text:
Í Noregi eru tiltøk farin í gongd at minnast, at tað í ár eru 100 ár síðani, at kendi rithøvundurin Thorbjørn Egner varð borin í heim.
Tað er ikki so løgið, at nógv verður gjørt burturúr, tí saman við Alf Prøysen og Anne-Cath. Vestly var hann eksponentur fyri einum heilt nýggjum slagi av barnabókmentum, sum gjørdust fólkaogn í norska útvarpinum í fimmti- og sekstiárunum og harumframt sum tónleikur og søgur í bók.
Thorbjørn Egner kann sigast at hava verið eitt slag av túsundkunstnara, hann var rithøvundur, vísuyrkjari, tónasmiður, teknari og grafikari. Hann hevði útbúgving frá Statens Kunst og Håndverksskole í Oslo.
Í Føroyum kenna vit best Thorbjørn Egner frá teimum trimum bókunum Karius og Baktus (1949), Klintrimús og hini dýrini í Valbakkaskógi (1953) og Fólk og dólgar í Kardamummubýi (1955).
Karius og Baktus varð týdd til føroyskt og givin út í 1961 (endurútgivin í 1987, 1991, 1994, 2002 og 2009), Klintrimús í 1979 (endurútgivin í 1994 og 2008) og Fólk og dólgar í Kardamummubýi í 1980 (endurútgivin í 2002). Thorbjørn Egner endursegði og teknaði eisini klassiskar søgur hjá øðrum høvundum, á føroyskum eiga vit søguna Tummas og fílurin eftir H. G. Wells, sum Hitt føroyska studentafelagið gav út í 1968 og Djóragóða eftir Hugh Lofting, sum Føroya Lærarafelag gav út í 1983.
Í Føroyum gjørdust vit sera hugtikin av søgunum hjá Thorbjørn Egner. Tey, ið eru farin um tey 50, munnu flest øll minnast útvarpsleikin um fólk og dólgar í Kardamummubýnum, har Eyðun Johannessen so meistarliga skipaði fyri og las. Og hvør minnist ikki Jóruna Simonsen og Rigmor Restorff spæla Karius og Baktus, og hetta væl at merkja í einari tíð, har tað ikki var vanligt hjá øllum at busta tenn og halda tær við líka við at lata tannlæknan hyggja at teimum við jøvnum millumbilum. Ættarliðið aftan á okkum 50+ minnast kanska betur Elina Mouritsen sum ta sorgleysu Klintrimúsina, sum viðhvørt noyddist at taka ábyrgd!
Í Kardamummubýi er tað Bastian politimeistari, sum leggur út við at gera greitt, at í Kardamummubýi er ein lóg galdandi: Tú skalt ikki plága onnur ella gera nakað ilt, annars kanst tú liva, sum tú sjálvur vilt.
Bastian politimeistari hevur nógv vald í Kardamummu, hann hevur ákærandi, dømandi og lóggevandi valdið í býnum. Tíbetur er Bastian eitt hjartagott menniskja, so hann gevur øllum ein kjans, ja sjálvt dólgar sleppa at prógva, at tað ber til at broyta seg og gerast eitt væl fungerandi menniskja í einum borgarligum samfelag, tú skalt bara kemba tær hárið og ganga í reinum klæðum.
Í sjeytiárunum vóru tað ikki allir námsfrøðingar, sum hildu nógv um Kardamummulógina, hon var søgd at vera bæði fordummandi og afturhaldssinnað, men ikki gongur altíð sum prestur prædikar, kardamummulógin og bøkurnar hjá Egner eru framvegis høgt í metum millum bæði børn og vaksin, eisini í Føroyum.
Í søguni um Klintrimús er hin so væl kendi føðingardagssangurin fyri Bamsapóli, og munnu ikki teir báðir Oskar Hermannsen og Poul Arni Joensen hava fingið íblástur av júst hesum sanginum, tá ið teir gjørdu vísuna um Stórhvalagildið; vit høvdu ikki bamsur aðra staðni enn í songini at sova við, men fiskar og hvalir kundu øll børn í Føroyum fyrihalda seg til. Tónin í sanginum hjá teimum báðum Oskari og Poul Arna er tó ein heilt annar enn í vísuni hjá Egner. Tá ið stóra elsdýrið í Valbakkaskógi brettir sær á og heldur talu fyri Bamsapóli, so gongur hetta hóvliga fyri seg, og øll gleðast og rópa hurrá. Tá ið tindaskøtan á Grynnini harafturímóti reisist og ætlar at siga nøkur orð fyri stórhvalinum, noyðast teir allir upp at blása, og ímeðan er eitt øgiligt rokilsi á Grynnini: kalvin slær stertin í talvborðið, sum fer í knús, og har verður ein hurlivasi, sum endar við, at kalvin verður flongdur, og skilið verður ikki betri, tá ið hvalirnir koma aftur, teir smoyggja upp um bøkslini og geva øllum ein dyggan brest. Hetta er laaangt undan, at tað gjørdist ólógligt at sláa børn, so vit hildu tað vera ordiliga stuttligt, bæði vit, sum fingu ein brest í reyvina viðhvørt og vit, sum ikki vóru von við at fáa brest í reyvina. Hvalirnir eru eisini so forrendir, at teir flenna upp á háð eftir einum buksuvátum reyðfiski, tað er væl at merkja eisini langt undan, at átøk fóru í gongd á skúlum ímóti happing. Men nýsan, kvennkyni so líkt, roynir enn einaferð at fáa skil á hurlivasan og beróliga gemyttirnar so at siga, og áðrenn øll á Grynnini fara hvør til sítt, minnir hvalurin á, at tað valda aðrar lógir á Grynnini enn bæði í Kardamummu og í Valbakkaskóginum: her má hvør ansa sær, tí hvør av øðrum liva má. Ein moralur, sum vegetarar og aðrir umhvørvisfelagsskapir als ikki eru samd í.
Soleiðis broytist alt, sum tíðir líða, men bøkurnar hjá Egner vilja vit sleppa at lesa og hoyra í minst túsund ár aftrat …


c: text/html

text:
Amerikanska Borgarakríggið
Amerikanska Borgarakríggið (1861 – 1865) brast av álvara á tann 12. apríl í 1861. Kríggið herjaði um stóran part av USA. Tríggjar milliónir amerikanarar kríggjaðust og 600 000, tað vil siga tvey prosent av fólkinum í landinum, læt lív. Heimini vórðu hermannabúðir og kirkjur og skúlar vórðu sjúkrahús. Frá 1861 til 1865 bardust amerikanarar sum óðir móti hvørjum øðrum. Orsøkirnar vóru mangar. Men tað, sum byrjaði sum eitt stríð um rættindi í einstøkum statum, endaði sum eitt kríggj um, hvat frælsi í Amerika í grundini hevði at týða.
Herarnir í borgarakrígnum høvðu góð vápn. Øll framleiðsluvinna í Norðurstatunum legði seg eftir at menna vápnaframleiðsluna og bara í 1862 fingu tey 240 einkarrættir til vápn. Fyri fyrstu ferð sóust tokkanónir, landminur, kikarasikti, hernaðartelegrafar og byrsur sum skutu nógv skot og skjótt.
Í 1862 visti Lincoln, at tað ikki var gjørligt at endurreisa gamla samveldið. Neyðugt var at gera eitt nýtt, og Lincoln metti, at bara avtøkan av trældóminum kundi styrkja hugskotið um eitt nýtt samveldi. Hann bíðaði eftir einum sigri, so hann kundi senda út boðini um avtøkuna av trældóminum. Men hann noyddist at bíða leingi.
Les meira á USA.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Alaska
Alaska er ein lutstatur í USA við umleið 737 túsund íbúgvum. Alaska, sum USA keypti frá Russlandi í 1867, er stórt land, dupult so stórt sum Noreg og Svøríki tilsamans. Staturin er 1,5 mill. ferkilometrar ella umleið 100 ferðir so stórur sum Føroyar.
Nú eru tað Republikanarar, sum sita við ræðið í lutstatinum. Sean Parnell (føddur 19. november 1962 í Hanford, Kalifornia) er guvernørur. Hann umboðar republikanararnar.
Nú verða flogførini mest brúkt til flutning, men enn dámar alaskamonnum væl at koyrakapp við hundasleðum, og í støðum verða tær eisini brúktar til at flyta vøru við.
Innihaldsyvirlit
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Alaska, sum er eitt land størri enn Skandinavia, er so at siga fólkatómt. Tað er tað størsta stakríkið í USA, eitt sindur størri enn t.d. Texas. Men roknað eftir íbúgvatali er Alaska millum tey minstu londini í Amerika. Tað er tað kaldasta stakríkið í USA. Hesi seinastu árini er tað tó vorðið lýggjari í Alaska. Hildið verður, at orsøkin er tað vaksandi vakstrarhúsárinið, sum ávirkar veðurlagið á allari jørðini. Tað mesta av tí er fjallalendi, og har er hægsta fjallið í Norðuramerika, Mount Mac Kinley, 6187 m. Vestari partur av meginlandinum Norður-Amerika er eyðkendur av fleiri fjallarøðum, sum til samans eita Kordillurnar (Cordilleran Highlands). Teir hægstu tindarnir í Kordillunum eru meira enn 6100 metrar yvir sjóvarmálanum. Teir eru norðuri í Alaska. Fjøllini røkka um alt meginlandið og halda fram í Suður-Amerika. Har eita tey Andesfjøll. Norðuri við Íshavið og fram við áunum er slætt. Veðurlagið er kalt uttan úti við vesturstrondina. Fram við norðurstrondini er tundralendi, men sunnari vaksa heilt stórir nálaskógir. Størsta áin eitur Yukon, og høvuðsstaðurin er Juneau. Strondin er umleið 76.000 km.
Norðast í Alaska er ógvuliga kalt. Bara í august er miðalhitin oman fyri frostmarkið. Har er pólveðurlag, og her breiðir tundran seg so ber og kørg. Stórir partar av Alaska liggja undir innlandsísi, ið summastaðni er 3000 metrar tjúkkur. Sunnan fyri tundruna er kalt temprað veðurlag. Har er nálaskógarøkið, sum røkkur um stórar partar av Alaska, Kanada og norðara part av USA.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Tey fyrstu menniskjuni í Norður-Amerika komu gong úr Ásia til Alaska fyri kanska 30.000 árum síðan. Tá í tíðini var landfast millum hesar báðar heimspartarnar. Nú er eitt sund ímillum, Beringssundið. Til um 1800 búðu bara inuittar í Alaska. Hesi fólkini vórðu leingi nevnd eskimoar ella skrælingar, men nú á døgum verður heitið inuittar nýtt. Orðið inuit merkir heilt einfalt "menniskja". Um ár 1890 funnu teir gull í landinum, og tá fór nógv fólk hagar at leita eftir gulli. Men enn eru tó bara 730.000 fólk í øllum landinum. Í 1959 fekk landið rætt at teljast upp í hini ríkini.
Hendingarøð[rætta | rætta wikitekst]
- Um 13.000 f.Kr. - Veiðifólk/savnarar vóru teir fyrstu, sum gingu um Beringssund til Alaska.
- 1903 - Marknaósemja um Alaska ímillum Kanada og USA løgd til viks.
- 1912 - Alaska verður landøki í USA.
Upprunafólkið[rætta | rætta wikitekst]
Í lutstatinum búðu, tá ið teir hvítu komu hagar, indiánar og eskimoar. Helst hava fólk verið í Alaska frá um 10.000 f.Kr. Fornfrøðingar hava funnið eina 11.500 ára gamla barnagrøv í einum steinaldar búplássi mitt í Alaska. Í grøvini, sum er millum nøkur trø beint við eina á, vóru brendar leivdir av einum barni. Barnið var millum eitt og trý ára gamalt, tá tað doyði fyri 11.500 árum síðani. Hetta eru elstu leivdirnar av menniskjum í hesum partinum av Amerika. Staðið har grøvin er kallast Upward Sun River, og tí hevur barnið fingið navnið Xaasaa Cheege Ts’eniin, sum merkir "Upward Sun River Mouth Child" [1].
Tennirnar hjá barninum vísa, at tað er í ætt við indiánarar og fólk úr Eysturásia. Granskarar hava enn ikki staðfest hvat kyn barnið er, tí leivdirnar eru ov illa farnar í eldinum. Amerika og Eysturásia eru á dag skild sundur við einum smølum firði, men tað hava tey ikki altíð verið. Fara vit 14.000 ár aftur í tíðina, so vita vit, at havstøðan var lægri enn hon er í dag. Og tí hava stór øki, sum í dag er hav, verið land tá. Fólk hava tí kunnað ferðast úr Eysturásia til Norðuramerika at búseta seg. Long tíðarskeið í forsøguligari tíð lógu stórir partar av Norðuramerika og Eysturásia undir í ómetaliga tjúkkum ísi, kava og jøklum. Hesi køldu tíðarskeiðini, kalla ístíðir, vóru 100 000 hvørt ár. Ímillum hvørja ístíð var veðurlagið lýggjari í eini 20 000 ár. Tann síðsta ístíðin kom 110 000 ár f.Kr. og var av umleið 13 000 f.Kr. So nógvur sjógvur frysti, at høvini fjarðaðu einar 90 m. Tað hevði við sær, at landfast gjørdist ímillum meginlond, sum havið áður hevði skilt sundur, til dømis lá turt tað grynsta ímillum Alaska og Russland, har Beringssund nú er.
Veiðifólk, sum høvdu búsett seg í Eysturásia fluttu um 13 000 f.Kr. til tað, ið nú er Alaska. Eftir um 12 000 f.Kr. fløddi aftur, og havið stongdi leiðina um Beringsund fyri niðursetufólkunum úr Ásia. Tey fóru longri og longri suður ígjøgnum USA og haðan til Suðuramerika.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Umframt gull eru fleiri onnur málmsløg at finna, og hartil bæði kol og olja. Vælferðin frá oljuni er so mikið stór, at tú rindar ikki skatt í Alaska. Borgarar í Alaska gjalda ikki skatt til lutstatin, bara til samveldismyndugleikarnar. Meðal inntøkan hjá einum íbúgva er millum 350.000 og 400.000 kr. Aftrat hesum fáa allir íbúgvar eina ferð um árið em kekk uppá 14.000 kr. sendandi. Men sagt verður, at vanligar vørur eru dýrari her enn í USA annars. Hetta er orsakað av flutningskostnaðinum. Eins og hjá norðmonnum fer ein stórur partur av avgjaidinum frá oljufeløgunum í ein oljugrunn, sum er ætlaður at brúka úr, tá verri tíðir koma. Tað eru tvey stór oljufeløg, sum arbeiða í Alaska. Umframt Arco er tað eisini BP. Hesi bæði feløgini royna at fáa loyvi til at bora eftir olju í nýggjum økjum har norðuri, í tí teir nevna tað órørda North Slope Borough. Tað er óvist um feløgini fáa loyvi til tess. tí mong halda tað vera skeivt at nema tey náttúruvøkru og fullkomiliga óspiltu økini har norðuri í Alaska.
Viði høgga teir væl av, og fiskur er nógvur at fáa, helst laksur, men tað er eisini nógv til av toski og kalva. Fiskivinnan verður roknað sum ein sera týdningarmikil vinna. Sitka, ein av høvuðsbýunum í Suðuralaska, varð bygdur í árinum 1804. Hann liggur á Baranofoynni og er í dag heimsins fremsta laksahavn.
Samferðsla[rætta | rætta wikitekst]
Nógvur legst kavin í Alaska, og fyrr mátti farast millum bygdir við hundasleðu. Torført er at ferðast, og tí hava teir bygt nógvar flogstøðir seinnu árini, so at nú verða flogfør ógvuliga nógv brúkt, bæði til at flyta fólk og varu. Í Anchorage setast tey stóru flogførini, sum flúgva millum Evropa og Ásia tvørtur yvir Norðpólinum. 10 tímar tekur ferðin úr Keypmannahavn til Anchorage og 8 tímar haðani til Tokyo, Japan.
Fyri at gera ferðalíkindini betri millum Alaska og hin partin av USA, hava teir lagt veg norður ígjøgnum Kanada, so nú ber til at koyra við bili, ið hvussu er um summarið. Markið millum Kanada og USA, sum gongur 49 breiddarstigi vestur frá vøtnunum, verður ikki vart, so sum gjørt verður millum flest onnur lond. Har eru eingir tollarar ella vaktarmenn, og fólk kunnu fara um markið, sum teimum lystir.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-1360405/Scientists-make-historic-discovery-11-500-year-old-toddler-Xaasaa-Alaska.html


