text:
Grundlóg hjá KFUM-skótunum í Føroyum
§1 Navn
1. Samskipanin ber navnið: KFUM-skótarnir í Føroyum
§2 Viðurskifti við KFUM, aðrar skótasamskipanir í Føroyum og altjóða skótarørsluna
1. Samskipanin er ein sjálvstøðug eind í samstarvi við KFUM-feløgini í Føroyum.
2. Miðað verður ímóti góðum samstarvið við aðrar skótasamskipanir í Føroyum.
3. Altjóða umboðan fer fram gjøgnum Føroya Skótaráð.
§3 Endamálið
1. Samskipanin er eitt kirkjuligt arbeiði við tí endamáli at lata børn og ung møta gleðiboðskapinum og við sínum lyndisskapandi frítíðarvirksemi at uppala til dugandi samfelagsborgarar, at vera sjálvstøðug og demokratisk, at kenna ábyrgd og at virða onnur fólkasløg.
§4 Arbeiðsgrundreglur
1. Endamálið hjá samskipanini eigur at vera grundað á grundreglur Baden-Powells, ið byggja á patrúljuskipanina. Hetta verður framt gjøgnum skiftandi arbeiðshættir við trúboðan, kristnifrálæru, skótaítrótti, útilívi og øðrum mennandi virksemi, har skift verður millum samarbeiði við onnur og við sjálvstøðugt virksemi hjá tí einstaka.
§5 Úlvalyftið, úlvalógin og loysanarorðið
1. Úlvalyftið: Eg lovi at gera mítt besta fyri at lýða Guð, at halda úlvalógina og hvønn dag gera nakað fyri at gleða onnur.
2. Úlvalógin:
1. Úlvurin aktar gamla úlvin.
2. Úlvurin gevst aldri.
3. Loysanarorð úlvanna: Ger títt besta!
§6 Skótalyftið, skótalógin & loysanarorðið
1. Skótalyftið: Við æru míni gevi eg tað lyfti, at eg eftir førimuni vil vera trúgvur móti Guði og landi mínum, at vera hjálpsamur móti øllum og halda skótalógina.
2. Skótalógin:
1. Skótin er sannur í talu og atferð.
2. Skótin er trúgvur.
3. Skótin er hjálpsamur.
4. Skótin er góður vinur.
5. Skótin er høviskur í øllum lutum.
6. Skótin er djóravinur.
7. Skótin er lýðin.
8. Skótin er sparin og røkin.
9. Skótin er væl hýrdur.
10. Skótin er reinur í huga, orðum og gerðum.
3. Loysanarorð skótanna: Ver til reiðar!
§7 Limir
1. Bæði gentur og dreingir kunnu gerast limir í samskipanini. Samskipanin er ópolitisk og savnar limir sínar úr øllum stættum.
§8 Skipan
1. Samskipanin er ein felagsskapur av øllum KFUM-skótum í Føroyum. Samskipanin er býtt sundur í bólkar.
2. Bólkarnir í samskipanini hava tilknýti til KFUM, har slíkt er. Leiðararnir stuðla skótum, ið hava fylt 17 ár, at gerast limir í KFUM á staðnum.
§9 Stovnan
1. Ein bólkur er settur á stovn, har bólkaráð er valt og stovnanin er góðkend av landsnevndini.
2. Landsnevndin kann taka av eina og hvørja eind í samskipanini.
§10 Bólkaráð
1. Bólkaráðið hevur alla ábyrgd av tí kristi liga, siðiliga og fíggjarliga virkinum hjá bólkinum. Til at binda bólkin fíggjarliga, herundir seta fasta ogn í veð, krevst undir skrift frá formanni, kassameistara og bólkaleiðara.
2. Bólkaráðið hevur vald at seta á stovn og taka av bólkin í samstarvi við landsnevndina.
3. Í bólkaráðnum sita: bólkaleiðari, bólkahjálpari og allir liðleiðararnir. Harumframt
verður ein limur valdur av viðkomandi KFUM-nevnd, ein ella tveir limir úr kirkjunnar arbeiði og tveir ella í mesta lagi 5 limir fyri foreldrini, valdir av foreldrunum.
4. Foreldraumboð kunnu bert veljast millum foreldur at limum undir 17 ár.
5. Heldur bólkaráðið tað verða neyðugt, kann talið av limum økjast. Bólkaráðið skipar seg sjálvt við formanni og kassameistara, ið ikki er sami persónur, og útnevnir tveir grannskoðarar. Bólkaráðið eigur at hava regluligan fund minst tvær ferðir árliga, og skal annar teirra vera í januar, áðrenn landsfundin.
6. Undir serligum umstøðum kann landsnevndin góðtaka eina aðra samanseting av bólkaráðnum á staðnum.
§11 Leiðarar
1. Leiðarar skulu vera limir í fólkakirkjuni og soleiðis vera hugaðir fyri at fremja eitt arbeiði á kristnum støði. Sum leiðari eigur ein at vera trúgvur móti endamálinum og arbeiðsgrundreglunum hjá samskipanini, at kenna ábyrgd og vera íðin innan arbeiði í bólkinum, at taka lut mest møguligt í tiltøkum, ið samskipanin skipar fyri, og at útbúgva seg mest møguligt sum leiðari.
2. Heitið leiðari fatar um: liðhjálpara, liðleiðara, bólkahjálpara, bólkaleiðara, skótaovasta, landsnevndarlimir og leiðara, ið av landsnevndini hevur fingið litið upp í hendur serlig størv at røkja.
3. Har KFUM er, eigur leiðari, sum hevur fylt 20 ár, at gerast limur.
4. Áðrenn ein leiðari verður útnevndur í einum bólki, skal viðkomandi verða góðkendur av bólkaráðnum og hava undirritað eina leiðaraváttan, sum er orðað av Landsnevndini.
5. Bólkaleiðarin verður valdur av bólkaráðnum fyri tvey ár ísenn. Valið fer fram í januar mánaða tað ár, landsfundur er. Valbæri hevur ein og hvør limur í samskipanini, ið hevur undirskrivað leiðaraváttan ella í sambandi við valið undirskrivar slíka.
6. Ein leiðari kann verða frásettur um so er, at bólkurin og landsnevndin, ið kunngerð viðkomandi at fara frá, eru samd um tað.Landsnevndin kann taka stig til at seta ein og hvønn leiðara frá.
§12 Bólkurin
1. Bólkurin er ein eind við einum ella fleiri liðum, t.e. úlvaflokkur, skótalið, ungdómsskótalið og rovaralið.
2. Leiðsluna av bólkinum hevur bólkaleiðarin ábyrgd av fyri bólkaráðnum, ið hevur ábyrgd aftur fyri landsnevndini.
3. Heldur bólkur uppat at virka, tekur bólkaráðið í samstarvi við landsnevndina støðu til, hvat gerast skal við ognirnar. Er bólkaráðið ikki tókt, tekur landsnevndin avgerð um hvat gerast skal við ognirnar.
§13 Liðið
1. Bólkurin kann vera eitt ella fleiri av einstøku liðunum.
2. Liðið er býtt sundur í patrúljur. Liðleiðarin hevur dagligu leiðsluna undir ábyrgd bólkaleiðarans og bólkaráðsins. Liðleiðarin eigur vanliga at hava ein ella fleiri liðhjálparar.
§14 Landsnevndin
1. Samskipanin verður stýrd av eini landsnevnd.
2. Í landsnevndini sita 7 limir, sum verða valdir av landsfundinum fyri 2 ár í senn. Hesir kunnu tó veljast aftur. Eisini verða valdir 2 tiltakslimir.
3. Landsnevndin skipar seg sjálv við formanni, næstformanni, kassameistara og skrivara. Kassameistari kann veljast uttanfyri Nevndina. Formaðurin í landsnevndini er skótaovasti.
4. Til at binda samskipanina fíggjarliga og løgfrøðisliga krevst samtykt í landsnevndini og undirskrift frá skótaovasta og næstformanni.
§15 Landsfundurin
1. Landsfundurin er hægsti myndugleiki hjá samskipanini. Landsfundurin verður hildin annaðhvørt ár, fyrst í februar, við hesi dagsskrá:
1. Val av fundarstjóra.
2. Góðkenning av mynstringarlistum og ásetan av gyldigum atkvøðum.
3. Frágreiðing frá landsnevndini um virkið seinastu árini.
4. Grannskoðaðir roknskapir verða framlagdir til góðkenningar.
5. Frágreiðingar um virkið í bólkunum og fíggjarviðurskifti teirra.
6. Ásetan og sundurbýti av limagjaldi.
7. Viðgerð av innkomnum málum.
8. Viðgerð av uppskotum til broytingar í grundlógini, broyting ella góðkenning av viðtøkum og reglugerðum hjá samskipanini.
9. Val av limum og tiltakslimum í landsnevndina.
10. Val av grannskoðara.
11. Ymiskt.
2. Atkvøðurætt hevur hvør bólkur við trimum atkvøðum fyri fyrstu 50 limirnar og síðan eina atkvøðu fyri hvørjar byrjaðar 25 limir. Sami luttakari kann hægst atkvøða við trimum atkvøðum. Brævatkvøður til landsfundin kunnu ikki góðkennast.
3. Somuleiðis hava teir, sum av landsnevndini eru útnevndir til ávísar uppgávur, atkvøðurætt
við einari atkvøðu á tí øki uppgávan fevnir um.
4. Landsfundurin verður lýstur í minsta lagi 12 vikur áðrenn við skrivligum boðum til teir ymsu bólkarnar, har dagsskráin verður greiniliga lýst.
5. Mál, ið ynskjast viðgjørd á landsfundinum, mugu vera landsnevndini í hendi í seinasta lagi 8 vikur áðrenn fundin. Innkomin mál, saman við dagsskránni, roknskapinum fyri tvey tey seinastu árini og fíggjarætlanini fyri komandi ár, verða lýst 4 vikur áðrenn
fundin.
6. Uppskot til valevni í landsnevndina skal vera landsnevndarformanninum í hendi í seinasta lagi 8 vikur áðrenn fundin. Tó kunnu undantøk gerast, um ikki nøktandi tal av uppstillaðum eru. Valbæri hevur ein og hvør limur í samskipanini, ið hevur fylt 18 ár og hevur undirskrivað leiðaraváttan ella í sambandi við valið undirskrivar slíka. Uppskot til valevni verða kunngjørd saman við dagsskránni.
7. Eykalandsfundur kann haldast, um landsnevndin heldur tað vera neyðugt, ella fleirtalið av bólkunum vilja tað.
8. Tíðarfreistin fyri lýsing av eykalandsfundi kann frávíkjast í mun til lýsing av landsfundi. Tó minst átta dagar.
9. KFUM-feløgini hava rætt til at senda eitt umboð til landsfundin, men uttan atkvøðurætt.
§16 Avtøka av samskipanini
1. Uppskot um avtøku av samskipanini skal vera lýst í dagsskrá fyri landsfundin og eigur at verða viðtikið á tveimum fylgjandi landsfundum, fyrru ferð við 3/4 av greiddum atkvøðum, tó minst 3/5 av møguligum atkvøðum, og seinnu ferð við vanligum meiriluta.
2. Ognirnar hjá samskipanini verða við avtøku at lata KFUM-feløgunum í Føroyum í varðveitslu við áheitan um at fáa aftur á stovn felagsskap við sama endamáli.
§17 Broytingar í grundlógini
1. Uppskot til broytingar í hesi grundlóg skulu vera lýst í dagsskrá til landsfundin og vera góðtikin við 3/4 av greiddum atkvøðum. Grundlógin er viðtikin á landsfundi í Tórshavn, tann 25. november 1972 og endurskoðað á landsfundi í Tórshavn, tann 7. februar 1998 og á landsfundi í Tórshavn tann 2. februar 2002.


c: text/html

text:
Løgmaður hevur boðið NATO aðalskrivaran til Føroyar
Kaj Leo Holm Johannesen, løgmaður, hevur í dag havt fund við Anders Fogh Rasmussen, NATO aðalskrivara.
NATO aðalskrivarin kunnaði løgmann um áleikandi mál í NATO samstarvinum, m.a. um Afganistan, Libya og Kosovo.
Støðan í Afganistan, har NATO leikluturin fer frá krígsstøðu til í størri mun at stuðla afgansku myndugleikunum at skapa tryggar karmar fyri borgararnar í landinum, fekk størstu umrøðuna. Hóast álop frá Taleban framhaldandi koma fyri, metti NATO aðalskrivarin, at afgansku trygdarstyrkirnar mennast og gerast betri førar fyri at tryggja lóg og ordan. Á komandi NATO toppfundinum í Chicago tann 20. og 21. mai fer NATO m.a. at viðgera, hvussu NATO londini í felag kunnu fíggja arbeiðið hjá afgansku trygdarstyrkjunum.
Løgmaður nevndi, at trygdin hjá okkara sjófólki í altjóða sigling hevur stóran týdning og at føroyskir myndugleikar virðismeta arbeiðið, sum NATO ger fyri at tryggja skipaferðsluna í Aden víkini og í indiska havinum. NATO aðalskrivarin upplýsti, at NATO hevur gjørt av at halda fram við Ocean Shield átakinum, m.a. tí at úrslitini eru góð. Fleiri royndir verða gjørdar at ræna skip, men færri royndir eydnast.
Løgmaður nýtti høvi at skifta orð við NATO aðalskrivaran um trygdarviðurskifti um okkara leiðir, tí samgongan hevur sett sær fyri, at okkara geopolitiska/strategiska støða í NATO skal greinast. Í hesum sambandi nýtti løgmaður eisini høvi at bjóða NATO aðalskrivaranum til Føroya at halda fyrilestur um leiklutin hjá NATO í Norðurhøvum. Anders Fogh Rasmussen er sinnaður at taka av, men nær vitjanin kann fáast í lag, er ikki greitt enn.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hvat kyn er haiku? Eitur tað eitt haiku ella ein heika ella ein heiku? Sprotin sigur eitt. Bøkur siga okkurt annað. Eg veit ikki, men í nýggja savninum, Leiftrandi lotusblóma, sum Agnar Artúvertin hevur týtt, har verður haiku stavað heiku, og hjá honum er tað kvennkyn. Sjálvur vildi eg sagt, at talan var um eitt […]
Her kanst tú lesa ummælið av seinasta Vencili, sum Bergur Rasmussen skrivaði í Sosialinum herfyri. Vit takka høvundanum fyri loyvið at endurgeva ummælið. Les her >>
Tað gongur væl hjá Jóanesi Nielsen. Hann fekk fyrr í ár M. A. Jacobsen fyri skaldsøguna, Brahmadellarnir. Sama skaldsøga er týdd til danskt, har hon hevur fingið góð ummæli og bókin er tilnevnd Norðurlendsku bókmentavirðislønina. Eg vóni so inniliga, at hann fær virðislønina, so okkara ráðharri í mentamálum sær, at tað loysir seg at stuðla […]
Árið 2012 fer eftir øllum at døma at gerast yrkingaár burturav. Nógv eru yrkingasøvnini í ár, og eftir øllum at døma, so eru øll søvnini eisini dygdagóð søvn. Onki heilt vánaligt savn er komið út enn. Bókin, ið her verður ummælt, er bók, ið eg havi glett meg til at lesa. Katrin Ottarsdóttir […]
Allen Ginsberg skrivaði “Howl” (Hon eitur “ýl” á føroyskum, og finst í týðing Gunnar Hoydals í fyrsta Vencli), William S. Burroughs skrivaði Naked Lunch, Georges Battaille skrivaði Histoire de l’oeil, Marquis De Sade skrivaði mangt slíkt, Chuck Palahniuk skrivaði “Guts”, Jóanes Nielsen hevur skrivað um tað og Carl Jóhan Jensen hevur eisini. Sjálvandi tosi eg […]
Heðin M. Klein hevur ikki givið út nógv søvn. Seks yrkingasøvn eru tey vorðin til síðan 1969, tað Harrans árið, undirritaði varð føddur. Tó hevur Heðin givið út fleiri týðingar og lagt til rættis undirvísingarbøkur. Við øllum eru bøkurnar vorðnar 16. Fyri stuttum kom savnið Vatnskorpur fyri tøgnini út á Mentunargrunni Studentafelagsins. Permuna hevur Bárður […]
Nú kommunuvalið nærkast og kommunupolitikarar, sum annars ikki síggjast í landslagnum, krúpa sum grátt undir steini undan húsahornum, og amerikumenn seta sínar krossar við mormonin Mitt Romney ella afro-amerikanran Barak Obama, og listafólk í Føroyum flokkast at mótmæla og boykotta svikafullu lokabragdinum hjá ráðharranum í mentamálaum, nú hann ætlar at skerja Mentanargrunn landsins við fullum […]
Ikki er tað á hvørjum degi, at ein verður andliga ríkaður av yrkingasøvnum, sum teir meir viðurkendu og rótfestu rithøvundarnir ikki hava skrivað. Fyri stuttum ummælti eg framúr góða savnið, Rót Tripp, eftir Marjuna Syderbø Kjelnæs, og nú havi eg lisið savnið, Endurtøkur, eftir Sissal Kampann. Hesar eru báðar kvinnur, men tær umboða ikki tað […]
Fríggjakvøldið klokkan níggju var nýggja yrkingasavnið eftir Marjuna Syderbø Kjelnæs, Rót Tripp (Sprotin) lagt fram fyri almenningin. Fyrst segði forleggjarin, Jonhard Mikkelsen nøkur orð um savnið og um hetta at lesa yrkingar. Síðani spældu Mike Viderø og Mariann Hansen stuttleikin Trappan eftir Marjuna S. Kjelnæs. Bárður Persson leikstjórnaði. Leikin skrivaði Marjan á einum skeiði, ið Meginfelag Áhugaleikara Føroya […]
Nú varð annar ritstjórin á Vencli ummæltur í útvarpssendingini In Mente. Seinasta mikudag varð yrkingasavnið Blómugrót ummælt. Tað er annar ritstjóri vencils, Oddfríður Marni Rasmussen, ið hevur skrivað yrkingasavnið og forlagið Sprotin hevur givið út. Eisini varð yrkingasavnið 5,8% av dupultmorali eftir Vagn Streymoy ummælt í somu sending. Ummælið kann hoyrast her: Eisini ber til at keypa […]


