text:
’Haldið tykkum í kærleika Guds’
Henda bókin kann hjálpa tær at fylgja meginreglunum í Bíbliuni og soleiðis halda teg í kærleika Guds.
Eitt bræv frá Stýrandi ráðnum
Stýrandi ráðið hjá Jehova vitnum eggjar øllum, sum elska Jehova, til at fylgja Jesusi, sum varð verandi í kærleika Faðir síns.
KAPITTUL 1
Hetta er „kærleikin til Gud“
Við einum einføldum setningi greiðir Bíblian frá, hvussu tú kanst vísa, at tú elskar Gud.
KAPITTUL 2
Hvussu varðveita vit eina góða samvitsku?
Kunnu vit hava eina reina samvitsku, sum tó ikki er rein í Guds eygum?
KAPITTUL 3
Elska tey, sum Gud elskar
Jehova er sera vandin, tá ið hann velur sær vinir, og tað eiga vit eisini at vera.
KAPITTUL 4
Hví skulu vit virða myndugleika?
Jehova biður okkum virða myndugleikan hjá øðrum á trimum týðandi økjum í lívinum.
KAPITTUL 5
Hvussu vísa vit, at vit ikki eru av heiminum?
Guds orð nevnir fimm dømi um, hvussu vit kunnu vísa, at vit ikki eru av heiminum.
KAPITTUL 6
Hvussu velja vit gagnligt undirhald?
Tríggir spurningar kunnu hjálpa tær at velja við skili.
KAPITTUL 7
Hevur tú somu áskoðan á lívið sum Gud?
Fevnir tað um meira enn bert at lata vera at taka lívið av einum øðrum persóni?
KAPITTUL 8
Gud elskar tey, sum eru rein
Bíblian kann hjálpa tær at halda teg frá gerðum, sum kunnu gera teg óreinan í eygum Jehova.
KAPITTUL 9
Flýggið undan kynsligum siðloysi
Hvørt ár fremja fleiri túsund av Guds tænarum kynsligt siðloysi. Hvussu kanst tú ansa tær, so tú ikki letur teg lokka í hesa synd?
KAPITTUL 10
Hjúnabandið – ein gáva frá Gudi
Hvussu kanst tú fyrireika teg til eitt gott hjúnaband? Hvussu kanst tú, um tú longu ert giftur, fáa hjúnabandið at halda?
KAPITTUL 11
Haldið hjúnabandið í æru
Ein sjálvsrannsakan við seks spurningum kann hjálpa tær at betra um hjúnabandið.
KAPITTUL 12
Lat tína talu vera uppbyggjandi
Tala kann bróta onnur niður ella byggja tey upp. Lær, hvussu tú kanst brúka gávuna at tosa, soleiðis sum Jehova ætlaði tað.
KAPITTUL 13
Høgtíðir, sum Gudi ikki dámar
Nakrar høgtíðir tykjast kanska at æra Gud, men í veruleikanum dámar honum tær als ikki.
KAPITTUL 14
Verið ærlig í øllum
Vit mugu vera ærlig við onnur, men vit mugu gera eitt annað fyrst.
KAPITTUL 15
Gleð teg um títt arbeiði
Fimm týðandi spurningar kunnu hjálpa tær at gera av, um tú skalt taka við einum ávísum starvi ella ikki.
KAPITTUL 16
Standið Djevulinum og svikaálopum hansara ímóti
Vit ásanna, at Satan hevur vald, men tað eigur ikki at fylla allan okkara huga. Hví?
KAPITTUL 17
„Uppbyggið tykkum á heilagastu trúgv tykkara“
Trý stig, sum kunnu hjálpa tær at fáa sterkari trúgv, so tú kanst verða verandi í kærleika Guds.
UPPÍSKOYTI
Hvussu skulu vit bera okkum at í sambandi við ein, sum er útihýstur?
Er tað veruliga neyðugt at halda seg púrasta frá viðkomandi?
UPPÍSKOYTI
Nær eiga kvinnur at hava okkurt á høvdinum – og hví?
Bíblian nevnir tríggjar síður, sum kunnu hjálpa tær at svara spurninginum.
UPPÍSKOYTI
At heilsa flagginum, fara á val og gera borgaraliga tænastu
Hvørjar bíbilskar leiðreglur kunnu hjálpa tær at varðveita eina reina samvitsku í slíkum málum?
UPPÍSKOYTI
Blóðúrdráttir og viðgerðarhættir
Fylgir tú nøkrum fáum einføldum stigum, verður tað lættari hjá tær at klára læknaligar avbjóðingar.
UPPÍSKOYTI
Ven teg av við at nøkta teg sjálvan
Hvussu kanst tú vinna á hesum óreina vananum?
UPPÍSKOYTI
Hvat sigur Bíblian um hjúnaskilnað og sundurlesing?
Nær er ein, sum er fráskildur, leysur at gifta seg aftur sambært Bíbliuni?
UPPÍSKOYTI
Hvussu loysa vit handilsligar ósemjur?
Kann ein kristin stevna ein trúarfelaga fyri rættin?


c: text/html

text:
Søga 23: Tað Farao droymdi
NÚ GANGA tvey ár, og Jósef er enn í fongslinum. Skeinkjarin mintist ikki til hansara. So eina náttina droymir Farao tveir løgnar dreymar, og hann undrast á hvat teir munnu hava at týða. Sært tú hann sova á bílætinum? Morgunin eftir sendir Farao boð eftir vísmonnum sínum og sigur teimum frá dreymunum. Men teir duga ikki at siga honum hvat teir hava at týða.
Nústani minnist skeinkjarin til Jósef. Hann sigur við Farao: ’Tá eg sat í fongslinum, var ein maður har ið dugdi at týða dreymar.’ Alt fyri eitt syrgir Farao fyri at Jósef verður heintaður úr fongslinum.
Farao sigur Jósefi hvat hann droymdi: ’Eg sá sjey feitar og vakrar kýr. Síðani sá eg sjey ljótar og rakar kýr. Og tær raku kýrnar ótu tær feitu.
Í hinum dreyminum sá eg fyrst sjey full og búgvin øks vaksa á einum strái. Síðani sá eg sjey tóm og sviðin øks. Tey tómu øksini fóru at gloypa teimum sjey góðu øksunum.’
Jósef sigur nú við Farao: ’Teir báðir dreymarnir merkja tað sama. Tær sjey feitu kýrnar og tey sjey fullu kornøksini merkja sjey ár, og tær sjey raku kýrnar og tey sjey tómu kornøksini merkja sjey ár aftrat. Sjey ár koma tá ov mikið veksur til matna í Egyptalandi. Men aftaná koma sjey ár tá bert heilt lítið veksur til matna.
So sigur Jósef við Farao: ’Vel tær nú ein klókan mann og lat hann savna føði saman tey sjey góðu árini. So verður nóg mikið av mati til tey sjey ringu árini ið koma aftaná, og eingin noyðist at svølta.’
Hetta hugskotið dámar Farao væl. Hann setur Jósef at innsavna og goyma korn. Eftir Farao verður Jósef mektigasti maðurin í Egyptalandi.
Átta ár seinni, meðan hungursneyð er, sær Jósef nakrar menn koma. Hvørjir munnu teir vera? Jú, tað eru teir 10 eldru brøðurnir hjá Jósefi! Pápin, Jákup, hevur sent teir til Egyptalands, tí teir næstan ongan mat eiga eftir heima í Kána’an. Jósef kennir brøður sínar aftur, men teir kenna ikki hann. Hví ikki? Tí Jósef nú er eldri, og tí hann er nógv øðrvísi ílatin.
Nú minnist Jósef tað hann droymdi tá hann var drongur: Hansara brøður skuldu koma og boyggja seg fyri honum. Minnist tú at tú hevur lisið tað? Jósef skilur nú, at Gud er tann ið hevur sent hann til Egyptalands, og tað av góðum grundum. Hvat heldur tú Jósef nú ger? Latið okkum síggja.
1 Mósebók 41:1-57; 42:1-8; 50:20.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Orð: Hans Andrias Djurhuus
Lag: Knút Olsen
1. Tá várið aftur grønkar lond,
og loftið litar havið blátt,
so veit eg, alt vil venda
sær á ein annan hátt.
Tá næla skal tað, nú er fjalt,
tað nú er stirvið, deytt og kalt.
Eg veit, at tá vil vakna
úr tungum dvala alt.
2. Sól lysa skal um kringin vítt
og verma nálir, gleða sinn,
og fagrir tankar skulu
í barmin sveima inn.
Tann kensla, sum nú horvin er,
skal koma aftur aðra ferð,
og sunnanlotið lýggja
skal roða bleikan kinn.
3. Tí vár er lív – og lív er ríkt,
og sólin kveikir lívsins mátt,
hon styrkir allar sálir
og grøðir alla sótt.
Hon okkum føra saman skal,
eg kenni tað – eg veit tað væl,
tí hon fær øll at gloyma
alt jarðarbundið smátt.
4. Og havi eg ei sagt tær tað,
so veitst tú væl, eg elski teg;
tí tað so manga løtu
tær søgdu eyguni. –
Tá fold er grøn, og lot er lýtt,
eg teski tað í oyra títt,
tí fáur skal tað hoyra,
bert tú og sjálvur eg.
5. Tá loftið litar havið blatt,
og sólin hitar jarðarlond,
og blíðar bárur leika
um fagurt skrýddu strond,
so vendist alt á annan hátt,
so veit eg, alt skal verða gott,
tí sólin hon er vársins
hin ljósa kærleiks ond.


text:
Byggisáttmálarnir á Skúlatrøð undirskrivaðir
Í hesum døgum byrjar arbeiði uppá størstu verkætlan sum Klaksvíkar Kommuna nakrantíð hevur sett í gongd. Tað er nýggji skúlin sum verður bygdur fastur ímillum Ósaskúlan og ein part av Ziskatrøðskúlanum. Arbeiði var boðið út í innbodnari licitatión og EL-IN hevði lægsta boð til el-arbeiði í hesi verkætlan. Mánadagin 04.07.2016 var skrivað undir sáttmálan og arbeiði byrjaði beinanvegin. Fyrsta arbeiði er avmontering og niðurtøka av einum parti av Ziskastrøðskúlanum.
Vit fegnast um at verða við til at gera nýggja skúlan, sum eftir ætlan verður eitt stórt framstig fyri skúlaøki í Klaksvík.


text:
Aftur í ár skipaði Vencil saman við Býarbókasavninum, Háskúlanum, Steinprenti og Gamla bókahandli fyri poetiskari rundferð í Havn ólavsøkudag. Her eru nakrar myndir frá tiltakinum.
Marjun Syderbø Kjelnæs lesur á Býarbókasavninum upp úr nýggjum teksti, skrivaður sama dag.
Anna Malan Jógvansdóttir lesur upp nýggjar yrkingar í Steinprenti.
Carl Jóhan Jensen lesur upp á Býarbókasavninum úr nýggjari skaldsøgu, sum er á veg.
Vónbjørt Vang, virkandi leiðari á Býarbókasavninum, takkar fyri og ynskir øllum eina góða ólavsøku. Hon las eisini nakrar av sínum yrkingum, sum hava staðið í Varðanum.
Kim Simonsen lesur úr savni sínum Hvat hjálpir einum menniskja at vakna ein morgun hesumegin hetta áratúsundið á Fløtuni á Háskúlanum.
Lív Maria Róadóttir Jæger lesur úr savni sínum Hvít sól á Fløtuni á Háskúlanum.
Arnbjørn Ólavsson Dalsgarð lesur upp eina av søgum sínum um Albert í Bojsensgarði.
Sissal Kampmann lesur úr savni sínum Sunnudagsland í Bojsensgarði.
Vencil takkar øllum, sum vóru við, ikki minst Róa Dam Dalsgarð, sum tók myndirnar. Vit síggjast aftur á næstu ólavsøku!
AÓD


text:
Orð: Petur Jacob Sigvardsen
Viðmerking: Yrktur 10. september 2007.
Spitalskir tíggju mans í fylgi gingu,
tá eyga teir á Jesus Kristus fingu.
“Miskunna okkum, meistari!” teir bóðu,
sum deyðasjúkir, einsamallir stóðu.
Og allir tíggju reinsaðir víst vórðu.
Men níggju bert til bygda aftur fóru.
Tann eini tó til Guds sær aftur vendi;
hann lov og tøkk og heiður honum sendi.
Bert hesin eini hoyrdi heilsan sína:
“Statt upp og gakk tú glaður gøtu tína.
Tín trúgv hon frelsti teg!” Tað Jesus segði
við hann, sum aftur leið til Guds sær legði.
Av synd og skuld vit órein eru vorðin,
tí var Guds sonur her í heimin borin
at reinsa og at bjarga oss úr deyða,
tí reis hann upp á páskamorgni reyða.
Men skalt tú, maður, heilsubót tær fáa,
so skunda tær, tú enn kanst honum náa,
ið víst vil frið og frelsu øllum veita,
sum her í trúgv og lýdni til hans leita.


text:
Orð: Jákup Dahl
Lag 1: Regin Dahl
Lag 2: Lars Nielsen
1. Setið føtur í bekk, leggið árar í sjógv!
Aftur sólin skal skína eftir kolsvarta kógv;
Føroya ungdómur upp! Tíni framtíð ímót!
Lat tað kennast, vit stíga enn lættir á fót.
2. Her várt fólk átti búgv, meðan øld leið um øld,
ofta vónglaður morgun gav sorgartungt kvøld.
Her var stremban og stríð bæði á landi og sjógv,
meðan fonn hekk í fjøllum og brim breyt á lógv.
3. Tó teir livdu her fegnir, so glaðir við sítt;
og í litføgrum líðum sá summarsól frítt.
Og teir vardu vit lít vára dýrastu ogn:
várt kvæði, várt mál, vára søgu og søgn.
4. Her vit enn eiga búgv, her á heimligu grund,
her hvør føroyingur fegnastur dvølur um stund.
Her skal innast várt verk, og vit vilja sum teir
várar ognir væl røkja og økja tær meir.
5. Og várt heimland er gott, tað er fagurt og frítt;
á sumri so læandi, lokkandi blítt.
Tað í reinasta líni á vetri er skrýtt,
og høvur við norðlýsis krúnu er prýtt.
6. Her á landi er nógv, sum væl treingir til bót,
mongum ósiðastreymi má byrgjast ímót.
Ein so óvandin tíð ólag mangt higar dró,
meðan frami mátti tungliga bróta sær slóð.
7. Men tað ranga kann enn vendast aftur til rætt,
um bert vit vilja bregða í frímannaætt.
Hesum landi tó vit unna allir sum best,
hetta fólkið tó liggur várum kærleika næst.
8. Her skal innast várt verk, eitt so munandi gott,
so skal morgunsól roða eftir ælfreku nátt.
Tí vit firnast ei stríð, og vit geva ei grið;
men vit halda bert fram, tí vit tekkja eitt mið.


