text:
Bárður Háberg
Bárður Háberg (føddur í 1979 í Havn) er ein føroyskur tónleikari, tónasmiður og tónleikaframleiðari. Saman við Óla Jógvanssyni eigur og rekur hann tónleikafyritøkuna Baroli Music. Teir framleiða løg til útlendskar sangarar, ofta spæla teir eisini fleiri av instrumentunum og mixa sangin. Teir hava samstarv umvegis alnótina við aðrar tónleika framleiðarar og skriva eisini sangir saman við øðrum sangskrivarum og tónasmiðum.
Innihaldsyvirlit
Baroli Music[rætta | rætta wikitekst]
Bárður Háberg og Óli Jógvansson framleiða tónleik til sangstjørnur úti í heimi. Teir hava lagt seg eftir at skriva løg sum eru íoyrafallandi og lætt kunnu gerast hitt. Teir hava m.a. framleitt tónleik til poppstjørnur í USA, Japan, Italia, Korea og Kina. Baroli Music hevði sáttmála við The Kennel/Universal Music Publishing frá 2010-2012, men er í løtuni óheft av nøkrum ávísum forlagi. Í 2011 og 2012 var stórur eftirspurningur eftir tónleiki frá Baroli Music frá stórseljandi artistunum Koda Kumi úr Japan[1] og Elva Hsiao úr Teivan.[2] Teir hava eisini skrivað lag til sangin "A New Law" sum niðurlendska songkvinnan Iris Kroes syngur. Hon gjørdist sera kend í Niðurlondum, tá hon vann sjónvarps sangkappingina The Voice of Holland. Bárður og Óli hava eisini gjørt lagið FYI, sum unga sjónleikarinnan og songkvinnan úr USA, Stefanie Scott syngur, hon er m.a. kend frá sjónvarpsrøðini A.N.T. Farm á Disney Channel. Sangurin eitur kom út á iTunes hin 18. september 2012.[3] Í september 2012 høvdu teir selt útvið eina millión eintøk av løgum teirra uttanlands.[4]
Vertur á Atlantic Radio[rætta | rætta wikitekst]
Bárður Háberg var eitt av starvsfólkunum, sum starvaðist á Atlantic Radio, sum var fyrsta føroyska privata útvarpsrásin, hon var í luftini alt døgnið frá 6. mai 1999 til desember sama árið. Bárður var ein av vertunum og starvaðist eisini við lýsingum og teknikki.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Ouvirmusica.com.br, Koda Kumi, So Nice (feat. Mr. Blistah), Composição: Koda Kumi / Bardur Haberg / Andrew Lane / Kasey Monroe
- ↑ Planet.fo, Gera hitt til altjóða poppstjørnur
- ↑ Portal.fo, Føroyingar eiga nýtt hitt hjá Disneystjørnu
- ↑ Kringvarp.fo, Gera poppløg til útheimin


c: text/html

text:
Shirley Temple
Shirley Temple (fødd 23. apríl 1928 í Los Angeles, deyð 10. februar 2014 í San Francisco), seinni kend sum Shirley Temple Black, var ein amerikonsk sjónleikarinna, songkvinna, dansari og fyrrverandi umboðsmaður (ambassadørur) fyri Gana og Kekkoslovakia. Hon verður av mongum mett at vera kendasti barnasjónleikarin í søguni.
Temple varð fødd í Santa Monica í Los Angeles, Kalifornia. Hon varð fødd 23. apríl í 1928 og longu í 1932 var hon við í sínum fyrsta filmi. Tvey ár seinni var hon sum seks ára gomul við í sangleikinum ”Bright Eyes,” ið varð gjørdur beinleiðis til hana at spæla. Ein av fyrstu leiklutum hennara var í sangleikinum frá 1934, sum hon eisini vann eina Oscarvirðisløn fyri. Hon hevur spælt við í eini røð av filmum í 1930-árunum, og var ein av størstu stjørnunum tá í tíðini. Hon gavst við filmskarrieruni, tá hon var fyrst í 20'unum. Seinni spældi hon onkran leiklut í sjónvarpi, men tað eydnaðist ikki serliga væl. Sum hon bleiv eldri, minkaði undirtøkan fyri henni. Í 1949 spældi hon sín seinasta film, og í desember 1950 boðaði hon frá, at hon ikki fór at spæla fleiri filmar. Í 1969 umboðaði hon USA í ST, og seinni bleiv hon amerikonsk sendikvinna í Gana (1974-76) og Kekkoslovakia (1989-92). Tá Temple var 16 ára gomul, giftist hon John Agar, sjónleikara, sum hon fekk eina dóttir við. Tey vóru seinni skild, og í 1950 giftist hon handilsmanninum Charles Alden Black, sum hon fekk tvey børn við.
Seinni fekk hon sína egnu sjónvarpssending, og hon royndi seg eisini í politikki. Hon gjørdist politiskt virkin og gjørdist limur í Republikanska flokkinum. Í 1967 var hon uppstillað til valið til kongressina, men bleiv ikki vald. Í staðin fekk hon fleiri diplomatuppgávur, og luttók eitt nú í fleiri altjóða ráðstevnum og fundum sum tann útsendi hjá USA. Í 1976 gjørdist hon eisini chief of Protocol hjá USA og hevði í hesum starvi ábyrgdina fyri øllum hátíðarhaldum hjá USA, útlendskum gestum, gávum til gestir hjá forsetanum, og skuldi fylgjast við forsetanum á uttanlandsferðum hansara. Temple var eisini nevndarlimur í fleiri stórum fyritøkum, eitt nú Disney og Del Monte. Í 1998 fekk hon heiðurin Kennedy Center Honors.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Orð og lag: W. Skibsted
Týtt: Kajfinn Hammer
1. Einglarnir grunda á frelsunnar undur,
aldri tess dýpdir fata ein kann!
Okkum Guð frelsti, við friði oss signar,
á, hetta setir mítt hjarta í brand!
Niðurlag: Á, tað er undurfult, signað og undurfult,
í Sínum kærleika Guð gav mær alt.
Stundin upprunnin er,
sigurin vunnin er,
syndin er sónað og goldin mín skuld.
2. Sónað er syndin, alt fyrigivið,
blóðið innsiglað lyftisins grund.
Kraftin, sum flýtur, sjálvlívið drepur,
lívsendurnýggjandi stund eftir stund.
3. Andin útheltur, eldurin brennur,
brennur við megi í míni ond.
Kærleiki Guðs er mót syndini verja,
loysir og spreingir tey sterkastu bond.
4. Oljan her flýtur, lívsælt vit njóta
Himmalska manna dag eftir dag.
Kletturin sligin, lívsvatnið flýtur,
lív okkum drekka í lívsvatnsins bað.


text:
Skrápur
Skrápur (frøðiheiti - Puffinus puffinus) er dimmur, næstan svartur omaná, í neðra hvítur. Støddin er nakað sum á lunda. Áður var hann ikki sjaldsamur í Føroyum, men rottan hevur týnt so um hann, at nú er lítið eftir; eina frægast man vera í Koltri og Trøllhøvda. Teir eiga altíð fleiri nær hvørjum øðrum, stundum í urðum, men mest í vallbergi, har teir grava sær djúpar holur. Inni í har verpa teir eitt hvítt egg og verma tað í 4 vikur. Pisan er berlig um høvur og háls, men annars væl klædd í síðum gráum dúni. Hon er nevnd líri. Tá ið lírin er fullfjaðraður, er hann meinlíkur hinum gamla skrápinum.
Beint fyri tað fara menn at draga líra. Holurnar kunna vera favn langar, og innan greina tær seg sundur í fleiri stytri holur, so lírin fær nógvar avkrókar at smúgva sær í, og maðurin má stundum grava fleiri byrgingar á, áðrenn hann finnur hann. Lírin er óføra feitur og hildin fyri at vera rættiligt góðgæti. Um summarið síggjast stórar skrápatorvur á sjónum. Tá skrápurin kavar, stendur eitt sprutt upp frá honum, ikki ólíkt grindablástri at síggja nakað burturfrá, og tað hava mong grindaboð verið rópt av skrápatorvu.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
14. PARTUR
Hvørja undirvísing kunnu pionerar fáa?
Teokratisk upplæring hevur í nógv ár verið eitt eyðkenni hjá Jehova vitnum. Tey, sum brúka meginpartin av sínari tíð til at boða um Ríkið, kunnu fáa serliga undirvísing, sum hjálpir teimum at ’fullføra tænastu sína’. — 2 Timoteus 4:5.
Pionerskúlin. Tá ið ein boðari hevur verið pionerur í eitt ár, verður hann bjóðaður á eitt seksdaga skeið, sum vanliga fer fram í einum ríkissali í økinum. Endamálið við skeiðnum er at hjálpa pionerum at koma nærri til Jehova, at gerast dugnaligari á øllum økjum í boðanini og at halda fram í trúfastari tænastu.
Skúlin fyri kristnar boðarar. Hesin skúlin, sum varir tveir mánaðar, hevur til endamáls at upplæra royndar pionerar, sum eru fúsir at flyta út, har tørvur er á teimum. Tað er, sum siga teir: „Her eri eg — send meg!“ Soleiðis taka teir eftir hinum størsta evangeliiboðaranum, sum nakrantíð hevur verið á jørðini, Jesusi Kristi. (Esaias 6:8; Jóhannes 7:29) Tey, sum flyta langt burtur frá heimi sínum, skulu kanska laga seg eftir øðrum livikorum. Mentanin, veðurlagið og maturin kunnu vera heilt øðrvísi enn tað, tey eru von við. Tað kann enntá vera neyðugt hjá teimum at læra eitt nýtt mál. Hesin skúlin hjálpir hjúnum og støkum brøðrum og systrum í aldrinum 23 til 65 ár at menna kristnu eginleikarnar, sum teimum tørvar í síni tænastu. Haraftrat menna tey førleikar, sum hjálpa teimum at gera enn meira fyri Jehova og hansara samskipan.
Vakttornsins bíbliuskúli Gilead. Á hebraiskum merkir orðið „Gilead“ ein „vitnisgrótrúgva“. Síðani Gileadskúlin varð stovnaður í 1943 hava fleiri enn 8000 boðarar fingið upplæring á hesum skúlanum og eru sendir út sum trúboðarar at vitna „líka at enda jarðarinnar“, og tað hevur eydnast væl. (Ápostlasøgan 13:47) Tá ið trúboðarar komu til Peru, vóru ongar samkomur har. Nú eru fleiri enn 1000. Tá ið okkara trúboðarar komu til Japan, vóru færri enn 10 boðarar í landinum. Nú eru fleiri enn 200.000. Á skúlanum, sum varir fimm mánaðar, kanna næmingarnir gjølla Guds orð. Skúlin er ætlaður serpionerum, trúboðarum, sum enn ikki hava verið á Gileadskúlanum, og teimum, ið tæna á deildarskrivstovum ella eru í fylkistænastuni. Har fáa næmingarnir nágreiniliga undirvísing, sum ger teir førar fyri at styrkja og stuðla heimsumfatandi arbeiðinum.
Hvat er endamálið við Pionerskúlanum?
Hvørjum er Skúlin fyri kristnar boðarar ætlaður?
LÆR MEIRA
Jehova vitni — skipað at bera tey góðu tíðindini út
Jehova vitni eru kend fyri at undirvísa í Bíbliuni um allan heimin. Hvussu verður teirra virksemi skipað og fíggjað?


text:
Jens Hákun Leo
11.01.2017 - 08:55
Tíðindi > Samfelag & Politikkur > Arbeiðsmarknaður
Í oktober vóru 25.512 løntakarar, árstíðarjavnað, Tað eru 527 fleiri enn fyri einum ári síðan. Sostatt heldur gongdin fram, ið nú hevur hevur staðið við í næstan trý ár, har tað hevur verið ein lítil tilgongd av løntakarum hvønn mánað síðan ársbyrjan 2014.
Hetta skrivar Hagstova Føroya á heimasíðu sínari.
Frammanundan var gongdin tann øvugta, har fíggjarkreppan í 2008 førdi við sær eina stóra afturgongd, frá 26.000 løntakarum til 23.500 í 2012.
Hagstovan greiðir frá, at í hesari øldini var stór framgongd fyrstu árini. Hetta var endin á stóru framgongdini eftir kreppuna í nítiárunum. Í 2003 steðgaði vøksturin, og ein lítil afturgongd var nøkur fá ár, har ein orsøk var, at alivinnan fór fyri bakka. Men afturgongdin vardi stutt, tí síðan kom stóri vøksturin fram til fíggjarkreppuna.
Sjálvt um tað hevur verið vøkstur seinastu trý árini, er framvegis ikki alt vunnið innaftur í mun til toppin í 2008, sigur Hagstovan.
Hagstovan vísir harnæst á, at løntakarar eftir vinnugrein vísa, at tað er stórur munur á gongdini í vinnugreinum. Í landbúnaðinum er vøksturin, sambært Hagstovuni, næstan 14%, meðan tað í ráevnisvinnuni er afturgongd uppá 20%.
Í størru vinnugreinunum er størsta framgongdin í alivinnuni. Í oktober høvdu 1.074 fólk høvuðsinntøku sína í alivinnuni, t.e. 88 fleiri enn fyri einum ári síðani. Vøksturin er 8,9%. Eisini í kommununum er stórur vøkstur. Nú arbeiða 248 fleiri í kommununum ella hjá ríkinum í mun til í oktober 2015.
Ein av orsøkunum til vøksturin man, sambært Hagstovuni, vera, at eldraøkið nú verður rikið av kommununum.
Byggivinnan hevur eisini ein vøkstur upp á yvir 100 løntakarar. Í oktober starvaðust 1.894 fólk í byggivinnuni, tað eru 101 fleiri enn sama tíðarskeið árið fyri, tá tey vóru 1.793. Vøksturin er 5,6%.
Afturgongdin rakar serliga fiskivinnuna og tað, sum hevur við sjógvin at gera. 26 færri vóru til fiskiskap, 34 færri í sjóflutningi og 70 færri í fiskavøruídnaðinum. Afturgongdin er millum 1,7 og 4,7%.
Í heilsu- og almannaverkinum eru stívliga 100 færri løntakarar, helst partvíst sum avleiðing av at eldrarøktin nú eru undir kommununum, skrivar Hagstovan at enda.


text:
J. C. Svabo varð føddur í 1746 í Jansagerði í Miðvági. Fór í latínskúla í Havn, síðan til Keypmannahavnar at lesa náttúruvísindi og búskap.
Meðan hann las, skrivaði hann um ábøtur á føroyskan landbúnað. Tað varð ikki lurtað eftir honum.
Í 1770 - árunum væntaði hann sær stóra uppgávu frá myndugleikunum. Vinmaður hansara fekk hana.
Seinni fær hann høvi, fer til Føroya í 1781 - 82 og savnar tilfar til eitt stórverk. Tað varð ikki prentað.
Hann skrivaði fø. – lat. – da. orðabók. Hon varð ikki útgivin.
Hann fekk ikki endaligt prógv helst vegna sjúku og fátækt.
Hann søkti fleiri embæti, fekk einki.
Í 1800 kom hann vónbrotin heim aftur og livdi í fátækt í Havnini til hann doyði í 1824.
Eftir at hann var farin undir grønutorvu, fóru fólk at virðismeta hansara avrik.


