text:
Komið við Norrönu og latið góðu karmarnar umborð seta dám á ferðina
Eru tit ein skúlaflokkur, stovnur, bindiklubbur, ítróttarfelag, virki ella bara ein bólkur, sum ætlar sær út at ferðast saman, so kunnu vit bjóða tykkum góðar bólkaprísir.
Umborð eru karmarnir av teim bestu, so ferðin gerst undirhaldandi og minnisrík. Eisini kunnu vit bjóða eina heildarloysn við uppihaldi og útferðum.
Ferðast tit til Íslands, ber til at fáa stuðul frá NATA, ið hevur sum mál at styrkja um samstarvið millum Føroyar, Ísland og Grønland.
Les meira um NATA her.
Set teg í samband við okkum og saman leggja vit ferðina til rættis.
Ring á tlf. 345900, skriva á booking@smyrilline.fo ella støkk inn á gólvið.


c: text/html

text:
Vit í Tjoðveldi fara á Fólkatingi at stríðast fyri rættindum hjá føroyingum, eins og vit í øllum lutum gera á løgtingi.
Yvirskipað snýr hetta seg um at virka fyri rættindinum hjá føroyingum, herundir rættin til at gera egna grundlóg uttan uppíblanding. Hetta týdningarmikla mál fara vit sjálvsagt at brúka orku uppá.
Ítøkiliga fara vit harafturat at arbeiða fyri at tryggja javnbjóðis rættindi fyri føroyingar á økjum, har tað er átroðkandi neyðugt.
Dømi um øki, har føroyingar ikki eru javnstillaðir við aðrar borgarar í sokallaða ríkisfelagsskapinum, men blíva verri stillaðir, er millum annað, tá ið tað snýr seg um fólk við børnum, sum ynskja at flyta úr Danmark til Føroyar. Talan er um mál, sum røra lív, lagnu og tilverugrundarlag hjá fólki.
Stavnsbundnir føroyingar
Viðvíkjandi møguleikanum hjá tí foreldrinum, sum hevur barn búgvandi (bústaðarforeldri) at flyta við barni úr Danmark til Føroyar, bleiv danska lógin broytt fyri nøkrum árum síðani. Kanska hava føroyingar ikki tá verið vitandi um, hvør avleiðingin fór at vera fyri føroysk foreldur vid børnum í Danmark, sum ynskja at flyta til Føroyar. Men tað veit man í dag, nú lógin hevur verið í gildi í nøkur ár.
Lógin sigur, at tað foreldrið, sum hevur barnið búgvandi hjá sær í Danmark, kann flyta í Danmark við barninum. Kravið er, at hitt foreldrið verður varðskógvað minst 6 vikur frammanundan. Lógin sigur eisini, at tá bústaðarforeldrið flytur til útlandið vid barninum, krevst samtykki frá hinum foreldrinum, sum hevur lut í foreldramyndugleikanum. Útgangsstøðið í Danmark er felags foreldramyndugleiki.
Fram til hesa lógarbroytingina var flyting til Føroya roknað sum flyting innanríkis. Við lógarbroytingini valdi danska fólkatingið at síðustilla Føroyar við onnur útlond.
Við lógarbroytingini bleiv staðfest, at um foreldur við felags foreldramyndugleika fara hvør til sítt, so skal tað foreldrið, sum ikki hevur barnið búgvandi hjá sær, geva loyvi til, at tad foreldrið, sum hevur barnið fast búgvandi, kann flyta til útlandið og herundir eisini til Føroyar.
Tað, sum undrar við hesum, er, at í lógini eru foreldur úr Føroyum og Grønlandi javnsett við aðrar útlendingar. Harvið eru ikki javnrættindi fyri okkara borgarar á hesum danska málsøki longur.
Í praksis merkir hetta, at foreldrið, sum hevur barnið búgvandi, ikki kann flyta, um semja ikki fæst. Úrslitið er stavnsbundnir føroyingar í Danmark. Hetta er ótolandi og ein órættur fyri okkara borgarar, sum vit ikki kunnu góðtaka.
Fólkavøkstur
Vit eru í tí støðu, at okkum tørvar fólkavøkstur. Her er so ein av mongu forðingunum fyri hesum. Vit liva eisini í einum globaliseraðum heimi. Einum heimi, har fólk hava tørv á at útbúgva seg og møguliga arbeiða nøkur ár uttanlands og menna sínar førleikar, fyri síðan at flyta heimaftur. Hesin møguleiki er frátikin hesum bólki.
Vit hava ein stóran hóp av ungfólki, sum árliga útbúgvir seg í Danmark, og sum okkum tørvar at fáa heimaftur at byggja land saman við okkum. Nøkur av hesum kunnu koma í tað støðu, at tey ikki sleppa heimaftur, um tey vóru so heppin at fáa børn, men so óheppin, at parlagið ikki helt, og semja ikki er um foreldramyndugleikan og flyting til Føroya.
Við hesum verður ikki sagt, at samvera ikki skal vera millum barnið og bæði foreldur. Hetta ber væl til at skipa, sjálvt um foreldrini búgva í hvør sínum landi, um vilji er til tess. Tað krevur sjálvsagt nakað av tilrættaleggjan, og skipanir eru, sum stuðla upp undir hetta.
Hinvegin er boðskapurin, at okkara borgarar ikki hava javnrættindi og í veruleikanum ikki kunnu flyta, men vera tvungin í útlegd í Danmark.
Mín spurningur er, um fólkatingslimirnir eru vitandi um hendan trupulleika ? Og hvat teir hava gjørt fyri at loysa hann ? Ella er tað soleiðis, at teir hava valt loyalitet mótvegis donsku flokkunum, sum teir eru partar av, framum at berjast fyri rættindunum hjá føroyskum foreldrum ?
Somuleiðis er áhugavert at fáa svar uppá, hvussu føroyskir myndugleikar fyrihalda seg til hendan trupulleika, og um hetta er tikið við í arbeiðið við heildarætlanini um fólkavøkstur ?
Samanumtikið má vera, at tað til alla tíð má vera aðalmál hjá umboðum á Fólkatingi at arbeiða fyri rættindum hjá føroyingum. Sessurin eigur ongantíð at vera brúktur til nakað annað.
Sirið Stenberg Tjóðveldi

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fyrr í vikuni komu tey syrgiligu boð, at herverk var framt á onkra av vitjandi standmyndunum hjá Steinunn Thórarinsdóttir, sum eru partar av Summarframsýningini hjá Norðurlandahúsinum. Í gjár gekk eg framvið hesari standmyndini, sum stendur við tinghúsið á Vaglinum og heldur ikki hon hevur fingið frið. Hetta herverkið sær kanska eitt sindur meira kreativt ella kerligt út, men herverk er herverk og list í almenna rúminum er umráðandi og eigur at fáa frið.
Standmyndirnar hjá Steinunn Thórarinsdóttir hava vitjað í fleiri øðrum londum, eingin hevur gjørt teimum nakað, tær vóru virdar sum listaverk inntil tær komu til Føroya. Eg veit ikki hvat hetta bendir á ella er tekin um, men sera ótýdligt er herverk á list, sum er sett upp til gagns og gleði hjá okkum øllum
(KP)


text:
Faroe Ship keypir bingjuskip
Vinna19-05-2017 - 16:35 - Jóanis Nielsen
Faroe Ship hevur keypt bingjuskipið M/V Sophia. Skipið er bygt í 2008 og lastar 698 TEU
Skipið verður skrásett í føroysku skipaskrásetingini FAS undir føroyskum flaggi við heimstaði í Tórshavn og fær navnið ”Selfoss”. Hetta er fyrsta skipið, ið Faroe Ship, sum hoyrir til Eimskip samtakið, skrásetir í Føroyum. FAS er altjóða kappingarført, og tí velur ein stór fyritøka sum Eimskip at skráseta skip her í Føroyum. Harvið fáa Føroyar inntøkurnar av skipinum so sum skrásetingargjald, árlig umsitingargjøld og aðra avleidda veiting, ið annars høvdu farið til eitt annað flaggland. Selfoss verður ogn hjá Spf Selfoss Line, sum er dótturfelag hjá Faroe Ship.
Selfoss verður knýtt upp í Reyðu Linjuna, ið siglir millum Ísland, Føroyar og Skandinavia. Manningin er íslendsk. Skipið fer sín fyrsta túr úr Aarhus í dag, 19. mai við innflutningi úr Póllandi og Svøríki, og verður á Havnini mánadagin


text:
Orð og lag: George F. Root
Týtt: Victor Danielsen
1. Ein neyðstødd kvinna kemur til Jesus,
hon hugsar so við sær:
Um bert eg nema kann við hans klæði,
so vil tað hjálpa mær!
Niðurlag:
Kom, nem í trúnni við Jesus,
og fríur verður tú!
Hans frelsandi blóð tær gevur lív,
og gevur tær tað nú.
2. Hon kom við ræddum, skelvandi hjarta,
men tó í trúgv á hann,
og brátt hon kendi tá, at frá honum
ein lívsins streymur rann.
3. Hon hevði roynt øll ráð her á foldum
og allar ognir oytt;
men alt bert hevði gjørt hana verri
og ongan bata veitt.
4. Hann vendi sær og segði: Mín dóttir,
tín trúgv nú frelsti teg!
Og hon við lættum, friðfyltum hjarta
í gleði fór sín veg.
5. Enn hesin sami Jesus kann frelsa,
ja, frelsa nú og her;
í gjár, í dag, í aldur og ævir,
hin sami hann jú er.


text:
Ingi: Nú eru vit favorittar at sleppa til HM
ítróttur08-01-2017 - 10:00 - Jóanis Albert Nielsen
Eftir sigurin hjá føroysku U-21 landsliðnum í hondbólti í gjár, settu vit Inga Olsen venjara nakrar spurningar.
Sí myndir frá dystinum móti Ísrael her.
Nú vunnu tit aftur, hvat var tað, ið tit gjørdu rætt?
- Í fyrra hálvleiki gjørdu vit nógvar brølarar, men í seinna hálvleiki fáa vit skil uppá verjuna, og so hava vit eisini eitt lið, ið er eitt sindur betri enn Ísrael. Og tá ið vit fáa rættað uppá verjuna, tá sleppa teir ikki ígjøgnum "mann mann" sum teir gjørdu í fyrra hálvleiki - tá verður tungt hjá teimum. Vit hava nakrar spælarar, ið ikki koma ordiliga í gongd, men so skifta vit bara út, og sjálvur haldi eg, at útskiftingarnar hepnaðust væl. Hørður lukkar væl av í málinum. Kjartan og Hilmar Leon ið komu inn á bakkarnar royndust væl, og Jónas fekk sett spælið væl upp. Ingi vísti á, at tað hevur týdning at hava breiðan hóp.
Les eisini: Fríði: Vit fara eftir møguleikanum.
Í samrøðuni aftaná Sveis, segði tú, at Ísrael hevði nakað at prógva móti tykkum, føldi tú tað eisini soleiðis?
- Ja, teir spældu við hjartanum langt langt uttaná, teir vóru øgiliga aggrivisivir, larma og væsa nógv. Vit vóru eitt sindur ókontuseraðir, vit lovaðu teimum nøkrur ting, ið vit høvdu tosað um, at teir ikki skuldu sleppa at gera. Men vit fingu rættað spælið til.
Les eisini: Rói: Vit høvdu eina fantastiska verju.
Tann eini spælarin hjá Ísrael fekk gult kort, og útvísing ið fyrsta álopinum, væntaði tú, at dysturin fór at blíva hart spældir tá?
- Vit vistu áðrenn dystin, at teir skumpa nógv, teir spæla uppá at arga hini liðini. Teir góðu allatíðirnar eina eftir-takling eftir at tað var dómt fríkast. Tað sóu dómarnir, og góða teimum eisini fleiri útvísingar. So vit høvdu vænta ein harðast dyst - ja.
Hvussu sært tú uppá dystin ímóti Finnlandi?
- Tað verður ein finala sjálvandi, tí Sveis og Ísrael eru úti. Finnar eru øgiliga stórir, so tað verður ein fysiskur harður dystur. Tað verður absolut ikki ein nemm uppgáva, men vit hava loyst hinar báðar uppgávurnar væl, sjálvt um tær heldur ikki vórðu nemmar. So eg vænti at okkara fara inn við sjálvsáliti, vit fingu spart nakrar spælarar móti Ísrael. Mennirnir hava sjálvsálit, so vit fara eftir møguleikanum.
Hvat skulu tit hyggja serliga nógv eftir móti Finnlandi?
- Tað eru teirra stóru spælarar, nú mugu vit aftur eitt sindur longur út at dekka. So teirra spælarar ið eru umleið 2 metrar ikki sleppa frítt til skot. Vit hava hugt eitt sindur eftir teimum, teir hava stórar spælarar, men teir eru ikki skjótir. So vit skulu hava teir at skjóta, har vit vilja hava teir at skjóta. Vit skulu spæla okkara tolna spæl aftur móti Finnlandi, tí okkara spælarar eru stytri, og vit viga minni. So um vit spæla skjótt spæl, so renna teir okkum umkoll.
Um tú skalt seta tøl á, hvussu stóran møguleika hava tit at spæla tykkum í HM?
- Heimabanin gevur okkum nøkur prosent eyka, og vónandi liggur tað eitt sindur til okkum, eg velji at seta 55-45 á til okkum. Áskoðarnir gera stóran mun, teir leggja press á dómarnar, og tað hjálpir okkum væl. Í teimum iva støðunum, har tað er fet og álopsfeilur vísa áskoðarnir hart og týðuligt hvat teirra meining er, og tað hjálpir okkkum. Tá ið vit gera okkurt gott rópa 1000 áskoðarar, og tað lyftir okkara spælarar longur upp, segði Ingi Olsen við JN.fo eftir dystin í gjár.


