, gjáir, grønar líðir, dimmar, vøkur vatn, risatrø, heitar goskeldur og ikki at gloyma, bjarnir og visundar.
Fleiri stórar áir renna gjøgnum hálendið, og tær hava ofta skorið seg langt niður, so tær nú renna í djúpum gjáum. Ein av teimum, Koloradogjógv í Arisona, Grand Canyon, er 1.800 m. djúp. Henda gjógv er so vøkur, at nøgd av fólki á hvørjum ári leitar vestur hagar at síggja hana, grótið í gjáarbakkunum er reytt og violett á liti. Einastaðni, har gjógvin er heldur smøl, Columbia, er nú avbyrgd, og úr henni verður vatn veitt til eina líka stóra landvídd. Fleiristaðni vestan fyri fjøllini eru stórar háfløtur. Summar av fløtunum liggja sum hagi, og har ganga stór fylgi av neyti og seyði. Men har eru eisini stór strekki, sum eru uppdyrkað, til dømis rundan um býin Salt Lake City í Utah.
Í Nevada, Arisona og Nýmeksiko er steikjandi heitt, og har eru stór strekki, ið liggja sum oyðimerkur.
Jarnbreytirnar eru bæði nógvar og langar. Í seinastu árunum eru nógvar nýggjar jarnbreytir lagdar og vegir gjørdir.
Alaska[rætta | rætta wikitekst]
Alaska, sum USA keypti frá Russlandi í 1867 [6], er stórt land, dupult so stórt sum Skandinavia tilsamans. Tað mesta av tí er fjallalendi, og har er hægsta fjallið í Norðuramerika, Mount Mac Kinley, 6187 m. Í Alaska tíðnar kavin ógvuliga seint, har er frost einar 8 mánaðir av árinum, og jørðin er altíð botnfryst. Har er ógvuliga kalt um vetrarnar, -62°C (−80 °F) hava tey mált, og har legst øgiligur kavi niður. Fram við Íshavinum eru sum í Kanada frystar mýrar, og sunnari vaksa skógir, ið eru so stórir, at teir tykjast ongan enda at taka. Har høgga teir nakað av viði.
Hawaii[rætta | rætta wikitekst]
Hawaii liggur í Kyrrahavinum. Oyggjarnar eru 20 í tali, men bara sjey eru bygdar. Átta tær størstu oyggjarnar í Hawaii eru einar 4.000 km í ein útsynning úr San Francisco, Kalifornia. Tann størsta oyggin eitur Hawaii, og høvuðsstaðurin eitur Honolulu. Hawaiioyggjar hava tropiskt veðurlag, og helmingurin av oyggjunum er skógvaksin. Hawaiioyggjar eru stutt norðan fyri ekvator (miðkring), og tí kundu vit hildið, at veðurlagið var heitt og kvalið; men so er ikki. Tað finst valla fagrari og frískligari veðurlag, tí havvindarnir svala so væl, so at sumrini eru ikki heitari enn tey við Miðjarðarhavið og vetrarnir nakað sum summar í Norðurtýsklandi. Tað lýggja veðurlagið á Hawaii og fram við Kyrrahavinum ger eisini, at nógv fólk allastaðni úr USA leitar hagar.
Miðríkini[rætta | rætta wikitekst]
Miðskeiðis í USA og Kanada eru Stóru Grasfløturnar (enskt Great Plains) ella prerian, sum lendið eisini verður kallað. Á hesum óføra víða lendið er heitt og turt um summarið og kuldi og kavi um veturin. Trø vaksa bara við áir og vøtn. Fyrr, tá ið fløturnar vóru albeittar við síðum grasi, gingu fleiri milliónir visundar har. Nú eru fløturnar veltar. Mesta grøðin er hveiti og mais.
