text:
Wikipedia:Umboðsstjóri
Umboðsstjórar ella administratorar eru skrásettir brúkarar, sum kenna væl reglurnar sum eru galdandi á Wikipediu-verkætlanini, eru álítandi og hava sum oftast gjørt nógvar rættingar á Wikipediu, áðrenn tey gerast umboðsstjórar. Umboðsstjórar hava ikki meira at siga enn aðrir brúkarar, teir/tær hava bara fleiri møguleikar fyri at rætta í verkætlanini enn hinir brúkararnir, t.d. í stríðnum móti herverki. Brúkarar ið ynskja at arbeiða við at verja føroysku Wikipediu móti herverki, og sum hava gjørt nógvar rættingar og kenna væl til verkætlanina, kunnu um tey ynskja tað, søkja um at gerast administratorar. Um tey hava víst góðan atburð og virka álítandi, so skuldi tað ikki verið nakrar trupulleiki at givi teimum administrator-rættindi.
Eyka møguleikar ið administratorar hava eru til dømis:
- at verja síður og taka verjuna vekk aftur
- Til ber at verja eina síðu, so bert umboðsstjórar kunna rætta síðuna. Hetta kann vera hent, um ein síða ofta verður vandaliserað og verður til dømis nýtt til forsíðuna.
- sletta og endurstovna síður
- rulla aftur rættingar, ið eru herverk, við einum klikki, sera hent um onkur t.d. hevur gjørt 10-20 rættingar (herverk) á eini síðu
- sletta myndir og aðrar fílur
- fjala versjónir frá seinastu broytingar-listanum
- sperra brúkarar ella IP-adressur og taka sperringina vekk aftur
- gera rættingar í brúkaramarkamótinum og á øðrum vardum síðum
- Í MediaWiki-navnarúminum liggja allir teir føroysku tekstirnir, sum eru í markamótinum á Wikipedia. Hesir eru vardir, so at bert umboðsstjórar kunna rætta teir, tí at nakrir av teimum kunnu broytast, so at øll síðan verður óvirkin. Ein listi yvir øll boð er til taks.
Embætismenn (Byrokratar) eru administratorar, ið hava tann tøkniliga møguleikan at gera aðrar brúkarar til umboðsstórar (administratorar) og til embætismenn (byrokratar), og geva bottstatus. Fyrr hava embætismenn/kvinnur eisini havt møguleika fyri at hjálpa brúkarum, ið ynskja at broyta teirra brúkaranavn, men hetta verður nú gjørt á einum sentralum staði, eftirsum brúkaranøvn nú eru global, tvs. at ein brúkari hevur sama brúkaranavn á øllum Wikipedium (á øllum málum), og at ongin annar kann hava sama brúkaranavn. Til ber at biðja um at fáa sítt brúkaranavn broytt við at fara til hesa síðuna (trýst á leinkjuna) og biðja um tað har..
Tað er ymiskt á teimum ymisku wikipediunum, hvørjar mannagongdir man hevur viðvíkjandi umboðsstjórum og embætisfólkum. Á teimum stóru málunum brúka tey oftast eitt tíðarskeið á 1 til 2 ár við lítlum ella ongum virksemi sum leiðleglu fyri, nær ið administrator-status kann takast frá einum brúkara. Á teimum lítlu, sum t.d. tí føroysku, eru ikki nakrar leiðreglur hesum viðvíkjandi.
Innihaldsyvirlit
Hvussu verði eg umboðsstjóri?[rætta | rætta wikitekst]
- Verandi politikkur á tí føroyska Wikipedia er at geva teimum, sum eru sera virkin og fegin vilja tað, umboðsstjórastøðu. Tú kanst gera eina áheitan um umboðsstjórastøðu, og so fært tú at vita, um tú kanst vera umboðsstjóri.
Sjálvt um tú hevur fingið "Umboðsstjóra"-atgongd, so biðja vit teg tó um at vísa varsemi, tá tú nýtir hesar eyka funkurnar, serstakliga møguleikan at gera fyrispurningar í dátugrunninum, tí hetta kann møguliga fáa alt Wikipedia til at steðga upp.
Listi yvir Umboðsstjórar og Embætisfólk[rætta | rætta wikitekst]
Umboðsstjórar eru merktir við "(Umboðsstjóri)" í listanum yvir skrásettar brúkarar. Vit hava í løtuni hesar umboðsstjórar og embætisfólk, umboðsstjórar eita á enskum administators, embætismenn/kvinnur verða á enskum nevnd bureaucrats. Á føroysku Wikipediu eru í løtuni hesi umboðsstjórar:
- Niceley - Embætismaður og umboðsstjóri
- EileenSanda - Embætiskvinna og umboðsstjóri
- Quackor - Embætismaður og umboðsstjóri
Fyrrverandi umboðsstjórar[rætta | rætta wikitekst]
Aðrir atgonguformar[rætta | rætta wikitekst]
Embætismenn[rætta | rætta wikitekst]
- Kunnu gera nýggjar umboðsstjórar.
Innritaðir brúkarar[rætta | rætta wikitekst]
- Hava atgongd til eitt sindur meira hentleikar enn ikki innritaðir brúkarar.
Ternur[rætta | rætta wikitekst]
- Umboðsstjórar yvir landamørk.
IP adressa[rætta | rætta wikitekst]
- Vitjandi, sum ikki fáa sær eitt brúkaranavn og "rita inn", kunnu framvegis fremja flest ting, so sum tað mest umráðandi: rætta greinar og hjálpa við at røkja Wikipedia. Hjá ikki-innritaðum brúkarum verður teirra IP-adressa skrásett í staðin og sæst í søguni hjá tí síðuni, ið viðkomandi hevur rættað. Summar IP-adressur eru sperraðar orsakað av at ov nógv herverk er framt frá hesum IP-adressunum, talan kann t.d. vera um skúlar.
Mennarar[rætta | rætta wikitekst]
- Menna ritbúnaðin til Wikipedia.
Bottar[rætta | rætta wikitekst]
- Sí Bottar


c: text/html

text:
Estland
Estland er lýðveldi í Norðurevropa. Í suðri hevur Estland mark við Lettland, í eystri við Russland, og í vestri við Eystrasalt og í norðri við Finnlandsfjørðin. Høvuðsstaðurin er Tallinn (fyrr Reval).
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Landalæra[rætta | rætta wikitekst]
Landið er sum øll tey baltisku londini slættlendi, men ikki er meira enn fjórðingurin av tí dyrkaður. Hetta kemur av tí, at jørðin nógvastaðni er so botnvát, at hon ber einki uttan gras. Í støðum eru stórar mýrar, sum teir skera torv í. Mitt í landinum er jørðin betri, og har velta teir væl av korni. Stórir skógir vaksa ymsastaðni, og hópur av viði verður útfluttur.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Í mei 2008 varð Jóhan Páll Joensen útnevndur til konsul fyri Estland av Matti Maasikas aðalskrivara í estlendska uttanríkisráðnum.
Estiskir forsætismálaráðharrar[rætta | rætta wikitekst]
- Edgar Savisaar (3. apríl 1990 - 30. januar 1992)
- Tiit Vähi (30. januar 1992 - 21. oktober 1992)
- Mart Laar (21. oktober 1992 - 8. november 1994)
- Andres Tarand (8. november 1994 - 17. apríl 1995)
- Mart Siimann (17. apríl 1995 - 17. mars 1997)
- Mart Laar (17. mars 1997 - 25. mars 1999)
- Siim Kallas (25. mars 1999 - 28. januar 2002)
- Juhan Parts (28. januar 2002 - 13. januar 2005
- Andrus Ansip (síðani 13. januar 2005)
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Av ídnaðarvaru gera teir pappír, sement og klæði. Nú á døgum er stórur búskaparvøkstur í Estlandi. Hagtøl fyri tann fyrsta ársfjórðingin í 2011 vísa, at bruttotjóðarframleiðslan var 2,1 prosent størri enn í oktober ársfjórðingi í 2010. Samanborið við januar ársfjórðing í 2010 var vøksturin 8,1 prosent. Hagtølini eisini vísa, at útflutningurin av ídnaðarvørum er vaksin heili 53 prosent samanborið við januar ársfjórðing í 2010. Hinvegin er inflasjónin framvegis stór, 5,4 prosent [1].
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Joachim (prinsur)
Joachim prinsur (Joachim Holger Waldemar Christian, f. 7. juni 1969) er yngri sonur Margrethe II drotning og Henrik prins. Eldri beiggi hansara eitur Frederik.
Joachim prinsur er doyptur í dómkirkjuni í Århus 15. juli 1969 og konfirmeraður í Fredensborg Slotskirkju 10. juni 1982.
Joachim giftist 18. november 1995 við Alexandru Christinu Manley (f. 1964 í Hongkong), sum hann eigur synirnar Nikolai (Nikolai William Alexander Frederik, f. 1999) og Felix (Felix Henrik Valdemar Christian f. 2002) saman við. Tey skildust aftur í 2005. Joachim prinsur varð giftur á øðrum sinni hin 24. mai 2008 í Møgeltønder Kirkju við frøken Marie Cavallier, sum tá gjørdist Prinsessa Marie.
Joachim er greivi av Schackenborg í Suðurjútlandi, har hann eisini býr.
Børn[rætta | rætta wikitekst]
- Prins Nikolai William Alexander Frederik, føddur hin 28. august 1999. Sonur Prins Joachim og greivinnu Alexandru.
- Prins Felix Henrik Valdemar Christian, føddur hin 22. juli 2002. Sonur Prins Joachim og greivinnu Alexandru.
- Prins Henrik Carl Joachim Alain, føddur hin 4. mai 2009. Sonur Prins Joachim og Prinsessu Marie.


text:
Gotlands kommuna
Gotlands kommuna (svenskt: Gotlands kommun), er ein kommuna í Gotlands län í Svøríki. Gotlands kommuna hevur umleið 57 154 íbúgvar (2013). Kommunan er tann einasta kommunan í Gotlands län. Umframt oynna Gotland eru hesar oyggjarnar í Gotlands kommunu: Fårö, Stóra Karlsoy, Lítla Karlsoy og Gotska Sandoy.
Býir og bygdir á Gotlandi[rætta | rætta wikitekst]
Tað eru 16 býir og bygdir í Gotlands kommunu.
Fólkatalið í talvuni niðanfyri er pr. 31. december 2005. Høvuðsbýurin er markeraður við feitari skrift.


text:
Effodeildin
Effodeildin er heitið á bestu, føroysku fótbóltsdeildini hjá monnum. Navnið hevur deildin fingið eftir høvuðsstuðulinum, Orkufelagið Effo í februar 2012.[1] Eitt stutt skifti frá januar til 27. februar 2012 hevði besta deildin ongan høvuðsstuðul, tað tíðina var deildin nevnd Meistaradeildin. Árini 2008 - 2011 varð deildin nevnd Vodafonedeildin, uppkallað eftir táverandi høvuðsstuðlinum, Vodafone, ið keypti sær rættindini til deildina í 2008. Frá 2005-2008 var heitið Formuladeildin, uppkallað eftur høvuðsstuðlinum formula.fo.
føroyska landskappingin í fótbólti var í 1942. Tað árið var bert ein deild, og varð hon rópt Meistaradeildin. Hetta var eisini heitið á bestu deildini fram til 1975. Frá 1976 var besta deildin rópt 1. deild. Frá 2005 fekk besta deildin heitið Formuladeildin, men skifti navn í 2009 til Vodafonedeildin. Í januar 2012 boðaði Vodafone frá, at fyritøkan ikki longur ynskti at verða høvuðsstuðul hjá bestu føroysku fótbóltsdeildini hjá monnum. Deildin má tí skifta navn, men enn (januar 2012) er ikki vist, hvør ið verður nýggjur høvuðsstuðul og hvat ið navnið verður í 2012. Kappingin byrjar aftur um mánaðarskifti mars/apríl 2012.[2]
Gull- og silvurvinnarar[rætta | rætta wikitekst]
1 Í 1944 var eingin kapping vegna bóltatrot.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Grein á Wikipedia "Føroyskir fótbóltsmeistarar"
- Football.fo FSF - Fótbóltsamband Føroya


text:
Jon Bon Jovi
Jon Bon Jovi (føddur John Francis Bongiovi 2. mars 1962 í Perth Amboy, New Jersey, USA) og er ein amerikanskur sangari, tónleikari, sangskrivari og sjónleikari. Hann er forsangari í rockbókinum Bon Jovi, og spælir m.a guitar, klaver, munnharpu og trummir.
Hann er uppvaksin í Sayreville, og gekk á Sayreville War Memorial High School. Hann skifti navnið til Jon Bon Jovi, tá hann ognaði sær eina plátu sáttmála við Mercery Records (tann seinri Island Records). Jovisa pápi, Tony Bongiovi átti plátustudio the Power Station, har hann fekk arbeiði sum sting-í-rendan-drong. Eftir teirri ordineraðu upplatingartíð, kundi hann frítt brúka studioi, har hann benyttaði sær, at innspæla sína demo plátu – við hjálp av sínum pápabeiggja. Hendan plátan bleiv seinri útgivin í 1999, sum John Bon jovi: The Power Station Years.
Tann 29. Apríl 1989 bleiv Jon Bon Jovi giftur við gentu síni, sum hann hevði verið í parlagi við, frá ítróttartíðini, Dorothea Hurley, í Graceland Chapel í Las Vegas, Nevada. Tann 31. Mai 1993 átti hon tað fyrsta barni, dótturina Stephanie Rose, hareftir 3 synir: Jesse James Louis Bongiovi (19. februar 1995), Jacob Hurley Bongiovi (7. mai 2002) og Romeo Jon Bongiovi (29. Mars 2004).
Jon Bon Jovi hevur verið við í einari langari røð av filmum, og í ymiskum sjónvarpsrøðum. Harumframt hevur hann selt yvir 120 milliónir plátir við bólkinum Bon Jovi, har Jovi sjálvur hevur útgivið tær báðar solopláturnar, Blaze of Glory (1990) og Destination Anywhere (1997).
Jovi hevur eisini arbeitt við vælgerðandi arbeiði innan fyri m.a teir paralympisku leikirnir, Amerikanski Reyði Krossur, the Elizabeth Glaser Pediatric AIDS Foundation, og aðrar vælgerir og bólkar. Í septembur 2005 undir einum viðvirknum í einum Oprah Winfrey-show, gav bólkurin Bon Jovi eina millión amerikanskar dollarir til hennara Angel Network.[1]
Í 2004 stovnaði hann tað amerikanska fótbóltsfelagið, Philadelphia Soul (amerikanskur fótbóltur), sum hann eisini var eigari av. Felagið spælir í Arena Football League.


