text:
Vilmund Jacobsen 12.01.2018 (22:42)
- Tað føldist sum eg misti yvirmunnin
Tað er nýggjársaftan, og tað stóra brakið er mest sum liðugt. Kokkan er farin væl av midnátt og nærkast nú 00.30. Fólk, sum búgva á Heimasta Horni í Havn og hava verið úti og skotið fýrverk, eru so smátt farin innaftur.
Men, ikki øll.
16 ára gamla, Anna Petra Petersen, er saman við mammu síni Mary og systkjum á Heimasta Horni og vitjar ommu og abba, og her halda tey nýggjár. Familjan býr annars á Sandi, men nú pápin er burtur, hava tey valt at halda nýggjár í Havn.
- Mamma mín og eg eru framvegis úti, og tað eru nøkur onnur eisini. Eg sigi við mammu, at eg fari inn nú. Men, júst tá rópa nøkur ung á meg og biðja meg koma at hyggja eftir einum fýrverki, sum tey fara at skjóta.
Anna Petra Petersen sigur, at hóast hetta fýrverkið var úr einum barnapakka, flutti hon seg rímiliga langt burtur. Júst hetta fýrverkið hevur bara eitt skot, og tá tað er farið væl upp í luftina, brestir tað sum ein rakett.
- Eg hevði hundin hjá okkum hjá mær. Hann verður garrvillur og fer at goyggja, tá fýrverk verður skotið, og hann rennur aftan á fýrverki. Tí helt eg meg einar 10 metrar burtur, setti meg niður at húka og kela hundin, so hann skuldi gerast róligur.
Og tá var tað, at Anna Petra Petersen var so óheppin at verða rakt beint í munnin av fýrverki við miklari ferð.
- Eg sá, at viðkomandi, sum setti eld í fýrverkið, kom rennandi móti mær, og so hendi tað, sigur hon.
Uttan at hin 16 ára gamla gentan varnaðist tað, stakk sjálv brestperlan seg við miklari ferð út ígjøgnum síðuna á fýrverkinum og rakti hana beint í munnin.
Lukkutíð brast perlan ikki, fyrr enn hon fyrst hevði skrætt tvær tenn út úr munninum á ungu gentuni, hevði gjørt stóran skaða inni í munninum og hevði skrætt yvirvørrina nakrar sentimetrar upp ímóti nøsini vinstrumegin.
Fýrverkið helt leiðina fram og brast millum nakrar bilar longur burtur.
Men, hesa løtu ánaði Anna Petra Petersen ikki, hvønn skaða hon hevði fingið, og hon visti heldur ikki, at henni vantaði tvær frammtenn í munninum.
- Eg fór púrasta í sjokk, tó at eg í fyrstu syfti ikki visti, hvussu álvarsligur skaðin var. Tað fyrsta, eg føldi, var ein óbehagiligan hita undir nøsini. Eg sá eisini álvarsliga andlitsbráið á gentu, sum var mær nærmast í hesi løtu.
Í myrkrinum lýsti gentan upp í andlitið á Onnu Petru Petersen, og hin 16 ára gamla sá, at hon vendi sær burtur aftur. Nú kom róp í, at Anna Petra bløðir, og onkur rópti: “Ring 112...”
Og nú fossaði blóðið úr andlitinum á gentuni.
Mamman, sum hevði staðið nakrar metrar burturi, tók nú sítt turriklæði, so dóttirin kundi halda tað undir bløðandi andlitinum, og hin 16 ára gamla sigur, at hon føldi, at turriklæðið gjørdist tyngri og tyngri av blóði.
- Tilsamans kostaði fýrverksskaðin hesa feigdarnátt dóttir míni 24 pentur, 20 inni í munninum og fýra uppi á ytru síðu á vørruni, sigur mamman, Mary Petersen og vísir á, at fólk, sum vóru á Heimasta Horni, funnu frammtenninar aftur við at fylgja blóðslóðini í kavanum.
Sjálv ásannar Anna Petra Petersen, at hetta gjørdist henni ein ordiligur umgangur, men í óhappinum var hon kortini ómetaliga heppin.
- Hvat hevði hent, um fýrverkið rakti eyguni - ella, um fýrverkið hevði brostið, tá tað rakti meg í munnin? spyr hin 16 ára gamla, sum Sosialurin hevði stóra samrøðu við í blaðnum farna mánadag.
Veitst tú eina góða søgu? Skriva til okkara á
red(at)in.fo
Les ella lýs í Lýsingartorginum – trýst her


c: text/html

text:
Onkur mótafólk halda at tær upprunaligu Speedo LZR superdraktirnar eru nakað tað allarmest fantastiska stoffið at brúka til prinsessukjólar. Eg voyt ikki. Sí speedo.com.
Tag: Speedo LZR
Fraklendingar og danir stressa, nú draktirnar rúka
Denis Auguin, venjari hjá Alain Bernard, sigur sambært SwimNews.com um stevnu í Fraklandi herfyri, har mennirnir skuldu svimja í short, at “From what I could see, they are swimming more slowly and with a lot more movement than in the past year. We can read two things into that: one, they are swimming slower and 2, they are struggling because they are swimming more slowly. That offers real proof that there was a real effect on their performance from the suits. So, yes, there has to be alot of discussion between coaches and athletes to cancel out the different ‘shocks’.”
Og á danska partinum av www.simma.nu spyr Claus Lyders, undir yvirskriftini “DMK: Slut på 2 vilde år”: “Hvem sætter den første seniorrekord i 2010?”, “Hvordan skal vi markedsføre vores sport efter nytårsaften?.” Tað tykist ikki at vera nakar yvir hjá nøkrum um at draktirnar gera mun, og fólk stressa tí óført um hvat sum hendir í 2010, tá ið tær sambært nýggju FINA-reglunum skulu burtur. Ricky Clausen um DMK, aftur á www.simma.nu: “Det skal blive mere end spændende at se, hvordan dragternes afskaffelse påvirker niveauet til DM på langbane. Denne skribent forudser mange, mange karrierestop i løbet af foråret.”
FINA 2010 listi yvir góðkendar svimjidraktir
FINA hevur í dag kunngjørt hendan listan yvir “FINA 2010 List of Approved Swimsuits”, sum væl merkir at hetta er tað sum tey meta at vera ‘tekstil’, og tí draktir sum kunnu brúkast í 2010. Jaked draktirnar eru púra burtur, og eisini handan Arena X-Glide draktin frá Rom í summar. Í staðin skulu svimjarar svimja í til dømis TYR Tracer Light, Arena Powerskin ella X-Flat, Diana Submarine ella Nike Hydra… ella Speedo LZR Racer (!). Les meira til dømis her á reachforthewall.com.
USA setir forboð móti ‘superdraktum’ frá 1. oktober 2009
Teir 400 umboðsmennirnir í ‘House of Delegates’ hjá amerikanska svimjisambandinum hava sambært reachforthewall.com so gott sum einmælt samtykt at forbjóða øllum ‘tøkniligum’ svimjidraktum, frá 1. september 2009. Hetta merkir at eingin superdrakt verður loyvd at brúka á svimjistevnu undir norðamerikanskum myndugleika, longu tríggjar mánaðir áðrenn altjóða svimjisambandið FINA íverksetur sama bann. Amerikumenn hava nú sama trupulleika í USA sum í Kanada, at tey onkunsvegna sjálvi mugu definera hvat ein ‘tøknilig’ svimjidrakt er, áðrenn FINA hevur fingið í lag at koma út við sínari allýsing.
Superdraktirnar verða møguliga loyvdar í havsvimjing
Scaq.blogspot.com og tri247.com vita at siga frá einum pressuskrivi frá Blueseventy, at komandi bannið ímóti ‘superdraktum’ sambært FINA ikki er galdandi fyri “open water” svimjing, um enn FINA enn hevur eftir at avgera, hvørji sløg av klædnastoffi sum sum skulu verða loyvd. Í hesum sambandi talar tiltikni havsvimjarin Petar Stoychev fyri superdraktum sum umboð fyri svimjararnar, av heilt øðrum orsøkum enn tær sum vit kenna frá kappsvimjing í svimjihyli. Teirra størsti trupulleiki er nevniliga sovorðið sum hvalspýggj og sólin, sum heildraktir verja ímóti. Blueseventy virka so yvirbevíst um hvønn veg FINA fer at velja, at teir enda sítt pressuskriv við orðingum sum: “We are pleased that body suits will remain in the sport of open water swimming”
Niðurlendingar skipa fyri stevnu uttan superdraktir, sum fyrireiking til 2010
Tann 27. – 29. november í ár skipa niðurlendingar fyri Eindhoven Swim Cup, við forboð ímóti ‘superdraktum’. Hendan stevna er fyrsti kjansur hjá niðurlendingum at kvalifisera seg til EM í Budapest í 2010, og tí uttan superdraktir, við tað at EM í 2010 verður uttan superdraktir. Les swimnews.com
Kjakið gongur enn um draktirnar
Tað er løgið sum tað enn er lív í kjakinum í superdraktum, nú eftir at tey 175 londini á FINA kongressini í Rom við 168 ímóti 6 atkvøðum mestsum einmælt samtyktu at forbjóða teimum. Á scaq.blogspot.com koyrdi Tony Austin í juli og august meira ella minni eina hetz ímóti avgerðini, og fyri draktunum, sum minnti um ‘ein øvutan Craig Lord’. Og aðra staðni hava tað eisini verið viðmerkjarar sum nú fóru at tala fyri draktunum, hóast tað er rættiliga ringt at koma afturum aftur nú. Hinvegin, so eru tey summi sum ikki vilja bíða til 1. januar, sum t.d. amerikansku ‘High Schools’ og fraklendingar, har fraklendingarnir fyri tað fyrsta vilja forbjóða draktunum í sínum landi longu frá 15. september, og hartil ætla at fáa LEN congressina tann 18.-19. september at samtykkja eitt forboð móti superdraktum á EM í Istanbul í desember.
FINA ásett 1. januar 2010 sum dagin tá ið superdraktirnar rúka
Sambært AP hevur FINA nú ásett 1. januar 2010 sum dagin tá ið menn ikki longur mugu svimja í heildrakt ella langum buksum, og tá ið draktir hjá kvinnum ikki mugu ganga longur niður enn á knæ. Tey ætlaðu annars at bíða til einaferð í apríl ella mai, men hava nú flutt dagin fram til 1. januar, eftir at venjarin hjá Michael Phelps, Bob Bowman, hevur hótt við at taka Phelps púra burtur úr kapping, til draktirnar eru burtur.
Fraklendingar vilja ikki skifta til nýggja FINA listan
Tey ætla sær at halda seg til FINA listan frá 19. mai, sum loyvir t.d. Speedo LZR og TYR, men ikki Jaked J01 og Blueseventy. Og eru annars sambært SwimNews.com nokk so bersøgin um avgerðina hjá FINA, at loyva so gott sum øllum superdraktum við listanum frá 22. juni: “The French federation always works in the best interests of swimmers and swimming. As we know, for the past six months, FINA has been unable to reach a clear and ethical position on suits. The changes in direction, the lack of clarity is destabilising for athletes, teams and national federations.”
Og nú hóttir TYR so við sakarmáli
TYR heldur ikki at FINA arbeiðir í tráð við Dubai sáttmálan hjá sær sjálvum, tá ið tey har fyrst skriva at tey sjálvi skulu gera sína egna óhefta test av svimjidraktum, og síðani loyva summum framleiðarum at koma við argumentum um hví hendan test ikki var nóg góð. Tey siga at draktir hjá teimum vórðu avvístar, sum vóru av sama slag sum draktir hjá øðrum framleiðarum ið vórðu góðkendar, og hótta tí nú við sakarmáli.
Continue reading Og nú hóttir TYR so við sakarmáli

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Eivind bjargar Tasermiut
vinna05-11-2017 - 17:41 - Jóanis Nielsen
Tað var klokkan 2 í nátt at grønlendski trolarin Tasemiut bað um hjálp, tí teir høvdu maskintrupuleikar, teir lógu við Kap Farvel – á Kappanum, í Grønlandi.
Teir høvdu trupulleikar við einum stempli og motorurin fekst ikki í gongd aftur.
Línuskipið Eivind úr Sandavági sum er til fiskiskap á leiðini kom Tasermiut til hjálpar, og fingu enda umborð, og liggja nú inni undir landi við Tasermiut uppá sleip.
Politibáturin Sisak III er komin á staði nú seinnapatin, og ætlanin var at Sisak III skuldi yvirtaka sleipi, og sleipa Tasermiut til Narssak.
Men veðurlíkindi eru so vánalig á leiðini at avgjørt er at bíða eftir tí danska verjuskipnum, sum verður hjá skipunum um midnáttarleiti. Ætlanin er tá, at sleipa Tasermiut til Íslands.
Tasermiut er trolari bygdur til Royal Greenland í 1988, bleiv seldur til Canada í 2009 og fekk navnið Labrador Storm .
Í 2014 keypti grønlendska felagið Nanoq Seafood trolarin aftur til Grønlands og fekk hann upprunanavnið Tasermiut aftur.
Tasermiut hevur heimstað í Nuuk.


