text:
Norðureuropeiskur stutthalaseyður
Norðureuropeiskur stutthalaseyður, er ein bólkur av seyðsløgum við stuttum hala úr Bretsku oyggjunum, Norðurlondum og Baltisku londunum. Tey stava ætlandi frá frumseyðinum ið fólk høvdu við sær til Europa sum húsdjór av háslættunum í núverandi Turkalandi og Iran. Hetta eru harðfør seyðasløg, ið klára seg í harðbalnum lendi og veðurlagi, men slagið er lágvaksið og flestastaðni eru tey nú útskift við størri seyðasløg við longum hala.
Føroyskur seyður er eitt av hesum seyðasløgunum við stuttum hala.
Sløg og alirasur[rætta | rætta wikitekst]
- Ålandsseyður – Av Ålandi, bæði kyn antin kollut ella hornaseyður. Marglittur við ymiskt littum flekkum.
- Boreray-seyður ið bøndur á St Kilda fyrr hildu, finst nú bara á Boreray. Bæði kyn eru hornaseyður, vanliga hvítur við myrkari gron og beinum, men kann eisini vera almyrkur. Stavar frá uppruna stutthalaða seyðinum á Hebridunum, blandaður við Scottish Blackface.
- Castlemilk Moorit seyður Frá Castlemilk ognini nær Glasgow í Skotlandi. Bæði kyn hornaseyður, morreytt (moorit). Verður hildin sum viðarlundaseyður (parkland animals) frá Manx Loaghtan, Hetlandsseyði og villum Moufloni.
- Cladagh-seyður – Frá Írlandi, yvirlivdi longst á Arann oyggjunum og nakrir framvegis á lívi fyrst í 1970unum. Oftast kollutur, hvíta gron og alhvítur, nakrir tó við øðrum kropslitum.
- Dalskur ullaseyður – Frá Svøriki, eitt av svenska bøseyðaslagnum. Veðrar hornaseyður, ær sum oftast kollutar. Vanliga hvítur á liti, sera sjáldsamur seyður í dag.
- Estiskur Ruhnu seyður – Frá estlendsku oynni Ruhnu. Nakrir veðrar hornaseyður, hvítur ella skjórutur við hvítum høvdi.
- Føroyskur seyður Úr Føroyum, veðrar vanliga hornaseyður, ógvuliga marglittur og við nógvum ymiskum flekkum.
- Finnseyður Úr Finnlandi. Veðrar hornaseyður, ær kollutar, vanliga hvítur í Norðuramerika, ymisklittur í Finnlandi. Ofta tví- og trýlembur, stundum heilt upp í sjey- og nýggjulembur.
- Gotlandsseyður
- Grønladsseyður
- Gute seyður
- Hebriduseyður ella "St Kilda"
- Heidschnucke
- German Grey Heath
- White Polled Heath
- White Horned Heath
- Islendskur seyður
- Dímunarseyður Upprunaseyðurin í Føroyum, livdi sum útilagstur (villur) seyður á Lítlu Dímun inntil hvalbingar og sandvíkingar keyptu oynna frá kongi í 1850 og avtóku slagið stutt aftaná. Meinlíkt Soay seyðnum, kanska beinleiðis eftikomari av europeiska frumseyðinum, ógvuliga smávaksið, svart, bert veðrar hornaseyður.
- Kerry Mountain seyður ella Kerry.
- Manx Loaghtan Frá Isle of Man.
- North Ronaldsay seyður Frá North Ronaldsay í Orknoyum
- Polskur heiðaseyður ella Wrzosówka
- Ouessant seyður'
- Romanov seyður
- Roslag seyður
- Russiskur Viena seyður – From vestur Russlandi. Bæði kyn antin kollut ella hornaseyður. Marglittur við ymiskum gráum og hvítum flekkum.
- Scottish Dunface
- Hetlandsseyður Úr Hetlandi, sum oftast bara veðrarnir ið eru hornaseyður, smávaksið. Marglitt og ymiskt flekkut. Ógvuliga fína ull.
- Skudde – Frá Preussen og Baltisku londunum.
- Spælsau seyður Noreg. Bæði kyn antin kollut ella hornaseyður. Oftast hvítur, men aðrir litir finnast eisini. Finst eisini sum útiløgu seyður við vesturstrond Noregs.
- Soay-seyður av gomlum útilagstum seyðastovni á Soay í St. Kilda í Skotlandi.
- Svenskur bøseyður – Fyrr víða um í Svøríki; finst nú sum smáir bólkar m.o. Gute, Dalskur ullaseyður og Roslag seyður.
- Värmlendskur skógarseyður ella svenskur skógarseyður – úr Värmlandi í Svøríki


c: text/html

text:
Bóltfelagið 1936
Bóltfelagið 1936 ella B36 er eitt fótbóltsfelag í Havn, sum varð stovnað 28. mars 1936. Felagið er eitt hitt størsta fótbóltsfelagið í Føroyum við umleið 500 limum.
HB var leingi einasta fótbóltsliðið í Havnini, men at tørvur hevur verið á einum liði aftrat, er eyðsæð, tá ið vit hyggja eftir søguni hjá B36. B36 var leingi "lítlibeiggi" í fótbóltinum í høvuðsstaðnum (og ikki minst í medvitinum hjá HB-viðhaldsfólki), og tey mongu ár, sum gingu frá føroyameistaraheitinum í 1962, til tað aftur bragdaði í 1997, vóru mangan spottandi tikin til fagnaðarsangin hjá B36 við niðurlagnum "Í ár verða vit føroyameistarar!" við teirri heldur argandi umskrivingini "nær verða teir føroyameistarar?" Síðan VB vann føroyameistaraheitið í 2000, hava Havnarliðini bæði - HB og B36 - nærum verið einaráðandi á ovastu rók og hava býtt meistaraheitini millum sín. HB hevur vunnið 6 og B36 trý, NSÍ og EB/Streymur hava eisini vunnið hvør sítt meistaraheitið tíðarseskeiði 2001-2011. Í 2014 vann B36 FM í mansfótbólti fyri 10. ferð.
Innihaldsyvirlit
Fótbóltshópur[rætta | rætta wikitekst]
Luttøka í UEFA kappingum[rætta | rætta wikitekst]
Úrslit á heimavølli við feitum.
Fyrrverandi B36 leikarir[rætta | rætta wikitekst]
- Jónas Þór Næs
- Allan Mørkøre
- Hjalgrím Elttør
- Pól Thorsteinsson
- Egil á Bø
- Jens Kristian Hansen
- John Petersen
- Jens Martin Knudsen
- Alex José dos Santos
- Fróði Benjaminsen
- Mikkjal K. Thomassen
- Levi Hanssen
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
B36 | TB | EB/Streymur | HB | ÍF | KÍ | NSÍ | Víkingur | 07 Vestur | AB |
B68 | FC Suðuroy | B71 | EB/Streymur II | HB II | Skála | Víkingur II KÍ II | TB II | B36 II |
Hoyvík/Giza | NSÍ II | B68 II | AB II | FC Suðuroy II | ÍF II | Undrið FF MB | KÍ III | Skála II |
Royn |

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Richmond
Richmond er høvuðsstaður amerikanska lutastatinum Virginia. Býurin varð stovnaður í 1637, men fekk ikki býatstatus fyrr enn í 1737. Í 1779 gjørdist nýurin lutastatshøvuðsstaður. Býurin er uppkallaður eftir enska býinum Richmond, sum liggur tætt við London, og er nú ein partur av London.
Í 2012 hevði býurin 208.834 íbúgvar. Við upplandi, forstøðum, verður mett, at fólkatalið kemur upp á 1.282.509.
Richmond var frá 1861 til 1865 høvuðsstaður í Konfødereraðu Stater Amerikas (Confederate States of America, CSA).


text:
Suluríkið
Suluríkið (eisini nevnt Zululand, Sululand) var eitt kongsríki í Suðurafrika frá 1816 til 1897. Í landnyrðingspartinum í landslutinum Natal er land sulufólksins, tað lá ímillum tvær stórar áir út móti Indiska Havinum, frá Tugela-ánni í suðri til Pongola-ánna í norði. Tey eru ættað av nguni-fólkinum í Landsynningsafrika [1].
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Frá 1816 var Shaka kaSenzangakhona (1787–1828) kongur í landinum, hann hevði verið høvdingi í einum lítlum sululandsluti. Shaka var mikil herovasti og hevði skjótt limað meginpartin av nguni-fólkinum inn í eitt nýtt, stórt suluríki [2]. Mæti krígskongurin var gitin fyri fyri evni síni sum herovasti. Hann umskipaði suluherin og útvegaði yrkishermenn, sum altíð vórðu búnir til bardaga, og hann skipaði fyri regluligum hernaðarvenjingum, har ið hermennirnir lærdu vápnaleik, lýdni, áhaldni og at gera slysálop; nýggj spjót "iklwa" vóru tikin í nýtslu, sum góvu slurkandi ljóð frá sær, tá ið tey vóru tikin úr aftur tí stunga. Shaka var harðrendur maður, og hann gjørdist alt harðrendari og eirindaleysari sum árini liðu. Ríkið hansara var enn sterkasta ríki í syðra parti í Afrika hálvthundrað ár eftir deyða hansara. Í 1828 lótu hálvbrøður Shaka hann drepa. Ein teirra, Dingane, tók við kongsstarvinum eftir Shaka og leyp á boarar, tá ið teir rýmdu til Natal undan bretum. Oddamaðurin hjá boarum, Retief, varð dripin. Boarar hevndu seg í 1838 og vunnu á Dingane, sum flýddi norðureftir, har hann sjálvur varð dripin. Í 1879 sigraðu bretar á suluum, og í 1897 varð Sululand limað inn í Natal, sum tá var heimastýrt bretskt hjáland [3].
Suluskjøldurin[rætta | rætta wikitekst]
Suluskjøldurin, sum var lívsneyðug verja í blóðigu bardøgunum, var gjørdur av neytahúð. Fyrst varð húðin tand út og fest í vøllin við hælum, meðan hon tornaði. Síðan varð hon skorin til og fest á eina rammu og flikur vórðu skornar í miðjuna og eitt træ surrað innanfyri til handtak [4]. Dýrahalar vórðu stundum bundnir í ovara enda á trænum til prýðis.
Bygdinar og húsini[rætta | rætta wikitekst]
Sulubygdirnar vóru vanliga í líðunum, sum vóru eystureftir, har lætt var at fáa brenni og vatn og góð beitilendi vóru. Smátturnar vóru átøkar býflugubýlum og stóðu í ring uttan um neytatippið. Maturin var goymdur í smáttum, sum stóðu á streyrum, so at dýrini skuldi ikki taka hann. Smátturnar vóru flættaðar av greinum og ungum bulum og strátaktar. Dururin var lágur, so neyðugt var at gruvla út og inn. Eldstaðurin inni í smáttuni gav bæði ljós og varma, men tjúkt var inni í royki. Sulufólkið gjørdi mat í leiríløtum, kókað og steikt varð uppi yvir eldstaðnum í smáttunum, tey svóvu á strámáttum, sum vórðu rullaðar saman um dagin. Uttan um bygdina var sterk viðargirðing.


text:
Ynskir tú hesa tænastu? Bílegg Netbanka
Netbankin
Ókeypis - bæði at stovna og hava
Netbankin
Við Netbankanum ber til at avgreiða tíni dagligu bankaørindi so sum at síggja saldu og gera flytingar skjótt og lætt á telduni. Tær nýtist ikki at hugsa um upp- og afturlatingartíðir í Eik.
Hjá privatkundum í Eik er Netbankin ókeypis at stovna og hava. Les meira undir "Treytir og kostnaðir".
Ung
Ert tú 13 til og við 14 ár kanst tú fáa Kontukaga, tv.s. tú kanst síggja saldu og kontuyvirlit, men ikki gera flytingar.
Ert tú 15 til og við 17 ár kanst tú fáa Netbanka. Les meira um hetta her.
Netbankin er sera lættur og einfaldur at brúka. Við Netbankanum kanst tú:
-
síggja kontuyvirlit
-
síggja saldu
-
síggja framtíðar gjaldingar
-
gera flytingar
-
gera virðisbrævahandlar
-
gjalda við FI-korti
-
gjalda við girokorti
-
gjalda rokningar
-
leggja fíggjarætlan
og mangt annað – uttan tænastugjald í Føroyum
Fyri at gera avtalu um Netbanka, er bert neyðugt hjá tær at seta teg í samband við Kundatænastuna í Eik á tlf. 348 000.
Netbankin riggar við Windows 7, Windows Vista, Windows XP og eisini á Mac-teldum. Harafturat skalt tú hava dagført Java forrit og netsamband.
Skjøl viðvíkjandi sjálvgreiðslu
Kostnaðir
Netbankin er ókeypis at stovna og hava.
Sí annars kostnaðir fyri at gera flytingar o.a. í Netbankanum.
Bílegg
Rita inn
Rita inn á Netbankan


text:
Mainland, Hetland
Mainland (norrønt: Meginland) er størsta oyggin í Hetlandi og triðstørsta oyggin í Stóra Bretlandi, 969 km² til støddar. Høvuðstaðurin Lerwick er á eystrustrondini á Mainland og Scalloway er á vesturstrondini. Uml. 17.750 fólk búgva á Mainland.
Hægsta fjallið í Hetlandi, Ronas Hill (norrønt Hrauns fell) 450 m (1.476 ft), liggur í Northmavine á Mainland.
Býir & bygdir[rætta | rætta wikitekst]
South Mainland
Lerwick
Scalloway
Bigton
Sandwick
Sumburgh
Central Mainland
West Mainland
North Mainland
her liggur eisini Sullom Voe við sínum oljuterminali.


