text:
Nes, Eysturoy
Nes er ein bygd í Eysturoy. Nes er markatalsbygd frá 1541, tá Heini Havreki búsetti seg har, og t.d. er Æðuvík niðursetubygd frá Nesi. Nes umfatar í dag økið frá Gerðinum og eystur í Líð. Á Nesi eru í dag 69 hús og her búgva 246 fólk. Tær fyrstu búsetingarnar á Nesi vóru: Prestagarðurin, á Torkildsheyggi og Fyri uttan garð.
Nes er gomul bygd, eftir henni hevur Nes kommuna navn. Á Nesi búði í langa tíð Føroya próstur.
Innihaldsyvirlit
Kirkjusøga[rætta | rætta wikitekst]
Vit vita ikki hvussu nógvar kirkjur hava verið á Nesi, og heldur ikki, hvussu gomul kirkjubygd Nes er. Fyrsta kirkjan, sum er nevnd í skrivaðum skjølum, er bygd millum 1679 og 1691, meðan Jacob Christensøn Klinte var sóknarprestur í Eysturoynni. Hon er tó neyvan hin fyrsta. Skjalprógva er, at prestur hevur búð á Nesi síðani 1541, og er tí hugsandi, at kirkja í øllum førum hevur verið har síðani tá. Í fyrstu innskriving í Regnskabsbogen, dagfest 4. mars 1691, stendur Kirchen har ieg af ny ladet opbygge..... Hetta kann geva okkum eina ábending um, nær kirkjan er bygd. Henda kirkjan varð standandi til 1715, tá ið nýggj kirkja varð bygd.
Av roknskapi sæst at kirkjan frá 1715 hevur staðið sjey ár við ongum torni, helst tí at tørvur hevur verið á peningi. Kostnaðurin fyri tornið var næstan triðingurin av samlaða byggikostnaðinum. Orsøkin til lutfalsliga høga kostnaðin fyri tornið kemst av, at tað einans var úr timbri. Stórur partur av útveggunum vóru úr gróti og var hetta heldur lættari og bíligari at fáa hendur á. Henda kirkjan stóð til 1761.
Árið eftir varð nýggj kirkja bygd. Hon var gjørd úr timbri og er møguliga fyrsta trækirkjan á bygd í Føroyum. Í Havn varð bygd ein trækirkja í 1609. Tá kirkjan varð niðurtikin í 1843, varð allur tann nýtiligi viðurin fluttur við báti inn á Saltnes, har skúli varð bygdur.
Kirkjan, sum nú er á Nesi, stendur á somu grund, sum allar tær undanfarnu kirkjurnar. Hon er bygd í 1843, meðan Christian Benedictus Garde var prestur í Eysturoynni og føroya próstur.
Gamla Nes kirkjusókn var av Nesi inn á Skipanes. Í dag eru tað bygdirnar Nes, Toftir, Saltnes og Æðuvík, ið mynda kirkjusóknina. Tann stóri fólkavøksturin í sóknini hevur ført við sær, at Nes kirkja við tíðini er vorðin ov lítil og at tørvur var á nýggjari kirkju.
Tá ið avgjørt varð, hvar nýggja kirkjan skuldi reisast, vórðu fleiri møguleikar havdir í huga. Til dømis varð dentur lagdur á, at kirkjan lá nær fólkinum, at hon sást væl og at klokkan kundi hoyrast av øllum. Í fleiri ár varð roynt at finna rætta staðið til kirkjuna, og í seinna helmingi av 80'unum varð farið undir at savna pening inn til nýggju kirkjuna, sum stóð liðug í 1994.
Nýggja kirkjan - Fríðrikskirkjan - er uppkallað eftir Frederik Petersen, vanliga nevndur Fríðrikur Petersen, ið var próstur á Nesi frá 1900 til 1917. Hann varð borin í heim á Saltnesi í 1853, har pápi hansara, Jóhannes Petersen, var lærari og deknur við kirkjuna á Nesi.
Kend bygdarfólk og íbúgvar[rætta | rætta wikitekst]
- Heini Havreki (norðmaður), umleið 1514 - 1576, Sóknarprestur
- Jógvan Heinason, 1541 - 1602, Løgmaður
- Magnus Heinason, 1545/1548 - 1589
- Jens Christian Djurhuus (Sjóvarbóndin), 1773 - 1853, Skald
- V.U. Hammershaimb, 1819 - 1909, Próstur, Málfrøðingur,Rithøvundur
- Marius Gad, 1827 - 1902, Búskaparfrøðingur, Politikkari, Rithøvundur
- Fríðrikur Petersen, 1853 - 1917, Próstur, Yrkjari, Løgtingslimur


c: text/html

text:
Tinganest
Tinganest er ein føroyskur tónleikabólkur. Teir, ið manna bólkin, eru Jóan Jakku Guttesen: Sang, Bass, Akk. gittar - Magnus á Stongum: Sang, Akk. gittar - Eivin Simonsen: El-gittar, akk. gittar Elias Simonsen: Tangentar, kór.
Bólkurin var til fyrst í áttatiárunum við navninum TINGANEST, tó hevði ymisk manning mynda bólkar í Sørvági líka frá sekstiárunum, har Magnus, Jóan Jakku og Eivind vóru partar av. Seinni eisini í Danmark, har teir vóru í lestrarørðindum. Í 1983 kom fyrsta bandi út, og var hetta band nógv spælt. Sangir sum "Upp á tá" og "Vágagellan", vóru og eru javnan at enn at hoyra. Í 1984 kom næsta bandi og tað triða kom í 86, bólkurin hevur verði við í øðrum prosjektum eisini,serliga Jóan Jakku hevur verði virkin á tónleikalívinum við soloútgávum og eisini saman við øðrum. Nýtt tilfarð verður eisini at hoyra í komandi framtíð frá onkrum av limunum.
Innihaldsyvirlit
Tinganest er enn virkið[rætta | rætta wikitekst]
Núverandi manning í Tinganest er: Finnur J. Jacobsen trummur áslottur og sang, Jóan Jakku Guttesen bass og sang, Holgar Jacobsen guitar, Magnus á Stongum guitar og sang. Tinganest hevur spælt á fleiri av føroysku tónleika festivalunum og á øðrum konsertum runt um landið. Nevnast kann t.d., at Tinganest spældi á G-Festivalinum 2009, Tinganest spældi á konsertini í Saltsiloini á Drelnesi í Suðuroynni 15. mai 2010, tvær vikur seinni spældu teir til dans á Seglloftinum á Tvøroyri. Tinganest spældi eisini á Summarfestivalinum í Klaksvík í august 2010.
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
- 1983 - Upp Á Tá Kassetiband
- 1986 - Nú Má Tað Vera Kassetiband
- 1989 - Tinganest 3 Kassetiband
- 2004 - Longst sum best Best of fløgu
Umframt[rætta | rætta wikitekst]
- 1985 Ung 85 við lagnum "Síðsta dansin" Kassetiband
- 1998 Ung um aldamóti við lagnum "Síðsta dansin" Fløgu

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Akne
Akne (vulgaris) er tann vanligasta húðsjúkan. So at siga øll fáa ringa húð eitt tíðarskeið í lívinum, meira og minni. Sjúkan (ella ilskan) byrjar vanliga um kynbúningaraldur og er sjónligast hjá 14-18 ára gomlum, síðan viknar sjúkan so líðandi. Tó er akne at síggja hjá 1 % av monnum og 5 % av kvinnum í 40 ára aldri.
Á kynbúningaraldri økist framleiðslan av kynshormonum í blóðinum, m.a. tað mannliga kynshormonið, testosteron. Hetta hormonið verður broytt av enzymum í fiti kertlunum til eitt virknari hormon, ið síðan elvir til størri fitikertlar, ið vinda uppá seg. Hetta hevur við sær, at útlátið úr fitikertlunum tippist av deyðum húðkyknum (keratin). Tað er atvoldin til pirrurnar.
Pirrur kunnu vera opnar við svørtum keratintøppi ella afturlatnar og hvítar á at líta. Bakteriugróðurin í fitini broytist, og aknebakterian (proprionbacterium acnes) fer at nørast.
Vanliga kemur bruni í pirrurnar og rundan um tær, og húðin kennist tjúkkari enn vanligt; bløðrur við bruna og kanska eisini størri bløðrur (cystur) koma fram.


text:
Læknafrøði
Læknafrøði er læran um menniskjakroppin og greining, forðing og leking av sjúkum og eisini ymiskum skaðum, sum menniskjað kann koma út fyri. Granskarar kanna sjúkuárin og royna nýggjar viðgerðarhættir. Sjúka verður viðgjørd við til dømis geisling, uppvenjing, heilivági og skurðviðgerð. Fyribyrgjandi viðgerð, til dømis at koppseta, er týðandi partur í nýmótans læknavísindum. Fyri tveimum øldum síðan kundu fólk ikki vænta sær at gerast stórt eldri enn 40 ár. Nú verða mong fólk í ídnaðarlondum 80 ára gomul ella eldri. Betri matur og serstakliga betri heilsurøkt gera tað, at fólk liva longri, men menningin í læknavísindum hevur eisini nógv at siga. Stórur læknatørvur er enn í menningarlondum. Heilsufólk verða útbúgvin at hjálpa hesum fólkum. Heilsufólk koppseta og duga at veita lætta sjúkraviðgerð. Tey leiðbeina eisini í reinføri, í mati og í smábarnarøkt. Miðallívsævin kann eisini vera 40 ár styttri í menningarlondum enn í ídnaðarlondum. Miðallívsævin í Angola er t.d. bara 38 ár.
Høvuðsøki innan læknafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Læknafrøði fatar um so nógv, at læknar mugu eftir próvtøku útbúgva seg meiri og fáa sær serútbúgving. Greinir í læknavísindum :
- Kropsbygnaðarfrøði.
- Nervafrøði er um heilasjúkur og nervasjúkur.
- Eygnasjúkrafrøði er um eygu og eygnasjúkur.
- Ortopedar viðgera sjúkur í beinum, ryggi og vøddum.
- Sinnissjúkrafrøði kannar sinnissjúkur.
- Sálarsjúkufrøði.
- Barnasjúkufrøði er læran um barnasjúkur.
- Húðarsjúkrafrøði er um húðarsjúkur.
- Skurðfrøði: Sjúkraviðgerð við skurðlæknaknívi verður nevnd skurðfrøði.
- Heiliráðsfrøði.


text:
Poul F. Joensen
Poul Frederik Joensen (18. november 1898 - 27. juni 1970) er kendasta skaldið í Suðuroy og eisini ein av mest týðandi skaldum í Føroyum. Hann var ættaður úr Hørg í Sumba, og hann nevndi seg viðhvørt Hargaskaldið.
Poul F. var fólkafloksmaður um ein háls. Hann fór til skips 14 ára gamal og royndi sjólívið í eitt ár. Hann hevði ætlað sær at halda fram við tí, og skuldi fara við Robert Miller í 1914, men foreldur hansara søgdu nei og sendu hann á læraraskúla í Havn í staðin. Tað vísti seg at vera hansara bjarging, tí sama túrin gekk Robert Miller burtur við mann og mús. Poul F. fór so á Læraraskúlan, har hann tók læraraprógv í 1917. Meðan hann búði í Havn, var hann ofta á Færø Amtsbibliotek, sum seinni broytti navn til Føroya Landsbókasavn, og har las hann bókmentir úr øðrum londum. Honum dámdi serliga væl yrkjararnar Robert Burns og Heinrich Heine, og í fyrsta yrkingasavni sínum eru fleiri yrkingar hjá teimum báðum, sum Poul F. hevði týtt leysliga til føroyskt úr donskum. Áðrenn hann gav út fyrsta yrkingasavnið í 1924, fekk hann nakrar yrkingar útgivnar í bløðum og tíðarritum, eitt nú í Tingakrossi og í Varðanum. Hann hevði eisini nakrar barnasøgur við í Barnablaðnum í 1920-árunum, men hesar hevur hann ikki tikið við, tá hann seinni hevur givið út bøkur sínar. Hann hevur eisini yrkt nøkur føroysk kvæði, t.d. um frísarnar í Akrabergi.[1] Hann var lærari í Froðba 1919 til 1927 og í Lopra og á Økrum frá 1947 til 1949. Hann giftist til Froðbiar við Juliu Mortensen og varð búgvandi har alt lívið. Eftir at hava sagt lærarastarvið frá sær, arbeiddi hann sum traðarmaður og verkamaður, til hann andaðist í 1970.
Innihaldsyvirlit
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
- 1924 Gaman og álvara; yrkingar
- 1942 Millum heims og heljar; yrkingar
- 1955 Lívsins kvæði; yrkingar
- 1963 Seggjasøgur úr Sumba I; siðsøguligar frásagnir
- 1967 Ramar risti hann rúnirnar; yrkingar
- 1988 Gaman og álvara - Hanus syngur Poul F. (LP pláta frá 1988 - Hanus G. Johansen)
- 2012 Heilsan Pól F. - ritstjórnað hevur Jonhard Mikkelsen - Sprotin hevur útgivið bókina, sum inniheldur yrkingasøvnini: Millum heims og heljar, Lívsins kvæði, Ramar risti hann rúnirnar (556 síður)[2]
Afturat hesum er okkurt prentað í øðrum verkum. Eitt nú er minnisyrking hansara um Victor Danielsen prentað í Z. Zachariassen: Bíblian á føroyskum í hálva øld, bls. 423f. (Leirkerið, Gøta, 2000) (Upprunaliga 14. september 4. mars 1961)
Heiðurslønir[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Eivindaródn - Greinar 1979-2011. Heiðursrit til Eivind Weyhe, greinar hansara frá nevnda tíðarskeiði. Síða 525-550
- ↑ Sprotin.fo Heilsan Pól F.


text:
Útvarpið skal einaferð í 1964 hava borið fram, at Pløjen amtmaður í 1839 hevði ført eplir til Føroya úr Hetlandi.
Jóannes Dalsgaard skrivar, at hetta helst ikki er so, men at eplini longu tá vóru kend í Føroyum
Jˇannes Dalsgaard hevur Ý Varanum bind 36 frß 1964 eina upplřsandi grein um evni og sum samstundis vÝsir ß, at eplini komu naka fyrr til F°roya helst ikki langt eftir, at eplini komu til Europa.
Třskland og EysturrÝki skulu hava fingi eplini 1588. ═ Italia eru tey nevnd ß fyrsta sinni 1480. ═ Fraklandi eru tey komin um 1600.
Til Danmarkar komu eplini fyrstu fer vi Hugenottunum Ý Fredericia 1719, men vˇru ikki komin til vanligt br˙k og velting fyrr enn 1750-66.
Greinin, sum Jˇannes Dalsgaard skrivai Ý Varanum liggur ß hesi heimasÝu undir Landb˙naur - eplir.
Myndin av eplaveltini er tikin Ý Syrug°tu fyrr Ý ßr.