text:
1. Samleiki
Handaverk og list er lærugrein, ið fevnir um fakini myndlist og evning, tónleik, sang og ljóðføri, handarbeiði, smíð umframt heimkunnleika. Í undirvísingini verður dentur lagdur á at menna tey handaligu og skapandi evnini hjá næminginum. Næmingurin ognar sær vitan og førleikar í teirri skapandi arbeiðstilgongdini. Næmingurin skal uppliva gleðina við at skapa verk og upplivingar, eitt nú tilevnaðar lutir, myndir, sang, tónleik og leik, samstundis sum hann mennir síni evni at skapa, at bera fram og at framføra. Í undirvísingini skal næmingurin uppliva arbeiðsgleði, felagsskap og persónligan áhuga, so at hann mennist og fær áræði at taka støðu og stig sjálvur.
2. Endamál
Endamálið við undirvísingini í handaverki og list er:
- at vekja og menna áhuga næmingsins fyri handaverki og list
- at næmingurin fær kunnleika til føroyskt handaverk og føroyska list, so at hann á tann hátt fær áhuga fyri bæði nýggjum og siðbundnum tilgongdum at skapa og tilevna
- at næmingurin mennir síni evni og førleikar at virka, tilevna og skapa verk av bæði handans og andans slagi
- at næmingurin mennir síni evni og sínar førleikar at lýsa og fata tær skapandi tilgongdirnar.
3. Stig og tímatal
Undirvíst verður í handaverki og list 60 klokkutímar um árið 3 tey fyrstu árini í fólkaskúlanum. Einstaki skúlin ger av, hvussu býtið ella lutfallið millum handaligu og listarligu partarnar í lærugreinini verður framt. Talvan niðanfyri vísir dømi um, hvussu undirvísingin í handaverki og list og teimum lærugreinum, sum handaverk og list fevna um, kann vera skipað tey fyrstu 7 árini í fólkaskúlanum:
*) Talan er um valgreinar í myndlist, tónleiki, handarbeiði, smíði og heimkunnleika, har tvær lærugreinar verða valdar í 7. flokki, við 60 klokkutímum hvør.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi.
Kjarnaøki
Lærugreinin handaverk og list fevnir um kjarnaøkini at skapa og evna til, at lesa og tulka, og arbeiðshættir og framferð. Harumframt verða námsætlanirnar fyri lærugreinarnar myndlist, tónleik, handarbeiði, smíð og heimkunnleika nýttar í tann mun, einstaki skúlin ella lærarin velur at skipa undirvísingina í handaverki og list, har ímillum myndlist, tónleiki, handarbeiði, smíði og heimkunnleika.
Kjarnaøkini í handaverki og list eru:
At skapa og evna til
Kjarnaøkið at skapa og evna til snýr seg um skapandi tilgongdirnar, at leggja til rættis arbeiðið, frá hugskoti til lidnan lut ella verk, og at fremja í verki. Her snýr tað seg um at gera uppskriftir, tekna og skriva hugskot niður á blað ella á teldu, at skriva nótar, at syngja, kvøða, bera fram skjaldur, at nýta ljóðføri og at lesa upp, at brúka amboð og hjálparamboð, ið eru við hondina, umframt at grundgeva fyri tí hugskoti, sum valt er at arbeiða víðari við og at fremja í verki.
At lesa, lurta og tulka
Kjarnaøkið at lesa, lurta og tulka snýr seg um at umrøða og meta um ítøkilig handverkslig og listalig verk og evni, sum næmingurin evnar at vísa aftur til í teirri skapandi tilgongdini. Talan kann vera um eitt tóna- ella listaverk, eitt plagg, ein bygning ella annað slíkt, sum næmingurin veit um ella ognar sær kunnleika til. Her snýr tað seg um at lurta eftir tónleiki, at hyggja eftir myndum, at kanna og vísa áhuga fyri ymiskum sløgum av handaverki og list, at umrøða, viðgera og meta um dygd og nýtsluvirði. At lesa og tulka snýr seg harumframt at vitja verkstaðir og framsýningar til at fáa vitan og íblástur, og at granska náttúruna og nærumhvørvið til at fáa hugskot.
Arbeiðshættir og framferð
Kjarnaøkið arbeiðshættir og framferð snýr seg um at læra at nýta hóskilig og neyðug amboð, umframt at læra um tilfar, ið nýtt verður í tilevningini. At velja og meta um tilfar og litir er fevnt av hesum kjarnaøki. Vanlig nótalæra, hoyrilæra, satslæra, ljóðlæra og ljóðførislæra eru fevnd av hesum kjarnaøki.
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum semjast um í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleikar næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
5. Førleikamál
Í lærugreinini handaverki og list eru førleikamálini lutað sundur í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni næmingsins at taka egnar avgerðir. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at kanna
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg harumframt um at virða og menna okkara evni at samskifta um mentan og vitan. Undirvísingin í handaverki og list leggur harumframt dent á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað náttúrutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, har ímillum teir sáttmálar, ið Sameindu Tjóðir hava samtykt í sambandi við barnarættindi og mannarættindi annars. Eisini skal næmingurin hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
At samskifta snýr seg um førleikan at bera fram hugsanir sínar munnliga og at lesa og skriva. Lærugreinin handaverk og list hevur ein týðandi leiklut í hesi menning. At samskifta snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga verður mentur við miðvíst at arbeiða við munnligum venjingum í ymiskum samskiftisstøðum. Næmingurin skal frá fyrsta degi verða vandur við at tala, skifta orð, lýða á, próvføra og bera fram egnar metingar.
Førleikin at lesa og skriva er avgerandi fortreyt fyri øllum samskifti og lærdómi í lívinum. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot, at lesa er at skyna á og tulka. Á 2. floksstigi skal næmingurin duga bæði at lesa og skriva lættari tekstir.
Í handaverki og list verður stórur dentur lagdur á, at næmingurin lærir at síggja myndir sum frásøgu- og samskiftismiðil. Hetta lærir hann m.a. við at hava framløgur og at gera eftirmetingar, sum javnan verða skipaðar í tímunum. Næmingurin lærir eisini tað myndamál, myndir verða bygdar upp við, m.a. um symbolik og boðskap, og hann skal duga at lesa boðskapin, annaðhvørt gjøgnum skrivligan ella meira duldan symbolikk, ið er skipaður í myndunum.
Førleikin at rokna snýr seg um evnini at lesa hagtøl, fata bygnað, frymlar og úrtøkiligar skipanir. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og loysa vandamál. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mangar gerandistekstir, og tí hevur undirvísingin í handaverki og list eisini sín týðandi lut í hesi menning. Í handaverki og list lærir næmingurin at byggja myndir upp. Her verður miðað ímóti, at næmingurin dugir at perspektivera lutirnar í myndini í mun til hvønn annan, fyri at fáa djúpd o.a. í myndina.
Førleikin at nýta tøknilig amboð er í handaverki og list at duga at nýta kunningartøkni, ið er ein fortreyt fyri øllum fjarskifti. At kenna og virða etisku reglurnar, tá ið samskift verður við kunningartøkni. Við venjingum skal næmingurin á 2. floksstigi duga at nýta teldu til tekstframleiðslu og sum leitingaramboð. Í handaverki og list arbeiðir næmingurin við kunningartøkni, har hann m.a. lærir at arbeiða við myndum, og harafturat savnar sær kunnleika og íblástur at nýta, tá ið hann skapar síni egnu verk.
At kanna
At kanna er ein íborin førleiki. Børn kanna umhvørvið fyri at klára seg í lívinum. At granska er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna snýr seg í handaverki og list um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um mál og bókmentir. Frá 1. floksstigi skal næmingurin læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan á bókasøvnum, í bókmentum, handbókum, á internetinum o.s.fr. Næmingurin skal eggjast til at síggja gagn og gleði í yrkis- og fagurbókmentum og til at fregnast um mál- og bókmentafrøðiligar spurningar, sum bjóða forvitninum av. Við dømum og venjingum skal næmingurin læra at nýta vísindaliga framferðarháttin og at handfara keldutilfar á ein sakligan og siðiligan hátt.
Í handaverki og list verður stórur dentur lagdur á, at næmingurin fær ástøðiligan førleika í at lesa myndir, og hetta verður m.a. gjørt við at kenna listasøguna og harafturat kenna listarfólk rundan um okkum við teirra tilgongdum til myndir. Ástøðiligi parturin verður at síggja sum ein lutur í undirvísingini í handaverki og list.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísingini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt og at menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læringartilgongd.
Førleikin at skapa snýr seg í handaverki og list um at gera næmingin tilvitaðan um og líta á egin evni, so hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, hvussu mentanarlig og listarlig nýbrot hava broytt lívsáskoðanir og samfeløg. Næmingurin skal læra, at myndagerð og myndatulking er ein skapandi tilgongd, sum byggir á hugflog, íblástur, áhuga og áhaldni. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflogið. Við at gera sær fyrimyndir skal næmingurin læra at meta um dygdina í avrikum hjá sær sjálvum og øðrum.
Fakligir førleikar
2.-3. flokkur
At skapa og at evna til
Næmingurin dugir:
- at skapa ella tilevna eitt verk, eina mynd ella ein lut úr tilfari
- at gera myndir ella lutir við støði í egnum kenslum og sansaupplivingum
- at syngja einar 20 føroyskar sangir ella framføra eitt ella fleiri hóskandi verk sjálvstøðugt ella við hjálp frá øðrum og saman við øðrum
- nøkur útvald føroysk skjaldur
- stev
- at kvøða tvey løtt kvæði, vísur ella tættir
- at klappa og spæla einfaldar rytmur á rytmisk ljóðføri
- at spæla tveir sangir ella løg við rytmuljóðførum (træ, skinn og metal), umframt stavljóðførum (klokkuspæl, xylofon, marimba og metallofon).
At lesa, lurta og tulka
Næmingurin dugir:
- at greiða frá sínum egna verki ella arbeiði, og tí, tað fevnir um
- at nýta føroysku náttúruna sum tilfeingi í arbeiði sínum við myndum og myndevnum
- at lýsa sang og tónleik í orðum og myndum
- at greiða frá hugtøkunum ljóðstyrki (hart/spakuligt), ljóðlongd (langir/stuttir tónar og steðgir), tónahædd (djúpir/høgir tónar), óljóði, ljómliti
- at lurta og meta um huglagið í sangi/lagi.
Arbeiðshættir og framferð
Næmingurin dugir:
- at arbeiða við formi, litum, kompositión við denti á myndafrásøgn
- at arbeiða við einføldum teknikkum, tilfari og amboðum
- at greiða frá høvuðslitunum
- at kenna tey vanligastu ljóðførini
- at meta um ljóðstyrki og tónastøðu (hæddir og lægdir)
- at skilja nótar sum skriftmálið hjá sangi og tónleiki
- at skilja sambandið millum tað grafiska nótablaðið og tónagongd
- at skilja sambandið millum teljing og vatnrætta lesnaðin av nótablaði.
6. Eftirmeting og próvtøka
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal ávegis og javnan í undirvísingargongdini eftirmetast við støði í fakliga avrikinum í lærugreinini, so næmingurin fær eina greiða meting av fakligu støðuni hjá sær í mun til ásettu málini, og hvat hann skal arbeiða við, um málini ikki eru rokkin. Eftirmetingarnar kunnu vera av ymiskum slagi, t.d. støðukanningar, testir og royndir. Í eftirmetingini av einstaka næminginum skal eisini tilskilast, hvussu fakliga arbeiðslag og arbeiðssemi næmingsins eru, bæði viðvíkjandi einsæris avriki og avriki í bólki. Eftirmetingin skal eisini fevna um eina vegleiðing til einstaka næmingin um, hvat arbeiðast skal við í lærugreinini fyri at lúka málini.
Eftirmetingarnar skulu skjalfestast skrivliga.
Einstaki skúlin ger skrivligar reglur fyri, nær og hvussu eftirmetingarnar verða framdar, og hvussu eftirmetingarnar verða latnar næmingunum.
Próvtøkuhættir
Sjá námsætlanirnar fyri myndlist, tónleik, handarbeiði, smíð og heimkunnleika.
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støði undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnir at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Í teirri ávísu undirvísingargongdini ber til at leggja høvuðsdent á eitt av kjarnaøkjunum, tað kann vera at skapa og evna til, at lesa, lurta og tulka, ella arbeiðshættir og framferð.
Av stórum týdningi er tað, at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til, og tá ið tað verður mett at vera hóskandi. Sum dømi kunnu partar úr kjarnaøkinum at skapa og evna til verða samskipaðir við pørtum úr kjarnaøkinum arbeiðshættir og framferð. Á tann verður ástøðiligi parturin knýttur beinleiðis upp í tann verkliga partin.
Munnligi tátturin í lærugreinini skal vera raðfestur høgt, og samrøðan er kjarnin í hesum tátti. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingartilgongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram. Dentur verður lagdur á, at næmingurin sameinir munnligar framløgur við egin skrivlig verk, nýtslu av KT-amboðum, ymiskar samskiftishættir o.s.fr. Á tann hátt verður retoriski førleikin hjá næminginum mentur.
Skrivligi tátturin skal eins og tann munnligi verða skipaður inn í undirvísingina í handaverki og list. Á henda hátt kann næmingurin ogna sær góðar skriviførleikar og menna teir. Somuleiðis verður arbeitt miðvíst við at menna førleikan at rokna í undirvísingini í handaverki og list. Umframt at hetta styrkir um tvørfakliga samstarvið, fer næmingurin so hvørt at fáa eina greiðari fatan av týdninginum, hesir førleikar hava fyri alt skrivligt og formligt samskifti, og samstundis mennir hetta evnini hjá næminginum at orða seg bæði munnliga og skrivliga.
Stigvøkstur
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat ið er best at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á egnu læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt. Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt, at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram ímóti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis, so næmingurin veit frammanundan, hvørji ávegismálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
At læra at læra
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir, og hvat endamálið við læringini er.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgongdin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur skal eisini leggjast á heimaarbeiði og tann týðandi leiklut, hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja týdningin av lærugreinini handaverki og list. Tá ið arbeitt verður við ymiskum evnum og táttum, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til, eisini uttan fyri skúlans gátt. Undirvísingin í handaverki og list skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at arbeiða greinandi og kritiskt við teimum ymisku evnunum og táttunum, sum arbeitt verður við. Eisini skal næmingurin verða tilvitaður um, at hann í lærugreinini mennir sær førleikarnar at koma til orðanna í nógvum ymiskum viðurskiftum, ið eru knýtt at náttúru, samfelag og mentan.
Arbeiðshættir
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður. Hetta verður m.a. gjørt við, at týðandi evni og viðurskifti verða tikin upp í undirvísingina.
Í handaverki og list verða ymiskir arbeiðshættir nýttir, so at fjølbroytni í lærugreinini kann verða framt miðvíst. Arbeiðshættir kunnu fevna um lærarafyrilestur, einstaklingsverkevni, næmingaframløgu, samrøður í flokkinum, bólka- og toymisarbeiði, verkætlanarevni o.tíl. Tá ið arbeiðshættir verða valdir og lagdir til rættis, er eyðsæð, at lærarin hugsar um stigvøkstur í undirvísingarhættunum, har byrjað verður við lærarastýrdari undirvísing. So hvørt sum næmingarnir búnast og gerast meira sjálvstøðugir, verður hesin lærarastýrdi undirvísingarformur at minka.
Næmingarnir skulu ikki einans duga at fyrihalda seg til boðskap frá lærara og floksfeløgunum, men í eins stóran mun duga at miðla vitan og boðskap til lærara, floksfelagar og móttakarar uttan fyri flokshølið umframt skúlans gátt.
Arbeiðshættirnir eru tískil neyvt samantvinnaðir við serligum atliti at, hvussu arbeiðsuppgávurnar og venjingarnar hjá næminginum verða útintar.
Endamálið við teimum ymsu arbeiðsháttunum er at menna aðrar førleikar enn teir reint fakligu, tað eru førleikar sum t.d. at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan, at kanna gjølla, at arbeiða sjálvstøðugt, at seta sær mál og at arbeiða evnislagað og miðvíst, at arbeiða tíðaravmarkað, at samstarva, at samhugsa, at brúka og hugsa vitan í nýggjum høpi, at leggja til rættis og evna til eitt avrik, at gera uppgávuorðingar, at brúka ymisk háttaløg, at hugsa nýtt og verkseta, at hugsa djúpari og breiðari um ávíst evni, umframt at taka á seg ábyrgd og hava virðing.
Lærari má altíð gera sær sjálvum og næmingum greitt, hvat endamálið við ávísum arbeiðshátti er.
Samstarv
Handaverk og list er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinar. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinar um ymisk evni, eitt nú menning av skapandi evnum og KT-førleikum, undirvísing í evnum, sum spretta úr nærumhvørvinum, knýtt at søguligum og sagnakendum frágreiðingum, ið kunnu stuðla upp undir og geva íblástur til evni at arbeiða við í teimum skapandi lærugreinunum.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinir við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði (lesa parallelt), t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning, sum somu tíð.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinarnar sum partar av størri heild, og tað letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanhangir avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin. Tí er umráðandi, at undirvísingin í handaverki og list verður sjónliga skipað so, at næmingurin veit, at lærugreinin er grundarlag undir lærugreinunum handaverki og list, tónleiki, handarbeiði, smíði og heimkunnleika í 4.-7. flokki.
Avrik
Skrivligi og skapandi parturin av lærugreinini letur upp fyri tvørfakligum samstarvi, og við tí øðrvísi skrivligum avrikum. Heldur enn at lata eitt avrik inn, bara í handaverki og list, kann talan verða um tvørfakligt samstarv, t.d. eina afturlýtandi framsýning, eina leiksýning, eina heimasíðu ella eina standmynd.
Ein grundgeving fyri, at skrivligt og skapandi arbeiði kann vera partur av tvørfakligum samstarvi, er, at næmingurin lærir, at tað at skriva væl (t.e. greitt og uttan stórvegis villur) ikki bara er eitt krav í lærugreinini føroyskum, men eitt alment krav, ið er knýtt at øllum skrivligum samskifti í øllum lærugreinum.
Næmingurin skal hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin mennast til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivlig upprit, sum verða løgd fram, á mennandi hátt. Kunningartøknin letur harumframt upp fyri munagóðum og ítøkiligum møguleikum í sambandi við vegleiðing og umrøðu í sjálvari skrivitilgongdini.
Samrøða
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð, og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri móðurmálinum sum eitt intellektuelt amboð, ið skal víðka sjónarringin hjá næminginum. Umráðandi er, at næmingurin fær venjing í at brúka móðurmáli í lærugreinini, eitt nú við sínámillum tosi og við tí at siga frá.
Skúlin skal vera so rúmur, at til ber at tosa um kenslur, evni, hugtøk og hendingar í gerandisdegnum. Næmingurin skal arbeiða við at lurta og at vera umhugsin øll skúlaárini, samstundis sum orðatilfeingi og talugávur verða ment. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og gjørdar (tilevnaðar) samrøður. Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast so, at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Lesing
Næmingurin skal haldast til at lesa nógv. Eitt gott lesiumhvørvi í skúlanum er ein treyt fyri at menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Hetta verður skapt í flokkinum við nógvum ymiskum lesitilfari og góðum vanum. Skúlabókasavnið er ein sjálvsagdur partur av hesum góðu vanum. Fyri at røkka góðum lesiumhvørvi er av stórum týdningi, at skúlabókasavnið er ein natúrligur partur av skúlagongdini. Í byrjanini kunnu næmingarnir t.d. lesa eina stutta bók um dagin. So hvørt sum bøkurnar gerast longri, má meira tíð setast av til at lesa eina bók. Umráðandi er, at lesingin verður løgd til rættis samsvarandi tí førleikastigi, næmingurin er á. Allir næmingar skulu lesa eina aldurshóskandi skaldsøgu ella samsvarandi tekstmongd um mánaðin øll skúlaárini.
Lívlong læring
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at umhugsa sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.