text:
29. juli 2019Nr. 125
Kunngerð um løgtingsval 2019
Við heimild í § 15, stk. 2 í løgtingslóg nr. 49 frá 20. juli 1978 um val til Løgtingið, sum broytt við løgtingslóg nr. 97 frá 1. november 2007 og løgtingslóg nr. 47 frá 11. mai 2009, verður ásett:
§ 1. Val verður til Løgtingið leygardagin 31. august 2019.
Valevnislistar
§ 2. Valevnislistar skulu vera formanninum í løgtingsvalnevndini í hendi í seinasta lagi 2 vikur frammanundan valdegnum, tað er leygardagin 17. august 2019 kl. 18.00.
§ 3. Ein valevnislisti kann ikki hava fleiri valevni enn tíggju fleiri enn talið av løgtingslimum, ið veljast skulu. Um henda treyt ikki verður hildin, skal listin verða lýstur ógildigur.
§ 4. Valevnini skulu vera lýst við navni, p-tali, starvi og bústaði. Nøvnini verða sett í bókstavarað. Um valevni ikki ynskir at verða sett við fullum navni á atkvøðuseðilin, skal tað tilskilast, hvussu navnið skal setast á. Eftirnavn ella millumnavn umframt í minsta lagi eitt fornavn ella forbókstavur hjá valevni skal altíð setast á atkvøðuseðilin. Bert millumnøvn og eftirnøvn, sum valevni hevur rætt til at nýta eftir lóggávuni, ella millumnøvn, sum eru fráboðað fólkayvirlitinum, kunnu setast á atkvøðuseðilin. Ístaðin fyri fornavn, kann nýtast kallinavn, sum er eitt avbrigdi av fornavni.
§ 5. Listin skal vera undirskrivaður av valevnunum, góðkendur av einum flokki, sum er fráboðaður sbrt. § 16, stk. 2 í løgtingslógini, ella undirskrivaður av í minsta lagi 400 og í mesta lagi 450 veljarum sum stillarum, og hjálagdur skal vera serligur listi yvir stillararnar, har teir eru skilliga lýstir við navni, føðingardegi, bústaði, dagfesting og undirskrift. Valevnini og stillararnir kunnu eisini undirskriva á avrit av valevnislistanum. Eisini kunnu valevnini í staðin fyri við undirskrift, vátta sína uppstilling við brævi, fjarriti, telexi o.tl.
§ 6. Listin skal vera latin inn av einum umboði fyri flokkin ella stillara, og hesin hevur rætt til á einum avriti av valevnislistanum at fáa kvittan frá formanninum fyri, at listin er móttikin og nær.
§ 7. Ongin má stilla upp samstundis til val sum valevni hjá meira enn einum flokki ella stilla upp uttanflokka og samstundis taka undir við einum flokki. Ger nakar ímóti hesum, verður valið, um tað fellur á hann, ógildugt.
§ 8. Ongin kann vera stillari fyri meira enn einum valevnislista. Hann, ið er stillari fyri fleiri listar, kann ikki roknast sum stillari hjá nøkrum lista.
Ógildigur valevnislisti
§ 9. Um valevnislisti verður lýstur ógildugur, ella um valevni verður strikað av listanum, skal henda avgerð nevndarinnar, sum er endalig, verða skrivað í valbókina, og úrskrift úr henni um hetta skjótast møguligt og í øllum førum fyri valið, verða send tí umboði fyri flokkin ella tí stillara, sum listan hevur latið inn.
§ 10. Heldur nevndin, at ein rættstundis innlatin valevnislisti er so ófullfíggjaður, at neyðugt er at gera hann ógildugan, skal nevndin beinanvegin boða viðkomandi umboði fyri flokkin ella viðkomandi stillara frá hesum og geva honum høvi til innan 24 tímar at bøta um brekið.
Bókstavamerking
§ 11. Løgmaður gevur hvørjum flokki eina bókstavamerking, sum nýtt verður til valevnislistar floksins. Hvør flokkur eigur um gjørligt at fáa sama bókstav, sum hann áður hevur nýtt til onnur val.
Løgmansskrivstovan, 29. juli 2019
Aksel V. Johannesen (sign.)
løgmaður
/ Marjun Hanusardóttir (sign.)


text:
Endamálið við degnum er at varpa ljós á tann stóra týdning, ið lærarans arbeiði hevur fyri tann einstaka næmingin og samfelagið alt.
Tað var skúlastýrið saman við næmingaráðnum, ið skipaði fyri degnum.
Dagurin byrjaði við morgunsangi, sum næmingaráðið stóð fyri. Síðani greiddi formaðurin í næmingaráðnum frá skránni fyri degnum, og takkaði øllum lærarunum fyri teirra stóra arbeiði í skúlanum.
Eftir morgunsangin søgdu tey í næmingaráðnum, nær hvør flokkur skuldi koma at bera heilsanir fram. Fyrst blivu lærararnir hjá 7. flokki róptir upp. Síðani átti 8. flokkur tørn osfr. Lærararnir fingu brøv, blómur, gávur o.a. Nakrir næmingar høvdu eisini yrkt ein sang til løtuna.
Annfríð Neslíð, forkvinna í skúlastýrinum, bar eina heilsan fram, og vísti m.a. á, at lærarar hava sera nógv at siga fyri, hvussu íbúgvarnir í einum landi koma at klára seg. Hon vísti á, at eitt framkomið land hevur tørv á at hava ein góðan skúla við góðum lærarum og starvsfólki. Vegna skúlastýrið og foreldrini takkaði Annfríð lærarum og starvsfólki skúlans fyri ta stóru orku og arbeiði at vera um og læra børnini so stóran part av teirra lívi. Somuleiðis takkaði hon foreldraumboðunum fyri teirra íkast at stuðla læraradegnum.
Borgarstjórin, Jóhannus Danielsen, bar eisini eina heilsan fram á læraradegnum. Hann segði m.a., at hann var takksamur fyri, at børnini, skúlastýrið og foreldrini, annað árið á rað, høvdu tikið stig til at skipa fyri læraradegnum í Tofta skúla, sum lærarar og starvsfólk so dyggiliga høvdu uppiborið.
Jóhannus vísti á, at næmingar vóru hepnir at ganga í Tofta skúla við góðum lærarum og starvsfólki, og tí áttu næmingarnir at virða lærararnar, lurta eftir teimum og vera góð við teir.
Til seinast takkaði hann fyri tann stóra innsats, sum lærarar og starvsfólk gera hvønn einasta dag við góðynskjum fyri framtíðina.
Tiltakið endaði við, at næmingarnir fóru í sínar stovur, har eldri næmingar ansaðu eftir teimum, meðan skúlastýrið bjóðaði lærarum, stuðlum og foreldrum ein drekkamunn.
Triðja tíma varð tann vanligi skúladagurin uppafturtikin.
Fleiri myndir frá læraradegnum síggjast her!
Tekstur og myndur: Heimasíðan hjá Tofta skúla, www.toftaskuli.fo


text:
Vespureiðrið (117) - 26. aug 2019
Sending um føroyskan fótbólt.
Í studio:
Jóan Pauli Jacobsen, Jóhan Johannesen, Svenn Olsen og Helgi L. Petersen.
Telefon:
Kristian Joensen (KÍ), Atli Gregersen (Vík), Rasmus Nolsøe (HB), Eyðun Klakkstein (NSÍ), Jákup Mørk og Rúni Nolsøe.
______________________________
Vespureiðrið er hvønn mánadag kl 16:00, endursent týsdag kl 10:00 og leygardag kl 14:00.
John Andersen og Jonhard H. Hansen leggja til rættis.
Trýst á pílin omanfyri fyri at hoyra sendingina.
Meiningar og hugleiðingar ið verða bornar fram í sendingum á R7, umboða ikki meiningar, áskoðanir ella sjónarmið hjá leiðsluni í R7 Kringvarp.
Mest lisið í farnu viku
Vagnur Michelsen: Sambandsflokkurin má ikki gera sama brølara enn einaferð
Sverri verður lyftur
Vespureiðrið (120) - 16. sept 2019
Erla Olsen ( eldra ) vald til Ársins borgara í Vestmanna 2019
MYNDARØÐ: Jenis av Rana sat einsamallur í samráðingarrúminum í 55 minuttir
Jenis av Rana verður landstyrismaður í uttanríkismálum
Ljóðupptøka: Tá Bárður á Steig Nielsen tók við sum løgmaður
Nakrir spurningar til Karin Kjølbro
Ljóðbrot: Sendistovur í Japan og Ísrael
Samrøða: Kristina Djurhuus Christiansen hevur verið ferðaleiðari í Tibet
Metis - Øll sendingin - 17. sept 2019
Samrøða við Jørgen Niclasen. Eg var ikki bangin tá Bárður fór at tosa við CE og F
Ljóðupptøka: Tá Jógvan á Lakjuni tók við sum tingformaður
Dómur móti Noreg í Evropeiska mannarættindadómstólinum
Samrøða: Búi Tyril hevur búð uttanlands í fleiri ár og útgevur ymisk tíðarrit
So bar ikki til longur - kinkur er komin í samráðingarnar
Ljóðbrot: Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur fegin um at hava fingið almannamál
MYNDARØÐ: R7 myndir frá samráðingunum í millum BCE og F
Fyrsta reikferðaskipið við X-bógvi latið eigarunum
Rák (40) Pál Weihe um heilsu og heilsuverk í 21. øld
Samrøða við Johan Lútzen: Tað verður AB og H og ikki BCE og F
Tórhallur við Gil: Hvar er samanhangurin?
Samrøða við Bárð Nielsen: Semjan var gjørt við A og H meðan eg var á fundi við CE og F
73 ár síðan føroyingar vrakaðu loysingina
Samband
Postboks 226
FO-600 Saltangará


text:
Í hesum døgum ger politiið kanningar av telefonnýtslu í ferðsluni, meðan átakið "Tig og koyr" er. Løgreglan hevur eisini býtt út ‘tig og koyr’-sleikisneisir til bilførararnar, sum verða steðgaðir.
Kommunurnar hava eisini fingið pakkar við klistrimerkjum, sleikisneisum og øðrum tilfari, sum tey seta fram á almennum støðum og býta út.
15 kommunur við í átakinum
Ráðið fyri Ferðslutrygd hevur gjørt avtalu við 15 av kommununum í landinum, tað vil siga meira enn helvtini, at tær eisini vera við í átakinum. Hesar eru: Eystur kommuna, Fuglafjarðar kommuna, Klaksvíkar kommuna, Kunoyar kommuna, Kvívíkar kommuna, Nes Kommuna, Runavíkar kommuna, Sands kommuna, Sumbiar kommuna, Sørvágs kommuna, Tórshavnar kommuna, Vága kommuna, Vágs kommuna, Vestmanna kommuna og Viðareiðis kommuna.
- Vit gera hetta fyri at geva átakinum størri slagmátt. Kommunurnar eru vegmyndugleiki á stórum parti av landsins vegateinum og teirri ferðslu, ið ferðast har. Eisini hava kommunurnar serligan kunnleika til egin lokaløki og borgarar og á henda hátt kann boðskapurin frá átakinum koma út, júst har hann ger mun. Tí eru vit sera takksom fyri, at so nógvar kommunur taka undir við átakinum, sigur Lovisa Petersen Glerfoss, stjóri í Ráðnum Fyri Ferðslutrygd.
17% tosa í handhildna telefon
Í Gallup-kanning hjá RFF sæst, at 85% av føroyingum meta, at gáloysni hevur sera stóran ella stóran týdning fyri talið av álvarsligum ferðsluvanlukkum. Men bert 57% siga seg ongantíð tosa í handhildna telefon, meðan tey koyra bil.
Heili 17% siga seg tosa í handhildna telefon, meðan tey sjálvi koyra bil, 2-4 ferðir um vikuna, ella dagliga!
– Vit vita sostatt, at gáloysni hevur stóran týdning fyri ferðslutrygdina, men vit velja kortini alt ov ofta at gera onnur ting enn at koyra bil, tá ið vit koyra bil, sigur Lovisa Petersen Glerfoss.
– Málið er, at tað skal gerast ein sjálvfylgja at lata telefonina liggja, tá ið vit koyra bil. Tað skal verða líka sjálvsagt sum tann hugburðsbroytingin, sum er farin fram við rúsdrekkakoyring. Í dag eru flest øll púra samd um, at rúsdrekka og bilkoyring hoyra ikki saman. Tað sama skal eisini vera galdandi fyri hugburðin til gáloysni, og at vit koyra bil, tá ið vit koyra bil. Tað skal so lítið til, áðrenn gáloysni hevur við sær vanlukku við álvarsligum avleiðingum, sigur Lovisa Petersen Glerfoss.