text:
Hanus G Johansen - Av Stolinum Presturin Roddi So
Misc Unsigned Bands
Hanus G. Johansen - Av Stólinum Presturin Røddi So (Chords & Lyrics)
Listen to the song here: http://www.youtube.com/watch?v=ZyDp-q8zpwo
Intro: A
A G D A
01. Av stólinum presturin røddi so, syndarar komi í huga.
A G D A
At hann sum ei heldur Harrans boð, í helviti í ævir skal loga.
A E G D
Har eldsjógvur finst, ei sálin fær grið, tí Fanin er kikarin góður.
D A G D A
Hann skørar í eldin so við og við, og lýtur at sálunum fróður.
02. Klør sínar krøkjur hann í teirra kropp, ið ringastir vóru av monnum.
Neyðaróp teirra hann svarar við spott, og Judas hann heldur í tonnum.
Tit vendi nú um, biðji Harran um grið, bert hann kann mót helviti stríða.
Men stendur hann ikki við tykkara lið, í fjandans føvning tit glíða.
03. Eg gleipti hvørt orð, og eg hugtikin bleiv, eg kendi meg sekan í mongum.
Eg fór heim til hús, meg úr klæðunum reiv, so í song, men svøvnur var eingin.
Tað presturin segði í huganum stóð, og samvitskan ýldi í oyra.
Minst til hvat í sætta boði stóð, eg rópti fyri ikki at hoyra.
04. Men einki tað bætti, tí líka snjælt, tað ljóðaði mær í sinnið.
Í helviti verður ei bálið kalt, har hevur tú fullvíst inni.
Hvørt prestsins orð mær í huga kom, og hárið tað kreyp mær á høvdið.
Í huganum sá eg fjandans skon, og tóktist at mær hann gløddi.
05. Eg helt fyri eygum, tá ið eg hann sá, hann klørnar eftir mær rætti.
Og Judas hann tugdi sum ein tyggir skrá, á kroppi var logið hvørt petti.
Í ræðslu og ótta mítt hjarta skalv, eg trúði so víst eg var fokin.
Men so við eitt hendan sjónin hvarv, tá gleddist eg vandin var lokin.
06. Úr songini fór eg, at vindeyganum eg gekk, og stardi í gólvið niður.
Mítt hjarta ei meira so harðliga gekk, tó var ei í sálini friður.
Tí samvitskan mælti enn hvøsslig orð, hon mintist tær syndir eg gloymdi.
Tá kom mær í huga tey prestsins orð, at Harrin best sálina goymdi.
07. Eg fell so á knæ, bað Harran um grið, og gav honum trygdarorð míni.
Fyri mær skal hvør kvinna fáa frið, eg halda skal boðini tíni.
Men tú mást meg verja mót fjandans klógv, og stiðja tá ið freistarin kemur.
Hitt sætta boð skal eg tá halda og nógv, av øðrum tú Harri krevur.
08. Eg kendi meg styrktan, av bønini stóð, nú skuldi eg betri verða.
Tá trein inn vinkona, kinreyð sum blóð, hjálp Harri hvat skal eg nú gera?
Hon smíltist so vinarligt, heilsaði blítt, og arm sín um háls mín hon legði.
Og hárið hekk niður um miðju sítt, tey eygu, tey eygu hon hevði.
09. Eg royndi at halda mítt trygdarorð, so sá eg hon mundi meg ynda.
Tá tveitti eg lyftini fyri borð, tí settur við kvinnum at synda.
Og gloymd vóru lyftir og fjandans skon, Og einki tað rann mær í huga.
Sum ein tími fór náttin og dagur kom, sól sást í eystri loga.
10. Tá fór hon og eg sæt eftir her, tá runnu mær lyftir í sinnið.
Tú lovaði væl, men hygg nú tín ger, nú fjandin fer við tínum skinnið.
Eg rópti á Harran, tú krevur ov nógv, hví skapti tú kvinnur á foldum.
Eg kann ikki halda tú krevur ov nógv, áh betur eg var undir moldum.
Áh betur eg var undir moldum, ja betur eg var undir moldum.
Páll Olsen 29.10.11 (Faroe Islands)


text:
Kamehameha I
Kamehameha 1. var føddur á Hawaii, sonur Keōua, sum var ein av høvdingunum. Sum ungur var hann í 1770'unum í tænastu hjá faðirbróður sínum Kalaniopu'u, sum tingaðist við James Cook kaptein. Kamehameha helt tað vera fyrimun at savna oyggjarnar undir eitt meginstýri, og tíðliga í 1790-árunum gjørdi hann innrás á Maui, eina av størstu oyggjunum. Í 1795 hevði hann tikið flestu oyggjarnar. Tær, ið eftir vóru, vildu ikki lata valdið frá sær, helst Kauai, sum ikki gav seg undir fyrrenn í 1810. Tá hevði Kamehameha valdið yvir øllum Hawaiioyggjum. Eftir tað stýrdi hann friðarliga og gjørdi høvdingaráð, sum hann ráðførdi seg við regluliga. Hann stovnaði ríkisstýrdan einahandil fyri sandilviði, sum stórur eftirspurningur var eftir í øðrum londum. Eisini eggjaði hann øðrum tjóðum at vitja oyggjarnar, og hann stuðlaði heimaídnaði. Kamehameha 1. doyði í 1819.


text:
Peter Bichsel (f. 1935). Schweiziskur prosaistur. Hann hevur skrivað eina rúgvu av minimalistiskum søgum, har máltilvitanin ikki altíð samsvarar við veruleikan. Hann skrivar tíðum um tað gerandisliga, sum ongin tímir at tosa um, men hann fær skrivað týdningin fram í ljósið, so at ongin ivi er um, at nógv stórt fer fram í gerandisdegnum. “Barnasøgur” í Vencili Nr. 2/2007 eru úr Kindergeschichten (1969).
- Forsíða
- Tíðarritið
- Savn
- Blaðsavn
- Greinasavn
- Upplestur úr Vencili
- Rithøvundar
- Hyggjuráð
- Leiðbeining
- Tekna hald
- Vencil á Facebook


text:
Ljóðbøkur
Ein ljóðbók er ein bók, ið er lisin inn. Bæði fagrar bókmentir (til dømis skaldsøgur og stuttsøgur) og yrkisbókmentir (da: fagbøger) finnast sum ljóðbøkur. Á føroyskum finnast ljóðbøkur á bondum og fløgum. Í øðrum londum er ein vaksandi marknaður fyri ljóðbókum í Mp3-sniði og í Ipod-sniði, sum kunnu keypast og takast niður beinleiðis yvir internetið. Serliga stórt útboð er av ljóðbókum á enskum máli (td. á audible.com), men eisini rættiliga nógv er at fáa á svenskum máli (td. frá elib.se).


text:
HM fótbóltur
HM í fótbólti (enskt: FIFA World Cup) er størsta undirhaldshending í heiminum. Einki annað tiltak savnar líka nógv fólk frammanfyri sjónvarpsskermarnar sum hendan kappingin, ið verður avgjørd fjórða hvørt ár. Men soleiðis hevur ikki altíð verið.
Innihaldsyvirlit
- 1 Søga
- 2 Úrslit
- 3 Toppskjúttar
- 4 Hygg eisini at
- 5 Keldur
Søga[rætta | rætta wikitekst]
FIFA verður stovnað[rætta | rætta wikitekst]
Í 1904 var fundur hildin í Paris við tí endamáli at seta á stovn eina heimssamgongu fyri fótbóltssambond. - Federation Of International Football Asssociations (FIFA), sum samgongan kom at eita, hevði upprunaliga sjey limalond; Belgia, Danmark, Frakland, Niðurlond, Spania, Sveis og Svøríki. Bretsku fótbóltssambondini (Ongland, Skotland, Írland og Wales) vóru ikki umboðað á fundinum, m.a. orsaka av, at fótbólturin longu var professionel ítrótt í Bretlandi. Nýstovnaða fótbóltssamgongan setti sær m.a. sum mál at skipa fyri eini Heimsmeistarakapping.
Bretar seta seg uttanfyri[rætta | rætta wikitekst]
Tá ið Fyrri Heimsbardagi brast á, var FIFA vaksið og kundi nú av røttum kallast ein heimsfelagsskapur; Brasil, Argentina, USA og "heimalondini" Ongland, Írland, Skotland og Wales vóru nú komin við. Hóast hesa vaksandi undirtøku vóru trupulleikar fyri framman. Eftir kríggið vildi Ongland (og teir fingu stuðul frá Skotlandi, Írlandi, Wales, Fraklandi og Belgia) ógvuliga treyðugt spæla dystir móti gomlu fíggindunum úr Týsklandi, Eysturríki og Ungarn, og á fundi í Bruxelles í 1919 varð samtykt "ikki at hitta neutralar samgongur ella neutral feløg, ið hava spælt móti samgongum, ella feløgum úr Miðveldunum", og soleiðis settu bretar seg sjálvar uttanfyri heimsfelagsskapin. Í Belgia broyttu tey skjótt meining, tí tey skuldu vera OL-vertir í 1920, og kundu tí ikki loyva sær slíkan hugburð.
Fótbóltur er fyri professionellar[rætta | rætta wikitekst]
Á fundinum í 1926 staðfesti Henri Delauny, sum var formaður í fronsku fótbóltssamgonguni, at "Ein altjóða fótbóltskapping kann ikki longur vera partur av Olympisku Leikunum, ið er fyri amatørar, tí professionalisman er komin. Spurningurin var bara, hvussu ein professionellur fótbóltsspælari skuldi definerast. Bretsku fótbóltssamgongurnar, ið nú aftur vóru komnar upp í FIFA, ivaðust ikki og settu fram sína definitión fyri hinum limalondunum; men tey høvdu ilt við at semjast um bretsku loysnina, og hesaferð var ósemjan verri at bøta, og tí hildu bretar seg burtur frá Heimsmeistarakappingini í mong ár. Men HM kom tó kortini.
Fyrsta HM endaspælið verður fyrireikað[rætta | rætta wikitekst]
Á FIFA fundinum í 1928 varð skotið upp at fara undir fyrireikingarnar til HM kappingina í fótbólti. 25 limalond atkvøddu fyri uppskotinum; bert Svøríki, Danmark, Noreg, Finnland og Estland atkvøddu ímóti. Hugo Meisl fekk uppgávuna at leggja kappingina til rættis. Meisl var ein av fremstu monnunum í Miðevropiskum fótbólti, og hevði um hetta mundið skipað fyri teimum væleydnaðu kappingunum Mitropa Cup, ið var kapping fyri feløg, og Nations Cup, ið var fyri landsliðini hjá Kekkoslovakia, Eysturríki, Sveis, Italia og Ungarn. Fyri at kappingin skuldi eydnast og av røttum kunna bera heitið Heimsmeistarakapping Í Fótbólti, mátti ein háttur finnast at fáa londini í Suðuramerika við.
Tey lond, sum ynsktu at vera vertir, vóru Svøríki (hóast teir høvdu atkvøtt ímóti kappingini!), Niðurlond, Spania og Ungarn; men kortini var tað Uruguei, sum fekk heiðurin. Landið vann Olympisku kappingina í 1928 og bjóðaði sær til at rinda allar útreiðslurnar hjá teimum luttakandi landsliðunum.
Myndahøggarin Abel Lafleur evnaði steypin til, ið fekk navnið "Jules Rimet Steypið" at heiðra formannin hjá FIFA, tí hansara eldhugur hevði verið so avgerandi fyri at fáa HM kappingina av bakkastokki.
Uruguei 1930[rætta | rætta wikitekst]
Dato: 13/7 - 30/7
Luttakarar (13)[rætta | rætta wikitekst]
Argentina - Belgia - Bolivia - Brasil - Kili - Frakland - Jugoslavia - Meksiko - Paraguei - Peru - Rumenia - USA - Uruguei.
Finala[rætta | rætta wikitekst]
Málríkasti dystur[rætta | rætta wikitekst]
Úrslit[rætta | rætta wikitekst]
- e.l.l.: eftir longda leiktíð
- b: eftir brotsspark-kapping (after penalty shoot-out)
- Viðmerkingar
- ↑ Tað var ongin almennur dystur í World Cup 1930 um triðjaplássið. USA og Jugoslavia taptu í hálvfinalum. FIFA viðurkennur nú USA sum triðjapláss og Jugoslavia á fjórðaplássi við at hyggja at øllum úrslitunum hjá liðunum í kappingini.[1]
- ↑ Eysturríki tók seg úr kappingini eftir javnleikin, sum eitt úrslit av Anschluss við Týskland: summir eysturríkskir leikarar gjørdist síðan partur av týska hópinum, og so vóru 15 lið eftir í kappingini.
- ↑ Keldufeilur: Invalid
tag; no text was provided for refs named
wc1950
- ↑ Bara 13 lið spældu við á HM í fótbólti 1950.[2] 16 lið komu við í seeding-bólkin til lutakastið. Men bæði Turkaland og Skotland tóku seg aftur, áðrenn lutakastið. Frakland, ið var sligið út í undankappingini, varð boðið við í staðin, og so vóru 15 lið í kappingini. Eftir lutaksstið tóku bæði Frakland og India seg úr kappingini, so tað tá ið av tornaði bert vóru 13 lið í luttóku í kappingini.
Lið ið náddu topp fýra[rætta | rætta wikitekst]
-
* = vertir
-
^ = inniheldur eisini úrslit umboðandi Vesturtýskland millum 1954 og 1990
-
Bestu úrslit eftir heimsparti[rætta | rætta wikitekst]
HM-vinnarar eftir landi[rætta | rætta wikitekst]
Toppskjúttar[rætta | rætta wikitekst]
Hesir hava skotið tey flestu málini til HM kappingar í fótbólti gjøgnum allar tíðir frá 1930 - 2014 (frá tíggju málum og fleiri):
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ "1930 FIFA World Cup". FIFA.com. Fédération Internationale de Football Association. http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/uruguay1930/index.html. Heintað 5 March 2009.
- ↑ 2.0 2.1 "1950 FIFA World Cup". FIFA.com. Fédération Internationale de Football Association. http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/brazil1950/index.html. Heintað 5 March 2009.
- ↑ Keldufeilur: Invalid
tag; no text was provided for refs named
successor
- ↑ The 1982 edition in Spain had a format with a second round consisting of 12 teams instead of 16, 4 of which qualified to the semi-finals.