text:
Poul Jóhan Djurhuus
This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it
- ein áheitan til fedrar
Tú situr á kontórinum. Tú hevur nógv at gera, tí ein fundur skal fyrireikast til seinnapartin kl.14.00!
Tín 3 ára gamla kreativa dóttur ella abbadóttur kemur alspent inn á kontórið, tí hon vil hava nøkur blonk ørk úr kopimaskinuni, ein penn úr skuffuni ella eina heftimaskinu, sum altið stendur á skrivaraborðinum; hon hevur lagt merki til, at á kontórinum hjá babba/abba har er altið nógmikið av tí, sum hon skal brúka.........ella kanska hon kemur smílandi inn á kontórið at vísa babba/abba eina tekning, sum hon hevur gjørt!
Men tú hevði ikki tíð og ansaði ikki, at barnið var har inni og ynskti samband við teg - barnið fór út aftur, uttan at tú gáaði um tað, og barnið fekk ikki tað uppliving av nærleika, sum tað ynskti – kanska eitt lítið sár í barnasálina!?
Vit fedrar mugu hugsa okkum væl um, tí árini ganga so skjótt, og áðrenn vit varnast, so eru tey vekk – tá sita vit eftir við einum skríggjandi friði!!!!
DÓPUR I ÁPOSTLASØGUNI
Poul Jóhan Djurhuus
This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it
BÍBLIUTEKSTUR:
Rómbrævið kapitul 6, ørindini 1-11
Kolossebrævið kapitul 2, ørindi 12
HVAT MERKIR DÓPURIN?
Dópurin er ein symbolsk handling (ein avmynding), sum talar um nakað Guddómligt, sum er hent við einum, ið hevur trú á Son Guds og vorðin frelstur.
HVAT HENDIR VIÐ EINUM MENNISKJA,
SUM VERÐUR FRELST?
Tá ein menniskja trýr á Jesus og verður frelst, tá verður tað menniskja gjørt til eitt við Jesus, t.v.s., at tað verður gjørt til eitt við Jesusar deyða og uppreisn, sí Róm.6,4v.
Sambært bíbliutekstinum, á fyrstu blaðsíðu, so eru tað fýra Guddómligir sannleikar, sum henda við einum menniskja í somu løtu sum tað trýr á Jesus og verður eitt við Jesus - tað eru hesir fýra sannleikar, sum dópurin avmyndar.
GLOBAL-VILLAGE (HEIMSBYGDIN)
Poul Jóhan Djurhuus
This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it
- kom LOKALT,
uppliv heimin GLOBALT!
Vikan, sum er farin, hevur verið ein aktiv OM-vika í Runavíkini, har væl meira enn 700 fólk hava vitjað GLOBAL-VILLAGE (Heimsbygdina), sum er skipað av bæði føroyskum og útlendskum OM-fólki, ið komu hendavegin til tað sama.
Ovara hæddin í bygninginum á Heiðavegi 106, har FK heldur til, er innrættað soleiðis, at tey vitjandi fáa eina livandi uppliving av at koma inn í ein býling, har umstøðurnar eru alt annað enn harmoniskar og friðarligar. Har eru livandi leikarar, sum eru væl coachaðir og instrueraðir at vera leikarar í GLOBAL-VILLAGE – og tað hava teir gjørt væl!
Meira kunnu vit ikki skriva, tí, sum fyrireikarnir siga, at ferðin inn í GLOBAL-VILLAGE (Heimsbygdina) skal vera eitt positivt yvirraskilsi. Teir ynskja, at upplivingin skal flyta nakað tann rætta vegin í eins egna hugburði mótvegis missión – og tað eru tað fleiri, sum longu nú kunnu siga!
Hetta er eitt Missiónsátak, sum hevur verið gjørt í OM-høpi seinastu árini kring allan heimin, til tess at provikera ta kristnu samkomuna at vakna yvirfyri tí alstóra missiónstørvinum, sum mangan liggur beint uttanfyri okkara dyr.
VÆL EYDNAÐ MØTIRØÐ Í BERØA
- við breiðari tónleikaluttøku!
Vikuskifti 29 jan til 02 feb var fundarøð í Berøa í Saltangará/Runavík. Tað vóru Jógvan Páll Sevdal, Poul Jóhan Djurhuus, Jørleif Vang, Svenning av Lofti og Páll á Lakjuni, sum skipaðu fyri møtunum.
Møtini byrjaðu mikukvøldið 29. januar og endaðu sunnukvøldið 02 februar. Tey vórðu væl vitjað, og sunnukvøldið var Berøa fullsett. Møtini vóru skipaði bæði sum evangelisk og uppbyggingarmøtir.
Tað var ein breið vifta av sang- og tónleikaluttøku, so sum Kvartettin í Betesda, tónleikarar í Berøa, Kvartettin í Filadelfia í Gøtu, Miðnáttarsangbólkurin og sangkórið í Ebenezer, sum sang fyri fullum húsi sunnukvøldið. Teir eru sera takksamir fyri breiðu undirtøkuna, bæði frá vitjandi og sangkreftum. "Sangluttøkan hevur so ómetaliga nógv at siga, tá man bjóðar til sermøtir!" siga fyrireikarnir.


text:
Træsmiðjan.fo er fyritøka, sum er bæði timburmeistari og snikkarameistari.
„Handverkið ger munin“ er slagorðið hjá okkum á Træsmiðjuni.fo. Hetta setur stór krøv til hvønn einstakan. Tað setur krøv til handverkið hjá hvørjum einstøkum timburmanni og snikkara. Men vit vita, hvat okkara fólk dugir, tí tora vit at siga, at tá ið tú vendir tær til handverksmeistaran, so er úrslitið sjálvsagt meistaraverk.
Vindeyguni eru kanska mest avgerandi parturin av einhvørjum húsum. Við hondgjørdum vindeygum frá okkum tryggjar tú tær, at tíni vindeygu eru fyrsta floks.
Trappan er størsta møbilstykki í einhvørjum húsum. Okkara hegnisfólk tryggja tykkum, at hon er prýði fyri húsið.
Koks tráðar eftir stjørnunum og innbúgvið er valt við minutiøsum ansi, skrivaðu tey á grams.fo um nýggju matstovuna Koks á Hotel Føroyum. Við hesum í huga er sjálvsagt, at tey valdu GLT at loysa snikkarauppgávurnar. Lesið og síggi myndir her.


text:
Vágur
Vágur (danskt heiti Våg) er størsta bygd og næststørsta kommunan í Suðuroy í Føroyum, og hevur umleið 1330 íbúgvar. Vágur liggur kring Vágsfjørð. Eitt vatn, Vatnið, er vestanfyri býin, har er gjørd ein gongugøta rundan um Vatnið, og longri vesturi er Vágseiði. Sunnanfyri Vág eru Eggjarnar, har útsýni er heilt suður til Beinisvørð. Norðanfyri Vág i ein útnyrðing er Fámara og eitt sindur longri norðuri er vatnorkuverkið Í Botni, sum fær vatn frá vøtnunum Ryskivatni, Miðvatni, frá Vatninum í Tindalíð og Vatnsnesi.[2] Ein viðarlund er omanfyri bygdina og ein onnur er nú eisini Á Sandinum í Vági.[3]
Í Vági er fólkaskúli, Vágs Skúli, til børn frá fyrsta til 10. flokk. Fleiri søvn eru í Vági. Fjølbroytt vinnulív er eisini í Vági, mest innan fiskivinnu og alivinnu, og hevur ein peningastovnur, Suðuroyar Sparikassi, høvuðssæti í Vági.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
- 1350 Vágur verður fyri fystur ferð nevnd í søguligum skjølum, bygdin verður nevnd í Hundabrævinum, í hesum brævi verður nevnt, at fleiri hundaeigarar eru í Vági.
- Fólk úr bygdini verða frífunnin fyri at hava handlað við eitt hollendskt skip, tí mett varð at handilin var farin fram orsakað av hungursneyð í Suðuroynni.
- 1538 Tann fyrrverandi presturin Andrass heldur sína fyrstu luthersku talu í Føroyum í Vágs kirkju. Tí varð Vágs kirkja mett at vera ein av teimum mest heilagu kirkjunum í Føroyum.
- 1584 sambært tingbókunum búðu 17 fólk í Vági.
- Í 1804 keypti Nólsoyar-Páll saman við Jákup í Toftum og Per í Gjørðum, Porkeri eitt skipsvrak (enska Sally&Polly) á einari uppboðssølu í Hvalba. Vrakið varð bygt uppaftur á Fløtuni Fríðu í Vági og fekk navnið "Royndin Fríða". Nólsoyar-Páll og manning hansara úr Vági og Porkeri vóru við "Royndini Fríðu" teir fyrstu føroyingar ið mótmæltu einarættinum hjá dønum at sigla við Føroyar.
- Í 1860 stovnaði Jacob Dahl sína fyritøku A/S J. Dahl, sum skjótt gjørdist ein av Føroya størtu handilsfyritøkum, og nøkur ár seinni eisini reiðarí.
- Í 1870 bygdi William Askham eitt pakkhús á Marknoyri í Vági. Hann keypti fisk frá enskum sluppum og hagreiddi hann til klippfisk, sum síðan varð útfluttur.
- Frá 1870-árunum er Vágur sammen med Tvøroyri ein av høvuðshavnunum fyri tað umfatandi havfiskaríið við Ísland og Grønland, og bygdin var í nógv ár eitt av teimum samfeløgunum í Føroyum, sum hevði ta skjótastu menningina.
- 1884 - Skúlin á Oyralag varð bygdur og tikin í nýtslu. Í dag eru tvey søvn í húsinum.
- 1905 - Vágs Bóltfelag, VB, varð stovnað 6. juni. 1. jan. Hondbóltsfelagið í Vági eitur enn VB, fótbóltsfelagið hevur brúkt navnið FC Suðuroy síðan 1. januar 2010.
- 1906 - Tráðbani varð bygdur vesturi á Eiðinum, frá Múlagjógv og eystureftir, soleiðis at bátarnir kundu hiva veiðuna upp tann vegin, bátarnir kundu eisini hivast upp og førast til land við tráðbananum, um veðrið var ov ringt til at sigla ella rógva forbí Heltnarnar til Kleivina.
- 1921 - Vágs kommuna lat byggja Føroya fyrsta elektrisitetsverk, tá vatnorkuverkið í Botni varð bygt.
- 1939 - Vágs kirkja varð vígd.
- 1939 - 1945 Vágur misti 9 skip undir Seinna heimsbardaga.
- 1951 - Nýggjur skúli varð bygdur beint eystanfyri kirkjuna. Skúlin varð tikin í nýtslu í 1951.
- 1967 - Fiskavirkið Suðurfisk varð bygt og tikið í brúk.
- 1973 - Henning Joensen lat upp málingahandilin Vágs Litbúð.
- 1977 - Flakavirkið Polarfrost varð bygt og tikið í nýtslu. Jákup Joensen úr Lopra (føddur í Sumba) var stjóri. Fleiri trolarir avreiddu til virkið, nøvnini endaðu við borg, t.d. Polarborg I og II, Akraborg, Brimborg, Nýborg og Varðborg.
- 1977 - Ein standmynd var reist á økinum, sum nú verður nevnt Minnisvarðin í Vági, saman við koparplátum við nøvnunum á teimum vágbingum, sum lótu lív á sjónum.
- 1979 - Vágs Skúli varð útbygdur, niðara lon varð tikin í nýtslu við skúlabyrjan 1978, ovara lon og svimjihøllin vóru tikin í nýtslu 2. september 1979.
- 2001 - Stóra Pakkhús var liðugt umvælt og lat upp alment 19. oktober sum mentanarhús. Tað var felagið Stóra Pakkhús, sum keypti húsið frá DJ Vilhelm, sum hevði keypt allar ognirnar, sum A/S J. Dahl átti fyrr. Í felagnum vóru umboð fyri Vágs Kappróðrarfelag, Vágs Sóknar Bygdasavn, Johanna TG 326, Felagið Garðabrúgv, Grindabátafelagið og Nýggjársnevndina. Umframt løntir hondverkarar vóru eini 70 sjálvboðin fólk við til at endurbyggja Stóra Pakkhús.[4]
- 2007 - Susvim (Suðuroyar Svimjifelag) varð stovnað 6. september. Tað vóru feløgini Vágs Svimjifelag og Tvøroyrar Svimjifelag (stovnað 6. mars 1964) sum løgdu saman.
- 2010 - FC Suðuroy varð sett á stovn 1. januar, liðið var tað sama sum VB/Sumba, ið var ein samanrenning av VB (stovnað 1905) og Sumba (stovnað 1949).
- 2011 - Ellisheimið Hamragarður varð latið upp alment hin 28. mai.
- 2013 - 15. mai. Barnagarðurin Eikilund lat upp á Kráarvegi í Vági. Hetta er fyrstu ferð, at Vágs kommuna hevur bygt ein barnagarð til endamálið, fyrr hava vanlig sethús verið brúkt til barnaansingina umframt dagrøkt. Barnagarðurin hevur 6 stovur og er 350 m2 til støddar. Fyrsti spakin varð settur í september 2011.Í barnagarðinum er vøggustova, barnagarður og frítíðarskúli. Barnagarðurin er til 66 barnagarðs- og frítíðarskúlabørn og 24 vøggustovubørn. Dagrøktarskipanin hjá kommununi heldur fram, tó bert fyri børn undir 3 ár.
- 2013 - 16. desember varð Føroya fyrsti langhylur reisur á Oyrunum í Vági.
Vinnulív[rætta | rætta wikitekst]
Fiskavirkir og alivirki eru á kaiini mitt í býnum, nevnast kunnu Faroe Farming, sum er eitt fiskavirkið ið arbeiðir við aldum laksi. Løðhamar Seafood er eitt av fiskavirkjunum á kaiini, tað felagið eigur fleiri línuskip. Eitt virki er sum ger tangar og ymiskt annað, tað eitur Tangavirkið og varð stovnað av Palla Mortensen, eisini nevndur Argja Palli, síðan rak sonurin Bent virkið og í dag er tað abbasonur Argjapalla, Mortan Mortensen, ið rekur virkið. Ein skipasmiðja er í Vági, Vágs Skipasmiðja, Gudmund Jacobsen er stjóri, teir arbeiða mest við at umvæla træskip men eisini onnur skip. Eitt trollemmavirki og ein timburhandil eru yviri á Oyrunum, sum er á syðru síðu av fjørðinum. Lemmavirkið eitur Rock, Hans í Líðini er stjóri har. Timburhandilin eitur Vágs Timburhandil, tað eru brøðurnir Helgi og Sølvi Kristiansen ið reka handilin. Fleiri smærri smápartafeløg eru við handverkarum og reiðarar eru eisini fleiri. Harumframt eru fleiri handlar í býnum, nevnast kunnu eitt nú Torgið, sum er ein handilsmiðdepil mitt í býnum, har er ein matvøruhandil, kiosk og aðrir handlar. Vesturi á Gørðunum er handilin hjá DJ Vilhelm, matvøruhandil er niðri undir og møblahandil er á ovaru hæddini.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Í Vági er fjølbroytt ítróttarlív, serliga svimjing, fótbóltur, hondbóltur og kappróður umframt at fólk spæla bridge og sjavs. Vágs Bóltfelag varð sett á stovn 5. juni 1905, tað var serliga fót- og hondbóltur ið felagið luttók í. Hondbólturin í Vági brúkar enn navnið VB, men fótbóltsfelagið eitur nú FC Suðuroy, navnabroytingin fór fram 1. januar 2010, áðrenn tað nevndist fótbóltsfelagið í nøkur 1995 Sumba/VB og frá 2005 til 2009 VB/Sumba. Kappróðrarfelagið í Vági eitur Vágs Kappróðrarfelag, tað varð sett á stovn í juli 1943, kappróðrarneystið í Líðini var bygt í 1955.
50-metra svimjihylur[rætta | rætta wikitekst]
Í 2010-11 varð nógv tosað um at gera ein langhyl, sum skuldi vera 50 metrar langur yviri á Oyrunum í Vági, soleiðis at avlopshitin frá SEV verkinum, sum annars bara rennur út á sjógv, kundi nýtast til at hita hylin við, og soleiðis kundi svimjihylurin vera sera bíligur at upphita. Ætlanin var, at hylurin skuldi vera liðugur áðrenn OL í London 2012, tí vágbingurin Pál skuldi svimja til OL, og so kundi hann sleppa at venja í langhyli í heimbygdini. Ætlanin var sjálvandi ikki bert at byggja hylin til Pál Joensen men eisini til allir svimjarnar hjá Susvim og svimjarar úr øllum Føroyum. Harumframt var ætlanin at gera eina grøna multihøll, soleiðis at svimjihylurin ikki bert skuldi nýtast av elitusvimjarum men eisini kundi vera eitt tilboð til barnafamiljur og til sjúklingar ið høvdu tørv á endurvenjing. Nógv ymisk hugskot vóru til, hvat ið høllin kundi brúkast til. Stigtakarnir savnaðu inn pening frá privatum stuðlum og fingu eisini játtað stuðul frá landinum, harafturat vóru stuðulslán sett á stovn í Suðuroyar Sparikassa, hesi vóru nevnd Pál-lán. Fólk ið taka eitt Pál-lán á 9.600 krónur stuðla erkætlanini við 9000 krónum, ongin renta var á láninum, bara eitt avgreiðslulán á 600 krónur. Afturfyri at taka lánið fær alt húskið hjá lántakaranum loyvið at nýta allar hentleikar í svimjihøllini ókeypis í fýra ár.[5]
Grøna multihøllin á Oyrunum bleiv ikki bygd áðrenn OL í 2012 sum upprunaliga ætlað, og eftir OL flutti Pál Joensen niður til Danmarkar at búgva. Ætlanin bleiv tó ikki slept, og í november 2012 kom gongd á byggingina. Hin 16. desember 2013 varð bygningurin reistur, seinastu sperrurnar vóru lagdar á norður síðuni, og tak-elementini vóru longu løgd á suður síðuni.[6] Í januar 2014 varð tak lagt á svimjihøllina, í februar 2014 vóru rør løgd í og botnurin varð stoyptur, og í mars 2014 varð hylurin settur upp. Væntandi verður grøna multihøllin latin upp fyri almennari svimjing á sumri 2014. Langhylurin er 50 metrar langur og hevur seks geilir. Harafturat er ein barnahylur sum er 4x6 metar og 40 cm djúpur, hesin er ætlaður smærri børnum. Í síðubygninginum til svimjihøllina verður vælverudepil við heitum og køldum pottum, og við gos-baði og sauna, umframt at eitt rúm verður, har tilber at fáa massagu. Umklæðingarrúm og forhøll verður eisini í síðubygninginum, sum harumframt eisini húsar kantinuni, sum er umleið 130 m2 til støddar. Svimjihøllin er sjálvsagt bygd soleiðis at tey, ið bera brek, sita í rullustóli ella eru illa gongd, lætt fáa brúkt hentleikarnir í svimjihøllini.[7]
Trúarlív[rætta | rætta wikitekst]
Í Vági er kirkja og meinigheitshús, Brøðrasamkoman hevur samkomuhúsið (salin) Bethel, Frelsunarherðurin hevur sín egna møtisal og harafturat er samkomuhúsið Zion.
Kirkjan í Vági[rætta | rætta wikitekst]
Í 1927 legði Jákup Dahl, próvstur, grundarsteinin, men kirkjan var ikki liðugt bygd og vígd fyrr enn 19. februar 1939. Sofus Johan Hofgaard, arkitektur av Tvøroyri, hevur teknað Vágs kirkju. Kirkjan undan hesi, var tann sum í dag stendur í Hovi. Hon varð bygd á Kirkjukletti 1853, tað er har sum gamli kirkjugarðurin er, beint við prestagarðin í Vági, men næstan heilt niðri í mølini. Tað var vanligt fyrr, at fólk lovaðu olmussu til Vágs Kirkju, antin tí fólk vóru bjargaði úr neyð ella av øðrum orsøkum.
Ein múgvandi einkja í Noregi, sum hevði mist mann sín á sjónum, gav eina kirkju í olmussu. Hon læt allan stórviðin gera til, bant hann saman og slepti honum út á sjógv, og hon legði tað lyftið á, at har sum henda kirkja rak á landi, har skuldu tey eiga hana. Kirkjan rak til Føroya. Kirkjan kom so rekandi inn á Vágsfjørð, og rak sjálv á land á tí staði, sum síðan kallast á Kirkjukletti. [8]
Søvn í Vági[rætta | rætta wikitekst]
Trý søvn eru í Vági:
- Ruth Smith Savnið er at finna á Vágsvegi 101 í Gamla Skúla. Ruth Smith (1913 – 1958) varð borin í heim í Vági í 1913. Ruth Smith telist sum ein tann týdningarmesti koloristurin í føroyskari myndlist. Hóast hennara skeið sum listakvinna varð stutt – hon doyði av einari syndarligari druknivanlukku í 1958, bert 45 ára gomul – kom hon at seta sín dám á málningalistina. Opið er sambært avtalu.
- Sjósavnið er í Stóra Pakkhúsi vesturi á Gørðunum í ovastu hæddini. Sjósavnið hevur skiftandi framsýningar hvørt summar frá mai til september. Opið er sambært avtalu.
- Vágs Sóknar Bygdasavn hevur fasta framsýning undir heitinum "Vágur og seinni heimsbardagi". Har eru modellir av teimum átta sluppunum úr Vági, sum gingu burtur undir seinna heimskríggi. Opið er sambært avtalu.
Vágs skúli[rætta | rætta wikitekst]
1. apríl 1951 varð nýggjur skúli vígdur í Vági. Bókasavn og svimjihylur eru í Vágs Skúla. Áðrenn tað gingu børnini í Vági í skúla í tí bygninginum, sum nú verður róptur Gamli Skúli, nú er Ruth Smith Savnið á ovaru hæddini í Gamla Skúla. Skúlin sum var vígdur í 1951 varð útbygdur seinast í 1970'unum og svimjihylur varð eisini bygdur. Svimjihylurin var tikin í nýtslu í 1980 og er 25 metrar langur.
Elverkið í Botni[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Elektrisitetsverkið í Botni
Elverkið í Botni var tað fyrsta vatnorkuverk í Føroyum. Arbeiði byrjaði seint í 1919, og tað gekk skjótt fyri seg. Anlægskompagniet úr Bergen stóð fyri arbeiðnum við Haakon Blaauw á odda.
Nærum alt tilfarið var flutt til Botn frá Eiðinum í Vági. Rørini vóru sleipað av Eiðinum og norður um Gjógvaráfjall. Segldúkur varð settur fyri endarnar. Skinnarar vóru lagdir niðan gjøgnum hagan við einum spæli í erva. Sjálv støðin varð bygd niðri í Botni, har vóru settar upp tvær turbinur á 400 HK hvør. Tær koyrdu 1000 snúningar um minuttin og vóru mettar at geva 400 HK við eini fallhædd uppá 206 metrar. Vatnið til elektrisitetsverkið í Botni kom frá trimum vøtnum: Ryskivatn, sum er 0,1 kvm og 241 m yvir havinum, Miðvatn, sum er umleið 0,09 kvm og er 343 m yvir havinum og Vatnið í Tindalíð, sum eisini verður rópt Ovastavatn, tað er umleið 0,04 kvm og 361 m yvir havinum. Byrging var bygd við Ryskivatn, hon var 2 m høg men kundi lættliga hækkast.
Tey fyrstu árini gav elverkið í Botni bara streym til Vágsbygd, men í 1928 fekk Tvøroyri eisini streym. Lopra fekk elektrisitet í 1935, tá Gudmund Mortensen av Tvøroyri, sum átti hvalastøðina í Lopra, sendi umsókn um at fáa elektrisitet til hvalastøðina. Nakrir týskir verkfrøðingar høvdu leigað hvalastøðina frá honum. Sóknarstýrið í Vági játtaði umsóknini og sostatt fekk Lopra elektrisitet í 1935. Porkeri fekk elektrisitet í 1953. Hinar bygdirnar í Suðuroy fingu háspenningslinjur lagdar í 1958 og frameftir, tær bygdirnar vóru: Sumba, Víkarbyrgi, Akrar, Hov, Fámjin, Hvalba og Sandvík. Tó fingu Hvalbingar sítt egna motorelektrisitetverk í nakað fyrr, tað lýsti fyri fyrstu ferð á jólum 1951. (Kelda: Poul Andreasen "Elektrisitetsverkið í Botni", egið forlag, Tórshavn 1996.)
Tráðbanin[rætta | rætta wikitekst]
Tráðbanin varð gjørdur í 1906, so vágbingar kundu draga bát úr Múlagjógv heim til neystini. Tráðbanin lætti munandi um hjá útróðrarmonnum, sum róðu út frá Eiðinum í Vági. Hesin fyrsti tráðbanin varð nýttur til 1930,tá ein nýggjur elekstriskur tráðbani varð tikin í nýtslu.
Tráðbanin var lutvíst fíggjaður við brúksgjaldi og so figgjaði kommunan restina. Hvørja ferð ein bátur var flotaður, so skuldu 40 oyru latast til Eiðiskassan. Um tað mundi, tá vágbingar fingu tráðbanan, róðu 22 bátar út av Eiðinum.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
-
-
-
-
Sluppin Johanna TG 326 er heimahoyrandi í Vági, hon varð bygd í Onglandi í 1884.
-
Grindabátar úr Vági vesturi á Vágseiði á Hvítusunnu 2010.
-
-
Vágseiði: Kleivin, Heltnarnar og Skúvanes.
-
-
-
Eggjarnar, útsýnið norðureftir móti Vágseiði, Gjógvaráfjalli og bygdini.
-
Eggjarnar, útsýnið suðureftir móti Beinisvørð. Fremst á myndini sæst staðið, har bretsk kanón stóð undir Seinna Heimsbardaga.
-
Kappróðrarbáturin Smyril hjá Vágs Kappróðrarfelag stendur á Garðabrúgv.
-
-
-
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Hagstova_Foroya/Hagtalsgrunnur/ibugvav_val/FOLKBYGDAR
- ↑ Sudurras1.com
- ↑ A-Sandinum.com
- ↑ Storapakkhus.com, Søgan
- ↑ svimjihollin.com, PÁL-LÁN’ini farin ígongd
- ↑ sudurras.fo, Nú flaggar á Oyrunum í Vági
- ↑ svimjihollin.com, Ein fólksligur svimjihylur tekur skap
- ↑ www.faroestamps.fo
- Faroestamps.fo Um Vágs Kirkju
- Bók: Poul Andreasen "Elektrisitetsverkið í Botni", egið forlag, Tórshavn 1996.
Slóðir[rætta | rætta wikitekst]
- Vágs kommuna
- Ruth Smith Savnið í Vági
- Ruth Smith
- Myndasavn hjá Erik Christensen
- Flickr.com Myndir úr Vági á Flickr.