text:
Siðafrøði
Siðafrøði fæst við spurningar um virði, um rætt og skeivt, gott og ilt, um ábyrgd og skyldur. Etikkur er grikska orðið og moralur latínska orðið fyri tí, vit á føroyskum kalla siðafrøði ella siðalæra, og sum í stuttum kann sigast at merkja: hjálp til at velja røttu atferðina. Áleikandi menniskjuligir meginspurningar verða viðgjørdir í hugtakinum siðafrøði, kanska betur kent undir fremmandaorðunum etikkur og moralur. Summastaðni verður skynað ímillum etikk og moral, so at etikkur merkir tað ástøðiliga grundarlagið, og moralur sipar til gerðir, men í roynd og veru er eingin munur. Í dagligari talu kunnu vit um ymisk evni siga: "Tað vil eg ikki". "Soleiðis haldi eg bara". Ella "Hjá mær er tað soleiðis". Tað kann vera ein gjøgnumhugsað støðulakan, sum vit sjálvandi ikki hava stundir at greina út í æsir í vanligum samrøðum. Men tað kann eisini vera ein fordómur (ein dómur, tú hevur felt frammanundan, tú hevur ikki kannað evnið ella tikið støðu til tað), og tá er siðafrøðin eitt amboð at fara aftur um fordómarnar og greina og grundgeva fyri tí, vit halda og vilja. Ætlanin við tí at siga, at siðfrøði er hjálp til at velja røttu atferðina, er at vísa á, at í siðfrøði eru allir spurningar ósvaraðir spurningar, og allar loysnir fyribilsloysnir. Orðið hjálp skal vísa á, at annað er enn tað, vit taka úr okkara egnu hugaheimi og úr okkara egnu vitsku og vitan, sum eigur at vera tikið við, tá ið eitt mál verður viðgjørt.


text:
Svasiland
Svasiland ella Kongsveldið Svasiland er lítið land í syðra-Afrika við umleið 1,3 mió íbúgvar.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Kongurin í Svasiland hevur stórt vald: Han er ríkisovasti og velur flestu tinglimirnar. Sum dømi um, hvussu nógv vald, hann hevur, er kongsheiti hansara, Ngwenyama, sum merkir leyva.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Kongsveldið Svasiland hevur nógv samband við máttmikla grannalandið - tað fær alla orkuveiting sína úr Suðurafrika, og suðurafrikanarar eiga stóran part av ídnaðinum. Týdningarmesta útflutningsvøran er sukurrør, men landið flytur eisini út við, kol og asbest.


text:
Greinirnar eru skipaðar í bólkar:
Fakfelagsmál
Í hesum bólkinum eru: oddagreinir, greinir um fakfelagsviðurskifti og um fólkaskúlalógina
Undirvísingarmál
Í hesum bólkinum eru: greinir um leiðaraviðurskifti, læraraviðurskifti, læring, happing og trivnað, næmingarviðurskifti sum heild, PISA og útbúgvingarviðurskifti
Skúlin og samfelagið
Í hesum bólkinum eru: greinir um bókmentir og mál, heim og skúla, samrøður við landsstýrisfólk, serfrøði, teigurin Afturhvarv, sum hevur verið í blaðnum síðan 2002 og teigurin Leysaprát, sum hevur verið í blaðnum síðan 2005.
Greinirnar eru skipaðar eftir yvirskrift, høvundi og ári, tá tær hava staðið í blaðnum.


text:
Snjóhvíta og teir sjey dvørgarnir (1937 filmur)
Snjóhvíta og teir sjey dvørgarnir er ein amerikanskur teknifilmur frá 1937, sum er grundaður á týska ævintýrið Snjóhvíta hjá Brøðrunum Grimm. Hann er fyrsti animeraði langfilmur gjørdur í Amerika, og fyrsti filmur framleiddur av Walt Disney Productions.
Filmurin varð frumsýndur tann 21. desember 1937 á Carthey Circle Theatre og var síðani givin út um allan heim av RKO Radio Pictures 4. februar 1938.
Søgugongd[rætta | rætta wikitekst]
Í forleikinum verður greitt frá, at Snjóhvíta er ein prinsessa sum býr saman við sínari óndu og fáfongdu stjúkmóðir. Pápin hjá Snjóhvítu er deyður, og stjúkmóðurin hevur tikið yvir ríkið. Stjúkmóðurin óttast vakurleikan hjá Snjóhvítu og spyr tí hvønn dag sín ganda spegil: "Hvør er vakrast av øllum?". Í mong ár svarar ganda spegilin, at stjúkmóðurin er vakrast av øllum.
Men so ein dagin svarar ganda spegilin, at vakrast av øllum er nú Snjóhvíta. Drotningin verður øvundsjúk og gevur einum veiðimanni boð um at fara út í skógin við Snjóhvítu fyri at drepa hana. Sum prógv skal veiðimaðurin hava við sær aftur hjarta hjá Snjóhvítu. Veiðimaðurin hittir Snjóhvítu, men klárar ikki at drepa hana. Ístaðin biður hann hana flýggja út í skógin fyri ongantíð at venda aftur. Heim aftur við sær tekur hann eitt svínahjarta.
Bangin og vilst hittir Snjóhvíta nøkur skógardýr, sum leiða hana til eina smáttu langt inni í skóginum. Hon tekur sær av óruddiligu smáttuni, av tí at hon heldur, at nøkur foreldraleys børn munna búgva har. Hon finnur seinni útav at sjey dvørgar, sum arbeiða í einum nærliggjandi námi, búgva í smáttuni. Tá dvørgarnir koma heim frá arbeiði, verða teir bangnir, tí teir síggja, at onkur hevur verið í smáttuni. Teir finna Snjóhvítu sovandi tvørtur um 3 lítlar sengur. Snjóhvíta vaknar og greiður frá, hvør hon er, og dvørgarnir bjóða henni vælkomnan í heim teirra. Snjóhvíta verður búgvandi og heldur hús, meðan dvørgarnir arbeiða, syngja, spæla tónleik og dansa í náminum um náttina.
Av tí at ganda spegilin framvegis sigur at Snjóhvíta er vakrast av øllum, veit drotningin at hon ikki er deyð. Við gandi umskapar drotningin seg sjálva til eina gamla gívur og eitrar eitt súrepli við ”sovandi deyða”. Um Snjóhvíta bítur av súreplinum vil hon sovna so djúpt at bert kærleikans fyrsti kossur kann vakja hana. Drotningin ætlar at dvørgarnir síðani skulu halda at hon er deyð og tí jarða hana livandi.
Drotningin ferð til smáttuna meðan dvørgarnir eru úti. Har lokkar hon Snjóhvítu at bíta av súreplinum. Tá Snjóhvíta bítur av súreplinum rópar drotningin ”Nú eri eg tann vakrasta í landinum!” Dvørgarnir, sum júst eru ávaraðir um drotningina av skógardýrunum, jagstra drotningina uppá ein klett. Hon roynir at rulla steinar á teir, men toran slær niður í klettin og drotningin doyr.
Dvørgarnir venda aftur til smáttuna og halda seg finna Snjóhvítu deyða. Teir taka avgerð um ikki at jarða hana soleiðis at teir ikki síggja hana, men ístaðin leggja hana í eina glaskistu á einum berum plássi í skóginum. Eina tíð seinni kemur ein prinsur framvið kistuni. Hann hevur fyrr møtt Snjóhvítu og var vorðin forelskaður í henni. Hugtikin av vakurleika hennara kyssir hann hana og Snjóhvíta vaknar. Dvørgarnir og øll dýrini eru ovurfegin. Prinsurin tekur Snjóhvítu við heim til sína borg.


text:
Kamerun
Tjóðveldið Kamerun (franskt République du Cameroun, enskt Republic of Cameroon) er eitt land í Miðafrika. Mong fólkasløg búgva í Kamerun, og landslagið er margbroytt. Í norðri hevur Kamerun mark við Kjad og Nigeria, í eystri við CAR, í vestri við Nigeria, og í suðri við Kongo, Gabon og Ekvatorguinea. Fólkatalið í landinum er 20,5 millionar [1]. Høvuðsstaðurin eitur Yaoundé [2].
Í Miðafrika báðumegin miðkring eru tað stóru, grøðiligu regnskógirnir og ovurstóra Kongoá, sum eyðkenna landslagið. Tað var her, ræðuligi trælahandilin, ið evropearar settu í verk, byrjaði í 14. øld, síðst í 19. øld vórðu øll londini í Miðafrika evropeisk hjálond.
Innihaldsyvirlit
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Í Kamerun hava politiksu viðurskiftini verið trygg. Í hesum øki, sum hevur havt stórar trupulleikar, síðan tað loysti frá hjálandaharrum sínum, hevur Kamerun gingist betur enn flestum londum her, skilagóðum stjórnarpolitikki fyri at takka [3].
32,1 % av fólkinum eru ikki lesifør og 30 % av fólkinum er arbeiðsleys [4].
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Við strondina er slættlendi, og har regnar illa, norðari er hálendi og minni avfall, og norðast er ein smalur geiri heilt norður at mýrunum við Kjadvatn.
Veðurlag[rætta | rætta wikitekst]
Tropurnar eru har, sum heitast er, og har sum sólin stavar beint niður á jørðina. Orðið tropur merkir heitt veðurlag. Mitt í tropunum á ekvatorleiðini er bæði nógvur hiti og nógv avfall. Á ekvatorleiðini kemur sólin upp kl 6 hvønn morgun og fer niður kl 6 hvørt kvøld. Tá ið sólin kemur upp um morgunin, er himmalin heiður, turt og sólskin, hitin er eini 28-32 °C (82-89°F) stig í miðal hvønn einasta dag.
Tá ið komið er út um middag, tjúknar hann av, og regnið fer at oysa. Hetta regn heldur á einar tríggjar-fýra tímar, so tynnir hann aftur í luftina, og teir seinastu tímarnar av degnum er aftur klárur heiður, ikki skýggj fyri sól. Í tropunum er miðalhitin tann kaldasta mánaðin í árinum minst 17 hitastig. Í tropunum frystir hann ongantíð, og kavi er ikki at síggja.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Mestu inntøkurnar í Kamerun eru av olju og øðrum náttúrutilfeingi, til dømis aluminiumsmálmi, gulli og jarni. BTÚ fyri hvønn íbúgva í landinum er $ 2300 (11 860 DDK).
Skógarvinna[rætta | rætta wikitekst]
Skógarvinnan í Kamerun vindur upp á seg. Har eru stórir regnskógir, og landið flytur út mahogni, íbinholt og tekk. Ein meinbogi fyri skógarvinnuna er, at vegakervið er vánaligt, og í regntíðini er næstan ikki framkomandi.
Regnskógurin hvørvur[rætta | rætta wikitekst]
Regnskógirnir, har apurnar halda til, verða høgdir og minka skjótt. Nýgróðursett trø verða skjótt høgd aftur at fáa til dømis timbur, so tey gagna lítið sum tilhald hjá plantum og djórum. Nógv apusløg eru hótt. Tær liva í flokkum og berjast av og á við flokkar í grannaøkinum. Sjimpansurnar halda til langt inni í regnskógunum í Kamerun. Hildið verður, at tilsamans eru 35 000 frælsar sjimpansur, og eru tær spjaddar ógvuliga víða [5].
Stór, ónomin øki í Kamerun verða oyðiløgd, tí tørvurin á brenni og viði er stórur. Nú eru tó nógv øki friðað sum dýraverndargarðar at verja dýralívið. Koruptjóðgarðurin í Vesturkamerun er helst seinasta økið í Kamerun, har regnskógurin hevur fingið frið. Tað eru ótrúliga mong djórasløg í Kamerun. Í regnskógunum eru til dømis sjimpansur og gorillur.
Uttanlandshandil[rætta | rætta wikitekst]
Inn- og útflutningurin av vørum, skift á ávikavist upprunaland og nýtsluland fyri 2009, sær soleiðis út sambært CIA World Factbook:
Ídnaður[rætta | rætta wikitekst]
Sum í grannalondum sínum fyri sunnan, Kongo og Gabon, hevur landið vunnið nógvan pening av olju og hevur brúkt hann at menna ídnaðin.
Landbúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Flestir bøndur í Kamerun velta bæði til sín sjálvs og at selja, hava tað, vit rópa sjálvbjargnisbúnað og marknaðarbúnað. Í Norðurkamerun, har lítið avfall kemur niður, er vanligt at dyrka hirsu. Hirsa, ið er korn, veksur væl, hóast jørðin ikki er so góð, og veðurlagið er rættiliga turt. Hirsa verður m.a. nýtt til at bryggja øl. Tá verður kornið turkað og malið og latið í stórar krukkur og sett at gera. Í Kamerun hava tey eisini lagt seg eftir at dyrka fjølbroytta marknaðargrøði at flyta út, til dømis oljupálmar, kaffi og bananir.
Fólk[rætta | rætta wikitekst]
Fleiri enn 250 fólkasløg og ættarbólkar eru í Kamerun [6], og fáastaðni í Afrika eru so mong fólkasløg og mentanin so fjølbroytt. Fyri norðan eru muslimsk flakkfólk, til dømis fulaniar, fyri sunnan eru skógarfólk, ið trúgva á afrikanskar náttúruátrúnaðir. Flestu fólk eru trúfastir bøndur, ið halda neyt og dyrka nóg mikið til egna nýtslu. Bydirnar eru smáar, ofta bara nøkur fá húski. Húsini eru bygd av greinum, sum eru stungnar niður í jørðina og samanbundnar í erva. Greinarnar eru taktar uttan við grasi og leyvi.
Miðallívsævin í landinum er 54 ár [7]. Í 2009 vóru í Kamerun fráboðaðir 610,000 tilburðir av eyðkvæmi. HIV-virus elvir til eyðkvæmi, og eyðkvæmi er navnið á sjúkuni, tá ið hon er brotin út. Tað kunnu taka nógv ár, frá tí at tú ert vorðin smittað, til sjúkan kemur so nógv fyri seg, at sjúkueyðkenni vísa seg. Hóast eingi sjúkueyðkenni eru, kann tann, ið er smittaður, smitta onnur.
Átrúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Hagtølini eru grundað á CIA World Factbook (2009).
- Kristindómur 40 %
- Afrikanskir átrúnaðir 40 %
- Islam 20 %
Lutheranisma[rætta | rætta wikitekst]
Tann evangelisk-lutherska kirkjan í Kamerun hevur 320 000 limir. Hetta er tríggjar ferðir so nógv sum fyri sløkum 20 árum síðani. Í byrjanini av nítiárunum hevði kirkjan umleið 100 000 limir [8]. Tá virkaði kirkjan í nøkrum landspørtum, serliga í Adamaoua-økinum. So við og við hevur kirkjan stovnað kirkjulið í flestu stóru býunum í landinum. Orsøkin til vøksturin og útbreiðsluna av kirkjuni, er millum annað, at limir, ið eru fluttir, hava stovnsett nýggj kirkjulið í nýggjum økjum. Í alt telur kirkjan í dag 1 500 kirkjulið.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Kamerun hevur ríka og ógvuliga fjølbrotta mentan.
List[rætta | rætta wikitekst]
Allastaðni gera tey virðismikið listarhandverk.
Tónleikur[rætta | rætta wikitekst]
Í Kamerun er trumman mest týðandi ljóðførið. Her, eins og syðri og eystari í Afrika, eru tað ofta dansifólk og tónleikafólk, ið spæla, tá ið veitslur eru. Allastaðni í Kamerun hoyrir tú tónleik, sum verður leiktur á alskyns fólkatónleikaraljóðføri. Best umtókta kamerunska tónleikagreinin er makossa, sum er blandingur av rútmukendum afrikonskum tónleiki og soultónleiki, ið er óførur at dansa eftir [9]. Makossa er yndistónleikur fólksins í øllum Miðafrika.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Eftir at hava staðið seg væl í kappingum um afrikameistaraheitið og í heimsmeistarakappingini, er kamerunska landsliðið í mansfótbólti vorðið eitt tað besta í Afrika. Fólkið í Kamerun er heilt burturhugað í fótbólti, og bæði í matarløtum og um kvøldið eftir arbeiðstíð spæla fólk fótbólt allastaðni, har lendið er so frægt slætt, at tey fáa spælt.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.infoplease.com/ipa/A0107382.html
- ↑ http://www.infoplease.com/ipa/A0107382.html
- ↑ http://www.worldreport-ind.com/cameroon/index.htm
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cm.html
- ↑ http://www.blueplanetbiomes.org/chimpanzee.htm
- ↑ http://www.finn.no/finn/travel/theme/object?finnkode=22534560
- ↑ http://www.indexmundi.com/cameroon/life_expectancy_at_birth.html
- ↑ http://www.idag.no/aktuelt-oppslag.php3?ID=17013
- ↑ http://www.afropop.org/explore/style_info/ID/9/Makossa/