Miðríkini í USA eru best kend fyri cowboylívið og stórar neytagarðar, men har er eisini besta kornlendið í USA og nógv stór oljureinsiverk. Her eru høg fjøll, fruktagóðar fløtur, og her renna Mississippi og allar áirnar, sum renna í hana. Í Texas og Oklahoma er nógv olja og gass, og í Wyoming og Montana er nógv kol. Í Klettafjøllum eru stórir tjóðargarðar, til dømis Yellowstone National Park og Glacier National Park, og í fjøllunum eru mong steinsløg. Veðurlagið í miðríkjunum skiftir við árstíðunum; kalt um veturin og brennandi heitt um summarið, og har eru javnan melduródnir og heglingsstormar.
Á markinum ímillum Kanada og USA eru eisini Stóruvøtn (enskt Great Lakes). Hesi vøtn rúma um fimtingin av øllum vatni í heiminum. Í Niagaraá, sum rennur úr Erievatni í Ontariovatn, eru hinir viðgitnu Niagarafossar (enskt Niagara Falls).
Um veturin er ættin inni í landinum mest útnyrðingur og norðan. Tær koma norðan úr kuldanum í Kanada, og hava bæði nógvan kulda og kava við sær. Av tí at eingi fjøll eru at líva, strúka tær líka suður móti Meksikohavi, soleiðis, at har sum annars er heitt veðurlag, kann tó vera frost viðhvørt.
Í Texas er turt, og har eru ógvuliga stórir neytagarðar. Suðuri við strondina og nakað norður regnar, og har dyrka teir hveiti, mais, rís og bummull. Summarið er heitt inni í landinum. Ofta kann tað henda, at slavin, heitt luft úr Meksikohavi rekur langt norður í landið, tá kann køld luft norðanífrá møta henni, og hetta ger, at tað verður skaðastormar og grimdarregn. ´
Eysturríkini[rætta | rætta wikitekst]
Góðar havnir, fruktagóð jørð og nógv ráevni hava gjørt, eysturríkini er eitt hitt fjølbygdasta í landinum. Tað var á eysturstrondina, at niðursetufólkini úr Evropa komu í 16. øld. Nú eru nakrir av størstu býunum í landinum her, m.a. New York City og Washington DC, umframt teir áður so týdningarmiklu ídnaðardeplarnir Chicago, Detroit og Cleveland við Stóruvøtn.
Norðari partur av eysturstrondini líkist nógv aftur í landslagið í Vesturevropa. Har eru heilt djúpir áarósar sum firðir. Nakað inn í landinum er víðført fjallalendi, Appalakka- og Alleghenyfjøll. Hesi fjøllini eru fyri tað mesta skógvaksin, og har vaksa mong ymisk træsløg. Vestan fyri Appalakafjøllini tekur Mississippifløtan við. Alt tað strekki, frá fjøllunum og vestur móti ánni, var skógvaksið, tá ið teir evropeisku komu.
So stórir eru hesir skógir, at hóast amerikanar høgga nógvan við har norðuri, kanst tú ganga í skógunum í dagavís og ikki hoyra mannamál. Í skógunum liva mong villini dýr, sum eru sjáldsom í Evropa nú. Har eru til dømis elgsdýr, hermalín, íkorn, úlvar, villsvín, bjarnir og ikki sørt av bevarum.
Áirnar[rætta | rætta wikitekst]
Mississippi er, tá ið greinin Missouri verður uppíroknað, longsta á í heiminum, 7.000 km. Missouriá kemur heilt vestan úr Klettafjøllum. Um várarnar, tá ið tað fer at toya í fjøllunum, er ofta so nógv vatn í henni, at áin tekur ikki ímóti, men fer yvir bakkarnar og ger stóran skaða. Til at forða fyri hesum hava teir nú grivið fleiri stórar gryvjur frá ánni og gjørt byrgingar í støðum. Ein onnur grein á Mississippi er Ohio, sum kemur eystanífrá, hon førir eisini heilt nógv vatn við sær. Í hesa á rennur aftur ein á, sum eitur Tennessee.