text:
Viktor Jusjtjenko
Viktor Andrijovitj Jusjtjenko (føddur 23. februar í 1954) (á ukrainskum: BíkTop AHдpíйoBич Ю́щeHko, umskr. Viktor Andrijovyč Juščenko) hevur verið forseti í Ukraina síðan hann vann umvalið í kjalarvørrinum á rósukollveltingini á heysti 2004. Síðan tá hava veljararnir vent honum bakið, og hann fekk bara 5,5 pst. av atkvøðunum á forsetavalinum 2010. Flestu atkvøðurnar fingu andstøðuleiðarin Viktor Janukovitj og forsætisráðharrin Julija Tymosjenko.
Viktor Jusjtjenko hevur útbúgving sum búskaparfrøðingur. Hann hevur áður starvast á deildum hjá sovjetbankanum í Ukraina. Í 1997 gjørdist hann stjóri í nýggja landsbankanum í Ukraina, sum varð stovnaður, eftir at Sovjetsamveldið fór sundur. Í desember 1999 útnevndi Leonid Kutjma, forseti í Ukreina, Viktor Jusjtjenko til forsætisráðharra. Tvey ár seinni noyddist hann at leggja frá sær, tá tjóðartingið reisti misálit ímóti honum í sambandi við ósmeju við stjórar í kolanáms- og gassídnaðinum.


text:
Á fløgunum eru 33 skemtileikir, har Hermann Jacobsen er bindiliðið í øllum upptøkunum. Ein upptøka er við Dalla. Sjey brot eru við Palleba og Fossadun, sum ávikavist Hermann og Olivur Næss spældu.
Umframt teir báðar, so hoyra vit Hera Smith, Oskar Hermannsson, Elina Mouritsen, Óla Kurt Hansen, Sonna Smith, Gunvør Jensen, Flemming Samuelsen, Eyðun Johannesen, Niels Juel Arge og Ívar Iversen.
Hermt verður eftir kendum fólki, m.a. Jóhan Nielsen, Atla Dam, gamal landslæknanum, Erlendi Paturssyni og Jákup Frederiki Øregaard.
Martin Joensen hevur sniðgivið. Súni Selfoss hevur talgildað og Finnur Hansen hevur reinsað tilfarið. Forlagið Glint gevur út í samstarvi við Kringvarp Føroya.
Tórður Johannesarson hevur lagt til rættis.
Fleiri Góðan morgun Føroyar


text:
Amin
Ein amin er felagsheiti fyri ein funktionellan bólk og eitt lívrunnið mýl ið hevur hendan bólkin í sær. Aminir eru uppbygtar sum eitt ammoniakmýl við einum ella fleiri av teimum trimum hydrogen atomunum skiftum út við aðrar bólkar. Aminir verða nevndar við endingini -amin um talan er um einfald, smá mýl. Aminbólkurin kann eisini nevnast í heitinum við amino-.
Aminir verða deildar í tríggjar bólkar:
- Primer amin: Nitrogenatomið hevur tvey hydrogenatomir til nábúgvar.
- Sekunder amin: Nitrogenatomið hevur eitt hydrogenatom til nábúgva.
- Tertier amin: Nitrogenatomið hevur onki hydrogen til nábúgva.
Dømi um nakrar aminir:
Nýtsla[rætta | rætta wikitekst]
Aminir eru sera útbreiddar. Dømi um nøkur evni ið innihalda aminbólkar:
- Í kroppinum: Dopamin, serotonin, adrenalin
- Heilivágur: Morfin, kodein, chlorpromazin
- Rúsevni: Kokain, amfetamin, heroin
- Í natúruni: Nikotin
Framleiðsla[rætta | rætta wikitekst]
Aminir kunnu framleiðast soleiðis:
- Reduktión av nitril gevur eina primera amin
- Reduktión av amid gevur eina primera, sekundera ella tertiera amin
- Reduktiv amination av aldehyd ella keton gevur eina primera, sekundera ella tertiera amin
- Reduktion av nitrobólki gevur eina primera amin
- Reduktion av imin gevur eina primera ella sekundera amin
- Reduktion av azid gevur eina primera amin
Reaktiónir[rætta | rætta wikitekst]
Tvey tey týdningarmiklastu sløgini av reaktiónum aminir luttaka í eru:
- Nukleofil substitutión av sýruhalogenidið ella sýruanhydridið gevur eina amid
- Nukleofil substitutión av halogenidið gevur ein útbygta amin


text:
Dodekanes
Dodekanes ella Dodekanesos (grikskt: Awδekάvnσa, Dodekánisa, [ðoðeˈkanisa],) merkir Tólvoyggjarnar, tað er oyggjabólkur í Grikkalandi sum telur 12 størri oyggjar og umleið 150 smærri oyggjar og hólmar. Rodos og Kos eru størstu oyggjarnar í hesum oyggjabólki og høvuðsstaðurin er Rodos býur. Dodekanes oyggjarnar eru tætt við vesturstrond Turkalands. Á oynni eru fleiri miðaldar borgir og byzantinskar kirkjur. Ferðavinna er ein týdningarmikil vinna á flestu Dodekanes oyggjunum. Oyggin Patmos verður nevnd í Nýggja Testamenti í Bíbliuni í Openbering Jóhannesar.
Innihaldsyvirlit
Dodekanes Oyggjarnar[rætta | rætta wikitekst]
- Agathonisi
- Arki
- Astipálea
- Halki
- Kalymnos
- Karpathos
- Kasos
- Kastellorizo
- Kos
- Leros
- Patmos
- Pserimos
- Lipsi
- Nisyros
- Rodos
- Symi
- Tilos
Nomos Dodekanes og Periferiska Eindin Suður Egearaoyggjarnar[rætta | rætta wikitekst]
Grikkaland var stutt eftir at landið var vorði sjálvstøðugt í árunum 1833-36 og so aftur í 1845 býtt sundur í 51 økir, sum á grikskum verða nevnd vouoί (nomi) í fleirtal, og vouός (nomos) í eintal. Dodekanes var eitt av hesum nomi (økjum) við Rodos býi sum høvuðsstaði. Í 2010 kom ein reformur sum broytti hesa skipan, so tey fóru burtur frá nomi og í staðin býttu landið sundur í 13 periferiskar eindir, har Dodekanes ikki longur er ein nomos men ein partur at einari størri eind sum nevnist Suður Egearaoyggjar (Nόtιo AιYaίo / Notio Aigaio), umframt Dodekanes er oyggjabólkurin Kykladurnar (Kukλάδeς / Kyklades) eisini við. Notio Aigaio, sum altso er Dodekanes og Kykladurnar er so aftur býtt sundur í 13 smærri eindir. Høvuðsstaður (umsitingin) í Suður Egearaoyggjunum er í Ermoupoli á oynni Syros í Kykladunum.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Dodekanes oyggjarnar hava verið bygdar síðan áðrenn søguliga tíð umleið 2000 ár áðrenn Kristi føðing. Oyggjarnar hava hoyrt til ymisk øki og harradømi gjøgnum tíðirnar, t.d. Minorarnir, Mykenskir grikkar, dorarir (1100 á. Kr.). Í klassiska tíðarskeiðnum vóru oyggjarnar eitt stutt skifti hersettar av persarum (uml. 499 á. Kr.). Friður var í nøkur ár, og í 408 á. Kr. var Rodos býur bygdur á norðursíðuni á Rodos oyggj. Á Kos grundlegði Hippokrates medisinskan skúla. Ár 357 á. Kr. vóru oyggjarnar hersettar av Kong Mausolos frá Karia og í 340 á. Kr. vóru oyggjarnar aftur hersettar av persum.
Í nýggjari tíð hava oyggjarnar verið undir turkiskum yvirvaldi í fleir øldir, fram til 1912, tá ið oyggjarnar komu undir italskt yvirvald. Oyggjarnar hoyrdu til Italia til 1947, tá ein friðaravtalað varð undirskrivað í París.


