text:
1. Samleiki
Alisfrøðin hevur sum ein samrunnin partur av øðrum vísindagreinum sín uppruna í strembanini eftir at fáa størri kunnleika um náttúruvísindaligu heimsmyndina. Við at eygleiða, greina og skipa náttúrunnar margfeldu lutir, við at gera royndir, útrokningar og myndlar, er menniskjan sum frá er liðið vorðin betur før fyri at skilja, skifta orð um og taka støðu til fyribrigdi og hendingar í náttúru og gerandislívi.
Sum lærugrein útvegar alisfrøðin næmingum vitan, sum røkkur frá teimum mest grundleggjandi hugtøkunum sum tíð og rúm til meginreglur innan mekanikk, hita- og ellæru, bylgjulæru, atom- og kjarnalæru. Dentur verður lagdur á samanspælið millum verkligar royndir og ástøði, og kanningar inni í starvstovu og úti í náttúruni geva næmingum ítøkiligt innlit í rannsóknararbeiði, ið eggjar teimum at spyrja spurningar, og sum toyggir hugflog og stimbrar skilvísa hugsan.
Av tí at alisfrøðin hevur havt avgerandi lut í fatanini av heimsmyndini og í tøkniligum frambrotum, hevur hon havt stóra ávirkan á lívsumstøður og mentan. Hennara týdningur og samleiki hongur tískil saman við bæði søgulig og siðfrøðilig virði og við tær avbjóðingar, sum eru eyðkendar fyri okkara tíð.
2. Endamál
Endamálið við undirvísingini í alisfrøði á A stigi á tøknibreyt er,
- at næmingurin fær grundleggjandi innlit í náttúruvísindaligar arbeiðshættir og alisfrøðisligan hugsanarhátt við denti á almenna mentan
- at næmingurin fær eina skipaða fatan av umheiminum, ið tekur støði í tilgitingum, royndum og eygleiðingum, sum menniskjan gjøgnum tíðirnar hevur gjørt
- at næmingurin ognar sær førleikar at meta um, hvussu myndlar kunnu nýtast sum amboð í sambandi við at alisfrøðilig fyribrigdi
- at næmingurin skilur, hvønn týdning, náttúruvísindaligir arbeiðshættir og myndlahugtøk hava havt fyri menningina av tøknifrøði, mentan og samfelagi, og hvussu náttúruvísindaligi hugsanarhátturin er grundarlag undir tøknifrøðini í okkara tíð
- at næmingurin skilur alisfrøðiligar meginreglur og hugtøk og á tann hátt mennir síni evni at ogna sær ítøkiligan kunnleika um náttúruvísindaligar tulkingar av heiminum kring hann
- at næmingurin evnar at lýsa og fremja einfaldar alisfrøðiligar royndir, m.a. at seta fram og falsifisera einfaldar hypotesur, og á tann hátt styrkja sína fatan av samspælinum, ið er millum praktiskar royndir og vísindalig ástøði
- at næmingurin fær at síggja ítøkilig dømi um viðkomandi tøkni-náttúrufaklig greiðsluevni í sambandi við menning og framleiðslu, har alisfrøðin hevur ein týðandi leiklut í sjálvari loysnini
- at næmingurin evnar at virka og bera seg at á skynsaman hátt bæði staðbundið og í alheims høpi í málum av alisfrøðiligum slag
- at næmingurin fær innlit í alisfrøðiligu meginreglurnar og hugtøkini
- at næmingurin fær grundlagt ein veruligan alisfrøðiligan førleika og gerst førur fyri at sameina ástøðiliga vitan og royndir og myndlar
- at greiðsluevnini verða vald soleiðis, at tey megna at geva næminginum innlit í teir alisfrøðiligu og tøkniligu tættir, ið eru partur av málinum um burðardygga menning.
3. Stig og tímatal
Undirvísingin í alisfrøði á A stigi, 1 árs undirvísing, fevnir um 125 klokkutímar.
4. Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Næmingurin fer til munnliga próvtøku bæði í kjarnaøkjum og ískoytisøkjum.
Kjarnaøki
Kjarnaøkini í alisfrøði á A stigi á tøknibreyt eru seks í tali:
Mekanikkur (uml. 15-20%)
Gravitatiónslógin. Sirkulrørsla. Rørsla í tyngdarfelti. Stoytur og impulsur. Kraftmoment. Statikkur og javnvág. Inertimoment. Rotatiónsmekanikkur, herundir vektorrokning.
Elektrisk felt og magnetisma (uml. 15-20%)
Statiskt elektrisitet. Elektrisk feltstyrki. Kapasitorar. Kumpassin. Magnetisk feltstyrki. Magnetfelt frá streymførandi leiðara. Induseraður spenningur.
Termodynamikkur (uml. 5-15%)
Idealgasslógin. Termodynamiskar prosessir. Kringprosessir. Carnot og annar høvuðssetningur. Termodynamiskar maskinur. Hitapumpur og effektfaktorur. Brennievnismotorar og nyttuvirkni.
Smærri verkætlanir (uml. 5-15%)
Næmingarnir skulu við støði í ástøðiligari vitan og royndarúrslitum duga at greina alisfrøðiligar spurningar og skrivliga seta upp og greiða frá møguligum loysnum.
Náttúruvísindaligt royndararbeiði (uml. 5-15%)
Næmingarnir skulu hava miðvísa venjing í royndararbeiði, so teir verða førir fyri sjálvstøðugt at leggja til rættis og gjøgnumføra einfaldar náttúruvísindaligar royndir.
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum semjast um í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleikar næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Endamálið við ískoytisøkjum er harumframt at geva skúlum og útbúgvingarbreytum rúm fyri serligum eyðkennum og arbeiðsháttum.
Kjarnaøkini eru ikki nóg mikið til, at næmingurin kann røkka teimum ásettu førleikamálunum. Við ískoytistilfari og viðkomandi tvørfakligum samstarvi verður farið meira í dýpdina.
Dømi um ískoytisøki
Ástøðilig evni (uml. 15%)
Næmingarnir velja í samráð við læraran tvey ástøðilig evni. Dømi um evni eru relativitetsástøði, kjarnaalisfrøði, stjørnufrøði, tilfarsfrøði, hálvleiðarar, tsunamialisfrøði o.s.fr.
Verkætlan (uml. 10%)
Næmingarnir arbeiða sjálvstøðugt við einum evni, har teir gera størri royndir og nýta mátingarnar, útrokningarnar og metingarnar av royndarúrslitunum í verkætlanararbeiðinum.
5.Førleikamál
Í alisfrøði eru førleikamálini býtt sundur í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar
Støðiførleikarnir eru natúrligur partur av førleikamálunum, har teir eru við til at menna fakligu førleikamálini. Í alisfrøði lýsa vit støðisførleikarnar soleiðis:
- at næmingurin sjálvstøðugt kann gera og nýta alisfrøðiligar myndlar til at greiða frá alisfrøðiligum fyribrigdum bæði dygdarligt og nøgdarligt. Hetta umfatar bæði at kanna alisfrøðilig fyribrygdi og viðgera mátingarúrslit út frá tilgitingum og at orða spurningar sum kunnu kannast og próvførast og at skifta orð um alisfrøðiligar upplýsingar. Umframt vandaliga at meta um ymisk sløg av alisfrøðiligum upplýsingum í fjølmiðlunum.
- at næmingurin dugir at velja, tulka og grunda um alisfrøðiligar upplýsingar úr tíðarritum, dagbløðum, bókum og á internetinum. Hetta umfatar eisini vegleiðingar, talvur, farmyndir, ritmyndir og tekn.
- at næmingurin út frá grundleggjandi hugtøkum og myndlum dugir at gera alisfrøðiligar útrokningar, skrásetingar, greiningar og dugir at viðgera og leggja fram úrslitið av egnum eygleiðingum við t.d. talvum og/ella ritmyndum.