text:
Pluto
Pluto er fjar dvørgagongustjørna uttanfyri gongustjørnuna Neptun. Klótan Pluto er flokkað í bólkin gongustjørnudvørgar, og melur klótan kring sólina í eini ringrás uttanfyri henni hjá Neptun. Henda umflokkin av Pluto fór fram eftir 24. august 2006, tá ið 2500 vísindafólk, sum vóru komin saman á ráðstevmiu í Sveis samdust um at Pluto ikki longur skuldi verða roknað millum gongustjørnur. Um Pluto gongur ein máni, Charon nevndur, Charon varð funnin í 1978. Hann er um 1120 km. í tvørmál, og hann er bara 20.000 km. frá Pluto. Pluto og Charon eru helst ísknøttir av frystum vatni, metani og ammoniakki. Pluto eitur eftir grikska gudinum Pluton, sum var gudur fyri ríkidømi umframt myrkri og deyða. Charon var ferjumaðurin, sum flutti tey deyðu um ánna Styx til deyðans ríki. Nøvnini tykjast hóska væl til hesar køldu og fjaru knøttir ytst í sólskipanini.
Niggjunda og ytsta gongustjørnan er Pluto, sum tó í løtini bara er næstytst frá sólini. Rásin er so háttað, at Pluto árini 1979 til mars 1999 er nærri enn Neptun. Áðrenn Pluto varð funnin, bendu frávik í rørslunum hjá ytru gongustjørnunum á, at ein himmalknøttur mátti ganga um sólina uttan fyri Neptun. Pluto er so kám, at hon sæst bara í stórum kikara, og leitað hevði verið eftir henni í mong ár, tá ið Clyde Thombaugh umsíðir fekk eyga á hana í 1930. Umferðartíðin um sólina er stívliga 248 ár, og í miðal er hon stívliga 39 ferðir frá sólini sum jørðin. So langt burturi munar sólarljósið lítið, og hitin á ytjuni fer valla upp um -230 °C.
Tvørmálið er eftir nýggjastu metingunum bara einar 2.300 km., og evnisnøgdin um 1,9 g/cms. Í juni 1988 varð staðfest, at um Pluto er tunt lofthav av metani. Hetta kann tykjast ikki sørt løgið, tá atdráttarmegin har er so lítil. Pluto er sum heild ikki sørt gátufør, og gitingarnar um hana hava verið mangar. Kanska er hon ikki verulig gongustjørna, men heldur ein máni hjá Neptun ella ein smástjørna, sum er farin av kós? Ella kanska er hon bara hin fyrsti av mongum halastjørnulíkum ískroppum uttast í sólskipanini? Tað, at máni melur um Pluto, og at har er lofthav, man tó benda á, at hon er fullgild dvørgagongustjørna.
Umflokkingin av Pluto[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið Pluto varð flutt niður í flokking millum klóturnar í umfari um sólina, vóru ávís atlit tikin.
Fyrst og fremst var ætlað um støddina, tí klótan er rættiliga nógv minni enn hinar 8 gongustjørnurnar; haraftrat eru eisini aðrir gongustjørudvørgar funnir í sólskipanini, bæði áðrenn Pluto varð funnin í 1930 (t.d. Ceres), og ikki minst hesi seinastu árini, tá ið betraðu stjørnukikararnir hava latið okkum sæð smálutir, sum fyrr vóru fjaldir fyri eygum okkara (t.d. Sedna).
Vísindafólk høvdu valið: Skal Pluto, ið ikki er nevnivert størri enn hinir gongustjørnudvørgarnir, framvegis hava serstøðun sum verulig gongustjørna, bert tí klótan fekk hetta heitið afturi í 1930'unum? Ella skulu allir hinir gongustjørnudvørgarnir flytast upp mill gongustjørnurnar, so vit fáa eitt møgulig óendaligt tal av klótum av hesum slag? Men hinvegin, so var Merkur heldur ikki so øðiliga nógv størri enn Pluto ... og hvussu við mánunum Titan og Callisto? Skuldu teir nú eisini flokkast umaftur?
Skilmarkan av gongustjørnum[rætta | rætta wikitekst]
Tørvur var tí á eini avgjørdari skilmarkan, ið greitt útgreinaði, nær talan er um eina gongustjørnu, og nær talan er um ein gongustjørnudvørg. Á ráðstevnuni í Sveis varð komið til hesa niðurstøðu í trimum punktum.
Skal klóta í ringrás um sólina kunna kallast ein gongustjørna krevst, at talan er um himmallikam í beinleiðis umfari um sólina (1), sum er nóg stórt, at atdráttarmegin hevur gjørt tað runt(2), tó uttan at hava ruddað burt onnur likam í grannalagnum(3), og tá ið Pluto hoyrir til Kuiper-beltið, sum verður hildið at hava líka nógvar klótur, klettar og ís sum Asteroidu-beltið, kann valla sigast, at gongustjørudvøgurin uppfyllir seinastu treytina.
Tvørmátið á Pluto er bara fimtingur av tvørmáti Jarðar. Pluto er kaldasta klótan í sólarskipaini við einum miðalhita upp á -260 °C (-436 °F). Pluto hevur ein mána, Karon, sum varð sæddur í 1978.


text:
Dunnaldur Dunna
Dunnaldur Dunna (enskt Donald Fauntleroy Duck) er ein víðagitin teknifilmsrøð og teknirøð. Millumnavnið hjá Dunnaldi Dunnu er Fountleroy. Tað er tó ikki umsett til føroyskt.
Hóast tað var Walt Disney, sum uppfann høvuðspersónin og átti rættindini til hann, so vóru tað fyrst og fremst Carl Barks og Alfred Taliaferro, sum gjørdu hann kendan. Nakrar av søgunum hjá Alfred Taliaferro hava verið at sæð í Barnablaðnum, miðan einar 90 søgur hjá Carl Barks eru at lesa í 18 skreytheftum við felagsheitinum Carl Barks savnið.


text:
Smokie
Smokie er enskur rokkbólkur úr Bradford. Bólkurin, sum hevur verið virkin í 30 ár og hevur havt óteljandi hitt, er framvegis í stórformi. Smokie komu fram í sjeytiárunum, tá ið teirra løttu rocksangir gjørdust víðagitnir, men eisini árini síðani hevur bólkurin skrivað og spælt kendar sangir. Burtur úr stóru rúgvuni av sangum, sum hava gjørt Smokie til eitt víðagitið navn, kunnu nevnast Livin' Next Door To Alice, Oh Carol, Needles And Pins, Mexican Girl, Lay Back In The Arms Of Someone, I'll Meet You At Midnight og Boulevard Of Broken Dreams.
Smokie hevur fleiri ferðir verið í Føroyum og framført. Seinasta framførðsla í Føroyum var í 2008 á Summarfestivalinum í Klaksvík.
Limir[rætta | rætta wikitekst]
- Terry Uttley - bass/sangur.
- Martin Bullard - keyboard.
- Steve Pinnell - trummur.
- Mike Craft - sangur.
- Mick McConnell - gittar.


text:
Skordýr
Skordýr eru dýr og hoyra undir liðadýr. Skordýr verða skift sundur í 30 høvuðsbólkar. Klukkurnar eru størsti bólkurin. Sambært skordýraserfrøðingum (entomologum) eru sløgini fleiri enn 300.000. Flestu skordýr hava veingir onkuntíð í lívskringinum. Summi eru tó veingjaleys, t.d. frumskordýrini - diplúrur, fjørutrøll og silvurfiskur. Loppur eru eisini veingjaleysar. Tær hava mist veingirnar, sum tær eru mentar.
Tað eru nøkur felags eyðkenni fyri skordýr.
- Skordýr hava beinagrind uttaná.
- Hjá vaksnum skordýrum er kroppurin býttur í trýggjar partar: høvd, framkroppur og afturkroppur.
- Tað vaksna skordýrið hevur 6 bein.


text:
Lesoto
Kongsveldið Lesoto (enskt: Kingdom of Lesotho, sesotho Muso oa Lesotho) inni í Suðurafrika, er fjallaland, og tað er einasta land í Afrika, har alt lendið er hægri enn 1000 metrar oman sjóvar. 1. juli 2013 var fólkatalið 1,936,181 í Lesoto [1].
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Hóast Lesotho er eitt av minstu londunum í heiminum, bert 30 000 ferkilometrar til støddar, eru trupulleikarnir í landinum ómetaliga stórir. Høvuðsorsøkirnar til vánaligu støðuna eru nógvu tilburðirnir av eyðkvæmi, føðslutrot og fátækradømi. Harafturat eru inntøkurnar hjá stjórnini minkaðar nógv seinastu árini orsakað av altjóða fíggjarkreppuni. Landið er millum tey minst mentu londini í heiminum og sambært Global Hunger Index er føðslustøðan í landinum álvarsom [2]. Heimsmatvørufelagsskapin WFP hevur arbeitt í landinum síðani 1965 og samstarvar við stjórnina í Lesoto um at veita skúlanæmingum tvær ókeypis máltíðir um dagin. Familjurnar eru illa fyri fíggjarliga, og børnini verða tí noydd at arbeiða ístaðin fyri at ganga í skúla. Stjórnin í Lesotho hevur sett sær sum aðalmál at minka um hungurin í landinum og hevur somuleiðis nýtt nógva orku seinastu árini at økja um atgongdina til útbúgving. Fíggjarliga støðan í landinum ger tað tórført hjá nógvum børnum at sleppa í skúla.
Týdningarmesta tilfeingið er vatn; síðst í 1990-árunum var byrja at byggja stóra vatnorkuverkætlan, ið enn er í gerð, við tí endamálið at gera Lesoto sjálvbjargið við ravmagni og selja Suðurafrika nógv vatn. Til hon er liðug er Lesoto búskaparliga bundið at ríka grannalandi sínum. Væl ber til at halda geitir í hálendinum í Lesoto. Mest hava teir angorageitir, tí at angoraull er nógv eftirspurd, bæði til klæði og annan vevnað.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lt.html
- ↑ http://www.fao.org/docrep/014/am588e/am588e00.pdf


text:
Mr. & Mrs. Smith
Mr. & Mrs. Smith er ein amerikanskur action-skemtifilmur úr 2005. Allur filmurin er spældur inn í San Marino, Kalifornia. Høvuðsleikarar í filminum eru Brad Pitt (John Smith), Angelina Jolie (Jane Smith) og Vince Vaughn (Eddie). Filmurin eru framleiddur í USA.
Søgugongd[rætta | rætta wikitekst]
Harra og frú Smith eru at síggja til eini vanlig hjún, sum liva eitt vanligt lív. Men í veruleikanum eru John- og Jane Smith ógvuliga dugnaligir leigumordarar, sum starvast í hvør sínum felag. Harra og frú Smith vita onki um dupultlívið hjá hvørjum øðrum. Tey droyma bæði um at fáa eitt sindur av spenningi í hjúnalagnum og teirra ynski gongur út tá tey verða biðin um at myrða – hvønnannan!
Leikarar[rætta | rætta wikitekst]
- Brad Pitt - John Smith
- Angelina Jolie - Jane Smith
- Adam Brody - Benjamin Danz
- Vince Vaughn - Eddie
- Kerry Washington - Jasmine
- Keith David - Pápi
- Chris Weitz - Martin Coleman
- Rachael Huntley - Suzy Coleman
- Michelle Monaghan - Gwen
- Stephanie March - Julie
- Jennifer Morrison - Jade
- Theresa Barrera - Janet
- Perrey Reeves - Jessie
- Melanie Tolbert - Jamie
- Jerry T. Adams - Vakt


text:
Finna (talv)
Finnan er minsta og veikasta talvfólk í talvi. Í byrjanini hevur hvør telvari átta finnur í part.
Innihaldsyvirlit
Gongulag[rætta | rætta wikitekst]
Finnan gongur eitt fet beint fram, tó fyrstu ferð kann hon fara tvey fet fram. Hon hevur ikki loyvi at bakka. Finna kann ikki drepa beint fram.
Tá finnan drepur[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið finna drepur, kann hon bara gera tað á skák. Hon kann ikki drepa beint fram. Her kann finnan á c5 drepa antin rókin ella riddaran, ella hon kann fara beint fram á c6. Finnan á f3 kann ikki fara á e4 ella g4 her.
Í framlopi[rætta | rætta wikitekst]
Finna kann drepa aðra finnu í framlopi, t.e. tá ið finna hjá mótpartinum leikar tvey fet fram upp á síðuna av tínari finnu, kanst tú drepa hana á skák, men tað skal verða gjørt beinanvegin, tú eigur leik. Á myndini hevur svartur júst leikt finnuna av c7 á c5, og nú kann hvítur leika sína finna av d5 á c6 og taka finnuna á c5 burtur. Hann kann ikki bíða, til hann eigur leik aftur.
Finnan annars[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið finna kemur fram á áttanda rað, skal hon verða býtt um við annað fólk í sama liti í sama leiki, hon kemur fram, tó ikki til kong. Mest vanligt er at býta um við frúgv, tí hon er so sterk, men onkuntíð verður býtt um við riddara, tí hann hevur so serligt gongulag.