text:
Løgtingsins Umboðsmaður
03-09-2019 | Álit viðv. klagu um drúgva málsviðgerðartíð hjá Klaksvíkar kommunu av innlitsáheitan frá Kringvarpi Føroya
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um innlit í skjøl hjá Sjálvsognarstovninum undir Kráarbrekku í Klaksvík og um handfaringina hjá Klaksvíkar kom ...
28-08-2019 | Skriv til Landssjúkrahúsið um drúgva viðgerðartíð í sambandi við útvegan av serlæknaváttanum
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um drúgva viðgerðartíð í sambandi við útvegan av serlæknaváttan. Málsupplýsingarnar vístu, at tað tók 7 mánaða ...
13-08-2019 | Álit viðv. klagu um langa viðgerðartíð og vantandi avgerð frá Heilsutrygd
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um, at Heilsutrygd ikki avgreiddi eitt krav um afturrindan av heilsutrygdargjaldi fyri eitt tíðarskeið, har kl ...
15-07-2019 | Álit viðvíkjandi klagu um vantandi heimild at steingja dagstovnar vegna ráðleggingardagar
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um, at Tórshavnar kommuna steingir dagstovnar gerandisdagar í sambandi við ráðleggingardagar hjá starvsfólkunu ...
03-06-2019 | Álit viðvíkjandi klagu um vantandi svar frá Tórshavnar kommunu um útgjald av frítíðarískoyti og frítíðarløn
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um, at Tórshavnar kommuna ikki svaraði trimum áheitanum um at viðgera feilir í útgjøldum av frítíðarpeningi hj ...
27-05-2019 | Álit viðv. klagu um at Bú- og Heimatænastan í Suðuroy krevur læknaváttan eftir 2. sjúkradag
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um, at Bú- og Heimatænastan í Suðuroyar krevur læknaváttan frá starvsfólkum eftir 2. sjúkradag, tí mett var, a ...
13-05-2019 | Skriv viðvíkjandi klagu um vantandi svar frá Fugloyar kommunu uppá eina innlitsumbøn
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um vantandi svar frá Fugloyar kommunu uppá eina innlitsumbøn. Í apríl 2018 bað klagarin Fugloyar kommunu um in ...
15-04-2019 | Álit viðv. klagu um uppsøgn av starvsfólki í Barnatannrøktini í Tórshavnar kommunu vegna samstarvstrupulleikar
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um, at Tórshavnar kommunu segði einum starvsfólki í barnatannrøktini úr starvi vegna samstarvstrupulleikar.
...
08-04-2019 | Álit viðv. klagu um vantandi mannagongdir, tá TAKS setti forboðsskeltir upp á tolløkinum á flogvøllinum í Vágum
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um vantandi fyrisitingarligar mannagongdir í sambandi við, at TAKS setti upp forboðsskeltir ímóti mynda- og vi ...
03-04-2019 | Álit viðv. klagu um uppsøgn av formanninum fyri húsavørðarnar í Tórshavnar kommunu vegna samstarvstrupulleikar
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu um, tá Tórshavnar kommunu segði formannin fyri húsavørðarnar úr starvi vegna samstarvstrupulleikar.
Umboðsm ...


text:
Dømi um vørur, sum kunnu vera viðgjørdar við flammutálmarum, eru klæði og innbúgv, verndarklæði, gummikáplar, bjálvingarevni umframt elektriskar og elektroniskar vørur.
Endamálið við flammutálmandi evnum er at verja vøruna gjøgnum alla livitíðina, og eru tey tí framleidd soleiðis, at tey ikki verða niðurbrotin . Tey eru sostatt sera haldfør, tá tey koma út í umhvørvið.
Summi flammutálmandi evni hópast upp í umhvørvinum, og kunnu í summum førum vera til vanda fyri heilsuna. Av tí, at tey hava langa livitíð, kunnu tey spjaðast víða, og kunna sostatt finnast langt burtur frá, har tey vórðu leidd út.
Tað finnast um 70 sløg av bromeraðum flammutálmarum, og kunnleikin um teirra heilsu- og umhvørvisskaðiligu eginleikar er misjavnur. Fimm teir mest brúktu bromeraðu flammutálmararnir eru:
Bromeraðir flammutálmarar verða mettir at vera munagóðir flammutálmarar. Einans rættiliga smáar nøgdir skulu til, fyri at gera góðan mun. Tá evni, sum eru vard við einum bromeraðum flammutálmara, brenna, fer fram ein kemisk tilgongd, sum ger, at eldsbrunin steðgar, og spjaðist eldurin tí ikki.
Fleiri flammutálmarar t.d. penta- og oktabromdifenyletur eru bannaðir í altjóða sáttmálum.
- Klæðir - les meira her
- Toy – til innandurað nýtslu - les meira her
- Fartelefonir o.a. - les meira her


text:
Moderator: Mulder-21
~jakip wrote:Eg hevur ikkit hund og nei hest.
Aisling wrote:Nei, eg lesi ikki á einum fróðskaparsetri. Eg eri næmingur á einum studentaskúla.
Persóninum niðanfyri dámar at eta tvíflísina.
dunkelwald wrote:Nei, mær dámar ikki skjótar bílar.
Persónurin niðanfyri veit hvussu mann sigur "train" á føroyskum.
Elaine wrote:Persónurin niðanfyri býr í Føroyum.
Johanna wrote:Jú, eg eri Johanna
Persunurin niðanfyri plagar at sova um dagin.
Multiturquoise wrote:Nei, mær dámar als ikki at hyggja í sjónvarpið.
Persóninum niðanfyri dámar at savna ting ið kunnu tykjast býtt at savna.
Return to “Faroese (Føroyskt)”
Users browsing this forum: No registered users and 0 guests


text:
Tinganes
Tinganes, har Landsstýrið heldur til, býtir Havnina í tveir partar. Í Tinganesi og á Reyni eru eisini tey elstu húsini í Havn. Býráðið og Landsstýrið gera nógv fyri at varðveita henda býarpart. Handilsbygningarnir hjá kongliga einahandlinum vórðu í miðøldini bygdir í Tinganesi. Gomlu bygningarnir í Tinganesi hýsa í dag Føroya Landsstýri. Munkastovan er í tveimum hæddum á múraðari grund, 4,5 metrar breið og 5,5 metrar long, múrarnir eru 1,5 metrar tjúkkir. Eysturendin er áfastur við vesturendan á Leigubúðini. Kjallararnir undir henni eru múraðir við skilpi júst sum Kirkjubømúrurin. Stokkastovan í Tinganesi er í tí líki, hon nú er, neyvan eldri enn frá 1600-árunum.
Í Tinganesi eru gamlir bygningar. Ytsti oddin á nesinum var fyrr eitt sker, leyst frá landi. Úti á hesum skerinum varð tingið sett. Har boðaði Sigmundur Brestisson um ár 998 fyrstu ferð kristindómin í Føroyum, og har varð Karl hin Mørski dripin, hann, sum var komin higar til Føroya at krevja inn skattir fyri norska kongin Ólav Halga. Seinni varð skerið gjørt landfast, og har um vegir bygdu teir monopolhandilin (kongahandilin), sum tá var einasti handil í Føroyum. Har úti stendur enn tað gamla húsið Munkastovan, sum man vera elsta húsið í Havn, og har er hitt illa gitna fangahúsið Portugálið við spískasteini í kjallaranum. Hin gamla Havnarbygdin stóð mest á Tinganesi, har var tættbygt, húsini vóru yvirhøvur smá, og túnini krókut og trong, og so er enn.
Myndasavn[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Byggisiðir, torshavn.fo
- Tinganes, Føroyar, thingsites.com


text:
eta er klárt til summarið
At koma inn í eta í Vágsbotni minnir eitt sindur um at stíga inn í lítlu sølubúðirnar hjá 7-eleven. Úrvalið í eta er stórt og breitt, og nærum alt er liðugtpakkað og klárt at taka við sær. Í eta er okkurt til øll; tey hava pitsurnar frá hvonn, tvíflísar, sushipakkarnar frá etika og eisini smyrjibreyð við føroyskum viðskera. Við myndatóli og mikrofon í hond vóru vit og forvitnaðust í nýggja matstaðnum og spurdu, hvussu hevur gingist fyrstu tíðina.
Her hevur verið nógv fólk, síðani vit lótu upp! Tað er serliga nógv at gera í vikuskiftinum, men vanligar dagar síggja vit eisini nógv fólk her niðri, fortelur Marianna Højsted Horsdal, ið starvast í eta.
Hetta løgdu vit eisini merkis til, tá ið vit hugdu okkum umkring í Vágsbotni. Um døgurðatíð er fólk byrjað at leita sær yvir á nýggju trappurnar at njóta døgurðan (sum møguliga er útvið frá eta?) og góða veðrið.
Nýggju trappurnar í Vágsbotni hava eisini verið karmur um EM-fótbólt og serliga dystirnar hjá Íslandi, og tað hevur merkt søluna hjá eta.
Fótbóltur er vorðin vístur á trappuni, og tá hava vit havt nógv at gera áðrenn og aftaná dystin. Fótbólturin verður jú vístur um kvøldarnar í meldurtíð, tá ið vit longu hava nógv at gera við døgurðamati, sum skal útvið, so tað verður nógv í alt.
Munnu tey vera klár til summarið, tá ið útisetar og ferðafólk økja nógv um fólkatalið í høvuðsstaðnum?
- Ja, tað eru vit heilt víst, sigur Marianna við einum stórum smíli.


text:
Argentina
Argentina (Spanskt: República Argentina) er eitt land í Suðuramerika. Í vestri hevur Argentina mark við Kili, í norðri við Paraguei, Bolivia og Brasil, í eystri við Uruguei. Høvuðsstaður er Buenos Aires, og landið hevur umleið 40 milliónir íbúgvar.
Argentina hevur kravt rættin til Falklandsoyggjar síðan bretar hertóku tær í 1833. Í 1982 gjørdu argentiskar herdeildir innrás á oyggjunum, men vórðu riknar avstað aftur av bretum eftir kríggj í tveir mánaðir.
SøgaRætta
Tann 24. mars 1976 tók herurin í Argentina valdið við eitt kvett og fór undir at forfylgja politiskum mótstøðufólkum við harðari hond. 30 000 fólk vórðu dripin ella hvurvu. Tjúgu ár seinni stovnaðu synir og døtur hjá teimum horvnu felagið Hijos, sum stríðist fyri at fáa tey, sum høvdu ábyrgdina av drápunum at standa til svars fyri sínar gerðir. Hernaðarstýrið hevði vanrøkt landið. Búskapurin lá í skeljum, og royndirnar hjá Alfonsin at endurreisa hann miseydnaðust. Í 1989 var javnan ófriðarligt, tí at mattrot var, og virðisminkanin var 200 % um mánaðin. Í mai 1989 varð Peronisturin Carlos Menem (f. 2. juli 1930) valdur at taka við eftir Alfons. Hann setti strong búskapartiltøk í verk, seldi tjóðarrikin ídnaðarvirki og mangt annað, ið tyngdi búskapin. Menem varð aftur valdur sum forseti í 1995.
Meðan Alfonsin var forseti, vórðu mangir oddamenn fyri gamla hernaðarstýrinum ákærdir fyri at hava brotið mannarættindini. Fleiri kvettroyndir vórðu gjørdar ímóti Alfonsin sum hevnd fyri, at hann dró mangar teirra til svars, tá ið hernaðarstýrið hevði valdið.
Í mong ár hevði Argentina kravt yvirvaldsrættin yvir Falklandsoyggjum, har bretar ráða, og í 1982 tóku argentinskar herdeildir oyggjarnar. Eftir stutt, men hart kríggj, tóku bretar oyggjarnar aftur. Forsetin í Argentina, Galteri herovasti, legði frá sær, og stutt eftir loyvdi hernaðarstýrið størri frælsi. Politiskar rørslur fingu loyvi at virka og í 1983 varð frælst val í landinum. Og á fyrsta sinni í 17 ár tók ein fólkavald stjórn við valdinum í landinum. Nývaldi forsetin, Raúl Alfonsin (f. 13. mars 1927), setti strong búskapartiltøk í gildi til tess at vinna á ovurstóru virðisminkanini.
LandafrøðiRætta
Argentina hevur eina vídd á umleið 2,8 milliónir kvadratkilometrar, og er harvið tað næststørsta landi í Suðuramerika. Landið strekkir norður-suður og er eftir longdini 3 694 km, meðan strekkið frá vestri til eystur á tí breiðasta staðnum er umleið 1 423 km. Landið hevur í eystri mark til Atlantshavið, í vestri til Kili, í norði til Bolivia og Paraguai, og í ein landnyrðing til Brasil og Uruguai.
Fjallalandslag og kend fjøllRætta
Í argentinsku Andesfjøllunum eru fleiri sera høg fjøll, ið eru yvir 6.000 m – eitt nú Amerikas hægsta fjall, Aconcagua ið er 6 962 m høgt, umframt tvær tær hægsu vulkanirnar á jørðini, Ojos del Salado á 6 880 m og Monte Pissis á 6 795 m. Í syðra parti av Andesfjøllunum eru fjøllini minni, og fleiri teirra eru fjald í kava orsakað av tí slavna og kalda veðurlagnum.
Í Sierras Pampeanas eru høg punkt sum Sierra de Famatina í landslutinum La Rioja ið er yvir 6.000 m.
BúskapurRætta
Fyri aðru ferð í 13 ár hevur Argentina ikki hildið krøvini um at rinda aftur statslánsbrøv til íleggjararnar, og tað er orsøkin til at Standard & Poor’s í juli 2014 metti landið at vera farið á húsagang. Talan er um eina lutfalsliga lítla upphædd upp á $539 milliónir dollarar í rentum – umleið tríggjar milliardir krónur – sum amerikanski hægstirættur hevur avgjørt skuldi verið goldið á midnátt. Dómstólurin staðfesti, at Argentina ikki kann rinda pengar til teir íleggjarar, sum vóru við í skuldarsaneringini, uttan eisini at rinda til teir íleggjarar, ið sýttu fyri at vera við í avtaluni. Málið var fyri í amerikanskum dómstólum, tí at lánsbrøvini vórðu útskrivað sambært amerikanskari lóg. Í 2002 fór Argentina eisini á húsagang. Tá fekk landið eina skuldarsanering - ta størstu av slíkum slag, sum nakrantíð er givin. 70 prosent av skuldini varð avskrivað, men einstakir íleggjarar hava stríðst ímóti, og hava við amerikanskar dómstólar vunnið rættin til teirra pengar [2].
FólkiðRætta
ÚtbúgvingRætta
Sagt verður at Argentina hevur tí bestu útbúgvanarskipanina í Suðuramerika. Tey størstu liggja í Buenos Aires, Cordóba, Mar del Plata og Mendoza. Serligani er tað væl umtókt hjá amerikumonnum at fara og fáa sær útbúgvin í Argentina, av tí hon er ókeypis. Eisini fleiri evropear nema sær útbúvin í Argentina.
PolitikkurRætta
Argentinska grundlógin nevnir ikki neyvt, um tað er ein treyt, at hjúnarbond eru millum mann og kvinnu. Tí er tað upp til hvønn einstakan landslut, um tey loyva samkyndum pørum at giftast, ella ei.
LandslutirRætta
Argentina er býtt sundur í 23 landslutir (provincias, eintal – provincia), og eitt føderalt distrikt (distrito federal).
ÍtrótturRætta
Argentina er ein av heimsins størstu fótbóltstjóðum og Fótbóltslandsliðið hjá Argentina hevur vunnið HM í fótbólti tvær ferðir (1978, 1986) og hevur harafturat verið í finaluni tvær ferðir. Teir vunnu enntá OL-gull í mansfótbólti á Summar-OL 2004 í Athen í Grikkalandi og í 2008 í Peking, Kina. Argentinsk fótbóltsfeløg sum CA Boca Juniors og CA Independiente hava havt stóra altjóða framgongd og eru saman við CA River Plate, sum er tað felagið ið hevur vunnið argentinska meistaraheitið flestar ferðir, millum tey kendastu og best umtóktu fótbóltsfeløg í Suðuramerika. Fótbóltsstjørnan Diego Maradona er sera kendur og vælumtóktur, men listin yvir framstandandi argentinskar fótbóltsleikarar gjøgnum árini er stórur og hevur nøvn sum t.d. Alfredo Di Stefano, Enrique Omar Sivori, Antonio Sastre, Guillermo Stabile, Amadeo Carrizo, Ernesto Grillo, Omar Oreste Corbatta, Adolfo Pedernera, Mario Alberto Kempes, Angel Amadeo Labruna, Daniel Alberto Passarella, Ricardo Enrique Bochini, Gabriel Omar Batistuta, Juan Sebastián Verón, Lionel Messi og Gonzalo Higuaín .
Argentina hevur eisini klárað seg væl innan kurvabólt og vann OL-gull í kurvabólti hjá monnum á Summar-OL 2004 í Athen í Grikkalandi.
Aðrar vældámdar ítróttagreinar í Argentina eru: Tennis, hestapolo, rugby, landhockey, nevaleikur og golf.


