text:
Rás 2 vinir
Fri Feb 6 18:10:53 2015
Ja afhverju ekki ;) Pulsir og ekkert annað !
Sun Feb 1 16:18:48 2015
R.i.p Kàri:(
Fri Feb 13 17:28:56 2015
Er tað nakað, vit hava dugað í føroyskum landbrúki, so er tað at loysa truplleikar við at skapa nýggjar trupulleikar. Úrslitið er, at nú standa norskar kýr í føroyskum fjósum og eta íslendskt hoyggj og danskt kraftfóður. - Og vit kalla hetta ”føroysk framleiðsla”.
Mon Sep 29 16:20:16 2014
Tá ið ein so herligur bandi sum hesin – Jógvan Hansen Signar Í Homrum Eyðfinn Drewsen Fróði Løkságarð – bjóðar mær av at velja serligar tónleikaútgávur úr mínum lívi, kann eg næstan ikki lata verða. Tað er hóast alt eitt sindur stuttligt at leita aftur í tíðina og finna útgávur, sum hava verið tráspældar á kamari, í stovu ella bili. Flestu av útgávunum hava givið mær tinnitus, men tíbetur bert av stutttíðarslagnum. Hvønn týdning hesar útgávur hava í dag, er meiri ivasamt, men einaferð høvdu tær stóran týdning – í øllum førum undir ávísum umstøðum í ávísum tíðarskeiðum. Og fyrst og fremst fær hetta meg at sakna plátuspælaran - nú skal tað verða! Og síðani fær hetta meg at koyra Amused To Death í fløguspælaran nú – genial útgáva! :) Bon Jovi – Slippery When Wet (1986) Modern Talking – In The Middle Of Nowhere (1986) Twisted Sister – Love Is For Suckers (1987) Bryan Adams – Into The Fire (1987) U2 – Rattle And Hum (1988) Motley Crue – Dr Feelgood (1989) Danger Danger – Danger Danger (1989) Jon Bon Jovi – Blaze Of Glory/Young Guns II (1990) Roger Waters – Amused To Death (1992) Manic Street Preachers – This Is My Truth Tell Me Yours (1998)
Wed Nov 26 10:34:41 2014
Hej! Jeg mangler en musiker (guitarist/pianist) til at spille sammen med mig på 3 numre d. 23 december.. Er der nogen der vil hjælpe mig, eller kender nogen der muligvis er ledig? Datoen er tilsyneladende lidt bøvlet, men jeg håber, at der er nogen der har tid og lyst til at tjene en ekstra skilling! På forhånd mange tak ;-)
Thu Feb 12 20:44:25 2015
Vit liva av toskafiskaríi í Barentshavinum og á øðrum fjarleiðum, og av makrel- og sildafiskaríi. Alt hetta fiskarí er kvotubaserað, og byggir 100% á lívfrøðilig tilmæli. Okkara egna fiskarí av "fólksins ogn" byggir á fiskidagar og politisk tilmæli um hvussu nógv skal fiskast. Tað hevur givið undirskot í áravís. Men sambært Fólkaflokkinum skal einki broytast, tí okkara skipan er "heimsins besta". Klára Jacob, Jørgen og co. nú at gera avtalu við Sambandið um, at henda skipan skal halda fram? Tað er stóri spurningurin komandi dagarnar
Wed Feb 18 23:29:17 2015
Vinnan skapar pengar – tað almenna brúkar pengar ! Hetta er nýggjasta slogani hjá Fólkaflokkinum. Hvar var vinnan um tað almenna ikki tryggjaði vinnuni ókeypis barnaansing , so teir kunnu fáa arbeiðsmegina til arbeiðis, tá ið teir hava brúk fyri teimum ? Hvar var vinnan, um ikki tað almenna syrgdi fyri at arbeiðsmegin fær ókeypis útbúgving, so vinnan altíð hevur eina væl útbúna arbeiðsmegi at taka til ? Hvar var vinnan, um ikki tað almenna tryggjaði arbeiðsmegini ókeypis sjúkraviðgerð ? Hvar var vinnan um ikki vit høvdu eina almenna pensjón tá ið vit gerast gomul og tryggjaði okkum neyðuga røkt tá ið vit eldast og hava brúk fyri hjálp ? Og síðst, men ikki minst, hvar var vinnan um tað almenna ikki var við til at keypa vørur og tænastur frá vinnuni ? Eg gleðist um tað stóra og góða arbeiðið sum øll hesi alment løntu : námsfrøðingurin, lærarin, læknin, sjúkrarøktarfrøðingurin, heilsurøktarin og mong, mong onnur gera hvønn dag. Tað almenna og vinnan eru tvær síður av somu søk, og fortreytir fyri hvørjum øðrum. So haldi uppat við at gera tað almenna til fíggindan !
Wed Jan 28 11:46:41 2015
Gott svagur.
Thu Feb 19 17:30:37 2015
Stakkalin Jenis av Rana í fiskivinnudebattini í Klaksvík í kvøld - har mól alt runt hjá honum í fyrstani. Men nú tykist at hann at hava funnið sítt pláss í fólkafloksmafiuni. Og fyri at undirstrika tað, so sigur tann Heilagi Jenis - úttrykkiliga - at bara tey privatu ríkmannafeløgini betala lønir út - so er tað í lagi at tey ikki at betala skatt
Eldri myndir
13.01.2014
Vikublaðið PDF
20.03.2013
Høvuðssøga
05.03.2013
Audio, Tíðindi
05.03.2013
Audio, Tíðindi
05.03.2013
Audio, Tíðindi
05.03.2013
Audio, Tíðindi
05.03.2013
Audio, Tíðindi
05.03.2013
Audio, Tíðindi
05.03.2013
Audio, Tíðindi
05.03.2013
Audio, Tíðindi


c: text/html

text:
Búrfiskur
Búrfiskur (frøðiheiti - Hoplostethus atlanticus) verður til støddar uml. 70 cm. Hann er hávaksin við stórum høvdi, hægstur (1/3 av longdini) beint aftan fyri høvdið. Kjafturin er stórur, svartur innan og stendur á skák. Hann hevur fleiri píkar á høvdinum, og roðslan eftir strikuni er beinakend og á hesum fiskaslagi størri enn annars. Liturin á kroppinun er fagurt reyðgulur, og høvdið reytt. Í Norðuratlanshavi er hann undir Íslandi og suður til Biskayavíkina og við Azorurnar. Annars livir hann á sunnaru hálvu. Við New Zealand, Australia og Tasmania eru tað í fleiri ár fiskaðar stórar nøgdir av búrfiski. Á okkara leiðum er hann fyri tað mesta fingin djúpari enn 600 m og oftast fram við brøttum hellingum og fram við tindum í sjónum. Á sunnaru hálvu veksur fiskurin sera spakuliga, og í Australia rokna fiskifrøðingar við, at bert uml. 3% av samlaðu stovnunum kunnu fiskast árliga, uttan at stovnurin minkar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nobelvirðislønin
Nobelvirðislønin er ein heiðursløn, ið verðu latin einaferð um árið á deyðsdegnum hjá Alfred Nobel, hin 10. desember. Fyrstu ferð heiðurslønin varð latin var í 1901. Heiðurslønamóttakararnir í alisfrøði og evnafrøði verða valdir av Kungliga vetenskapsakademiens nobelkommitté, í fysiologi og medisini av Karolinska institutets nobelkommitté, í bókmentum av Svenska akademiens nobelkommitté og Friðarheiðursløn Nobels av Norske Stortings Nobelkomité. Allar hesar virðislønirnar verða lætnar av ognini hjá Nobel Stýrinum. Í 1968 kom ein eyka heiðursløn, sum Sveriges Riksbank setti á stovn, tað er Nobelvirðislønin í búskapi, sum eisini verður latin á hvørjum ári av Vetenskapsakademien.
Allar Nobelheiðurslønirnar verða lætnar í Stokkhólmi í Svøríki uttan Friðarheiðursløn Nobels, sum verður latin í Noregi. Orsøkin er tann, at Noreg og Svøríki vóru saman í einum felagsríki, tá Alfred Nobel andaðist hin 10. desember 1896, og Svøríki stýrdi uttanríkispolitikkin. Nobel meinti tí, at vandin fyri mutri var minni, um tað var Noreg, ið stóð fyri handanini av friðarheiðurslønini.
Ein uppgerð í 2014 vísir, at nærum triði hvør móttakari av teimum fimm Nobel-lønunum í heilivági, alisfrøði, evnafrøði, bókmentum, búskapi og við Friðarheiðurslønini koma úr USA. [1] Íalt hava 876 persónar fingið henda heiður. Av teimum eru 254 úr USA. Amerikanarar eru tí á fyrsta plássi yvir lond, sum hava fingið flestar Nobel-heiðurslønir, meðan Stórabretland og Týskland kappast um 2. og 3. plássið. Men um ein samanber talið av heiðurslønum við talið av íbúgvum í einum landi, sær listin munandi øðrvísi út. Tíðindafólk hjá JyllandsPosten hava gjørt eitt yvirlit, har ein sær, at um ein roknar Føroyar sum eina sjálvstøðuga tjóð, verða vit tað landið í heimi, sum hevur flestar Nobel-heiðurslønir fyri hvønn íbúgvan.
Nobelvirðislønir[rætta | rætta wikitekst]
- Nobelvirðislønin í alisfrøði
- Nobelvirðislønin í evnafrøði
- Nobelvirðislønin í fysiologi ella medisini
- Nobelvirðislønin í bókmentum
- Friðarheiðursløn Nobels
- Nobelvirðislønin í búskapi
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://jyllands-posten.dk/nyviden/ECE7088226/F%C3%A6r%C3%B8erne-og-USA-har-vundet-flest-Nobelpriser/


text:
Mali
Lýðveldið Mali (Franskt: République du Mali) er eitt land í Vesturafrika. Í norðri hevur Mali mark við Algeria, í eystri við Nigeria, í suðri við Burkina Faso, Fílabeinsstrondin og Guinea, og í vestri við Senegal og Móritania. Høvuðsstaður er Bamako, og londinum hevur umleið 14,5 millionar íbúgvar. Landið er kallað upp eftir máttmikla muslimska malinkifólkinum, sum ráddi í stórum ríki á hesum leiðum í 13. og 14. øld. Nú á døgum er Mali fátækt land. Meginparturin av fólkinum livir av at dyrka jørðina og av neytahald.
53,3 prosent av fólkinum eru ikki lesifør og 33 prosent av fólkinum er arbeiðsleys.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið tað fór at ganga aftur á í Ganaríki, tóku kúgað fólkasløg valdið, fyrst susafólkið síðan keitafólkið. Í 1230-árunum stóðu keitar undir einum mætum krígskongi, Sun Diata (1217–1255). Hann stovnaði nýtt vesturafrikanskt kongsríki í Mali. Tað gjørdist nógv størri enn Gana og øll onnur kongsríki, sum høvdu verið har um vegir. Ríkið vaks norðureftir, suðureftir og vestureftir og fekk ræði yvir týdningarmestu karavanhandilsbýunum í Suðursahara til dømis Timbuktu og Gao. Sun Diata tók við islamskari trúgv, og kendasti eftirmaður hansara, Mansa Musa (1312-1337) gjørdi pílgrímsferð til Mekka, Saudiarábia.
Í 14. øld flutti Mali gull út til Norðurafrika úr dølunum fram við áunum Senegalá og Nigerá. Í 1337 var Mali ímillum størstu ríkini í Afrika. Tollynta rættarskipanin gjørdi Mali til ríkt og friðarligt land. Kirina var ein av býunum við Nigerá, sum var sjálvur miðdepilin í Maliríki. Í Vesturafrika var tað áður so máttmikla Ganaríkið trokað burtur av nýggja kongríkinum Mali í 14. øld. Fólkið í Mali vann sær enn stórt ríkidømi av kamelkaravanunum tvørtur um Sahel til og úr Norðurafrika.
Songhaifólkið í Vesturafrika var granni hjá tí múgvandi Maliríkinum. Teir fóru at ræna Mali fyrst í 15. øld. Hálva øld seinni vóru teir vorðnir álvarslig hóttan ímóti ríkinum. Undir valdsharra sínum Sonni Ali (1462-1492), tóku teir stórar partar av Eysturmali. Hesin partur var til Shonghairíkið. Sonni Ali var ovasti maður í herinum, og meginparturin av stjórnartíð síni var hann á herferð. Hann vann nýggja ríkinum meiri vald, tá ið hann tók og vaks handilsbýirnar í Mali til dømis Timbuktu og Jenne, eins og hann vaks sín egna høvuðsstað Gao. Tá ið hann hevði lagt næstan alt Maliríkið undir seg, royndi hann at fáa skil á stýrislagið og at reisa landið á føtur aftur. Hann doyði í 1492, og sonurin tók við eftir hann, men eitt ár eftir koyrdi ein av fremstu herovastum Sonna, Askia Mohammed Turré (1442–1538), hann frá.
Søgur um nógv gull drógu evropearar higar, og í 1880-árunum var næstan alt Vesturafrika evropeiskt hjáland.
Landalæra[rætta | rætta wikitekst]
Mali er sum Niger til víddar, t.e. gott og væl sum tey skandinavisku londini samanlagt.
Landslagið í Mali skiftir frá stóru oyðimarkarvíddunum í Sahara fyri norðan til Saheløkið í miðjum landi og savannu fyri sunnan. Fram við Nigerá og Senegalá er smalur geiri av fruktagóðum lendi. Nigerá er lívæðrin í Mali. Áin rennur langt eystur ígjøgnum landið, snarar so suðurá og rennur ígjøgnum Niger og Nigeria og út í Atlantshav. Flestu fólk í Mali búgva fram við ánni. Úr ánni fáa tey drikkivatn, vatn á akrarnar, har fiska tey, og áin er eisini týdningarmikil flutningsleið.
Høvuðsstaðurin í Mali, Bamako, er týðandi havnabýur; haðan verða sement og brennievni flutt til aðrar partar í landinum, og har verður tikið ímóti rísi og jarðnøtum, sum verða útflutt. Miðskeiðis í Mali greinar Nigerá seg í fýra áir. Hetta økið verður kallað Miðoyrarnar í Mali og er fruktabesta lendið í landinum. Tá ið áin fer at vaksa í regntíðini, seta bøndurnir niður eitt serligt rísslag, sum flýtur og veksur um ein fót um samdøgrið, soleiðis at tað veksur líka skjótt, sum vatnið á oyrunum hækkar.
Tuaregar bygdu býin Timbuktu í 1100. Av tí at hann var mitt á handilsleiðini ígjøgnum Sahara, gjørdist hann skjótt týdningarmikil og kendur býur. Arabiskir keypmenn úr Norðurafrika lótu salt, klæði og ross í býti við gull og trælir sunnaneftir. Í 15. øld gjørdist Timbuktu islamskur lærdómsmiðdepil. Seinni fór at ganga aftur á í býnum, og vánalig stýring legði hann opnan fyri fíggindum.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
13 milliónir fólk búgva í Mali. Har eru 62 fólkasløg.
Átrúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Meginparturin av fólkinum er muslimar. Islam kom til Mali við keypmonnum, sum komu higar ígjøgnum Sahara úr arábiska Norðurafrika. Í 13. øld hevði alt fólkið í Mali tikið við muslimskari trúgv, og moskur vórðu bygdar í flestum býum. Tað eru umleið 2 prosent kristin í Mali.
Dogonfólkið[rætta | rætta wikitekst]
Á sandsteinaheyggjunum við Bandiagaraháslættan sunnan fyri Timbuktu heldur Dogonfólkið til, ið búsettu seg her í 16. øld. Dogonfólkið hevur sínar egnu gudar og eigur nógvar frumsagnir um, hvussu heimurin varð skapaður. Av tí at hetta lendið er kargt og berligt, hevur dogonfólkið verið noytt at lært seg at velta hvønn einasta jarðarteig - tey dyrka til dømis rís, hirsu og mais.