text:
Bygnaður og nevnd
Eigararnir av Elektron eru føroysku peningastovnarnir og Føroya Landsstýri
Peningastovnarnir eiga 72% og Føroya Landsstýri 28%. Eigararnir halda aðalfund, sum er hægsti myndugleiki hjá Elektron, á hvørjum ári áðrenn juni mánaði er umliðin. Á aðalfundinum gevur nevndin frágreiðing um farna árið, roknskapurin verður lagdur fram og nevnd vald, eins og val av grannskoðara og systemskoðara fer fram.
Nevndin, sum er samansett av 6 limun, íroknað tvey starvsfólkaumboð, hevur regluligar fundir á Elektron og viðgerð øll størri mál.


text:
Rúsir
Rúsir (eintal rúsi) vóru norrønur ættbólkur ið búði eystanfyri í Eystrasalti. Hesir vóru helst eftirkomarar hjá svium, men hetta er óvist. Í hvussu so er høvdu rúsir tætt samband við sviðar og norðbúgvar annars. Orðið rúsir verður brúkt um teir norðbúgvar, ið ferðaðust eystureftir í norrønu útflytingini.
Sjónarváttarfrágreiðing[rætta | rætta wikitekst]
Fyrsta sjónarváttarfrágreiðingin um lívið hjá norðbúgvum, er frá muslimska sendiharranum Ahmad ibn-Fadlan (arábiskt: أحمد ابن فضلان), sum í 922 kom í samband við rúsir við ánna Volgu. Eftir frásøguni metir hann teir sum norðbúgvar.
Skaldsøgan Eaters of the Dead eftir Michael Crichton byggir á frásøgu Ahmadar ibns-Fadlans, sum eisini er gjørd til film við navninum The Thirteenth Warrior.
Kievrúsaríkið[rætta | rætta wikitekst]
Sambært Russisku fyrstu krýniku gjørdu finnar og slavar uppreistur ímóti sviðum. Eftir uppreisturin var ófriður í slaviskum londum. Teir heittu so á Rurik (føroyskt: Rørekur) um at koma at fáa skil aftur á landið. Hann kom og gjørdi sum umbiðið og stovnaði harvið Kievrúsaríkið, sum var fyrsta slaviska ríkið. Í 13. øld flutti Røreksættin til Moskvu, sum tá bleiv høvuðssaður í einum russiskum ríki. Rúsir løgdu við hesum navn til Russland.
Støddin á søguliga Kievrúsaríkinum svarar í stødd rættiliga væl til núverandi Ukrainu.
Summir slavskir sgøufrøðingar eru tó ikki samdir við hesari frágreiðingini uppá fyrsta slaviska ríkið. Teir setar spurnartekin við trúvirðið í Russisku fyrstu krýniku. Teir halda í hvussu so er ikki, at tað er trúligt, at norðbúgvar skulu hava stovnsett fyrsta slaviska ríkið.


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Hetta heilaga evangeliið skrivar
Tak niður
Ymiskir prestar skriva Hetta heilaga Evangeliið. Nýggjur skrivari tekur við hvørt kirkjuár; frá fyrsta sunnudegi í advent til fyrsta sunnudag í advent árið eftir. Presturin skrivar og lesur tekstin sjálvur.
Sendingin byrjar við, at lisið verður prædikutekstin til teir ávísu sunnudagarnar. Síðan verður teksturin ofta tulkaður og viðgjørdur. Sendingin endar við sangi ella sálmi, sum skrivarin velur.
Meinhard Bjartalíð, prestur, skrivar hetta kirkjuárið - frá fyrsta sunnudegi í advent 2017 til fyrsta sunnudag í 2018.


text:
Nú ber til at søkja eftir menningarkvotu
Vinna14-05-2018 - 16:31 - Jóanis Albert Nielsen
Við hesum verður alment lýst eftir umsóknum til menningarkvotu.
Tøka nøgdin til menningarkvotur 2018 er:
- Svartkjaftur: 41.912 tons
- Makrelur: 8.749 tons
- Norðhavssild: 7.510 tons
Freistin at søkja er mánadagin 28. mai 2018 kl. 12.
Umsóknir skulu sendast til Fiskimálaráðið, Yviri við Strond 15, postrúm 347, FO-110 Tórshavn ella um teldupost til fisk@fisk.fo.
Ein umsókn um menningarkvotu skal sum minstamark hava hesar upplýsingar:
- Umsóknin skal nágreiniliga lýsa eina menningarætlan.
- Í hvørjum øki ella økjum í landinum verður menningarætlanin framd.
- Nøgd av fiskaslagi ella fiskasløgum søkt verður um, eins og áramál.
- Hvussu kann menningarætlanin skapa virðisøking, virksemi, arbeiðspláss, førleikamenning og inntøkur í ávísa økinum ella økjunum, sum ætlanin fevnir um.
- Virkis- og fíggjarætlan. Harundir hvussu kvotan er ætlað at verða nýtt og virðisøkt frá veiðu til hagreiðing, virking, sølu, marknað.
Menningarkvota kann latast fyri 1 ár, 2 ár, 3 ár ella 4 ár. Av samlaðu nøgdini fyri hvørt fiskaslag skal í minsta lagi ¼ av tonsunum latast fyri 1 ár.
Metingarnevndin, ið viðger og ger niðurstøðu um umsóknirnar, kann seta seg í samband við umsøkjara við umbøn um fleiri upplýsingar ella annað tilfar enn tað, ið latið er við umsóknini.
Menningarkvoturnar kunnu eftir umsókn játtast til persónar og feløg, ið lúka treytirnar um ognarviðurskifti og at vera heimahoyrandi í Føroyum, sambært nýggju lógini um fyrisiting av sjófeingi. Sí § 5, stk. 1 og §§ 6, 7 og 9 í løgtingslóg um fyrisiting av sjófeingi frá 18. desember 2018.
Ásetingar um virkisøki, menningarkvotur, mannagongd/treytir og metingarnevnd eru lýstar í kunngerð nr. 74 frá 9. mai 2018.
Nærri upplýsingar annars fáast við at venda sær til Fiskimálaráðið, til Hera Joensen, fíggjarleiðara, telefon 55 32 12 / t-post heri.joensen@fisk.fo ella Hans Ellefsen, ráðgeva, telefon 55 32 46 / t-post hans.ellefsen@fisk.fo
Kunngerð um menningarkvotur kann lesast her.