text:
Lagos
Lagos er størsti býur í Nigeria, og fyrisitingarligur høvuðsstaður fyri lutstatin við sama navni. Lagos stórbýarøki, Metropoliska Lagos, hevur 16 lokalar eindir (local government areas) við knapt 10.4 milliónum íbúgvum sambært fólkateljingini í 2012. Tað ger Lagos stórbýarøkið til stórbýarøki í Afrika, sum hevur næstflest fólk, næst eftir Kairo, Egyptaland. Lagos var til 1991 eisini høvuðsstaður í Nigeria, men tá gjørdist Abuja høvuðsstaður í landinum. Lagos er tann næstmest týðandi havnarbýurin í Nigeria. Tann týdningarmiklasti vinnulívsmiðdepilin í býnum liggur á främsta Victoria Island. Býurin hevur tann næstskjótasta fólkavøksturin í Afrika og 7. størsta fólkavøksturin í øllum heiminum. Sambært Lagos State Government er fólkatalið í býnum 17,5 milliónir, men hetta talið verður ikki mett at vera rætt av nigeriansku stjórnini og av National Population Commission, sum meta rætta talið at liggja um 21 milliónir, og um tað er rætt, so er Lagos størsti býur í Afrika.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Lagos var upprunaliga ein yoruba-býur við aworifolkinum og var frá byrjan nevndur Oko. Býurin fekk navnið Lagos frá teimum fyrstu portugisisku niðursetufólkunum, uppkallaður eftir býnum Lagos í Algarve. Millum 1404 og 1889 var býurin ein týðandi miðdepil fyri trælahandilin. Eftir at Stórabretland hevði annekterað býin í 1861 helt trælahandilin uppat. Í 1866 var Lagos lagdur saman við Sierra Leone, og 1874–1886 hoyrdi býurin til krúnkoloniina Gullstrondina. 1886–1906 hevði Lagos egna umsiting, síðan var býurin lagdur saman við Suðurnigeria og gjørdist í 1914 partur av Nigeria. Eftir at Nigeria gjørdist sjálvstøðugt frá Stórabretlandi í 1960 gjørdist býurin høvuðsstaður í Nigeria. Býurin vaks skjótt í 1960-árunum og 1970-árunum. Í 1991 gjørdist Abuja, sum liggur inni í landinum, høvuðsstaður í Nigeria.
Sjálvt um Lagos ikki longri er høvuðsstaður er býurin enn tað óalmenna sæti fyri fleiri statsligar myndugleikar.


text:
Olja
Olja og gass vóru elasmáar verur, sum doyðu fyri milliónum árum síðani og komu at liggja undir havbotninum. Sum tíðin leið, vórðu tey til olju. Gass verður ofta funnið beint oman á oljuni. Viðhvørt verður olja leidd gjøgnum rør inn á meginlandið; men veldiga stór skip, nevnd oljutangaskip, sigla vanliga oljuna til lands. Nógv olja og gass er funnið undir havbotninum, so einasti háttur at fáa fatur á tí er at bora djúpt niður. Oljuboripallar eru serliga gjørdir til at bora eftir olju og gassi. Olja verður nýtt til mangt og hvat, sum til dømis bensin til tok og flogfør og til elorkuverk. Arbeiðsfólkið er á boripallunum vikur í senn. Útgerð verður flogin út við tyrlum.
Var oljan uppi, hevði heimurin steðgað. Ídnaðurin og samferðslan høvðu staðið still, og mong hús staðið køld. Olja er tí týdningarmesta stakvøra, handlað verður við nú á døgum. Bara fá lond vinna og flyta út olju; tey flestu oljulondini eru í Miðeystri, Norður- og Vesturafrika og í Mið- og Suðuramerika. Oljan verður flutt úr einum landi í annað ígjøgnum rørleiðingar og við tangaskipum.
Tey londini, ið keypa mestu oljuna, eru USA, Evropa og Eysturásia (Japan er uppií).


text:
CESCR
ST nevndin fyri búskaparlig, sosial og mentanarlig rættindi (á enskum Committee on Economic, Social and Cultural Rights, stytt CESCR) hevur til uppgávu at kanna, hvussu ST limalondini halda seg til skyldurnar í CESCR sáttmálanum. Í sáttmálanum binda londini seg til at tryggja sínum borgarum rættindi til arbeiði, heilsu, útbúgving og nøktandi liviumstøður. Sáttmálin er frá 1966 og kom í gildi fyri Føroyar í 1972.
Dótturfelagsskapir : Altjóða verkamannafelagsskapur Sameindu Tjóða (ILO) | Undirvísingar-, Vísinda- og Mentanarstovnur Sameindu Tjóða (UNESCO)
Barnagrunnur Sameindu Tjóða (UNICEF) | Matvørufelagsskapur Sameindu Tjóða (WFP) | Heilsufelagsskapur Sameindu Tjóða (WHO)
Høvuðsstovnar: Aðalsfundurin • Trygdarráðið • Búskapar- og Almannamálaráðið • Altjóða Dómstólurin • Aðalskrivstovan • Tilsjónarráðið


text:
HSF skipaði sunnudagin fyri kapping fyri U12 aldursbólkin – samstarvi við Neistan. Spælt varð á teimum smáu vøllunum, soleiðis at 3 dystir kundu vera samstundis. 24 lið meldaðu til úr H71, Neistanum, VíF og StíF og spælt varð í 4 bólkum: gentur yngru, gentur eldru, dreingir yngru og dreingir eldru. Endamálið at fyriskipa kappingina var at fáa hondbóltsvirksemið eisini at vera um summarið.
Í kappingini vóru 24 lið, har hvørt liðið fekk fimm dystir og eina samlaða spælitíð upp á 60 min. Hvør dystur var 2×6 min við hálvleikssteðgi upp á ein min. Á vøllinum vóru tilsamans gott 100 leikarar og spælt varð frá kl. 13 til kl. 18.45.
Vinnaraliðini fingu hvør sína T-shirt frá Tryggingarfelagnum Føroyar. Harafturat fingu allir leikararnir ein pakka av heftiplástum, eisini trá Tryggingarfelagnum. Sagt í skemtið – varð hetta hugsað sum plástur upp á sárið hjá teimum, ið ikki rukku fyrsta plássinum.
Sigast má, at alt gekst sera væl í hond og tað var góður hugur og stemningur í høllini. Í næstum verður hendan royndin eftirmett og so fáa vit at síggja, um hetta verður eitt afturvendandi tiltak – kanska við møguligum tillagingum.
Niðanfyri eru myndir av øllum leikarunum og myndir av vinnaraliðunum.


text:
Angelina Jolie
Angelina Jolie (fødd Angelina Jolie Voight 4. juni 1975 í Los Angeles, Kalifornia) er ein amerikanskur sjónleikari. Hon leikti fyrstu ferð við í einum filmi, tá hon var barn, tað var í 1982, tá hon saman við pápa sínum, Jon Voight, hevði ein leiklut í filminum Lookin' to Get Out. Hon er gift við Brad Pitt og saman hava tey fingið seks børn, harav trý av teimum eru ættleidd.
Angelina Jolie er ST Goodwill-sendikvinna og hevur arbeitt við flóttafólksspurninginum síðan 2002. Í 2007 góvu Angelina Jolie og Brad Pitt 1 mió. dollarar til hjálp til flóttafólkini í Darfur-landspartinum í Sudan, Afrika.
Heiður[rætta | rætta wikitekst]
Angelina Jolie hevur vunnið fleiri heiðurslønir og virðislønir fyri sítt arbeiði sum sjónleikari. Hon hevur m.a. fleiri ferðir vunnið Golden Globe Award.


text:
Húð
Húð (latn cutis, grikskt derma) er tann bleyti vevnaðurin, ið verjir kroppin á menniskjum og øðrum ryggjadjórum. Húðin er ein mekanisk verja móti umhvørvinum og er við til at regulera vætuskipanina og hitaskipanina í kroppinum. Kemisk evni í sveitta og øðrum vætum úr húðini verja eisini móti sjúkuelvandi evnum (patogenum).
Mest týðandi funksjónir hjá húðini eru at:
- verja innaru partarnir av kroppinum
- reglera kroppshitan
- merkja røring, hita og kulda frá umhvørvinum.
Innihaldsyvirlit
Húðløgini[rætta | rætta wikitekst]
Yvirhúðin[rætta | rætta wikitekst]
Tey uttastu løgini á húðina verða nevnd yvirhúðin (epidermis) og er millum 0,05-1,5 mm tjúkk. Við eygnalokini er yvirhúðin tunn, meðan hon er tjúkk undir iljunum og á øðrum pørtum av kroppinum, sum verða útsett fyri trýsti. Hornlagið verður tað ovasta lagið av yvirhúðini nevnt, har eru deyðar húðsellur, sum innihalda tað harða hrnevnið keratin. Hornlagið verjir kroppin móti stoytum og ger húðina næstan heilt vatntætta. Samstundis forðar hornlagið eitt nú bakterium og evnafrøðiligum evnum at koma inn í kroppin. Húðsellurnar í hornlagnum, fyrst og fremt keratinocytir, verða alla tíðina "noydd" burtur og í staðin koma nýggjar sellur. Longst niðri í yvirhúðini eru pigmentsellur, melanocytar sum hava til uppgávu at verja arvaeginleikarnar í sellukjarnanum móti ultraviolettu strálunum frá sólini. Í epidermis finnast enntá Langerhanssellur sum eru partur av immunverjuni.
Leðurhúðin[rætta | rætta wikitekst]
Undir yvirhúðini er leðurhúðin (dermis). Hetta lagið er umleið 1-4 mm tjúkkt. Tað er uppbygt av fibrum og hevur nógv blóðkør, nervar og kenslukroppar. Í leðurhúðini eru eisini sveittakertlar og feittkertlar. Í feittkertlunum verður feitt framleitt, ið ger húðina mjúka. Í sveittakertlum verður sveitti framleiddur, sum seinni fer út gjøgnum smáum opnum, porum. Sveitti er av vatni og saltum og er næstan heilt uttan lukt; tað er ikki fyrr enn sveitti kemur í samband við bakteriur, at hann fer at lukta. Um ein vaskar sær ov ofta við sápu kann tað náttúrliga feittlagið á húðini hvørva og húðin gerst turr.
Undirhúðin[rætta | rætta wikitekst]
Í undirhúðini (subcutis) verður feitt goymt sum isolerar kroppin frá stoytum og kulda. Yvirvektig fólk hava meira undirhúð enn kløn fólk.
Tað eru eitt nú eggjahvítaevnini kollagen og elastin, ið uppbyggja húðina.


text:
Nú er greitt, at Rógvi Egilstoft Nielsen eisini spælir við EB/Streymi í 2015!
EB/Streymur gjørdi í gjárkvøldið avtalu við unga evnaríka leikaran úr Sandavági, so han komandi ár spælir við EB/Streymi triðja árið á rað.
Rógvi hevur í 2013 spælt við EB/Streymi 34 dystir, har hann tvær ferðir kom á máltalvuna, og í ár hevur hann leikt við 24 dystir og skotið eitt mál.
Av dystunum í fjør vóru 4 við í Champions League.
Rógvi hevur í ár roynt seg á fleiri plássum, bæði í miðverjuni, á vinstra bakki og á miðjuni.
Vit gleða okkum at síggja Rógva aftur í blá/svørtu troyggjuni í 2015!
Last Updated on fríggjadagin, 31. oktober 2014 11:25
Sæð: 159 ferðir
Yngsti leikarin higrtil í hópinum er 16 ára gamli Eyðstein Zachariasen, sum í kvøld hevur gjørt 3 ára sáttmála við EB/Streym, galdandi fyri 2015, 2016 og 2017.
Eyðstein hevur í 2013 og 2014 spælt 22 dystir við felagsliðnum EB/Streymur/Skála í U18 hjá dreingjum, umframt at hann í ár hevur roynt seg í tveimum dystum í 1. deild.
Eyðstein hevur í ár skotið 3 mál í U18 kappingini.
Eisini skal nevnast, at Eyðstein hevur verið við U17 landsliðnum, og seinasta uttanlandsferðin við teimum var herfyri, tá teir spældu landsdyst í Norðurírlandi.
Vit ynskja Eyðstein hjartaliga til lukku við sáttmálanum!
Last Updated on fríggjadagin, 17. oktober 2014 21:41
Sæð: 331 ferðir
EB/Streymur hevur í kvøld eisini gjørt nýggja avtalu við Hanus Olsen, sum er galdandi fyri 2015.
Hanus, ið er ættaður úr Vík, hevur síðani 2007 spælt 118 dystir við næstbesta liðnum hjá EB/Streymi og 25 við besta liðnum.
Á besta liðnum spældi hann fyrstu ferð í 2010 - tað var í steypakappingini. Av teimum 25 dystunum í bestu deildini er ein í Europeiskari kapping.
Hanus hevur skotið tilsamans 15 mál í bestu deildunum hjá EB/Streymi.
Vit ynskja Hanusi hjartaliga til lukku við sáttmálanum!
Last Updated on fríggjadagin, 17. oktober 2014 21:36
Sæð: 110 ferðir
Í kvøld hevur EB/Streymur gjørt sáttmála við Jóhannes Hansen fyri 2015.
Jóhannes verður 19 ár síðst í árinum, og hevur øll árini spælt við EB/Streymi.
Í 2012 spældi Jóhannes 14 dystir við U18 liðnum hjá EB/Streymi og í 2013 16 dystir við felagsliðnum EB/Streymur/Skála í U18.
Í bestu deildunum hevur Jóhannes síðani 2012 spælt 53 dystir í 1. deild og 31 í Effodeildini, harav 3 í Europeiskum kappingum.
Jóhannes hevur í bestu deildunum skotið tilsamans 11 mál.
Vit ynskja Jóhannes til lukku við sáttmálanum!
Last Updated on fríggjadagin, 17. oktober 2014 21:44
Sæð: 117 ferðir


text:
Nøtrisøga
Nøtrisøga, nøtrari. (en.: Gothic novel, thriller, da.: gyser). Skaldsøga, sum strembar eftir at hugtaka lesaran við at fáa hann at nøtra av óhugna og spenningi. N. umskarast við aðrar spenningssøgur, t.d. krimi. Byrjanin til n. verður ofta sagdur at vera skaldsøgan The Castle of Otranto (1764) eftir onglendingin Horace Walpole. N. var ein sterk hevd í Onglandi gjøgnum 18. og 19. øld við kendum høvundum sum Mary Shelley (Frankenstein 1818) og B. Stoker (Dracula 1897) og í Amerika E.A. Poe (1809-49). N. vaks fram í upplýsingartíðini, tá ið tá ið skynsemi og vísindalig hugsan settust í hásæti. Móti hesum ráðandi rákinum gjørdust n. ein andgerð, sum gav lesarunum høvi til at válka seær í "óvísindaligum" kenslum og óskynsemi. N. er staðsett á markinum millum tað veruleikakenda, realistiska og tað fantastiska. Persónarnir eru í høvuðsheitum staddir í einum veruligum heimi, men knappliga stingur tann yvirnatúrliga hóttanin, skrímslið, seg upp, veruleikin upploysist og kann henda. Í eldri n. vóru harðskapur og kynslív høvuðsevni, ítøkiliggjørd í skrímslinum. Í dag eru nógvir undirbókar av n., tað sum skapar nøtranina, óhugnan kann vera eitt skrímsl ættað frá fólkatrúnni, t.d. varúlvur, vampýrur ella spøkilsi; tað kann eisini vera eitt skrímsl av vísindaligum og tøkniligum slag í n., sum viðhvørt eru framtíðarsøgur við tólmennum við (ó)menniskjansligum eginleikum ella menniskjum við tólmenniseginleikum. Í dag hevur seksualitetur ikki eins stóran týdning í n., tí tey kynsiligu forboðini eru nógv linkað; nú er harafturímóti kynsligur samleiki eitt stórt evni og somuleiðis kroppurin og tær hóttanir, sum hann og harvið persónurin kann vera fyri. N. er eitt stórt øki innan film, víðagitnir filmar eru gjørdir av n. Sostatt gjørdi Hitchcock "Fuglarnar", stuttsøgu eftir Daphne du Mauriers, til film við sama navni (1963). Nøtribókmentir er eitt blómandi tekstslag í okkara tíð, bæði sum dygdarbókmentir og lætisoppar ella dagdvøljubókmentir. Ein nýggjari undirbólkur er n. fyri tanáringar; hesin aldursbólkurin er fyri er fyri bráðum likamligum og sálarligum broytingum, sum elva til óvissu og óskilvísan ótta og skapa gróðrarbotn fyri søgum serstakari handfaring av óhugna og spenningi. Ræðusøgur fyri børn hava langar røtur í skaldskapi av manna munni. Eitt føroyskt savn við n. fyri ungfólk er Svartideyði og aðrar spøkilsissøgur 2006.