text:
Flotoyggj
At fólk veruliga hava trúð upp á flotoyggjar, framgongur av einum greinarstubba úr bókini Færoæ Et Færoa Reserata, sum danski presturin Lucas Debes gav út í 1673. Í kapitlinum Færøes Land skrivar hann soleiðis:
Fleiri íbúgvar hava boða frá, at ein flotoyggj ofta hevur verið at síggja norðan fyri landið. Hetta er ikki bara frásagnir ið eru bornar víðari frá forfedrunum, men eisini fólk nú á døgum siga fyri satt, at tey hava sæð hana í nakrar tímar. Tey siga seg hava sæð fjøll og dalar á henni, áir ið streyma í dølunum og at tey týðuliga sóu at hon var grøn í neðra og í dølunum.
Tann 28. apríl fyrra árið kom skiparin Poul Baadsted til Føroyar við sínum skipi. Bæði hann og tveir ungir prestar, ið vóru við á ferðini, nevniliga Gregers Pederssøn og Peder Clementsøn, søgdu frá, at teir á leiðini sóu eina oyggj, tá skipið var rikið av kós sunnanfyri Føroyar. Tá teir komu nær oynni, sóu teir hana týðuliga við fjøllum, bjørgum og streymandi áum, grøn við sjóvarmálan og við klettum og skerum undir landi, ikki ólík teimum føroysku oyggjunum. Men teir sóu ongar aðrar oyggjar og mettu tí at teir vóru snýttir. Teir sigldu tí víðari norðureftir og komu eftirhondini fram til Føroyar. Skiparin metti at oyggin lá ellivu míl í ein landsynning úr Føroyum. Um nøkur føst oyggj lá á tí positiónini, hevði hon fyri langari tíð síðani verið funnun, eftirsum skipini ið sigla á Ísland ofta sigla á tí leiðini. Tey skip ið koma sunnanífrá og stevna norður um Hetland, seta kósina eftir Føroyum, og mugu tí koma framvið tí staðnum. So um ein føst oyggj lá har, hevði hon verið kend frammanundan.
Enckhuyser Eyland, ið varð funnin og navngivin av hollendingum, lá undir 65 gradum norðari breidd ella latitude, 45 míl í ein útnyrðing úr Føroyum. Tað er týdningarmikið at nevna hana, av tí at hon ikki longur finst. Tað er upp til tann einstaka at avgera um tað er natúrligt, at ein sovorin landmassi av hørðum gróti kann hava verið til og so hvørva aftur. Um oyggin var av plantum og viksteini, so kundi tað verið, men so mátti hon hava floti omaná, sum flotoyggjarnar í ferskvatni, samanvovin av rótum, við eitt sindur av mold og grasi.
Íbúgvarnir siga annars um Svínoynna, at hon upprunaliga hevur verið ein flotoyggj. Teir meta, at um ein kundi komi út á tað (flot)oynna ið ofta sæst, og kasta stál á hana, so hevði hon sett seg. Hetta svarar til yvirtrúnna hjá kavarum, ið leggja stál á dýrgripirnar teir finna á havbotninum, so tey fornisku ikki skulu flyta teir, tá kavararnir fara upp aftur. Mong eru tey ið siga frá tílíkum flotoyggjum, og vilja vera við at tær eru veruleiki. Men eg trúgvi hesum ikki, ei heldur nakrari yvirtrúgv (teimum viðvíkjandi). Hevði tær ikki verið sagdar at líkjast vanligum oyggjum, so vildi eg hildið at tær vóru ísfjøll ið eru komin rekandi úr Grønlandi. Um so ikki er, so er tað mín fasta trúgv, at hetta er fyrigykling og sjónarvilling hjá Djevlinum, sum í sær sjálvum er ein sannur meistari í slíkum. Tí hann hevur ofta gykla teir fyrr í øðrum líki. Tað er kent millum manna, hvussu Satan um nætur, tá teir eru á útróðri um veturin, hevur víst seg fyri teimum sum ein bátur við manning og fiskireiðskapi. Hann hevur tala við teir, givið teimum agn og sagt teimum frá góðum miðum. Teir bæði kenna til og nýta tey mið ið hann hevur sagt teimum frá. Um Satan kann vísa seg í bátalíki fyri íbúgvunum, so kann hann eisini gera tað í landalíki, kanska fyri at lokka tey vantrúnu til sín og føra tey út í vanlukku...
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- Lucas Debes Færoæ Et Færoa Reserata. Keypmannahavn 1673.
- Tjatsi.fo: "Lucas Debes og flotoyggjarnar" (Føroysk umseting: Anker Eli Petersen)


text:
Er spæliloyvið í lagi?
Tær koma á hvørjum ári líka so sikkurt sum amen í kirkjuni: kærurnar um leikarar, sum ikki eru skrásettir hjá FSF og tískil mangla spæliloyvi. Hóast FSF leingi hevur gjørt nógv fyri at stramma upp á hesum økinum, hendir tað framvegis ov ofta, at kærur koma um ólógligar leikarar.
Aloftast skal orsøkin sikkurt finnast í skiftandi ábyrgdarfólkum í ymsu feløgunum, og tað er væl skiljandi viðhvørt, men umberingar nytta bara einki longur, tí lóg er lóg – og allir dómarnir hjá Aganevndini seinastu árini staðfesta, at nú er ongin góða mamma longur: Ert tú ikki á FSF-leikaralistanum, tvs. tilmeldaður hjá FSF, so ert tú at meta sum ólógligur leikari!
Og so kann vera líkamikið um tú ert 10 ella 30 ára gamal, maður ella smágenta, og um tú altíð hevur leikað við sama felag, og at hetta kann prógvast á 200 dómaraseðlum aftur í tíðina. Tú SKALT bara standa á leikaralistanum hjá FSF! Kemur ein kæra um hetta, so er STEINsikkurt, at hon fær viðhald og trý vunnin stig skifta eigara (tað grettir ikki, at tað er tapandi liðið, sum kærir!).
At ein leikari er skrásettur á FaroeSoccer er ikki nøkur trygd fyri, at hann er tilmeldaður FSF, og at spæliloyvið er í lagið, hóast tað er ein góð ábending. FaroeSoccer hevur EINKI við spæliloyvi at gera!
Tað er eitt sindur ymiskt, hvussu feløg skráseta sínar leikarar, ella hvør hevur ábyrgdina av at gera tað. Ein tummilfingraregul ella ein standardprosedura kundi verið, at allir venjarar (eisini fyri sína egnu skuld) kekka sínar leikarar á leikaralistanum hjá FSF á fsf.fo áðrenn kappingarbyrjan, og ikki minst tá nýggir leikarar koma upp í hópin sum frálíður.
Tær flestu kærurnar koma um leikarar í lægru deildunum og í ungdómsdeildunum. Í sambandi við tær kappingarnar, sum FaroeSoccer skrásetur, so hendir hetta typiskt, tá ungir leikarar leika sínar fyrstu vaksnamannadystir (í 1. ella 2. deild og í kvinnudeildini) ella flyta felag. Tá verða teir brádliga “til” í systeminum, og borðið fangar!
Á aðalfundinum hjá FSF seinasta leygardag, boðaði forsetin frá í formansfrágreiðing síni, at FSF hevur keypt eina nýggja FMS skipan (Football Management System), eina fótbóltskipan at halda stýr á m.a. dystum (elektroniskum dómaraseðlum) og leikarum, og vónin er, at hendan verður tøk til 2014. Hetta verður væntandi ein stór hjálp og ein góð trygd hjá feløgunum í sambandi við leikaraskráseting.
Men inntil tá: vælsignaðu tit, latið ikki Aganevndina gera av, hvør vinnur og tapur, tit kunnu avgera hetta sjálvi á vøllinum!
Gott kappingarár øll somul – eisini tit mongu, sum FaroeSoccer (tíverri) ikki skrásetur... enn.


text:
Skriðdýr
Skriðdýr (frøðiheiti: Reptilia) hava roðslu og verpa. Slangur, krokodillur, skjaldbøkur, eðlur og onnur skeldýr verða nevnd skriðdýr. Summi liva í vatni, onnur á landi. Flestu skriðdýr eru í hitalondum. Forfedrar skriðdýranna eru dinosaurarnir, ið livdu á jørðini í 150 mió ár, men doyðu brádliga út fyri 65 mió árum síðan. Nú á døgum eru eini 8200 skriðdýrasløg, frá um 7 m. longu netpythonslanguni (Python reticulatus) í Ásia til ta lítlu dvørgagekkoina (Sphaerodactylus) í Amerika, ið bara er 33 mm. long. Súgdýr hava heitt blóð, men skriðdýr hava “kalt" blóð - sólarhitin veitir teimum orku at flyta seg úr stað. Skriðdýr fáa ikki sjálv skapað hita inni í kroppinum sum súgdýrini, men við ávísari atferð kunnu tey stilla kropshitan. Tey sóla sær t.d., so tey orna, og leita sær í skugga, gerst tað ov heitt. Um sólarris vendir t.d. eðlan liðina ímóti sólini, so hon ornar skjótari. Tá ið heitast er um dagin, heldur eðlan seg í skugga, so hon ikki gerst ov heit. Um sólsetur vendir eðlan høvdinum ímóti sólini, so hon heldur kropshitanum.
Fyrstu skriðdýrini vórðu til fyri meira enn 300 mió árum síðan og loystu tá paddurnar av sum størstu landdýrini. Dinosaurar vórðu til fyri 200-220 mió árum síðan. Størsta skriðdýrið í dag er oyrareingjar-krokodillan (Crocodylus porosus) í t.d. Ný Guinea og Avstralia, men summar slangur verða longri. T.d. verður netpythonslangan í onkrum føri 10 m. long. Komodovaranurin (Varanus komodoensis) í Indonesia er størsta eðlan. Smæstu skriðdýrini eru smáar gekkoir, fullvaksnar bara fáar cm langar. Flestu skriðdýr verpa, og úr eggjunum klekjast ungarnir. Eðlu- og slanguegg hava gyrðið, leðurkent skal. Skjaldbøku- og krokodilluegg hava hart, sterkt skal sum fuglaegg. Sjófuglar og krabbi taka nógvar skjaldbøkuungar, meðan teir royna at koma sær oman at sjónum. Tungan á skriðdýrum dugnar teimum væl: slanga og eðla kanna uttan um seg við tunguni. Teir láta við tunguni at tevja. Harða húðin á skriðdýrum verjir tey fyri ránsdýrum og forðar fyri, at tey skorpna. Tá ið granskarar skulu greina sløgini, kanna teir ofta tað eyðkenda plátumynstrið. Kamelión (Chamaeleonidae) og onnur skriðdýr hava serligar kyknur í húðini. Í kyknunum eru litkorn, ið kunnu ývna ella tódna, og tí skiftir kameliónið lit eftir umstøðunum.
Flokking[rætta | rætta wikitekst]
Til eru tilsamans okkurt um 8200 sløg. Tey verða greind sundur í 4 høvuðsbólkar: Sphenodontia (brúeðlur), Testudines (skjaldbøkur), Crocodilia (krokodillur) og Squamata (eðlur, ormaeðlur og slangur). Bara skjaldbøkurnar hava skjøldur. Eðlur eru størsta skriðdýrabólkurin, eini 3800 sløg, men bara eitt brúeðlaslag er (Tuatara).
- Crocodilia (Krokodillur): Keimanur, gavialur, krokodilla og alligatorur teljast upp í crocodilia. Til eru 1 gavialslag, 2 alligatorsløg, 8 keimansløg og 13 krokodillusløg - tilsamans 24 sløg. Oyrareingjar-krokodillan (Crocodylus porosus) í Avstralia verður millum 8 og 10 metrar long og er nú heimsins størsta skriðdýr.
- Sphenodontia (Brúeðlan): Brúeðlan tuataran er bara á nøkrum fáum oyggjum í Nýsælandi. Kropsbygnaðurin er lítið broyttur seinastu nógvu túsund árini - hon er sera átøk 140 mió ára gomlum steinrenningum. Hon er nú friðað, tí hon er í vandi fyri at doyggja út. Brúeðlan verður einar 60 cm long. Hon etur ormar, smáeðlur, klukkur og sniglar, men tekur eisini pisur og fuglaegg.
- Squamata (Ormaeðlur, eðlur og slangur): Til eru 180 sløg av ormaeðlum, 3000 sløg av eðlum og 3070 sløg av slangum - tilsamans 7900 sløg. Ormaeðlan (Amphisbaenia) er blint skriðdýr og verður millum 10 og 60 cm long. Góða hoyrnin og frálíka tevið gera, at hon finnur ormar, smáeðlur, skordýr, gnagdýr og annað at eta. Hon livir í Afrika, Suðuramerika, Karibia, Florida, Iberia og Saudiarábia. Eðlur eru smidligar og hava hvassar kløur. Eðla er sera vanlig í hitalondum, og hon er virknast um dagin. Tær smúgva sær kvikliga inn í klettarivur ella undir steinar, verða tær órógvaðar. Slangur svimja skjótt, men á landi mugu tær skriða, tí útlimir hava tær ongar, kortini eru tær skjótar. Afrikanska eiturmamban (Dendroaspis polylepis), ið verður meira enn 2 m. long, er av skjótastu slangum og skríður einar 16 km/t.
- Testudines (Skjaldbøkur): Uml. 300 sløg. Skjaldbøkur eru ymiskar til støddar; tann stóra leðurskjaldbøkan (Dermochelys coriacea) verður 2-3 metrar long og vigar upp ímóti 920 kilo. Tann vanliga eysturamerikanska móruskjaldbøkan verður bara 8-12 cm. Súpanarskjaldbøkan (Chelonia mydas) og aðrar havskjaldbøkur kunnu svimja í 30 km um tíman. Landskjaldbøka er lítið broytt seinastu 200 mió árini. Summar landskjaldbøkur verða eldri enn 100 ár. Størsta slagið er stórskjaldbøkan á Galapagos (Chelonoidis nigra), hon kann viga meira enn 400 kilo.


text:
Vistfrøði
Vistfrøði er læran um verur og samband teirra við tað sum er rundanum tær, av bæði livandi og deyðum. Av tí at hesin partur av lívfrøðini lærir okkum hvussu samanspælið er ímillum ymisk djóra-, plantu- og soppasløg o.s.fr. verður henda lærugrein nýtt sum grund undir ástøðinum fyri (m.a. mat og plantu) framleiðslu sum liggur so tætt uppat náttúrligari djóra- og plantuframleiðslu sum gjørligt. Tí hevur tílík framleiðsla, av órøttum, fingið heitið vistfrøðilig framleiðsla. Verri stendur tó til á enskum, har heiti "organic food" er at hoyra, t.e. lívrunnin matur. Vistfrøði eru nýggj vísindi, men tey eru týdningarmikil nú á døgum. Vistfrøði gevur okkum innlit í, hvussu alt lív í náttúruni er trytað hvørt av øðrum og av umstøðunum. Vistfrøði gevur eisini kunnleika um, hvussu vit fáa forðað fyri, at plantur og dýr verða týnd, og hvussu trupulleikar, ið standast av t.d. dálking, kunnu verða loystir. Plantur og dýr verða flokkað alt eftir, hvussu tey eru og starva í vistskipanini. Allur plantur fáa orku úr sólini og brúka hana at bera ávøkst. Tær verða tí nevndar framleiðarar. Allar plantur og øll dýr í sama øki eru eitt samfelag. Dýr og plantur í einum samfelag eru liðir í einari føðiketu. Ígjøgnum hesa føðiketu gongur orka um alt samfelagið.