text:
John F. Kennedy
John Fitzgerald "Jack" Kennedy (29. mai 1917 – 22. november 1963) var 35. og yngsti forseti, amerikanarar nakrantíð høvdu valt í 1960. Demokraturin Kennedy, sum var katolikkur úr Boston í Massachusetts og av írskari ætt, vann amerikanska forsetavalið á Richard Nixon (R) í 1960 og tók við sum forseti sum bert 43 ára gamal í januar 1961. Hann setti sær fyri at gera stórar nýskipanir, nevndar "New Frontier", ella "nýggj mørk", men mangar av hesum nýggju lógunum steðgaðu í tinginum. Kennedy legði stóran dent á uttanríkispolitikk USA og hevði eina fasta og greiða støðu ímóti kommunismuni í Kubakreppuni og hjálpti valdsharrunum í Suðurvjetnam ímóti kommunistisku mótstøðurørsluni. Hann fekk seg royndan móti sovjetska leiðaranum Nikita Krustjev undir Kalda krígnum og bleiv serliga kendur fyri miseydnaðu innrásina á Kuba í apríl 1961 og tá sonevndu Kuba-kreppuna í oktober 1962, har hann fekk størsta heiðurin fyri at hava forðað fyri einum kjarnorkukríggi millum USA og Sovjetsamveldið. Hann gjørdi eisini sítt til, at amerikanarar av afrikanskum uppruna fingu betri rættindi, og hann setti ferð á amerikansku rúmdargranskingina, ið endaði við, at amerikanarar í 1969 sum teir fyrstu settu fólk á Mánan.
Allur heimurin varð skelkaður, tá ið Kennedy varð myrdur í Texas í 1963, og hugsjónir og styrki hansara eru enn ikki farnar fólki úr minni. Amerikanski forsetin var í einum bilafylgi, sum koyrdi gjøgnum Dallas, tá hann klokkan 12:30 lokala tíð varð skotin í høvdið. Hann varð í skundi fluttur á sjúkrahús, har læknarnir ein hálvan tíma seinni staðfestu, at hann var deyður, 46 ára gamal. Góðar 70 minuttir eftir at Kennedy varð skotin, varð Lee Harvey Oswald handtikin og stutt seinni skuldsettur fyri morðið á forsetan. Men hann kom ongantíð fyri ein dómstól, tí bert tveir dagar seinni varð eisini hann skotin av náttklubbaeigaranum Jack Ruby, sum trein fram úr eini mannamúgvu og skeyt hann. Hetta hendi samstundis sum amerikanskt sjónvarp sendi beinleiðis. Sjálvur segði Oswald, at hann var ósekur og ein syndabukkur, og enn eru fólk ymisk á máli um, hvat veruliga hendi í Dallas 22. november 1963. Fleiri ástøði hava verið frammi um, hvør í veruleikanum stóð aftan fyri morðið á Kennedy.
Deyði hansara[rætta | rætta wikitekst]
Tað var fríggjadagin 22. november 1963 klokkan 12:30 lokala tíð, at skot rungaðu á Dealey Plaza í downtown Dallas í Texas, og Kennedy varð raktur av minst tveimum kúlum. Morðið er vorðiið tað mest kontroversiella nakrantíð í søguni, og amerikanarar eru enn ikki í dag sannførdir um, at tann einsamalli Lee Harvey Oswald var maðurin, ið gjørdi av við yngsta forseta landsins nakrantíð. Tað eru ikki skrivaðar nær námind so nógvar bøkur um eitt morð, sum um Kennedy-morðið, og enn í dag er ósemjan millum tey, ið trúgva sonevndu Warren-frágreiðingini og tey, sum halda talan var um eina samansvørjing. Morðið varð kannað av FBI beinanvegin, og 14 dagar eftir morðið setti Lyndon B. Johnson eina serliga nevnd við Earl Warren sum formanni at kanna morðið. Fleiri vilja verða við, at Johnson skundaði sær at seta hesa nevnd – sum hann hevði tamarhald á – fyri at forða fyri einari senatsnevnd. FBI kom longu í desember 1963 við sínari niðurstøðu, og í september 1964 kom so nevndin hjá Johnson við hægstarættarforsetanum Earl Warren á odda við júst somu niðurstøðu.
Brennandi spurningurin í morðinum er, um deyðiliga kúlan kom aftan ífrá, so sum Warren-nevndin segði, ella hon kom framman ífrá, so sum aðrir granskarar halda. Nú so long tíð er liðin, og eingin sýnist koma nærri einum endaligum svari, er vandi fyri, at morðið á John Fitzgerald Kennedy – millum vinir nevndir Jack – verður fult uppklárað. Myndin er víðagitna og nógv umstrídda "frame 313", har drepandi skotið rakar Kennedy. Myndin passar við eitt skot, sum rakar Kennedy aftan ífrá, men hví er so eingin skaði at síggja á andlitinum á Kennedy, samstundis sum allur nakkin er burturi, spyrja skeptikarar. Frame 313 er mynd nummar 313 á sonevnda Zapruter-filminum, ein av mongum smalfilmum, sum upptóku morðið.


text:
Tjaldur
Tjaldrið (frøðiheiti - Haematopus ostralegus) er tjóðarfuglur í Føroyum og er at síggja alt summarið. Longd 45 cm.
Tjaldrið er at síggja alt summarið. Tey flestu tjøldrini eru í Wales um veturin, men nøkur flúgva heilt til Fraklands. Tey koma aftur til Føroya á grækarismessu tann 12. mars, og sagt verður, at tey hava fult reiður á Krossmessu 3. mai.
Eitt tjaldursreiður er ein lítil kulla, ið kann verða fóðrað við smásteinum og skeljum. Eggini eru gulbrún við myrkabrúnum plettum og strikum, og tey eru uml. 57 x 40 mm til støddar. Ungarnir klekjast eftir 25 døgum. Tjaldrið er ein av teimum fáu vaðfuglunum, ið fóðrar ungar sínar. Tá foreldrafuglurin t.d. hevur fangað ein maðk, verður hann lagdur frammanfyri ungan, sum so etur hann. Ungarnir halda ofta til í grýtutum lendi, og har eru kamoflasjulitirnir hjá ungunum tann besta verjan. Øll, ið nærkast reiðri og unga, verða harðliga útskeldað.
Stevið í Fuglakvæðinum yngrum hjá Nólsoyar Páll ljóðar soleiðis:
- Fuglurin í fjøruni
- við sínum nevi reyða
- mangt eitt djór og høviskan fugl
- hevur hann greitt frá deyða,
- Fuglurin í fjøruni.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis ávísning[rætta | rætta wikitekst]
- Stamps.fo: Fuglaegg, 2002 (kelda, public domain)
- FaroeNature.net > Tjaldur


text:
Kongur (talv)
Kongur er mest umráðandi talvfólk í talvi. Hvør telvari hevur ein kong í part. Endamálið í talvi er at seta kongin hjá mótpartinum skák og mát, og tá er talvið vunnið. Kongurin kann fara eitt fet í allar ættir, tó er ikki loyvt at leika hann beinleiðis í deyða. Verður kongurin hóttur, soleiðis at ein maður hjá mótpartinum kann drepa kongin í næsta leiki, stendur kongurin í skáki. Tá skal kongurin leikast úr vanda ella annað fólk leikast ímillum, so hann ikki stendur í skáki longur.
Kongurin er við í serligum leiki, tá ið ein leypir í borg.
At leggja kongin merkir, at ein gevur upp. Ein kann velja at geva talvið yvir á ymiskan hátt, og tá er talvið liðugt og tapt. Ein kann leggja kong sín niður, ein kann steðga klokkuni, ella ein kann taka í hondina á mótpartinum og siga, at ein gevur talvið.


text:
Deyðarevsing
Deyðarevsing er revsing við lívláti. 133 ST-limalond hava avtikið nýtslu av deyðarevsing antin í praksis ella umvegis lóggávu. Bert 25 lond framdu avrættingar í 2006 og bert seks lond stóðu fyri 91 prosentum av øllum avrættingunum. Hesi vóru: Iran, sum avrættaði í minsta lagi 177 fólk, harímillum fýra ungdómar; Irak, sum avrættaði í minsta lagi 65 fólk, harímillum ein ungdóm; Sudan í minsta lagi 65 fólk; Pakistan í minsta lagi 82 fólk; USA 53 fólk og Kina, sum avrættaði í minsta lagi 1010 fólk. Avrættingar verða mettar at vera ríkisloyndarmál í Kina og tí eru veruligu tølini nógv hægri, umleið 8000 avrættingar árliga.
Iran hevur undirskrivað altjóða sáttmálan um sivil og politisk rættindi og altjóða sáttmálan um barnarættindi og hevur harvið pliktað seg til ikki at avrætta persónar fyri brotsverk, ið persónarnir framdu, tá hesir vóru undir 18 ár. Hóast hetta hevur Amnesty International síðani 1990 skjalprógvað í minsta lagi 18 avrættingar av gerningsmonnum, ið vóru undir 18 ár, tá ið brotsverkini vórðu framd. Bert í 2005 avrættaði Iran í minsta lagi 8 persónar, ið vóru undir 18 ár.
Hvítarussland er einasta land í Evropa, sum framhaldandi nýtur deyðarevsing. Í Miðasia er rákið somuleiðis við at venda og alt fleiri lond avtaka deyðarevsing. Í juni 2007 avtók Kirigisia deyðarevsing fyri vanlig brotsverk og í Kasakstan hevur deyðarevsing ikki verið
nýtt síðani 2003.
Í Afrika vóru 23 avrættingar í 2011. Fleiri afrikonsk lond hava longu avtikið deyðarevsing. Av teimum 53 londunum í Afriku hava 12 lond heilt avtikið deyðarevsing. Senegal avtók til dømis deyðarevsing í 2004, Fílabeinsstrondin í 2000, Suðurafrika í 1997 og Angola í 1992. Lond sum Mali, Algeria, Niger og Sambia teljast millum tey 14 londini, sum ikki hava framt nakra avrætting seinastu 10 árini, hóast tey formliga ikki hava avtikið deyðarevsing. Tað eru sostatt helmingurin, 27 afrikonsk lond, sum enn fremja avrættingar.
Sambansríki Amerika er einasta landi á amerikanska meginlandinum, ið hevur avrættað sínar borgarar síðani 2003. Tær 43 avrættingarnar, ið vórðu framdar í 2011 í USA, eru lægsta talið av avrættingum síðani mitt í 1990-unum.
Á Filipsoyggjunum varð deyðarevsing avtikin í 2006 og tað eru somuleiðis onnur framstig at hóma í Asia. Kina, ið hevur heimsmet í deyðarevsing, hevur tikið deyðarevsing upp til kjak og væntað verður, at talið av avrættingum fer at minka við 20–30 % í Kina komandi árini.
Í 1706 vóru tvey hálvsystkin, lítið meira enn børn, hálshøgd í Tórshavn fyri blóðskemd, og hetta gjørdist samstundis seinasti deyðadómur í Føroyum. Deyðadómur í friðartíð varð avtikin í Føroyum við gildissetingini borgaraligu revsilógini frá 1930.
Tey londini sum í 2010 høvdu flestar avrættingar[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Amnesty fegnast um ST yvirlýsing móti deyðarevsing - Amnesty.fo
- Deyðarevsing 2005 - Amnesty.fo
- Hernaðarlig revsi- og rættargangslóg - Logting.fo
- Capital punishment - Ensk wikipedia
- Steðgið deyðarevsing - Amnesty.fo
- Deyðarevsing í Iran - Kvinna.fo
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- Barnamordari avrættaður - Vikublad.fo
- Amnesty International Føroya Deild; arbeiða ímóti deyðarevsing og píning
- Capital punishment - Ensk wikipedia


text:
UNICEF
UNICEF-grunnurin (alment United Nations Children's Fund, føroyskt Barnagrunnur Sameindu Tjóða) varð settur á stovn í 1946 at hjálpa børnunum í krígslamda Evropa. Nú arbeiðir UNICEF við at geva børnum sømilig kor í fátækum og tilafturskomnum londum í til dømis Latínamerika, Afrika og Ásia. UNICEF-grunnurin arbeiðir serliga við heilsuviðurskiftum, undirvísing og at útvega reint vatn. UNICEF ger eisini megnararbeiði at útvega børnum heilivág fyri teim verstu barnasjúkunum.
Dótturfelagsskapir : Altjóða verkamannafelagsskapur Sameindu Tjóða (ILO) | Undirvísingar-, Vísinda- og Mentanarstovnur Sameindu Tjóða (UNESCO)
Barnagrunnur Sameindu Tjóða (UNICEF) | Matvørufelagsskapur Sameindu Tjóða (WFP) | Heilsufelagsskapur Sameindu Tjóða (WHO)
Høvuðsstovnar: Aðalsfundurin • Trygdarráðið • Búskapar- og Almannamálaráðið • Altjóða Dómstólurin • Aðalskrivstovan • Tilsjónarráðið


text:
Vágseiði
Vágseiði er vestanfyri Vág í Suðuroynni. Ofta er nógv brim har vesturi, men hóast tað, so hevur Vágseiði verði nógv brúkt sum lending fyri útróðrarbátar fyrr í tíðini. Um aldarskiftið um ár 1900 komu 2/3 av tí fiski sum kom uppá land í Vági av útróðri av Eiðinum.[1] Bátarnir vóru koyrdir á sjógv oman gjøgnum Kleivina.
Innihaldsyvirlit
Kleivin[rætta | rætta wikitekst]
Kleivin byrjar har sum Eiðisvegur endar í dag. Kleivin kann sigast at vera ein náttúrlig lending, tó eru betringar gjørdar við mannahond. Í 1890 gjørdi Dánjal við Misá eitt spæl at hála bátarnar upp við. Lunnar vóru festir í stórar steinar. Lunnarnir vóru Har er sprongt burturúr helluni og stoypt omaná helluna í 1929, og stokkar úr viði eru lagdir omaneftir, so tað er lættari at draga bátar oman og niðan.
Tráðbanin[rætta | rætta wikitekst]
Í 1906 var tráðbani gjørdur á Vágseiði, soleiðis at bátar kundu vera drignir upp á land gjøgnum Múlagjógv, sum er eitt sindur longri vesturi. Tað var ein stórur fyrimunur, tá brimið stóð um Heltnarnar, sum er hella beint við Kleivina, har bátarnir annars løgdu at landi, tá kyrt var. Múlagjógv var sum oftast nógv kyrrari enn sjógvurin longri inni við Heltnarnar. Bátar og veiða var so heysa upp í loft við tráðbananum og ført úteftir inn á land á Eiðinum, veiðan fyri seg og báturin fyri seg. Onkuntíð var bara veiðan hiva upp á henda hátt. 22 bátar róðu út av Eiðinum, tá Tráðbanin varð tikin í brúk.[2] Tann fyrsti tráðbanin virkaði við mannakraft, har var eitt spæl, sum menninir gingu runt um og fingu tað at mala runt, til báturin var komin heim á Eiði. Elektrisitet kom til Vágs í 1921, men tað vardi nøkur ár, áðrenn trábanin var rikin við elektrisiteti, tað hendi í 1930. Løgtingið hevði samtykt at teir vildu gjalda 2/3 av kostnaðinum av tráðananum, tó í mesta lagi 1800 krónur, og játtanin var treytað av, at forstandaraskapið í felagskommununi í Suðuroynni váttaði, at arbeiðið varð forsvarligt gjørt í tráð við kostnaðarætlanina. Hans Jacob Joensen úr Mikladali gjørdi tvey portur í einari smiðju við Ósagarð, hesi vóru síðan vóru flutt vestur á Eiðið og sett upp har við skrástívarum, sum vóru festir í helluna. Ein sverur jarntráður var spentur vestur í Múlagjógv.[3]
Neystini á Vágeiði[rætta | rætta wikitekst]
Har stóðu fleiri neyst vesturi á Eiðinum, men tey blivu ikki eins nógv brúkt seinast í 20. øld, sum í 19. øld og byrjanini av 20. øld. Tey seinastu neystini á Eiðinum fórust í einum stormi 14. januar 1989. Tað var so nógv brim og uppgangur, at øll neystini skolaðu burtur. Fleiri av neystunum vóru nýliga umvæld. Allir bátarnir uttan ein vóru bjargaðir, báturin sum fórst brotnaði í tvey orsakað av einari gravkúgv, sum hevði stóð við tað vestasta neystið. Gravkúgvin var tikin av stormi og brimi og datt yvir neyst og bát, so báturin brotnaði í tvey.[4]
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
-
Grindabátar á Vágseiði á Hvítusunnu 2010.
-
-
Útsýni av Eggjunum norðureftir. Vágseiði, Múlin og Múlagjógv, Gjógvaráfjall, Vágsvatn og Vágur síggjast.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Bókin: Vágs kommuna 1873 - 1929, eftir Poul Andreasen, Vágur 2000. Síða 46.
- ↑ Bók: Poul Andreasen "Elektrisitetsverkið í Botni", egið forlag, Tórshavn 1996.
- ↑ Bókin: Vágs kommuna 1873 - 1929, eftir Poul Andreasen, Vágur 2000. Síða 48.
- ↑ Sudurras1.com, 20 ár síðan neystini á Eiðinum fórust


text:
Helli
Hellini eru nógvastaðni íkomin av vatni, sum hevur seyrað niður úr erva og loyst kálkgrýtið. Tey eru fleiri túsund ára gomul. Tey ganga inn í fjøllini ella niður í undirgrundina. Eisini fram við sjóvarmálanum eru helli, og eru tey íkomin av brimi. Í Føroyum eru mong tílík helli, og í summum eru kópalátur. Helli kunnu eisini vera í jøklum og í storknaða gosgrýtinum uttan um eldgos.
Í flestum hellum er bæði myrkt og slavið. Summi helli eru ikki hægri, enn at fólk fær staðið. Onnur, sum til dømis stóru hellisskipanirnar í Pyrineafjøllum, ganga nógvar km. inn í fjøllini. Í Lascaux í Fraklandi eru tey 1,5 km. undir jørð. Har eru funnin veiðiamboð og hellismyndir, sum forsøgulig fólk fyri einum 20 000 árum síðan hava gjørt [1]. Sumstaðni í t.d. Ásia og Afrika búgva fólk enn á okkara døgum í hellum [2].
Stórur hellisskipanir eru, har ið undirlendið er kálkgrýti. Vatn er seyrað ígjøgnum kálkgrýtið í nógv túsund ár. Í regni er natúrlig sýra, og hon loysir kálkgrýtið. Smáar poknur eru so við og við vorðnar stórar holur. Soleiðis eru eisini áir, ið renna undir heilum, komnar í. Vatnið hevur so skarvað av fjallinum. At granska helli er starvið. Neyðugt er við útgerð at kunna lesa seg niður í slavnar og myrkar gongir. Umráðandi er at vera væl ílatin, at vera í hjálmi við lykt og at hava góða og nógva línu. At granska helli er hættisligt, fer brádliga at regna, kann flóta yvir, ella omanlop kann byrgja fyri, so at ikki slepst úr hellinum aftur.