text:
Obi-Wan Kenobi
Obi-Wan Kenobi er ein karakterur (figurur) í Star Wars universinum. Hann er ein av fleiri høvuðs-karakterum í Star Wars røðunum. Saman við Anakin Skywalker (Darth Vader), R2-D2 og C-3PO, er hann ein av bara fýra karakterum, ið koma fyri í øllum seks Star Wars filmunum. Í upprunaligu triologiini verður hann spældur av Alec Guinness, og í prequellinum verður hann spældur av Ewan McGregor, og í Star Wars filminum The Clone Wars og sjónvarpsrøðini av sama navni leggur James Arnold Taylor rødd til hann.


text:
23. februar
23. februar er dagur 54 í árinum í gregorianska kalendaranum. 311 dagar eru eftir av árinum (312 dagar um skotár er).
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1913 - Frákoyrdi forsetin í Meksiko verður skotin.
- 1981 - Sivilgardan herjar á spanska tingið - Cortes - eftir eina miseydnaða kvettroynd.
- 1994 - Vápnahvíld millum Serbia og Kroatia í Bosnia.
- 1999 - Stóra Bretland beinir fyri allari sínari goymslu av minum ætlaðum herfólki til gongu.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1906 - Sámal Joensen-Mikines (d. 1979).


text:
Orð: Steintór Rasmussen
Lag: Petur Háberg Jacobsen
1. Morgun er og tú ert her í mínari verð
Brosar blíð og øll tann tíð við tær á ferð
Árini so mong leiðin í felag so long
Øll tey ár kenni sum tað var ígjár
Niðurlag: Kærleiki er gáva og tú ert hon hjá mær
Uttan teg alt líkamikið var
At savna vøkur minni og liva tíðarbil
Saman við tær eg leingi liva vil
2. Dagur er og sólin kastar glæmu á mítt borð
Eygu tíni siga meira enn míni túsund orð
Alt vit høvdu saman og tað sum eftir er
Hvør veit hvat ein nýggjur dagur ber
3. Kvøldar myrkrið breiðir út sítt dimma hold
Eg takki fyri dagin og lívið her á fold
Og at mær varð givið tær at fylgjast við
Mín elskaða sum er við mína lið


text:
- 1. Hvat geri eg, um mín tónleikur er spældur alment, men eg ikki fái avrokning fyri tað frá Koda?
Tú kanst klaga í upp til 15 mðr. eftir ta tíð, har tú átti at fingið útgjald frá Koda. Fyri at vit kunnu gjalda fyri eina framførslu, er neyðugt, at talan er um eina almenna framførslu, har fyriskiparin rindar til Koda. Koda metir, áðrenn kravt verður inn, hvørt ein konsert er at meta sum almenn ella ei.
- 2. Hví skal eg rapportera konsertir til Koda?
Koda rindar fyri tey verk, ið verða spæld alment t.d. á einari konsert. Spælir man t.d. átta egin løg og trý tøkuløg, mugu vit fáa at vita hvørji løg eru spæld, so vit fáa rindað til røttu rættindahavararnar. Okkum tørvar tí rapportering frá teimum bólkum, ið spæla live í Føroyum, tí tað eru bólkarnir og listafólkini ið vita, hvat verður spælt í Føroyum.
- 3. Skal eg biðja um loyvi, tá eg geri eina nýggja útgávu av einum sangi, sum onkur annar hevur skrivað?
Ja, tú skalt altíð fáa loyvi, um tú ætlar at broyta orð ella lag á einum vardum verki. Verjutíðin er 70 ár eftir rættindahavararnir eru deyðir.