text:
Atopiskt eksem
Atopiskt eksem (eisini nevnt barnaeksem, atopisk dermatitis og prurigo besnier) er ein ikki smittandi sjúka, sum hevur við sær sviða, turra húð og útslett (eksem), sum kann koma og fara. Tá tað eru smábørn ið fáa eksem, verður tað nevnt barnaeksem, men vaksin kunnu eisini fáa atopiskt eksem.
Børn við barnaeksem mangla tey natúrligu fitievnini í húðini, sum knýta húðkyknurnar saman. Av hesari orsøk dampar fukturin lættliga frá húðini, sum tí verður turr og rúðrut.
Orsøkir til atopiskt eksem[rætta | rætta wikitekst]
Orsøkin til atopiskt eksem er ókend, men man hevur illgruna um ymiskar faktorar ið kunnu spæla ein týðandi leiklut. Bæði arvur og umhvørvi eru møguligir faktorar, ið kunnu vera orsøk til at summi børn og vaksin fáa barnaeksem/atopiskt dermatitis. Flestu børn við barnaeksem hava foreldur ella systkin við hoyfepur, astma ella barnaeksem. Tó hava kanningar víst, at børn ið eru vaksin upp í heimi sum hevur havt hund, hava minni vanda fyri at fáa atopiskt eksem.
Arvur[rætta | rætta wikitekst]
Um ein av foreldrunum hevur ella hevur havt astma, hoyfepur ella barnaeksem, er vandin fyri at barnið fær barnaeksem 26 %.
Um bæði foreldrini hava ella hava havt astma, hoyfepur ella barnaeksem, er vandin fyri at barnið fær barnaeksem 40 %.
Umhvørvi[rætta | rætta wikitekst]
Uml. 20 % av børnum, fødd í Danmark, fáa barnaeksem. Í 1960 var talið 3 %. So statt er mongdin av tilburðum í stórum vøkstri. Av tí at tær arvaligu orsøkirnar ikki eru munandi broyttar síðstu árini, halda granskarir, at umhvørvið má vera ein týðandi orsøk til mongu tilburðarnar. Enn vita granskarar tó ikki hvat tað er, sum er orsøk til barnaeksem, men síggja at vøksturin av tilburðum er størstur í londum við vesturlendskum lívstíli.


text:
Viktoriavatn
Viktoriavatn (eisini rópt Nyanza) er størsta vatnið í Afrika. Vatnið haðani rennur gjøgnum Nilá út í Miðjarðarhav. Nógvur fiskur er í Viktoriavatni. Tað hevur eisini stóran týdning sum farleið millum londini Kenja, Uganda og Tansania. Fyri at fáa meira burtur úr fiskivinnuni varð eitt nýtt fiskaslag slept út í Viktoriavatn í 1950-árunum. Tað var nil-áburran, sum ikki hevði verið í vatninum áður. Nil-áburran treivst væl, og nógv meira varð nú fiskað. Men seinni vísti tað seg, at nógv onnur fiskasløg minkaðu í staðin. Hetta vóru fiskasløg, sum fiskimenninir, ið búðu fram við vatninum, fiskaðu við smáum útróðrarbátum. Í staðin komu stór fiskiskip langvegis frá at fiska nil-áburruna. Í Viktoriavatni trívist ein vatnplanta, ein hýasint, sum helst er komin úr einum urtagarðshyli. Hesin vøksturin flýtur omaná og fjalir stórar partar av vatninum. Tað ger, at bátar illa fáa siglt. Men nú er eitt skordýraslag sett út, sum etur hesa vatnplantuna, og tí er ikki so nógvur ampi av henni longur.


text:
20. mars
20. mars er dagur 79 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 80 um skotár er). 286 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 2014 - Løgmaður Kaj Leo Holm Johannessen kunngjørdi á tíðindafundi, at Føroyski landgrunnurin norðanfyri var vaksin við 27.000 ferkilometrum, eftir at Føroyar hava fingið viðhald frá Landgrunsnevndini hjá ST. Avgerðin hjá landsgrunsnevndini gevur Føroyum rættindi til at útvinna náttúrutilfeingi á havbotninum og í undirgrundini.
- 1943 - Suðuroyar Sparikassi verður stovnaður.


text:
22. desember 2011 var dokumentarfilmurin “Grindabátar á ferð av Vágseiði til Sumbiar” givin út.
Í mai 2010 fóru grindabátarnir í Vági av Vágseiði til Sumbiar. Siglt varð undir Vágs- og Sumbiarbjørgunum. Í Sumba varð farið í kirkju og aftaná bjóðaðu gestablídnir sumbingar súpan og kaffi í Samkomuhúsinum. Seinnapartin fóru grindabátarnir úr Sumba og norður á Vágseiði.
Filmurin er um ferðina av Vágseiði til Sumbiar. Frásøgufólk við á ferðini eru Hans í Líðini úr Vági, sum sigur frá av Vágseiði suður á Lopranseiði, og Eli Poulsen úr Sumba, sum sigur frá á ferðini av Lopranseiði og til Sumbiar.
Umframt ferðina undir Vágs- og Sumbiarbjørgunum, eru eisini upptøkur úr Sumba, m.a. frá kirkjugongdini úr Sumbiarkirkju, har Sumbiarkórið eisini hevði nakrar framførslur.
Eftir døgurða í dag, 22. des., og í morgin, 23. des., fæst filmurin til keyps á Torginum í Vági.
Tað er Dokumentar.fo sum hevur staðið fyri filminum Grindabátar á ferð av Vágseiði til Sumbiar.
Filmurin kostar 189,- kr.
Bíleggið filmin undir “Keyp filmar”.


text:
Skarvanes
Skarvanes er ein bygd i Húsavíkar kommuna á Sandoy vestan fyri Dalur. Hon er gomul bygd, og fólk hevur búð har, í hvussu so er, frá um ár 1500. Bygdin var millum bestu kornpláss í landinum, og hagin rættiliga góður, so livilíkindini vóru hampilig, hóast møguleikar fyri útróðri vóru smáir, tí brimpláss er. Fráflyting hevur verið, og ár 2000 doyði seinasta fólkið á Skarvanesi, men seinni eru fólk aftur flutt til bygdina. Í 2013 vóru 11 fastbúgvandi sambært Hagstovuni, og í Djúpadali 2 km norðanfyri býr eitt húski. Húsini í bygdini, verða mest nýtt sum summarhús.


text:
Anton Tjekhov
Anton Tjekhov (russ. AHToH ПaBлoBич ЧexoB) (føddur 17. januar 1860 í Taganrog, deyður 2. juli 1904 í Badenweiler í Týsklandi) var ein russiskur rithøvundur, dramatikari og lækni. Hann verður mettur at vera ein av heimsins bestu stuttsøguhøvundum.[1] Hansara lívsleið sum dramatikari førdi til fýra klassikarar og hansara best umtóktu stuttsøgur eru høgt í metum av rithøvundum og ummælarum.[2] Hann starvaðist sum lækni størstapartin av yrkisleið síni. Hann tók soleiðis til í einum brævi til Aleksej Suvorin í 1888: heilivágurin er kona mín, meðan bókmentirnar eru mín hjákona.
Hann varð føddur í havnabýnum Taganrog í Suðurrusslandi. Familja hansara hevði peningaligar trupulleikar og flutti til Moskva, og har megnaði Anton at sleppa at lesa til lækna á medisinska fakultetinum. Í 1884 varð hann útbúgvin lækni, men øll lestrarárini skrivaði hann ymiskt fyri at vinnan pening til familjuna. Hann byrjaði at starvast fyri tíðarritið Strekoza í 1879 og árið eftir skrivaði hann fyri fleiri tíðindabløð, eitt nú Sankta Pætursborg-dagblaðið Novosti dnja (Dagsins tíðindi), har hann skrivaði fleiri hundrað skemtiligar søgur. Hann hevði at byrja við ikki nakrar høgar ambisjónir við skrivingini, tað var ikki fyrr enn nøkur ár seinni, at ambisjónirnar mentist, og hann fór í holt við at skriva meira endurnýggjandi søgur. Fleiri síggja hann sum faðirin at nútíðar stuttsøguni. Hann brúkti teir innaru monologarnir, sum aðrir modernistiskir rithøvundar hava brúkt seinni, t.d. James Joyce. Í 1888 útgav hann sína fyrstu stuttu skaldsøgu, ”Steppen”, í einum bókmenta tíðarriti og seinni sama ár móttók hann Pusjkin-heiðurslønina.
Í 1901 giftist hann Olgu Knipper, sum var sjónleikarinna og var við til at framføra fleiri av sjónleikunum hjá Tjekhov. Í mai 1904 var Tjekhov deyðasjúkur av tuberlum. Hann og Olga fóru til eitt kurstað í Badenweiler í Týsklandi. Hann andaðist har 2. juli 1904.
Innihaldsyvirlit
Verk[rætta | rætta wikitekst]
Søgur (úrval)[rætta | rætta wikitekst]
Sjónleikir[rætta | rætta wikitekst]
- 1878 (?): Den verdiløse fyren Platonov (enakter, eisini Faderløs; russ. БeзoTцoBщиHa)
- 1886: Om Tobakkens skadelige virkninger (enakters monologur; russ. Bpeдe Taбaka)
- 1886: Svanesang (dramatiskt studie í einari akt; russ. ЛeбeдиHaя пecHя)
- 1887: Ivanov (drama, upprunaliga «skemtileikur», í fýra aktum; russ. ИBaHoB)
- 1888: Bjørnen (farsa, enakter; russ. MeдBeдb)
- 1888: Frieriet (farsa, enakter; russ. ПpeдлoжeHиe)
- 1889: Tatjana Repina (drama, enakter; russ. TaTbяHa PeпиHa)
- 1889: Tragiker mot sin vilje (farsa, enakter; russ. Tparиk пoHeBoлe)
- 1889: Bryllupet (scene í einari akt; russ. CBaдbбa)
- 1889: Skogtrollet (skemtileikur í fýra aktum; russ. Лeший)
- 1891: Jubileet (farsa, enakter; russ. Юбилeй)
- 1895: Måken (skemtileikur í fýra aktum; russ. Чaйka)
- 1896: Onkel Vanja (senur úr bygdalívinum í fýra aktum; nógv umarbeitt versjón av Skogtrollet; russ. Дядя BaHя)
- 1901: Tre søstre (drama í fýra aktum; russ. Tpи cecTpы)
- 1903: Kirsebærhagen (skemtileikur í fýra aktum; russ. BишHëBый caд)
Yrkisbókmentir[rætta | rætta wikitekst]
- En reise til Sakhalin (1895):
- 1890: Aus Sibirien (Aufzeichnungen; russ. Из Cибиpи)
- 1893: Sakhalin-øya (ferðafrágreiðing; russ. OcTpoB CaxaлиH)
- Brøv
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ britannica.com
- ↑ "Greatest short story writer who ever lived." Raymond Carver (innleiðingin hjá Rosamund Bartlett til About Love and Other Stories, XX); "Quite probably. the best short-story writer ever." A Chekhov Lexicon, av William Boyd, The Guardian, 3 juli 2004. Heintað 16. februar 2007.


text:
Thessalia
Thessalia (grikskt): Θeσσaλίa, á eolisk grikskum ella thessaliskum: Πetθaλίa / Petthalia) er eitt landafrøðilig øki og fyrisitingar eind í Grikkalandi, sum fevnir um tað mesta av tí forna Thessalia. Áðrenn ta Griksku Myrku Øldina, sum var umleið 1200 á.Kr. – 750 á.Kr., varð økið kent sum Aeolia, og verður eisini nevnt soleiðis í Odysseini hjá Homer. Thessalia gjørdist partur av tí nýggja grikska statinum í 1881, eftir at hava verið undir ottomanskum stýri í hálva fimtu øld. Síðan 1987 hevur Thessalia verið ein av teimum 13 regiónunum í Grikkalandi, og hevur síðan Kallikratis reformin í 2010 verið býtt sundur í 5 regionalar eindir og 25 kommunur. Høvuðsbýurin í regiónini er Larissa. Thessalia liggur í miðgrikkalandi og hevur mark við regiónirnar Makedónia í norði, Epirus mót vestri, Miðgrikkaland móti suðri og Egearahavið móti eystri. Thessalia regiónin fevnir eisini um also Sporaduoyggjarnar.


text:
Bergtóra Hanusardóttir er fødd í Havn í 1946 og er sertannlækni í ortodonti og rithøvundur. Ferðaðist sum barn og ung í Skúgvi og í Kirkjubø, var virkin í ítrótti og dansi og við tíðini eisini í feløgum, í fólkarørsluni fyri frælsi, friði og kvinnurættindum, og í almennu nevndunum fyri javnstøðu og vísindasiðsemi.Var tvey skifti ábyrgdarblaðstjóri á Kvinnutíðindum og luttók í Altjóða Kvinnuráðstevnum ST’s í Beijing 1995 og í New york ár 2000.
Bergtóra gjørdi av álvara vart við seg sum høvund, tá ið hon í 1990 gav út skaldsøguna Skert flog um eina føroyska kvinnu fødd fyri aldaskiftið 1900. Hon hevur somuleiðis skrivað stuttsøgur og søguliga skaldsøgu, og við skaldsøguni Burtur 2006 verður lesarin á fyrsta sinni førdur inn í tað føroyska útisetalívið í Keypmannahavn.
Mentuanrgrunnur Studentafelagsins hevur givið út:
Burtur. Skaldsøga, 2006.
Suðar dýpið reyða. Skaldsøga, 1999.
Loynigongir. Søgur, 1993.
Skert flog. Skaldsøga, 1990.


text:
Eindarumrokning
Eindarumrokning verður brúkt, tá tøl í einari eind verða roknað um til eina aðra eind. Hetta er ofta neyðugt m.a. orsakað av, at siðvenja er at brúka ávísar eindir í ymsum londum. T.d. eru nógvir formlar knýttir at ávísum eindum. Har verða nýttar altjóða eindirnar (SI-eindir). T.d. er SI-eindin fyri longd metur, fyri kraft newton, o.s.fr.
Umrokningarhættir[rætta | rætta wikitekst]
Einfaldasti hátturin at umbroyta eina eind til aðra er at viðgera eindirnar støddfrøðiliga. Sí dømini fyri at síggja gongdina.
Tú ynskir at broyta 6 føtur til metrar. Við uppslagi hevur tú funnið út av, at ein fótur er 0,3048 metrar. Nú fært tú umbroytt støddfrøðiliga:
Legg til merkis, at fótaeindin dettur burtur, og letur metrarnar standa einsamallar eftir. (Av tí at bæði 6 føtur og 0,3048 metrar til hvønn fót eru fullkomiliga neyv tøl, er svarið við 5 týðandi talteknum fullkomiliga rætt.)
Latið okkum siga, at hæddin á tær er 182,88 sentimetrar, og at tú ynskir at umbroyta hetta til tummar:
Fleiri eindir kunnu verða viðgjørdar á sama hátt:
Tí er ferðin á heiminum umleið 7 míl um sekundið ella 40 000 kilometrar um tíman. Legg merki til, at av tí, at útrokningin byrjaði við einum týðandi taltekni (7-talinum), hevur úrslitið eisini eitt týðandi taltekn (4-talið í 40 000).
Um faldast ella býtast skal, verður avgjørt við at hyggja at eindunum og við at gera av, hvør skal burtur. Um vit høvdu býtt við 3600 s/t í umbroytingini omanfyri í staðin fyri at falda, hevði úrslitið verið í kilometurtímum fyri fersekundið, sum eyðsýnt er skeivt og høpisleyst úrslit.
Avrunding[rætta | rætta wikitekst]
Týdningarmikið er at minnast, at umbroytingargongdin ikki kann geva neyvari tøl enn tey, sum vóru frammanundan. Meðan fleiri av umbroytingartættunum í uppslagstalvunum eru neyvir og aðrir óneyvir, tó at teir hava mong, týðandi taltekn, eru øll talteknini, tú fært við roknimaskinu ella blýanti og pappíri, ikki týðandi.
Ansa eftir at runda av hóskandi eftir útrokning.


