text:
Viðskiftatreytir ǀ Vinnubreiðband og Samnet
Hetta skjal greiðir frá viðskiftatreytunum fyri Vinnubreiðband og Samnet til vinnukundar galdandi frá 7. mars 2016.
Hesar viðskiftatreytirnar eru sertreytir í mun til Almennu Viðskiftatreytirnar hjá Føroya Tele. Um samsvar ikki er millum hesar viðskiftatreytir og Almennu Viðskiftatreytirnar, eru tað hesar, sum eru galdandi. Har einki verður nevnt í hesum treytum, eru Almennu Viðskiftatreytirnar hjá Føroya Tele galdandi.
Breiðband Vinna merkir tey breiðbandshald, ið eru tilskilað á heimasíðuni undir Vinna. Samnet merkir tey Samnetshald, ið eru tilskilað á heimasíðuni undir Vinna.
Bæði Breiðband Vinna og Samnet eru hald við fríari nýtslu, beinara, uppsetan og levering. Breiðband Vinna og Samnet uttan beinara kunna veitast, um kundin ynskir at umsita beinaran sjálvur.
Serlig viðurskifti
– ”Sømilig nýtsla” er galdandi. Hetta merkir, at tænastan skal brúkast við fyriliti. Kundar við hátyngd kunnu tí verða skerdir í teirra nýtslu fyri at tryggja, at onnur eisini kunnu fáa eina nøktandi tænastu.
– Føroya Tele kann raðfesta og seta filtur á ferðsluinnihald, sum kann vera avmarkandi fyri tænastuna.
– Føroya Tele kann ikki tryggja, at áljóðandi ferð til kundan kann nýtast til fulnar á internetinum.
– Tryggjast kann heldur ikki, at kundin altíð hevur eitt samband við ásettu ferðini. Fyrivarni kann skyldast (men er ikki avmarkað til) ov langar linjur til matrikulin hjá kundanum, ella at samlaða ferðin til økið er avmarkað.
– Føroya Tele hevur rætt til at broyta IP-adressur fyri Breiðband Vinna og Samnet.
– Fyritreyt fyri breiðbandstænastuna er, at kundin ella brúkarin rindar linjugjald á sama matrikli, sum breiðbandstænastan verður veitt.
– Víðarisøla av øllum ella pørtum av haldinum er ikki loyvd. Rættindini til haldið (íroknað tilhoyrandi IP-adressur) fella aftur til Føroya Tele, tá haldið verður uppsagt.
Brekfráboðan
Tá brek verða fráboðað, verða hald við tænastuavtalu (SLA1 el. SLA2) raðfest framum onnur hald:
– SLA1: Feilfinning verður byrjað innan 3 tímar og innan 8 tímar á staðnum í vanligari arbeiðstíð. Uttanfyri vanliga arbeiðstíð, kann úrtíðartilkall verða umbiðið.
– SLA2: Feilfinning verður byrjað innan 1 tíma og innan 3 tímar á staðnum í vanligari arbeiðstíð. Arbeitt verður uttan íhald.
– Uttanfyri vanliga arbeiðstíð kann úrtíðartilkall verða umbiðið (treytað av, at SLA1 el. SLA2 er teknað frammanundan) til fastan prís umframt møguligar montørtímar.
Miðað verður ímóti, at rætting av breki fyri hald uttan tænastuavtalu er byrjað innan 3-5 dagar frá tí, at Føroya Tele hevur móttikið eina brekfráboðan frá kundanum. Arbeiðstíðin er frá kl. 8.00 til kl. 16.00 gerandisdagar. Fráboðast kann á tel. 809047 alt samdøgrið, ella á Online Support gerandisdagar millum kl. 9 og 18.
Broytingar
Broytingar, ið sum heild eru til fyrimuns fyri kundan, kunnu setast í verk beinanvegin og uttan aðra ávaring frammanundan. Aðrar broytingar kunnu setast í verk við minst 1 mánað ávaring til eitt mánaðarskifti.


c: text/html

text:
Orð: Kingo
Týtt: Axel Tórgarð
Gott at hava hvíld í væntu,
lækkar sól á síni ferð.
Henda dagin Guð mær lænti,
mær og mongum øðrum her.
Heilsa, styrki, lív og heiður
verða løgd aftrat hvønn dag;
bæði blind og býtt mín leið er,
um eg dølskur gloymi tað.
Tí skal tøkk av hjarta ljóða,
hon í trúgv at himni ber
upp til Jesus, drottin góða,
hann sum lívsins træið er.
Lov og tøkk eg, Guð, tær beri
fyri náði henda dag,
ævigt navn títt signað veri,
tí at mær fell tað í lag,
At eg fara kann til songar
frískur og í trúgv á teg,
og at sút og sorgir ongar
longur skulu níva meg.
Fyrigev í tínum blóði
syndir mínar og hvørt brek.
Heilsu gev, og svøvnur góði,
við mítt fríska lív meg vek.
Ver tú skjól hjá tíni kirkju,
gev har sátt og semju við;
bygg tú kongsins hús og virki,
gev tí eydnu, ró og frið.
Sov so hvør á tínum armi,
eina ferð tann hvíldin skal
verða sæl á faðirbarmi.
Sov, mítt eyga, sov so væl.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Haraldur Hárfagri
Haraldur Hárfagri (uml. 850–933) (Haraldr hárfagri) var Noregs kongur umleið ár 872–933, eftir at hava verið kongur yvir pørtum av landinum síðani 860/865. Summi rokna tí kongstíð hansara frá hesum árum. Hesi árstøl eru tó ásett við stórari óvissu. Eyknevni Hárfagri fekk hann, tí hann svór ikki at klippa sær hárið fyrr enn Noreg var savnað í eitt ríki. Tað sigst, at ungur bar fram bønarorð til Gyðju, dóttir Eirik kong í Hordalandi, men hon vildi ikki hava ein so "lítlan" kong. Øðrvísi varð, um hann hevði verið kongur yvir øllum Noregi.


text:
Orð: Hans Adolph Brorson
Lag 1: Gamalt føroyskt sálmalag
Lag 2: Carl Christian Nicolaj Balle
Týtt: Jákup Dahl
1. Í hesi sælu jólatíð
vit glað øll skulu vera,
og fús og hugað vera í
Guðs náði lov at bera;
um hann, í krubbu lagdur er,
alt takkarljóð og lovsong ber,
so tað kann hjartað fanga.
O, frelsarmaður, lovið títt
um allan heim skal ljóða vítt,
so foldin kyk skal ganga.
2. Tann sonurin av Dávids rót,
sum er Guðs faðirs líki,
hann syndarum til sálarbót
steig oman úr himmiríki;
tað hann so sárt í hjarta skar,
at verøld øll í vanda var,
og menniskjan fór illa;
í góðsku síni sterk og rein
hann kom á fold várt sálarmein
og hjartasorg at stilla.
3. Ein lovsong vit fram bera tá,
um fátt vit kunnu bjóða,
hosianna og halleluja
skal allar staðir ljóða;
Guðs ørk er send í váran her,
tí syngja vit um sigursferð,
har áður vón var eingin;
vit syngja um hin sæla frið,
so helviti skal ógvast við
at hoyra einglasongin.
4. Guð nú ei longur vreiður er,
men hevur miskunn blíða,
tí komin sonur hans er her
for heimsins synd at líða;
tí kærleika skal boðast frá,
at sonur Guðs er okkum hjá
í armóð, eymd og váða;
hvør skal tá ikki lætta av
tí tunga móði, sorgin gav,
og lata Jesus náða!
5. Og um so nátt er myrk og long,
hon fer, tá sólin rísur,
so endast skal mín sút so trong,
tá miskunn Guðs mær lýsir,
at Guð frá fyrstu upphavs stund
meg elskaði av hjartans grund,
varð bróðir mín og líki;
hitt orð mær ei úr huga fer,
sum einglakórið higar ber:
«Guðs frið um jarðarríki!»
6. Um mangan er mítt gleðiljóð
ein gráturødd at hoyra,
so skal øll krossins tyngd ei tó
tað mær av vørrum koyra.
Tá hjartans neyð sum mest gerst trong,
eg spenni gleði-hørpustrong,
at hann skal betur ljóða;
og syrgin hjørtu skilja best,
hvat henda stóra fagnarfest
av gleði letur bjóða.
7. Halleluja, nú endað stríð,
hvør er tann, sum nú klagar!
Hvør gongur stúrin sorgum í
nú hesar sælu dagar!
Guðs kirkjufólk, syng hátt í ský:
Halleluja, vár gleði ný
er sæl, so ei finst líki!
Halleluja, halleluja!
Guðs son eg á, eg fari herfrá
við honum til Guðs ríki!


text:
Gátuførar hendingar - Skipsvrak
Bókadeild Føroya Lærarafelags
- Síður: 32
- Útgávuár: 2014
- Upprunamál: enskt
- Innbinding: heft
- Rithøvundur: James Stewart
- Týðari: Pauli Hansen
Stór skip eru farin á havsins botn gjøgnum alla søguna. Skipsvrak leiðir okkum á eina hugtakandi ferð gjøgnum hesar ræðandi hendingar.
Les um skipini, sum sukku í illveðri ella av spreingingum ella bert, tí tey vóru illa bygd. Hoyr um skip, sum eru lyft upp aftur av havsins botni eftir at hava ligið har í fleiri hundrað ár. Les um skattir, sum hava gjørt fólk rík. Og hoyr um vanlukkur, sum hava kostað mong mannalív hjá ferðafólki og manning, og vanlukkur, sum hava gjørt stóran skaða á umhvørvið.
Bókin er grønur faktakrabbi


text:
Heiðavegur 15
FO-600 Saltangará
Telefon: +298 519749
Heimasíða: www.byggirad.fo
t-post: byggirad@byggirad.fo
Stjóri: Øyvind Bjerkenes
Teknistova og byggifelag
Byggiráð veitir tænastur innan prosjektering og bygging. Tað merkir, at vit hava førleikar at hjálpa kundanum við at gera innleiðandi arbeiði, so sum tekningar og kostnaðarmetingar, samstundis sum at vit kunnu gera dreymin um at byggja til veruleika - frá tekniborðinum til lidnan bygning.
- Timbur- og snikkaraarbeiði
- Betongarbeiði
- Tekningar og byggifrøðiliga ráðgeving
- Eftirlit og byggileiðsla
- Uppmáting og skráseting
- Støðumetingar


text:
Star Wars Episode I: Hulduhóttanin
Star Wars Episode I: Hulduhóttanin (upprunaheiti: Star Wars Episode I: The Phantom Menace , amerikanskur filmur av George Lucas frá 1999. The Phantom Menace var tann fjórði Star Wars-filmurin ið varð gjørdur, sum tann fyrsti prequel (undansøgu) parturin í Star Wars-søguni, við frumsýning 22 ár eftir fyrsta Star Wars filmin Star Wars Episode IV: Ein nýggj vón ið kom út í 1977.
Søgan[rætta | rætta wikitekst]
Filmurin fylgir Jediriddaranum Qui-Gon Jinn og hjálpara hansara Obi-Wan Kenobi ið fylgja og verja Drotning Amidalu á ferðini frá planetini Naboo til planetina Coruscant í vónini um at fáa ein friðaligan enda á eini víðfevnandi interplanetariskari handils-ósemju. Filmurin sýnir eisini ein ungan Anakin Skywalker áðrenn hann gjørdist Jedi-riddari, her framvístur sum ein ungur trælur ið tykist serstakliga sterkur og sýnir eina spírandi megi frá Forsuni, og sum noyðist at stríðast við tí gátuføru afturkomu Sithanna.


text:
Luttakarar í kjakinum verða Gunnbjørn Joensen, stjóri í Thor, Ólavur Ellefsen, stjóri í Simprentis og Erika Hayfield, adjunktur í samfelagsvísindum á Fróðskaparsetri Føroya. Óluvá Zachariassen og Stefan í Skorini fara at stýra kjakinum.
Endamálið við kjakinum er at varpa ljós á spurningin, hvussu vit kunnu útbúgva okkara arbeiðsmegi til tørvin hjá vinnuni og arbeiðsmarknaðinum annars fyri at skapa mest møguligan vøkstur í samfelagnum. Ætlanin er at skapa kjak um hendan spurningin í vinnuni, politisku skipanini og í samfelagnum annars.
Niðanfyri sæst kjakið frá Vinnudegnum 2013, har evnið var skattanýskipan.


text:
NAX fyriskipar ymiskar túrar í Føroysku fjøllunum. Túrarnir vera skipaðir í samstarvið við viðskiftafólkið eftir tørvi, áhuga og ynski.
Instruktørar hjá NAX eru knýttir at túrunum, har teir vegleiða og hava ábyrgdina av at viðskiftafólkið fær ein tryggan og góðan túr.
Niðanfyri eru hugskot til gongutúrar, ið NAX skipar fyri.
Vitja tað vøkru bygdina Saksun. Leiðin gongur til grannabygdina, Tjørnuvík, við ferðaleiðara. Gingið verður eftir gomlu fjallagøtuni, ið var einasta farleið millum bygdirnar báðar, og sum var nýtt av læknum, prestum og sýslumonnum í gomlum døgum.
Á Fjallatindinum daga Risan og Kellingina undan, og Tjørnuvík, sum liggur so vøkru umgird av stórbærum fjøllum, er at síggja.
Tíð verður eisini at spáka í hugtakandi bygdini.
Minst til heit klæði, góðar skógvar, matpakka og vatn.
Gongutúrur fyri vestan á Streymoynni runt Sornfelli til Norðradals.
Á túrinum sæst tað stórbæra Atlantshavið, har oyggjarnar Vágoy, Sandoy, Hestur og Koltur rísa upp úr djúpinum, og skapa eina vakra rammu um hesa undurfullu náttúruuppliving.
Minst til heit klæði, góðar skógvar, matpakka og vatn.
Ganga niðan á Føroya hægsta tind. Njóta tað undrunarverda útsýni yvir firðirnar, tær vøkru oyggjarnar og teir kavakløddu fjallatindar. Njóti ein kopp av kaffi á Føroya hægsta tindi. Staðkendur ferðaleiðari er við á túrinum.
Minst til heit klæði, góðar skógvar, matpakka og vatn.


text:
Boð eftir tyrluni - eftir manni ið var 135 fjórðingar úr Føroyum
19-04-2018 - 08:12 - Jóanis Albert Nielsen
Klokkan 17:30 í gjár fekk MRCC støðin eina fráboðan frá Skoraberg ið var til fiskiskap suður úr Føroyum, at brúk var at fáa ein mann av skipinum og undir læknahond.
MRCC sendi boð eftir bjargingartyrluni hjá Atlantic Airways, sum setti kós móti Skoraberg, sum var 135 fjórðingar úr Føroyum. Klokkan 19:15 var tyrlan hjá skipinum, og longu ein tíma seinni setti tyrlan seg við Landssjúkrahúsið við manninum.