text:
KAPITTUL FÝRA
„Hagar sum tú fert, hagar fari eg“
1, 2. (a) Lýs ferðina hjá Rutt og No’omi og sorgina, tær bóru. (b) Hvussu var støðan hjá Rutt øðrvísi enn tann hjá No’omi?
RUTT kom gangandi saman við No’omi eftir einum vegastrekki, sum fór tvørtur um veðurbardu háslættarnar í Móabslandi. Tær vóru einsamallar nú, tveir evarska lítlir skapningar í einum landslagi, sum kundi tykjast óendaligt. Ímynda tær, at Rutt varnaðist, at tað leið móti kvøldi. Hon hugdi at vermammuni og hugsaði, at nú mundi skjótt vera tíð at finna sær eitt stað at sova. Hon elskaði No’omi og vildi gera alt fyri at hjálpa henni.
2 Báðar kvinnurnar bóru sorg. No’omi hevði verið einkja í fleiri ár, men nú syrgdi hon um, at hon nýliga hevði mist báðar synirnar hjá sær, Kiljon og Malon. Rutt syrgdi eisini. Malon var maður hennara. Hon og No’omi vóru báðar á veg til býin Betlehem í Ísrael. Hóast tær fylgdust til sama bý, var støðan hjá teimum ymisk. No’omi var á veg heim. Men Rutt var á veg inn í eina tilveru, hon ikki kendi. Hon var farin frá skyldfólki sínum, heimlandi sínum og øllum siðunum og gudunum har. — Les Rutt 1:3-6.
3. Hvørjir spurningar kunnu hjálpa okkum at taka eftir trúnni hjá Rutt?
3 Hví valdi henda unga kvinnan at gera eina so stóra broyting? Hvussu skuldi Rutt orka at byrja av nýggjum og samstundis taka sær av No’omi? Tá ið vit kanna hesar spurningarnar, fáa vit nógv at vita um trúnna hjá móabitisku kvinnuni Rutt, sum er vert at taka eftir. (Sí eisini rammuna „Eitt lítið meistaraverk“.) Men latið okkum fyrst vita, hvussu tað bar til, at hesar kvinnurnar vóru farnar tann langa vegin til Betlehem.
Ein familja í stórari sorg
4, 5. (a) Hví flutti familjan hjá No’omi til Móabsland? (b) Hvørjum avbjóðingum var No’omi fyri í Móabslandi?
4 Rutt vaks upp í Móabslandi, einum lítlum landi eystarumegin Deyðahavið. Økið var fyri tað mesta háslætti við lítlum skógarvøkstri og djúpum gjáum. Í Móabslandi vóru vanliga góð gróðrarlíkindi, eisini tá ið hungursneyð var í Ísrael. Og hungursneyð var júst orsøkin til, at Rutt hitti Malon og familju hansara. — Rutt 1:1.
5 Ein hungursneyð í Ísrael hevði fingið mannin hjá No’omi, Elimelek, at flyta úr heimlandi sínum til Móabsland at búgva har sum fremmandur við konu síni og báðum sonum sínum. Tað hevur allarhelst verið ein avbjóðing hjá hvørjum einstøkum í familjuni at varðveita trúnna, tí ísraelsmenn skuldu regluliga tilbiðja Jehova á tí heilaga staðnum, hann hevði ávíst. (5 Mós. 16:16, 17) Tað eydnaðist No’omi at varðveita trúnna. Men hon varð kortini niðurboygd av sorg, tá ið hon misti mannin. — Rutt 1:2, 3.
6, 7. (a) Hví hevur No’omi helst verið stúrin, tá ið synirnir hjá henni giftu seg við móabitiskum kvinnum? (b) Hví var atburðurin hjá No’omi í sambandinum við verdøturnar rósverdur?
6 No’omi gjørdist kanska eisini kedd, tá ið synir hennara giftu seg við móabitiskum kvinnum. (Rutt 1:4) Hon visti, at ættarfaðirin hjá fólki hennara, Ábraham, gjørdi sær stóran ómak at finna soni sínum, Ísaki, eina konu millum sítt egna fólk, ið tilbað Jehova. (1 Mós. 24:3, 4) Seinni ávaraði Móselógin ísraelsmenn um ikki at lata synir ella døtur sínar gifta seg við fremmandum, fyri at Guds fólk ikki skuldi verða fløkt upp í avgudadýrkan. — 5 Mós. 7:3, 4.
7 Og kortini giftu Malon og Kiljon seg við móabitiskum kvinnum. No’omi var møguliga stúrin ella vónbrotin um hetta. Hvussu var og ikki, var hon bæði góð og blíð við verdøturnar, Rutt og Orpu. Hon vónaði kanska, at tær einaferð fóru at tilbiðja Jehova eins og hon. Í øllum førum vóru bæði Rutt og Orpa góðar við No’omi. Góða sambandið teirra millum kom teimum til góðar, tá ið vanlukkan hendi. Hvørgin av teimum ungu kvinnunum átti nakað barn, tá ið tær gjørdust einkjur. — Rutt 1:5.
8. Hví hevur Rutt helst fingið hug at nærkast Jehova?
8 Hjálpti átrúnaðarliga bakgrundin hjá Rutt henni at fóta sær eftir ein slíkan sorgarleik? Tað er ringt at ímynda sær. Móabitar tilbóðu nógvar gudar, og høvuðsgudurin kallaðist Kamos. (4 Mós. 21:29) Í síni gudsdýrkan hava teir eyðsýniliga verið líka harðligir og ógvusligir, sum vanligt var tá í tíðini, og til dømis ofrað børn. Alt tað, sum Malon og No’omi høvdu lært Rutt um góða og miskunnsama Gud Ísraels, Jehova, hevur allarhelst staðið sum ein týðiligur mótsetningur til gudsdýrkanina í Móabslandi. Jehova ráddi ikki við harðskapi, men við kærleika. (Les Fimtu Mósebók 6:5.) Eftir at Rutt hevði mist mann sín, knýtti hon seg ivaleyst enn nærri at No’omi. Hon hevur helst lurtað væl eftir tí, tann eldra konan segði henni um hin alvalda Gud, Jehova, um hansara undurfullu verk og um, hvussu væl hann fór við sínum fólki.
9-11. (a) Hvørja avgerð tóku No’omi, Rutt og Orpa? (b) Hvat kunnu vit læra av sorgarleikunum, sum No’omi, Rutt og Orpa vóru fyri?
9 No’omi var spent at hoyra tíðindi úr heimlandi sínum. Ein dagin frætti hon, kanska frá einum ferðandi handilsmanni, at hungursneyðin í Ísrael var av. Jehova hevði ikki gloymt fólk sítt. Betlehem livdi aftur upp til navn sítt, sum merkir „breyðhús“. No’omi gjørdi av at fara heimaftur. — Rutt 1:6.
10 Hvat skuldu Rutt og Orpa nú gera? (Rutt 1:7) Tær kendu seg báðar knýttar at No’omi, serliga eftir at tær høvdu mist menn sínar. Tað tykist, sum serstakliga Rutt var hugtikin av, hvussu hjartagóð No’omi var, og hvussu sterka trúgv hon hevði á Jehova. Tær tríggjar einkjurnar settu nú kós móti Juda.
11 Frásøgan um Rutt minnir okkum á, at sorgarleikir ráma bæði góð og ónd menniskju. (Præd. 9:2, 11) Hon vísir okkum eisini, at tað í sorgini er skilagott, at vit leita okkum ugga og linna hjá øðrum — serliga hjá teimum, ið leita sær skjól hjá honum, sum No’omi tilbað, Jehova Gudi. — Orðt. 17:17.
Trúfasti kærleikin hjá Rutt
12, 13. Hví vildi No’omi hava Rutt og Orpu at fara heimaftur, heldur enn at koma við sær, og hvør var fyrsta hugsanin hjá teimum báðum ungu kvinnunum?
12 Sum tær tríggjar einkjurnar nú vóru komnar væl áleiðis, fór No’omi at stúra. Hon hugsaði um tær báðar ungu kvinnurnar, sum fylgdust við henni, og um kærleikan, tær høvdu víst henni og sonum hennara. Hon vildi ikki leggja teimum stein oman á byrðu. Hvat hevði hon at bjóða teimum, um tær fóru úr heimlandi sínum og komu við henni til Betlehem?
13 At enda segði No’omi: „Vendið nú við og farið heimaftur, hvør til hús móður sínar! [Jehova] veri tykkum góður, eins og tit hava verið góðar, bæði við teir, ið farnir eru, og við meg!“ Hon segði eisini, at tað var hennara vón, at Jehova fór at signa tær, so tær aftur fingu mann og heim. „So kysti hon tær,“ stendur í frásøguni, og „tær skóru í grát“. Tað er lætt at skilja, hví Rutt og Orpa vóru so góðar við hesa hjartagóðu og ósjálvsøknu kvinnuna. Báðar søgdu: „Nei, vit koma við tær heimaftur til fólk títt!“ — Rutt 1:8-10.
14, 15. (a) Hvat fór Orpa aftur til? (b) Hvussu royndi No’omi at yvirtala Rutt at fara heimaftur?
14 Tað var kortini ikki so lætt at sannføra No’omi. Hon royndi sítt besta og segði við tær, at hon lítið fekk hjálpt teimum í Ísrael, nú tá ið hon ongan mann hevði, sum kundi taka sær av henni, ongar synir, tær kundu gifta seg við, og eingi útlit til nakað av hesum. Hon segði teimum, at tað veruliga píndi hana, at hon ikki var før fyri at taka sær av teimum. Orpa skilti, hvat No’omi meinti við. Hon hevði jú familju sína í Móabslandi, eina mammu og eitt heim, sum bíðaði henni. Tað tyktist meira lagaligt at verða verandi í Móabslandi. Tung um hjartað kysti hon No’omi farvæl og fór avstað. — Rutt 1:11-14.
15 Men hvat gjørdi Rutt? Grundgevingarnar hjá No’omi vóru eisini galdandi fyri hana. Tó lesa vit: „Rutt vildi ikki skiljast frá henni.“ Kanska var No’omi longu farin til gongu aftur, tá ið hon legði til merkis, at Rutt fylgdi aftan á henni. Hon mótmælti: „Tú sært, at hin sonarkona mín er farin heimaftur til fólk sítt og gud sín — far tú nú eisini heimaftur og fylg við hini sonarkonu míni!“ (Rutt 1:15) Hesi orðini hjá No’omi geva lesaranum eina týðandi upplýsing. Orpa fór ikki bert aftur til fólk sítt, men eisini til „gud sín“. Hon var nøgd við framvegis at tilbiðja Kamos og aðrar falskar gudar. Hevði Rutt tað eisini soleiðis?
16-18. (a) Hvussu vísti Rutt trúfastan kærleika? (b) Hvat kann Rutt læra okkum um trúfastan kærleika? (Sí eisini myndirnar av teimum báðum kvinnunum.)
16 Meðan Rutt stóð saman við No’omi á hesi oydnu leiðini, ivaðist hon onga løtu í, hvat hon skuldi velja. Hon elskaði veruliga No’omi — og Gud hennara. Tí segði Rutt: „Royn ikki at yvirtala meg at fara frá tær og fara heimaftur! Nei, hagar sum tú fert, hagar fari eg, og har sum tú búsetist, har búsetist eg; fólk títt skal vera fólk mítt, og Gud tín skal vera Gud mín; har sum tú doyrt, vil eg doyggja, og har vil eg verða jarðað. [Jehova] lati mær gangast illa, bæði nú og hereftir, um nakað annað enn deyðin skilir meg frá tær!“ — Rutt 1:16, 17.
17 Orðini hjá Rutt eru so merkisverd, at tey enn, umleið 3000 ár eftir deyða hennara, eru kend millum manna. Tey lýsa ein dýrabaran eginleika, trúfastan kærleika. Rutt var so góð við No’omi, at hon altíð vildi vera hjá henni, hvagar hon enn fór. Bert deyðin kundi skilja tær. Fólkið hjá No’omi skuldi nú eisini vera hennara fólk, tí hon var til reiðar at fara frá øllum, hon kendi í Móabslandi — eisini teimum móabitisku gudunum. Mótsett Orpu kundi Rutt av øllum hjartanum siga, at hon eisini vildi hava Jehova — sum No’omi tilbað — til Gud. *
18 Tær hildu nú leiðina fram, tværeinar, allan vegin til Betlehem. Mett verður, at ferðin kann hava vart eina heila viku. Men tær hava uttan iva uggað hvørja aðra í sorgini.
19. Hvussu heldur tú, at vit kunnu taka eftir trúfasta kærleikanum hjá Rutt í familjuni, millum vinir og í samkomuni?
19 Í dag er heimurin fullur av sorg. Bíblian rópar okkara tíð fyri eina ’torføra tíð’, og vit uppliva nógvar sorgarleikir. (2 Tim. 3:1) Tí hevur trúfastur kærleiki, sum tann hjá Rutt, størri týdning enn nakrantíð. Trúfastur kærleiki — tann kærleikin, sum knýtir seg at onkrum og ikki vil sleppa tí aftur — er ein sterk megi, sum fremur tað góða í hesum ónda heimi. Okkum tørvar hann í sambandi við hjúnaband, familjuviðurskifti, vinaløg og í kristnu samkomuni. (Les Fyrsta bræv Jóhannesar 4:7, 8, 20.) Tá ið vit ala fram ein slíkan kærleika, taka vit eftir Rutt, sum var ein frálík fyrimynd hesum viðvíkjandi.
Rutt og No’omi í Betlehem
20-22. (a) Hvussu hevði tíðin í Móabslandi ávirkað No’omi? (b) Hvørja skeiva fatan hevði No’omi av sorgini, ið var komin yvir hana? (Sí eisini Bræv Jákups 1:13.)
20 Eitt er sjálvsagt at vísa trúfastan kærleika í orðum, men nakað heilt annað er at vísa hann í verki. Rutt hevði ikki bert møguleika fyri at vísa No’omi trúfastan kærleika, men eisini Jehova Gudi, sum hon valdi at tilbiðja.
21 Loksins komu tær báðar kvinnurnar leiðina fram til Betlehem, eina bygd umleið tíggju kilometrar sunnan fyri Jerusalem. Tað tykist, sum No’omi og familja hennara høvdu verið høgt í metum í hesum lítla býnum, tí øll á staðnum tosaðu um, at No’omi var komin heim. Kvinnurnar hugdu at henni og søgdu: „Er hetta No’omi?“ Tíðin, hon hevði verið í Móabslandi, hevði eyðsýniliga sett síni spor; fleiri ár við hørðum arbeiði og sorg høvdu merkt bæði andlitsbragd og kropsburð. — Rutt 1:19.
22 No’omi fortaldi hesum skyldkonum og gomlu grannum, hvussu beiskt lívið var vorðið henni. Hon helt enntá fyri, at hon átti at verða kallað Mara, sum merkir „hin sorgarbundna“, heldur enn No’omi, sum merkir „hin lukkuliga“. Neyðars No’omi! Eins og Job á sinni helt hon, at tað var Jehova Gud, sum hevði latið alla hesa sorgina koma yvir hana. — Rutt 1:20, 21; Job 2:10; 13:24-26.
23. Hvat fór Rutt at hugsa um, og hvør skipan var í Móselógini til tey fátæku? (Sí eisini undirgreinina.)
23 Sum tær báðar kvinnurnar so líðandi funnu seg til rættis í Betlehem, fór Rutt at hugsa um, hvussu hon best kundi syrgja fyri No’omi og sær sjálvari. Hon fann út av, at lógin, Jehova hevði givið sínum fólki í Ísrael, millum annað fevndi um eina umsorgarskipan, ið gagnaði teimum fátæku. Í heystingartíðini høvdu tey loyvi at fylgja aftan á akurfólkunum og sanka tað upp, sum lá eftir teimum, og eisini tað, sum vaks í útjaðaranum ytst á akrinum. * — 3 Mós. 19:9, 10; 5 Mós. 24:19-21.
24, 25. Hvat gjørdi Rutt, tá ið hon tilvildarliga kom út á akrarnar hjá Boazi, og hvussu var sankingararbeiðið?
24 Tíðin var komin at heysta bygg, tað var eyðsýniliga í apríl mánaði eftir okkara kalendara, og Rutt fór út á akrarnar at vita, hvør vildi lata hana arbeiða undir sankingarskipanini. Hon kom tilvildarliga út á akrarnar hjá einum manni, Boaz at navni, sum átti nógva jørð. Hann og maður No’omi, Elimelek, vóru skyldmenn. Hóast hon eftir lógini hevði rætt til at sanka, tók hon tað ikki sum givið; hon bað tænaran, ið var settur yvir akurfólkini, um loyvi til at arbeiða. Tað loyvdi hann henni, og Rutt fór alt fyri eitt til verka. — Rutt 1:22–2:3, 7.
25 Hugsa tær Rutt, har hon gekk aftan á akurfólkunum. So hvørt sum tey skóru byggið við akurknívum sínum, boygdi hon seg niður og hentaði upp tað, sum tey mistu ella løgdu eftir seg, bant øksini saman í bundi og bar tey til eitt stað, har hon seinni kundi sláa kjarnarnar úr øksunum. Tað var eitt seinført og møðsamt arbeiði, og longri út á fyrrapartin tey komu, strævnari varð tað. Men Rutt helt kortini fram og steðgaði bert á fyri at turka sveittan av pannuni og fyri at fáa sær ein bita.
26, 27. Hvussu var Boaz, og hvussu fór hann við Rutt?
26 Rutt mundi hvørki vóna ella vænta, at nakar fór at varnast hana, men so varð kortini. Boaz sá hana og spurdi tann unga tænaran, hvør hon var. Boaz, sum hevði sera sterka trúgv, heilsaði arbeiðsmonnunum — har nakrir av teimum kanska vóru daglønamenn ella enntá fremmandir — við orðunum: „[Jehova] veri við tykkum!“ Og teir heilsaðu honum aftur. Hesin andaliga sinnaði eldri maðurin hevði faðirligan áhuga fyri Rutt. — Rutt 2:4-7.
27 Boaz rópti Rutt ’dóttur mín’ og bað hana halda fram at sanka á økrum hansara og at halda seg hjá gentunum har, so arbeiðsmenninir ikki skuldu gera henni nakað. Hann syrgdi fyri, at hon hevði nakað at eta um døgurðaleitið. (Les Rutt 2:8, 9, 14.) Men fram um alt rósti og uggaði hann hana. Hvussu tá?
28, 29. (a) Hvat orð hevði Rutt á sær? (b) Hvussu kanst tú eins og Rutt leita tær skjól hjá Jehova?
28 Tá ið Rutt spurdi Boaz, hvussu tað bar til, at hann vísti henni vælvild, tóat hon var fremmand, svaraði hann henni, at hann hevði hoyrt um alt, ið hon hevði verið fyri vermammu sína, No’omi. No’omi hevði allarhelst fortalt kvinnunum í Betlehem nógv gott um Rutt, og tað var komið Boazi fyri oyra. Hann visti eisini, at Rutt var farin at tilbiðja Jehova, tí hann segði: „[Jehova] løni tær tað, ið tú hevur gjørt, og løn tín verði ríklig frá [Jehova] Gudi Ísraels, undir hvørs veingjum tú komst og leitaði tær lívd!“ — Rutt 2:12.
29 Sum hesi orðini munnu hava glett Rutt! Hon hevði veruliga valt at leita sær skjól undir veingjum Jehova Guds, eins og ein fuglaungi leitar sær tryggleika hjá foreldrunum. Hon takkaði Boazi fyri, at hann hevði tosað so blídliga við hana. Og hon helt fram at arbeiða líka til kvølds. — Rutt 2:13, 17.
30, 31. Hvat kann frásøgan um Rutt læra okkum um arbeiðslag, takksemi og trúfastan kærleika?
30 Rutt hevði sterka trúgv, og hon er eitt frálíkt fyridømi hjá okkum, sum í dag stríðast fyri at fáa endarnar at røkka saman í hesum fíggjarliga torføru tíðum. Hon hugsaði ikki, at onnur skyldaðu henni nakað, og tí var hon takksom fyri alt, ið henni var givið. Hon skammaðist ikki við at arbeiða leingi og hart til tess at syrgja fyri einari, sum hon elskaði, sjálvt um talan ikki var um nakað serliga ærumikið arbeiði. Við takksemi tók hon ímóti og fylgdi góðum ráðum um, hvussu hon kundi arbeiða undir tryggum umstøðum og í góðum felagsskapi. Av enn størri týdningi er, at hon ongantíð misti sítt sanna skjól úr eygsjón — sín góða Faðir, Jehova Gud.
31 Vísa vit trúfastan kærleika á sama hátt sum Rutt og taka eftir hennara eyðmjúkleika, ídni og takksemi, verður okkara trúgv eisini eitt gott fyridømi hjá øðrum. Men hvussu tók Jehova sær av Rutt og No’omi? Tað fara vit at kanna í næsta kapitli.
^ par. 17 Tað er vert at leggja til merkis, at Rutt ikki bert nýtti ópersónliga heitið „Gud“, sum nógv fremmand helst høvdu gjørt; hon nýtti eisini Guds persónliga navn, Jehova. The Interpreter’s Bible sigur: „Soleiðis leggur rithøvundurin dent á, at henda fremmanda kvinnan tilbað hin sanna Gud.“
^ par. 23 Hetta var ein einastandandi lóg; Rutt visti allarhelst ikki um nakra slíka lóg í sínum heimlandi. Tá á døgum vórðu einkjur í Miðeystri ikki serliga væl viðfarnar. Eitt uppslagsverk sigur: „Tá ið ein kona hevði mist mann sín, mátti hon vanliga líta á, at synirnir tóku sær av henni; átti hon ongan son, noyddist hon kanska at vera trælkvinna, skøkja ella doyggja.“


text:
Løgmaður roynir at snúgva sær undan at halda lógina
politikkur22-12-2016 - 19:17 - Jóanis Nielsen
Norðlýsið skrivar:
Niðurstøðurnar hjá baði núverandi og fyrrverandi løgmanni, í samband við bummgjaldið í Vága- og Norðoyatunnlunum, geva onga meining.
Í svarið til fyrispurning frá Jørgin Niclasen, um bummgjaldið í Vágatunnlinum, skrivar Aksel V. Jóhannesen, løgmaður, at undanfarna samgonga hevur mett um støðuna, og har er niðurstøðan, at tunnilin er ikki afturgoldin, fyrrenn bæði lánið og partapengarnar eru goldnir. Aksel sigur, at hann er samdur í hesi tulkingini.
-Tí er ikki grundarlag fyri at gera koyringina í Vágatunlinum ókeypis tá ið tulkingin av lógargrundarlagnum so greitt vísir, at uppruna ætlanin við lógaruppskotunum var, at allur útveganarkostnaðurin skuldi gjaldast aftur,skrivar Løgmaður.
Les meira HER.
Les eisini her:


text:
Detroit
Detroit er stórbýur í amerikanska statinum Michigan og liggur við ánna Detroitá. Detroit er størsti býur í statinum Michigan. Hann er kendur sum heimstaðurin hjá amerikanska bilídnaðinum. Tær tríggjar stóru bilverksmiðjurnar General Motors, Chrysler og Ford vóru allar úr Detroit. Vánalig fíggjarumsiting, minkandi íbúgvatal og víkjandi skattagrundarlag seinastu 40 árini hava fingið Detroit út á eggina. So illa stendur til í amerikanska bilbýnum, at áheitan um trotaviðgerð varð latin inn í 2013. Detroit skyldar meir enn 100 millliardir krónur. Býurin er rakur av stórum arbeiðsloysi (18 % í 2014) og ógvusligari fráflyting. Í 1950 búðu á leið 1,8 milliónir í Detroit, men í 2014 er fólkatalið bara 650.000.
Sambært Forbes er Detroit er tann býurin í USA við mest harðskapi í 2014 [1], og har vórðu fleiri enn 333 morð skrásett í 2013 [2]. Lógloysið er fimm ferðir størri her enn miðaltalið fyri landið. Samanborið við t.d. New York City verða 11 ferðir so nógv fólk dripin í Detroit, eitt morð fyri 1719 íbúgvar.
Fraklendingar vórðu fyrstu evropearar, sum settu seg niður í Detroit. Hetta var í 1701. 83 prosent av fólkinum í Detroit eru svørt, og nógv teirra eru fátæk. Arbeiðsloysið í býnum er um 18 prosent, á leið tvífalt so stórt sum aðrastaðni í USA.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Fíggjarkreppan 2007-2009 hevur rakt Detroit ógvuliga hart. Millum býirnar sum eru harðast raktir í USA, eru Detroit. Nógv fólk í Detroit eru rakt ógvuliga hart av arbeiðsloysi. Tað er ein dómstólur sum hevur góðkent umsóknina frá býarstýrinum um gjaldsteðg í 2013; hetta er størsta trotabúgv nakrantíð í USA, og gjaldsteðgurin merkir, at kreditorarnir ikki sleppa eftir ognunum hjá býnum, meðan ein ætlan verður gjørd fyri, hvussu skuldin skal fáast av verðini. 650 000 fólk búgva í Detroit, og tey skylda tilsamans yvir 100 mia. kr gjøgnum sín borgaraskap í býnum.
Út ímóti 78.000 bygningar í býnum standa tómir í 2014, og helmingurin av teimum er mettur at kunna rapla. 40 prosent av gøtuljósunum virka ikki. Minni enn helmingurin av sjúkrabilunum í býnum virkaði bara onkuntíð seinasta ársfjórðing. Akførini hjá sløkkiliðnum eru somuleiðis í ringum standi [3].