text:
1. februar
1. februar er dagur 32 í árinum í gregorianska kalendaranum. 333 dagar eru eftir av árinum (334 dagar um skotár er).
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1902 - Fótbinding verður bannað í Kina.
- 1909 - Carlos kongur og Luis prinsur í Portugal verða myrdir.
- 1929 - Popey (Skipper Skræk) er at síggja fyri fyrstu ferð.
- 1946 - Norðmaðurin Trygve Lie verður valdur til aðalskrivara í ST.
- 1965 - Martin Luther King verður handtikin eftir borgararættindagonguna í Alabama.
- 1992 - Friðaravtalan ST fekk í lag byrjar í El Salvador.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1908 - Carlos kongur og Luis prinsur í Portugal verða myrdir.


text:
HM 2013 í svimjing
HM í svimjing 2013 (HM í vatnítrótti) verður hildið í Barcelona í Spania í døgunum 19. juli til 4. august 2013. Sjálv innandura svimjingin byrjar ikki fyrr enn ólavsøkuaftan 28. juli 2013. Fýra føroyingar eru úttiknir til HM 2013, tey eru: Pál Joensen, Birita Debes, Poula Øssursdóttir Mohr og Bartal Hestoy.[1]
Tíðarætlan[rætta | rætta wikitekst]
Tíðarætlanin fyri hvørja einstaka ítróttargrein verður fastløgd seinni (hetta er skrivað síðst í mai 2013).[2] Hetta verður fyrsta ferðin, at HM í vatnítrótti eisini fevnir um Hæddarkaving.[3]


text:
Art Official Intelligence: Mosaic Thump
Art Official Intelligence: Mosaic Thump er fimta fløga útgivin av De La Soul, og fyrsta fløgan í 'Art Official Intelligence' ella 'AOI' røðini. Hon kom út heili fýra ár eftir teirra fyrru fløgu Stake Is High, sum ikki seldi væl, sjálvt um hon var væl umtøkt, í hvørt fall seinni. Í hesi atløgu komu 2 sangir ("Oooh" við Redman og "All Good" við Chaka Khan) á toplistan, sum spældi stóran leiklut í søluni hjá teimum. Haraftrat var Mosaic Thump nominerað til eina Grammy. Hip Hop broytist, mennist, veksur, og De La Soul vilja ferð eftir ferð vísa, at teir eru førir fyri at vera kreativir samstundis sum teir flyta seg við musikkinum. Stílurin broyttist nógv undir túsundáraskiftinum, til dømis vildu fólk hava nógvan bass, og tað hava teir eisini tikið við í AOI: Mosac Thump, sum tittulin indikerar. Nógvir gestir vóru við í fløguni, frá R&B tónleikarum til Old School hip hop til East Coast hip hop til Rap Rock tónleikarar.
Sangir[rætta | rætta wikitekst]
1. Spitkicker.com/Say R (Innleiðing)
2. U Can Do (Life)
3. My Writes (við Tash og J-Ro, báðir úr Tha Alkaholiks, og Xzibit)
4. Oooh (við Redman)
5. Thru Ya City (við D.V. Alias Khrist)
6. I.C. Y'All (við Busta Rhymes)
7. View
8. Set The Mood (við Indeed)
9. All Good? (við Chaka Khan)
10. Declaration
11. Squat! (við Mike D og Ad Rock úr Beastie Boys)
12. Words From The Chief Rocker (við Busy Bee Starski)
13. With Me
14. Copa (Cabanga)
15. Foolin'
16. The Art of Getting Jumped
17. U Don't Wanna B.D.S. (við Freddie Foxxx)


text:
Ashoka
Ashoka ella Aśoka (sanskrit: devanāgarī: अशोकः/IAST: Aśokaḥ/IPA: [aˈɕoːkə(hə)]; umleið 304. f.Kr.-232 f.Kr.), kendur sum Ashoka hin mikli síðan hann verður roknaður at vera ein av bestu keisarunum í India, var ein indiskur keisari (samrat) í Mauryaríkinum sum stýrdi yvir næstan øllum tí indiska subkontinentinum ettir fleire hernaðarlig álop frá umleið 272 f.Kr. til sín deyða.
Ríkið hjá Ashoka strekti seg frá dagsins Afghanistan og Pakistan í vestri til Bangladesh og Assam í eystri, og so langt suður sum tað norðara Kerala og Andhra Pradesh (burtursæð frá Tamil Nadu). Hann vann kongsríkið sum var kent sum Kalinga, sum fyrr hevði staðið ímóti álopum frá teimum sum ráddu áðrenn Ashoka, heilt aftur til Chandragupta Maurya. Høvuðsstaðurin í Aśoka var í Magadha, har sum Bihar liggur í dag.


text:
Kombikk
Kombikk (frøðiheiti - Gasterosteus aculeatus) finnast úr fjøruni og í hyljum langt uppi í fjøllunum. Hesin lítli (sjaldan meiri enn 6 cm) fiskur, við trimum hvøssum píkum fyri fjaðrar á rygginum, er tann tolnasti fiskur, hvat salti og hita viðvíkur, á okkara leiðum. Hann trívist í reinum vatni eins væl og søltum sjógvi og har hitin er úr 0 °C til 21 °C. Men best dámar honum, tá tað er grunt við nakað av gróðri og lítlum røringi, til dømis í áarhyljum.
Millum kombikk er tað kallfiskurin, ið ansar eggunum. Tíðliga á vári skiftir hann lit og byggir eitt reiður úr ymsum planturestum, sum hann límar saman við sevju úr nýrunum. Hagar lokkar hann kvennfiskar, ein ella fleiri, at gýta. Tá reiðrið er fult, 300-1000 egg, aktar hann reiðrinum til eggini klekjast, meðan hann við fjaðrunum alla tíðina rørir reinan sjógv at reiðrinum. Kombikk hava stóran týdning sum føðikelda hjá sjófugli fram við landi og smáfiski. Kombikk verða tí oftast ikki eldri enn 1-1½ ár og í rárasta føri 4 ár.


text:
Starvsnevndarfundur, Visby, Gotland. 22.-25. mars 2012
Starvsnevndin í Altjóða Oyggjaleikafelagsskapinum (IIGA) helt sín árliga várfund í Visby á Gotlandi.
Gotland, ið var vertur fyri fyrstu “NatWest Oyggjaleikunum” í 1999, tá NatWest byrjaði sína navnastuðulsavtalu við IIGA, er tann einasta limaoyggin, ið hevur boðað frá áhuga í at fyriskipa Oyggjaleikunum í 2017.
Afturat vanligu dagsskránnið hevði starvsnevnin fundir við umboð fyri almennu myndugleikarnar á Gotlandi – Region Gotland, borgmeistaran Åke Svensson, fyrireikingarnevndina fyri 2017-leikirnar, Ítróttasambandi á Gotlandi og onkrar at ítróttagreinunum, sum tey ætla at fyriskipa í 2017, fyri at tosað um uppleggið til leikirnar. Vitjað varð á fleiri av ítróttaanleggunum og ætlaðu gistingarstøðunum.
Jörgen Pettersson, formaður í starvsnevndnini í Altjóða Oyggjaleikafelagsskapinum, segði: “Vit fegnast um, at vit fingu staðfest tað, vit longu vistu. Gotland er til reiðar og ført fyri at skipa fyri Oyggjaleikunum í 2017. Gotland hevur vitanina, infrastrukturin og ein sterkan vilja til at skipa fyri leikunum aftur.”
Paul Scope, sum umboðar komandi fyriskiparan, Bermuda, í starvsnevndini, gav nevndini eina gjølliga frágreiðing um fyrireikingarnar til 2013 NatWest Oyggjaleikirnar á Bermuda. Talið av luttakandi ítróttafólkum, sum limoyggjarnar fyribils hava fráðboðað, er 1.800.
Flestu luttakararnir vera í frælsum ítrótti, har allar 24 limaoyggjarnar hava boðað frá luttøku. Men tað er enn ov tíðliga at gera nakrar niðurstøður. Nýggjastu boðini frá fyriskiparunum um lægri kostnað fyri innivist kunnu fara at skapa størri áhuga fyri sólríku og litføgru Bermuda.
Fyrireikingarnevndin á Bermuda arbeiðir miðvíst við at skaffa bíligari innivist. Nýliga vórðu limalondini kunnaði um, at eini 840 sengur eru tøkar í skúlum og hernaðarbarakkum. 400 sengur eru í einum skúla, ið liggur 350 metrar frá National Stadium – hesar kosta umleið £55 – £65 per nátt við 3 máltíðum. 200 pláss í koyggjusongum eru tøk á Regiment Base fyri umleið £35 – £45 per nátt við einari máltíð. 240 pláss eru tøk í tveimum skúlum fyri umleið £40 – £50 per nátt við einari máltíð. Hetta er sera bíligt! Leikirnir á Bermuda geva limaoyggjunum ein serstakan møguleika at vitja hesa limaoyggini hinumegin Atlantshav.
Fyrireikingarnevndin á Bermuda er eisini í samráðingum við ferðaveitarar, ið kunnu hjálpa limaoyggjunum at finna lagaligastu og bíligastu flutningsmøguleikarnar til Bermuda.
Paul Scope hevði hesa heilsanina frá fyrireikarunum: “Vit gleða okkum til at taka ímóti umboðum frá limaoyggjunum og starvsnevndini til kunningarvitjanina og aðalfundin í juli í ár. 2013 NatWest Oyggjaleikirnir verða teir fyrstu okkara megin Atlantshavið, og vit eru vís í, at leikirnir verða sera, sera serstakir.”
Aðalfundurin hjá Altjóða Oyggjaleikafelagsskapinum verður hildin á Bermuda leygardagin 14. juli. Á hesum fundinum fara limaoyggjarnar at taka støðu til vertsoyggina fyri leikirnar í 2017. Eisini skal støða takast til, um starvsnevndin skal fara at leita eftir einari 25. limaoygg. Á kunningarvitjanini fara umboðini fyri limaoyggjarnar eisini at vitja ítróttaranlegg og gistingarmøguleikar, ið eftir ætlan skulu nýtast á leikunum í 2013.
Fimtandu Oyggjaleikirnir verða hildnir á Bermuda í døgunum frá 13. til 19. juli 2013, og verða teir 8. leikirnir við NatWest sum navnastuðli.
Jerry Whitsey, formaður í altjóða CSR-nevndini hjá NatWest, viðmerkti: “Tað er okkum ein frøði at síggja framtíðarútlitini hjá Oyggjaleikunum so bjørt við limaoyggjum sum Gotlandi fúsum at hýsa leikunum í framtíðini. Í tíðum við fíggjarligari óvissu er hetta ein góður boðberi um andan í “The Friendly Games”. Vit í NatWest eru errin av at eiga ein leiklut í at stuðla øllum limaoyggjunum í teirra fyrireikingum til oyggjaleikirnar í Bermuda, ið verða eitt heilt serstakt tiltak, sum vit gleða okkum nógv til.”
Um tú vilt vita meiri, kanst tú vitja: www.natwestislandgames2013.com og www.iiga.org ella www.islandgames.net
Tú ert eisini vælkomin at seta teg í samband við:
Jorgen Pettersson, formann í IIGA (+3584573135640, jorgen.pettersson@aland.net) ella Jon Beard, formann í Bermuda 2013 fyrireikingarnevndini (+14415059901, jbeard@saltus.bm)


text:
Føroyska krónan
Føroyska krónan hevur sama virði sum danska krónan (DKK). Serligir føroyskir seðlar verða prentaðir til nýtslu í Føroyum hóast føroyskir myntir ikki verða slignir. Føroyskir pengaseðlar eru viðurkendir, men tá ið Føroyar ikki hava egið gjaldoyra, er ein føroysk króna tað sama sum ein donsk króna.
- 1 króna = 100 oyru
- 100 krónur ≈ 13,50 evrur (euro)
- 1 evra ≈ 7,50 krónur
Innihaldsyvirlit
Søgan um føroysku krónuna[rætta | rætta wikitekst]
Undir seinna heimabardaga varð sjálvstøðug føroysk króna stovnsett. Føroyska krónan varð við lóg ásett at vera 1/20 av enska pundinum. Hesi bæði gjaldoyruni vóru tá í einari sonevndari Currency board-skipan, sum merkir, at tvey gjaldoyru ella fleiri eru sett beinleiðis í lutfall til hvørt annað. Minkar eitt í virði, so minkar hitt ella hini við. Orsøkin til stovnanina av føroysku krónuni var týska hersetingin av Danmark. Í Føroyum hildu danskir myndugleikar formliga fram at vera til. Sambært føroyskari løgfrøði varð Danmark ongantíð hersett, men flutt í Amtmansborgina í Havn. Amtmaður umsat so at siga alt, sum danskir myndugleikar undan honum høvdu gjørt. Tí varð krónan ikki avtikin, hon helt fram at vera til, óheft av veruligu donsku krónini.
Í fyrstu atløgu fingu danskir seðlar eitt stempul frá amtmanni, sum segði frá, at seðilin bara var galdandi í Føroyum. Seinni vóru tó serligir seðlar prentaðir og myntir slignir til føroyska nýtslu. Hesir nýggju føroysku pengarnir vórðu framleiddir í Onglandi. Føroyska gjaldoyrað varð verandi soleiðis líka til 1949, hóast seinni heimsbardagi endaði í 1945. Heimastýrisskipanin kom ikki í gildi fyrr enn í 1948, og ikki fyrr enn eftir hetta varð føroyska krónan broytt til tað, hon er í dag. 12. apríl 1949 kom lóg í gildi, sum ásetir, at Føroyar hava egið gjaldoyra, sum eitur ein króna. Og lutfallið millum føroysku og donsku krónuna er 1 króna = 1 krone. Í lógini verður eisini ásett, at serligir føroyskir seðlar verða prentaðir til nýtslu í Føroyum. Men eingir serligir føroyskir myntir verða slignir. Danskir myntir verða brúktir í Føroyum. Lógin hevur gildi enn. Tí er, sambært lóg, einasta lógliga gjaldoyra í Føroyum hin føroyska krónan (og danskir myntir), sum tó hevur sama virði sum hin danska.


text:
Emil Lisberg Jacobsen
04.02.2014 - 22:07
Sportal > Ítróttur > Svimjing
Danski svimjarin Mads Glæsner hevur fingið viðhald í eini kæru til altjóða ítróttadómstólin CAS, har hann kærdi, at hann misti sítt gullmerki í 1500 metra frísvimjing í HM í Istanbul 16. desember 2012. Sostatt fær Glæsner sítt gullmerki fyri sigurin í hesi kappingini aftur.
Tað merkir samstundis, at Pál Joensen ”bert” fær bronsu í hesi kappingini. Pál Joensen bleiv nummar trý, men tá dopingroyndin, sum varð tikin av Mads Glæsner tveir dagar áðrenn kappingina í 1500 metrum, vísti seg at vera positiv, misti danski svimjarin sigurin og heiðursmerkið, og italski Gregorio Paltrinieri, sum bleiv nummar tvey, vann í staðin kappingina og gullið, og Pál Joensen flutti eisini eitt pláss upp og fekk silvur í staðin fyri bronsu.
Men nú hevur CAS givið Mads Glæsner viðhald, tí ein onnur dopingroynd, sum varð tikin av Glæsner aftan á kappingina í 1500 metrum, var negativ.
Glæsner missir bronsuna
Hinvegin fekk Mads Glæsner ikki viðhald frá CAS í kæruni í sambandi við kappingina í 400 metra frí 14. desember, tveir dagar áðrenn kappingina í 1500 metra frí. Glæsner vann bronsu á 400 metrum, og tað var eftir hesa kappingina, at tann positiva dopingroyndin varð tikin.
Mads Glæsner missir tí HM-bronsuna í 400 metra frí, men varðveitir HM-gullið í 1500 metra frí, staðfestir CAS.