text:
Fimleikarhøllin
Útleigan av fimleikarahøllini á Viðareiði
1. Høllin kann leigast fra kl 18:00 til og við kl 22:00 allar vanligar skúladagar. Skúlafrídagar kann høllin leigast við at venda sær til vaskifólkið ella bygdaráðið. Sunnu- og halgidagar verður høllin ikki útleigað.
2. Høllin fæst vanliga til leigu við at venda sær til vaskifólkið.
3. Leigan er ásett at vera 150 kr. fyri vaksin og 75 kr. fyri børn um tíman. Leigan skal gjaldast til vaskifólkið aðrenn lykil verður latin.
4. Leigarin hevur ábyrgdina av, at høllin verður latin aftur í sama standi, sum hon var. Fløskur, pappír og annað órudd má ikki liggja eftir í høllini, umklæðisrúmi, goymslurúmi ella aðrastaðni.
5. Í høllini er noktað at nýta uttanduraskógvar.
6. Álagt verður øllum at handfara øll skúlans amboð og høli væl til trivnað og gleði fyri øll.
7. Royking er strangliga bannað.
8. Brot á hesar reglur gevur karantenu
Samtykt á bygdaráðsfundi 27. februar 2007


text:
Monday, April 14, 2014
Tríggir føroyskir tónleikarar við í P2 tónleikakapping
Í dag klokkan 10.30 byrjar kamartónleikakappingin hjá P2 og ikki minni enn tríggir føroyskir tónleikarar eru við í kappingini í trimum ymiskum ljómliðum. Heiðrun Petersen spælir violin og er partur av Nordic Spring Quartet, Jákup Lützen spælir bratsj við KAMMERTONEN, Niklas Kallsoy Mouritsen spælir horn í Emanon Blæsikvintettini. Vit ynskja øllum góða eydnu og gleða okkum til at fylgja við. Undanumfør í kappingini ganga fyri seg í studio 2 í konserthúsinum og tað ber til at vera staðar, atgongumerki kosta einans 50 kr. Lesið meira her:
(KP)
Posted by Listin at 8:58 AM
Labels: Tónleikur


text:
Eins og undanfarin ár so verður aftur skipað fyri Kirkju Renning úr Kunoy til Klaksvíkar jólaaftansmorgun.
Hetta verður longu tíggjunda ferðin hesin túrur verður runnin. Fleiri hava runnið hvørja ferð. Fólk hava tikið sera væl undir við hugskotinum. Tí er avgjørt at skipa fyri túrinum aftur Jólaaftan 2017.
Veðrið ráða vit ikki yvir, og er tað tí altíð spennandi at frætta hvat veðurgudarnir borðreiða við av veðri Jólaftansmorgun.
Runnið verður frá Kunoyar Kirkju til Christianskirkjuna. Teinurin er 11,7 km. Talan er um ein hugnaligan rennitúr og als ikki um eina rennikapping. Um onkur ætlar at renna styttri og ikki dámar at renna gjøgnum tunnilin, so ber til at byrja uttanfyri tunnilsmunnan í Haraldsundi. Tann teinurin er 6,2 kilometrar.
Veðrið í 2013 Veðrið í 2012
Byrja verður frá kirkjuni í Kunoy umleið kl. 9.30, soleiðis at øll hava góða tíð til at vera heima aftur áðrenn døgverða. Eftir renningina bjóðar Treysti til morgunmat í Bakarínum hjá Jórun, har allir luttakarar er vælkomnir, at fáa sær ein bita og renniprát, áðrenn tey fara heim aftur at stakast víðari til jóla.
Veðrið í 2011
Veðrið í 2010
Luttakararnir verða bidnir um at møta við Badmintonhøllina har bussurin koyrir frá kl.8.45. Øll eru vælkomin at luttaka. Minnist til endurskinsvest og pannulyktina!
Veðrið í 2009 Veðrið í 2008