text:
Flóðaldur
Flóðaldur eru vanligast í Kyrrahavsøkinum. Tað japanska heiti fyri flóðaldur er tsunami, og er hetta fyribrigdi best kent við japanska heitinum í altjóða lesnaðinum. Gos og jarðskjálvtar á havbotninum kunnu elva til ovurstórar aldur, sonevndar flóðaldur. Tær flyta seg skjótt yvir havið. Alduferðir hava verið máldar til 750 km/t. Úti á havinum eru aldurnar bara hálvan metur høgar, men tá tær koma at landi og verða steðgaðar, vaksa tær og kunnu verða meira enn 20 metrar høgar. Síðani stoyta tær seg við eini øgiligari kraft inn yvir land og kunnu oyðileggja alt, sum fyri er. Ein jarðskjálvti út fyri Sumatra í Indonesia í 2005 elvdi til eina aldu, sum skolaði inn á Indonesisku strondina og eisini ferðaðist tvørtur um Indiska Havið og rakti indisku strendurnar. Skjálvtin máldi 9,0 á Richterstiganum. Hægstu aldurnar vóru helst 25 metrar høgar. Millum 250.000 og 300.000 fólk lótu lív. Teirra millum vóru næstan 900 ferðafólk úr Norðurlondum. Fimm milliónir gjørdust heimleys. Tann 11. mars 2011 var ein ógvusligur jarðskjálvti í havbotninum eystur úr Japan, sum elvdi til eina flóðaldu. Serliga norður Japan varð meint rakt og um 20.000 fólk mistu lívið. Flóðaldur eru sjálvsamar á okkara leiðum, men slíkar hendingar eru av og á her í Føroyum. Tað er tó langt síðani, at flóðaldur, ið kunnu samanberast við oyðileggjandi aldurnar í fjareystri, hava rakt Føroyar.
Flóðaldur við Føroyar[rætta | rætta wikitekst]
Flóðaldur, sum kunnu samanberast við tær í fjareystri, hava vit ikki havt her á leiðunum síðani umleið ár 6000 ár fyri Krist. Tá var eitt omanlop á kantinum av norska landgrunninum, sum elvdi til eina rættuliga stóra tsunamialdu í Norðurhøvum. Henda hendingin er kend sum Storeggaaldan. Model útrokningar hava víst, at aldan var umleið 10 m. høg, tá hon kom inn á føroyska landgrunnin. Kanningar av botnsedimentunum í vøtnunum suðuri í Vági og Niðri á Vatninum á Eiði vísa, at tað breyt inn í hesi vøtnini í hesari hendingini. Ein líknandi, men ikki so ógvuslig hending var í 1969, tá ein harður jarðskjálvti rakti Gorringe Bankan í ein útsynning úr Portugal. Hesin skjálvtin skapti eina flóðaldu, sum rakti strendurnar hjá Portugal, Spania, Marokko og oyggjarnar har um vegir. Á evropeiska meginlandinum gjørdi aldan í hesari hendingini ikki so nógv um seg, men ótti kom tó á fólk, serliga í Portugal, tí í 1755 varð Lissabon so at siga lagdur í oyði av slíkari hending. Vit eru tó ikki vitandi um nakra frásagnir, sum vísa at hesar hendingarnar hava rakt Føroyar.
Í 2008 var ein minni flóðaldu hending, sum serliga gjørdi um seg í Hvannasundi, men eisini merktist í Kollafirði og aðrastaðni í Føroyum. Líknandi fyribrigdir hava verið fyrr, m.a. í bókini "Sørvágur og sørvingar" skrivar Sonni Jacobsen um eina flóðaldu, sum knappliga kom inn á sandin í Sørvági í annars besta veðri bæði á landi og á sjónum. Hetta var tann 14 august í 1916. Eisini eru frásagnir, sum benda á, at sama alda gjørdi um seg á Miðvági. Orsøkina til hesar hendingarnar vita vit ikki enn, men omanlop onkunstaðni á havbotninum ella serlig veðurfyribrigdir úti á opnum havi eru tvey av boðunum. Flóðaldur kunnu eisini koma av omanlopum, og slíkt dømi er hendingin í 1953, tá eitt omanlop á Kalsoynni skapti eina aldu, sum fylti gjónna norðuri við Gjógv. Hesa aldu merktu tey eisini í Leirvík, men tó í nógv minni mun.


text:
Kennir tú tað, at tú hevur lisið um eina bók í ørðum bókum, og tú hevur lisið á netinum um bókina, og tú kennir nógv úr bókini, og tú veit, hvussu hon er vorðin til, hvat hon er um, men bókina sjálva hevur tú ikki fingið fatur á? Eg visti tað! Tú kennir eisini til slíkt.
Ein dagin, eg róði út á netinum, beit bókin á. Hon var til keyps á Amazon. Eg kagaði í hana á netinum. Tá sá eg, at hetta var 5. útgáva, sum júst var komin út. Fyrsta útgávan kom út í 1980. Eg ressaðist í stólinum eina løtu og bílegði mær hana. 14 dagar seinni, kom postboðið við henni. Lítið visti postboðið, hvussu glaður eg var, tá ið bókin at enda lá í minum hondum. Endiliga hevði eg bókina í hondini – bókina, eg hevði ætlað mær at keypt so leingi.
Eg havi í fleiri ár kent til bókina A Humument – a treated victorian novel eftir rithøvundin og listamannin Tom Phillips. Sjálvur havi eg brúkt mátan, hann ger sína list, tá ið eg havi undirvíst í kreativari skriving. Hetta er ein góður máti at vísa skeiðslutakarunum, at orð og tekstir kunnu brúkast til at skapa arðar tekstir.
Hvat er hetta so fyri ein bók, meðni? Tom Phillips skrivar sjálvur, at hann í 60 árunum leitaði eftir einari bók, sum hann kundi viðgera og gera um til eitt listaverk, men illa gekk at finna røttu bókina. Bókin skuldi kosta eina krónu og hon skuldi vera brúkt. “Ein vanligan leygardag”, skrivar Tom Phillips, (og hesin vanligi dagurin var 5. november í 1966) fór hann saman við einum vinmanni í ein stóran brúktsølubygning at leita eftir bókini, ið skuldi gerast hansara lívslistaverk. Tá kom hann fram á eina viktorianska skaldsøgu, kallað A Human Document. Høvundurin var ein, ið nevndist W.H. Mallock (1849-1923). Bókin, Tom Phillips keypti var níggjunda upplag, so hóast Phillips ikki kendi Mallock, so var eyðsæð, at høvundurin var væl lisin í samtíðini. Mallock var politiskt aktivur og teknaði satiru, har hann serliga legði dent á átrúnað og konservativan politikk. Hóast Tom Phillips helt bókina síggja spennandi út, so las hann hana aldri úr einum enda í annan. Hann las eina síðu, valdi orð út, sum hann helt skuldu standa saman sum ein yrking, og so teknaði hann á síðuna, so orðini, hann hevði valt, stóðu eftir í eini tekning.
Tom Phillips var ógvuliga bergtikin av teknikkinum, sum William S. Burrougs brúkti, ið hann kallaði fyri “Cut Up”. Burroughs skrivaði tekstir, sum hann síðani klipti sundur og setti saman aftur í aðrari raðfylgju. Hann klipti eisini úr dagbløðum og setti saman til tekstir og myndir í límmyndabókum, hann hevði uppi á sær. Eisini var Phillips bergtikin av mátanum John Cage gjørdi tónleik. Bæði Cage og Burroughs lótu tilvildina ráða og skaptu listaverk úr tí, sum tilvildin hevði at bjóða í einum úrvaldum tíðarbili.
Phillips kom fram á heitið, tá ið hann spældi sær við at bukla saman heitið: A Human Document. Hetta gjørdist til A Humument. Úttalað á enskum, ljóðar tað HEW-MEW-MENT. Phillips dámdi hetta væl. Hann byrjaði at gera bókina í 1966. Tá var fyrsta síðan gjørd. Síðani hevur Tom Phillips teknað eina síðu fyri og aðra eftir. Hann hevur broytt tær og lagað tær til samtíðarlist og sína egnu menning. Verkið hevur verið í ger síðani 1966 og nú 5. útgáva er komin, 46 ár seinni, er hon minst líka spennandi og hugtakandi sum eg hevði hugsað mær.
Viktorianska skaldsøgan eftir W.H. Mallock er ein kámur partur av listaverkinum. Hon liggur í bakgrundini, og listaverkini eftir Tom Phillips liva av innihaldinum og bakgrundini, ið eru orðini eftir W.H. Mallock.
Nógv góð listarlig hugskot koma av tilvild. Hetta er eitt, og enn tann dag í dag, skrivr og teknar Tom Phillips á bøkur, sum onnur hava skriva. Hann gevur teimum annað lív.
Her eru nakrar myndir úr A Humument eftir Tom Phillips:
OMR


text:
Uglur
Uglur eru roknaðar upp í rovfuglar, men tær drepa lítið annað enn rottur og mýs. Og tað eru tær væl lagaðar til. Eyguni eru avbara stór og nógv kúput. Tí síggja tær frálíka væl í myrkri, men tola ikki dagsljós í sjónina. Fjaðrarnar uttan um eyguni gera seg til ein stóran flatan ring, ið aftantil liggur sum eitt lok yvir hinum sera stóru oyrnaholunum; tá ið tær gloppa tað lokið útfra, hoyra tær óføra væl. Men sjálvar hoyrast tær als ikki, so stillisliga flúgva tær. Allan dagin sita tær stillar og krógva seg; í skýmingini, tá ið rottur og mýs koma út at fáa sær, tá fara tær við. Hendir tað seg, at tær noyðast út á degi, eru tær illa fyrikomnar; næstan allir fuglar leggjast á tær, arga tær og píska tær, og hálvblindar, sum tær tá eru, fáa tær ikki vart seg.
Slag[rætta | rætta wikitekst]
- Tyto alba (Hjartaugla)
- Bubo scandiacus (Snjóugla)
- Surnia ulula (Heykugla)
- Aegolius funereus (Hjómut ugla)
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Mann
Isle of Man, Mann ella Mon sum hon eisini verður nevnd (Ellan Vannin á manskum), er sjálvstýrandi oyggj í Írska sjónum, men undir enskum kongadømi. Stjórnin á oynni eitur Tynwals, og her verða summar týðandi avgerðir tiknar. Upprunamálið er manskt - keltisk mál, sum næstan er útdeytt og bara verður talað við hátíðarligt høvi. Oyggin hevur áður havt sjálvræði. Árini 1405 til 1765 var oyggin Man sjálvstøðugt kongsríki.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Manns søga
Søgan hjá Mann er elligomul. Oyggin var longu bygd, áðrenn keltar komu til bretsku oyggjarnar, og hon hevði sína frælsu og óheftu skipan fram til 1765, tá Duke John av Atholl varð kroystur at selja ensku krúnuni síni rættindi fyri 70.000 sterlingpund. Við hesi sølu fekk Stóra Bretland fult vald at krevja inn allan toll á oynni og tryggja, at Navigation Act varð upphildin eisini á Mann. Manbúgvar noyddust eftir hetta at venda aftur til gomlu vinnuvegirnar, landbúnað, fiskivinnu og námsvinnu, blýggj og kol. Frammanundan hesi sølu varð mett, at Manbúgvar árliga stóðu fyri eini smugling, ið snýtti bretsku krúnuna fyri virðir, sum svara til góð 300.000 pund. Ryberg royndi at flyta henda handil til Føroya.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Manskur politikkur
Mann er ikki eitt heimastýri. Mann er eitt sjálvstøðugt ríki í kongsfelagsskapi við Ongland. Gordon Brown hevur einki at siga í Mann. Men tað hevur enska drotningin harafturímóti. Mann er fullkomiliga sjálvstøðugt, men er tó ikki viðurkent av altjóða samfelagnum sum fullveldisríki.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Mansk mentan
Gamla gæliska talumálið, manskt bleivð avloyst av enskum í 19-du øld.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Mansk landafrøði
Mann liggur í Írlandshavinum, einar 50 km suður úr Skotlandi og einar 75 km eystur úr Norðurírlandi. Oyggin er 572 ferkilometrar til støddar, t.e. nakað sum Streymoy, Vágoy og Kalsoy til samans. Høvuðsstaðurin, Douglas, liggur miðskeiðis á eystursíðuni á oynni.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Manskur búskapur
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Bøkur[rætta | rætta wikitekst]
- G. V. C. Young: The Isle of Man and the Faroe Islands - two similar countries. Peel, Isle of Man: The Mansk-Svenska Publishing Co., 1980. - 11 s., 4 tlv. (kort)
- Peter Wade-Martins: The Manx Loghtan story : the decline and revival of a primitive breed. Ashford: Geerings of Ashford, 1990. - 110 s. : myndir (summar í litum)
- Godfrey Baldacchino and David Milne: Lessons from the political economy of small islands. the resourcefulness of jurisdiction. - Basingstoke: Macmillan, 2000. - xxiii, 267 s. (Áland, Føroyar, Ísland, Mann, Nýfundland, Prince Edwardsoy)