text:
Økisnavn
Eitt økisnavn (enskt: domain name) er eitt navn á einum øki á alnetinum. Eitt tað mest nýtta økisnavnið er .com. Hvørt land hevur sítt egna økisnavn, til dømis hevur Føroyar .fo, Danmark hevur .dk, Noreg hevur .no osfr. Dømi um síður sum enda við .fo: portal.fo, vagaportal.fo, sandportal.fo, kringvarp.fo, setur.fo. Dømi um danskar síður við .dk: eb.dk, politiken.dk, sis.ku.dk; Økisnøvnini eru ofta í einum sniði, ið sampakka fyriskipanini í RFC 1035. Økisnøvn í Føroyum verða fyrisitin av Føroya DátuSavn pf. Men tað er FO-ráðið, ið er myndugleiki og sambært teimum av landsstýrismanninum í vinnumálum góðkendu viðtøkum, hevur fingið ábyrgdina av umsitingini og nýtsluni av landsøkinum .fo á alnetinum.


text:
Móðurmálsdagur og...
25. mars er føðingardagur V.U. Hammershaimbs. Tá...
Regin Marnersson stjóri í...
Landsstýrismaðurin í mentamálum, Bjørn Kalsø,...
Eina - Nýggjur stuttfilmur
Nýggjasti filmur í okkara undirvísingarsavni er...
Stjóri til Nám
Hevur tú hugsjónir um skúlamenning og nýhugsan og...
Skrivikapping 2015
Rithøvundafelagið, Norðurlandahúsið og Nám skipa...
Nýggj sBók um føroyska søgu
Nú er Føroysk søga 1 tøk at keypa, og Nám vónar...
Leiðslubroyting í Námi
1. mars í 2015 fer verandi stjóri í Námi Magnus...


text:
Lort í býin (fløga)
Lort í býin er fløga hjá føroyska Lort í býin og varð givin út í 2007.
Beinta Johannessen, blaðstjóri á Strok, hevur lagt til rættis og samskipað.
Sangirnir á fløguni eru: Slikk sjúk, Lort í býin, Heilt aleina, Upp á tá, Gott ókeypis bað, Eitt ár størri, Púra vekk, Eg eri sum eg eri, Vinalag, Strok-sangurin og Eg havi frí.
Orðini til sangirnar eiga: Eyðfinn Jensen, Kári Jacobsen, Elin á Rógvi, Steinbjørn B. Jacobsen, Tór Verland Johansen, og Jens Marni Hansen.
Løgini eiga: Kári Jacobsen, Eyðfinn Jensen, Jens Marni Hansen, Kristoffur Mørkøre, Jóhannus á Rógvu Joensen og Tór Verland Johansen.
Tey, ið syngja eru fyrst og fremst Meyla (Elin á Rógvi), S´marni (Jens Marni Hansen), Jógvan Líggjas Jóannes Lamhauge og Knøttur (Bárður Persson).
Jóannes Lamhauge hevur gjørt húsan, og Per á Hædd og Finnur Justinussen hava tikið myndirnar.
Fløgan fæst til keyps kring landið, og kostar 169,- krónur. Tað er Bókamiðsølan, sum stendur fyri søluni av fløguni.


text:
Ein kvinna verður funnin deyð í einum vørubili, og skjótt vísir tað seg, at drápið hevur samband við kvinnur, sum doyðu fyri tjúgu árum síðani. Tá blivu skriftstøð úr Prædikaranum funnin í nánd av teimum deyðu, og soleiðis er eisini nú. Skansadeildin við Williami Hammer á odda verður biðin um at kanna tey gomlu andlátini. 300 bls. 2013
Tann fimti maðurin – Jógvan Isaksen
William Hammer er komin í starv hjá tí føroysku løgregluni og hevur fingið sína egnu deild í Skansahúsinum. Hann verður av danskari og bretskari fregnartænastu biðin um at finna ein skotskan veðurfrøðing, sum er horvin í Føroyum í 1970. Tað sigst, at hann var umborð á flogfarinum, sum datt niður í Mykinesi, men síðani sæst ikki farvegurin til hansara. Træðrir eru aftur til veðurmátingar í Føroyum undir 2. Veraldar bardaga og til eina stóra vinnulívs fyritøku. 287 bls. 2012
Deydningar dansa á sandi – Jógvan Isaksen
Ein maður verður funnin deyður niðri í fjøruni í Føgrulíð á Borðoynni. Hann er leinkjaður ímillum tveir steinar í sjóvarmálanum, og fuglur er farin illa við honum. Hannis Martinsson ørminnist, at hann hevur hoyrt um onkran, sum var festur upp á hendan mátan áður, men hevur í fyrstani ilt við at koma í tankar um hvar. Skjótt fer kortini ein deyðadansur fram, sum fevnir úr Kunoy til Sumbiar, og træðrir eru nógv ár aftur í tíðina. 272 bls.
Færøernes Mellem- og Realskole er ein vakran dagin í mai 1935 á útferð í Lamba fyri at síggja og hoyra um útgrevsturin eftir Norsku Løvu, sum fór á land nýggjársaftan 1707. Á útferðini hvørvir ein fjúrtan ára gamal drongur, og 75 ár seinni biður beiggi drongin Hannis Martinsson um at hjálpa sær við at fáa greiðu á málinum. Hóast Hannis ikki hevur nógv álit á, at tað skal lukkast at finna fram til nakað so nógv ár seinni, tekur hann av. Brátt er hann fløktur inn í eina røð av ósvaraðum spurningum og deyða. Norska Løva er sjeynda bókin í røðini um Hannis Martinsson. 290 bls.
Føroya nývaldi kvinnuligi løgmaður verður skotin, tá ið hon skal tendra jólatræið á Vaglinum. Stutt seinni verða tvey fólk brend inni umborð á einum báti á Vestaruvág. Hannis Martinsson arbeiðir aftur á Blaðnum og fer undir at kanna, um tað er ein samanhangur, og um illvilji ímóti samkyndum hevur nakran leiklut. Norðlýsi er sætta bókin um blaðmannin og ráðgevan Hannis Martinsson, sum tikist at hava latið sítt akker falla med alla í Føroyum. 290 bls. 2009
Kommunumenninir, sum reinsa Hoyvíkstjørn, koma fram á eina beinagrind, sum ein C-14 tíðarfesting vísir er um túsund ára gomul.Men so verður Hannis Martinsson ringdur upp av einum sandingi, sum sigur, at tann deyði er beiggi hansara, ið hvarv í 1961. Frá hesum degi verður Hannis fløktur inn í eina røð av hendingum, sum hava træðrir aftur til skotska trolaran Red Crusader og hernaðarstøðina í Mjørkadali. Metusalem er fimta bókin um Hannis Martinsson. 316 bls. 2008
Adventus Domini – Jógvan Isaksen
Stutt fyri jól ringir ein umboðsmaður fyri stórmeistaran í Maltesaraordaninum til Hannis Martinsson og biður hann vera fyri sær á Farstøðini, tá ið hann kemur til Havnar. Frá tí løtu maltesarin er komin til Føroya og til jóla, fara bæði løgnar og harðligar hendingar fram ymsastaðni í landinum. Træðrir eru aftur til krossriddararnar á Rhodos í 16. øld og til S/S Sauternes, sum sakk í Fugloyarfirði í 1941. Adventus Domini er fjórða bókin um Hannis Martinsson. 253 bls. 2007
Tá ið tvey ung, bretsk umhvørvisfólk verða funnin deyð millum hvalirnar á oljukaiini í Havn, fær tað felagsskapir um allan heim at fara í hernað móti Føroyum. Um somu tíð fær Hannis Martinsson vitjan og verður biðin um at finna út av, hvør ið hevur dripið tey ungu. Hann tekur treyðugt ímóti avbjóðingini, sum eisini vísir seg at vera væl meiri vandamikil, enn hann hevði roknað við. Krossmessa er triðja bókin um Hannis Martinsson. 289 bls. 2005
Teir horvnu kirkjubøstólarnir – Jógvan Isaksen
Kári, Rói, Beinta og Magnus fara 2. páskadag út á Fornminnissavnið. Meðan tey eru har, verður ein kirkubøstólur tikin. Tey gera sítt ítasta at fanga tjóvin og eru fyri alskyns spennandi og óhugnaligum hendingum. Teir horvnu kirkjubøstólarnir er skemtilig og spennandi krimisøga og onnur bókin í røðini um tey fýra vinfólkini. Tann fyrra var Brennivargurin. 151 bls. 1996
Krimisøgan hevur leikpall um nærum allan heimin, men størri parturin fer kortini fram í Føroyum. Jenny Alberta Williams, mamman er føroysk og pápin er eingilskmaður, er uppvaksin í India, síðani gift týska aðalsmanninum Jochen von Brunnfeldt de Schoot. Men Jochen doyr brádliga, og Jenny flytir til Føroya at arbeiða á einum edv-virki. Men sum frá líður varnast hon, at ymiskt løgið fer fram. Bæði við hús og á arbeiðsplássinum. Duldar leiðir er spennandi bók á tremur av loyndarmálum og kærliekslongsli. 223 bls. 1996
Jens Pauli Joensen er leiðari á Føroysku Fregnartænastuni og skal á ólavsøku eftir boðum frá løgmanni vera lívverji hjá einum týskara. Hetta dámar honum lítið, og serstakliga tí at týskarin ikki er petti fyrikomandi. Hann gerst haraftrat grreiður yvir, at onkur liggur blði gestinum og honum eftir lívinum. ”Á ólavsøku” er skemtikrimi í 9 pørtum við vignettum úr amerikonskum pulp-magazines frá 20unum og 30unum. 86 bls. 1996
Gráur oktober – Jógvan Isaksen
Útvarpsmaðurin Páll Hansen doyr fyri opnari mikrofon undir døgurðatíðindunum. Ein bankaránari verður funnin hongdur í klivanum á politistøðini. Er samband ímillum deyðan hjá hesum báðum? Og hvat hava teir við lutaspekulasjón at skaffa? Eins og í ”Blíð er summarnátt á Føroyalandi” er blaðmaðurin Hannis Martinsson høvuðspersónur, og aftur hesa ferð leggur hann seg út í meiri enn væl er. 244 bls. 1994
Brennivargurin – Jógvan Isaksen
Kúllarnir Kári og Rói ganga í 6. D í kommunuskúlanum. Tað er ikki frítt fyri, at teimum dámar at arga lærararnar og ikki altíð við mýkindum. Men teir fáa álvarsligar trupulleikar at takast við, tá ið teir saman við vinfólkunum Magnusi og Beintu seta sær fyri at fanga ein brennivarg, sum herjar í Havnini. Søgan er bæði spennandi og stuttlig, og sangirnir hjá Elvis Presley hava eisini ein leiklut. 132 bls. 1991
Blíð er summarnátt á Føroyalandi – Jógvan Isaksen
Sonja Pætursdóttir verður funnin deyð undir Støðlafjalli. Hóast løgreglan metir deyða hennara at vera eitt óhapp, so er blaðmaðurin Hannis Martinsson ikki samdur. Tá ið hann stutt seinni finnur vinmann Sonju deyðan, er hann fullvísur í, at her ruggar ikki rætt. Og so er tað skonnartin ”Eva” úr Paraguay, sum liggur í Vágsbotni. Hetta er fyrsta bokin um Hannis Martinsson. 263 bls. 1990


text:
Honshu
Honshu (japanskt: 本州|本州, sum merkir Meginøkið) er tann størsta av teimum fýra høvuðsoyggjunum í Japan. Fólkatalið var 103 milliónir í 2005, 98,3 milliónir í 1990; í 1975 var tað 89,1 millión. Oyggin liggur sunnanfyri Hokkaido og norðanfyri Shikoku og í ein landnyrðing av Kyushu. Oyggin er 7. størsta oyggj í heiminum næst eftir Java í Indonesia. Tey flestu fólkini búgva har ið flatlendi er, umleið 25% búgva í Kantōregiónini. Tað er eisini í hesum økinum at Tokyo, høvuðsstaður Japans liggur. Stórtokyo fevnir umfrant Tokyo bý eisini um hesir býir: Yokohama, Kawasaki, Saitama og Chiba.


text:
Jóhannes Doyparin
Í Nýggja Testamenti er Jóhannes Doyparin (hebraiskt: יוחנן המטביל) undanmaður hjá Jesusi; hann prædikar umvending í oyðimørkini, boðar at Jesus skal koma og doypir mong, eisini Jesus, í ánni Jórdan. Jóhannes var sonur Elisabet, ið var systkinabarn Mariu Moy. Foreldur hansara fingu at vita frá Gabriel høvuðseingil, at hann skuldi gerast profetur. Hann fór út í oyðimørkina í Júdea og livdi av ongsprettum og villum hunangi. Og har fór hann undir at doypa fólk og segði, at hann var boðberi fyri ein, ið er nógv sterkari enn hann sjálvur. Jóhannes meinti við Jesus, sum hann helt vera hin rætta at doypa seg.
Føðing Jóhannesar[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið Heródes var kongur í Júdea, var har ein prestur, sum æt Sakarias. Kona hansara æt Elisabet og var av Árons ætt. Tey vóru bæði gudrøkin og royndu at liva eftir Guds boðum. Sakarias og Elisabet vóru væl til aldurs og áttu eingi børn.
Einaferð, meðan Sakarias var í templinum og bar fram roykilsisoffrið, sá hann ein eingil frá Gudi standa høgrumegin altarið. Sakariasi varð dátt við hesi sjón; men eingilin segði: Óttast ikki, Sakarias, tí at bøn tín er hoyrd, og Elisabet, kona tín, skal føða tær ein son, og tú skalt lata hann eita Jóhannes. Hann skal vera mikil fyri eygum Harrans. Vín og sterkan drykk skal hann ikki drekka, og alt frá moðurlívi skal hann fyllast av heilagum anda. Sjálvur skal hann ganga undan fyri ásjón hansara í anda og kraft Elia, til tess at vinna Harranum eitt vælbúgvið fólk.
Hvussu skal eg vita hetta vist? Tí eg eri ein gamal maður, og kona mín er komin væl til aldurs? Spurdi Sakarias. Eingilin svaraði honum og segði: Eg eri Gabriel, sum standi fyri andliti Guds, og eg eri sendur út at bera tær hesi gleðiboðini. Tú skalt verða málleysur og ikki fáa talað inntil tann dag, tá ið hetta hendir, afturfyri at tú trúði ikki orðum mínum.
Tey, sum sótu uttanfyri og bíðaðu, meðan Sakarias var inni í templinum, ótolnaðust, og tey skiltu ikki, at Sakarias var so leingi í templinum. Tá ið hann kom út aftur, fekk hann ikki talað, men gjørdi tekin í staðin fyri at lýsa signingina. Tá skiltu tey, at hann mundi hava havt eina sjón, og tey undraðust.
Sonurin, sum eingilin hevði boðað Sakarias frá, var nú komin. Grannar og frændur komu at vitja og gleðast saman við teimum. Átta dagir eftir tað, at barnið var føtt, komu teir at umskera barnið og geva tí navn. Teir ætlaðu, at tað skuldi eita Sakarias eftir faðir sínum; men Elisabet segði: “Hann skal eita Jóhannes”.
Hetta hildu teir vera løgið, tí eingin í ættini æt Jóhannes. Teir spurdu Sakarias, hvussu hann vildi barnið skuldi eita. Sakarias gjørdi tekin at fáa eina talvu, og tá ið hann fekk talvuna, skrivaði hann: “Jóhannes er navn hansara”. Í somu stund fekk Sakarias málið aftur, og hann lovaði Gudi. Barnið vaks og varð sterkt í andanum; og hann var í oyðimørkini, til hann steig fram fyri Ísrael.