text:
Hans Andrias Djurhuus var føddur í Áarstovu í Havn í 1883. Hann var bróðir J.H.O. Djurhuus. Hans Andrias var lærari í fólkaskúlanum, realskúlanum og í læraraskúlanum.
Sum skald var Hans Andrias ógviliga virkin og fjølbroyttur og royndi seg á flestøllum skaldskaparøkjum, t.d. sum yrkjara, sálmaskald, stuttsøgu-og ævintýrahøvund, skaldsøgu-og sjónleikahøvund. Hann verður mangan, og av røttum, nevndur Føroya kærasta fólkaskald. Sera væl umtóktar eru ikki minst hansara mongu barnarímur. Tað mesta av tí, hann skrivaði, er komið út í verkinum „Ritsavn I-VII.“
Hann varð føddur í Áarstovu í Havn í 1883 og var yngri bróður Janusar.
Aftan á barnaskúlaár í Havnar skúla fór hann eitt skifti til skips, men hann treivst einki serliga væl, og í 1901 leitaði hann á háskúla í Føgrulíð. Her fekk hann á fyrsta sinni undirvísing í føroyskum, skifti orð við søgu- og bókmentakønar menn, sum háskúlamenninir vóru, og fekk náðir at lesa. Serliga væl dámdi honum stóru norsku høvundarnar, tí hjá teimum sá hann skyldskap.
Veturin á háskúlanum bendi huginum yvir móti skúlastarvi, og í 1902 fór hann á læraraskúla í Havn, haðan hann tók prógv í 1905. Lærarastarv sítt byrjaði hann sum vikarur í Klaksvík, men hugurin stóð til víðari útbúgving, og tí leitaði hann niður á danska læraraháskúlan í Keypmannahavnveturin 1906/07.
Heimafturkomin hevði hann privatskúla í Stinuborg í Havn 1907 — 09. Hetta eru árini, Havnar Ungmannafelag virkar millum ungfólk í høvuðsstaðnum, og hóast Hans Andrias hevði gjørt vart við seg undan 1906, so eru hetta árini, hann av álvara stígur fram á føroyska skaldapallin.
Í 1909 søkti og fekk hann starvið sum lærari í Sandavági, og her sat hann í sjey ár.
Tað er einki at ivast í, at hetta hvat skapandi arbeiði viðvíkur, eru bestu ár Hans Andriasar. Her verða Hans A. Djurhuus yrkingar til í hópatali, og her skapar hann í sambandi við frálæru sína tær høgt elskaðu barnarímurnar.
Í 1916 flutti hann suður á Tvøroyri at vera fyrstilærari har, men í 1919 kemur hann aftur í starv í heimbýnum sum lærari við Realskúlan og Føroya Læraraskúla; — hetta starv røkti hann til deyðadags.
Umframt at vera virkin rithøvundur allar sínar dagar, var hann við at fjálga um mentanarligt fyritaksemi á so mongum økjum sum nevndar- limur — ofta nevndarformaður — í ymsum feløgum, vit kunnu burtur úr rúgvuni nevna Havnar Sjónleikarfelag, Føroya Ferðamannafelag og Føroya Forngripafelag. Hann doyði í 1951.
Bókmentaverk:
Hans Andrias er stórvirknasta skald føroyinga; hann hevur snøgt sagt roynt seg á øllum økjum, sum yrkjari, sálmaskald, stuttsøgu- og ævintýrahøvundur, sum skaldsøgu-og sjónleikahøvundur.
Sum yrkjari spennir hann so víða. Hvørt mansbam í Føroyum kennir frálíku barnarímur hansara, eitt nú »Kongaríkið í Bábylon«, »Hann rann sær kátur upp um heyg«, »Abbi tín er ríkur« — rímur, ið barnið ongantíð gloymir, hevur tað hoyrt tær einaferð. Barnarímurnar komu út í bóklingi í 1914.
So hevur hann yrkt minnisyrkingar, tjóðskaparsangir, eitt heilt savn av søguligum yrkingum, sum komu út í serstakari útgávu »Søgumál« 1922, og ein hóp av sjómansrímum, ið vórðu givnar út í bók 1925.
Felags fyri yrkingar hansara og sálmarnar við er eitt kátt lag, lívsgleði og áræði og so framúrskarandi rímhegnið og orðaspælið. Har heftir ikki fyri Hans Andriasi — at kalla alt, hann nertur við, verður til skaldskap.
Eina mest hugtakandi eru yrkingarnar, har hann við kærleika lýsir heimbýin Havnina, barndómsumhvørvið, sum var Havnará, ósin og Gongin:
»Gekk eg mær á sandi mánalýsis-
nátt, áin rann í giddan út í vágin,
hoyrdi ei í fjøru minsta aldudrátt, einki
var í røring uttan áin.
Busatangi svartur út í sjógvin
skar. Tinganes í mánagulli gyrt var.
Skansatangi kámur — í víkini har alt so
hulisligt og alt so myrkt var.
Bátur fyri íla, helt seg vera far, ið fór
havsins loyniligu gøtu. Ævintýrið dró
meg so burtur við
sær hesa stillu mánalýsis
løtu.
Kendi meg tá fastan og gingnan í
lag, eins og gamal, mosagingin
runnur. Áin rann, og mánin fór
líðandi
avstað, lýsti millum durvandi
dunnur.«
Í stuttsøguskrivingini kemur eisini fram frálíka hegni Hans Andriasar at siga frá fyri børnum. Rætt er tað, at hann hevur skrivað søgur í vaksnamannastíli — kvinnulýsingin »Duruta« man vera best eydnaða royndin — men nógv tað mesta, hann avrikaði á hesum øki, er at kalla beinleiðis í ævintýrsniði. Lesarin verður av frálíka hugflogi høvundans stundum førdur niður á havsins botn, har skrubba og øða, longukálvur og steinbítur illneitast, stundum í ánna, har sílið ferðast, og stundum í fuglaheim, har hin vísi ravnurin gorrar og lundin strevar mat til pisu sína.
Longu blaðungur skrivaði hann fyrsta sjónleik sín. Leikurin kom í 1908, æt »Marita« og bygdi á kvæðið um Flóvin Bænadiktsson. Væl er leikurin merktur av at vera romantiskt ungdómsverk, men yrkjarahegnið dylur seg ikki: Samrøðurnar bera upp á rím allar tríggjar partarnar at enda, og í leikinum finna vit frálíkar sangir, eitt nú hin káta »Eg saðlaði mær ein hvítan hest móti vári«.
Í hesum fyrsta sjónleiki sínum leitar Hans Andrias aftur í eina farna tíð, og tað heldur hann á við at gera seinni, tá beinleiðis luttøka hansara í Havnar Sjónleikarfelag fær hann at skriva fleiri leikir.
Fleiri teirra byggja á føroyskt sagnatilfar, eitt nú leikurin um »Anniku í Dímun« (úr 16. øld), um »Løgmansdóttrina á Steig« (úr byrjanini av 18. øld), »Traðabøndur« (úr 17. øld), og aðrir taka upp til viðgerðar søguligar persónar, eitt nú hin hugnaliga dreymamyndin úr gomlu Havnini »Eitt leygarkvøld í Bringsnagøtu«, har Jens Chr. Svabo í Havnartíð síni (1800-1824) hugnar sær í vertskapi og leikar á fiól.
Tað er eingin nýskapan í sjónleikaskaldskapi Hans Andriasar; Høvuðsdrátturin er háromantikkur, og leikirnir lýsa sum sagt eina farna tíð.
Kortini vórðu teir fólkaogn alt fyri eitt og mundu — serliga málsliga — hava stóran týdning.
Í 1922 kemur út lítil skaldsøguroynd »Eitt ár til skips«. Hetta eru endurminningar frá ungdómsárunum á skipsdekki.
Størra skaldsøguroynd Hans Andriasar er »Beinta«, ið kom í 1927 og sostatt er onnur skaldsøguroyndin á føroyskum.
Søgan byggir á søgnina um sorinskrivaradóttrina, hina vøkru, men hjartaleysu Beintu, sum giftist við trimum prestum, Harra Jónasi á Viðareiði, Harra Nielsi í Vágum og at enda við vágapresti, Peder Arrheboe.
Siðsøguliga hevur bókin uttan iva sítt virði, tí her verður roynt at greiða frá eini farnari tíð, men persónlýsingarnar eru yvirhøvur ov grunnar, til at vit kunnu meta skaldsøguroyndina væl eydnaða. Tað er uttan iva í yrkingum sínum, at Hans Andrias í Áarstovu átti ta styrki, sum gjørdi hann til Føroya kærasta fólkaskald.
Tað nógva av tí hann skrivaði er givið út í verkinum Ritsavn I —VII.
Úr: Árni Dahl: Bókmentasøga I-III. Fannir. 1980-83.
Í november mánaði í 1906 komu fólk saman í »Sloans sali« við Tinghúsvegin í Tórshavn at stovna ungmannafelag.
Maðurin, ið hugskotið átti, var Nyholm Debess, ið eitt skifti hevði verið í Noregi, var heimafturkomin í 1904 og bar minnini um ungmannafelagsrørsluna har eysturi við sær aftur til Føroya. Aðrir innbjóðarar vóru Petur Alberg, seinni kendur sum tónaskald, og Mads Andrias Winther, ið brátt gjørdist høvuðsmaður felagsins.
Hvørt mikukvøld kl. 9 helt felagið fund. Fyrst varð sungið, og síðan varð lisið úr handskrivaða felagsblaðnum, sum limirnir skiftust um at stjórna. Aftaná var oftast kjak.
Av og á vórðu fyrilestrar hildnir á limafundum.
Beint fyri jól 1907 kom Hans A. Djurhuus heim úr Danmark og gjørdist brátt ein av høvuðsstuðlum Havnar Ungmannafelags.
Felagsblaðið nevndist »Baldursbrá«. Fyrsta nummar av blaðnum varð lisið upp 5. desember 1906, hitt seinasta 27. mars 1912.
Tilsamans vórðu skrivað 104 bløð, sum fyltu upp í 6 fundarbøkur, úti við 2000 blaðsíður í A4 stødd. Fyrsta bókin (16 tey fyrstu bløðini) er tíverri ikki til; hinar fimm verða varðveittar á Landsbókasavninum í Havn.


text: Í amerikanska valstríðnum hava tey nevnt at nýggjastu átøkini hjá Obama, forseta, lættliga kunnu blíva hansara CCC. Hvat goymir seg í hesi stytting, upplivdu vit í lítla býnum Canyon, sunnanfyri Amarillo. Har er, sum navnið sigur, ein canyon, Duro Alto Canyon. Í kreppuraktu tríatiárunum fór Roosvelt, forseti, undur New Deal tiltakið The Civilian Conservation Corps. Árini 1933-1937 var eitt svart og hvítt arbeiðslið sett saman at gera vegir og smá gistingarhús í hesi canyon, sum í dag er eitt týðandi ferðamál, har norðuri í Texas.


text:
Royndir við seyði á Búnaðarstovuni
Á Búnaðarstovuni gera vit ymiskar royndir við seyðahaldi:
Skráseting av vekt á føroyskum seyði
Hetta arbeiði snýr seg um at skráseta vektina á føroyskum seyði frá lembing og alla sína livitíð. Við hesum arbeiði fáast áhugaverd og góð hagtøl yvir føroyskt seyðahald, sum kunnu nýtast sum grundalag undir seyðaráðgevingini, og tey geva eisini ábendingar um hvørjar framtíðar kanningar, sum eru viðkomandi at gera.
Fóðring undan brundtíð
Kannað verður, hvussu eyka fóðring undan brundtíð ávirkar tal á lombum, hetta nevnist "flushing" í útlondinum og verður nógv brúkt har.
Aling undan Ridluskriða
Ílegukanningar verða gjørdar av seyðinum fyri at finna seyð, sum er mótstøðuførur móti ridluskriðu.
Ávirkan av umstøðum eftir fletting (frágreiðing kemur seinni)
Kanna verður, hvussu hitaviðurskiftini dagarnar eftir fletting ávirka kjøtið.
Royting av lombum (frágreiðing kemur seinni)
Lomb verða roytt á sumri fyri at kanna, um hetta ávirkar vektina um heystið.


text:
Harmonikutúrur til Danmark 7. - 10. juni (ÚTSELT)
Harmonikan leggur dagsordan á hesum túrinum.
Hevur tú verið harmonikutúr við Norrønu, so hevur tú ivaleyst verið við á fleiri túrum. Hesir túrar eru so væl dámdir, at vit ár um ár, kenna tey somu andlitini aftur.
Men, hví ikki? Sjáldan er lagið so gott umborð sum hesar dagarnar, tá harmonikutónar ljóma á hvørjum horni og dansurin gongur lystiliga. Ein ørgrynna av slagarum eru at hoyra, og nógv verður sungið við, tá harmonikan setur dagsskránna. Her er lag á manni at hugna sær við góðum dansitónum í hugnaliga umhvørvinum umborð á Norrønu.
Skráin kemur út seinni og hon verður sum altíð góð. Til ber at fylgja við her á heimasíðuni, har skráin støðugt verður dagførd.


text:
Sunday, April 20, 2014
Aftursvar til ummæli av Varðanum
Agnar Artúvertin skrivar:
Takki Vónbjørt Vang fyri ummælið í Sosialinum tann 11. apríl 2014
Vónbjørt Vang hevur ummæli av hesum frálíka Varða í Sosialinum tann 11. apríl, har hon pástendur, at ein ávís grein í Varðanum argar lesaran.
Í tíðindaskrivinum um Varðan stóð soleiðis:
"Eisini hava vit eina aðra grein, ið er fyri teir lesarar, ið duga á at skyna grova ironi."
Hetta varð sagt um greinina, sum Vónbjørt ikki dugdi at síggja tað stuttliga í. Tað er spell, at Vónbjørt argast av gløggum speisemi, og at hon ikki verður nøgd, fyrr enn Varðin bara prentar føroyskar og danskar yrkjarar (helst danskar, sjálvandi, tað sigur seg sjálvt).
Tó eru tveir lutir, sum Vónbjørt hálovar í ummæli sínum. Annar er tann grafiska uppsetingin, sum hon heldur vera so mikið góða, at hon lyftir støðið á Varðanum upp úr moldini (sum er tilfarið) og heilt upp til skýggja. Hetta fegnist eg sum blaðstjóri stórliga um - eg visti ikki, at tað visuella hevði so stóran týdning - og ætli mær at liva upp til frameftir.
Hitt er tann akademiska greinin um føroyingar, og í teimum komandi varðunum fari eg at leggja meg eftir at prenta meiri av slíkum tilfari.
Og næsti Varði, ið eftir ætlan kemur út tann 1. juni, verður eisini fullur av seriøsum vísindaligum tilfari. Vónandi fer Vónbjørt at dáma hann betur. Eg fari at senda henni eitt ókeypis eintak (ella kanska er tað ómakaleysari bara at senda tað til sjeikin hjá henni, sum er grafikari hjá Varðanum, og sum eisini skrivaði ta akademisku greinina í seinasta Varða).
Takki Vónbjørt fyri ummælið og fyri niðurstøðuna, at Varðin sum heild er góður. Tí er Varðin góður, ja so er blaðstjórin góður, líka mikið hvør gongur saman við hvørjum.
Vinaliga
blaðstjórin.
Posted by Listin at 2:21 PM


text:
Jönköpings län
Jönköpings län er ein sýsla í Svøríki. Í eystri hevur Jönköpings län mark við Kalmar län, í norðeystri við Östergötlands län og í norðvestri víð Västra Götalands län. Í suðri víð Kronobergs län. Jönköpings län varð stovnað í 1687. Høvuðsstaðurin í Jönköpings län er Jönköping.
Jönköpings län hevur umleið 341 235 íbúgvar (2013)[1] og eina vídd á 11 194,3 km².
Kommunur[rætta | rætta wikitekst]
- Aneby kommuna
- Eksjö kommuna
- Gislaveds kommuna
- Gnosjö kommuna
- Habo kommuna
- Jönköpings kommuna
- Mullsjö kommuna
- Nässjö kommuna
- Sävsjö kommuna
- Tranås kommuna
- Vaggeryds kommuna
- Vetlanda kommuna
- Värnamo kommuna
Keldur[rætta | rætta wikitekst]