text:
Mongolia
Mongolia (mongolskt: MoHroл yлc), eisini nevndur Ytra-Mongolia [1], er eitt stórt land í Miðasia. Í norðri hevur Mongolia mark við Russland og í eystri, vestri og suðri við Kina. Ulan Bator er høvuðsstaðurin og størsti býurin. Høvuðsstaðurin í Mongolia er miðdepil í landsins vega- og jarnbreytakervi. Fyri hundrað árum síðan var Ulan Bator lítil landsbýur, men kommunistastyrið gjørdi býin til stórbý.
Fjarskotna og strálbygda landið Mongolia var einaferð miðdepil í einum stórum heimsríki. Í 13. øld legði mongolhøvdingin Djengis Kan undir seg ovurstórt heimsríki, ið fevndi um meginpartin av Miðasia og Kina. Tá ið hann doyði, var sagt, at tað var næstan eitt ár at ríða úr øðrum enda í annan í ríki hansara. Sonarsonur hansara Kublai Khan tók við eftir hann, men í 14. øld legði Kina stórar partar av ríkinum undir seg aftur.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Hendingarøð[rætta | rætta wikitekst]
- 1163: Djengis Kan, sum stovnaði mongolska heimsríkið, verður føddur í Mongolia.
- 1206-1400: Ein maður og ætt hansara ráddu í bæði Asia og Eysturevropa hesa tíðina, Djengis Kan, sum bygdi mongolska ríkið. Úr Korea fyri eystan til Ukraina fyri vestan slapp eingin undan hansara ágangandi mongolsku hermonnum.
- 1206: Temudjin vinnur Mongolia. Mongolskir ættbólkar velja Djengis til kan (valdsharra).
- 1206: Djengis Kan stovnar Mongolríki. Mongolar hertaka Asia.
- 1211: Mongolar gera innrás í Kina.
- 1215: Djengis Kan kringsetur og tekur Beijing í Kina.
- 1218: Mongolar gera innrás í Iran.
- 1221: Mongolar gera innrás í Russland.
- 25. august 1227: Djengis Kan doyr. Sonurin Ogotay tekur við.
- 1237: Abbasonur Djengis Kan, Batu, ger innrás í Norðursiberia.
- 1240: Batu ger innrás í Póllandi og Ungarn í Evropa.
- 1260: Kublai Kan, abbasonur Djengis Kan, verður stórkanur yvir øllum mongolum.
- 1260: Stríðsmenn úr Egyptalandi, mamelukkar, vinna á mongolum.
- 1279: Kublai viðurkendur valdsharri í Kina. Kublai Kan vinnur á Kina.
- 1281: Mongolar leypa á Japan við stórum herflota, men ganga burtur í einari melduródn. Japanar halda tað vera storm sendan oman av himni.
- 1294: Kublai doyr.
- 1368: Mongolarnir verða riknir úr Kina. Mingherdeildir reka mongolar úr Kina.
- 1370: Timur Lenk savnar tey trý vestaru kanatini.
- 1395: Timur Lenk, eftirkomari Djengis Kan, tekur stórar partar av Suðurrusslandi.
- 1398: Timur Lenk tekur Delhi í India.
- 1402: Temur Lenk sigrar á osmannum við Ankýra.
- 1405: Timur Lenk doyr.
Mongolar[rætta | rætta wikitekst]
Mongolar vóru fólkasløg, sum livdi á skógarleysu víddunum í Landnyrðingsasia. Mongolar búðu í rundum tjøldum, jurtum. Konurnar fluttu tey stað úr stað í vognum. Ættbólkarnir flakkaðu um mongolsku grasfløturnar við alidjórum. Tey høvdu t.d. ross, geit, neyt og seyð. Teir livdu mest á rossabaki, og við teimum fekk Djengis Kan gjørt tátíðar sterkasta her. Teir brúktu nýggjastu vápnini, til dømis bæði krút og roykbumbur, so at eigin sá teir í álopi. Mongolar gjørdu avbera góðar bogar úr horni, viði og djórasinum. Tí vóru bogarnir ótrúliga sterkir.
Mongolar vóru tiknir úr leikum sum bogaskjótarar, og teir dugdu at spenna bogan, medda og skjóta, meðan rossið tvísporaði. Teir funnu upp oddar, sum fóru ígjøgnum herklæði, hvínandi ørvar at bákna við og ørvar við smáum spreingiknøttum á oddinum. Allar hernaðaratgerðir vóru lagdar væl til rættis, og á rossabaki fóru teir ótrúliga skjótt víða. Altíð megnaðu teir at savna megina, tá ið mest á stóð, og teir herjaðu og brendu allastaðni. Teir loyptu ræðslu á fólk, hagar teir komu.
Seinast í 12. øld savnaði máttmikil høvingi, Djengis Kan, flakkandi ættbólkarnar í Suðursiberia. Ættbólkarnir vóru mongolar, og honum eydnaðist at skipa fólkið í stóran og máttmiklan her. Herur Djengis Kans var mannaður við reiðmonnum, ið vóru tiknir úr leikum við boganum. Mongolsku reiðmenninir høvdu ein boga, tveir ørvahúsar og einar 30 ørvar. Teir dúgligastu riðu til tey fjarskotnastu mongolsku hjálondini og komu heimaftur við tíðindum um bardagar og um viðurskiftini í fjarskotnu londunum. Reiðmenninir stýrdu rossunum við beinunum bara og høvdu stríðsvápn í hendi.
Tey búðu í rundum tjøldum, sum tey tóku við sær, so hvørt tey fluttu. Konurnar koyrdu tjødini á vagnum, og menninir veiddu, røktaðu djórini og seldu tey fyri metal og korn.
Veldi Djengis Kans[rætta | rætta wikitekst]
Mongolar vóru flakkfólk í Miðasia. Í 1206 var máttmesti høvdingur teirra, 39 ára gamli Temudjin, valdur til kan (valdsharra), og nevndi seg Djengis (prinsur av øllum, sum millum heimshøv er). Hann setti sær sum mál at leggja allan heimin undir seg. Í 1211 gjørdi herur hansara innrás í Kina, og í 1215 tók hann Zhongdu, seinni kallaður Peking, nú Beijing. So herjaðu teir í Miðasia, Afganistan og stórum pørtum í Iran. Tá ið Djengis Kan doyði í 1227, var tað, sum hann sjálvur tók til, eitt ár at ríða úr enda í annan í ríki hansara. Eftirkomarar hansara tóku stutt eftir Suðursiberia og herjaðu eitt stutt skifti í Eysturevropa. Teir vunnu sær valdið yvir syndraðu ríkjunum í Norðurrusslandi og gjørdu tey til skattlond síni.
Ættfólk Djengisar helt fram at leggja lond undir seg. Tey tóku Irak og tað, sum eftir var av Iran. Abbasonurin Kublai varð valdur til stórkan í 1260. Hann flutti til Beijing, týndi Songríki fyri sunnan og varð viðurkendur keisari yvir øllum Kina í 1279. Kublai var bæði krígsmaður og politikari. Hann gav boð um, at gera vegir, so samband var við fjarskotnastu landslutirnar í ríkinum, læt vælgerðarstovnar gera til sjúk og gjørdi matgoymslur, skuldi hungursneyð komið. Ymsu partarnir í ríkinum gjørdust, sum tíðin leið, sjálvstøðugir. Kublai Kan hevði ikki ræðið yvir iranska kanatinum ella Gylta fylgis-kantinum í Suðurrusslandi.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Meginpartin av 20. øld hevur landið verið kommunistiskt, og tað hevði gott samband við Sovjetsamveldið, til fólkavalt stýrið tók við í 1990 [2]. Ávirkanin úr Sovjetsamveldinum sæst týðiliga á mongum almennum húsum í Ulan Bator.
Mannarættindi[rætta | rætta wikitekst]
Samkynd[rætta | rætta wikitekst]
Tað er ikki longur ólógligt at vera samkyndur í Mongolia. Tað bleiv lógligt í 2002 [3].
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
M.a. Mongolia, Siberia, Kina, Korea, Japan og Landsynningsasia eru lond í Fjareystri [4].
Bæði Manchuria og Innara-Mongolia hava síðan 1950 hoyrt til kinesiska samveldið [5]. Mongolia er tann parturin av Mongolia, sum liggur næstur Kina. Hin parturin av Mongolia gongur undir navninum Tjóðveldið Mongolia ella Ytra-Mongolia.
Fyri norðan og vestan er Mongolia umgirt av høgum fjøllum, og fyri sunnan er Gobioyðimørk.
Veðurlag[rætta | rætta wikitekst]
Veðurlagið er harðført, summarið stutt og veturin kaldur og langur. Veðurlagið í Mongolia er temprað landveður og turrligt bæði summar og vetur. Serliga har suðuri ber av. Og har er eisini ein stór oyðimørk, sum eitur Gobi. Nakað av landinum er tó steppa ella vaksið við gras. Har ganga hirðar við kamelum og seyðafylgjum. Nakað av fólkinum har er fastbúgvandi og dyrkar jørðina.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Stórt náttúrutilfeingi er í landinum, helst olja og kol, men tað var ikki fyrr enn í 1990-árunum, at farið var at vinna út hetta tilfeingið.
Landbúnaður[rætta | rætta wikitekst]
Flakkbøndurnir í Mongolia fara víða um við fenaði sínum, vanligastu djórini eru jakkneyt og onnur neytasløg, geit, seyður og kamelar. Um summarið verður fenaðurin rikin langt niðan í fjøllini, har hann gongur á biti, til veturin kemur, og farið verður oman aftur á slættlendið. Jakkneytið hevur lagað seg til harðføra veðurlagið í Mongolia, og tað veitir bóndunum mjólk, kjøt, smør og ull. Tey nýta serlig, strýtuskapað tjøld, nevnd jurt. Enn á okkara døgum búgva summir mongolar í jurtum.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Fólkið í Eysturasia er runnið av tí mongolættindi, sum mong fólk í Landsynningsásia, indiánararnir í USA og "skrælingararnir" í bæði Grønlandi og Kanada eisini eru sprotnir av. Mesta fólkið býr miðskeiðis í landinum, har tey liva av at halda fenað á víðu grasfløtunum.
Mangir mongolar eru framúr kringir á rossabaki. Alt frá tí barnið dugir at sita, lærir tað at ríða, og longu trý ára gamalt hevur tað tamarhald á rossi. 11. juli á hvørjum ári kunnu tey vísa, hvat tey duga, tí tá er Nadamstevnan, ið verður hildin um alt landið. Tá verður m.a. kappast í kappríðing, glíming og bogaskjóting.
Í tey seinastu 100 árini eru millióntals kinesarar fluttir úr Kina til Mongolia at búgva, so nú er upprunafólkið við minniluta.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.infoplease.com/ipa/A0107796.html
- ↑ http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6252741.stm
- ↑ http://publichealthcareoption.net/gay-tour-travel-to-mongolia/
- ↑ http://www.thewanderers.co.in/country/mongolia
- ↑ http://www.chinatoday.com/city/inner_mongolia.htm


text:
16. Tak støðu fyri sannari tilbiðing
1. TILBIÐ IKKI FALSKAR GUDAR
„Farið tí út frá teimum og skiljið tykkum frá teimum, ... og nemið einki óreint!“ – 2. Korintbræv 6:17
Hví er tað skeivt at tilbiðja myndir og forfedrar?
2. Mósebók 20:4, 5; 1. Jóhannesarbræv 5:21
Jehova vil ikki hava, at vit brúka myndir í okkara tilbiðing.
5. Mósebók 18:10-12
Tey, sum tosa við tey deyðu, tosa í veruleikanum við illar andar.
2. GUDI DÁMAR IKKI ØLL SLØG AV HÁTÍÐARHALDI
„Rannsakið, hvat Harranum toknast!“ – Efesusbrævið 5:10
Hvussu kanst tú gera av, um tú skalt taka lut í einum hátíðarhaldi?
Ezekiel 44:23; 2. Korintbræv 6:14, 15
Finn út av, um upprunin er heiðin.
2. Mósebók 32:2-10
Hóast tey, sum bjóða til eitt hátíðarhald, bara hava gott í huga, kann tað vera, at Gudi ikki dámar tað.
Dániel 3:1-27
Tak ikki lut í hátíðarhaldi, sum hálovar menniskjum, samskipanum ella tjóðarímyndum.
1. Timoteusarbræv 1:18, 19
Brúka títt vit og skil, og hav altíð góða samvitsku fyri Jehova Gudi.
3. VER BLÍÐUR, TÁ IÐ TÚ SIGUR ØÐRUM FRÁ TÍNARI TRÚGV
„Tala tykkara veri altíð dámlig, kryddað við salti, so tit vita, hvussu tit skulu svara einum og hvørjum!“ – Kolossebrævið 4:6
Hvussu eigur tú at siga øðrum frá tínari trúgv?
Matteus 7:12
Vís virðing fyri avgerðunum hjá øðrum, eins og tú vilt, at tey skulu virða tínar avgerðir.
2. Timoteusarbræv 2:24
Ver altíð blíður, og lat tað ikki enda við einum kjaki, tá ið tú tosar við onnur um tína trúgv.
1. Pætursbræv 3:15
Ver mildur og vís virðing, tá ið tú verjir tína trúgv.
Hebrearabrævið 10:24, 25
Á okkara møtum lærir tú, hvat tú kanst siga, tá ið onkur sáar iva um tína trúgv.


text:
Søga 3: Fyrsti maðurin og kvinnan
HVAT er øðrvísi á hesum bílætinum? Jú, her eru menniskju. Tey eru fyrsti maðurin og fyrsta kvinnan. Hvør hevur skapt tey? Tað hevur Gud. Veitst tú hvussu Gud eitur? Hann eitur Jehova. Og maðurin og kvinnan vórðu nevnd Ádam og Eva.
Hoyr nú hvussu Jehova Gud skapti Ádam. Hann tók mold frá jørðini og evnaði hana til ein fullkomnan kropp, til ein mann. So blásti Gud inn í nøsina á honum, og Ádam gjørdist livandi.
Jehova Gud hevði eitt arbeiði til Ádam. Ádam skuldi geva øllum teimum ymisku dýrunum nøvn. Kanska hevur Ádam staðið leingi og hugt at dýrunum fyri at finna tey bestu nøvnini til øll. Meðan hann gav dýrunum nøvn, varnaðist hann nakað. Veitst tú hvat tað var?
Jú, øll dýrini høvdu ein maka. Har vóru hann-elefantar og hon-elefantar, og har vóru hann-leyvur og hon-leyvur. Men Ádam hevði ongan maka. Jehova læt nú Ádam sovna fast, og so tók hann eitt rivjabein úr kroppinum á honum. Úr hesum rivjabeininum skapti Jehova eina kvinnu til Ádam, og hon varð kona hansara.
Sum Ádam nú varð glaður! Og hugsa tær hvussu glað Eva hevur verið um at fáa ein so vakran urtagarð at liva í! Nú kundu tey fáa børn og liva lukkuliga saman.
Jehova vildi at Ádam og Eva skuldu liva um ævir. Tey skuldu gera alla jørðina vakra sum urtagarðin Eden. Tað man hava dámt Ádami og Evu at hugsa um hetta arbeiðið! Hevði tú ikki viljað verið við til at gjørt jørðina til ein vakran urtagarð? Men so gott høvdu Ádam og Eva tað ikki leingi. Nú skalt tú hoyra hví.
Sálmur 83:19; 1 Mósebók 1:26-31; 2:7-25.


text:
Ætlar tú tær at útbúgva teg til rithøvund, átti tú kanska umhugsað at søkt inn á Rithøvundaskúlan í Keypmannahavn. Men tú mást ikki drála ov leingi við at finna fram tínar bestu tekstir, tí umsóknarfreistin fyri 2012 er longu 1. mars.
Umsóknin
Onki krav er um prógv frá øðrum útbúgvingarstovni fyri at verða tikin inn á Rithøvundaskúlan. Tú skalt bara senda skúlanum nakrar síður av skaldskapi, sum tú hevur skrivað, og so skalt tú skriva nakrar reglur um, hvaðan tú fært tín íblástur.
Rithøvundaskúlin fær umleið 250 umsóknir árliga, 15 umsøkjarar verða bodnir til samrøðu, og av teimum verða bara 6-8 næmingar tiknir inn.
Útbúgvingin
Útbúgvingin sum rithøvundur tekur tvey ár, og ein hevur rætt til lestrarstuðul frá SU, meðan ein lesur.
Útbúgvingin er fyrst og fremst ein listalig útbúgving, men útbúnir rithøvundar frá Rithøvundaskúlanum eru eisini at finna í øðrum størvum enn sum rithøvundar, eitt nú ritstjórar, tíðandafólk, miðlafólk og háskúlalærarar.
Heimasíða
Les meira um upptøkutreytir, útbúgving og starvsmøguleikar á heimasíðu skúlans http://www.forfatterskolen.dk
AÓD