text:
Richard Griffiths
Richard Griffiths, føddur 31. juli 1947, deyður 28. mars 2013, var ein enskur sjónleikari, sum hevur framført á palli, spælt leiklutir í biograffilmum og í sjónvarpsfilmum. Hann hevur vunnið fleiri heiðurslønir, eitt nú Laurence Olivier Award fyri Besta Mannliga Leiklut, Drama Desk Award í bólkinum Outstanding Actor in a Play (framúrskarandi sjónleikarari á palli), Outer Critics Circle Award í bólkinum Best Featured Actor og eina Tony Virðisløn (Tony Award) í bólkinum "Besta framførsla av einum høvuðsleikluti í einum sjónleiki", allar hesar virðislønir vóru latnar fyri hansara leiklut í sjónleikinum The History Boys.
Hann er eisini kendur fyri sín leiklut sum Vernon Dursley í Harry Potter filmunum, Uncle Monty í Withnail and I, Henry Crabbe í Pie in the Sky, og Kong Georg II í Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides. Hann spældi eisini leiklutin sum ein bretskur blaðmaður í Oscar-vinnandi filmin Gandhi hjá Richard Attenborough í 1982.


text:
Søga 7: Ein djarvur maður
NÚ KOMU fleiri og fleiri menniskju á jørðina, og tey flestu gjørdu tað ið var ónt, sum Káin. Men ein var øðrvísi. Hann æt Enok, tú sært hann á bílætinum. Hann var djarvur. Meðan øll hini vóru ógvuliga ónd, helt hann áfram at tæna Jehova.
Veitst tú hví menniskjuni bóru seg so illa at? Minnist tú hvør ið fekk Ádam og Evu at vera ólýðin móti Gudi og eta fruktina, sum Gud hevði sagt tey ikki skuldu eta? Ja, ein óndur eingil. Í Bíbliuni verður hann kallaður Satan. Hann roynir at fáa øll at vera ónd.
Einaferð læt Jehova Gud Enok siga fólki nakað sum teimum ikki dámdi at hoyra. Hann segði: ’Ein dagin fer Gud at forkoma øllum teimum óndu.’ Fólk vóru ivaleyst ill um at hoyra hetta. Kanska royndu tey eisini at drepa Enok. Enok noyddist altso at vera djarvur fyri at tora at fortelja fólki hvat Gud fór at gera.
Gud læt ikki Enok liva leingi millum hesi óndu menniskju. Enok varð einans 365 ára gamal. Hví siga vit "einans 365 ár“? Tí tá vóru fólk nógv frískari og livdu nógv longur enn í dag. Ja, sonur Enok, Metúsalem, gjørdist 969 ára gamal!
Eftir at Enok var deyður, bara versnaðu fólkini. Bíblian sigur at ’alt tey hugsaðu um, var ónt’, og at ’jørðin var full av harðskapi’.
Hví mundi so nógvur ófriður vera á jørðini tá? Millum annað tí Satan hevði ein nýggjan máta at lokka fólk til at gera tað ónda. Tað er tað næsta vit skulu hoyra um.
1 Mósebók 5:21-24, 27; 6:5; Hebrearabrævið 11:5; Judas 14, 15.