text:
Týr (gudur)
Týr er krígsgudur í norrønu gudalæruni. Hann misti høgru hond, tá hann legði Fenrisúlvin í fjøtur.
Vit hitta Týr í Hymiskviðu í eldru Eddu, har hann hjálpir Tóri at fáa eitt kar, ið er nóg stórt til at bryggja øl til allar gudar í einum.
Sambært yngru Eddu er Týr sonur Óðins, men sambært Hymiskviðu er hann sonur jatnans Hymis.
Týsdagur er uppkallaður eftir Týr, eins og ónsdagur og tórsdagur (suðuroyarmál) eru uppkallaðir eftir Óðini og Tóri.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Michelsen, Ólavur: Norrøn gudalæra. Føroya Skúlabókagrunnur (1968)
- Tyr (krigsgud) - Wikipedia (danskt)


text:
Haraldssund
Haraldssund er ein bygd sunnalaga á eystursíðuni á Kunoynni út móti sundinum við sama navni. Haraldssund var kyndilsmessubygd, tað er, at har varð dansað á kyndilsmessu. Úr Haraldssundi er søgnin Rasmus í Haraldssundi og huldumaðurin. Í Haraldsundi búgva umleið 70 fólk.
Í Haraldssundi er onki vinnuligt virksemi uttan landbúnaður, ella rættari sagt seyðahald. Eftir bardagalok í 1945 keyptu haraldssundsmenn ein 20 tons stóran útróðrarbát, sum var knýttur at bygdini í eini 20 ár. Báturin, sum æt Brimnes, lá vanliga fyri teymi beint út fyri bygdini. Haraldssundsmenn róðu annars dúgliga út við Brimnesi hesi árini. Seinni í tíðini var eitt ídnaðarvirki í bygdini sum framleiddi arbeiðshandskar.
Í Haraldssundi er gamla bygdin við tveimum býlingum, Heimi í Húsi og Suðuri á Bakka, og so ein nýggjur býlingur, ið verður nevndur á Leiti. Býlingurin liggur omanfyri og sunnanfyri gomlu bygdina. Í gomlu bygdini eru 10 hús og á Leiti eru 11 hús. Skúlin í Haraldssundi er bygdur í 1930. Fyri nøkrum árum síðani varð eitt sera snotuligt bygdarhús bygt í Haraldssundi. Har kann borðreiðast fyri eini 200 fólkum.


text:
Nina Hagen
Nina Hagen (f. Catharina Hagen 11. mars í 1955) er ein songkvinna úr Týsklandi. Nina Hagen er upprunaliga úr gamla Eysturtýsklandi. Hon gjørdist kend í sjeytiárunum. Fyrst sum slagarasongkvinna. Men seinni skifti hon stíl, og síðst í sjeytiárunum og øll áttatiárini var hon rættiliga nógv frammi sum punksangari. Seinastu árini hevur henni eydnast rættiliga væl at syngja big band tónleik.
Nina Hagen er 54 ára gomul. Hon er kend um allan heim sum punkrokk songkvinna við stórfingnum og ógvusligum pallframførslum sum vørumerki. Hagen hevur fyrr fingist við hinduismu og trúgv á UFO, men hon er nú sannførd um, at hon hevur funnið andaliga heim sítt í Jesusi. Hesum greiðir hon frá í samtalu við týsku avísina Bild.


text:
Las Vegas
Las Vegas er ein amerikanskur stórbýur, sum liggur í statinum Nevada. Las Vegas er eisini tann størsti býurin í Nevada. Býurin er kendur fyri tær mongu kasino'ini, og sum tann býurin sum ongantíð svevur. Hann er eisini ein av teimun førandi býunum fyri ráðstevnum og messum. Býurin hevði í 2004, 37 mió. vitjandi.
Las Vegas er eisini kent fyri teirra nógvu brúdleypskapellir.
Las Vegas City hevði í 2009 567.641 íbúgvar. Alt Las Vegas økið hevði í 2010 ca. 2.000.000 íbúgvar. Las Vegas er ein av teimum skjótt vaksandi býunum í USA. Í 2005 fluttu umleið 5.000 fólk til býðin hvønn mánað.
Býurin hevur eitt øðiligt elektrisitet brúk, og hervið kann man siga, at Las Vegas er býurin sum ongantíð svevur.
Oscar B. Goodman hevur verið borgarstjóri síðan 2003.


text:
Keisari
Keisari kallast ríkisleiðarin í summum londum. Orðið keisari kemur úr latíni. Vit kenna tað eisini sum navnið Cæsar. Umframt í rómverjaríkinum hava eisini ríkisleiðarar í fleiri evropeiskum londum rópt seg keisara, m.a. Fraklandi (Napoleon Bonaparte) og í Týsklandi.
Rómverskir keisarar[rætta | rætta wikitekst]
- 31 f.Kr - 14. e.Kr: Augustus (Gajus Julius Cæsar Octavianus)
- 14 - 37 e.Kr: Tiberius, stjúksonur Augustus.
- 37 - 41 e.Kr: Galigula
- 41 - 54 e.Kr: Klaudius
- 54 - 68 e.Kr: Nero. Umfatandi atsóknir vóru móti teimum kristnu undir Nero keisara, og hildið verður, at Paulus ápostul møguliga er dripin undir Nero.
- 68 - 69 e.Kr: Galba
- 69 e.Kr: Otho
- 69 e.Kr: Vitellius
- 69 - 79 e.Kr: Vespasianus
- 70 - 81: Titus. Tað var undir Titusi, at Jerusalem var lagt í oyði í sambandi við jødiska uppreisturin ár 70 - 74 e.Kr., og Titusbogin í Rom er reistur til minnis um sigurin á Jerúsalem.
- 81 - 96 e.Kr.: Domitianus


text:
Stóruvøtn
Á markinum ímillum Kanada og Sambandsríki Amerika eru Stóruvøtn (á enskum: Great Lakes). Í USA og Kanada eru fimm stór fesk vøtn: Superior vatn, Michiganvatn, Huronvatn, Erievatn og Ontariovatn. Tey eru bundin saman í eina stóra skipan. Haðani rennur St. Lawrenceá gjøgnum Kanada út í Atlantshav. Hesi vøtn rúma um fimtingin av øllum vatni í heiminum. Bara Michiganvatn, vinstrumegin, er sunnan fyri markið. Ímillum vøtnini eru grivnar siglingarveitir, og samband er við St. Lawrenceá, sum rennur út í Atlantshav. Í Niagaraá, sum rennur úr Erievatni í Ontariovatn, eru hinir viðgitnu Niagarafossar. Rundan um tey stóru vøtnini og fram við ánni er nógvur ídnaður, sum dálkar vatnið. Serliga Erievatn er illa dálkað. Har eru stórir ídnaðarbýir, so sum Buffalo í New York, Cleveland í Ohio og Detroit í Michigan.


text:
Flóðaldur
Flóðaldur eru vanligast í Kyrrahavsøkinum. Tað japanska heiti fyri flóðaldur er tsunami, og er hetta fyribrigdi best kent við japanska heitinum í altjóða lesnaðinum. Gos og jarðskjálvtar á havbotninum kunnu elva til ovurstórar aldur, sonevndar flóðaldur. Tær flyta seg skjótt yvir havið. Alduferðir hava verið máldar til 750 km/t. Úti á havinum eru aldurnar bara hálvan metur høgar, men tá tær koma at landi og verða steðgaðar, vaksa tær og kunnu verða meira enn 20 metrar høgar. Síðani stoyta tær seg við eini øgiligari kraft inn yvir land og kunnu oyðileggja alt, sum fyri er. Ein jarðskjálvti út fyri Sumatra í Indonesia í 2005 elvdi til eina aldu, sum skolaði inn á Indonesisku strondina og eisini ferðaðist tvørtur um Indiska Havið og rakti indisku strendurnar. Skjálvtin máldi 9,0 á Richterstiganum. Hægstu aldurnar vóru helst 25 metrar høgar. Millum 250.000 og 300.000 fólk lótu lív. Teirra millum vóru næstan 900 ferðafólk úr Norðurlondum. Fimm milliónir gjørdust heimleys. Tann 11. mars 2011 var ein ógvusligur jarðskjálvti í havbotninum eystur úr Japan, sum elvdi til eina flóðaldu. Serliga norður Japan varð meint rakt og um 20.000 fólk mistu lívið. Flóðaldur eru sjálvsamar á okkara leiðum, men slíkar hendingar eru av og á her í Føroyum. Tað er tó langt síðani, at flóðaldur, ið kunnu samanberast við oyðileggjandi aldurnar í fjareystri, hava rakt Føroyar.
Flóðaldur við Føroyar[rætta | rætta wikitekst]
Flóðaldur, sum kunnu samanberast við tær í fjareystri, hava vit ikki havt her á leiðunum síðani umleið ár 6000 ár fyri Krist. Tá var eitt omanlop á kantinum av norska landgrunninum, sum elvdi til eina rættuliga stóra tsunamialdu í Norðurhøvum. Henda hendingin er kend sum Storeggaaldan. Model útrokningar hava víst, at aldan var umleið 10 m. høg, tá hon kom inn á føroyska landgrunnin. Kanningar av botnsedimentunum í vøtnunum suðuri í Vági og Niðri á Vatninum á Eiði vísa, at tað breyt inn í hesi vøtnini í hesari hendingini. Ein líknandi, men ikki so ógvuslig hending var í 1969, tá ein harður jarðskjálvti rakti Gorringe Bankan í ein útsynning úr Portugal. Hesin skjálvtin skapti eina flóðaldu, sum rakti strendurnar hjá Portugal, Spania, Marokko og oyggjarnar har um vegir. Á evropeiska meginlandinum gjørdi aldan í hesari hendingini ikki so nógv um seg, men ótti kom tó á fólk, serliga í Portugal, tí í 1755 varð Lissabon so at siga lagdur í oyði av slíkari hending. Vit eru tó ikki vitandi um nakra frásagnir, sum vísa at hesar hendingarnar hava rakt Føroyar.
Í 2008 var ein minni flóðaldu hending, sum serliga gjørdi um seg í Hvannasundi, men eisini merktist í Kollafirði og aðrastaðni í Føroyum. Líknandi fyribrigdir hava verið fyrr, m.a. í bókini "Sørvágur og sørvingar" skrivar Sonni Jacobsen um eina flóðaldu, sum knappliga kom inn á sandin í Sørvági í annars besta veðri bæði á landi og á sjónum. Hetta var tann 14 august í 1916. Eisini eru frásagnir, sum benda á, at sama alda gjørdi um seg á Miðvági. Orsøkina til hesar hendingarnar vita vit ikki enn, men omanlop onkunstaðni á havbotninum ella serlig veðurfyribrigdir úti á opnum havi eru tvey av boðunum. Flóðaldur kunnu eisini koma av omanlopum, og slíkt dømi er hendingin í 1953, tá eitt omanlop á Kalsoynni skapti eina aldu, sum fylti gjónna norðuri við Gjógv. Hesa aldu merktu tey eisini í Leirvík, men tó í nógv minni mun.


text:
Berg Motors
Fyritøkan
Kundin fær nógv fyri pengarnar Tað at Berg Motors altíð hava eitt stórt úrval av kvalitetsbilum fyri kappingarførar prísir er ikki nakað nýtt. Sum bilasøla hevur Berg Motors heilt frá byrjan av havt vind í seglunum. Hetta hevur sína heilt serligu orsøk sum í stuttum gongur út upp á, at nýggir bilar koma so bíliga sum gjørligt inn í la
Søgan
Ein av elstu bilasølum í Føroyum Berg Motors telist millum tær elstu bilasølurnar í Føroyum. Tað var í august 1960 at Jóhannes Berg í Havn seldi teir fyrstu amerikansku Rambler bilarnar frá American Motors og setti á stovn sína egnu fyritøku. Sølan gekk so væl at fyritøkan í 1966 varð heiðrað av American Motors fyri at hava selt fle
Branding information
Berg Motors original vector logo Berg Motors modify logoBila logo Kia_logo Landrover_logo Renault_logo Subaru_logo Suzuki_logo Scania_logoOnnur Avis Rent A Car Avon Tires Cooper Tires
Starvsfólk