text:
Vónandi bara byrjunarfeilir á Vaglinum!
Skrivað hevur Heðin Mortensen 04.01.2017 - 08:52
Fyrsta útsøgnin hjá nýggja borgarstjóranum í Tórshavnar kommunu er alt annað enn álitisvekjandi.
Ein stórur partur av mest prinsipiellu málunum hjá kommununum verða viðgjørd í Kommunufelagnum, sum eisini er talurørið hjá kommununum og arbeiðir fyri at verja áhugamálini hjá teimum í mun til aðrar viðkomandi partar – eitt nú landsmyndugleikarnar.
Hetta eigur Annika Olsen at vita, tí hon hevur sitið hinumegin borðið meira enn eina ferð. Tí er einki høpi í at siga, at ein borgarstjóri í Tórshavnar kommunu skal hava sum aðalreglu ikki at vera formaður í Kommunufelagnum, tí hann bara skal arbeiða við kommununi sum útgangsstøði. Soleiðis ber snøgt sagt ikki til at hugsa!
Ein borgarstjóri má gera sína ávirkan galdandi, har sum málini verða viðgjørd – og tað er ofta í Kommunufelagnum. Ið hvussu er tey mál, sum hava felagskommunalan áhuga, og tað eru aloftast tey mest prinsipiellu málini.
Tveitt alt frá sær
Um Annika Olsen heldur hevði sagt, at onkur onnur kommuna nú skuldi sloppið framat ella at formanssessurin eigur at ganga uppá skift, so var tað ein støða, har fokus er á felagsskapin, og at vilja felagsskapinum tað besta. Men at siga, at borgarstjórin í høvuðstaðarkommununi ikki virðir at brúka sína tíð í einum fyri kommununa so týðandi felagsskapi, er bara ikki í lagi.
Nakað heilt annað er, at Annika Olsen – við tí hugburði, sum nýggja býráðssamgongan higartil hevur víst viðvíkjandi bæði Kommunufelagnum og kommunala sjálvræðinum – neyvan hevði verið vald til formann í Kommunufelagnum.
Hon hevur nóg illa sett seg í borgarstjórasessin, so letur hon Fíggjarmálaráðnum fíggjarstýringina hjá kommununum upp í hendur, og letur Mentamálaráðnum upp í hendur at stýra dagstovnunum. Hevði hon viljað nakað annað, enn at varpa ljós á seg sjálva – hevði hon verið ein góður liðspælari – so hevði hon byrjað við at viðgjørt slíkar grundleggjandi spurningar í friði og náðum í Kommunufelagnum.
Byrjunarfeilir
Samgonguskjalið ber somuleiðis boð um vantandi innlit í, hvat er kommunalar uppgávur og hvat er landsuppgávur. Ella eisini er tað bara vantandi virðing fyri tí stóra arbeiði, sum tey nógvu seinastu árini er gjørt fyri at fáa greið markamót millum tað, sum er kommunalt og tað, sum er lands. Sum dømi kann eg nevna, at samgongan sigur, at hon ætlar, at tey eldru nú sjálvi skulu rinda fyri tænasturnar frá kommununi, meðan kommunan skal gera hospice. Hospice er púra greitt eitt landsmál undir heilsuøkinum – ein heilsutænasta frá sjúkrahúsvrekinum til allar borgarar, uttan mun til diagnosu ella aldur.
Vónandi eru hetta bert byrjanarfeilir, gjørdir í bráðræsi, og vónandi tekur nýggja býráðssamgongan annað skinn um bak, tá hon hevur fingið stundir til at stinga fingurin í jørðina. Vónandi vil hon vísa virðing fyri hevdvunnum samstarvslagi og grundleggjandi ábyrgdarbýti millum land og kommunur.
Og vónandi ætlar Tjóðveldi sum størsti flokkur í samgonguni ikki at leggja rygg til hetta, tí ikki mundu teir havnarborgarar vera mangir, ið atkvøddu fyri Tjóðveldi við vón um at uppliva so kavráan liberalistiskan høgrapolitikk í býráðnum.
Vit mugu vóna tað besta enn, men eg stúri, tí tað er skjótt at bróta niður og so vendist ikki aftur. Her skal eitt sera vakið eyga fylgja tykkum.
Heðin Mortensen
fyrrverandi borgarstjóri í Tórshavnar kommunu


text:
Eugène Terre'Blanche
Eugène Ney Terre'Blanche (f. 31. januar 1941 í Ventersdorp - 3. apríl 2010) var leiðari av víðgongda felagsskapinum Afrikaner Weerstands Beweging (Afrikaner Resistance Movement), vanliga kendur sum AWB, ið varð stovnaður sum ein politiskur flokkur tann 7. juli í 1973. Felagsskapurin arbeiðir millum annað fyri einum hvítum stýri í Suðurafrika, og var stuðul hjá hvíta stýrinum, ið sat øll árini undir apartheid í Suðurafrika.
Limirnir í AWB savnast saman um eitt hagekross (eitt slag av flaggi, ið minnir nógv um flaggið, Adolf Hitler og menn hansara nýttu). Í 1994 royndi felagsskapurin at steðga fyrsta demokratiska valinum í Suðurafrika við at fremja fleiri bumbuálop. Felagsskapurin sigur seg í dag hava 70.000 limir. Leygardagin 3. apríl varð Terre'Blanche funnin myrdur í heimi sínum í Ventersdorp í norðara partinum av Suðurafrika.


text:
Hinduisma
Hinduisma er ein heimsátrúnaður. Indiska trúgvin, hinduisma, varð grundað fyri fleiri enn 5000 árum síðan. Hindar trúgva á nógvar gudar, og flestu hindar trúgva á endurføðing. Hindu er persiskt orð fyri India. Kendasta teknið hjá hinduismuni er orðamyndin OM, ið er gud á okkara máli.
Átrúnaðurin hevur ongan stovnara og ongar skrifitir [1], men ístaðin eru elstu hindulærurnar í Rigvedakvæðunum, ið eru elstu átrúnaðarligu bókmentir í India. Nú eru nógvir hindu trúarflokkar, og tó at teir trúgva á somu gudarnar, hava teir tó ikki somu trúgv. Tað, sum eyðkennir hinduisma, er karma, læran at fólk eru merkt av, hvat ið tey gjørdu í undanfarnum lívum, og hvat ið tey fara at gera í komandi tíðum. Flestu trúgva, at menniskjan hevur sál, sum ikki doyr, men fer úr einum kroppi í annan. Eru fólk góð, verða tey endurfødd til betri lív, men tey kunnu eisini, eru tey ónd, verða endurfødd sum djór, til dømis skordjór. Tí er tað, at dýr og menniskjur verða mett eins. Tað ræður tí um at gerast betri, so at tað slepst undan endurføðing. Soleiðis kemst í Mokshastøðuna.
Hinduisman lærir, at eingin má sláa í hel ella gera seg inn á onnur [2]. Prestar gera tænastu í templunum. Fólk koma hagar at biðja og ofra blomstur ella mat. Tá ið maturin er signaður, verður hann býttur ímillum tey trúgvandi ella latin teimum fátæku.
Innihaldsyvirlit
Upprunasøgan[rætta | rætta wikitekst]
Hinduisma er tann elsti átrúnaður í heiminum og varð til í India fyri fleiri enn 5000 árum síðan [3]. Hinduisman tók seg upp í India um 1750 f.Kr. Um 1500 f.Kr. kemur induevropiskt fólk, nevnt ariar, til India úr Miðásia, og gamla indusmentanin fer til grundar. Sum tíðin leið, vórðu ariar og upprunafólkið blandað saman, og burtur úr tí spratt onnur mentan og nýggj trúarlæra, hinduisman. Samfelagið varð skift í fýra stættir - prestastættin, hernaðarsættin, bóndastættin, keypsmansstættin og niðasta stættin, sum vóru tey, ið tæntu hinum stættunum.
Landið varð býtt sundur í nógv fúrstadømi, og fúrstarnir úr hernaðarstættini høvdu politiska valdið. Harafturat varð samfelagið býtt sundur í nógvar ymiskar kastur, sum vóru skipaðar eftir ætt og starvi. Elstu átrúnaðarligu bókmentirnar, sum eru varðveittar í India, eru umleið 3000 ára gomlu Rigvedakvæðini. Tey halda sín uppruna ímillum ariarnar, men hinduisma hevur eisini djúpar røtur í gomlu indusmentanini.
Gudar[rætta | rætta wikitekst]
Hinduisman hevur tríggjar høvuðsgudar, skaparin Brahma, uppihaldarin Vishnu og oyðileggjarin Shiva. Umframt tað er eitt ótal (eini 330 mió. í tali [4][5]) av øðrum gudum, sum tey hava at halda seg til í dagliga yrki. Gudarnir kunnu vera forfedranna andar. Gomur indisk kvæði, tað gitnasta er Mahabharata, siga frá gudunum og bardaga teirra við tað ónda. Nógvir hindugudar eru í ætt.
Flestu hindar taka framum ein gud, sum teir tilbiðja. Men teir tríggir gudarnir, Shiva, Vishnu og Brahma, hava meira at siga enn allir hinir. Teir halda eisini, at mangt í natúrini er heilagt. Teir meta eisini fleiri dýr at vera heilag, sum kýr, krokudillur, apur og ormar. Hesi dýr eru friðað, og tí má eingin gera teimum ónáðir. Um onkur etur neytakjøt, trúgva teir, at hann er æviga glataður.
Listi[rætta | rætta wikitekst]
- Brahma er skaparin við fýra andlitum, og tí sær hann alt. Flestu hinduar trúgva á mangar gudar, men at ein hevur skapað tilveruna - Brahma.
- Shiva er oyðarin, sum ræður fyri bæði lívi og deyða og øllum, sum er í heiminum. Tá ið Shiva dansar, skapar hann lív. Hindugudurin Shiva er eisini gudur fyri góðum og illum. Mangir hinduar hava myndir ella standmyndir av Shiva heima við hús.
- Visnu er mildari enn tann grummi Shiva, og kemur til jarðar at halda frið og landaskil. Vishnu er eisini hann, ið varðveitir, hann hevur tíggju ymisk skapilsi.
- Krishna er best umtókti hindugudurin, og allastaðni í India eru myndir av honum. Krishna er ímynd av Vishnu og í frumsagnunum verður sagt frá, hvussu menniskjaligur hann var. Hesin tølandi og fagri gudur var eitt óviðeiriligt barn, sum, tá ið tað var vaksið til mans, elskaði alt og vann á tí ónda.
Halgidagar[rætta | rætta wikitekst]
- Dussehra: 10 daga veitsla í sept-okt[6].
- Nýggjárshald.
- Janmashtami: Veitsla í aug-sept. Kristhna til heiðurs.
- Holi: Tveir daga veitsla um várið.
- Tempulveitslur: Verða hildnar á hvørjum ári.
- Diwali: Veitsla fyri ljósinum.
Stættarbýtið[rætta | rætta wikitekst]
Ein og hvør hindi er føddur í ávísa kastu og ávísan bólk, og hetta ger av støðu hansara í samfelagnum. Høvuðsstættirnir vóru fýra - prestarnir, handverkarnir, hermenninir og bøndurnir. Hesir stættir fóru við tíðini sundur í hundraðtals aðrar stættir, til dømis hevði hvørt handaverk sín stætt. Stættirnir høvdu hvør sítt frámerki brent inn í pannuna ella á okkurt annað ásýnligt stað á stættarlimunum, so at øll skuldu síggja, hvønn stætt, ið tey hoyrdu til [7]. Eingin mátti skifta stætt, og felagsskapur stættanna millum ella giftarmál var ólógligt. Giftust tvey úr hvør sínum stætti, vóru tey útihýst av stættunum og itu tá paria, sum merkir stættarleys. Tey stættarleysu vóru vanvird og hildin at vera órein, tey máttu halda seg burtur frá øðrum og livdu ofta í trongum korum. Hóast stættarbýtið nú er avtikið við lóg, situr tað so fast í hindiska fólkinum, at tað koma at ganga nógv ár, áðrenn tað hevur mist sína megi millum manna.
Reglur eru enn, sum siga, hvussu fólk úr ymsum kastum skulu fara hvør við øðrum, ella um tey kunnu giftast. Hjúnaband og húslív hava nógv at siga hjá hindum. Ofta gera foreldrini av, hvørjum børn teirra skulu giftast við. Konufólkini halda seg til sítt og akta pápan ella mannin. Tey gera stórt brúdleyp. Brúður og brúðgómur fara í stásilig klæði, og skrýdd við blomstrum geva tey hvørt øðrum hátíðarlig lyfti framman fyri heilagum manni.
Heilaga áin[rætta | rætta wikitekst]
Mesta fólkið í India eru hinduar (80,5 % av tí samlaðu fólkinum [8]), og halgasti býur teirra er Varanasi norðarlaga í India. Býurin er við ánna Ganges. Hinduar halda størstu ánna í India, Ganges, vera heilaga. Teir halda, at tváar tú tær í henni, verður øll synd vaskað burtur av tær. Hvørt ár koma fleiri milliónir pílagrímar til Varanasi at baða sær í ánni. Í Veranasi standa eini 400 gudatempul, sum trúgvandi hinduar valla til fleiri ferð um árið, og fram við Gangesánni standa eitt ótal av gistihúsum. Gistihúsini eru altíð full av fólki, sum er komið hagar at búgva, meðan tey tváa sær í Gangesánni, ella at verða har sínar seinastu dagar. Hinduarnir vóna, at tá ið teir eru deyðir, skulu teir verða brendir og stroyddir út í Gangesánna.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.religioustolerance.org/hinduism.htm
- ↑ http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/hinduethics/capitalpunishment.shtml
- ↑ http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/ataglance/glance.shtml
- ↑ http://www.skoleforum.com/stiler/analyse/det.aspx?id=2207
- ↑ Joe David Brown; Time-Life Books (1961): "Though the popular figure of 330 million is not the result of an actual count but intended to suggest infinity, the Hindu pantheon in fact contains literally hundreds of different deities [...]"
- ↑ http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/
- ↑ http://www.religionfacts.com/hinduism/things/tilak.htm
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html


text:
1930
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 5. mars - Danski lismálarin Einar Wegener fer í Týsklandi undir kynskiftis skurðviðgerð, og skiftir navn til Lili Elbe. Hann er fyrstur í heiminum at fara undir slíka viðgerð sum í hesi tíðini enn er á royndarstigi.
- 6. mars - Frystur døgurðamatur (frozen foods) verður fyrstu ferð at at fáa í handlunum í Massachusetts í USA.
- 28. mars - Turkiska leiðslan avger, at broyta navnið av býunum Konstantinopel og Angora til Istanbul og Ankara.
- 18. apríl - BBC, bretska kringvarpið, boðar frá í tíðandasending síni, fyri fyrstu og einastu ferð, at tey hava ongi tiðindi at bera hendan dagin.
- 15. mai - Sjúkrasystirin Ellen Church, verður heimsins fyrsta flogterna.
- 16. mai - Rafael Leónidas Trujillo verður valdur forseti í Dominikanska Lýðveldinum.
- 7. juli - Byrjað verður at byggja tí stóru byrgingina Hoover Dam í Nevada, USA.
- 2. november - Haile Selassie verður krýndur keisari av Etiopia.
- 25. november - Enski læknin Cecil George Paine, læknar ein sjúkling við eygnabruna við Penicillin. Hetta er fyrsta skrásetta lækning við Penicillin sum heilivági.
- Ein jarðskjálvti í Japan hevur við sær at 650 bygningar oyðileggjast, og 223 mans lata lív.
- 19. desember - Gosfjallið Mount Merapi byrjar at goysa í Indonesia, og hevur við sær at fleiri bygdir oyðileggjast og 1.300 mans lata lív.
- 20. desember - Íslendska kringvarpið, RÚV (Ríkisútvarpið) hevur sína fyrstu útvarpsending. Fyrsta sjónvarpsendingin verður send tann 30. september 1966.
Ókendar dagsetningar[rætta | rætta wikitekst]
- Desember - Turkiskar kvinnur fáa valrætt.
- Sjokuláta smákøkan (chocolate chip cookie) verður uppfunnin av Ruth Wakefield í Massachusetts, USA.
- Ein stórur hvirvilvindur oyðileggur stóran part av býnum Santo Domingo í Dominikanska Lýðveldinum.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
- 13. juli - Fyrsta heimsmeistaraskapið í fótbólti byrjar. Lucien Laurent skorar fyrsta málið í kappingini, tá Frakland spælir ímóti Meksiko. Uruguay verður heimsmeistari, Argentina silvurvinnari og USA bronsuvinnari.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 10. januar - Roy E. Disney, beiggji Walt Disney og stovnari av Walt Disney Company. (d. 2009)
- 20. januar - Buzz Aldrin, amerikanskur rúmdarfari, og næsti maður á mánanum.
- 30. januar - Gene Hackman, amerikanskur sjónleikari (The French Connection)
- 15. apríl - Vigdís Finnbogadóttir, íslendskur forseti
- 31. mai - Clint Eastwood, amerikanskur sjónleikari og filmsleikstjóri. (Dirty Harry)
- 8. juli - Jógvan Ingvard Olsen, fyrrverandi reiðari og politikari fyri Sambandsflokkin.
- 5. august - Neil Armstrong, amerikanskur rúmdarfari, og fyrsti maður á mánanum. (d. 2012)
- 25. august - Sir Sean Connery, skotskur sjónleikari (James Bond)
- 23. september - Ray Charles, amerikanskur tónleikari og sangari (d. 2004)
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 13. mai - Fridtjof Nansen, norskur rannsóknarmaður (f. 1861)
- 7. juli - Sir Arthur Conan Doyle, skotskur rithøvundur (Sherlock Holmes) (f. 1859)


text:
Orð: Árni Jacobsen
Lag: Joseph Barnby
1. Dag um dag tíðin fer,
ein dagur øðrum fylgir.
Broytist mangt eins og hav,
skiftir frá logn til bylgjur.
Ættarlið kemur, og ættarlið fer,
ein øld brátt farin og nýggj komin er.
Ein tó ei broyting kennir:
Prísið Harranum, tí hann ævigur er!
2. Dag um dag leiðin ber
nærri teim føgru strondum.
Brátt ein dag skal Guds fólk
flyta úr heimsins londum
inn í tann Himmal, har Frelsarin er,
heim til tann bústað, sum hann okkum ger,
hann, sum ei broyting kennir.
Prísið Harranum, tí hann ævigur er!