text:
Kili
Lýðveldið Kili (spanskt: República de Chile) er eitt land í Suðuramerika. Í norðri hevur Kili mark við Perú og Bolivia, og í eystri við Argentina. Høvuðsstaður er Santiago. Landið er lýðveldi, og trúgvin er sum allastaðni í Suðuramerika tann katólska.
Landið hevur spanskt sum høvuðsmál og brúkar latínska alfabetið.
Innihaldsyvirlit
- 1 Navnauppruni
- 2 Søga
- 3 Politikkur
- 4 Landafrøði
- 5 Búskapur
- 6 Fólk
- 7 Mentan
- 8 Keldur
[rætta | rætta wikitekst]
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Tað var har, at USA-stuðlaðir fascistar tóku ræðið í 1973, og í 1647 var ein av heimsins allarringastu jarðskjálvtum har. Í Kili fór gosfjallið Puyehue-Cordón Caulle at goysa í 2011 [1]. Í Suðuramerika hevur gosið darvað flogferðsluni í Kili, Uruguei, Argentina og Brasil. Øskuskýggið gjørdi eisini sítt til, at ein fundur millum suðuramerikansku fíggjarmálaráðharrarnar í Buenos Aires mátti avlýsast.
Hendingarøð[rætta | rætta wikitekst]
- Um 11 000 f.Kr.: Fyrstu menniskjuni koma til Kili.
- Um 5000 f.Kr.: Chonchorrosfólkið í Norðurkili setur búgv.
- Um 700: Fólk á Páskaoynni fara at byggja steinpallar, sum eru partur av halgidómum.
- 1100-talinum: Fyrstu høggmyndirnar úr gróti verða reistar á bygdum pøllum á Páskaoy.
- Um 1300: Ovurstórar grótmyndir verða reistar á Páskaoy. Grótmyndirnar á Páskoy vórðu stundum gjørdar í sloknaðum gosopum.
- Um 1490: Inkaríki í Kili, Ekvador, Peru og Bolivia.
- Um 1500: Á Páskaoy verður bygd ein bygd við avlongum gróthúsum.
- 1600-talinum: Farið verður at byggja tupa á Páskaoy, tað eru torn úr gróti við kømrum inni í miðjuni.
- 1817: San Martín sigrar á sponskum heri í Chacabuco í Kili, og landi fær sjálvstýri.
- 1973: Fólkavaldið forsetin í Kili Salvador Allende verður dripin, tá ið herurin við Augusto Pinochet á odda tekur valdið.
Inkaríkið[rætta | rætta wikitekst]
Í 1525, tá ið inkaríkið stóð í besta blóma, vóru 3200 km ímillum suður- og norðurmarkið. Landið var fram við Kyrrahavi. Har eru nú londini Kili, Peru, Ekvador og Bolivia.
Einaræði[rætta | rætta wikitekst]
Síðan hernaðarkvettið í Kili á heysti 1973 hevur ivi valdað, um hermenn beindu fyri marxistiska, fólkavalda forsetanum Salvador Allende ella um hann doyði fyri egnari hond. Grøvin hjá Salvador Allende í kilenska høvuðsstaðnum Santiago er opnað og líkið grivið upp. Rættarlæknar skulu nú kanna líkið av fyrrverandi forsetanum í Kili til tess at staðfesta veruligu orsøkina til deyða hansara fyri umleið 40 árum síðan. Spurningurin er, um talan er um sjálvmorð ella um forsetin varð avrættaður av hernaðarstjórnini hjá Augusto Pinochet, sum tók valdið í Kili við einum kvetti á heysti 1973. Hesar ógreiðu umstøður kring deyða Allendes hava plágað kilenska samfelagið.
Marxisturin Allende var fyrsti fólkavaldi forseti í Kili í 1970. Undir kvettinum 11. september í 1973 doyði hann. Alment hevur sjálvmorð verið nevnt sum deyðsorsøk. At hann beindi fyri sær við einari rifflu, sum hann hevði fingið frá fyrrverandi kubanska forsetanum Fidel Castro. Tá Allende skuldi beina fyri sær, var forsetaborgin undir álopi bæði á landi og í luftini. Við hernaðarkvettinum kom Augusto Pinochet, herovasti, fram at valdinum sum einaræðisharri. Hernaðarstjórnin sýtti næstingum Allendes at síggja deyða forsetan. Ístaðin segði herurin, at líkið varð kannað á einum hernaðarsjúkrahúsi, har staðfest varð, at hann var deyður fyri egnari hond.
Castro, tíðindafólk og mangir eygleiðarar hava leingi ivast í almennu frágreiðingini. Tey halda hermenn hjá Pinochet hava beint fyri Allende. Næstingarnir hjá Allende halda hann hava beint fyri sær sjálvum, men vilja tó, at líkið verður kannað til tess at beina av vegnum allan iva. Fyri kvettið hevði Allende sagt seg vera til reiðar at doyggja heldur enn at geva seg yvir til herin. Tað var kilenski ríkisákærin, sum í januar 2011 gav boð um, at líkið av Allende skuldi kannast. Boðini komu í sambandi við, at 725 deyðstilburðir undir Pinochet-stjórnini skuldu kannast.
Augusto Pinochet ráddi í Kili frá 1973 til 1990 [2].
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Politiska søgan[rætta | rætta wikitekst]
Andesfjøllini, ið sum ein høgur verjugarður eru suður ígjøgnum landið, høvdu við sær, at Kili varð síðsta land í Amerika, spaniamenn løgdu undir seg. Landið loysti frá Spania í 1818. Frá 1973 til 1990 stýrdi rái einaræðisharrin Augusto Pinochet Kili, men nú eru politisku viðurskiftini broytt til tað betra.
Val 2009[rætta | rætta wikitekst]
Á valinum í 2009 vann tann høgrasinnaði ríkmaðurin Sebastián Piñera á sosialdemokratinum Eduardo Frei. Sambært valnevndini fekk Sebastian Pinera 52 prosent av atkvøðunum og Eduardo Frei 48 prosent. Piñera stillaði eisini upp á valinum fyri fýra árum síðani, men ta ferðina mátti hann lúta fyri sosialistinum Michelle Bachelet. Undir valstríðnum hevur Piñera millum annað sagt, at hann fer at leggja dent á at bøta um trygdina í landinum, og at hann fer at brúka sína støðu sum vinnulívsmaður til at hjálpa vinnuni burtur úr kreppuni, sum hon er í [3].
Vindmegi[rætta | rætta wikitekst]
Ein norsk vindmylluverkætlan í Kili hevur vakt ans. Verkætlanin undir heitinum El Totoral umfatar 23 2 MW myllur á 120 metrar og skal framleiða 110 GWh um árið. Hetta svarar til nýtsluna hjá 50.000 kilenskum húsarhaldum. Talan er um størstu vindmylluverkætlan í Kili. Myllurnar standa á einum øki, ið er 900 hektarar, 300 kilometrar norðanfyri høvuðsstaðin Santiago.
Norðmenn hava gjørt íløgur fyri 140 mió norskar krónur í verkætlanina, sum verður fíggjað undir eini nýggjari kilenskari lóg, sum krevur, at í minsta lagi 5 % av elektrisitetinum frá kilenskum veitarum skulu koma frá varandi orku. Samlaði kostnaðurin av verkætlanini er sambært Teknisk Ukeblad 140 mió. amerikanskar dollarar [4]. Almenna norska orkufelagið Statkraft eigur 60 pst. í SN Powers og almenna íleggingarfelagið Norfund 40 pst. Felagið rekur frammanundan vatnorkuverk í Suðuramerika og Ásia.
Forsetin í Kili stóð fyri almennu vígsluni av vindmylluparkini, sum norska felagið SN Powers hevur staðið á odda fyri.
Javnrættindi[rætta | rætta wikitekst]
Kvinnurættindi[rætta | rætta wikitekst]
Kili er limir í IDEA (stytting fyri "International Institute for Democracy and Electoral Assistance"). IDEA er ein altjóða felagsskapur, sum arbeiðir fyri at útbreiða og styrkja demokrati í heiminum. Øktur kvinnuleiklutur í politikki er ein sjálvsagdur lutur í arbeiðinum hjá IDEA. IDEA varð stovnað í 1995.
Samkynd[rætta | rætta wikitekst]
Tað at vera samkyndur er lógligt [5].
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Kili er tað longsta og javnsmalasta land í heiminum. Landið er 4 200 km langt norður og suður, líka langur teinur sum úr Føroyum til Kanariaoyggjar. Har landið er breiðast, ertað 180 km. Mesta fólkið býr miðskeiðis í Kili kring høvuðsstaðin og størsta havnabýin, Valparaíso. Frukt, korn og vínber verða dyrkað í dølunum í Miðkili, har nógv vatn rennur oman úr fjøllunum.
Kili er ógvuliga smalt og langt. Tað liggur ímillum Andesfjøll eystanfyri og Kyrrahav vestanfyri. Onganstaðni eru fleiri enn 25 km ímillum Kyrrahav og argentinska markið, men 4300 km eru úr sólsvidnu oyðimørkunum norðanfyri suður í jøklarnar sunnanfyri. Har sum landið er breiðast, er tað 350 km, har tað er smalast bara 100 km.
Fram við sunnara parti av strondini gongur skergarður. Í kalda og veðurbarda Suðurkili eru 55 gosfjøll, sum goysa, vakrir firðir, fleiri stórir jøklar byrgja dalarnar og snjóklæddir fjallatindar. Longri norðuri ganga lág fjøll heilt út ímóti strondini. Eystan fyri hesi fjøll eru dalar, sum ganga norður og suður, og so koma Andesfjøll, sum eru markið millum Kili og Argentina. Fleiri eldfjøll eru ímillum, og jarðskjálvti er vanligari í Kili enn í nøkrum øðrum landi.
Norðast í landinum er tann stóra Atakamaoyðimørkin, har man vera eitt tað turrasta pláss í heiminum, men kilingar fáa væl burtur úr henni kortini, tí har eru tjúkkar fláir av salpetri, sum teir høgga, síðan verður salpetrið reinsað og selt sum tøð. Á teimum høgu fjøllunum liggur kavi og ísur, og í støðum gongur hann heilt út móti strondini. Lítið fólk býr suðuri í landinum.
Punta Arenas er syðsti býur í heiminum. Einasti landbúnaður har suðuri er seyðahald. Býurin er við Magellanssund, farleiðin, sum skipini plaga at sigla at sleppa undan at fara um veðurringa Hornið. Havnin er full av fiskiførum og skipum, sum gera kanningar við Suðurkoll, og hon er eisini miðdepil fyri oljuvinnu. Býurin er undir holinum í osonlagnum, og tí mega fólk har verja seg væl fyri sólini.
Høvuðsstaðurin Santiago er í einum dali heilt uppi í fjøllunum. Til henda býin kemur nógv ferðafólk úr USA. Valparaíso er stór skipahavn.
Nógvir firðir skera seg inn í landið.
Landslutirnir[rætta | rætta wikitekst]
Kili er býtt sundur í 15 landslutir [6]. Nú á døgum hevur hetta sundurbýtið lítið uppá seg hjá vanligum fólki. Hvør landslutur hevur sín høvuðsstaði. Landspartarnir eru:
Páskaoy[rætta | rætta wikitekst]
Páskaoyggin er eystasta oyggin í Kyrrahavi. Oyggin er gitin fyri veldugu standmyndirnar í tí berliga landslagnum. Forfedrar polynesiamanna høgdu tær í grót fyri stívliga 1000 árum síðan. Fleiri enn 600 slíkar standmyndir eru á Páskaoynni. Summar eru um 20 m høgar. Kili eigur Páskaoynna nú [7].
Titikakavatn[rætta | rætta wikitekst]
Í Andesfjøllum, á markinum millum Kili og Peru, er Titikakavatn. Titikakavatn liggur ógvuliga høgt, 3821 m oman sjóvar. So høgt liggur onki annað vatn í heiminum. Mesta dýpið er 265 m. Tó at nútíðarskip sigla á vatninum, gera útróðrarmenn enn bátar úr sevi. Í Titikakavatni er nógvur fiskur, sum kemur fólki har á leið væl við.
Veðurlag[rætta | rætta wikitekst]
Í sunnara parti av Kili liggur oftast vesturætt, og hon hevur nógv regn við sær. Annars er veðurlagið so lýtt, at trø og runnar standa grøn alt árið. Norðan úr turru, steinoydnu Atakamaoyðimørkini og suður at jøkulsklæddu fjøllunum suðuri við Hornið eru næstan øll veðurlagsbelti og landslagsfyribrigdi, sum eru í heiminum. Atakamaoyðimørk í Norðurkili er ein hin turrasti staður á jørðini. Sumstaðni í Atakamaoyðimørk hevur aldri regnað, tað fólk veit.
Í landbúnaðarlendinum í Miðkili er miðjarðarhavsveðurlag sum í Kalifornia og Suðurevropa. Í fruktagóðu dølunum í Miðkili verður frukt dyrkað, til dømis ferskur, aprikosur og nektarinir. Syðri verður mest dyrkað av perum, súreplum og blommum.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Í Kili finnast ymisk málmsløg, har er gull, jarn, sink og nógv av kopari. Einki land í heiminum brýtur so nógvan koparmálm sum Kili. Kili hevur heimsins størstu goymslur av kopari, sum eisini er tann størsta útflutningsvøran [8]. Koparmálmurin verður stoyttur í landinum, og síðan verður hann útfluttur. Høgt uppi í Atakamaoyðimørkini í Norðurkili er ein av heimsins størstu koparlindum. Námið í Chuquicamata er 4 115 m langt og 670 m djúpt. Hvørja viku verða fleiri milliónir tons av tilfari brotin og førd burtur at knúsa og vaska.
Teir bróta eisini nógvan jarnmálm, kol, gull, silvur og onnur steinsløg.
Landbúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Meiri enn 80 % av Kili eru berlig fjøll, og næstan alt, sum eftir er, er skógur. Bara heilt lítil partur av landinum er dyrkilendi. Mitt í Kili er veðurlagið nakað sum í Kalifornia, og nóg mikið av regni er fyri grøðina. Í støðum kann kortini vera heldur turrligt, men væl ber til at veita vatn úr fjøllunum oman á bøin. Har verður nógv drivið up á landbúnaðin, og á gørðunum dyrka teir bygg, epli, vín, rís, mairs og hveiti. Haraftrat verður nógv dyrkað av fóðurplantuni lucerne. Rossum og neytum er nógv til av, og suðuri í landinum er heilt nógvur seyður. Eplini eru av fyrstan tíð komin úr Kili, indiánar veltu epli, tá ið spaniólar komu til landið.
Nógvir kilenskir bøndur dyrka kaffi, sum verður flutt út til øll heimsins lond.
Vín[rætta | rætta wikitekst]
Spaniamenn tóku vínberjarunnar við sær til Kili og gróðursettu teir, so at teir skuldu fáa altarvín. Nú eru dalarnir við Santiago eitt hitt besta vínlendið í øllum Suðuramerika. Kilskt vín er so gott og væl umtókt, at tað verður selt um allan heim.
Ídnaður[rætta | rætta wikitekst]
Ídnaðurin er ikki nógv útbygdur, men tó hava teir í seinastuni roynt at fáa bygt ídnaðarvirki, so henda vinna kann koma at geva fólki og landi størri inntøku.
Ein stórur partur av øllum fiskamjølinum í heiminum verður framleitt í Kili.
Fiskiskapur[rætta | rætta wikitekst]
Fiskiskapur fram við Kyrrahavsstrondini hevur stóran búskaparligan týdning. Føroyingar byggja skip í Kili, og vit kappast við kilenarar um laksaaling. Tann lági lønarkostnaðurin í Kili gera tað torført hjá øðrum londum at kappast við hesar vørur. Kilenar framleiða ikki bara atlantiskan laks og ælabogasíl, men eisini kyrrahavslaksin Coho.
Fram við strondini er nógvur fiskur, og nú eru teir farnir at driva nakað upp á fiskiskap. Kili kom í gongd væl seinni enn bæði Føroyar og Norra. Hildið varð, at produktiviteturin í Kili var sera lágur, men síðstu 3 árini hava prógvað, at Kili hevur yvirhálað okkum. Í dag er kappingin við kilenar blivin so hørð, at tiltøk mugu setast í verk, skulu føroyingar, norðmenn og skotar verða kappingarførir. Í 1988 var kilenska framleiðslan av atlantiskum laksi einans 400 tons. 13 ár seinni var framleiðslan økt til 140 000 t. Meðan 45 feløg stóðu fyri 70-80 % av framleiðsluni í Noregi í 2003, so var tilsvarandi tal í Kili 11.
Lágu lønirnar og stóra fjarstøðan frá flestu marknaðum hevði ført til, at teir vóru blivnir sera kappingarførir at tilvirka laksin til fløk og annað, meðan hildið var, at teir á sjálvari alisíðuni høvdu nógv at læra. Men síðst í 1990unum og fyrst í 2000 fáa bæði føroyingar, norðmenn og skotar og eyguni upp fyri tí øgiliga vøkstrinum í aliframleiðsluni í Kili.
Um 87 % av kilensku alingini er í einum øki, ið kallast Region X [9]. Hetta øki er á stødd við norska fylkið Sør-Trøndelag. Onnur 12 % av framleiðsluni eru í Region XI, og er her væntandi, at størsti vøksturin í framtíðini verður innan laksaframleiðsluna. Hetta øki hevur tó sera vánaligan infrastruktur, og tí verður hesin vøksturin ikki uttan trupulleikar. Í Region X liggur Puerto Montt, sum eisini ber heitið laksahøvuðsstaðurin í Kili. Her búgva 170 000 fólk, og er hetta ein øking í fólkatalinum í 10 ár upp á 45 000. Talið av fólki, sum liva í fátækradømi, er minkað við 15 % hetta sama tíðarskeiði. Um 25 000 fólk arbeiða beinleiðis í alivinnuni og verður mett, at umleið 15 000 fólk arbeiða í avleiddum vinnum.
Høvuðsmarknaðirnir hjá kilensku alivinnuni eru USA og Japan. Í USA er laksamarknaðuin í støðugum vøkstri, meðan vøksturin í ES er fallandi. Tann amerikanski marknaðurin klárar harvið at taka ímóti einum vøkstri í framleiðsluni uttan at hetta ávirkar prísin stórvegis. Tann góði marknaðurin í USA hevur gjørt, at kilensku alararnir hava forvunnið pengar tað mesta av 2003, meðan føroyingar hava mist hópin av peningi. Føroyskar fyritøkur hava eisini roynt at bjóða seg fram í USA, og hevur hetta givið betri prís fyri nakað av fiski.
Tað gongur betri í kilensku alivinnuni aftur, eftir at alivinnan í landinum hevur verið so álvarsliga herjað av fiskasjúkum seinnu árini. Kili hevur ikki ta herviligu ILA-sjúkuna at stríðast við, men teir hava eina sjúku, ið verður kallað SRS. Henda sjúka er mett at kosta vinnuni um 100 millionir $ um árið. SRS er orsøkin til, at vinnan nýtir stórar nøgdir av antibiotika. Tað hevur ikki verið møguligt at koppseta ímóti SRS. Mett verður, at laksalús kostar kilensku alivinnuni eins nógv og tí norsku, um 70 milliónir $ árliga. Sjúkan IPN varð staðfest í 1999, og hevur hon síðan kostað vinnuni nógvan pening. Sjúkurnar furunkolosa og BKD eru einans trupulleikar í nøkrum fáum økjum.
Á aliráðstevnu í Oslo í 2010 var ført fram, at kilenska alivinnan kemur at framleiða 300 000 tons av laksi longu í 2013. Metingarnar hjá Aqua Gen siga, at tað verður selt 230 mió. rogn í Kili í 2010. Um helvtin av hesum rognum gerast smolt og verða sett út á sjógv, eru 110–120 mió. smolt at seta út. Verður roknað við vanligum fellið í sjónum, og at fiskurin veksur til eina sláturvekt á, í meðal 3,0 kg verða 300.000 tons av laksi, sum er klárur til tøku í 2013.
Tað eru tó røddir frammi um, at alivinnan í Kili hevur trupulleikar at dragast við. Bjørn Hersough, professari á Norges Fiskerihøgskole, sum hevur granskað kilensku alivinnuna, sigur, at alivinnan í Kili kann fáa enn eitt knekk, og at sannlíkindini fyri hesum eru til staðar. Hinvegin er eingin ivi um, at fyrr ella seinni er Kili aftur stór laksaalitjóð, men hann væntar, at tað kann taka nøkur ár enn.
Norsk feløg, ið hava keypt seg inn í alivinnuna fyri milliarda upphæddir, eru Cermaq og Fjord Seafood [10].
Fólk[rætta | rætta wikitekst]
Í Kili er nógv fólk av týskum uppruna. Tað mesta av fólkinum er hvítt og býr í miðjum landinum.
Indiánarar[rætta | rætta wikitekst]
Okkurt um 692 192 indiánar eru eftir [11], og teir búgva uppi í fjøllunum ella allarnorðast í Atakamaoyðimørkini.
Í øldir hava mapucheindiánar stríðst fyri frælsi. Fyrst ímóti inkunum í Perú, síðan ímóti spanska hjálandaveldinum og seinast ímóti kilsku myndugleikunum. Nú á døgum livir meginparturin av teimum 800 000 mapucheindiánunum í friðingarøkjum sunnarlaga í landinum. Eitt fótbóltsfelag í Kili eitur Colo-Colo eftir einum gomlum mapuchehøvdingi.
Týskarar[rætta | rætta wikitekst]
Suðuri í Kili er nakað av fólki av týskari ætt [12]. Forfedrar teirra fluttu til landið umleið 1850. Har sum teir búsettust, var tá bara mýrar og regnskógur, men nú er tað eitt tað fruktabesta lendið í Kili. Hetta fólkið tosar týskt og hevur varðveitt týskan sið og týskan mentan.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Rithøvundurin Isabel Allende er úr Kili, hon er eftirkomari hjá fyrrverandi forsetanum Salvador Allende.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-13664735
- ↑ http://latinamericanhistory.about.com/od/20thcenturylatinamerica/p/pinochetbio.htm
- ↑ http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703569004575008751383413436.html
- ↑ http://www.tu.no/energi/article234207.ece
- ↑ http://www.drclas.harvard.edu/revista/articles/view/698
- ↑ http://www.statoids.com/ucl.html
- ↑ http://www.geographia.com/chile/easterisland.htm
- ↑ http://snl.no/Chile/n%C3%A6ringsliv
- ↑ http://www.regjeringen.no/nb/dep/fkd/dok/nouer/2008/nou-2008-5/10/5/2.html?id=500171
- ↑ http://www.bt.no/na24/article110858.ece
- ↑ http://www.ine.cl/cd2002/sintesiscensal.pdf
- ↑ http://genealogienetz.de/reg/WELT/chile.html


text:
Orð: Hans Andrias Djurhuus
Lag: Peter Alberg
Viðmerking: Yrktur í 1908.
1. Brót so stillan, bylgjan blá,
syng mær allar tínar sangir,
syng, so allir mínir streingir
stilla seg og lýða á.
Hjarta mítt er sjúkt av iva,
og eg troyttist av at liva.
Syng mær mína hugsótt frá!
2. Kvøð nú, tjaldur, steini á,
kvæði títt kann hugin frøa,
eins og tú kann fáur kvøða.
Stilla teg, mín sjúka trá,
lýð á alt, og troyst tú finnur,
pína enn tey ljósu minni,
eydnu tína skiltu fá.
3. Snípa, lát í tíni vrá.
Sig mær, hví tær vónir bresta,
sig mær, hví at alt tað besta
legst so brátt á deyðastrá?
Sig mær, hví at gleðin svinnur,
hví tey skýggj, ein føgur finnur,
dáttligt gerast tung og grá?
4. Streyma stillan, reina á,
kunnu tínar bylgjur tala?
Sig mær, um tær kunnu svala,
sig mær, veitst tú eingi ráð?
Tú, sum frítt mót havi streymar,
gev mær aftur ljósar dreymar.
Lat meg droyma tær íhjá!
5. Brosa blíðan, baldursbrá!
Stillið tykkum, mínir streingir!
Koma tímar, tungir, langir,
ljóðið, ljóðið aftur tá!
Syngið um hitt hulda landið,
har, sum ei finst sálarvandi,
har, sum eingi eru smá.


text:
3-lag Termorútur U-1,9 W/m2, hevur 3 ferðir 4 mm glas, vanliga við 12 mm luftrúmi millum gløsini. Tjúgdin á vanligum 3-glas termurúti við 12 mm luft er 36 mm í alt.
3-Lag Orkusparandi termorútur U-1,0 W/m² Við einum orkusparandi glasi
3-Lag Orkusparandi termorútur U-0,7 W/m² Við tveimun orkusparandi gløsum. Hann hevur 3 ferðir 4mm glas, við 12 mm avstand millum gløsini. tjúgdin á hesum 3-lag termorúti við 12mm avstandslista er 36mm í alt.
3-Lag Orkusparandi termorútur U-0,5 W/m² Við tveimun orkusparandi gløsum. Hann hevur 3 ferðir 4mm glas, við 18 mm avstand millum gløsini. tjúgdin á hesum 3-lag termorúti við 18mm avstandslista er 48mm í alt.
Aktivt glas vit framleiða eisini sjálvreinsandi termorúrar.
Termorútar við hitakanti Vit framleiða termorútar við hitakanti. Hitakanturin minkar um kuldabrúnna og harvið minkar døggið á rútinum, sum er niðri við vindeyga kantin.