text:
Føddur: 28.07.78
Maki: Rannvá á Steig
Børn: Rakul Jónleifsdóttir a Steig 15.10.2005, Høgni Jónleifsson á Steig 22.04.2008, Bjørg Jónleifsdóttir a Steig 17.07.2015
Arbeiði: løgtingsmaður
Útbúgving: fólkaskúlalærari
Hjartamál: Í Føroyum skulu allir borgarar eiga rættin at lyfta í felag. Í Føroyum skulu allir borgarar eiga rættin at fremja dreymin í verki. Í Føroyum skulu allir borgarar eiga rættin at krevja og fáa hjálp, tá á stendur. Uttan mun til hvar vit búgva. Og uttan mun til hvørji vit eru. Hetta er og verður mítt stavnhald á løgtingi.


text:
Maurice Tillet
Maurice Tillet (23. oktober 1903 – 4. september 1954) var ein sera klókur maður, hann var yrkjari og rithøvundur, og dugdi at tosa 14 ymisk mál. Hann gjørdist eisini glímari. Í 1944 fekk Maurice tignarheitið sum heimsmeistari frá Amerikanska Glímara Felagsskapinum (AWA). Hann nevndi seg "Serskøltatrøllið í ringinum", men í veruleikanum var hann betri kendur sum Franski Eingilin. Hetta eyknevnið fekk hann, tí hann sum barn, altíð bleiv kallaður eingil, tí hann hevði eitt so einglaligt andlit. Hann varð føddur í 1903 og tá ið hann var tannáringur, fekk hann staðfest, at hann hevði eina sjáldsama sjúku, sum verður nevnd akromegali. Henda sjúkan ger, at kropspartir so sum til dømis nøs og panna vaksa meira enn tær eiga. Tí bleiv allur kroppur hansara misskaptur.


text:
Fyrra helming av fimtiárunum kom upp spurningurin um, hvussu tætt samband Føroya Arbeiðarafelag skuldi hava við De Samvirkende Fagforbund í Danmark. Hetta var eisini stríðsmál í Havnar Arbeiðsmannafelag seinna helming av 30’unum.
Havnar Arbeiðsmannafelag hevði fingið góðan stuðul frá danska samtakinum undir verkfallinum í 1951, og í felagnum var góður hugur at gerast limur í De Samvirkende Fagforbund. Í 1952 og 1953 atkvøddi Havnar Arbeiðsmannafelag tvær ferðir fyri, at Føroya Arbeiðarafelag skuldi fara uppí.
Føroya Arbeiðarafelag atkvøddi eisini fyri at fara upp í De Samvirkende Fagforbund í 1953, men limaskapurin gjørdist ikki virkin, og á aðalfundinum hjá Føroya Arbeiðarafelag í 1955 varð spurt, um innlimanin á sinni var lóglig.
Semja fekst ikki um hetta, og tí varð aftur atkvøtt um limaskapin. Nú atkvøddu 94 umboð fyri at lima Føroya Arbeiðarafelag úr De Samvirkende Fagforbund og bara seks ímóti.
Stutt eftir hetta var limafundur í Havnar Arbeiðsmannafelag. Limafundurin gjørdi av at taka havnarfelagið úr Føroya Arbeiðarafelag, lutvíst orsakað av málinum um De Samvirkende Fagforbund, og lutvíst tí felagið helt seg hava ov lítla ávirkan í landsfelagnum.


text:
Vit skulu aftur í fyrstu deild
Politikkur02-07-2019 - 18:03 - Jóanis Albert Nielsen
Faktatøl frá fiskivinnufyritøkum ì Klaksvìk vìsa greitt, at fiskivinnunýskipanin er ein vinnulig vanlukka fyri Klaksvík. Ein vanlukka gjørd av sitandi samgongu. Ein vanlukka fyri eina fyritøku, sum í 100 ár hevur havt lívsneyðugan týdning fyri Klaksvík og eina fyritøku sum allarhelst øll húsarhald í Klaksvík og fleiri runt Føroya land hava notið gott av.
Roknskapartøl vísa greitt, at úrslitið hjá JFK samtakinum er munandi versnað seinastu trí árini, tvs. meðan hendan samgongan hevur rátt fyri borgum.
Úrslitið hevur verið stútt og støðugt niðurgangandi síðan sitandi samgonga tók við. Í 2016 var úrslitið 45 mio kr., í 2017 var tað 23 mió og í 2018 var tað 1 mio . Hetta eru tøl frá stjóranum sjálvum. Hesi tøl tala sítt tíðiliga og álvarsama mál.
Fiskivinnan skal tømast fyri kapital
Men takið ikki feil. Hetta var júst meiningin hjá sitandi samgongu frá allarfyrsta degi hendan samgongan kom í eygað. Vit kunnu staðfesta, at politikkurin hjá samgonguni eydnaðist til fulnar. At taka meir pening inn frá fólki og fyritøkum. Tað sýnis, sum tað var og er framvegis ætlanin at lensa og drena vinnuna fyri kapital. Samgongan fór til val uppá, at meir peningur skuldi takast inn frá fiskivinnuni og samgongan við løgmanni á odda vann valið uppá tað.
Úrslitið síggja vit. Pílarnir hjá aldargamlari fiskivinnufyritøku í Klaksvík peika niðureftir. Ikki orsakað av vánaligari fíggjarstýring ella fiskaloysi, men orsakað av vanstýring frá landsstýrinum. Tað eydnaðist løgmanni at tøla veljaran við lyftum um einar rættvísari og javnari Føroyar. Ríkidømi skuldi út í hvønn krók og inn í hvørja stovu í landinum, men úrslitið er júst tað øvugta.
Ongin lætti til nakran
Vinnan í norðurøkinum hevur havt milliónatap men ongin hevur fingið meir fyri tann skuld. Meir ríkidømi er ikki komið út í krókarnar og stovurnar runt landið. Heldur hinvegin, so er samgongan farin runt krókarnar og stovurnar eftir meir peningi frá høgum og lágum. Bert hugflogið hevur sett mørk fyri, hvørji avgjøldini skuldu verða. Spyrjið skattgjaldaran, um hann hevur merkt nakran lætta.
Framgongdin steðgað
Við sínum vanlukkuliga vinnupolitikki er tað eydnast samgonguni at steðga framburðinum, sum undanfarna samgonga legði lunnar undir. Um sama samgonga kemur til valdið aftur, so hava vit higartil bara merkt fyrstu verkirnir av eini komandi niðurlaging av okkara høvuðsvinnu. Fólk skulu minnast til, at aðalmálið hjá hesi samgongu er framvegis at taka meira pening úr allari vinnu - ikki bara úr okkara høvuðsvinnum, men úr allari vinnu. Tað sýnist sum um, fólk og fyritøkur skulu tjena minst møguligt, eiga minst møguligt og hava minst møguliga ávirkan og minst møguligt sjálvræði. Landið skal eiga og stýra øllum. Júst sum vit síggja tað nú við Aksel, Høgna og Poul. Og so dittar tjóðveldi sær enntá at tosa um frælsi. Makan til ósmædni skal ein leita leingi eftir. Frælsi til hvønn ? Frælsi til Høgna at gera sum honum lystir ?
Eitt lagnuval
Komandi løgtingsval er eitt lagnuval fyri Føroya fólk. . Fólkaflokkurin er sterkasti garanturin fyri, at ørskapurin blívur steðgaður. Við verandi kós fara vit ongantíð aftur at síggja nýmótans hátøknilig skip. Grannar okkara grønlendarar, íslendarar, hetlendingar og normenn byggja sær nýmótans hátøknilig skip og vit keypa teirra brúktu, og halda tað vera óført og síggja menning í tí ? . Vandi er fyri, at okkara roynda sjófólk fer í land, tí tey ynskja heldur at verða heima hjá konu og børnum fyri somu løn. Aðrir leita sær uttanlands at sigla, har hýrurnar eru betri og tryggleikin størri.
Vit hava ligið fremst í skipaheri, men politikkurin hjá sitandi samgongu hevur longu ført til, at vit eru blivin so dyggiliga afturúrsigld. Tá høvuðsvinnan verður hótt, verður vælferðarsamfelagið eisini hótt.
Við fólkaflokkinum aftur í fyrstu deild
Fólkaflokkurin vil hava okkum fram í oddin aftur. Vit ynskja,at fólk og fyritøkur skulu hava frælsi at virka og tjena pening og eiga pening. Pening, sum skal seyra út í samfelagið og sum kann skapa ein náttúrligan vøkstur. Vit vilja avtaka uppboðssøluna og skipanina við menningarkvotum. Brandskattingin av fiskivinnuni skal steðgast og vit vilja skipa fiskivinnuna sum alivinnuna, við 12-ára loyvum við atknýttum rættindum.
Tá fer aftur at bera til hjá fiskivinnuni at gera nýíløgur í skip, so vit aftur koma í fremstu røð, tí fólki hava vit - enn.
Við Fólkaflokkinum kunnu vit koma aftur í fyrstu deild.
Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur
løgtingskvinna.