text:
FØROYARÍMAN EFTIR ALEXANDUR WEIHE
Frá tíðini undan tjóðskaparsangunum 1876 og frameftir er ein fosturlandsyrking á føroyskum, Førjaríman eftir Alexandur Weihe, eitt lítið hefti, sum hann sjálvur gav út í Keypmannahavn 1850.
Alexandur Weihe var føddur í Søldarfirði 1825 og fór til Keypmannhavnar at lesa mál. Hann tók tó ikki studentsprógv men las og lærdi seg hópin av málum. Umframt „Førjarímuna“, sum kom út í tveimum uppløgum sama ár, gav hann eisini út bóklingarnarDanske og færøske Samtaler/Danskar og Föriskar samtälir (1846) ogDansk-latinsk Parlør, Orator Danico-Latinus (1849), umframt blaðið Rivejernet og annað.
Blaðið, sum er í lítlum broti, hevur undirheitið „et ugeblad af tragi-komisk og belärende tendenz. Redigeret, uðgivet og forlagt af Alexander Wejhe“. Fyrsta nummarið kom út 20. juni 1850 og leggur fyri við „Bulbideren eller den opretgående porthund ved Vestervold, der ved sin dyrisk-magnetiske kraft formår at hidtrække politiet for at få en lang næse a la Tycho Brahes dag; et bidrag til Københavns mysterier“ - her verður sipað til ta nýskapandi fronsku skaldsøguna Mystéres de Paris, 1843, eftir Eugéne Sue (Isaksen 1992).
Tað er ein ófantaligur speistílur í hesum orðum, eyðkendur fyri tann floym av smábløðum, ið tustu fram í árunum eftir, at danska grundlógin kom í gildi 1849. Prentfrælsið gjørdi, at tað sum so leingi hevði prutlað undir loki, slapp út, ofta sum ærumeiðandi álop á navnnevndar persónar. Bløðini Rivejernet, Människävennen og Folkets Røst hjá Alexanduri Weihe (Chr. Matras 1943) hoyra upp í tann riðilin av gølubløðum – millum onnuir Uglen, Skytten, Rappee, ella hampiligari bløð sum FolketsNisse, Microskopet og tað akademiska Pjerrot – sum blómaðu í 1850-árunum (Kaj Bom 1956).
Alexandur er sum fiskurin í hesum frumhavi prentfrælsisins við øllum tess smáritum og -bløðum, ið vóru uttangarðs ella í jaðaranum á bókmentastovninum. Við bókmentastovninum verður sipað til øll tey tiltøk og skipanir, ið virka rundan um bókmentirnar og bókmentirnar virka í: forløg, prentsmiðjur, útbreiðsluleiðir og -fyritøkur, bókahandlar, ummælarar, skúlar, bókasøvn, virðislønanevndir, úrvalsrit, skúlaútgávur o.a. Bókmentastovnurin ræður fyri, hvat er viðurkent í samfelagnum sum góðar bókmentir og hvønn sess einstøk verk og høvundar fáa.
Yrkingasavn á donskum og fronskum: Weihes Parnas 1851
Í yrkingasavninum hjá Alexanduri, Weihes Parnas (1851), er eingin yrking á føroyskum. Tað mesta er á donskum og fýra yrkingar eru á fronskum – mær vitandi er hetta einasta dømi um, at føroyingur hevur givið út egnar yrkingar á fronskum. Bókin er samansett av 3 heftum, øll útkomin í 1851, og øll við undirheitinum „biografiske, topografiske og lejligheds-digte“. Talan er um tekstsløg, ið blómaðu í 18. øld. Hóast gamaldags og fyrntan form eru yrkingarnar um samtíðarlig evni, t.d. minnisyrking um náttúruvísindamannin H. C. Ørsted, sum doyði 1851, yrkt á fronskum. Summar eru yrktar til kend løg, partvíst beinleiðis eftir kendum samtíðaryrkingum t.d. „Den hjemkomne tapre landsoldat“ eftir bardagasanginum „Den gang jeg drog afsted“ eftir P. Chr. Faber, ið var útkomin á flogseðli 10.4.1848.
Førjaríman1850
Vit skulu hyggja at tí einastu føroysku yrkingini hjá Alexanduri, Førjarímuni frá 1850. Hann gav hana sjálvur út sum bókling í tveimum uppløgum í 1850, í tí seinna eru ymsar smáar broytingar gjørdar. Henda yrking brýtur upp úr nýggjum bæði formliga og innihaldsliga; formliga við at vera fyrsta metriska yrking á føroyskum, innihaldsliga við at vera fyrsta nýføroyska yrkingin, sum ikki er frásøguyrking. Føroyska rættskrivingin hjá Alexanduri stendur nær teirri hjá Hammershaimb, men hevur ymisk egin eyðkenni; herming eftir nútíðaríslendskum sæst t.d. í, at hann skrivar málfræðingur og nýtir orðið verzlunarhús í staðin fyri málfrøðingur. Men málið í Førjarímuni er ikki til umrøðu her; víst verður til Chr. Matras (Matras, Chr. 1982). Her prenta vit yrkingina eftir 2. upplagi:
Førjaríman
ið er
ógviliga stuttlig, spildurnýj ríma
um
Førjar og Føringa
við donskum frágreiningum.
Annað upplàg.
Útgevarinn hevir sjálvur irkt, men førjavinur hevir
mælt honum til tess
Keypinhövn.
Útgivin af Alexandri Veya.
Prentað hjá A. L. Möller
1850.
1 Gomul leiva á hellugrund
Er’ Førjar í Norðhàvi;
Hàr er ei skogv, ei grøna lund,
Men mengur menskur màður.
Hàr er ei flitturstás, ei sús,
Men hug’r og digd í hvörjum hús’,
Og vinátt’ allastàðni.
2 Føriska teir fyr’ innan hurð,
Teir aldrin tí forgera;
Seyða hàva teir góðan skurð,
Sum teir mann treysta gera.
Føring’r heldur seg erpnann mann,
Góður við gud og Førjaland,
Hann’r trúgvur sínum koyngi.
3 Her ljóðar Norðans forna mál
Í átta túsind munnum;
Og mengan táttinn irkti Pál,
Með’n bát hann dróg á lunnum.
Kirkna er bert ókunnumál,
Og eykið bera teir við tol,
Teir hopa betri tíðir.
4 Krambúð í Havninn’ er einans;
Hvör màður hàr má keypa.
Mengur, íð lengan veginn rann
Nakkalengur má leypa.
Ummi Fràkaskip er á vág,
Teir tora einkið sàr har fá;
Fríhandla teir ei tora.
5 Hosnamàður kritar kross á,
‘Lla tekur, pör og troyjur;
Sum hann sigir allt vera má;
Annan veg ei svoygjast.
Føringar fá ei miklan ratt,
Tora ei selja net àf ratt
Monnum, íð er’ útlinzkir.
6 Einginn uttan prengari kongs,
Før’ska verzlunarhúsið,
Torur taka lýsi og torsk,
Og trýstur fólk í grúsið.
Men hevði handlinn verðið fríð’r,
Føringur varð, um júst ei rík’r,
Màður, íð kundi livað.
7 Munn’m vàr hàva viskutan kong,
Eins og Dàna er toynki,
Tegnum á að hjálp’ eina hond,
Og brjóta handlins loynkjur.
Reiðrast Føringar lengt í Nör’,
Teir búgva tó á Fríðriks jörð,
Og hundar teir ei eru.
8 Í Førjum mengur kvæð’ hev’r irkt,
Jànus sum fávur annar,
Íð hann irkjur er ljóst og ‘r mirkt;
Mengan tátt hann sàr kannar.
Hövdu teir gjört hann lærdan mann,
Sendt hann om’n í Dànmerkurland,
Slapp mest’r um Ølenschlègher.
9 Úr Førjum fór málfræðingur,
Teir rópt’ hann Álissandur.
Tá ið hann vàr tràvetraður
Teir hild’ í hon’m vàr gandur;
Teir vizt’ ei hvursu tàð til barst,
Ät ræð’ hann hevð’ að lesa lært,
Tó lært hann hevði einginn.
Formlig nýroynd
Formliga nýroyndin í Førjarímuni liggur í, at yrkjarin roynir eyðsýniliga at hava fasta reglulongd, soleiðis at skilja, at í hvørjari reglu er eitt ávíst tal av stavilsum, t.e. hann roynir at yrkja metriskt. Hetta ger hann eisini í donsku og fronsku yrkingum sínum, Hanus Jákupsson Debes hevði gjørt tað á donskum meira enn 100 ár áður og aðrir føroyingar somuleiðis í yrkingum á donskum. Men Førjaríman er fyrsta varðveitta royndin at yrkja metriskt á føroyskum.
Fast tal av stavilsum í reglum og ørindum var sum sagt eitt nýtt fyribrigdi á føroyskum, tí í kvæðunum er hetta ikki; í staðin hava tey fast tal av áherðslum í hvørji reglu: í ferreglaðum kvæðaørindum eru fýra áherðslur í 1. og 3. reglu, tríggjar áherðslur í 2. og 4. reglu; og í tvíreglaðum kvæðaørindum hava báðar reglur 4 áherðslur. Men áherðsluleys stavilsi kunnu vera færri ella fleiri, og stórur munur á longdini á reglunum er vanligur.
Tann formgevingin av skaldskapi í bundnum máli á føroyskum, sum Alexandur arbeiðir við í Førjarímuni, var langt síðani fullførd í teimum eldru evropeisku skriftmálunum. Hetta er ein broyting, sum hongur saman við, at skaldskapurin losnar frá tí upprunaligu eindini skaldskapi, tónleiki og leiki ella dansi, at skaldskapurin verður skrivaður og at forngrikskur og -rómverskur skaldskapur gjørdist fyrimynd fyri evropeiskan skaldskap í teimum bókmentum á móðurmálunum, ið vuksu fram um og eftir endurreisinina. Sv. M. Kristensen (1970: 2039) skrivar í sínum skaldskaparástøði, at nógv talar fyri at síggja sundurskiljingina millum tónleik og skaldskap sum eitt tekin um andan hjá endurreisnini: Yrkjararnir í endurreisinini settu herming eftir forngrikskum og -rómverskum bókmentum sum fremstu reglu, og tað merkti, at teir yrktu eftir teimum fornu fyrimyndunum, sum teir bara kendu gjøgnum lestur og ikki í teirra upprunaliga tónlistarliga formi – franski Plejade-bólkurin um 1550 er eitt gott dømi um hesa strembanina.
Í tí upprunaligu eindini av skaldskapi, tónleiki og rørslu fær skaldskapurin sín form gjøgnum hinar tættirnar í eindini; teir forngriksu harmleikirnir fingu sín skaldsliga form gjønum tónleikin og sjónleikin í framførsluni; tey føroysku kvæðini fáa sín skaldsliga form, rýtmu og áherðslur gjøgnum stevið, rørslurnar í dansinum, har tað verður stigið fast, fær tað kvødna orðið eisini áherðslu. Uttan dans og tónalag er lítið eftir av forminum á kvæðunum; sum uppskrivaður skaldskapur eru tey gomlu kvæðini sera óreglulig formliga; eitt ørindi kann byrja við hesi reglu: „Tak tú hesa“, eitt annað ørindi í sama kvæði kann byrja: „Tað ið tú hevur í vón hjá tær“; uttan dansin og kvøðingina hvørvur tað sveiggið og spennið, sum gevur hesum skaldskapi fullfíggjaðan form. Í eddukvæðum eins væl og føroyskum kvæðum er tað talið av hæddum ella áherðslum, sum um ræður; tey áherðsluleysu stavilsini verða ikki tald. Sv. M. Kristensen (1970: 34) skrivar um metrisku menningina í bundnum donskum skaldskapi:
Arbejdet med denne versekunst, med at opdyrke et rytmisk liv i en digtningudenmusik (tenjing T.S.) har i tidens løb gennem-gået nogen forandring. Det er forståeligt, at man i den første periode, med og efter renæssancen, især kan mærke anstrengel-serne for at skabe orden og system, et fast grundlag at bygge på. Man stræber efter korrekthed, og sliddet med at få de gen-stridige ord til at holde trit og retning kan f.eks. mærkes i Danmark i det 17. århundrede, noget forsinket i forhold til det syd-lige og vestlige Europa.
Tað gekst striltið at laga danskan skaldskap í 17. øld eftir teimum klassisisku krøvunum. Tað sama var galdandi fyri ta føroysku yrkingina hjá Alexanduri Weihe 200 ár seinni, rætt og slætt tí at føroyskt hevði ikki verið brúkt soleiðis áður.
Hyggja vit leysliga at Førjarímuni, síggja vit skjótt, at tað eru nógvir apostroffar í henni, og teir eru ógvuliga ørkymlandi. Hetta vísir skilliga trupulleikan hjá yrkjaranum við at boyggja málið á fyrsta sinni eftir tí klassisistiska kravinum: við at høgga av hæli og sneiða av tá og skriva „Men hug’r og digd í hvörjum hús“ í staðin fyri „Men hugur...húsi“, fær hann 8 stavilsi eins og ørindislagið krevur; annars verða stavilsini 10.
Hesar strongu reglur leggur Alexandur sær eina við at lúka, tí tær hoyrdu til ta lærdóms- og skaldskaparhevdina, sum hann var skúlaður í. Tað er hugvekjandi, at júst Oehlenshläger, ið Alexandur í yrkingini setur upp sum meginskald, í fyrsta yrkingasavni sínum, Digte 1803 fór burtur frá tí klassisistiska stílinum og innleiddi danskan romantikk m.a. við at herma eftir tí gamla norrøna skaldskapinum, eddukvæðum og øðrum kvæðum við ørindum, ið høvdu skiftandi reglulongd og reglutal, eins og „Guld-hornene“ eru gott dømi um.
Innihaldslig nýskapan
Trý tey fyrstu ørindini í Førjarímuni eru innihaldsliga í samsvari við fosturlandsskaldskapin, sum blómaði í Norðurlondum um hetta mundi. Føroyar, føroyingar og føroyska málið verða nevnd, staðsett og lýst úr tjóðskaparromantiskum sjónarhorni. So koma fýra ørindi við atfinnningum móti einahandlinum, harnæst eitt ørindi um kvæðaskaldskapin, og síðsta ørindi sigur frá stóru málsligu gávum yrkjarans.
Elli
Um landið verður fyrst sagt, at tað er gamalt – tað vanligasta rósandi eyðkennið sum verður ognað føðilondum í norður-lendskum fosturlandsskapi (sbr. „Og gamle Danmark skal bestå..“, „Du gamla, du fria...“. „Eldgamla Ísafold“, og tann nýggjari grønlendski tjóðsangurin „Avgamla landið...“, K. Hoydal týddi). Harumframt verður sagt, at Føroyar eru ein „leiva“, t.e. leivd, á hellugrund. Jarðfrøðiliga er tað rætt, tí sum vit vita, standa Føroyar á norðuratlantsrygginum og vóru í forsøguligari tíð partur av stórum meginlandi. Um yrkjarin hevur havt kunnleika til hetta, ella tað heldur hevur verið sagnalandið Atlantis hann hevur havt í huga, er ikki avgerandi. Tað avgerandi er, at í orðinum „leiva“ fjalist hugsanin um nakað størri, ein varhugi av einari horvnari norrønari „gulløld“, sum Føroyar áttu part í.
Norrøna bylgjan
Tað verður tilskilað, at landið er í Norðhavi, og lýsingin heldur fram við at nevna lutir, sum ikki eru har: skógur, grønar lundir og „flitturstás“, og harvið er yrkingin farin undir óbeinleiðis samanbering við onnur lond. Í tað tjóðskaparliga tilvitið er innbygt tilvit um aðrar tjóðskapir, sum eru ólíkir eins egna, og tann einstaka tjóðin skilmarkar seg í mun til aðrar (B. Anderson 1983: 24). Vit eru ikki longur fyrst og fremst ella bara Guds ella kirkjunnar børn men landsins, og landið má tí fyri okkum vera tað besta landið. Samstundis vita vit, at onnur halda tað sama um síni lond, og tí strembar tann einstaki tjóðskapurin eftir at halda fast við, at hann er serstakur millum aðrar tjóðskapir.
Yvir av tí, sum ikki finst verða sett: reystleiki, dugnaskapur, dygd og vinalag. Á henda hátt verða mild náttúra (skogv, grøna lund) og marglæti (flitturstás) óbeinleiðis umboð fyri veikleika, ódygd og ótrúskap. Tað at javnseta hørð náttúrugivin lívskor og góðar likamligar og andligar eginleikar og øvugt seta vánaligar eginleikar saman við mild lívskor, gongur aftur til mentanarrelativismuna hjá Montesquieu, serliga verkið L’Ésprit des lois, Andi lóganna, frá 1748. Í hesum høvuðsverki, sum skjótt varð kent og umrøtt í Danmark og kom í danskari týðing 1770 – Svabo tekur til Montesquieu í Føroyafrágreiðing síni – lýsir høvundurin lógirnar í teimum ymisku londunum sum treytaðar av grundmuruni í teimum ymisku stjórnarformunum; men grundmuruna í stjórnarformunum førir hann aftur til frábrigdi í teimum náttúrugivnu treytunum, serliga veðurlagið. Hann ger sostatt veðurlagið í Norðurlondum til natúrligt støði undir frælsum fólkaræðisligum stjórnarformum, og øvugt ger hann veðurlagið í Suðurlondum til jørðildi undir einaræðisligum stjórnarformum.
Í Danmark gjørdist tað sveisarin Paul-Henri Mallet, ið fyrstur brúkti hugmyndina um Norðurlond sum ríki frælsisins. Í verkunum Introduction à l’histoire de Danemarc, 1755, og Monuments de la mythologie et de la poésie de Celtes et particulièrement des anciens Scandinaves, 1756, tekur Mallet hugmyndina hjá Montesquieu til sín um, at Norðurlond og Suðurlond umboða ávikavist upprunaligt frælsi og ófrælsi. Verkið hjá Mallet læt ein nýggjan heim upp fyri teimum mentaðu í Evropa, heimin hjá norðurlendskum gudasagnum og skaldskapi. Í enskari týðing frá 1770 vóru gudasagnirnar tongdar at enskari frumsøgu. Og tá ið skotin Macperson gav Ossian út í 1762, var hann kveiktur av Mallet. Týskar týðingar av Ossian 1764 og Mallet 1765 gjørdu, at „tann norrøna bylgjan“ breiddi seg í Týsklandi. Í Fraklandi vísir Mme de Stael í síni evropeisku bókmentasøgu, De la littérature, í 1800 til Mallet, tá ið hon tosar um tað, hon kallar norðurlandabókmentir og sum hjá henni umfata Norðurlond – tey ger hon lítið og einki við – Bretland og Týskland; tey bæði seinastu viðger hon gjølla. Uppistøðan og niðurløgan er, at í norðurlandabókmentum býr kærleiki til dygd og frælsi, men í teimum suðurlendsku, kynstrigari og meira siðmentaðu bókmentunum, lá trá eftir njótan, sum fekk kærleikan til frælsi og dygd at vikna.
Umframt at tann norrøni arvurin av gudasagnum og skaldskapi kom fram í dagsljósið við Mallet, varð í Danmark skrivað norðurlendsk søga. Verkið hjá Ove Malling Store og gode Handlinger af Danske, Norske og Holstenere – føroysk og íslendsk brøgd eru ikki við í bókarheitinum – sum kom í 1777, sigur í smásøguformi frá teimum fyrimyndarligu forfedrunum. Tað var danska einavaldsstjórnin, ið fekk hetta verkið í lag við tí endamáli at fáa til vega eggjandi fyrimyndir. Tað ber illa til at ovmeta tann týdning, sum verkið hjá Malling hevði fyri myndanina av donskum tjóðskaparligum samleika (Dansk litteraturhistorie 4: 309).
Í Danmark gav dyrkanin av norrønari søgu mótvág móti tí týsku ávirkanini í Struense-tíðini. Í føroyskum og íslendskum høpi er støðan onnur; har er tað tann danska ávirkanin, sum skal hava eina mótvág í tjóðskaparligu strembanini. Í føroyskari og íslendskari tjóðskaparstremban verður kjarnaøkið hjá tí „norrønu gulløldini“ tí tað vesturnorrøna økið: Føroyar, Ísland og Noreg, meðan roynt verður at halda serliga Danmark uttan fyri „hetjuklubban“. Sostatt leggur danskur fosturlandsskaldskapur dent á tey „norrønu“ eyðkennini hjá Danmark, lýst t.d. sum einfalt lív, arbeiðssemi fólksins, styrki og trúskapur, og ein blandingur av mildum og hørðum í náttúruni; eyðkenni mótsett hesum verða hinvegin kannað tí stóra útheiminum sunnanfyri. Men í føroyskum (og íslendskum) fosturlandsskaldskapi hevur Danmark ofta júst leiklutin sum tann stóri suðurlendski útheimurin og er tann neiligi samanberingartátturin. Hetta forðar ikki fyri, at teir donsku kapparnir, sum vórðu útbreiddir í Føroyum gjøgnum útgávur av donskum vísum, framvegis livdu við sítt fríska lív á manna munni.
Førjaríman sipar ivaleyst til donsk viðurskifti við orðunum „skogv“, „grøna lund“ og „flitturstás“ í tí noktandi javnsetingini við føroysk viðurskifti.
Hugmyndin hjá Montesquieu um ávikavist norðurlendsk og suðurlendsk lyndis- og samfelagseyðkenni verður sostatt trengri og trengri tulkað, tess longri norður vit fara: Bókmentasøgan hjá MmedeStael hevur Týskland og Ongland sum umboð fyri frælsiselskandi og siðiligar norðurlandabókmentir. Í tí donsku tjóðskaparhevdini gongur suðurmarkið fyri tí norrøna í hægsta lagi so langt sum til at rokna gamalt danskt land í Suðurjútlandi uppí; Ongland telst ikki við, men Noreg er týdningarmikið fyri danska sjálvsfatan og partvíst Ísland gjøgnum fornbókmentirnar. Í føroyskari tjóðskaparyrking er tað norrøna ofta avmarkað til tað vesturnorrøna.
Málspurningurin nemur land í føroyskum skaldskapi
Triðja ørindi í Førjarímuni byrjar „Her ljóðar Norðans forna mál/ Í átta túsind munnum“ – hetta var fólkatalið um 1850 – men í 2. ørindi stendur, at tað er bara heima við hús, tað ljóðar; afturfyri vilja føroyingar aldri lata tað týnast har: „Teir aldrin tí forgera“. Kirkjumálið sigst vera fremmant, eitt ok, ið føroyingar bera við toli í vón um betri tíðir. Tað danska kirkjumálið verður sostatt her skilmarkað sum fremmant, mótsett „Norðans“ forna máli, føroyskum.
Sjónarmiðini um føroyskt mál, sum her koma fram, eru nær skyld teimum, sum V. U. Hammershaimb setti fram seks ár frammanundan (Sven Grundtvir 1978) móti, at stættatingið í Roskilde fyrireikaði seg til at samtykkja lóg um danskt sum undirvísingarmál í Føroyum; grundgevingin fyri lógini bygdi á ta skeivu hugsan, at føroyskt var eitt danskt málføri. Hammershaimb skrivaði m.a.:
Dansk har i omtrent 300 Aar været paatrængt Færingerne baade som Kirke- og Retssprog ... Og med alt dette staaer det Danske endnu som et fremmed Sprog for Færingerne
Svend Grundtvig, 1978: 85-86
Við hesum hvøssu orðunum ger Hammershaimb orðini hjá Napoleon Nolsøe til síni. Napoleon skrivaði føroysk kvæði upp, meðan hann las til lækna í Keypmannhavn. Í formælinum til 1. bind skrivaði Napoleon í 1840 m.a.
... okkara føroysku tungu; hon hevur hildið seg higar til dags so rein og óblandað,... tóat tann danska tunga hevur verið okkum páskotrað meira enn 400 ár.
/.../ Tí væl er tað sannheit, at teir flestu Føroyingar kunnu nøkurlunda týða ta donsku tunguna, men fáur er tann, ið kann tala hana rætt, og aldri blívur hon talað millum mann og mann, tí tann ið vildi roynt tað, mundi, sum rætt var, verið hildin fyri gjøldur
M. A. Jacobsen 1921: 34
Hammershaimb hevði lænt kvæðabókina frá Napoleon í 1844, sama ár sum grein hansara 19. desember stóð í Kjøbenhavnsposten, og ávirkanin frá formælinum hjá Napoleon er týðulig. Eisini orðini hjá Napoleon um, at føroyingar, sum talaðu danskt við aðrar føroyingar, høvdu verið hildnir fyri gjøldur, finna vit aftur í greinini hjá Hammershaimb:
...i det private Liv vil det Færøiske endnu i lange Tider ikke kunne fortrænges af det Danske, om Skolebørnene endogsaa i de 6 Timer af deres Skoletid skulle undvære at høre de hjemlige Toner; hidtil har den Færing, som ved sin Tilbagekomst fra Danmark ikke talte sit Modersmaal, stedse været foragtet; saa-ledes vil det vist ogsaa blive Tilfældet med de Børn, som ville indføre i det huslige Liv det Sprog, de vænnes til at tale i Skolerne.
Svend Grundtvig 1978: 86
Hammershaimb heldur í grein síni, at føroyingar hava vant seg við, at kirkjumálið og skriftmálið eru eitt annað enn talumálið, og hesum hava føroyingar funnið seg í. Samsvarandi sigur Førjaríman, at føroyingar bera okið við toli. Men, sigur Hammershaimb...
skal det Færøiske gjøres til en større Træl, end det hidtil har været, da kan jeg ikke troe Andet, end at Færingerne ville komme til den sørgelige Erkjendelse, at man har til Hensigt med Magt at udrydde et... saa dyrebart og helligt Klenodie som Modersmålet maa være dem.
Svend Grundtvig 1978: 86
Bæði Hammershaimb og Førjaríman leggja dent á, at føroyingar tilvitað vilja halda fast við føroyskt mál í dagliga lívi sínum. Somuleiðis leggja báðir áherðslu á, at kirkjumálið er danskt – fremmant. Men tað er ein munur á, hvat teir siga um hugsan føroyinga um tað danska kirkjumálið. Sambært Hammershaimb hava teir vant seg við tað, men sjálvur tosar hann um „det forviklede i det Forhold at have et andet Skriftsprog end det, de tale“ (Sv. Grundtvig 1978: 86), og mergurin í framløgu hansara er, at um danskt verður lógarfest sum undirvísingarmál, fara føroyingar at kenna seg órættaðar, meðan teir ikki gera tað, sum støðan er. Nevnda lóg („Provisorisk Reglement“) kom í gildi í 1845, men varð tikin úr gildi aftur í 1854. Lógin var tí í gildi, tá ið Førjaríman varð yrkt; hon nevnir tó ikki undirvísing ella undivísingarmál, men bara kirkjumál og er víðgongdari enn Hammershaimb, tí hon sigur, at fólkið ber okið við toli, men í vón um betri tíðir; sambært Førjarímuni hava føroyingar eina vón um føroyskt kirkjumál.
Ein roynd var gjørd 30 ár frammanundan at útvega føroyingum bíbliulesnað á føroyskum. J. C. Schrøter, sum fyrst í 19. øld var einasti prestur barnvaksin í Føroyum, vendi sær til Danska Bíbliufelagið og beyð sær til at týða Nýggja Testamenti til føroyskt. Úrslitið var, at hann týddi Mattheusar evangelium, Bíbliufelagið gav tað út 1823, og tað varð latið hvørjum húsarhaldi í Føroyum. Tað hevur ofta verið sagt og skrivað, at fólk ikki tóku væl ímóti týðingini. Elsa Funding hevur tó sett fram próvgrundir fyri, at kanska hevur eftirtíðin gjørt ov nógv burtur úr hesi illvildini; t.d. spyr Elsa, hvussu tað ber til, at einki er eftir av øllum upplagnum av týðingini, og svar hennara er, at hon hevur verið lisin og slitin upp á svaðasvørði. Svend Grundtvig helt í 1845, at fjøldin av føroyingum, um tey vóru spurd, neyvan høvdu ynskt sær føroyskt í kirkjurnar í staðin fyri danskt. Tað sum hann krevur er, at tað ikki frá danskari síðu verða lagdar forðingar fyri menning av føroyskum máli. At „den nationale Sans“ er vaknaður í Føroyum hesa tíðina, heldur hann vera lítið trúligt og greinir hetta við at bera saman við siðaskiftistíðina:
der gives Exempler nok paa slige Følger af en længe fortsat unaturlig Tilstand, der fra den haarde Nød bliver en kjær Vane. Det skurrede vistnok ved Reformationstiden i mangen gudfryg-tig Mands Øre at høre Evangeliet oplæse, Psalmerne synges og Bønnerne holdes paa sit Modersmaal, og ikke som førhen paa det fremmede Sprog han kun halvt eller slet ikke for-stod;/.../
Svend Grundtvig 1978: 77
Samanlagt er tað mangt, ið bendir á, at orðini í Førjarímuni um kirkjumálið ikki svara til hugbuððin í Føroyum um 1850. Tað vóru í veruleikanum ikki sum í yrkingini fyrst og fremst kvæðayrkjandi bøndur og útróðrarmenn, sum ynsku eftir at víðka virkisøkið hjá føroyskum máli. Heldur vóru tað føroyskir studentar og lærdómsmenn, sum bóru hetta ynskið, menn sum høvdu lisið hægri lesnað og dvalst uttanlands: J. C. Schrøter, Napoleon Nolsøe, V. U. Hammershaimb og yrkjarin sjálvur – Alexandur Weihe. Hesir menn vóru allir nógv ávirkaðir av norðurlendskum tjóðskaparromantikki. Áhugin hjá donskum vísindamonnum fyri norðurlendskum fornminnum var avgerandi fyri innsavningararbeiðið hjá Napoleon Nolsøe og V. U. Hammershaimb. Norðurlendska rørslan, kallað Skandinavisman, vildi styrkja ta norðurlendsku eindina. Svend Grundtvig helt, at Norðurlond og serliga Danmark áttu at stuðla føroyskum tjóðskapareyðkennum. Hammershaimbs stavseting, ið varð gjørd undir ávirkan frá donskum og íslendskum málfrøðingum, hevði sum eitt týðandi stevnumið at lata tær føroysku málkeldurnar upp fyri vísindunum, og Chr. Matras kallar hana eitt gott dømi um andan í teirri norðurlendsku rørsluni (Chr. Matras 1958:82).
Atfinning móti einahandlinum
Førjaríman tekur aftur í aftur atfinningarnar móti einahand-ilsokinum, sum vit kenna frá táttinum Lorvíks Páll eftir Sjóv-arbóndan, men fyrst og fremstFuglakvæðinum yngra eftir Nólsoyar Páll. Meðan Fuglakvæðið er allegori, so setur Førjaríman atfinningarnar fram uttan nakra innballing í rúsinum eftir at prentfrælsið var ásett. Livandi lýsir hon loyniskipið, tann harða „hosnamannin“, sum velur og vrakar hosur og troyggjur og kritar kross á vrakvøruna, kongliga handil sum trýstir fólk „í grúsið“. Hann setur sína vón til kong, ið eigur at hjálpa tegnum sínum, eins og Fuglakvæðið hálva øld fyrr vónaði at fáa rættvísi frá „ørnini“. Í Danmark var tó fólkaræði komið í 1849, og tað var sum fólkatingsmaður og blaðmaður, at Niels Winther um hesa tíðina stríddist fyri føroyskum fólkaræði og fríhandli.
Alexandur talar fyri fríhandli, men Førjaríman er ikki heilt dagførd, tá hon sigur, at handil er bara í Havn, tí okkurt var hent, síðan Nólsoyar Páll var á døgum, og fyrsti úthandilin hjá einahandlinum kom í 1836. Fríur handil við Føroyar fyri allar tjóðir og frítt at hava handil í Føroyum fyri øll, ið her búðu og høvdu handilsloyvi, var ásett í 1856 eftir lóg, sum løgtingið viðmælti og landstingið samtykti.
Førjaríman hevur verið gloymd. Eftir tey tvey uppløgini, sum Alexandur sjálvur stóð fyri, kom hon ikki á prent aftur fyrr enn í 1982, tá ið Chr. Matras ljósprentaði útgávuna í fyrra upplagi 1850 í eini lítlari grein hann skrivaði um málið í yrkingini (Chr. Matras 1982: 16-18). Men ein sterk ábending er kortini um, at Førjaríman hevur verið kend og havt ávirkan. Tað er tann langa, kenda yrkingin „Monopolhandilin í Føroyum“ eftir Kvívvíks Jógvan, sum byrjar við orðunum „Lýð’ á ljóðið, lýð’ á ljóðið, Føroya fólk so blíð“ og stóð í Fuglaframa 22.4. – 27.5 1902; hon var tá 42 ørindi, seinni var hon stytt. Tað tykist, sum tey fýra ørindini hjá Alexanduri (4.-7. ør.) um handilin eru støðið undir yrkingini hjá Kvívíks Jógvani, sum dýpir og fer gjølligari um evnið; men evnistættirnir í umrøðuni hjá Alexanduri um handilin eru allir við hjá Kvívíks Jógvani. Umframt tann stóra longdarmunin á yrkingunum báðum er eisini tann munur, at Førjaríman er ein lýsing, men "Lýð' á ljóðið" er ein søga í bundnum máli.
Meting av føroyskum skaldskapi og lærdómi
Føroyskur skaldskapur er umrøddur í 3. og 8. ørindi. Í fyrra førinum er talan um skaldskap sum part av gerandislívinum, og talan man vera um Nólsoyar Páll, tá ið sagt er „Og mengan táttinn irkti Pál,/ Með’n bát hann dróg á lunnum“. Í seinna førinum nevnir hann eitt annað skald, nevniliga Sjóvarbóndan, sum høvuðsskald millum onnur:
8. Í Førjum mengur kvæð’ hev’r irkt,
Jànus sum fávur annar,
Íð hann irkjur er ljóst og ‘r mirkt;
Mengan tátt hann sàr kannar.
Í seinnu helvt av ørindinum kemur fram ein forvitnislig óbeinleiðis meting og fyrivarni:
Hövdu teir gjört hann lærdan mann,
Sendt hann om’n í Dànmerkurland,
Slapp mest’r um Ølensjlègher.
V.ø.o. metir Alexandur, at Sjóvarbóndin hevði rokkið longur sum skald, ja, hevði farið fram um danska tjóðskaldið Oehlenschläger, hevði hann verið sloppin burtur at ganga í skúla. Alexandur heldur, at skúlalærdómur er neyðugur til at røkka allan vegin í skaldskapi. Hetta kemur eisini fram í, at Førjaríman hevur skrivligan skaldskap sum formliga fyrimynd. Tað er áhugavert, at bæði tey føroysku skaldini, sum Alexandur nevnir við navni, høvdu funnist at einahandlinum eins og hann ger sjálvur.
Seinasta ørindi er sjálvsmyndin hjá Alexanduri. Hann metir seg ikki at vera skald men málfrøðingur, og hann lýsir seg sum málsligt flogvit:
Tá íð hann vàr tràvetraður
Teir hild’ í hon’m vàr gandur;
Teir vizt’ ei hvussu tàð til barst,
Ät hann hevð’ ræð’ að lesa lært,
Tó lært han hevði einginn.