text:
Lógin
§ 1
Navn felagsins er Hundaeigarafelag Føroya, stytt HUFF.
§ 2
Felagið er beinleiðis partur av Dansk Kennel Klub, stytt DKK, og er herundir nevnt kreds 12, Færøerne.
§ 3
Endamál felagsins er:
-At vegleiða og hjálpa limunum at ala og menna góðar hundar í Føroyum m. a
- at arbeiða við og menna aliarbeiði av rasuhundum.
- at skipa fyri skeiðum, hundavenjingum og útbúgvingum av hundavenjarum.
- at skipa fyri kappingum, gera skráir, og skipa tiltøk hundum og eigarum til góðar.
- eftir førimuni og við góðum felagsanda, skal felagið verja, hjálpa og menna áhugamál limanna.
§ 4
Rætt til at gerast limir í felagnum, hava tey sum hava áhuga fyri hundum.
§ 5
Aðalfundurin er hægsti mynduleiki felagsins. Tó undir DKK.
Aðalfundurin verður hildin á hvørjum ári, áðrenn september við hesi dagsskrá:
1) Formaðurin greiðir frá arbeiði felagsins fyri árið, sum farið er.
2) Grannskoðaður rokniskapur verður framlagdur til samtyktar.
3) Nevndarval, har skiftivís 3 og 4 av 7 limum verða valdir.
4) Val av tveimum tiltakslimum.
5) Val av grannskoðara.
6) Ymiskt
Nevndarformaðurin, ella um honum berts frá, annar nevndarlimur, gevur fundarboð minst 14 dagar áðrenn aðalfundin, annhvørt við brævi til limirnar, ella við lýsingum í fjølmiðlunum ella á heimasíðufelagsins www.huff.dk. Aðalfundurin er altíð viðtøkuførur, tá ið hann er lógliga lýstur sbr. lóg § 7. Allar samtyktir á felagsfundi verða greiddar við vanligum meiriluta av persónligum atkvøðum.
§ 6
Eykafundur verður hildin, tá ið nevndin heldur tað vera neyðugt, ella tá ið 20 limir skrivliga biðja nevndina kalla saman til fundar. Tá talan er um slíkan fund, skal altíð vera tilskilað, hvat ella hvørji mál, skulu leggjast fyri fundin. Eykafundur skal lýsast á sama hátt, sum aðalfundurin og skal tá eisini fundarskráin kunngerast. Fundurin er viðtøkuførur á sama hátt, sum aðalfundurin.
§ 7
Um henda lógin skal broytast, krevst at broytingaruppskotið, verður sent til limirnar 14 dagar áðrenn aðalfundin. Uppskot til lógarbroytingar skulu vera nevndini í hendi, árenn 1. juni undan aðalfundinum. Til lógarbroytingar krevst, at 2 / 3 av limunum eru á fundi, og at 2 / 3 av teimum greiða atkvøðu fyri broytingunum. Eru ikki 2 / 3 av limunum á fundi, kann broytingaruppskotið takast uppaftur á eykafundi og fær tá lóggildi um 2 / 3 av limunum, sum eru á fundi eru fyri broytingunum.
§ 8
Roknskaparárið er álmanakkaárið.
§ 9
Á aðalfundinum verður vald ein nevnd við 7 limum til at hava ta dagligu felagsleiðsluna um hendur. Samstundis verða 2 tiltakslimir valdir. Valtíðin er 2 ár, tó soleiðis, at tríggir standa fyri vali annaðhvørt ár, og fýra annaðhvørt. Fyrsta árið við lutakasti. Nevndin skipar seg sjálv við formanni, næstformanni, kassameistara, skrivara og tveimum nevndarlimi.
§ 10
Á felagsfundum, setir formaðurin ella annar nevndarlimur fundin, og síðani verður valdur ein fundarstjórið, ið stýrir fundinum og avgerð øll trætumál viðvíkjandi fundinum. Nevndarval fer altíð skrivliga fram. Onnur atkvøðugreiðsla skal vera skrivlig, um ein av limunum krevur hetta.
§ 11
Nevndin skipar starv felagsins fundanna millum, og heldur nevndarfundir fyrsta mikudag í hvørjum mðr ella so ofta hon heldur tað vera neyðugt. Hon heldur fund um, og viðgerð tey mál, sum verða løgd fyri felagsfundir, og fær serkøna hjálp, tá hon heldur tað verða neyðugt. Nevndarumboðini hava ábyrgdina av, at arbeiðssetningurin verður hildin.
§ 12
Persónur fær limarætt, tá ið hann hevur goldið limagjald til DKK
§ 13
Árliga limagjaldið verður ásett á aðalfundi hjá DKK. Gjaldið verður innkravt einaferð um árið. Hesin peningur fellur beinleiðis til DKK.
§ 14
Verður felagið niðurlagt, ella fellur niður, skulu ognir tess falla til Dansk Kennel Klub.
Fyrstu lógirnar vórðu samtyktar á aðalfundi í august 2008.


text:
Tá partarnir staðfesta, at samráðingarnar ikki bera á mál, verður semingsmaðurin tilkallaður.
Semingsmaðurin er valdur av pørtunum á arbeiðsmarknaðinum. Hann hevur heimild til at kalla partarnar til samráðingar, og partarnir hava skyldu at fylgja hesum. Hann kann útseta møguligan arbeiðssteðg í upp til eina viku.
Harafturat kann semingsmaðurin, um hann metir at samráðingarnar ikki hava verið førdar til fulnar, heita á partarnar um at fara undir aftur samráðingar og útseta semingina, til hesar samráðingar eru lidnar.
Semingsmaðurin kann, tá hann metir tíðina vera búna til tess, leggja uppskot fyri partarnar. Hesir kunnu so sambært teirra innanhýsis mannagongdum taka avger um, hvørt tikið verður undir við semingsuppskotinum ella ikki. Semingsuppskot skulu dyljast inntil báðir partar hava svarað.
Semingsmaðurin kann leggja fleiri uppskot fyri partarnar, men hesi seinnu árini hevur verið vanligt, at semingsmaðurin ikki leggur uppskot fyri partarnar fyrrenn hann er hampuliga sikkur í, at tikið verður undir við tí, og leggur sostatt bara eitt uppskot fyri partarnar.
So leingi sáttmálin er í gildi, ella partarnir eru í seming, er friðarskyldan galdandi. Tað vil siga, at hvørgin parturin kann seta tiltøk so sum verkfall ella verkbann í verk.
Tað er Terje Sigurðsson, sum er valdur semingsmaður, og Símun Absalonsen varasemingsmaður.
Sí annars semingslógina her.


text:
Mentanarsendingin "Grindin" er aftur á skránni triðju hvørja viku í vetur.
Í sendingini hitta vit fløguaktuellu Heiðrik á Heygum og Guðrið Hansdóttir. Heiðrikur tekur okkum við á eina jaliga jarðarferð og Guðrið greiðir frá tónleikinum á nýggju fløguni.
Í sendingini hyggja vit eisini at bókmentarákinum, har høvundar skriva út frá egnum upplivingum, eins og nýggja stuttsøgusavnið eftir Katrin Ottarsdóttir verður ummælt.
Harafturat tosa vit við listamannin Jóhan Martin Christiansen um hansara spennandi framsýning í Listaskálanum.
Lagt til rættis: Solby Christiansdóttir, Sissal Kampmann og Ivan Hentze Niclasen.


text:
Bæði SÍF og MR fáa pengar at byggja nýggj 5-mannafør fyri
ítróttur16-05-2018 - 22:04 - Jóanis Albert Nielsen
Fimm kappróðrarfeløg fáa stuðul úr endurreista Róðrargrunni Føroya í 2018. Grunnurin hevur gjørt av, at av teimum 100.000 kr., sum grunnurin letur í ár, fær hvørt av teimum fimm feløgunum 20.000 kr. til bátabygging.
Róðrargrunnur Føroya fekk umsóknir frá seks feløgum. Talan var í øllum seks førunum um stuðul til at smíða nýtt 5-mannafar. Í einum føri var báturin liðugur og latin felagnum. Tann umsóknin varð ikki gingin á møti.
Tey fimm feløgini, sum fáa stuðul úr grunninum, eru:
1. Miðvágs Róðrarfelag
2. Sandavágs Kappróðrarfelag
3. Hvalvíkar Streymnesar Róðrarfelag
4. Kappróðrarfelagið Tindur
5. Froðbiar Sóknar Róðrarfelag
Stuðulin verður útgoldin, tá kjølurin er strektur, og er stuðulin ikki brúktur 31. mars í 2019, fellur peningurin aftur til grunnin. Tá kann felagið tó søkja av nýggjum næsta ár.
Róðrargrunnur Føroya varð endurreistur í 2018 eftir at hava ligið í dvala í fleiri ár, tí ongar rentuinntøkur hava verið av stovnsfænum. Á fíggjarlógini fyri 2018 játtaði løgtingið 100.000 kr til at smíða kappróðrarbátar at styðja upp undir tjóðarítrótt føroyinga. Róðrargrunnur Føroya varð stovnaður í 1970.
Virksemið hjá grunninum í 2019 er treytað av, at løgtingið aftur játtar grunninum pening á fíggjarlógini í heyst.
Róðrargrunnur Føroya


text:
T.O.S. og Jasmin á Summar Festivalinum
mentan13-05-2018 - 11:43 - Jóanis Nielsen
Summar Festivalurin kunnger í dag, at bólkarnir T.O.S. og Jasmin spæla á festivalinum í august.
T.O.S. hevur verið eitt frískt lot í føroyskum gospeltónleiki. Kreativt stílbland, góð løg, sigandi tekstir og frálíkar framførslur hava gjørt T.O.S. til ein góða live-uppliving. Bólkurin viðger álvarsom evni við einum brosi og lívligum tónum. Bólkurin spælir væl og kemur veruliga út millum fólki við sínum tónleiki.
Jasmin er ein av spennandi ungu bólkunum í føroyskum tónleiki. Bólkurin vann Sement tónleikakappingina í fjør. Jasmin spælir soulkendan elektróniskan popp, og unga songkvinnan Jasmin Mote er í front – hon er frálík songkvinna við einum serstakum og sterkum úttrykki.
Summar Festivalurin verður hildin í døgunum frá 9. til 11. august.


text:
Stuðul latin til tvey tiltøk á heilsuøkinum
Tvær játtanir eru júst latnar úr Sjúkrakassagrunninum til tiltøk á heilsuøkinum.
Autismufelagið hevur fingið játtað kr. 80.000 til Autismuráðstevnuna 2015, sum verður í Norðurlandahúsinum 17. og 18. september 2015. Les um skrá og tilmelding á autisma.fo
Føroyafelag fyri Børn/Ung við Føroyasjúkuni hevur fingið játtað kr. 41.460 til EPI-374 seminar fyri børn við Føroyasjúkuni og avvarðandi teirra.
Játtanirnar eru latnar av høvuðsøki 1, sum er eitt av trimum undirøkjum í Sjúkrakassagrunninum.
Føroysk áhugafeløg kunnu søkja um stuðul til upplýsandi og mennandi tiltøk innan heilsuøkið í Føroyum. Feløg, ið umboða fólk, sum bera brek, sjúklingafeløg, feløg innan eldraøkið og fakfeløg kunnu søkja.
Verkætlanir kunnu fevna um, men eru ikki avmarkaðar til:
• Upplýsandi átøk
• Upplýsandi tilfar
• Serlig tiltøk
• Ráðstevnur
• Smærri kanningarverkætlanir
Eingin føst umsóknarfreist er til at søkja um stuðul til høvuðsøki 1. Umsóknir verða viðgjørdar, so hvørt tær verða móttiknar. Serligt oyðublað skal nýtast til umsóknir. Les meira um møguleikar og treytir her
Yvirlit yvir játtanir av høvuðsøki 1 higartil sæst her


text:
Vegleiðarar
Ein vegleiðari skal kunna seg gjølla um útbúgving og reglur sum finnast í Námsskipan og útbúgvingarbókini, áðrenn móttøku av næmingum.
Starvsvenjingarplássið skal yvirskipað gera mannagongdir fyri móttøku av næmingum, lestrarumhvørvi o.s.frv. og skal formelt góðkennast av skúlanum, sambært Námskipani.
Vegleiðaraskeið verða árliga hildin á skúlanum, har vegleiðarin m.a. lærir at tulka málini fyri starvsvenjing.
Á vegleiðaraskeiðnum verður eisini gjøgnumgingið hvat tað vil siga at vegleiða ein næming.
Málini fyri starvsvenjingina eru at finna í "støðismetingini" - ið metir "støði" hjá næminginum í starvsvenjingini.