text:
SIÐAREGLUR SÁLARFRØÐINGA Í NORÐURLONDUM
Formæli
Siðareglur sálarfrøðinga er neyvlýsing av tí almenna siðsemi sum galdandi er fyri bæði sálarfrøðingar og allar aðrar borgarar. Í starvi teirra koma sálarfrøðingar viðhvørt í krevjandi støður við torførum metingum, har alment siðsemi ikki røkkur til sum leiðbeining. Starvsøkið er ofta merkt av tvídrátti millum sjálvstøði og bundni, har ikki slepst undan at røra við heilskap og mørk hjá menniskjum samstundis sum ein varðar av teirra sjálvræði.
Sálarfrøðingur kann fáa djúptøkna ávirkan á lívið hjá viðskiftafólki samstundis sum hann má virða teirra heilskap. Av hesum grundum eru sálarfrøðingar komnir ásamt um yrkisligar siðareglur við tí endamáli at leiðbeina og menna siðfrøðiliga umhugsni.
Samtakið av sálarfrøðingafeløgum í Europa, EFPA (European Federation of Psychologists’ Associations) samtykti árið 1995 Meta-Code of Ethics, við tí endamáli at umfata tær støður og avbjóðingar sum professionellir sálarfrøðingar møta í yrki sínum. Norðurlendskir sálarfrøðingar hava síðani miðskeiðis í 1980’unum havt felags siðfrøðiligar leiðreglur. Í 1996-97 vórðu hesar siðareglur endurskoðaðar samsvarandi bæði Meta-Code of Ethics og vaksandi tørvi fyri at sniða siðareglur á ein slíkan hátt at tær heldur fremja umhugsni og orðaskifti um siðfrøðiligar tvístøður, enn at vera ein røð av atferðarreglum.
Siðareglurnar eru skipaðar í fýra grundreglur við nágreinandi viðmerkingum undir hvørjari.
· Virðing fyri rættindum og tign viðskiftafólksins
· Førleiki í starvi
· Ábyrgd
· Heilskapur
Endamálið við siðareglunum er:
· At stuðla sálarfrøðingum í Norðurlondum at taka støðu til siðfrøðiligar spurningar.
· At verja viðskiftafólk móti óhóskandi og/ella skaðiligari viðgerð.
· Vísa fyridømi fyri siðiligum og fakliga grundaðum samskifti sálarfrøðinga millum, og við aðrar yrkisbólkar.
· Skapa fortreytir fyri at álitið á starvsemi sálarfrøðinga verður varðveitt.
· Vera grundarlag undir yrkis-siðfrøðiligum leiðbeiningum og ráðgeving á serstøkum økjum.
Siðareglurnar eru ætlaðar sálarfrøðingum. Tær eru skrivaðar á yrkismáli teirra við tí endamáli at veita sum bestu upplýsing. Tískil er ikki gjørligt uttan fyrilit at tulka siðareglurnar við máli og hugsanarhátti hjá øðrum yrkisbólkum, sum eitt nú løgfrøðiligar lógargreinar.
Siðareglurnar viðvíkja virksemi sálarfrøðinga, ið allýst er sum ein og hvør støða har sálarfrøðingur starvar í sambandi við einstaklingar, bólkar og stovnar. Farast skal eisini eftir teimum í arbeiðsuppgávum sum ikki beinleiðis verða uppfataðar sum sálarfrøðiligar, men tó verða gjørdar av sálarfrøðingum vegna førleikar sum fingnir eru gjøgnum útbúgving teirra.
Feløg sálarfrøðinga í Norðurlondum hava ábyrgd fyri at leggja til rættis fortreytir fyri siðfrøðiligari umhugsni og orðaskifti limanna millum, gjøgnum undirvísingar- og ráðgevingartiltøk, og vænta av sínum limum, at teir halda fram at menna sína tilvitsku um siðfrøðiligar spurningar.
Siðareglurnar eru sostatt bindandi fyri allar limir í sálarfrøðingafeløgum Norðanlanda, í øllum teirra yrkisliga virksemi. Feløgini eiga at hava rættleiðandi og agandi mannagongdir at taka til, tá kærur um limir skulu kannast og støða takast til tær.
I. Inngangur
Sálarfrøðingar arbeiða við útgangsstøði í fakligari vitan sum er bygd á vísindaliga gransking og staðfestar royndir. Sum frøði- og yrkisgrein er sálarfrøðin í støðugari menning, við tað at nýggj og fjøltáttað vitan og arbeiðshættir leggjast afturat teim verandi. Hetta hendir í einum samfelagi í broyting, har nýggjar uppgávur støðugt skapast. Tí hevur tað stóran týdning at sálarfrøðingar fylgja við gongdini og tilogna sær nýggja vitan í sínum størvum. Eisini er týdningarmikið at sálarfrøðingar hava fyrilit fyri sínum egnu avmarkanum og geva vitan og førleikar hjá starvsfeløgum og øðrum gætur.
Við sínum kunnleika fáa sálarfrøðingar fjøltáttaðar uppgávur í ymiskum yrkisligum sambondum og nýta nógvar ólíkar arbeiðshættir. Sálarfrøðingar hava fortreytir fyri at ávirka og broyta viðurskifti hjá einstaklingum, bólkum og stovnum á avgerandi hátt. Starvsemi sálarfrøðinga hevur ofta við sær møguleika fyri djúptøkna ávirkan á onnur menniskju. Slíkar starvstreytir seta stór krøv til fakligu siðvitskuna hjá sálarfrøðingum, og er hetta grundin til at teir hava avgjørt at áseta sær siðareglur.
Yrkislig sambond og arbeiðsuppgávur hjá sálarfrøðingum eru tó ofta av slíkum slag, at ikki er gjørligt at stýra teimum eftir formligum reglum. Tað umráðandi verður tí faklig siðvitska, ábyrgdarkensla og førleiki hjá einstaka sálarfrøðinginum.
Tað er avgerandi við støðugum orðaskifti um og menning av siðfrøðiligu leiðreglunum. Kortini endurspegla reglurnar eisini grundleggjandi gildi og viðurskifti millum menniskju, sum ikki eru so løtt at ávirka.
II. Siðareglur
Í tí sum fylgir vísir orðið ‘viðskiftafólk’ til einhvønn persón, bólk ella bygnað, sum sálarfrøðingurin hevur viðurskifti við í starvi sínum. Í ávísum føri kann hugtakið víðkast til eisini at umfata tey sum sálarfrøðingurin er óbeint knýttur til, sum til dømis familjuna hjá einum klienti, bygnaðarliga umhvørvið hjá einum klientbólki ella kundar, sjúklingar og íognarar í einum stovni/fyritøku sum er klientur hjá sálarfrøðingi.
II.1. Virðing
Sálarfrøðingur virðir rættindi, tign og heilskap hjá hvørjum menniskja. Hann virðir rætt einstaklingsins til privatlív, trúnað, sjálvsavgerðarrætt og sjálvstøði, samsvarandi øðrum professionellum skyldum sínum, og galdandi lóggávu.
II.1.1. Virðing fyri rættindum og tign
Sálarfrøðingur virðir grundleggjandi rættindi hjá tí einstaka menniskjanum, tign og heilskap, og ansar væl eftir at fakliga vitan hansara ikki verður nýtt á ein hátt sum særir, skaðar, misnýtir ella kúgar menniskju. Sálarfrøðingurin er hyggin um og virðir ta vitan og tað innlit, tær royndir og tann serkunnleika, sum viðskiftafólk, viðkomandi triðju partar og almenningur hava, umframt at virða serstakar førleikar, skyldur og ábyrgd sum starvsfelagar og aðrir yrkisbólkar hava. Sálarfrøðingurin er uppmerksamur um einstaklingsbundnar, lutverkatreytaðar og mentanarligar munir sum viðvíkja virknisstøði, kyni, kynsligum samleika, etniskum og tjóðskaparligum uppruna, aldri, átrúnaði, máli og samfelagsstøðu – og hevur í huga tær avmarkanir, sum liggja í eins egnu mentanarligu, stættarligu og kynsbundnu fortreytum.
II.1.2. Trúnaður og tagnarskylda
Sálarfrøðingurin virðir rætt tess einstaka til trúnað, við at tiga um tað hann í starvi sínum fær at vita um viðskiftafólk og onnur. Tó má tagnarskyldan víkja tá viðskiftafólk ella onnur eru í beinleiðis vanda. Eisini kann sálarfrøðingur sambært lógum landsins hava skyldu til at veita upplýsingar, og kunnar tí sítt viðskiftafólk um tær avmarkanir í tagnarskylduni, sum lógin ásetur.
II.1.3. Upplýst samtykki og valfrælsi
Sálarfrøðingurin ger upplýst samtykki møguligt við at kunna síni viðskiftafólk um ætlaðar atgerðir, og hann greiðir teim støðugt frá tí hann ger, og sannlíkum avleiðingum av tí, so tey verða før fyri at velja um tey vilja luttaka. Er viðkomandi ikki myndugur, verður samtykki fingið til vega frá foreldrum ella verja, við hóskandi atliti til sjálvstøði teirra sum um ræður.
II.1.4. Sjálvsavgerðarrættur
Sálarfrøðingurin tryggjar sjálvræði og sjálvsavgerðarrætt viðskiftafólksins á mest møguligan hátt, eisini rættin til at byrja og enda yrkisliga sambandið. Tá arbeitt verður við børnum, fólki sum er noytt sambært lógarheimild, ella undir trýsti í akuttum støðum, er møguligt at víkja frá sjálvræðisregluni við at vísa til galdandi lógir. Tó skal gerast vart við, at eisini í slíkum førum verður strevað eftir samstarvi.
II.2. Yrkisførleiki
Sálarfrøðingurin leggur sær nær at menna og viðhalda eitt høgt yrkisligt førleikastøði í starvi sínum. Sálarfrøðingurin miðar eftir tilvitan um sínar yrkisligu og persónligu sterku og veiku síður, so hann í sannroynd kann meta sín førleika til at átaka sær uppgávur. Sálarfrøðingurin átekur sær bert tey verk, bjóðar bert tær tænastur og nýtir bert teir arbeiðshættir, sum hann hevur førleika til vegna útbúgving, starvsvenjing og –royndir.
II.2.1. Siðfrøðilig tilvitan
Fortreytin fyri góðum yrkisligum førleika er at sálarfrøðingurin er hyggin viðvíkjandi yrkisligu siðareglunum so at siðfrøðiligur hugburður sameinast fakligum virksemi.
II.2.2. Førleiki og førleikamenning
Sálarfrøðingur grundar starv sítt á vísindaliga vitan og gransking, og miðar eftir støðugari yrkisligari menning. Sálarfrøðingur tilognar sær vitan um vísindaligu og fakligu menningina innanfyri sítt starvsøki.
II.2.3. Avmarkanir í førleikum
Sálarfrøðingur arbeiðir innanfyri teir karmar sum egin førleiki setur, og sum grundast á útbúgving, venjing, royndir og persónliga styrki/avmarkanir, og leitar sær professionella hjálp og stuðul í truplum støðum.
II.2.4. Avmarkanir í arbeiðsháttum
Sálarfrøðingurin er greiður yvir at teir arbeiðs- og framferðarhættir, sum nýttir verða í yrkinum, ikki eru fullkomnir, og at tær niðurstøður sum verða gjørdar tískil mugu takast við fyrivarni. Sálarfrøðingurin vísir serligan ans, tá hann nýtir arbeiðshættir, hjálpiamboð og tøkni sum enn eru á royndarstigi og sum ikki nøkta vanligum krøvum um háttalag, ella sum sálarfrøðingurin enn ikki megnar til fulnar.
II.2.5. Avmarkanir í umstøðutreytum
Sálarfrøðingurin gevur tí gætur hvussu arbeiðstreytir og samfelagsviðurskifti kunnu fremja ella forða gagnligari nýtslu av førleikum og arbeiðsháttum hansara.
II.3. Ábyrgd
Sálarfrøðingur er tilvitaður um yrkisligu og vísindaligu ábyrgdina sum hann hevur yvirfyri viðskiftafólki sínum, stovninum og samfelagnum hann arbeiðir og livir í. Sálarfrøðingur ansar eftir ikki at valda skaða og ber ábyrgd av gerðum sínum. Sálarfrøðingur tryggir sær, eftir besta førimuni, at tænasta hansara ikki verður misnýtt.
II.3.1. Ábyrgd
Sálarfrøðingurin hevur sjálvur ábyrgd fyri dygdini í og avleiðingunum av sínum verkum og hevur samstundis í huga, at hann verður uppfataður sum umboð fyri sín yrkisbólk.
II.3.2. Misnýtsla og skaði
Sálarfrøðingur forðar fyri at sálarfrøðilig vitan og arbeiðsháttur verða misnýtt, og tekur ábyrgd fyri at minka um skaða sum kann væntast, ella ikki slepst undan. Sálarfrøðingur luttekur ikki í virksemi sum miðar ímóti, við likamligum ella sálarligum tvingsli (hugburðsávirkan, ‘heilavaski’, píning) ella hóttanum um slíkt, at:
· noyða menniskju til at geva upplýsingar ella játtanir
· trýsta menniskju til at avdúka, avnokta ella broyta egnar ella annara lívsáskoðanir, politiskar, átrúnaðarligar ella siðfrøðiligar sannføringar.
Sálarfrøðingur vendir sær ímóti, og ger alt hann er mentur at forða fyri, at sálarfrøðilig vitan verður nýtt í tílíkum virksemi.
II.3.3. At handfara siðfrøðilig ivamál
Sálarfrøðingurin viðurkennir at siðfrøðiligar tvístøður kunnu koma fyri, og er tað ábyrgd hansara at greiða slíkar tvístøður, ráðføra seg við starvsfelagar og/ella felag sálarfrøðinga, og at kunna viðkomandi onnur um tey krøv sum siðareglurnar seta.
II.3.4. Samanhangandi tænasta
Hevur sálarfrøðingur átikið sær yrkisligu ábyrgdina fyri eini uppgávu og farin í gongd við hana, ger hann nøktandi avtalu við viðskiftafólkið um hvussu uppgávan skal enda, ella ávísir víðari til annan skikkaðan yrkispersón áðrenn hann sleppur ábyrgdini. Sálarfrøðingur er tilvitaður um ábyrgdina hann hevur fyri sambandi sínum við viðskiftafólk eftir at yrkisliga samstarvið er formliga endað.
II.3.5. Víðkað ábyrgd
Sálarfrøðingur hevur serstaka ábyrgd fyri vísindaligum og yrkisligum virksemi, eisini siðfrøðiligum støði, hjá sínum starvsfólki, atstøðingum, teim hann vegleiðir og sínum námsfólki. Undirvísir hann í sálarfrøðiligum starvsháttum, hevur hann ábyrgd av gjølliga at lýsa teirra styrki eins væl og veikleikar, umframt teirra siðfrøðiligu avleiðingar.
II.4. Yrkisligur heilskapur
Sálarfrøðingur strevar eftir at vera heilur og samsvarandi sjálvum sær í gransking, undirvísing og verkligari sálarfrøði. Hetta merkir, at sálarfrøðingur ber seg heiðurliga, uttanveltað og virðiliga at við viðskifta- og samstarvsfólk, og roynir at gera egna lutverk sítt í tí samanhangi hann virkar, greitt og týðiligt fyri teimum.
II.4.1. Rættlæti og gjøgnumskygni
Sálarfrøðingur gevur viðkomandi og nøktandi upplýsingar um sínar førleikar, útbúgving, starvsroyndir, dugna og faklig tilknýti, umframt einans at nýta tey starvsheiti sum útbúgving, løggilding og reglugerðir heimila. Tá hann sigur sína áskoðan sum sálarfrøðingur, ger hann sítt besta fyri at vera sakligur og nágreiniligur. Sálarfrøðingurin kunnar um sálarfrøðiligt starvsemi soleiðis at tað ikki skapar misskiljingar ella skaðar yrkis- og frøðigrein.
Sálarfrøðingur kunnar frammanundan um fíggjarligu treytirnar og tekur støðu til tær fylgjur tað kann fáa fyri tað professionella sambandið um hann tekur móti gávum ella øðrum veitingum frá sínum viðskiftafólki.
II.4.2. Ósamsvarandi lutverk og misnýtsla av støðu
Sálarfrøðingur miðar eftir at vera tilvitaður um egnan tørv, hugburð og virðismeting, og um egið lutverk í yrkisligum samskifti. Hann misnýtir tískil ikki sítt vald og sína støðu við at gera sær dælt av tí álitissambandi hann hevur við sítt viðskiftafólk.
Sálarfrøðingur sleppur sær undan at hava annað samband við viðskiftafólkið enn tað yrkisliga, sum kann minka um fakligu fjarstøðuna og hava við sær mótstríðandi áhugamál og misnýtslu av støðuni.
Sálarfrøðingur tekur atlit til, at nánd og kynshugur kunnu beinleiðis og óbeinleiðis hava ávirkan á sambandið millum sálarfrøðing og viðskiftafólk.
Sálarfrøðingur sleppur sær undan at sambandið við viðskiftafólk gerst persónligt ella kynsligt. Kynslív millum sálarfrøðing og viðskiftafólk eigur undir ongum umstøðum at fara fram.
III. Nýtsla av Siðareglunum
Siðareglur Sálarfrøðinga í Norðurlondum eru samtyktar av Nevnd og Aðalfundi felags Føroyskra Sálarfrøðinga.
III.1. Siðfrøðilig leiðbeining fyri sálarfrøðingin
Siðareglurnar eru ætlaðar til at hjálpa sálarfrøðingum í dagligum starvi, við umhugsan og ætlanum, og við at finna loysnir í siðfrøðiligum spurningum og vandamálum. Her hevur tað alstóran týdning at vísa hesum ans:
· Ábyrgd sálarfrøðings verður mett eftir hvussu yrkisliga sambandið er háttað, og hvat slag av uppgávu talan er um.
· Munurin á vitan og valdastøðu ávirkar altíð tað yrkisliga sambandið sum sálarfrøðingur hevur við viðskiftafólk og starvsfelagar. Jú størri munurin er, jú meiri ábyrgd hevur sálarfrøðingurin.
· Innihaldið í einstøku siðareglunum eigur at mennast gjøgnum støðuga umrøðu í yrkisliga umhvørvinum.
III.1.1 Siðfrøðilig umhugsan
Hvørja ferð sálarfrøðingur avger at átaka sær ella vísa frá sær arbeiðsuppgávu, grundar hann um hana frá einum siðfrøðiligum sjónarhorni. Soleiðis skapast og hvessist neyðuga tilvitskan um siðfrøðiligar spurningar og sálarfrøðingurin verður meira vakin í komandi verkum. Verður henda umhugsanin ein støðug gongd, gerst eisini lættari at greina siðfrøðilig ivamál.
III.1.2 Siðfrøðiligar tvístøður
Sálarfrøðingar gera sær greitt, at tær fýra grundreglurnar altíð eru bundar at hvørjari aðrari og at tær onkuntíð kunnu toga hvør í sína ætt. Slík tvístøða krevur yvirvegaða umhugsan og ofta samrøðu við viðskiftafólk og starvsfelagar, har siðareglurnar verða vigaðar mótvegis hvørji aðrari.
Hóast tílíkar ivastøður, er ofta neyðugt at taka avgerðir og fara til verka. Í givnum umstøðum kann hetta hava við sær, at ávísar siðareglur mugu verða tiknar fram um aðrar.
III.1.3. Siðfrøðiliga avgerðargongdin
Møguligt er at uppdaga siðfrøðilig vandamál beinan vegin og loysa tey, tá týðiligar leiðreglur ella fyridømi eru til staðar. Tá viðkomandi reglur ikki samsvara (siðfrøðilig tvístøða) kunnu metingarnar gerast fløktari og drúgvari.
Hesi stig eru týdningarmikil tá siðfrøðilig avgerð verður tikin:
· At greina spurningar og vandamál sum eru siðfrøðiliga viðkomandi.
· At lýsa møguligar framferðarhættir.
· Greina bráðfeingis og langvarandi fyrimunir og vansar við hvørjum møguleika, fyri øll sum varða av málinum.
· Velja mannagongd eftir neyva meting av virðum, siðareglum og verkleiðbeiningum.
· Fara til verka – við skyldu at taka ábyrgd av avleiðingunum.
· Eftirmeta úrslit av tiltøkunum.
· Sálarfrøðingurin bøtir um óynsktar avleiðingar tá slíkar vísa seg. Um ikki eydnast at loysa siðfrøðiliga spurningin á nøktandi hátt, verða aðrir møguleikar royndir.
Sálarfrøðingar sum standa framman fyri siðfrøðiligum avbjóðingum ráðføra seg við starvsfelagar og/ella siðfrøðinevnd. Hóast avgerðin um framferðarhátt liggur hjá viðkomandi sálarfrøðingi, er tað at leita sær hjálp altíð tekin um fakliga siðvitsku.
Sálarfrøðingur sum veit, at starvsfelagi hevur trupult við at handfara siðfrøðiliga avbjóðing, býður honum hjálp og stuðul til at gjøgnumhugsa málið og taka avgerðir.
III.2. Kunning fyri almenningi
Kunningartilfar ætlað almenningi um sálarfrøðiligar tænastur eigur at innihalda upplýsingar um siðfrøðiligu skyldur sálarfrøðinga, umfatandi møgulig regluverk galdandi fyri viðkomandi øki. Somuleiðis kann almenn kunning setast í verk, um tær yvirskipaðu siðareglurnar, sum skulu tryggja fakligt siðsemi í yrkinum.
Sálarfrøðingar veita teimum sum teir arbeiða fyri, og øðrum avvarðandi, nøktandi kunning um siðareglur og aðrar leiðreglur sum galda fyri sálarfrøðistørv, og teir upplýsa um møguleikar at seta fram klagur, um reglugrundarlag hjá ymiskum kærustovnum og møguligar revsiatgerðir.
III.3. Grundarlag fyri viðgerð av klagum um sálarfrøðingar
Siðareglurnar eru grundarlag undir støðutakan til klagur yvir sálarfrøðingar. Tá metast skal um slíkar, eigur atlit at verða tikið til tær siðfrøðiligu tvístøður sum kunnu vera íkomnar, og tað sum sálarfrøðingurin hevur valt at gera undir siðfrøðiligu avgerðargongdini (sí III.1.3).
Sálarfrøðingur sum verður vitandi um, at starvsfelagi víkur álvarsliga frá siða-reglunum, hevur skyldu til at kunna Siðfrøðinevnd felags Føroyskra Sálarfrøðinga um hetta.