text:
Vegleiðandi prísir á brennievni pr. 27. oktober 2014
* Avgjald uppá veitingar minni enn 600 litrar
Frá 1. jan. 2009 kom eitt avgreiðslugjald á allar oljuveitingar, ið eru minni enn 600 litrar. Avgjaldið er á 250,00 kr.
Hetta gjaldið er tó ikki galdandi fyri okkara viðskiftafólk, ið hava sjálvvirkandi áfylling
Tí vilja vit heita á øll okkara viðskiftafólk um at fáa sær sjálvvirkandi áfylling
. Við sjálvvirkandi áfylling fært tú umframt, at vit passa tangan hjá tær, fastan avsláttur fyri liturin, tú fært eisini prístrygging – tvs. lægsta prís í tíðarskeiðnum frá 12 dagar áðrenn til 12 dagar eftir áfylling.
Ring til okkum á 34 74 00 og tilmelda teg sjálvvirkandi áfylling.


text:
Leigulógin longu havt sína ávirkan
- Nýggja heimasíðan hjá leigunevndini hevur verið nógv brúkt, og fleiri fyrispurningar eru komnir.
Tað sigur Andrass H. Arge, brúkaraumboð, sum eisini hevur fingið til uppgávu at taka sær av dagliga arbeiðnum hjá leigunevndini.
Gomul lóg
At ein leigulóg er galdandi, er nakað heilt nýtt fyri stórar partar av landinum. Áðrenn nýggja leigulógin kom 1. september í ár, var bara ein lóg í gildi, sum umrøddi leigumál í Tórshavn.
Gamla lógin nevndist “Midlertidig bestemmelse for Færøerne nr. 41 af 2. december 1940 om lejeforhold med senere ændringer”, men var í gildi uttan stórvegis broytingar í 70 ár.
Tann lógin gav leigunevndini rættiliga víðar heimildir. Millum annað kundi leigunevndin seta leiguna niður á leigumálum, um hon helt at útleigarin tók okursprís.
Henda víða heimildin er ikki í gildi í dag, men hinvegin verða onnur krøv sett.
Gamla lógin var heldur ikki serliga nógv brúkt. Sum útgangsstøði skuldu allir leigusáttmálar sendast leigunevndini til góðkenningar, men tað hendi bara so at siga ongantíð.
Greiðar linjur
Nýggja leigulógin skal fyrst og fremst syrgja fyri, at útleigari og leigari eru samdir um treytirnar fyri leigumálinum. Eingin ivi skal vera um nær eitt leigumál skal sigast upp og hvussu.
Við einum innflytingarskjali skal tað millum annað eisini vera greitt fyri bæði leigara og útleigara, hvørjum standi tað leigaða er í, og hvør skal rinda fyri møguligar ábøtur.
Verða sáttmálin ella innflytingarskjalið ikki útylt, er tað talan um beinleiðis brot á leigulógina, og ein sekt við dagbótum kann áleggjast, inntil viðurskiftini koma í rættlag.
Andrass Holm Arge sigur, at fleiri útleigarar hava spurt um neyðugt er við standardavtaluni, sum leigunevndin krevur, tí viðkomandi hevur ein sáttmála, sum kann samanberast og kanska er betur fyri partarnar.
- Men har er svarið, at ein tílíkur sáttmáli ikki kann brúkast. Tað er eitt krav, at standarssáttmálin verður brúktur, sigur hann.
Variantar av sáttmálanum verða ikki góðkendir.
Nøkur mál
Andrass Holm Arge sigur, at longu nú eru nøkur fá leigumál komin á hansara borð.
- Tað ger alt so nógv lættari at avgreiða fyri allar partar, um sáttmáli fyriliggur, sigur Andrass Holm Arge.
Av tí at so stutt er fráliðið, veit hann ikki, hvussu nógv leigumál hava fingið ein sáttmála. Fráboðanarskyldan er ikki til, og tí kunnu komandi mál bara vísa, hvussu stendur til.
Tað eru bara leigumál, sum eru komin í gildi eftir 1. september, sum eru umfataði av nýggju lógini.
Í Tórshavn er tann áseting galdandi, at um leigumálið er eldri enn 1. september, so eru ásetingarnar í gomlu lógini galdandi.
Dimmalætting ©
Skrivað hevur: Georg L. Petersen.


text:
Def Leppard
Def Leppard er ein enskur rockbólkur úr Sheffield, sum var stovnaður í 1977, sum partur av New Wave of British Heavy Metal rørsluni. Grundað á styrkini í útgávunum Pyromania og Hysteria, bleiv Def Leppard ein tann best seljandi rock bólkurin í 1980’unum, við einari sølu omanfyri 65 mió. eintøkum kring allan heim [1]. Av hesum vóru 35 mió. eintøk seld í USA. Def Leppard eru á 31. plássi á "Greatest Artists of Hard Rock" hjá VH1[2].
Innihaldsyvirlit
Tónleikastílur og arvur[rætta | rætta wikitekst]
Tónleikurin hjá Def Leppard er eitt bland við elementum frá hard rokki, útgávu orienteraðum rokki, og tung málms tónleiki, við fleirfaldum løgum av vokal harmonium og melodiøsum guitar riffum. Hóðast teir mangan hava verið roknaðir millum stórstu bólkarnar í New Wave Of British Heavy Metal rørsluni seint í 1970'unum, vóru teir miðskeiðis í 1980'unum óynskt settir í samband við veksandi glam metal leikpallin, fyrst og fremst orsakað av teirra mainstream succes og teirra fínpoleraðu ljóð framleiðslu. Def Leppard hava útvíst sína ónøgd við "glam metal" spjaldrinum, tá tað ífylgi teimum, ikki júst lýsir teirra útsjónd og tónleikastíl[3].
Tá útgávan "Hysteria" kom út, útviklaði bólkurin eitt sermerkt ljóðbílæt við elektroniskum trummum og effekt løddum guitar ljóði, og omaná fleirfaldað løg av luftigum, harmoniseraðum røddum. Def Leppard er ein av fimm rock bólkum, sum hava tvær studio plátur, sum hava selt yvir 10 mió. eintøk hvør, í USA. Hinir bólkarnir eru The Beatles, Led Zeppelin, Pink Floyd, og Van Halen.
Limir í bólkinum[rætta | rætta wikitekst]
Núverandi limir[rætta | rætta wikitekst]
- Joe Elliott – forsangari, eyka gittarar, keyboards (1977–nú)
- Phil Collen – lead gittari, røddir (1982–nú)
- Vivian Campbell – gittarar, røddir (1992–nú)
- Rick "Sav" Savage – bass, keyboards, eyka gittarar, røddir (1977–nú)
- Rick Allen – trummur, slagverk, røddir (1978–nú)
Fyrrverandi limir[rætta | rætta wikitekst]
- Steve Clark – gittarar, røddir (1978–1991)
- Pete Willis – gittarar, røddir (1977–1982)
Tour tónleikarar[rætta | rætta wikitekst]
- Jeff Rich – trummur, slagverk (August 1986 – afturat Rick Allen)
Plátuskrá[rætta | rætta wikitekst]
- Høvuðsgrein: Def Leppard discography
- On Through the Night (1980)
- High 'n' Dry (1981)
- Pyromania (1983)
- Hysteria (1987)
- Adrenalize (1992)
- Retro Active (1993)
- Slang (1996)
- Euphoria (1999)
- X (2002)
- Yeah! (2006)
- Songs from the Sparkle Lounge (2008)
The Def Leppard World - Discography
Tillutanir og tilnevningar[rætta | rætta wikitekst]
- Høvuðsgrein: List of Def Leppard awards and nominations
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
- List of best-selling music artists
- List of best-selling albums worldwide
- List of artists who reached number one on the U.S. Mainstream Rock chart


text:
Jóansøka
Jóansøka (á donskum Sankt Hans) er høgtíð á miðsumri, 24. juni. Jóansøka eitur eftir Jóhannesi Doyparanum í Bíbliuni. Sambært Lukasar evangelium kap. 1, v. 36 var Jóhannes 6 mánaðir eldri enn Jesus, og soleiðis er føðingardagurin ásettur til 24. juni.
Í grannalondum okkara, eitt nú í Danmark, er siður at brenna bál á jóansøku - og ofta er bálið prýtt við eini dukku, ið skal ímynda eina heks. Hesin siður at brenna bál hevur uppurnaliga til endamáls at styggja tað ónda burtur. Við eini "heks" á bálinum er hetta gjørt meira ítøkiligt. Siðurin at brenna jóansøkubál er nýggjur í Føroyum, men hevur í hvussu er verið vanligur seinnu árini - sum eitt hugnaligt og sosialt tiltak eitt góðveðurskvøld.
At stevna verður hildin í Suðuroynni er ikki so gamal siður; byrjanin til jóansøku varð, at suðringar í 1923 avgjørdu at halda ólavsøku á Tvøroyri. Møguliga komst hetta av, at arbeiðsgevarum ikki dámdi, at stórur partur av arbeiðsstyrkini rýmdi til Havnar í fleiri dagar á hvørjum ári. Árið eftir, í 1924, broyttist tíðspunktið fyri jóansøkuni kortini til síðst í juni, samstundis sum danir halda Skt. Hans.
Jóansøka verður hildin sum bygdastevna í Suðuroy 24. juni ella nærmasta vikuskifti beint eftir 24. juni. Vanliga er Jóansøkan seinasta vikuskifti í juni. Eins og fleiri av hinum summarstevnunum í Føroyum er kappróður ein týðandi partur av stevnuni. Stevnan verður hildin annaðhvørt ár í Vági (líka ár) og annað hvørt ár á Tvøroyri (ólíka ár).
Vanligt er, at nýfloygdar pisur fara á Jóansøku at hátíðarhalda prógvið og annars vera saman eina seinastu ferð. Pisufundur plagar eisini at vera fríggjadagin á Jóansøku.
Í 2006 varð fyrsti Jóansøkufestivalurin hildin, tað var tónleikatiltak á Jóansøku. Seinastu árini hevur hann tó bert verið hildin á Tvøroyri.
Jóansøkumyndir[rætta | rætta wikitekst]
-
Kappróður á Jóansøku á Tvøroyri 27. juni 2009.
-
Kappróður á Jóansøku í Vági 26. juni 2010.
-
Tvøroyrar Hornorkestur spælir til Jóansøku setanina í Vági 2010.
-
-
Sirið Stenberg setti Jóansøkuna 2012.
-
Á jóansøku fáa studantirnir ofta prógvini handaði, av og á er jóansøka tó áðrenn tey eru liðug. Hetta var í 2010 við Minnisvarðan í Vági, Annika Olsen, landsstýriskvinna, helt røðu.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Ólavsøkan, ið gjørdist jóansøka. Í: Myndablaðið NÚ, nr. 4, 1984


text:
Hans Egede
Hans Egede (1686-1758) eisini kendur sum hin grønlendski trúðboðarin, var prestur og missionerur í tí danska og norska ríkinum. Hann varð føddur og uppvaksin í norður Noregi. Foreldur hansara vóru danski embætismaðurin Povel Hansen Egede og norska Kirsten Jensdatter Hind. Hann giftist í ár 1707 við Gertrud Rasch sum hann møtti í Grønlandi, og í 1737 við donsku Mettea Dau.
Hans Egede var prestur í Lofoten í Noreg tá hann hoyrdi um Norðbúgvarnir ið høvdu sett seg niður í Grønlandi og sum man síðani ikki hevði hoyrt nakað fra í fleiri ár. Í 1721, bað hann Frederik IV um loyvið til at fara til Grønlands og byrja missionsarbeiði har, tí hann roknaði við at norðbúgvarnir enn vóru katolikkar. Frederik kongur gav honum partvíst loyvið til at endurseta hjálanda rættindir í oynni. Hann leitaði eftir víkingum í Grønlandi í 1721, men fann teir ikki. Hann fann tó inuitarnir og byrjaði at missionera teirra millum. Hann grundleðgi Godthåb, tað sum nú er Nuuk, sum í dag er høvuðsstaðurin í Grønlandi. Í 1724 fingu allir Evropearir boð um at fara úr Grønlandi men Hans Egede og kone hansara valdu at verða verðandi. Í 1733 doyði kona hansara av sótt. Hans Egede varð verðandi í Grønlandi til 1736 og tá hann fór lat hann son sín Paul Egede verða eftir. Við sær til Danmarkar tók hann sínar døtrar og sín son Niels Rasch Egede sum seinni grundleðgi koloniðina Egedesminde. Í 1740 varð hann valdur til biskup yvir Grønland. Hann fekk útgivið eina katekismus til brúks í Grønlandi í 1747. Uttanfyri Nuuk stendur í dag ein stór standmynd av Hans Egede ið lítur útyvur havið.


text:
Á donskum eru søgurnar givnar út í fleiri umførum í tveimum umsetingum.
Fyrra umsetingin er eftir Jørgen Sonnergaard og varð upprunaliga givin út millum 1960 og 1989. Søgurnar eru givnar út í tilvildarligari raðfylgju, og í talvuni er nummarið sett eftir heitið á søguni. Flestu skreytheftini í hesi røðini eru uppafturprentað fleiri ferðir, tey elstu umleið 15 ferðir.
Seinna umsetingin er eftir Niels Søndergaard og varð upprunaliga givin út millum 2005 og 2007 í innbundnum bókum uttan nummar á. Síðani er øll røðin eisini givin út í minni innbundnum bókum nevnd minicomics; henda røðin hevur rætta nummarið á rygginum. Frá 2011 og fram til 2013 verður nýggja umsetingin eisini givin út í teimum vanligu skreytheftunum, men uttan nummar á rygginum.
Á norskum (bokmål) eru søgurnar eisini givnar út í fleiri umførum. Fyrstu ferð - í 1972 - vórðu bara 4 søgur givnar út. Aðru ferð - í 1978-1980 - vórðu 12 søgur givnar út. Triðju ferð - í 1984-1990 - vórðu allar givnar út, báði sum skreythefti og innbundnar. Í øllum trimum førum var raðfylgjan tilvildarlig, og nummarið er við í talvuni, fyrsta raðfylgjan í tuborgklombrum, onnur raðfylgja í kantutum klombrum, og triðja raðfylgjan í vanligum avrundaðum klombrum.
Fjórðu ferð vórðu tær 23 fyrstu søgurnar givnar út í rættari raðfylgju í 8 bókum, sum bert kundu keypast saman í eini eskju. Hendan útgávan var nakað minni enn hinar báðar.
Fimtu ferð - 2010-2012 - vórðu allar 24 søgurnar givnar út í 24 bókum við tveimum søgum í hvørjari. Tíverri ikki í kronologiskari raðfylgju.