text:
Beina strikan er linjurættur trendur 1985-2013. Gongdin er ikki linjurøtt, men strikan undirstrikar (tilætlað orðavæl) tað sum myndin annars vísir: hóast upp- og niðurgangstíðir, er gongdin mest niðureftir við fólkatalinum.
Tað var listi C á Sandi (listin hjá Páll á Reynatúgvu), sum reagerar uppá -- eftir mínum tykki skilagóða -- kravið hjá Brandi Sandoy, borgarstjóra á Sandi, um at landið skal endurrinda kommunum inntøkur, tær missa av at landið hevur gjørt avtalu um, at føroyingar kunnu rinda skatt í øðrum londum.
Eg haldi Brandur ger akkra tað rætta, tí tað eru landsmyndugleikarnir sum í áravís hava tikið inntøkur frá kommununum við alskyns frádráttum til útvaldar bólkar av skattaborgarum, umframt hesar dupultskattaavtalur, sum eisini raka kommunurnar. Júst tí landspolitikarar hava tann óvana at leska útvaldar bólkar við frádráttum, rakar hetta kommunurnar ójavnt, og tí eigur landið sjálvsagt at endurrinda kommunum ella skipa onkra umfordeiling so kommunurnar bera byrðarnar javnt. (Og svarið hjá Jørgen í sama innslagi er grov manipulatión, men tað vendi eg kanska aftur til.)
Menn á Lista C eru tó ikki samdir. Teir halda, at Brandur gevur ávísum sandsborgarum skyldina fyri lækkandi inntøkurnar. Teir halda eisini, at Brandur serliga leggur eftir útisiglarum. Trupulleikin er størri, halda teir, tað er generelt minkandi fólkatalið:
Tað er væl skilligt at trupult er at stýra, tá kassin tømist. Men er tað ikki so, at tá man stjórnar kann man ávirka gongdina rætta vegin, um man fær fólk at støðast og trívast. Síðani Brandur Sandoy gjørdist borgarstjóri á Sandi, er fólkatalið minkað við meira enn 10%, og er talið søguliga lágt í søguríku bygdini.
Hetta vil Brandur ikki hava sitandi á sær, at hann skal reka fólk av bygdini. Og hann hevur hagtøl sum skulu prógva, at Páll rekur fleiri fólk av bygdini enn Brandur:
Ført verður fram, at síðani undirritaði gjørdist borgarstjóri, er fólkatalið lækkað meiri enn 10%. Er tað nú satt?
01. januar 2010, tá undirritað varð vorðin borgarstjóri, varð fólkatalið 555 á Sandi. 01. septembur 2013 varð fólkatalið 530, ein minking á 25 fólk, ella 4,5%. Fáur lýgur meir enn helvtina, men soleiðis er ikki í hesum føri.
Tað sum umboðini fyri lista C gloyma at upplýsa er, at í tíðini tá listi C sat við valdinum, minkaði fólkatalið úr 600 í 2001, til 555 í 2009, 45 fólk, ella 7,5%.
Eg havi eftirkannað tølini, sum báðir partar seta fram. Tølini hjá Hagstovuni vísa, at Listi C hevur næstan rætt: Fólkatalið er minkað frá 556 tann 1. januar 2010, tá Brandur gjørdust borgarstjóri, til 507 tann 30. juni 2013, sum eru nýggjastu tølini, ið Hagstovan hevur kunngjørt, tvs. minkingin er 8.8 pct. At siga "meira enn 10%" er tó sjálvsagt skeivt.
Brandur tosar tó um 1. september 2013, og tað kann væl vera, at fólkatalið er vaksið hesar mánaðirnar síðani seinastu uppgerð hjá Hagstovuni, og um so er, passa tølini hjá Brandi fyri hansara egna skeið sum borgartjóri.
Men so er tað borgarstjóraskeiðið hjá Pálli, har snýtir Brandur eitt sindur. Tá Páll gjørdust borgarstjóri var fólkatalið sambært Hagstovuni 554, og tá Brandur tók við var talið 556, also ein vøkstur uppá tvey fólk. Brandur velur at brúka fólkatalið sum var út við eitt ár seinni, tá tað var 600, men tað var íroknað ein stóran vøkstur sum var tað fyrsta árið við Pálli við róðri.
Tekna vit tíðina hjá Páll og lista C við reyðum (eg havi ikki valt litin, men teldan) og tíðina hjá Brandi og hansara lista við lilla, so er myndin henda:
Hóast vøkstur uppá tvey fólk, vísir trendlinjan eina lítla minking í borgarstjóraskeiðnum hjá Pálli, og tað samsvarar eisini við myndina, at fleiri fólk vóru fyrru helvt av hansara skeiði enn seinnu.
Nú minnast tit kanska ovaru myndina, at har skifti liturin oftari. Og tað er rætt, Páll var borgarstjóri í tveimum umførum, sum vit m.a. síggja á løgtingsheimasíðuni, og orsøkin er at hann var landsstýrismaður eitt skifti undir fullveldissamgonguni. Hesa tíðina var avloysari borgarstjóri fyri Páll. Fólkatalið, sum hevði verið vaksandi, síðani Páll gjørdist borgarstjóri, fór at minka, men rættaðist so eitt sindur upp aftur. So kom Páll aftur, og talið vaks upp á 600 íbúgvar í Sands bygd fyri aðru ferð uppá fá ár.
Hyggja vit eftir seinna skeiðnum hjá Páll fyri seg og samanbera tað við skeiðið hjá Brandi, fáa vit hesa mynd:
Minkingin hjá Páll-2 var eitt sindur brattari, enn um vit taka alt skeiðið hjá Lista C undir einum. Men framvegis er gongdin síðani Brandur gjørdust borgarstjóri nógv meira ræðandi. Brandur skal tí vera ógvuliga varin við at gera slíkar samanberingar, sum hann ger í greinini, eg endurgav omanfyri.
Tá hann roknar procent beint fram, krógvar tað tann veruleika, at minkingin í fólkatalinum í hansara borgarstjóratíð er hend nógv skjótari enn minkingin hjá Páll. Tá vit tekna mynd, sum vísir gongdina yvir tíð, kemur tað týðiliga fram.
Brandur sigur so eisini (tað vísa hansara óalmennu tøl), at gongdin er meira positiv mánaðirnar síðani nýggjastu tølini hjá Hagstovuni. Tað er gleðiligt, um so er. So er afturgongd kanska vend til nakað sum vónandi kann blíva ein verulig framgongd, og kanska hevur Brandur ein part av æruni, men tað skulu teir nokk fara at stríðast um til ta tíð.


text:
Skógspurvur (lat. Passer montanus L; da. Skovspurv) er til støddar nakað sum grátítlingur. Omaná er hann flekkutur av brúnum og svørtum, uppi á høvdinum reyðbrúnur, vangarnir eru hvítir við svørtum bletti í; tvørtur um veingin ganga tvær hvítar rendur. Velið er grátt. — Í 1866 komu tveir til Skúvoyar. Teir klaktu tvær ferðir um árið, og við tíðini nørdust teir so, at fleiri stórir flokkar vóru altíð at síggja í bønum; aðrar oyggjar komu teir ikki í. Teir ótu kornið av veltunum, og Skúvoyingar vistu sær eingi ráð til at sleppa av við teir. Men so hvurvu teir líka brádliga, sum teir vóru komnir. Síðan tá hava teir lítið sæst í Føroyum.
Úr: Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Óveður á Eysturlandinum - 15 skip kroka á Fáskrúðsfirði
vinna10-02-2018 - 19:49 - Jóanis Nielsen
Tað hevur verið óveður á Eysturlandinum í gjár og í dag, har lodnuskipini royna útfyri.
Lodnuvinnslan Lf. skrivar: at 15 skip eru á Fáskrúðsfirði í dag, harav er eitt - Hoffell - sum landar svartkjaft, sum teir hava fiskað í føroyskum sjógvi, Hoffell hevur 1.350 tons.
Hini skipini eru øll norsk, sum eru komin inn at kroka, tey eru: Havglans, Hardhaus, Østerbris, Norderveg, Talbor, Fiskebas, Gerda Marie, Straumberg, Malene S, Magnarson, Svensgam, Dyrnesvåg, Frantsen Junior og Ketlin


text:
Kommunan er savnandi, vísir umsorgan og gevur møguleikar fyri tí einstaka og familjuni
at trívast, millum annað við at skapa karmar fyri frítíð og mentan.
Nes kommuna tekur ábyrgd. Saman við opinleika, góðum samskifti og dugnaskapi, skapa
vit álit ímillum borgara og kommunu.
Nes kommuna er ein framsøkin kommuna. Við atliti til umhvørvi og náttúru, skapa vit bestu
fyritreytir fyri vinnu-, frítíðar- og bústaðarmøguleikum.
Tilverugrund (missión)
Nes kommuna er ein kommuna fyri øll.
Hugmynd (visjón)
Vit vilja skapa lív og ganga fremst.


text:
Jógvan Fríðriksson, bispur, hevði eina framúrskarandi prædiku í Vesturkirkjuni í dag.
Bispur legði fyri við at úttala seg um fávitsku, at Bíblian ikki hevði nógv til yvirs fyri fávitsku, og við tí var tónin lagdur. Ein vitugur og skilagóður maður, ið helt eina vituga og skilagóða prædiku. Eina prædiku um, at lívið í veruleikanum er einfalt. At tað sjálvandi eru truplar løtur, men taka vit tær burtur, so er lívið einfalt.
Long var prædikan, eg vildi mett 30-40 minuttir, men tað ger einki, tá hon er so góð. Ein góður røðari klárar at bergtaka í langa tíð. Menn sum Tobbi, Churchill og ja, eisini Jógvan Fríðriksson.
Eg flenti fleiri ferðirnar enntá eitt sindur hart – eftir at eg hevði fatað, at hetta var lov á degnum.
Prædikan var skipað, sum ein røða á einum føðingardegi. Hvítusunna er føðingardagurin hjá kirkjuni. Tá nú talan var um eina føðingardagsrøðu, so vóru karmarnir leysari enn í vanligum prædikum. Har var pláss til sjálvrós, sum bispur segði, so var vanligt at rósa føðingardagsbarninum. Har var sjálvsinnlit og ja, sjálvskritikkur. Har vóru hugleiðingar um andaliga sunnheit, smáar søgur úr veruliga lívinum, og um at dagføra kirkjuna, um at halda hana viðkomandi.
Hann tosaði um pátikna álvaran, ið man væntar av prestum, og um hvar gleðin bleiv av í kristindómi. Hann tosaði um, at hann var glaður, og at hendan gleði kundi fáa onnur at verða glað, og at pátikin álvari, ongantíð hevði flutt nakað.
Hann tosaði eisini um okkum, ið sótu og lurtaðu, hvussu nógv okkara hjávera týddi. Hvussu nógv hann, aðrir prestar, deknar og onnur fingu burturúr at standa frammanfyri okkum. At hetta fekk tey at halda fast í trúnni.
Eg eri sjálvur vanliga ikki tann, ið flaggi við mínum átrúnarligu sjónarmiðum. Gangi av heilum hjarta inn fyri trúarfrælsi, eri eisini sterkt ímóti religiøsari indoktrinering av børnum, óansæð hvør religiónin er.
Verður órættur framdur í navninum hjá einum átrúnaði, er tað mær líkamikið, um átrúnaðurin er islam, jødadómur, kristindómur ella okkurt heilt annað, eg mótmæli!
Tí havi eg nokk fingið orð á meg sum ateist, men síggi veruliga ikki, hví religiøs fólk hava hug at seta = millum rættvísiskenslu og ateismu, men tað mugu fólk sjálvi um.
Eg eri limur í fólkakirkjuni, havi doypt mínar synir, og latið teir sjálvar avgjørt, um teir skulu fermast. Sjálvur seti eg prís uppá fólkakirkjuna, nokk meira og meira við aldrinum.
Eg eri tó prinsipielt ímóti statsstýrdari religión, so tað er sjálvandi ein andsøgn har. Men sum bispur segði, Fólkakirkjan er betri enn nógv annað.


text:
Ert tú yvir 18 ár og hevur tørv á 9. floks prógvi - ella hevur tørv á at betra títt 9. floks prógv, ert tú vælkomin at søkja inn á skúlan. Endamálið við skúlanum er at menna tínar fakligu og persónligu førleikar, so tú hevur møguleika at taka eitt 9. floks prógv, sum tú kanst fara víðari í skúla ella í læru/arbeiði.
Í fyrireikingarflokkinum verður miðað eftir at geva grundleggjandi lesi-, skrivi- og rokniførleikar. Arbeitt verður við persónligum avbjóðingum, so næmingarnir gerast førir fyri at læra og halda fram í 9. flokki. Undirvísingin í 9. endar við vanligu fráfaringarroynd fólkaskúlans í mai/juni.
Skúlin er grundaður á eitt heildartilboð, har tú, umframt fakliga læring, verður stuðlaður í at mennast persónliga. Vit leggja dent á gott samstarv og gott arbeiðsumhvørvi, har vit virða hvør annan.
Skúlin eru vælegnaður til fólk við rørslutarni – og til næmingar við lættari persónligum/ sinnisligum/ sosialum avbjóðingum. Skúlin er ikki fyri næmingar við menningartarni.
Á skúlanum er ein búdeild, har 8 næmingar kunnu búgva í skúladøgunum. Búdeildin er ikki opin í vikuskiftinum og í frídøgunum. Kostnaður er kr. 2000,- um mánaðin – fyri kost og logi.
Umsóknarblað er undir Skúli/Umsókn
Upptøkuviðgerð til skúlan er vanliga fyrst í apríl, og næmingar verða tiknir inn á skúlan í august á hvørjum ári.
Skúlin gevur rætt til studning frá Studna.


text:
Ingi Samuelsen
13.02.2018 - 06:57
Tíðindi > Uttanlands > Vanlukkur
Íbúgvarnir í oyggjaríkinum Tonga eru nú farnir at rudda upp eftir at ódnin Gita í gjár rakti landið.
Landsins tjóðarting varð oyðilagt, tá melduródnin rakti við eini vindstyrki oman fyri 60 metrar um sekundið. Sama var galdandi fyri nógv heim og bygningar í oyggjaríkinum, sum er lýst í undantaksstøðu.
- Fleiri av okkara varðveitingarverdu bygningum hava fingið stórar skaðar, ella eru oyðilagdir, sigur Graham Kenna frá tilbúgvingini við bretska blaðið, The Guardian.
Gita rakti sunnara part av landinum mánakvøldið, og ódnin herjaði upp á tað mesta um midnáttarleitið. Men hóast bretska veðurstovan kallar ódnina ta ringastu í 60 ár, so eru ikki komin boð um fólk, ið hava latið lív ella eru komin illa til skaða, skrivar dr.dk.
Men teir 100.000 íbúgvarnir í Tonga eru framvegis skelkaðir.
- Flest okkara hava aldri upplivað nakað líknandi. Hetta var ein skelkur fyri øll, sigur Pesi Fonda, blaðstjóri við AP tíðindastovuna.
Bæði Avstralia og Ný Sæland hava boðað frá, at tey vilja veita Tonga hjálp við at rudda upp, og tey hava sent tjøld, útgerð til matgerð og heilsupakkar til oyggjalandið.
Gita er nú á veg móti grannalandinum, Fiji, og alt bendir á, at ódnin styrkist. Væntandi rakar hon sunnast oyggjarnar í Fiji í kvøld.
Les eisini: Tonga í undantaksstøðu orsaka av ódnini Gita
Gita hevur nú kós móti Fiji (Mynd: windyty)


text:
Tað eru mong ættarlið, síðan Jógvan í Gerðum livdi. Hann var, sum sagt verður frá, ein ógvuliga mungin maður. Umframt ta ogn, hann hevði (tá í tíðini hoyrdi uppsalajørðin eisini til Gerða), vildi hann fegin hava Kvíingadal, sum tá hoyrdi til Árnafjørð.
Ein dagin fór Jógvan burtur í haga saman við einum húskalli at hyggja eftir seyði. Frammanundan hevði hann grundað út ein tanka, sum eingin hevði grun um. Tá ið heim aftur skuldi farast, setti hann kósina móti Árnafirði, og við húskallin, ið við honum var, segði hann, at um hann skuldi koma at taka brókatøk við miðstovubóndan, so mátti húskallurin hjálpa sær.
Komin til Árnafjarðar fóru teir inn til miðstovubóndans, har teir vóru væl fagnaðir við mati og drekka. Meðan teir sótu við borðið, komu bøndurnir báðir upp at klandrast, og endin varð, at teir fuku saman at berjast. Tað vóru útlit fyri, at miðstovubóndin fór at vinna; men so kom húskallur Jógvans sær uppí; hann tók í bein miðstovubóndans, so hann datt, og Jógvan var ikki seinur at drepa hann.
So fekk Jógvan Kvíingadal. Men hetta var honum ikki nokk. Hann fekk gott eyga á Skálatoftir, sum um tað mundið var ein bygd við átta húsum. Íbúgvarnir við Skálatoftir vóru góðir jarðamenn og vælstandandi. Bóndin á Skálatoftum æt Símun og var skyldur við konu Jógvans.
Ein dagin, Jógvan var burtur í haga, møtti hann Símuni og birti klandur við hann. Teir ruku saman, og Símun lá eftir, tá ið Jógvan leitaði heim aftur til húsar. - Hann segði konu síni frá, at Símun var deyður, og hon, sum grunaði, hvussu hann var deyður, svaraði bert: “Harrin eigi sál hansara.”
Enn hevði Jógvan eftir sínum tykki ikki alt tað, hann ynskti. Hann átti ein skyldmann, ið hevði nógva ogn á Skarði. Hann vildi nú eisini ogna sær hesa jørð. Hann virkaði sær eina bjargalínu av ull (allar línur vóru í teirri tíðini virkaðar úr ull), men til miðjuna á hesi línu nýtti hann svídda høvdaull.
Tá ið línan var liðug, fór hann við henni til Skarðs og læt skyldmannin fáa hana til gávu. Hann var væl fagnaður.
Um línuna segði hann, uttan at hann fyri tað vildi rósa sær sjálvum, at hon var óføra sterk. Og hann hevði tí góðan hug at vera hjá, tá ið hon fyrstu ferð skuldi roynast.
Tíðliga á morgni fóru menn avstað til bjargar. Og skyldmaðurin á Skarði var fyrsti maður niður við línuni um beltið; tá ið fýrt var til helvtar av línuni, slitnaði hon, har tann svídda høvdaullin var; hann datt oman og sló seg deyðan.
Jógvan sýndist at taka sær hesa vanlukku ógvuliga nær. Men nú átti hann eisini ogn skyldmans, so tað var sorgina vert.
Andreas Weihe: “Søga og søgn”, 1933