text:
Røða, sum Torbjørn Jacobsen, borgarstjóri, helt fyri pisunum á Gøtusandi 27. juni 2018.
Hetta eru mær heimligar strendur, her á Gøtu sandi. Ótaldar eru løturnar um hetta svaðið ella á blotanum. Vátur um bein ella við karmi, táið roynt var at bjóða bylgjunum av. Tað gjørdi alt tað sama, hetta var kjarnin í universinum hjá okkum óvitum fyri nakað meiri enn hálvari øld síðani. Ikki hevði man tá roknað við, at eg í 2018 skuldi standa her, ímillum áirnar, og heilsa tykkum við hesum fáu orðum:
Háttvirda mannfjøld. Pisur, foreldur, kennarar og tit, sum ídag hava lagt leiðina framvið hesi sjáldsomu bygd – aðrari av heimbygdum mínum - amphiteatrinum frá náttúrunnar hond – Syðrugøtu.
“Hann ræð okkum til at fara hógværliga fram niðan “vísdómsins háa fjall – og detta ikki oman á hálvari leið og liggja í beinabjølgi. – Eini tíggju ár – ið hvussu er – til at koma niðan á og fáa tað stóra útsýnið – sjá sólina renna og aldri fara undir - - .““
Soleiðis tekur stóra skaldið og presturin Kristian Osvald Viderø til í endurminningarbókini “Frá landi á fyrsta sinni.” Orðini átti meginskaldið, Janus Djurhuus, sum helt pisurøðuna í Føroyingafelag hetta árið, fyri áleið áttati árum síðani, og teir vóru bara tveir, føroysku studentarnir, Viderø og Jóhs. Follend, sum hetta árið vórðu immatrikuleraðir við Lærda Háskúlan í Keypmannahavn. Hetta er somikið kort síðani, at Follend fermdi okkum í Glyvra kirkju fyri slakari hálvari øld síðani, mær var innsiglað Matt. 16.16 í Nýggja Sáttmálan, og seinri keypti eg húsini frá honum, sum høvdu verið prestagarður í Nes prestagjaldi í eina tíð.
Tað var ikki júst ljósskygni, ið gjørdi seg galdandi um hesar leiðir fyri túsund árum síðani. Gøtuskeggjarnir vóru falnir og Hans Andrias Djurhuus sigur um Trónd:
Hann sá teir koma allar
har fram við fjallakleiv
og fara heim til hallar.
Úr benum blóðið dreiv.
Sárt suffaði í fjøllum
eitt einfalt sorgarlag:
»Nu ráða aðrir øllum.«
Og Tróndur gamli kvað.
Eitt er tað, at aðrir ráða øllum, men í øldir heldur ein feudalskipan vanliga føroyinginum í einari spennitroyggju, sum nóg illa røkkur frá hondini í munnin. Ikki fyrrenn vinnufrælsi vinnur frama, tjóðskaparrørslan fer sum ein flóðalda um landið, føroyingurin fer at taka sína egnu mentan og egið mál í álvara, og skúlaskapurin verður alt meiri skipaður, byrjar ferðin hjá Føroyum – móðurlandinum - niðan á hitt háa fjall. Hellisbúgvarnir hjá Platon hava slitið seg leysar, teir, sum í myrkrinum hava sitið fjøtraðir um beinini og um hálsin, uttan at kunna vika seg av fetanum, bara hava hugt bínandi fram fyri seg.
Í kollektiva djúphavsrákinum, processini, sum hesa seinastu øldina, og væl tað, hevur verið landinum rættiliga til fyrimunar, eru avgerandi faktorarnir vinnufrælsi, tjóðskaparrørsla, fakfelagsrørsla og undirstøðukervi. Onki kemur av ongum og undirstøðukervi á ymsum mótum er so sanniliga ikki komið av ongum, og tey eru mong, ið hava lagt nógv fyri, soleiðis, at kálvføðingin er so fræg, sum hon er. Á kensluøkinum var Háskúlin lívæðrin í rúma tíð. Krumtappurin í tjóðarlaðingini. Á mentanar- og málsliga økinum. Hetta hendi kortini ikki uttan svørðslag. Danski seminariurektarin Jens Byskov gav ilt av sær í ”Hjem og Skole” um standin í hjálandinum, Føroyum. Hann skjýtur við skørpum eftir øllum, sum vága sær at virka fyri hini føroysku ”dialektini”. Hann sigur virksemið háskúlans vera forkastiligt, og er ikki mjúkur í umrøðuni av teimum, ið ætla at Guðs orð skal flytast fram á føroyskari tungu í føroyskum kirkjum. Um hesi sigur hann: ”…..for hvem den opagiterede Modersmaalssans betyder mere end det religiøse.” Um hesa somu tíð var ein kunoyingur fyrstilærari í Gøtu. Símun Pauli Konoy. Mínir forfedrar her í bygdini sótu við hansara føtur, hevði nær sagt Gamaliels føtur, hann gekk hús úr húsi og beyð foreldrunum at kenna børnunum ókeypis í føroyskum máli, uttansyndis skúlans karmar, har hetta var lógliga bannað. Hann var vinmaður teirra, ið stjórnaðu Háskúlanum, skarðsmanninum Símuni og miðvinginum Rasmusi, og sat í nevndini fyri Føroya Fólkaháskúla. Sum eitt kuriosum kann nevnast, at hann dittaði sær at biðja um innlit í Louis Zachariasen-sakina. Svar fekk hann onki, men árið eftir fekk hann harraboðini um, at: ”….blive fritaget for sine pligter til at spille paa Orgelharmoniet i Gøte Kirke, samt til om forlanges, at udføre Degnetjeneste i samme Kirke.”
Stóra framtøkan í Føroyum er hend hesa seinastu øldina. Tjóðarlaðing so tað munar. Veit ikki um nakað mikrosamfelag, ið er so framkomið á flestu mótum sum júst Føroyar. Hetta er fyri mesta partin okkum sjálvum, skúlaskapi og kenslu fyri at takka, og hartil einum eirindaleysum vilja til at røkka longur fram á leið - niðan líðina. Mangt er hent síðani Viderø byrjaði sína fjallgongu, gorhungraður, á Danmarkar fløtum, liggjandi undir russiskum loðkápum, búleikandi so hissini í onkrum kustaskápi og í summarhúsum, sum stóðu tóm á vetri. Sum hann tekur til: ” – Men veturin kom, fólkið flutti heim aftur úr sínum summarhúsum. – Tá kendi eg meg einsamallan. – Og kuldin beit. Men eg toldi hann; fann mær pløgg og spjarrar úti um býin, sum eg eins og ravnur bar heim í reiður mítt og helt varmanum - -.” Kann vera, at tað ikki er neyðugt at liva, tað er nú eitt, men vit vita at tað er neyðugt at sigla, og uppaftur meiri týðandi er tað at rógva. Sum Cæsar tók til hina ferðina, táið teir sum sótu við árarnar fullu í fátt: ”Tað er neyðugt at rógva, ikki at liva.” Orðini duttu av munni hansara, eftir at hann var lopin úr lyftingi niður á bekkin, har hann tók árina av einum teirra, og settist at rógva sjálvur.
Væl er rógvið. Materiella undirstøðan er tryggjað í spísikamarinum innanvert fiskimarkið og í strandalandasemjum um ferðandi fiskastovnar. Navigatørar og maskinmeistarar, klaktir á føroyskum skúlum, saman við dugnaligum fiskimonnum, fáa okkum fiskin úr havinum. Ein industrialiserað alivinna ger helvtarmun í útflutninginum og aðrar neyðugar røkur í samfelagnum verða mannaðar við lærdum fólki. Frá ansingarstovnum til lærdan háskúla.
Eitt sum ger stóran mun í hesum høpi er, at vit manna umsitingina av landinum og kommununum við okkara egna fólki. Útróðrarmaðurin, sum ein dagin segði mær, at hann hevði forvunnið alt tað, hann átti - í oljubrókum - er ein súla undir samfelagnum, men tað er málsviðgerðin í Almannaráðnum eisini. Brúk er fyri øllum, skal eitt nýmótans samfelag yvirhøvur fungera. Neyðugt er eisini at skilja rákini í tíðini, ið eru skiftandi sum streymtalvan. Eru basisvirðini í tryggum hondum, so stendur samfelagið uppaftur sterkari, lata vit ta nýggju tíðina fáa tað plássið, sum hon hevur uppiborið. Møletin og hýggjuskotin hugsanarháttur fremur onki. Tað sóu vit, táið studentarnir fyri hálvari øld síðani gjørdu uppreistur í stórum parti av heiminum. Í amerikanskum universitetsbýum, í Mexico, Berlin, Nanterre og París, Roma, Warszawa og partvíst í Føroyum. Teir funnu seg ikki í, at samfeløgini teir vóru partar av, vórðu stjórnað sum fornleivdir. Gamli kadaveragin skuldi foykjast burtur. Sum studentaoddvitin Rudi Dutschke tók til, tað ráddi um: ”Der Marsch durch die Institutionen.“ Tað vóru ikki øll sum dámdu hetta rákið, men vit sum fingu um endan á eystfallinum, á Føroya Studentaskúla í Hoydølum, stórtrivust í blástrinum úr frælsa lotinum innan av meginlandinum og handan stórhavið. Á skúlanum, sum tríggir ungir eysturoyingar stovnaðu fyri 81 árum síðani – Thomas Nygaard av Eiði, Christian Haraldsen úr Elduvík og Erik Petersen úr Fuglafirði. Ein meginás í føroyskum skúlaverki, sum kanska ikki hevur fingið tað heiðursumrøðu, ið hon so søttliga hevur uppiborið, - sum rekruteringskjarni til tær modernaðu Føroyar.
Trúgvi Danielsen, listarmaður, sigur einastaðni:
ella
fari eg
bara
at sita
her
og bíða
til eg verði gamal
tá eg kann afturvenda
til tað slagið
av sjálvsáliti
sum er ognað
unga idiotinum
ið hevur skilt alt
og gamla vísmanninum
sum hevur skilt alt sundur
Eftir royndina at beina fyri despotinum Adolfi Hitler, saman við øðrum, sat presturin Dietrich Bonhoeffer fyrst í týningarleguni Buchenwald og síðani í Flossenbürg. Har dømdi ein politiskur hernaðardómstólur hann til deyða, tríggjar vikur fyri, at týskurin misti valdið á býnum. Tá hann fekk boðini um gálgadeyðan, segði hann við sínar medfangar: „Nú byrjar mítt lív.“ Hann hevði roynt helviti, nú bíðaði Himnaríkið.
Kæru pisur
Tit hava longu livað leingi, men á ein hátt fær lívið nú eina nýggja snaring. Onkursvegna byrjar eitt nýtt lív. Jarðiskt lív. Úr fjálga fjølskylduvarmanum, inni við kaminuna hjá foreldrum tykkara, skal nýggj og egin kós nú setast, kumpassin rættast, tí miðnámið er nú fundamentið undir tykkara egnu fjallgongu. Tað ræður um at røkka mesta útsýninum, kanska fyri at gera sum gamli vísmaðurin, ið skilir alt sundur, sum onnur seta saman aftur, men týdningarmikið er tað fyri tykkum og samfelagið, at setta kósin ikki varð so skeiv, at tit enda sum gomul knarr og íhaldnar sálir við sjálvsálitinum hjá ungum idiotum.
Áðrenn tit fara til gongu, niðan á fjallið, fyri at leita eftir mesta útsýninum, eiga tit at geva tykkum sjálvum neyðugu stundirnar, nú tit skulu leggja á rætta miðið. Plinkin. Onki er so týdningarmikið - tú eigur bara eitt jarðiskt lív - sum at gera hitt rætta valið. Tað er brúk fyri øllum í hesum landinum, og mest dugnar eitt menniskja samfelagnum, leggur tað á mest hóskiligu ódnina. Sum samsvarar hugi og hegni. Í samfelagsweirinum eru nógvir kordelar, og allir halda øllum uppi. Útróðrarmenn, fiskimenn, flakakvinnur, blikkenslagarar, krambúðarfólk, skiparar, maskinmeistarar, búskaparfrøðingar, sjálvstøðug vinnurekandi, handverkarar, rusksavnarar, tannlæknar, læknar, prestar, samfelagsfrøðingar, fiskifrøðingnar, verkfrøðingar, arkitektar, løgfrøðingar, kennarar, námsfrøðingar, miðnámsskúlalærarar. Onkuntíð ganga neistar frá, har áhugamálini skarast, men innast inni vita vit øll, at tørvur er á okkum øllum. Neistarokið er bara tekn um, at lív er í samfelagnum, og at tað er í menning, og at fólkaræði er í vøkstri. Ikki minst hesum seinasta dýrgripinum mega tit fara væl við, demokratinum, tit sum nú fáa samfelagið í varðveistlu og skulu menna tað til eitt uppaftur betri samfelag í ókomnum døgum.
Í samtíðini er trupult at spáa um framtíðina. Tað mátti gamli generalurin í París, Charles de Gauelle, sanna, eftir at hann gamlaárskvøld í 1967, í sjónvarpaðari røðu, segði: „L´année mille neuf cent soixante-huit, je la salue avec sérénité.“ „Eg bjóði árinum 1968 vælkomnum við friði í sálini.“ Fáar mánaðir seinri stóð París og Frakland í einum eldi – tað stóð um húsbrot nú studentauppreisturin og ungdómsbyltingin var farin oman av lunnum. Ein av teimum, sum vóru í París hesar dagarnar, var føroyski yrkjarin Rói Patursson, sum yrkti:
Gongubreytaprát.
Stiletthælir.
Fnisan.
Roykur av bensini og luktilsi.
Dreingir við blue-jeans beinum.
Matstovur.
Við einum dýrum kaffimunni.
Rópan í gøtuni,
babtistar,
frelsunnarherurin
ella fullir menn.
Motorsykludundur,
skínandi skinnjakkar,
spískir skógvar,
frisyrir.
Onkur bløðir,
onkur dettur av
aftan fyri pylsuvognin.
Teir syngja
„Dominique“
ella
„Hey Jude“
Tað er ungdómur,
villur,
óreinur,
lívsglaður.
Komandi læknar,
arbeiðsmenn,
prestar.
Og onkur verður løgmaður.
Takið tykkum nú av løttum eina løtu, áðrenn tit leggja leiðina niðan á “vísdómsins háa fjall – og dettið ikki oman á hálvari leið, soleiðis, at tit koma at liggja í beinabjølgi. – Eini tíggju ár – ið hvussu er – tekur tað at koma niðan á, og fáa tað stóra útsýnið – har sólin sæst renna og aldri fer undir - - “
Framtíðin kemur ikki av sær sjálvari, men hon er tykkara, og hon bíðar nú eftir tykkara sniðgevandi hondum og heilum.
Hjartaliga til lukku við degnum og prógvunum.
Takk fyri heiðurin mær var sýndur hesa løtuna.