text:
EM fótbóltur
Evropameistaraheitið í fótbólti (EM í fótbólti) er tann týdningarmesta fótbóltskappingin fyri landslið fyri limirnir í UEFA. Henda kapping um Evropameistaraheitið hevur verið fyriskipað regluliga fjórða hvørt ár síðan 1960. Til 1976 luttóku bara fýra lið í enda umfarðinum, frá 1980 luttóku átta lond og frá 1996 luttóku sekstan lond. Londini verða funnin við einari røð av kvalifikatiónsdystum. Vertslondini fyri meistaraheitini eru altíð kvalifiseraði uttan at kappast um tað. Onkuntíð er bara eitt vertsland, men av og á eru tað tvey grannalond, sum eru vertslond saman.


text:
Aðalkonsulát Íslands lat upp í Føroyum 1. apríl 2007.
Heimasíðan veitir upplýsingar um aðalkonsulátið, kunning og tænastu, hevur gagnligar upplýsingar og tilfar. Um tørvur er á at fáa nærri upplýsingar, ella at spyrjast fyri um eitthvørt evni, vinarliga setið tygum í samband við skrivstovu aðalkonsulátsins við at ringja, ella við skrivligum fyrirspurningi.
Aðalkonsulátið hjálpir íslendskum ríkisborgarum og fyrirtøkum í samskifum við myndugleikarnar, gevur upplýsingar um Ísland, umframt at taka lut í framløgum og tiltøkum, sum eru til gagns fyri land og tjóð.


text:
Sandavágur
Sandavágur er ein bygd í Vágum. Sandavágur er tríggjar ferðir kosin at vera best røkta bygd í Føroyum. Tað hendi í 1997, 2003 og aftur í 2008.[1] Í Sandavági eru ymisk felagshús. Við fótbóltsvøllin er SÍF-húsið, og harumframt eru eisini onnur felagshús, t.d. kirkja, samkomuhús til kristiligar fundir og losjan Vakhús. Í bygdini er eisini ein viðarlund, Viðarlundin á Abbreyt.
Innihaldsyvirlit
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Sandavágs Ítróttarfelag varð íbirt 11 nov. í 1906.
Í Sandvági er eitt virkið ítróttarfelag – SÍF, sum stendur fyri "Sandavágs Ítróttar Felag". Virksemið hjá felagnum fevnir um fótbólt, hondbólt, flogbólt og kappróður. Ørnin hevur vunnið FM í 5-mannaførum við kvinnum árini 1988, 1990, 1991, 1997, 1998 og 2006.[2] Í bestu fótbóltsdeildini manna bygdirnar Sandavágur og Sørvágur eitt felags lið undir heitinum 07 Vestur. Ítróttarhúsið í Sandvági virkar sum eitt bygdar- og ungdómshús. Tað er karmur um so at siga alt felagslív í bygdini. Gjørdur er graslíkisvøllur og hús til ítróttafelagið á Valloyruni. SÍF húsið er mentanarmiðdepil í bygdini; har eru fundir, brúdleyp, veitslur, dansur o.a.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Sandavágur er gomul bygd; men vit vita ikki við vissu, hvussu gomul hon er. Í bøstykkinum, sum rópt verður í Toftini, tað er har, sum bygdarráðshúsið nú er, hava fornfrøðingar grivið hústoftir út, sum teir halda hava verið bústaðir seinast í víkingaøld.
Í Eingjartoftum, sum er millum býlingarnar Sandar og Steig, varð funnin ein rúnasteinur í 1917, ið seinni fekk navnið Sandavágssteinurin. Innskriftin verður lisin soleiðis: Torkil Onundarson eystmaður av Rogalandi bygdi henda stað fyrst. Rúnakønir menn siga, at rúnasteinurin er frá umleið ár 1200. Hildið verður tí, at hesin Torkil Onundarson er tann fyrsti, sum bygt hevur á tí staðnum í bygdini. Rúnasteinurin stendur nú í Sandavágs kirkju.
Stórur og seyðaríkur hagi liggur til bygdina, 24 merkur á Sondum og 24 merkur á Steig. Í 1555 var Steigargarður lagdur til løgmansembætið. Hetta kom í lag við kongsbrævi, dagfest 19. mars. Flestu løgmenninir fluttu á Steig at búgva. Íløgmanstíðini setti løgmaður sín dám á bygdina á mangan hátt, eitt nú kirkjuna. 1816 var løgtingið avtikið og løgmansembætið niðurlagt, og Steigargarður var seldur í 1822; tá høvdu 17 løgmenn verið í hesum embætinum. Seinasti løgmaðurin æt Jørgen Frants Hammershaimb (1805 – 1816). Sonur hansara, Vencil Ulrik Hammersheimb, var føddur á Steig í 1819. Hann gjørdist væl kendur millum føroyingar, tí at hann legði grundina undir føroyska skriftmálið, og hann gav út ymsar bøkur á føroyskum. Føroyingar reistu honum prýðiligan minnisvarða á Steig í 1919.
Tá ið løgmansgarðurin varð seldur, var jørðin lutað sundur í átta lutir. Tríggjar merkur hvør. Bæði sandavágsmenn og fremmandir menn keyptu, og summir teirra fluttu í bygdina at búgva. Hetta hevði týdning fyri bygdarlívið og eisini búskaparligan týdning.
Í bóndasamfelagnum vóru høvuðsvinnuvegirnir annaðhvørt jarðarbrúk ella útróður. Um aldarskiftið fingu sluppirnar rættiligan týdning. Fólksins lívskor og viðurskifti broyttust. Í 1895 varð fyrsta skipið keypt til Sandavágs, og so við og við komu fleiri skip aftrat, so at í fyrra krígnum vóru 20 skip.
Størsta handilsvirkið og reiðaravirkið hevði Jógvan Elias Thomsen í Haraldsstovu. Fyrsta skipið keypti hann í 1906, og í 1920 reiddi hann 14 skip út. Tíðliga fór hann at turka fisk frá skipum og útróðrarbátum, og turkihús bygdi hann úti í Gjógv.
Aðrir góðir vinnulívsmenn hava eisini verið, eitt nú feðgarnir Niels Jacob og Hjalmar Nielsen, Eivind Rasmussen og Zacharias Nielsen. Zacharias Nielsen bygdi sær nútíðar turkihús, og í fimmtiárunum og sekstiárunum var nógvur fiskur turkaður har. Hann reiddi nøkur skip út, sum hann átti saman við øðrum, og línuskipið Reynsatind, sum hann átti einsamallur.
Samvinnufelagið hevur átt fleiri trolarar. Í 1984 keyptu teir stásiliga rækjutrolaran Høgafoss. Samvinnufelagið hevur verið týdningarmikil arbeiðsgevari í bygdini. Onkuntíð varð maður út næstan øðrum hvørjum húsi við trolara hjá felagnum. Høgifossur bleiv seldur av bygdini í 2005.
Onnur reiðaravirki, ið nú eru, eru: P/F Fossá, sum eigur Venus, P/F Hýsisá, sum eigur skipini Vesturtúgvu og Mars Chaser, og P/F Hans Pauli í Horni, sum eigur kemikaliuskipi Tóru.
Sandavágur er brimpláss, tí varð farið í samarbeiði við miðvingar at gera brimgarð og bryggju í Miðvági. Eisini bygdu teir flakavirkið, Snarfrost, í felag. Nú eigur Føroya Fiskavirking flakavirkið. Á Giljanesi er niðursjóðingarvirkið Kovin, har sjóað verður niður rogn og rækjur. Norðuri við Fútaklett er stór smoltstøð. Hesi virkini hava stóran búskaparligan týdning fyri bygdina. Annars er at nevna, at vakstrarhús, tannlæknastova, hárfríðkanarstovur, snikkaravirki, bilverkstaður, timburhandil, málingahaldil, klædnahandlar og aðrir handlar eru í bygdini.
Skúlin í bygdini er bygdur í 1896; fyri stuttum er hann gjørdur av nýggjum innan. Á Giljanesi bygdu báðar bygdirnar felagsskúla í 1961. Ítróttahøll varð bygd upp í skúlan í 1983. Tá vóru eisini gjørdar skúlastovur, skúlakøkur, smíðstova og bókasavn. Nógv virksemi er í ítróttarhøllini, bæði skúlin, ítróttarfeløgini og onnur brúka hana.
Sandavágur er gomul kirkjubygd og einki er at ivast í, at kirkjur hava verið í tí katólsku tíðini. Úr skrivligum keldum vita vit, at seks kirkjur hava verið í bygdini. Niðri á Oyru hava fýra kirkjur staði. Kirkjan, ið nú er, er bygd í 1917. Magnus á Kamarinum, arkitektur, úr Havn teknaði kirkjuna og stóð fyri byggingini. Meiniheitshús varð bygt í 1926. Nú er nógv bygt upp í tað. Har eru sunnudagskúli, møti, ungdómsmøti og annað kristiligt virksemi. Losja Vakhús, sum er fráhaldsfelag, varð stovnað fyrst í tríatiárunum, og nøkur ár seinni bygdu teir sær hús.
Prýðiligt bygdarráðshús er bygt í 1982. Avtrat kommunalu fyrisitingina, eru Vága Sjúkrakassi, Vága Kunningarstova og Barnaverndartænastan fyri Vágar, Vestmanna og Kvívík, í húsinum eru eisini viðtalurúm til læknarnar.
Í Dagstovnurin Sóljugarði eru vøggustova, barnagarður og frítíðarheim, eini 80 børn eru í skipanini. Í Sóljugarði starvast 20 fólk.
Arbeitt verður við at gera nýggja útstykking í Sørpum, omanfyri vegin , har verða 30 grundstykkir. Meira enn helvtin av stykkinum eru umbiðin.
Bøtt er um tey tøkniligu viðurskiftini ymsastaðni í bygdini. Dentur er lagdur á at hava bygdina reina og vakra. Í 1997, 2003 og 2008 vann Sandavágur kappingina um at gerast best røkta bygd í Føroyum.
Sandavágs kirkja[rætta | rætta wikitekst]
Í Sandavágs kirkju stendur ein av fáu føroysku rúnasteinunum.
Sandavágssangurin[rætta | rætta wikitekst]
Sandavágssangurin varð yrktur til eina vestanstevnu, sum varð hildin í Sandavági. Jóhannes Olsen (pápi Knút Olsen) yrkti orðini til lagið Venner ser på Danmarks kort, men seinni hevur Knút Olsen smíðað lag til sangin.
Rithøvundar[rætta | rætta wikitekst]
-
Samuel Jacob Sesanus Olsen (Jacob Olsen).
-
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Halga stund, ber signing og frið. Í: Jólaboð 2006.


text:
In: Hugleiðingar10 Feb 2012
Á vári 1992 og 1993 vóru Tungmálmskonsertir í Havn við nøkrum av bestu tungmálmsnøvnunum tá.
Fyrst í nítiárunum var ein spírandi tungmálmspallur í Føroyum. Chase vóru nokk størsta navnið, ið bert spældi harðan rokk, men stutt eftir hetta komu fleiri bólkar, ið vóru í harðara endanum. Bólkar sum Panic, Utopia, Bad Habbit, Spector, Arrival, Revival, Superior, Saxony, Oblivion og MC-Hár vóru allir bólkar, ið avbjóðaðu bygdasligheitina og danskpoppin, ið hevði verið útbreidd í serliga føroyskum útvarpi øll 80 árini. Men eisini á konsertpallunum, har bólkar neyvan framførdu uttan minst eitt lag hjá TOTO var á spæliskránni.
Í 1992 vóru vit fleiri tónleikarar, ið hildu, at tungmálmsbólkarnir vóru ov illa umboðaðir á konsertum. Tí tóku vit stig til hasa konsertina. Allir bólkarnir skuldu standa sum fyriskiparar, og so fingu vit Terja og Føstufressar at spæla eisini, bara fyri at hava eitt trekkplástur.So stórt var álitið á okkara konsept, kann man kanska siga.
Avtalan við Tejra og teir var, at teir fingu helvtina av yvirskotinum. Restina skuldu tungmálmsbólkarnir deila, eisini lovaðu Føstufressar at spæla harðari rokk, enn teir vanliga spældu.
Fyrsta konsertin var í Badmintonhøllini og riggaði væl, á tann hátt at nógv fólk var, at framførslurnar vóru góðar og lagið millum áskoðararnar var gott. Men konsertin bar seg ikki, millum annað hvurvu pengar úr bilettkassanum, tá onkur fór at berjast í gongini og koppaði borðið hjá bilettsøluni. Hetta merkti so eingin fekk nakað fyri framførslurnar. Allir bólkarnir endaðu við at skula gjalda nakrar hundra krónir, hetta var ikki nøkur stór upphædd, og allir bólkarnir uttan ein rindaðu gleðiliga.
Annars var tað feitt at fyriskipa, eg og Torkil Olsen vóru primus motor og gjørdu tað mesta av fyriskipanararbeiðinum, men so høvdu vit fundir, har allir bólkarnir luttóku, og fingu ymiskar uppgávur. Plakatin varð hondtekna av Mark Jiminez, sum var gittarleikari í MC-Hár tá. Hon sá totalt metal út. Høgni Andreassen sponsoreraði trykkið av henni, sum Einars Prent tók sær av.
Konsertin bar seg sum sagt ikki, men vit vóru nógv sum fegnaðust um hana, og tá eg og Jón Gaaseedal sáli komu inn í FUT nevndina um sama mundið, endaði tað við, at FUT yvirtók verkætlanina, og skipaði fyri Tungmálmi 93. Hendan konsert varð hildin í Ítróttarhøllini á Hálsi, og gav eitt rættiliga fitt undirskot. Tá eg seinni sama ár flutti av landinum, og konsertirnar ikki høvdu borið seg fíggjarliga, valdi FUT at lata konseptið doyggja. Niðanfyri síggjast myndir frá báðum Tungmálmur konsertunum.
Luttakandi bólkar á Tungmálmi 92
Spector
Superior
Wolfgang
MC-Hár
Utopia
Panic
Terji og Føstufressar
Luttakandi bólkar á Tungmálmi 93
Lisa sær Dupult
Oblivion
MC-Hár
Betrayer
Saxony
Panic
Wolfgang
Revival
Hetta er heimasíðan hjá Niels Una Dam, her vera ummæli og annar tekstur hjá mær at finna. Hetta er ikki ein tíðindasíða, so dagføringin verður ivaleyst so sum so