text:
Tann 17. mai í ár lat landsstýrismaðurin í uttanríkis- og vinnumálum, Poul Michelsen, fjórða útbjóðingarumfar upp. Umfarið letur aftur 17. februar 2018.
Í meira enn 20 ár hevur verið leitað eftir olju í føroyskum øki. Níggju brunnar eru boraðir higartil, og ein virkin kolvetnisskipan er staðfest. Men hyggja vit at, hvussu stórt føroyska økið er, so eru níggju brunnar sera lítið í mun til støddina á økinum.
Vísindafólkini á Jarðfeingi eru vís í, at tað er olja at finna í føroyska økinum, og at hon bara liggur og bíðar eftir at verða funnin. Ein stórur partur av arbeiðinum í sambandi við fjórða útbjóðingarumfar hevur verið at endurskoða stórar mongdir av dátum, ið eru samlaðar tey seinastu mongu árini. Úrslitið av hesum stóra arbeiði er eitt stórt stig á leiðini til at skilja ta vulkansku søguna betur, sum so samstundis gevur eina betur fatan av, hvar oljan er. Úrslitini verða løgd fram fyri oljufeløg tann 21. juni í London á einum serligum tiltaki fyri innbodnum.
Í meðan útbjóðingarumfarið er opið, verður Jarðfeingi við á fleiri ráðstevnum kring heimin fyri at marknaðarføra útbjóðingarumfarið.