- at næmingurin, út frá givnum umstøðum, kann leggja til rættis, greiða frá og gera royndir í alisfrøði og á skilagóðan hátt leggja úrslitið fram.
- at næmingurin dugir at brúka KT í alisfrøði, sum t.d. at fáa til vega tilfar, viðgera tað og síðan leggja tað fram. Hetta umfatar førleikarnar at brúka animasjónir og samlát (simuleringar), at lýsa og fara í dýbdina við alisfrøðiligum evni. Ein vandalig meting av upplýsingum av internetinum er eisini partur av støðisførleikunum.
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni til støðutakan og sjálvvirkni. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at kanna
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg í alisfrøði um at virða tær grundleggjandi reglur, ið náttúran og tað náttúruskapta umhvørvi hava at laga seg eftir. Undirvísingin leggur dent á, at næmingurin skilir tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað náttúrutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, eins og hann skal hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
Førleikin at samskifta snýr seg í alisfrøði um førleikan at bera fram sína hugsan og sína vitan munnliga og skrivliga, umframt at lesa. Lærugreinin alisfrøði hevur ein týðandi leiklut í at menna førleika næmingsins at samskifta um náttúruvísindi. At samskifta um náttúruvísindi snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna sum heild.
Næmingurin dugir at orða seg bæði munnliga og skrivliga, tá ið tað snýr seg um at nýta faklig hugtøk í sambandi við alisfrøðilig viðurskifti, t.d. egnar eygleiðingar bæði í gerandisdegnum og í royndarstovuni. Næmingurin evnar at orða spurningar og at seta fram tilhugsanir, sum kunnu verða kannaðar, próvføra og skifta orð um hetta. Næmingurin skal tí vera við í samrøðum, samskifta um hugskot og tosa um spurningar og hugsandi loysnir við onnur.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga og skrivliga verður mentur við miðvíst at arbeiða við og venja í ymiskum samskiftisstøðum. Í lærugreinini skal næmingurin frá fyrsta degi verða vandur við at tala, skifta orð, lýða á, próvføra og bera fram egnar metingar. Ein týðandi støðisførleiki er at duga at seta spurningar og hypotesur, eftirkanna hesi við sjálv at fyrireika mannagongdir og at velja neyðug amboð. At eftirmeta royndarúrslit og greiða frá teimum er somuleiðis ein týðandi støðisførleiki
Førleikin at lesa og skriva er avgerandi fortreyt fyri øllum samskifti og lærdómi í lívinum. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot; at lesa er at skyna á og tulka. Í lærugreinini skal næmingurin tí frá fyrsta degi verða vandur við at lesa náttúrufrøðiligan tekst og at gera grein fyri sínum eygleiðingum og viðrakingum á skrift. Førleikin at lesa er ikki bert at lesa fakligan tekst, men eisini myndlar og nýtsluleiðbeiningar, umframt at finna og savna inn dátur og greina hesar.
Næmingurin dugir at lesa og skilur vegleiðingar, talvur, farmyndir, farstrikur, myndlar og ímyndir. Ein annar partur av støðisførleikanum er at kunna seta seg inn í nýggj øki í lærugreinini m.a. við hjálp úr øðrum bókum, tíðarritum og av internetinum.
Førleikin at rokna snýr seg í alisfrøði um førleikan at lesa hagtøl, fata bygnað, frymlar og úrtøkiligar skipanir. At rokna er eisini at hugsa skilvíst og loysa greiðsluevni. Í hesum sambandi evnar næmingurin at brúka tøl og útrokningar, at skráseta, viðgera og leggja fram úrslit av egnum eygleiðingum, eitt nú við talvum og ritmyndum. Hesir førleikar eru fortreyt fyri at skilja og taka støðu til mangar gerandistekstir, og tí hevur undirvísingin í síni heild, bæði í føroyskum og náttúrulærugreinunum, ein avgerandi leiklut í hesi menning.
Førleikin at nýta tøknilig amboð er í alisfrøði at duga at nýta kunningartøkni, ið er ein fortreyt fyri øllum fjarskifti. Ein vandalig meting av upplýsingum av internetinum er eisini partur av støðisforleikunum.
Ein kritisk og sjálvstøðug meting av upplýsingum av internetinum er partur av støðisførleikunum.
At kanna
At kanna er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna er av alstórum týdningi í alisfrøði og snýr seg um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara til at seta spurningar og royna, umframt at leita sær ráð og vitan um alisfrøðilig viðurskifti. Næmingurin skal gera verkligar royndir í starvsstovu og úti í náttúruni, umframt at læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan og kunnleika í bókmentum, handbókum, tíðarritum, á bókasavni og á internetinum. Við dømum og venjingum skal næmingurin læra at nýta vísindaliga framferðarháttin og at handfara keldutilfar á sakligan, siðiligan og munadyggan hátt.
Førleikin at kanna í alisfrøði snýr seg um at duga at nýta starvsstovuútgerð, ið er ætlað hesum floksstigi og tí øki, arbeitt verður við. Við dømum og venjingum skal næmingurin læra at nýta útgerðina rætt og trygt. Næmingurin skal venja seg við støðugt at skjalfesta tað verkliga royndararbeiðið, sum hann er við til at fremja í verki.
At skapa
Forvitni, spæl og hugflog eru serligir eginleikar, sum lærarin skal varða um og gera gagn av í undirvísingini. At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt og at menna hugskot síni, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læring.
Førleikin at skapa snýr seg í alisfrøði um at gera næmingin tilvitaðan um og líta á egin evni, so hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, hvussu náttúruvísindini hava verið við til at broytt náttúru, lívsáskoðan, mentan og samfeløg. Næmingurin skal læra, at verkligar royndir og frágreiðingar um alis- og evnafrøðilig viðurskifti eru ein partur av skapandi tilgongdini, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflogið. Við at arbeiða við myndlum lærir næmingurin at meta um dygdina í avrikum hjá sær sjálvum og øðrum.
Fagligir førleikar
Við støði í teimum lýstu kjarnaøkjunum dugir næmingurin
- at kenna aftur og nýta alisfrøðiligar støddir og eindir
- at orða seg í talu og skrift á fakmáli við teimum yrkorðum, ið hoyra til lærugreinina, og í miðling at duga at skifta millum fakmál og gerandismál
- at vísa innlit í grundleggjandi lógirnar í alisfrøðini í sambandi við royndarvirksemi og tá ið einfaldir ástøðiligir, tøknifrøðiligir og tøkniligir spurningar verða loystir
- at greiða frá alisfrøðiligum fyribrigdum umframt at vísa kunnleika til alisfrøðina í søguligum og tøknifrøðiligum høpi
- at greina alisfrøðilig, tøknilig og tøknifrøðilig greiðsluevni við støði í myndlahugtakinum, og við støði í myndlinum greiða frá nýtsluni m.a. á tøkniliga og tøknifrøðiliga økinum
- greina alisfrøðilig greiðsluevni, seta upp myndlar, leggja til rættis og fremja alisfrøðiligar royndir, har mátingar, útrokningar og metingar eru partur
- at kunna seg um nýggj alisfrøðilig øki, og vísa, at hann skilir náttúruvísindaliga arbeiðsháttin í víðfevndum samanhangi, greiða frá nýtsluøkjunum, umframt at síggja í frásjón sína vitan um alisfrøði í arbeiði sínum við egnum áhugaøkjum.
6. Eftirmeting
Einstaki næmingurin skal eftirmetast ávegis í undirvísingargongdini við støði í antin skrivligum ella munnligum framløgum. Næmingurin eigur at hava eina greiða fatan av støðu síni í mun til fakligu málini í lærugreinini og eigur at fáa vegleiðing um, hvussu og hvørjum arbeiðast skal við fyri at røkka málunum.