text:
6. november
6. november er dagur 310 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 311 um skotár er). 55 eru dagar eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1632 - Svenski kongur Gustaf II Adolf varð myrdur í Lützen
- 1861 - Amerikanska Borgarakríggið: Jefferson Davis er valdur forseti í Confederate States of America.
- 1917 - Vladimir Lenin gjørdist statsleiðari í Russiska SFSR, sum í 1922 varð stovnað sum Sovjetsamveldinum. Hann var statsleiðari Sovjets til hann andaðist í 1924
- 1935 - Hawker Hurricane flýgur fyrstu ferð.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1946 - Sally Field, amerikonsk sjónleikarinna
- 1942 - Elsa Funding, fyrsti føroyski kvinnuligi prestur.
- 1550 - Karin Månsdotter, svensk drottning (d. 1612)
- 1494 - Suleiman mikli


text:
Dinosaurur
Dinosaurur er útdeytt risastórt skriðdjór. Dinosaurar ráddu uppi á landi í nógv milliónir ár, frá triastíð til seinast í krittíð (146-65 m.á.s.). Tyrannosaurus rex var størsti dinosaururin, ið át kjøt. Hann er størsta ránsdýr, sum nakrantíð hevur livað á landi, tað nakar veit um. Hann var næstan 12 m langur og 6 m høgur, tá ið hann stóð á afturbeinunum. Tyrannosaurus rex hevði stórar, bogaðar tenn og sterkan undir- og yvirkjaft og hvassar kløur á tónum. Hann jagstraði helst aðrar dinosaurar, sum livdu í flokki og ótu plantur, og tók teir smæstu og veikastu burturúr, umframt at hann át ræ av dinosaurum.
Hornutur dinosaurar varð til í krittíðini. Hann át plantur og hevði horn av beini, og stóran beinkraga um hálsin og herðarnar, sum vardi hann, legði okkurt ránsdýr á hann. Triceratops var ein av teimum seinastu dinosaurunum og doyði ikki út fyrr enn seinast í krittíðini. Nógvir granskarar eru sannførdir um, at tað var ein risameteorur, sum beindi fyri dinosaurunum fyri 65 mill. árum síðani.


text:
Knópsvanur
Knópsvanur ella Knubbsvanur (frøðiheiti - Cygnus olor) er bjartari hvítur enn sangsvanurin. Nevið er fagurt reytt við einum svørtum runni niðan á pannuna. Tá ið hann svimur, ber hann hálsin í vøkrum bugi og veingirnar høgt lyftar upp frá bakinum. Villur knubbsvanur eigur sjaldan norðarlaga í Evropa, men tamur livir hann víða hvar á tjørnum og vøtnum, reiðrast og fær ungar og rýmir ikki burtur um veturin. Fyri fólki hevur hann ongan ótta, kemur teimum heilt nær. Men ikki vil hann verða tikin, fríur vil hann liva. Hann er eisini førdur til Føroyar, og hevur her livað væl og fingið ungar. Og ikki er hann illførur sum sangsvanurin.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Íslendskir konslar í Føroyum
Ísland hevur havt mangar góðar umboðsmenn í Føroyum.
Fyrsti íslendski konsulin í Føroyum var framtaksmaðurin Páll Ólafsson. Hann varð settur í starv sum konsul 3. september 1947. Setanarbræv hansara hongur uppi á skrivstovu aðalkonsulátsins í Fútastovu, undirritað av Sveini Björnssyni, táverandi forseta Íslands, og Bjarna Benediktssyni, uttanríkisráðharra. Brævið er ein gáva til aðalkonsulátsins frá dóttur hansara, frú Ólöfu Pálsdóttur, myndhöggara.
Páll var føddur at Lundi í Lundareyjadali, 30. august 1887. Hann var sera dugandi handilsmaður og útgerðarmaður, fyrst í Íslandi og seinni í Danmørk. Hann flutti úr Danmørk til Føroya 1939 og dvaldi her til eftir seinni heimsbardaga. Kona Páls var Hildur Stefánsdóttir. Av børnum teirra kunnu nevnast døturnar Ólöf, sum fyrr er nevnd, gift Sigurði Bjarnsyni, blaðstjóra og sendiharra, og Ingibjørg, sum var kona Péturs Eggertz, sendiharra.
Páll Ólafsson var íslendskur konsul til1956, og eftir hann var Trygvi Samuelsen settur í starv. Hann røkt starvið í 29 ár. Trygvi var løgfrøðingur, sakførari og virkin politikari í Føroyum. Hann sat leingi á tingi fyri Sambandsflokkin. Fyrsta skeiðið var í 1943 – 1946. Seinni sat hann frá 1949 til 1974 út í eitt. Hann var býráðslimur í Tórshavn 1936 – 1964.
Í 1985 var Poul Mohr útnevndur íslendskur konsul í Føroyum. Hann gavst í tí starvinum 1. apríl 2007, tá ið skrivstova aðalkonsuláts Íslands varð latin upp við útsendum starvsmanni. Poul Mohr var, sum undangongumenn hansara, sera dugnaligur í starvi sum konsul Íslands í Føroyum, og hevur uttanríkistænastan nógv at takka honum og konu hansara, frú Onnu Mohr, fyri.
Poul er føddur 1929. Hann var leingi stjóri á Tórshavnar Skipasmiðju. Mong íslendsk reiðarafeløg hava havt samband við hann. Poul er íslandsvinur og ferðast javnan í Íslandi, har hann hevur nógvar vinir og kenningar. Hann kennir væl til íslendska samfelagið og hevur stóran áhuga fyri hvat ið rørir seg har – ikki minst innan bókmentir.
Síðan skrivstovan lat upp við útsendum starvsfólki úr uttanríkisráðnum, hava hesir starvast sum aðalkonslar í Føroyum:
2007-2009: Eiður S. Guðnason
2009-2011: Albert Jónsson
2012 - : Þórður Bjarni Guðjónsson


text:
Russisk formalisma
Russisk formalisma. Ein stevna í bókmentagransking, sum kyknaði í Russlandi um 1915. Fylgismenn hennara vildu fyrst og fremst rannsaka skaldverkið sjálvt sum skaldverk, t.e. heildarnøgdina av einstøkum "snildum", sum skilja skaldsligt mál frá vanligum máli. Í andstøðu móti tí leysliga í eldri bókmentaástøði, royndu teir at fremja eina vísindaliga lýsing av skaldskapi (serliga skaldskapi í bundnum máli) sum einari serligari málnýtslu við eyðkennistáttum, sum tað bar til at eygleiða. Henda granskingin skúgvaði innihaldið í bókmentaverkunum til viks og kallaði sostatt fram harða atfinning frá marxistiskum kritikki, ið nýttu heitið formalismu sum ábreiðsluorð. Tá ið Josef Stalin hevði tryggjað sær valdið um 1929, varð formalistiska stevnan bannað í Sovjettsamveldinum og granskingarmiðdepil hennara flutti seg til Prag í 1930-árunum. Umframt ta serligu "skaldsligu málnýtsluna" (literaritet) var tað týdningarmesta hugtakið hjá stevnuni "undarliggerð": í staðin fyri at síggja bókmentirnar sum "endurspegling" av heiminum sóu Victor Shklovsky og fylgismenn hansara í formalismuni tær sum málsliga "avlaging" ella "undarliggerð" - Shklovsky nýtti russiska orðið ostranenie (fø.:tað at gera fremmant). Í tíðarskeiðinum hjá kekkisku formalismuni fór Jan Mukarovsky longri við hesum hugtakinum og kom til hugtakið at "seta í forgrundina"; hervið meinast, at serlig áherðsla verður løgd á ein tátt ella eginleika í tekstinum mótvegis øðrum minni sjónskum táttum. Sambært russisku formalismuni eru skaldverk serstøk av teirri orsøk, at tey seta sín málsliga status í forgrundina og beina á tann hátt áhugan at, hvussu tey siga okkurt, heldur enn hvat tey siga: skaldskapur í bundnum máli víkur frá gerandistalu og frá prosa við at nýta ørindislag, óvæntaðar myndburðir, stavrím og aðrar snildir til at beina áhugan at málinum sjálvum. Í rannsóknum sínum av frásøgn (frásagnarfrøði) greindu formalistarnir eisini munin á søgugongd og fápli. Umframt Shklovsky og samstarvsfelaga hansara Boris Eikhenbaum var Roman Jakobson fremstur millum russisku formalistarnar. Hann var virkin bæði í Moskva og Prag, áðrenn hann kunnaði um formalistisku teoriirnar í Amerika. Ein serligur russiskur bólkur er Bakthin-skúlin, sum teir hoyra til Mikhail Bakthin, Pavlev Medvedev og Valentin Voloshinov; hesir hugsararnir knýttu saman tættir úr formalismu og marxismu í sínum frágreiðslum um málsliga margáherðslu og dialogiskan tekst. Í 1960-árunum varnaðist Vesturheimurin av nýggjum avrikið hjá russisku formalistunum og teir fingu munandi ávirkan á hugsanirnar í strukturalismuni um bókmentir og á summi av teimum nýggjari frábrigdunum av marxistiskari bókmentagransking.


text:
Margaret Thatcher
Margaret Hilda Thatcher (f. 13. oktober 1925 í Grantham, Lincolnshire, S.B., deyð 8. apríl 2013[1]) var fyrsta, og higartil einasta kvinnan, sum hevur verið forsætisráðharri í Stóra Bretlandi. Margaret Thatcher bleiv kend sum "Jarnkvinnan", serliga aftaná at hon stóð á odda fyri Stóra Bretlandi undir Falklandskrígnum í 1982. Hon var leiðari fyri konservativa flokkinum frá 1975 til 1990. Hon gjørdist forsætisráðharri í 1979, og noyddist at leggja frá sær í 1990, tá egni flokkur hennara vrakaði hana.
Lívssøga[rætta | rætta wikitekst]
Margaret Hilda Thatcher varð borin í heimin hin 13. oktobur í árinum 1925 í Lincolnshire. Hon tók útbúgving innan evnafrøði, og longu í lestrarárunum bleiv hon virkin í politikki sum triðji kvinnuligi formaður í Oxford University Conservative Association í 1946. Í nøkur ár starvaðist hon sum kemigranskari. Seinri fór hon at lesa til sakførara og tók prógv í 1953 við sergrein í skattalóggávu. Í 1959 bleiv hon vald í House of Commons fyri Conservative Party. Í 1975 bleiv hon leiðari í flokkinum – sum tann fyrsta kvinnan nakrantíð. Hon var eisini tann fyrsta kvinnan, sum var leiðari fyri ein stóran bretskan flokk. Í 1970 bleiv hon Secretary of State for Education and Sceince. Og í 1979 bleiv hon forsætisráðharri – sum tann fyrsta kvinnan í Bretlandi. Hon fór frá sum forsætisráðharri og sum floksforkvinna í 1990. Í 1992 fór hon úr House of Commons, 66 ára gomul. Hereftir var hon virkin í fleiri ár í ymiskum felagsskapum, vinnulívinum osfr.
Hon var kend sum jarnkvinnan, sum stóð Ronald Reagan, fyrrv. forseta í Amerika, ógvuliga nær.


text:
Nýggjastu tíðindini
Melda til tíðindabræv
Tíðindi - 4. mars 2013
FSF ynskir við hesum at heita á feløg og avvarðandi at eftirkanna, at øll spæliloyvi eru í lagi, nú eitt nýtt kappingarár stendur fyri framman
Um eina lítla viku verður fótbóltsárið 2013 av álvara skotið í gongd, og fyri framman stendur væntandi eitt spennandi kappingarár.
Flestu kappingarnar eru lagdar til rættis, og so er klárt hjá leikarum og leiðarum, og ikki minst áskoðarum, at fara til dyst.
Men fyri at kappingin kann verða avgreidd so smidliga sum tilber, er av stórum týdningi, at ØLL spæliloyvi eru í lagi, ÁÐRENN kappingin byrjar.
Hetta er galdandi fyri allar leikarar, ið luttaka í kapping, sum Fótbóltssamband Føroya skipar fyri, frá Effodeildini til Gentur U8, bæði í landskapping og steypakapping.
Um øll spæliloyvini eru í lagi, verður ikki neyðugt at avgera dystirnar á skriviborðinum hjá Aganevndini.
Eitt hugskot er, at allir venjarar, líkamikið hvat lið teir venja, kanna eftir, at teirra leikarar hava síni spæliloyvi í lagi.
Um okkurt spæliloyvi ikki er komið í rættlag, áðrenn kappingi fer í gongd, verður viðkomandi venjari biðin um at seta seg í samband við egið felag ella skrivstovuna hjá FSF, so leikari og spæliloyvi kunnu verða skrásett. Við hesum kann leikarin luttaka í dysti og kappingum, uttan at bera ótta fyri, at liðið seinni verður dømt at tapa á skriviborðinum.