text:
Kommunan hevur nú skift og dagført regnvatnsleiðingar og kloakkina í norðaru vegbreyt á Landavegnum. Nú verður kloakk og og fjarhiti lagdur í sunnaru vegbreyt. Arbeiðstakari er Andrias Berg.
Hesa vikuna verður vegbanin á norðaru vegbreyt asfalteraður. Ferðandi verða biðin um at halda kommununi til góðar og at vera varin í ferðsluni.
Stóra dagføringin av økinum kemur at merkja nógv fyri umhvørvið, eitt nú slepst undan kloakklukti og rottum.
Meira spennandi er kanska, at tá arbeiðið skjótt verður liðugt og allur vegurin dagførdur við bæði gongu- og súkklubreytum, so verður ein nýggj rundkoyring gjørd á vegamótinum Íslandsvegur, Landavegur og Heygsvegur.
Alt arbeiðið verður liðugt í summar.


text:
Lagt verður nú afturat verandi stuðulsskipanum til íverksetarar í Vágs kommunu. Nú fáa íverksetar atgongd til ókeypis skrivstovur.
Vágs kommuna bjóðar nú íverksetum og nýggjum vinnum í Vágs kommunu ókeypis skrivstovu.
Skipanini gevur íverksetum atgongd til skrivstovupláss, har tað eru skrivstovumøblar, internet, prentari, uppivørpa, og kaffistovu. Harumframt er eisini atgongd til bæði størri og minni fundarhøli.
Skipanin er ætlað nýstovnanum fyritøkum, fyritøkum undir stovnan, nýggjum vinnum os.fr., og kunnu íverksetar fáa atgongd til ókeypis skrivstovu í eitt tíðarskeið frá 1 mánað upp til 12 mánaðir.
Ivast tú, um tú lýkur treytirnar, so er bara at seta teg í samband við Vágs kommunu.
Samstarv við Íverksetarahúsið í Klaksvík
Umframt at geva íverksetum atgongd til ókeypis skrivstovu, so hevur Vágs kommuna eisini skipað samstarv við Íverksetarahúsið, sum førir við sær, at Íverksetarahúsið kemur at verða ráðgevi hjá nýggjum íverksetum í Vági.
Eru spurningar ella ivamál, so er at venda sær til Vágs kommunu á tlf. 663000 ella við telduposti á vagur@vagur.fo


text:
“Fátt er sum faðir – einki er sum móðir,” sigur orðatakið.
Men hvat er tað, hetta at vera pápi? Hvønn leiklut spæla og eiga pápar at spæla í lívinum hjá sínum børnum? Stór óvissa valdar kring henda spurning, og hon tykist vaksa fyri hvønn dag. “Ein kvinna hevur tørv á einum manni á sama hátt, sum ein fiskur hevur tørv á eini súkklu,” segði feministurin Gloria Steinem. Umframt fíggjarliga trýstið frá einum alt meira heimsumfevnandi marknaði, so seta kynsradikalir aktivistar, sum vilja gera upp við alt, sum eitur kynsleiklutir, grundleggjandi spurnartekin við leiklutin hjá pápum. Kynsliga kollveltingin og í ein serligan mun tøkniligu gitnaðarinntrivini, ið gjørdu hana møguliga í verki, hava havt sum undirliggjandi endamál at skilja kynslív og nøring frá hvørjum øðrum. Trupulleikin er bara, at samstundis sum pápar verða fremmandgjørdir frá teirra ábyrgd ímóti ættarliðinum, sum teir hava verið við til at skapt, so er tað júst hetta ættarliðið – børnini, við øðrum orðum – sum líða.
Hetta veit samfelagsgransking at siga.
Pápar og mammur hava hvør í sínum lagi nakað serstakt at bjóða sínum børnum, og hetta er rótfest í teirra kyni.
Sambært samfelagsfrøðinginum W. Bradford Wilcox, sum er professari á University of Virginia, hava pápar, sum spæla ein virknan leiklut í lívunum hjá teirra børnum, eina heilt serstaka, jaliga ávirkan á hesi somu mannalív.
Í eini grein, sum The Atlantic gav út, tekur Wilcox fyrst og fremst samanum gransking í, hvussu sambandið er ímillum ávíkavist pápar og mammur og teirra børn. “Fathers don’t mother,” sigur hann. Pápar eru pápar og mammur eru mammur. Kynsleiklutir eru í ein týdningarmiklan mun mentanarliga treytaðir. Men ikki bara. Verður hugsað generelt, og verður hædd tikin fyri undantøkum og fjølbroytni, so er tað ymiskt, hvat eyðkennir ávíkavist pápar og mammur. Pápar og mammur hava hvør í sínum lagi nakað serstakt at bjóða sínum børnum, og hetta er rótfest í teirra kyni.
Tað, sum serliga eyðkennir sambandið ímillum pápa og barn, er jalig øsing, spenningur og leikandi óvissa. Mammur eru róligari, og jaliga øsingin ger seg ikki galdandi í sama mun sum hjá pápunum. Pápar beistast meira við teirra børn, enn mammur gera, og hetta lærir tey – bæði synir og døtur – at skilja kropslig og kenslulig mørk á ein serligan hátt. Somuleiðis eggja pápar meira enn mammur børnum sínum at vága nakað, bjóða sær sjálvum av og at vera sjálvstøðug. Mammur leggja harafturímóti størri dent á tryggleika, og at børnini hava tað gott kensluliga. Pápar hugsa meir langtíðar, mammur stutttíðar. Í hesum sambandi vísir Wilcox á eina áhugaverda gransking, sum vísti, at tá ið foreldur læra síni børn at svimja, hava pápar lyndi til at standa aftan fyri barnið, so at barnið á ein hátt stendur einsamalt yvir fyri avbjóðingunum rundanum tað. Mammur stilla seg hinvegin oftari framman fyri barnið og søkja eygnasamband, so at barnið kann kenna seg tryggari.
Av tí at pápar vanliga eru størri og sterkari enn mammur, megna pápar betur enn mammur at verja síni børn frá kropsligum vandum og frá skaðiligari ávirkan sosialt. Fleiri granskarar vilja til dømis vera við, at tá ið talan er um gentur, sum gerast við barn í tannárunum, er høvuðstrupulleikin fráverandi pápar. Pápar hava sum heild lyndi til at vera strangari enn mammur og eru meira avgjørdir, tá teir aga síni børn. Mammur eru meira fleksiblar í sínum aga. Tað er sannlíkari, at tær royna at yvirtala síni børn í truplum støðum, serliga við støði í tí kensluliga.
Pápar og mammur eru ymisk, tí kynini eru ymisk – og tørvur er á báðum. Manglar annað, manglar nakað týdningarmikið og grundleggjandi í lívinum hjá einum barni.
Pápar og mammur eru ymisk, tí kynini eru ymisk – og tørvur er á báðum. Manglar annað, manglar nakað týdningarmikið og grundleggjandi í lívinum hjá einum barni.
Wilcox vísir á trý øki, har tað serstaka og jaliga, sum pápar geva sínum børnum, serliga kemur til sjóndar: í sambandi við lógarbrot, barnsburð og tunglyndi.
Betri sambandið er ímillum synir og pápar, minni eru sannlíkindini fyri, at hesir ungu mennirnir gerast lógbrótarar. Í granskingini, sum Wilcox sipar til, vórðu sambond góðskumett eftir, hvat børnini søgdu um umsorganina, ið tey kendu frá pápa sínum, samskiftið teirra millum og um góðskuna í sambandinum sum heild. Sannlíkindini fyri, at dreingir fóru at bróta lógina, vóru helvtina minni fyri dreingir við einum góðum sambandi við pápar sínar samanborið við dreingir, sum vuksu upp hjá eini stakari mammu ella høvdu eitt ringt samband við pápar sínar, sum annars vóru til staðar. Í granskingini varð hædd tikin fyri aldri, húðaliti/fólkaslagi, útbúgvingarstøði hjá mammuni og húsarhaldsinntøku.
Pápar hava somuleiðis góða ávirkan á døtur sínar. Tær, ið hava eitt gott samband við pápa sín, eru í munandi minni vanda fyri at gerast við barn í tannárunum. Hugt varð eftir gentum, sum livdu saman við báðum foreldrum sínum og søgdu seg hava í øllum førum eitt miðalgott samband við pápan. Síðani varð hugt eftir teimum gentum, sum einans búðu saman við mammu sínari, og teimum, sum søgdu sambandið við pápa teirra vera vánaligt. Sannlíkindini hjá fyrra bólkinum av gentum fyri at gerast við barn í tannárunum vóru helvtina minni enn sannlíkindini hjá tí seinna.
Haraftrat hevur tað stóran týdning sálarheilsuliga at hava eitt gott samband við pápa sín. Sama úrslit sum við lógarbrotum og barnsburði ger seg galdandi í samband við tunglyndi. Tey 13 til 18 ára gomlu, sum høvdu eitt gott samband við pápa sín, upplivdu helvtina minni sannlíkindi fyri at fáa tunglyndi í mun til tey, sum bert búðu saman við mammu síni, ella tey, sum hóast tey búðu saman við báðum foreldrunum, høvdu eitt vánaligt samband við pápan. Hædd varð her tikin fyri aldri, húðaliti/fólkaslagi, útbúgvingarstøði hjá mammuni og húsarhaldsinntøku.
Hjúnabandið er tann stovnur, sum søguliga hevur bundið pápar og mammur saman sum mann og konu. Vísindini prógva, hvussu gott hugskot hetta er.
Vísindaliga kunnu vit við vissu siga, at pápar hava eina serstaka, jaliga ávirkan á síni børn. Hetta er tó treytað av, at teir eru til staðar í teirra lívi, og at sambandið teirra millum er gott. Tá eru útlitini hjá hesum børnum væl betri. Eru páparnir hinvegin ikki til staðar, ella er sambandið vánaligt, versna útlitini samsvarandi. Pápar hava týdning. Tað hava teir, tí teir eru pápar. Teir hava nakað heilt serstakt at bjóða sínum børnum, júst tí teir eru pápar.
Hjúnabandið er tann stovnur, sum søguliga hevur bundið pápar og mammur saman sum mann og konu. Vísindini prógva, hvussu gott hugskot hetta er. Tað, at hjúnabandið sum stovnur minkar í tign og virðing, og at børn í vaksandi títtleika verða fødd uttan fyri hjúnabandsins karmar, er tí eitt ringt hugskot. Hetta er ein av teimum mongu avbjóðingum, sum hjúnabandið stendur yvir fyri í dagsins samfelag. Ein onnur avbjóðing – sum í veruleikanum er hin sama – er uppskotið, sum okkara politikkarar viðgera í hesum døgum: at kynsneutralisera hjúnabandið, so tvey av sama kyni kunnu giftast. Hetta er enn eitt stig á leiðini burtur frá hjúnabandsins tign og virðing. Burtur frá tí, at hjúnabandið er sjálvsagdi samanhangurin, sum børn verða fødd og uppald í. Her er vert at geva gætur, at í Føroyum hevur hjúnaband millum tvey av sama kyni, sambært Gallup, sín størsta stuðul millum tey, sum samliva, tvs. liva saman ógift. Hetta at broyta hjúnabandið og tað at velja hjúnabandið fullkomiliga frá tykist at vera partur av sama ráki.
Um kynsligi komplimentariteturin millum mann og konu verður tikin burtur úr hjúnabandsins allýsing, er reint logiskt einki grundarlag longur fyri at siga, at hjúnabandið snýr seg um nøring og barnauppaling. Siga vit tað, siga vit samstundis, at børn ikki hava tørv á og rætt til bæði síni foreldur. Týdningarmikli leikluturin, ið ein góður pápi spælir í lívinum hjá børnum sínum, verður sostatt settur til viks. Og tá verður alt samfelagið væl fátækari.