text:
Onkur haldari heldur kanska, at djórið, sum prýðir permuna á nýggjasta Vencili, djórið kallast ein Axolotlur, heldur átti at verið eitt jólatrøll, nú Vencil framvegis ikki er komin fram til sínar trúgvu haldarar. Og tað við góðari grund, tí Vencil hevur longu fingist til keyps í bókahandlunum í meira enn eina viku.
Vit útgevarar mugu taka á okkum alla skyldina av hesum, og tað ger tað ikki betri, at hetta ikki er fyrstu ferð tað kemur fyri, at haldararnir enda í síðstu røð. Sakin er, at vit vilja so ómetaliga gjarna, at Vencil kemur út áðrenn bókadagarnar, ja so gjarna, at distibutiónsliðið hjá okkum – sum er Bókamiðsølan – ikki so væl klárar at fylgja við. Og tá ið talan frammanundan er um háárstíð fyri útgávu av bókum í Føroyum, so kunnu vit ikki lasta teimum fyri meira enn rímiligt er.
Vit mugu taka í egnan barm og lova, at tað ikki skal koma fyri aftur, at Vencil fæst til keyps, áðrenn haldararnir hava fingið hann. Men vit kunnu eisini lova, at Vencil 17. verður ikki jólatrøll, tí á Bókamiðsøluni siga tey nú, at hann verður sendur haldarunum í morgin (týsdagin 6. desember). So kæru haldarar: haldið okkum til góða enn eina ferð.
Vónandi fer innihaldið at viga eitt sindur upp ímóti longu bíðitíðini.
Ritstjórarnir


text:
Les um Public Service skyldurnar hjá Kringvarpinum og tak niður sáttmálan og Public Service frágreiðingarnar niðast á síðuni her.
Public Service-skyldur Kringvarpsins
Fyrsta tíðarskeiðið við einum skipaðum public service-sáttmála millum Kringvarp Føroya og Mentamálaráðið var galdandi fyri árini 2011-2013. Síðan tá hevur eingin undirskrivaður sáttmáli verið, men sigast má, at samanumtikið er breið semja millum partarnar um at raðfesta yvirskipaðu public service-skyldurnar, ið sáttmálin miðar ímóti. Partarnir leggja dent á, at Kringvarp Føroya hevur ábyrgdina av skránni og frælsi til at leggja innihaldið til rættis.
Kringvarp Føroya hevur sum sjálvstøðugur, almennur stovnur ávísar public service-skyldur mótvegis øllum borgarum. Kringvarp Føroya hevur ein týðandi leiklut at miðla og mynda føroyska mentan. Stovnurin hevur somuleiðis stóran týdning fyri fólkaræðið í landinum, tí hann í virksemi sínum varpar ljós á og elvir til kjak um samfelagsviðurskifti. Fyri at tryggja, at Kringvarp Føroya røkir raðfestar public service-skyldur, gera Mentamálaráðið og Kringvarp Føroya henda sáttmála.
Kringvarp Føroya skal framleiða og senda dygdargott tilfar og á henda hátt virka fyri, at allir borgarar gerast betur førir fyri at taka støðu til og ávirka samfelagsgongdina á ein fólkaræðisligan hátt. Hetta merkir, at stovnurin bindur seg til at tryggja eitt breitt útboð av sendingum og tænastum fyri alt Føroya fólk umvegis sjónvarp, útvarp, alnet og líknandi miðlar. Sendingarnar skulu m.a. fevna um sakligan og óheftan tíðindaflutning, upplýsing, mentan og undirhald, herundir eisini sendingar til børn og ung.
Somuleiðis skal Kringvarp Føroya sum gluggi virka fyri, at føroyska tjóðin gerst betur før fyri at skilja heimssamfelagið og liva í og saman við tí. Eisini skulu altjóða ásetingar um eitt nú rættindi hjá teimum, ið bera brek, hjá børnum og javnstøðuatlit í samfelagnum havast í huga í almenna kringvarpsvirkseminum.
Miðlalandslagið er nógv broytt, og miðlatilboðini eru øðrvísi í dag. Alt fleiri portalar lata tíðindi og áskoðanir til føroyingar, men eingin trygd er fyri óheftni. Portalar venda sær ofta til sín serliga málbólk og hava ikki somu skyldu at veita eina breiða tænastu. Tí er tað átrokandi neyðugt, at vit hava eina óhefta miðlaeind, ið byggir alt sítt virki á meginreglur um góðan fjølmiðlasið. Tað hevur eisini størri týdning enn nakrantíð, at Kringvarp Føroya er ein savnandi miðil, sum virkar í fólksins tænastu og røkir neyðugar public service-skyldur.
Public service-hugtakið er ovurhonds breitt, og tí er í lógini um Kringvarp Føroya heimilað landsstýrismanninum, eftir orðaskifti í Løgtinginum, at undirskriva ein tíðaravmarkaðan public service-sáttmála við Kringvarp Føroya um at raðfesta og tryggja ávísar nærri allýstar public service-skyldur.
Við broytingini í kringvarpsgjaldinum, sum kom í gildi í januar 2016, har kringvarpsgjaldið verður kravt inn um skattin, hevur Kringvarp Føroya fingið eitt støðugari og tryggari fíggjarligt grundarlag.
Orsakað av at fyrsta tíðarskeiðið var eitt tríáraskeið og eisini orsakað av, at hetta er fyrstu ferð, at sáttmáli av hesum slag hevur verið galdandi, og at hann tí kanska ikki hevur staðið sína roynd í øllum lutum, hava partarnir gjørt av, nú støða skuldi takast til nýggjan sáttmála, ikki at broyta so nógv í innihaldinum, men heldur at royna at fáa sáttmálan royndan út í æsir.
Partarnir vóna, at sáttmálin, ið fevnir um tíðarskeiðið 1. januar 2017 – 31. desember 2020, kann virka fyri, at Kringvarp Føroya fær eitt gott grundarlag til tess at røkja sínar public service-skyldur og fyri at virka í fólksins tænastu.
Tórshavn, 22. desember 2016
___________________________
Teksturin omanfyri er inngangurin til galdandi Public Service-sáttmálan.
Skjøl at taka niður
Public Service-sáttmáli (PDF-skjal, letur upp í nýggjum kaga)
Public Service frágreiðing 2015 (PDF-skjal, letur upp í nýggjum kaga)
Public Service frágreiðing 2013 (PDF-skjal, letur upp í nýggjum kaga)
Public Service frágreiðing 2012 (PDF-skjal, letur upp í nýggjum kaga)
Public Service frágreiðing 2011 (PDF-skjal, letur upp í nýggjum kaga)


text:
Stari
Starin (frøðiheiti - Sturnus vulgaris (faroensis)) er ein dimmur smáfuglur við spískum nevi. Stari er ein tann fuglur, sum mest er fyri eygum okkara, og tó eru nógv, sum als ikki vita, hvussu vakur hann er, "grásprøklutur" siga tey. Men hevur tú hann nær hjá tær, so sært tú, at hann skyggir vakurtgrønur og korkareyður, tætt settur við gulbrúnum og hvítum prikkum, ein prikkur á hvørjari fjøður. Tær stóru fjaðrarnar á veingjum og veli hava ongan prikk, men so hava tær hvítan jaðara við svartari striku innanfyri. Nevið er svart um veturin, í februar fer tað at blikna, í mars er tað vorðið hvítt.
Føroyski starin er eitt slag fyri seg, størri og knáligari vaksnir enn aðrir starar. Í hinum norðanlondunum rýma stararnir burtur um heystið, okkara eru her allan veturin. Føði teirra er mest maðkar og sniglar og annað smákykt. Í stórkava hava teir tað ringt. Tá koma teir í køstarnar og taka til takkar við øllum, ið matkent er, hoymoð, eplaflus, drýlamolar og grindamolar; upphongdar fiskagreipur pikka teir hugaliga í. Kaldir og kúrandi sita teir mangan dagin um hávetur. Men út móti leypársmessu fara teir at reystnast, og kemur so sólin at síggja, "tá fer í loft upp starin og syngur fagurt ljóð", so at "tá birtist vónin aftur í barmi ljós og góð", hjá okkum, sum hoyra, so væl sum hjá honum, ið syngur. Tá ið bøurin er táur, bora teir sær eftir ormi og sniglum; tøðujørð sæst ofta útgatað av holum eftir nevi teirra.
Í apríl, og stundum fyrr, gera teir sær reiður, summir í bjørgunum, summir í urðum og gróthúsveggjum o. t. Búr, sum fólk heingja út til teirra, taka teir gladliga, uttan tá ið holið er so vítt, at teir hava ótta fyri, at smiril kann troðka seg inn at gera heimsóknir. Og frá nú hoyrast teir í heilum; við úttambaðum kvørkrum sita teir og syngja. Um málið ikki er so fagurt, er lagið so mikið lívligari og fjølbroytt. Og teir eru bannsettir at herma eftir øðrum fuglum. Steinstólpu, lógv o. a. halda vit okkum hoyra, men tá ið vit hyggja eftir, er tað stari. Í apríl og mai verpa teir 4—7 grønblá egg. Makarnir skiftast um at verma, og ½3ðju viku seinni koma ungarnir út. Ofta verpur hann tvær ferðir. Eru ungarnir ikki farnir úr búrinum, tá ið hann vil verpa aðru ferð, so lokkar hann teir út, setur seg uttanfyri við maðki í nevinum og kallar blídliga á teir. Summir koma, summir seta bara høvdið út og biðja harðliga. Men tá rýmir hann við maðkinum, og kemur ikki aftur, fyrr enn teir eru so svangir, at teir koma út.
Fyrst teir eru útkomnir úr reiðrinum duga teir lítið at flúgva, og summir eru so ræddir, at teir krøkja seg fastar í eina vindskeið og sita har og neyðhalda sær, bangnir fyri at detta oman. Skjótt fáa teir glið á veingirnar og verða lættfloygdir. So fylgist hvørt hýski eina tíð. Á nýslignum hógvi dámar teimum væl; har er so nógv av møðkum og sniglum, sum teir gomlu taka upp og rætta teimum nýfloygdu ungunum, til teir eru fullmettir; fyrst tá eta hinir gomlu sjálvir. Seinni taka teir seg saman í stórar flokkar.
Innihaldsyvirlit
Útsjónd[rætta | rætta wikitekst]
Starin er eitt sindur minni enn kvørkveggjan, longdin úr nevinum og út á tromina á velinum er 22 cm. Harumframt er hann heilt øðrvísi skaptur, velið er styttri, og tí er hann eisini reystari, tá ið hann gongur, og tá ið hann hoppar, hann hevur eisini annað flog og gongulag. Eitt, sum eyðkennir ungfuglin, er, at hann er javnlittur allur, sum hann er, og myrkari enn teir, sum hoyra til onnur, minni undirsløg. Tá ið staraungarnir skifta til vaksnamannabúna, fáa teir tann eyðkenda málmglógvandi, skyggjandi, purpurlilla búnan, sum um veturin hevur eina hvíta rond uttast á hvørjari fjøður. Hesa rond missa stararnir út á várið, og tá sita teir í glitrandi nøringarbúna sínum og láta við sterkum, gulum nevi.
Útbreiðsla[rætta | rætta wikitekst]
Um Norðuratlantsleiðina er starin støðufuglur. Tí er føroyski starin so við og við vorðin størsti starin í Norðuratlantsøkinum og egin sergrein, Sturnus vulgaris faeroensis, meðan stararnir í Hetlandi, á Fair Isle og á Ytru Suðuroyggjunum eru heldur minni, men eisini egin sergrein, Sturnus vulgaris zetlandicus, og at enda er restin av teimum evropeisku starunum teir minstu og hoyra til grundsergreinina, Sturnus vulgaris vulgaris.
Upprunaliga líktust stararnir í Bretlandi teimum stóru norðuratlantisku, men fyri ár 1800 doyði starin út í Skotlandi og var ein sjáldsamur fuglur í Onglandi. Hundrað ár seinni, um leið ár 1900, flutti tann lítli starin Sturnus v. vulgaris aftur til Onglands og Skotlands úr Evropa, og henda grein er síðani 1941 spjadd til Íslands, og í dag eru munadyggir stovnar har bæði á Eystur- og á Vesturlandinum. Teir smáu Sturnus v. vulgaris eru stundum at síggja her, og sjálvandi eru teir lættir at kenna, tí teir eru minni á stødd, ungfuglarnir harumframt eisini, tí teir eru væl ljósari enn okkara egnu Sturnus vulgaris faeroensis.
Verping[rætta | rætta wikitekst]
Starin verpur 4-7 ljósaturkislitt egg, og oftast fær hann her hjá okkum einar 2 urptir. Starareiður kemur tú fram á allastaðni, uttan um húsini, í bøgørðunum, í grótrúgvum úti í haganum og í fuglabjørgunum. Væl dámar honum at reiðrast millum steinarnar, sum nýttir verða til grótlaðing undir vegunum.
Stari og menniskja[rætta | rætta wikitekst]
Situr starin í ovfarakæti í sólskininum og breiðir teir titrandi veingirnar út og syngur, merkir tað, at várið er komið. Syngur er kanska at gera í so nógv av, hann pjátrar og skoytir onnur ljóð uppí, sum hann nústani hevur hoyrt, og sum hann hermir eftir, uppímillum koma so tey longu, eyðkendu starabríkslini. Lættasti mátin at vita, um teir ymisku flytifuglarnir eru afturkomnir um várið, er at lurta eftir staranum. Hann er sum tikin úr leikum, tá ið um ræður at herma ikki bara eftir fuglaláti sum m.ø. á mortítlingi, tjaldri, lógv, stelki og spógva, men hann hermir eisini eftir lombum og seyði, maskinbátum og bilum, t.e. eftir øllum teimum ljóðunum, sum koma honum fyri oyra har, ið hann er staddur.
Um heystið er vanligt í serligum skýmingarlýsi at síggja stararnar savnast í flokki eitt nú á húsatekjum ella á onkrum ávísum staði úti í haganum ella á bønum, tí teir saman ætla at leita sær til eitt pláss at vera nátt, oftast onkustaðni í teimum brøttu fuglabjørgunum.
Á vetri flykkjast stararnir uttan um tey húsini, sum leggja føði út til teirra. Køksrusk hvørvur skjótt á henda hátt, og leggja vit, tá ið kalt er, eisini ein tálgarbita út, er rættiligur gangur frá fuglunum, sum klandrast um feittið.
Slag[rætta | rætta wikitekst]
- Sturnus roseus (Brandstari)
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- Postverk Føroya
- FaroeNature.net > Stari
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Ásatrúgv
Ásatrúgvin var átrúnaður norðbúgva í fornøld og víkingaøld. Ásatrúgv verður eisini nevnd norrøna gudalæra.
Nærum øll vitan um ásatrúgv er skrivað av fólki, sum ikki sjálvt var ásatrúgvandi. Eddukvæðið eldra (Sæmundar edda) og Eddukvæðið yngra (Snorra edda) eru týdningarmestu keldurnar, og eru skrivaðar í Íslandi í kristnari tíð. Ein onnur áhugaverd kelda er frásøgan frá einum muslimskum sendimanni nevndum Ahmad Ibn Fadlan, ið fór á ferð til Norðurlanda í 922.
Ásatrúgv doyði út, tá ið kristindómur kom til Norðurlanda og fólkið tók við kristnari trúgv. Sagnir eru tó um, at ávísar bygdir hava verið verandi heidnar, t.e. ásatrúgvandi, langt upp í miðøld. Fólk er síðan farið at trúgva uppá hesa trúgv aftur. Nøkur hundrað skrásett ásatrúgvandi eru í Norðurlondum í dag.
Ásatrúgvandi, blótarar ella heidningar, trúgva uppá gudar nevndir æsir; eintal ásur. Av hesum er orðið ásatrúgv avleitt.
Hesir æsir liva í Ásgarði, meðan menniskju liva í Miðgarði. Í Útgarði liva jatnir, sum vilja æsum til lívs.
Hægstur av æsum er Óðin. Hann er alfaðir og kongur ásanna. Hann er einoygdur eftir at hava latið annað eyga sítt í veð fyri at drekka úr Mímis brunni, haðan hann hevur fingið vísdóm sín. Ravnar Óðins, Hugin og Munin, flúgva um verøld alla og boða Óðini frá tí, ið fyri ferst í heiminum.
Mætastur av æsum er Tórur. Hjá sær hevur hann hamaran Mjølnir.
Nornurnar, Urð, Verandi og Skuld, ráða fyri mannalagnu. Tær spinna lagnutráð.
Heiðursverdasti deyði, ið menn kunnu fáa, er at doyggja á vali, á krígsvølli. Teir, ið doyggja soleiðis verða av valkyrjunum førdir í Óðins høll til Valhalla, har teir sleppa at halda veitslu og stríðast hvønn dag til ragnaraka.
Millum Ásgarðar og Miðgarðar er brúgvin Bivrøst, ælabogin, har ásurin Heimdallur situr á varðhaldi. Tá ið jatnir koma eftir Bivrøsti, skal Heimdallur blæsa í Gjallarhornið. Tá verður ragnarøk, t.e. heimsins undirgangur.
Vøluspá[rætta | rætta wikitekst]
- Óðin sendi
- spjótið í flokkin,
- tað var fyrsta
- stríðið í heimi.
- Ásana viðja-
- girðing varð brotin,
- stríðsbúnir vanir
- troddu vøll.
- Óðin og valkyrjurnar