text:
Orð: Abraham Grimstvedt
Lag: William Henry Havergal
Týtt: Victor Danielsen
1. Áh, Harri Krist, mín Frelsari,
tú gavst teg fyri meg,
til krossins deyð frá trónuni
tú lýðin boygdi teg!
2. Har uppi friður, gleði var,
har kendi tú ei neyð,
men her á jørð bert møtti tær
sorg, ótøkk, pína, deyð.
3. Hvat kundi, Harri, fáa teg
so djúpt at stíga tá
og ganga henda tronga veg
og hanga trænum á!
4. Teg dreiv tín stóri kærleiki,
tín kærleiki til mín
og syndatrælir eins og meg,
sum bóru hat til tín.
5. Tú komst at vitna um vár Gud,
og at hann góður var,
at vinna syndatrælum lut
í ljósins ríki har.
6. Tí fyllist nú mín sál og ond
av tøkk og prís til tín,
sum loysti míni trælabond,
bart lív og frið til mín.


text:
Smakkar væl, nakað sum hjørtur. Søgan sigur tó onki um hvørt kengurur rigga sum skerpikjøt.
Keldur til metan er fyrst og fremst smáverur sum virka uttan oxygen. Hesar eru nógvar í vátari mold, men eru eisini í jóturdjórum, so sum neyt og seyði. Hesi alidjór verða mett sum ein megin kelda til metanútlát (tað gongur av báðum endum hjá teimum).
Rendi meg í eitt tilmæli um at gevast við at eta neyt og seyð, men heldur at halda seg til kengurur, tí tað minkar um metanútlátið. Tað hevði broytt raksturin nakað, vænti eg, um vit skuldu fingið kengurur í rætt heldur enn seyð!
Hinvegin, so fer kanska einaferð í framtíðini at koma eitt altjóða krav, at vit minka um seyðastovnin fyri á tann hátt at minka um útlátið av veðurlagsgassum.
Sí BBC søguna:
http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7551125.stm


text: Farin í friðsæla feriu, tendraði eg fyri morguntíðindunum. Tey vardu tríggjar minuttir, tíðindini. Í hesar morgunsælu tríggjar public service minuttir hoyrdi eg tvær ferðir um hendingar í London. Fyrst um ein bil, ið hevði rent á fólk, so ein doyði, og so um klædningin á brendu íbúðarhúsunum, har fleiri doyðu. Skakandi summarhendingar báðar, men skakandi var eisini, at í báðum førum kundi føroyski journalisturin ikki siga mær søgurnar úr London, uttan at nevna Danmarks Radio. Tvær ferðir í tríggjar minuttir og galdandi fyri 100% av kringvarpstíðindunum úr London. Sum eg skilji, so verða morguntíðindini úr útlondum uppfunnin og staðfest inni á DR redaktiónini. Og so lisin av einum ekspedienti á føroyskum. Hevur Kringvarpið eitt tíðindagentur, sum einsíðugt er bygt upp saman við DR? Er agenturið boðið út í almenna lisitatión, so NRK, RÚV og SVT eisini kundu havt bjóðað? Fyri ikki um at tala BBC Shetland og KNR? Ber ikki til at framleiða føroysk tíðindi úr allari verðini til føroyska lurtaran á heimligum kringvarpsbotni, uttan at referera til eina úrvalda radiostøð, sum endaliga keldu og einasta sannleiksvitni? Nei, hetta var ikki gott feriuútvarp. Eg haldi eg skifti kanal.


text:
Beinta er útbúgvin fysioterapuetur frá Fysioterapeutskúlanum í Esbjerg í 2003. Beinta hevur verið á ymiskum skeiðum í manuellari viðgerð, venjaraskeiði hjá Pro-academy og í akupunktur.
Umframt hettar hevur hon tikið introduktiónsskeiðið, knæskeiðið og mjadna/lyskuskeiðini hjá Ítróttarfysioterapi Fakbólkinum.
Í 2011 hevur Beinta tikið skeiðini KT 1, 2 og 3 í kinesiotape.
Í apríl 2012 tók Beinta prógv í grundútbúgvingini í Mechanical Diagnosis and Therapy (McKenzie)
Bachelor í Fysioterapi, Cert. MDT, Fysioterapeutskúlin í Esbjerg
Grundútbúgvingini í Mechanical Diagnosis and Therapy (McKenzie)
Teldupostur: beinta@fysioterapi.fo


text:
Á ráðstevnuni "Vit vilja gera mun" hjá
Almannaverkinum, sum verður fríggjadagin 8. mai, verður ársins rúmligi
arbeiðsgevari kosin.
Saman við
heiðrinum fær ársins rúmligi arbeiðsgevari eina standmynd, sum Rúni Jacobsen úr
Hvalvík hevur gjørt á Verkstaðnum Vón.
Íblásturin til standmyndina er, at hóast flogið er skert, so ber til at flúgva høgt. Men samstundis er neyðugt at hava í huga, at vøksturin er bestur í røttu moldini.
Ársins rúmligi arbeiðsgevari kjósast
Sosialráðgevar á Almannaverkinum hava tilnevnt arbeiðsgevarar, sum hava uppiborið heiðurin, til eina dómsnevnd at taka støðu.
Á samkomu á ráðstevnuni "Vit vilja gera mun" fer landsstýriskvinnan í Almannamálum, Annika Olsen at avdúka vinnaran og handa Ársins rúmliga arbeiðsgevara standmyndina.
Rúmligir og fúsir
Tað er torført hjá sosialráðgevunum at velja, tí at nógvir arbeiðsgevarar hava uppiborið heiðurin. Tískil er tiltakið fyrst og fremst ein ásannan av stóra vælviljanum, sum nógvir arbeiðsgevarar hava.
Tað hevur stóran týdning fyri borgarar við skerdum arbeiðsførleika at sleppa aftur til arbeiðis. Skerdi arbeiðsførleikin ger tað ofta torført at fóta sær aftur, og tí hevur eitt neyvt samstarv millum Almannaverkið og arbeiðsgevarar, sum eru rúmligir og fúsir at hjálpa, stóran týdning.
Ein rúmligur arbeiðsmarknaður er til gagns fyri borgaran, samfelagið og arbeiðsgevaran, sum fær ein fjølbroyttari starvsfólkahóp.
Øll eru vælkomin á ráðstevnu í Norðurlandahúsinum 8. mai, millum annað at heiðra Ársins rúmliga arbeiðsgevara.