text:
23-02-2012
Spillivatnsætlanin góðkend
Umhvørvisstovan hevur 9. februar góðkent spillivatnsætlanina hjá Tvøroyar kommunu fyri tíðarskeiðið 2011-2015.
Út frá eini heildarmeting av upplýsingunum í dagførdu ætlanini, verður mett, at komandi spillivatnsskipan m.a. fevnir um spillivatn frá øllum húsarhaldum, virkjum og virksemi í kommununi, og at spillivatnið eftir reinsing verður leitt gjøgnum lokaða skipan beinleiðis á sjógv við góðum vatnskifti.
Endamálið við arbeiðinum er:
- at skráseta verandi kloakkir
- at meta um dygdina á verandi spillivatnskipan
- at loysa trupulleikan og projektera nýggja spillivatnskipan, har ongin er
- at umvæla verandi kloakkskipan og gera nýggja spillivatnskipan, har ongin er
Nýggja spillivatnskipanin, eigur at síggjast sum ein heildarmynd av eini komandi skipan.
So hvørt sum kommunan, setur ávís kloakkarbeiðir í verk, eftir hesi heildarætlan, verður detajlprojektering gjørd, sum meira nágreiniligari lýsur og ásetur, hvussu arbeiðið skal verða gjørt.
Endamálið er m.a., at bert spillvatn verður veitt í kloakkirnar, ið henda skipanin umfatar. Regnvatn verður veitt aðrar vegir.
Sambært spillivatnsætlanini verður spillivatnsskipanin liðug innan 1. januar 2015, og samlaði kostnaðurin er mettur at verða uml. 12,4 mió kr.
Góðkenningarskrivið kann lesast her
.
Les meira um spillivatn og spillivatnsætlanir her
.


text:
Reyða Kross Vitjanartænastan
Nærvera og eitt hugnaligt prát hjálpa ímóti einsemi. Øll fáa gleði av góðari samveru - bæði tann, ið vitjar og tann, ið fær vitjan. Reyði Krossur ynskir, at vit saman hjálpa móti einsemi, tí hava vit Reyða Kross Vitjanartænastuna.
Reyði Krossur hevur, sum er, bert vitjanartænastu í Havn og í Vágum. Vit ynskja eisini at kunna bjóða vitjanartænastu aðrastaðni í Føroyum. Um tú heldur, at tørvur er á vitjanartænastu í tínum býi ella bygd, og tú ynskir at seta hetta í verk saman við Reyða Krossi, er tú vælkomin at seta teg í samband við okkum.
Virksemisleiðarir
Vitjanartænastan í Tórshavn
Eyrith Guttesen Leyni
Tlf. 31 37 84 / 51 37 84
Teldupostur: eyrith@redcross.fo
Marin Samuelsen
Tlf. 31 43 33 / 28 43 33
Teldupostur: marin@redcross.fo
Vitjanartænastan í Vágum
Vitjunartænastan hjá Reyða Kross Føroya er nú eisini í hesum kommunum.
Vága Kommuna fyrisitari
Hansia Nattestad, Sandavág/Miðvág
Tlf. 22 97 05
Teldupostur: mammamin@hotmail.com
Sørvágs Kommuna fyrisitari
Anna S. Nordendal, Sørvág/Bø/Gásadal
Tlf. 33 27 05 / 27 21 42


text:
Orð: Fredrik Natanael Beskow
Týtt: Edmund í Garði
1. O, sælasti dagur,
í vónum vit vænta,
tá Guðs ríki vorðið á foldum er vist,
tá menniskjaættin her loysn hevur funnið,
og øll skulu sanna, at Harrin er Krist,
tá deyður er deyðin og syndin burt svunnin,
hin fullkomna frelsan um ævir er vunnin.
2. Hann kemur, hann kemur,
tann dagur, vit vænta,
nú roðar í eystri av morgni í ský.
Enn myrkrið er mikið í døkkastu dølum,
á hæddum vit tekkja tó dagsglæmu ný’.
Hann kemur at loysa tey fjøtur, ið byrgja,
hann kemur at troysta tey hjørtu, ið syrgja.
3. Hann kemur, hann kemur,
tann dagur, vit vænta,
tá tjóðir sameinast í kærleik’ og trúgv,
og himmalsins harri á foldum gerst kongur,
og vit í hans skugga so væl festa búgv,
tann dagur, sum fremur tær heilagu bønir,
tann dagur, sum trúnna við skoðan her lønir.
4. Hann kemur, hann kemur,
tann dagur, vit vænta,
tann ljósasti dagur, á foldum upp rann,
tá Harrin, hin alvaldi, øllum skal ráða,
tí Sátan og synd fyri ásjón hans svann.
Og skapningur frelstur úr syndum og stríðum
hálovar hans æru í ævigum tíðum.