text:
26.10.2014 - 07:59
Ísland vil ikki veita serstaka hjálp til trongdu kristnu minnilutarnar í IRAK og Sýrialandi
Helgi Abrahamsen hevur í skrivligum spurningi til norðurlendsku stjórnirnar spurt hvat ítøkiliga tær ætla at gera fyri at hjálpa hart trongdu kristnu minnulutunum í Sýria og IRAK. Svarini eru sera ullint og Íslendska stjórnin sigur beinleiðis at ….Hvad angår international humanitær bistand, følger Island det princip ikke at forskelsbehandle minoritetsgrupper på grundlag af religion,
Ósemja millum forkvinnuna í landsstýrismálanevndini og Vinnumálaráðið
Johan Dahl brotið Stýrisskipanarlógina
Heðin Askham gevst


text:
Pinocchio (1940 filmur)
Pinocchio er ein amerikanskur Walt Disney teknifilmur frá 1940. Filmurin er nummar tvey í røðini av teimum klassisku Disney teknifilmunum og byggir á skaldsøguna við sama heiti hjá Carlo Collodi. Filmurin varð gjørdur sum svar uppá Snjóhvítu og teir sjey dvørgarnir hjá Disney, sum hepnaðist so væl. Filmurin Pinocchio vann tvær Oscar-virðislønir fyri besta filmstónleik og besta sang fyri sangin "When You Wish Upon a Star".
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]


text:
Niðurstøður
05-02-2014 | Skriv viðv. klagu um talgildar umsóknir um lestrarstuðul
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt málið um, at Studni kravdi, at lesandi skuldu søkja um lestrarstuðul umvegis eina talgilda samskiftisskipan. Eingin heimi ...
09-10-2013 | Álit um kunningarskrivið um fjølmiðlapolitikkin hjá Almannaverkinum
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt, um Almannaverkið skerdi talufrælsið hjá starvsfólkunum, tá tað í mai 2013 kunnaði starvsfólkini um fjølmiðlapolitikkin. ...
13-09-2013 | Vantandi innlit í mál hjá Vinnumálaráðnum
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um vantandi innlit í samskiftið millum nevndarlim í Vinnuframagrunninum og landsstýrismannin í Vinnumálum. ...
06-09-2013 | Klaga um ógegni hjá formanninum í Kærunevndini í almanna- og heilsumálum
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um, at formaðurin í Kærunevndini í almanna- og heilsumálum var ógegnigur at viðgera eitt kærumál um rindan av ...
30-08-2013 | Álit um klagu um avgerð at leingja royndarverkætlanina fyri Mikladals skúla
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um avgerð hjá Klaksvíkar kommunu at leingja royndarverkætlanina fyri Mikladals skúla.
Umboðsmaðurin staðf ...
19-08-2013 | Álit viðvíkjandi klagu um málsviðgerðina hjá TAKS av eini umsókn um rentustuðul
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um, hvussu TAKS viðgjørdi eina umsókn um rentustuðul. Umboðsmaðurin helt, at málsviðgerðin hjá Taks í hesum má ...
17-07-2013 | Álit viðvíkjandi noktandi svari upp á meirinnlit í frágreiðing frá fundi millum løgmann og danska forsætismálaráðharran
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu frá Dimmalætting um, at Løgmansskrivstovan sýtti fyri at veita meirinnlit í frásøgnina frá einum fundi millum ...
24-06-2013 | Álit viðvíkjandi klagu um handfaringina hjá Tórshavnar og Tvøroyrar kommunu av innlitsáheitanum hjá Kringvarpi Føroya
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um handfaringina hjá Tórshavnar kommunu og Tvøroyrar kommunu av innlitsáheitanum hjá Kringvarpi Føroya í somu ...
06-05-2013 | Álit viðvíkjandi klagu um skikkaða eftirløn hjá tænastumanni
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um manglandi realitetsviðgerð av einum máli um skikkaða eftirløn. Umboðsmaðurin metti tað ikki vera rímiligt, ...
25-02-2013 | Álit viðvíkjandi klagu um grannabyggiloyvi
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um avgerð hjá Kærunevndini í lendismálum at avvísa eina kæru um eitt grannabyggiloyvi. Klagarin seldi ognina, ...


text:
Bakteria
Ein bakteria er ein einkyknað mikroskopisk lívvera. Bakteriur hoyra til prokaryotar verur og hava sostatt ongan kyknukjarna. Menniskjakroppurin hevur umleið tíggju ferðir fleiri bakteriukyknur enn menniskjakyknur í sær, serliga á húðini og í maga-tarm-kanalini. Tað finnast bæði óhættisligar og sjúkuelvandi (patogenar) bakteriur. Menniskju verða javnan smittað við sjúkuelvandi bakterium, men hetta er tíbetur lætt at viðgera, tí bakteriur kunnu vanliga drepast við antibiotika. Tað er tó vorðið alt meira vanligt, at bakteriur gerast antiobiotika-mótstøðuførar. Hetta kemst ivaleyst av, at menniskjan hevur ovurnýtt antiobiotiskan heilivág.
Innihaldsyvirlit
Skap[rætta | rætta wikitekst]
Bakteriur eru umleið tíggju ferðir minni enn eukaryotar kyknur og eru vanliga 0,5-5 mikrometrar til støddar. Tær kunnu hava ymisk skøp, t.d. rundar (coccus), avlangar (rod), S-formaðar (spirillum), snúraðar (spirochete) og tráðformaðar (filament).
Flokking[rætta | rætta wikitekst]
Bakteriur kunnu bólkast eftir samanseting av kyknuveggi í grampositivar og gramnegativar bakteriur. Tá man viðger bakteriur við Gram-liting gerast grampositivar bakteriur violettar og gramnegativar reyðar.
Nakrar ættir av grampositivum bakterium:
Actinomyces, Bacillus, Clostridium, Corynebacterium, Enterococcus, Lactobacillus, Listeria, Micrococcus, Mycobacterium, Staphylococcus, Streptococcus og Streptomyces.
Nakrar ættir av gramnegativum bakterium:
Enterobacter, Escherichia, Helicobacter, Hemophilus, Klebsiella, Legionella, Neisseria, Proteus, Pseudomonas, Salmonella, Shigella og Vibrio.
Eitur[rætta | rætta wikitekst]
Bakteriur kunnu hava trý ymisk sløg av eitur:
- Exoeitur eru eitrandi proteinir, sum bakterian letur úr sær, meðan hon veksur. Eitrið kann ferðast frá infektiónsstaðnum og gera skaða aðrastaðni í kroppinum. Exoeitur eru ofta kraftmikil sum t.d. eitrini hjá Clostridium tetani (bakterian ið elvir til stívkrampa), Clostridium botulinum (bakterian ið elvir til botulismu) og Corynebacterium diphteriae (bakterian ið elvir til difteritis).
Exoeitur kunnu býtast í tríggjar bólkar: Cytolytisk, AB-eitur og superantigenir.
- Enteroeitur eru exoeitur, sum virka í tunntarminum, har tey elva til, at veska verður úrskild, sum elvir til spýggju og diaré. Nøkur dømi um bakteriur við enteroeitrum eru Salmonella enteriditis, Vibrio cholerae og Escherichia coli.
- Endoeitur eru lipopolysaccharidir í uttara vegginum hjá gramnegativum bakterium og verða leyslatin, tá bakterian doyr (lyserar). Endoeitur eru ikki so kraftmikil sum exoeitur, men elva ofta til fepur, spýggju og diaré. Dømi um bakteriuættir við endoeitur eru Salmonella, Escherichia og Shigella.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Michael T. Madigan, John M. Martinko, Brock Biology of Microorganisms, 11th Edition, 2006, Pearson Prentice Hall.


text:
23-01-2013 | Strandarlandasemja um svartkjaft undirskrivað
Strandarlondini Føroyar, Ísland, Noreg og ES eru undir samráðingunum í London í dag vorðin samd um at áseta heildarkvotuna av svartkjafti fyri 2013 til 619.000 tons. Kvotan, sum strandarlondini býta teirra millum, verður 591.825 tons. Restin av kvotuni er sett av til altjóða sjógv, har serstakliga Russland hevur søgulig áhugamál at vísa á. Russland luttók á fundinum sum eygleiðari.
Avgerðin um at áseta heildarkvotuna til 619.000 tons, er grundað á semjuna millum strandarlondini frá 2008 um langtíðar umsiting av svartkjaftastovninum. Talan er um eina munandi hækking í heildarkvotuni samanborið við 2012, tá ásetta heildarkvotan var 391.000 tons.
Sum ein liður í avtaluni fyri 2013 eru londini eisini komin ásamt um at senda ICES fleiri fyrispurningar til ta eftirmeting av avtaluni um langtíðar umsiting av svartkjaftastovninum frá 2008, sum londini á sumri 2012 samdust um at senda ICES.
Sambært avtaluni millum strandarlondini frá 2005 er føroyski parturin av ásettu strandarlandakvotuni 26,125 % svarandi til 154.614 tons í 2013. Føroyar hava í sínámillum samráðingunum við Russland latið Russlandi 75.000 tons av føroysku svartkjaftakvotuni.


text:
Fetlar
Fetlar er ein av Norðoyggjunum í Hetlandi, tann triðstørsta av teimum. Hon er uml. 41 km² til støddar og í 2001 vóru íbúgvarnir 86 í tali.
Navnið er helst av piktiskum uppruna, men kann eisini vera norrønt "Fetaland" í týdninginum "fitilendi". Í einum dokumenti frá 1490 er oyggin nevnd "Fötilør", sipandi til at oyggin (sum nærum er í tveimum) er bundin saman av einum "fetli".
Hægsta punktið á oynni er Vord Hill (før. Varðaheygur) 158 m. Størsta bygdin ið er Houbie liggur sunnanvert á oynni.
Ferjusamband er frá Hamars Ness á Fetlar til Gutcher á Yell og til Belmont á Unst.
Miðskeiðis á oynni er flogvøllur.


text:
Ynys Môn
Ynys Môn (enskt: Anglesey, kymriskt: Ynys Môn, framborið /ˌənɨ̞sˈmoːn/ (IPA)) er ein oyggj og sýsla í Útnyrðingswales. Høvuðsstaður á Ynys Môn er Llangefni.
Hon er skild frá meginlandinum av einum smølum sundi, ið eitur Menai Strait. Hon er bundin at meginlandinum við tveimum brúm, tí upprunaligu Menai Suspension Bridge, ið ber A5 og sum varð bygd av Thomas Telford í 1826 til vegsamband, og tí nýggjaru, tvær ferðir bygdu Britanniabrúnni, ið ber A55 og North Wales Coast Railway line. Ynys Môn-sýslan hevur fleiri aðrar oyggjar, m.a. Holy Island.
Ynys Môn er limur í altjóða Oyggjaleikasamtakinum.


text:
Alexander Fleming
Alexander Fleming (6. august 1881 – 11. mars 1955) vaks upp á einum skotskum garði, næstyngstur av 8 systkjum. Við arvaðum peningi hevði hann ráð til læknalestur, sum hann byrjaði uppá í 1901. Undir Fyrra heimsbardaga upplivdi hann trupulleikarnar við at lekja bruna hjá særdum hermonnum, og hann ynskti at framleiða ein heilivág við sama góða virkningi sum Salvarsan. Hetta eydnaðist honum, og í 1945 fekk Fleming saman við vísindamonnunum Florey og Chain Nobelheiðurslønina fyri at hava avdúkað grøðandi virkningin av penicillini. Tá Fleming í 1953 fekk lungnabruna, hjálptist hann sjálvur av penicillininum.
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Hartmann-Petersen, Preben: Alexander Fleming og penicillinet. Polyteknisk forlag, 2006


text:
Sigri Mitra Gaïni
Sigri Mitra Gaïni er føroyskur/iranskur/norskur yrkjari og sjónleikari. Hon varð fødd 1975 í Oslo, hevur føroyska mammu og iranskan pápa. Hon vaks upp bæði í Føroyum og Noregi, gekk í fronskum skúla í Noregi, meðan hon búði har. Hon gekk á studentaskúla í Føroyum og er búsitandi í Føroyum.[1] Sigri er dóttir Lív Joensen, abbadóttir Sigurð Joensen og Sigrið av Skarði og langabbadóttir Símun av Skarði, sum yrkti føroyska tjóðsangin Tú altfagra land mítt. Hon spældi ein av høvuðsleiklutunum í føroyska/danska filminum Bye Bye Bluebird hjá Katrini Ottarsdóttir. Sigri spældi leiklutin sum Barba. Filmurin bleiv vístur á fleiri filmsfestivalum uttanlands og vann eisini prísir. Sigri hevur givið fýra yrkingasøvn út, øll eru skrivaði á føroyskum. Í 2004 fekk hon Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens fyri fagrar bókmentir.
Innihaldsyvirlit
Listarligt virksemi[rætta | rætta wikitekst]
Filmar[rætta | rætta wikitekst]
- 1999 - Bye Bye Bluebird.
- 2002 - Polle Fiction.
Bøkur[rætta | rætta wikitekst]
Heiðurslønir[rætta | rætta wikitekst]
- 2004 - Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens fyri fagrar bókmentir.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Samrøða við Bergljót D. Hentze í morgunsendingini hjá Kringvarpi Føroya, Lesikrókurin
- ↑ MS.fo, Mentunargrunnur Studentafelagsins, Yrkingar


text:
Alken
Ein alken er ein alkan við einari ella fleiri dupultbindingum. Bruttofrymilin fyri eina alken verður sostatt: CnH2n (er bert galdandi fyri alkenir við einari dupultbinding).
Alkenir verða nevndar við endingini -en og plássið har dupultbindingin situr verður ásett við einum talið. Alkenir eru ómettaðar, tí at tær hava dupultbinding/ar í sær. Hava tær bert eina dupultbinding, eru tær einkultómettaðar og hava tær fleiri dupultbindingar, eru tær fleirómettaðar.
Nakrar einfaldar alkenir eru:
- Ethen: C2H4 (eisini nevnd ethylen)
- Propen: C3H6
- 1-Buten: C4H8
- cis-3-Penten: C5H10
Sì eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- John McMurry, Fundamentals of Organic Chemistry, Cornell University, 1998


text:
Urtapílur
Urtapílur (Salix herbacea) er ein lágvaksin runnur av pílafamiljuni, sum sjáldan gerst hægri enn 5 cm. Greinarnar eru langar, krúpandi og veksa fyri tað mesta undir jørð. Einans greinarendarnir eru yvir jørð. Hann blómar í juni-juli og blómurnar hava gulgrøn lívdarbløð. Blómurnar eru evarska lítlar og eru á blómuskipan, sum kallast rekil, kallreklarnir eru gullittir, meðan kvennreklarnir eru reyðir.
Útbreiðsla: Urtapílur er ein fjallaplanta, lagað til harðført veðurlag og veksur víða um í fjøllum og subarktiskum økjum báðumegin Atlantshavið, í Útnyrðingsasia, Norðurevropa, Grønlandi og Eysturkanada, og longur suðuri á háfjøllum, suður til Pyreneurnar, Alpurnar og Rila í Europa og norðaru Appalachiafjøll í USA. Hann veksur á tundra og mýrulendi, vanliga omanfyri 1.500 m hædd sunnafyri, men niður til sjóvarmálan í arktiskum øki.
Urtapílur í Føroyum: Urtapílur er sera vanligur í Føroyum og veksur víða í haga og á fjallalendi, oftast í mosa.


text:
Joensen
Joensen er mest vanliga føroyska eftirnavnið. Tað er sett saman av Joen, sum er danski formurin av føroyska mannfólkanavninum Jógvan, og sen, sum er ein gamal danskur formur fyri sonur. Føroyingar fingu ikki loyvi til at geva børnum sínum føroysk nøvn fyrr í tíðini. Føroyski formurin av eftirnavninum Joensen er Jógvansson.
Kend fólk sum eita Joensen:
- Bodil Joensen, donsk sjónleikarinna.
- Dagmar Joensen-Næs, føroyskur rithøvundur.
- Edmund Joensen, føroyskur politikari.
- Fridtjof Joensen, føroyskur myndahøggari.
- Guðmundur Joensen, føroyskur ítróttamaður.
- Hallur Joensen, føroyskur country sangari
- Heri Joensen (tónleikari), forsangari í Týr.
- Martin Joensen (rithøvundur).
- Martin Joensen (yrkjari og tónleikari).
- Ove Joensen, føroyskur rógvari.
- Pál Joensen, føroyskur svimjari.
- Poul F. Joensen, føroyskur yrkjari.
- Robert Joensen, føroyskur rithøvundur og politikari.
- Sámal Joensen-Mikines, føroyskur listamálari.