text:
Jan Müller
10.03.2018 - 16:24
Tíðindi/Greining
Amerikanski oljurisin Chevron, sum gjørdi stóra oljufundið Rosebank skamt frá føroyska markinum í 2004, hevur nú aftur latið seg í arbeiðshandskarnar. Felagið, sum áður hevur verið á tekniborðinum við útbygging av Rosebank fyri síðani at leggja tað á hillina, hevur nú eftir øllum at døma tikið eitt týðandi stig nærri eini endaligari útbygging.
Chevron kunnger nú um dagarnar, sambært oljumiðilinum Upstream, at tað er farið undir eina viðgerð av tilboðum uppá at byggja eitt goymslu- og framleiðsluskip, eisini nevnt FPSO. Umboð fyri felagið sigur, at tað komandi hálva árið fer at brúka tíðina til at sálda frá tilboð fyri harvið at kunna taka avgerð um, hvør skipasmiðja skal fáa uppgávuna. Ikki færri enn tríggjar skipasmiðjur í Suðurkorea, Daewoo Shipbuilding & Marine Engineering, Hyundai Heavy Industries og Samsung Heavy Industries og fyritøkan Sembcorp Marine í Singapore hava latið inn tilboð. Freistin var 5. mars. Framleiðsluskipið skal kunna framleiða 100.000 tunnur av olju um dagin og kunnu goyma 950.000 tunnur. Innleiðandi samráðingar verða longu við fyritøkurnar í hesum mánaðinum. Eisini skal skipið kunna viðgera stórar nøgdir av gassi, sum síðani verða fluttar til Hetlands umvegis eina rørleiðing.
Oljuskip fyri 20 milliardir kr.
Nýggja FPSO skipið verður 295 metrar langt og 60 metrar breitt. Skipið er mett at kosta nærum 20 mia. kr. Í 2016 gjørdi Chevron av at avlýsa eitt tilboð frá suðurkoreonsku skipasmiðjuni Hyundai, tí tað var mett at vera ov dýrt. Síðani hevur verið roynt miðvíst at minka um kostnaðirnar og hevur hetta eydnast í stóran mun. Tí er nú aftur ljós fyri framman, tá tað ræður um útbygging av Rosebank.
Felagið fyrireikar eisini tilfar til tilboð uppá ein pall ella skip at bora á djúpum vatni á Rosebank leiðini. Dýpið har er 1100 metrar. Talan er um at bora fleiri brunnar í sambandi við útbyggingina í 2021 og 2022. Chevron arbeiðir so eisini við ætlanum at tulka seismikk av nýggjum, metan av legging av rørleiðingi, tiltøkum at forða fyri oljudálking ol.
Einans 15 kilometrar frá føroyska markinum
Rosebank, sum liggur 129 kilometrar vestan fyri Hetland, liggur einans 15 kilometrar frá føroyska markinum. Høvuðsgoymslan er mett at goyma 300 mió. tunnur av olju. Talan kann tó vera um nógv størri nøgdir, um farið verður eftir oljuni, sum liggur uppaftur djúpri og meira í ein útsynning frá høvuðskelduni, tvs. uppaftur nærri føroyska markinum. Haraftrat er enn ein goymsla í økinum, sum verður nevnd Lochnagar. Tað áhugaverda við Rosebank er, at partur av oljukelduni er at finna í basaltløgum. Hon kann tí eisini samanberast við møgulig framtíðar fund í føroyska basaltinum.
Um alt gongur sum ætlað verður endalig avgerð um útbygging tikin seint í hesum árinum ella tíðliga í 2019. Fyrsta oljan er ásett til 2022 ella 2023, skrivar Upstream. Sum skilst eru tó framvegis ikki allar súður syftar í hesi útbyggingini. Til tess at fáa fígging er neyðugt at kunna leggja fram eina endaliga verkætlan, sum ikki bert er góð men sum er tann besta yvirhøvur, og har hevur kostnaðurin alt at siga.
Stórur áhugi í Føroyum
Tað er greitt, at ein útbygging av Rosebank oljukelduni hevur stóran áhuga í Føroyum eisini. Nettupp tí at hon liggur so tætt við føroyskt øki. Við hesi kemur infrastrukturur nærri føroyska markinum, og tað kann hava stóran týdning fyri framtíðar fund her eisini, tó at eitt framleiðsluskip á Rosebankleiðini, hóast tað er stórt, hevur avmarkaðan kapasitet. Hinvegin er ikki ókent, at aðrar oljukeldur í grannalagnum, kunnu vera við til at gera eina útbygging sum hana á Rosebank meira lønandi, um hesar umvegis rørleiðingar á havbotninum kunnu knýtast uppí høvuðskelduna. Reint psykologiskt hevur tað eisini týdning fyri føroyska leiting, at framleiðandi oljukeldur nærkast markinum.
Hyggja vit so at eini aðrari verkætlan, sum er ávegis, útbygging av Cambo kelduni, er hon ikki minni áhugaverd fyri Føroyar. Hon liggur bert 3 kilometrar frá markinum. Avgerð er longu tikin at byggja hesa út í fleiri stigum og hava myndugleikarnir eisini longu góðkent útbyggingina, sum byrjar longu í apríl, tá boripallurin West Hercules fer at bora ein týdningarmiklan avmarkingar- og metingarbrunn. Hann verður mettur at vera tað, sum skal til fyri endaliga at fara undir útbyggingina. Verður hugt eftir kortum av undirgrundini á Camboleiðini, so síggja vit oftani, at sjálvur struktururin gongur inn at og onkuntíð inn um føroyskt mark. Er so møguleiki fyri, at oljugoymslurnar ganga tvørtur um markið, kundi hóskandi verið spurt. Her eru svarini ymisk. Jarðfrøðingar, sum hava arbeitt við Cambo, hava áður sagt, at oljukeldan er á bretskum øki, men spurningurin er, hvat tær seinastu kanningarnar vísa. Kunnu tær vísa, at oljugoymslan á Cambo fara um mark? Tí spurninginum lata vit standa ósvaraðan her.
Kærkomin tíðindi fyri føroyska leiting
At lív nú av álvara er komið í ikki færri enn tvær oljukeldur tætt við markið eiga at vera kærkomin tíðindi fyri føroyska oljuleiting, hóast seinasta útbjóðingin ikki gekk sum ætlað. Vit eiga ikki at gloyma, at leitiútbjóðingar og nú eisini útbyggingar vestan fyri Hetland drena oljufeløgini fyri bæði pening og kreftir. Ein kann tí loyva sær at gita, at hetta kann vera ein orsøkin til, at einans eitt oljufelag søkti um leitiloyvi í 4. føroysku útbjóðingini. Tað kunnu sjálvandi eisini vera aðrar orsøkir. Vit skulu heldur ikki gloyma ta sannroynd, at oljufeløg, sum hava fingið leitiloyvi og oljufeløg, sum fara undir útbyggingar, tey royna oftani at tryggja seg soleiðis, at tey eisini hava atgongd til økini nærhendis. Og taka vit virksemið, sum er og fer at verða hinumegin markið, so er greitt, at økini føroysku megin markið, er næsti grannin. (Sí kortini niðast í greinini.)
Fyri framtíðar føroyska oljuleiting hevur 30. útbjóðingin bretsku megin markið helst eisini stóran týdning. Stór øki framvið føroyska markinum eru partur av hesi útbjóðing, har ikki færri enn 68 feløg lótu inn til bretskar myndugleikar 95 umsóknir. Úrslitið av útbjóðingini verður kunngjørt í apríl ella mai. Til ber at gita, at feløg, sum longu hava loyvi nær føroyska markið, helst hava søkt um øki nærhendis, og tað kann merkja, at hesi liggja upp at markinum. Tá blíva økini føroysku megin meira áhugaverd.
Feløgini, sum serliga áhugavert verður at fylgja í hesi bretsku útbjóðingini, eru Shell, BP, Siccar Point Energy, Ineos, Total og møguliga eisini Chevron. Hetta eru feløg, sum longu frammanundan hava loyvi framvið ella tætt við markið.
Føroyskir myndugleikar hava longu gjørt vart við, at ein open door leitiskipan verður latin upp seinni í hesum árinum, og áhugavert verður at fylgja við gongdini, hvørji feløg tá fara at taka stigið til at fara um markið.


text:
Um páskirnar skipar heimamissiónin í Suðuroy fyri stórmøtum í skúlanum í Trongisvági.
Skráin er hendan:
Langa fríggjadag, 14/4-17, kl. 18:00, v/ Kristian Martin Petersen, Fuglafirði og Mansbólkurin syngur.
Páskaaftan, 15/4-17, kl. 20:00, v/ Silas Olofson, Klaksvík, og Mourits M. Viderø, úr Trongisvági syngur.
Páskadag, 16/4-17, kl. 18:00 v/ Niels Jacob Nielsen trúboðara, Danmark. Streingjakórið í Porkeri syngur.
Langa fríggjadag og páskadag verður innsavnan til missiónsarbeiðið. Ein drekkamunnur verður at fáa hvørt kvøld, og høvi verður at fáa eina samtalu um andlig viðurskiftir ella forbøn, um ein ynskir tað.
Eisini verður nakað fyri børnini. Hvørt møti byrjar við barnavinarligum sangum og einum orði um Jesus, sum børn kunnu fata.


text:
28. Apr 2011
MÁF skipar fyri forvitnisligum sjónleikaradegi leygardagin 30. apríl kl.11.00 í Tórshavn. Eingin orsøk er at sita heima og kúra leygardagin komandi. Meginfelag Áhugaleikara Føroya skipar nevniliga fyri ársins stuttleikadegi í Havnargøtum. Á skránni verður mangt og hvat. Í høvuðsheitum verða sjónleikir framførdir, sum...
27. Apr 2011
Fjórða árið á rað skipa Meginfelag áhugaleikara Føroya (MáF) og Føroya Fólkaháskúli fyri LEIKLISTARSKÚLA FØROYA. Leiklistarskúlin byrjar mikukvøldið 1. juni kl. 19 og endar við sjónleikarsýningum sunnudagin 5. juni kl. 17. Undirvíst verður í scenografi, leiklist, leikstjórn og at skriva til pall, og pláss...
24. Apr 2011
44 ára gamla Helen Beard gjørdist dagsins hetja, tá hon bjargaði einum barni, sum datt av fjórðu hædd á einum hotelli í Florida. Hon var stødd við ein svimjihyl, beint uttanfyri hotellið har tey gistu, tá hon brádliga var varug við at eitt 16...
20. Apr 2011
Kl 21 í kvøld er Mús aftur at síggja á Kringvarp Føroya."Mús MIX" sum tey hava kallað tað í kvøld, er tað "Exclusive behind the scenes" við The Dreams, og Gipsy Train framførir "live" í studio á skránni. Eisini verður nýtt frá Mús Bussinum og...
19. Apr 2011
Apple leggur Samsung undir at eftirgera iPad og iPhone. Apple heldur tær líkjast somikið nógv, at tey eru farin í rættin við hesum. Serliga eru tað Samsung telfonirnar við eftirnavninum Galaxy S, ið Apple vil vera við, eru beinleiðis kopi av teirra telefonum. Millum...
18. Apr 2011
Tað gjørdist 21 ára gamli Tottenham spælarin, Gareth Bale, sum vann heiðurin sum ársins Premier League spælari kappingarárið 2010/2011. Ungi walisarin vann mong hjørtu, tá tey sóu hann spæla fyri lið sítt í Champions League í ár. Hann voldi snøgt sagt øllum verjuleikarum trupulleikar við...
17. Apr 2011
Sunnukvøldið 17.apríl fer Rás2 undir eitt nýtt bingospæl, ið kallast DINERO. Hetta fyrsta spælið verður ókeypis hjá lurtarunum, og hava fólk longu fingið plátur sendandi við postinum. Fyri sløkum ári síðani boðaði Rás2 frá, at ætlanin var at fara undir eitt nýtt bingo....
16. Apr 2011
Hugsa vit borðtennis í Føroyum, siga vit PETER NICLASEN. Eingin hevur sum Peter umboðað eina ítróttargrein so væl sum hann. Peter hevur vunnið FM í borðtennis 15 ferðir, og fáir einstaklingar munnu hava gjørt honum hetta bragd eftir í ítróttarheiminum. Peter var bert 15 ára...


text:
Nr. 1819-634
Endamßl: At luttakararnir sÝggja m°guleikarnar, sum liggja Ý Teams, og kenna seg tryggar at nřta Teams sum ambo Ý sambandi vi undirvÝsing og samskifti Ý sÝnum gerandisdegi.
Innihald: Vit fara Ý dřpdina vi Teams. Vit hyggja at m°guleikunum Ý Teams Ý sambandi vi samstarv og samskifti, og hvussu lŠrarar og onnur Ý sk˙lunum kunnu fßa gagn av hesum. Eisini hyggja vit at, hvussu nŠmingar kunnu nřta Teams Ý sambandi vi uppgßvuinnlating og anna arbeii.
Skeissni: Skeii er břtt Ýmillum fyrilestrar, verkstovur og samstarv Ý smŠrri bˇlkum.
Mßlbˇlkur: Skeii er Štla °llum lŠrarum, men er eisini vikomandi fyri °ll, sum fßast vi samskifti og samstarv Ý gerandisdegnum.
F°rleikakr°v: Grundleggjandi KT-f°rleikar og jaligan hugbur at lŠra nřggj ambo at nřta Ý undirvÝsingarh°pi.
Fyrireiking: Ta er gagnligt fyri luttakaran, um hann ßrenn skeii heilt stutt hevur hugt at forritinum Teams, so ta ikki er heilt fremmant, tß skeii byrjar.
UndirvÝsing: Heini Nygaard og Tˇri SlŠttalÝ, rßgevar Ý Nßmi
Tilfar at hava vi: Luttakarin verur biin um at hava egna teldu vi. Ta er er fyrimunur (men ikki eitt krav) fyri luttakaran, um hann hevur lagt Teams sum forrit ß telduna frammanundan.


text:
Fleiri av sáttmálunum, sum Føroya Arbeiðsgevarafelag varðar av ganga út í 2016. Í millum hesar sáttmálar eru sáttmálarnir við arbeiðarafeløgini. Hesir ganga út 1. mai, og samráðingarnar um hesar eru tær fyrstu í nýggju samráðingarrunduni. Úrslitið av hesum samráðingum er týdningarmikið fyri alla samráðingarrunduna, tí tað eru hesar samráðingarnar, sum leggja karmin fyri runduna. Hesar samráðingar eru sostatt grundarlagið undir øllum teimum fylgjandi samráðingunum í hesi samráðingarrunduni.
Hvussu langar samráðingarrundurnar eru, er tengt at, nær sáttmálarnir ganga út, men vanliga er longdin 2 ár.
Føroya Arbeiðsgevarafelag hevur her á heimasíðuni lagt kunning um gongdina í eini vanligari samráðingartilgongd. Her verða eisini løgd tíðindi út, so hvørt okkurt nýtt er at frætta frá samráðingunum.