text:
Karsten Hoydal var føddur í Hoydølum í 1912. Hann fór ungur til Danmarkar at útbúgva seg innan landbúnað og fiskivinnu og starvaðist innan hetta arbeiðsøkið. Eitt skiftið var hann í Ekvador í Suðuramerika sum ráðgevi hjá Sameindum Tjóðum. Hann var løgtingsmaður og landsstýrismaður umboðandi Tjóðveldisflokkin.
Karsten var fjøltáttaður høvundur og skald. Hann skrivaði yrkingar, stuttsøgur, týddi, ummælti, skrivaði yrkisgreinar og barnasøgur. Í sínum skaldskapi lýsti hann m.a. náttúruna, lívskorini, barnalyndið og vandan við kríggi og hernaðardubbing. Karsten fekk bókmentavirðisløn M. A. Jacobsens í 1961 og 1988.
Hann varð borin í heim í Hoydølum í 1912. Umstøður hansara uppvakstrarárini vóru øðrvísi enn hjá børnum flest. Pápi hansara var umsjónarmaður á Bróstsjúkrahúsinum, og drongurin kom tí at liva tætt at sjúku og deyða hesi fyrstu viðkvomu árini. Sjálvur hevur hann sagt:
»Eg livdi tætt upp at sjúkum fólki, og hesir morgnarnir, tá ið pápi einsamallur fór við rossavagni oman til Havnar við líki, sum skuldi førast út á bygd, bóru eitt sovorðið myrkur og illveður inn í meg, at eg øtaðist og mátti verja meg á onkun hátt. Hetta er uppi í mínum fyrstu barnaminnum, og tað gríslandi ljóðið frá vagnhjólinum oman eftir vegnum myrkar vetrarmorgnar hongur enn í oyrunum eins og gandað fast«.
Mannkomin gav hann minninum hetta snið í yrkingini »Ganga nú á meg minnini«, sum yrkt er faðirinum til áminningar:
»Ganga nú á meg minnini,
mær goymdu oyru og eygu:
Dalurin fagri, mín barnaheimur,
millum brattar og brúnar heygar -
faðir mín flutti tey sjúku til,
burtur frísk og tey deyðu.
Mangan morgun eg vaknaði,
stirðnaði treyst og gleði,
hoyrdi hóvspor og vagnahjól
braka á eyrutum vegi:
faðir mín einsamallur á leið
við líki av bygd fyri degi«.
Men hóast hesar døpru umstøður vóru kátar og góðar løtur at minnast á:
»Men sólskinsdagar við grønum bø
bjartir í minni branda,
teir róku burtur úr huganum
deyðaótta og vanda,
tá varð mín dalur eitt paradís,
har ljóst var og lætt at anda«.
Aftan á lokna skúlagongd í Havn, leitaði Karsten til Dánmarkar at vinna sær útbúgving innan landbúnað og fiskivinnu. Hann tók prógv sum cand. agro í 1936, seinni varð hann lic. agro, og bardagaárini arbeiddi hann og búði seg enn betur út at taka við starvi heima í Føroyum.
Í 1946 flytur hann heim og tekur við starvi sum leiðari av niðursjóðingarvirki í Klaksvík, í 1950 verður hann settur sum leiðari av Fiskiídnaðarstovuni og flutti tá til Havnar. Í hesum starvi sat hann, til hann í 1970 legði frá sær við eftirløn, undantikin eru tíðarskeiðini 1954-1957, tá hann sum tekniskur ráðgevi sendur av FAO arbeiddi í Suðuramerikanska landinum Equador, og 1963-1967, tá hann sat í Føroya Landsstýri umboðandi Tjóðveldisflokkin. Sama flokk umboðaði hann á løgtingi, valdur í Suðurstreymoy, valskeiðið 1966-1970.
Karsten Hoydal hevur eisini sum ummælari, ritstjóri og fakfelagsmaður leikt týðandi leiklut á mentanarpolitiska økinum í Føroyum seinasta tríatiáraskeiðið; ritstjóri á tíðarritinum Varðanum var hann 1961-1972 og formaður Rithøvundafelags Føroya árini 1976-80.
Hann doyði í 1990.
Bókmentaverk:
Karsten hevur heilt frá ungum árum skrivað bæði í bundnum og óbundnum máli. Hann minnist seg hava yrkt sálm 9 ára gamal og sigur annars hetta um orsøkina til, at hann fór at skriva:
»Eg veit, at eg fór at yrkja, so skjótt sum eg rættiliga fór at sansa mínar umstøður, og eg giti mær, at eg eri farin at yrkja, av tí at mínar umstøður vóru høpisleysar. Eg havi ivaleyst við at yrkja roynt at leita meg fram til eina djúpari ætlan enn hana, eg fann í teimum viðurskiftum, eg livdi í sum barn«.
Sannroynd er, at hetta serstaka barnaumhvørvið eigur stóran leiklut í samlaða skaldskapi hansara, kanska størstan í tí óbundna skaldskapinum.
Fyrsta yrking Karstens »Náttarljóð« kom á prent í Varðanum 12. bindi 1932. Í nívandi myrkri gongur unglingi ræddur á heiðini; tá tekur maður, staddur honum tætt undir lið, at tala á hann:
»Tú hugatungur tykist mær at sjá;
frø teg nú, tí dagur fer at rísa;
brátt skal eg í skaldagarð tær vísa,
har ið mangar fagrar, ljósar myndir
millum daprar lýsa«.
Unglingin tók av, og higartil hava føroyskar bókmentir frá ferðum hansara »í skaldagarði« fingið fýra yrkingasøvn:
»Myrkrið reyða« 1946, »Syngjandi grót« 1951, »Vatnið og ljósið« 1960 og heildarsavnið »Teinur og tal« 1972.
Yrkingarnar í fyrsta savninum mundu fleiri verða til undir seinna heimsbardaga og summar, m.a. tittilyrkingin, eru merktar av hesum. Kortini er hetta einki dapurt savn - tað rúmar kveikjandi náttúruyrkingum, djørvum ástaryrkingum og hugvekjandi minningarkvæðum.
Annað savnið er í størri mun enn hitt fyrra ein heild skipað við minningarkvæði um skaldabrøðurnar Janus og Hans Andrias í Áarstovu ávikavist sum inngangsljóði og útgangsljóði. Imillum hevur yrkjarin, sum hann sjálvur tekur til, »roynt at lagt ein tóna ella ein farra av tí døkka og ógreiða tíðarbili, sum vit í dag (t.e. um 1950) eru stødd í«. Eyðsýnt er, at atombumbuvandin er komin inn í føroyska yrkingalist við hesum savni.
Heitið »Vatnið og ljósið« lýsir triðja savnið ógvuliga væl. Náttúruyrkingarnar eiga yvirvald,
»Flóðir av ljósi
streyma millum heygar,
tungar myrkar heygar, nátt seig niður á,
langt burtur frá mær
lygnir á sjónum,
skínur av vatni bæði burtur og hjá«,
men her eru eisini ástaryrkingar og minningarkvæði at finna.
Fimti bólkur í heildarsavninum eitur »Seinni yrkingar«. Umframt kantaturnar »Songur til Studentaskúlan« og »Songur til Listaskálan« finna vit her frálíku yrkingina »Á flogvøllinum í Rimini, august 1968«, ið er dyggasta mótmæli móti hernaðarkappdubbing, føroyskur skaldskapur eigur:
»Veingjabornu Gongurólvar
tit mínir brøður
vilstir av leið,
víða um heimin
boðberar deyðans -
hvør blásti inn í tykkum
yndi til ýlandi fuglaherin,
stóru, svørtu eggini
troðin við eldi og oyðing. -
----
Barnaleikur í túninum
steðgar og doyr burtur
av tykkara deyðiliga duni«.
(brot)
Sætti bólkur í høvuðssavninum eru 24 týðingar eftir danirnar Knud Rasmussen og Tom Kristensen, amerikumenninar Walt Whitman og Edgar Lee Masters og chilenaran Pablo Neruda.
Í 1977 kom savnið »Frændarøddir« við týðingum eftir norðmonnunum Rolf Jacobsen og Knut Ødegárd og íslendingunum Einar Bragi og Stefán Hørður Grímsson, og í 1981 kom savnið »Føroyskar speglmyndir« við týðingum eftir danan Hans Mølbjerg.
Týðari er Karsten frálíkur. Málsligi búnin er lýtaleysur og innihaldsliga hepnast týðingarnar altíð væl.
Fyri Studentafelagið í Keypmannahavn legði hann í 1961 til rættis útgavu av úrvaldum yrkingum eftir Janus Djurhuus.
Fyrsta prosapetti frá hond Karstens er hugleiðingin »Búreisingur og búflytingur«, ið stóð í Varðanum 1937. Árini uppeftir finna vit so av og á slíkar hugleiðingar, endurminningarstubbar og rættiligar stuttsøgur í »Varðanum«, »Jólum uttanlendis« og »Útiseta«, men ikki fyrr enn í 1971 kemur fyrsta prosaverk høvundans »Leikapettið«.
Bókin kann skipast í tríggjar bólkar, hin fyrsti rúmar trimum endurminningarsøgum úr barnaárunum í Hoydølum: »Summarkvøld við Roekalk, »Lítla gula húsið«, »í kirkjutíð«, annar fevnir um tvær endurminningarritroyndir »Ross og fólk« og »Skógvar«, meðan triði rúmar seks fiktivum stuttsøgum, fýra tiknar úr føroyskum umhvørvi, ein úr Keypmannahavnarumhvørvi og ein úr Suður-Amerikanskum umhvørvi.
Málsliga og innihaldsliga er hetta eitt sera ríkt søgusavn, sum prógvar, at Karsten er annað enn lyrikari burturav.
Við barnabókini »Heðin, Marjun og tjøldrink 1979, hevur hann eisini prógvað, at hann hevur frálíkt hegni at siga frá fyri børnum.
Karsten Hoydal er fjøltáttaður høvundur, sum verður at standa sum eitt hitt størsta yrkjaranavnið, tá um náttúrulyrikk er at røða - endurnýggjari bæði á formliga og innihaldsliga økinum.
(GG. Seinast dagført í 1983). Sí eisini.
Á vári í 1940 hertóku týskarar Danmark, og hetta skapti her heima á landi eina ótrygga støðu, tí øllum var greitt, at ikki kundu Føroyar nú stýrast úr Danmark sum frammanundan.
Tjóðin var sum so mangan í tvíningum.
Ein partur vildi beinan vegin hava føroyskt ríki sett á stovn, føroyingar skuldu sjálvir taka ræðið í landinum fult út og skipa fyri í øllum viðurskiftum, meðan annar partur tók undir við amtmanninum, sum vildi leggja ábyrgdina fyri landsins stýri á løgtingið sum fólksins valda umboð og á amtið sum umboð fyri danska ríkið.
Trætan varð í fyrstu atløgu loyst, við tað at Bretland hersetti Føroyar við tí lyfti, at hermenninir skuldu takast aftur, tá ið kríggið var endað.
Hersetingin vardi í fimm ár, og tá ið hon í 1945 var lokin var øllum greitt, at ikki bar til at fara aftur í gomlu amtsstøðuna, sum verið hevði í gildi upp til 1940.
Einki úrslit spurdist burtur úr samráðingum millum danskar og føroyskar politikarar, og í 1946 setti danska stjórnin fram uppskot um eina fólkaatkvøðu, sum skuldi haldast 14. september hetta árið.
Úrslitið av fólkaatkvøðuni var, at ein meiriluti atkvøddi fyri loysing, meðan tey, ið atkvøddu fyri danska stjónaruppskot-inum, vóru í minniluta.
Hetta úrslit skapti mikla øsing, tingið varð sent heim, og aftur fóru føroyskir politikarar til Danmarkar. - Úrslitið av teirra samráðingarroyndum var heima-stýrislógin, sum varð sett í gildi 1. april 1948.
Minni enn so allir føroyingar vóru nøgdir við gongdina hetta trýára skeiðið eftir krígslok, og misnøgdin hevði m.a. við sær, at Tjóðveldisflokkurin sá dagsins ljós; hann stillaði upp á fyrsta sinni til løgtingsvalið í 1950 og fekk tveir mans valdar.
Samfelagsliga henda eisini stórbroytingar hetta 10-ára skeiðið. Heimsbardagin hevði tað við sær, at eftirspurningurin eftir feskfiski var alstórur í Onglandi, prísurin fór tí upp stórliga, og at kalla allur føroyski fiskiflotin legði seg eftir at flyta ísfisk - fyri tað mesta keyptur í Íslandi niður á bretska marknaðin.
Hesin starvsháttur kravdi lítið manningartal, og hetta hevði við sær, at fleiri fiskimenn løgdust uppi, tó fekst so við og við tann skipan í lag, at menn helst ikki máttu vera við meira enn tveir túrar í senn.
Hetta var vandasigling, og nógvir vóru teir, ið bøttu við lívinum; hesi fimm árini fórust 24 skip við tilsamans 124 monnum av krígsávum.
Stórur eftirspurningar og lágt manningartal hevði við sær øktar inntøkur hjá tí einstaka, men veruliga gullið spann reiðarin, sum heima í flógvari skrivstovu sá peningin fløða í kassan, meðan fiskimaðurin gantaðist við deyðan á havinum breiða.
Hetta var í mangar mátar ein avlagað tíð, og sum vera man hava høvundar okkara roynt at lýst hana, vit nevna *skaldsøguna »Í Sortanum« hjá Williami Heinesen, *sjónleikin »Og tó skínur sólin« hjá Valdemar Poulsen og *stuttsøguna hjá Heðini Brú »Tvinnir eru kostirnir«.
Tá heimsbardagin brast á, og alt samband Danmarkar og Føroya millum varð kvett, vóru nógvir ungir føroyingar staddir í Danmark í lestrarørindum. Fyrra helming av fýratiárunum verður føroyskt mentanarlív tískil tvíbýtt, vit tosa um bókmentir, ið skaptar vóru av føroyingum í útlegd og um bókmentir skaptar av føroyingum heima á landi. Aftan á krígslok í 1945 kemur so dastið av teimum, ið virkað høvdu í Keypmannahavn útlegdarárini, heim aftur, og seta teir eisini dám á mentanarlívið heima á landi fýratiárini at enda, ja, summir heilt upp at okkara døgum.
Upp til 1940-leitið er fosturlandsyrking við rími og regluligum ørindislagi nógv hin vanligasti yrkingarháttur í føroyskum skaldskapi. Eisini yrkjarar úr yngri ættarliðum halda seg á tráddum gøtum: Karsten Hoydal, ið 20 ára gamal stígur fram í Varðanum, 1932, og Regin Dahl, sum 18 ára gamal leggur til brots í sama tíðarriti, 1936.
Hesir báðir eru høvuðsnøvnini, ið mynda fýratiárini á lyriska økinum; teir bróta við og við við gamlan yrkingarhátt og lyfta formliga og innihaldsliga føroyskan bundnan skaldskap eitt stig fram á leiðina.
Staddir í hersettum landi avbyrgdir frá heimlandinum funnu føroyingar fragd í at hitta landsmenn tíðum, og ongantíð hvørki fyrr ella seinni man samanhaldið føroyinga millum hava verið so gott sum hetta fimm ára skeiðið 1940-45.
Feløgini vóru mong og sera virkin: Føroyingafelag, Hitt føroyska kristiliga ungmannafelagið, Studentafelagið, Ungmannafelagið Oyggjaframi, Itróttafelagið, Róðrarfelagið, Føroyska kirkjuliðið, Talvfelagið, Listafelagið o.o.
Í 1941 varð farið undir útgávu av *tíðarriti, ið fekk navnið »Búgvin«. Blaðið var fjúrtandadagsblað, tað kom út regluliga við 24 nr. árliga fimm tey fyrstu árini, seinasta árið, 1946, komu út 19 bløð, hitt seinasta 1. oktober - góðar 14 dagar aftan á fólkaatkvøðuna heima í Føroyum.
Fimm mans stjórnaðu »Búgvanum« hesi seks árini. Jóannes Rasmussen úr Havn var blaðstjóri á fyrstu 5 bløðunum 1941, Sigurð Joensen frá Gjógv var blaðstjóri restina av 1941, 1944 og 1945, Hanus Vang (við Høgadalsá) úr Kaldbak 1942, Erlendur Patursson úr Kirkjubø 1943 og Dánjal Pauli Danielsen úr Miðvági 1946.
Tað varð alt fyri eitt væl umtókt, tá fólk tóku seg saman at geva hetta sambindingarlið føroyinga uttanlendis út. Haldaratalið øktist í hvørjum og var 580, tá pappírstrot steðgaði vøkstrinum. Haldarar vóru í Danmørk, Noreg, Svøríki, Týsklandi og Sveits. Eisini eydnaðist at fáa »Búgvan« til Føroya í stríðsárunum.
Í »Búgvanum« var orðið øllum frítt, og í alt hava eini 70 - konufólk og mannfólk - skrivað greinir í tað. Her varð mangt havt á lofti. Menn skrivaðu um fossamál, fiskiskap, landbúnað, ídnaðarmál, kola- og leirmál, peningamál, stjórnarmál, skúlamál, ítróttamál, menningarmál o.s.fr., ella við øðrum orðum um øll samfelagsmál - handlig og andlig. Har umframt komu í blaðið søguligar greinir, skaldsligar greinir, søgur, yrkingar, tíðindi úr Føroyum o.m.a.
Ikki var ókent tá heldur at geva út jólabløð. Í 30-árunum kom heima í Føroyum »Jól í Føroyum«. Bókadeild Føroyingarfelags gav í 1940 út heftið »Jól uttanlendis«, sum kom øll árini til og við 1944. Ritstjórar á jólablaðnum vóru Karsten Hoydal og Regin Dahl. Vit bíta »Jól uttanlendis« komu út í tíðarskeiðinum 1940-44. merki í, at prósturin og Føroyavinurin Gudmund Bruun (1891-1956) skrivar inngang í øllum fimm heftunum, meðan Chr. Matras og Trond Olsen lata væl av tilfari.
Av øðrum tíðarritum, hetta umhvørvið skapar, nevna vit »Samfelagsrit«, sum Erlendur Patursson stjórnaði og sum kom út fýra ferðir í tíðarskeiðinum 1945-1952, og »Útiseta« árbók Føroyingafelags í Keypmannahavn, sum kom út árini 1945-1952 við Karsteni Hoydal og Christiani Matras sum ritstjórum.
Úr: Árni Dahl: Bókmentasøga I-III. Fannir. 1980-83.