Tennessee kemur úr Appalachiafjøllum. Í brekkunum, har hon rennur, vuksu fyrr stórir skógir, men bøndurnir høgdu teir niður, og hetta vísti seg at vera skeivt. Tá ið grovt regn var í brekkunum og fjøllunum, rann tað nógva vatnið, sum trærøturnar tóku til sín, oman á bøin og tók moldina við sær út í tær stóru áirnar. Tá hækkaði vatnflóðin og floymdi inn yvir landið. Helst Tennessee gjørdi ofta ógvuliga stóran skaða um seg, tók bæði sethús og fólk og fæ við sær, og bøurin gryntist ár undan ári, so nógvir bøndur noyddust at rýma av gørðunum, og teir, sum eftir vóru, gjørdust fátækari og fátækari. Og aftur at øllum hesum kom tað, at tann mýggjabitin, um er orsøk í malariusjúkini, treivst væl í tí lendinum, sum stóð undir vatni, og henda ræðuliga sjúka fór at ganga.
Í 1931 var vatnflóðin av tí mesta, ovurstórt strekki av landi fram við Mississippi og greinum hennara stóð undir vatni, bøndur í hundrað túsunda-tali máttu flýggja frá heimi og húsi, og fleiri túsund fólk druknaðu. Tennessee var mesta skuldin til hesa vanlukku, men tá settu framskygdir og ágrýtnir menn sær fyri at temja ánna og skapa bóndunum, sum eftir vóru, livilig kor.
Melduródnarbeltið[rætta | rætta wikitekst]
Fleiri hundrað melduródnir eru á hvørjum ári í melduródnarbeltinum, sum gongur ígjøgnum Kansas, Oklahoma og Missouri. Melduódnirnar taka seg upp, har ið heit luft úr Meksikoflógva og turr, køld luft úr Kanada reka saman. Hørðu melduródnirnar slætta alt, sum fyri er, við jørðina. Melduródnir kunnu ganga upp í 180 km/t [7]. Hvørt ár volda ódnir teimum, sum búgva fram við strondini við Meksikoflógva og Atlantshav, stóran skaða.
Nógvar melduródnir hava verið í USA í 2011. Amerikanska veðurstovan sigur, at 2011 kann enda sum tað ringasta meldurhvirluárið, sum fólk vita um at siga. Høvuðsorsøkin er verðurfyribrigdið La Nina, sum ger vart við seg við jøvnum millumbilum. Veðurstovan sigur, at í apríl 2011 vóru meiri enn 900 meldurhvirlur, og at tann eina dagin vóru 164 meldurhvirlur í statunum Mississippi og Virginia [8].
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://geography.about.com/od/physicalgeography/a/timezones.htm
- ↑ http://www.worldislandinfo.com/USLARGESTV1.html
- ↑ http://www.usatoday.com/weather/wcstates.htm
- ↑ http://www.nps.gov/deva/planyourvisit/upload/Weather.pdf
- ↑ http://www.guardian.co.uk/news/datablog/2009/aug/18/percentage-population-living-cities
- ↑ http://wayback.archive.org/web/jsp/Interstitial.jsp?seconds=5&date=1207830337000&url=http%3A%2F%2Fwww.state.gov%2Fr%2Fpa%2Fho%2Ftime%2Fgp%2F17662.htm&target=http%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20080410122537%2Fhttp%3A%2F%2Fwww.state.gov%2Fr%2Fpa%2Fho%2Ftime%2Fgp%2F17662.htm
- ↑ http://www.cbc.ca/news/world/story/1999/05/07/twister990507.html
- ↑ http://www.reuters.com/article/2011/04/28/us-usa-weather-tornadoes-idUSTRE73R5QY20110428


text:
Søga 25: Familjan flytur til Egyptalands
NÚ FÆR Jósef ikki barað sær longur. Hann letur allar tænarar sínar fara út. Tá hann er einsamallur við brøðrunum sker hann í grát. Hugsa tær hvussu ovfarnir brøðurnir verða. Teir vita jú ikki hví hann grætur. Endiliga sigur hann: ’Eg eri Jósef. Livir pápi mín enn?’