text:
Ongland
Ongland (enskt: England) er eitt land sum hongur saman við Skotland, Wales og Norðurírland. Tey kalla tað Stóra Bretland. Ongland er størsti og fjølbygdasti parturin í Bretandi. Nógv av fólkinum býr í stórbýum: London, Birmingham og Manchester. Nógvir býir eru gamlir íðnaðarbýir. Landslagið skiftur úr gróðramiklum akurlendi har suðuri og har eysturií heyggjutar heiðar norðantil og vestantil. Allastaðni í Onglandi eru hugnaligar bygdir, og gomul hús og handlar eru ofta uttan um almenningin í bygdini.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Meðan sóttin svarta herjaði, doyði so nógv fólk, at nógv jørð var, sum eingin arvingini stóð til. Tí gjørdist hon bílig samstundis sum trot var á arbeiðsmegi. Tað hevði við sær, at arbeiðslønin hækkaði, og hetta kom góðseigarunum illa við. Í Onglandi stuðlaði ríkið góðseigarunum og ásetti hámarksløn og legði eykaskatt á bæði bøndur og arbeiðarar. Tað elvdi til, at bøndurnir gjørdu uppreistur í 1381 og fóru í stórum flokkum til London at mótmæla hjá kongi, tí fjúrtan ára gamla Rikardi 2. Wat Tyler (1341-1381), ið var fyrrverandi hermaður, gekk á odda fyri bóndum úr Suðuronglandi til London at mótmæla hjá kongi. Túsundtals aðrir bøndur komu afturat úr Eysturonglandi. Á veg hagar rændu teir frá hond og brendu garðar í grund. Tá ið blaðungi kongurin stóð fyri mannamúgvuni, segði hann seg vilja játtað øllum krøvum teirra. Tá ið bøndurnir vóru sissaðir, breyt kongur lyfti sítt og gav boð um at drepa oddamenninar fyri uppreistrinum. At enda róku kongsins herdeildir bøndurnar heim aftur.
Protestantiska kongsdóttirin Elisabeth (7. september 1533 – 24. mars 1603) tók við ensku trúnuni í 1558. Til høvuðsráðharra fekk hon sær ein embætismann úr miðalstættini, William Cecil, sum telist ímillum bestu ráðgevar, enska kongshúsið nakrantíð hevur havt. Kongshúsið lýsti Ongland at vera protestantiskt, men læt katolikkar fáa frið so leingi, teir vóru trúnuni trúgvir. Í mong ár sat drotningin ikki trygg á trúnuni, tí at katólska skotska drotningin kravdi, at hon skuldi vera drotning í Onglandi. Aðrir valdsharrar hóttu eisini Elisabeth, eina mest Filip 2., kongur av Spania, sum var ítarsti talsmaður fyri katólsku kirkjuni. Í 1558 sendi hann stóran herskipaflota, armaduna, ímóti Onglandi, men spaniamenn tapti so dyggiliga. Tá ið Elisabeth doyði í 1603, var eitt spennandi og hendingamikið skeið í ensku søguni komið at enda.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Eystursíðan av Onglandi er mest slættlendi. Nógvastaðni er landið so lágt, at teir mugu hava gjørt verjugarðar sum í Hálandi. Har er góð jørð, helst í landsynningshorninum. Skógum er lítið av nú, men allastaðni síggjast trø; ofta standa tey sum mark millum teir ymsu garðarnar. Áirnar, sum renna eystur í Norðsjógvin, eru heldur stuttar, men breiðar og føra nógv vatn við sær. Tær eru reinar í munnanum, og í áarósunum eru góðar skipahavnir. Av víkum eru at nevna Thames og Humber. Frá Skotlandi gongur ein fjallaryggur, Penninsku fjøllini, langt suður í landið. Tey eru lág og berlig, mest heiðar og mýrar. Vestan fyri fjøllini er so aftur eitt strekki av slættlendi, men í Cumberlandi (og Wales) taka tey seg uppaftur. Í Cumberlandi er frálíka natúrvakurt; millum tey lágu, grønu fjøllini eru vøtn í hópatali. Nógv fólk leita hagar um summarið. Í Cornwall er eisini nakað av fjallalendi, og lágir hamrar ganga fram við strondini. Fram við Ermarsundi er eisini hamarsklettur fyri á fleiri strekkjum, men teir hamrarnir eru mest av kriti. Har suðuri við kanalina eru annars nógv baðipláss, og um summarið er yðjandi fult av fólki.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Landbúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Tó at jørðin í eystara og sunnara parti av Onglandi ber væl korn, hevur landbúnaðurin ikki so nógv at siga sum í mongum øðrum londum. Hetta kemur fyri ein part av, at tað eru ríkir aðalmenn, ið hava átt tað mesta av jørðini, og teir hava heldur viljað latið hana ligið sum haga enn at velt í henni, so villini djór kunna hava hildið til har. Djóraveiða hevur verið ein tann besti stuttleiki teirra. Meðan síðsta heimsorrustan var, fóru onglendingar kortini at leggja meira dent á jarðarbrúkið, og stór lendir vóru undanvelt. Kornsløgini, teir velta mest av, eru bygg, hveiti og havri. Av fóðurrótum velta teir eisini nógv. Annars leggja teir stóran dent á at sita væl um grasbøin, tí teir hava oftast bæði nógv neyt og nógvan seyð; so tað skal nógv hoyggj ella súrhoyggj til. Eingilsku neytini eru góð; helst eru fitisløgini tiltikin. Vestan fyri Penninsku fjøllini er veðurlagið so vátligt, at ikki ber væl til at dyrka korn, og har liggja tí stór lendir til seyð. Í sjálvum fjøllunum er eisini nógvur seyður. Fyri at hjálpa til at fáa meira burtur úr jørðini hevur eingilska stjórnin latið stóran studning til bøndurnar, so teir kunna hava fingið sær tey nýggjastu maskinamboð. Men landið má tó flyta nøgd inn av matvaru; nógv av henni kemur úr Danmark og úr Nýsælandi.
Fiskiskapur[rætta | rætta wikitekst]
Fiskiskapurin hevur nógv at týða, og onglendingar fiska allastaðni rundan um sjálvt Bretland, men teir royna eisini á øllum fiskileiðum í norðara parti av Atlantshavinum. Til langfarafiskiskap hava teir stórtrolarar, men í Norðsjónum brúka teir smærri før. Teir fáa kortini ikki so mikið av fiski, sum tørvur er á, men mugu keypa ein hóp afturat. Av londum, sum selja fisk til OngIands, skulu vit nevna Føroyar, Ísland, Danmark og Noreg.
Ídnaður[rætta | rætta wikitekst]
Bæði í Penninsku fjøllunum og í fjøllunum í Wales eru stórar jarn- og kolalindir. Har er tí nógv fólk, sum livir av at høgga kol ella jarn. At kalla alt jarnið verður tilgjørt í landinum, og har eru tí ógvuliga nógvar verksmiðjur og ídnaðarvirkir: umleið helvtin av fólkinum arbeiðir í slíkum. Í summum pørtum av landinum eru fabrikkirnar so tættar, at luftin er altíð svart av kolaroyki. Tættastar eru tær sunnan fyri Birmingham; har er alt so útdálkað í royki og sóti, at onglendingar nevna tað "svarta landið". Fyrr fluttu onglendingar nógv kol burtur til onnur lond, men nú verður tað mesta brúkt í landinum. Nógv tok hava kol til drivmegi, og á fabrikkum og damparum verður tað eisini brúkt, umframt til brenni. Onglendingar vóru teir fyrstu, sum fóru at gera nyttu burtur úr dampmaskinuni. Á verksmiðjunum og ídnaðarvirkjunum verða gjørd flogfør, tok, bilar, motorar, traktorar, skotvápn og annars øll amboð, ið hugsast kunna. Men umframt fabrikkir, sum gera jarnvaru, eru í Onglandi eisini nógv virkir, sum gera klædnavaru. Ullin úr Onglandi ger ikki nógmikið út, og tí flyta teir nógva ull úr Avstralia og Nýsælandi: bummullin verður flutt úr USA ella aðrastaðni. Eingilsk vara er gitin fyri góðsku, og stendur "made in England" á plaggi ella amboði, kann keyparin vera toliliga vísur í, at hann fær virði fyri pengarnar.
Til at flyta varu burtur og føra aðra aftur hevur Ongland stóran farmaskipaflota, tann næststørsta í heiminum. Eingilsk skip síggjast á øllum høvum og í øllum havnum, og eingilskt mál heyrist í øllum havnabýum í verðini. Til at verja farmaskipaflotan og forða fyri, at skipasambandið millum teir ymsu partarnar av eingilska heimsveldinum verður kvett í ófriðartíðum, hava teir ein stóran herskipaflota.


text:
BUBU sum fyri viku síðani gav út sín fyrsta film, fer at signera filmar og práta við børnini – ímeðan sangir, sum BUBU hevur á youtube og eisini teir nýggju, ið eru á filminum, verða at hoyra, á Torginum í Vági ídag.
Kathrina og John vunnu 9. umfar í sjavs
Tórskvøldið í farnu viku var 9. umfar í sjavskappingini hjá FC Suðuroy, sum er í VB-húsinum hvørt tórskvøld kl. 18.30. 16 pør kappaðust og hetta 9. umfarið vunnu Kathrina Borgardal og John Nilssen.
Úrslitið av kappingini var hetta:
Nr. 1. Katrina Borgardal og John Nilssen, 4 stig hvør
Nr. 2. Hans Jacob Bech og Egill Steintórsson, 3 stig [...]
Almenn móttøka á Verkstaðnum inni á Bakka
Í sambandi við at Verkstaðið inni á Bakka er blivi 25 ár, fara vit at hava almenna móttøku mánadagin 3. novembur frá kl. 15.00 til 18.00.
Á Verkstaðnum inni á Bakka eru ymiskar deildir; ítrivsdeild, timburdeild, málistova og fimleikarhøll. Eisini er ein stór terrassa, sum brúkarir og starvsfólk hava stóra gleði av tá veðrið er gott. [...]
Seyðsýning í Vági fríggjakvøldið 31. okt.
Nú fjøllini eru gingin og slaktið er fingið frá hondini, er tíðin komin til at skoða teir komandi brundarnar.
Vanligt er, at menn velja sær lomb út ella veðrar, sum teir meta eru serliga vakrir, og sum teir meta eru teir rættu til at føra seyðahaldið framhaldandi. Til slíka metingar hava vit valt at hava serliga [...]
“Mítt hjarta slær fyri heimstaðinum “
”Mítt hjarta slær fyri heimstaðinum” er ein norðurlendsk granskingarverkætlan, sum hevur til endamáls at greina týdningin av tilknýtinum, sum ung fólk, ið eru flutt burtur frá heimstaðnum, hava fyri ymisk mentunarlig tiltøk í teirra ”gamla” heimstaði.
Verkætlanin hevur til endamáls at greina fíggjarliga, sosiala og mentunarliga kapitalin hjá fólki, sum eru flutt burtur frá heimstaðnum, sum [...]
Vágs kommunu raðfestur eldrátøk og -tilboð
Undir yvirskriftini “Tað skal verða enn betur at koma til aldurs í Vágs kommunu” er Vágs kommuna farin undir at skipa nýggj eldraátøk og –tilboð í Vágs kommunu.
Fyrsta átakið var leygardagin, tá Vágs kommuna bjóðaði borgarum 65 ár og eldri til morgunmat í Framtíðini í Vági. Tikið varð sera væl ímóti tiltakinum, tí 95 fólk [...]
Klovnurin BUBU á vitjan á Torginum í Vági, seinnapartin ídag:
Kvinnufótbóltur vinnur frama
Á Tvøroyri hevur so at siga verið steindeytt í heilt nógv ár, hvat kvinnufótbólti viðvíkur. Men seinastu fáu árini eru risalop tikin rætta vegin, og tað sæst aftur á luttakaratølunum, og, í seinastuni, eisini á úrslitunum. Í Sumba og í Vági hava tey hinvegin megnað at hildið gongd í kvinnufótbóltinum, og er tað ikki minst takkað verið fleiri ókøvandi eldsálum. Í ár gekk eisini væl í hond í syðru hálvu, so tað var avgjørt eitt væla ár fyri kvinnufótbólt í Suðuroynni.
Haruhagar í Øravík seljast
Haruhagarnir í Øravík verða seldir sunnudagin 2. november kl 16.
.
Vikuskiftis tilboð í Toystovuni í Vági!
Fríggjadagin 31. okt. og leygardagin 1. nov. lata vit 20% í avslátri av øllum klæðum.
Leygardagin er opið til kl. 16.
Minningarhald í Hvalba
Minningarhald teirra sjólátnu verður við minnisvarðan Alla halgannadag kl. 15.
Auto Service í Øravík
Nú er Auto Service aftur í Øravík við einari rúgvu av brúktum bilum. Teir siga at teir hava nógv góð tilboð, og bjóða øllum vælkomnum.
Auto Service verður í Øravík frá tórsdegnum 30. okt.
Kathrina og John vunnu 9. umfar í sjavs
Tórskvøldið í farnu viku var 9. umfar í sjavskappingini hjá FC Suðuroy, sum er í VB-húsinum hvørt tórskvøld kl. 18.30. 16 pør kappaðust og hetta 9. umfarið vunnu Kathrina Borgardal og John Nilssen.
Sirið Stenberg: Skulu landsins lógir haldast ?
Undarligur spurningur, men eg havi brúk fyri at seta hann. Tað tykist sum skipanin er í upploysn innanífrá, nú landsstýrismálanevndin er komin við niðurstøðu í samband við kæruna av handfaringini hjá vinnumálaráðharranum av SSL.
Hans og Páll, og Jastrid og Margretha vunnu liðkappingina
Liðkappingina í bridge, sum var í Skúladeplinum í Suðuroy týskvøldið, vunnu Hans í Líðini og Páll Augustinussen saman við Jastrid Nielsen og Margrethu Borgardal.
Minningarhald í Vágs kirkju
Allahalgannadag 1. november kl. 15.00 verður minningarhald í Vágs kirkju. Síðan verður farið vestur á minnisvarðan, har kransar verða lagdir.
Bókaframløga í Frelsunarherinum í Vági sunnudagin
Sunnudagin 2. november kl. 15.00 verður framløga av bókini Breiði krossins merki út. Bókin er um arbeiði hjá Frelsunarherinum fram til dagin í dag.
Sangløtur og Barnamøti í Roynhøllini
Við sangbólkinum Keldan & Sangbólki frá Søldarfirði
TB basarur
2. november kl 15 skipar TB fyri basari í skúlagarðinum í skúlanum í Trongisvági.
Almenn móttøka á Verkstaðnum inni á Bakka
Í sambandi við at Verkstaðið inni á Bakka er blivi 25 ár, fara vit at hava almenna móttøku mánadagin 3. novembur frá kl. 15.00 til 18.00.
Minningarhald í Tvøroyrar kirkju
Allahalgannadag 1. november kl. 13.30 verður minningarhald í Tvøroyrar kirkju. Síðan verður farið út á minnisvarðan, har kransar verða lagdi.


text:
Venus
Venus er ein gongustjørna og er tann sum er tattast jørðini. Hon eitur eftir rómversku gróðrargudinnuni. Gomlu føroyingarnir róptu Venus Stakkalastjørnuna. Venus er á stødd við jørðina og verður tí nevnd tvillinga systir okkara. Venus hevur luft sum á jørðini, men luftin er eitrandi. "So tekkilig og eygagóð sum Venus vøn og skar" skrivaði Poul F Joensen á sinni um gongustjørnuna Venus, og tað er heldur ikki so løgið. Venus er bjartasti himmalknøttur, tá ið Sólin og Mánin ikki verða tikin við. Venus sæst best í januar og februar, og stendur hon lágt á himli. Venus er onnur gongustjørnan frá sólini. Til støddar er hon sum jørðin. Ýtan er sum oyðimørk full í klettum. Størsta vinkulfrástøðan frá sólini er 47°. Av hesum verður hon eisini nevnd "morgunstjørna" ella "kvøldstjørna". Í góðum líkindum er Venus sera bjørt. Av øllum himmalknøttum eru bara sólin og mánin bjartari. Í lítlum kikara sæst, at hon hevur kvartalaskifti, tendring og fylling, eins og mánin. Venus er væl bjálvað í tjúkt lofthav, mest av kollvísúrni (90 %). Av hesum stendst vakstrarhúsárin, sum tryggjar javnan hita á ýtuni. Rúmdarfør hava mált 475 °C á Venus - so har gløða klettarnir í náttarmyrkrinum - og trýstið er heilar 90 atm. Í lofthavinum eru eisini saltsýra, svávulsýra og flusssýra. Skýferðin á Venus er so tjúkk, at ýtan sæst ikki í kikarn, men við radarakanningum av jørðini er staðfest, at Venus hevur øvugan snúning. Tí gongur sólin á Venus eystureftir á luftini, og ikki sum hjá okkum, vestureftir. Um Venus melur eingin máni.
Hagtøl[rætta | rætta wikitekst]
- Diametur (Jørðin = 1): 0,95
- Massi (Jørðin = 1): 0,82
- Rúmd (Jørðin = 1): 0,86
- Massafylla (vatn = 1): 5,20
- Tyngdakraft (Jørðin = 1): 0,91
- Mánar: 0
- Miðal-temperaturur: 464 Celsius
- max støddar flokking: - 4,7


text:
Jämtlands län
Jämtlands län er ein sýsla í Svøríki. Í eystri hevur Jämtlands län mark við Västernorrlands län og Gävleborgs län, í norðri við Västerbottens län og í suðri víð Dalarnas län. Jämtlands län varð stovnaður á 1810. Høvuðsstaðurin í Jämtlands län er Östersund.
Jämtlands län hevur umleið 126 261 íbúgvar (2013) og en vídd við 53 752,8 km².
Kommunur[rætta | rætta wikitekst]
- Bergs kommuna
- Bräcke kommuna
- Härjedalens kommuna
- Krokoms kommuna
- Ragunda kommuna
- Strömsunds kommuna
- Åre kommuna
- Östersunds kommuna