text:
"Eg komi og stingi ein krók í høvdið hjá tær og fari at hyggja, meðan tú bløðir til deyða á sandinum. Tá skulu vit nokk síggja, hvør tann størri maðurin er."
Líknandi boð full við illbønum hevur amerikumaðurin Matthew Workman javnan fingið seinastu 10 árini. Hann hevur síðan 2009 tosað um Føroyar og føroysk viðurskifti í sínum fjølbroytta og livandi poddvarpi, sum eitur Faroe Islands Podcast. Har hevur hann javnan umrøtt grindadráp, har hann eitt nú hevur tosað við serkøn um grindadráp, eins og hann eisini hevur tikið upp, meðan hann hevur verið til staðar á sandinum.
- Eg havi ikki tal á, hvussu nógvar drápshóttanir eg havi fingið higartil, sigur Matthew Workman.
Les langa samrøðu við amerikanska føroyavinin í Sosialinum, sum er komin út í dag.


text:
Grundtónin er kendur, og tað heilaga møtir okkum í Jesusi Kristi. Grundarlagið er haldgott, alt tað, ið Jesus gjørdi okkara vegna í lívi, deyða og uppreisn. Gleðin er fullkomin, tí øll synd er goldin og kvittað.
Tað heilaga hevur óavmarkaðar møguleikar, hóast tað til tíðir kennist trongt upp í ein krók, tá ið tíðarandin ikki góðtekur Guðs heilagleika. Guð er heilagur, og vit, ið eru børn hansara, mega lata okkum halga.
Tað heilaga vinnur sigur á allari vanhalgan, tí Guð er Guð, um land alt legðist oyði, Guð er Guð, um menniskjan øll doyði. Ístaðin fyri at stúra fyri framtíðini, eiga Guðs børn og lærusveinar hansara at søkja nærri Jesusi og lata seg halga.
Tað heilaga gevur lívsmót, áræði og dirvi. Vit mega sum kristin tosa um hesi viðurskifti. Eyðvitað mega vit nevna syndina, uttan at vera hangandi har. Syndin byggir einki upp, og tað syndarliga eigur ikki at stýra okkara andalig ella tímiliga yrki.
Tað heilaga er vegurin, ið lærusveinurin skal ganga. Vit skulu vaksa andaliga við atliti at læru og trúarinnar bíbilska innihaldi. Halganin fær okkum at elska bókina yvir allar bøkur, tað heilagu Bíbliu, ið er er Guðs og givin av Guði. Tað heilaga er kveikjandi og mennandi og lærir okkum at hugsa skynsamt og nýta tíðina rætt.
Umráðandi er at gagnnýta løturnar og tosa við Guð í einsemi. Tá ið vit koyra bil, ganga úti í náttúruni ella sita og bíða á flogvøllinum. At verða fyltur við anda Guðs, so vit gagnnýta næturnar, tá ið vit liggja í andvekri. Ístaðin fyri at ilskast, kunnu vit nýta næturnar í andvekri til heilagar løtur í bøn og andakt, samtalu og kvirru. Tað lærir okkum at hugsa øðrvísi og verjir okkum móti ringari hugsan, illum tankum og sinnisligum frávikum.
Tað heilaga er Guð faðir, Guð sonur og Guð Heilagur andi. Og tey, ið hoyra kallið og koma til umvending og trúgv á Harran Jesus, eru farin í skúla sum lærusveinar. Kallið er byrjanin til eitt lív í fótasporum Jesu.
Tollarin Levi røkti sítt ivasama virksemi við nærlagni, tá ið hann varð kallaður av Jesusi. Levi umboðar tey múgvandi. Tey ríku verða eisini kallað at fylgja Jesusi, og tey hava í øldir dugna kirkjunum, hinum einstaka og samfelagnum. Eisini rík fólk verða halgað at nýta síni evni í tænastu Guðs og fólksins.
At vera heilagur eigur at minna okkum á, at vit skulu mennast til at siga tær góðu søgurnar. Onkuntíð er nógv gott at finna í tíðarandanum, men tíðarandin og Guðs Andi eru hvør sínir andar, hóast nakrir líkleikar eru í skiftandi tíðarbilum.
Kallið kom til fiskimenninar, ið settu og drógu gørn. Teir fóru frá øllum og fylgdu Jesusi. Teir fóru til annað fiskarí við øðrum reiðskapi. Teir vildu veiða menniskju inn í Guðs ríki. Teir fóru í tænastu Harrans sum boðberar um Guðs ríki í orðum og verki.
Vit mega sum kristin hava dirvi at siga, at vit hava eitt dupult endamál: At boða Jesus sum Harra og frelsara, samstundis sum vit eiga at dugna menniskjum. Vit mega ikki skammast við málsetningin og fjala endamálið. Vit ynskja at vinna menniskju fyri Kristus. Vit ynskja fyri okkara egna viðkomandi at gera framstig í trúgv og halgan og verða varðveitt í trúnni.
At hoyra kallið og vera vakin er ein umráðandi søk. Tá ið Andi Guðs vitjar, er tað hin lagaliga løtan til eina nýggja byrjan, ella vit verða endurnýggjað í trúnni og gerast brennandi.
Umvendingin, tað at hoyra kallið, tað at taka ímóti innbjóðingini og fylgja Jesusi eftir. Tað er tað dýrabarasta, ið kann viðurfarast einum menniskja, og tað hevur gagnliga ávirkan á alt annað, bæði tað menniskjansliga og tímiliga. Umvendur til at liva eitt verdugt lív, hóast heilsan møguliga er minni góð.
Umvendur at gera tað góða í Jesu navni og royna at avmarka órættvísi og óndskap.
Vit mega minna hvør annan á, at frælsi teirra kristnu er at vera bundin at Jesusi. Í øllum okkara andaliga verki, ið eisini kann vera verkligt og handaligt, eiga vit at lurta eftir lærumeistaranum. Miss ikki Jesus úr eygsjón, tað er ein góð áminning.
Farið, tað var tað leiðandi orðið. Farið og gerið øll fólkasløgini til lærusveinar mínar, segði Jesus. Latum okkum fara til verka, eisini okkum, ið hava verið virkin í Guðs ríki í mong ár. Fara til verka av nýggjum við Guðs Anda og kraft, við dirvi og ágrýtni.
At vera kallaður til trúgv og halgan er at síggja Guð og handaverk hansara, at hin einstaka menniskjan er dýrabær. Guðs sjónarhorn fremur halgan. Amen.
Orðið: “...Henda fátæka einkjan hevur lagt meira í enn øll hini, sum løgdu í kistuna; ... hon legði av fátækdómi sínum alt tað, hon átti, alla ogn sína.” (Markus 12,43-44).
Jógvan Fríðriksson, biskupur
Um tú veitst okkurt, sum VP ikki veit - skriva so til vp@vp.fo


text:
Ruth Vang
Ruth Vang (fødd 5. apríl 1966)[1] er ein føroysk ljósmóðir, bankakvinna og politikari (Framsókn).[2]
Innihaldsyvirlit
BakgrundRætta
Ruth Vang býr í Havn. Hon er útbúgvin ljóðmóðir frá Danmarks Jordemoderskole í Keypmannahavn í 1992 og starvaðist sum ljósmóðir á Landssjúkrahúsinum 1992-99, og sum leiðandi ljósmóðir 1999-2005.[3] Meðan hon var í starvi sum ljósmóðir las hon HD í roknskapi og fíggjarstýring á Aarhus Handelsskole 2001 – 2005 og broytti síðan yrkisleið til fíggjarheimin. Frá 2005-11 var hon fíggjarráðgevi í Eik Banka. Síðan 1. januar 2013 hevur hon verið í starvi sum deildarleiðari í Tórshavnar kommunu.[4] men er í farloyvi, meðan hon er í Løgtinginum.
Politisk lívsleiðRætta
Ruth Vang stillaði upp til Løgtingsvalið 2015 uttan at verða vald, men eftir at landsstýrið varð skipað og flokkur hennara kom í samgongu, tók hon sæti í løgtinginum sum avloysari fyri formannin í Framsókn, Poul Michelsen, tá ið hann varð valdur til vinnu- og uttanríkismálaráðharri í stjórnini hjá Aksel V. Johannesen. Framsókn telvaði seg til formanssessin í Fíggjarnevndini, tá ið nevndarsessirnir vóru býttir. Júst tá var Annika Olsen, ið varð vald fyri Fólkaflokkin, farin úr Fólkaflokkinum og blivin limur í Framsókn, og Sonja Jógvansdóttir, ið varð vald fyri Javnaðarflokkin, fór úr flokkinum og gjørdist leysgangari,[5] og harvið misti samgongan meirlutan. Tá ið Annika Olsen gjørdist limur í Framsókn fekk samgongan aftur meirluta, og Annika fekk formanssessin í Fíggjarnevndini, men eftir stórt trýst, valdi hon at fara úr aftur Framsókn og gerast leysgangari og segði eisini formanssessin í Fíggjarnevndini frá sær, og samgongan kom aftur í minniluta, men Sonja Jógvansdóttir lovaði at stuðla samgonguni, hóast hon var leysgangari. Ruth Vang gjørdist síðan forkvinna í Fíggjarnevndini.[6]
LøgtingsnevndirRætta
- 2015- Forkvinna í Løgtingsins fíggjarnevnd[7]
FamiljaRætta
Hon er dóttir Ester og Petur Danielsen og er gift med Dánjal Vang. Tey eiga trý børn: Ester, Petur Kristinn og Hanna.
KeldurRætta
- ↑ logting.fo - Ruth Vang
- ↑ Framsokn.fo - Ruth Vang
- ↑ linkedin.com - Ruth Vang
- ↑ Torshavn.fo - Nýggjur leiðari á Barna- og ungdómsdeildini, publiceret den 27. nov. 2012.
- ↑ kvf.fo - Sonja J. Jógvansdóttir farin úr Javnaðarflokkinum
- ↑ kvf.fo - Annika Olsen forkvinna í Fíggjarnevndini
- ↑ Portal.fo - Ruth Vang forkvinna í fíggjarnevndini, skrivað hevur Steinar Patursson 30.09.2015 - 11:53


text:
HEIMSINS BESTU KANELSNIGLAR – CINNABON
Tá ið vit vóru yviri í USA/Canada og fjakkaðu fyri nú skjótt 2 árum síðani smakkaðu vit heimsins bestu kanelsniglar kallaðir Cinnabon. Sjálvandi var hettar síðsta dagin vit vóru í USA, so tað var bert hesa einu ferðnar at vit kundu keypa teir. Síðan tá havi eg prøva at eftirlíknað uppskriftina fleiri ferðir og hendan uppskriftin er tann tann allarbesta. Heima hjá okkum, verða hesir serveraðir til føðingardagar o.a javnan og sigast skal at teir sjálvdan halda longur enn tann eina dagin, tí tá er einki eftir.
Tú skalt brúka :
2, 5 dl heitt vatn
1 pk turr gerð
1,25 dl sukur
1/2 tsk salt
1 dl kyrnumjólk/blak (stovuhita)
1 egg
1 dl olju
700 – 750 gr mjøl
Til fylluna:
2,5 dl putursukur
2 1/2 tsk kanel
2 súpsk Maizena (maismjøl)
100 – 150 gr smør (stovuhita)
Omaná:
1/2 pk rómaost (naturel)
75 gr smør
1/2 – 1 tsk vanilju sukur
1 tsk sitrónsaft
3 – 4 dl flour melis
Soleiðis gert tú:
1. Blanda vatn, gerð og 1 súpsk av sukur saman – lat standa og virka í c.a 10 min. (Eg plagi at gera uppskriftina við mixarinum, brúkri deiggj krókin.) Í einum lítlum bolla viðsíðurnarav pískar tú síðan kyrnumjólk, olju og eggi væl saman. Tá gerin nú boblar og er heva eitt sindur eftir 10 min. koyrir tú hesa blandingina og restina av sukrinum í og mixar/eltir aftur til tað er blanda saman.
2. Koyr síðan 350 gr av mjølinum í og elt væl, síðan koyrir tú eitt sindur av mjøl í í senn, inntil deiggji sleppur bollanum og enn er eitt sindur klebrut, men ikki so klebrut at tað heftir fast í fingrinum tá tú rørir við tað. Elt síðan í eini 4- 5 min afturat.
3. Smyr síðan bollan við eitt sindur av olju, koyr deiggji í og koyr cell0fan útyvir – lat heva í 1 – 2 tímar inntil deiggji er blivi dubult so stórt.
4. Fylla: Í einum lítlum bolla rør putursukur, maizena og kanel væl saman.
5. Tá ið deiggji er heva, rullar tú tað út, eitt sindur í senn. Smyr fladuna við smør og koyr síðan fylluna omanyvir smøri. Rulla saman og sker í passaliga stødd c.a 5 cm hvør.
6. Set sniglarnir á eina bakiplátu við bakipapír, og dekkað til við cellofan aftur í 1 -2 tímar inntil teir aftur hava heva til c.a tað dubulta og næstan røra við hvønn annan. Bakað á 180 gradum í c.a 15 minuttir, inntil teir byrja at gerast brúnir omaná – Ansa eftir so teir ikki verða ov nógv bakaðir.
7. Meðan kanelsniglarnir bakað, kanst tú gera glasurin kláran. Píska smør og smør væl saman við einum pískara inntil tað gerst lekkra kremut. Píska síðan vanilju og sitrónsaftina í. Síðan koyrir tú flourmelis í, eitt sindur í senn og píska í einar 5 min, fyri at tað skal blíva luftut og lekkurt.
Tá kanelsniglarnir koma úr ovninum, kanst tú smyrja eitt lag av glasurinum omaná, hettar smeltar síðan inn í sniglarnir og tá teir eru kølnaðir/ skullu serverast, kanst tú koyra restina av glasurinum á. Teir smakkað best at servara eitt sindur heitir, men eisini væl kaldir.
Enjoy <3


text:
Orð: Jóannes Patursson
1. Millum tey lágu tú helt teg,
mín kongur hin sæli,
verðsligar dýrdir tú baðst ei, tó tær stóð í vali
veldi og makt,
heimin at undir teg lagt,
vist tína valdi í dali.
2. Søkti tú pláss títt hjá syndarum,
aðrir vanvirdu,
syndarum náði í sáraðum barmi tú hirdi,
sorg, eymd og sút
rakst tú av hjartanum út,
blíði og frið inni byrgdi.
3. Høvdingar miklir og heitstórir
tóktust at vera
góðir for Guði, ei annað enn rætt altíð gera,
sømdi seg ei
hjá teim at koma um leið,
har neyðin tung var at bera.
4. Honum, mín loysnari, vildi tú
alla bót ráða,
sum toldi neyðina tunga og alsáran váða;
onga hjálp hann,
sum helt seg syndfrían mann,
kundi av tær, Harri, fáa.
5. Leggur tú kross tín so tungt,
at mær tyngist í sinni,
tykist mær ovboðið alt, og sum einki eg vinni,
tungari veg
gekst tú og vann fyri meg,
sigurs tíns uggan eg finni.
6. Vil eg tí biðja teg, Harri,
tú hjá mær vilt standa,
hvat mær so kemur av sorg ella armóð til handa,
hjálpa tú kann,
deyðan á foldum tú vann,
vinnur tí allan mín vanda.
7. Um mær so tykjast tær vónir
so blíðar at bresta,
eitt sinn eg síggja tó skal, at alt var til mítt besta,
tín vilji ske,
hollast er tað fyri meg,
hollast er á teg at treysta.