text:
Justin Bieber
Justin Drew Bieber føddur 1. mars 1994, er ein kanadiskur pop/R&B sangari, sangskrivari og filmstjørna. Bieber bleiv funnin í 2008 av Scooter Braun, sum fann hann í gjøgnum kykmyndir á Youtube, seinni bleiv hann hansara manager. Braun arangeraði ein fund fyri hann við Usher í Atlanta, Georgia, og Usher var skjótur at undirskriva Justin til Raymond Braun Media Group (RBMG) eitt felags Mediuselskap ímillum Usher og Braun, og eina uptakandi kontrakt við island Records tilboði av L.A Reid.
Bieber'sa debut var stakfløvan, "One time", hon varð givin út í 2009 og kom í top 10 í Kanada, og kortlagt í top 30 í fleiri altjóða marknaðum. Hansara debut fløga, "My World", kom í november 2009, og seinni vann fløvan platin í USA. Hann gjørdist tann fyrsti artisturin sum hevði 7 sangir frá einari debut fløgu á hittlista á Billboard Hot 100. Bieber'sa fyrsta studiofløga, "My World 2.0", bleiv útgivin í mars 2010 og debuteraði í top 10 listum í fleiri londum og varð certifisera platin í USA. Síðan kom tað globala top 10 staklagið, "Baby". Musikk kykmyndinin av "Baby" var tað mest vísta og mest umrødda Youtube-video stutt eftir at tað kom út. Bieber fylgdi við í útgávuni av hansara debutfløgu við sínum fyrsta høvuðsnavnaturné. My World Turné, tær remix'aðu fløgurnar. My Worlds Acoustic og Never Say Never- remixini, og 3D film-konsert filmurin, Justin Bieber Never Say Never- sum hevði eitt upplatingar vikuskifti, sum næstan var tað størsta upplatingar vikuskifti fyri ein konsert-film. Bieber útgav sína aðru studiufløgu, "Under the Mistletoe" í november 2011 sum debuteraði sum nummar eitt í Billboard 200.
Bieber er blivin tilnevndur og hevur vunnið eina langa røð av virðislønum. Til dømis vann hann heiðurin Ársins Artistur 2010 á American Music Awards, og bleiv nomineraður sum Besti nýggi artistur og Best Pop Vocal Album í 53rd Grammy Awards. Bieber verður sæddur sum eitt tannáringa idol (fyrimynd).
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
- My World 2.0 (2010)
- Under the Mistletoe (2011)
- Believe (2012)


text:
Ferðin til Amerika
Kendi enski rithøvundurin Michael Morpurgo hevur skrivað bókina, sum vit nú geva út tiil tey eitt sindur stóru børnini...
Søgur fyri songartíð
Tað verður sagt aftur og aftur, hvussu týdningarmikið tað er at lesa ella siga søgur fyri børnum ...
Tvær nýggjar ítrivsbøkur
Herfyri kom ein fitt bók út um eina bjørn, sum eitur Klemmiligi Klæmint; nú eru eisini ítrivsbøkur at fáa...
På krogen
23-10-2014
Dansklærerforeningen gevur bókina Summardáar út hjá Heina Hestoy. Á donskum eitur hon På krogen. ...Les meira
Fiskimenn
01-10-2014
Í Noregi hava tey týðarafelag og á hvørjum ári verður ein týdd bók til vaksin og ein til børn kosin sum besta týðing. ...Les meira


text:
Vælkomin
Skráin
-
Samkomublaðið
Samkomublað september-oktober 2014
-
Leyg. 25. Okt. kl. 21.00
AWAKE v/ Lene Løbner o.f
-
Sun. 26. Okt. kl. 11.00
Morgunmøti v/ Símun Absalonsen
Barnamøti
Sangur: Kristina N. Hansen
Døgurði eftir møtið (neyðugt við tilmelding)
Orðið
Nøgdsemi
Eitt, sum hevur fylt mínar tankar sera nógv í seinastuni, er nøgdsemi. Tá eg nevni nøgdsemi, meini eg nøgdsemi yvirhøvur, og ikki bert innan eitt ávíst øki. Tá eg eygleiði heimin í dag, síggi eg so nógv fólk, sum eru ónøgd við teirra lív, við hvat tey eiga, hvørji tey eru, og hvussu tey síggja út. Hetta er tó ikki nakað nýtt, tí heimsspekingurin Socrataes, sum livdi ár 400 f.kr segði m.a., at “tann, sum ikki er nøgdur við tað, hann hevur, verður heldur ikki nøgdur við tað, hann ynskir sær”.
Ein klókur maður segði einaferð við meg, at nøgdsemi er ein av lyklunum til eitt eydnuríkt lív. Hetta er komið til mín av og á, tí ofta taki eg meg í at grenja um smáting, so sum útsjónd – at mann samanber seg sjálvan við onnur, klæðini í klædnaskápinum, órudd rundan um meg o.s.fr. Hetta eru einføld ting ella virðir, sum kunnu vera við til at gera dagin góðan...Read more... Nøgdsemi


text:
Fílabeinsstrondin
Tjóðveldið Fílabeinsstrondin (alment franskt heiti: République de Côte-d'Ivoire) er eitt land í Vesturafrika. Í norðri hevur Fílabeinsstrondin mark við Mali og Burkina Faso, í eystri við Gana, og í vestri við Liberia og Guinea. Almenna málið er franskt.
Innihaldsyvirlit
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Mannarættindabrot[rætta | rætta wikitekst]
Bæði deildir, sum stuðla fyrrverandi forsetanum á Fílabeinstrondini Laurent Koudou Gbagbo og núverandi forsetanum Alassane Ado Dramane Ouattara, framdu kríggsbrotsverk og brot á mannaættina, í blóðuga stríðnum, sum tók seg upp aftaná valið í desember 2010 [1]. Alassane forseti hevur higartil ikki fordømt hesum ræðugerðum. Hetta kann tulkast, sum tekin um, at hansara trygdardeildir og aðrir vápnaðir bólkar, hava fingið grønt ljós til at halda fram við bardøgunum. Heitt verður á Alassane, um alment at fordøma bardøgunum og at steðga øllum álopum á sivila fólkið alt fyri eitt. Mannarættindabrot verða framhaldandi framd mótvegis veruligum ella ímyndaðum stuðlum hjá fyrrverandi forsetanum Gbagbo. Mannarættindabrotini verða bæði framd í Abijan og í vestara partinum av landinum. Eitt kanningarlið hjá Amensty International hevur verið á Fílabeinstrondini, í gott tveir mánaðir, og samlað meira enn 100 frágreiðingar frá vitnum og fólki, sum hava yvirlivað massakrina, sum fór fram tann 29. mars 2011 í Duékoué, sum liggur umleið 500 km. vestan fyri Abidjan, og granna bygdinum. Allar frágreiðingarnar frá vitnum bera boð um, at drápini eru systematisk útvald og framd av hermonnum í FRCI (Forces Républicaines de Côte d'Ivoire), sum varð stovnað av núverandi forsteta Alassane tann 8. mars í 2011 [2]. FRCI herdeildin hevur dripið hundraðtals menn í øllum aldrum, vegna teirra politisku sannføring og etniska samleika.
Áðrenn mennirnir vóru dripnir vóru teir bidnir um at upplýsa navn teirra og vísa samleikaprógv. Nøkur av samleikapróvnum vóru funnin undir liðini av líkunum. Frá 6. til 8. mai í 2011 vóru fleiri bygdir niðurbrendar og fleiri fólk dripin. FRCI rættvístgjørdi hesar gerðir við at siga, at teir leitaðu eftir vápnum. Síðan desember 2010 hava deildir, sum hava stuðla Gbagbo eisini hava framt kríggjsbrotsverk og brot móti mannaættini, harmillum morð, píning og neyðtøkur. Síðst í februar mánaði fóru deildir, sum stuðla Gbagbo, inn í eitt tætt bygt grannalag í Abijan, har fólk, sum stuðla Alassane hildu til, og drupu fleiri fólk. Stríðið, sum hevur valdað seinastu seks mánaðarnar hevur ført til, at túsundtals fólk eru flýdd og eru tramautiseraði.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Fílabeinsstrondin sigst vera eitt tað tryggasta landið í Afrika, bæði politiskt og búskaparliga. Ein av atvoldunum er, at landið hevði sama forseta, Félix Houphouët-Boigny (f. 18. oktober 1905 – d. 7. desember 1993), í 33 ár, 1960 til 1993. Hann legði dent á, at landið skuldi flyta út ymiskar vørur, tí at tað er ein av fortreytunum fyri sterkum búskapi. Týdningarmestu landbúnaðarvørurnar eru kaffi og kakao. Bøndurnir dyrka eisini bummull, frukt og tubbak og hava eisini skógarvinnu.
Borið saman við flestu lond í Afrika er Fílabeinsstrondin rættiliga ríkt land. Ein ein av orsøkunum er, at myndugleikarnir hava lagt seg eftir, at bøndurnir dyrka ymiska grøði. Einki land í heiminum dyrkar so nógv kakao sum Fílabeinsstrondin - summi ár kemur 1/3 av øllum kakao haðan - men kapping úr Landsynningsásia kann fara at broyta hetta. Einki annað land í Afrika dyrkar so nógv kaffi, og teir dyrka eisini ananas og bananir.
Fyrr vóru stórir skógir á Fílabeinsstrondini. Har vaks nógvur dýrur viður, sum til dømis íbinholt og mahogni. Nú er næstan eingin skógur eftir. Í mong ár var skógarvinna álitið í búskapinum, og nógvur viðarútflutningur var hildin at vera ein av útvegunum at vinna á uttanlandsskuldini. Stórir skógir vórðu høgdir niður og lendið lagt inn til kaffi- og kakaolundir. Nú verður roynt at bjarga tí skógi, sum eftir er, og farið er eisini at gróðurseta trø.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Fleiri enn 60 fólkasløg eru á Fílabeinsstrondini, og samanumtikið liva tey friðarlaga saman. Eitt av hesum fólkum er danfólkið, djúpt inni í skógunum fyri vestan. Tey eru gitin fyri at duga væl at skera í træ og gera m.a. træskortar, sum limirnir í serligum loyniligum felagsskapum brúka, so at eingin skal vita, hvørjir teir eru. Bara limirnir í hesum felagsskapum sleppa at dansa styltudansin hjá danfólkinum.
Átrúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Kúpan á størstu kristnu kirkju í heiminum (La Basilique Notre-Dame de la Paix) dagar høgt upp um húsatekjurnar í lítla býnum Yamoussoukro, sum fyri stuttum varð gjørdur til høvuðsstað á Fílabeinsstrondini. Gamli forsetin, Boigny, hevði sjálvur eftirlit við arbeiðinum, kirkjan varð liðug í 1989. Hon var ovurdýr at byggja, men har eru 7 000 sessir, og í túninum fáa 350 000 fólk verið - tríggjar ferðir so nógv fólk, sum búgva í býnum. Funnist varð harðliga at forsetanum fyri at seta í verk so ræðuliga dýra bygging í einum landi, har enn er stórt fátækadømi.
Hagtøl[rætta | rætta wikitekst]
- Kristindómur: 37,5 %.
- Islam: 37,5 %.
- Afrikanskir átrúnaðir: 25,0 %.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Fílabeinsstrondin gjørdist sjálvstøðugt ríki í 1960, tá hevði landið verið franskt hjáland í 400 ár. Landið hevur enn nógv samband við Frakland. 240 km. sunnanfyri høvuðsstaðin liggur Abidjan. Hesin nýmótans havnabýurin við glampandi háhúsum er størsti býur í landinum. Í Abidjan eru nógvir snøggir mótahandlar og fínar matstovur, ið eru merkt av franskari ávirkan og minna um, at landið hevur staðið undir Fraklandi. Mangir bankar í Abidjan og aðrar fyritøkur húsast í háhúsunum uppi á heygnum í býnum. Abidjan var høvuðsstaður á Fílabeinsstrondini til 1991, tá ið Yamoussoukro gjørdist høvuðsstaður.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://amnesty.org/en/library/asset/AFR31/002/2011/en/bb769d9e-874f-442e-9454-993977a35f95/afr310022011en.pdf
- ↑ http://www.amanien.info/actualite-1860-colonel-kouassi-patrice-porte-parole-des-forces-republicaines-de-cote-d-ivoire-ordonnez-nous-obeirons-commandez-nous-executerons.html?PHPSESSID=99f4511af43df8d353be5e1306ccdf08


text:
London
London er høvuðsstaður Stóra Bretlands, og hevur umleið 8 308 000 íbúgvar. Rómverjar bygdu London í 43 e.Kr.f. Stívliga 7,5 milliónir fólk búgva í býnum, sum er ein av teimum størstu í Evropa. Høvuðsstaðurin er ein av fíggjarligu og mentanarligu miðdeplunum í heiminum og er væl umtóktur ferðamannabýur. Hvørt ár koma fleiri milliónir fólk til London og fara til dømis í sjónleikarhús, á søvn og at síggja søguligar bygningar.
Ikki í nøkrum stórbýi í heiminum er so stórur gjaldoyrahandil sum í London. Í City of London ella "Square Mile", sum miðbýurin eisini verður nevndur, eru fleiri enn 500 bankar, og London er ein av fíggjarmiðdeplum heimsins. Atvoldin er lutvíst tann, at Stóra Bretland áður var heimsveldi, men meiri er, at London liggur væl fyri - mitt ímillum New York City í USA og Tokyo í Japan, sum eru hinir stóru fíggjarmiðdeplarnir í heiminum. Eisini hava teir vunnið sær serkunnleika, ið er bygdur upp, sum árini eru liðin.
Nógv fólk úr øllum heiminum flyta til Bretska høvuðsstaðin í styttri ella longri tíðarskeið. Av tí at fólkatalið er so høgt, kann tað vera torført at fáa nakað at búgva í fyri ein hóskandi kostnað, og sum samstundis hevur góðar hentleikar og er væl hildið.
Mong máttmikil fleiritjóðafeløg hava høvuðsskrivstovu í London.
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]


text:
Judy Garland
Judy Garland (fødd sum Frances Ethel Gumm 10. juni 1922, deyð 22. juni 1969) var ein amerikonsk sjónleikarinna og songkvinna.[1]
Judy Garland blev fødd í Grand Rapids í Minnesota og fekk kelinavnið: "Tann lítli fuglurin við tí stóru røddini". Hon varð uppkallað eftir pápa sínum, Francis "Frank" Gumm og mammu síni Ethel Milne.
Best kendi sangurin ið hon sang var "Over the Rainbow" frá musicalfilminum The Wizard of Oz, sum varð frumsýndur í 1939. Seinni var hon við í filmunum Mød mig i St. Louis, Easter Parade og En stjerne fødes.
Hon var gift fimm ferðir: við David Rose (1941-1944), Vincente Minnelli (1945-1951), sum hon fekk Liza Minnelli við, Sidney Luft (1952-1965), sum hon fekk Lorna Luft og Joey Luft við, Mark Herron (1965-1969) og til seinast við Mickey Deans (1969 til deyða hennara).
Í byrjanini av 1969 var heilsan hjá Garlands blivin verri, og seinasta konsert framførslan hjá henni var í mars 1969 í Keypmannahavn. Hon doyði sama ár 47 ára gomul av einari yvirdosis av barbituratum (soviheilivági).