text:
Námsætlan sum Word-fíla:
Virkisbúskapur C • Virkisbúskapur A
Námsætlan fyri virkisbúskap á B stigi
1. Samleiki
Virkisbúskapur er samfelagsvísindalig lærugrein, har viðurskifti, sum hava við tilfeingi at gera, verða skipað og greinað. Sipað verður til tilfeingi í breiðari merking. Búskaparlig ástøði eru nýtilig á øllum økjum, har menniskjaligar gerðir eru avgerandi fyri, hvussu tilfeingi verður ella kann verða gagnnýtt.
Vanliga verður búskaparfrøðin skild sundur í makro- og mikrobúskap. Í makrobúskapi er heildin (samfelagið) greiningarevni, meðan einstaklingurin – virki ella persónur – er greiningarevni í mikrobúskapinum. Virkisbúskapur knýtir seg at mikrobúskapinum.
Virkisbúskapur gevur innlit í, hvussu tilfeingi verður nýtt og umsitið best møguliga. Harumframt gevur virkisbúskapur innlit í treytir og møguleikar at reka eitt virki skynsamt í einum altjóðagjørdum marknaðarstýrdum búskapi, og gevur førleikar at virka í hesum høpi.
2. Endamál
Í virkisbúskapi er endamálið, at næmingurin lærir at nýta virkisbúskaparligar fyrimyndir og arbeiðshættir og at skilja hugsanarháttin og ástøðini undir teimum.
Næmingurin lærir um virkið og samfelagsligar fortreytir fyri vinnuvirksemi, innan- og uttanhýsisviðurskifti hjá virkjum, at framleiða, greina og tulka búskaparligar upplýsingar um virkið, búskaparligar avgerðir og árin av hesum og at leggja til rættis ætlanir fyri virkið.
Fakið skal menna førleikarnar hjá næminginum at lýsa, greina, greiða frá, viðgera, meta um og miðla virkisbúskaparlig viðurskifti. Næmingurin lærir at hugsa um virkið sum eina heild, og at taka avgerðir út frá hesum.
Í fakinum verður næmingurin fyrireikaður til framhaldandi lestur, men fakið gevur eisini næminginum førleikar, sum beinleiðis kunnu brúkast innan vinnuvirksemi.
Virkisbúskapur er eitt fak, ið hevur tætt tilknýti til vinnulívið, og eigur hetta at síggjast aftur í undirvísingini við dømum, virkisvitjanum, simuleringum o.tíl. Undirvísingin eigur at geva næminginum hollan førleika at nýta tíðarhóskandi kunningartøknilig amboð í arbeiðinum við virkisbúskaparligum uppgávum.
3. Stig og tímatal
Undirvísingin í virkisbúskapi á B stigi fevnir um 250 klokkutímar í 2 ár.
4. Øki
Kjarnaøki
Virkisbúskapur B er býttur sundur í 6 kjarnaøki:
- Vinnulív og samfelag
- Virkisstrategi
- Roknskaparfrøði – búskaparlig upplýsing
- Búskaparlig greining
- Búskaparlig stýring – og avgerðir
- Fíggjarætling
Evni sum virkið og umheimurin, strategi, fyriskipan og leiðsla, ársroknskapur, mikrobúskapur og logistikkur eru partar av fleiri av teimum nevndu kjarnaøkjunum.
Vinnulív og samfelag
Virkisbúskapur verður lýstur við vinnulívinum sum ein av búskaparligu geirunum í samfelagnum. Arbeitt verður søguliga við føroyska vinnulívinum, og hvussu tað hevur ment seg upp til dagin í dag. Etiskir spurningar verða tiknir upp í sambandi við virkisbúskaparligar avgerðir, sum hava ávirkan á onnur í samfelagnum enn virkið. Globalisering og altjóðagerð verða lýst við vinnubúskaparligum brillum. Munurin á makrobúskapi og mikrobúskapi verður tikin upp, og mikrobúskapurin verður sæddur úr einum virkisligum sjónarhorni.
Virkið verður lýst sum fyriskipan og samanborið við aðrar fyriskipanir. Skipanarástøði verða nýtt at lýsa virkið sum eina skipan, ið er sett saman av einari sosialari skipan, einari fyrisitingarligari skipan og einari tøkniligari skipan, og eisini sum partur av einari størri samfelagsligari heild.
Virkisstrategi
Virkisstrategi snýr seg í fyrstu atløgu at kanna strategisku støðuna, sum virkið er í; tað fevnir um heimin uttan um virkið, um strategisku førleikarnar í virkinum og um mál og endamál við virkinum. Við støði í strategisku støðuni verður mett um, hvørjar strategiskar møguleikar virkið hevur. Og út frá tí verða strategiskar avgerðir tiknar og settar í verk.
Strategiska arbeiðið hevur nógv samband við hini økini í fakinum. Heimurin uttan um virkið er samfelagið uttanum. Búskaparlig greining verður nýtt saman við strategiskari greining. Og strategiskar avgerðir eru partur av búskaparligari stýring og ávirka roknskap og fíggjarætlan.
Roknskaparfrøði – búskaparlig upplýsing
Roknskparfrøðin verður lýst søguliga sum eitt amboð, ið er ment av fyritøkum at halda skil á búskapinum. Roknskaparástøðilig sjónarmið verða gjøgnumgingin: tað skattliga, tað løgfrøðiliga, tað etiska, tað búskaparliga, tað atferðarliga og tað bygnaðarliga. Dygdarkrøv til roknskap, sum kunnu verða býtt sundur í trý, verða viðgjørd: at roknskapurin skal vera viðkomandi, álítandi og sambærligur.
Hugtøk ella spurningar í roknskaparpraksis verða viðgjørd: tann búskaparliga eindin, roknskapurin er um; peningaliga eindin, roknskapurin verður gjørdur í; spurningurin um framhaldandi rakstur; spurningurin um tíðarbýti; og spurningurin um varsemi. Spurningurin um avriksgrundað ástøði og virðisgrundað ástøði verður lýstur søguliga, hvussu roknskaparpraksis hevur skift millum hesi ástøði upp til dagin í dag, og hví so hevur verið. Sambandið millum bókhald og ársroknskap verður lýst við transaktiónssporinum og eftirlitssporinum, uppgerð og uppseting av roknskapi. Ársfrásøgnin hjá virkjum verður nýtt í undirvísingini. Roknskapurin verður nýttur í búskaparligari greining.
Búskaparlig greining
Roknskaparlig greining verður gjørd út frá lyklatølum innan renting, vinningsføri, fíggjarligan effektivitet, fíggjarliga gearing, partabrøv og gjaldføri. Roknskaparliga greiningin verður brúkt saman við øðrum greiningum í heildargreining av virkinum. Aðrar greiningar eru strategisk greining, greining av umheiminum sum heild, greining av marknaðinum, íløgugreining, kostnaðargreining og greining av logistiska effektivitetinum. Búskaparliga greiningin kann nýtast í búskaparligu stýringini.
Búskaparlig stýring og avgerðir
Búskaparlig stýring er um búskaparligar avgerðir. Ymisk sløg av avgerðargongdum verða lýst ástøðiliga og við tilvísingum til praksis. Bygnaður, leiðsla og ábyrgd verða lýst í sambandi við stýringina. Búskaparlig stýring verður býtt sundur í trý stig: strategiskt, taktiskt og operativt; og hon verður eisini býtt sundur í trý øki, sum hanga saman: virksemisstýring, kapasitetsstýring og fíggingarlig stýring. Avgerðir verða grundaðar útrokningar og metingar innan íløgur, dygd, umhvørvi, kappingarráð, keyp ella framleiðslu, framleiðslustýring, goymslustýring og distributiónsstýring. Búskaparliga stýringin er grundarlag undir fíggjarætling.
Fíggjarætling
Fíggjarætlingin byggir á forsagnir og avgerðir, ið eru tiknar í sambandi við búskaparligu stýringina, og virksemisætlan, framleiðsluætlan, kostnaðarætlan, íløguætlan og fíggingarætlan verða gjørdar. Hesar verða savnaðar saman í tríggjar høvuðsætlanir, sum eru rakstrarætlan, pengastreymsætlan og fíggjarstøðuætlan. Hesar verða so aftur savnaðar í eina heildarætlan.
Fíggjarætlanin er eitt amboð í fíggjarligari stýring. Tað krevur, at verulig avrik verða kannað, máld og samanborin við rakstrarætlanina. Kanningin skal vísa, hví tað ikki gekk sum ætlað, so at møgulig mistøk kunnu rættast. Vitanin, sum fæst úr eftirkanningini, kann brúkast í fíggjarstýring og fíggjarætlan fyri næsta tíðarskeið.
Ískoytisøki
Fyri at røkka fakligu málunum í virkisbúskapi er neyðugt, at næmingurin fær fakligt ískoytistilfar aftur at kjarnatilfarinum. Ískoytistilfarið skal dýpa og seta kjarnatilfarið í frásjón og vera við til at víðka sjónarringin hjá næminginum. Ískoytistilfarið kann vera greinar, framløgur um virki, vitjanir á virkjum, sjónvarpssendingar, upplýsingar frá heimasíðum v.m. Ískoytistilfarið skal eggja og kveikja áhugan hjá næminginum at arbeiða við fakinum virkisbúskapur.
5. Førleikamál
Støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni til støðutakan og sjálvvirkni. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at kanna
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg harumframt um at virða og menna støðið undir virkisbúskaparligum mannagongdum og reglum, sum undirvíst verður í. Undirvísingin leggur dent á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað náttúrutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á. Eisini skal næmingurin hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
At samskifta snýr seg um førleikan at bera fram hugsanir sínar munnliga, at lesa, at skriva og at rokna. At samskifta snýr seg eisini um at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga verður mentur við miðvíst at arbeiða við munnligum venjingum í ymiskum samskiftisstøðum. Í virkisbúskapi skal næmingurin fáa venjing í at seta spurningar, lýða á, próvføra, at samskifta og at gera framløgur um virkisbúskaparlig viðurskifti.
Førleikin at lesa verður mentur við, at næmingurin miðvíst skal tilogna sær nýggja vitan, skal læra at skyna á, greina og gagnnýta keldur, ið eru viðkomandi fyri at viðgera evni í lærugreinini. Næmingurin skal læra at lesa um, seta seg inn í og duga at viðgera virkisbúskaparlig viðurskifti. Keldur kunnu eitt nú vera fakbøkur, greinar, tíðarrit, hagtøl, heimasíður og annað skivligt tilfar.
Førleikin at skriva verður mentur við, at næmingurin skal læra at orða seg í skrivligum uppgávum, frágreiðingum, framløgum v.m um virkisbúskaparlig viðurskifti. Næmingurin skal læra at bera fram faktilfar klárt og týðiliga í einum logiskum samanhangi.
Førleikin at rokna verður mentur við, at næmingurin lærir at gera viðkomandi útrokningar og at seta upp talvur, myndir og grafar v.m. samsvarandi fakstigi. Næmingurin eigur at hava grundleggjandi talfatan og duga at fyrihalda seg til tøl og talstøddir og at skipa taltilfar. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til virkisbúskaparligar spurningar.
Førleikin at nýta tøknilig amboð verður mentur við, at næmingurin skal læra at brúka viðkomandi kunningartøknilig amboð so sum rokniark, tekstviðgerð, framløguforrit og internetið. Næmingur skal vera førur fyri at gera útrokningar, at skipa og viðgera taltilfar við tøkniligum amboði. Næmingur skal læra at brúka viðkomandi búskaparligar "funksjónir" í rokniarkinum og vera førur fyri at gagnnýta hesi amboð.
At kanna
At kanna er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna snýr seg um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara at seta spurningar og at leita sær ráð og vitan um viðurskifti av týdningi fyri næmingin og hansara umhvørvi.
Í virkisbúskapi skal næmingurin læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan eitt nú frá fakbókum, fjølmiðlum, greinum, frá alnótini v.m. Næmingurin skal eggjast til at seta kritiskar spurningar, sum bjóða forvitninum av. Við dømum og venjingum skal næmingurin læra at nýta vísindaligan framferðarhátt og at handfara keldutilfar á ein sakligan og siðiligan hátt.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísingini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt og at menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læring.
Førleikin at skapa snýr seg um at gera næmingin tilvitaðan um og líta á egin evni, so hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, hvussu virkisbúskaparlig tiltøk og menningarvirki hava verið við til at skapa samfelagið. Næmingurin skal læra, at tekst- og talframleiðsla er ein skapandi tilgongd, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflogið.
Fakligir førleikar
Vinnulív og samfelag
Næmingurin dugir
- at greiða frá virkinum sum búskaparlig eind í einum marknaðarbúskapi og tí, sum eyðkennir ein marknaðarbúskap, umframt at umrøða vinnulig viðurskifti í samfelagnum
- at greiða frá virkinum og virkisbúskapinum í mikrobúskapinum og í makrobúskpinum, har virkini verða lýst sum geiri í búskaparligu ringrásini
- at greiða frá hugtøkunum inntøka, inngjald, kostnaður, útreiðsla og útgjald
- at greiða frá vikissløgum og ognarformum
- at greiða frá íverksetan sum hugtaki, greina og kjakast um viðurskifti í samfelagnum, sum ávirka møguleikar og hug at fara undir egið virki
- at greiða frá, hvat eyðkennir eitt virki í vøkstri – bæði innan- og uttanhýsis viðurskifti, kjakast um hesi viðurskifti og meta um útlit fyri framhaldandi vøkstri
- at greiða frá, hvat eyðkennir eitt virki í búning, kjakast og meta um framtíðarútlit hjá tílíkum virki
- at greiða frá, hvussu viðurskifti og áhugabólkar uttan fyri virkið kunnu ávirka virkið búskaparliga, og í hesum sambandi at skilja ímillum nærumhvørvi og fjarumhvørvi
- at lýsa virkið sum eina heildarskipan út frá skipanarástøði, har sosiala skipanin, tøkniliga skipanin og fyrisitingarliga skipanin eru partskipanir.
Virkisstrategi
Næmingurin dugir
- at greiða frá hugtakinum strategi og innihaldinum í strategiskum greiningum og nýta búskaparliga greining saman við strategiskari greining
- at greiða frá myndlum til greining av uttanhýsis viðurskiftum hjá einum virki í samfelagnum og innan vinnugreinina: PESTEL, at lýsa makroumheimin og fimm-styrkis (five forces) myndilin at lýsa kappingarumheimin
- at nýta PLC-myndilin um lívsstigini hjá einari vøru at lýsa kappingarumheimin hjá einum virki
- at gera eina virðisketu at lýsa virksemi í einum virki og uttan um tað, sum skapar eina vøru ella tænastu
- at vísa á eginleikar við vørum, ið eru kritiskir suksessfaktorar (CSF), tí at kundarnir virðismeta hesar eginleikar
- at greiða frá, hvønn týdning, virðisgrundarlag, visjón, endamál (missión) og mál hava í strategiska arbeiðnum, og meta um hesi hugtøk í sambandi við ávíst virki
- at greina strategiskar møguleikar hjá ávísum virki
- at greiða frá myndlum í sambandi við greining av innanhýsis viðurskiftum, at gera innanhýsis greining av virkinum, og at meta um innanhýsis viðurskifti, sum hava týdning fyri menningina av virkinum
- at greina strategiskar møguleikar við myndli Porter um generiskar strategiir
- at greiða frá innihaldi í SWOT-greiningini, at gera SWOT-greining við støði í greiningum av innan- og uttanhýsis viðurskiftum, kjakast og meta um, hvussu SWOT-greiningin kann verða nýtt í strategiskum avgerðum
- at greiða frá hugtakinum strategisk menning, at gera virkisætlan, at viðgera og meta um kritiskar suksessfaktorar í virkisætlanini
- at nýta myndil Ansoff at taka avgerð um strategiska menning.
Roknskaparfrøði – búskaparlig upplýsing
Næmingurin dugir
- at greiða frá dygdarkrøvum til roknskap, at hann er viðkomandi, álítandi og sambærligur, og greiða frá grundleggjandi hugtøkum í roknskaparpraksis, sum byggja á nevndu dygdarkrøv, t.d. framhaldandi rakstur, tíðarbýti og rættvísandi mynd
- at greiða frá, hvat eyðkennir eitt burðardygt virki, seta hetta í samband við áhugabólkar sum shareholders og stakeholders, og kjakast um áhugamálini hjá hesum bólkum í sambandi við burðardygd
- at greiða frá og meta um tørvin á búskaparligum upplýsingum um virkið í sambandi við búskaparstýring
- at skilja dupulta bókhaldsháttin, og greiða frá sambandinum millum bókhald og ársroknskap
- at greiða frá kontobygnaði og kontoskipan við støði í hugtøkunum “inntøka og kostnaður”, “ogn og eginpeningur + skuld”
- at greiða frá sambandinum millum bókhald og roknskap, og hvussu bókhald sum skrásetingarskipan er grundarlag undir roknskaparuppseting og -framløgu
- at seta rakstrarroknskap upp eftir slagbýtta háttinum og eftir funktiónsbýtta háttinum, og fíggjarstøðu eftir kontuháttinum út frá saldojavna
- at greiða frá, hvussu materiellar støðisognir verða virðismettar, og hvønn týdning avskriving hevur í hesum sambandi
- at greiða frá, hvussu goymslur verða virðismettar eftir kostvirði
- at greiða frá, hvussu virðismetingar av ognum ávirka úrslit og fíggjarstøðuna annars
- at greiða frá muninum á roknskaparframløgu hjá virkjum við ymiskum rakstri, til dømis handilsvirkjum, framleiðsluvirkjum og tænastuvirkjum
- at greiða frá innihaldinum í einari ársfrásøgn, endamálinum og teimum einstøku pørtunum í ársfrásøgnini, og at vísa á viðkomandi lógarreglur um innihaldið í ársfrásøgnini
- at greiða frá veruligum roknskapum hjá føroyskum og útlendskum partafeløgum, harímillum samanhang millum rakstrarroknskap, pengastreymsroknskap og fíggjarstøðu.
Búskaparlig greining
Næmingurin dugir
- at greiða frá, hvussu lyklatøl verða nýtt í búskaparligari greining, kjakast og meta um, hvussu og nær ávís lyklatøl eru hóskandi í einari greining sum grundarlag undir frágreiðingum, alt eftir hvat endamálið er
- at kanna og greiða frá við lyklatølunum eginpeningsavkasti, ognaravkasti og skuldarrentu, hvussu nógv allur kapitalurin í virkinum kastar av sær, og hvussu nógv ávísir partar av kapitalinum kasta av sær
- at greina vinningsførið hjá virkinum við lyklatølunum rakstraravkasti, bruttoavkasti og vísitølum, og greiða frá, hvussu vinningsførið er partur av rentingarførinum.
- at greina fíggjarliga effektivitetin hjá virkinum við lyklatølunum ognarumferð, støðisognarumferð, vøruskuldaraumferð, goymsluumferð og goymslutíð, skuldaraumferð og kreditttíð til skuldarar og lønareffektiviteti, og greiða frá, hvussu fíggjarligur effektivitetur eisini er partur av rentingarførinum
- at greina rakstrarligu rentingina hjá virkinum við lyklatølunum ognaravkasti, rakstraravkasti, ognarumferð, bruttoavkasti, støðisognarumferð, vøruskuldaraumferð, goymsluumferð og vísitølum; at lýsa rakstrarligu rentingina við støði í ognaravkastinum sum samanseting av vinningsføri og fíggjarligum effektiviteti
- at greiða frá gjaldførinum hjá virkinum sum evni at gjalda skuld, so hvørt sum hon fellur til gjaldingar, og meta um gjaldføri út frá einum pengastreymsroknskapi (gjaldførisroknskapi) og við lyklatølunum gjaldførislutfalli, arbeiðspeningslutfalli, fígging av rakstri og stuttfreistaðari skuld.
Búskaparlig stýring og avgerðir
Næmingurin dugir
- at skilja samanhangið millum kostnaðarhugtøkini innan rakstarkostnað, bæði kostnað tilsamans og eindarkostnað, og greiða frá tí; skilja, hví allur rakstrarkostnaður verður býttur sundur í fastan og broytiligan kostnað, og greiða frá, hvat henda sundurbýting verður nýtt til, herundir, hvussu virki handfara óbeinleiðis broytiligan kostnað
- at greiða frá muninum á ymiskum marknaðarsløgum, so sum fullkomnari kapping, monopoli og ófullkomnari kapping, og greiða frá, hvussu prísir verða til ella ásettir í ymiskum sløgum av marknaðum
- at gera útrokningar og metingar, sum kunnu vera grundarlag undir avgerðum um prísir og mongdir undir ymiskum marknaðartreytum
- at greiða frá prísgyrði í eftirspurningi eftir einari vøru
- at greiða frá, hvussu búskaparligar avgerðir verða tiknar fyrisitingarliga, og skilja leiklutin, sum leiðslan hevur í sambandi við avgerðir á taktiskum og strategiskum stigi
- at gera kostnaðarbýti/útrokningar eftir skiftisháttinum, har praktiski spurningurin um óbeinleiðis broytiligan kostnað verður tikin við; taka støðu til, nær fult kostnaðarbýti kann verða brúkt í praksis
- at rokna skiftispunkt við einari vøru og við fleiri vørum við miðal skiftisavkasti; herundir broytingar í føstum kostnað, broytiligum eindarkostnað og í søluprísi/søluprísum, og greiða frá, hvussu hetta verður nýtt í praksis
- at greiða frá logistikki sum partur av virkisbúskapinum annars og skilja logistikkin sum effektiva framleiðslustýring, goymslustýring og distributónsstýring og samskipan av teimum
- at greiða frá hugtøkunum veitingarketu og logistiskum effektiviteti
- at rokna optimalt keyp undir einføldum fortreytum, meta um hóskandi trygdargoymslu, rokna bíleggingarpunkt og rokna optimala seriustødd í framleiðslu eftir einføldum fortreytum
- at greiða frá, hvussu umferðir, virðisøkjandi tíð og framleiðslutíð kunnu optimerast við MUDA, og optimera keyp og val av flutningi
- at gera ABC-bólking og greina og meta um logistiska effektivitetin í einum virki.
Fíggjarætling
Næmingurin dugir
- at greiða frá fíggjarætling í einum strategiskum samanhangi og seta hana í samband við endamál og mál
- at greiða frá tørvinum á fíggjarætling sum eitt amboð í búskaparligari stýring
- at greiða frá innihaldinum í eini fíggjarætlan og seta upp rakstrarætlan og gjaldførisætlan (pengastreymsætlan) eftir virðisbroytingarháttinum
at kjakast og meta um, hvussu eitt virki leggur arbeiði við fíggjarætling til rættis.
6. Eftirmeting og próvtøka
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal eftirmetast ávegis í undirvísingargongdini við støði í antin skrivligum ella munnligum framløgum. Næmingurin eigur at hava eina greiða fatan av støðu síni í mun til fakligu málini í lærugreinini og eigur at fáa vegleiðing um, hvussu og hvørjum arbeiðast skal við fyri at røkka málunum.
Eftirmetingin skal skjalfestast.
Próvtøkuhættir
Hildin verður ein skrivlig próvtøka.
Skrivliga próvtøkan varir 4 tímar. Próvtøkuppgávurnar í próvtøkuraðnum verða settar innan kjarnaøkini í lærugreinini.
Til próvtøkuna er loyvt at hava allar hjálparmiðlar við, ið hava verið nýttir í undirvísingini.
Dømingargrundarlag
Í dømingi verður dentur lagdur á, í hvønn mun próvtakarin lýkur tey málini, sum eru sett í lærugreinini. Próvtakarin skal sýna, at hann dugir at skipa og miðla fakligt tilfar, orða seg fakliga um útflýggjaða tilfarið. Próvtakarin skal sýna fakligar førleikar í viðgerðini av próvtøkutilfarinum við støði í virkisbúskaparligum ástøði.
Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av heildaravriki próvtakarans.
Próvtalslýsingar
Skrivligt B-stig
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støði undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Virkisbúskapur er lærugrein, har næmingurin lærir virkisbúskaparlig ástøði, umframt at meta um hesi í verkligum høpi. Grundleggjandi lærir næmingurin um ástøðiligar meginreglur í virkisbúskapi, og hvussu hesar verða nýttar í verki. Á B-stigi verður dentur lagdur á, at næmingurin stigvíst gerst førur fyri at greina, tulka og at seta spurningar á yvirskipaðum stigi. Undirvísingin skal vera heildarkend, og hon skal knýta saman ymisk øki innan lærugreinina og skal kunna verða sett í tvørfakligan samanhang.
Undirvísingin skal taka støði í fakliga førleikanum hjá næminginum, og dentur eigur at verða lagdur á heildarkenda undirvísing.
Virkisbúskapur á B-stigi er byrjanarlærugrein, har næmingurin lærir grundleggjandi meginreglur innan lærugreinina. Dentur verður lagdur á at læra amboð og teknikkir innan fakøkið at kenna, og at geva næminginum hollan førleika at brúka hesi. Næmingurin skal læra um ymiskar framferðarhættir og venja seg í at brúka hesar í einføldum og meira samansettum uppgávuloysnum. Næmingurin skal læra at rokna, greina, tulka og kjakast um virkisbúskaparligar spurningar.
Undirvísingin skal fremja tilvitanina hjá næminginum um ymiskar læringartilgongdir og -hættir. Í virkisbúskapi kann hetta gerast við t.d.vandamálsorðaðum uppgávum, har næmingurin verður tikin við upp á ráð og fær høvi at nýta ymiskar læringartilgongdir og læringarhættir.
Í undirvísingini skal næmingurin støðugt menna síni evni og førleikar at taka sjálvstøðugar og kritiskar avgerðir, so hann gerst tilvitaður um ábyrgdina fyri egnari læring. Einstaki næmingurin eigur at gerast tilvitaður um egin framstig og at eggjast til framhaldandi menning.
Í virkisbúskapi skal næmingurin taka virknan lut í undirvísingini, tað veri seg skrivliga og munnliga. Ástøðiligi parturin av undirvísingini er fast skipaður eftir ástøðiligum meginreglum, samstundis sum vandamálsorðaðu uppgávurnar geva næminginum góðar møguleikar at taka virknan lut í undirvísingini, umframt at ávirka valið av undirvísingarevnum og arbeiðsháttum.
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, at innan vinnubúskaparliga fakøkið støðugt fara fram broytingar. Undirvísingin skal gera næmingin sannførdan um týdningin av at fylgja væl við og vera dagførdur innan fakøkið, og at til ber at leggja nýggja vitan afturat á hesum fakøki gjøgnum alt lívið.
Munnliga og skrivliga arbeiðið skulu stuðla hvørt annað og verða ein natúrligur partur av undirvísingini og arbeiðsuppgávunum.
Arbeiðshættir
Í virkisbúskapi á B-stigi verður serligur dentur lagdur á skrivlig avrik, har grundleggjandi ástøðiligar meginreglur vera lærdar og vandar. Undirvísingin er at byrja við í stóran mun lærarastýrd. Sum frá líður og so hvørt sum fakligi førningurin økist, broytast undirvísingar- og arbeiðshættirnir. Farið verður frá deduktivum lærutilgongdum til eisini at brúka induktivar lærutilgongdir, har næmingurin fær møguleika at ávirka lærutilgongdir og val av arbeiðsháttum.
Umráðandi er, at undirvísingin er fjølbroytt, og at lagt verður upp til at brúka ymiskar undirvísingar- og arbeiðshættir. Læringarstílarnir hjá næmingunum eru ymiskir, og við fjølbroyttum arbeiðsháttum er møguleiki at náa flest næmingum. Eitt nú kann skiftast millum deduktivar og induktivar læringartilgongdir. Eisini kann verða skift ímillum einstaklingsavrik, bólkaavrik og verkætlanararbeiði.
Samstarv við aðrar lærugreinar
Tá ið lærugreinin er partur av Búskaparbreytini saman við øðrum samfelagsvísindaligum lærugreinum, verður dentur lagdur á samstarv og heildarlæring innan búskaparligar og aðrar samfelagsligar spurningar. Eisini verður dentur lagdur á vinnubúskaparligar myndlar, tá ið støddfrøði er partur av útbúgvingini. Nevndu lærugreinar koma inn í undirvísing og læring, meðan arbeitt verður við kjarnaøkjunum, og tá ið ískoytisøki verða vald og arbeitt verður við teimum.
Samstarv við aðrar lærugreinar verður til dømis nýtt í evnislagaðari undirvísing, har næmingarnir fara í dýpdina við einum greiðsluevni, sum natúrliga fevnir um fleiri lærugreinar á breytini. Tá verða ástøði úr fleiri lærugreinum nýtt í tann mun, tey eru egnað at lýsa viðkomandi greiðsluspurning, ella í tann mun, lærugreinarnar eru egnaðar at loysa nevnda greiðsluevni.
Taksonomisk leiðbeining til spurningar í virkisbúskapi
(Spurningar byggja á ástøðina í SOLO-taksonomiini)
Rokna
Næmingurin skal viðgera (seta upp, skipa) virkisbúskaparligar upplýsingar, við at seta hesar inn í viðkomandi frymlar, talvur v.m., sum eru í fakinum. Spurningarnir til uppgávuna eru settir, frymlar eru kendir og uppgávan er eintýðug.
Lýs
Næmingurin skal við støði í virkisbúskaparligum ástøði greiða frá serligum viðurskiftum viðvíkjandi virkinum og búskaparligu støðuni hjá virkinum.
Greið frá
Næmingurin skal á skipaðan hátt duga at greiða frá virkisbúskaparligum viðurskiftum og spurningum. Næmingurin skal duga at seta hetta í samband við viðkomandi virkisbúskaparligt ástøði og leggja hesi fram á skipaðan hátt.
Samanbera
Næmingurin skal duga at vísa á líkskap og munir í ymiskum virkisbúskaparligum viðurskiftum og at bera hetta fram á skipaðan hátt.
Greina
Næmingurin skal við støði í virkisbúskaparligum ástøði, frymlum/háttaløgum duga at kanna og viðgera virkisbúskaparligar upplýsingar.
Viðgera
Næmingurin skal duga at umrøða og lýsa t.d. virkisbúskaparligar spurningar og at føra fram ymisk sjónarmið við grundgevingum. Grundgevingar skulu grundast á fakligt støði.
Meta um
Næmingurin skal á fakligum stigi taka støðu til virkisbúskaparlig viðurskifti og meta um hesi. Næmingurin skal duga at meta um onnur viðkomandi viðurskifti og um gongdina/ávirkanina framyvir.