text:
DÝRGRIPIR ÚR GUDS ORÐI | ORÐTØKINI 12-16
Vísdómur er betri enn gull
Hví er vísdómur frá Gudi so virðismikil? Tí við honum halda vit okkum frá illum og varðveita lívið. Hann hevur góða ávirkan á okkara sinnalag, orð og gerðir.
Vísdómur fyribyrgir stoltleika
16:18, 19
Ein, sum er vísur, ásannar, at Jehova er keldan til allan vísdóm
Tey, sum hava framgongd ella fáa størri ábyrgd, mugu serliga ansa eftir ikki at gerast stolt og hugmóðig
Vísdómur fær okkum at brúka orð, sum lekja
16:21-24
Ein, sum er vísur, brúkar sítt skil til at finna tað góða í fólki og hevur bert gott at siga um tey
Mild orð eru sannførandi og søt sum hunangur, ikki hvøss ella áleypandi


text:
Halda Jehova vitni, at tey eru tey einastu, sum verða frelst?
Nei. Nógvar milliónir, sum hava livað fyrr, og sum ikki vóru Jehova vitni, fáa møguleika at blíva frelst. Bíblian greiðir frá, at í Guds lovaða nýggja heimi ’
verður uppreisn, bæði av rættvísum og órættvísum’. (Ápostlasøgan 24:15) Haraftrat fara nógv, sum liva nú, kanska at tæna Gudi, og tey verða eisini frelst. Undir øllum umstøðum er tað ikki okkara uppgáva at døma, hvør verður frelstur ella ikki. Tann uppgávan liggur fullkomiliga í Jesu hondum. – Jóhannes 5:22, 27.


text:
Surinam
Tjóðveldið Surinam (niðurlendskt Republiek Suriname) er eitt land í Suðuramerika. Landið æt fyrr Niðurlendska Gujana. Bretar løgdu landið undir seg í 1650-árunum, men í 1667 lótu teir niðurlendingum tað í býti fyri oynna Nýamsterdam, nú Manhattan í New York. Surinam loysti frá Niðurlondum í 1975 og gjørdist frælst ríki. Einir 200 000 surinamar búgva og arbeiða í Niðurlondum, haðan senda teir ættfólkum sínum í heimlandinum pening at liva av. Høvuðsstaðurin í Surinam er tætt við strondina. Húsini og byggilistin og gøtunøvn sum til dømis "Konigstraat" bera boð um, at býurin hevur verið niðurlendskur. Flestu húsini eru av viði, eisini St. Pæturs- og St. Paulus-kirkja við sínum høgu spírum. Kirkjan varð bygd í 19. øld. Annaðhvørt fólk í Surinam býr í Parimaribo.


text:
Listen to Greyturin hjá GáS on your phone!
More information
Savnssending Hvørt ár gleða vit okkum øll til, at tað aftur verður jólaaftan, og tá kemur jólamaðurin til okkara og gevur okkum øllum pakkar. Eitt, sum vit aldri hugsa um, er, hvussu jólamenninir orka at ganga og bera okkum øllum pakkar. Loyndarmálið aftan fyri hetta er, at ovasti jólamaðurin, Skalvur, plagar at geva jólamonnunum ein serliga góðan greyt, ið fær teir at orka serliga væl jólaaftan. At hjálpa sær hevur hann Guttorm. Guttorm, sum hevur kókað hendan greytin so leingi, sum nakar minnist. Tó hendi eitt keðiligt óhapp í fjør, Guttormur kom koyrandi, og beint framman fyri bilin leyp ein seyður út á vegin, so hann mundi rent útav. Guttormur, sum frammanundan ikki legði í seyð, bleiv so kløkkur, at hann kom alt ov seint til Skalv at kóka jólagreytin. Skalvur var ógvuliga illur við Guttorm og segði, at tá hann ikki kundi koma rættstundis at kóka greytin, so var tað best, at hann sjálvur gjørdi tað, og tískil er tað Skalvur, ið skal kóka greytin í ár. Í sendingini síggja vit, hvussu tað gongur hjá Skalvi at kóka, og vit kunnu avdúka, at tað ikki bara er Skalvur, ið vil hava greytin gjørdan. Í sendingini verða fleiri av kendu persónunum frá Klú, Fres og Krutl at síggja. Eitt nú Ib Ullrik, Angela, Hannibal og fleiri onnur. Onkur heilt nýggjur verður eisini at síggja.


text:
Orð og lag: Aril Edvardsen
Týtt: Kajfinn Hammer
1. Har ferðast ein um Judealand,
síggj, skarar troðka seg inn á Hann,
tey nívdu, sjúku, Hann grøðir tey,
Hann “vinur syndara” kalla tey!
Niðurlag: Hans Navn er Jesus, Hann livir enn;
í gjár, í dag er hin sami enn!
Hann slítur leinkjur og sjúkdómsmakt,
tí alt jú Honum er undirlagt.
2. Síggj, við Genesaret stendur Hann,
av alsk til fólkið Hans hjarta brann.
Tey til Hann koma, hvørs neyð var stór,
frá Honum vónsvikin eingin fór.
3. Síggj, teir í borgini pína Hann,
tó ber tað frelsu hitt blóð, sum rann!
Øll synd og sjúka á Hann varð lagt,
tá alt gekk út, sum um Hann var sagt.
4. Frá Oljufjallinum heim Hann fór,
Hann fyri heimin gerst signing stór.
Til øll tit farið, teim frelsu ber
og grøð tey sjúku! – tað boð Hans er!


text:
Alexandra, greivinna av Frederiksborg
Alexandra Christina Manley (f. 30. juni 1964 í Hong Kong) gjørdist donsk prinsessa, tá hon í 1995 giftist við Joachim prinsi (f. 1969). Hjúnini fingu tveir synir, Nikolai (f. 1999) og Felix (f. 2002), áðrenn tey skildust í 2005.
Tá Alexandra 3. mars 2007 giftist við Martin Jørgensen (f. 2. mars 1978), misti hon tittulin prinsessa og gjørdist í staðin greivinna av Frederiksborg. Hjúnini kunngjørdu stutt eftir vígsluna, at Alexandra var við barn. Tey búgva í eini villa á Østerbro í Keypmannahavn.


text:
Nú tað stundar til jóla, og fólk stuna millum handlar at keypa hvør ørðum gávur, er ein gáva, ein bókagáva komin undan kavi. Hetta er fjúrtandi av slagnum. Talan er um Vencil.
Sagt verður, at jólini eru til páska, og tað kann Vencil prógva. Motivið á permuni, sum Tórbjørn Olsen hevur gjørt, er úr stutta leikinum eftir Ernest Hemingway, sum eitur “Í dag er fríggjadagur”. Leikurin er um tríggjar hermenn og ein vínseljara, sum eru á einum vertshúsi, eftir at hava krossfest Jesus. Hetta er lítið jólaligt, men mótsetningurin fær okkum at hugsa meir um jólini. Enn eina ferð er tað tey bæði ótrúligu og ótroyttiligu menniskjuni, Fríða Matras Brekku og Jan Andersen á Steinprenti, sum hava prentað permuna.
Í hesum Venclinum, sum er so bókmentaliga bulmikil, at hann neyvan passar undir nakað jólatræ, er nógv gott fólk úr Føroyum, sum hava skrivað. Við eru yrkingar eftir Jóanes Nielsen, Katrina Ottarsdóttir, Alexandur Kristiansen, Róa Patursson, Berg Rønna Moberg, Kim Simonsen og yrkingadebutanturin hetta nummarið eitur Símun Skorastein. Sólvør Patursson Niclasen hevur skrivað eina ritroynd um Havnina, Oddvør Johansen eina stuttsøu um svik og so debuterar Liv Maria Róadóttir Jæger á føroyskum við sjey stuttprosatekstum.
Av útlendskum tilfari er millum aðrar góðar tekstir tann ótrúliga fína krígssøgan, “Tað, teir bóru” eftir Tim O’Brien, yrkingar eftir Mark Wunderlich, William Carlos Williams og ein stuttsøga eftir Naja Marie Aidt.
Í annaðkvøld, mikukvøldið tann 18.12 13, klokkan 19:30, verður Vencil lagdur fram fyri almenninginum á Býarbókasavninum í Havn. Ikki bara Vencil verður lagdur fram. Eisini yrkingasøvnini 4D eftir Sissal Kampmann og Hvat hjálpir einum menniskja at vakna upp hesumegin hetta áratúsundið eftir Kim Simonsen.
AÓD/OMR


text:
Heldur tú, at tíðin var farin frá vinylplátunum, so fert tú skeivur. Stóru, svørtu pláturnar, sum eru gjørdar av vinyl, eru aftur á veg inn í hitan.
Sølan av LP-plátum tók í 2016 veruligt dik á seg aftur. Ikki síðani 1991 vórðu seldar so nógvar vinylplátur, sum tað vórðu í 2016, skrivar The Guardian.
Til samans vórðu seldar 3,2 milliónir LP-plátur í 2016. Tað er 16 ferðir so nógv sum í 2007, tá ferð veruliga kom á søluna av talgildum tónleiki.
SÍ EISINI Óvist hvussu nógv landið missir
Minst 30 LP-útgávur vórðu í 2016 seldar í meira enn 10.000 eintøkum, í andsøgn við 2007, tá bara 200.000 LP-plátur vórðu seldar til samans í øllum heiminum.
- Eldri fólk venda nú aftur til vinylplátur, og yngra ættarliðið hevur eisini fingið eyguni upp fyri plátum, sum tey ikki hava gjørt fyrr, sigur ein talskvinna í vinnuni.
Warner Music, eitt av heimsins størstu útgávufeløgum, sum eisini útgevur LP-plátur, hevur júst kunngjørt størsta yvirskotið í átta ár, skrivar The Guardian.
Les eisini
Góða veðrið í fjør gjørdi, at SEV fekk tíggju prosenstig minni burtur úr varandi orkukeldunum í fjør enn árið fyri
Tíðindi
Tróndur Vatnhamar og Finnur Koba kappast móti Solveig Hanusardóttir Olsen og Knút Háberg Eysturstein
Grønlendski landsstýrismaðurin í fiskivinnu- og veiðumálum hóttir við at taka loyvi frá grønlendsku skipunum, um tey ikki fáa skil á rúsevnum umborð
Eivør hevur roynt tað, Jógvan Hansen somuleiðis, og nú fer Kristina Bærendsen at syngja í íslendsku Eurovision kappingini
Týski kanslarin ætlar at varðveita viðurskiftini við USA. Verri er við hennara varakanslara, sum stúrir fyri handilsviðurskiftunum landanna millum.


text:
Gittari
Ein gittari ella guitari er eitt streingjaljóðføri ella instrument ið oftast hevur 6 streingir. Nylon streingir á klassiskum gittarum og stál ella nikkel streingir á akkustiskum (stundum nevndir country-) gittarum og el-gittarum.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Søgan hjá gittaranum røkkur aftur til í minsta lagi ár 2.000 f.kr. Tað finnast figurar frá hesi tíðini í Egyptalandi sum ímynda kvinnur ið spæla á gittaralíknandi ljóðføri.
Orðið "guitar" kemur møguliga úr Spania ella frá persiska orðinum "Gui-Tar" ið betýðir "Hálvcirkul og streingir." Tað kann eisini stava frá tí (differentieraða) arábiska orðinum "Qitara" ið var navnið á einum ljóðføri, ið kom til Spania í 10'du øld.
Fyrstu ferð ið gittarin verður nevndur á skrivt er í 1500 talinum.
El-gittarin varð uppfunnin av Adolf Rickenbacker í samstarvi við George Beauchamp og Paul Berth í 1931. Humbucker-pick-uppið varð uppfunnið av Seth Lover frá Gibson.


text:
Morgunsendingin vitjaði Berit, sum var til arbeiðis í TAKS.
Tað var Ingun Gormsdóttir í Tilnevndi Berit Holm.
Ingun skrivaði soleiðis:
Eg vil fegin tilnevnað Berit Holm jólakurvina.
Berit og eg hava kenst í nógv, nógv ár. Tó vóru nøkur ár, har vit ikki sóust so nógv, tí vit báðar fingu familju.
Eg gørdist álvarsliga sjúk, samstundis sum pápi mín, ið bert hevði meg, eisini gjørdist sjúkur. Hann hevði krabbamein. Alt hetta hevði við sær, at eg lokaði meg inni meira ella minni og støðan versnaði.
Knappliga eitt myrkt vetrarkvøld stendur mín góða gamla vinkona har. Hetta var í 2012. Hon hevði frætt hvussu illa stóð til. Síðan tann dag hava vit báðar verið óatskiljiligar. Hon tók hond um okkum, meg og pápa mín og var sum ein skínandi sól í allari neyðini.
Ikki hevði hon tad sjálv so lætt, tí hon sjálv hevði álvarsliga sjúku at dragast við.
Hon hjálpti til á allan hátt, m.a. hevur hon verið niðri á Ríkissjúkrahúsinum við mær tvær ferðir sum fylgjari. Vit bádar havar verið uttanlanda og ferðast. Og hon hevur sostatt tveitt alt hon sjálv hevði í hondunum fyri bæði meg og pápa mín, sum nú er deyður.
Berit Holm er gift Atla Holm, tey eiga try børn og tvey ommubørn. Hon arbeiðir hjá TAKS og eg vildi so fegin at hon fekk eitt blómutyssi, tí hevur nakar uppiborið hetta, er tað hon. Hon er dugnalig, fitt, stuttlig, positiv, hjálpsom og ósjálvsøkin. Rætt og slætt ein eingil.
Berit Holm og Jólakurvin


text:
Mustafa Kemal Atatürk
Mustafa Kemal Atatürk (19. mai 1881 – 10. november 1938) var fyrsti forseti hjá Turkaland, 1923-1938.
Í oktober sama ár varð landið lýst lýðveldi, og Mustafa Kemal varð valdur forseti. Hann var heryvirmaður og hevði verið uppi í at stovna eina tjóðskaparfylking seinast í heimsbardaganum. Mustafa varð afturvaldur í 1927, 1931 og 1935; hann varð nevndur Atatúrk, sum merkir "faðir turkanna", og hesi árini setti hann stórar nýskipanir í verk og nútíðargjørdi landið. Ímillum nýskipaninar varð nýggj stýrisskipan, nýggj sivil rættarskipan, valrættur til konufólk, latínska stavraðið varð tikið í nýtslu, og fleirkonuhjúnalag varð bannað. Eisini eggjaði hann landsmonnum at ganga í evropeiskum klæðum og skipaði fyri einari fýra-ára búskaparætlan. Kemal Atatúrk doyði í 1938.


text:
Orð: Kingo
Týtt: Jákup Dahl
1. Upp, gleðist allir, gleðist nú,
og lat við fagnaði og trú
í Guði okkum gleðast.
Tí Jesus hann er nú so nær
og vil, tí øll hann hevur kær,
í mannahold várt klæðast.
2. Burt sút úr øllum hjørtum nú!
Kom heiløg gleði, so í trú
vit Jesus kunnu fagna
við bøn og tøkk av hjartans grund,
tá trygd skal eiga lív og lund
og lov, sum ei skal tagna.
3. Guð, lat tín frið, sum hægri er,
enn mannavit kann fata her,
várt hjarta so væl varða
í Jesusi, at okkum hjá
tann jólagleði finnast má,
sum aldri burt skal fara!