text:
Leygardagin 14. juli vóru vit til stórsligna brúðarvígslu í Gøtu, sum ikki stóð nógv aftan fyri tey kongaligu brúdleypini. Tónasmiðurin Tróndur Bogason Hansen og songkvinnan Eivør Pálsdóttir gingu saman í hjúnalag. Alt tiltakið í Gøtu kirkju, hugnaløtan við ábiti uttan fyri barnaheimið hjá Eivør í Syðrugøtu og veitslan fyri 300 fólkum í Dansifrøi var merkt av nógvum tónleiki. Nógv var gjørt burturúr.
Í Gøtu kirkju var íslensk songkvinna, sangkór, tvørfløtuspælari, trompetspælari og óvæntað tiltak, tá ið kingobólkurin úr Tjørnuvík kom syngjandi inn eftir kirkjugólvinum. Heilt ótrúligt, sum hetta riggaði væl. Tað, sum eisini fekk meg at skriva nøkur orð um brúðarvígsluna, er, at bæði Tróndur og Eivør eru kend tónlistafólk, og at Tróndur einaferð var av allar bestu hondbóltsspælarum í Føroyum.
Tróndur dugdi alt á einum hondbóltsvølli. Hann var stórur og sterkur, hevði ótrúliga gott eyga fyri linjuspælinum, dugdi øll skotini, bæði hart standandi skot, hoppskot og undirhondsskot. Og sjálvt um hann var stórur og tungur, var hann eisini gjøgnumbrotsspælari. Eftir miðnámsskúlan arbeiddi hann eitt ár í Føroyum, men so gekk leiðin til Danmarkar í lestrarørindum. Eitt tíðarskeið vandi hann við Rødovre Håndboldklub, sum spældi í bestu deildini, har hann beinanvegin kom á besta liðið.
Men tað var tónleikurin, sum vann á hondbóltinum, tí boð vóru alla tíðina eftir honum í sambandi við útgávur av fløgum. Tróndur og Sunleif Rasmussen eru einastu føroyingar, sum hava hægstu útbúgving sum tónasmiðir á tónleikaháskúlanum í Keypmannahavn.
Veitslan í Dansifrøi var eisini stórsligin. Umframt góðar talur, setti tónleikurin eisini sín dám á veitsluna. Tróndur og Eivør eru upptikin tónlistafólk og boð eru eftir teimum allan tíðina. (Vagnur)


text:
Melanie Chisholm
Melanie Jayne Chisholm ella bara Melanie C (fødd Melanie Jayne Chisholm) er ein enskur popsangari og tónleikari. Hon er fødd 12. januar 1974 í Widnes, Cheshire í Stóra Bretland. Melanie C er ein av stóru stjørnunum í gentubólkinum Spice Girls. Melanie C telist millum størstu poppstjørnur í Bretlandi seinastu 10 árini. Gjøgnumbrotið kom í mætasta gentubólkinum nakrantíð, Spice Girls, men eftir at Spice Girls góvust at spæla, hevur Melanie C eisini gjørt um seg sum solistur. Hon hevur selt 3 milliónir fløgur, hevur havt seks sangir á topp-10 í Bretlandi, og samanlagt hevur hon verið á bretska hitlistanum í meira enn 200 vikur. Millum hennara kendastu sangir sum solistur eru I Turn To You, Northern Star og Never Be The Same Again. Melanie C hevur verið við til at skriva 11 sangir, sum hava verið nummar 1 í Onglandi, og hon er einasta kvinnan, sum hevur verið ovast á hitlistanum í Bretlandi bæði sum solistur og partur av einum bólki.
Útgávur[rætta | rætta wikitekst]
Ár - Fløgu - UK - S - D
- 1999 - Northern Star - 4 - 1 - 7
- 2003 - Reason - 5 - 38 - 13
- 2005 - Beautiful Intentions - 24 - 31 - 15
- 2007 - This Time - 57 - 48 - 15


text:
IOC hevur sett fleiri krøv til miðlanýtsluna hjá øllum luttakandi ítróttarfólkum í OL í London. Við viðtøkunum skerja fyrireikararnir skrivi- og talufrælsið.
Tá heimsins størsta ítróttarhending verður í London í summar, hevur altjóða olympiski felagsskapurin, IOC, sett hørð krøv til nýtsluna av sosialum miðlum. IOC hevur lagt fótonglar fyri fríari miðlanýtslu undir olympisku leikunum – bæði fyri luttakandi ítróttarfólkum og áskoðarum. Pál Joensen og hini ítróttarfólkini sleppa ikki at viðmerkja avrikini hjá øðrum luttakarum, siga frá kappingum ella nevna ávísar vørur ella tænastur á Facebook, Twitter ella øðrum sosialum miðlum. Pál Joensen kann kortini nevna OL høvuðsstuðlarnar.
Brýtur ein persónur viðtøkurnar, fær viðkomandi durafjórðingin.
Luttakandi ítróttarfólkini sleppa ikki at átaka sær leiklutin sum tíðindafólk, tí sum tað stendur í viðtøkunum hjá IOC, skulu øll tweets og allar viðmerkingar á Facebook skrivast í fyrsta persóni. Tað merkir, at Pál Joensen eitt nú ikki kann skriva: ”Áskoðararnir sita spentir og bíða. Venjararnir hava gjørt tað, teir kunnu. Nú er alt upp til svimjararnar”. Hinvegin kann hann takk fyri viðmerkingarnar, hann fær á Facebook, áðrenn og aftaná hann hevur svomið.
Men tað er ikki bara skrivaða orðið, IOC skerjir. Luttakandi ítróttarfólkini sleppa ikki at taka myndir á økjunum, har leikirnir fara fram og leggja tær á netið. Sama er galdandi fyri sjónbandaupptøkur. Hinvegin kunnu ítróttarfólkini – og onnur sum eru knýtt afturat teimum – taka myndir til privata nýtslu. Tær skulu bara ikki almannakunngerast.
Ikki færri enn 28 fólk frá IOC fara undir leikunum at halda eftirlit við, at luttakararnir ikki bróta reglurnar.
Men tað er trupult hjá 28 fólkum at monitorera allar krókar á alnetinum. Tí hava fyrireikararnir gjørt netsíðuna olympicgamesmonitoring.com (síðan er ikki virkin enn), har fólk kunnu venda sær, um tey síggja, at reglurnar ikki verða fylgdar.
Avmarkingarnar merkja, at skrivar Pál Joensen á Facebook, at hann gleðir seg at drekka eina fløsku av San Pellegrino afturvið morgunmatinum á gistingarhúsinum, kann hetta í ringasta føri merkja, at føroyski svimjarin verður blakaður úr leikunum. Ítróttarfólkini hava ikki loyvi at nevna nakra peningaliga vøru ella tænastu á Facebook, Twitter, bloggum og alnetinum sum heild. Nøkur undantøk eru kortini gjørd. Eitt nú er laga manni hjá Páli Joensen at skriva, at hann etur ein McDonnalds burgara og drekkur eina Coca-Cola, tí fyritøkurnar stuðla OL í London.
Eg skilji ikki, at fyrireikararnir skulu avmarka miðlanýtsluna hjá luttakandi ítróttarfólkunum. Hetta er beinleiðis í stríð við skrivi- og talufrælsi. Men tað er ikki so, tá peningur setir dagsskránna. Ávísar fyritøkur hava goldið nógv fyri at verða høvuðsstuðlar, og sjónvarpsstøðir hava rindað ovurhondsstórar upphæddir fyri rættindini at varpa leikirnar.
Einaferð var miðlaútboðið avmarkað og lætt at stýra. Men tann tíðin er farin. Nú er alnetið – og kanska serliga sosialir miðlar – við til at gera stirvnar og óliðiligar skipanir gjøgnumskygdar.
OL er ein risastór ítróttarhending. Sambært IOC snúgva leikirnir seg ikki bara um ítróttina, men eisini um virðing og fair play. Men stovnurin kundi passandi byrjað við sjálvrannsakan, tí er tað virðiligt, at luttakararnir ikki sleppa at nýta nýggju miðlarnar, sum teimum lystir?
Tú kanst lesa meira um IOC og avmarkingarnar á eitt nú the Guardian.
Her ber til at lesa tekstin, sum Pál Joensen og hini ítróttarfólkini hava fingið.


text:
29. Apr 2014
AWI 33 báturin "KRISTINA" bleiv sendur við Eim Skip via Reykjavík frýggjadagin, og verður leveraður eigaranum 05 mai í Nuuk. Aðalstein Anthoniussen verður, vegna AWI Boats, í Nuuk og handar keyparanum, Avanaa Fisheries Aps, bátin. Framleiðslan hevur gingið framúr væl og eru vit sera væl...
27. Sep 2013
Univice hevur fingið einaumboð fyri flótiklæðir sum bjarga lívum. ...
25. Sep 2013
Í samband við at Enniberg fær skyft høvðusmotor og gear, ger Univice ábøtur á verandi fabrik. Nýggir frystarir vera tilsettir og hagreiðingarlinja til rækjur er gjørd. ...
25. Sep 2013
Univice hevur, sum umboð fyri 3X í Íslandi, leverað kassaføðing til Faroe Origin í Runavík. ...
20. Sep 2013
Íslendski framleiðarin DIS hevur uppfunnið reingeringarevnið og reingeringshátt sum disinfiserðar framleiðsluhølir og eindir á heilt einastandandi hátt. ...


text:
Náttúruvernd
Náttúruvernd ella Náttúrufriðing er tað at verja náttúruna, og tað verður ofta gjørt við at friða partar av náttúruni, til dømis landaøki, fuglasløg ella djórasløg, so at hon ikki skemmist men verður varðveitt í sínum upprunaliga líki. Náttúruvernd er fyrisiting, sum hevur um hendur at verja bæði plantur og dýr. Nú á døgum er dálking ein álvarsom hóttan. Dýrasløg doyggja út í hópatali, og nógvar plantur týnast nógv meira nú, enn nakrantíð áður. Síðan jørðin varð til, eru mangar livandi verur avoyddar, við hvørt av broytingum í veðurlagnum. Men nú á døgum eru menniskjur størsta hóttanin. Vit høgga skógir, dyrka og taka byggilendi, leggja vátlendi turr, og samstundis beina vit fyri tilhaldi hjá mongum dýrum og spilla góð lendi. Vit broyta lívsumstøðurnar, og tað kann fáa óbøtiligar avleiðingar fyri plantur og dýr. Onnur stór hóttan er djóraveiða. Vit veiða at fáa okkum húðir, kjøt, skinn og horn, og onkuntíð drepa vit dýr, ið gera okkum ónáðir.
Mangir felagsskapir eru settir á stovn við eittans endamáli - náttúruvernd. Greenpeace og aðrir altjóða felagsskapir arbeiða fyri at verja m.a. náttúruna við pólarnar, einamest skóp og hval. Felagsskapirnir verja hóttar verur og stríðast fyri at friða øki, har vøkstur og dýr kunnu liva í náðum. Ein fyritreytin fyri náttúrufriðing er, at náttúruøki verða kannað, at vita hvørji dýr og hvørjar plantur, ið eru, og at hava eyguni við tí, ið hendir so hvørt. Altjóða felagsskapurin fyri náttúruvernd, IUCN (stytting fyri "International Union for Conservation of Nature"), savnar úrslit av vísindaligum kanningum og virkar fyri náttúrufriðing í mongum londum. IUCN hevur eisini gjørt ein Reyðlista yvir hótt sløg og flokka hesi í ymiskar flokkar alt eftir, hvussu hótt ið sløgini eru. Aðrir felagsskapir fyri náttúrufriðing eru til dømis UNEP (stytting fyri: "United Nations Environment Programme"), sum er umhvørvisætlan hjá Sameindum Tjóðum.


text:
Penicillin
Penicillin varð í 1928 uppdagað sum antibiotiskur heilivágur móti bruna.
Penicillin varð upprunaliga framleitt frá blámusoppinum (hýgginum) penicillium, men nú á døgunum verður tað framleitt syntetiskt.
Tað vóru Alexander Fleming, Howard Walter Florey og Boris Chain, sum gjørdu hetta risa framstig innan læknavísind.
Penicillin er uppbygt sum á myndini til høgru. Ymiskir bólkar kunnu sita á staðnum merkt við R og harvið fáa vit tey ymisku sløgini av penicillini.
Penicillin virkar við at forða bakterium í at byggja sín kyknuvegg. Hetta hendur við at penicillin bindur til ensymið transpeptidase, sum hevur til uppgávu at byggja skrástívarar í kyknuvegginum, og hetta førir við sær, at veggurin viknar og kyknan doyr.
Søgan um penicillinið[rætta | rætta wikitekst]
Árið 1928, var árið, har penicillinið varð uppdagað. Tað var tann skotski læknin, og seinni eisini professari í bakteriologi, Alexander Fleming, ið var uppdagarin. Mátin Alexander Fleming uppdagaði penicillinið uppá, var øgiliga tilvildarligur og heldigur. Arbeiðsborðið hjá Fleming var nemliga óruddiligt, og hevði hann tí sett sær fyri, at hann skuldi rudda tað. Í tí, at hann ruddar borðið, finnur hann fram til eina royndarskál, sum hann hevði gjørt royndir við, og sum hann bara hevði latið ligið á sínum arbeiðsborðið. Í royndarskálini sær hann ein blámusopp, sum hann síðani byrjar at gera royndir við. Hann fann fram til, at svampurin æt Penicillium chrysogenum. Seinni gevur Fleming svampinum navnið Penicillin.
Fleming kemur ongan veg við kanningunum við penicillininum, so hann leggur tað frá sær í eina tíð. Í hesari tíðini vóru tað nakrar kanningarstovur, ið vóru áhugaðar í tí nýggja evninum, og spurdu Fleming, um tey kundu fáa royndir av penicillininum.
Í 1938 gjørdu tveir menn sær fyri, at teir vildu kanna evnið, sum Alexander Fleming í 1928 uppdagaði. Tann eini var tann avstralski patologurin, Howard Walter Florey, og hin var tann týski jødiski biokemikarin, Ernst Boris Chain. Hesir mennirnir gingu báðir á universitetinum í Oxford í Onglandi. Hesir báðir, Florey og Chain, høvdu sum sagt sett sær fyri at kanna penicillinið nærri, og eftir fleiri ymiskum væl eydnaðum royndum við djórum, fóru teir, tá ið teir høvdu nokk av penicillini, so smátt í holt við at royna penicillinið á menniskjum.
Í 1941 fóru Florey og Chain til Amerika, har teir fingu hjálp til at framleiga penicillin í størri mongdum. Eftir intensiva gransking, vóru síðstu neyðugu klinisku royndirnar á menniskju gjørdar í 1943, og eftir hettar verður penicillinið brúkt uppá hermenn, ið vórðu skaddir undir 2. heimsbardaga. Skaðar og sjúkur, ið hermenn undir 1. heimsbardaga doyðu av, kundu nú lekjast av penicillini!
Í 1945 kundu enskir læknar viðgera tað vanliga fólki við penicillin. Nú kundu øll fáa ágóðan av tí. So um tey vóru smittaði við bakteriellari infektión, kundu tey fáa penicillin sum viðger. Hetta bleiv ein stórhending! Sama ár, 10. desembur 1945, fingu teir tríggir, Fleming, Florey og Chain, Nobelprísin í fysiologi og medicini, handaðan av tí svenska konginum í Konserthúsinum í Stockholm. Prísurin tá í tíðini var umleið 150.000 svenskar krónar, meðan prísurin í dag er umleið 10 millónir krónir. Prísin fingu teir fyri tað stóra arbeiðið við penicillininum. Í dag er tað soleiðis, at vit skulu til lækna fyri at staðfesta bakteriella infektión fyri at fáa útflýggjað penicillin við resept. Hetta er galdandi í flest øllum londunum rundanum okkum. Men soleiðis er ikki allastaðni. Vansin vit standa við í dag, er, at aðrastaðni í heiminum kanst tú fáa penicillin sum handkeyp í lokalum matvøruhandlum. Okkum nytist ikki, at fara longur vekk enn til til dømis Turkaland ella Spania. Hesin vansin hevur við sær, at bakteriurnar skjótari blíva resistentar, og tískil er vandin at penicillinið ikki hjálpir, tá ið vit hava tað fyri neyðini. Í hesum sambandi, ávara læknar rundan um okkum ímóti at brúka penicillin sum best ber til.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]


text:
Vín
Vín er gjørt úr góðari vínberjasaft, sum gerar. Tá verður vínberjasukrið til koltvísúrni og alkohol. Í høvuðsheitum verður tað býtt upp í bólkar av høvuðsvínum: borðvín, brúsandi vín og heitvín. Hesir bólkar eru býttir eftir framleiðsluháttunum. Rósuvín, hvítvín og reyðvín verða nevnd borðvín. Fruktvín verður gjørt burtur úr frukt, til dømis blommum ella súreplum. Alkohol, er í víni og brennivíni. Í mong túsund ár hava fólk bryggjað vín. Gomlu grikkarnir drukku vín fyri fleiri enn 4000 árum síðan.
Í Føroyum er tað bara Rúsdrekkasøla Landsins (Rúsan), sum hevur loyvi at selja vín og brennivín, umframt at matstovur og barrir og líknadi støð kunnu søkja um skeinkiloyvi frá Loyvisnevndini.