Eftirmetingin verður skjalfest.
Próvtøka
Hildnar verða ein skrivlig og ein munnlig próvtøka
Skrivliga próvtøkan
Tann skrivliga royndin er bygd á eitt kt-grundað uppgávusett, sum inniheldur uppgávur úr kjarnaøkjunum á B- og A-stigi.
Skrivliga royndin varir 5 tímar.
Munnliga próvtøkan
Munnliga próvtøkan tekur støði í teimum fakligu økjum, sum flokkurin hevur arbeitt við og teimum starvsstovuroyndum, sum eru gjørdar í sambandi við fyrireikingarnar til próvtøkuna. Próvtakarin fer til próvtøku í einum tema, sum hann hevur fingið við lutakasti í seinasta lagi 24 tímar undan próvtøkuni.
Fyrireikingartíðin er umleið 24 tímar, tó ongantíð minni enn 24 tímar.
Próvtøkan er tvíbýtt og verður framd við í mesta lagi 10 próvtakarum um dagin.
Fyrri partur av próvtøkuni er ein kend starvsstovuroynd, har próvtakararnir arbeiða í 1½ tíma í bólkum við í mesta lagi 3 próvtøkum. Próvtakararnir kunnu í hesum partinum nýta royndarvegleiðingar, handbøkur o.tíl. Próvhoyrari og próvdómari tosa við hvønn einstakan próvtakara um teirra roynd og tilhoyrandi ástøði.
Seinni partur av próvtøkuni er ein munnlig framløga, har hvør einstakur prótakari leggur fram eitt ástøðiligt alisfrøðiligt evni, sum eisini fevnir um eitt fylgiskjal, sum kann vera grundarlag fyri frásjónargerð. Próvtøkutíðin er 24 minuttir. Fyrireikingartíðin er 24 minuttir.
Sami próvtøkuspurningur kann í mesta lagi verða nýttur tríggjar ferðir í sama flokki/bólki.
Starvsstovuroyndin og tann ástøðiligi parturin skulu hanga saman, soleiðis at teir viðgera sama evni. Próvtøkan skal skipast sum ein faklig samrøða millum próvtakara og próvhoyrara.
Dømingargrundarlag
Dømingin er ein meting av, í hvønn mun próvtakarans avrik lýkur tey fakligu málini í námsætlanini.
Skrivliga próvtøkan
Dentur verður lagdur á:
- próvtakarans evni til at greina alisfrøðilig ivamál, brúka týðandi fyrimyndir og greiða frá teimum nýttu framferðarhættunum,
- próvtakarans evni til at meta um ástøðina og mynstur til at brúka í tí tekniska og tøknifrøðiliga umráðnum,
- próvtakarans fakligu vitan innan fyri kjarnaøki,
- at hugsanarhátturin hjá próvtakaranum týðuliga kemur til sjóndar í svarinum,
- at tekn, formlaumskrivingar, millumrokningar og eindir skulu við í svarið,
- próvtakarans evni til at brúka náttúruvísindaligan hugsanarhátt, viðgera mynstur, lýsa royndarúrslit, meta um og greina eina royndargongd og somuleiðis meta um tey tøknifrøðiligu viðurskiftini.
Munnliga próvtøkan
Í sambandi við starvsstovuroyndina verður dentur lagdur á, at próvtakarin evnar at fremja verkligu royndina og at viðgera tey mátaðu úrslitini.
Í sambandi við munnligu framløguna verður dentur lagdur á, at próvtakarin í einari fakligari samrøðu hevur eina sjálvstøðuga tilgongd til evnið umframt
- fatanina hjá próvtakaranum av teimum alisfrøðiligu hugtøkunum og meginreglum, evni til at skipa próvtøkuspurningin og fatanina av royndararbeiðinum, har ímillum alisfrøðiligar lógir og teirra nýtslu og somuleiðis mynsturhugtakinum,
- evnini hjá próvtakaranum at arbeiða eftir teimum náttúruvísindaligu arbeiðshættunum og til at ráðleggja og gera royndir,
- evnini hjá próvtakaranum at lýsa sítt innlit í alisfrøðina í røttum høpi út frá hansara sjálvstøðugu verkætlan og tí tillutaða próvtøkuspurninginum við fylgiskjali,
- evnini hjá próvtakaranum at nýta náttúruvísandaligan hugsanarhátt og alisfrøðilig hugtøk, viðgera mynstur, lýsa royndarúrslit, meta um og greina eina royndargongd og somuleiðis meta um tey tøknifrøðiligu viðurskiftini
- evnini hjá próvtakaranum at síggja sambandi, sum er millum ástøði og starvsroynd umframt at seta fakligu vitan sína í frásjón.
Út frá eini heildarmeting av avrikinum hjá próvtakaranum verður eitt próvtal givið fyri ta skrivligu royndina og eitt fyri ta munnligu royndina.
Próvtalslýsingar
Munnligt A stig
7. At skipa undirvísing
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støði undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Í undirvísingini er umráðandi, at førleikarnir at lurta, at tala, at lesa og at skriva renna saman í eina heild. Undirvísingin skal endurspeglast í sambandinum millum spurningin til tað verkliga arbeiðið í gerandisdegnum og ta ástøðiligu alisfrøðina. Sjálvstøðuga arbeiðið skal økjast so við og við, og arbeiðast skal við menning av evninum í mun til tað, sum ikki kann hugsast.
Av stórum týdningi er tað, at kjarnaøkini umskarast, tá ið tað ber til, og tá ið tað verður mett at vera hóskandi. Sum dømi kundu partar úr kjarnaøkinum orka verið samskipaðir við pørtum úr kjarnaøkinum mekanikkur. Vitan á hesum øki kundi verið við til at gjørt fatanina av alisfrøðini meira fjøltáttaða.
Munnligi tátturin í lærugreinini skal vera raðfestur høgt, og samrøðan er kjarnin í hesum tátti. Munnligar framløgur skulu skipast inn í undirvísingartilgongdina, so næmingurin stigvíst venur seg við at leggja fram. Dentur verður lagdur á, at næmingurin sameinir munnligar framløgur við egin skrivlig verk, nýtslu av KT-amboðum, ymiskar samskiftishættir o.s.fr. Á tann hátt verður retoriski førleikin hjá næminginum mentur.
Skrivligi tátturin skal eins og tann munnligi vera skipaður inn í undirvísingina í alisfrøði. Á henda hátt kann næmingurin ogna sær góðar skriviførleikar og menna teir. Somuleiðis verður arbeitt miðvíst við at menna førleikan at rokna í undirvísingini í alisfrøði. Umframt at hetta styrkir um tvørfakliga samstarvið, fer næmingurin so hvørt at fáa eina greiðari fatan av týdninginum, hesir førleikar hava fyri alt skrivligt og formligt samskifti, og samstundis mennir hetta evnini hjá næminginum at orða seg bæði munnliga og skrivliga.
Stigvøkstur
Stigvøkstur merkir støðuga framtøku av einum lægri stigi á eitt hægri. Í læringartilgongdini verður farið frá tí lætta til tað torføra, frá tí einfalda til tað torgreidda og frá tí ítøkiliga til tað úrtøkiliga. Stigvøksturin er oftast tíðartreytaður. Undir stigvøkstrinum liggur eisini kravið um vaksandi ábyrgd og virknari luttøku. Umráðandi er í hesum sambandi, at ljós verður varpað á teir leiklutir, sum næmingur og lærari kunnu hava hvør sær. Samrátt verður um, hvat best er at gera, og hvussu hetta verður gjørt, so næmingurin fær ávirkan á undirvísingina og á egnu læring.