text:
Napoleon Bonaparte
Napoléon Bonaparte (15. august 1769 – 5. mai 1821) var ein franskur generalur og keisari 1805–1815.
Nabulione Buonaparte varð føddur í Ajaccio á oynni Korsika, ið nýliga var blivin franskt hjáland. Hann var næstelsti sonur Carlo Buonaparte (1746 – 1785) og Maria Letizia Ramolino (1750 – 1836), sum fingu í alt 8 frísk børn. Hóast bæði foreldrini vóru aðalsfólk, vóru tey ikki rík, tey máttu arbeiða hart fyri at breyðføða børn síni.
Í 1778 bleiv 9 ára gamli Nabullione sendur í ein hernaðarskúla í Norðurfraklandi fyri at læra at tosa rætt franskt, men hann lærdi aldrin rættuliga at tosa og skriva franskt. Hóast hann ikki dugdi so væl franskt, kláraði hann seg væl í skúlanum, hann var serstakliða góður til søgu og støddfrøði. Lærararnir góvu honum franska navnið Napoleón Bonaparte í staðin fyri í teirra eygum bygdasliga italska navnið Nabullione Buonaparte.
Tá Napoléon í 1784 var blivin 15 ár, bleiv hann fluttur til tað kongliga hernaðarakademiið í Paris, har hann hevði avgjørt at blíva offiserur í franska herinum. Napoléon las nógva hernaðarsøgu, og hann sá upp til sínar hetjur, ið vóru Aleksandur Mikli, Karlamagnus, Hannibal og Julius Cæsar. Hesir fýra herførararnir vóru heimsins størstu herførarar, og Napoléon føldi, at hann fór at blíva størri enn hesir nevndu herførarar.
Hann bleiv lærdur á einum hernaðarskúla og fekk skjótt hægri rang, og í 1796 bleiv hann leiðari av tí franska herinum í Italia, har hann fekk Eysturríki og teira sameindu til at gera eina friðaravtalu. Í 1798 hertók Napoleon Ottomansk stýrda Egyptaland í eini roynd í at forða tí bretsku handilsrutuni við India. Hann var strandaður, tá ið skip hansara vóru løgt í oyði av onglendinum í stríðnum um Nilánna.
Harumframt fóru Eysturríki og Russland í samstarv við tær bretsku oyggjarnar. Napolion fór aftur til París har í stjórnin var í neyð. Í einum kvetti varð hann útnevndur til generalkonsul í 1799, og bert tvey á aftan á bleiv hann útnevdur konsul restina av lívstíð hansara. Tvey ár seinni gjørdist hann keisari og stovnaði Banka Fraklands og setti katólsku trúnna sum tjóðartrúgv.
Í 1800 vann hann á Eysturríki við Marengo. Hann fekk sum avtalað eina friðaravtalu, ið førdi til frið í Evropa. Í 1803 fór Bretland í kríggj við Frakland, og aftur seinni vann hann saman við Russlandi og Eysturríki móti Bretland í skipsbardaga við Trafalgar í 1805, so Napoleon avgjørdi ikki at gera landgongd í Bretlandi. Síðan vendi hann sær móti eystur-russisku herdeildunum, og vann móti teimum við Austerlitz seinni sama ár. Hann vann nógv land og eisini innliman í Proysia, ið førdi til at hann eftir øllum at døma fekk valdi á øllum Evropa. Tað heilaga rómverska ríki var deilt, og tað førdi til at Holland og Vesturfalia vóru stovnaði. Tey næstu árini seti Napoleon familiulimir og annað fólk hann hevði álit á at stýra í Hollandi, Vesturfalia, Italia, Spania, Svøríki og Napoli.
Í 1810 gifti hann seg við Josephine de Beauharnais. Tey fingu eingi børn og blivu skild. Hann gifti seg uppaftur við dóttir eysturíkska kongin við tí vón at fáa ein arving. Eitt ár seinni fekk Napoleon ein son.
Í tí penisulara kríginum í byrjaði í 1808, tapti Frakland og teir blivu við í fimm ár. Hetta drenaði tann franska hernaðarliga pengakassan. Og í 1812 tá ið hann invaderaði Russland ið endaði við einari afturtøku. Tað byrjaði at ganga hin vegin og í mars 1814 blev Paris tikin. Napoleon flydi í útlegd á miðjarðarhavs oyggini Elba í mars 1815 rímdi hann og fór at paris aftur. Slagaði við Waterloo stegaði hansara stuttu aðru roynd eftir øllum Evropa tann 18 juni. Bretar tóku hann til fanga á oynni St Helena, har hann doyði 5. mei í 1821.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ E. Hales, "Napoleon and the Pope", (London:1962) pg 114
- Lindqvist, Herman: Napoleon. Jyllands-postens forlag 2005
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
Bøkur[rætta | rætta wikitekst]
- Lindqvist, Herman: Napoleon. Jyllands-postens forlag 2005


text:
Orð: Mikkjal á Ryggi
Lag: Vísulag (Lívligt er á bønum í dag)
1. Sólin setir á Líðarhús
hásummardag,
hvør neytakona so kvik og fús
tá tekur sítt bið og fer av stað.
2. Vesturskinið brennir so lýtt
sólbjartan dag,
sveittin streymar á kinnum strítt
og flýtur um háls og herðablað.
3. Tjøldur heilsa so mælsk og blíð:
“Klipp! Góðan dag!”
Hoyr nú, oman úr høgu líð
so hugnaligt ljómar mæ mæ mæ!
4. Mjólkin strálar í skjólu – surr –
signaðan dag;
snípan stoytir sær – burr rurr rurr –
og hækkar seg – kipp kipp kipp – so glað.
5. Fylið leikar á fløtu kátt
grasmett í dag;
dyllurnar fyllast so javnt og smátt,
so ragga vit heim um Neytavað.
6. Mangan gingu vit galna leið
kavmyrkan dag,
leitaðu leingi og funnu ei,
sjálvt lættasta sinnið lúgvar tað.
7. Grasið er so vátt og sítt
sirmtungan dag,
neytafylgið strýkur so vítt,
tá tvassa vit tungt um tøssut flag.
8. Tætt er drivið, og tokan køld;
vanlukkulag!
Grísað verður alt í kvøld,
vit bera til hús tað tóma træ.
9. Regnið baldrar á biðiskinn
vindharðan dag,
druknar líka at kroppi inn,
tá kylir í kjøt tað kalda bað.
10. Áin brúsar so morreyð og grá
óveðursdag,
øgiligt er at halda á,
tá streymurin fussar upp um knæ.
11. Gildi vit í haganum
hava í dag,
rómafleytir í maganum,
so kvøða vit kátt í góðum lag.
12. Damur, ið virða okkum sum rusk!
Ringasta dag
fingu tit okkara strev og tusk,
tá komu tit heim sum stirðnað ræ.
13. Væl veri neytakonunum unt
gildið í dag!
Dreingir! Leita tit Føroyar runt,
tit finna ei betri kvinnuslag!


text:
Føroyskir judoleikarar fara aftur í ár at luttaka í altjóða judokappiingini Hillerød International Cup.
Sum navnið á kappingini sigur, so verður kappingin í Hillerød í Danmark, kappingin verður nú leygardagin 26. november.
Hillerød Cup er ein altjóða kapping við nógvum luttakarum, mest børn og unglingar, men seinnu árini hevur eisiniverið kappast millum veteranar.
Úr Føroyum fara 17 luttakarar, harav tveir venjarar fara at luttaka í kappingini fyri veteranar, meðan hini 15 luttaka í kappingunum fyri børn og unglingar.
Hetta er ein stark kapping, men hink árini hevur tað sum oftast eydnast onkrum av føroysku leikarunum at koma heim aftur við heiðursmerkjum, og tað vóna vit sjálvandi aftur í ár.
Á myndini eru sitandi frá vinstru: Bjarni K. Ólavsson, Evald Simonsen, Willam Rognsøy, Boas Høgnesen, Fríði Carlson, Dánjal K. Ólavsson. Standandi frá vinstru; Malaki Vang Niclasen, Gunnar Magnussen, Karsten Justesen, Dánjal á Krákusteini, Ragnar Kruse, Petur Sigurð Johannesen (venjari). Á myndini mangla; Petur Sigurð á Túgvu, Brandur á Túgvu og Torkil Jógvansson.


text:
Orð: John E. Walvoord
Lag: Don Wyrtzen
Týtt: Árni Jacobsen
Upprunaheiti: Unbounded grace
1. Áh, botnleysa náði, ið rætt varð mær,
tá ið eg um miskunn bað.
Í mínari trongd Jesus møtti mær,
sum hann eina dugir tað.
2. Mín einasta vón var tí náði hans
– øll syndaskuld loyst varð har.
Tá broytt varð mín kós, og mín sál fekk frið,
tá Jesus tók móti mær.
3. Guds náði ei er eftir míni dygd,
men bert, tí hann elskar meg.
Hans kærleiksverk ævigt ei enda fær
– hvønn dag hann nú leiðir meg.
4. Ein dag brátt eg skilja til fulnar skal,
hvør stór henda náði var,
tá skararnir Lambinum syngja lov,
sum náðina veitti mær.


text:
1. februar
1. februar er dagur 32 í árinum í gregorianska kalendaranum. 333 dagar eru eftir av árinum (334 dagar um skotár er).
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1902 - Fótbinding verður bannað í Kina.
- 1909 - Carlos kongur og Luis prinsur í Portugal verða myrdir.
- 1929 - Popey (Skipper Skræk) er at síggja fyri fyrstu ferð.
- 1946 - Norðmaðurin Trygve Lie verður valdur til aðalskrivara í ST.
- 1965 - Martin Luther King verður handtikin eftir borgararættindagonguna í Alabama.
- 1992 - Friðaravtalan ST fekk í lag byrjar í El Salvador.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1851 - Mary Shelley, bretskur rithøvundur
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1908 - Carlos kongur og Luis prinsur í Portugal verða myrdir.


text:
Turkaland
Lýðveldið Turkaland (Turkiskt: Türkiye Cumhuriyeti) er bæði í Evropa og Asia, og smalt sund er ímillum evropeiska og asiatiska partin. Turkaland hevur mark við Svartahav í norðri, Bulgaria og Grikkaland í vestri, Sýria og Irak í suðri, og við Iran, Armenia, Aserbadjan og Georgia í eystri. Í meiri enn 600 ár var Turkaland partur av máttmikla Osmannaríkinum. Nú er Turkaland lýðveldi, har bæði islamskir og kristnir siðir hava djúpar røtur. Turkaland hevur uml. 71,8 mió. fólk (juli 2008). Yvir 11,3 mió býr í Istanbul. Istanbul er størsti býur í Turkaland. Høvuðsstaður er Ankara við 3,9 mió. íbúgvum. Til samans er Turkaland 783 túsund ferkilometrar til støddar. Mong ferðafólk koma til Turkalands. BTÚ fyri hvønn íbúgva í landinum er $ 12,900 (sbrt. CIA World Factbook). Tjóðardagur er 29. oktober.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fyrri heimsbardagi gjørdi enda á Osmannaríkinum. Arábisku landslutirnir fingu sjálvræði, og ríkið misti øll landøki síni í Evropa uttan Konstantinopel, og í 1923 legði seinasti osmanniski sultánurin, Mohammed 6., frá sær. Í oktober sama ár varð landið lýst lýðveldi, og Mustafa Kemal (19. mai 1881 – 10. november 1938) varð valdur forseti. Hann var heryvirmaður og hevði verið uppi í at stovna eina tjóðskaparfylking seinast í heimsbardaganum. Mustafa varð afturvaldur í 1927, 1931 og 1935; hann varð nevndur Atatúrk, sum merkir "faðir turkanna", og hesi árini setti hann stórar nýskipanir í verk og nútíðargjørdi landið. Ímillum nýskipaninar varð nýggj stýrisskipan, nýggj sivil rættarskipan, valrættur til konufólk, latínska stavraðið varð tikið í nýtslu, og fleirkonuhjúnalag varð bannað. Eisini eggjaði hann landsmonnum at ganga í evropeiskum klæðum og skipaði fyri einari fýra-ára búskaparætlan. Kemal Atatúrk doyði í 1938.
Í 2007 var val í Turkalandi, og samstundis harðnaði andstøðan millum kurdar og turkisku stjørnuna, ið hevur ført við sær eina øking av bæði yvirgangi og av turkiskari nationalismu.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Evropasamveldið[rætta | rætta wikitekst]
Í 2004 byrjaðu samráðingar um ES-limaskap. Tað eru 32 samráðingarøki, ið skulu góðkennast. Samráðingar um seks av hesum økjum eru byrjaðar. Bert eitt av hesum økjum er í dag góðkent, tað er "tøkni og vísindi".
At byrja við gekk tað væl við kjakinum um ES-limaskap, serliga tí Turkaland hevði eina sterka alliansu við Bretland, sum við Tony Blair á odda hevði formanskapin í ES. Í dag er tað Nicolas Sarkozy, sum situr við formansskapinum í ES, og Fraklandi er einamest móti turkiskum limaskapi. Forsætisráðharrin í Bretlandi Gordon Brown, er heldur ikki so heitur fyri turkiskum limaskapi.
Turkiska nationalisman er einamest við til at seta fóti fyri øllum samráðingunum um turkiska limaskapin í ES. Eitt stórt problem í mun til hetta er, at turkiski herurin er alt ov sterkur. At turkar enn forfylgja minnilutum, so sum kurdum, kristnum og sínum egnu atfinnarum, við lógini móti at tosa niðursetandi um alt, sum er turkiskt. Enn vil Turkaland ikki viðurkenna Kýpros og vil ikki loyva skipum úr Kýpros at leggja at í turkiskum havnum, bert við hesi avgerð brýtur Turkaland við 8 økir, ið skulu góðkennast av ES.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Marknaðir ella basarar eru vanligir í mongum turkiskum býum. Turkaland er gitið fyri listhandverk sítt, helst vøkru teppini, lutir úr leiri, leðurvørur og smíðaðar lutir úr kopari. Teppini verða knýtt av silkitráði og bummullartráði og hava vøkur mátað mynstur ella blómumynstur, ið ofta eru úr heimstaði vevarans.
Siður er, at fólk hittast á uttandurakaféum, helst mannfólkini. Teir koma hagar at drekka te ella turkiskt kaffi, roykja pípu og práta. Ofta spæla teir kort ella damma. Bara mannfólk roykja vatnpípu. Roykurin verður sogin ígjøgnum langa slangu. Sterkt, svart kaffi er væl umtóktur drykkur í Turkalandi.
Landfrøði[rætta | rætta wikitekst]
Landafrøðisliga liggur bara 3 prosent av Turkalandi í Evropa. Restin liggur í Asia. Landslagið er fjølbroytt, og veðurlagið er skiftandi, nógvastaðni fruktar væl, og landið er sjálvbjargið við mati.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Ferðavinna[rætta | rætta wikitekst]
Fleiri milliónir ferðafólk koma til Turkalands á hvørjum ári at njóta góða veðrið, at vera á sandstrondunum og at síggja fornminni. Ferðavinnan er ein av høvuðsvinnuvegunum í Turkalandi.
Landbúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Annaðhvørt fólk í Turkalandi arbeiðir í landbúnaðinum. Bøndurnir dyrka m.a. hveiti, bummull, tubbak, sukurrøtur og frukt. Fram við Svartahavi dyrka teir nógv te, tað er væl dámdur drykkur í Turkalandi. Konufólk gera mesta landbúnaðararbeiði. Nógv og góð búnaðarjørð er í Turkalandi, og landið dyrkar nóg mikið til egna nýtslu og til útflutnings.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Meginparturin av fólkinum er muslimar, ið tala turkiskt; men eingin ríkisátrúnaður er í landinum. Miðallívsævin í landinum er 75.73 ár.
Mál[rætta | rætta wikitekst]
Fólkasløg[rætta | rætta wikitekst]
- Turkar 80 %
- Kurdar 20 %
Átrúnaður[rætta | rætta wikitekst]
- Muslimar 99,8 %
- Onnur 0,2 %
Myndir[rætta | rætta wikitekst]
-
Aghia Sofia í Istanbul
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-