text:
Dante Alighieri
Dante Alighieri (føddur mai/juni 1265 í Firenze, deyður 14. september 1321 í Ravenna) var ein italienskur rithøvundur og skald, best kendur fyri at hava skrivað Tann gudgivna skemtileikin (La Divina Commedia), sum er eitt av hæddarpunktunum í heimsbókmentunum.
Lívssøga[rætta | rætta wikitekst]
Dante Alighieri varð føddur í býarpartinum San Pier Maggiore í Firenze í 1265. Føðingardagurin er rættiliga óvissur, men hann fortelur sjálvur í skaldskapi sínum, at hann varð føddur í stjórnutekninum Tvillingunum. Hann varð doyptur Durante eftir abba sínum á móðursíðuni, Durante degli Abati, Dante var eitt kallinavn, ið hann sjálvur valdi at nýta. Mamma hansara, Berta ella Bella degli Abati, doyði tá hann var knapt tíggju ára gamal. da han var knapt ti år.[1] Pápi hansara, Alighiero di Bellincione Alighieri, giftist uppaftur og fekk fýra børn við nýggju konuni, sum nevndist Lapa Cialuffi.
Tá Dante var níggju ára gamal møtti hann musu sínari, tí otta ára gomlu Bice Portinari, sum hann nevndi ”Beatrice”, tann saliga. Tá hann var umleið átjan ára gamal møttist hann ofta við henni, og hon gjørdist hansara ímynd av kærleikanum. Tey blivu tó ikki gift. Tá hann einaferð vísti áhuga fyri einari aðrari kvinnu gjørdist hon firtin og ignoreraði hann. Tá lovaði hann, at hann skuldi yrkja til hennara heiður soleiðis sum ongin annar hevði yrkt fyrr. Beatrice giftist einum bankamanni sum nevndist Simone dei Bardi, og hon doyði í 1290. Í 1293 uppfylti han sítt lyfti og skrivaði Vita Nuova, sum ofta verður nevnt hansara ungdomsverk.
Tólv-ára gamal bleiv Dante trúðlovaður Gemma Donati, sum hann seinni giftist við. Tey fingu eftir øllum at døma trýggjar synir og tvær døtur. Tveir synir, Jacopo og Pietro, gjørdist seinni kendir fyri at viðmerkja verk hjá pápanum. Dante fekk í hvussu so er eina dóttir, Antoniu, sum gjørdist nonna í Ravenna og sum tá fekk sær navnið systir Beatrice.


text:
Bygnaður
Fróðskaparsetur Føroya er ein almennur stovnur, sum virkar óheftur av politisku skipanini.
Lógin fyri Fróðskaparsetrið ásetir at:
"Fróðskaparsetur Føroya verður stjórnað av einum stýri. Rektarin leiðir Fróðskaparsetur Føroya innan karmar, sum stýrið ásetur."
Stýrið hevur góðkent tveir arbeiðssetningar, sum snúgva seg um ávikavist arbeiðið
við strategi og bygnaðarligu møguleikarnar á Setrinum. Lesið meir um hetta á síðuni um bygnaðarbroytingar.
Leiðsla
Stýrið er evsti myndugleiki, og hevur ábyrgdina av virksemi Setursins mótvegis landsstýrismanninum. Stýrið setir í starv og loysir úr starvi rektara, dekanar og fyrisitingarstjóra.
Rektari er Sigurd í Jákupsstovu, sum er í starvi í eitt 5 ára skeið setur frá 1. september 2011.
Megindeildir
Talan er um tvær megindeildir: Megindeildin fyri hugvísindi, samfelagsvísindi og námsvísindi har Malan Marnersdóttir er sett sum dekanur og Megindeildin fyri náttúruvísindi og heilsuvísindi og har Hans Pauli Joensen er settur dekanur.
Undir Megindeildin fyri hugvísindi, samfelagsvísindi og námsvísindi eru 3 deildir:
- Føroyamálsdeildin, har Jógvan í Lon Jakobsen er útbúgvingarleiðari í Føroyskt mál og bókmentir.
- Námsvísindadeildin har Janus Jensen er útbúgvingarleiðari fyri Læraraútbúgvingin og Annika Antoniussen er útbúgvingarleiðari fyri Námsfrøði.
- Søgu- og samfelasdeildin har Gestur Hovgaard er útbúgvingarleiðari í Samfelags -og stjórnmálafrøði, Hans Andrias Sølvará er útbúgvingarleiðari í Søguvísindi og Kári á Rógvi er útbúgvingarleiðari í Løgfrøði.
Undir Megindeildin fyri náttúruvísindi og heilsuvísindi eru 2 deildir:
- Náttúruvísindadeildin har Hannes Gislason er útbúgvingarleiðari í KT-verkfrøði, Bárður Niclasen er útbúgvingarleiðari í Orku og umhvørvisverkfrøði og Hóraldur Joensen er útbúgvingarleiðari í Lívfrøði.
- Sjúkrarøktarfrøðideildin har Súsanna Mortensen er útbúgvingarleiðari í Sjúkrarøktarfrøði.
Meginfyrisitingin er á Setursskrivstovuni har Jørgen Meitilberg er fyrisetingarstjóri.


text:
Ørðavík
Ørðavík (verður eisini stavað Øravík) er ein bygd í Suðuroy. Har búgva 44 fólk (2014). Ørðavík er partur av Tvøroyrar kommunu. Øravík er á eystursíðuni á Suðuroynni, miðskeiðis í oynni. Grannabygdirnar eru Fámjin, Hov og Trongisvágur. Fyri at koma til Fámjins, sum er bygd á vestursíðuni av Suðuroynni, má ein koyra gjøgnum Ørðavík fyrst og snara av har. Ferjulegan í Suðuroynni, Krambatangi, er ber fáir minuttir norðanfyri bygdina Ørðavík, í Øravíkarlíð. Eitt hotel er í Ørðavík, sum eitur Hotel Øravík ella Gistingarhúsið við Á. Har er eisini matstova. Bæði hotel og matstova lótu aftur í mai 2012, eftir at eldur varð settur á hotelli. Serliga køkurin og matstovan fóru illa.[1] Summarhús verða eisini útleigað í Ørðavík. Eitt bønhús er í bygdini. Har er eitt lítið havnalag við einari kai og nøkur neyst eru har. Neyt eru eisini at síggja í Ørðavík umframt seyð og gæs. Úr Ørðavík á veg suðureftir kann ein velja at koyra til Hovs antin gjøgnum Hovstunnilin, sum varð tikin í brúk í 2007 ella eftir gamla vegnum um Hovsegg sum gongur gjøgnum Tjaldavík og eftir Hovseggini. Ørðavík verður fyrstu ferð nevnd í Hundabrævinum, sum varð skrivað millum 1350 og 1400.[2]
Innihaldsyvirlit
Vegurin úr Ørðavík um Hovsegg[rætta | rætta wikitekst]
Hesin vegur verður nú mest brúkt av teimum sum eiga seyð í økinum ella av fólki sum velur at fara henda longra teinin fyri at njóta vakra útsýnið. Tað sæst langan veg norður eftir um tað er klárt í veðrinum frá vegnum um skarði, beint áðrenn veguri fer rundan um fjallið til Hovseggina. Í Hovseggini er eisini vakurt útsýnið suðureftir, ein sær heilt suður til Beinisvørð í klárum veðri, og so er sermerkt basalt grót framvið vegnum, stabbagrót, men skapað meira í "zikzak" formi, ikki sum beinir stabbar, sum stabbagrótið í Froðba, heldur meinlíkt tí sum ein sær í Kúlugjógv í Froðba. Longri uppi í fjallinum er tó basalt grót, sum er í stabbaskapið eins og tað fram við Froðbiarvegi.
Uppi millum Stovur, Gálgagjógv og Tjaldavík[rætta | rætta wikitekst]
Ørðavík er m.a. kent úr Suðuroyarsøgnum við tað at Tingstaðurin var í Ørðavík á einum stað sum eitur Uppi millum Stovur. Beint sunnanfyri Ørðavík er Tjaldavík og Tjaldavíkshólmur. Tjaldavík hevur fingið navn eftir øllum tjøldunum, sum hava staðið har, tá Tingstova var Uppi millum Stovur. Gálgagjógv er á norðaru síðu av víkini, niðri við sjóvarmálan á nesinum millum Ørðavík og Trongisvág. Har blivu fólk tikin av døgum fyrr í tíðini, eftir at tey vóru dømd til deyða í Tingstovuni Uppi millum Stovur.
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
-
-
Ørðavík og Trongisvágsfjørður.
-
-
Tjaldavíkshólmur, Trøllavík, Tjaldavík, Ørðavík og Trongisvágur.
-
Vitin í Ørðavík (vestanfyri Gálgatanga, eystanfyri Krambatanga).
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Suðuroyarsagnir
- Suðuroyar Kunningarstova
Útvortis ávísingar[rætta | rætta wikitekst]
- Oravik.com, Hotel Øravík.


text:
5. november
5. november er dagur 309 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 310 um skotár er). 56 eru dagar eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1899 - Føroya Fólkaháskúli verður stovnaður.
- 1998 - Løgtingslóg um Realin verður samtykt. Við hesum er Realurin, ið higartil hevur verið danskur, yvirtikin av føroyskum myndugleikum.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1977 - René Goscinny, franskur teknirøðsrithøvundur (f. 1926)
- 2013 - Svenning Tausen


text:
Yellowstone National Park
Yellowstone National Park er tann fyrsta tjóðarlundin í USA og eisini tann fyrsta tjóðarlundin í øllum heiminum. Størsti parturin av tjóðarlundini liggur í Wyoming, men hon røkkur eisini heilt inn í Idaho og Montana. Hon varð grundað í mars 1872 [1]. Náttúruvakra friðaða økið er fult við djóralívi; har liva bæði bisonoksar, úlvar, krúnhjørtar, bjarnir, elgar og nógv onnur.
Undir stóru og flottu Yellowstone National Park er Yellowstone Caldera. "Caldera" merkir kókandi pottur. Ja, við heimsins størstu tjóðarlund liggur eisini heimsins størsta eldgos, ið brádliga er byrjað at prutla aftur. Vísindamenn hava spátt, at eldgosið í væl umtóktu tjóðarlundini fer at goysa aftur í nærmastu framtíð. Eldgosið hevur goyst tríggjar ferðir tey seinastu tvær milliónir árini, og skjótt verður kanska fjórðu ferð. Um tað hendir, fer ikki at bera til at búgva á tveimum triðingum av landinum í Norðuramerika. Um tað fer at goysa, verður lava sprænd langt upp í luftina, og eitt tjúkt lag av eitrandi øsku fer at leggja seg allastaðni. Um Yellowstone Caldera fer at goysa aftur, fer tað at ávirka allan heimin.


text:
Glas
Glas er eitt tilfar, ið vanliga er gjøgnumskygt og ikki serliga reaktivt, og orsakað av hesum verður tað nýtt til nógv ymisk endamál. Glas verður eitt nú brúkt í vindeygum, til at drekka úr, til goymslu og varveitan av veskum og matvørum, og í evnafrøði. Fólk hava altíð hildið glas vera vakurt tilfar, og tí hevur tað verið nógv brúkt innan brúkslist og list, t.d. brúkar føroyski listamaðurin Tróndur Patursson ofta glas tá hann prýðir bygningar, trappur o.a. Tað at framleiða glas er elligamalt, tað varð gjørt longu í bronsuøldini í Mesopotamia fyri nærum fimm túsund árum síðan, men tá var tað mest framleitt sum litaðar glasperlur. for snart fem tusen år siden, men da mest som fargede glassperler. Rómverjar høvdu eina rættiliga stóra framleiðslu av glasi, serliga av drekkisteypum og prýðislutum, tó brúktu teir ikki glas til vísund, brillur ella teleskop.
Vanliga er glas gjørt av kiseloksid (SiO2) sum eisini uppbyggir kvarts og sand. Kiseloksidið smeltar við 2.000 gradir Celsius. Vanliga skilja vit ímillum føst og flótandi evni, men glas er faktisk bæði og. Vanlig vindeygagløs verða gjørd av sandi, soda og kálk sum smeltast saman við umleið 1500 gradir Celsius. Eftir at tann flótandi glasmassin er køldur niður, storknar hann, men mótsatt fleiri øðrum sløgum av tilfari, so hendir hetta uttan at mýlini í glasinum verða læst først í einum krystalmynstri. Vit kunnu tí gott síggja glas sum eina vestu ið er undiravkøld.[1] Men tað er ein sera støðug veska, tí sjálvt um mýlini liggja hultur til bultur, so broytist struktururin í glasinum so at siga ikki.