Stigvøksturin kemur serstakliga til sjóndar í teimum førleikamálum, sum lýst eru í námsætlanini. Málini lýsa framúravrikið (hægsta próvtal) og eru bindandi, soleiðis at skilja, at lærari og næmingur altíð arbeiða fram ímóti at náa teimum ásettu málunum so væl sum gjørligt. Fyri at tryggja stigvøkstur er neyðugt, at sett verða ávegismál, sum hjálpa næminginum fram móti endaligu málunum. Umráðandi er eisini, at lærarin er tilvitaður um fortreytirnar hjá einstaka næminginum og tillagar undirvísingina eftir einstaka næminginum. Lærarin skal leggja undirvísingina til rættis, so næmingurin veit frammanundan, hvørji ávegismálini eru. Næmingurin skal gerast tilvitaður um tey krøv, ið sett verða, so hann kann seta upp mál, umhugsa og leggja til rættis sína egnu menning. Næmingurin skal greitt fáa at vita, hvussu hann verður eftirmettur, og hvat metingarstøðið er.
At læra at læra
Næmingurin skal gerast tilvitaður um, hvat tað í grundini er at læra. Eisini skal næmingurin gerast tilvitaður um ymiskar læringarhættir, og hvat endamálið við læringini er.
Undirvísingin skal sostatt ikki bert savna seg um tað, sum lært verður, men eisini um, hvussu lært verður. Umráðandi er, at hugtakið læring verður lýst og viðgjørt í flokkinum, so næmingurin gerst tilvitaður um, hvat hugtakið ber í sær. Næmingurin skal regluliga gerast varugur við, hvussu læringartilgongdin er ætlað, og hann skal verða eggjaður til at umhugsa sína egnu støðu í henni. Dentur skal eisini leggjast á heimaarbeiði, og tann týðandi leiklut hetta hevur í fakligu menningini.
Næmingurin skal frá fyrsta degi skilja týdningin av lærugreinini alisfrøði. Tá ið arbeitt verður við ymiskum evnum og táttum, verða ymiskir førleikar mentir. Næmingurin skal fáa fatan av, hvat hesir førleikar kunnu verða brúktir til, eisini uttan fyri skúlans gátt. Undirvísingin í alisfrøði skal gera næmingin tilvitaðan um, at hann í lærugreinini mennist og gerst førur fyri at arbeiða greinandi og kritiskt við teimum ymisku evnunum og táttunum, sum arbeitt verður við. Eisini skal næmingurin verða tilvitaður um, at hann í lærugreinini mennir sær førleikarnar at koma til orðanna í nógvum ymiskum viðurskiftum, ið so ella so eru knýtt at alisfrøðiligum spurningum.
Arbeiðshættir
Arbeiðshættir skulu veljast so, at teir eru við til at røkka teimum málum, ið sett eru. Í øllum kjarnaøkjum er umráðandi at leggja arbeiðið til rættis so, at ein líðandi stigvøkstur verður tryggjaður. Hetta verður m.a. gjørt við, at týðandi evni og viðurskifti verða tikin upp í undirvísingina.
Í alisfrøði verða ymiskir arbeiðshættir nýttir, so at fjølbroytni í lærugreinini kann verða framt miðvíst. Arbeiðshættir kunnu fevna um lærarafyrilestur, einstaklingsverkevni, næmingaframløgu, samrøður í flokkinum, bólka- og toymisarbeiði, verkætlanarevni o.tíl. Tá ið arbeiðshættir verða valdir og lagdir til rættis, er eyðsæð, at lærarin hugsar um stigvøkstur í undirvísingarháttunum, har byrjað verður við lærarastýrdari undirvísing. So hvørt sum næmingarnir búnast og gerast meira sjálvstøðugir, verður hesin lærarastýrdi undirvísingarformur at minka. Avgerandi er, at undirvísingin er næmingatillagað, at hon er spurningastýrd, at næmingarnir taka sjálvir stig til at vera virknir í undirvísingini, og at undirvísingin harumframt verður sett í søguligt og spekiligt høpi.
Næmingarnir skulu ikki einans duga at fyrihalda seg til boðskap frá lærara og floksfeløgunum, men í eins stóran mun duga at miðla vitan og boðskap til lærara, floksfelagar og móttakarar uttan fyri flokshølið umframt skúlans gátt.
Arbeiðshættirnir eru tískil neyvt samantvinnaðir við serligum atliti at, hvussu arbeiðsuppgávurnar og venjingarnar hjá næminginum verða útintar. Næmingarnir skulu savna inn upplýsningar frá einum royndararbeiði, kanna, um úrslitini kunnu samanberast við veruleikan og duga at bera úrslitini fram bæði munnliga og skrivliga.
Týdningarmikið er, at hvør næmingur lærir seg gott arbeiðslag, umframt at hann ognar sær fimi í at gera lýsandi tilfar, sum hann kann viðgera og bera fram, antin sjálvur ella í bólki. Í undirvísingini skal tí stórur dentur verða lagdur á tað sjálvstøðuga arbeiðið, næmingarnir gera, bæði tá ið talan er um verkligt og ástøðiligt arbeiði.
Skrivliga arbeiðið, sum hvør næmingur (bólkur) skal gera um hvørt av valdu evnunum, skal lýsa evnið søguligt, ástøðiligt, umframt tær royndir, ið kunnu verða gjørdar at stuðla og lýsa ástøðið.
Skrivliga arbeiðið, sum hvør næmingur (bólkur) skal gera um hvørt av valdu evnunum, skal lýsa evnið søguliga og ástøðiliga, umframt tær royndir, ið kunnu verða gjørdar at stuðla og lýsa ástøði.
Kunningartøknin er ein natúrligur partur av undirvísingini og arbeiðinum í lærugreinini, serstakliga í sambandi við innsavnan av dátum og til sjálva dátuviðgerðina. Á tann hátt fær næmingurin innlit og hollar royndir við ymiskum arbeiðsháttum umframt at meta og tulka royndarúrslit. KT verður eisini nýtt í sambandi við, at kanningar og úrslit frá kanningum verða løgd fram, og tá ið leitað verður eftir upplýsingum og tilfari í sambandi við evnisarbeiði og verkætlanararbeiði.
Endamálið við teimum ymisku arbeiðsháttunum er at menna aðrar førleikar enn teir reint fakligu, tað eru førleikar sum t.d. at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan, at kanna gjølla, at arbeiða sjálvstøðugt, at seta sær mál og at arbeiða evnislagað og miðvíst, at arbeiða tíðaravmarkað, at samstarva, at samhugsa, at brúka og hugsa vitan í nýggjum høpi, at leggja til rættis og evna til eitt avrik, at gera uppgávuorðingar, at brúka ymisk háttaløg, at hugsa nýtt og verkseta, at hugsa djúpari og breiðari um ávíst evni, umframt at taka á seg ábyrgd og hava virðing.
Lærari skal altíð gera sær sjálvum og næmingum greitt, hvat endamálið við ávísum arbeiðshátti er.
Samstarv
Alisfrøði er partur av yvirskipaða kravinum um samstarv millum tvær ella fleiri lærugreinar. Samstarvast skal við ymiskar lærugreinar um ymisk evni, eitt nú menning av skapandi evnum og KT-førleikum, undirvísing í evnum, sum spretta úr nærumhvørvinum, knýtt at náttúrufrøðiligum fyribrigdum, ið kunnu stuðla upp undir og geva íblástur til evni at arbeiða við í øðrum lærugreinum. Í alisfrøði verður serliga hugsað um aðrar náttúruvísindaligar lærugreinar, ið hava samband við lestrarval næmingsins eitt nú tøknifrøði, støddfrøði ella ein samfelagslærugrein, sum kunnu verða knýttar at evnisarbeiði ella verkætlan.