Brøðurnir missa málið, so bilsnir eru teir. Og teir verða bangnir. Men Jósef sigur: ’Komið bert nærri.’ Tá teir koma nærri sigur hann: ’Eg eri bróðir tykkara Jósef, sum tit seldu til Egyptalands.’
Jósef heldur áfram at tala blídliga við teir: ’Tit skulu ikki longur harmast um at tit seldu meg. Í roynd og veru var tað Gud ið sendi meg til Egyptalands fyri at bjarga mannalívum. Farao hevur sett meg at stýra øllum landinum. Skundið tykkum nú heim til pápa mín og sigið honum tað. Og sigið at hann skal koma higar at búgva.’
Jósef hálsfevnir nú allar brøður sínar og hann kyssir teir. Tá Farao frættir, at brøður Jósefs eru komnir, sigur hann við Jósef: ’Lat teir fáa nakrar vognar og fara heim eftir pápa sínum og familjunum hjá sær og síðan koma aftur higar. So skal eg geva teimum besta lendið í øllum Egyptalandi.’
Tað gjørdu teir so. Á bílætinum sært tú Jósef møta pápa sínum tá hann kom til Egyptalands við allari familjuni.
Húskið hjá Jákupi var ógvuliga stórt. Til samans vóru tey 70 tá tey fluttu til Egyptalands, um vit telja Jákup og øll børnini og abbabørnini hjá honum. Hartil koma so konurnar, og helst eisini nógvir tænarar. Øll hesi búsettust í Egyptalandi. Tey nevndust ísraelsmenn, tí Gud hevði broytt navnið á Jákupi til Ísrael. Ísraelsmenn gjørdust Guds serliga fólk, sum vit seinni skulu fáa at síggja.
1 Mósebók 45:1-28; 46:1-27.


text:
Orð og lag: Ókendur
Týtt: Kajfinn Hammer
1. Lítur sál tín við stúran og møði
uttan vón yvir tíðanna høv?
Leikar stormurin hart tær í hjarta,
og tær tykir, tað verður tín grøv?
Niðurlag: Lat Hin Himmalska loðsin nú taka í róðrið,
Hann førir teg tryggan í havn.
Gjøgnum brimdun og myrkur so trygt Hann teg førir,
og tekur teg eymt í Sín favn.
2. Tað var eydnu, tú royndi at vinna,
tá tú sigldi frá barndómsins strond;
men tær hevur ei eydnast at finna,
tað, tú helt vera eydnunnar lond.
3. Kann ei kumpass tín meira tær hjálpa?
Rekur far títt til bylgjanna leik?
Tína trúgv á teg sjálvan tú misti,
tá ið dreymur og vón tín teg sveik?


text:
Tinos
Tinos (grikskt: Tήvoς) er ein griksk oyggj, sum liggur í Egearahavinum. Í fornøldini var oyggin kend við nøvnunum Ofiussa (frá grikska orðinum orius, sum merkir slanga) og Hydroessa (av grikska orðinum hydor, sum merkir vatn). Oyggin er ein av Kykladuoyggjunum og liggur tætt við oyggjarnar Andros, Delos og Mykonos. Oyggin er 194 km2 til støddar, í 2011 var fólkatalið á oynni 8.636. Oyggin er kend í Grikkalandi orsakað av Panagia Evangelistria kirkjuni (Our Lady of Tinos), fyri tær umleið 80 vindmyllurnar, tey umleið 1000 dúgvutornini, tær 50 bygdirnar og fyri tær venesiansku borgirnar á Exomvourgo fjallinum. Á oynni búgva fólk sum hava griksk-ortodoksu trúnna og fólk ið hoyra til tað rómverks-katólsku trúnna. Tinos er eisini kend fyri listafólk, málarar og myndahøggarar sum Nikolaos Gysis, Jannoulis Khalepas og Nikiforos Lytras.