text:
Fámjin
Fámjin liggur mitt á vestursíðuni á Suðuroynni, sum mest sum øll er høg og brøtt og ring at koma til. Einans heilt fáar bygdir eru at finna her. Norðan- og vestanfyri er bakkin høgur og brattur undir Gluggunum (610 m), hægsta fjalli í Suðuroy, har markið er móti Froðbiar sókn. Millum Laðafelli og Borgarknapp er markið móti Hovi, og víðari úr hesum vakra tindi yvir Borgina og Glopprók í Gásadalsgjógv er markið móti Vági. Sunnan fyri bygdina er bakkin eisini høgur. Gjøgnum tann breiða dalin, ið er umgivin av kambum, tindum og botnum, rennur Áin Mikla. Fleiri smá vøtn eru við ánna. Á hjallanum norðanfyri bygdina er tað stóra Kirkjuvatn. Hóast einki sethús er í gerð í bygdini, so hevur fólkatalið seinastu 30 árini ligið støðugt omanfyri 100. Seinasta uppgerðin frá Hagstovuni í februar 2014 vísir, at 106 fólk búgva í Fámjin,[1] og er tað lægsta fólkatalið síðani 1985. Tá fólkatalið í Fámjins kommunu, sum bert snýr seg um hesa einu bygdina, var uppá tað mesta vóru 135 skrásett her. Hetta var í 1993, men síðani er talið minkað javnt og samt.
Tvørtur um ta breiðu víkina, har bygdin liggur í fleiri býlingum, er eitt sandriv, ið verjir móti tí opna havinum. Ein siglingarrenna er opin í rivinum. Inni í pollinum er kyrt, sum í eini havn, og hagar reka teir grind. Fámjin er grindavág. 24 merkur í jørð eru í Fámjin, av teimum 2 merkur og 5 gyllin kongs. Hagarnir eru Botnur, Múlhagi, Rókhagi, Fjallið Mikla, Miðhagi (deildur í Sunnara og Norðara part), Hamrahagi og Fløtan. Í Fámjin var smoltstøð, hon lat aftur í 2003. Nú er sparkivøllur á staðnum, har sum kørini hjá smoltstøðini stóðu. Í 2006 vann Fámjin heiðurin sum best røkta bygd, umframt best røkta strandarlinja. Aftur í 2010 vann Fámjin heiðurin at vera best røkta bygd. Fámjin er ein av føroysku bygdunum, sum fyrstu ferð verður nevnd í Hundabrævinum, sum varð skrivað einaferð í tíðarskeiðnum 1350 - 1400.[2]
[rætta | rætta wikitekst]
Navnið Fámjin er sjáldsamt, og torført er hjá málfrøðingum at týða, hvønn uppruna tað hevur. Men gomul søgn sigur, at bygdin fyrr æt Vesturvík, men tað finnist ongin skrivlig kelda, ið nevnir Fámjin fyri Vesturvík. So hendi tað, at maður í bygdini og sonur hansara fingu fatur á tveimum konufólkum av einum fronskum skipi, ið lá uttanfyri. Tá ið skipsmenninir sóu, at teir róðu til lands við teimum, fóru teir at rópa:
- femme mien, femme mien!
Soleiðis skuldi bygdin broyta navn. Brim kom og skipið sigldi burtur. Feðgarnir tóku sær hesar báðar til konu. Mangir sterkir avrekskappar sigast at vera komnir undan teimum.
Best hugsandi er at navnið hevur okkurt við "fóm" (skúm) at gera, tí oftani er sera nógvur skúmur í mølini tá ið brim er og tað samstundis er nógvur gróður í sjónum.
Kirkjan[rætta | rætta wikitekst]
Fámjins kirkja er bygd í 1876, hon er úr gróti, hvítkálkað og takt við fløgugróti. í kirkjuni hongur tað fyrsta føroyska flaggið, Merkið, sum Jens Olivur Lisberg (1896-1920) úr Fámjin gjørdi í 1919 saman við Janusi Øssurssyni og Paula Dahl. Merkið veittraði fyrstu ferð í Føroyum hin 22. juni 1919, møguliga í samband við eitt brúdleyp í familjuni hjá Jens Olivur. Hann liggur grivin í kirjugarðinum við kirkjuna í Fámjin. Í forkirkjuni stendur ein rúnasteinur, funnin í kirkjugarðinum, óivað gravsteinur. Kirkjan undan hesari varð bygd í 1826, í miðøld skal hava verið bønhús í Fámjin.
Best røkta bygd[rætta | rætta wikitekst]
Fámjin hevur tvær ferðir fingið heiðurin "Best røkta bygd". Umhvørvisátakið er afturvendandi tiltak, sum Umhvørvisstovan, Visit Faroe Islands, Agenda 21 Stovan og Føroya Náttúru- og Umhvørvisverndarfelag skipa fyri í felag. Fámjin vann heiðurin í 2006[3] og aftur í 2010.[4]
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
-
-
-
-
Sunnanfyri Fámjin. Vestursíðan av Suðuroynni frá Fámjin norður til Bergstanga sæst á myndini. Fjøllini Knúkin, Herðablaðið, Gluggarnir, Tindur og Prestfjall síggjast eisini.
-
-
-
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- Faroestamps.fo: Fámjin (kelda)
- Folkakirkjan.fo: Fámjins kirkja
- Fámjin á www.faroeislands.dk
- Myndir úr Fámjin á Flickr


text:
Umboðsmannatingið í USA
Umboðsmannatingið í USA (enskt: United States House of Representatives) er annar helmingurin av føderala lóggevandi tinginum í USA, Kongressini. Hin helmingurin er Senatið. Í USA verður Umboðsmannatingið ofta bert nevnt the House. Tað eru 435 limir í Umboðsmannatinginum, sum øll standa fyri vali annað hvørt ár. Harumframt eru tað seks limir, ið ikki hava atkvøðurætt. Tingið hevur, eins og øll Kongressin í USA, bústað í Capitol-bygninginum í Washington, D.C.. Ólíkt Senatinum, so kann talið av limum frá hvørjum stati í Umboðsmannatinginum broytast, alt eftir íbúgvatalinum. Sambært tí amerikonsku grundlógini so verður býti av umboðum frá teimum ymisku statunum í USA dagført 10. hvørt ár, grundað á fólkateljingum (seinasta fólkateljingin ella manntalið var í 2010). Kalifornia (umleið 37 milliónir íbúgvar) hevur sostatt 53 limir og Alaska (umleið 660.000 íbúgvar) bert ein lim í Umboðsmannatinginum.
Formaður Tingsins, nevndur The Speaker, leiðir fundirnar og er nummar trý í tí politiska stiganum (hierarkinum) næst eftir forsetanum og varaforsetanum. Í 2007 var republikanarin Dennis Hastert avloystur av demokratinum Nancy Pelosi, sum harvið gjørdist tann fyrsti kvinnuligi formaðurin og tann 60. formaðurin í raðfylgjuni. Republikanarin John Boehner tók við álitisstarvinum sum The Speaker hin 5. januar 2011.
Í verandi Tinginum hava republikanararnir meiriluta við 242 limum, meðan demokratarnir hava 193 limir. Eric Cantor er leiðari fyri samgonguna meðan Nancy Pelosi er leiðari fyri anstøðuna.


text:
David Crystal
David Crystal (føddur 6. juli 1941 í Lisburn, Norðurírlandi) er ein bretskur málfrøðingur, akademikari og rithøvundur.
Hann vaks upp í Holyhead í Wales og í Liverpool í Onglandi, har hann gekk á St Marys's College frá 1951.
David Crystal las engskt á University College London 1959-1962. Hann býr í dag í Holyhead og undirvísir á Bangor University í norður Wales og á University of Reading. Millum hansara mongu akademisku áhugamál eru innlæring av engskum, klinisk málfrøði, løgmál, og “ludic linguistics” (Crystal’sa egna nýyrði fyri studii av málspæli), engskan stíl, Shakespeare, indeksering og orðabókagerð. David er verji av International Association of Teachers of English as a Foreign Language (IATEFL) og varaforseti av Society for Editors and Proofreaders (StEP). Hann hevur eisini arbeitt sum ein týdningarmikil blaðstjóri á Cambridge University Press.
Vælkendur er hann fyri sínar málsendingar í sjónvarpi, ið eru populerar á netinum eisini, t.d. Youtube.


text:
Skipan í Skúlaspíranum
11-05-2012
Forskúlin hjá Eysturkommunu, Skúlaspírin, er partur av fólkaskúlanum og er leiðsluliga ein sameindur partur av skúlanum, og tað hevur víst seg at rigga væl
Skúlaleiðarin setur eftir innstilling frá einum setanarbólki fólk í starv í Skúlaspíranum. Í setanarbólkinum eru umboð fyri kommununa, formaðurin í skúlastýrinum, umboð fyri lærararnar og skúlaleiðarin.
Normeringin er eitt starvsfólk til hvørjar níggju næmingar. Helvtin av tímunum er læraratímar, og helvtin er pedagogtímar. Søkja ikki nóg nógv starvsfólk av øðrum starvsbólkinum, kann hin starvsbólkurin røkja tær uppgávurnar.
Í ár søkti bara ein námsfrøðingur. Tí eru tríggir lærarar og ein námsfrøðingur í starvi í Skúlaspíranum. Har eru tveir flokkar við 18 næmingum í hvørjum flokki, so tvey starvsfólk eru knýtt at hvørjum flokki. Annar flokkurin hevur ein pedagog og ein lærara, hin flokkurin hevur tveir lærarar.
Sambært Fríðfinni Johnsson, skúlastjóri í Leirvíkar Skúla, rigga báðir flokkarnir sera væl. Tó saknar pedagogurin ein pedagog at samstarva við, sigur hann.
Hjá Eysturkommunu er Skúlaspírin tilboðið hjá teimum seks ára gomlu. Fríðfinni dámar væl, at tað er soleiðis. Tó heldur hann, at tað rættasta hevði verið at gjørt eina kanning, sum vísti, um Skúlaspírin var tað besta tilboðið til øll, sum fylla seks í tí árinum.
- Tað er ikki tað sama at vera fødd/ur í januar og so at vera fødd/ur í desember. Dreingir og gentur fylgjast heldur ikki heilt í menningini, tí ofta eru gentur fyrr í menningini. Haraftrat er sera ymiskt, hvussu børn eru fyri, fyri ikki at nevna tey, sum eru ov tíðliga fødd. Tey kunnu verða fødd í einum ári, hóast tey, um alt hevði gingið sum vanligt, høvdu tey verið fødd í einum ári seinni.
Fríðfinnur Johnsson heldur, at hetta vísir, at tað er eitt mál, sum eigur at verða tikið upp. Tað eru altíð nøkur børn, ið hava betur av at bíða.
Hann heldur tað eisini vera rættast at gjørt somu kanning í Skúlaspíranum. Eina kanning, sum hevði víst, um 1. flokkur var tað besta fyri barnið.
- Tað er av stórum týdningi, at børnini ikki fara ov skjótt fram ta fyrstu tíðina. Grundarlagið er av sera stórum týdningi fyri alt tað, ið skal lærast seinni.
Eftirmetingar verða gjørdar av øllum børnunum, sum ganga í Skúlaspíranum, men tað er ikki ein kanning, sum beinleiðis miðar eftir at staðfesta, um tað besta fyri barnið er at fara í 1. flokk.
Í ár arbeiða starvsfólkini í Skúlaspíranum eftir einum ársverki, ið svarar til 74 prosent av 1800 tímum. Børnini eru í skúla í 20 tímar um vikuna viku. Hetta hevur víst seg at vera sera gott, tí nú vita starvsfólkini í forskúlanum neyvt, hvussu teirra arbeiðsviðurskifti eru skipað.


text:
Afrikanskur skógarfílur
Afrikanskur skógarfílur (latín: Loxodonta cyclotis) er ein Afrikanskur fílur ið heldur til í skógunum í Kongolægdini. Hesin fílur var fyrr mettur at vera eitt undirslag av Afrikanska Runnafílinum (Loxodonta africana), men ein vísindalig kanning í 2010 staðfesti at talan er um tvey ymisk sløg. Hin umstríddi Dvørgafílurin (Pygmy Elephant) í Kongolægdini, ið ofta hevur verið mettur at vera eitt egið slag (Loxodonta pumilio) av kryptozoologum, er helst bara vanligur Skógarfílur ið er lágvaksin og/ella tíðliga búgvin vegna umhvørvisligar umstøður.


text:
Madonna
Madonna Lousa Veronica Ciccone Ritchie er fødd 16. august 1958 í Bay City í Michigan í USA. Hon er ein av átta børnum í eini stórari italskari familju.
Hon er fyrst og fremst sangari og sangskrivari, men eisini filmsleikari, dansari og rithøvundur.
Madonna skrivaði sáttmála við Sire Records í 1982 og hevur síðan selt tvey hundrað milliónir fløgur um allan heim.
Sum sangari er hon kend og fagnað um allan heim. Hon verður søgd at vera tann sangarinnan, sum hevur vunnið flest pengar í yrki sínum. Sagt verður, at konsertferðin hon gjørdi í 2006, Confession Tour, er mest væleydnaða konsertferð, nøkur sangarinna hevur gjørt.
Hon er eisini dansari. Var við í dansibólkinum hjá Marthu Graham og Alvin Ailey Dance Troop í New York.
Hon er filmsleikari. Hon hevur spælt við í Desperately Seeking Susan, Dick Tracy, A League Of Their Own, Truth Or Dare og í Evita, har hon vann eina Golden Globe.
Hon er eisini rithøvundur og hevur skrivað fimm bøkur til børn. Fyrsta bókin Ensku Rósurnar kom út í 2003.
Madonna býr við manni og børnum í London og Los Angeles.
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
- 1983: Madonna
- 1984: Like a Virgin
- 1986: True Blue
- 1989: Like a Prayer
- 1992: Erotica
- 1994: Bedtime Stories
- 1998: Ray of Light
- 2000: Music
- 2003: American Life
- 2005: Confessions on a Dance Floor
- 2008: Hard Candy
- 2012: MDNA
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]