text:
Orð: Petur Jacob Sigvardsen
Viðmerking: Yrktur 14. juni 2009.
Við borð títt, kæri Harri Krist,
har veitir tú mær ferðavist;
títt likam og títt dýra blóð
tað er mær sálarføðslan góð.
Har lív og sælu hvør ein fær,
ið kemur, Krist, til borðs hjá tær
í teirri trúgv, tú sjálvur her
oss syndafyrigeving ber.
Har gert tú, Krist, meg eitt við teg,
tín náðibúni fjalir meg.
Gev, Gud, tað veri lutur mín,
til tú meg tekur heim til tín.
Tøkk fyri sæla lívsins orð
og náðiríka altarborð!
Av vørrum várum lov tí fer,
at fullgjørd er tín frelsugerð!


text:
Akne
Akne (vulgaris) er tann vanligasta húðsjúkan. So at siga øll fáa ringa húð eitt tíðarskeið í lívinum, meira og minni. Sjúkan (ella ilskan) byrjar vanliga um kynbúningaraldur og er sjónligast hjá 14-18 ára gomlum, síðan viknar sjúkan so líðandi. Tó er akne at síggja hjá 1 % av monnum og 5 % av kvinnum í 40 ára aldri.
Á kynbúningaraldri økist framleiðslan av kynshormonum í blóðinum, m.a. tað mannliga kynshormonið, testosteron. Hetta hormonið verður broytt av enzymum í fiti kertlunum til eitt virknari hormon, ið síðan elvir til størri fitikertlar, ið vinda uppá seg. Hetta hevur við sær, at útlátið úr fitikertlunum tippist av deyðum húðkyknum (keratin). Tað er atvoldin til pirrurnar.
Pirrur kunnu vera opnar við svørtum keratintøppi ella afturlatnar og hvítar á at líta. Bakteriugróðurin í fitini broytist, og aknebakterian (proprionbacterium acnes) fer at nørast.
Vanliga kemur bruni í pirrurnar og rundan um tær, og húðin kennist tjúkkari enn vanligt; bløðrur við bruna og kanska eisini størri bløðrur (cystur) koma fram.


text:
Tíðindi frá SSF: Ægir-stevna 13 mars 2010
Stór svimjistevna var í Klaksvík í gjár, har bæði ung og gomul royndu seg. 12 kvinnur og 29 mans í aldri frá árgang 1945 til 1983 høvdu meldað seg til kappingina afturat vanligu svimjarunum, soleiðis at aldurin strekti seg líka frá 12 ára aldri, upp til 65 ára aldur. Tilsamans 2 føroyskt met og 4 juniormet vórðu sett, afturat eini rúgvu av persónligum metum.
Cecilia Eysturdal, Eva Trygvadóttir, Turið S. Christiansen og Monika Biskopstø úr Ægir settu nýtt føroyskt met í 4 ferðir 200 metra frísvimjing fyri kvinnur, við tíðini 8:58.93. Tvøroyrar Svimjifelag átti gamla metið, á 09:13.10 frá kapping í Tórshavn í 2005.
Tær fýra úr Ægir settu samstundis eisini nýtt føroyskt juniormet í greinini, við tað at tær allar eru nóg ungar til at kunna seta juniormet. Eingin átti juniormetið áðrenn, men Svimjisamband Føroya hevði ásett kravtíð á 09:50.21 til at kunna seta juniormet, sum tær fýra altso megnaðu at fara niðurum við 51 sekundum og 28 hundraðpørtum.
Og Cecilia Eysturdal setti samstundis sum fyrsti svimjari á Ægir liðnum nýtt føroyskt juniormet í 200 metra frísvimjing, við tíðini 2:09.82. Dagmar M. Winther úr Havnar Svimjifelag átti her gamla metið, sum var 2:11.68.
Eyðbjørn Joensen, Jón Hofgaard, Sofus Bech og Pál Joensen úr Suðuroyar Svimjifelag settu nýtt føroyskt met í 4 x 200 metra frísvimjing fyri menn, við tíðini 8:11.26. Her vóru tað Bogi Lenvig, Heini Harryson, Kristoffur Hentze og Kristian Martin Joensen úr Havnar Svimjifelag sum átti gamla metið, við tíðini 8:11.62 frá Føroyameistarastevnuni í 1999.
Hjørtur á Fløtti, Alvi Hjelm, Sigmund Mørkøre og Bjarni M. Petersen úr Ægir settu nýtt føroyskt juniormet í 4 x 200 metra frísvimjing fyri menn, við tíðini 8:46.71. Eingin átti juniormetið áðrenn, men Svimjisamband Føroya hevði ásett kravtíð á 08.52.44 til at kunna seta juniormet.
Og Poula Ø. Mohr úr Fuglafjarðar Svimjifelag setti nýtt føroyskt juniormet í 50 firvald, við tíðini 30.29 sekund. Astrið Foldarskarð úr Svimjifelagnum FLOT átti her gamla juniormetið, á 30.50 sekund frá landsdystinum ímóti Íslandi í heyst.
Seinnapart leygardag vóru finalurnar á 50 metra teinunum svomnar sum ‘útskiljingskapping’, har spakuligasti svimjari verður tikin úr kappingini eftir hvønn riðil, og restin so svimur finaluna um aftur og um aftur, við millumbili á 2 minuttir ímillum hvønn riðil, inntil bara éin svimjari er eftir. Her vann Poula Ø. Mohr úr Fuglafjarðar Svimjifelag í 50 firvald fyri kvinnur, Pál Joensen úr Suðuroyar Svimjifelag í 50 firvald fyri menn, Birita Debes úr Svimjifelagnum FLOT í 50 rygg fyri kvinnur, Magnus Jákupsson úr Havnar Svimjifelag í 50 rygg fyri menn, Tanja Skaalum úr Suðuroyar Svimjifelag í 50 bringu fyri kvinnur, Jón Hofgaard úr Suðuroyar Svimjfelag í 50 fyri menn, Cecilia Eysturdal úr Ægir í 50 frí fyri kvinnur, og Pál Joensen úr Suðuroyar Svimjfelag í 50 frí fyri menn.
Hartil var kapping eisini fyri Masters-svimjarar, leygardag seinnapart, sum eru svimjarar eldri enn 25 ár. Her var serliga Havnar Svimjifelag væl fyri, við flestu luttakarum av øllum luttakandi feløgum, harav onkur var 65 ár. Millum vinnararnar kunnu nevnast Karina Petersen, Hákun Steingrímsson, Árni Winther, Aksel Haraldsen, Eyðun Húsgarð, Petur Heðin á Fløtti, Eyðun Bærentsen, Bogi Hansen, Høgni Mikkelsen og Jon Hestoy.
Til ber at síggja úrslit, myndir og video á www.svimjing.com
Vegna Svimjisamband Føroya
Rókur í Jákupsstovu


text:
Jakarta
Jakarta (eisini Djakarta, landslutanavn Jakarta Raya ella DKI Jakarta, áðrenn 1949 Batavia) er høvuðsstaður í Indonesia og liggur á oynni Java. Býurin hevði 9.761.407 íbúgvar (des. 2012)[1]. Stórbýarlandsluturin, sum verður nevndur Jabodetabekjur (navnið er eitt akronym av navninum á teimum býum og økjum har: Jakarta, Bogor, Depok, Tangerang, Bekasi og Cianjur), er ein av heimsisn fólkaríkastu býum og stórbýarøkjum og hevði 25,7 milliónir íbúgvar 2005) sum búðu á einari vídd á 8 771 km².
Býurin liggur við Jakartavíkina í vestara parti av oynni har ið áin Ciliwung munnar út í havið. Uttanfyri býin eru landbúnaðarmarkir og lutvíst eisini regnskógur. 105 størri oyggjar hoyra við til býin, hesar liggja umleið 45 km norðanfyri miðbýin í Jakarta. Oynnar verða nevndar Kepulauan Seribu ("Túsund oyggjarnar").
Býurin varð stovnaður sum ein handilsstøð fyri tað Nederlendska Ostindiska Kompaniið ár 1619. Býurin nevndist tá Batavia og hevði tað navnið til 1949. Núverandi navnið hevur býurin fingið frá einum gomlum indonesiskum havnabýi, hvørs leivdir Batavia var bygdur á. Gamli miðbýurin í Jakarta hevur kanalir eftir niðurlendskum mynstri.


text:
Føroyskur matur
Føroyskur matur er fyri tað mesta matur av djórum. Fiskurin hevði nógv at týða og ikki minst seiðurin. Veðurlagið í Føroyum hevur gjørt, at grønmeti, korn, v.m. ikki hevur vaksið so væl, og tí hevur hetta havt minni týdning. Eplini gjørdust ikki fastur táttur í dagliga kostinum fyrr enn í 19. øld, og røtur vóru tí leingi einasta grønmeti, sum tey kókaðu aftur við døgurða. Árstíðirnar settu eisini dám á matsiðirnar. Fiskur fekst meira ella minni alt árið, men mest um várið, tá fiskurin umframt livur eisini hevði rogn. Við várróðrinum kom tíðin, tá tey fingu fekst. Kýrnar kálvaðu vanliga um várið, og um summarið var mjólkin mest. Fuglaveiða og ræning hoyrdu eisini summarin til, og eftir ólavsøku kundi farast í veltuna eftir nýggjum eplum. Til hoyberagildið kundu bøndurnir taka okkurt lamb, men ikki fyrr enn eftir mikkjalsmessu kom tann rættiligi skurðurin fyri. Um veturin var mest sum bert hin saltaði og turri maturin at taka til. Legði ein grind beinini um veturin, kom tað ógvuliga væl við, og jólagrind var tiltikin.
Tá tann tíðin var, ótu tey feskt, og annars turkaðu og saltaðu tey væl niðurfyri til teir svangligu mánaðirnar av árinum. Frá gamlari tíð hava einastu mátarnir at goyma mat verið at salta ella turka. At roykja hevur ongantíð verið vanligt í Føroyum. Salt var leingi trotvøra, og tí var turkingin tann vanligasti mátin at goyma mat uppá. Bæði grind, fiskur, kjøt og fuglur vórðu turkað. Turkað varð úti og í hjalli. Tvøst, fiskur og fuglur vórðu vanliga hongd á seiðatrø, sum hingu undir sethúsum og hjøllum, men seyðakjøt varð turkað inn í hjallinum. Tá maturin var vorðin turrur, varð hann goymdur inn í hjallinum. Serliga væl varð farið um, tá ið kjøt varð hongt upp til at turka, og ikki minst, tá ið talan var um feitiseyð. Kjøtið fekk vanliga nakrar dagar inni í roykstovuni, áðrenn tað varð hongt út í hjallin. Tað skal sigast, at kjøt tá eins og í dag var eitt tað besta, sum sett varð á borðið. Tað hevði nógv at siga fyri smakkin á tí turkaða, hvussu veðrið lagaði seg um heystið. Turkingin kann býtast í trý stig - 1) visnað, 2) ræst og 3) turt. Her er talan um royk, útsjónd og smakk. Tað, sum rópt verður visnað, kemur eftir fáum døgum, væl skjótari fyri fisk enn fyri grind, vanliga verður orðið visnað ikki nýtt um kjøt. Visnað verður mest sagt um fisk, men tó eisini um tvøst, gás og havhest. Skiftið til ræst hendur spakuliga, men kemur kuldi knappiliga í luftina, kann tað hava við sær, at tað upphongda loypur mest sum tað ræsta stigið um og fær tí ikki tann rætta smakkin. Verður hin vegin ov heitt í veðrinum, tá hongt er upp, verður tað upphongda ov mikið ræst og gerst herskið. Kjøt er vanliga turt til jóla, men her veldst sjálvandi um, hvussu tjúkk stykkini eru, og tjógvini verða seinast turr. Skjótast tornar fiskur, fuglur og tvøst torna vanliga skjótari enn kjøt.
Seyðurin í Føroyum hevur verið flettur soleiðis, at sum mest fekst burtur úr bæði kjøti og avroðum. Krovini vórðu skivað og hongd upp at turka og ræsa. Ikki varð etið nógv av feskum kjøti, tí nóg mikið var til av avroðum, sum eisini skuldu etast. Teimum gomlu dámdi best at hava eitt ársspring niðurfyri av kjøti. Skerpikjøt var fyrr eins og nú nógv umhildið. Sagt verður, at tann, sum hevur kjøtvit, kann næstan av smakkinum gera av, hvaðani seyðurin er, og hvussu krovið hevur hingið, so nógv hevur hagin og kjøtterrin ella viðringin at siga. Ræst kjøt var besta bót til súpan, og vanliga kókaðu tey súpan av ryggjarstykkjunum, tjógv og bøgir vórðu turkað. Summir bøndur ræstu sær eitt heilt krov av eini avdeyðaær til at hava til bót. Blóðið varð fyri ein part doytt og turkað, men meginparturin varð gjørdur til blóðpylsu ella blóðmør. Tálg, mjøl og krydd varð latið í blóðið, og tað varð elt til deiggj og koyrt í indrini. At koyra rosinur og sukur í blóðpylsu er nýggjari fyribrigdi. Nógv varð etið av blóðpylsu, og ikki var óvanligt at eta blóðpylsu og tálgarlivur saman. Blóðpylsan varð hongd upp í hjallinum. Indrini kundu við hvørt vera loðin, men tey vóru kortini etandi. Nakað av blóðinum varð gjørt til blóðpannukøkur, deiggið var nakað sum til blóðpylsu, kanska eitt sindur tynri.