Pílagrímsferð[rætta | rætta wikitekst]
Einaferð um árið fara trúgvandi grikkar pílagrímsferð til Tinos fyri at vitja Panagia Evangelistria kirkjuna, har ein serstøk ikon hongur, ið fólk trúgva førir til undur. Pílagrímsferðin fer fram 15. august (dekapendavgusto), sum er dagurin, har Gudsmóðir sovnaði (Dormition of the Theotokos). Fleiri av pílagrímunum grulva á hondum og knøum teir 800 metrarnar frá ferjuleguni til kirkjuna, fyri at vísa virðing.


text:
Konsert í Havnarkirkju
Pianisturin Anna Guðný Guðmundsdóttir og operasangarin Gissur Gissurarson fara at hava eina konsert í dómkirkjuni í Havn í morgin, týsdagin kl 11.30.
Tórshavnar kommuna er vertur, tá ólavsøkugestirnir fáa eitt sjáldsamt tónlistarligt upplivilsi at hoyra tvey av fremstu nøvnum yvirhøvur á íslendska tónleikapallinum. Tey fara at framføra ymsar staðir á ólavsøku, m.a. syngja og spæla tey á Tórspalli ólavsøkukvøld kl. 20.30
Um Gissur Páll
Gissur Páll byrjaði sína yrkisleið sum sangari við høvuðsleiklutinum í Oliver Twist einans ellivu ára gamal. Frá 1997 las hann á Söngskólanum í Reykjavík. Undir vegleiðing Magnúsar Jónssonar Jafnhlið í sangnámi sang Gissur í Kóri Íslensku Óperunnar og kom fram sum solistur við ymisk høvi. Í 2001 byrjaði hann at lesa við Conservatorio G.B Martini í Bologna árið og luttók síðan í privatundirvísing hjá Kristjáni Jóhannssyni.
Fyrsti operaleikluturin hjá Gissuri í Italiu var sum Ruiz í operuni Il Trovatore í Ravenna. Veturin 2004 var Gissur Páll við í uppsetingini av Così fan tutte, undir stjórn Claudio Abbado, í Ferrara, Reggio Emilia og Modena. Summarið 2005 sang hann Danilo í Kátu einkjuni. Heystið 2005 umboðaði Gissur Páll Ísland á EXPO framsýningini í Nagoya í Japan. Árið 2006 tók Gissur Páll lut í sangkappingini Flaviano Labò og endaði á 3. plássi av 123 luttakarum.
Heystið 2006 helt Gissur sína fyrstu solista-konsert í Íslandi í Salinum í Kópavogi. Sama ár luttók hann í sangkapping í Brescia, og har vann hann tvær virðislønir. Árið 2007 sang hann í Rakaranum í Sevilla í Heidelberg. Heystið 2007 sang Gissur Páll í framførslum av Werther eftir Massenet og Les Mammelles de Tiresias eftir Poulenc á Sardiníu.
Heystið 2009 sang Gissur leiklutin Nemorino í uppseting hjá Íslensku operuni av Ástardrykkinum og í atventskonsertum hjá Sinfóníuhjómsveit Íslands. Og nú sleppa vit endiliga at uppliva hann í Føroyum.
Um Annu Gudny
Undirspælið hjá Gissuri kemur sanniliga ikki frá hvørjum sum helst. Anna Guðný Guðmundsdóttir er fødd í Reykjavík. Hon varð útbúgvin sum solistur á Tónlistarskólanum í Reykjavík í 1979. Hon helt fram við útbúgving síni í London á Guildhall School of Music and Drama, har hon tók Post Graduate-prógv við serligum denti á kamartónleik og sangir við fylgispæli.