text:
Peru
Peru, Perú ella Lýðveldið Peru (spanskt: República del Perú) er eitt land í Suðuramerika. Í suðri hevur Peru mark við Bolivia og Kili, í norðri við Ekvador og Kolumbia, í vestri við Kyrrahavið og eystri við Brasil. Peru hevur 28,6 mió. íbúgvar.
Síðstu árini hava vinnuloysi, fátækradømi og aðrir samfelagsligir trupulleikar elvt til harðligt politiskt stríð og grovan harðskap. Tí hava útlendskar vinnufyritøkur aftrað seg við at seta pening í fyritøkur í Peru, og landið er eitt tað fátækasta í Suðuramerika. Næstan helvtin av fókinum í landinum er ættað av uppruna fólkinum frá Quechua og Aymara, sum eru av teimum størstu fólkabólkum í landinum. Størsi býurin og høvuðsstaður er Lima. Tjóðardagur er 28. juli.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Longu fyri 8000 árum síðan búðu veiðifólk/savnarar í Andes í Suðuramerika. Um 3500 f.Kr. vóru nógvar bygdir bygdar fram við strondini í Peru. Høvuðsvinnuvegurin var fiskiskapur. Longri inni í landinum vóru landbúnaðarsamfeløg, og fólk livdu sum bøndur og dyrkaðu bummull og seinni mais, tey brutu eisini grót úr fjøllunum til húsabygging og prýðislutir. Tey veittu vatn út á velturnar og løgdu nógv inn av nýggjum. Um 2000 f.Kr. vóru mangar stórar búsetingar í Andesfjøllum. Tey bygdu stórar bygningar til átrúnaðarlig hátíðarhald ella alment virksemi. Í El Paraiso tætt við Lima var í 1800 f.Kr. bygd ein veldig pýrmida úr flaðaðum, høgdum gróti.
Margbroytta paracas-mentanin stóð í hægsta blóma frá um 500 f.Kr. til um 200 e.Kr. á einum avbyrgdum, veðurbardum geira sunnan fyri Lima. Landbúnaðurin hjá paracas-fólkinum var fjølbroyttur, og tey dyrkaðu mais, bønir, jarðnøtir, epli og yucca. Tey dugdu sjáldsama væl at baldýra og veva, og tøkni og arbeiðsháttur teirra vóru ókend aðrastaðni. Á klæðum, sum eru stívliga 2000 ára gomul, eru funnin yvir 100 litir. Baldýraðu myndirnar eru av menniskjum, fuglum, køttum, revum og andum. Paraces-fólkið balsameraði tey deyðu og hevði hátíðarligar og drúgvar jarðarferðir. Líkini vóru helst roykt ella turkað, so at tey ikki skuldu rotna, og síðan løgd í gravkømur undir jørð; við sær fingu tey klæði, høvuðmyndir og lutir úr leiri.
Fyri fýra hundrað árum síðan var Peru miðdepil í mikla Inkaríkinum, sum rakk næstan suður ígjøgnum alt Suðuramerika. Eftirkomarar inkafólksins liva enn upp í hálendinum í Andesfjøllunum og eru um helvtin av fólkinum í Peru.
Fyrsti veruligi uppreisturin ímóti spanska yvirvaldinum í Suðuramerika var í 18. øld. Í Andesfjøllunum í Peru vóru indiánar noyddir at arbeiða í námum og verksmiðjum hjá spaniamonnum. Arbeiðsumstøðurnar vóru ræðuligar, og í 1780 gjørdu indiánarnir uppreistur. Oddamaður teirra var José Gabriel Condorcanqui (19. mars 1742 - 18. mai 1781), ein múgvandi spanskur amerikanari, sum segði seg vera ættaðan frá inka-keisaranum Tupac Amaru, ið ráddi í 16. øld. José fekk sær sjálvur hetta navnið í 1771. Uppreistrarmenninir tóku stórar partar av hálendinum og lupu á býin Cuzco. Í loyndum sendu teir viðhaldsmonnum í Bolivia boð um uppreisturin við knútastavraðum (quipu), sum inkar nýttu í gomlum døgum. Í mars 1781 fingu spaniamenn hendur á Tupac Amaru og píndu hann til deyða. Men uppreisturin helt fram, til hann var niðurbardur í 1782, tá ið uppreistrarliðini tvær reisur høvdu herjað á býin La Paz í Bolivia.
Tá ið San Martin hevði staðið á odda fyri argentinskum frælsisherdeildum, legði hann ætlaninr um at vinna Peru frælsi. Í Kili læt hann búgva út ein herflota, og í 1820 gjørdi hann innrás í Peru bæði av sjónum og av landi. Fólkið í Peru stuðlaði honum, og hann tók upp samráðingar við spanska varakongin og bað hann geva seg undir. Varakongur legði frá sær, tá ið herdeildir San Martins komu til Lima í 1821. San Martin gjørdist ríkisfyristøðumaður í Peru og lýsti landið at vera frælst ríki. Hann legði frá sær árið eftir, tí at hann vildi ikki fara upp í politiskt stríð ímillum oddamenninar í lýðveldisflokkinum.
Kyrrahavskríggið ímillum Peru og Kili (1879-1884) tók Peru ógvuliga fast, og mong ár gingu, til landið kom fyri seg aftur. Í 1920-árunum tók nýggj kollveltingarrørsla seg upp, oddamenn hannara vóru José Carlos Mariátegui (1895-1930) og Victor Raul Haya de la Torre. Haya varð sendur í útlegd fyri virksemi sítt í 1923, og í 1924 stovnaði hann rørsluna Amerikonsku Fólkakollveltingarfylkingina (APRA), ið skuldi berjast ímóti hjálandapolitikki USA í Latínamerika, tjóðartaka jørðina og ídnaðin og sameina indiánararnar í øllum Latínamerika. APRA-deildir vórðu settar á stovn í nógvum suðuramerikonskum londum, men tað var bara í Peru, at mong fólk tóku undir við fylkingini. Haya kom aftur til Peru í 1930 og gjørdist forsetavalevni hjá APRA. Mótstøðumaður hansara Sanchez Cherro vann valið, men ein aprista (APRA-viðhaldsmaður) gjørdi av við hann í 1933. Stríðið ímillum stjórnina og APRA stóð við í mong ár.
Øll lond í Suðuramerika hava kríggjast við grannalond síni um, hvussu landamørkini skuldu vera, og enn eru ikki allar marknatrætur loystar. Í kríggjunum ímillum Ekvador og Peru í 1940-árunum doyðu fleiri túsund fólk.
Fólkið í Lima, býur við breiðum og prýðiligum gøtum og borgum, atkvøddi fyri José Luis Bustamante, valevni, sum APRA stuðlaði, á forsetavalinum í 1945. Hann varð valdur. Haya stýrdi óalment stjórnini í tvey ár, hóast hann ikki varð valdur, men nærri kom hann ikki forsetaembætinum tey mongu árini, hann var upp í politikki.
Av fyrstantíð fekk APRA dygga undirtøku í Peru, men í mong ár varð rørslan bannað. Bæði herur og løgregla hildu hana mata støðið undan landsins trygd og bardust ímóti henni. Men hóast tað gjørdist rørslan tann politiski flokkurin, sum hevur verið longst í Peru.
Í 1980-árunum gjørdi kommunistiski uppreistrarbólkurin, Lýsandi Gøtan, nógv um seg í Peru. Endamálið var at seta á stovn kommunistiskt stýri í landinum. Rørslan fór harðliga fram - flutti burtur og myrdi fólk og legði bumbur í býunum í Peru. Oddamaður rørslunnar, Abimael Guzman (f. 3. desember 1934), varð tikin og settur fastur í 1993.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Nógv fólk býr á smáum gørðum í fjøllunum, og tey eru sera fátøk. Onnur arbeiða á stórgørðum og dyrka kaffi, sukur og bummull til útflutnings. Í undirgrundini er olja og annað náttúrutilfeingi, sum bøtir um gjaldføri landsins.
Tað er so lítið dyrkilendi í Andesfjøllum, at hvør jarðarskeki verður veltur. Nógvastaðni í líðunum laða bøndurnir bríkar, at teir kunnu nýta alt lendið, teir eiga. Sáað verður, sum veðurlagið er. Niðri á sløttum er lýtt og slavið, men hægri upp tú kemur, kaldari verður. Á háslættunum í Andesfjøllum er einasta frukt, ið veksur væl, epli.
Ógvuliga nógv æti er í tí kalda sjónum við Peru. Ætið er føðsla hjá ansjósum, makreli og sardinum, sum nógv er til av á hesum leiðum. Fiskamjøl úr ansjósum er stór útflutningsvøra hjá Peru. Níggjunda ella tíggjunda hvørt ár kemur flógvi havstreymurin, nevndur El Niño, og órógvar tilgongdina av æti, og fiskurin fer aðrar leiðir at søkja sær føðslu. Í 1992 og aftur í 1998 elvdi hetta til svára kreppu í fiskivinnuni.
Størstu fiskiveiðitjóðirnar eru Peru, Kina og Indonesia. Kina einsamalt fiskaði í 2003 næstan 10 miljardir tons, sum er 15 % av øllum heimsins fiskiskapi upp á 67 miljardir tons, næst teimum Peru, sum fiskaði 9 %.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Peru er eitt av teimum stóru londunum í Suðuramerika. Nógvastaðni er tættur regnskógur. Andesfjøllini skilja landið í trýggjar partar: strandarøki, hálandið og Amasonasskógurin.
Fram við strondini í Peru er fyri tað mesta slættlendi, men sum í norðara parti av Kili regnar tað sjáldan ella ongantíð, og tí ber ikki til at dyrka korn ella aðrar fruktir, uttan har sum áir koma oman úr fjøllunum. Slík pláss eru nógv fram við strondini, og har dyrka teir mais, rís, sukurrør, bummull og aðrar fruktir. Í havinum vestanfyri er ørgrynni av fiski og fugli. Inni í landinum eru fleiri fjallaryggir og stórir háslættar og dalar millum teirra.
Størsta fløtan er eystur móti Bolivia. Har er óføra stórt vatn, Titicacavatn, 3.810 m yvir havinum. Nógv nes skera seg út í vatnið, og í syðra endanum eru tvær fittliga stórar oyggjar, har toftir av fyrndargomlum templum eru at finna. Fleiri áir renna í vatnið, og ein stór rennur úr tí, og tí er vatnið ikki salt. Har á leið er býurin Cuzco, sum einaferð var høvuðsstaður í einum stórum indianaríki.
Høvuðsstaðurin eitur Lima, størsta skipahavnin er Callao.
Peru eru býttar upp í 25 landslutir og eitt høvuðsstaðarøki:
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]


text:
Fiskur
Fiskur er ryggdýr við fjaðrum og sterti ið livir í vatni el. sjógvi og andar vanliga við táknum. Fiskar eru ofta eitrandi. Tí eru fleiri sløg vandamikil at eta. Tann hættisligasti fiskurin er blásifiskurin, sum hevur eitt eitur, sum kallast tetrodoxin. Tað skal bert 0,1 gramm av eitrinum til at drepa eitt vaksið folk eftir 20 minuttum. Fiskurin sjálvur fær ikki skaða av eitrinum. Sjálvt um fiskurin er eitrandi, verður hann hildin at vera ein sannur leskibiti í m.a. Japan. Hesin serligi fiskarætturin kallast fugu. Kokkar eru fleiri ár um at læra seg at skera eitrandi partin av fiksinum burtur uttan at eitra restina av fiskakjøtinum. Hóast størt varsemi, verða fleiri fólk á hvørjum ári eitraði, tí tey eta fugu [1].


text:
Buhloone Mindstate
Buhloone Mindstate er triðja fløgan hjá De La Soul. Hon var útgivin í 1993, um tað mundið tá jazz-hip hop var væl umtókt, serliga á eystursíðuni av USA. Hon kom út umleið hálvt ár eftir Guru útgav fyrstu Jazzmatazz fløgu sína. Guru hevur fingið æruna fyri at integrera jazz í hip hop, sjálvt um hip hop leingi hevur havt nakað av jazz-ávirkni. Hann sang eisini niðurlagið í einum sangi í Buhloone Mindstate. Óneyðugt er at siga at fløgan er sera ávirka av jassi. Hon er minni "ballfokusera", og hevur ein friðarligari stemning, enn aðrar hip hop fløgur í hesi tíðini. Navnið á fløguni refererar til teirra hugsan sum eina ballón, teir hava ringt við at vera verandi á jørðini nú teir eru kendir. Í innganginum og sanginum "Patti Dooke" siga teir fleiri ferðir "It might blow up, but it won't go pop", altso teir vilja ikki gera popp, sjálvt um teir kunnu vera uppblástir. De La Soul eru júst kendir fyri at vera kreativir og orginalir og at prøva ein nýggjan stíl fyri hvørja fløgu teir geva út. Buhloone Mindstate er seinasta fløgan sum Prince Paul producerar.
Track listing[rætta | rætta wikitekst]
- "Intro" – 0:52
- "Eye Patch" – 2:27
- "En Focus" (við Shortie No Mass and Dres of Black Sheep) – 3:15
- "Patti Dooke" (við Guru, Maceo Parker, Fred Wesley and Pee Wee Ellis) – 5:54
- "I Be Blowin'" (við Maceo Parker) – 4:58
- "Long Island Wildin'" (við Scha Dara Parr and Takagi Kan) – 1:30
- "Ego Trippin' (Part Two)" – 3:52
- "Paul's Revenge" – 0:43
- "3 Days Later" – 2:39
- "Area" – 3:31
- "I Am I Be" (við Maceo Parker, Fred Wesley and Pee Wee Ellis) – 5:03
- "In the Woods" (við Shortie No Mass) – 4:01
- "Breakadawn" – 4:14
- "Dave Has a Problem...Seriously" – 0:55
- "Stone Age" (við Biz Markie) – 4:13


text:
Fylgisveinur
Ein fylgisveinur er ein manngjørdur himinknøttur sendur í ringrás um Jørðina, mánan ella aðra gongustjørnu til dømis at gera mátingar ella at senda sjónvarps- og útvarpsbákn. Fylgisveinar, ið ganga í rúmdini, taka myndir av jørðini, og hesar myndir hjálpa veðurfrøðingum í arbeiðinum at seta saman veðurforsøgn komandi dagarnar. Fylgisveinar eru í ringrás um Jørðina, ikki hundraðtals metrar, men hundraðtals kilometrar úti í rúmdini. Haðani hava fylgisveinar ótrúligt útsýni yvir Jørðina. Summir hava myndatól og taka myndir av høvum og londum og siga frá veðrinum og øðrum viðurskiftum á Jørðini, sum broytast alla tíðina. Aðrir fylgisveinar eru millumstøðir í telesamskiftinum ímillum lond. Allir hesir fylgisveinar eru sendar upp av Jørðini. Teir eru eins og ein máni, sum er í ringrás um gongustjørnu.


text:
Chicago
Chicago er ein býur í lutstaturin Illinois í USA. Hann hevur umleið 2,9 mió. íbúgvar og er triðstørsti býur í USA. Orðið Chicago kemur úr Illinois-Miami "shikaakwa" og merkir villleykur. Millum annað liggur fyrrverandi heimsins hægsti bygningur, Sears Tower, í býnum. Men Chicago er sjálvandi nógv meir enn tað. Í 1850 búðu bert 30 000 fólk í Chicago, men í 1890 var íbúgvatalið meira enn ein millión fólk.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Listarliga er býurin ómetaliga ríkur, og umframt øll hugsandi tónleikanøvn, sum koma hendavegin, eru nógv listasøvn við bæði klassiskari og nútímans list. Fjølbroyttu býarpartarnir Belmont og Wicker Park eru á tremur við barrum og kaféum, har tey ungu hittast, lítlum sølubúðum, har tú fært alt frá vatnpípum og brúktum bókum til heimagjørd klæði, og bíligum konsertstøðum, har alt frá etniskum tónleiki og jazzi til Heavy Metal og elektroniskan tónleik verður spælt.
Um 1910 tók jazzurin sær nýggjan høvuðsstað, stórbýin Chicago, norðarlaga í Amerika. Nógvir afroamerikanarar fluttu norðureftir, tí í verksmiðjum á Chicagoleiðini var arbeiði at fáa. Tey tóku jazzin við sær. Mangir tónleikarar, eitt nú Joe King Oliver, Louis Armstrong og Kid Ory spældu sín besta New Orleans-jazz í Chicago. Hvítir tónleikarar fóru at taka eftir teimum. Hesin jazzur varð eyknevndur dixieland. Dixieland er í m.a. Louisiana.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
- Amerikanskur fótbóltur: Chicago Bears.
- Hornabóltur: Chicago Cubs og Chicago White Socks.
- Kurvabóltur: Chicago Bulls.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]