text:
Bretska frálandsfakfelagið Unite sigur í eini fráboðan, at seks viðlíkahaldsarbeiðarar hava verið fyri geislavirkni á Thistle boripallinum í Norðsjónum síðst í 2016. Teir seks arbeiddu við at beina rør burtur av gamla pallinum. Menninir høvdu arbeitt í
Og hann hevur svarað mær: "Náði mín er tær nóg mikið; tí at mátturin verður fullkomin í máttloysi." Nógv heldur vil eg tí fegin rósa mær av máttloysi mínum, fyri at máttur Krists má taka sær búgv hjá mær.
2. Kor 12,9
Tað eru tvær ferðir í lívinum, at ein maður ikki skal hugsa, tá hann hevur ráð til tað, og tá hann ikki hevur.
Mark Twain


text:
Áhugafelagið Antares aðalfund í Fuglafirði 19. januarEftirlønin og teir, sum arbeiða í Noregi, eru millum málini, sum umframt vanligu skránna verða viðgjørd á fundinum.
Áhugafelagið Antares hevur aðalfund fríggjadagin 19. januar. Fundurin verður í Turkihúsinum í Fuglafirði, beint við Mentanarhúsið.
Byrjað verður við morgunmati klokkan 10.
Umframt lógarásettu skránna, verður kunnað um fleiri onnur mál, sum felagið arbeiðir við, m.a. eftirlønarlógin og teir, sum arbeiða í Noregi, nýggja pensjónsskipanin, ALS og barsil, tá ein eisini arbeiðir í Føroyum, o.a.
Nevndin vónar, at limirnir møta fjølmentir í Fuglafirði fríggjadagin 19. januar kl. 10.
Kelda: Áhugafelagið Antares/nevndin


text:
Ari av Rana
03.01.2018 - 19:46
Ítróttur > Ítróttur > Fótbóltur
Nógv órógv er runt brasilianska stjørnuleikaran hjá Liverpool, Philippe Coutinho. Alt summar royndi Barcelona at keypa leikaran frá Liverpool, men enska stórfelagið gjørdi púra greitt, at leikarin ikki var til sølu.
Barcelona royndi tríggjar ferðir at keypa leikaran, men Liverpool vóru ikki til at stinga í. Hetta hevði við sær, at leikarin sjálvur bað um at verða seldur, men eigararnir hjá Liverpool stóðu fast við sítt.
Síðani hevur verið nærum heilt vist, at leikarin fær sítt ynski, tá flytingarvindeyga opnar aftur í summar.
Nú vilja tungur tó verða við, at Barcelona ynskir at keypa leikaran í hesum mánaðanum. Leysasøgurnar tóku veruliga dik á seg, tá lýsingarátak var á heimasíðuni hjá Barcelona, har ein kundi keypa Barcelona troyggjur við Coutinho á rygginum.
Hetta fall ikki í góða jørð hjá Liverpool, og nú sigst, at felagið fer at koyra prísin fyri Philippe Coutinho upp. Barcelona bjóðaði Liverpool 118 milliónir pund fyri bóltsnillingin í summar, men nú sigst, at Barcelona má bjóða 133 milliónir pund fyri leikaran, áðrenn Liverpool fer at umhugsa sølu.
Sambært enskum miðlinum The Times hevur Coutinho avgjørt, at hann hevur leikt sín seinasta dyst fyri Liverpool.