text:
Ryta
Ryta ella Rita (frøðiheiti: Rissa tridactyla) kann kallast ein hagafuglur, sum er lagstur í bjørgini. Í útsjónd, bæði á liti og vakstrarlag, er hon meinlík hagafugli, og í haganum situr hon stundum í stórum flokkum, men ikki byggir hon uttan í steyrrættum bergi. Á fjøðrini er hon litt sum fiskimási; nevið er gult, men hevur ikki reyðan blett, føturnir eru svartir. Hon eigur í stórum meingi við allar strendur á Norðurevropa og Norðuramerika og er ein av teimum fuglum, sum mest er til av í verðini. Eisini í Føroyum er hon uppi teimum mestu.
Reiðrið ger hon sær á knallum og kneysum og smølum rókum í meitilberginum. Um várið roytir hon sær gras og mosa, sum hon fer við út í eitt díki, og tvassar har, inntil tað er væl útkleint Í móru. Av tí klínir hon sær so eitt stórt reiður, og letur tað liggja í frið eina rúma tíð, til tað er væl harðnað. Tá verður tað ótrúliga sterkt, so sterkt, at bjargamenn kunna nýta tað til at styðja fótin ímóti og til at taka hendurnar í. Á hvørjum ári byggir hon upp á tað, so við tíðini verður tað ein høg túgva. Omaná har leggur hon sær so hitt rætta reiðrið av mjúkum grasi og verpur so vanliga 2, stundum 3 egg, morgrá við dimmum blettum. Klekingartíðin er millum 3 og ½4ðu viku.
So málamiklar eru tær, at tær eru vorðnar eitt orðtak, "tagnar ikki heldur enn ritan í berginum". So at siga alla náttina hoyrast tær. Dúnaða pisan er bleikt grá; tá ið hon er fjaðrað, hevur hon ein svartan lit aftan á hálsinum og ein undir eyganum og er nakað nógv svørt á veingjunum og aftast á velinum; eisini er nevið svart. Pisurnar sleppa ikki av reiðrinum, fyrr enn tær eru floygdar; og tá ið tað líður fram mót tí tíðini, fara menn summastaðni at síga eftir rituungum. Í langari línu heingja teir seg niður til reiðrini og taka pisurnar. Ofta koma teir aftur við góðum fongi. Tá ið ungarnir eru floygdir, fer ritan úr bjørgunum. Nú síggjast tey nakað á vøtnum og firðum, men mest úti á havi. Um hávetur eru tær flestu burtur, men út ímóti grækarismessu koma tær aftur á havleið.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Føroyskir filmar
Hetta er ein listi yvir føroyskir filmar ella filmar sum hava tilknýti til Føroyar, t.d. filmar sum eru skrivaðir av føroyingum ella leikstjórnaðir av føroyingum ella útlendskir filmar, sum eru upptiknir í Føroyum.
Innihaldsyvirlit
Føroyskir filmar í bókstavarøð[rætta | rætta wikitekst]
- 1988 - 1700 meter fra fremtiden, føroyskur/danskur dokumentarfilmur, longd: 1 tími, 25 minuttir, leikstjóri: Ulla Boje Rasmussen, snýr seg um fólk í Gásadali og um Gásadalstunnilin sum ikki var liðugur tá.[1]
A[rætta | rætta wikitekst]
B[rætta | rætta wikitekst]
- 2003 - Brudepigen - Færgeturen - Jagten på kæledyret
- 1997 - Barbara (Danmark)
- 2002 - Burturhugur
- 1999 - Bye Bye Bluebird
D[rætta | rætta wikitekst]
E[rætta | rætta wikitekst]
- 2008 - En dårlig dag - leikstjóri, handrit, framleitt vm.: Bjarki Thomsen[2]
- 2013 - Eina, Stuttfilmur við Beintu Clothier í høvuðsleiklutinum. Skrivaður og leikstjórnaður av Andrias Høgenni
F[rætta | rætta wikitekst]
- 2003 - færøerne.dk, leikrithøvundur og leikstjóri: Ulla Boje Rasmussen, longd: 1 tími og 18 minuttir. Dokumentarfilmur um sjálvstýrissamráðingarnar í Keypmannahavn millum føroyska landsstýrið og donsku stjórnina.[3]
H[rætta | rætta wikitekst]
L[rætta | rætta wikitekst]
- 2014 - Ludo spælifilmur, leikstjórnað hevur Katrin Ottarsdóttir, 71 min.
Tey leikandi: Lea Blaaberg, Hildigunn Eyðfinsdóttir, Hjálmar Dam, Bárður Persson, Gunnvá Zachariasen.
M[rætta | rætta wikitekst]
- 1995 - Maðurin ið slapp at fara, handrit og leikstjórn: Katrin Ottarsdóttir, longd: 57 minuttir. Spælifilmur.[4]
- 2009 - Memotekið
P[rætta | rætta wikitekst]
R[rætta | rætta wikitekst]
- 1974 - Rannvá, leikstjóri: Miguel Marin Hidalgo
S[rætta | rætta wikitekst]
- 1990 - Smuglarin, 30 minuttir, leikstjóri: Bjarki Thomsen[5]
- 2012 - Summarnátt, skrivað leikrit og leikstjórnað: Sakaris Stórá[6] Soundtrack: Mikael Blak.
T[rætta | rætta wikitekst]
- 2013 - Timerne med Christine, leikstjóri: Andrias Høgenni
- 1960 - Tro, håb og trolddom (Danmark), upptøkur gjørdar í Føroyum, leikrit skrivað av Erik Balling og William Heinesen, longd: 115 min., Nordisk Film[7]
- 1992 - Tre blink mod vest


text:
Jóannes Lamhauge
Jóannes Brynolfsson Lamhauge (føddur 25. desember 1985 í Tórshavn) er Føroyskur fjøllistamaður, greinahøvundur, sjónleikari og tónleikari. Jóannes er serliga kendur sum virkin sangleikari bæði í Føroyum og í Suðuronglandi, har hann búði frá September 2008 til Juni 2011. Hann er limur í føroyska dreingjabólkinum All in.[1]
Meðan Jóannes var búsitandi í Canterbury í Onglandi, nam hann sær hægri útbúgving (BA Hons.) innan Religiónsvísindi og Metaetik við University of Kent.
Jóannes er búsitandi í Tórshavn.


text:
Ferð og uppihald
øroyska Heilsumálaráðið hevur gjört ein bókling, ið m.a. greiðir frá gjaldinum fyri ferða- og uppihaldsútreiðslur hjá sjúklingum, sum verða vístir til sjúkraviðgerð uttanlands.
Ferðaseðil
Ferðaseðilin til Ísland og heim aftur fáa tygum ókeypis. Fyri børn undir 17 ár, fær annað foreldur somuleiðis ókeypis ferðaseðil.
Frá búðstaði ella Landssjúkrahúsinum til Vágarnar
Tá sjúkrabilur ikki verður nýttur endurrindar Landssjúkrahúsið rutugjald frá nærmasta bussteðigiplássi við heimstaðin og til Vágarnar.
Landssjúkrahúsið í Føroyum skipar fyri- og rindar ferðina og uppihaldið. Uppihaldið á sjúklingahotellinum verður goldið frá degnum fyri, at sjúklingurin skal møta til viðgerðir ella kanningar, og til hesar eru lidnar. Øll onnur avvarðandi, sum ikki eru ávístir fylgjarar, kunnu búgva á hotellinum, um pláss er, við at rinda sambært yvirlitinum.
Heimferð
Vanligur ferðaseðil er goldin heimaftur, tó er neyðugt at bíleggja við Atlantic Airways. Til ber eisini til at bíleggja sær pláss á Uttalandstænastuni á Landssjúkrahúsinum, ella á skrivstovuni hjá fyristøðukvinnuni á Klaksvíkar Sjúkrahúsið.
Uttalandstænastan
Tlf. 304500 lokal 1150, 1151, 1152
Telefontíð er mánadag til fríggjadag kl. 08:00-12:00
Leiðari er Hergerð Heldarskarð, sjúkraröktarfrøðingur hergerd@ls.fo
Klaksvíkar Sjúkrahús
Skrivstovan hjá fyristöðukvinnuni
Tlf. 454545
Telefontíð er mánadag til fríggjadag kl. 09:00-15:00
Leiðari er Jona Nielsen, sjúkraröktarfrøðingur.
Ymiskt
Heimafturkomin skulu ferðaseðlar og kvittanir leggjast í brævbjálvan, sum tú hevur fingið og sendast til Landssjúkrahúsið. Síðani verða útreiðslunar endurgoldnar.
Apotek og endurgjald fyri heilivág
Apotekið í Føroyum samstarvar við Landspitala apotekið, sum liggur í kjallarinum á sjúkrahúsinum. Tygum skulu brúka hettar apotekið, um eingin onnur avtala er. Almannastovan kann lata stuðul til heilivág og líknandi.
Er tað so, at sjúklingar mugu keypa heilivág uttanlands, sum stuðul longu er játtaður til, so fáa tey kostnaðin endurrindaðan.
Apotekið er opið kl. 08:00-15:30.


text:
The Rescuers
The Rescuers (danskt heiti: Bernard og Bianca) er ein amerikanskur teknifilmur frá 1977, framleiddur av Walt Disney Productions og varð frumsýndur fyrstu ferð í Amerika hin 22. juni 1977 og 26. desember 1978 í Danmark. Filmurin er hin 23. í røðini av teimum klassisku Disney teknifilmunum og byggir á skaldsøgurnar hjá Margery Sharp The Rescuers og Miss Bianca frá 1959 og 1962.
Filmurin er framleiddur av Wolfgang Reitherman og Ron Miller og leikstjórnaður av Wolfgang Reitherman, John Lounsbery og Art Stevens. Filmstónleikurin bleiv skrivaður av Artie Butler, meðan Carol Connors, Ayn Robbins og Sammy Faina skrivaðu tekstin. The Rescuers var ein av teimum best umtóktu filmunum í 1977. Filmurin gav 39 milliónir 215.869 amerikanskir dollarar í vinningi kring heimin. Ein framhaldsfilmur, The Rescuers Down Under (danskt heiti: Bernard og Bianca: SOS fra Australien), varð sýndur í biografunum í 1990.
Søgugongd[rætta | rætta wikitekst]
Filmurin snýr seg um tvær mýs Bernard og Bianca, sum bjarga gentuni Penny, ið var blivin burturførd av smúkkutjóvinum Madame Medusa.


text:
Quinolon
Quinolonir eru ein bólkur av antibiotika. Tey virka við at tarna einum ensymið, ið kallast DNA gyrase. Hetta ensym stendur fyri at vinda bakteriu kromosomið upp, sum vanliga er snúgvið saman. Tá ensymið verður tarna, sleppur RNA polymerase ikki framat DNA-streinginum, og transkriptiónin sleppur sostatt ikki í gongd.
Quinolonini, ið nú verða nýtt, hoyra til ein nýggjari undirbólk: Fluoroquinolonir.
Tey týdningarmestu evnini í hesum bólkinum eru:
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- S. P. Denyer, N. A. Hodges, S. P. Gorman, Hugo & Russel's Pharmaceutical Microbiology, 7th Edition, 2004, Blackwell Publishing.


text:
Í tíðindaskrivi til fjølmiðlarnar í dag skrivar LGBT Føroyar, at tey ynskja upphavsrættarliga málsøkið aftur til Danmarkar, so Danmarks Radio aftur kann vísa Eurovision í KVF.
Síðan tað varð avdúkað, at Anfinn V. Hansen er valdur sum kanningarstjóri, hevur andstøðan verið á gosi. Høgni Hoydal hevur tí í dag, vegna andstøðuna, handað landsstýrismálanevndini eitt tilmæli um at seta ein kanningarstjóra at kanna kanningarstjóran.
Í seinastuni er vorðið væl umtókt at skriva við duldum profilum á Facebook. Vit kenna flest øll dømini Hans Davidsen, Bergur Nónklett, Jóan Pauli í Geil, Hergeir Staksberg, Arnfinn á Birtuni X, Flóvin Eidesgaard og kortsíðani Hans Jensen.
Petur Háberg, sum í seinastuni hevur gjørt seg galdandi í politiska kjakinum, stillar upp fyri Javnaðarflokkin til næsta val.
Danska sjónvarpssendingin um kvinnufráflyting í Føroyum varð ikki væl móttikin í Føroyum, men nú gera fólkini handan sendingina eina roynd aftrat. Tey vitja nevniliga Tórshavn.
Finnbogi Arge, formaður í HB, váttar, at Heðin Askham er uppsagdur sum venjari eftir bert tveir dagar við róðrið.
Breaking News um ódnarveður í Danmark er á fleiri donskum sjónvarpsrásum í løtuni, men tað heldur ikki nøkrum føroyskum útisetum frá at halda veitslu í Kongens Have í Keypmannahavn.
Í gjár fekk løgreglan í Suðuroy fráboðan um, at onkur hevur málað tríggjar ferðir ”SATAN” við reyðari máling á kirkjudyrnar í Vágs kirkju. Løgreglan veit enn ikki, hvør hevur gjørt tað. Men tað veit Jenis av Rana.
Fyrrverandi løgtingslimurin, Tórbjørn Jacobsen, er sannførdur um, at Føroyar eiga sín part í sólskinssøguni, sum íslendska fótbóltslandsliðið er í ferð við.
- Aftaná sendingina í gjár velji eg at bakka út. Eg haldi, at Kaj Leo er so fittur, og eg fái so ilt í hjartað av at síggja hann so nervøsan og veikan. Hann er so fittur, at hann burdi verið afturvaldur.


text:
Alfred Hitchcock
Alfred Joseph Hitchcock (føddur 13. august 1899, deyður 29. apríl 1980) var ein enskur filmsleikstjóri. Hann varð føddur í Leytonstone í London, og doyði í Los Angeles í USA. Tveir av kendastu filmum hansara eru Psycho og The Birds.
Alfred Hitchcock gjørdist kendur kring heimin fyri sjónvarpsrøðirnar Alfred Hitchcock Presents og The Alfred Hitchcock Hour. Áðrenn og eftir hvønn part viðmerkti hann partin á ein skemtingarsaman og ofta eitt sindur groteskan hátt.
Hann fekk íblástur frá týskari ekspressionismu og fór í gongd við at leikstjórna filmar í heimlandinum Stórabretlandi, áðrenn hann byrjaði at arbeiða í Hollywood í 1939. Hitchcock leikstjórnaði meira enn 50 filmar árini 1922 til 1976 og í 35 av teimum sást hann í einum lítlum broti sum ein persónur í mongdini.[1] Hann er kanska ein av teimum kendastu og best umtóktu filmsleikstjórunum nakrantíð. Hugskot hansara og ríkidømi at finna uppá hevur havt ávirkan á nógvar filmsskaparar, framleiðarar og sjónleikarar.
Kendastu filmarnir[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Videouniversity.com - "Alfred Hitchcock's Cameo Appearances" Heintað 18. desember 2008