text:
Orð: Petur Jacob Sigvardsen
Viðmerking: Yrktur 21. oktober 2009.
Hoyr, Kristus, kanst tú siga mær,
hvør næsti mín man vera?
Tann spurning skriftlærdur fram bar,
seg vildi rættvísgera.
Hann helt, at væl sær visti við,
um Móselóg hann lýddi
og allar reglur, landsins sið,
og ei frá teimum flýddi.
Men Kristus honum segði frá
júst á tí sama degi
um mann, ið særdur, sligin lá
á villa manna vegi.
Men at so fremmandur á ferð
so væl mót honum gjørdi,
á asna sínum burt hann ber,
á røktarheim hann førdi.
Vit fingu tá so greitt eitt svar,
hvør næsti vár man vera:
– tað neyðstødd eru nær og fjar,
sum tungar byrðar bera
av sjúku, sorg og heimsins neyð
tey ongan góða hava,
so mong ei fáa dagligt breyð,
men molar saman skava.
Tí næsti vár er ein og hvør,
vit her á foldum náa,
ja, menniskju um alla jørð,
ið tørva hjálp at fáa.
Tí snýr seg mest, um tú og eg
vit næstar vilja vera
hjá neyðstøddum á vára veg,
og kærleiks gerning gera.


text:
Leonardo da Vinci
Leonardo da Vinci (15. apríl 1452 – 2. mai 1519) var ein listamálari, myndahøggari, arkitektur, verkfrøðingur, uppfinnari, botanikari og anatomur. Hann verður roknaður at vera ein renessansumaður og eitt flogvit. Minni kent er tað, at hann eisini var ein dugnaligur tónleikari, sangari og lýruspælari. Hann svam og kavaði, sum ikki var vanligt tá í tíðini, og skrivaði um tað í sínum notatum. Verk hansara hoyrir til tað italsku hárenessansuna. Leonardo varð føddur uttanfyri hjúnalag í býnum Vinci, tætt við Firenze í Norðuritaliu. Mamman var ein bóndagenta, Katarina, og pápin var Ser Piero da Vinci, ein ríkur jørðeigari og advokatur. Leonardo vaks upp hjá pápanum. Í 1469 fluttu teir til Firenze, har teir leigaðu eitt hús á Piazza San Firenze tætt við Palazzo Vecchio. Alt lívið var Leonardo vegetarur. Frá 1469 var hann í 6 ár lærlingur og seinni hjálparmaður hjá meistaranum Andrea di Cione, betri kendur sum Andrea del Verrocchio, sum var ein av teimum dugnaligastu og mest fjøltáttaðu listamonnunum í Firenze tá. Hann var myndahøggari, málari, arkitektur, uppfinnari, granskari, skrivari, filosofur, bronsustoypari og nógv annað. Uttan iva hevur hann havt stóra ávirkan á menningina hjá Leonardo. Bert Donatello verður sæddur sum ein uppaftur størri listamaður enn Verrocchio. Leonardo arbeiddi í verksmiðjuni hjá Verrocchio saman við øðrum listamonnum, sum eisini vóru kendir tá, eitt nú Botticelli, Perugino og Lorenzo di Credi.
Í 1472 varð Leonardo upptikin í Sankt Lukas Laug sum málari Lionardo de Ser Piero da Vinci dipintore, men hóast hann nú hevði loyvi til at stovna sítt egna verkstað, so valdi hann at arbeiða á verkstaðnum hjá lærumeistaranum í minst 4 ár afturat.
Stóran part av hansara arbeiðslívi sum listamaður, starvaðist hann fyri Ludovico il Moro í Milano. Seinni arbeiddi hann í Róm, Bologna og Venesia, og tey seinastu árini starvaðist hann í Fraklandi, í heimi sínum, sum var ein gáva frá konginum Frans 1. av Fraklandi.
Leonardo er best kendur sum málari. Ein av kendastu málningum hansara er Mona Lisa. Ein annar kendur málningur hjá honum er Tann seinasta máltíðin (The Last Supper), sum er ein tann mest eftirlíknaði málningurin yvirhøvur við átrúnaðarligum motivi. Bert Skapanin av Adam (The Creation of Adam) hjá Michelangelo kemur í námind av teimum báðum heimskendu verkunum hjá Leonardo.


text:
Gjør
Gjør (frøðiheiti - Podiceps auritus), summstaðni nevnd bárafjatla, er lítið størri enn lundi. Aftanvert um høvdið hevur hon ein stóran krans av klønum, gulum og svørtum fjøðrum. Bringan og síðurnar eru vakurt reyðbrúnar, bakið dimmbrúnt við ljósari gráligum strikum, í neðra er hon hvít. Ungfuglurin er javndimmur omaná og hevur ongan krans. Eisini tær gomlu missa kransin um veturin. Vel hevur hon einki. Fitjurnar eru klovnar.
Reiðrið ger hon sær helst í tjørnum og lítlum vøtnum og tjóðrar tað við longum stráum fast í bukkabløð og annan vatnvøkstur. Dúnungarnir eru svartir. Stundum sæst hon svimja við teimum uppi á bakinum. Føðin er mest smásíl, marflugur og tílíkt. Gjør eigur nógv í Íslandi. Í Føroyum er hon sjaldsom at síggja. Og bara hendinga ferðir veit nakar hana hava átt her. Í 1945 átti ein á Toftavatni og fekk 5 ungar, men 3 av teimum hvurvu - helst tiknir av fugli; ikki so undarligt, at hon tá ikki hevði hug at koma aftur.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
19. februar
19. februar er dagur 50 í árinum í gregorianska kalendaranum. 315 dagar eru eftir av árinum (316 dagar um skotár er).
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1878 - Thomas Edison fær patent á fonografin, ið seinni varð ment til grammofonina.
- 1910 – Fyrsti fótbóltsdysturin varð leiktur á Old Trafford í Greater Manchester, Ongland, millum Manchester United og Liverpool.
- 1915 - Bretsk skip skjóta eftir turkiskum skansum, ið verja Dardanellurnar.
- 1945 - Umleið 30.000 amerikanskir flotahermenn gera innrás í Iwo Jima.


text:
Valmási
Valmási (frøðiheiti - Larus hyperboreus) er lítið minni enn bakur. Kápan er bleikt gráblá og veingjabroddarnir hvítir. Veingirnir røkka at siga einki aftur um velið. Føturnir eru gulir. Hann eigur víða um í teimum køldu Íshavslondunum. Ísland man vera sunnasta heim hansara. Har verpur hann mest í bjørgunum og sigst at vera verri fyri bjargafuglin enn bakur. Um veturin reikar hann víða um. Tá sæst hann av og á í Føroyum, mest skurin; hann er bleikt morflekkutur, nógv bleikari enn svartbaksskurin.[1]
Kelda[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Mumitrøllið
Mumitrøllið (svenskt: Mumintroll, finskt: Muumi) eitur ein røð av barnabókmentum, sum finski rithøvundin Tove Jansson skrivar. Bøkurnar um Mumi eru vorðnar heimskendar. Jansson hevur bæði skrivað og teknað bøkurnar.
Bøkurnar eru eisini gjørdar til teknirøðir og teknifilmar. Teknifilmarnir hava verið vístir í sjónvarpinum hjá Kringvarpi Føroya við føroyskum røddum.
Bókalisti[rætta | rætta wikitekst]
- 1945 Småtrollen och den stora översvämningen.
- 1946: Kometjakten .
- 1948: Trollkarlens hatt (Gandakalshatturin): Henda frásøgnin byrjar við gandi ein morgunin tíðliga á vári og endar eina lýggja augustnátt, sum aldri verður gloymd í Mumidali. Har ímillum er so hendingaríka summarið hjá Mumitrøllinum við sólskini og torusláttri. Hetta kundi havt verið eitt vanligt summar, har tey funnu nýggjar oyggjar, veiddu við línu í sirminum, stuttleikaðu sær við at svimja í briminum og fóru loyndarfullar náttarferðir – men so fann mumifamiljan gandakalshattin. Eftir tann dag var onki, sum tað plagdi. Hetta er søgan um smá og stór krúp, um stuttligar hendingar og óhugnaligar hendingar, sum altíð má vera ein blandingur av báðum, um summarið skal gerast veruliga gott.
- 1950: Muminpappans memoarer (Endurminningar hjá Mumipápa): Mumipápin hevur mangan sagt, at einferð skal hann seta seg at skriva endurminningar um sín rokmikla ungdóm. Tá ið hann so verður sjúkur, setir hann seg niður og byrjar at skriva um ungdómslívið, tá ið alt var nógv størri og vandameiri og heitari enn nú. Hann skrivar um fjølbroyttar ferðir og stórar veitslur.
- 1954: Farlig midsommar (Vandamikið hásummar): Søgan fer fram nakrar heitar dagar í juni. Eldgoysandi fjallið kvaklast við og Mumidalurin er hóttur av einari vatnflóð. Tá ið bara tað ovasta á Mumihúsinum er uppi yvir vatnskorpuni, noyðast tey at flýggja. Tey enda í einum leikhúsi, sum kemur flótandi framvið. Í leikhúsinum býr rottan Emma, sum als ikki er væl við mumitrøllini, av tí at hon heldur tey vita alt ov lítið um sjónleik.
- 1957: Trollvinter (Trøllavetur): Knappliga vaknar Mumitrøllið, men ikki er stuttligt at vakna úr vetrardvala í januar og ikki sovna aftur. Mumitrøllið er fyrsta mumitrøllið, sum nakrantíð hevur upplivað veturin, og í fyrstuni er hann øgiliga einsamallur í sovandi húsinum. Men so við og við búsetast loyndarfullar verur um allan dalin. Henda bókin er um, hvussu hann royndi at klára seg saman við teimum í hesum fremmanda, ísakalda heiminum, sum hann er endaður í.
- 1962: Det osynliga barnet.
- 1965: Pappan och havet.
- 1970: Sent i november.


text:
Slovakia
Slovakia er eitt lýðveldi í Miðevropa. Í útnyrðing hevur Slovakia mark við Kekkia, í norðri við Pólland, í eystri við Ukraina, í suðri við Ungarn og í útsynning við Eysturríki.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Slovakia, sum vit kenna tað í dag, er í veruleikanum annað landið, ið hevur borið hetta navn. Fyrsta landið var Fyrsta slovakiska lýðveldið (Prvá slovenská republika), ið var til undir seinna heimsbardaga.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Slovakia er eitt demokratiskt lýðveldi við parlamentariskari fleirflokkaskipan. Seinasta parlamentsvalið var í mars 2012, og seinasta forsetavalið var í apríl 2009.
Fyrisitingarligt býti[rætta | rætta wikitekst]
Slovakia er býtt sundur í 8 regiónir ella sýslur (slovakiskt: kraj, fleirtal kraje). Hesar eru uppkallaðar eftir høvuðssætinum í regiónini. Regiónirnar hava síðan 2002 í ávísan mun havt sjálvstýri.
- Bratislava-regiónin (Bratislavský kraj), høvuðsstaður Bratislava
- Trnava-regiónin (Trnavský kraj), høvuðsbýur Trnava
- Trenčín-regiónin (Trenčiansky kraj), høvuðsbýur Trenčín
- Nitra-regiónin (Nitriansky kraj), høvuðsbýur Nitra
- Žilina-regiónin (Žilinský kraj), høvuðsbýur Žilina
- Banská Bystrica-regiónin (Banskobystrický kraj), høvuðsbýur Banská Bystrica
- Prešov-regiónin (Prešovský kraj), høvuðsbýur Prešov
- Košice-regiónin (Košický kraj), høvuðsbýur Košice
Regiónirnar eru býttar sundur í fleiri smærri kommunur ella distriktir. Tað eru tilsamans 70 kommunur í Slovakia.
Mentan[rætta | rætta wikitekst]
Folk siðvenja hevur sterkar røtur í Slovakia og sæst aftur í bókmentum, tónleiki, dansi og arkitekturi. Eitt dømi um hetta er tann slovakiski tjóðsangurin "Nad Tatrou sa blýska", sum hevur røtur í einum fólkatónleikalagi frá "Kopala studienku" mentanini.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Slovakia liggur millum breiddarstigini 47° and 50° N, and longdarstigini 16° og 23° E. Tað slovakiska landslagið er serliga kent fyri tað fjallaríki náttúruna við Karpatafjøllunum, sum strekkja seg tvørtur um alt landið og fevnir um tað mesta av norðara partinum av Slovakia. Í hesum høgu fjøllum eru fjallatindarnir Fatra-Tatra Area (harímillum eru Tatra fjøllini, Greater Fatra og Lesser Fatra), Slovak Ore fjøllini, Slovak Central fjøllini ella Beskids. Tað lægsta láglendi er tað fruktagóða Danubian Láglendi í útsynningshorninum av landinum, síðan kemur Eystara Slovakiska Láglendi í ein landssynning.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Hygg eisini at[rætta | rætta wikitekst]
Ávisingar úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- TA3 - Slovakisk tíðindarás
- The Slovak Republic Government Office


text:
Orð og lag: Merrill E. Dunlop
Týtt: Árni Jacobsen
Upprunaheiti: All day long my heart keeps singing
1. Mær í hjarta hoyrist ringja
lívsælt tónalag,
um Guds kærleik má eg syngja,
tí mín sál er glað!
Niðurlag: Hvønn ein dag tann songur tónar,
Kristus, veit eg, hann er mín.
Nýggjur skapningur eg eri,
mintur á Guds bjarging verði.
Burtur ótti er og ivi
– Kristus keypti meg til sín!
2. Sorgin beind mær varð gleði,
skuggar hvurvu, sólskin varð,
eg, sum gekk á blindum vegi,
nú mítt eyga sær.
3. Kristus, hann er mín í ævir,
leiðari og stavur er,
tí eg dag eg vitni glaður:
Hann av øllum ber!