text:
Rithøvundafelag Føroya er felag fyri føroyskar rithøvundar og týðarar. Felagið varð sett á stovn 24. mars 1957, og endamál felagsins er at virka fyri áhugamálunum hjá føroyskum rithøvundum og verja rættindi teirra. Harumframt virkar felagið fyri, at føroyskar bókmentir fáa góðar umstøður at mennast og trívast. Rætt til at gerast limur hava øll, ið skriva bøkur á føroyskum máli ella á annan hátt starvast sum rithøvundar. Limatalið er umleið 100 (2002) og umfatar allar tær ymisku bókmentaligu yrkisgreinarnar: rithøvundar, sum skriva fagrar bókmentir, barna- og ungdómsbøkur, yrkisbøkur, siðsøguligar bøkur og bøkur týddar úr øðrum málum.
Í øllum heiminum eru umleið 50.000 fólk, sum tosa og skilja føroyskt. Við so lítlum marknaði fyri bøkur hava føroyskir rithøvundar trupul arbeiðskor, og fáur ella eingin rithøvundur kann liva sum rithøvundur burturav. Av tí sama er søgan hjá føroyskum bókmentum meira søgan um stríðið fyri føroyskari mentan yvirhøvur, og felagið hevur, síðani tað varð stovnað, verið felagsskapur eisini fyri føroyskum máli og bókmentum. Tey seinni árini er kortini størri dentur lagdur á arbeiðskor og rættindi hjá rithøvundum, og felagið hevur verið virkið í arbeiðinum at seta á stovn LISA, Listafólkasamband Føroya, og Fjølrit, føroyska felagskapin fyri upphavsrættindum. Felagið er limur í norðurlendska rithøvunda- og týðarasamstarvinum.
Bústaður:
Rithøvundafelag Føroya
Lützenstrøð 4
FO-100 Tórshavn
Føroyar
T-atsetur: rit@rit.fo


text:
Armenia
Armenia (armenskt mál: Հայաստան, Hayastan, Hayq) er eitt lýðveldi í Asia. Tað er eitt land við høgum fjøllum. Høvuðsstaðurin eitur Jerevan. Landið hevur mark móti Georgia í norði, Aserbadsjan móti eystri og Turkaland og Iran móti suðri. Landið liggur mitt í millum eystur og vestur, bæði í Evropa og í Asia. Fólkatalið í Armenia var 3.015.100 í 2014. Hetta lítla fjallalandið var minsta lýðveldi í gamla Sovjetsamveldinum. Armenia var fyrsta kristna landið í heiminum. Øll grannalondini uttan Georgia eru muslimsk. Landið er avbyrgt frá havinum og má tí nýta vegakervið í grannalondunum, tá ið teir flyta út og flyta inn vørur; men stríð við bæði Georgia og Aserbadjan hevur havt við sær, at týdningarmiklar vørur hava trotið, t.d. brennievni.
Landbúnaður er høvuðsvinna í Armenia. Í hálendinum ganga neyt og seyður á biti, og á láglendinum dyrka bøndurnir korn og fruktrø.


text:
1990
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1. januar - Mr. Bean er fyrstu ferð at síggja á ensku sjónvarpskíggjunum.
- 7. januar - Skeiva tornið í Pisa verður latið aftur fyri almenninginum av trygdarávum.
- 11. januar - Kalda kríggið: 300 000 mótmæla og krevja fullveldi í Litava.
- 10. februar - F. W. de Klerk, forseti Suðurafrika, boðar frá, at Nelson Mandela verður leyslatin dagin eftir aftaná 27 ár í fongsli.
- 26. februar - Sovjetsamveldið gongur við til at trekkja 73 500 hermenn aftur úr Kekkoslovakia áðrenn juli 1991.
- 11. mars - Kalda kríggið: Litava fær fullveldi.
- 21. mars - Namibia fær fullveldi.
- 26. mars - Oscars virðislønin verður handað. Driving Miss Daisy vinnur heiðurslønina fyri besta film.
- 1. apríl - USA upplýsir tøl frá manntali 1990, og vísir at 248 709 873 íbúgvar eru í USA.
- 7. apríl - Eldur tekur seg upp umborð á ferjuni Scandinavian Star, sum siglir úr Noregi til Danmarkar. 158 lata lív.
- 17. mai - WHO, World Health Organization, strikar homoseksualitet sum sjúku. Hatta er fyrsta stig til viðurkenning av samkyndum, sum tó og serliga í Føroyum enn hava langt á mál.
- 18. mai - Eystur- og Vesturtýskland avtala, at frá 1. juli sama ár nýta bæði londini sama gjaldoyra og fíggjarpolitik.
- 19. mai - USA og Sovjetsamveldið avtala at gevast við at framleiða kjarnorkuvápn og at oyðileggja ein stóran part av kjarnorkuvápnunum, londini eiga frammanundan.
- 22. mai - Microsoft útgevur stýrisskipanina Windows 3.0.
- 8. juni - Fyrsta sjónvarpsending verður send í HDTV (high definition TV), tá heimsmeistarakappingin í fótbólti verður send kring heimin. Evropa (miðalhúskið) fær tó ikki HD fyrr enn umleið 2004.
- 13. juni - Kalda kríggið: Farið verðu undir at bróta Berlinmúrin fullkomuliga, 7 mánaðir eftir at hann varð latin upp í november 1989.
- 26. juli - George H. W. Bush, forseti USA, skrivar undir lóg, sum verjir menningartarnað móti diskriminatión.
- 12. august - Sue, best varda eintak av einum Tyrannosaurus rex, sum nakrantíð er funnið, verður uppdagað í South Dakota, USA.
- 24. august - Armenia fær fullveldi.
- 3. oktober - Týskland verður sameinað og eitt land, í staðin fyri Vestur- og Eysturtýskland. Landið velur at nýta flagg fyrrverandi Vesturtýsklands sum flagg sítt.
- 29. oktober - Norska samgongan við Jan P. Syse, forsætismálaráðharra á odda, fellur. Gro Harlem Brundtland tekur við sum forsætismálaráðharri 5 dagar seinni.
- 13. november - Fyrsta heimasíðan, vitað er um, verður skrivað á internetinum.
- 17. november - Løgtingsval
- 1. desember - Enskir og franskir arbeiðsmenn møtast mitt undir Ermasundi og fegnast um, at tað er landfast landanna í millum fyri fyrstu ferð í 8 000 ár.
Ókendar dagsetningar[rætta | rætta wikitekst]
- J.K. Rowling fer á sumri hetta árið at skriva bókina ''Harry Potter og vitramannasteinurin''. Bókin verður liðug skrivað í 1995 og útgivin í 1997.
- Satoshi Tajiri byrjar uppá tað fyrsta av nógvu og vældámdu telduspølunum pokémon.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
- 8. juni - 8. juli - Heimsmeistarakappingin í fótbólti verður hildin í Italia. Vesturtýskland verður heimsmeistari, Argentina silvurvinnari og Italia bronsuvinnari.
- 8. august - Føroyar-Ísland 2-3 (1-1) í Tórshavn (Kurt Mørkøre, 10.; Jan Dam, 63.)
- 12. september - Føroyar-Eysturríki 1-0 (0-0) í Landskrona, Svøríki (Torkil Nielsen, 62.)
- 10. oktober - Danmark-Føroyar 4-1 (2-1) í Keypmannahavn (Allan Mørkøre, 22.)
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 13. januar - Liam Hemsworth, avstralskur sjónleikari (The Hunger Games)
- 9. apríl - Kristen Stewart, amerikanskur sjónleikari (Twilight)
- 15. apríl - Emma Watson, enskur sjónleikari og UN Women Goodwill Ambassador (Harry Potter)
- 4. mai - Martin Tausen, føroyskur fótbóltsleikari
- 21. juni - Heini Bech, føroyskur fótbóltsleikari
- 11. juli - Caroline Wozniacki, danskur tennisspælari.
- 27. juli - Helgi Dam Ziska, føroyskur telvari
- 15. august - Jennifer Lawrence, amerikanskur sjónleikari (The Hunger Games)
- 20. august - Ranomi Kromowidjojo, niðurlenskur svimjari
- 1. september - Mélanie René, sveisisk songkvinna
- 16. oktober - Jóhanna Guðrún Jónsdóttir, íslendsk songkvinna
- 24. november - Sarah Hyland, amerikanskur sjónleikari (Modern Family)
- 10. desember - Pál Joensen, føroyskur svimjari
- 20. desember - JoJo, amerikonsk songkvinna og sjónleikari
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 25. januar - Ava Gardner, amerikanskur sjónleikari (The Night of the Iguana) (f. 1922)
- 4. apríl - Karsten Hoydal, føroyskur rithøvundur (f. 1912)
- 15. apríl - Greta Garbo, svenskur sjónleikari (Anna Karenina) (f. 1905)
- 16. mai
- Sammy Davis Jr., amerikanskur sangari og dansari (f. 1925)
- Jim Henson, skapari The Muppet Show (f. 1936)
- 23. november - Roald Dahl, norsk-enskur rithøvundur (Charlie and the Chocolate Factory) (f. 1916)
- 24. desember - Thorbjørn Egner, norskur rithøvundur, (f. 1912)