text:
Mongolia
Mongolia (mongolskt: MoHroл yлc), eisini nevndur Ytra-Mongolia [1], er eitt stórt land í Miðasia. Í norðri hevur Mongolia mark við Russland og í eystri, vestri og suðri við Kina. Ulan Bator er høvuðsstaðurin og størsti býurin. Høvuðsstaðurin í Mongolia er miðdepil í landsins vega- og jarnbreytakervi. Fyri hundrað árum síðan var Ulan Bator lítil landsbýur, men kommunistastyrið gjørdi býin til stórbý.
Fjarskotna og strálbygda landið Mongolia var einaferð miðdepil í einum stórum heimsríki. Í 13. øld legði mongolhøvdingin Djengis Kan undir seg ovurstórt heimsríki, ið fevndi um meginpartin av Miðasia og Kina. Tá ið hann doyði, var sagt, at tað var næstan eitt ár at ríða úr øðrum enda í annan í ríki hansara. Sonarsonur hansara Kublai Khan tók við eftir hann, men í 14. øld legði Kina stórar partar av ríkinum undir seg aftur.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Hendingarøð[rætta | rætta wikitekst]
- 1163: Djengis Kan, sum stovnaði mongolska heimsríkið, verður føddur í Mongolia.
- 1206-1400: Ein maður og ætt hansara ráddu í bæði Asia og Eysturevropa hesa tíðina, Djengis Kan, sum bygdi mongolska ríkið. Úr Korea fyri eystan til Ukraina fyri vestan slapp eingin undan hansara ágangandi mongolsku hermonnum.
- 1206: Temudjin vinnur Mongolia. Mongolskir ættbólkar velja Djengis til kan (valdsharra).
- 1206: Djengis Kan stovnar Mongolríki. Mongolar hertaka Asia.
- 1211: Mongolar gera innrás í Kina.
- 1215: Djengis Kan kringsetur og tekur Beijing í Kina.
- 1218: Mongolar gera innrás í Iran.
- 1221: Mongolar gera innrás í Russland.
- 25. august 1227: Djengis Kan doyr. Sonurin Ogotay tekur við.
- 1237: Abbasonur Djengis Kan, Batu, ger innrás í Norðursiberia.
- 1240: Batu ger innrás í Póllandi og Ungarn í Evropa.
- 1260: Kublai Kan, abbasonur Djengis Kan, verður stórkanur yvir øllum mongolum.
- 1260: Stríðsmenn úr Egyptalandi, mamelukkar, vinna á mongolum.
- 1279: Kublai viðurkendur valdsharri í Kina. Kublai Kan vinnur á Kina.
- 1281: Mongolar leypa á Japan við stórum herflota, men ganga burtur í einari melduródn. Japanar halda tað vera storm sendan oman av himni.
- 1294: Kublai doyr.
- 1368: Mongolarnir verða riknir úr Kina. Mingherdeildir reka mongolar úr Kina.
- 1370: Timur Lenk savnar tey trý vestaru kanatini.
- 1395: Timur Lenk, eftirkomari Djengis Kan, tekur stórar partar av Suðurrusslandi.
- 1398: Timur Lenk tekur Delhi í India.
- 1402: Temur Lenk sigrar á osmannum við Ankýra.
- 1405: Timur Lenk doyr.
Mongolar[rætta | rætta wikitekst]
Mongolar vóru fólkasløg, sum livdi á skógarleysu víddunum í Landnyrðingsasia. Mongolar búðu í rundum tjøldum, jurtum. Konurnar fluttu tey stað úr stað í vognum. Ættbólkarnir flakkaðu um mongolsku grasfløturnar við alidjórum. Tey høvdu t.d. ross, geit, neyt og seyð. Teir livdu mest á rossabaki, og við teimum fekk Djengis Kan gjørt tátíðar sterkasta her. Teir brúktu nýggjastu vápnini, til dømis bæði krút og roykbumbur, so at eigin sá teir í álopi. Mongolar gjørdu avbera góðar bogar úr horni, viði og djórasinum. Tí vóru bogarnir ótrúliga sterkir.
Mongolar vóru tiknir úr leikum sum bogaskjótarar, og teir dugdu at spenna bogan, medda og skjóta, meðan rossið tvísporaði. Teir funnu upp oddar, sum fóru ígjøgnum herklæði, hvínandi ørvar at bákna við og ørvar við smáum spreingiknøttum á oddinum. Allar hernaðaratgerðir vóru lagdar væl til rættis, og á rossabaki fóru teir ótrúliga skjótt víða. Altíð megnaðu teir at savna megina, tá ið mest á stóð, og teir herjaðu og brendu allastaðni. Teir loyptu ræðslu á fólk, hagar teir komu.
Seinast í 12. øld savnaði máttmikil høvingi, Djengis Kan, flakkandi ættbólkarnar í Suðursiberia. Ættbólkarnir vóru mongolar, og honum eydnaðist at skipa fólkið í stóran og máttmiklan her. Herur Djengis Kans var mannaður við reiðmonnum, ið vóru tiknir úr leikum við boganum. Mongolsku reiðmenninir høvdu ein boga, tveir ørvahúsar og einar 30 ørvar. Teir dúgligastu riðu til tey fjarskotnastu mongolsku hjálondini og komu heimaftur við tíðindum um bardagar og um viðurskiftini í fjarskotnu londunum. Reiðmenninir stýrdu rossunum við beinunum bara og høvdu stríðsvápn í hendi.
Tey búðu í rundum tjøldum, sum tey tóku við sær, so hvørt tey fluttu. Konurnar koyrdu tjødini á vagnum, og menninir veiddu, røktaðu djórini og seldu tey fyri metal og korn.
Veldi Djengis Kans[rætta | rætta wikitekst]
Mongolar vóru flakkfólk í Miðasia. Í 1206 var máttmesti høvdingur teirra, 39 ára gamli Temudjin, valdur til kan (valdsharra), og nevndi seg Djengis (prinsur av øllum, sum millum heimshøv er). Hann setti sær sum mál at leggja allan heimin undir seg. Í 1211 gjørdi herur hansara innrás í Kina, og í 1215 tók hann Zhongdu, seinni kallaður Peking, nú Beijing. So herjaðu teir í Miðasia, Afganistan og stórum pørtum í Iran. Tá ið Djengis Kan doyði í 1227, var tað, sum hann sjálvur tók til, eitt ár at ríða úr enda í annan í ríki hansara. Eftirkomarar hansara tóku stutt eftir Suðursiberia og herjaðu eitt stutt skifti í Eysturevropa. Teir vunnu sær valdið yvir syndraðu ríkjunum í Norðurrusslandi og gjørdu tey til skattlond síni.
Ættfólk Djengisar helt fram at leggja lond undir seg. Tey tóku Irak og tað, sum eftir var av Iran. Abbasonurin Kublai varð valdur til stórkan í 1260. Hann flutti til Beijing, týndi Songríki fyri sunnan og varð viðurkendur keisari yvir øllum Kina í 1279. Kublai var bæði krígsmaður og politikari. Hann gav boð um, at gera vegir, so samband var við fjarskotnastu landslutirnar í ríkinum, læt vælgerðarstovnar gera til sjúk og gjørdi matgoymslur, skuldi hungursneyð komið. Ymsu partarnir í ríkinum gjørdust, sum tíðin leið, sjálvstøðugir. Kublai Kan hevði ikki ræðið yvir iranska kanatinum ella Gylta fylgis-kantinum í Suðurrusslandi.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Meginpartin av 20. øld hevur landið verið kommunistiskt, og tað hevði gott samband við Sovjetsamveldið, til fólkavalt stýrið tók við í 1990 [2]. Ávirkanin úr Sovjetsamveldinum sæst týðiliga á mongum almennum húsum í Ulan Bator.
Mannarættindi[rætta | rætta wikitekst]
Samkynd[rætta | rætta wikitekst]
Tað er ikki longur ólógligt at vera samkyndur í Mongolia. Tað bleiv lógligt í 2002 [3].
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
M.a. Mongolia, Siberia, Kina, Korea, Japan og Landsynningsasia eru lond í Fjareystri [4].
Bæði Manchuria og Innara-Mongolia hava síðan 1950 hoyrt til kinesiska samveldið [5]. Mongolia er tann parturin av Mongolia, sum liggur næstur Kina. Hin parturin av Mongolia gongur undir navninum Tjóðveldið Mongolia ella Ytra-Mongolia.
Fyri norðan og vestan er Mongolia umgirt av høgum fjøllum, og fyri sunnan er Gobioyðimørk.
Veðurlag[rætta | rætta wikitekst]
Veðurlagið er harðført, summarið stutt og veturin kaldur og langur. Veðurlagið í Mongolia er temprað landveður og turrligt bæði summar og vetur. Serliga har suðuri ber av. Og har er eisini ein stór oyðimørk, sum eitur Gobi. Nakað av landinum er tó steppa ella vaksið við gras. Har ganga hirðar við kamelum og seyðafylgjum. Nakað av fólkinum har er fastbúgvandi og dyrkar jørðina.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Stórt náttúrutilfeingi er í landinum, helst olja og kol, men tað var ikki fyrr enn í 1990-árunum, at farið var at vinna út hetta tilfeingið.
Landbúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Flakkbøndurnir í Mongolia fara víða um við fenaði sínum, vanligastu djórini eru jakkneyt og onnur neytasløg, geit, seyður og kamelar. Um summarið verður fenaðurin rikin langt niðan í fjøllini, har hann gongur á biti, til veturin kemur, og farið verður oman aftur á slættlendið. Jakkneytið hevur lagað seg til harðføra veðurlagið í Mongolia, og tað veitir bóndunum mjólk, kjøt, smør og ull. Tey nýta serlig, strýtuskapað tjøld, nevnd jurt. Enn á okkara døgum búgva summir mongolar í jurtum.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Fólkið í Eysturasia er runnið av tí mongolættindi, sum mong fólk í Landsynningsásia, indiánararnir í USA og "skrælingararnir" í bæði Grønlandi og Kanada eisini eru sprotnir av. Mesta fólkið býr miðskeiðis í landinum, har tey liva av at halda fenað á víðu grasfløtunum.
Mangir mongolar eru framúr kringir á rossabaki. Alt frá tí barnið dugir at sita, lærir tað at ríða, og longu trý ára gamalt hevur tað tamarhald á rossi. 11. juli á hvørjum ári kunnu tey vísa, hvat tey duga, tí tá er Nadamstevnan, ið verður hildin um alt landið. Tá verður m.a. kappast í kappríðing, glíming og bogaskjóting.
Í tey seinastu 100 árini eru millióntals kinesarar fluttir úr Kina til Mongolia at búgva, so nú er upprunafólkið við minniluta.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.infoplease.com/ipa/A0107796.html
- ↑ http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6252741.stm
- ↑ http://publichealthcareoption.net/gay-tour-travel-to-mongolia/
- ↑ http://www.thewanderers.co.in/country/mongolia
- ↑ http://www.chinatoday.com/city/inner_mongolia.htm


text:
Rafflesiablómur
Rafflesiablóman (frøðiheiti: Rafflesia arnoldii) - ein metur í tvørmál og størsta blóma í heminum - letur seg upp mitt um náttina og livir bara átta dagar. Hon rýkur ræðuliga illa, sum rotið rað, og verður tí eyknevnd raðblóma. Rafflesiablóman er ein kjøtátari og etur skordýr. Rafflesiablóman hevur hvørki greinar ella leyv. Hon er sníkur og tekur alt føðsluevni, henni tørvar, úr vertsplantuni. Rafflesiablóman veksur djúpt inni í regnskógunum í Suðuramerika. Tann ovurstóra rafflesiablóman er skíkjaraplanta. Hon sýgur eisini føðslu úr ávísum trøum. Blóman er 1 m. í tvørmál. Ringur roykur gongur at henni, hon verður tí eisini nevnd "stinkandi kempan".
Rafflesiablóman er kallað upp eftir Stamford Raffles, ið var bretskur landshøvdingur í økinum í 19. øld.


text:
Vatnsvín
Vatnsvínið (frøðiheiti - Hydrochoerus hydrochaeris) er størsta gnagdýr í heiminum - Tað er líka stórt sum svín. Vatnsvínið, ið er nær skylt við marsvínið, er óførur svimjari, tí at føturnir eru skapaðir sum fitjur; men tey eru ógvuliga seinfør uppi á landi. Tey liva í flokki eini 10-100 dýr saman. Vatnsvínið er plantuátari og etur plantuvøkstur á árbakkunum. Tey blíva vanliga uml. 4-8 ára gomul. Vatnsvínið livir í Suðuramerika (Panama, Kolumbia, Venesuela, Brasil, Argentina, Franska Gujana, Uruguei, Peru og Paraguei).


text:
Katar
Katar ella Qatar (alment دولة قطر) er langt nes, sum gongur út í Persaflógva. Veðurlagið er heitt og turt, og næstan alt landið er oyðimørk. Oljuvinnan er høvuðsvinnan. Fyri ikki at hava púra eintáttað vinnulív og gerast ov bundin at oljuni, eru myndugleikarnir farnir at stuðla landbúnaði og fiskivinnu. Í 1940-árunum heittu smá oljulond sum Katar og Kuveit á fólk í øðrum londum í Miðeystri og í Asia at koma til sín at arbeiða í oljuvinnuni, ið vaks skjótt hesa tíðina, tí at teirra egna verkamegi var alt ov lítil. Í Katar eru til dømis fremmand verkafólk fjølmentari enn katarska fólkið.


text:
Kaldbak
Kaldbak er ein bygd í Streymoy. Umleið 218 fólk búgva í Kaldbak. Kaldbak lá leingi avbyrgd frá øðrum bygdum. Skuldi ikki gangast inn í Fjørð, var bert sjóvegis samband, til 1980, tá ið vegasamband fekst við Havnina. Hetta var trý ár eftir tað, at Kaldbak gjørdist partur av høvuðsstaðarkommununi. Við góða sambandinum við umheimin mentist bygdin. Fleiri grundstykki vórðu fingin til vega í nýggjum býlingi. Gamli skúlin er umvældur og útbygdur, og somuleiðis hava kaldbaksfólk fingið dagstovn. Nýggj útstykking er í løtuni ávegis í Kaldbkak.
Kaldbaksmenn vóru millum teir fyrstu í Føroyum, sum fóru at ala síl og laks, og síðani hevur alivirksemið, alt eftir hvussu alivinnan hevur verið fyri, verið stórt á firðinum. Fiskasølufyritøkan Farex rekur eitt fiskavirki í Kaldbak. À virkinum arbeiða dagliga eini 10 - 12 fólk, sum framleiða gourmetvørur til matstovur. Nógv tann størsti parturin fer til útflutnings, men føroyskar matstovur keypa eisini nakað av framleisluni. Saman við Kaldbak kom Sund upp í Tórshavnar kommunu í 1977.
Innihaldsyvirlit
Kaldbaksvegurin[rætta | rætta wikitekst]
5. apríl 1977 var vegurin úr Kaldbak til Kaldbaksbotn liðugur. Vegurin til Havnar var fyrst liðugur í 1980.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Greinir[rætta | rætta wikitekst]
- Kaldbaksvegurin. Í: Eygað, nr. 11, 1975
- Vegurin komin inn í Kaldbaksbotn. Í: Myndablaðið NÚ, nr. 5, 1977
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Kaldbaksbotnur á Tórshavn.fo.


text:
Kālidāsa
Kālidāsa (devanāgarī: कालिदास), var ein viðurkendur indiskur yrkjari, sum av mongum verður mettur at vera tað størsta skaldið og dramatikarin, ið hevur skrivað á sanskrit. Tað er ringt at tíðarfesta skaldskapin, men hann var mest sannlíkt til í guptatíðini í fjórðu, fimtu ella settu øld.
Man kennir ikki til nakað, burtursæð frá verkum hansara, um lívið hjá Kālidāsa, eitt nú hvar ið hann búði ella nær ið hann livdi. Søgnin sigur, at hann var vakur maður, sum bleiv giftur við einari prinsessu. Men, sambært søgnini, so vaks hann upp uttan at fáa nakra skúlagongd ella útbúgvin, og prinsessan skammaði seg yvir hvussu óvitandi hann var. Kālidāsa tilbað gudinnuna Kali (navn hansara merkir tænarin hjá Kali).
Søgnin sigur, at hann varð myrdur á av einum kurtesani á Sri Lanka.


text:
Elia
Elia (hebráiskt: אליהו, Eliyahu), sum er nevndur í Gamla Testamenti, var profetur og fór harðliga fram móti dýrkanini av teim gomlu gudunum, t.d. Baal. Hann kravdi, at ísraelsmenn bara dýrkaðu tann eina sanna Gud, Jehova. Í Kongabókini verður greitt frá, at Elia fór livandi til himmals.
Elia profetur er ofta lýstur við einum ravni. Í einum óvanliga drúgvum turki beyð Guð Elia at fara til áarløk eystan fyri Jórdanánna. Og "Hvønn morgun komu ravnarnir við breyði til hansara og hvørt kvøld við kjøti; og hann drakk úr ánni".


text:
Arianta arbustorum
Arianta arbustorum (frøðiheiti - Arianta arbustorum, føroyskt navn væntar, danskt kratsnegl) var fyrstu ferð skrásettur í Føroyum í 1880'unum, men var so ikki sæddur aftur fyrr enn í 1990'unum. Hann er funnin "aftur" í Tórshavn, Nólsoy, Toftum, Syðrugøtu og Sørvági.
Útsjónd[rætta | rætta wikitekst]
Arianta arbustorum er størsti snigil við húsa ið verpir í Føroyum*. Hæddin á húsanum er 12-23 mm, breiddin er 15-24 mm og hevur hann 5-6 snúningar. Húsin er litfagur, brúnur við ljósum tvørstrípum og eini døkkari rípu ið fylgir snúningunum. Ein eyðkendur snigil.
Kroppurin er døkkur, stundum svartur, stundum gráligur við ljósari flekkum.
* Seinastu árini eru einstakir Capaea nemoralis (danskt lundsnegl), C. hortensis (danskt havesnegl) og vínbrekkusniglar sæddir her, helst innsløddir við plantum, men tað er ikki staðfest at teir verpa her.
Liviøki[rætta | rætta wikitekst]
Arianta arbustorum finst bara í fáum støðum í Føroyum, har hann sæst í urtagørðum, rabarbugørðum og fram við veitum í bygdum øki. Arianta arbustorum er plantuetari burturav, men ger ongan skaða í urtagørðum.