text:
Kappleyva
Kappleyva (latín Panthera leo melanochaitus), er eitt undirslag av leyvu ið nú er útdeytt.
Kappleyvur við svørtum faksi reikaðu fyrr framvið Kappanum í Suðurafrika, syðst á afrikanska kontinentinum. Kappleyvan var ikki tað einasta undirslagið av leyvu ið livdi í Suðurafrika, og útbreiðsluøkið er óvist. Høvuðsøkið var Kapplandsluturin, í økinum kring Cape Town. Ein tann seinasta kappleyvan ið varð sædd í landslutinum, varð dripin í 1858; og í 1876 keypti kekkiski rannsóknarfararin Emil Holub eina ungleyvu ið doyði 2 ár seinni.
Eins og við berbaraleyvuni eru tað fleiri fólk og stovnar ið siga seg hava kappleyvur. Í ár 2000 vórðu nakrar leyvur ið møguliga vóru av kappslagnum funnar í fangilsi í Russlandi, tær vórðu sendar til Suðurafrika til nøring. Tað er ógreitt hvør munurin er millum kapplevyur og aðrar leyvur við svørtum faksi í fangilsi. Leyvur í fangilsi eru vegna krossnøring ofta kynblendingar og tí er ringt at fáa fatur á 'reinum' kappleyvum í dag.
Banin hjá kappleyvuni gjørdust hvítu niðursetufólkini í Suðurafrika, ið jagstraðu og týndu kappleyvurnar eftir stuttari tíð.


text:
Washington DC
Henda greinin er um høvuðsstaðurin District of Columbia. Sí Washington fyri at lesa greinina um stakríki Washington.
Washington, D.C. (alment District of Columbia), ofta eisini bara nevnt Washington, er samveldishøvuðsstaður í Sameindu Statunum, og hevur umleið 632 000 íbúgvar. Hann varð bygdur til høvuðsstað, eftir at landið varð sjálvstøðugt, og stendur beinleiðis undir felagsstjórnini. Hann er vakur býur við prýðiligum bygningum og vakstrargørðum. Býurin Washington breiðir seg út við nógvum grønum blettum. Serliga úti við Hvítu Húsini, stjórnarbygningarnar, Frælsisvarðan og har eru eisini risasøvnini. Vegirnir eru breiðir og beinir. Borgin, sum kongressin kemur saman í, eitur Capitol. Amerikanska kongressin hevur tvey kømur: Umboðsmannatingið og Senatið.
Washington DC varð grundaður 16. juli 1790. Býurin bleiv doyptur Washington 9. septembur 1791 eftir George Washington forseta. Navnið hevur tveir partar: Washington (ein býur) og District of Columbia ella DC. Stjórnin í USA heldur til í Washington DC, har forsetin og húski hansara búgva í Hvítu Húsunum. Her hava teir húsast t.d. George Washington, Thomas Jefferson, Abraham Lincoln, Theodore Roosevelt, John F. Kennedy, Jimmy Carter, Ronald Reagan, Bill Clinton, George W. Bush og Barack H. Obama.
Í 1790-1791 samtykti amerikanska tingið lógirnar at fáa skipað ein høvuðsstað í øllum USA. Men tingið vildi sleppa undan ósemju millum londini um, hvar hann skuldi vera. So tá ið George Washington, forseti, hevði valt økið til høvuðsstaðin, sum varð nevndur eftir honum, fekk býurin og lendið serstøðu í samveldinum; District of Columbia, stytt DC. District of Columbia er tí ikki eitt stakríki í USA.
Fólkið í Washington D.C. hevur valrætt til umboðsmannatingið, men tingmenn teirra hava ikki atkvøðurætt. Høvuðsstaðurin er eitt samveldisøki, og tey ið búgva har hava - mótsett íbúgvunum í teimum 50 statunum – onki umboð við atkvøðurætti í Kongressuni. So tey stríðast fyri at fáa rættindi sum ein statur, uttan at hetta hevur eydnast higartil.
Innihaldsyvirlit
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Fólkateljingar[rætta | rætta wikitekst]
Tann fyrsta januar 2011 var fólkatalið í DC 601 657. Hetta er ein vøkstur upp á 29 598 síðani 2000. Meginparturin av fólkinum er afroamerikanarar (50,7 %), og eini 38 % eru hvítar.
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
-
-
Capitol í Washington, har kongressin í USA kemur saman.
-
-
Vjetnam Minnisveggin, ið er til minnis um øll tey, ið lótu lív í Vjetnamkrígnum.
-
-
Vinarbygdir[rætta | rætta wikitekst]
Accra, Gana
Athen, Grikkaland
Bangkok, Teiland
Beijing, Fólkalýðveldið Kina
Brassaville, Kongo
Brussel, Belgia
Chongqing, Fólkalýðveldið Kina
Dakar, Senegal
Paris, Frakland
Pretoria, Suðurafrika
Seoul, Suðurkorea
Sunderland, Stóra Bretland


text:
Orð og lag: Ingeborg Prytz Fougner
Týtt: Kajfinn Hammer
1. Ikki ein spurvur fellur, uttan at Guð veit av;
ikki eitt lív man slokna tí at Guðs eyga svav!
:,:Ikki ein blóma følnar, ikki tað tárið rann,
uttan at Guð veit um tað – og til Hans hjarta fann.:,:
2. Trúgv tí, tá stormur herjar blaðleysu vetrartrø,
trúgv tí, tá brimið brýtur niðan í urð og bø!
:,:Trúgv tí, tá tú so særdur, gloymdur og royndur ert,
trúgv tí, tá heilt áleina tú tína byrðu bert.:,:
3. Trúgv tí, tá alt man svíkja, alt tykist myrkt og svart;
trúgv tí, tá ið tú missir alt, sum tær her er kært!
:,:Trúgv tí, tá vón øll sloknar: Ein tó er handan sýn,
Hann sær hvønn spurv, sum fellur! – Tak hetta orð til tín!:,:


text:
Orð og lag: Ókendur
Týtt: Kajfinn Hammer
1. Hoyr, eitt róp nú ljóðar yvir høv og lond,
kallar upp til stríð og kamp Guðs fólk!
Leidd tey verða av Guðs sterku veldishond,
rópa Jesu Navnið út!
Niðurlag: Jesus, Jesus, framá við Hans sigursríku hond,
sigur, sigur eiga vit í Jesu Navn!
2. Sigur eigur tú hvønn dag í Jesu Navn’,
tala um Hans undurfulla Navn!
Sigur til tey falnu Jesus geva kann,
taka tey inn í Sín favn.
3. Møtir tú bert mótgongd og er hart títt stríð,
sigurin er tín í Jesu Navn’;
fíggindanum møta vit við Orði Guðs,
syngja um Guðs stóra Navn.
4. Kom til Jesus, ja, nú í Hans her stíg inn,
stríð hitt góða stríð við okkum her;
syngjandi við fólki Guðs til Himmalin,
leiðin hagar Jesus er!


text:
Orð og lag: Aage Samuelsen
Týtt: Kajfinn Hammer
1. Ein vin eg eigi, ein sum trúfast fylgt mær hevur,
Hann elskar meg, meg svíkur ei;
Hann rættvísi og frið sum flóðin her mær gevur,
so rík av náði er Hans leið.
Niðurlag: Hans Navn er yvir øllum her í heimi,
hin einborni Sonur Guðs!
Hann er mín skjøldur og mín trygd í sorg og gleimi,
Hann er hin bjarta avmynd Guðs!
2. Hvør kann sum Jesus fyrigeva synd og gloyma,
og fría út frá Satans makt?
Ein lovsongur frá hjarta mínum nú man floyma,
nóg stóra takk ei fái sagt.
3. Tann dagur er nú nær, tá Hann skal koma aftur,
alt verður broytt í einum nú!
Alt, fyri Hann eg leið, eg kasti av mær lættur,
hvør sorg og trá í jarðarbú.


text:
Orð: Petur Jacob Sigvardsen
Viðmerking: Yrktur um kyndilsmessuleitið 1963.
Sum tíðin skundar sær avstað,
og skjótt vit síggja evsta dag.
Várt lív tað eins og roykur er,
sum grasið undan líggja fer.
O, væna vón, eitt veit eg vist,
at skjótt vit skoða Jesus Krist.
Tú drála ei, o, kæra sál:
í dag vinn lívsins hægsta mál!
Vit stevna móti myrku grøv,
várt likam verður dust og støv.
Í moldum bert so skamma stund,
til Jesus setur størsta fund.
Tann dagin streyma tár so stríð,
tann dagin titra hjørtu blíð;
tá heilsast vinir síðstu ferð,
ein sleppur inn, ein úti er.
Hoyr, kæra sál, tú vak og bið,
at Jesus teg má kennast við.
Lít á tað verk, ið fullgjørt er,
tað er tann trúgv, ið bjarging ber.
O, væna vón, í eystri tá
vit váran brúðgóm skulu sjá,
høgt oman fyri sorgardal
vit heilsa honum frí og sæl.
O, væna vón, eitt ævigt heim
tá opið stendur øllum teim,
ið funnu frið við krossins træ
og royndust trúgv til síðsta dag.


text:
Nógv verður gjørt burturúr fyri at koma framat so mongum lesarum sum gjørligt. Eitt er at geva út eitt skaldskaparrit sum Vencil, eitt annað er at fáa boðini so langt út í verðina sum gjørligt.
Higartil hava søgur, yrkingar og ritroyndir eftir 150 rithøvundar úr 22 londum staðið í Vencli, 32 týðarar hava týtt søgur og yrkingar úr 10 málum, millum annað arbabiskum og russiskum, 16 listafólk hava prýtt permur ella havt fotomyndir í Vencli. Tað er ikki onki!
Um Vencli skal verða lív laga, so má hann gerast sjónligur í meldrinum av øllum møguligum og ómøgiligum heimasíðum, bloggum og tíðindaskrivum.
Okkara alra, Randi Ward, sum hevur týtt mangan góðan yrkjara til enskt, hevur fingið íslendska appu at taka Vencil við. Appan eitur Quire, og har kann tú savna saman fleiri týdningarmiklar heimasíður, millum annað heimasíðuna hjá Vencli, gamla. Appan fæst í appuhandlinum. Upplýsingar um appuna finnast her
OMR


text:
11. mai
11. mai er dagur 131 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 132 um skotár). Tað eru 234 dagar eftur av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1974 - Landsfelag Føroyska Froskmanna skipaði fyri kappsvimjing um Nólsoyarfjørð. Birgir Enni úr Suðuroyar Froskmannafelag vinnur kappingina. Hann er 1 tíma og 25 min. og 15 sek. um teinin, sum er nýtt met. Nr. 2 gerst Hermann Eysturoy úr Tórshavnar Froskmannafelag, nr. 3 gerst Jonhard Hansen úr Eysturoyar Froskmannafelag.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1945 - Ingeborg Vinther, føroyskur politikari.


text:
27. apríl
27. apríl er dagur 117 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 118 um skotár er). 248 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1960 - Togo vinnur sær sjálvræði frá Fraklandi.
- 1961 - Sierra Leone vinnur sær sjálvræði frá Stóra Bretlandi.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1791 - Samuel Morse (d. 1872) amerikanskur uppfinnari
- 1911 - Jóhan Hendrik Sigurð Joensen (d. 1993), rithøvundur, tjóðveldismaður
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 399 f.Kr. - Sokrates grikskur vísdómslærari
- 1521 - Ferdinand Magellan portugisiskur siglingarmaður


text:
Orð: Árni Jacobsen
Lag: George William Torrance
1. Syndtyngda sál, tær til Jesus vend,
gev honum lív títt og sál í hond.
Frelsa við honum tær er send,
hann loysa kann syndabond.
2. Vilst vit øll vóru á oydnum veg,
hirðanum bakið vit høvdu vent.
Faðirin seyðin elskaði,
og bjarging hann hevur sent.
3. Sonin hann sendi at finna tann,
í deyðavandanum staddur var,
leitaði hann, heilt til hann fann
og heim hann á herðum bar.
4. Verkið er fullgjørt, tín sál í dag
finna kann friðin, tú saknar enn.
Lat hjartað upp, fá tað í lag,
kom nú henda friðin kenn.