text:
Sjálvstýrisstríð íslendinga (færeyska)
Sjálvstýrisstríð íslendinga.
Vitjan í Føroyum
20. september 1998
Fyrst vil eg í røðu míni takka fyri, at hava fingið møguleika til at koma higar og røða um sjálvstýri Íslands og hvussu tað hevur ment seg.
Serliga vil eg takka føroyska starvsbróðuri mínum Signari á Brúnni fyri at hava boðið mær. Hóast tað er skomm at siga frá, er hetta fyrsta ferðin eg komi til Føroya, tó eg áður havi sæð tær føgru oyggjarnar bæði úr luftini og av sjónum, men aldrin áður havi eg sett fót her.
Meiri enn so hevur hugur mín staðið til at koma higar, síðan kona mín Rut Ingolfdóttir hevur ferðast kring oyggjarnar og leikað á fiól sína í kirkjum, samkomuhúsum og her í hesum húsi, sum í ár heldur fimtan ára føðingardag sín. Minnini, sum hon hevur havt heim við sær, eru fjálg og góð. Tey kunnu sum heild sigast at endurspegla tann tokka, sum íslendingar hava til grannar sínar og frændur í Føroyum. Tá nógv hevur staðið á, ikki minst eftir óhøpp og náttúruvanlukkur, hevur tað ongantíð svitast, at føroyingar hava sýnt vinskap sín, eisini í verki. Fyri tað verður aldrin fulltakkað.
Sambandið millum tjóðir okkara er styrkt og ment á gleðiligan hátt seinasta tíggjuára skeiðið. Tað myndast á ymsan hátt og er sjálvsagt ikki bundið av tí, sum fyriferst millum embætisfólk. Um miðjan august í ár vóru til dømis hildnir føroyskir dagar í Snæfelsbygdum við hin mikla Snæfelsjøkul, sum breiðir seg tignarliga út í ein vestan úr Reykjavík. Har var nógv og gott undirhald við luttøku úr Føroyum, millum annað spældi tónleikabólkurin Twilight fyri stúgvandi fullum húsum í Klifi í Ólafsvík. Tiltakið vakti verdugan ans, og var millum annað atvoldin til, at floksbróðir mín Árni Johnsen altingsmaður, sum er ótroyttandi í royndum sínum at styrkja sambandið landanna millum, skrivaði grein í Morgunblaðið, størsta dagblað okkara, og eggjaði til, at vit íslendingar røkja og økja samstarvið við føroyingar, og sýna teimum størstu virðing og vinarlag, tí vit eru á sama báti sum føroyingar, sæð mentanarliga og yvirhøvur, og lætt átti at verið fyri føroyingar og íslendingar at arbeitt saman, av tí at hugsanin er tann sama. Síðani tekur eldsálin Árni soleiðis til orðanna: „Tað er stórur fongur í tí, fyri okkum skjótlyntu íslendingar, at arbeiða saman við føroyingum í teirra stoisku og miðvísu ró."
Nú lesa og hoyra vit, at føroyingar vilja líta at royndum okkara, nú teir umhugsa at økja sjálvstýri sítt og broyta sambandið við danir. Vit íslendingar eru sjálvsagt áhugaðir í gongdini í hesum máli og mega styðja allar avgerðir hjá føroyska stjórnarvaldinum í hesum. Ikki er ætlan okkara, at verða partur í málinum, og allar minst vilja vit leggja okkum út í viðkvæmt politiskt orðaskifti um tað við føroyingar.
Við hesum orðum mínum, fari eg at royna at lýsa nakrar høvuðstættir, sum eiga at verða havdir í huga, tá litið verður at sjálvstýrisstríði íslendinga. Eg havi ongar fortreytir fyri at bera gongdina í Íslandi saman við tað, sum hent er ella hendir í Føroyum. Tað er greitt, at hjá báðum tjóðum hendi tað um miðju seinastu øld, at áhugin fyri tungumáli teirra og tjóðskapi vaknaði um somu tíð, sum frælsisvindar fóru um Evropu, tá einaveldiskongar avhendu vald sítt til fólkavald umboð.
Itamar Even-Zohar er ísraelskur fólkalívsfrøðingur, sum hevur lagt orku sína í at kanna støðu tjóða í útjaðaraøkjum. Føroyingar og íslendingar teljast millum slíkar tjóðir. Fólkalívsfrøðingurin hevur verið eina tíð í Íslandi og harafturat hevur hann vitja eitt annað oyggjaland í Norðuratlantshavi, Nýfundland. Hugsan hansara er tann, at útjaðaraøkini hava miklan tørv á at bróta sær veg inn á miðjuna. Hann tekur sjálvstýrisstríð íslendinga sum prógv fyri at tað hevur borið til. Hin vegin er hetta stríð fullkomuliga miseydnað í Nýfundlandi, tjóðin fór á húsagang, og nú er Nýfundland partur av Kanada. Í samrøðu við Morgunblaðið fyri stuttum tók Itamar soleiðis til orðanna:
„Hetta [royndirnar úr Nýfundlandi] er dømi um útjaðaraøki, sum eisini fer at vera tað framyvir. Tá koyrt verður í norðara parti av vesturstrond Nýfundlands er nú lítið annað at síggja enn bygdir í órøkt. Har er fátæksligt, og skjótt er at fáa kensluna av at vera staddur í triðjaheims landi. Har búði lutfalsliga múgvandi tjóð. Vit síggja slík útjaðaraøki víða, til dømis í Suðurfraklandi, í Bretagne eins og í USA. Fólk í hesum økjum hevur, hvørki politisk, ei heldur mentanarlig evni ella orku til at skipa seg og bróta sær leið inn á miðjuna. So leingi økini eru stjórnað úr miðjuni, av fólki sum er aðrastaðir, er eingin vón um at stað teirra og støða broytast.
Torført er at siga, hví Ísland kláraði hetta og Nýfundland ikki. Tað tykist sum munurin heilt einfalt er tann, at Nýfundlandi væntaði kreftir, sjálvsálit og trúgv á, at tað kundi verið á miðjuni. Hesum var hinvegin eingin skortur á hjá íslendingum. Søga tykkara er vissuliga ótrúlig. Hin viðurkenda hugmyndin um lut Jóns Sigurðssonar er sagnarkend, og verk hansara og søga sjálvstýrisstríðsins yvirhøvur, tørva at vera rannsakað betur."
Her ætli eg at skjóta inn ta frágreiðing, at Jón Sigurðsson er sjálvstýrishetjan hjá okkum íslendingum. Hann var kosin leiðari tjóðarinnar um miðju síðstu øld, vísindamaður í Keypmannahavn og altingsmaður, sum legði hugsjónarliga grund undir leið okkara til sjálvstýri. Tjóðardagur okkara, 17. juni, er føðingardagur hansara. So fær Itamar frá Ísrael aftur orðið:
„Vit kunnu til samanburðar ímynda okkum Tasmaniubúgva, sum fer yvir á meginlandið Avstraliu og fer at halda røður um, at Tasmania eigur at hava sjálvsstýri. Hesin maður verður valla tikin í álvara; væntandi hevði hann verið boðin til kaffi hjá onkrum embætismanni, og flestir høvdu bert smílst burtur øðru megin. Hvussu fekk Jón Sigurðsson fólk at lurta? Hví var hann tikin í álvara? Hann hevði einki bakland og kortini kundi hann skapa íslendingum eina framtíð. Hesum hevur ongantíð verið greitt frá. Vit vita heldur ikki, hvussu teir menn, sum skrivaðu um evni, sum komu hesum stríði við, fingu samband. Teir vóru valla meir enn 25 til 30. Vit vita ikki, hvussu tekstir teirra og gerðir skapaðu ta íslendsku tjóðartilvitskuna, sjálvsmynd tjóðarinnar. Vit vita ikki, hvussu hesir menn skipaðu seg og minst av øllum vita vit, hvussu teir komu til valdið. Tað ber til at síggja, hvat hesir menn hugsaðu um, men tað er verri at síggja, hvussu teir fingu broytt, hvussu íslendingar sóu sjálvar seg. Hetta er týðandi og forvitnisligt verkevni, sum higartil lítið hevur verðið arbeitt við her."
Mangt er soleiðis enn illa lýst, nú kannast skal til lítar, hví íslendingar valdu tað leið teir gjørdu, um tað mundi, sum kongur teirra loysti einaveldistakinum. Tann klassiska frágreiðingin er, at við íslendskari tungu vórðu serstakur tjóðskapur, serstakir siðir og serstøk mentan varðveitt. Við málinum hevði medvitið um serstøðu íslendinga mótvegis norðurlendskum brøðratjóðum alla tíðina liva í fólkinum. Íslendingar hava trúð tí, at serstakt mál og serstøk mentan skapaði teimum søguligan og náttúrligan rætt til fullkomið sjálvstýri.
Tá danir lýstu sambandi millum Ísland og Danmark á 19. øld, kallaðu teir Ísland biland ella hjáland. Sjálvir fóru danir spakuliga at vinna fram móti fólkaræði eftir 1830, og máttu tá taka avgerð um støðu Íslands í tí nýggja stjórnarkervinum. Íslendingar fingu, uttan at hava biðið um tað, tvey umboð á ráðgevandi ting kongs fyri donsku oyggjarnar. Har við var land teirra flokkað saman við oyggjunum millum Jútlands og Svøríki. Hetta bar í sær, at íslendskir akademikarar og studentar í Keypmannahavn fóru at stríðast fyri, at íslendingar fingu egið ráðgevandi ting í egnum landi og at altingið skuldi endurreisast. Hetta gjørdist veruleiki og í 1845 kom altingi saman í húsi latínskúlans í Reykjavík, skipað av bóndum og embætismonnum.
Við fall danska einaveldisins í 1848 hildu íslendingar undir leiðslu Jóns Sigurðssonar, at á sama hátt sum danska tjóðin tók við valdi kongs, átti íslendska tjóðin at taka við valdi hansara í Íslandi. Teir settu uppskot fram um, at boðað var til tjóðfundar, ið hevði sama vald í málum Íslands og grundlógargevandi ríkistingið í málum Danmarkar. Tjóðfundurin var hildin í 1851. Treytirnar danir har buðu íslendingum vóru ikki góðar, tí at støða Íslands skuldi vera lík amti í Danmark og vald altingsins hitt sama sum kommunustýri har á landi. Hesum uppskoti og framferð dana mótmælti Jón Sigurðsson og stóri parturin av fundarfólkinum.
Eingin niðurstøða fekst á hesum fundi og danskt stjórnarvald, ríkisdagur og stjórn, fóru við íslendskum málum sum teimum hóvaði best og tað ráðgevandi altingið fekk somu støðu móti hesum umboðum danska fólksins, sum tað hevði havt áður mótvegis kongi. Økta frælsi hjá danska fólkinum í teirra egna landi, gjørdist til, at tað fekk yvirharradømi í íslendskum málum, sum tað aldrin áður hevði havt, heldur høvdu málini verið í hondum kongs. Ætlan íslendinga var at flyta valdið úr hondum kongs, inn í egið land og í hendur íslendsku tjóðarinnar, og ikki í hendurnar á danska stjórnarvaldinum.
Til endans varð so, at danski ríkisdagurin og kongurin í 1871, uttan samtykki frá altingi og uttan at lógin var viðgjørd har, samtyktu lóg um stjórnarligu støðu Íslands í ríkinum. Hon segði, at Ísland er óloysandi partur av danska ríkinum við serligum landarættindum, og síðan vóru sermál Íslands tikin fram; tey vóru lógar- og dómsvald, tó ikki hægstirættur, kirkja, skúlar, heilsumál, kommunumál, samferðsla, vinnuvegir, skattur, almennar ognir og stovnar. Tá var sett á stovn landshøvdingaembæti, sum í amtmansins stað, fekk hægsta vald í Íslandi. Støðulógin var ikki løgd fyri altingið og hesum mótmælti altingið í 1871 undir leiðslu Jóns Sigurðssonar og gjørdi kunnugt, at hon kundi ikki vera bindandi fyri Ísland.
Í hvussu so var og ikki, so var tað støðulógin, sum gav Íslandi sess í Danaveldi fram til 1918, tá sambandslógin kom í hennara stað. Tak dana á íslendingum í hesa knøppu hálvu øld frá 1871 hevur verið lýst soleiðis, at harradømi teirra hvíldi í ongum uttan valdi, berum harðræði, frá tí sum hægri var.
Kongur setti, við samtykki frá donsku stjórnini og eftir boðum hennara, í árinum 1874 stjórnarskrá um sermál Íslands. Hesar grundlógarviðtøkur seta enn stóran dám á íslendsku grundlógina. Tað hevur ongantíð, tó at tjóðin hevur fult sjálvræði, verið politisk semja um at endurskoða hana, hóast áhaldandi royndir til heildarendurskoðunar hava verið gjørdar og nógvar grundlógarnevndir hava sitið.
Ráðharrastarvið fyri Ísland var um seinasta aldarmót eykastarv eins og fyri ráðharrarnar í donsku ríkisstjórnini. Ráðharrin bar ikki ábyrgd mótvegis altinginum og lógir, sum altingið samtykti, vóru ofta sýttar av kongi. Landshøvdingin lútaði fyri vilja donsku stjórnarharrana í øllum, sum veruliga hevði týdning. Magnús Stephensen, sum sat við landshøvdingaembætinum longst, segðist hava verið eins og lús millum tvær negl, altingsins og donsku stjórnarinnar.
Tað var ikki fyrr enn eftir stjórnarskifti í Danmark í 1901, tá parlamentarisk stjórn kom til valdið og í henni sótu menn, sum kendi onkrar íslendingar frá lestrarárunum í Keypmannahavn, at danska stjórnin heimilaði altinginum at velja, hvørt tað vildi heldur, at Íslandsráðharrin var búsettur í Íslandi ella í Keypmannahavn. Valdi altingið Reykjavík og Hannes Hafstein var fyrsti ráðharri Íslands, sum búsettist har til tíðliga í 1904,og tá fór landshøvdingaembætið so í søguna.
Um aldarmótið 1900 búðu knapt 7.000 fólk í Reykjavík og uppmóti 80.000 í øllum landinum. Tá kom til tøkniliga øki vóru íslendingar millum tilafturskomnastu tjóðir í Evropu, 80% av fólkinum livdi av djórahaldi og fiskiskapi, 7% av ídnaði og 9% av handli og tænastu. At kalla eingir vegir vóru í landinum og í roynd og veru kendu landsmenn neyvan hjólið. Hetta broyttist skjótt fram móti aldarmótinum sum fiskiflotin varð mekaniseraður og keyptir vóru trolarar við guvumotori. Fram móti 1918 var tann broyting hend, at næstan allur fiskiskipaflotin var motordrivin. Handilin var í vaksandi mun fluttur yvir á íslendskar hendur um hetta mundið. Lóg um skúlaskyldu kom í gildi 1908, og árið 1911 var Háskóli Íslands stovnaður.
Tað sigur seg sjálvt, at vend kom í menningina av íslendska samfelagnum, eftir at ráðharrin var vorðin íslendskur við búðstaði í Reykjavík. Tað økta stjórnarliga sjálvstýri var orsøk til, at nýggj megi førdist í andligt og verkligt framtak tjóðarinnar.
Stríðið um støðuna innan danska ríkið helt tó fram. Nú snúði tað seg mest um, at ráðharrin skuldi bera lógir og týðandi stjórnarfyriskipanir upp fyri kong í ríkisráðið. Hetta var tulkað soleiðis, at viðurkent varð, at Ísland var partur av donsku ríkisheildini, tá danskir ráðharrar kundu leggja seg út í íslendsk mál. Danskt flagg veittraði í Íslandi. Danir ásettu krónuna . Danski hægstirættur hevði ovasta dómsvald í íslendskum málum. Donsk verjuskip vardu sjómarkið, sjálvt hernaðarverjan var í teirra hondum. Danir høvdu uttanríkismál Íslands sum heild í sínum hondum. Íslendskur ríkisborgararættur var ikki viðurkendur, bert danskur, og danir høvdu sama rætt í Íslandi sum íslendingar.
Harðlig var viðgerðin á altingi um, hvør støða íslendinga skuldi vera í donsku ríkisheildini. Fekst semja um hetta við danir í 1907 og Hannes Hafstein viðmælti at taka undir við tí. Hesum var havnað við stórum meiriluta við vali í 1908. Tað valið førdi til mikið rumbul í sjálvstýrisstríðnum.
Í 1913 heimilaði kongur íslendingum at draga egið flagg á stong allastaðni í landi sínum og innan sjómark. Tað var tó ikki fyrr enn í 1915 at íslendingar valdu at hava trýlitt tjóðarflagg , fram til tá høvdu teir nýtt bláhvítt flagg sum tjóðarmerki landsins.
Hóast tað ikki hevur verið tikið serstakliga fram her, er neyðugt at hava í huga, tá mett verður um støðutakanina hjá dønum, at teir gjarna tóku støði í áhugamálum sínum mótvegis týskarum í Suður-Jútlandi, í avgerðum um Ísland. Undir fyrra heimsbardaga, 1914 til 1918, høvdu Vestanveldini sum mál at økja um sjálvsavgerðarrættin hjá londum og ikki minst frælsi smátjóða. Danir vildu, at hesin rættur suðurjyda til at avgerða framtíð sína, varð viðurkendur. Tá var torført fyri teir at styðja hesi søk og samstundis havna sjálvstýriskrøvum íslendinga. Stuðlaði hetta mikið undir, at danska ríkisstjórnin tíðliga í 1918 legði upp til, at semja var gjørd við íslendingar um sjálvstýriskrøv teirra.
Hvør partur tilnevndi fýra menn til samráðingarnar. Teir nutu allir mikið álit í londum sínum. Samráðingar byrjaðu um summarið 1918 og altingið samtykti sambandslógina um heysti við øllum atkvøðum uttan tveimum. Kann eg hartil nevna tað, at abbi mín, Benedikt Sveinsson, var annar teirra, tí hann helt ikki, at nóg væl var møtt sjálvstýriskrøvum íslendinga við lógini. Tí næst fór fram fólkaatkvøða og lógin var samtykt við stórum meiriluta. Í Danmark var hon eisini samtykt á løgligan hátt, bert teir konservativu vóru ímóti. Var hon til seinast staðfest av kongi og kom í gildi 1. desember 1918.
Fyri Íslandi bar sambandslógin tað í sær, at tað var viðurkent av dønum, at Ísland var frælst og sjálvstøðugt ríki. Teir sleptu tí hugsan, at Ísland var óloysandi partur av danska Ríkinum. Landið var í roynd og veru leyst úr ríkisheild Danmarkar. Íslendingar gjørdu avtalu um felags kong, treytaða viðgerð dana í uttanríkismálum Íslands, javnrættindi fyri borgarar, dómsvald danska hægstarættar í íslendskum málum og danska sjóverju við Ísland, men teir kundu siga hesi felagsmál upp, antin beinanvegin ella eftir 25 árum. Í lógini var uttanveltaða støða Íslands í allar tíðir lýst og álit á hervernd dana til at fylgja hesum upp.
Beinavegin árið 1919 stovnaðu íslendingar sín egna hægstarætt. Teir tóku eisini skjótt sjóverjuna í egnar hendur. Viðgerðin av uttaríkismálum fluttist meir og meir yvir á íslendska stjórnarvaldið, hóast avgerðina í sambandslógini.
Hersetingin av Danmark várið 1940 førdi til, at altingið alt í einum sjálvt mátti taka sær av umsiting kongsvalds, viðgerð av uttanríkismálum og verju av sjómarki, alt var flutt til landið. Í 1941 var gjørdur verndarsáttmáli millum ríkistjórnir Íslands, USA og Bretlands, har amerikonsk herlið tóku sær av at verja Ísland í stað bretska hersins, sum hevði hertikið landið eftir fall Danmarkar. Var tann avtalan tulkað sum viðurkenning amerikumanna og breta av fullkomna frælsi og fullveldi Íslands.
Sambært sambandslógini kundu íslendingar slíta øll bond við danir árið 1943. Eftir ynski frá amerikanum var hetta útsett til árið 1944. Nýggj grundlóg fyri lýðveldið Ísland var fyrireikað og gjørt varð uppskot um avtøku av sambandslógini frá 1918. Síðani var fólkaatkvøða um sambandsslit og stovnan av lýðveldi. Nærum allir veljarar søgdu seg fylgja slitinum og lýðveldinum, sum síðan var stovnað á føðingardegi Jóns Sigurðssonar, tann 17. juni 1944.
Eg veit ikki, hvat føroyingar halda seg kunna læra av hesi søgu. Eg fari so at draga hana saman á henda hátt nú til endans.
Í fyrsta lagið er eyðsýnt at sjálvstýrisstríð ber ikki til at føra uttan viljin er savnaður um at lata hugsjónina verða til veruleika. Hvussu hon kyknar í brósti á heilari tjóð kann tykjast øðrum ein gáta, men fyri tey, ið standa í stríðnum tykist málið at vera einfalt og greitt.
Í øðrum lagi er leiðin móti málinum ikki altíð eyðsýnd. Hjá íslendingum var hetta íbirt av royndini at fáa støðu sína innan donsku ríkisheildina skilgreinda eftir egnum treytum. Teir vildu sjálvir taka við valdinum eftir kong og ikki hava danska ríkisstjórn sum millumlið. Innan hesi mørk eru ivaspurningar sum kunna elva til hart tjak harheima. Úrslitið av valinum í 1908 tá Hannes Hafstein, fyrsti ráðharrin tapti dyggiliga, av tí at hann var hildin at ganga dønum ov mikið á møti, minnir á, at eingin hevur sessin tryggan í politikki.
Í triðja lagi mega menn leggja seg eftir at útgreina fløkt mál á einfaldan hátt fyri mandantum sínum, veljarunum, tí teir hava síðsta orðið. Broytingar viðvíkjandi ríkisstøðu í tjóðsamfelagnum verða ikki avgjørdar uttan við fólkaatkvøðu.
Í fjórða lagi mega allar avgerðir vera í trá við við altjóða streymar og taka støði í áhugamálum hjá tveimum ella fleiri ríkjum sum eiga lut í málinum.
Í fimta lagi kunnu menn ikki vita, hvørja ávirkan broytingin fer at hava. Lætt er at hava fyri sær ta mynd, at við broytingunum fylgir mikil vandi og tess vegna er óráð at arbeiða fram móti teimum. Hendan váða mugu menn vera klárir at taka. Gjørd vera krøv til, at ávíst verður, at ytra og innara trygd ríkisins er tryggjað við skilagóðum skipanum, har fíggjarlig sveiggj hvørki verða útilokað ella tíðarbundin vandi.
Góðu áhoyrarar!
Eg havi her sett fram tað, sum kemur í huga mín, tá roynt verður at lýsa sjálvstýrisstríð íslendinga í stuttum. Søgan vísir at vit tóku rættar avgerðir. Við endan á hesi øldini er Íslandi ikki mest tilafturkomna land í Evropu, heldur er tjóðin í fremstu røð, tá nýttur verður altjóða mátistokkur til at meta lívskor tjóða, á fimta plássi á mátistokki OECD um fíggjarlig kor, og á sama plássi tá Sameindu tjóðirnar bera saman lívskor í víðastu merking. Í útbúgving og tøkni standa vit frammaliga, og okkum hevur eydnast at tryggja trygd okkara og vernd, bæði við limaskapi í NATO og í avtalu við USA.
Hvørki Jón Sigurðsson ei heldur aðrir, sum leiddu sjálvstýrisstríðið, hava kunna órað tað, at íslendingar við aldarskiftið fóru at vera í teirri støðu, sum søgan sýnir. Í mínum huga er eingin ivi um, at sjálvstýri hevur ikki átt minni tátt í tí enn sjálvsálitið.
Þýtt hefur á færeysku
Lena Reinert