text:
Føroya Tele. Samskifti í heimsflokki
Eitt smidligt samskifti er fortreytin fyri allari menning í einum framkomnum samfelag. Skulu fyritøkur og fólk í Føroyum hava bestu umstøður at mennast og virka í dagsins samfelag krevst, at samskiftisloysnir og kunningartøkni eru á altjóða stigi. Føroya Tele er tí ein sera umráðandi samstarvsfelagi hjá vinnulívi og einstaklingum í dag.
Aðalmálið hjá Føroya Tele er at seta kundan og Føroyar í miðdepilin. Vit knýta fólk saman, og vit eru í fremstu røð við tøkni og menning. Føroya Tele skal tryggja, at sambandið út í heim er trygt, skjótt og gott, og at føroyingar um alt landið hava nærum eins góðar møguleikar at samskifta. Vit hava tí sett okkum fyri at hava eitt net í heimsflokki fyri øll og at vera við beinanvegin, tá ið broytingar henda.
Tað er lætt at siga, at vit vilja hava samskifti í heimsflokki. Føroya Tele ger eisini nakað við tað. Bæði fasta breiðbandið og farnetið verða tí støðugt útbygt til hægst møguligu ferðirnar og bestu dygdina. Á mobilu síðuni eru Føroyar nú vorðnar granskingarøki hjá Huawei, tá nýggj tøkni skal útbyggjast, og tí kann føroyskt vinnulív og føroyski borgarin vænta áhaldandi at vera í fremstu røð í komandi árum.
Við einum tænastusinnaðum, effektivum og eldhugaðum starvsfólkahópi hevur tað eydnast Føroya Tele at gerast millum fremstu fjarskiftisfyritøkur um okkara leiðir. Dugnalig KT-fólk og góðar KT-skipanir eru ein fortreyt fyri hesum. Góða gongdin skal fyrst og fremst koma kundanum og føroyska samfelagnum til góðar, við dygdargóðum og framkomnum tænastum til kappingarførar prísir.
Føroya Tele er ein sera sterk fyritøka, ið hevur ta neyðugu fíggjarligu styrkina at gjøgnumføra tær stóru íløgurnar í fjarskifti, sum krevjast í Føroyum. Um 180 starvsfólk starvast í Føroya Tele, sum eisini eigur kt-fyritøkuna Formula, har 80 fólk starvast. Samtakið er skipað við dótturfeløgunum FT Samskifti, FT Net og Shefa, sum rekur samskiftiskaðlarnar út í heim, umframt Televarpinum.
Samband
Føroya Tele
P.O. Box 27
FO-110 Tórshavn
Faroe Islands
Telefon +298 30 30 30
Fax: +298 30 30 31
Email: ft@ft.fo


text:
Ein av setningunum, sum eg lærdi sum smádrongur var “two wrongs don’t make a right!”. Hesin setningur rennur mær í huga nú flatskatturin er samtyktur – tí tað tykist sum flestu samgongupolitikarar hava keypt argumentini hjá Fólkaflokkinum um flatskattin – tí skatturin er ella rættari var ov høgur.
Haldi at tað var nokk breið semja um at skatturin var ov høgur – so tað er ein av “the wrongs” í hesum høpinum.
Tað løgna er so flatskatturin – tí tað er so sanniliga ein “wrong” aftur, við sosialari slagsíðu, sum tað baskar og sera ivasamt um tað verður við til at fáa gongd í fíggjarhjólini í landinum.
So nú hava vit “two wrongs” og við einari øgiligari snaring til høgru (right)... so kanska er handan útsøgnin skeiv... tí her hava vit also “two wrongs making a right ...” ella hvat?


text:
OGNIR til sølu/leigu
BYGDARRÁÐSFUNDIR
LÝSINGAR
Arbeiðsfólk at sláa
freist at søkja: 23.05.2018
Námsfrøðingur til dagstovnaøkið
freist at søkja: 30.05.2018
Reingerðarfólk til Látipípuna
freist at søkja: 30.05.2018
KORT
VEÐRIÐ
Víðkað tilboð til frítíðarstovubørn
14.07.2015
Foreldur at børnum í 1. og 2. flokki hava javnan eftirlýst møguleikanum fyri ansing av børnunum fulla tíð í skúlafrítíðum og øðrum døgum, tá skúlin er stongdur.
Tá Frítíðarstovan letur upp aftan á summarfrítíðina, verður latið upp fyri hesum møguleika í Vestmanna. Tá fara familjurnar at fáa høvi til at fáa børnini ansað fulla tíð í heystfrítíðini, páskafrítíðini og í einar tríggjar vikur í juli mánaða, frá skúlafrítíðin byrjar og fram til, at dagstovnarnir fara í summarfrí umleið 20. juli; eins og aðrar einstakar dagar, tá skúlin er stongdur.
Um tørvur er á ansing hesi tíðarskeið, kunnu foreldrini gera avtalu við frítíðarstovuna um ansing fulla tíð, móti at goldið verður kr. 300 um vikuna afturat fasta mánaðarliga gjaldinum.
KOMMUNUSKRIVSTOVAN
Vestmanna kommuna
Bakkavegur 8
Postboks 91
FO-355 Vestmanna
Tel. +298 770 100
Fax +298 770 101
vestmanna(a)vestmanna.fo
Kommunuskrivstovan er opin:
mánadag-fríggjadag
kl. 9.00 - 15.00
Kontunummur
Eik Banki: 9181-123.097.4
Bank Nordik: 6460-110.628.9
Suðuroyar Sparikassi: 9870-997.298.7
Barnaansing: 6460-156.028.1
Staðið FM 101
Sunnukvøld frá kl. 21
Hóskvøld frá kl. 21 (endursendingar)


text:
- Publiceret den 06 juni 2013
- Víst: 3777
Tann árliga bygdarútferðin í ár var sett at verða ttl Sandooyar. Avgjørt var at fara sunnudagin 02.06.13. Veðrið hevur nógv at siga á slíkum túrum, og tað vísti seg frá síni allar bestu síðuni hendan dagin. 24 fólk vóru í ferðarlagnum, og avrátt var, at hvør í sínum lagi skuldi taka sær av at vera á Gomlurætt kl. 9.45. Øll møttu upp í góðari tíð, og umborð á "Teistanum" flokkaðist fólk um kioskina, tí ein drekkamuður er altíð góður. Hanni í Gortru, ið hevur verið lærari í Sandoynni í mong ár, skipaði fyri túrinum, so alt var lagt væl til rættis
.
Komin til Skopunar, fóru vit við Bygdaleiðum til Skálavíkar beinan vegin. Til Skálavíkar komu vit um 11-tíðina, so tað var ein tími til kirkjutíð, og hendan tíman brúktu nøkur á Deplinum, meðan onnur spákaðu sær í bygdini. Sjálvur var eg í tí partinum, ið valdi spákingartúrin. Vit vóru niðri á Mølini, hugdu at bátum, tosaðu um tann stóra brimskaðan fyri nøkrum árum síðani og vóru eisini inni í ti gamla kirkjugarðinum, har sjáldsama flottir gravsteinar eru at síggja. Har niðri á leiðini er eisini eitt snotuligt "undirhús", ið er opið dagliga. Henda morgunin stóð tað eisini opið, og vit fóru inn hagar at síggja okkum um. Hugnaligt rúm við sofum og djúpum stólum - søla av ymiskum heimagjørdum lutum og myndasøga á veggjunum. Á middegi fóru vit so í kirkju í Skálavík, har Uni Næs, dómpróstur, prædikaði. Eftir prædikuna fortaldi Palli Dalsgaard okkum eitt sindur um kirkjuna. M.a. segði hann, at altartalvan mundi vera tann elsta, sum er í brúki í Føroyum. Óvist er, hvør havur málað hana, menn hildið verður, at hon er frá seinasta fjórðingi í 17.øld. Øll gleddu seg til døgurðan á Deplinum í Skálavík nú eftir kirkjutíð, og sigast má, at vit fingu stak góðan mat í sera/sera fínum hølum. Úr Skálavík koyrdu vit til Húsavíkar, har Hanus undir Leitinum á greidligan hátt m.a. fortaldi okkum um Hústrúnna.
Søgnin sigur, at bygdin doyði út av Svartadeyða, ið herjaði um 1350. Ein sera rík kvinna, nevnd Hústrúin, var í bygdini, og hon og maður hennara grundaðu bygdina aftur. Toftirnar síggjast enn, og tær vísti hann okkum. Tvey høv lógu eisini har - eitt ógvuliga stórt - og so eitt, ið onkur hevur lyft við aðrari hond. Teir yngstu garpar okkara royndu, men teir stóðu tí ikki kurl.
Theodor er aftur í Húsavík og heilsar upp á havið.
Her leggja vit aftrat, at frægi bygdarmaður okkara, Theodor Hansen (Theodor á Toppi), ið var lærari í Húsavík 1958-63, hevur lyft hesum havinum. Eisini vóru vit inni í Húsavíkar kirkju. Har vísti Hanus okkum m.a. eitt avgamalt doypifat. Tað kom í kirkjuna í 1750, og árstalið 1735 stendur á tí. Stórur ivi hevur verið um, úr hvørjum tilfarið fatið er, men hildið verður fyri vist, at tað er úr rásilvuri. Petur Matin Rasmussen, prestur, hevði einaferð sagt, at hetta helst var eitt gamalt vaskifat úr onkrum gomlum donskum bóndagarði. Petur Martin dugir at siga tað. Avstingarin til Húsavíkar var góður. Úr Húsavík koyrdu vit til Sands. Á Sandi var m.a. ætlanin at vitja søvn, men av tí, at tey læstu klokkn fýra, bar hetta ikki til. Bussførarin, Karl Vidtfeldt, fekk fatur á lyklum, so vit sluppu inni í eini 200 ára gomul hús - nevnd Norðara Koytu. Her var mangt avgamalt at síggja, og Gunnar Bjarnason fortaldi okkum eisini um húsini. Úr Koytu sluppu vit inn á bókasavnið. Hetta er eitt savn, ið sandskonan Daniella Olsen hevur givið bygdini. Í sama bygningi er eitt fínt tilhald fyri eldri fólk, so tað er gamaní at seta seg at lesa har aftur við einum góðum drekkamuði. Enn var eitt sindur av avlopstíð, til vit skuldu við "Teistanum" úr Skopun kl 18.30, men bussførarin, ið eisini lutvíst er handilsmaður, spurdi, um vit høvdu hug at koma í handilin og samstundis fáa ein drekkamunn. Tað sýntist at koma í góða jørð, og har vóru vit so eina góða løtu. Har er alt møguliga at fáa - alt frá mold til hálsprýði. Okkurt smávegis bleiv keypt, og drekkamuðurin við ísi, sjokolátu og grønum keks kom væl við. Veðrið var so sjáldsama gott, at tey, ið heldur vildu brúnka seg við frískari luft, gingu sær ein túr - ella sótu bert og nutu løtuna - meðan nøkur stukku inn á gólvið hjá vinum og skyldfólki. Tíðin fleyg av stað, og so var bert eftir at samla tropparnar og venda nøsini norðyvir - ímóti Skopun. Á veg yvir á Gomlurætt hoyrdi tú ein part av eftirmetingi av túrinum. Tað var gott at hoyra, at øll vóru væl nøgd við túrin, og onkur spurdi, hvønn veg nøsin skuldi venda komandi ár. "Livst so spyrst," svaraði ein eldri kona - og vit geva henni rætt. (Takk fyri ein góðan túr - øll somul!)
(Fleiri myndir eru í myndasavninum Sandoyartúrurin 02.06.13.)


text:
Eirikur Lindenskov 22.03.2017 (07:28)
Gott ár hjá Berg Motors í fjør
Nýggjastiroknskapurin hjá bilasøluni P/F Berg Motors vísir besta úrslitið í 10 ár. Yvirskotið var 3,7 milliónir krónur.
Felagið hevði í fjør ein bruttovinning upp á 19 milliónir krónur. Starvsfólkakostnaðurin var 11,3 milliónir krónur.
Eginpeningur felagsins er nú 59,3 milliónir krónur, og felagið hevur 23 fólk í starvi. Stjórar hjá Berg Mortors eru Johannes Berg og Karin Clementsen.
Berg Motors seldi í fjør 89 Renault bilar og 86 Kia bilara. Umframt hesi merki selur Berg Mortors eisini Subaru, Suzuki og Land Rover og lastbilamerkið Scania.
Veitst tú eina góða søgu? Skriva til okkara á
red(at)in.fo
Les ella lýs í Lýsingartorginum – trýst her


text:
Brúðarvígsla
Brúðarvígsla
Borgarlig vígsla
Kommunurnar taka sær av borgarligum vígslum. Borgarar, sum ætla at giftast borgarliga í Klaksvíkar kommunu, skulu venda sær til Miðlan, sum útflýggjar neyðugu skjølini. Hjúnalagsváttanin kann eisini takast niður her á síðuni, fyllast út og síðan latast inn í Miðlan.
Henda mannagongd er eisini galdandi fyri limir í teimum trúarsamkomum, sum hava fingið serligt loyvi at víga fólk.
Vanliga er tað borgarstjórin, sum fremur borgarliga vígslu, og hesar fara vanliga fram í Býráðshúsinum. Í trúarsamkomunum er tað vanliga ein samkomuleiðari, sum vígir.
Kirkjulig vígsla
Tey, sum ætla at giftast í kirkju, skulu venda sær til prestin í tí kirkjuni, har ætlanin er at giftast. Yvirlit yvir kirkjur í Klaksvíkar kommunu sæst á heimasíðuni hjá fólkakirkjuni.
Tak niður hjúnalagsváttan
- Ægteskabserklæring.pdf (2.21 MB)


text:
Áhugin fyri skating er alsamt vaksandi, og við nýggju flytføru rampuni og fleri felagstiltøkum er vorðið hugaligari at skate’a í Føroyum. Hóast skating er vaksandi, eru umstøðurnar enn ikki nøktandi, sambært skate’arum. Føroyska veðurlagið og illa farnu rampurnar kring landið ger tað trupult at skate’a, og nú verður rópt varskó. Røddin hevur í hesum sambandi prátað við 24 ára gamla skate’aran, Dagfinn Váðklett úr Klaksvík.
Áhugin byrjaði í ungum aldri
Tá tveir danir komu til Klaksvíkar at byggja rampuna í 2004, byrjaðu fleiri at skate’a og rulluskoyta, harímillum Dagfinn. Beiggin, ið rulluskoytaði kveikti áhuga hansara, og ikki nógv tíð gekk, áðrenn hann fekk sítt egna skateboard úr Bretlandi. Dagfinn greiðir frá, at fleiri, sum hann skate’aði við í 2004 eru givin, men sjálvur hevur hann aldri mist áhugan fyri skating, hóast onnur góvust.
”Føroyingar kenna lítið til skating.”
Ein øðrvísi ítróttagrein
Skating er ikki eins og aðrar ítróttagreinar, og verður ikki virðismett á sama hátt sum aðrar ítróttagreinar. Fótbóltur fær nógvan ans í Føroyum, tí fleiri íðka fótbólt, men tað er øðrvísi við skating, sum er ein sjálvstøðug ítróttagrein. Hann greiðir frá, at føroyingar kenna lítið til skating, sum er ein fræls ítróttagrein, ið er lítið knýtt at reglum. Vátliga veðurlagið í Føroyum ger tað trupult at íðka, og tískil sær man ikki so nógv til skating í Føroyum, leggur hann afturat.
”Umstøðurnar eru ikki nøktandi”
Torført at íðka í Føroyum
Umstøðurnar í Føroyum hava við sær, at tað er trupult at skate’a, greiðir hann frá. Umstøðurnar eru ikki nøktandi, og tað er ógjørligt at skate’a, tá tað er vátt. Tað regnar nærum altíð í Føroyum, og hetta hevur við sær, at ein má leggja alt til rættis eftir veðrinum, sigur hann læandi.
Ynskiligt er at fáa eina innandura høll, ið hevði gjørt tað lættari at íðka, og hevði harafturat kveikt størri áhuga. Hann greiðir frá, at tað nýtist ikki at vera eitt kostnaðarmikið projekt, og at hann hevði verið nøgdur, um hann fekk turrar umstøður og eitt hampiligt høli at íðka í. Spurdur um, hví hann heldur, at lítil dentur verður lagdur á skating, sigur hann, at ítróttagreinin er ov fremmand fyri flestu føroyingar
Vaksandi áhugi og bjartskygni
Dagfinn greiðir frá, at tað kundi kennast eitt sindur einsligt at skate’a fyrr, men varnast at áhugin veksur støðugt. Í dag er lættari at fáa fatur á útgerð í Føroyum, eitt nú í Útilív, har hann fær alt honum tørvar. Harafturat er eitt skatefelag stovnað, og skipað verður fyri fleiri tiltøkum og kappingum í mun til fyrr. Hóast hann er ónøgdur við dagsins umstøður, er hann bjartskygdur, og vónar, at størri dentur verður lagdur á skating í framtíðini, nú fleiri eru byrjað at skate’a.