text:
Aftursvar til Stephen Fry: Er Gud eitt bølmenni?
Eg ynski í hesum skrivi at gera nakrar viðmerkingar til
Stephen Fry. Har Fry í práti við ein sjónvarpsvert fyri nýðliga úttalar seg um
sambandið millum Gud og óndskap, har Gud verður ímyndaður sum ein sadist og eitt
bølmenni.
Mær nýtist neyvan at fara inn á detaljur her, eftirsum práti
og úttalisini reika runt á netinum sum heit kaka og ein og hvør sjálvur kann
leita bakgrundina til hetta skrivi upp.
Eg havi ikki svara uppá alt, fari heldur ikki at royna tað,
og hetta skriva nemur bara ein ávísan vinkul av spurninginum. Hópin av øðrum
skrivum og øðrum vinklum finnast eisini.
Fry er ein persónur sum eg vildi verði ósamdur við á mongum
økjum (tað fara vit ikki inn á, á hesum sinni), men óansæð ein persónur sum eg
altíð havi havt stóra virðing fyri.
Í hesum skrivi ynski eg ikki at harta Fry fyri hansara
ógvusliga orðalag, eina helst tí at Fry ivaleyst deilir hesa reaktión uppá Gud
og tilveru, við flestu jarðbúgvar, eisini teistar og kristin og enntá Guds
profetar í halgubók.
At heimurin er eitt brutalt samfelag og umhvørvi at búgva í
og at Gudurin tykist fráverandi og líkasælur var kenslan sum nívdi mangan Guds
mann í Bíbluni eisini.
Dávid helt soleiðis fyri:
“Hví stendur Tú so
langt burtur Harri, hví fjalir Tú Teg á neyðartíðum” (Sálmur 10: 1)
Job sigur í sínari klagu:
“Tí pílar Hins
Alvalda sita í mær, andi mín drekkur eitur teirra, ræðslur Guds fylkja seg móti
mær…Hevði bøn mín verðið hoyrd, hevði Gud uppfylt mær vón mína” (Job 6: 4-8)
Reaktiónin hjá Fry er tí slett ikki nýggj, óbíbilsk ella
fremmand; hetta neyðarróp og ónøgdsemi hevur verði til staðar í fleiri túsund
ár.
Eg havi mangan sjálvur í mínum lívið undrast yvir Guds
fráveru, tildømis tá eg reikaði runt á gøtunum í Pakistan, India og hinumegin
Afghanistan marki og sá tað vanlukku sum menniskjan kúgaðist undir.
Eg havi eisini undrast yvir Guds fráveru í samband við yngru
dóttir mína, sum hevur ligið so ræðuligt av ógvusligari colitis líka frá eitt
ára aldri.
Ikki fyri at gloyma tá hon sum 5 ára gomul lá traumatisera,
útsligin, nærum deyðasjúk á Hvidovre sjúkrahúsinum, við opnum sárum, leidningum
og slangum stingandi út allastaðnis á kroppinum. Her vildu flestu pápar
ivaleyst lufta tankan: Gud er ikki til, ella um Hann er, so innast inni borið
uppá somu døpru kenslu sum Fry, at Gud ein stórur sadist.
Veruleikin er at flestu av okkum einafer ella fleiri ferðir
í lívinum hava sett, seta ella koma at seta somu spurningar sum Fry. Mong,
kanska flestu av okkum hava longu uppliva djúpan bitturleikan til Gudin sum so
oftani er fráverandi.
Eg skal verða ómetaliga varðin við hvussu eg viðgeri hetta,
men eg haldi meg kunna viðgera hetta, eftirsum eg sjálvur eri teist, kristin og
havi uppliva meiningsleysa líðing.
Eg haldi meg eisini kunna viðgera hetta, tí í øllum
hurligvasanum, har eg kundi brotna, mist mína trúgv, ella sum so mong onnur,
fari í lívslangan bardaga við hendan Gudin undir heitinum gudloysingur, tó at
motivi heldur var meiri persónligt, tó so í øllum havi eg eisini uppliva Gud.
Og hevur ein veruliga, og eg meini veruliga uppliva Gud, so
vendst ikki aftur óansæð hvussu hart stormurin leikar.
Og enn einaferð, eg skal ivaleyst verða varðin við at siga
slíkt, tí tankin uppstendur, at ein kann verða royndur fyri at sleingja tað út.
Hví haldi eg Fry fer skeivur?
Fyri tað fyrsta, er tað mær týðiligt at Fry viðger tvær
skeivar myndir av Gudi og harnæst setur
hesi móti hvørjum øðrum.
Tann fyrra skeiva myndin:
1.
Gud er góður og alvaldandi.
2.
Ein góður Gud vil at tað besta fyri heimsins
íbúgvar.
3.
Ein alvaldandi Gud vil gera alt tað besta fyri
heimsins íbúgvar.
Tað er øllum týðiligt at handan myndin og hasin gudur ikki
heilt samsvarar við veruleikan sum vit heimsins íbúgvar trælka undir.
Harvið kann tað ímyndast, at eina tvær niðurstøður gerast
galdandi:
4.
Gud er ikki til
5.
Gud er eitt bølmenni (monstur)
Hetta seinna (5) er hin skeiva myndin av Gudinum: Gud er
eitt bøllmenni.
Nú tað eru grundir til at eg ikki kann góðtaka logikin
omanfyri.
1.
At heimurin er øtiligur og ræðandi er ikki
samsvarandi við at Gud ikki er til, í ringasta føri er niðurstøðan tann, at
eydnan ikki var við okkum, tá lív títt og mítt uppstóðu.
2.
Víðari argumenti er ov simpult og Gud er ikki
simpul. Um Gud er simpul er Gud ikki Gud. Okkara alheimur er ikki simpul,
okkara jørð er ikki simpul, embryologi er ikki simpult. Gud er bara ikki
simpul. Gud er ikki ein persónur sitandi á einari trónnu høgt ella ovast uppi í
alheiminum, har hann hyggur niður, ræður, stýrur og brokkar seg. Nei, Gud hevur
skapt/vilja alheim okkara og allar alheimar. Teirra tíð, teirra rúmd, teirra
orka og evnið. Hesi eru øll uppstaðin av hesum ófatandi sum er størri, omanfyri
og er orsøkin til alla tilveru. Gud samsvarar á ongan hátt við láturliga spagettuveruna
hjá gudloysingunum. Gud er ikki tilvera, Gud er meiri enn tilvera, Gud er
upprunin til hetta sum vit kalla tilveru.
Hvussu kann logiski, vælfungerandi heili okkara yvirhøvur
nakrantíð fata nakað slíkt? Og hví eru vit so mikið naiv at vit kunnu draga
hendan mátt niður á okkara vesaliga alheimstøðið og seta honum spurningar og
kritik sum var Hann eitt ella annað samsvarandi við tilveru?
Ella, kemst hetta kanska av at vit eru óvitandi um hvat Gud
veruliga er fyri nakað? Og tá eg sigi ‘er fyri nakað’, má hetta í fyrstu siftu
ikki blandast við ‘hvussu Gud er’.
Hetta er eisini orsøkin til at vit hava gudfrøði, har
Gudurin hevur verði viðgjørdur og granskaður, sum best ber til í ár túsundir.
Veruleikin er kanska, at tá ein kavar ov djúpt í alt hetta
kann ein gerast fulkommuliga svakur, tí ein kann reint sagt drukna í
‘mightmarre’ (stórleikamarru).
Veruleikin er at flestu sum hevur fordjúpa seg í gudfrøði,
og samstundis strítt við somu kensluna sum Fry (og á hesum økið eru vit øll pragmatisk),
síggja neyvan heilt stóra logikin í omanfyri nevnda argumentinum og tess
niðurstøðum. Gud er ov stórur til at eg og tú kunnu draga nakra menniskjaliga
niðurstøðu, óansæð hvussu væl hon enn er samansmíða.
Hatta er tann fyrsta bitra lektian sum ein og hvør teistur
má bíta í seg. Gud er Gud, Gud kann í veruleikanum gera sum honum lystir.
Hetta vísir ikki aftur Hansara yvir-eksistens, hetta vísir
einans á Hansara óheftu nátturu.
Tað er í Esaias bókini at Gud sigur:
“Fólkini eru øll
somul sum einki fyri Honum; fyri púrt einki og beran tómleika metir Hann tey.
Hvønn ætla tit tá at líkna Gud við…” (Esaias 40: 17-18).
Ein fer næstan at hugsa um fjarstøðuna millum partiklar á
atom støði og undir atom støði, tá ein varnast at einki nærum eksisterar uttan
tíð og rein orka.
Men eftir orðum Esaiasar er tilvera okkara mótvegis Gudin
reinur tómleiki, einki.
Við øðrum orðum, samanbera vit okkum og jarðarríkið okkara
við Gud, so eru vit einki, nærum ikki eksisterandi.
Mín fyrsti spurningur ljóðar tí, hví skuldi Gud tí bryggja
seg um beina-kreft, hungursneyð, um tað regnar í Afrika, niðurundirkomu gøtu
biddarnar í India, ella dóttir mína?
Eg havi nýtt hetta argumentið fyrr, og tað kom fram fyri meg
aftur ímorgum tá eg kona mín sótu og ótu morgummat og tosaðu um Fry.
Eg hugsaði, hvat havi vit logisku hugsandi, rationalistisku
og etisku menniskju just gjørt okkum skyldig í? Eg havi just fylt ketilin við
vatni og kóka okkum um ein heitan te munn.
Var tað so ómoralskt?
Jú kanska tá ein hugsar, at eg í teirra gerð samstundis
eirindaleyst útruddaði lívið av milliónatals bakteriðum.
Fyri tveir koppar av te???
Men hetta løgdu eg og konan ein skid í. Eg legði heldur ikki
ein skid í tað ígjár, tá yngra dóttir okkara hevði føðingardag, og meðan vit
onnur hugnaðu okkum skaptu vit eitt Auschwitz fyri og annað eftir í hugnaliga
køkinum.
Hví skuldi eg yvirhøvur givi hesum far?
Og hví skuldi Gud givi okkum far?
Nú veit eg ikki, um hetta byrjar tað at sinka inn?
Harnæst hvørja søk kunnu vit føra móti Gudi? Móti einum
slíkum mátti kunnu vit ikki føra ein søk.
Við Job sum hevði allan rationella og logiska, men
menniskjaliga orsøk, rætt og førleika at seta fram sín kritik av Gudinum,
svarar Gud soleiðis:
‘...hvussu skuldi menniskjað
kunnað havt rætt móti Gud! Vildi Gud farið til dóms við honum, kundi hann ikki
svarað honum til eitt túsund...hvør setti seg ímóti honum og varð óstraffaður’
(Job 9: 2-4).
Hví?
Gjøgnum profetin Esaias lýsir Gud mátt sín mótvegis
tilveruni:
“Hvønn ætla tit at líkna meg
við og meta meg javnt við? Hvønn ætla tit at líkna meg saman við, so vit skuldu
verið líka...Eg sum frá upphavi kunngeri endan og langt frammanundan tað, ið
enn ikki hevur hent, Eg sum sigi: “Ráð Mítt skal ganga út, og alt tað, ið Eg vil
geri Eg!”” (Es. 46: 5, 10)
Enn einafer, hvørja søk kann menniskja føra mót ein slíkum
Gudi?
Aðrastaðnis gjøgnum profetin Esaias sigur Gud soleiðis:
“Eg sum eri upphav ljósins og skapari myrkursins, Eg sum gevi lukku og
skapi vanlukku—eg Harrin, eri tann, ið ger alt hetta...Vei honum í trætir við
skapara sín—pottabrot millum hini pottabrotini av jørð! Kann leirið siga við
leirmyndaran: “Hvat kanst tú gera!” Og kann verk títt siga um teg: “Hann hevur
ongar hendur!”...So sigur Harrin...Eg havi gjørt jørðina, og menniskjuni á
henni havi Eg skapt; hendur Mínar eru tað, ið hava tant út himmalin...”(Es.45: 7-12).
Tá eg undan hesu segði, at flestu ikki hava ferðilin av hvat
Gud er fyri nakað, gjørdi eg tá tær lesaranum órætt?
Hetta er fyrsta stigi í at skilja nátturu Guds, og vit eru
ikki komin til Hansara persónligheit enn.
Higartil kunnu vit ikki staðfesta um Gud er beinleiðis óndur
ella góður. Tað nærmasta vit koma er at Gud hevur skapt ljós og myrkur
(Skaparin av allari tilveru) og at Gud kann geva lukku og skapa vanlukku
(partur av Hansara attributum). Men tað sum verður gjørt heilt greitt er, at
Gud er stórur, so stórur at Honum nýtist ikki at geva skabninginum nakra
uppmerksomheit.
Við hesum kann tann heimur sum Fry í úttalisi sínum lýsir,
væl verða ein veruleiki og samstundis samsvara við Gud.
Er Gud harvið: ‘bara algóður og alvaldandi’, ella er Hann
eitt bølmenni, eitt monster?
Eftir mínari gudfrøðiligu vitan at døma og eftir mínum egnum
royndum eru báðar niðurstøður falskar.
Jú Gud er algóður og alvaldandi. Men í sær sjálvum er hatta
ikki bíbilska myndin av Gudinum, heldur ikki er hatta gudurin sum samsvarar við
tilveru okkara, og bíbilska myndin av tilveruni dylur ikki at heimsamfelagið er
eitt bløðandi samfelag.
Eg nevndi omanfyri at Gud ikki er simpul. Innan Gudfrøðini
hava vit millum annað valt at deila Gud upp í tað vit kalla ‘attributir’ og
líknandi slang sum eg ikki fari at troytta tykkum við. Attributir og onnur
slang kunnu tildømis verða: Gud er heilagur, Gud er kærleiki, Gud er rættvísi,
alvaldandi etc.
Tað er tí ymiskt hvussu ein kann uppliva Gud.
Tildømis Gud kann tykjast fjarður, tað er tað sum Fry var
inni á. Hví grípur Gud ikki inn, tá órættvísi, sjúka og vannluka rakkar okkara
samfelag?
Í hesum førði lærir Bíblian eitt negativt faktum, tað at Gud
kann taka avstand og hevur tikið avstand frá menniskja samfelagnum. Negativt?
Ja, men tað samsvarar við tað tilveru sum okkara jarðarbúgvar mugu bíta í seg.
Gud er heilagur, nú tað er positivt, men til tíðir kann
hetta eisini gerast negativt, tí uppreistur móti nátturu Guds kann hava við sær
guddómliga fráverðu (sum eg nevndi omanfyri) og enntá vreiði.
Men Gud er eisini kærleiki (tað er ein heilt positiv
attribute) sum merkir, tildømis, at Gud unnir okkum eina fungerandi tilveru.
Jesus sigur millum annað: “Tí Hann letur
sól Sína renna upp og niður yvir ónd og góð og letur regna yvir rættvís og
órættvís”(Matteus 5: 45). Men sjálvandi tað at Gud er heilagur, kann eisini
ávirka tað støðuna øðrvísi.
Tað at Jesus kom til jarðar, fyri at vísa okkum vegin aftur
til Gudin, var eisini tekin upp Guds kærleika til okkum.
Tað at Jesus leið ómetaliga og doyði fyri skuld okkara, er
tekin uppá guddómligan sjálvuppofrandi kærleika.
Tá tú velur at gerast eftirfylgjari Jesusar og verður, frelstur,
endurføddur, etc upplivir ein eisini Guds kærleika.
Tað verður ov nógv at penna alt niður her. Men tað er ein
onnur lektia at læra eisini. Tað er sambandið millum Gud, okkum og okkara
ábyrgd.
Áðrenn vit peika fingur, kritisera og fordøma Gudin og spyrja
hvar Gud er, so er tað í hvussu er nakað í bíbilskum og kristnum høpið sum ein
má bíta merki í.
Tað er eyðsæð at Guds frávera og Guds vreiði kann føra
mongum til vanlukku.
Tó, so eru flestu vanlukkur ídag ivaleyst íbirtar av
menniskjum, antin beinleiðis ella grunda á líkasælu. Vit kunnu sita og vænta og
vóna at Gud her og nú ger enda á øllum órættvís og elendigheit, men hetta vildi ivaleyst verði endin á tær og mær. Tað er hóast alt okkara egoisma og líkasæla sum hyggur yvir
tað faktum at børn at doyggja í hungri og av dálkaðum vatni hvønn einasta ein
dag.
Alt meðan vit fylla okkum við burgarum og smooties, oysa
pengar í rúsdrekka og sigarettir, ferðast suðureftir, keypa dýrastu tøknina og
tað nýggjast, nýggjasta, so liggja medmenniskju okkara og ørmaktast av trongd, svongd
og eirindaleysari kúgan. Vesturlendska samfelaga okkara sum hálovar sínari egnu
framgongd og rættvísi og sum er skjótast at døma Gudin, leggur ikki ein skid í
hesa vanlukku. Og hesi neyðars menniskju eru hóast alt okkara medmenniskju, á
okkara støði.
Okkara tráðan eftir meiri, størri produktion, betri tøkni,
og meiri av øllum hesum, dálkar okkara umhvørvi, strálar okkara heim, fyllir
kropp okkara við eitrandi evnum, og vit doyggja av krabba, alzheimers og øðrum
sjúkum. Samstundis sum vit í áravís hava ditta okkum at drena fáttækralondini fyri teirra ráðvørum.
Nú hoyra vit enntá um óviljan hjá granskarum og teirra
fíggjarligu stuðlum at veita gransking í neyðuga heiliváðin í møguliga kann
lekja ella steðga sjúkum so sum krabba og øðrum ótespuligheitum. Slík læknafrøði
og heiliváðgur styrkir jú ikki um teirra fíggjarligu framgongd og hvat er sjúka og
doyggjandi menniskja annað enn ein hentur møguleiki at skovla pengar inn?
Er hetta veruliga veruleiki ella íspinn? Tað vita vit ikki
enn, annað enn frá ryktum. Vit vita tó at moralska og sjálvrættvísa
menniskja í vesturheiminum roknar mannaðlív fyri einki og lív teirra í
proximity í pengum. Um støðan var øðrvísi, vildi hart trongda loysnin uppá
Ebola, sum teir nú lova at veita heimssamfelagnum seinni í 2015, verði veruleiki fyri
ártíggjundum; stuttligt at vit ikki rakna við fyrrenn vesturlendska samfelagið
sjálvt verður rakt av hesi hóttan. Øtiligt eisini, at áhugin at stegða hópdrápi minkar um
hesi liva meira longur suðuri í Afrika, ikki eru ein økonomiskur hentleiki ella
ikki koma undir teir bólkar sum eru vardir av okkara politisku korrektheit?
Tá hugsa verður um Gud og tilveru, veit eg tí ikki ordiliga
um vit eru egnaðir dómarir; eru vit veruliga før fyri at døma? Vit eru øll
partur av vitloysinum og vit ynskja vitloysi so leingir tað tænir okkara
fyrimuni, eisini her í Føroyum.
Kann tað hugsast at fráverandi Gudurin roynir, testar
sjálvrættvísa samfelag okkara?
Eg meini so við, tá Bíblian sigur at vit eru skapt í Guds
mynd, so merkir hetta, at vit eru skapt við ábyrgd og við førleikanum at gera
tað besta fyri okkara tilveru her á klótini.
Sum ikki er okkara áhugamál.
Tá ein gudloysingur fyri nýðliga vísti á hvussu vinir og
familju hjálptu sær í umstøðum har Gudurin hevði svíkt seg, staðfestir hetta
akkurát endamál Guds við menniskjanum. Vit eru mynda soleiðis, at samvitskan
vegleiðir, at vit eru før fyri at skilja og velja millum gott og ilt. Vit hava
førleikan at gera heim okkara til ein betri heim. Tað er hetta sum liggur í
orðunum: ‘skapt í mynd Guds’. Heimur okkara og tilvera okkara eru ábyrgd
okkara. Tað var kanska ikki bønarsvar áðurnevndi gudloysingurin hevði tørv á,
tað var menniskjum í vístu ábyrgd.
Hetta samsvarar við hesa núverandi tilveru sum Gudurin vildi
uppstanda.
Fry sigur at útilukkan av Gudi er vegur til reinleika og
eitt betri samfelag. Men er hetta ikki akkurát tað sum heimssamfelagið royndi seinastu
hundra árini, og er samfelagið okkara veruliga so nógv betri?
Var tað ikki hetta vit eygleiddu í Sovjet seinasta árhundra,
har enntá riðilin av gudleysum vesturlendingum fylgdu eftir, og meintu væl (tað kann ein ikki taka frá teimum). Øll
hesu meintu væl, øll hesi vildu eitt reinari og betri samfelag, men uttan Gud.
Kanska fleiri av hesum vóru av tí somu sannføring, at Gud var eitt monster og
at vit menniskju uttan hendan Gudin kundu gera tað betri.
Trupuleikin tykist bara og søgan staðfestir, at uttan Gud innsíggja
vit skjótt at bølmennið í veruleikanum ikki er Gud, men vit. Tað var hesin bitturleiki sum
ávís samfeløg máttu uppliva seinasta árhundra, har samfelagi ikki gjørdist
meiri reint men ótespuligt, ikki meiri moralsk men ómoralskt, ikki meiri rættvíst
men órættvíst; har avskeplaða menniskja, nú var redusera til reint evnið; eitt
samfelag og ein hugburður, har man umsíðir innsá at tilveran í veruleikanum
ikki hevur nøkur verulig virðir, óansæð hvussu ein pyntar uppá tað við
menniskjaligum etiskum virðum ella kristnum virðum.
Veruleikin er at uttan Gud, og tá vit fulkommuliga skilja
okkum frá Gudi sum samfelag og endi verður gjørdur á Guds ávirkan, tá
uppstendur tann risiko at vit veruliga gerast til bølmennir.
Eg eri tí ósamdur við Fry.
Jú eg havi sæð og uppliva neyð og líðing sum ikki kann lýsast
við orðum. Eg stríðist við somu kensluna. Men eg havi eisini uppliva Gud, tildømis tað løtuna eg var endurføddur, gjøgnum andaligar upplivingar og ikki fyri at
gloyma omanfyri nevndu hendingina í samband við yngru dóttur mína, tá hon lá so illa fyrikomin á
Landsjúkrahúsinum í novembur 2013.
Dóttur mín Adonia hevði verði ígjøgnum tveir skurðar og
ávíst var ikki í lagið. Tjúktarmurin var longu tikin og stórur partur av
tunntarminum avskorin frá ovara partinum og ovari parturin var óvirkin. Matur
fór eingin niðurum, og sum vikurnar gingu fánaði líttla Adonia burtur. Sum
foreldur vóru vit óttafull. Eingin tosaði um deyða, men tað var heldur ikki neyðugt. Læknar bæði í Danmark
og Føroyum ógvaðust yvir teir ræðuleikar hesin líttli kroppur máttu fara
ígjøgnum og sum foreldur fyrireikaðu okkum uppá tað ringasta.
Minnist tað kvøldið eldra dótturin og eg koyra heima frá
sjúkrahúsinum. Standurin er ringur, eg havi mist mótið, eg nærum vænti tað
ringasta. Eg spyrji sjálvandi hvar Gud er?
Sum vit koyra, síggja vit at ljós er í hølinum hjá Lívdini
(samkomuni vit koma í). Eg komi í tankar um at har er bønarmøtið.
Dótturin og eg
parkera skundisliga bilin og renni inn.
Veit ikki hvussu eg havi sæð út og rødd mín hevur ivaleyst
verði meiri øtilig, men eg greiði teimum frá at eg vænti tað ringasta. Vit
biðja fyri Adoniu, eg meini veruliga biðja við desperatheit og síðani halda
eldra dótturin og eg leiðina heim.
Komin heim og vit seta okkum í sofuna, ringir telefonin.
Kona mín sum er á sjúkrahúsinum við yngru dóttrini er hinumegin. Hon sigur:
‘Adonia hevur akkurát spurgt um hon kann fáa ein burgara úr Burger King’.
Eg hugsaði Wow.
Var tað Gud? Møguliga…eg havi hoyrt um og sæð slíkt henda
fyrr.
Well…Burger King var ikki opið so seint, men eg lovaði at
koma við einum burgara úr Burger King so tíðliga sum tilbar, morgunin eftir.
Og tað gjørdi eg, líttla Adonia byrjaði at eta aftur.
Nei, eg havi ikki varhugan av at Gud er ikki líkasælur, í
hvussu er ikki tá eg hugsi um gudfrøðina, veruleikin er bara eitt sindur djúpri
enn vit skilja.
Tildømis eru tað vanliga tey vælmettu, glaðu og nøgdu
typirnar í vesturheiminum sum ikki síggja samanhengin ímillum Gud og líðing.
Samstundis sum tey fáttøku, líðandi og kúgandi í øðrum samfeløgum søkja sær til
Gud.
Samstundis sum ríkir vesturlendingar drukna seg í rúseitri fyri at finna
andaliga frið og aðrir taka lívið av sær, tí hesir hava nátt øllum málum og
bara funni tómleika, so finna hesi líðandi guddómliga troyst í teirra neyð teirra.
Og tað ironiska, sjálvt um vit í sekulera, vælferðar
samfelag okkara ikki skilja sambandið millum Gud og líðing og vit enntá ditta
okkum nýta støðuna hjá hesum sum líða og teimum mongu sum finna troyst hjá Gudi í
teirra umstøðum, sum dømi uppá at Gud ikki er, so samstundis leggja vit sum eru
skapt í mynd Guds, við førleika og ábyrgdarkenslu ein doytt í teirra hætisligu
umstøður.
Sum sagt alt er ikki so simpult, og vit eru slett ikki í stand til
at døma og so slett ikki tá vit við tí ábyrgd okkum er givin kortini feila og tað so
dyggiliga.
So Fry, eg havi ikki svar uppá alt. Eg havi lisið eitt
sindur og uppliva eitt sindur og har frá komi eg til mína niðurstøðu. Og míni
niðurstøðu sjálvt um eg væl dugi at seta meg inn í tína frustratión og ikki
kann døma tína frustratión, er at tú fer so dyggiliga skeivur.