Tvørfakligt samstarv kann vera meira ella minni bindandi – frá fullkomnari samkoyring millum lærugreinar við felags tímum og felags tvørfakligum verkætlanum, til bert at fevna um avtalur millum lærarar um at fylgjast í lesnaði (lesa parallelt), t.e. at taka upp somu evni í fleiri lærugreinum samstundis, og soleiðis geva næmingunum fleiri ymiskar tilgongdir til sama spurning um somu tíð.
Tvær høvuðsgrundgevingar eru fyri tvørfakligum samstarvi: 1) ein almenn, ið snýr seg um førleikarnar, næmingurin skal ogna sær og bjóða fram á arbeiðsmarknaðinum, og 2) ein námsfrøðilig, ið snýr seg um skiftandi arbeiðshættir og at geva næminginum innlit í tvørfakligar samanhangir.
Tvørfakligt samstarv skal hjálpa næminginum at síggja lærugreinarnar sum partar av størri heild, og tað letur samstundis upp fyri øðrum og víðari sjónarmiðum. Harumframt eru evnini at samstarva og síggja samanhangir avgerandi, tá ið næmingurin fer undir víðari lestur ella út á arbeiðsmarknaðin. Tí er umráðandi, at undirvísingin í alisfrøði verður sjónliga skipað, so at næmingurin veit, at lærugreinin er framhald av lærugreinini Alis- og evnafrøði í 9. flokki og/ella lærugreinini alisfrøði í 10. flokki í fólkaskúlanum umframt alisfrøði á B stigi.
Avrik
Í undirvísingini verður arbeitt bæði við munnligum og skrivligum tátti, so næmingarnir verða førir fyri at orða seg greitt um alisfrøðiligar spurningar.
Ein partur av undirvísingartíðini verður nýttur til eina verkætlan. Støði verður tikið í einum alisfrøðiligum greiðsluevni, og næmingarnir arbeiða í bólki við verkætlanini. Arbeitt verður bæði ástøðiliga og verkliga.
Næmingarnir skulu nýta minst 20% av tíðini til starvsstovuroyndir.
Munnlig framløga og skrivlig avrik eru týðandi partur av arbeiðinum. Tað skrivliga arbeiðið fevnur um:
- Frágreiðing og eftirviðgerð av royndararbeiðinum.
- At bera fram alisfrøðiliga vitan og innlit, skrivliga eins væl sum við nýtslu av framløguforritum o.tíl.
- Loysn av alisfrøðiligum uppgávum í sambandi við venjing í at nýta hugtøk, arbeiðshættir og myndlar.
- Verkætlanarfrágreiðing.
- Loggbók um aðrar royndir.
Skrivligi og skapandi parturin av lærugreinini letur upp fyri tvørfakligum samstarvi og við tí øðrvísi skrivligum avrikum. Heldur enn at lata eitt avrik inn, bara í alisfrøði, kann talan verða um tvørfakligt samstarv, t.d. eina verkætlan, eina røð av fyrilestrum, eina heimasíðu ella eina ritgerð.
Tann skrivligi parturin av lærugreinini fevnir um arbeiði við ymiskum skrivligum avrikum, sum er ein partur av læruni. Tann skrivligi parturin fevnur millum annað um:
- dagbók yvir royndararbeiði,
- frágreiðingar skrivaðar eftir dagbók,
- ymisk sløg av uppgávum, har í millum uppgávur til at venja næmingin við fakliga innihaldið, sínamillum leiklutin við aðrar lærugreinar og ta skrivligu royndina,
- aðrar lutir, so sum framløgur, dagføringar, verkætlanarfrágreiðingar.
Tað skrivliga arbeiðið verður lagt til rættis soleiðis, at tað er framburður at hóma í skrivligu yrkisførleikanum hjá hvørjum næmingi einsæris, somuleiðis sum tað er samanhangandi menning millum tað skrivliga arbeiðið í øðrum lærugreinum eisini.
Ein grundgeving fyri, at skrivligt og skapandi arbeiði kann vera partur av tvørfakligum samstarvi, er, at næmingurin lærir, at tað at skriva væl (t.e. greitt og uttan stórvegis villur) ikki bara er eitt krav í lærugreinini føroyskum, men eitt alment krav, ið er knýtt at øllum skrivligum samskifti í øllum lærugreinum.
Næmingurin skal hava venjing í at skriva so, at hann eisini skrivliga kann vera partur av toymisarbeiði og verkætlanum. Á tann hátt kann næmingurin mennast til at geva og taka ímóti viðmerkingum til skrivlig upprit, sum verða løgd fram, á mennandi hátt. Kunningartøknin letur harumframt upp fyri munagóðum og ítøkiligum møguleikum í sambandi við vegleiðing og umrøðu í sjálvari skrivitilgongdini.
Samrøða
Munnlig framseting hevur reglur og lýsingar, sum næmingurin skal duga at nýta og framhaldandi menna. Skúlin skal tí leggja dent á frásøgn og málburð, og við hesum eggja til forvitni og skapa áhuga fyri føroyskum máli sum intellektuellum amboði, ið skal víðka sjónarringin hjá næminginum. Umráðandi er, at næmingurin fær venjing í at brúka móðurmáli í lærugreinini, eitt nú við sínámillum tosi og við tí at siga frá.
Skúlin skal vera so rúmur, at til ber at tosa um kenslur, evni, hugtøk og hendingar í gerandisdegnum. Næmingurin skal arbeiða við at lurta og at vera umhugsin øll skúlaárini, samstundis sum orðaval og talugávur mennast. Næmingurin skal sleppa at royna veruligar eins væl og gjørdar (tilevnaðar) samrøður. Floks- og bólkakjak skal javnan eftirmetast so, at næmingarnir gerast tilvitaðir um, hvat tað er, sum fær tosið á glið, og samrøðuna ella orðaskiftið at rigga og ganga væl.
Lesing
Næmingurin skal haldast til at lesa nógv. Eitt gott lesiumhvørvi í skúlanum er ein treyt fyri at menna góðar og fjølbroyttar lesiførleikar. Hetta verður skapt í flokkinum við nógvum ymiskum lesitilfari og góðum vanum. Skúlabókasavnið er ein sjálvsagdur partur av hesum góðu vanum. Fyri at røkka góðum lesiumhvørvi er av stórum týdningi, at skúlabókasavnið er ein natúrligur partur av skúlagongdini. Umráðandi er, at lesingin verður løgd til rættis samsvarandi tí førleikastigi, næmingurin er á. Allir næmingar skulu lesa eina aldurshóskandi skaldsøgu ella samsvarandi tekstmongd um mánaðin øll skúlaárini.
Lívlong læring
Umráðandi er, at næmingurin gerst tilvitaður um samfelagsliga og persónliga týdningin av tí menniskjaliga og samfelagsliga tilfeingi, útbúgving er. Tí skulu næmingar eggjast til at umhugsa sína egnu framtíð og seta sær persónlig mál, har lærarin leggur lag á og skapar umstøður, sum stimbra hugin til at læra nýtt alt lívið.


c: text/html

text:
Her eru nøkur troystarík bíbliuvers til tann niðurboygda:
Sálm. 119,67-68: Villur eg fór, áðrenn eg varð boygdur, men nú gevi eg orðum tínum gætur. Góður tú ert, og gott tú gert, kenn mær boðorð tíni!
Jes. 55,6: Leitið til Harrans, meðan hann er at finna, kallið á hann ta stund, hann er nær.
Sálm. 34,17: Eygu Harrans á teimum rættvísu hvíla, oyru hans á róp teirra lýða.
2. Kor. 9,8: Men Guð er mentur at lata alla náði verða tykkum ríkliga fyri, so at tit í øllum lutum altíð kunnu hava alt tað, ið tykkum tørvast, og hava almikið til alt gott verk.
Kol. 1,13: Hann sum bjargaði okkum út úr valdi myrkursins og flutti okkum inn í ríki elskaða sonar síns.