text:
Ævintýr
Ævintýr eru sum skaldskaparslag munnbornar søgur um vanlig folk í einum yvirnatúrligum heimi. Heitið veður nýtt um fleiri sløg av søgum, ið als ikki øll hava sama yivrnatúrliga innihald. Antti Aarne og Stith Thompson hava gjørt eina skrá yvir heimsins ævintýr. Har eru tey skift sundur í 5 høvuðsbólkar ella týpur. Sum annar munnborin skaldskapur hava ævintýrini ongan kendan høvund ella upprunaligan form. Tey kennast aftur eftir greining av søgugongd og innihaldi, og á tann hátt hava Aarne og Thompson skift tey sundur í týpur hvørja við sínum nummari og stavunum AT frammanfyri. Hesar týpur og høvuðsbólkar eru: I Djóraævintýr (AT 1-299), II Eginlig ævintýr (AT 300-1199), III Skemtiævintýr (AT 1200-1999), IV Formilævintýr (AT 2000-2399) og V Ymisk ævintýr (AT 2400.2499). Hesin seinasti bólkurin umfatar tey ævintýr, ið høvundarnir ikki fingu at hóska til hinar bólkarnar.
Í øllum vanligum brúki verður oftast hugsað um søgurnar í bólki II, tá talan er um ævintýr. Serstakliga kanska undirbólk A, ið verður kallaður Gandaævintýr (AT 300-749). Í hesum bólki eru m.a. tær væl kendu søgurnar um ein fátækan drong, ið bjargar eini prinsessu, sum trøll við níggju høvdum ella onkur onnur yvirnatúrlig vera hevur tikið; í endanum giftist drongurin við prinsessuni og verður kongur. Ella eina fátæka gentu, ið bjargar einum prinsi, sum ofta er umskaptur til okkurt andskræmiligt, og síðani giftist við honum og gerst drotning. Øll liva síðani lukkuliga.
Hóast ævintýr sum skaldskaparslag upprunaliga eru munnbornar søgur, kenna vit tey nú í tíðini best og ivaleyst bert úr ritstjórnaðum, prentaðum útgávum. Charles Perrault (1628-1703) var hin fyrsti at geva út eitt savn við søgum, ið eru ritstjórnað ævintýr. Bókin kom í 1697 og nenvdist Søgur og frásagnir úr farnum tíðum við undirheitinum "Gásamóðir sigur frá" (Les Contes de ma Mère l’Oye). Millum søgurnar í hesum savni eru so víðagitnar søgur sum Reyðhetta, Tornarósa og Øskufía. Perrault óttaðist bókmentaliga og mentanarliga smakkin í tíðini, lagaði søgurnar til, sum honum tókti best og gav tær út í navninum á 10 ára gamla syni sínum. Bókin gjørdist ómetaliga væl umtókt og var sum frá leið týdd til flestøll fjølment evropeisk mál. Seinni fóru fólk aðrastaðni at savna og skriva upp ævintýr, og summpart við beinleiðis fyrimynd í søgunum hjá Perrault komu serliga í 19. øld fleiri kend søvn við ritstjórnaðum ævintýrum. Kendast eru ævintýrini hjá týskarunum Jacob og Wilhelm Grimm. Eisini í Norðurlondum vaks áhugin, og millum kendastu útgávur eru tær hjá Ewald Tang Christensen í Danmark, Asbjørnsen og Moe í Noreg, og Jóni Árnasyni í Íslandi.
Í Føroyum tók Jakob Jakobsen tráðin upp, og í árunum 1898-1901 gav hann út savn sítt við føroyskum sagnum og ævintýrum. Eisini hann ritstjórnaði søgurnar, sum hann savnaði, so vit kunnu siga, at soleiðis sum vit lesa tær hjá honum, hava tær ikki verið sagdar honum. Hansara ritstjórnan er mest av málsligum slag. Hann flytur munnliga frásøgn í skrift við teimum tillagingum, ið tá eru neyðugar, og hartil reinsar hann frásøgnina fyri útlendskan málburð. Mangt bendir á, at ævintýr valla eru gamal skaldskapur í Føroyum. Tað tykist, sum tey eru komin í munnliga frásøgn í Føroyum eftir fólksligum, einahelst donskum útgávum. Men sum væntandi er í munnligari søgulist, hava fólk lagað tey til so við og við, so tey ofta hava føroyskan dám í mongum lutum. Summi teirra eru tó ivaleyst gomul í Føroyum.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Kirsten Brix: "Drongurin, ið burturtikin varð av sjótrøllakonginum", Varðanum bd. 59 1992, s. 188-219.
- Jakob Jakobsen: Færøske Folkesagn og Æventyr 1899-1901.


text:
Okkara mest virkni rithøvundum, Jens Pauli Heinesen, er deyður, 78 ára gamal.
Jens Pauli Heinesen varð føddur í 1932 og vaks upp í Sandavági. Hann var læraralærdur, men gavst sum lærari í 1970, og tá fór hann at skriva burturav. Jens Pauli var sera virkin sum rithøvundur. Hann skrivaði m.a. stuttsøgusøvn, yrkingar, skaldsøgur og sjónleikir.
Tað fyrsta, Jens Pauli gav út, var stuttsøgusavnið “Degningsælið,” sum kom í 1953. Fyrsta skaldsøgan var “Yrkjarin úr Selvík og vinir hansara,” sum kom í 1958.
Í sekstiárunum gav hann út skaldsøgurøðina “Tú upphavsins heimur,” og í áttatiárunum og fyrst í nítiárunum kom skaldsøgurøðin, sum hevði undirheitið “Á ferð inn í eina óendaliga søgu,” sum verður mett sum høvuðsverkið hjá Jens Paula.
Skaldsøgan “Frænir eitur ormurin” er eisini kend, og ikki minst skaldsøgan um “Rekamannin,” sum Oskar Hermansson las í útvarpinum.
Jens Pauli Heinesen fekk fýra ferðir bókmentaheiðursløn M.A. Jacobsens fyri fagurbókmentir, og í 1999 fekk hann Mentanarvirðisløn Landsins.
Jens Paula til heiðurs og æru, prenta vit her vøkru yrkingina “Eitt dýpi av dýrari tíð”, sum hann yrkti blaðungur.
Eitt dýpi av dýrari tíð
So verður sagt av monnum
at lívið er markleys neyð
eitt dýpi av gráum døgum
og børn, ið biða um breyð
Kanska er lívið sorgarlag
kanska er lívið gott
og kanska eg ein skínandi dag
beri kenslu av myrkari nátt
Í nátt er luftin so rein og klár
bládjúp og ísandi køld
foldin hvílir í hvítari tøgn
og norðlýsið reisir sær tjøld
Og vit mítt er fult av tonkum
á ferð út á víðan veg
at finna á miðleysu náttargongd
tann vísdóm, ið uggar meg
Men ongan vísdóm eg finni
ið sigur tey sonnu orð
Sum bløðandi fuglar falla tey
aftur at hvítari for
Tó eg veit at dýrgripir finnast
og fjalast við gráan eim
tá gentur og dreingir spenna
sum folar í dans og gleim
Tá barmur mín spentur av undran
av eydnu, av tungari trá
av iva og sorgarløgum
Eisini, eisini tá
:,: veit eg at lívið er gáva
eitt dýpi av dýrari tíð
sum øll skulu valla ígjøgnum
rekast og villast inní :,:
Orð: Jens Pauli Heinesen
Friður veri við minninum um Jens Paula Heinesen


text:
Magnus Heinason (persónur)
Magnus Heinason ( 4. mars 1545 (1548?) á Nesi[1] (ella í Oyndarfirði??) – 18. januar 1589, hálshøgdur á Gamlatorgi í Keypmannahavn). Sonur Heina Havreka. Umleið 1580 læt hann Havnar Skansa byggja at verja landið móti sjórænaranum.
Leygarmorgunin 18. januar í 1589 varð hann leiddur út á Gamlatorg í Keypmannahavn, sum var avrættingarstaðið. Magnus Heinason noktaði at hava bind fyri eyguni og hansara síðstu orð vóru: "Tak hetta burtur. Eg havi sæð mangt drigið svørð fyrr. Men ansa tær, at tú ikki sjálvur verður ræddur, tá ið tú høggur sakleysan mann".


text:
Orð og lag: Dottie Rambo
Týtt: Árni Jacobsen
Upprunaheiti: Tears will never stain the streets
1. Fekk eg talt øll tey tár, ið her falla,
tey sum havið mær tykst høvdu tá,
og kundi eg inn í onnur hjørtu skoðað,
mong bløðandi sár mítt eyga sá.
Niðurlag: Í himmalheiminum ei tár skulu renna,
angist av deyða ei verður har,
pínu og møði og sakn skal eingin kenna,
aldri sorg har nakar aftur kenna fær.
2. Einki menniskja finst uttan byrðar,
ei finst andlit, ei merkt er av sorg.
men eitt er landið, har plágur ikki finnast,
har sangur og gleði er um torg.
3. Saknar tú onkran vin, ið er farin,
og so tómt kennist lívið hvønn dag,
tá minst, í gleði tit aftur skulu møtast
og heilsast í ljósins fagra stað.


text:
Orð: Ókendur
Lag: Mín bátur er lítil
Týtt: Kajfinn Hammer
1. Á veg mót Zions Staði ein pílagrím eg sá,
hann bar ein vakran kappa, um ennið friður lá;
frá byrðum var hann loystur, við krossin alt var lagt,
og Jesu blóð tað gav honum frímóð, dirvi, makt.
2. Eg sá hann venda bakið til heimsins gleim og dans,
hann ynskti bert at fylgja í fetum Frelsarans;
hitt gamla alt varð jarðað, í dópsins grøv var lagt,
til heimsins tómu gleði farvæl hann hevði sagt.
3. Eg sá í middagshita hann stríddi seg avstað
í skundi mót tí Landi har alt er gleðilag;
í Klettinum fann hunang, av Lívsins løki drakk,
hann var so hjartans fegin, hans hjarta fylt við takk.
4. Eg sá hann møta systkjum, sum gingu sama veg,
men sett seg høvdu niður, við bálið vermdu seg.
Við heimsins hálu tungum tey reiddu honum borð,
hann næstan misti mótið, um ei hann las Guðs Orð.
5. Eg sá hann troyttan stíga, tá sólin fór í kav,
upp brattar fjallalíðir, Guð honum styrki gav;
við treysti helt hann framá á lívsins smala veg,
og sang so hjartans fegin: Skjótt kann eg hvíla meg.
6. Eg sá hann seint á kvøldi, tá freisting í hann sleit,
mót Halgidómi Himins í trúgv og bøn hann leit;
hann kom til Dýrdarportrið – har væntaður hann var,
eymt Harrin tók hann at sær, hann síðsta strekkið bar.
7. Tá floymdi gleðisangur í Himli sum ein flóð:
Øll prís og tøkk til Lambið, sum frelsti oss við blóð’!
Tá leit hann rundanum seg, á, hvør ein gleði, gleim,
og rópti: Halleluja, eg eri komin heim!


text:
Sverri Egholm
08.01.2017 - 23:06
Fiskur > Tíðindi > Grønland
Síðst í 2018 og í byrjanini av 2019 fær Grønland tveir nýggjar framkomnar rækjutrolarar. Tað skrivar Sermitsiaq.ag.
Tað eru grønlendsku feløgini Polar Seafood og Qajaq Trawl, sum í felag hava gjørt avtalu um at keypa hesar nýggju trolararnar, sum skulu brúkast til rækjufiskarí, men eisini kunnu brúkast til annað fiskarí.
Í løtuni eru teir undir bygging á einari skipasmiðju í norður Spania, men fyritøkan Carsoe verður veitari av fabrikkini umborð. Fyritøkan, sum er úr Aalborg hevur longu nú almannakunngjørt myndir av, hvussu teir koma at síggja út.
Trolararnir verða 80 metrar langir og 17 metrar breiðir, og kunnu frysta 110 tons av rækjum um samdøgrið.
Prísurin liggur um 300 milliónir krónur fyri hvønn.


text:
27. PARTUR
Hvussu kann bókasavnið í ríkissalinum koma okkum til nyttu?
Kundi tú hugsað tær at kannað okkurt nærri og fingið størri kunnleika um Bíbliuna? Vilt tú vita meir um eitt ávíst skriftstað, ein persón, eitt stað ella okkurt annað, sum er nevnt í Bíbliuni? Ella hevur tú spurt teg sjálvan, um Guds orð kann hjálpa tær við onkrum, sum tú ivast í? Ger so eina rend inn á bókasavnið í ríkissalinum.
Tað er ein hjálp, tá ið vit vilja kanna ymiskt. Tað er ikki líkt til, at tú eigur allan bíbilska lesnaðin, sum Jehova vitni hava givið út á tínum máli. Men á bókasavninum í ríkissalinum finnur tú tað mesta av tí, sum er givið út í seinastuni. Har eru kanska eisini fleiri bíbliutýðingar, ein góð orðabók og onnur hent uppslagsverk. Áðrenn og eftir møtini stendur tær frítt at nýta tað, sum er á bókasavninum. Um ein telda er har, so er Watchtower Library helst á henni. Tað er eitt telduforrit við eini rúgvu av okkara lesnaði, og har eru eisini leitingarmøguleikar, sum eru lættir at brúka, tá ið tú skalt kanna eitt evni, eitt orð ella eitt skriftstað.
Tað er hent hjá næmingum á møtinum Okkara kristna lív og tænasta. Bókasavnið í ríkissalinum kann koma tær til nyttu, tá ið tú skalt gera uppgávur. Umsjónarmaðurin fyri møtið stendur fyri bókasavninum. Tað áliggur honum at syrgja fyri, at nýggjasti lesnaðurin er tøkur, og at hann er væl skipaður. Hann ella tann, sum lesur Bíbliuna við tær, kann vísa tær, hvussu tú finnur upplýsingarnar, sum tú hevur brúk fyri. Tó er ikki lov at taka bøkur við heim. Og vit mugu sjálvsagt fara væl við bókunum og ikki skriva í tær.
Bíblian sigur, at skulu vit ’vinna okkum kunnskap um Gud’, mugu vit vera villig at leita eftir honum „sum eftir dýrgripum“. (Orðtøkini 2:1-5) Bókasavnið í ríkissalinum kann hjálpa tær at leita.
Hvat er til taks á bókasavninum í ríkissalinum, sum kann hjálpa okkum at kanna ymiskt?
Hvør kann vísa tær, hvussu tú kanst brúka bókasavnið?