text:
G! Swangah
Aftur í ár hevur FØROYA BESTI rapbólkur, Swangah, verið á palli á G!.
Eftir konsertina hjá Rag’n’Bone Man niðri á sandinum, var tað trupult at sleppa av sandinum aftur, tí øll fóru stormandi niðan til Swangah á spæliplássinum. Fleiri vóru longu farin rennandi niðan áðrenn Rag’n’Bone var liðugur.
Tað sást væl á øllum millumfingrunum, ið vóru á lofti, at fólk vóru í sera góðum lag.
Hendan konsertin var líka feit, um ikki feitari enn aðrar, við Steen Róa og Ragnari við mokrofonina og Eyðuni Müller aftan fyri trummurnar.
Eisini fingu teir eina góða hjálpandi hond bæði frá Danny Baldursson og Bjarturi Nielsen.
Eitt, sum eg legði til merkis var, at har vóru fólk í øllum aldri og lurtaðu.
Fleiri nýggir, ungir Swangah-fjepparar og eisini fleiri “eldri” konur hoppaðu við millumfingrinum uppi fremst framman fyri pallin.
Hetta var eisini fyrsta Swangahkonsertin, har børnini hjá Steen og Ragnari vóru til.
Teir endaðu sjálvandi við einum eykanummari, og fólk sum vant til eina Swangahkonsert skrálaðu við.
Tekstur og myndir: Teitur í Stórustovu


text:
Tjóðskjalasavnið Faroese National Archives
V.U. Hammershaimbs gøta 18
FO-100 Tórshavn
T-postur: skjalasavn@skjalasavn.fo
Tlf: +298 340 540
Seinast dagført: 06-01-2017
Á lesistovuni finnast kopi, mikrofilmar og fløgur av savnindum, ið vanliga verða nógv nýtt; eitt nú úr kirkjubókum, fólkateljingum og skiftiprotokollum.
Vitjandi á lesistovuni kunnu nýta hesi avrit. Vanliga er galdandi, at ein bert kann taka eina protokoll, eina savnseskju ella eina filmrullu í senn. Um ein ynskir at nýta tilfar, ið finnist í høvuðs- ella útgoymslu, skal ein fylla út bíleggingarseðil á lesistovuni. Starvsfólk á lesistovuni avgreiða síðani bíleggingina. Størsti parturin av tilfarinum, ið vanliga verður nýtt, er í høvuðsgoymsluni. Savnindi úr høvuðsgoymsluni verða vanliga avgreidd innan ½ tíma. Fyri savnindi, ið liggja í útgoymsluni, má roknast við at avgreiðsla kann taka upp til eina viku. Savnindi, so sum kirkjubøkur, skiftiprotokollir, skeyti- og pantiprotokollir o.l. kunnu tó ikki leggjast av.
Lesistovu Tjóðskjalasavnsins finnur tú á V. U. Hammerhaimbsgøtu 11 í kjallaranum. - Øll kunnu koma á lesistovu Landsskjalasavnsins at síggja og arbeiða við savnindum okkara, t.d. kirkjubókum, fólkateljingum, manningarlistum, journalum og øðrum. Tú skrivar teg inn, tá tú kemur og reglur er fyri, hvussu skjølini skulu handfarast. Meginreglan er, at tú sjálv/ur finnur, bíleggur og arbeiðir við teimum skjølum og protokollum, sum tær tørvar. Vit vegleiða teg sjálvsagt á rætta leið, um tørvur er á tí. Tað ber til at bíleggja kanningararbeiðið (skjalarannsóknir v.m.) mótvegis gjaldi.
Flestu savnindini stava frá almennum stovnum, bæði lands- og ríkisstovnum og kommunum, men eisini eru privat søvn. Savnindini fevna um tíðina frá umleið 1300 til í dag og eru í vavi góðar 5 kilometrar. Vit hava somuleiðis kort og tekningar. Partar av skjølunum verða goymd á fjargoymslu og tí kann bíðitíð vera. Øll savnindi eru ikki beinleiðis tøk fyri vitjandi, men koma undir serligar reglur um atgeingi. Í skjalasavnslógini eru ymsar ásetingar um, hvussu gomul savnindini skulu vera, áðrenn tey eru atgeingilig, og kunnu lænast á lesistovuna. Reglurnar eru millum annað gjørdar fyri at verja privatlívið hjá einstaklingum. Vanligur atgeingisfreistirnar eru: Vanlig skjøl 30 ár Persónsmál 80 ár Persónsmál kunnu til dømis vera kirkjubøkur, faðirskapsmál, starvsfólkamál, ættleiðing, fólkateljingar, rættarmál og so framvegis.
Upplatingartíðir:
Týsdag, mikudag og hósdag
kl. 13.00 - 16.00
Tlf: 340 540 (gerandisdagar kl. 10-15)
e-postur: skjalasavn@skjalasavn.fo


text:
Orð: C. Lund
Lag: Lion of Judah
Týtt úr norskum: Victor Danielsen
Upprunaheiti: Løft hender mot Jesus, du trengte Guds barn
1. Lyft hendur mót Jesusi, trongda Guds barn,
hygg upp, tá ei fangar teg freistarans garn,
hygg upp, tí tá lyftist títt mót og tín gongd,
tá tendrast í brósti heimlongsilsins trongd!
Og málið, sum tyktist langt burtur frá tær,
tá verður tær greitt og so undurfult nær.
2. Hygg upp móti staðnum við fastari grund,
á Jesus hygg upp hvønn ein dag, hvørja stund,
áh, tú, sum í Jesusi uppreistur er,
søk skatt tín í Himli, ei tvísintur ver,
lyft eygu, lyft hendur, lyft sálina við,
hygg upp og ei niður, ver vakin og bið!
3. Tá Pætur á Jesus leit upp uttan frykt,
tá gekk hann í stormi á bylgjunum trygt;
tá Mósesar hond lyft mót himlinum er,
tá sigrar Guds fólk yvir Amaleks her;
tá Dávid í andanum uppeftir sá,
hvør undurfull orð, ið hann skrivaði tá!
4. Tá Pætur leit niður, í somu stund var
hann sokkin, ei sjógvurin longur hann bar;
tá møðin á Mósesi yvirhond vann,
skjótt Ísrael tapti, og Amalek vann;
tá Dávid av takinum niðurá leit,
í holdinum tendraðist syndglóðin heit.
5. Hygg uppeftir! Her er alt fáfongd og stríð;
skjótt liðugt er alt hesum heiminum í;
tann sálin, sum vend móti Himlinum er,
ein forsmakk av hvíluni fær longu her;
hon sær gjøgnum royndirnar himmalskan glans,
sum leggur um krossin sín dýrdliga krans.
6. Tú líðandi bróðir, hygg upp og hav frið,
tú styrkist í vón og í toli harvið!
Ja, um tú enn snávar, og fóturin gleið,
hygg upp, upp á Jesus, so liggur tú ei!
Tú stríðandi, líðandi bróðir, áh, hoyr:
Á Jesus hygg upp, og títt mót aldri doyr!
7. Lat ljósið klárt brenna, ver á tíni vakt!
Tí skjótt kemur Jesus, sum hann hevur sagt;
tá sleppur tú heim, tá skalt hvílu tú fá,
hvør sæl er hin bíðandi brúðurin tá!
Tá sær hon sín brúðgóm, tá skoðar hon tað,
sum her gjøgnum tár hon í trúgv hevur sæð!


text:
Johannes Brahms
Johannes Brahms (Týskt: [joˈhanəs ˈbʁaːms]; føddur 7. mai 1833, deyður 3. apríl 1897) var týskt tónaskald og pianistur í romantiska tíðarskeiðnum. Hann varð føddur í Hamburg í einari lutherskari familju. Stóran part av arbeiðslívinum búði hann í Wien, Eysturríki. Hann verður ofta bólkaður saman við Johann Sebastian Bach og Ludwig van Beethoven sum ein av teimum trimum B'unum innan tónleik, ein viðmering, ið upprunlaiga kom frá tónaskaldinum Hans von Bülow í 19. øld.
Brahms komponeraði til symfoniorkestur, kamar-samanspæl, orgul, rødd og kór. Hann arbeiddi saman við teimum fremstu tónleikarunum í hansara samtíð, teirra millum við pianistinum Clara Schumann og violinistinum Joseph Joachim, tey trý vóru góð vinfólk. Brahms var perfektionist og oyðilegði tí summi av verkum sínum og onnur vóru ikki útgivin.


text:
Rørsludagur fyri 2. - 10. flokk - HVISTAN
Hvistan skipar fyri einum heilsu og rørsludegi fríggjadagin 24. august.
Skráin er soleiðis:
09.00 Allir næmingar í 2. - 10. flokki møta í Marghøllini.
09.30 verður farið undir virksemið, ið heldur á til umleið 11.20
11.30 verður ein matarsteðgur til 12.00
12.15 frískt og gott tónleika innslag + annað surprise
13.00 liðugt
Frukt og vatn verður útflýggja til tiltakið, men umráðandi er at børnini hava góðan matpakka við og klæðir, ið hóska seg til rørslu.
Hvistufólk saman við ungdómi frá Ítróttarháskúlanum syrgja fyri tiltøkunum.


text:
Sušurstreymoyingar
og kollfiršingar hava skrivaš eina tżdningarmikla sųgu hesi
seinastu įrini. Teir hava brotiš nišur garšar og mųrk,
so alt ųkiš, sum hųvušsstašurin nś fevnir um,
kann mennast undir einum.
Samanleggingin av fleiri smęrri kommunum viš ta stóru kommununa
ķ landsins mišdepli tryggjar sera góšar mųguleikar
fyri eini skipašari og skilagóšari menning av landsins mišstųš,
og veitir fólkinum į hesum leišum betri livi- og virkismųguleikar.
Mešan fólk
ašrastašni ķ landinum tykjast trek at ganga saman ķ stųrri
eindir at loysa įtroškandi samfelagsspurningar, hevur ein jųvn
gongd fram móti stųrri kommunueind veriš ķ syšra
parti av Streymoynni tann seinasta aldarfjóršingin.
Tórshavnar
Kommuna skoršaši einamest į, at fįa Hoyvķk, Hvķtanes,
Kaldbak, Argir, Syšradal og Noršadal uppķ. Hetta sama hevur eisini
stašiš grannunum noršanfyri Hórisgųtu ķ boši,
og nś samgongurnar blivu so góšar, tóku kollfiršingar
av į fólkaatkvųšu.
Hugsa vit bara
hendan sama aldarfjóršingin aftur ķ tķšina, so
vóru mųguleikarnir at menna Sušurstreym ikki nóg góšir,
tķ smįar, partvķs ósamanhangandi, kommunalar eindir
gyrdu Havnina inni.
Hesum eru vit tķbetur
komin burturśr, og avbjóšingin ķ dag er at taka viš
teimum mųguleikum, sum samanleggingarnar hava viš sęr, og leggja
doyin į at menna alla kommununa sambęrt teimum mųguleikum,
sum eru į teimum ymsu stųšunum.
Tķ var taš
nattśrligt į rįšhśsinum ķ Havn at vķsa
felagnum viš frystihotellinum į at byggja į keiųkinum
ķ Kollafirši, og tķ er taš eisini sjįlvsagt, at
eitt nś ringvegageršin ķ Marknagili heldur fram śt
į Argir.
Taš er ein
sjįlvfylgja, at allir borgarar ķ hesi samanlųgdu kommunu
hava somu ręttindi og somu mųguleikar eins og teir hava somu skyldur
ķ felagsskapinum.
Taš kann tykjast
langt av Kjalnesi sušur į Argir, men hetta er ikki nakaš heilt
ónįtśrligt samband. Fara vit eitt sindur aftur ķ
tķšina, kann stašfestast, at fólkini, sum bygdu Argir
ķ įrinum 1829, komu beint av Kjalnesi.
Har hevši ķ
nųkur įr bśš hvalbingurin Andrass Mortansson av Hólarlagi,
sum var giftur viš Elspu Dįnjalsdóttir av Kjalnesi. Hon var
dóttur ein toftamann, sum var uppsitari į nįšinsgaršinum
hjį presti, og mamma hennara var śr Uppistovu į Mišgerši.
Kennskapur og ęttarbond
gjųrdu, at gott samband var millum kollfiršingar og teir fyrstu argjamenninar.
Nś hava argjamenn og kollfiršingar so tikiš saman aftur viš
allari Havnini ķmillum sķn. Taš skuldi bošaš frį
góšum.


text:
Fřroyingar í Grřnlandi
Forlagiđ Tjarnardeild 1998
Triđja bókin um fřroyingar í Grřnlandi snýr seg mest um fřroyskan útróđur og skipsfiskiskap í fimtiárunum. Jógvan Arge greiđir frá, at útróđurin so smátt tók seg upp aftur í Fřroyingahavnini, og tá rćttilig ferđ kom á menninar í Ravns Stóroy. Úrtřkan var viđhvřrt heilt góđ, men stundum gekk av skriđuni.
Fřroyska sjómansmissiónin tók í 30-arúnum stigiđ til at byggja fiskimonnum eitt sjómansheim úti í Fřroyingahavnini, sum Alfred Petersen stóđ fyri tey fyrstu árini. Teir nýggju fřroysku trolararnir fóru av álvara til Grřnlands eftir heimsbardagan og fřrdu mangan góđan fingin heim.
Lřgtingiđ og fiskivinnuan stovnađu Grřnlandsfelagiđ í 1950. Saman viđ norđmonnum og danskarum fór hetta felag miđskeiđis í 50-árunum undir at útbyggja Nordafar í Fřroyingahavnini til eitt fjřlbroytt og framkomiđ virki, men byrjanin var trupul.
Til bílegging