text:
Orð: Janus Djurhuus
Lag: Kvæðalag (Upp at stríðast, skortlandsmenn)
1. Mangur fór mætur av landi út,
søkti í landsynning;
fedrar várir í forðum allan
leitaðu knøttin kring.
2. Fáur flutti heim gyltan fong,
– teir tykjast fækka í hvørjum –
falkar og ørnir flúgva ei nógv,
mest havhestur flýgur í Føroyum.
3. Einstakir royndu ørnaleið,
fjart frá matfuglameingi –
eg kvøði um tann dýra drong,
ið feigdina bar undir veingi.
4. Íðin hann dvaldist í rúnarhøllum,
vígdur av Óðins brosi,
til at vera har aðalkorn,
hvar mest var av dumbu og bosi.
5. Til at granska ta fornu øld:
teir bardust á Klontarfs heiðum –
framskygdur kallur í Føroyum sá,
hvussu blóð fleyt á írskum teigum.
6. Til at granska ta fornu øld
bæði við spekt og yndi, –
hann ferðaðist um øll vættralond,
hann kertur fyri teim kyndi.
7. Til at granska ta fornu øld,
um Frakland og Bretland var skolvið –
eygleiddi hann ta herferð miklu,
ið stýrd var av Gongu-Rólvi.
8. Jallaborgir í Vesturoy
duttu í sorl og dunga –
kvað fyri honum úr brotunum
um veldi sítt norrøna tunga.
9. Dvørgar og vættrar um Vesturlond
væl goymdu, tá víkingar skírdu
heyggjar og gil og dalar og fjøll;
hvønn tanga, hvar knørrir teir stýrdu.
10. Forneskir samsýntu honum tey skjøl,
har norrøna ríðin stóð ritað,
rak hann burt myrkur við kámum rúnum
og tendraði søguvita.
11. Tað fanst á øllum brøgdum hans,
at Óðin hevði hann kosið
til at vera har aðalkorn,
hvar gilt var av dumbu og bosi.
12. Tað sást á øllum brøgdunum,
hann vígdist av Óðins brosi:
húsaði hann bæði jøklasnjó
og neistar úr Heklugosi.
13. Brynjaður bjóst hann til landa heim
at byggja upp Føroyavirki –
feigdin við síni køldu hond
brátt køvdi tá vit og styrki.
14. Fluttur til jarðar í danska mold –
tá tóktist dagur at halla –
heim brá sær hamur sum falkur at sjá
– hann vakir á tindum fjalla.


text:
Selja vit ikki tykkara ogn í sáttmálatíðarskeiðnum, fáa tit okkara tænastu ókeypis.
At selja eina ogn er persónligt og kann vera kensluborið. Talan kann vera um eina ogn, sum tit hava sterk kenslulig bond til, og hesum hava vit virðing fyri í Skyn. Tí taka vit uppgávuna í størsta álvara, og við greiðum mannagongdum fara okkara dugnaligu starvsfólk til verka.
Vit vilja vissa tykkum um, at vit kýta okkum fyri at selja tykkara ogn, Tí lova vit, at um ognin ikki verður seld í sáttmálatíðarskeiðnum, fáa tit okkara íkast púra ókeypis. Tað merkir, at lýsingar, myndir av ognini og onnur viðkomandi skjøl verða framleidd og avgreidd kostnaðarleyst fyri tykkum.


text:
8. PARTUR
Ísraelsmenn fara inn í Kána’an
Við Josva á odda hertaka ísraelsmenn Kána’an. Jehova gevur dómarunum heimild at bjarga fólki sínum undan kúgan
FLEIRI hundrað ár, áðrenn Ísrael fór inn í Kána’an, hevði Jehova lovað eftirkomarunum hjá Ábrahami hetta landið. Nú vóru ísraelsmenn, við Josva á odda, til reiðar at taka landið, sum teimum var lovað.
Gud hevði dømt kána’anitar at vera fyribeindar. Teir høvdu fylt landið við ógvisligum og grovum kynsligum gerðum og eirindaleysum blóðbaði. Hetta var orsøkin til, at býirnir í Kána′anslandi, sum ísraelsmenn hertóku, skuldu leggjast fullkomiliga í oyði.
Áðrenn teir hertóku landið, sendi Josva kortini tveir njósnarar hagar. Teir komu til býin Jeriko, har teir fingu innivist hjá eini kvinnu, ið æt Rahab. Hon vardi teir, hóast hon visti, at teir vóru ísraelsmenn. Rahab trúði á Gud Ísraels, tí hon hevði hoyrt, hvussu Jehova hevði bjargað sínum fólki. Hon fekk njósnararnar at gera eið uppá, at hon og húski hennara skuldu verða spard.
Seinni, tá herur ísraelsmanna fór inn í Kána’an og skuldi taka Jeriko, fekk Jehova við einum undri múrarnar í býnum at rapla. Hermenninir hjá Josva lupu á Jeriko og løgdu hann í oyði, men Rahab og húski hennara vórðu bjargað. Í einum munadyggum stríði, sum vardi í seks ár, hertók Josva stórar partar av lovaða landinum. Síðani varð landið býtt ímillum ættir Ísraels.
Móti endanum av drúgvu tænastu síni fyri Gudi, kallaði Josva fólkið saman. Hann minti ísraelsmenn á, hvussu Jehova hevði verið um forfedrar teirra og bað teir inniliga tæna honum. Eftir at Josva og teir elstu, sum høvdu tænt saman við honum, vóru deyðir, vendu ísraelsmenn sær kortini frá Jehova og hildu seg til falskar gudar. Í umleið 300 ár helt tjóðin seg ikki altíð til lógirnar frá Jehova. Í hesum tíðarskeiðinum loyvdi Jehova fíggindum hjá ísraelsmonnum, teirra millum filistarunum, at kúga fólkið. Men tá ísraelsmenn bønaðu Jehova um hjálp, setti hann dómarar — til samans 12 — at bjarga teimum undan fíggindum teirra.
Dómaratíðin, sum er lýst í Dómarabókini, byrjaði við Otniel og endaði við Samsoni, sterkasta manni, sum livað hevur. Grundleggjandi sannleikin, sum ferð eftir ferð verður staðfestur í spennandi frásøguni í Dómarabókini, er hesin: At vera Jehova lýðin ber signing við sær, ólýdni elvir til vanlukku.
— Grundað á Bók Josva; Dómarabókina; Triðju Mósebók 18:24, 25.


text:
Durs Grünbein er týskur yrkjari, føddur í 1962 í Dresden. Hann er helst ein tann týdningarmesti samtíðaryrkjarin í Týsklandi, ja, kanska í øllum Evropa. Hann hevur eisini skrivað ritroyndir, har hann er ógvuliga beinrakin, tá ið hann lýsir Evropa.
Henning Goldbæk týddi nakrar yrkingar eftir Durs Grünbein til danskt. Tær eru savnaðar í yrkingasavninum Celebralis og andre digte, ið forlagið Politisk Revy gav út í 1996.
Yrkingarnar, ið eru á hesum klippinum hevur enski týðarin Michael Hofmann týtt. Hann lesur upp og eisini lesur Durs Grünbein sjálvur. Týðingarnar eftir Michael Hofmann eru givnar út í úrvalssavninum Ashes for Breakfast.
OMR


text:
Skarvanes
Skarvanes er ein bygd i Húsavíkar kommuna á Sandoy vestan fyri Dalur. Hon er gomul bygd, og fólk hevur búð har, í hvussu so er, frá um ár 1500. Bygdin var millum bestu kornpláss í landinum, og hagin rættiliga góður, so livilíkindini vóru hampilig, hóast møguleikar fyri útróðri vóru smáir, tí brimpláss er. Fráflyting hevur verið, og ár 2000 doyði seinasta fólkið á Skarvanesi, men seinni eru fólk aftur flutt til bygdina. Í 2013 vóru 11 fastbúgvandi sambært Hagstovuni, og í Djúpadali 2 km norðanfyri býr eitt húski. Húsini í bygdini, verða mest nýtt sum summarhús.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]


text:
Søga 78: Skriftin á vegginum
HVAT er her á vási? Fólkini halda stóra veitslu. Kongurin í Bábylon hevur bjóðað túsund týðandi gestum. Tey brúka íløtini úr gulli og silvuri sum eru tikin úr Jehova templi í Jerúsalem. Men knappliga síggja tey eina menniskjahond í luftini framman fyri sær, og fingrarnar á henni fara at skriva á veggin. Øll verða frá sær sjálvum av ræðslu.
Belsazar, abbasonur Nebukadnezar, er kongur nú. Hann rópar at vísmenninir skulu koma inn. ’Tann ið dugir at lesa hesa skriftina fyri mær og siga mær hvat hon hevur at týða,’ sigur kongurin, ’hann skal fáa nógvar gávur, og hann skal verða triðihægstur í ríkinum.’ Men eingin vísmaður er førur fyri at lesa skriftina á vegginum ella siga hvat hon hevur at týða.
Mamman at konginum hoyrir allan gangin og kemur inn í ta stóru matarhøllina. ’Ver ikki bangin,’ sigur hon við kong. ’Í ríki tínum er ein maður ið kennir allar teir heilagu gudarnar. Tá abbi tín Nebukadnezar var kongur, setti hann hann yvir allar vísmenn sínar. Hann eitur Dániel. Send boð eftir honum, so skal hann siga tær hvat hetta hevur at týða.’
Dániel verður beinanvegin leiddur inn. Hann vil ikki hava nakra gávu, men í staðin fyri sigur hann frá orsøkini til at Jehova einaferð koyrdi abba Belsazar, Nebukadnezar, frá kongsvaldinum. ’Hann var hugmóðigur,’ sigur Dániel, ’og Jehova straffaði hann.’
’Og tú visti hvat hendi honum,’ sigur Dániel við Belsazar,’men kortini hevur tú verið líka so hugmóðigur sum hann var. Tú hevur tikið íløtini úr Jehova templi og drukkið úr teimum. Tú hevur prísað gudum tínum úr træi og steini, og tú hevur ikki heiðrað stóra Skapara okkara. Tí læt Gud hondina skriva hesi orðini.’
’Hoyr nú tað ið er skrivað,’ sigur Dániel: ’MENÉ, MENÉ, TEKÉL og UFARSIN.
MENÉ merkir at Gud hevur talt dagar ríkis tíns og gjørt enda á tí. TEKÉL merkir at tú ert vigaður á vektini og funnin ónýtiligur. UFARSIN merkir at ríki títt er givið medarum og persarum.’
Meðan Dániel enn talar, hava medarar og persarar gjørt álop á Bábylon. Teir taka býin og drepa Belsazar. Orðini á vegginum ganga út somu nátt! Men hvat verður nú av ísraelsmonnum? Tað fáa vit skjótt at vita, men latið okkum fyrst vita hvat hendi Dánieli.
Dániel 5:1-31.