Anna Guðný hevur starvast í Íslandi síðani. Hon hevur verið solistur hjá Symfoniorkestri Íslands og Reykjavíkar Kamarorkestri og hevur havt framførslur saman við ymiskum bólkum, orkestrum og sangarum. Hon hevur ferðast víða, bæði við Reykjavíkar Kamarorkestri og við sopransangkvinnuni Sigrun Hjalmtysdórrir, og hevur havt konsertir kring um í Íslandi, í Norðurlondum, nógvastaðni í Evropa, Japan, Canada, Kina og USA – og nú er hon endiliga í Føroyum eisini. Hon hevur spælt nógvar konsertir inn á fløgu.
Anna Guðný undirvísti á tónlistadeildini á Listaháskóla Íslands frá 2001 til 2005, tá hon varð sett sum pianistur hjá Symfoniorkestri Íslands. Hon fekk íslendsku tónlistavirðislønina 2009 fyri framførsluna av “Tuttugu tillit til Jesúbarnsins” (Vingt regards sur l´Enfant-Jésus) eftir Olivier Messiaen.


text:
John Syderbø, marknaðar- og produktstjóri hjá Føroya Tele (t.v.) og Virgar Hvidbro, aðalskrivari í Fótbóltssambandi Føroya.
At enda snýr tað seg um at sparka bóltin í málið og vinna. Men fótbóltur er nógv meira enn bert eitt spæl. Fótbóltur er undirhald og ein uppliving, ið skal deilast á netinum, meðan blóðið er heitt, og bólturin framvegis rullar.
Hesum skal Føroya Tele slóða fyri í framtíðini, so føroyski fótbóltsfjepparin fær eitt farnet í heimsklassa, meðan hann er til dyst. Føroya Tele er nýggjur høvuðsstuðul hjá FSF, og samstarvsavtalan inniber, at Føroya Tele fer undir eina tilgongd at økja um fjarskiftisnetið á Tórsvølli og fótbóltsvøllunum kring alt landið.
Fyrsta stigið í avtaluni er at styrkja 4G LTE dekningin á Tórsvølli. Stór frambrot henda í føroyska samfelagnum í løtuni, og Føroya Tele er í gongd við at kollvelta føroyska fjarskiftismarknaðinum við einum farneti, sum er í avgjørdum heimsklassa.
- Tórsvøllur er skansi okkara, tá Ronaldo og hinar fótbóltsstjørnurnar koma at vitja okkum. Føroya Tele ynskir at styrkja skansan, so 6.000 fólk verða sambundin í eitt sterkt og framkomið farnet og umboða Føroyar í felag við myndum og dagføringum á netinum, sigur John Syderbø, marknaðar- og produktstjóri á Føroya Tele.
Avtalan millum FSF og Føroya Tele inniber eisini, at Føroya Tele fer at styrkja um 4G LTE dekningin á flestu leikvøllum kring alt landið. Virgar Hvidbro, aðalskrivari í Fótbóltssambandi Føroya, fegnast serstakliga um hendan partin av avtaluni.
- Avtalan framtíðartryggjar ikki bara netsambandið á Tórsvølli, men netsambandið verður munandi styrkt á flestu fótbóltsvøllum kring landið. Hetta fer avgjørt at gagna áskoðarum og møguleikanum at senda og stroyma frá dystum, sigur Virgar Hvidbro og leggur dent á, at hetta fer at gera samlaða upplivilsið hjá øllum, sum eru um fótbóltin í Føroyum, nógv betri.


text:
Orð: Erastus Johnson
Lag: William G. Fisher
Týtt: Jóhan við Neyst
Upprunaheiti: The rock that is higher than I
1. Mær stundum er myrkrið so svart,
og ósløtt er lívsleiðin her,
mong sorgin kann sláa so hart,
og mangan er vandi á ferð.
Niðurlag: Til klettin meg leið tá so trygt,
til tann klett, ið er hægri enn eg.