Orðt. 3,5-6: Troysta á Harran av øllum tínum hjarta, men lít ikki á vitsku tína. Minst til hansara á øllum tínum leiðum, so man hann javna vegir tínar.
2. Kor. 9,8: Men Guð er mentur at lata alla náði verða tykkum ríkliga fyri, so at tit í øllum lutum altíð kunnu hava alt tað, ið tykkum tørvast, og hava almikið til alt gott verk.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
06-12-2017
Umboðsmaðurin hevur viðgjørt eina klagu, um ein fyrrverandi landsstýrismaður leyk treytirnar fyri at fáa eftirløn við 60 ára aldur. Landsstýrislønarlógin § 3, stk. 2, 1. pkt. ásetir, at fyrrverandi landsstýrismaður hevur rætt til eftirløn við 60 ára aldur, um aldurin á landsstýrismanninum og tvær ferðir starvsaldurin á tingi og í landsstýrinum til samans er í minsta lagi 95 ár. Klagarin og Løgmansskrivstovan vóru ósamd um, nær fráfaringaraldurin skuldi roknast frá, og um tíðin í Løgtinginum, aftaná at klagarin var farin frá sum landsstýrismaður, skuldi telja við í samlaðu uppgerðini av rættinum til eftirløn við 60 ára aldur.
Umboðsmaðurin hevði onga viðmerking til, at Løgmansskrivstovan tulkaði fráfaringaraldur til at vera aldurin á landsstýrismanninum, tá hann á seinasta sinni legði frá sær sum landsstýrismaður. Umboðsmaðurin helt tað hinvegin, grundað á orðaljóðið í § 3, stk. 2, 1. pkt., ikki vera grundarlag fyri at tulka ásetingina avmarkandi og ikki taka tíðina í Løgtinginum, eftir at klagarin var farin frá sum landsstýrismaður, við í útrokningargrundarlagið. Ein uppgerð av aldrinum á klagaranum, tá hann gavst sum landsstýrismaður, og tvær ferðir starvsaldurin á tingi og í landsstýrinum til samans, kundi tí hava við sær, at klagarin hevði rætt til eftirløn sum landsstýrismaður við 60 ára aldur. Umboðsmaðurin heitti tí á Løgmansskrivstovuna um at taka málið upp til nýggja viðgerð og lata seg frætta, hvat víðari hendi í málinum. (LUM 17/00062)
Álitið kann lesast her


text:
Sexualitetur og fólk, sum bera brek
Stórur áhugi er fyri norðurlendsku ráðstevnuni, sum verður í Norðurlandahúsinum 11. og 12. september, undir heitinum Bryt Tabút!
Evnið á ráðstevnuni er kynsligur ágangur og sexualitetur hjá fólki, sum bera brek. Í fyrsta lagi er endamálið at staðfesta, at fólk, sum bera brek, eisini hava rætt til eitt kynslív. Í øðrum lagi staðfesta vit, at fólk, sum bera brek, kunnu vera í størri vanda fyri at vera fyri kynsligum ágangi.
At fólk, sum bera brek, eru fyri ágangi, vita vit. Gransking aðrastaðni vísir, at hesi fólk eru í størri vanda fyri ágangi, enn onnur fólk. Og samstundis fáa tey minni stuðul, eftirsum vit hava lyndi til at síggja skerda førleikan ella brekið, heldur enn sjálvan ágangin.
Tað er trupult at tosa um kynsligan ágang og annan harðskap. Uppaftur truplari vísir tað seg at vera, tá viðkomandi, sum er fyri ágangi, ber eitthvørt brek. Tí skipar Almannamálaráðið/Sig frá, saman við Nordisk Velfærdscenter, fyri slóðbrótandi norðurlendsku ráðstevnuni, sum skal varpa ljós á hesi viðurskifti.
Um 20 fólk úr øllum Norðurlondum hava framløgur og fyrilestrar um mong ymisk evni, sosum kynslív og brek, kynslív og persónligur stuðul, rættindi, skyldur og fyribyrging. Á ráðstevnuni verða eisini nýggir filmar og undirvísingartilfar lagt fram.
Ráðstevnan er í 2 dagar. Fyrra dagin er fokus serliga norðurlendskt, og seinna dagin serliga føroyskt.
Ráðstevnan er fullteknað, men tað ber til at fylgja við kortini, tí hon verður stroymd.
Leinki er at finna á heimasíðuni hjá Almannamálaráðnum, www.amr.fo


text:
22 lið úr níggju feløgum eru við í liðkappingini í talvi, sum fer av bakkastokki í dag. Seks lið eru í 1.- og 2. deild, og 10 í 3. deild.
Í 1. deild hevur Havnar Telvingarfelag tvey lið, hini eru Sandavágs Talvfelag, Klaksvíkar Talvfelag, Kollafjarðar Talvfelag og Gøtu Talvfelag.
Í 2. deild hevur Havnar Telvingarfelag tvey lið, Vestmanna Talvfelag, Runavíkar Talvfelag, Klaksvíkar Talvfelag og Sandavágs Talvfelag hava hvør sítt lið.
Í 3. deild eru liðini tíggju í alt. Havnin, Klaksvík og Sandavágur hava tvey lið hvør, hini eru Tofta Talvfelag, Vestmanna Talvfelag, Kollafjarðar Talvfelag og Talvfelagið Streymur, sum nú er við aftur eftir fleiri ára steðg.
Kollafjørður brynjar seg
Í fjør reis Kollafjarðar Talvfelag úr dvala eftir heldur drúgvan svøvn. Flestu av gomlu feløgunum í Norðstreymoy og í Sundalagnum gingu saman um Kollafjarðar Talvfelag. Og í ár hava teir knýtt tveir sterkar útlendskar stórmeistarar at felagnum. Teir eru Julio Granda Zuniga úr Peru og Srinath Naranyan úr India. Teir endaðu fremstir í altjóða kappingini Faroes Open, sum júst Kollafjarðar Talvfelag skipaði fyri saman við Sandavágs Talvfelag í fjør.
Hetta líkist verkætlanini, sum sama felag hevði seinast í 90-unum, tá ið svenski stórmeistarin Tiger Hillarp-Persson og danski altjóða meistarin Steffen Pedersen vórðu knýttir at felagnum, og tryggjaðu teimum meistaraheitið í 1998. Enn er kortini óvist hvussu nógv útlendsku stórmeistararnir fara at telva í føroysku landskappingini í vetur.
Føroyameistararnir úr Havnar Telvingarfelag hava somu manning sum í fjør. Topp 5 hjá felagnum er hesin: 1. Helgi Dam Ziska 2. Olaf Berg 3. Martin Poulsen 4. Sjúrður Thorsteinsson 5. Carl Eli N. Samuelsen. Sandavágsmenn hava eisini somu manning sum í fjør. Fyrsta lið hjá teimum verður hetta: 1. Rógvi Egilstoft Nielsen 2. Høgni Egilstoft Nielsen 3. Silas Eyðsteinsson 4. Torkil Nielsen.
Dystirnir í fyrsta umfari verða í dag. Í alt tíggju umfør eru í kappingini. Kappingin endar um miðjan mars 2018.


text:
Orð: Jákup Olsen
Lag: William H. Havergal, Jens Guttesen
1. Áh, syng um hann, av Himli steig
í guddómskærleika,
til tað, sum viltist burt av leið,
at bera frelsuna!
2. Áh, syng um hann, sum lýðin var
til krossins beiska deyð,
sum syndir várar bar á sær –
og frelsti út úr neyð!
3. Áh, syng um hann, ið leiðir her
við síni sterku hond,
sum síni børn á veingjum ber
mót heimsins ljósu strond!
4. Áh, syng um hann, sum eina stund
sítt fólk skal savna brátt
í faðirhúsið, heim á fund
hjá sær í Himli hátt!