text:
Konsert við Jógvan Hansen, Friðrik Ómar og kvinnukórinum Suð, verður í Norðurlandahúsinum 9 mars. kl 20:00
Í oktobur mánaði 2009 góvu Jógvan Hansen og íslendski Friðrik Ómar út fløguna "Vinaløg". Hendan fløgan var eitt samstarv millum brøðratjóðirnar báðar, har Jógvan sang 10 væl vald íslendsk løg á føroyskum, meðan Friðrik sang 10 føroysk løg á íslendskum. Talan er um løg sum "Tú nart við hjartað á mær", "Lítil drongur", "Eg veit tú kemur til mín í kvøld", "Eros", "Syngjum sama lag", "Þau dansa eins og skuggar" og onnur, sum síðan hava verið nógv at hoyrt bæði her heima og í Íslandi.
Fløgan varð so mikið væl móttikin, at hon endaði ovast á sølulistanum í Íslandi. Eisini føroyingar tóku væl ímóti "Vinaløgum", og útgávukonsertin í Norðurlandahúsinum var fyri fullum húsum.
Teir báðir Jógvan og Friðrik hildu fram við samstarvinum, og góvu á heysti 2011 út nýggja fløgu eftir sama leisti, sum teir kallaðu "Barnaløg". Á hesi fløguni er talan um kendar íslendskar og føroyskar barnasangir. Eitt nú "Hún er amma mín", "Dukkan Fríða" og "Bíllinn okkar" týddar úr føroyskum til íslendskt, og "Bahama", "Húsið og eg" og "Sov nú ungi ástur mín" úr íslendskum til føroyskt.
Stutt eftir útgávuna av seinnu fløguni hjá Jógvani og Friðrikki Ómar, skipaðu teir báðir fyri stuðulskonsert til frama fyri Landsfelagnum fyri bjargingarfeløgini í Føroyum. Hetta var í samband við ódnarveður í Føroyum um tað mundið. Konsertin varð send beinleiðis í RÚV og Kringvarpi Føroya úr stásiligu Hørpuni í Reykjavík. Heilar 17 milliónir íslendskar krónur, ella góðar 700.000 føroyskar krónur, komu inn tann tíman, konsertin vardi. Forseti Íslands, Ólafur Ragnar Gímsson, handaði formanninum í LBF, Regini Jespersen,innsavnaða peningin.
Suð er eitt kvinnukór í Klaksvík, sum byrjaði at venja regluliga í sept. 2002. Við einum steðgi síðani jan. 2012. :,,nú gleða vit okkum til at fara at syngja saman við Jógvani Hansen og Friðrik Ómar í Norðurlandahúsinum 9. mars." sigur Steinvør Fonn.
Vit eru glaðir amatørar, sum elska at syngja, og sum vóna at kunna gleða onnur við okkara sangi. Hóast vit mest hava sungið klassiskan tónleik, so hava tær eisini royndir við rútmiskum tónleiki.
Jógvan Hansen, Friðrik Ómar og kvinnukórið Suð verður at hoyra leygarkvöldið 9 mars í Norðurlandahúsinum.
Kostnaður 250 kr.


text:
Orð: Inetz Andersson
Lag: Rufus Henry Cornelius
Týtt: Jóhan við Neyst
Upprunaheiti: Tänk när släkt och vänner
1. Skjótt er ferðin endað her yvir lívsins vág,
og vit flyta hiðani, verða Gudi hjá.
Livi ella doyggi eg, Jesus kemur brátt
skýnum í,
endar stríð –
og alt verður gott.
Niðurlag: Hugsa, tá tey frelstu savnast uppi har
á tí føgru strond, har eingin deyði slær.
Lambinum og Gudi veiti prís hvør sál.
Burt er sorg
í Guds borg –
komið er á mál.
2. Vinir fóru undan mær heim í gylta stað,
glaðir har teir bíða mær til hin sæla dag.
Jesus turkar burt hvørt tár, sorg ei hagar nær,
ævigt skal
ljóma væl
sigurssongur har.
3. Tváa tíni klæði rein Jesu blóði í,
um tú sælu eiga vilt nú og alla tíð.
Tá vit hoyra lúðurin, hvørvur myrka nátt.
Brúður Krists:
Eitt er vist:
„Jesus kemur brátt!“


text:
Bøur
Bøur er ein bygd í Føroyum, ið er í Vágum vestan fyri Sørvági á norðara armi á Sørvágsfirði.
Tey gomlu húsini í bygdini liggja í einum trunka við smølum túnum ímillum, og vestast stendur hugnaliga kirkjan, sum er bygd í 1865. Útsýnið út móti Tindhólmi, Gáshólmi og Drongunum er helst tað stórbærasta og vakrasta í Føroyum. Fram við strondini er ein lítil sandur, og síðan 1972 er loyvt at drepa grind her.
Bøur er gomul bygd, nevnd í Hundabrævinum frá um 1350, men er helst væl eldri. Hon er eisini gomul kirkjubygd, og í skrivligum keldum er nevnt, at kirkja var í Bø í 1710. Nær fyrsta kirkjan í Bø varð bygd er ikki greitt.
Innihaldsyvirlit
Eiriksboði[rætta | rætta wikitekst]
Tann kendasta søgnin úr Bø er um arvastríð. Tveir brøður, Símun og Eirikur, áttu alla jørðina í bygdini í felag, og Eirikur strongdi á at fáa býtt teirra millum. Tað endaði við, at Eirikur drap Símun og fór til bispin í Kirkjubø at lýsa víggið. Bispur lovaði honum fyrigeving, um hann gav kirkjuni og bispi góðar bøtur. Eirikur játtaði, og semjan varð skorin á eitt trækelvi. Eirikur so vestur aftur, og komin inn um Sund, helt hann seg vera komnan úr øllum vanda, men tá reistist ein boði seg og holvdi bátin, og Eirikur druknaði. Boðin eitur Eiriksboði og liggur innan fyri Tindhólm stutt úr landi.
At stjala eld[rætta | rætta wikitekst]
Eigindómurin í bygdini er 18 merkur innan- og uttangarðs, og av hesum eru 13¼ mørk kongsjørð og 4¾ mørk óðalsjørð. Ein søgn sigur frá, hvussu tað bar til, at meginparturin av jørðini fór undir kong. Tá hevur bygdin verið lítil, kanska bert tann eini garðurin. Eldurin á grúgvuni var útkólnaður, og fyri at fáa eld aftur mátti farast í grannabygdina at biðja lív,og hetta var hildið at vera skomm. Ein arbeiðskona var send inn til Sørvágs við ílæti at bera eld í. Eingin var inni, og hon tók nakrar gløður av grúgvuni og fór so rennandi aftur til Bíggjar. Men tá ið hon kom nakað áleiðis, fór at rúka úr ílætinum, og hetta var sætt úr Sørvági og meldað til myndugleikarnar. Tá fór henda jørðin undir kong.


text:
Elektron
Elektron er partafelag, ið veitur KT-tænastur til fíggjarfyritøkur, almennar stovnar og vinnuvirkir - bæði í Føroyum og uttanlands. Á Elektron starvast umleið 70 fólk. .
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Elektron varð stovnað í 1965 av Føroysku Peningastovnunum og Tryggingarsambandinum (núverandi Tryggingarfelagið Føroyar). Endamálið var at hjálpa stovnunum við KT-tænastum.
Í sjeytiárunum gjørdust nógvar vinnufyritøkur kundar hjá Elektron. Eitt skifti vóru tað fleiri enn 100 fyritøkur, sum fingu teirra bókhald elektroniskt viðgjørt á Elektron.
Í samband við at skattaskipanin í 1982 varð løgd á Elektron, gjørdist Føroya Landsstýri medánari av felagnum.
Gjøgnum tíðina hevur Elektron veitt KT-tænastur til tryggingar, vinnufyritøkur, almennar stovnar og kommunur, umframt peningastovnarnar.
Tað, sum hevur víst seg at vera kjarnuførleikin hjá Elektron, er at útvega, víðarimenna og reka skipanir fyri fyritøkur, serliga fíggjarstovnar og almennar stovnar, umframt at menna og reka undirstøðukervi.
Í 2005 var endamálsgreinin hjá Elektron broytt, soleiðis at felagið kann bjóða sínar tænastur fram til allan marknaðin, ikki bert eigararnar.
Í apríl 2006 stovnaðu Elektron og telefyritøkan Kall felag, ið skuldi bjóða føroyingum breiðband. Felagið kallaðist P/F Føroya Breiðband og fekk seinni navnið EITT. Í mars 2007 yvirtók Kall partapeningin hjá Elektron í EITT.
Í mai 2007 keypt Elektron partapeningin í KT-fyritøkuni Sam~teld. Hetta var fyri at styrkja sína støðu á føroyska marknaðinum.
Í mai 2008 fekk Elektron nýggjan samleika við nýggjum búmerki og nýggjari heimasíðu. Hetta var fyri at vísa, at Elektron er ein nútíðar virkisfúsin og seriøs KT-fyritøka - bæði í Føroyum og uttanlands.


text:
Rógving
Rógving er tá ein ella fleiri persónar sita í einum árabáti og rógva við árum. Árarnar eru festar í bátin, ofta við bandi. Talan kann vera um ymisk sløg av bátum, í føroyum er mest vanligi árabáturinin føroyski træbáturin, sum verður nógv brúktur til kappróður. Fyrr í tíðini vóru hesir árabátar vanligir til útróður, teir vóru eitt neyðugt amboð til tess at skaffa føði. Føroyingar hava klárað seg væl í ymiskum sløgum av rógving, t.d. hevur Livar Nysted sett heimsmet, tá hann saman við trimum øðrum róði frá New York til Scilly Oyggjarnar á 43 dagar, 21 tímar og 26 minuttir hin 31. juli 2010. Sverri Sandberg Nielsen gjørdist heimsmeistari í inniróðri fyri ung í februar 2011. Katrin Olsen luttók fyri Danmark á OL 2008 saman við Juliane Elander, tær róu í dupultum lættvekts skullara og endaðu á 7. plássi. Kappróður er tjóðaríttróttur føroyinga.


text:
6. PARTUR
Hvat lærir Vatnflóðin okkum?
Gud gjørdi av við tey óndu, men bjargaði Nóa og familju hansara. 1 Mósebók 7:11, 12, 23
Tað regnaði í 40 dagar og 40 nætur, og øll jørðin stóð undir í vatni. Øll tey óndu menniskjuni doyðu.
Óndu einglarnir fóru úr sínum mannalikami og gjørdust illir andar.
Tey, sum vóru í ørkini, yvirlivdu. Sum frá leið doyðu Nóa og familja hansara, men Gud gevur teimum lívið aftur, og so kunnu tey liva í allar ævir.
Gud fer aftur at beina fyri teimum óndu og bjarga teimum góðu. Matteus 24:37-39
Satan og illu andarnir fáast enn við at villleiða menniskju.
Eins og á Nóa døgum vraka nógv nú í tíðini ta góðu leiðbeiningina frá Jehova. Jehova fer skjótt at beina fyri øllum teimum óndu. — 2 Pætur 2:5, 6.
Jehova vitni taka eftir Nóa. Tey lurta eftir Gudi og gera, sum hann sigur.
LÆR MEIRA
Hvussu finnur tú ta sonnu trúnna?
Er bert ein sonn trúgv? Fimm eyðkenni fyri sonnu trúnna.


text:
1926
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 12. mai - Roald Amundsen flýgur við luftskipinum Norge yvir Norðpólin, sum hann náddi fyrstur manna til gongu í 1911.
- 26. mai - Glyvra kirkja verður vigd.
- 6. august - Gertrude Ederle verður fyrsta kvinnan, sum svimur yvir Ensku Kanalina, tá hon svimur frá Fraklandi til Englands.
- 23. august - Kvinnur runt heimin syrgja vælumtókta, italska, sjónleikaran, og sex symbolið Rudolph Valentino sum doyr av búkhinnubruna, einans 31 ára gamal.
- 31. august - Heimskendi gyklarin Harry Houdini doyr av kolubruna og búkhinnubruna.
- 25. november - Deyðarevsing verður aftur sett í verk, aftaná at hava verið avtikin í 1889. Hon verður tó avtikin fyri aðru ferð í 1948.
- 3. desember - Heimskendi rithøvundurin Agatha Christie hvørvur frá heimi sínum í Surrey, hon verður tó funnin aftur 11 dagar seinni.
Ókendar dagsetiningar[rætta | rætta wikitekst]
- Týska flogfelagið Lufthansa verður stovnað.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 16. mars - Jerry Lewis, amerikanskur sjónleikari og skemtari (The Nutty Professor)
- 9. apríl - Hugh Hefner, amerikanskur vinnulívsmaður og stovnari Playboy.
- 30. mars - Ingvar Kamprad, svenskur handilsmaður og stovnari IKEA
- 21. apríl - Elizabeth II, ensk drotning
- 8. mai - David Attenborough, enskur sjónvarpsmaður og lívfrøðingur
- 18. mai - Dirch Passer, danskur sjónleikari (Charles' tante) (d. 1980)
- 1. juni - Marilyn Monroe, amerikanskur sjónleikari og sex symbol (d. 1962)
- 28. juni - Mel Brooks, filmleikstjóri, skemtari og tónasmiður (The Producers)
- 3. august - Tony Bennett, amerikanskur sangari
- 13. august - Fidel Castro, kubanskur forseti.
- 21. september - Eyvindur Mohr, listmálari. (d. 2005)
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 2. mai - Kvívíks Jógvan, yrkjari. (f. 1843)
- 23. august - Rudolph Valentino, italskur sjónleikari og sex symbol (f. 1895)
- 31. oktober - Harry Houdini, ungarskur gyklari (f. 1874)