Til klettin meg leið tá so trygt,
til tann klett, ið er hægri enn eg.
2. Mær stundum alt tykist so fjart,
og mótgangur møddan meg ger.
Her syndin kann skjótt gera bart,
bert kletturin verja mín er.
3. Nær klettinum halt meg hvørt stig,
tá stormurin ýlir mót mær,
tí skjótt er at fara á glið,
og gøtan er brøtt víða hvar.


text:
Eirikur Lindenskov 11.01.2017 (11:33)
Lyfti um Vágatunnilin skulu haldast
– Eg havi ongum møtt í Vágum, sum hevur skilt tað øðrvísi, enn at tað var eitt lyfti, at tað skuldi verða ókeypis at koyra ígjøgnum tunnilin, tá lánini vóru afturgoldin.
Tað sigur Ingolf S. Olsen, varamaður hjá Tjóðveldi á tingi, o gsum býr í Sørvági. Ingolf S. Olsen hevur sitið á tingi sum varamaður fyri Magna Arge, fólkatingsmann, seinasta árið. Men í heyst tók Magni Arge aftur sæti á tingi fram til til nýggjárs. Tá løgtingið kemur saman aftur í næstu vikur, tekur Ingolf S. Olsen aftur sæti á tingi.
– Lógin er sera ógreitt orðað. Og eg havi ein mistanka um, at tað er gjørt við vilja fyri at fáa málið lættari ígjøgnum tá og so lata tað til framtíðina at tulka handan partin, sigur Ingolf S. Olsen.
Ingolf S. Olsen sær fyri sær eina loysn við eini samhaldsfastari skipan.
– Eg kundi hugsað mær, at vit býttu samferðsluøkini sundur soleiðis, at tunlar – bæði yvirsjóvar og undirsjóvar – vóru fyri seg, landsvegir fyri seg og strandferðsla fyri seg. So kundu vit tikið eitt gjald fyri at koyra ígjøgnum allar tunlar í landinum. Hevði tú goldið einaferð, so hevði tú goldið fyri allar tunlar, tú koyrdi ígjøgnum tann dagin, sigur Ingolf S. Olsen.
Men hann viðgongur eisini, at hetta er ein nýskipan, sum valla verður sett í gildi beinanvegin, og sum tí ikki loysir trupulleikan hjá vágafólki, sum halda seg vera fyri órætti nú, tí lánini hjá P/F Vágatunlinum eru afturgoldin.
Vágatingmaðurin, sum er einasta umboð, sum samgongan hevur í Vágoynni, er irriteraður inn á samgonguna um handfaringin av júst hesum málinum.
– Eg vil siga, at eg eri meira samdur við Marjusi Dam enn við Henriki Old. Tí samgongan kundi saktans havt loyst hetta málið. Vit hava havt ovmikið av tí til tess, og Jørgen Niclasen kann hava ein lort, tí hann skuldi langt síðani havt loyst málið, sigur Ingolf S. Olsen.
Ingolf S. Olsen sigur, at hann fær ikki sagt ítøkiliga, hvat hann fer at gera, fyrr enn hann kennir støðuna hjá Tjóðveldinum um málið.
– Vága Tjóðveldisfelag hevur fund um málið í kvøld, og tá verða politikarar hjá flokkinum við. Tá vænti eg, at vit kunnu vera meira ítøkjulig, tí tá vita vit, hvar flokkurin stendur, sigur Ingolf S. Olsen, sum hevur ta fatan, at vágafólk eru rættiliga einsamøll í hesum stríðnum.
– Eg havi ta fatan, at fólk aðrastaðni enn í Vágum ikki eru so góð við hetta málið. Eg krevji bara, at gjørdar avtalur verða hildnar. Men um ein nýggj gjaldsskipan fevnandi um allar tunlarnar veðrur gjørd, so skal Vágatunnilin sjálvsagt eisini vera við í henni, sigur Ingolf S. Olsen.