text:
Marknaðarinnlit – 1. ársfjórðing 2018
- 20 Apr 2018
- - LÍV
Lutfalsliga stór sveiggj hava merkt virðisbrævamarknaðin
1. ársfjórðingur 2018 hevur verið merktur av størri útsveiggjum enn vanligt. Hetta hevur verið galdandi bæði fyri láns- og partabrøv. Tað var serliga óttin fyri hækkandi inflasjón í Amerika, sum ávirkaði.
Íløgusamansetingin hevur týdning fyri avkastið
Jaliga gongdin í heimsbúskapinum í 2017 helt fram 1. ársfjórðing 2018. Flestu búskapar- og vísitøl undirbyggja gongdina, men tó eru tekin um, at núverandi støði á búskaparvøkstrinum kann lækka. Amerikonsku lyklatølini, saman við førda fíggjarpolitikki í Amerika, tala fyri, at búskaparútlitini eru góð. Fyri amerikanska búskapin kann tað fáa neiliga avleiðingar um Trump byrjar eitt handilskríggj við onnur lond. Gongdin í ES-búskapinum er eisini jalig m.a. er arbeiðsloysið minkandi. Men búskapurin í ES er meira tengdur av útflutningsvinnuni enn tann amerikanski búskapurin.
Tað hava verið størri sveiggj á virðisbrævamarknaðinum 1. ársfjórðing 2018 enn alt íløguárið 2017. Tað skal nevnast, at 2017 var serstakt á tann hátt, at sveiggjini vóru sera lítil. Orsøkin til størri sveiggjini skal finnast í óttanum fyri inflasjónsvøkstrinum í Amerika. Marknaðurin var bangin fyri, at renturnar skuldu hækka meira enn væntað. Eisini komu útmeldingar frá evropeiska miðbankanum, sum gjørdi, at óttin fyri, at rentan eisini skuldi hækka skjótari enn vænta í Evropa var til staðar.
Partabrøvini byrjaðu árið jaligt, men tá februar byrjaði, so vendist gongdin. Serliga februar var ein keðiligur mánaði fyri partabrøvini. Avkastið hjá partabrøvum 1. ársfjórðing hevur ikki verið nakað serligt, men um hugt verðurtvey ár aftur, so hevur avkastið hjá altjóða partabrøvum verið áleið 15%.
Tað hevur verið, og er framvegis, nógv fokus á KT-partabrøvini í Amerika, serliga FAANG-partabrøvini, sum eru Facebook, Apple, Amazon, Netflix og Google (sum er skrásett sum Alphabet). Myndin niðanfyri vísur avkastið á hesum partabrøvum 1. ársfjórðing og fyri mars mánað.
Avkastið frá lánsbrøvunum 1. ársfjórðing var heldur neiligt. Tað serliga við rentunum 1. ársfjórðing 2018 var lutfalsliga stóru útsveiggjini. Myndin niðanfyri vísur gongdin á 10-ára rentuni í Danmark. Frá byrjan og fram til miðjan februar hækkaði rentan 60%, sum er sera nógv. Sjálvt um rentustøði er lágt, so er talan um stórar broytingar. Frá miðjan februar til endan av mars lækkaði rentan, so hon var næstan óbroytt fyri alt tíðarskeiðið.
Yvir alt tíðarskeiðið eru renturnar í Danmark og Týsklandi hækkaðar áleið 0,1% meðan tann amerikanska er hækkað 0,35%.
Avkastgongdin
Lánsbrævaavkastið í mars var 0,31% meðan partabrævaavkastið var -0,33%. Um man hyggur eftir virðisbrævagongdini í mars, so er hetta nøktandi. Hyggja vit eftir somu tølum fyri 1. ársfjórðing, so høvdu lánsbrøvini eitt avkast á -0,25% og partarbrøvini -1,12%.
Aldurin hjá kundanum hevur týdning fyri íløgusamansetingina og harvið hvat avkast kundin fær. Men tann yvirskipaða íløgusamansetingin 1. ársfjórðing 2018 hevur verið varin og tað hevur verið til fyrimuns fyri kundan hetta tíðarskeiðið.
Sum skrivað, so hevur virðisbrævamarknaðurin havt eitt ófriðarligt tíðarskeið, sum hevur ávirkað avkastið.
Amerikanski tjóðbankin fekk nýggjan formann
Vøkstur í heimsbúskapinum er framvegis jaligur. Avbjóðingin kann verða, um megnað verður at fasthalda núverandi støði framyvir. Um hugt verður at vísitalinum fyri leiðandi indikatorar hjá OECD, so staðfesti talið, at stígur er komin í búskaparvøksturin. Hetta vísitalið kann verða broytt afturvirkandi, men talið sigur nakað um búskapurin hjá limalondunum er hækkandi, stendur í stað ella lækkandi. Eisini er umráðandi at hyggja eftir rákinum hjá vísitalinum.
Amerikanski tjóðbankin hevði rentufund og var hetta samstundis fyrsti fundurin hjá nýggja formanninum Jerome Powell. Tjóðbankin hækkaði leiðandi rentuna 0,25%, sum var væntað, og er rentan 1,75%. Spurningurin er nú um rentan skal hækka 2 ella 3 ferðir afturat í 2018. Í løtuni verður mest tosað um 2 ferðir.
Evropeiski miðbankin hevði eisini rentufund. Í mun til amerikanska tjóðbankan, so fasthelt miðbankin bæði rentuna og uppkeypsætlanina. Tað áhugaverda frá fundinum var fundarfrágreiðingin, sum hevði strikað nakrar orðingar. Hetta fekk eygleiðarar at kjakast um fyrsta rentuhækkingin hjá miðbankanum væntast framskundað og uppkeypsætlanin strikað.
Danski tjóðbankin staðfesti eftir fundin, at teir fasthalda leiðandi donsku rentuna á -0,4%. Hendan rentan hevur týdning fyri føroyska rentustøði.
Tað hevur valda ein politisk óvissa í Evropa. Eingin klárur vinnari var av italska valinum, so tað er trupult at gera eina meirilutasamgongu. Tað kann merkja, at ein teknokratisk stjórn verður, umaftur, sett at stýra í Italia. Ein onnur óvissa var politiska støðan í Týsklandi. Tað hevur gingið striltið og seint at finna eina samgongu, men nú hevur tað eydnast flokkunum SPD og CDU/CSU at blíva samdir, so politiska støðan í Týsklandi er ein onnur nú, enn við ársbyrjan.
Tað er eingin loyna, at Trump hevur sín egna stíl. Tað seinasta er, at hann byrjar eitt handilskríggj. Fyrst tosaði hann um fleiri lond, men í løtuni er Kina í miðdeplinum. Trump byrjaði við at leggja toll á stál og alminium. Eygleiðarar meta ikki, at hetta hevur nakran búskaparligan týdning. Kanska meira ein signal-politikkur til veljararnar hjá Trump. Kina hevur svarað aftur við at seta toll á útvaldar vørur. Tey fyrstu umførini í handilskrígnum snúgva seg um vørur, sum ikki hava nakran búskaparligan týdning fyri londini, men heldur at senda ein boðskap út. Óttin er tó, at um handilsskríggi harðnar, so kemur tað at fáa eina ávirkan á búskaparvøkstin og inflasjónvøkstin, sum bæði eru neilig.
Tað hevur verið, og er framvegis, nógv fokus á KT-partabrøvini í Amerika, serliga FAANG-partabrøvini, sum eru Facebook, Apple, Amazon, Netflix og Google


text:
Eg eri føddur og uppvaksin í Havn. Eri giftur við Unn Paturson, og vit eiga døturnar Eyð Lín, 8 ár og Sáru, 4 ár. Eg havi lisið tónleik í Íslandi, Danmark og USA, og umframt at arbeiða sum yrkistónleikari, undirvísi eg í Tórshavnar Musikskúla.
Skattapeningurin, sum borgarin rindar kommununi, skal verða umsitin við skili - ongin eigur at verða gloymdur.
Tónleika- og listamentanin skal fáa betri umstøður at virka í. Kveikingarverkstøð skulu verða gjørd til listafólk og ungdóm. Soleiðis fáa vit eitt professionelt og mennandi mentanarumhvørvi, sum gevur ferðavinnu og aðarari vinnu gott grundarlag at virka á.
Tórshavnar Kommuna skal stuðla einum nýskapanar- og granskingardepli í Havn og soleiðis birta upp undir nýggjar vinnur og nýggj arbeiðspláss.
Eitt nýtt fróðskaparsetur skal verða bygt, so hægri útbúgvingar verða savnaðar á einum stað.
Neyðugt er at útvega fleiri og bíligari bústaðir til lesandi og onnur, og tryggjast skulu virðiligar umstøður til eldri og óhjálpin.
Miðbýurin hevur tørv á at verða endurskoðaður og renoveraður. Soleiðis fæst lív og trivnaður aftur í býin.
Tórshavnar Kommuna skal brúka bíligari og reinari orku, so tryggjað verður borgarum í Havn eina framtíð í einum reinum og burðardyggum umhvørvi.
Tórshavnar Kommuna skal føra ein fíggjarpolitikk, ið gevur býinum vakstrarlíkindi og raðfestir mentan og góðar tænastur til borgaran. Hetta fer at elva til fólkavøkstur og størri vælferð.
Havnin er býurin, sum vit vilja búgva í!
Tað góða hugskotið
Stuðla vit í nóg stóran mun
teimum góðu hugskotunum, sum kunnu skapa verulig útlit fyri vinnulívi og mentan
í høvuðsstaðnum?
Vit eiga eitt íverksetarahús í Klaksvík, ein granskingardepil í Havn og Vinnuframa.
Hetta eru týdningarmiklir stovnar, ið geva samfelagnum nógv aftur. Men vinnulívið
og mentanin í Havn fingu tvífalt gagn av hesum virksemi, um Tórshavnar Kommuna stuðlaði
tí betur.
Vit kunnu læra av íslendingum
Reykjavík hevur Nýskøpunarmiðstøðvar Íslands. Her kunnu íbirtarar og smærri
fyritøkur leita sær ráðgeving og fáa fíggjarligan og annan stuðul til at koma í
gongd ella at troyta møguleikar uttan fyri landaoddarnar. Fyri at fáa mest burturúr
førleikum og hentleikum hava íslendingar
valt at samskipa alt virksemið og leggja tað í ein stovn, ið hevur høvuðssæti í
høvuðsstaðnum. Íslendingar hava eina sterka íverksetaramentan og hava sæð
týdningin av at stuðla nýggjum vinnufremjandi hugskotum. Nýskøpunarmiðstøðvar
Íslands vekjur í hesum døgum ans í øðrum londum, tí stovnurin hevur verið dyggur
gróðrarbotnur fyri nýggjum vinnum og arbeiðsplássum í Reykjavík og kring alt
landið.
Nýskapanar-
og granskingarmiðdepil í Havn
Vinnuframi og Íverksetanarhúsið hava fólk og førleikar,
sum hava eitt ómissiligt virði fyri vøkstur og vælferð í hesum landi. Eg kann
nevna Guðrun & Guðrun og Green IQ – hugskot, ið hava hepnast við stuðli og
ráðgeving frá teimum. Vit eiga eisini aðrar týðandi stovnar og grunnar, sum
veita framtakshugaðum stuðul. Í hesum tíðum, har almennir stovnar annahvørt
verða avtiknir ella lagdir saman, áttu vit at sæð teir fjølbroyttu møguleikar,
ið liggja í einum samstarvi millum tílíkar stovnar. Men hetta krevur íkast frá øllum
pørtum.
Havnin skal hava ein Nýskapanar- og granskingarmiðdepil,
sum kann kveikja framm nýggj hugskot og veita íbirtarum og smærri fyritøkum hølir,
hentleikar og stuðul. Ein nýskapanar- og granskingarmiðdepil sum kann verða
eitt vakstrarhús fyri vinnulív og mentan í Havn og gera Havnina til
høvuðsstaðin, har fólk vilja búgva.
Stuðlið góða hugskotunum!
Rógvi á Rógvu
Valevni fyri Tjóðveldi


text:
Nýggjastu tíðindini
Melda til tíðindabræv
Tíðindi - 31. desember 2017
Atkvøðugreiðslan í samband við ársins mál 2017 í EFFO-deildini er endað, og nú talt er saman er greitt, at Høgni Eysturoy úr B36 gjørdi besta málið farna kappingarár
Høgni Eysturoy, sum saman við familjuni heldur nýggjár í Manchester, skoraði ársins mál 2017. Málið varð skorað í Gundadali 15. oktober ímóti KÍ - Mynd: Jákup á Borg
- Hetta er sjálvandi ein heiður, sum eg eri ógvuliga glaður fyri. Um eg kann brúka tað til so nógv, veit eg ikki, men hetta kann so eingin taka frá mær, og tá eg einaferð gevist at spæla, kann eg eisini reypa um, at í 2017 skoraði eg ársins mál, sigur Høgni Eysturoy við heimasíðuna hjá FSF.
Seinastu vikuna hava fótbóltsfjepparar kunna atkvøtt um, hvat mál var tað besta í 2017, skorað í EFFO-deildini. Umleið 9.000 atkvøður vórðu avgreiddar, og harafturat komu atkvøðurnar hjá teimum trimum serfrøðingunum á heimasíðuni hjá FSF, Jákupi Ósá, Tróndi Arge og Leivi Frederiksen.
Atkvøðurnar á heimasíðuni telja 50 prosent, meðan atkvøðurnar hjá Serfrøðingunum telja hini 50 prosentini.
Endaliga samanteljingin hevur nú verið, og greitt er, at Høgni Eysturoy úr B36 gjørdi ársins mál 2017 í føroyskum fótbólti. Fyri heiðurin fær Høgni, sum saman við familjuni heldur nýggjár í Manchester í Onglandi, ein plátu við áskriftini ”Ársins mál 2017 í EFFO-deildini”, og eitt gávukort á 1.000 krónur frá EFFO.
Endaliga úrslitið
Høgni Eysturoy - 8,5 stig
Jóhannes Hansen - 7 stig
Jón Krosslá Poulsen - 6,5 stig
Dánjal á Lakjuni - 6 stig
Sølvi Vatnhamar - 2 stig
Málini, ið atkvøðast skuldi um, kunnu síggjast her...


text:
Orð: Virgil P. Brock
Lag: Blanche Kerr Brock
Týtt: Petur William Háberg
Upprunaheiti: Beyond the sunset
1. Tá sól er sett her – áh, sæli morgun,
við honum dýrdin tá byrja man,
alt stríð er endað – ein lívsæl lýsing,
tá sól er sett her –
eg hvíla kann.
2. Tá sól er sett her – hvørt skýggj er horvið,
hvør stormur stiltur – hvør ótti burt.
Áh, gleðidagur, sum ei fær enda,
tá sól er sett her –
hvørt tár gerst turt!
3. Tá sól er sett her – ein hond meg leiðir
til Gud, mín faðir, sum prís mítt fær.
Hans dýrd at síggja, hans rødd at hoyra,
tað er tann heilsan, mær møtir har!
4. Tá sól er sett her – eg aftur síggi
øll tey, sum fóru heim undan mær,
og í tí landi vit aldri skiljast –
tá sól er sett her –
í ævir har!


text:
- Tíðindi, mentan og ítróttur
Sonni somu viðmerking
Í hvussu so er til tilboðini eru komin upp á arbeiðini, so fæst at siggja, um 101 millión er nóg mikið, sigur borgarstjórin.
Eftir at hava roknað aftur og fram nógvar ferðir, er niðurstøðan hjá smápartafelagnum Heildarverki í Fuglafirði, at nýggi skúlin fer at kosta meira, enn kommununan hevur sett av.
Tí hevur felagið boðað Fuglafjarðar kommunu frá, at felagið fer úr partalagssamstarvinum um at byggja nýggja skúlan.
Tórfinn Nón, stjóri í Heildarverki, sigur, at niðurstøðan hjá felagnum er, at ikki ber til at byggja skúlan fyri 101 millión krónur, sum kommunan ætlar.
Hitt arbeiðið, sum annars var í partalagssamstarvinum við Heildarverk, skal kommunan nú bjóða út í vanligum útboði.
Tað verður gjørt í vár, sigur borgarstjórin, Sonni á Horni.
Fuglafjarðar kommuna væntar ikki, at hetta fer at ávirka tíðarætlanina.
Skúlin skal verða liðugur á sumri 2020. Býráðið hevur játtað 101 millión krónur til skúlan.
Um hann nú fer at kosta meira, ber ikki til at siga, fyrr enn tilboðini eru komin inn, sigur borgarstjórin.
Sí eisini