5. Ja, syng um hann, mín Frelsara,
sum oyddi deyðans makt,
sum uppi har ber krúnuna,
sum alt er undir lagt.


text:
Á Vinnudegnum greiddi hann m.a. frá, hvussu fyritøkan hevði broytt marknaðarføringina og sniðgivið innpakkingina av nýggjum. Eisini greiddi hann frá, at fyritøkan hevði lagt seg eftir treytaleyst at framleiða góðskuvørur. Hetta hevur havt við sær, at fyritøkan upp á 10 ár hevur økt søluna úr 50 mió kr. í 2012 upp í 273 mió kr. í 2013, og felagið hevur samstundis megnað at fáa svørt tøl á botnlinjuna. Eisini hevur fyritøkan megnað at skapt eitt brand í norska marknaðinum, sum fólk kenna aftur. Bæði við at gerast sjónligari á sølustøðunum og gjøgnum stór lýsingarátøk.
Sigvald Rist sigur við Fiskaren, at fyritøkan ætlar at halda áfram við marknaðarføringsátøkunum og fer harumframt at lansera nakrar nýggjar vørur á marknaðinum komandi árið. M.a. fer felagið at framleiða fiskasósir, sum hóska til tær ymisku fiskavørurnar, sum felagið framleiðir.
Heiðurin sum Ársins Navn er tann seinasta í einari røð av heiðursprógvum, sum fyritøkan hevur fingið seinastu árini. Frammanundan hevur Lofotprodukt AS m.a. fingið góðskuprísin hjá norska Fiskivinnustýrinum (2002), vunnið prísir fyri sniðgevingina (2009) og er av norska arbeiðsgevarafelagnum NHO valt sum Ársins Matvøruframleiðari (2013).
Kelda: Fiskaren


text:
Leygarkvøldið tann 9. september spæla tvær bólkar í Tøting í Syðrugøtu.
DÓTTIR er ein trio ið hevur grundarlag í Keypmannahavn, við rótum úr Føroyum, Italia og úr Danmark.
Bólkurin útgav fyrsta staklagið í 2014, og hava síðani í høvuðsheitum spælt konsertir í Keypmannahavn og á Fyn.
Føroyska Súsanna Herálvsdóttir, sangarinna, høvundur og stovnari av bólkinum, var á tónleikaferð í Russlandi við hennara tónleiki í oktober 2015, har hon var í ferðalagi við Yggdrasil og Marius.
6. apríl í ár, koma fyrsta útgávan hjá DÓTTIR "Division" á marknaðin, Plátufelagið TUTL gav út.
Við hesum sjónbandalagnum, kanst tú fáa eina kenslu av, hvat verður í væntu í Tøting tann 9. September:
https://www.youtube.com/watch?v=AXyeKCqebts
Silvurdrongur
Høvuðsmaður aftanfyri Silvurdrongin, er ungi og sera evnaríki yrkjarin og sangskrivarin Trygvi Danielsen. Trygvi vann virðislønina til "Ungt listafólk 2013" frá Mentanarvirðislønum landsins, júst fyri sínar framúr yrkingar, ið hann gav út á bók, LP og fløgu, undir heitinum The Absent Silver King, ið eisini var heitið á hansara táverandi tónleikabólki, tann bólkurin vann eisini tónleikakappingina Sement í 2013.
Silvurdrongur er so ein nýggj tónleikalig verkætlan, ið enn ikki hevur útgivið nakað, men óiva er onkur útgáva ávegis, tí tilfarð er nógv og gott. Tekstirnir eru á føroyskum, teir eru nærgangandi "in your face", hugvekjandi, slóðbrótandi, rútmiskir og væl skrivaðir, og enntá fært tú teir framførdar og framlagdar á ein heilt serligan hátt, ið bara Trygvi dugur.
Umfrakt dygdirnar handan yrkingarnar og framførslunar, er bólkurin av krúti, ein rúgvusmikil manning av frálíkum tónleikarum.
Silvurdrongur átti avgjørt eina av bestu framførslunum á ársins G! Festivali, og sama manning verður at síggja aftur í Tøting, tað verður vilt...
Manningin er:
Tryvgi Danielsen, Torleik Mortensen, Per I. H. Petersen, Mathias Kapnas, Knút H. Eysturstein, Karl Andrias Stórá
Atgongumerki á 150 kr. (tó bert 100 kr. fyri limir í Grót), fáast til keyps í forsølu her: https://gfestival.fo/products ella við dyrnar hálvan tíma undan byrjan.


text:
Klippfisk var stovnað í 2005 at virka fyri m.a. at fáa films- og videoumstøður til vega og virka fyri at reka ein filmsverkstað. Frá byrjan av hevur Tórshavnar kommuna stuðlað virkseminum við árligum rakstrarstuðli til at keypa útgerð, hýst virkseminum o.a.
Í eina tíð hava samráðingar verið millum kommununa og Klippfisk um framtíðar virksemi. Í vikuni var samstarvsavtala undirskrivað, sum hevur til endamáls at virka fyri framhaldandi menning av einum filmsvakstrarumhvørvi fyri ungar filmsspírar í Tórshavnar kommunu.
Sum nakað heilt nýtt kemur Klippfisk nú at virka saman við íverksetarahúsinum Hugskotinum, ið heldur til í spennandi nýskaparumhvørvinum í nýggja Sjóvinnuhúsinum.
Í løtuni vera umstøðurnar til filmsverkstovu við dagførdari útgerð gjørdar klárar og umstøður til útlán av filmsútgerð, nýggj heimasíða, skeið saman við Kvøldskúlanum o.s.fr. fyrireikaði.
Fyrst í oktober verður almenn móttøka, tá virksemið kemur fult í gongd. Leiðarin í Hugskotinum Jónhild Rasmussen kemur at hava dagligu ábyrgdina av virkseminum saman við Klippfisknevndini við Jákup Veyhe sum formanni.
Klippfisknevndin kemur at virka sum ráðgevandi í sambandi við menning av virkseminum, keyp av útgerð, rekruttering av áhugaðum ungdómum, menning av skeiðstilboðum saman við Kvøldskúlanum o.s.fr.
Beinta Haraldsen kemur at taka sær av dagliga virkseminum. Neyvari lýsing kemur um hetta í næstum.
Málið er, at virksemið, sum nú kemur í spennandi og nýggjar karmar, fer at vera við til at eggja og menna nýggjar føroyskar filmsspírar. Hesi farnu 12 árini hevur Klippfisk havt týðandi leiklut í at menna fleiri av teimum filmsfólkunum, sum í dag mynda føroyska filmslist.
Mentamálanevndin í Tórshavnar kommunu hevur havt viðgerðina av málinum um hendi og játtað 400.000 til virksemi í 2017 og ætlandi somu upphædd í 2018.
Ætlandi kemur komandi Filmshúsið, ið Mentamálaráðið er í fer við at stovna, at húsast saman við Hugskotinum og Klippfisk.
Á myndini frá undirskrivingini síggjast borgarstjórin Annika Olsen taka handatak saman við Jákup Veyhe, formann í Klippfisk og Gunvør Balle, forkvinnu í mentamálanevndini, umframt Joan Petur Hentze, trivnaðarstjóra, Beintu Haraldsen, verkætlanarfólk, Ingunn Eiriksdóttir, miðfyrisitingarstjóra, Jógvan Sørin Hansen, leiðara á Kvøldskúlanum, Jónhild Rasmussen, leiðara á Hugskotinum, Jan Berg Jørgensen, nevndarlim í Klippfisk, Pætur M. Dahl, nevndarlimur í Klippfisk og Bogi Andreasen, formaður í Vinnunevndini.