text:
Sápmi
Sápmi (sámiskt: Sápmi, Sámieatnan) er sámiska heitið fyri Sámaland, sum er ein partur av Noregi, Svøríki, Finnlandi og Russlandi. Sámarnir hava búð í Sápmi í túsundtals ár, og teir hava leingi einki stórvegis samband havt við umheimin. Sámarnir hava egið mál og serstaka mentan og royna at vinna sær størri sjálvræði í landøki sínum. Hjá mongum sámum er reinsdjórahald enn høvuðsvinna, men gongdin er, at teir meir og meir liva sum øll hini fólkini í hesum londum.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Í 18. øld royndi danska-norska ríkið at fáa betri eftirlit við sámunum. Roynt varð at fáa teir at taka við kristnari trúgv.
Sámarnir hava ongantíð sjálvir átt kong ella høvding. Teir flestu hava upp ígjøgnum tíðirnar livað av reinsdjóraveiði, fiskiskapi og landbúnaði. Ein partur flytur úr einum staði í annan. Teir fara við reinsdjórafylgjunum, sum á sumri halda til í fjøllum og á graslendi, og um veturin leita inn í skógin ella oman at strondini.
Norski presturin Thomas von Westen (13. september 1682 - 9. apríl 1727) fór við loyvi frá stjórnini í Keypmannahavn at boða kristindómin fyri sámunum. Hann var strangur ímóti teimum, sum ikki vildu taka við kristnari trúgv. Fleiri túsund rúnatrummur vórðu brendar, og tey, sum ikki vildu sleppa gomlu trúnni, vórðu dømd til deyða. Thomasi von Westen dámdi ikki, at konufólk og mannfólk høvdu sama rætt at taka samfelagsligar avgerðir. Men hann lærdi seg sámiska málið, tí hann helt tað vera rímiligt, at kristindómurin varð boðaður teimum á teirra egna máli. Í 18. øld tóku fleiri og fleiri sámar við kristnari trúgv bæði í Noregi, Svøríki og Finnlandi.
Í 1751 fingu Danmørk, Noreg, Svøríki og Finnland sett fast mark norðanfyri. Sámaland varð býtt eftir landamørkunum. Men henda samtykt galt ikki teir sámar, sum fluttu úr einum staði í annan. Teir sluppu um mørkini við reinsdjórum sínum, og fingu veiði- og fiskirættindi har, teir komu. Teir sluppu eisini undan hertænastu.
Men seinast í 18. øld var nýggjur vandi á ferð. Av vatnflóð, felli og ov stórum fólkavøkstri fluttu bøndur í hundraðtali úr Eysturdali og Gudbrandsdali til Norðurlandið, Troms og Finnmørkina. Myndugleikarnir eggjaðu fólki at flyta. Tørvur var á bóndum norðanfyri. Niðursetufólkið fekk fastan bústað og eisini ognarætt til jørðina. Hetta kom sámunum dátt við. Teir vórðu riknir burtur og mistu bæði fiskirættindi og veiðirættindi. Meira enn so, at niðursetufólkini tóku burtur av reinsdjórafylgjunum og góvu sámum einki afturfyri.
Hvør?[rætta | rætta wikitekst]
Sámiska búøkið, Sápmi, røkkur frá eysturstrondini á Kolahálvoynni í (Russlandi), um alt Norðurnoreg, inn í Norðurfinnland og Norðursvøríki suður til Jämtlands og Idre. Tað eru um leið 60 000 sámar í Sápmi. Av teimum búgva umleið 35–40.000 í Noregi, 6000 í Finnlandi, 15–20.000 í Svøríki og 2000 í Russlandi. Tølini eru tó óneyv og byggja á metingar. Til eru kanningar, sum benda á, at talið er lágt sett, og at nógv fleiri hava røtur í sámiska fólkinum, men mong vita tað kanska ikki ella vilja ikki kennast við tað.
Samiskt mál[rætta | rætta wikitekst]
Sámiska málið verður vanliga býtt í trý máløki: eystursámiskt, miðsámiskt og suðursámiskt. Mett verður, at harumframt eru um leið 20 000 sámar, sum duga nakað av sámiskum. Kanska eini 85–90 % av øllum, ið tala sámiskt, tala norðursámiskt. Tað eru orð í sámiskum, sum tað ber til at fylgja fleiri enn 6000 ár aftur í tíðina, t.d. njuolla (pílur), juoksa (bogi), suotna (sina), guolli (fiskur), njoammil (hara) - Dømini eru á norðursámiskum.
Joyk[rætta | rætta wikitekst]
Vit føroyingar siga ikki, at vit syngja, tá vit kvøða. Sámar siga ikki, at teir syngja, tá teir joyka. Tá ein sámi joykar, verður hann tað, hann joykar, og ger sjálvur bæði ljóð og orð.
Joykið kann vera eitt ávíst dýr, fólk ella landslag, og við sínum serligu ljóðum og fáum orðum joykar hann tað, sum hann hevur at bera fram.
Bókmentir og tónleikur[rætta | rætta wikitekst]
Sjálvt um tann fyrsta bókin varð prentað á sámiskum í 1619, so leið heilt út í byrjanina á 1900 talinum, áðrenn sámiskir rithøvundar fóru at skriva á sámiskum. Í Noregi skrivaði Anders Larsen skaldsøguna Beaivvi Álgu (Sólarrenningin), sum varð givin út í 1912. Í Finnlandi kom yrkinga- og stuttsøgusavn Peter Jalvits Muohtačalmmit (Kavaflykrur) út í 1915. Upp aftur størri týdning hevði bók Jóhan Turkis Muitalus Sámiid Birra (Søgan Um Sámarnar), sum varð givin út á fyrsta sinni í 1910. Nevndu bøkur eru allar givnar út av nýggjum og verða nýttar eitt nú í undirvísing á fróðskaparsetrum.
Søgn úr Sámalandi[rætta | rætta wikitekst]
Einaferð var tað ein sámi, sum gekk einsamallur úti á heiðini. Tá fingu nakrir tsjudar eyga á hann og hildu eftir honum. Maðurin, neyðardýrið, visti sær eingi onnur ráð enn at
renna undan. Hann helt til beins og slapp sær til rýmingar. Hann rann og rann, men hvagar skuldi hann fara? Í tí hann leyp upp um ein heygg, fekk hann eyga á eina holu.
Maðurin var kvikur og kreyp sær inn í holuna.
Ein eiturkoppur sat uttan fyri holuna, og tá maðurin var kropin innum, spann hann eitt lokkanet fyri allan holumunnan. Tsjudarnir undraðust á,
hvar maðurin kundi hava fjalt seg. Teir leitaðu og leitaðu. Ein teirra kom fram við holuni, men tá hann sá lokkanetið, fór hann framvið og vendi
aftur til hinar tsjudarnar.
- Gamlir sámar hava enn ta trúgv, at tú ikki skalt drepa ein eiturkopp, tí hann hevur bjargað mannalívi.
Faðir vár á sámiskum[rætta | rætta wikitekst]
Áhčči min,
don guhte leat almmis.
Basuhuvvos du namma.
Bohtos du riika.
Šaddos du dáhtu, mo almmis nu maiddái eatnama alde.
Atte midjiide odne min beaivválaš láibámet.
Ja atte midjiide min suttuideamet ándagassii
nu go maiddái mii ándagassii addit min velggolaččaidasamet;
ja ale doalvvo min geahččalusa sisa,
muhto beastte min bahás eret.
Dasgo du lea riika ja fápmu ja gudni agálasvuhtii! Amen.
Annað[rætta | rætta wikitekst]
- Dunnaldur Dunna á sámiskum; Vulle Vuojaš
- Í 1980 vann "Samii Ædnan" frá Sámalandi (Sápmi) norska Melodi Grand Prixið.


text:
1929
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 6. januar - Systir Agnes Gonxha Bojaxhiu, seinni kend sum Móðir Teresa, kemur til Calcutta frá Írlandi, til at byrja starv sítt í India.
- 10. januar - Belgiska tekniseriuhetjan Tintin verður fyrstu ferð at síggja, í teknirøðini Les Aventures de Tintin, reporter..., au pays des Soviets (á føroyskum, Upplivingar Tintin í landi Sovjetanna.), í barnablaðs ískoytinum í dagblaðnum Le Petit Vingtième.
- 17. januar - Tekniseriu sjómaðurin Popeye verður fyrstu ferð at at síggja í blaðnum Thimble Theatre.
- 9. februar - Litvinov avtalan verður undirskrivað í Moskvu. Avtalan hevur við sær at Sovjetsamveldið, Pólland, Estland, Rumenia og Lettland avtala ikki at nýta vopn um ósemja kemur upp landanna ímillum.
- 2. mars - Táverandi heimsins longsta brúgv letur upp, tá Tollbrúgvin í San Francisco verður vígd.
- 16. mai - Fyrsta Oscarsvirðislønin verður latin við 15 minutna hátíðarhald í Hollywood. Wings (1927) vinnur heiðurslønina fyri besta film.
- 26. mai - Gjáar kirkja verður vígd.
- 27. juni - Fyrsta almenna framsýning av litsjónvarpi verður hildin í New York. Fyrstu myndirnar, ið verða vístar eru av eini blomsturbuket og tí amerikanska flagginum.
- 27. juli - Reyði Krossur tekur sær ein reyðan mána, afturat reyða krossinum sum búmerki.
- 16. august - Ófriður tekur seg upp í millum Palestinar og jødar búsettar í Palestina, við teimum avleiðingum at 133 jødar og 116 palestinarir lata lív.
- 20. august - BBC, British Broadcasting Company, byrjar sína fyrstu sjónvarpsending.
- 24. - 29. oktober - Wall Street brakið í 1929. Atvold til stóru amerikonsku fíggjarkreppuna sum vardi í fleiri ár.
- 7. november - The Museum of Modern Art opnar fyri almenninginum í New York, USA.
Ókendar dagsetningar[rætta | rætta wikitekst]
- Molin við atløgubryggju í Tórshavnar havn eru liðug.
List[rætta | rætta wikitekst]
Bókmentir[rætta | rætta wikitekst]
The Sound and the Fury hjá William Faulkner.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 15. januar - Martin Luther King Jr., amerikanskur mannarættindaleiðari (d. 1968)
- 10. apríl - Max von Sydow, svenskur sjónleikari (Pelle Erobreren)
- 4. mai - Audrey Hepburn, enskur sjónleikari og aktivistur (Breakfast at Tiffany's) (d. 1993)
- 12. juni - Anne Frank (d. 1945)
- 28. juli - Jacqueline Kennedy Onassis, amerikonsk forsetafrúa. (d. 1994)
- 24. august - Yasser Arafat, palestinskur forseti. (d. 2004)
- 25. september - Barbara Walters, amerikonsk tíðindakvinna
- 12. november - Grace Kelly, amerikanskur sjónleikari og seinni prinsessa av Monako. (High Noon) (d. 1982)
- 13. desember - Christopher Plummer, kanadiskur sjónleikari (The Sound of Music)
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 15. mai - Søren Henrik Theodor Sørensen, Føroya próstur 1878-84. (f. 1849)


text:
BÍLEGG TÍÐ
Fyri at bíleggja tíð, verða tygum biðin
um at senda ein teldupost til:
artharmonia@artharmonia.fo
Telefon avgreiðsla er frá kl. 18-19 á
tlf. 59 99 30
ARTHARMONIA
SERLÆKNAVIRKI
ARTHARMONIA er serlæknavirki í plastikskurðfrøði í Føroyum. Endamálið við heimasíðuni er at upplýsa um, hvussu farast skal fram, um ein ynskir eina plastiska skurðviðgerð.
Her ber til at finna upplýsingar um fyrimunir, framferðarhættir, váðar og trupulleikar, ið kunnu standast av plastiskum skurðviðgerðum.
Eisini er ætlanin, at sjúklingurin her skal fáa hjálp til at taka støðu, tá ið hann skal meta um, um hann hevur tørv á plastiskari skurðviðgerð.
HVÍ YNSKJA FÓLK
PLASTISKA SKURÐVIÐGERÐ
Orsakirnar til at einstaklingur tekur avgerð um at fáa eina lýtis- og/ella eina fríðkanarskurðviðgerð kunnu vera nógvar, alt frá onkrum smávegis, ið ampar útsjóndina, til størri lýti, ið skemma útsjóndina rættiliga nógv. Hvaðan lýtið stavar kann eisini vera ymist, alt frá viðføddum breki til avleiðingar av óhappi ella sjúku.
Tað, sum er felags, er, at lýtið býður einum ímóti og hevur ávirkan á sjálvsálit og sjálvsmynd. [les meira]


text:
Blasfemi
Blasfemi kemur av griska orðinum "blasphemia", ið merkir baktalan. Blasfemi verður ofta skilt sum gudspottan, og lýsur í breiðari merking eina grova niðurgering av onkrum, sum verður sæð sum heilagt í átrúnaðarligum felagskapum. Forboð ímóti blasfemi er at finna í øllum teimum monoteistisku átrúnaðunum - jødadóminum, kristindóminum og islam.
Innihaldsyvirlit
Jødadómurin[rætta | rætta wikitekst]
Í jødadóminum kanst tú lesa um forboðið í Toraini, sum er heilaga skrift jødanna, og svarar til Gamla Testemantið. Í Exodus í Toraini - sum svarar til 2. Mósebók í kristnu Bíbliunni - kanst tú fyrstu ferð lesa tað jødiska forboðið móti at spotta Gud. Vert er her at leggja til merkis, at eisini ein niðran av leiðaranum í samfelagnum verður sæð sum blasfemi móti Gud. Hetta møguliga tí, at mann metur autoritetin hjá leiðaranum vera givnan av Gudi.
Forboðið móti blasfemi verður útdjúpað í Leviticus (Triðu Mósubók í kristnu traditiónini). Í hesum teksti verður sagt, at revsingin fyri blasfemi skal verða steining til deyða, líkamikið um talan er um ein, ið hoyrur til ísraelitiska samfelagið ella um tað er ein fremmandur.
Í Leviticus stendur eisini at lesa um ein mann av egyptiskum uppruna, sum verður steinaður uttanfyri býargrensuna, eftir at hava forbannað Gud í einum orðadrátti við ein ísraelsmann. Seinni í jødadóminum verður tað sæð sum blasfemi at úttala Guds rætta navn, YHWH (Yahweh). Forboðið verður kjakast um og útdjúpað í Talmud, sum er ein av sentralu tekstunum í jødadóminum, og snýr seg um etikk, lógir o.t.
Enn ídag verður í jødadóminum kjakast um hvat er blasfemi ella ikki. Eitt gott dømi er tá popstjørnan Madonna í 2005 sang um avdeyðar rabbinarar í sanginum "Isaac". Hetta sóðu fleiri sum grovt blasfemi.
Kristindómurin[rætta | rætta wikitekst]
Í kristindóminum er forboðið móti blasfemi á nógvar hættir ein víðariføring av tí jødiska. Í Nýggja Testamenti skal Jesus hava sagt, at spottan av andanum er ófyrigeviligt. Útsøgnin ljóðar soleiðis:
- "Tí sigi Eg tykkum: Øll synd og spottan skal verða menniskjum fyrigivin; men spottan móti Andanum skal ikki verða fyrigivin. Og um onkur talar orð móti Menniskjasyninum - tað skal verða honum fyrigivið; men tann, ið talar móti Heilaga Andanum, honum skal tað ikki verða fyrigivið, hvørki í hesi tíð ella í hini komandi" (Matteus 12, 31-32).
Tá kristindómurin gjørdist tjóðarátrúnaðurin í meginpartinum av Evropa, varð blasfemi gjørt til eina revsiverda brotsgerð. Stóri heimspekingurin Thomas Aquinas sá blasfemi sum vantrúgv. Í verkinum "Summa Theologica" skrivar hann millum annað, at ein brotsgerð móti Gudi er álvarsligari enn morð.
Revsingin fyri at spotta Gud var flesta staðni kropslig. Sambært danskari lóg frá 1683 skuldi tann seki hava skorið tunguna av og høvdið kappað av. Síðani upplýsingartíðina er revsingin fyri blasfemi tó linkað nakað - eisini í Føroyum. Blasfemiparagraffin, sum strangt tikið enn er galdandi, sigur soleiðis:
»§ 140. Den, der offentlig driver spot med eller forhåner noget her i landet lovligt bestående religionssamfunds troslærdomme eller gudsdyrkelse, straffes med bøde eller fængsel indtil 4 måneder.«
Islam[rætta | rætta wikitekst]
Ein kafir er í islamiskari siðvenju ein, ið hevur framt gudspottan (blasfemi). Kafir er soleiðis ein "vantrúgvandi" ella "fornoktari" og sekur í mest álvarsligu syndunum, sum ein muslim kann fremja. Í islam kann tað vera blasfemiskt at seta einhvønn ella eitthvørt við síðunar av ella yvir Allah. Hetta kallast shrik. Tað kann eisini vera blasfemi at tosa niðursetandi um Allah, profetin Muhammed og teir bíbilsku profetarnir - harímillum Jesus. Í islam er tað tó blasfemi at kalla Jesus fyri Guds son, tí hetta er at síðustilla eitt menniskja við Allah.
Eitt av best kendu dømunum uppá blasfemi í islam er sakin um rithøvundan Salman Rushdie, ið varð ákærdur fyri blasfemi fyri sína skaldsøgu "Tey satanisku versini". Táverðandi leiðarin í Iran, Ayatollah Khomeini lýsti fatwa yvir Rushdie, og hetta innibar ein deyðadóm yvir bretska rithøvundan.
Eitt meir núverðandi dømi er Muhammed-tekningarnar hjá Kurt Vestergaard og reaktiónirnar tær høvdu við sær.
Átrúnaðir uttan blasfemi[rætta | rætta wikitekst]
Tveir av teimum stóru átrúnaðunum í Asia, hinduisma og buddhisma, hava ikki nakað formelt hugtak um blasfemi. Í hinduismuni er einki orð, sum svarar til blasfemi. Hetta kann skiljast í samanhanginum av, at hinduisman er ein savnandi merking av einari rúgvu av ymiskum trúðarrætningum í India, uttan nakra heilaga bók við lógum.
Buddhisman hevur heldur ikki nakað formelt hugtak um blasfemi. Vegurin hjá buddhistunum til frelsu inniheldur tó, at mann skal ikki tosa ringt um heilagar persónar, hvørki frá buddhismuni ella frá øðrum átrúnaðum.
Sjálvt um blasfemi ikki er eitt formelt hugtak í hvørki buddhismuni ella hinduismuni, so eru gudfrøðiligar ósemjur og valdsstríð eisini ein partur av teirra søgu, eins og í jødadóminum, kristindóminum og islam.