text:
The Beatles
The Beatles var ein enskur tónleikabólkur úr Liverpool í Onglandi. The Beatles eru mettir sum heimsins best umtókti tónleikabólkur nakrantíð. Teir eru eisini tann bólkurin, sum hevur selt flest fløgur/plátur og kassettubond í heiminum. Metingarnar siga, at teir hava selt yvir 1 milliard eintøk síðan fyrsta singulplátan Love Me Do kom út í 1962.
Innihaldsyvirlit
Limir í bólkinum[rætta | rætta wikitekst]
- John Lennon (1940-1980)
- Paul McCartney (1942)
- George Harrison (1943-2001)
- Ringo Starr (Richard Starkey) (1940)
Byrjan[rætta | rætta wikitekst]
"Áðrenn Elvis var einki!" hevur John Lennon sagt og vísti á, at Elvis Presley var tað fyrsta, sum veruliga rein við hjá sær av tónleikí. Tað var ið hvussu er aftaná, at hann hevði hoyrt Heartbreak Hotel, at hin ungi Lennon plágaði mostir sína Mimi at keypa honum ein gittara. Tá segði hon tey so mangan endurtiknu orðini: "Ein gittari kann vera fínur sum ítriv, men tú fert ongantíð at fáa eitt livibreyð burturúr honum!".
Hvussu var og ikki, so byrjaði John Lennon saman við vinmonnum sínum ein tónleikabólk, sum spældi skiffle-tónleik miðskeiðis í 1950'unum. Bólkin kallaðu teir The Quarrymen eftir skúlanum, teir gingu á.
16. juni 1957 spældi bólkurin til ein kirkjubasar í Liverpool. Henda dagin spældu teir millum annað tað tá nýggja lagið hjá Gene Vincent Be Bop A Lula. Millum áhoyrararnar var hin fjúrtan ára gamli Paul McCartney, sum kendi ein av limunum í bólkinum. Aftaná framførsluna heilsa John Lennon og Paul McCartney fyri fyrstu ferð upp á hvør annan, og Paul vísti tá John, hvussu hann skuldi stemma gittaran hjá sær og spældi eisini fyri honum lagið hjá Eddie Cochran Twenty Flight Rock.
John Lennon segði seinni, at hann var serliga hugtikin av, at Paul McCartney dugdi allan tekstin til Twenty Flight Rock; men eisini at tað var eitt trupult val, ið hann stóð yvirfyri, tí skuldi hann gera bólkin sterkari ella gera seg sjálvan sterkari? - Hann valdi at gera bólkin sterkari.
Paul McCartney hevði ein vinmann, George Harrison, sum var rættiliga kringur á gittara. Hóast John Lennon var eitt sindur í iva um at bjóða dreiginum við í bólkin, tað eru jú hálvtriðja ár millum teir, so fekk Paul hann sannførdan eftir at George hevði spælt eina lýtaleysa útgávu av gittarlagnum Raunchy.
Fyrsta upptøkan[rætta | rætta wikitekst]
Tá havt verður í huga, hvussu ótrúliga vælumtóktir Beatlarnir gjørdust, so er áhugvert at vita, at tað finst ein upptøka av framførsluni hjá The Quarrymen gjørd á nett sama kirkjubasari tann dagin, tá ið John møtti Paul. Hesar upptøkur komu undan kavi í 1990'unum, og keypti plátufelagið hjá The Beatles EMI bandið, men enn er hetta tilfar ikki givið út alment.
Lakkplátan hjá The Quarrymen[rætta | rætta wikitekst]
Í 1958 fóru teir komandi Beatlarnir í lítla studioið hjá Percy Philips í Liverpool at spæla inn eina lakkplátu til egið brúk. Á upptøkuni spæla teir tríggir John, Paul og George allir gittara, og við sær hava teir John Lowe, sum spælir klaver, og Colin Hanlon, sum spælir trummur.
Fimm eintøk vórðu gjørd av hesi lakkplátuni, og tá ið arbeitt varð við Anthology røðini miðskeiðis í 90'unum fekk EMI hendur á einasta eintakinum, ið hevði yvirlivað. Henda ráa upptøka við The Quarrymen kom út á Anthology 1 í 1994.
Sangirnir vóru[rætta | rætta wikitekst]
- That'll Be The Day (J.Allison/B.Holly/N.Petty) - Tá nýggja hittið hjá Buddy Holly.
- In Spite Of All The Danger (P.McCartney/G.Harrison)
John Lennon syngur fyri á løgunum báðum, Paul McCartney og George Harrison syngja kór. Paul McCartney hevur sagt, at soleiðis sum hann minnist tað, so varð George Harrison skrivaður sum samhøvundur, tí hann hevði funnið uppá gittarsoloina.
Beatles útgávur[rætta | rætta wikitekst]
Her eru einans nevndar tær bretsku útgávurnar.
- Love Me Do/P.S. I Love You - 5. oktober 1962
- Please Please Me/Ask Me Why - 1963
- Please Please Me - 1963
- From Me To You/Thank You Girl - 1963
- She Loves You/I'll Get You - 1963
- With The Beatles - 22. november 1963
- I Want To Hold Your Hand/This Boy - 29. november 1964
- Can't Buy Me Love/You Can't Do That - 1964
- Long Tall Sally - 1964
- A Hard Day's Night/Things We Said Today - 1964
- A Hard Day's Night - 1964
- I Feel Fine/She's A Woman - 1964
- Beatles For Sale - 1964
- Ticket To Ride/Yes It Is - 1965
- Help!/I'm Down - 1965
- Help! - 1965
- Day Tripper/We Can Work It Out - 3. desember 1965
- Rubber Soul - 3. desember 1965
- Paperback Writer/Rain - 1966
- Yellow Submarine/Eleanor Rigby - 5. august 1966
- Revolver - 5. august 1966
- Penny Lane/Strawberry Fields Forever - 17. februar 1967
- Sgt Pepper's Lonely Hearts Club Band - 1. juni 1967
- All You Need Is Love/Baby Your A Rich Man - 1967
- Hello Goodbye/I Am The Walrus - 1967
- Magical Mystery Tour - 1967
- Lady Madonna/The Inner Light - 1968
- Hey Jude/Revolution - 1968
- The Beatles - 22. november 1968
- Yellow Submarine - 19. januar 1969
- Get Back/Don't Let Me Down - 1969
- The Ballad Of John And Yoko/Old Brown Shoe - 1969
- Abbey Road - 1969
- Something/Come Together - 1969
- Let It Be/You Know My Name (Look Up The Number) - 1970
- Let It Be - 1970
Allir sangirnir Beatlarnir góvu út á singul vóru skrivaðir av Lennon og McCartney uttan The Inner Light; Old Brown Shoe og Something, ið George Harrison skrivaði.
Av øllum sangum Beatlarnir spældu inn fyri EMI og góvu út millum 1962 og 1970 eru einans fýra, sum tú ikki hevur, um tú bert eigur tær upprunaligu bretsku útgávurnar. Teir sangirnir eru hesir:
Týskmæltu útgávurnar blivu innspældar í februar 1964 í Fraklandi um somu tíð, sum Can't Buy Me Love singulin bleiv innspæld. Bad Boy varð innspældur um somu tíð sum sangirnir til Help!-filmin. Across The Universe var innspældur um somu tíð sum Lady Madonna singulin varð innspæld. Henda útgávan, ið byrjar við fuglaláti, var givin út á stuðulsplátu fyri ST stovnin WWF (World Wildlife Foundation) 12. desember 1969. Ein onnur útgáva kom út á Let It Be plátuni árið eftir.
Beatles filmar[rætta | rætta wikitekst]
Tey árini Beatlarnir vóru virknir góvu teir út 5 filmar.


text:
Sydney
Sydney er býur í Avstralia. Á føroyskum verður býurin ofta nevndur Sidney. Sydney er størsti og elsti býurin í Avstralia. Hann varð bygdur í 1788 sum ensk fangalega við einum 1500 fangum. Nú búgva yvir 4,6 mió. fólk í Sydney. Býurin er bygdur báðumegin ein langan fjørð og hevur tí eina góðan skipahavn, og hagar koma skip úr øllum heimsins londum. Hann er tí ein stórur handilsstaður. Býurin er við Port Jackson, ein øgiliga stór náttúruhavn, sum m.a. Sydney Harbour Bridge gongur um tætt við Operahúsið. Sydney er eisini stórur ídnaðarstaður; hann stendur ímillum teir stóru stálvirkisbýirnar Port Kembla og Newcastle. Í Sydney er triðingurin av øllum landsins ídnaði; har gera teir vognar, jarnbreytir, traktorar, lastbilar, kranar, landbúnaðaramboð, skip og annað, og har eru eisini stór ullvirki, mjólkarvirki, slaktihallir og leðurvirki. Stór kolanám eru tætt við býin, og nógv kol umframt annað, sum flutt verður út úr Avstralia, verður skipað inn í Sydney. Sydney er týðandi ídnaðar- og ferðamannabýur.


text:
Republikanski Flokkurin
Republikanski Flokkurin (enskt: Republican Party, Grand Old Party ella GOP) er ein konservativur, liberalur og kapitalistiskur flokkur, annar av báðum størstu flokkunum í USA (hin eitur Demokratiski Flokkurin). Limirnir verða nevndir republikanarar. Hann roynir nú at linka vápnalógirnar, stuðla Irakskrígnum, tala fyri deyðarevsing, tálma almennari uppílegging, lágan skatt og at USA skal verða sterkt í heiminum. Republikanski Flokkurin er eisini fyri at skerja tær almennu útreiðslurnar.
Summi vilja vera við, at flokkurin skal gerast meira konservativur, meðan onnur siga sum so, at fyri at fáa fleiri amerikanarar við, noyðist flokkurin at sleppa konservativu virðunum, og til dømis stuðla samkyndum. Ein av teimum, sum leingið hevur gjørt fólki greitt, at Republikanski Flokkurin skal finna nýggj nýmótans virði og taka ímóti ungóminum, er Cindy McCain. Hon hevur javnan skeldast við konservativa politikarar og fjølmiðlafólk, og er serstakliga væl dámd á Twitter. Summi vilja enntá vera við, at hon er ein av teimum komandi stórpolitikarunum í Republikanska Flokkinum.
Kend nøvn hava verið forsetarnir Abraham Lincoln, George W. Bush, Theodore Roosevelt, Dwight D. Eisenhower, Richard Nixon og Ronald Reagan. Reince Priebus er floksleiðari fyri GOP.


text:
Januar 2008
Jonathan Tridente (til KÍ)
Johan V. Gunnarsson (B36 - Køge, DK)
Flóvin Þór Næs (AB - Køge, DK)
Pól Thorsteinsson (NSÍ - VB/Sumba)
Rókur av Fløtum Jespersen (HB - Fremad Amager, DK) royndarvenjing
Johan V. Gunnarsson (B36 - AB, DK) royndarvenjing
Asbjørn V. Gunnarsson (B36 - Fremad Amager, DK) royndarvenjing
Jann Martin Mortensen (NSÍ - Fremad Amager, DK) royndarvenjing
Kristoffur Jakobsen (KÍ - Fremad Amager, DK) royndarvenjing
Vagnur Mohr Mortensen (HB - Fremad Amager, DK) royndarvenjing
Magnus Olsen (B71 - B36)
Magnus Jakobsen (til AB)
Anton Skoradal (GÍ/LÍF) hjálparvenjari
Svenn F. Jacobsen (HB - B36)
Milan Pejcic (til NSÍ)
Dejan Stojkovic (til NSÍ)
Aco Pandurevic (VB/Sumba - NSÍ)
Desember 2007
Edson Silva "Dido" (til GÍ/LÍF) venjari
Kaj Ennigarð (KÍ - GÍ/LÍF)
Bogi Selfoss (SÍ - MB)
Amed Davy Sylla (B36 - Birkikara, Malta)
Bjarni Jørgensen (AB - KÍ)
Rógvi Jacobsen (HB - Hødd, Noreg)
Høgni Madsen (KÍ - ÍF)
Meinhardt Joensen (KÍ - B36)
November 2007
Jón Pauli Olsen (til VB/Sumba) venjari
Súni Fríði Barbá (til B68) 1. deildar- og unglingavenjari
Jóhan Petur Poulsen (Esbjerg fB, DK - B68)
Høgni Zachariassen (ÍF - EB/Streymur)
Fróði Clementsen (AB - EB/Streymur)
Dmitri Jankovic (VB/Sumba - B36)
Heðin Askham (til B36) venjari
Kurt Mørkøre (frá B36) venjari
Jacob Bymar (til B68)
Tór-Ingar Akselsen (HB - 07 Vestur)
Levi Hanssen (Skála - EB/Streymur)
Kenneth Jacobsen (B36 - AB)
Fróði Benjaminsen (B36 - HB)
Jákup Mikkelsen (B36 - KÍ)
Oktober 2007
Tróndur Sigurðsson (HB - AB)
Bill McLeod Jacobsen (til B68) venjari
Rúni Nolsøe (B68 - HB) venjari
Piotr Krakowski (EB/Streymur - 07 Vestur) venjari
Anders Rasmussen (B71 - DK)
Milic Curcic (Skála - KÍ)
Andrias Lava Olsen (LÍF - Frem, DK) royndarvenjing
September 2007
Heini Vatnsdal (VB - Reading, England) royndarvenjing
Gilli Sørensen (TB - Reading, England) royndarvenjing
Rógvi Holm (AB - Reading, England) royndarvenjing
Flytingar 2008/09
Flytingar 2006/07
Yvirlitið er í stóran mun grunda á almenna flytingaryvirlitið hjá Fótbóltssambandinum. Tó eru nýggjastu flytingarnar vanliga grundaðar á egnar observatiónir.
Flytingar millum lægri deildir, t.d. millum næstbestu liðini hjá feløgunum o.l., eru bert í einstøkum førum tiknar við, um onkur serlig orsøk er til tess.


text:
Abstraktur
Abstraktur (av lat. abstrahere, "draga frá"). Úrtøkur, óítøkiligur. Tað mótsetta av ítøkur, ítøkiligur. Orðið abstraktur hevur verið nógv brúkt um modernaða myndlist, sum leggur høvuðsdent á form meira enn nágreiniliga søguliga lýsing. Í sambandi við tekst verður orðið abstraktur brúkt um heiti og orðingar, sum lýsa hugmyndir og hugtøk, t.d. eru gleði, sorg, góðska, óndskapur, forvitinskapur, óendaligleiki a. hugtøk. Tann abstrakta ella úrtøka orðingin verður hildin at tala til skilvísið og til heimspekiliga hugsan, t.d. orðingin "lív menniskjans í gleði og sorg frá føðing til deyða". Tann ítøka orðingin verður ofta hildin at tala meira til kenslurnar: sagt verður t.d. frá einum einstaklingi, sum er føddur í einum ávísum stað og er fyri ávísum hendingum, sum gleða hann ella gera hann syrgnan, og at enda doyr hann sín ítøka deyða í ávísum stað og ávísari løtu.


text:
Orangutangur
Orangutang (frøðiheiti - Pongo pygmaeus) er størsta dýr í heiminum, sum heldur til uppi í trøum. Orangutang - navnið stavar frá maleisiska orðinum fyri "Maðurin í skóginum". Orangutangungarnir eru ikki gamlir, tá ið teir læra at gera sær ból uppi í trøunum. Teir læra av foreldrunum, royna aftur og aftur, til teir duga at gera sær ból eftir lítlari løtu. Teir benda leyvklæddar greinar uppeftir, flætta tær og leggja seg væl til rættis fyri náttina. Orangutangur líva í Landsynningsásia. Indonesia og Maleisia. Orangutangin er hótt dýr. Tí eru friðingarøki gjørd í regnskóginum, har tær kunnu liva í friði og náðum. Orangutangur eru plantuátarar og etur mest frukt.


text:
Wikipedia:Wikipedianarar
Wikipedianarar eru vanlig fólk ið eru virkin á Wikipedia við at skriva og/ella rætta. Øll kunnu gerast Wikipedianarar. Tað eru yvir 10.000 skrásettir Wikipedianarar á føroysku Wikipediu, tó eru tað bert fá av teimum, ið eru virkin. Um ein trýstir á talið av greinum, ið er at finna á forsíðuni í teiginum ovast á síðuni, har tað stendur "Vælkomin á Wikipedia", so kemur ein til eina síðu við hagtølum um tað sum hendir á føroysku Wikipediu, allar Wikipediur hava slíkar síður. Har sæst talið av skrásettum brúkarum, og hvussu nógv ið hava verið virkin seinastu 30 dagarnar. Onnur ið hava verið virkin áðrenn seinastu 30 dagarnar, eru sostatt ikki at finna har uttan bara í tí samlaða talinum av skrásettum brúkarum. Um ein trýstir á "Virknir brúkarir (limalisti)", tvs. á orðið limalisti, so kemur ein listi fram við Wikipedianarunum, ið hava verið virkin seinastu 30 dagarnar og hvussu nógvar rættingar ið tey hava framt.
Á teimum størru Wikipediunum hava tey ofta upprættað verkætlanir fyri at samskipa arbeiði um at skriva um eitt ávíst evni. T.d. er Føroyar upprætta sum verkætlan á donsku, norsku og ensku Wikipediunum, møguliga eisini á øðrum.
Wikipedianarar seta seg onkuntíð í samband við aðrar brúkara fyri at biðja um hjálp til eitt hvørt, tað kann t.d. vera um málsligar spurningar vm. Tá er tað smart, at man hevur skrásett seg á síni brúkarasíðu við teimum málsligu førleikum ið ein hevur, so onnur ið leita eftir onkrum ið t.d. dugir eitt mál, ið viðkomandi ynskir at fáa ein grein týdda frá, so kann finna fram til ein brúkara og spyrja viðkomandi, um hann ella hon vil vera so vinarlig at týða ein part av einari grein til hesa Wikipediuna. Wikipedianarar brúka ofta kjaksíður, bæði teirra egnu, kjaksíður hjá øðrum brúkarum og kjaksíður sum hoyra til greinar, fyri at kjakast um t.d. innihaldi á einari ávísari síðu, t.d. um ein ikki er samdur við tí sum ein annar brúkari hevur skriva, so ber til at kjakast um tað og harvið møguliga finna fram til eina semju, og harvið kann greinin gerast betri/rættari.