text:
Fakligar lærugreinar
Umframt ítróttarbreytirnar adventure, svimjing, fótbólt, og venjing, so verður eisini undirvíst í føroyskum, ítróttaástøði og adventureástøði. Undirvísingin er fjøltáttað og fevnir bæði um undirvísingarformar, vit kenna frá fólkaskúlanum, og annarleiðis undirvísing, har t.d. undirvíst verður úti ella á annarleiðis hátt.
Ítróttaástøði
Hvussu arbeiða musklarnir? Hvat er plyometrisk styrkivenjing? Hvat er ein góð heilsa? - Hetta og mangt annað verður svarað í lærugreinini Ítróttaástøði, har næmingarnir koma gjølla at fordjúpa seg í, hvussu mannakroppurin virkar.
Ítróttaástøði er skipað at Jón Bjarnasyni, sum er fyrrverandi venjari hjá Pál Joensen og hevur drúgvar royndir innan ítróttarvenjing og -kunnleika. Lærugreinin fevnir um alt frá fysiologi og anatomi til kost og venjingarhættir, har Jón fer greiða nágreiðiliga frá tey ymsku evnini við støði í praktiskum ítrótti.
Harumframt koma næmingarnir at gera ymiskar fysiskar royndir av teirra egna kroppi sum t.d. at kanna kondital og vøddatýpu (muskelfibertype), sum kann nýtast í samband við persónligari menning og geva eina ábending av hvussu nógv ein hevur ment seg frá byrjan til endan av skeiðnum.
Føroyskt
Føroyskt á Ítróttaháskúlanum víkir eitt sindur frá ta vanligu føroyskt undirvísingina, sum vit kenna frá meira siðbundnum skúlum. Tað er einki pensum ella stílar at lata inni. Tað verður ongar fyrisagnir ella lektiur. Harafturímóti verður dentur lagdur á nógv ymisk og víðgongd evni, sum bera røtur í Føroyum. Millum annað fær føroysk mentan nógv rasarúm við t.d. kvøðing, sagnir og søga. Tá verður tikið fatur í kvæðir sum Brestiskvæði, Ormin Langa og Virgarskvæði. Vit fara at tríva í føroyingasøgu og aðrar sagnir við serligum atliti til Suðuroynna. Spurningar vera settir við okkara móðurmál og hvagan tað kemur.
Harumframt verða viðkomandi evni og viðurskiftir í føroyska samfelagnum umrøtt og viðgjørt soleiðis, at næmingarnir fáa eina breiða fatan av, hvar vit koma frá, og hví vit tingini eru sum tey eru, og hvat vit kundu tonkt okkum var øðrvísi. Miða verður eftir at næmingarnir fáa innilit í okkara oyggjar í einum samfelagsligum og mentanarligum høpi.
Opin tími - adventureástøði, skeiðir o.a.
Hornasteinurin handan Ítróttaháskúlan er adventure og alt tað virksemið, ið tað inniberð. Tó kann ein og hvør ikki óvitandi fara út at kajakka ella klintra í føroysku náttúruni - trygdin og kunnleikin er altumráðandi. Tískil verður stórur dentur lagdur trygd og mannagongdir, ið gera seg galdandi í teimum ymisku ítivunum vit fara at blaka okkum út í.
Næmingarnir fáa í hesum sambandi bæði klintriskeið og kajakkskeið, sum geva teimum førleikar at sjálvstøðugt fara at gera hesi ítiv, innan ávísar karmar. Harumframt verður opni tímin nýttur til ymisk evni sum; surfástøði, telving, veðurlagsbroytingar, fíggjarviðurskifti (lán, rentur og kapital), media (myndatøka, redigering og video) og sjálvandi eisini til hugna við borðspølum, spurnarkappingum o.a.


text:
Fjúrtinda árið á rað verður skipað fyri kirkjurenning í Suðurstreymoy jólaaftan.
Tað er Hvirlan, ið skipar fyri, og byrjað verður á Tórsbreyt kl. 10.00 við at fólk flokka seg til ymsu ruturnar. Fýra leiðir eru at velja ímillum:
- 2,5 km – lættur túrur niðan í Hoyvíkar kirkju og oman aftur.
- 7,5 km – har runnið verður fram við nøkrum kirkjum í býnum.
- 11,5 km – runnið verður fram við øllum kirkjum í býnum.
- 30,0 km – tann drúgvi túrurin við øllum kirkjum í Suðurstreymoy á skránni (vanligt er at vera aftur í Havn um 12.30-13.00, men til ber eisini at renna til Kirkjubøar og fáa skjúts heim aftur)
Ruturnar eru at síggja her.
Eins og undanfarin ár eru øll hjartaliga vælkomin við – eisini útisetar og tey, ið bara hava hug at renna ein stuttan túr og fáa fríska luft. Flestu árini hevur luttakara talið ligi millum 60 og 80, eisini tá veðrið hevur verði ein eyka avbjóðing.
Tiltakið er ókeypis og uttan tilmelding. Hvirlan vil í ár stuðla “Í menniskjum góður tokki”, og tí ber til hjá teimum, ið luttaka at lata pening ‘í talvuna’ ella flyta á kontu 9181-166.834.1 og viðmerkja Kirkjurenning. Peningurin fer óskerdur til “Í menniskjum góður tokki”.


text:
Luftin, ið vit anda í okkum
Í samstarvi við Aarhus Universitet verður skipað fyri fyrilestrum í Løkshøll. Fyrilestrarnir verða sendir beinleiðis úr Sø auditorierne í Aarhus, og kunnu ikki stroymast aðrastaðir á Internetinum, og verða ei heldur ikki lagdir út alment aftaná. Tískil er einasti møguleiki at uppliva fyrilestrarnar beinleiðis hjá góðkendum verti, eitt nú hjá okkum í Løkshøll / Bókasavninum við Løkin.
Talan er um náttúruvísindaligar og heilsufakligar fyrilestrar við høgum akademiskum støði; uppleggið er tó, at ein og hvør skal kunna fáa okkurt burturúr. Beinleiðis samband er við fyrilesturhaldaran, og møguleiki er at seta spurningar og fáa svar.
Yvirskrift: Luften vi indånder
Fyrilesturhaldari: lektor i analyse- og atmosfærekemi Marianne Glasius, Institut for Kemi, Aarhus Universitet og professor i miljømedicin Torben Sigsgaard, Institut for Folkesundhed, Aarhus Universitet
Mál: Danskt
Kostnaður: Ókeypis atgongd
Í steðginum verður ókeypis drekkamuður at fáa.
Um fyrilesturin skrivar Aarhus Universitet:
Luft er ikke det rene luft. Skadelige partikler og gasser i atmosfæren påvirker vores helbred og gør mange syge. Hør en kemiker og en læge fortælle om kilder til luftforurening og hvordan forskellige stoffer indvirker på vores miljø, klima og helbred.


text:
Tá eg fríggjamorgunin var uppi á brennistøðini á Hjalla, hitti eg Erhard Mortensen, sum í fjøruti ár hevur arbeitt fyrst á brennistøðini í Havnardali og síðani á brennistøðini á Hjalla. Erhard er 76 ára gamal og gavst í mai mánað í fjør at arbeiða fast á brennistøðini. Men av og á loysir hann av, tá menn eru sjúkir ella hava onnur forfall. Erhard sat í stórari maskinu, har teir taka ímóti gomlu akførum at pressa saman, so tey kunnu flytast av landinum. Erhard er beiggi borgarstjóran Heðin Mortensen, og Erhard havi eg kent frá ungum árum. Familjan flutti úr Trongisvági til Havnar, tá Erhard var trettan/fjúrtan ára gamal. Altíð hugnaligt at práta við Erhard, og hann sigur soleiðis frá:
– Foreldur míni vóru Ethel og Eli Mortensen úr Trongisvági. Vit eru tríggir beiggjar, elst Hans, sum lærdi til bilmekanikara hjá Wenzel Petersen úti í Bakka og seinni arbeiddi á lagrinum hjá fyritøkuni. Hans er 78 ára gamal. Yngst er Heðin, sum fyllir 70 ár í næstum. Heðin byrjaði eisini í læru sum bilmekanikari hjá Wenzel. Sjálvur eri eg 76 ár. Í 1950-árunum var lítið arbeiði hjá pápa mínum á skipasmiðjuni á Tvøroyri, tí flutti familjan til Havnar, har hann kom at arbeiða hjá Jákupi hjá Bøkjaranum. Pápi var eisini eitt skifti í Ìslandi og arbeiddi, sigur Erhard.
Eg sá sum ungur fyrstu ferð Erhard sum kontrollur í Havnar Bio. Blíður maður, sum gekk við lykt í hond millum stólarnar í biohøllini og visti fólk á pláss. Men hvat hevur Erhard fingist við í Havn øll hesi árini, tí eg minnist hann væl at arbeiða hjá Skipafelagnum og ikki at gloyma í nógva roykinum á brennistøðini úti í Havnardali.
– Eg arbeiddi nógvastaðni fyrstu árini. Lossaði á bryggjuni og lossaði trolarar, sum avreiddu saltfisk til Bacalao. Eitt skifti sigli eg við Tjaldrinum hjá Skipafelagnum, og so var eg onkran túrin við Bliki. Eg arbeiddi eisini í Ruba í Magnus Heinarsonargøtu, har vit reinsaðu alskyns klæði, ja, so arbeiddi eg eisini eitt skifti á tunnivirkinum Yvir við Strond. Fyri fjøruti ár síðína kom eg at arbeiða hjá Tórshavnar kommmunu og endaði úti í Havnardali, har nýggj brennistøð var bygd. Formaður fyri brennistøðini var Mortan Carlsson, sigur Erhard.
Tá vit prátaðu um brennistøðina í Havnardali, so minnist eg Erhard og teir arbeiða í nógva roykinum inni á brennistøðini, har teir skumpaðu alt ruskið í ovnin. Hetta hevði slett ikki komið fyri í dag, tí dálkingin var alt ov stór og vandamikil fyri menninar. Krøvini eru vorðin nógv strangari í so máta, og tann brennistøðin hevði verið stongd við brestin. Og her er Erhard púra avgjørdur.
– Ja, tað var ófatuligt, at vit hildu til at arbeiða í Havnardali, tí vit sóu mangan ikki hvør annan fyri royki í høllini. Einki rusk var skilt sum nú, og bilarnar vóru tyrvdir við øllum í bilunum sjálvt motorinum. Hetta kemur slett ikki fyri nú, sum tú sjálvur sært her uppi á Hjalla. Her verður ruskið skilt í ymsar bingjur, og síðan koyrt í brenniovnin. Nógv fer eisini av landinum. Maður í trukki tekur sær av tí fyrsta partinum, og síðani tekur stórur krani ruskið at koyra í brenniovnin. Eingin roykur í brennihøllini á Hjalla, sum var tikin í nýtslu í 1987.
– Í Havnardali var einki, sum æt endurnýtsla, alt varð brent ella tyrvt. Nógv góð ting koma á brennistøðina, sum fer í serligar bingjur at selja bíliga. Arbeiðsmenninir eru nú reinir og nossligir, og hetta kann slett ikka sammetast við brennistøðina úti í Havnardali, sigur Erhard at enda.
Eg kom eisini at kenna Erhard í Mimi í 1970- og 1980-árunum. Stuttlig tíð og farin tíð, vóru vit báðir samdir um. Erhard hevur eisini verið nevndarlimur í Bátafelagnum og hevur siglt nógv millum oyggjarnar og eisini við Bátafelagnum yviri í Norra. 12. mai í fjør doyði kona Erhard, og hann sigur mær, at saknurin er stórur og hjá honum er vorðið einsligt. Sum sagt omanfyri, er Erhard farin úr fasta starvinum á Brennistøðini, men hann traðkar onkuntíð til, tá menn eru sjúkir ella hava forfall. Erhard hevur altíð verið fyrikomandi, hittinorðaður og fittur maður. (Vagnur)


text:
Sjálvstýri vil hava minimumsnormering at vera galdandi á eldraøkinum, tí eisini her er brúk fyri at tryggja okkara eldru borgarum eitt minstamark fyri tænastu á ellisárum.
Familjan snýr seg eisini um okkara eldru, ið hava lagt so nógv fyri at skapa karmar fyri okkum, og tað ið vit kunnu njóta hvønn dag. Tí eigur tað at vera ein sjálvfylgja, at minstamark verður sett fyri normeringina á eldraøkinum, so tey eldru og avvarandi føla seg trygg.
Minimumsnormeringin skal eisini tryggja eitt gott arbeiðsumhvørvi, so starvsfólk hava betri stundir, og á tann hátt kunnu geva betri tænastu.
Normeringin má sjálvandi taka hædd fyri ymiskum tørvi, tí siga vit í Sjálvstýri, at vit skulu hava eina minimumsnormering á eldraøkinum, ið verður lagt eftir tørvinum.
Sjálvstýri vil tryggja alla familjuna – eisini okkara eldru borgarar – ið hava lagt lunnar fyri okkara virkni.


text:
Skansi Offshore P/F hevur havt ársaðalfund, har ársroknskapurin fyri 2017 varð lagdur fram og góðkendur.
Ársúrslitið hjá samtakinum áðrenn minnilutapartar gjørdist eitt yvirskot á 68 mió.kr.
Úrslitið er ávirkað av niður- og avskrivingum av skipsvirðum á 211 mió.kr. og fíggjarligum inntøkum á 252 mió.kr.
Eginpeningur við árslok í 2017 var 53 mió.kr. Fíggjarstøðan hjá samtakinum javnvigaði við 807 mió.kr.
Gongdin í árinum
2017 gekk nakað betri enn væntað. Orsøkin er, at samstundis sum rakstrarkostnaðurin er lækkaður, hilnaðist summarið betri enn vænta við góðum dagratum hjá skipunum, sum vóru á spottmarknaðinum. Eisini tryggjaði Skansi ein týdningarmiklan 5 ára sáttmála við Statoil fyri “Sjoborg”. Sáttmálaskeiðið byrjaði í oktober 2017.
Í samband við sáttmálan skal “Sjoborg” hava sett í eina serliga battarí skipan á 1500 kW. Skipanin kemur at minka um útlátini frá skipinum, og minka um oljunýtsluna.
Øll 5 skipini hjá felagnum hava verið í vinnu. Arbeiðið hevur verið í Írlandi, vestan fyri Hetland, Danmark og Norra.
“Sjoborg” hevur 5 ára sáttmála við Statoil.
“Kongsborg” byrjar ein nýggjan sáttmála við Wellesley í juni 2018. Sáttmálin er fyri 3 leitibrunnar hjá Wellesley við møguleika at leingja við 4 brunnum. Mett verður, at sáttmála skeiðið varar til várið 2019.
“Saeborg” hevur sáttmála við Aker BP og Torsborg hevur sáttmála við Shell.
“Eldborg” er á spottmarknaðinum.
Tekin um at marknaðurin fyri frálandaskip verður betri
2017 var aftur eitt torført ár fyri reiðarar av frálandaskipum. Árið var merkt av fíggjarligum endurskipanum og fleiri samanleggingum millum reiðarar. Eisini vóru fleir samanleggingar og uppkeyp millum oljufeløg.
Í mun til fyri einum ári síðani, eru tó fleiri tekin um at tað gongur móti frægari líkindum fyri einum marknaði í javnvág. Oljuprísurin hevur vunnið nógv aftur, og Brent oljan fór uppum 70 USD í januar 2018.
Flestu oljufeløg vinna pening aftur, og bjartskygni um oljuprísin hevur givið oljufeløgunum áhuga í at seta í gongd leiting og útbygging av feltum.
Íløgurnar hjá oljufeløgunum í Norðsjógvinum og eisini í øðrum marknaðum økist. Av tí sama hækkar eftirspurningurin eftir veitingaskipum.
Hóast jalig tekin, verður ikki rokna við at marknaðurin kemur í javnvág fyrr enn í fyrsta lagi 2019. Orsøkin er, at tað framvegis er alt ov stórt útboð av skipum, og kemur hetta at halda dagratunum á einum lágum støði.
Skansi Offshore eigur og rekur 5 nýmótans frálandaskip.
Hjá Skansi Offshore samtakinum starvast í dag 130 starvsfólk, harav 120 sjófólk, allir føroyingar.
Um tú veitst okkurt, sum VP ikki veit - skriva so til vp@vp.fo