text:
9. februar
9. februar er dagur 40 í árinum í gregorianska kalendaranum. 325 dagar eru eftir av árinum (326 dagar um skotár er).
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1900 - Dwight Davis setur á stovn tenniskappingina Davis Cup.
- 1927 - Eftir harðar bardagar verður kollveltingin í Portugal niðurbard.
- 1969 - Amerianska Boeing 747, heimsins størsta rutuflogfar, fer sína jómfrúferð.
- 1986 - Halastjørnan Haley kemur nærri sólini enn nakrantíð áður;
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1988 - Lotte Friis, danskur svimjari
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1984 - Sovjettiski leiðarin Andropov doyr. Eftirmaður hansara er Chernenko.


text:
Alaska
Alaska er ein lutstatur í USA við umleið 710 túsund íbúgvar. Alaska, sum USA keypti frá Russlandi í 1867, er stórt land, dupult so stórt sum Noreg og Svøríki tilsamans. Sean Parnell (føddur 19. november 1962 í Hanford, Kalifornia) er guvernørur. Hann umboðar republikanararnar.
Nú verða flogførini mest brúkt til flutning, men enn dámar alaskamonnum væl at koyrakapp við hundasleðum, og í støðum verða tær eisini brúktar til at flyta vøru við.
Innihaldsyvirlit
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Tað mesta av tí er fjallalendi, og har er hægsta fjallið í Norðuramerika, Mount Mac Kinley, 6187 m. Norðuri við Íshavið og fram við áunum er slætt. Veðurlagið er kalt uttan úti við vesturstrondina. Fram við norðurstrondini er tundralendi, men sunnari vaksa heilt stórir nálaskógir.
Størsta áin eitur Yukon, og høvuðsstaðurin er Juneau.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Um ár 1890 funnu teir gull í landinum, og tá fór nógv fólk hagar at leita eftir gulli. Men enn eru tó bara 710 000 fólk í øllum landinum. Í 1959 fekk landið rætt at teljast upp í hini ríkini.
Hendingarøð[rætta | rætta wikitekst]
- Um 13.000 f.Kr. - Veiðifólk/savnarar vóru teir fyrstu, sum gingu um Beringssund til Alaska.
- 1903 - Marknaósemja um Alaska ímillum Kanada og USA løgd til viks.
- 1912 - Alaska verður landøki í USA.
Upprunafólkið[rætta | rætta wikitekst]
Í landinum búðu, tá ið teir hvítu komu hagar, indiánar og eskimoar. Helst hava fólk verið í Alaska frá um 10.000 f.Kr. Fornfrøðingar hava funnið eina 11.500 ára gamla barnagrøv í einum steinaldar búplássi mitt í Alaska. Í grøvini, sum er millum nøkur trø beint við eina á, vóru brendar leivdir av einum barni. Barnið var millum eitt og trý ára gamalt, tá tað doyði fyri 11.500 árum síðani. Hetta eru elstu leivdirnar av menniskjum í hesum partinum av Amerika. Staðið har grøvin er kallast Upward Sun River, og tí hevur barnið fingið navnið Xaasaa Cheege Ts’eniin, sum merkir "Upward Sun River Mouth Child" [1].
Tennirnar hjá barninum vísa, at tað er í ætt við indiánarar og fólk úr Eysturásia. Granskarar hava enn ikki staðfest hvat kyn barnið er, tí leivdirnar eru ov illa farnar í eldinum. Amerika og Eysturásia eru á dag skild sundur við einum smølum firði, men tað hava tey ikki altíð verið. Fara vit 14.000 ár aftur í tíðina, so vita vit, at havstøðan var lægri enn hon er í dag. Og tí hava stór øki, sum í dag er hav, verið land tá. Fólk hava tí kunnað ferðast úr Eysturásia til Norðuramerika at búseta seg. Long tíðarskeið í forsøguligari tíð lógu stórir partar av Norðuramerika og Eysturásia undir í ómetaliga tjúkkum ísi, kava og jøklum. Hesi køldu tíðarskeiðini, kalla ístíðir, vóru 100 000 hvørt ár. Ímillum hvørja ístíð var veðurlagið lýggjari í eini 20 000 ár. Tann síðsta ístíðin kom 110 000 ár f.Kr. og var av umleið 13 000 f.Kr. So nógvur sjógvur frysti, at høvini fjarðaðu einar 90 m. Tað hevði við sær, at landfast gjørdist ímillum meginlond, sum havið áður hevði skilt sundur, til dømis lá turt tað grynsta ímillum Alaska og Russland, har Beringssund nú er.
Veiðifólk, sum høvdu búsett seg í Eysturásia fluttu um 13 000 f.Kr. til tað, ið nú er Alaska. Eftir um 12 000 f.Kr. fløddi aftur, og havið stongdi leiðina um Beringsund fyri niðursetufólkunum úr Ásia. Tey fóru longri og longri suður ígjøgnum USA og haðan til Suðuramerika.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Umframt gull eru fleiri onnur málmsløg at finna, og hartil bæði kol og olja. Viði høgga teir væl av, og fiskur er nógvur at fáa, helst laksur, men tað er eisini nógv til av toski og kalva. Sitka, ein av høvuðsbýunum í Suðuralaska, varð bygdur í árinum 1804. Hann liggur á Baranofoynni og er í dag heimsins fremsta laksahavn.
Samferðsla[rætta | rætta wikitekst]
Nógvur legst kavin í Alaska, og fyrr mátti farast millum bygdir við hundasleðu. Torført er at ferðast, og tí hava teir bygt nógvar flogstøðir seinnu árini, so at nú verða flogfør ógvuliga nógv brúkt, bæði til at flyta fólk og varu. Í Anchorage setast tey stóru flogførini, sum flúgva millum Evropa og Ásia tvørtur yvir Norðpólinum. 10 tímar tekur ferðin úr Keypmannahavn til Anchorage og 8 tímar haðani til Tokyo, Japan.
Fyri at gera ferðalíkindini betri millum Alaska og hin partin av USA, hava teir lagt veg norður ígjøgnum Kanada, so nú ber til at koyra við bili, ið hvussu er um summarið. Markið millum Kanada og USA, sum gongur 49 breiddarstigi vestur frá vøtnunum, verður ikki vart, so sum gjørt verður millum flest onnur lond. Har eru eingir tollarar ella vaktarmenn, og fólk kunnu fara um markið, sum teimum lystir.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-1360405/Scientists-make-historic-discovery-11-500-year-old-toddler-Xaasaa-Alaska.html


text:
Nevfatti
Nevfatti (frøðiheiti - Recurvirostra avosetta) er ein stórur svartur og hvítur vaðfuglur í avocet og stilt familjuni, Recurvirostridae. Hann er 43 cm langur frá nevi til vel. Nevið boðar uppeftir og við tí leitar hann eftir føði í sjóvarmálanum, tað kann t.d. vera krabbadjór, fiskaegg, maðkar og algur. Fuglurin ynglar í Evropa og vestur og mið Asia. Hann er flytifuglur og býr tað mesta av vetrinum í Afrika og suður Asia. Nakrir fuglar flyta tó ikki um veturin og verða verandi í eitt nú suður Onglandi og suður Spania. Nevfatti er rættiliga vanligur at síggja um heystarnar við vaðahavið við vesturstrondina í Danmark. Mótsatt fleiri øðrum sløgum av vaðafugli, so sær man ofta henda fuglin svimja á sjónum, hann hevur nevniliga svimjihúð á klørnum.


text:
Skjaldarmerki Føroyar
Skjaldarmerki Føroya sæst fyrst í kirkjubøstólunum í umleið 15. øld. Tað ímyndar ein veðr á einum skjøldri. Seinri nýtsla sýnir ein veðr í einum innsigli brúkt av løgrættumonnum, ið vóru limir gamla føroyska dómstólinum, løgtinginum. Í seinna parti av 19. øld hómast ein trá í føroyingum at hava eitt savningarmerki. Elsta merkið, vit vita um, er veðramerkið. Seinni kom tjaldursmerkið og tíðum veittraðu tey lið um lið. Men eins og grannar okkara fyri vestan, íslendingar, hildu føroyingar ikki, at tað var hóskandi við djóramynd sum tjóðflaggi.
Skjaldarmerkið fór úr nýtslu tá ið løgtingið varð niðurlagt í 1816. Eftir at løgtingið varð endurreist í 1852, og sjálvt meðan Føroyar vóru de-facto sjálvstøðugar undir seinra heimskríggi, var einki føroyskt skjaldarmerki brúkt. Eftir gildiskomuni av Heimastýrislógini í 1948, kom skjaldarmerki í nýtslu aftur saman við gamla heitinum løgmaður. Og tað var júst løgmaður, og landsstýrið, og ikki løgtingið, sum nú brúkti skjaldarmerkið.
1. apríl 2004 kunngjørdi Løgmansskrivstovan at frá tí degi fóru løgmaður og Løgmansskrivstovan at nýta hesa nýggju útgávuna av skjaldarmerkinum. Henda nýggja útgávan varð grundað á upprunaligu útgávuna á kirkjubøstólunum. Litirnir vóru íblástir av Merkinum, og gult/gylt lagt afturat. Nýggja útgávan ímyndar bukkandi veðr á skjøldri, klárur at verja. Nýggja skjaldarmerkið kann verða nýtt av føroyskum stjórnarráðum og sendistovum. Summi hava skift, meðan onnur enn nýta gomlu útgávuna.


text:
Ekvatorguinea
Ekvatorguinea (spanskt: República de Guinea Ecuatorial, franskt: République de Guinée équatoriale, portugisiskt: República da Guiné Equatorial) ella Lýðveldið Ekvatorguinea er eitt lítið land í Vesturafrika. Eitt av teimum minstu. Ekvatorguinea hevur mark við Gabon og Kamerun. Londinum hevur uml. 500 000 íbúgvar.
Forsetahjúnini í Ekvatorguinea eita Teodoro Obiang Nguema og Constancia Mangue de Obiang, og umrøddi sonur teirra er Teodorin Obiang, sum verður mettur at skula taka yvir, tá hin gamli ikki orkar at stýra longur. Teodoro Obiang Nguema tók ræði í landinum eftir blóðugt kvett í 1979 og síðan hevur stjørnað landinum við harðari hond. Hann hevur fingið atgongd til størt ríkidømi, tí oljuídnaður við landið hevur givið nógv av sær.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fólkið í Ekvatorguinea hevur tolt nógv, og búskapurin hevur ligið í sori av harðræðisávum. Øll 1970-árunum stýrdi eirindaleysi einaræðisharrin Macias Nguema, men í 1990-árunum tók hóvligari stýri við valdinum. Hetta lítla, fagra landið - har eisini fimm oyggjar eru uppií, má nú stríðast til tess at fáa búskapin á føtur aftur.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Pinkulítla landið í Vestafrika gjørdist kent av umheiminum, tá ið olja í hampiliga stórum nøgdum varð funnin í landinum í 1995. Ríkidømið átti av røttum at verið stórt í slíkum landi, men alíkavæl má meginparturin av fólkinum í landinum liva fyri minni enn 5-10 krónur um dagin. Peningurin frá oljuríkidøminum fer í ávísan mun beint í lumman á Obiang Nguema, sum persónliga er góður fyri fleiri milliardir (av landsins pengum). Peningurin stendur á konto uttanlands.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Lýggja veðurlagið og fruktagóða gosøskujørðin í størstu oynni Bioko gera, at oyggin er væl egnað til landbúnað, men vegirnir eru fáir, og verkafólkið veit einki um nýggjar dyrkingarhættir. Mesta lendið er lagt inn til kakaolundir, tískil er næstan eingin jørð eftir, har fólkið kann dyrka mat.