text:
Blái Krossur
Blái Krossur Føroya er ein kristiligur fráhalds- og hjálparfelagsskapur, hvørs limir hava valt fullkomið fráhald til tess at vísa virðing og samanhald móti teimum, ið hava verið og/ella eru misnýtarar av rúsandi løgi. Upprunan til Bláa Kross finna vit í Sveis, har presturin Louis Lucien Rochat, eftir at hava hitt mong, ið vóru bundin av rúsdrekka, kendi seg kallaðan at byrja eitt hjálpararbeiði millum misnýtarar í 1877. Í dag er blákrossarbeiði í fleiri enn 50 londum, serliga í Evropa og í Afrika.
Blái Krossur byrjaði arbeiði sítt í Føroyum 18. november í 1904. Blái Krossur Føroya, sum er ein grein av Altjóða Blákrossarbeiðinum, virkar út frá fólkakirkjunnar evengeliska-lutherska grundarlagi, har dentur verður lagdur á gleðiboðskapin um Guds kærleika til okkum menniskju, ta kristnu siðalæruna og skyldu okkara at elska hvønn annan, og hava umsorgan fyri hvørjum øðrum.
Flestu limir eru knýttir at staðbundnum blákrossfeløgum kring landið, har skipað verður fyri fundum og øðrum tilboðum um kristnan felagsskap í rúsfríum umhvørvi. Umframt tað fyribyrgjandi arbeiðið, við m.a. verkætlanini Børn í vanda, eigur og rekur Blái Krossur Føroya viðgerðarstovnin Blákrossheimið, Kafé Blákrossstovuna, 3 búfelagsskapir og Blákrossbúðina. Tað eru umleið 20 lønt og 100 ólønt starvsfólk í felagsskapinum.
Blái Krossur hevur til endamáls, við Guds og hansara orðs hjálp:
- at hjálpa menniskjum, ið eru illa stødd av rúsdrekkaávum.
- at fyribyrgja at fólk misnýta rúsdrekka og onnur rúsandi evni.
- at virka fyri eini rúsfríari lívsáskoðan og rúsfríum umhvørvi.
- at boða gleðiboðskapin um Guds kærleika til menniskju.


text:
Neil Patrick Harris
Neil Patrick Harris (føddur 15. juni 1973) er amerikanskur sjónleikari, sangari, raddaleikari, framleiðari og gandakallur. Hann er m.a. kendur fyri sín leiklut í Cats & Dogs: The Revenge of Kitty Galore sum Lou, men best kendur man hann vera fyri sín leiklut í Doogie Howser, M.D., sum konufólkarevurin Barney Stinson í How I Met Your Mother, ein íspunnin versjón av sær sjálvum í Harold & Kumar sjónvarpsrøðunum, og høvuðsleiklutin í musical-internetrøðini hjá Joss Whedon Dr. Horrible's Sing-Along Blog. Hann hevur vunnið fleiri heiðurslønir. Í 2010 varð hann nevndur sum ein av 100 fólkum, sum høvdu mest ávirkan í tíðarritinum Time.[1] og var heiðraður við einari stjørnu á Hollywood Walk of Fame í september 2011.[2] Harris hevur eisini verið vertur í Tony Awards á Broadway í 2009, 2011, 2012 og 2013.[3]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ The 2010 Time 100
- ↑ Oprah, Neil Patrick Harris, Tina Fey to get Hollywood Walk of Fame stars
- ↑ Startribune.com Neil Patrick Harris once again proves a Tony Awards host with 'fantastic instincts'


text:
Ásatrúgv
Ásatrúgvin var trúgvin hjá norðbúgvum í fornøld og víkingaøld. Ásatrúgvin verður eisini nevnd Norrøna gudalæran.
Næstan øll vitan um Ásatrúnna er skrivað av fólki, sum ikki sjálv vóru ásatrúgvandi. Eddukvæðið eldra (Sæmundar edda) og Eddukvæðið yngra (Snorra edda) eru týdningarmestu keldurnar, og eru skrivaðar í Íslandi í kristnari tíð. Ein onnur áhugaverd kelda er frásøgan frá einum muslimskum sendimanni nevndur Achmad Ibn Fadlan, ið fór á ferð til norðurlond í 922.
Ásatrúgvin doyði út tá Kristindómurin kom í staðin. Sagnir eru tó um, at ávísar bygdir hava verið verandi heiðnar, t.e. ásatrúgvandi, langt upp í miðøld. Fólk eru síðani farin at trúgva uppá hesa trúnna aftur. Nakrir hundrað skrásettir ásatrúgvarar eru í norðurlondum í dag.
Ásatrúgvandi, ella blótarar ella heidningar, trúgva uppá guðar nevndir Æsir; eintal ásur. Av hesum er orðið Ásatrúgv avleitt.
Hesir æsir liva í Ásgarði meðan menniskju liva í Miðgarði. Í Útgarði liva jatnir, sum vilja æsum til lívs.
Hægstur av æsum er Óðin. Hann er alfaðir og kongur ása. Hann er einoygdur eftir at hava latið annað eyga sítt í veð fyri at drekka úr mimirs brunni, haðan hann hevur fingið sín vísdóm. Ravnar Óðins, Hugin og Munin, flúgva um heimin allan og boða Óðini frá tí, ið fyri ferst í heiminum.
Mætastur av æsum er Tórur. Hjá sær hevur hann hamaran Mjølnir.
Nornurnar, Urð, Verandi og Skuld, ráða fyri mannalagnu. Tær spinna lagnutráð.
Virðiligasti deyði, ið menn kunnu fáa, er at doyggja á vali, á kríggsvølli. Teir, ið doyggja soleiðis verða av valkyrjunum førdir í Óðins høll, Valhøll, har teir sleppa at halda veitslu og stríðast hvønn dag til Ragnarøkk.
Millum Ásgarð og Miðgarð er brúgvin Bivrøst, ælabogin, har ásin Heimdallur situr á varðhaldi. Tá jatnir koma eftir Bivrøst skal Heimdallur blæsa í Gjallarhornið. Hetta er byrjanin til Ragnarøkk, heimsins undirgang.
Vøluspá[rætta | rætta wikitekst]
- Óðin sendi
- spjótið í flokkin,
- tað var fyrsta
- stríðið í heimi.
- Ásana viðja-
- girðing varð brotin,
- stríðsbúnir vanir
- troddu vøll.
- Óðin og valkyrjurnar


text:
Framburðsflokkurin (FrP)
Framstigsflokkurin (norskt (bókmál) Fremskrittspartiet, norskt (nýnorskt) Framstegspartiet) ella Framburðsflokkurin (stytt FrP) er ein politiskur flokkur í Norra. FrP var næststørsti flokkur á stórtingsvalinum í 2009 við 22,9 % av atkvøðunum. FrP er liberalistiskur og vil lækka skattin og at tað almenna blandar seg uppí. FrP vil eisini brúka meira av oljupengunum hjá normonnum, og eisini samstarva meira við USA. Flokkurin vil tálma innflytarastreyminum úr eysturheiminum og stuðlar einari strangari integrasjón av tilflytarum. Flokkurin gongur eisini serliga inn fyri strangari herðing av lógum landsins, eitt nú harðari fongsulsdómar, at løgreglan fær vápn, og møguleika fyri at døma lívlangt fongsul. Flokkurin er vanliga í parti við Ísrael tá talan er um ósemjur í Miðeystri. Á heysti 2005 varð Siv Jensen valdur leiðari og á landsfundi í 2006 forkvinna. Annars hevði Carl I. Hagen sitið sum formaður í 28 ár. Næstformaður eru bæði Per Sandberg og Ketil Solvik-Olsen. Ungdómsflokkurin hjá FrPs eitur Framstigsungdómur. Flokkurin varð stovnaður í 1976 [1].
18 ráðharrar manna Solberg-stjórnina í Noregi: 11 umboða Høgraflokkin og sjey Framburðsflokkin. Stjórnarumboðini hjá Framburðsflokkinum eru Siv Jensen, sum er fíggjarmálaráðharri, Solveig Horne, sum er barnamálaráðharri, Ketil Solvik-Olsen samferðsluráðharri, Robert Eriksson arbeiðsmálaráðharri, Tord Lien olju- og orkumálaráðharri, Anders Anundsen løgmálaráðharri, og Sylvi Listhaug, sum er landbúnaðarráðharri.
Innihaldsyvirlit
Floksleiðslan[rætta | rætta wikitekst]
Formenn[rætta | rætta wikitekst]
- Anders Lange (1973–1974)
- Eivind Eckbo (1974–1975)
- Arve Lønnum (1975–1978)
- Carl I. Hagen (1978–2006)
- Siv Jensen (2006–)
Leiðarar fyri stórtingsbólkin hjá Framburðsflokkinum[rætta | rætta wikitekst]
- Anders Lange (1973–1974)
- Erik Gjems-Onstad (1974–1976)
- Harald Bjarne Slettebø (1976–1977)
- Carl I. Hagen (1981–2005)
- Siv Jensen (2005–2013)
- Harald T. Nesvik (2013–)


text:
Kvívíks Jógvan
Joen Danielsen (nevndur Kvívíks Jógvan og Kvívíkar-Jógvan) (* 11. juni 1843 í Kvívík - † 2. mai 1926 við Gjógv). Hann vaks upp saman við Jóani Peturi upp í Trøð.
Var m.a. húskallur í Mikladali og á Selatrað, áðrenn hann giftist og búsettist við Gjógv.
Eingin skipað skúlagongd var í bygdini tá, men hugaður sum drongurin var fyri bókini, lærdi hann seg sjálvur at lesa bæði føroyskt og danskt.
Í 1855 gjørdist V. U. Hammershaimb prestur í Norðstreymoy og flutti inn á Kirkjuteigi í Kvívík. Jógvan var tá 12 ára gamal, og skjótt leitaði hann sær í prestagarðin, har bøkur vóru at fáa til láns.
Tá Jógvan var komin til mans, fór hann út á ymsar bóndagarðar at tæna, og seinni fór hann til skips.
Á vetri 1872 varð hann biðin til húskall norðuri við Gjógv; her fekk hann sær konu, tey giftust í 1875, og her búði hann til deyðadags 1926.
Kvívíks-Jógvan var komin væl upp í árini — mundi liggja um 50 ára aldur — tá hann steig fram sum yrkjari. Partvíst yrkti hann sangir, ið lovprísa føðilandi og móðurmáli, partvíst yrkti hann kvæði og tættir, kendastu teirra eru »Kópakvæði« og »Trolara-tátturin«.
Tað nógva av tí, hann hevur yrkt, er savnað saman í bókini »Yrkingar«, ið felagið Varðin gav út í 1926.
Sagt verður at nógvar av yrkingum Kvívíks Jógvans, fórust við tað at nógv bleiv brent vegna tuberklar í húsinum.
Innihaldsyvirlit
Útgivið[rætta | rætta wikitekst]
- 1926 - Jógvan Dánialsson (Kvívíkar-Jógvan): Yrkingar
- Nú komin er mín lívskvøldarstund.
- Jólasálmur.
- Páskasálmur.
- Kvæðið um skapanina.
- Kópakvæðið.
- Lýð á ljóðið.
- Føroya málið.
- V. U. Hammershaimb.
- Frælsiskvæði (Fríheitskvæði).
- Ránsmannavaldið í Føroyum.
- Trolaratátturin.
- Fólkatingsvalið 1903
- Valkvæði.
- Heilsa til Fríðriks 8nda.
- Songur um kríggið 1914.
- Til fólkafundin á Eiðisskarði hin 13 juli 1919.
- Kvæði til Føroya dans.
Aðrar yrkingar[rætta | rætta wikitekst]
- Føroya háskúli (Fuglaframi 11. juni 1901)
- Til ein fund í Føroyingafelagnum í Keypmannahavn (Fuglaframi 27 .august 1901)
- Løgtingsins hálvthundrað ára dagur, 29. juli 1908 (Varðin 8. bind 1928)
- Heilsa til Noregs. (Varðin 8. bind 1928)
- Við Stevnuvál. (Lisin upp á fólkafundi 6. juli 1913. Óprentaður)
Yrkingar á donskum[rætta | rætta wikitekst]
- Velkomsthilsen til Kong Frederik VIII.
- Om alt det kors vi lide. (Um vanlukkuna í Sandvíksgrindini í 1915)
- Jeg begynde vil en sang.
- Nu længes fluks min matte krop.
- Nu vil jeg her begynde. (Um vanlukkuna, tá ið klaksvíkssluppin Kristina gekk burtur í 1920)
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Tummas Lenvig og Katrin Næs: Tveir yrkjarar úr Kvívík - Fróðskapur 2006, Setursrit 3


text:
Janus Djurhuus
Jens Hendrik Oliver Djurhuus, vanliga róptur Janus, livdi frá 26. februar 1881 til 1. september 1948. Havnframi Hans Andrias Djurhuus var bróðir Janusar. Saman ganga Hans Andrias Djurhuus og Janus Djurhuus undir heitinum Áarstovubrøðurnir.
Hann varð borin í heim í Havn í 1881. Hann vísti seg skjótt at vera evnaríkur út yvir tað vanliga, og las longu í realskúlanum grikskt og latín. Sum skilst fekk hann ans fyri móðurmálinum, tá hann í skúlanum hoyrdi ein av sínum floksfeløgum, Jákup Dahl, lesa yrkingina Nú er tann stundin..., av yrkjaranum og tjóðskaparleiðaranum Jóannes Patursson.
Janus tók preliminerprógv í 1897, og fór so til Danmarkar at ganga á studentaskúla. Hann var fyrst í Keypmannahavn, men flutti so til Bornholm, har fyrrverandi lærari hansara, Emil Bruun, var prestur. Janus tók studentsprógv í 1900, og árið eftir kom fyrsta yrking hansara Blíð er summarnátt á Føroya landi. Í 1911 gjørdist Janus Djurhuus cand. jur., og virkaði síðan sum løgfrøðingur í Danmark og í Føroyum. Í 1914 kom fyrsta yrkingasavnið: Yrkingar.
Restina av søguni kenna vit. Fimm yrkingasøvn og ein mongd av umsetingum, m.a. av teimum klassisku griksku yrkjarunum. Størsta verk hansara var umsetingin av Illiaduni eftir Homeros, Janus nevnir verkið Ilionskvæði á føroyskum. Tá Janus Djurhuus doyði í 1948, lógu yvir 200 yrkingar og umsetingar eftir hann.
Tær klassisku fornbókmentirnar og kunnleikin til grikst og latín seta dám á poetisku verkini hjá Janusi Djurhuus. Men eisini tjóðskaparromantiska rørslan, tokkin til føroyska málið og kunnleikin til fornnorrønu bókmentirnar hava gjørt hann til hin mest týðandi føroyska yrkjaran – faðir at tí bundna føroyska nútíðarskaldskapinum.
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
- J. H. O. Djurhuus: Yrkingar 1898 - 1948; Mentunargrunnur Studentafelagsins 1988
- Hanus Andreasen: J.H.O. Djurhuus - Ein bókmentalig ævisøga, I - III; Mentunargrunnur Studentafelagsins 1994 - ?
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- Stamps.fo - Yrkingar eftir J.H.O. Djurhuus (Kelda. Grein hjá Anker Eli Petersen).