text:
Kreta
Kreta (Grikskt mál:Kpήtn / Kriti) er ein oyggj í Grikkalandi. Hon er størsta oyggin og eisini tann fólkaríkasta oyggin í Grikkalandi, í 2011 búðu 621.340 fólk har. Kreta er 5. størsta oyggj í Miðjarhavinum. Kreta er eitt av 13 fyrisitingarligum økjum í Grikkalandi. Kreta var miðdepil fyri Minoiska mentan umleið 2700–1420 á.Kr., tað var tann fyrsta framkomna mentanin í Evropa, sum m.a. gjørdi tey fyrstu slottini í Evropa.[1] Kreta liggur millum Egearahavið, sum er fyri norðan, og Libiska havið, sum er fyri sunnan. Kreta strekkir seg yvir 260 km frá vestara til eystara endan av oynni, hon er 60 km breið (suður/norður) á breiðasta staðnum og bert 12 km á tí smalasta staðnum, sum er tætt við Ierapetra. Kreta er 8.336 km2 til støddar, strandalinjan er 1.046 km. Kreta liggur umleið 160 km sunnanfyri grikska meginlandið.
Innihaldsyvirlit
Býir[rætta | rætta wikitekst]
- Iraklion (fyrr: Heraklion) er tann størsti býurin og høvuðsstaðurin á Kreta. Teir størru býirnir á Kreta eru hesir:
- Iraklion (Heraklion ella Candia) (130.914 íbúgvar í 2001)
- Chania (Hania) (53.373 íbúgvar)
- Rethymno (27.868 íbúgvar)
- Ierapetra (23.707 íbúgvar)
- Agios Nikolaos (19.462 íbúgvar)
- Sitia (14.338 íbúgvar)
Fjøll og dalar[rætta | rætta wikitekst]
Kreta hevur sera nógv og høg fjøll, ein fjallaryggur fer um alla oynna frá vestri til eystur, skapað av trimum bólkum av fjøllum:
- Tey Hvítu Fjøllini ella Lefka Ori 2452 metrar høgt
- Psiloritis 2456 metrar høgt
- Dikti Fjøllini 2148 metrar høgt
- Kedros Fjallið 1777 metrar høgt
- Thripti 1489 metrar høgt
Hesi fjøllini hava givið Kreta dalar, so sum Amari Dalurin, fruktagóða jørð sum t.d. Lasithi Víddirnar, Omalos og Nidha; holur, so sum Diktaion og Idaion (føðistaðið hjá tí forna grikska gudinum Zeus); og nakrar gjáir.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Kreta hevur sína serligu dialekt, sum líkist frá málinum, sum verður tosað á fastlandinum, tey brúka serlig orð sum bert verða brúkt á Kreta, og úttalan er eisini serlig, t.d. hava tey nøkulunda sama ki (kji) ljóði, sum vit hava á føroyskum. Á Kreta hava tey eisini sítt egna slag av skaldskapi, yrkingar sum verð navndar ''Mantinades''. Kreta er kent fyri sín serliga mantinades tónleik, har tey serliga brúka ljóðførini kretensisk lyra og laouto. Kretensarar hava eisini teirra egnu fólkadansir, mest kendur er Pentozali. Í nýggjari tíð hava rithøvundar av Kreta havt stóran týdning fyri grikskan skaldskap. Vikentios Kornaros, skrivaði eina episka romansu Erotokritos í 17. øld (Grikskt mál: Epwtόkpιtoς), og í 20. øld gjørdist Nikos Kazantzakis ein sera kendur rithøvundur, hann hevur t.d. skrivað Zorba the Greek, sum seinni bleiv filmatiserað. Í renesansuni var Kreta heimstaður fyri tí kretensiska skúlanum fyri ikon málningalist, sum seinni ávirkaði El Greco og gjøgnum hann ávirkaði málningalist í Evropa.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Ancient Crete Oxford Bibliographies Online: Classics
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Náttúrugripasavnið á Kreta, á Universitetinum á Kreta.
- Cretaquarium Thalassocosmos, Heraklion, Kreta.
- Aquaworld Aquarium, Hersonissos, Kreta.
- "Ancient Crete." Oxford Bibliographies Online: Classics.
- Kreta Almenna heimasíðan hjá Grikska Ferðaráðnum
- Interaktivur virtuellur túrur á Kreta.
- Hvat hendi 21. juli 365 e.Kr.? Ein mega-tsunami frá tí forna heiminum.


text:
Wislawa Szymborska varð borin í heim í 1923 í Bnin, ein lítil býur í vestur Pólandi. Foreldur hennara fluttu til Krakov í 1933, har hon hevur livað og arbeitt síðani.
Szymborska las polskar bókmentir og sosiologi í universitetinum í Jagellonia frá 1945 til 1948. Hon hevur skrivað fleiri enn fimtan bøkur.
Polsk søga frá seinni heimskríggi og gjøgnum stalintíðina í Pólandi ávirkaðu nógv skaldskap hennara. Szymborska hevur eisini ógvuliga persónligar yrkingar, har hon kannar stórar sannleikar í gerandisdegnum. “Sjálvandi rennir lívið seg í politikk, men yrkingar mínar eru ikki politiksar sum so. Tær eru meir um fólk og lív,” segði Szymborska, um sínar egnu yrkingar.
Í 1996 vann hon bókmentavirðisløn Nobels.
Vit prenta her frálíku yrkingina “Kona Lot” eftir Wislawa Szymborska. Týðingin er eftir Alexandur Kristiansen. “Kona Lot” er úr savninum Veingir, 99+33 týðingar, ið kom út Mentanargrunni Studentafelagsins í 2000.
KONA LOT
Eg hugdi aftur um meg
av forvitni, sigst.
Men eg kann eisini hava havt
aðrar grundir. Eg leit aftur um meg
tí eg saknaði mínar ognarlutir.
Av gáloysni, meðan eg bant sandalreimina.
Til tess at sleppa frá at síggja
í rættvísa nakkan
á manni mínum Lot.
Í vissuni um at eg var dottin,
hevði hann ikki so frægt sum
givið sær far um tað.
Av treiskni hins spakføra.
Av ótta, um nú onkur elti okkum.
Hugtikin av kvirruni,
í vón um at Guð hevði broytt ætlan sína.
Báðar døtur okkara vóru longu farnar um sýn.
Eg kendi ellina níva. Fjarstøðuna.
Tað høpisleysa í at rýma. Møðina.
Eg leit meg aftur um bak,
tá ið eg legði knýtið frá mær.
Hugdi uttan um meg,
óttasðist hvar eg skuldi stíga.
Allastaðni tustu fram ormar,
eiturkoppar, mýs og rægammar.
Hvørt um annað.
Ikki varð spurt um gott ella ilt – alt livandi
kreyp og leyp í felags ræðslu.
Skammfuktað soleiðis at sníkja meg avstað.
Tí eg hevði hug at skríggja,
at venda við aftur.
Ella ikki fyrr enn ein hvirla
loysti hár mítt og tók upp undir kjólan.
Eg hevði varhugan av,
at tey stóðu og eygleiddu meg
uppi á múrinum í Sodoma
og flentu hart, ferð eftir ferð.
Eg leit meg aftur um bak í illsinni.
At njóta glatan teirra.
Eg leit meg aftur um bak
av øllum teimum grundum eg havi nevnt.
Eg hugdi aftur um meg uttan at vilja tað.
Tað var kletturin eg stóð á,
sum knarrandi snaraði sær undir mær.
Har var ein riva ið brádliga
stongdi vegin fyr mær.
Á tromini gekk ein hamstur
upprættur á tveimum beinum.
og tað var tað, at vit bæði
litu okkum aftur um bak.
Nei, nei. Eg rann víðari,
grulvaði og flákraði,
til myrkrið loysnaði niður av himli,
og saman við tí gløðandi grót
og deyðir fuglar.
Kikkandi eftir ondini
snaraði eg mær fleiri ferðir runt.
Hann ið sá tað, hevði hildið at eg dansaði.
Møguliga vóru eygu míni opin.
Kann vera at eg datt
við andlitinum vendum
móti býnum.
Wislawa Szymborska
Alexandur Kristiansen týddi
OMR


text:
Horsens kommuna
Horsens kommuna (Danskt: Horsens kommune) er ein kommuna í Región Miðjútlandi í Danmark.
Innihaldsyvirlit
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Borgarstjórar[rætta | rætta wikitekst]
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Í norðara parti av Horsens kommunu, sunnanfyri Mossø, er næsthægsta náttúrliga hæddarpunktið í Danmark, Yding Skovhøj, 170,77 metrar yvir havið, sum er beint vestanfyri tað hægsta náttúrliga hæddarpunktið í Danmark, Møllehøj, 170,86 metrar yvir havið, og triðhægsta Ejer Bavnehøj, 170,35 metrar yvir havið, bæði tey síðstnevndu eru í Skanderborg kommunu.


text:
5. Partur: Frá útlegdini í Bábylon til Jerúsalems múrar verða bygdir aftur
Meðan ísraelsmenn vóru fangar í Bábylon, varð teirra trúgv ofta roynd. Sadrak, Mesak og Abed-Nego vórðu kastaðir í ein brennandi ovn, men Gud leiddi teir útaftur á lívi. Seinni, aftan á at medarar og persarar høvdu vunnið á Bábylon, varð Dániel kastaður í eitt leyvubøli, men Gud vardi hann og læt gapið á leyvunum aftur.
At enda fríaði Kýrus kongur ísraelsmenn. Teir fóru heimaftur til land sítt beint tá 70 ár vóru liðin, frá tí teir vórðu tiknir sum fangar til Bábylon. Eitt hitt fyrsta teir gjørdu tá teir komu aftur til Jerúsalem, var at fara undir endurreisingina av templinum hjá Jehova. Men fíggindar fingu skjótt steðgað arbeiðinum. Umleið 22 ár gingu eftir heimkomuna til Jerúsalem, áðrenn templið at enda var liðugt.
Síðani hoyra vit at Ezra fer til Jerúsalem fyri at fríðka um templið. Hetta hendi okkurt um 47 ár eftir at templið var liðugt. Og 13 ár eftir ferð Ezra, kom Nehemias at hjálpa við at byggja teir niðurbrotnu Jerúsalems múrar uppaftur. 5. PARTURIN sigur frá einum tíðarskeiði ið vardi 152 ár.


text:
Sverri Egholm
07.12.2016 - 19:44
Fiskur > Tíðindi > Føroyar
Olga Maria Sp/f í Leirvík, sum frammanundan eigur og rekur trolbátin Olga Maria, økir nú um flotan. Tað upplýsir Sjóvinnustýrið í dag.
Tí Olga Maria Sp/f hevur keypt trolbátin Dragasund, sum Bjarni Kass, reiðari í Tórshavn annars keypti frá Sp/f Húsadalur í 2014.
Dragasund er bygdur í Íslandi í 2002, er 17,8 metrar langur, slakar fimm metrar breiður og er 2,6 metrar djúpur. Hann er 66,4 bruttotons og hoyrir heima í bólkinum 4T, har útróðrarbátarnir størri enn 40 tons á trolveiðu, eru bólkaðir.
Dragasund er bygdur í Íslandi í 2002 og er systurskip hjá Dýrindal og Birtingi.
Sjóvinnustýrið upplýsir, at keypsprísurin var 400.000 krónur.
Ikki longur ein vinna fyri fiskimannin
Tað var annars í august mánaða í ár, at Felagið Trolbátar sendi eina yvirlýsing út, har boðað var frá, at teir vildu úr vinnuni.
- Felagið trolbátar metir at fiskivinnan ikki longur er ein vinna fyri fiskimannin, men ein vinna fyri búskaparfrøðingar og aðrar at gera modell til, sum bólkur 4T als ikki longur kann sameina seg við, sum eina leið hjá høvðusvinnuni at fara, skrivaði felagið tá.


text:
Skúlin á Giljanesi hevur ein leist at ganga eftir fyri at økja um trivnaðin og at fyribyrgja happing.
Hvussu vit fyribyrgja happing og arbeiða, tá ið happing er staðfest, er lýst í faldaranum niðanfyri:
Faldari
Á skúlanum hava vit eisini fleiri fakpersónar og toymi, sum arbeiða við trivnaði. Hesi arbeiða hvønn dag við at økja um trivnaðin á skúlanum og at fyribyrgja happing.
Hesi eru:
Heilsufrøðingurin
Heilsufrøðingurin arbeiðir við at fylgja við heilsuni hjá okkara børnum. Hon ráðgevur eisini, tá ið tað kemur til eitthvørt, ið hevur við heilsuna at gera. Tá ið børnini eru kedd ella hava verið útfyri einumhvørjum, fara tey ofta til heilsufrøðingin til eitt prát.
AKT-toymið
Okkara AKT-toymi hevur høvuðsábyrgdina av at arbeiða við málum, sum hava við atferð og trivnað at gera. Tá ið eitthvørt trivnaðarmál tekur seg upp, er AKT-toymið altíð ein fastur partur av arbeiðnum.
Flokslærarin
Flokslærarin hevur ábyrgdina av trivnaðinum í sínum flokki. Á regluligum toymisfundum viðger flokslærarin trivnaðin saman við hinum lærarunum í flokstoyminum. Flokslærarin stendur eisini fyri samskiftinum millum heimið og skúlan.
Førleikastovan
Tá ið næmingur ikki fær tað burturúr fakliga, sum hann skal, ella hevur trupulleikar við at klára sosiala lívið í flokkinum, kemur førleikastovan inn í myndina. Førleikastovan stendur fyri allari serundirvísing á skúlanum. Hon hevur eisini samband við Sernám í Havn, sum veitir kanningar og sernámsfrøðiliga ráðgeving. At førleikastovuni eru knýttir serlærarar, orðblindalærari og roknivegleiðarar.
Leiðsla skúlans
Leiðsla skúlans fylgir við og ráðgevur, tá ið mál taka seg upp. Leiðslan syrgir eisini fyri at samskipa arbeiðið millum ymisku partarnar í trivnaðarætlanini.
Barnaverndartænastan
Barnaverndartænastan er ikki beinleiðis partur av skúlanum. Hóast tað, hevur skúlin tætt samstarv við barnaverndartænastuna um at tryggja okkara børnum ein so tryggan og góðan uppvøkstur sum gjørligt. Tá ið skúlin hevur illgruna til, at børn ikki trívast heima ella illgruna til vanrøkt, hevur skúlin skerpaða skyldu at boða barnaverndini frá hesum. Barnaverndin kann so við ymiskum átøkum tryggja, at alt verður gjørt fyri, at børnini koma at trívast aftur.


text:
Native Tongues
Native Tongues er ein samling av tónleikarum og tónleikabólkum frá seint í 80'inum til tíðligani í 90'inum við somu hugsan um hip hop. Summu eyðkennir av limunum í Native Tongues ganga aftur; t.d. leggja teir dent á ein jaligan og uppbyggjandi hugburð og vísa opinlyndi í tónleikinum, og hava stóra virðing fyri hip hop sum kultur. Tey eru kend sum fyrigangarar í fleiri hip hop undirsjangrum; conscious hip hop, jazz hip hop og alternative hip hop sum heild.
Innihaldsyvirlit
Limir[rætta | rætta wikitekst]
Stovnandi limir[rætta | rætta wikitekst]
Aðrir limir[rætta | rætta wikitekst]
- Monie Love
- Chi-Ali
- Black Sheep
- Queen Latifah
- Da Bush Babees
- Mos Def
- Talib Kweli
- Common
- Fu-Schnickens
- Truth Enola
Samstarvsfólk[rætta | rætta wikitekst]
- Vinia Mojica
- Shortie No Mass
- Lucien Revolucien
- Punchline & Wordsworth
- Violator Management
- The Beatnuts
- Leaders of the New School
- J Dilla
- Prince Paul
- DJ Red Alert


text:
T-kykna
Ein T-kykna er eitt slag av hvítum blóðkyknum og sostatt ein partur av immunskipanini. T-kyknur verða framleiddar í beinmerginum, men búnaðar í thymus (hálseitlinum), haðani heitið stavar.
T-kyknur kunnu kennast frá B-kyknum við at tær hava ein ávísan reseptor á yvirflatuni, T-kyknu-reseptorin (TCR = T Cell Receptor).
T-kyknur kunnu býtast í:
- Hjálpi-t-kyknur (TH1, TH2) senda signalir og stimbra harvið immunskipanina. Tær hava proteinið CD4 á yvirflatuni. Hesar kyknur eru álopsmálið hjá HIV-virusinum.
- Drepara-t-kyknur (TC) drepa virussmittaðar kyknur. Tær hava proteinið CD8 á yvirflatuni.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Michael T. Madigan, John M. Martinko, Brock Biology of Microorganisms, 11th Edition, 2006, Pearson Prentice Hall.