text:
Orð: Elisha A. Hoffman
Lag: Philip P. Bliss
Týtt: Victor Danielsen
1. Tann, sum á Guds einborna Son trúgva vil
og kross hans og deyða vil halla sær til,
ein fullkomin frelsa er tilgjørd til hann,
og heilt og óbroytandi reinsast hann kann.
Niðurlag:
Tín Frelsari kallar og bankar í dag,
lat upp nú tí, sál, svara kallinum ja!
Tær fulla og æviga frelsu hann vann,
og heilt og óbroytandi reinsa hann kann.
2. Tann, sum bert í trúgv fer til Frelsarans fót
og søkir í blóðinum frelsu og bót,
skal síggja, at ævigt hann reinsaður er
og eigur tann frið, sum ei frá honum fer.
3. Tann, sum søkir reinsan í hjarta og sinn
og svarar, tá Frelsarin bankar: Kom inn!
Skal fullkomna frelsu og æviga fá,
so dómur og vreiði hann aldri skal ná.
4. Og tú, sum tín klædning har tváaðan fekk,
hjá Lambinum tí, sum á Golgata hekk,
far út til tey mongu í synd og í neyð,
ber orðið um fullkomna frelsu til tey!


text:
Mykines: Tveir hagapartar eftir at ganga
13-10-2017 - 11:20 - Jóanis Nielsen
Í Mykinesi eru fjøllini hálvgingin, teir hava verið á Borgardali, Líðarhaga og Hólminum, skurðurin royndist hampuliga verður sagt.
Eftir at ganga eru Heimangjógv og Kálvadalur, eisini er Heimaranes, har 36 seyðir ganga eftir.
Skipanin í Mykinnesi er góðar 1,100 áseyðir.
Mykines er 40 merkur innan- og uttangarðs, kongsjørðin er 12 merkur og 9 gyllin, og ognin er 27 merkur og 7 gyllin.
Kongsið liggur í trimum festum:
Á Túvalið eru 4 merkur og 4 gyllin.
Handan Á eru 5 merkur og 4 gyllin.
Í Útistovu eru 3 merkur og 1 gyllin.
Líðarhagi er 12 merkurm 330 áseyðir + 15 í Hólminum - íalt 345 áseyðir, sum er 28 áseyðir á mørkina.
Kálvadalur er 7 merkur, 160 áseyðir + 30 í Hólminum - íalt 190 áseyðir, sum er 27 á mørkina.
Heimangjógv er 11 merkur, 270 áseyðir + 15 í Hólminum - íalt 285 áseyðir, sum er 26 á mørkina.
Borgardalur er 10 merkur, 260 áseyðir, sum er 26 á mørkina. Borgardalur er nú í tveimum pørtum.
Vivi Wang hevur tikið hesar frálíku myndirnar.


text:
Spar upp til 23% í tínari hitarokning við at skifta tínar gomlu termostatar um til Danfoss Eco termostatar.
Nýggi termostaturin Danfoss Eco er sera brúkaravinarligur. Til ber at stilla termostatin við hond á sama hátt sum ein vanligur termostatur. Hartil ber eisini til at forrita termostatin, soleiðis at spart verður ta tíðina ein ikki er heima, ella tá ið ein svevur.
Um termostaturin verður stillaður við hond, so lýsir ein skýggi har tú kanst síggja ynskta hitalagið.
Við at nýta eina app á tínari snildfon, ber til at forrita termostatin, so at hesin av sær sjálvum lækkar hitalagið í rúminum. Sostatt ber til at spara uppá orkuna, við tað at hitalagið í húsunum er lægri í eitt tíðarbil.
Hesi tíðarbil kunnu vera um náttina, um dagin ella onnur tíðarskeið, til dømis tá ið ein er á feriu.
Kemur ein óvæntað til hús, t.d. mitt á degi, so ber lættliga til at stilla temperaturin við at snara termostatin við hondini.
Danfoss hevur gjørt kanningar, har teirra elektronisku termostatar verða samanbornir við aðrar vanligar termostatar. Úrslitini vísa, at sparingin er millum 17 og 23%, um ein áður hevur nýtt ein termostat, ið er keyptur áðrenn ár 2000.
Um ein hevur ein nýggjari termostat, so er sparingin upp til 16%.
Hevur ein hinvegin radiatorventilar uttan termostatar, so kann sparingin verða upp til 40% við at fáa sær Danfoss Eco termostatar.
Sí talvu her
Sølufólk
Tel. 29 46 25
fia@krosstein.fo
Skriva okkum ein teldupost.
Orkuprát er ókeypis og óbindandi.
Vit vegleiða hvør orkuloysn hóskar seg best til tín.


text:
Jón Joensen ph.d. í fysioterapi
Hósdagin 15. august vardi Jón Joensen úr Vági ph.d. ritgerð við Universitetet i Bergen. Ritgerðin er um virknaðin av lasaraviðgerð í fysioterapi.
Jón Joensen er fysioterapeutur frá Aarhus og hevur síðani lokið høvuðsgrein í fysioterapivísindum við Universitetet i Bergen. Hann hevur seinastu árini arbeitt á Institutt for Ergoterapi, Fysioterapi og Radiografi á Høyskoleni Bergen. Jan Magnus Bjordal, professari, hevur verið vegleiðari hansara í ph.d.arbeiðinum. Heitið á ritgerðini er ”Biophysical and biological effects from Low-Level-Laser-Therapy”.
Um ritgerðina
Viðgerðarhátturin lágorku-lasar er ein av fleiri sløgum av amboðum, sum fysioterapeutar brúka at viðgera sjúklingar. Tað er væl skalprógvað, at hendan viðgerðin virkar brunadoyvandi lokalt og pínulinnandi og at hetta fremur skaðaleking.
Lágorku-lasari verður millum annað brúktur til viðgerð av sinuskaðum. Í slíkari viðgerð skal orkan í lasarastráluni gjøgnum húðina,áðrenn hon kann virka á sinuni. Jón Joensen hevur í síni ritgerð kannað, hvussu viðgerð við lágorku-lasara gevur hita í húðini. Hann hevur hugt at, hvussu nógv av orkuni frá støðugari og frá glampandi infrareyðum stráling verður upptikin og umgjørd til hita í húðini og hvussu nógv sleppur ígjøgnum og rakar sinuna undir viðgerð. Jón Joensen hevur eisini kannað um ymiskur húðalitur, kyn og aldursbólkur hevur týdning í hesum sambandi. Kanningin vísti at hitamenningin er lítil (minni enn 1,5 stig) við viðmæltu viðgerðarstyrkini. Undantakið var í heilt myrkari húð, har infrareyður lasari við bylgjulongd 810 nm og støðugari strálu hevði við sær eina munandi hitaøking (meira enn 9 stig).
Jón Joensen hevur eisini kannað, hvussu nógv av optisku orkuni frá lasarastráluni fer gjøgnum húð á rottum, og er komin fram til at glampandi infrareyður lasari við bylgjulongd 904 nm slapp betri ígjøgnum enn støðugur lasari viðbylgjulongd 810 nm. Hetta er ein møgulig frágreiðing um, hví viðgerðir í kliniskum kanningum hava fingið góðan virknað við lægri viðgerðarnøgd frá glampandi infrareyða 904 nm lágorku-lasaranum.´
Í eini kanning vóru rottur við hælsinuskaða beint efttir skaðanviðgjørdar við glampandi infrareyða 904 nm lágorku-lasaranum, Her staðfesti Jón Joensen, at ov skjót viðgerð (minni enn 30 minuttir) kann føra til, at økið hovnar meira.
Kelda: uib.no
Les um Jón Joensen í Heilagrunninum


text:
Uppskot viðvíkjandi alternativum orkuskipanum
Uppskot til samtyktar
Løgtingið heitir á landsstýrið um at fyrireika og leggja fyri tingið lóggávu viðvíkjandi
sølu, uppseting og tænastuveiting av alternativum orkuskipanum til sethús v.m. og
harumframt greiða Løgtinginum frá, hvussu skipast kann fyri neyðugari kunning til
borgaran.
Viðmerkingar
Nógv fokus er á orkusparing og at minka um útlátið av CO2. Alsamt fleiri húsarhald
fáa sær ymiskar alternativar orkuskipanir fyri at minka um oljunýtsluna og hita húsini
umhvørvisvinarligt. Hetta merkir eisini, at marknaðurin fyri ymiskar orkuskipanir til
sethús, stovnar og aðrar bygningar veksur. Her verður hugað um hitapumpur, jarðhita,
húsvindmyllur, sólhitaskipanir v.m.
Marknaðurin veksur skjótt og neyðugt er at fáa skipað henda marknað við
lógarkrøvum og reglugerðum, eitt nú krøvum um loyvisprógv til tey, sum fáast við
sølu, uppseting og tænastuveiting innan alternativar orkuskipanir.
Ein sonn søga
Ein ung føroysk familja hevur júst keypt sær hús og ynskir at spara olju og minka um
teirra útlát av CO2. Tey fáa sær eina hitapumpu, sum við øllum kostar 100.000 kr.,
men hitapumpan gevur ongantíð tað, sum teimum varð lovað. Hóast streymrokningin
er 3.500 kr. um mánaðin, so eru húsini køld meginpartin av tíðini. Tað vísir seg, at
húsini eru ov illa isolerað, og at hitapumpan als ikki megnar at geva tann hita, teimum
varð lovað. Tekniskt er einki galið við sjálvari pumpuni, men tey, sum seldu unga
parinum pumpuna, høvdu lovað ov nógv. Harumframt var hitapumpan ikki rætt sett
upp. Unga familja kennir seg svikna og hevur mist álitið á hitapumpum. Onnur
verulig dømi finnast eisini um sólskipanir, sum eru settar upp, men als ikki rigga, sum
tær skulu tí tær eru skeivt settar upp. Ella um húsvindmyllur, sum larma illa og als
ikki tola oyggjavindmegi. Hóast tey keðiligu dømini vónandi eru undantakið heldur
enn reglan, so taka fólk lættliga slíkar neiligar søgur til sín og missa hugin at royna
alternativar orkuskipanir. Tað kann skjótt undirgrava álitið á marknaðin fyri varandi
orkukeldur.
Skulu Føroyar røkka málinum, sum Løgtingið hevur sett sær – at minka útlátið av
CO2 við í minsta lagi 20% komandi 10 árini, og skulu vit gerast meira leys av oljuni.
Tí hevur at tað stóran týdning, at sethús og aðrir bygningar eru so orkueffektivir sum
til ber og kunnu hitast við ymiskum orkuskipanum, sum spara olju, og at fólk hava
hug og hegni at taka hesa tøkni til sín.
Tað er skjótt hjá brúkaranum at villast ella verða villleiddur á hesum marknaði. Bara
fyri hitapumpur finnast óteljandi sløg, og tað er sera trupult hjá leikfólki at taka dagar
í millum góðsku og um hald er í teimum lyftunum, sum givin verða av seljara.
Kunning og upplýsing er eitt átaksøki í uppskotinum um at minka útlátið av CO2,
sum Løgtingið samtykti fyrr í ár, og hesum er stórur tørvur á.
Krøv aðrastaðni
Í nógvum londum verður í løtuni stór orka løgd í at fáa lógir og loyvisprógv upp á
pláss fyri at tryggja dygd og fyribyrgja óprofessionellum ella kritlaramarknaði. Enn
eru marknaðirnir partvíst skipaðir við sjálvbodnum fyriskipanum, sum ymisk
vinnugreinafeløg semjast um.
ES kom í 2009 við fyriskipan 2009/28/EF um at skunda undir nýtsluna av orku frá
varandi orkukeldum. Limalondini skulu í seinasta lagi við ársenda í 2012 hava fingið
til vega fullfíggjaðar váttanarskipanir (sertifisering) ella líknandi førleikaskipanir fyri
tey, sum leggja inn hitapumpum, sólkyknu- og sólhitaskipanir, jarðhita og
biogassketlum og –ovnum. Øll, sum seta upp slíkar skipanir, skulu vera sertifiserað
við góðkendari útbúgving og vitan.
Av tí, at arbeitt verður miðvíst við hesum øki í okkara grannalondum, ber til at
samstarva við onnur um at fáa gjørt ein lógarkarm fyri økið, sum hóskar til tann tørv,
vit hava her.
Á Løgtingi, tann 27. februar 2010
Bjørt Samuelsen