text:
Eiði - Photo: FaroeIslandsPhoto.com / Kasper Solberg
eiðieysturoyvegurroadhúshusehousesmyndir úr Føroyumbilleder fra Færøerne
From Summer
Haldarsvík - Photo: FaroeIslandsPhoto.com / Kasper Solberg
haldarsvíkstreymoyfossuråvatnvandhouseshúshusemyndir úr Føroyumbilleder fra Færøerne
From Summer
Leynar - Photo: FaroeIslandsPhoto.com / Kasper Solberg
færøernearkitekturkrusningsommernaturspejlingvandhuseLeynarneystmyndmyndirbillederfotosfaroe islandsfaroeislandsfaroespicturesphotosphotostock photos myndasavnmyndir úr Føroyumbilleder fra Færøerne
From Summer
Leynar spegling - Photo: FaroeIslandsPhoto.com / Kasper Solberg
husesøvindstilledobbeltrejseturismefærøskspejlingvandbådebygningersommerarkitekturfærøernespeglingneystmyndmyndirbillederfotosfaroe islandsfaroeislandsfaroespicturesphotosphotostock photos myndasavnmyndir úr Føroyumbilleder fra Færøerne
From Summer
Leynar Spegling - Photo: FaroeIslandsPhoto.com / Kasper Solberg
færøernevandspejlingstrandsandsommerarkitekturhusebådeneystleynarspeglingmyndmyndirbillederfotosfaroe islandsfaroeislandsfaroespicturesphotosphotostock photos myndasavnmyndir úr Føroyumbilleder fra Færøerne
From Summer


text:
Nólsoy
Nólsoy er ein av smáu oyggjunum í Føroyum, 10 km² til víddar, og liggur stutt eystan fyri høvuðsstaðin Tórshavn. Hóast Nólsoy er 371 metrar høg, so er hon tann lægsta av øllum 18 oyggjunum í Føroyum. Í 2004 kom Nólsoyggin uppí Tórshavnar kommunu eftir at hava verið sjálvstøðug kommuna. Tó at eingin býráðslimur er nólsoyingur er ein fólkavald staðbundin nevnd mannað við nólsoyingum, sum ráðgevur býráðnum í málum, sum viðkoma nólsoyingum og Nólsoynni. Fólkatalið í oynni, tá ið tað var størst (1970), var um 350, men sum í øllum teimum smáu oyggjunum er tað minkað, og í 2014 búgva umleið 220 fólk í Nólsoy.
Í sanginum hjá Hans Andreasi Djurhuus Lítið yvir Føroyaland tekur hann soleiðis til: Nólsoy ryggin úr sær spennir, stendur stinn - so long og mjá, verjir fyri Havnarvág. So einfalda og sigandi lýsing kann bert eitt skald gera. Vit fáa at vita, hvussu oyggin sær út, og hvønn týdning hon hevur fyri høvuðsstaðin Tórshavn. Um oyggin ikki var, so var Tórshavn ikki høvuðsstaður Føroya.
Um ár 1400 er navnið á oynni skrivað Nors-oy, og málfrøðingar halda navnið hava fornnorrønan uppruna í týdninginum tann smala ella mjáa oyggin. Serliga mjá og lág er hon, har bygdin liggur. Ja, tá ódnarveður er eystaneftir, hendir tað seg, at tað brýtur tvørtur um tað lægsta. Mitt í bygdini, har oyggin er smalast, var inntil 1984 Holið. Hol kom í oynna umleið 1900, tá lendið byrjaði at máast undan av veðri og sjógvi. Fyrrapartin mánadagin 4. oktober 1984 var so nógv máað undan, at holið datt saman. Í dag er fótbóltsvøllur, har Holið var.
Innihaldsyvirlit
Vitin á Borðuni[rætta | rætta wikitekst]
Í 1893 bygdi danska Farvandsvæsenet vita syðst á Nólsoy, og hann er tann størsti í danska kongaríkinum. Vitin á Borðuni varð bygdur í 1893.
Vitameistarar[rætta | rætta wikitekst]
- 1895 - 1903 Eduard Vilhelm Ferdinand Christoffer Schønfeldt
- 1903 - ? V. Larsen
- 1940 - ? Anders Hansen
Vitameistarar í tíðarrøð[rætta | rætta wikitekst]
- E.P. Sonne, 1893 - 1895
- Eduard Vilhelm Ferdinand Schønfeldt, 1895 - 1903
- L.C. Larsen, 1903 - 1909
- Christoffer Larsen, 1909 - 1917
- Dánial Olsen, 1917 - 1940
- Anders Hansen, 1940 -1945
- Jens Pauli Hansen, 1945 - 1948
- Johan Djurhuus, 1948 - 1954
- Jákup Nielsen, 1954 - 1970
- Elias Lið, 1970 - 1979
- Leon Heinesen, 1979 1982, tá starvið var niðurlagt. [1]
Djóralív[rætta | rætta wikitekst]
Drunnhvítastovnurin í Nólsoy er eitt náttúruvirði í heimsflokki, tí talan er um heimsins størsta drunnhvítabøli. Í juli og august 2012 vórðu drunnhvítar taldir í Urðini í Nólsoy. Økið var 106.000 m2. Hetta er fyrstu ferð, ein tílík teljing verður gjørd í Føroyum. Drunnhvíti býr í holum og undir steinum og kann tí ikki teljast beinleiðis. Náttúrugripasavnið, sum hevur gjørt teljingar av drunnhvíta í Nólsoy, hevur mett, at umleið 50 túsund pør av drunnhvíta eiga í Nólsoy. Harumframt eru umleið 30 túsund pør av lunda.
Nólsoy hevur eisini fyrsta staðfesta villstovnin av vanligum froski í Føroyum.
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Bók: Egon Hansen: Nólsoy søgubrot og fólk


text:
Havhestur
Havhestur ella (á suðuroyarmáli) Náti (frøðiheiti - Fulmarus glacialis) er sjófuglur. Havhestur átti á fyrsta sinni í Føroyum í 1839 og síðani tá er tali voksi nógv, heili 600 000 pør eru tey í tali í dag [1]. Havhestur er ein sera stórur fuglur og sæst næstan alt ári, hann kemur her miðan januar og sæst í øllum bjørgum í Føroyum og fer so longur suður, í byrjani í septembur. Hann er 45-50 cm til longdar og longdin á báðum veingjunum tilsamans er 102-112 cm, og vigar gott 800g. Etur fisk, krabbadýr og slógv, og kan blíva gott 40 ár. Havhestur leggur egg ímillum mai og eina fer í byrjani á septembur, hann leggur 1 egg og passar tað í 52-53 dagar, og tá ið pisan er útkomin verður hon passa í 49 dagar.
Fyrstu fer vit hava lisi um at havhestur er brúktur var í 1862, tá ið H. C. Müller skrivaði "Nu derimod bygger den i temmelig og stedse stigende Mængde paa 3 forskjellife Steder paa Öerne og udbreder sig også til nye Ynglesteder, saasom til Myggenæsholm og Troldhoved, hvor den har indfundet sig i de sidste to til tre Aar", eisini skrivaði hann : "Den fanges ikke, da Kjödet ikke spises, og Fjerene formedelst deres störke Lugt ere ubrugelige. Man er dog nu begyndt ar benytte Ungen ligesom Lujren".
Tá man fer eftir havhesti, er hátturin líka sum tá í vit byrjaðu at fara eftir havhesti og amboðini eru næstan øll eisini líka, sum tá ið vit fleyga ella fara eftir øðrum fugli. Man fer bara eftir havhesti um veturin, tí tá er hann feitast, leskiligast og eisini er einki annað fekst at fáa um tað tíð. Mest vanligt er at fara eftir pisunum hjá havhesti. Teir fara eftir havhesti um 18. august, tí tað er beint áðrenn pisan fer úr reiðrinum, tá fara um fimm manns við bandi og togi til eitt berg, og so blívur ein maður loraður niður við togi til havhestareiðurini og har hann tekur havhestapisur. Tá hann so hevur fingið um 30 havhestapisur, og vissi teir eru nógvir taka teir um 50 havhestapisur hvørja fer, blívur hann loraður upp og verður so koyrdur omanaftur, og tekur so meira havhestapisur . Men eisini ber til at fara eftir havhesti við báti, men tað er um seinast í august og í byrjani av septembur, og tá ið teir so koma í nánd við ein havhest, rættur ein maður glúpin út og roynur at fáa ein havhest í neti á glúpinum, síðani kippur ein maður havhestin, so at hann doyr sum skjótast, og tekur so høvdi av havhestinum og koyrur hann í ein kassa við neti í, so at blóði kann renna frá. Tá ið teir so koma heim, vera havhestarnir síðani royttir, kruvdir og saltaðir ella frystir, alt eftir hvussu man vil hava teir, og eru so klárir til at eta, og tað sum ikki verður eti brúka man so til agn.
Ikki fyrr enn seint í seinnu øld, byrjaði man at taka egg, tí fólk meintu at havhestur spýði á eggi tá tað kom út, men í dag eru tað meira vanligt at eta Havhesta egg. Onkur meinar at havhesta egg smakka líka sum Høsnareggella Dunnuegg. Ymiskt er hvussu nógvar havhestar man fær, men vanligt er um eini 100, og kanningar visa av vit drapa í miðal 150 000 havhestar um ári.
Havhestasjúkan[rætta | rætta wikitekst]
Nógv fólk doyðu um byrjanina av 1900-talinum, av einari ókendari sjúku, onkur trúði so at henda sjúka kom av hoyggjingini, so tey kallaðu hana septembur sjúkan. Men so í tíðarskeiðinum 1927 til 1934 var ein danskur lækni sum æt Arthur Asser Rasmussen í Føroyum at granska hesa sjúku og í 1934 fann hann útav at havhestur hevði eina deyðiliga bakteriu og henda bakteria hevði skyldina í at septembursjúkan ella nú kalla havhestasjúkan, tá fann man so útav at havhestur var komin við tí deyðiligu sjúkuni til Føroyar. Av hesum bleiv tað sett forboð í Føroyum fyri havhestaveiðu í 1936, men seinni tá heilivágur kom, bleiv loyvi aftur at veiða havhest.
Kanningar visa at henda sjúka er sera útbreidd enn, tí tey hava kanna 100 000 havhestar og heili 10 % av teimum hovdu sjúkuna/bakteriuna, men henda sjúkan er sera nógv fyribyrgd í dag, tí teir blíva vaskaðir frá top til tá og havhesta pisurnar vera vaksineraðar ímóti havhestasjúkuni/bakteriuni (psittacosis), og tann veiddi havhesturin vaskaður val og kannaður, seinni fann man so útav, at onnur fuglaslog eisini hovdu líknandi sjúkur, so hon bliv kalla ornitosis, sum kann fyribyrgjast, sum nevnt fyrr, við heilivági.
Eisini vera havhestar kannaðir fyri hvussu nógv tungmetal og annað er í teimum, hesar kanningar fara fram í Nólsoy, og toli visa at havhestar eisini sum grind, fáa meir og meir av hesum farligu tungmetalinum, so sum kviksilvur og cadmium. Eisini visa kanningar, at havhestur kann koma við tí farligu bakteriuni Chlamydia psittaci, sum útbreiður havhestasjúkuna (psittacosis), eisini vístu kanningarnar at havhestasjúkan er sera farlig fyri konur sum eru uppávegin. Men tó er hetta ikki bara havhestur sum kemur við hesi bakteriuni.


text:
Kroatia
Kroatia er lýðveldi í Evropa. Í norðri hevur Kroatia mark við Slovenia og Ungarn, í eystri við Serbia, og í suðri við Bosnia-Herzegovina og Montenegro. Høvuðsstaður er Zagreb og aðrir stórir býir eru Split, Rijeka og Osijek. Landið hevur umleið 5 mió íbúgvar. 1. juli 2013 gjørdist Kroatia limur í ES.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Í mong hundrað ár var Kroatia partur í keisaraveldinum Eysturríki-Ungarn, til tað fór upp í Jugoslavia í 1918. Tá ið Jugoslavia fór sundur í 1991, var Kroatia fyrsta land, ið lýsti seg sjálvstøðugt ríki. Næstan beinanvegin tóku serbiskar herderdeildir seg inn í landið, og aldargamla hátrið ímillum kroatar og serbar elvditil kríggj og ófrið, sum tók seg upp í øllum londunum í gamla Jugoslavia. Í Kroatia er nógv olja, kol og bauxit.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Býir í Kroatia[rætta | rætta wikitekst]
- Zagreb (779 000)
- Split (206 000)
- Rijeka (144 000)
- Osijek (115 000)
- Zadar (73 000)
- Slavonski Brod (65 000)
- Velika Gorica (64 000)
- Karlovac (59 000)


text:
-
Rutuupplýsing svarar alt døgniðRutuupplýsing á telefon 343030 svarar allar dagar í árinum
Tíðindi
- HR- og samskiftisleiðari 26.02.2015 Nú okkara starvsfólkaleiðari í ein mansaldur er farin frá vegna aldur, søkja Strandfaraskip Landsins (SSL) eftir einum ágrýtnum HR-og samskiftisleiðara.
- Sandoyarleiðin 24.02.2015 Ætlaða botnsýnið, íð skuldi verða á Teistanum hósdagin hin 26. februar, er útsett til hósdagin 5 mars 2015
- Tveir maskinmeistarar 12.02.2015 Vit søkja hervið eftir tveimum maskinmeistarum
- Sildberin fingið ferðafólkaloyvið 12.02.2015 Síðani Sildberin kom í sigling í august í fjør, hevur hann siglt við fyribils ferðafólkaloyvi. Av tí at nógvir stovnar hava arbeitt saman í málinum, hevur tað tikið í longra lagi, at fingið loyvið endaliga upp á pláss. Men í dag hevur Sjóvinnustýrið útskrivað endaligt f...


text:
1947
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 15. august: India tekur loysing frá Stóra Bretlandi.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 19. januar - Jógvan Asbjørn Skaale - listamaður, sjónvarpsstjóri (1984-1993)
- 7. apríl - Beate L. Samuelsen - politikkari, tíðindafólk
- 17. juni - Jógvan Arge
- 21. september - Rói Patursson
- 19. november - Anfinn Kallsberg var løgmaður í Føroyum 1998 - 2004.
- 24. november - Marianna Debes Dahl - rithøvundur
- 28. desember - Hans Pauli Strøm - landsstýrismaður
- Kristian Blak


text:
Boris Spasskij
Boris Vasiljevitj Spasskij (Бopи́c Bacи́лbeBич Cпácckий), føddur 30. januar 1937) er ein russiskur, (fyrrverandi franskur, og fyrrverandi sovjetiskur) stórmeistari í talvi og fyrrverandi heimsmeistari í talvi. Hann var tann 10. talvheimsmeistarin og vann hann heitið fleiri ár á rað frá 1969 til 1972. Hann er kendur sum ein av teimum stórstu telvarunum, og er hann eisini tann elsti talvheimsmeistarin, ið er á lívi.
Spasskij vann Sovjetiska Talvmeistaraskapin tvær ferðir (1961, 1973) og tvær ferðir tapti hann finaluna (1956, 1963). Hann var ein av kandidatunum til Talv Heimsmeistaraskapin sjey ferðir (1956, 1965, 1968, 1974, 1977, 1980 og 1985).
Á Talv-OL í 1984 í Thessaloniki megnaði føroyski telvarin John Rødgaard at spæla javnt móti Spasskij.
Barna- og ungdómsárini[rætta | rætta wikitekst]
Hann varð føddur í Leningrad (nú Sankta Pætursborg) og lærdi at telva sum fimm-ára gamal, tá hann og mong onnur vóru evakueraði úr býnum við einum toki undir Seinna heimsbardaga. Hann gjørdist rættiliga kendur í Sovjetsamveldinum, tá hann sum 10-ára gamal vann á táverandi sovjetiska meistaranum Mikhail Botvinnik, sum leikti simultantalv í Leningrad. Fyrsti talvvenjari hansara í barnaárunum var Vladimir Zak. Gjøgnum barna- og ungdómsárini, frá hann var 10-ára gamal, vandi Spasskij ofta talv í fleiri tímar hvønn dag saman við venjarum á meistarastigi. Hann setti fleiri met sum yngsti sovjetiski telvarin ið uppnáddi ymiskar rankingar á ávísum aldri (sum 10, 11 og 15 ára gamal). Í 1952, tá hann var 15-ára gamal, skoraði hann 50% í sovjetiska meistaraskapinum í semifinaluni, og gjørdist nummar tvey í Leningrad Meistaraskapinum sama árið. Hann vann IM heitið í 1953 og stórmeistaraheitið GM í 1955.


text:
Letidýr
Eitt letidýr (frøðiheiti - Folivora) er eitt súgdjór av Bradypodidae-ættini sum livur í Suðuramerika og hongur í trøum. Tey hava sterkan, bugað an nagl á tónum og fingrunum; tí kunnu tey hvørki standa ella ganga. Tey flyta seg ógvuliga seint í trøunum; eina ferð um vikuna fara tey niður úr trøunum at hjálpa sær sjálvum: umleið ein tíma hava tey um ferðina. Haraftrat vaksa algur á feldinum, so hann tykist grønur. Leitidýrini eru tey súgdýrini, sum sova mest. Tey durva einar 15-18 tímar hvønn dag.