text:
Hevur tú hug at førleikamenna teg, rx erectile at fáa eitt netverk tvørtur um ítróttagreinar og fáa íblástur til komandi kappingarár?
So er eitt skeið hjá ÍSF nakað fyri teg – sí lýsing niðanfyri.
Skeið fyri venjarum – Venjari 1
– Ítróttur fyri børn og ung.
– Ítróttur og venjing
– Ítróttaskaðar – nei takk
- og 17. januar 2016verður skipað fyri enn einum skeiði fyri venjarum.
Byrjað verður leygardagin kl. 09.00 til 20.30 og sunnudagin verður hildið fram frá kl. 09.00 til 17.00. í ÍSF-húsinum í Havn.
Undirvísari: Heri Ziska. Undirvíst verður á føroyskum
Evni:
ítróttanámsfrøði, sales ítróttaumhvørvi, menning hjá børnum, venjing, trygd og ábyrgd, etikkur og moralur. Hví venja? Og hvussu? Upphiting, anatomi og fysiologi, venjingarprinsippir, undirvísigarprinsippir.
Skeiðið skiftir ímillum at vera teoretiskt og praktiskt, so tá er gott við ítróttaklæðum.
Ongin próvtøka er, men kravt verður, at uppmøtingin er 100%. Eftir lokið skeið verður luttøkubræv útflýggjað.
Skeiðið er ein partur av venjaraútbúgvingini hjá DIF, Danska Ítróttasambandinum. Møguleiki er sostatt at byggja víðari upp á skeiðið.
Málbólkur:
Venjarar, hjálparfólk og leiðarar hjá børnum og ungum. Øll sum hava áhuga í og ábyrgd av børnum og ungum, sum luttaka í ítrótti.
Hvat fært tú burturúr:
– Vitan um menningina hjá børnum, fysiskt, psykiskt og samfelagsligt
– Tú lærir nakað um námsfrøði, venjarar av ymsum slag, at seta sær mál, um týdningin av góðum ítróttaumhvørvi.
– Ítøkilig hugskot til spøl og venjing hjá børnum og ungum
– Vitan um, hvussu kroppurin virkar, og hvat ein má taka hædd fyri í sambandi við venjing. Grundleggjandi vitan um venjing og fysiologi. Vitan um, hvussu ítróttaskaðar kunnu fyribyrgjast og um týdningin av rættari uppvenjing, um skaðin er hendur.
Upptøkutreytir:
Luttakari skal vera 15 ár ella eldri. Tó kunnu vit gera frávik frá regluni um upptøku, um serstøk viðurskifti tala fyri hesum.
Luttøkugjald:
Kostnaðurin fyri skeiðið er 650 kr. Íroknað er frálærutilfar og matur.
Tilmelding:
Tilmeldingin fer fram við at trýsta á her, og gjaldast skal við tilmelding. Seinasta freist at melda til er leygardagin 10 januar 2016
GG! Avboð givin 10 dagar áðrenn skeiðsbyrjan kostað 50% av upprunakostnaðinum, og eftir tað er ikki møguleiki at fáa peningin endurgoldnan.
Tað er pláss fyri 25 luttakarum. Skeiðið verður hildið, treytað av at minst 15 luttakarar tilmelda seg.
Meiri fæst at vita frá ÍSF-skrivstovuni tlf. 312606.


text:
Pensjóns- og tryggingaravtalur dagførdar
BLF hevur seinastu tíðini arbeitt við, at dagføra tær ymsu pensjóns- og tryggingaravtalurnar, sum limir felagsins hava møguleika at velja í. BLF hevur valt ikki at hava eksklusiv-avtalu við nakað einstakt pensjóns- og tryggingarfelag, men hevur í staðin gjørt avtalu við tey 3 pensjóns- og trygginarfeløgini, sum eru á marknaðinum í Føroyum.
BLF hevur avtalu við:
LÍV - dagførd 1. januar 2016
NordikPensjón - nýggj - kom í gildi 12. juli 2016
Betri Pensjón - dagførd 1. oktober 2016.
Sí avtalurnar her.


text:
El-arbeiði
Vit hava drúgvar royndir við el-arbeiði á bæði sjógvi og landi.
Vit bæði selja og íseta nautiska útgerð, til skip og bátar.
Eisini hava vit royndir við eldsløkkiskipanum, til skip og bátar.
Beinir Joensen er løggildur av:
- Sev til el arbeiði á landi
- Skipaeftirlitinum til isolatiónsmátingar
- Skipaeftirlitinum til eldsløkkiskipanir í skipum
- Skipaeftirlitinum til eftirlit við GMDSS radioútgerð umborð á smærri vinnuførum undir 15m
Vilja tygum vita meira, eru tygum vælkomin at seta tygum í samband við okkum, við at ringja á +298 58 86 99, ella við at skriva til beinir@bstokni.fo


text:
Jógvan Hugo Gardar
30.11.2016 - 18:37
OPEC-londini samdust í dag um at minkað um oljuframleiðsluna. Hetta er fyrsta fer farnu átta árini at samgongan er samd um eina minking í oljuframleiðsluni. Samstundis hevur Russland góðtikið at minka um sína framleiðsu við 300.000 føtum.
tað er oljumálaráðharrin hjá Katar, Mohammed bin Saleh al-Sada, sum upplýsti hetta fyri miðlunum \ eysturríkska høvuðsstaðnum Wien. Hetta skrivar tíðindastovan NTB.
OPEC minkar um sína dagligu oljuframleiðslu við 1,2 milliónum føtum til 32,5 milliónir føt. Minjingin vervur sett í gildi 1. januar. Ætanin við hesu minkingini er at fáa oljuprísin at hækka, og at minka um heimsins oljugoymslur.


text:
11. PARTUR
Lurtar Jehova eftir okkum?
Gud hoyrir okkara bønir. 1 Pætur 3:12
Jehova „hoyrir bønir“. (Sálmur 65:3) Hann vil, at tað, sum vit siga við hann, kemur frá hjartanum.
Bið til Jehova og ongan annan.
Vit kunnu biðja um nógv ymiskt. 1 Jóhannes 5:14
Bið um, at Guds vilji skal verða í himli og á jørð.
Bið Jehova hjálpa tær at gera tað góða. Tú kanst eisini biðja viðvíkjandi mati, arbeiði, bústaði, klæðum og heilsu.
Bið í Jesu navni. Tað vísir, at tú virðir tað, sum hann gjørdi fyri teg.
LÆR MEIRA
Hvussu kanst tú koma nær til Gud?
Finn út av, um Gud hoyrir allar bønir, hvussu vit skulu biðja, og hvat vit annars kunnu gera fyri at koma nær til Gud.


text:
29. mai
29. mai er dagur 149 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 150 um skotár). Tað eru 216 dagar eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1985 - Heysel vanlukkan í Brússel kravdi 39 mannalív. Vanlukkan hendi á Heysel fótbólsstadion beint áðrenn UEFA Cup finaluni millum Juventus F.C. og Liverpool F.C. Tey ið doyðu vóru viðhaldsfólk hjá Juventus.
- 2008 - Telefyritøkan Kall skiftir navn til Vodafone.
- 2014 - Føroyska Wikipedia náddi upp á 10.000 greinar.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1917 - John F. Kennedy, forseti USA (d. 1963)
- 1959 - Rupert Everett, enskur sjonleikari.
- 1975 - Melanie Brown, ensk songkvinna.


text:
Navnamerki Karlamagnusar.
Karlamagnus ella Karl Mikli (latín: Carolus Magnus, franskt/enskt: Charlemagne, týskt: Karl der Große) († 2. apríl 742/747 ella 748 - * 28. januar 814 í Aachen) var kongur í frankiska ríkinum frá 768 til deyðadags sín í 814. Eyknevnið "Mikli" ella "hin Stóri" fekk hann í sínari samtíð.
Karlamagnus kenna vit frá føroysku Karlamagnusar kvæði.
Standmynd av Karlamagnusi í Frankfurt
. Í høgru hond ber hann ímyndina av verðsliga valdinum, ríkissvørðið, í vinstru ímyndina av keisaravaldinum, ríkiseplið, t.e. jørðina.
Týskt kort av frankiska ríkinum. Blátt = støddin á ríkinum tá Karlamagnus tók við valdinum. Appelsingult = Øki sum Karlamagnus innlimaði í ríkið. Gult = Øki ið vóru leysliga bundin at ríkinum.


text:
Vilt tú hava eitt gjaldskort, sum ikki er líka sum nakað annað kort í heiminum? BankNordik gevur tær møguleikan sjálv/ur at sniðgeva títt kort við einari mynd, sum sigur nakað serstakt um, hvør tú ert.
Tú veldur myndina
Tað einasta, tú skalt gera, er at velja eina mynd. Tað kann vera ein mynd av damuni, sjeikinum, tær sjálvum ella onkrum heilt øðrum. Tú kanst eisini velja eina av mongu myndunum, sum longu liggja á bíleggingarskipanini - tað eru nógvir møguleikar og tú ræður.
Vel ímillum hesi kort
Myndakort fáast sum VISA/Dankort ella MasterCard Debit Standard.
Umframt vanligu ásetingarnar fyri gjaldskort eru nakrar serstakar treytir fyri myndakort.


text:
Stovna eina samansparing longu í dag og gev barninum eina góða byrjan. Vit bjóða tvær samansparingarkontur: Barnauppsparing, ið gevur hægstu rentu, og Mína uppsparing við frælsi at taka út.
Spar saman við Vitusi
Í nógv ár hevur fitti kópahvølpurin Nósi lagt føroyskum børnum lag á viðvíkjandi samansparing, og eisini hevur hann lært skúlabørn at rokna og skriva við væl umtóktu lærukortunum
.
Nósi eigur eisini ein lítlabeiggja, sum eitur Vitus, og Nósi hevur lært hann alt tað, hann veit um skynsamar peningavanar. Vitus hevur nú tikið við eftir Nósa, sum er farin at njóta lívið á sjónum við øllum vinum sínum, so nú fer Vitus at hjálpa børnunum at spara saman.
Her á heimasíðuni kann barnið saman við Vitusi læra at rokna, falda, skriva, stava og læra um veður og vind við stuttligum lærukortum.
Lærukort
Íløga í framtíðina
Tá tú fert í holt við at spara saman til barnið í góðari tíð, sleppur innistandandi at vaksa, meira enn tú trýrt. Áðrenn tú veitst av, er barnið um at gerast vaksið og stendur á gáttini til nýggjar avbjóðingar. Til ta tíð kanst tú við eini samansparing, sum tú byrjar í dag, stuðla barninum at gera møguleika til veruleika.


text:
Kristiansand
Kristiansand er fimti størsti býur í Norra og høvuðsstaðurin í suðurlandinum. Býurin er handils- og samferðslumiðdepilin í suðurlandinum og hevur sera gott buss, tok og ferjusamband við restina av Norra og útlandi. Kristiansand er m.a. kendur sum blómubýurin í Norra, har meira enn 20 000 summarblómur eru at síggja í miðbýnum hvørt summar. Í norðara partinum av Kristiansand er m.a. gamli sjarmerandi býarparturin Posebyen, ið hevur størstu samling av gomlum træhúsum í Norðurevropa. Miðbýurin í Kristiansand kallast Kvadraturen. Høvuðsgøtan eitur Markensgate; har eru eisini áhugaverdar síðugøtur, so sum Skippergata og Dronningensgate. Bert fáar kilometrar eystanfyri býin er Sørlandsparken og Sølandssenteret, ið er eitt stórt shoppingsentur við 100 ymiskum handlum. Og umleið 12 kilometrar eystanfyri Kristiansand er vælvitjaði djóragarðurin og stuttleikaparkin Kristiansand Dyre- og Fritidspark.
Í ongum øðrum bý í Noregi eru so nógv fiskiskip, sum í Kristiansand og Ålesund.


text:
Magnus Gunnarsson 11.01.2017 (09:10)
Nýggjur crossover frá Toyota
Ein heilt nýggjur Toyota er nú komin á føroyska marknaðin. Talan er um Toyota C-HR, ið er ein sonevndur crossover. C-HR stendur fyri Compact High Rider.
Toyota C-HR er ein modernaður crossover við sermerktum designi, sum verður lagt til merkis.
Bilurin verður gjørdur við 1,2 litra bensinmotori við 116 hk og sum hybridbilur við 1,8 litra bensinmotori og el-motori, hesir geva tilsamans 122 hk, og koyrir bilurin 25,6 km/l sum hybridbilur. Roknað verður við, at hybridútgávan kemur at standa fyri meginpartinum av søluni.
Toyota C-HR fæst í trimum útgávum hvat útgerð viðvíkur, og standard útgerðin er sera umfatandi.
Við C-HR tekur Toyota upp kappingina í skjótast vaksandi bilklassanum í Evropa. Sølan av smáum crossover vaks við 36 prosentum í fjør. C-HR er bygdur yvir Prius plattformin og er teknaður á Toyota designsentrinum í Nice á Fraklandi.
Bilurin kann síggjast og roynast hjá Reyni Service.
Les meira um bilar á www.in.fo/bilar/


text:
Martin Luther King
Martin Luther King (15. januar 1929 - 4. apríl 1968) var føddur í Atlanta, Georgia í USA. Hann var prestur og gjørdist gitin fyri javnstøðu ímillum hvít og svørt. King var ávirkaður av Gandhi og fekk svartar amerikanarar at mótmæla friðarliga og virðiliga. Sjálvur var hann uppi í mongum mótmælisgongum og gjørdist tann navngitnasti og virðiligasti í borgararættindastríðnum. Hann varð myrdur í 1968, tað elvdi til harm og míkla vreiði, og órfriður brast á í 125 býum í USA.
King helt, at "the Founding Fathers" høvdu Bíbliuna, tann kristna moralin sum grundvøll, tá USA varð sett á stovn. Tí var tað, at hann vildi integrera sítt fólk í tað kapitalistiska Amerika. Hann sá tað góða við tí politisku skipanini í USA, sum hann segði bygdi á javnaðarhugsjónina í liberalismuni; hann sá møguleikar í at broyta skipanina innanfyri normarnar í tí amerikanska dreyminum.
King fekk Friðarheiðursløn Nobels í 1964, eftir at borgararættindarørslan hevði fingið "The Civil Rights Act 15" samtykt. Hendan talan hevur, av fleiri orsøkum, ógvuliga stóran týdning. Fyri tað fyrsta leggur hon stóran dent á búskapartrupulleikan, ikki bara í USA, men finst eisini at valdsbýtinum í heiminum sum heild. Fyri tað annað verður røðan hildin í Oslo, og verður tí send worldwide, og ikki einans í landsdekkandi amerikanskum sjónvarpi. Tað triðja, sum ger hana sera týdningarmikla í hesum høpi er, at hon verður av talsmonnum fyri brotástøði mett sum umskiftið í arbeiði Kings. Eftir hesa røðu halda teir, at hann skiftir fokus frá rasujavnað til fátækdømi. Vincent Gordon Harding, ein vinmaður Kings sigur, at King í 1966 hevði halgað teimum fátæku arbeiði sítt.


text:
Angelina Jolie
Angelina Jolie (fødd Angelina Jolie Voight 4. juni 1975 í Los Angeles, Kalifornia) er ein amerikanskur sjónleikari. Hon leikti fyrstu ferð við í einum filmi, tá hon var barn, tað var í 1982, tá hon saman við pápa sínum, Jon Voight, hevði ein leiklut í filminum Lookin' to Get Out. Hon er gift við Brad Pitt og saman hava tey fingið seks børn, harav trý av teimum eru ættleidd.
Angelina Jolie er ST Goodwill-sendikvinna og hevur arbeitt við flóttafólksspurninginum síðan 2002. Í 2007 góvu Angelina Jolie og Brad Pitt 1 mió. dollarar til hjálp til flóttafólkini í Darfur-landspartinum í Sudan, Afrika.
Heiður[rætta | rætta wikitekst]
Angelina Jolie hevur vunnið fleiri heiðurslønir og virðislønir fyri sítt arbeiði sum sjónleikari. Hon hevur m.a. fleiri ferðir vunnið Golden Globe Award.