text:
Glaðir amatørar
Um so var, so skuldi 2004 samgongan havt ýtað av beinanvegin, hon tók við, repað segl og sett kós, samsvarandi dagsins sannføring síni, men soleiðis var jú ikki.
Samgongan og skjal hennara frá 2004 segði ikki eitt pipp um vandan við minkaða blokkinum.
Tvørturímóti, so fingu vit eitt tað stórsta slaraffenlandið nakrantíð frá 2004 og frameftir, har oyst varð út av landsins goymslum til bæði líkt og ólíkt.
Skattalættarnir, ið sama samgonga harafturat bant seg til at geva kjarnuveljarum sínum frá 2004 og fýra ár fram í tíðina, komu eisini aftan á blokkstuðulsniðurskurðin í 2001.
Grátiliga skemtilig er harafturat ein av ætlanunum hjá sitandi samgongu júst at skera blokkin enn meira, og er henda ætlan avtalað í samgonguskjalinum.
Væl vita vit, at teksturin um blokk og sjálvberandi búskap er meira kryptiskur, enn gott er, men hann stendur so har.
Tvey búskaparlig meginátøk vóru sostatt sett út í kortið og lutvíst framd, aftan á at fullveldissamgongan skar blokkin í 2001.
Fleiri stór avrik vóru framd, 1998-2004, stór yvirskot vóru í landshúsarhaldinum á hvørjum ári, nógv var sett út í kortið, og 2,8 mia.kr. stóðu á bók.
Tá Tjóðveldi varð sent til hús í 2004, settust ABC-flokkarnir uppi yvir teimum fyltu kjøtgrýtunum, ið fullveldissamgongan setti eftir seg.
Eingin samgonga hevur nakrantíð fingið eitt ríkari húsarhald frá teimum, ið undan fóru, men har fór tíverri meira enn gott er fyri mutur og skutur.
Ongum manni og ongari kvinnu rann til hugs at repa ella reformera nakað sum helst. Tá eftirmenn royndust skuggar, gjørdist skilið hareftir.
Ikki fyrrenn tað sást niður á banjaran í landskassanum, fór tað smátt um smátt at riva fyri eygunum á nøkrum teirra, og ein hjálparleys undanstøkking tók seg upp.
"Med påholden pen" síggja vit nú ørkisleysar skuldsetingar um níggju ára gamlar ógoldnar rokningar daga fram í miðlunum.
Eitt samfelt kór gevur niðurskurðinum av blokkinum í 2001 skyldina fyri herferðina móti teimum eldru, sjúku og minni mentu í 2010.
Somu fólk, sum í seks ár hava rikið ein fyrilitaleysan skatta- og búskaparpolitikk, billa nú fólki inn, at nústani kemur rokningin fyri blokkin fyri níggju árum síðan.
Álvaratos, um so var at minkingin av blokkinum í 2001, var so katastrofal, sum sagt verður, so átti ikki rúm at veri fyri at avtala útgjarðingar fleiri ár fram í tíðina.
Men tað var júst tað, ið gjørt var longu í 2004 og frameftir.
Ein orsøkin til politiska ruðulleikan er, at flokkarnir hava mist seg sjálvar burtur.
Síðani tey vinstravendu avmonteraðu klassastríðið, og radikala sjálvstýrið gjørdist kjølfestið hjá sambandinum, hevur lítið skil verið í tí rikna politikkinum.
Burturúr hesum identitetsleysa vavstrinum síggja vit nú tann mest ekstrema og mannminkandi ágangin verða riknan einvíst móti teimum, ið eru ringast fyri at taka ímóti honum.
Upp í saman, aftur og fram, og hvørja einastu fer hoyra vit, at landsstýrið leggur atsóknir sínar inn í smátturnar hjá teimum eldru, sjúku og minni mentu, og ger teimum gerandisdagin á ellisárum munandi tyngri enn neyðugt er.
Hetta er smátt
Tingið fór til hús fyri tveimum mánaðum síðan, og tað liggur á ljóði, at als eingin semja er funnin um nakað sum helst, meðan tingslit hevur verið.
Ja, ikki so frægt, at ein einasti samgongufundur hevur verið alla summarhálvuna.
Uttan samráðingar, leiðslu og stavnhald verður so ABC konsertin tikin uppaftur á Ólavsøku, men festivaløkið sær ikki tespiligt út.
Tjøldini fúka í allar ættir, og eingin tekur ábyrgd av nøkrum sum helst. Eitt rópar salt og annað rópar stein, og skúmandi fossar skola niður ímillum politiska teori og gerandis praksis undan enn einari politiskari amatørkonsert.
Tað er sera hugstoytt og sera álvarsamt at síggja eina politiska skipan fara úr spónalagnum, men soleiðis gjørdist skilið, tá forfall kom í fólkaræðið, og glaðir amatørar settust til róðurs.
Hóast fortreytirnar eru ringar og útlitini vánalig, so eigur løgtingið at virka fyri, at politiska skipanin fær sína slagkraft aftur, so at aftur kann stevnast burtur úr lamslignum stjórnarloysi til gagns fyri land og fólk, og eitt burðardygt vinnulív bæði á sjógvi og landi.


text:
Uppskot um at skipa óhefta skuldarráðgeving til privatfólk og familjur
Uppskot til samtyktar
Løgtingið heitir á landsstýrið um at fyrireika lógaruppskot at leggja fyri Løgtingið, sum
hevur til endamáls:
– at skipa eina óhefta skuldarráðgeving til privatfólk og familjur, har til ber at fáa
ókeypis ráð og vegleiðing um lánsmarknaðin, skuldarumlegging, umfígging og aðra
hjálp til tey, ið eru komin í stórar trupulleikar av privatlánum,
– at skipa skuldarráðgevingina saman við ella í tøttum tilknýti til Brúkaraumboðið, til
tess at felags serfrøði og umsiting kann gagnnýtast,
– at skipa so fyri, at óhefta ráðgevingin kann umboða einstaklingar og familjur, sum eru
komin í skuldarfellur mótvegis privatum kreditorum og almennum myndugleikum við
tí endamáli at gera avtalur um bótaføri,
– at geva óheftu ráðgevingini uppgávuna at mæla til lóggávu, lógarbroytingar og reglur,
ið kunnu skipa og seta krøv til lánsmarknaðin um upplýsing og gjøgnumskygni og at
fyribyrgja økjandi tali av óhaldførum skuldarbindingum.
Viðmerkingar
Eins og allir føroyingar ásannaðu, tá føroyska samfelagið og bankakervið fóru á heysin í
nítiárunum, so hevur áleikandi altjóða fíggjarkreppan prógvað, at lán, fígging,
virðismetingar og bótaføri eru sum ein frumskóg. Har ongin kennir leiðirnar, har hvør
livir av øðrum, og alt kann broytast frá degi til dags.
Kortini hevur politiska skipanin eggjað til uppaftur meira frumskógarlóg og enn minni
gjøgnumskygni í fíggjargeiranum: Liberalisering av altjóða fíggjarmarknaðunum og
vantandi lóggáva og regulering frá politiskum myndugleikum í sambandi við nýggju
lánsmøguleikarnar hevur verið ein atvold til støðugt vaksandi skuldarbyrðu hjá
einstaklingum og húsarhaldum.
Seinastu árini er eitt støðugt vaksandi útboð av nýggjum lánsmøguleikum til
privata nýtslu boðið út í samfelagnum frá peningastovnum og fyritøkum, sum
kunnu skuldarbinda einstaklingar, familjur og børn teirra langt út um
møguleikarnar at gjalda aftur í arbeiðsføra lívinum, og fólk kunnu enda í
sonevndum “skuldarfellum”.
Og í mun til so mong onnur øki í samfelagnum, har til ber at leita sær ráð, hjálp og
vegleiðing, so er ongin skipaður møguleiki hjá einstaklingum og húsarhaldum at fáa
óhefta ráðgeving og hjálp í sambandi við lántøku og í sambandi við skuldartrupulleikar,
umleggingar ella saneringar.
Enn eru fólk í Føroyum av ættarliðum, sum eru vaksin upp við setninginum um at
gjalda hvørjum sítt og onki skylda. Og helst er skuldarbyrðan hjá hvørjum fólki sær
minni og frívirðini í húsum helst væl størri enn í flestu av okkara grannalondum.
Men sum Heðin Brú so meistarliga lýsir í meginskaldsøguni “Feðgar á Ferð”, tá Ketil
setir seg í skuld til tess at keypa hvalin og noyðist at enda at selja kúnna til tess at
borga lánið, so eru kollveltandi broytingar hendar í peningabúskapinum og
fíggingarmøguleikunum seinastu øldina.
At seta seg í skuld er í dag inngrógvin partur av nútímans lívinum hjá hvørjum
einstøkum og familjum til tess at seta búgv, taka útbúgving, gera íløgur, økja um
privatnýtsluna og útvega sær flutningstól, amboð og hentleikar í gerandisdegnum.
Seinastu árini hevur økt peningaútboð skapt ein óhaldføran hákonjunktur. Tað hevur
regnað niður yvir fólk við tilboðum um nýggjar lánsmøguleikar við avdráttarskáa,
avdráttarfríum lánum, leinging av afturgjaldstíð, dýrum lánum frá handlum og
fyritøkum til bilar og nýtsluvørur, sum tú tekur upp á ein seinnapart.
Og eins og í øðrum londum, koma fólk í ta støðu, at tey taka lán á seg, sum av egnum ella
uttanhýsis ávum kunnu gerast so stór byrða fyri tann einstaka, børn og familjur, at tey
rætt og slætt ikki eru bótafør. Fólk og familjur seta seg í sonevndar “skuldarfellur”.
Hetta hevur sjálvsagt djúptøknar avleiðingar fyri lívsdygd og lívsmøguleikar hjá
familjum og einstaklingum. Økt lánsbyrða rakar veikar inntøkubólkar harðast ella
dregur fólk sosialt niður á røkurnar, serliga um skuld hópar seg upp við øktum rentum,
ella tá rentustøðið hækkar í samfelagnum.
Hetta gerst eisini økt fíggjarbyrða hjá tí almenna gjøgnum sosialu skipanirnar, ella um
tørvur verður á serligum politiskum átøkum í búskapi og fíggjarmarknaði, orsakað av
ov stórari lánsbyrðu í samfelagnum.
Altjóða fíggjarkreppan hevur avdúkað fyri teimum flestu, at almennar reglur og
fyriskipanir, ið kunnu regulera hesi viðurskifti og fyribyrgja óhepnari lántøku, hava
als ikki fylgt við bráðvaksandi gongdini í nýggjum lánshættum og skuldarseting.
Tvørturímóti eru almennar skipanir, ið beinleiðis stuðla og eggja til lántøku og geva
fyrimun til ymisk sløg av lánum. Eitt nú er rentustuðulin, ið upprunaliga bert var
ætlaður til at seta búgv, vorðin ein óbeinleiðis stuðul til privat nýtslulán, tá avdráttarfrí
lán og long afturgjaldstíð fyri sethúsalán eru sett í verk. Harafturat eru enntá serligir
skattafyrimunur í 2006 givnir teimum, ið vildu lána sær pening at keypa parta- og
virðisbrøv fyri.
Nógv talar sostatt fyri, at tørvur er á eini óheftari skuldarráðgeving til privatfólk og
húsarhald.
Í fleiri av hinum Norðurlondunum er skipaður ein almennur “skuldarpolitikkur”, og
ymisk ráðgeving og tiltøk eru sett í verk til tess at fyribyrgja óbótaføri og
skuldarfellum hjá fólki.
Hugmyndin er, at ráðgevingin fyrst og fremst skal vera fyribyrgjandi. At fólk skulu
kunna leita sær óheft ráð, fáa greiða upplýsing um veruligu skuldarbindingarnar
aftan fyri lánstilboð og at fáa ráð um privatbúskap.
Í øðrum lagi skal skuldarráðgevingin kunna veita hjálp til fólk, ið eru komin í
skuldarstøðu, sum ikki vegur sæst burturúr, leggja ráð fyri afturgjalding og umboða
fólk mótvegis kreditorum og myndugleikum.
Ráðgevingin kundi verið skipað við fyrimynd í Rættarhjálp Føroya, har ymisk fakfólk
skiftast at arbeiða fyri skuldarráðgevingina, sum er ein ódýr og væl virkandi skipan.
Í triðja lagi eigur ráðgevingin at skipa fyri almennari upplýsing um brúkarastøðuna á
peningamarknaðinum og skjóta upp lógarbroytingar og reglur, ið kunnu tryggja
gjøgnumskygni og brúkaratrygd.
Tí hevði tað verið skilagott at skipa henda partin av uppgávuni saman við nýggja
Brúkaraumboðnum.
Til ber at kunna seg um norðurlendskar skipanir og uppskot á hesum
internetadressum:
http://www.riksdagen.se/webbnav/index.aspx?nid=3911&bet=2006:548
http://www.riksdagen.se/webbnav/index.aspx?nid=20001&qry=Skuldsaneringslag
http://www.lovdata.no/all/hl-19920717-099.html#1-5
http://www.ft.dk/Samling/20031/beslutningsforslag_oversigtsformat/B41.htm
Á Løgtingi, 29. januar 2010
Høgni Hoydal ,Tórbjørn Jacobsen, Bergtóra Høgnadóttir Joensen
Hergeir Nielsen, Annita á Fríðriksmørk, Sjúrður Skaale
Bjørt Samuelsen og Heini O. Heinesen


text:
- Talan um eitt av vakrastu og sermerktastu økjum í landinum
12-03-2018 - 20:54 - Jóanis Albert Nielsen
Til Tórshavnar kommunu, Kommunustjóran og allar býráðslimir.
Viðv. ætlaðu byggingini og vinnuliga virkseminum hjá Gist & Vist (Koks) frammi við Gjónna og á sandinum við Leynavatn.
Í framhaldi av brævi okkara dagfest 7. mars skulu vit heita á umsitingina um at handa øllum býráðslimum hetta skriv okkara, har vit í framhaldi av fyrra skrivinum greiða frá hví vit halda, at kommunan ikki eigur at geva loyvi til nevndu bygging og nevnda virksemi.
Talan er um friðað økið.
Sum vit hava víst á í fyrra skrivi okkara, so er talan um eitt av vakrastu og sermerktastu økjum í landinum, sum av somu orsøk er friðað. Um vinnulig bygging og vinnuligt virksemi nú skal fara fram á økinum, so fer hetta at hava serstakliga álvarsliga ávirkan á bæði náttúru og djóralív í økinum.
Tað er uppgávan hjá okkara fólkavaldu politikarum at verja náttúru okkara, og tað kann ikki bera til at seta til viks atlitið til okkara náttúru, tí eitt virkið, uttan nøkur loyvir yvirhøvur, er farið í gongd við at taka ímóti bíleggingum til matstovuvirksemi á økinum, sum tey vita er friðað og ikki er lagt út til vinnuligt virksemi.
Rættartrygdin er rættuliga í vanda um tað verða privatpersónar ella privat virkir, sum sleppa at stýra okkara myndugleikum, tá talan er um vernd av náttúru okkara og reglunum um vinnuligt virksemi.
Talan er ikki um økið, sum er lagt út til vinnuligt endamál
Sum tykkum kunnugt, so er økið fram við Gjónni ikki lagt av til vinnuligt endamál, og longu av hesari orsøk eigur kommunan at nokta byggiloyvi til vinnuligt endamál á økinum, og her hevur tað als ongan løgfrøðiligan týdning, at umsøkjarin nú hevur sagt at bygningurin seinni skal latast bóndanum til landbúnaðarendamál.
Um vinnuliga endamálið er ætlað at standa við í longri ella stytri tíð er ikki avgerandi, tí har økið ikki er lagt út til vinnulig endamál, har skal kommuna ikki geva loyvi til vinnuliga bygging yvirhøvur.
Vit vænta at allir býráðslimir kenna sína ábyrgd, tá avgerð skal takast í málinum.
Um loyvið verður givið, so hevur kommuna skapt fordømi, sum fer at geva øðrum borgarum somu rættindi.
Vit halda at hvør einstakur býráðslimur skal gera sær greitt, at um Gist & Vist fær loyvi at fara í gongd við at byggja vinnuligan bygning, og sleppur at reka vinnuligt virksemi á økinum, so kann kommunan ikki nokta næsta umsøkjara somu sømdir.
Fyrisitingarliga grundreglan um líka viðgerð av borgarunum vil í slíkum føri gera, at kommunan ikki kann nokta næsta umsøkjara at fara undir líknandi bygging til vinnuligt endamál, og hvar enda vit so?.
Tí hevur hetta mál ikki bert týndning her og nú, tí um rætt ikki verður atborðið, so fær avgerðin í málinum sera álvarsligar avleiðingar framyvir.
Áheitan á allar býráðslimir.
Vit skulu inniliga heita á allar býráðslimir um ikki at geva loyvi til nevndu bygging, tí um loyvið verður givið, so eru tað býráðslimirnir, sum mugu átaka sær ábyrgdina av teimum avleiðingum hetta fer at hava, ikki bert fyri tey túsundtals fólk, sum javnan njóta friðaðu náttúru okkara, men eisini fyri sjálvt økið við Leynavatn og tað ríka djóralív, sum er í og kring vatnið.
Vinaliga Føroya Sílaveiðifelag
Hans Joensen, formaður