Tá himmalin er myrkast síggjast stjørnurnar best
Tað eru ikki nógv, sum í friðartíð hava upplivað so stóra sorg, sum Fríðbjørg Jensen. Av sjey børnum hevur hon lagt fýra í...


text:
Atlantic Airways framvegis góð ferðafólkatøl
Ferðafólkatølini hjá Atlantic Airways ganga framvegis uppeftir, og higartil í ár er vøksturin 12 prosent sammett við sama tíðarskeið í fjør. Stundvísið við fráferðir batnar eisini áhaldandi.
Nú bert tveir mánaðir eru eftir av árinum, ber til at staðfesta, at góða gongdin í ferðafólkatalinum hjá Atlantic Airways hevur hildið sær á einum nøktandi støði.
Teir fyrstu 10 mánaðirnar í ár flugu tilsamans 233.700 ferðafólk á rutunetinum hjá Atlantic Airways, og tað er 12 prosent meira enn sama tíðarskeið í fjør, tá ið 207.700 ferðafólk flugu við føroyska flogfelagnum. Eisini oktober í ár, tá ið 21.500 ferðandi flugu við Atlantic Airways, royndist væl betur enn sami mánaður í fjør, tá ið ferðafólktalið var 18.900. Tað er ein vøkstur á 14 prosent í einum mánaði, sum vanliga hevur verið í lakara lagi hjá flogfelagnum.
Tíðarskeiðið mai til august í ár øktist ferðafólkatalið í miðal 11 prosent, sammett við summarmánaðirnar 2014. Tað svaraði til eina øking á umleið 12.500 ferðafólk.
Stundvísið við fráferðir batnar eisini støðugt. Tíðarskeiðið frá januar til oktober 2015 varð flogið rættstundis (minni enn 15 min. seinking) í 85 prosentum av øllum fráferðum. Tað er 4 prosentstig betri enn sama tíðarskeið í 2014. Dagføringin av GPS-grundaðu navigatións-tøknifrøðini, RNP, í flogførunum, er ein orsøk til góða stundvísið. RNP hevur við sær, at tey trý Airbus-flogførini kunnu flúgva lægri og í verri sýni inn á flogvøllin í Vágum enn áður.
Vinaliga
Atlantic Airways
Fleiri upplýsingar fáast frá Jóhonnu á Bergi, stjóra, á telefon 21 37 30.
Atlantic Airways fær nýggja tyrlu
01. desember 2015
November var góður hjá Atlantic Airways
30. november 2015
Móttøka fyri Jóhannu á Bergi og Jørgen Holme
04. september 2015
Gott summar hjá Atlantic Airways
01. september 2015
Atlantic Airways undirskrivað avtalu um Airbus 320
11. juni 2015
Jóhanna á Bergi stjóri í Atlantic Airways
02. juni 2015
Atlantic Airways keypir nýggjar tyrlur
16. Mai 2015
Atlantic Airways ætlanir um nýggjan Airbus
30. Apríl 2015
2014 gott ár hjá Atlantic Airways
9. Apríl 2015
Ársaðalfundur verður 9. apríl 2015
24. mars 2015
EuroBonus víðkað og Súlan í søguna
27. februar 2015
Atlantic Airways flýgur við framkomnastu tøknifrøði í Evropa
27. januar 2015


text:
Skúlin hevur fingið fráboðan frá foreldrum um, at næmingar í skúlanum hava lús. Vit fara at heita á tykkum øll um at gera eitt felags átak. Tað er av størsta týdningi, at øll foreldur reinsa síni børn samstundis. Vit heita tí á foreldur, at fáa hetta gjørt sum skjótast.
Lúsakríggj
Lús er ein stórur trupulleiki fyri smábørn og skúlabørn.
Tí er dagurin 31. januar ásettur at verða almennur lúsadagur, sum eina roynd at fyribyrgja og basa lús. Afturvendandi átakið nevnist lúsakríggj.
Børn kunna verða smittaði við lús gjøgnum alt árið, men vit vita, at um øll verða kannaði, og um neyðugt viðgjørd, sama dag, er møguleikin fyri at steðga smittuni av lús nógv betri.
Tí fara vit aftur í ár, við hesum átaki, at heita á foreldur um at kemba barni teirra lúsadagin tann 31. januar.
Eru tit í iva um okkurt, ella hava spurningar, ber altíð til at venda sær til Gigni ella spyrja um ráð og vegleiðing á Apotekinum.
Leiðslan
Sí viðfesta skriv : Hjálp vit hava lús!


text:
Uppi av Hálsi sæst hvussu jørðin guvar og sveittar, nú tað dregur frá og alt blívur klárt í Havn.
Við Ítróttarhøllina eru arbeiðsmenn og ung í arbeiði, sum íðin umvæla og rudda økið uppi á Hálsi, har nýtt stadionøki í mong ár hevur verið í menning. Kanska fer nú at eydnast at fáa eina skipaða heild yvir økið í Gundadali.
Ein av teim ungu, sum eru í arbeiði hjá Tórshavnar kommunu, hevur stundir at kína einum ungum rossi, sum stendur á beiti her uppi.
Niðri í Tórsgøtu, mentanargøtuni í miðbýnum, gerst trengri og trengri, nú pallar skulu byggjast til konsertir, og summarferðandi, sum vilja hava kaffi og bjór, skulu røkjast. Ikki bara summarið, men eisini sólin og brátt ólavsøkan, eru komin til Havnar.


text:
Torbjørn Jacobsen, borgarstjóri:
Annað árið á rað verður skipað fyri opnari altjóða talvkapping í Løkshøll. Runavík Open 2017. Í fjør samdust Talvsambandið og Runavíkar kommuna um í samstarvi at fara undir eina árliga opna kapping her í býnum. Áhugin fyri telving hevur sveiggjað, og økið er alt ov stórt til at liggja lamið í føroyskari telving, tí var tað ikki trupult hjá borgarstjóranum og formanninum Finnbirni Vang at semjast um at fáa hesa kappingina í lag. Kappingin Runavík Open 2016 gekk fyrimyndarliga væl, tá vann íslendingurin Guðmundur Kjartansson (IM – 2456), og hann er sæddur aftur í býnum, nú kappingin fyri 2017 byrjar í kvøld kl. 18.
Endamálið við kappingini er at fáa fleiri vinningar úr einum tiltaki. Fyrst og fremst vinningin av at hýsa øllum hesum glintandi taktisku og strategisku heilakyknunum - komnar á vitjan uttan- og innanlendis. Í øðrum lagi at fáa ungar telvarar, m.a. úr egnum øki, at kenna flogið frá ovari ratingum. Bara meiri máttur enn tú eigur sjálvur, flytur teg hin rætta vegin, uppeftir í ratingini, og tað er í andróðri av vøddarnir styrkna og heilakyknurnar síggja klárari. Tað er ongin loyna, at kommunan ger hesa íløguna í stóran mun fyri at vaksa um áhugan fyri talvi, serliga hjá okkara yngru borgarum. Nú telva óvitar í skúlanum, og talvfelagið í býnum er aftur farið at virka, luttekur í landskappingini, tí ber til at siga, at tað grør um gangandi fót.
Í hesum døgum hendir mangt og mikið á hesum hermótinum. Føroyar hava júst luttikið og vunnið talvkapping fyri smátjóðir í Europu, og samstundis var vinarlandsdystur ímillum Føroyar og Ísland í Løkshøll, har íslendingarnir bastu okkum. Tað hevur ikki verið hildið skilagott, at kappast á tveimum hermótum samstundis, tí hevði landsdysturin í Runavík helst verið javnari, um kremið í føroyskari telving var partur av honum.
Ætlanin er, at Runavík Open er kapping, sum er komin fyri at vera. Tí er tað hugaligt at kenna, at áhugin úr heimsins ymsu heraðshornum, er stórur og vaksandi. 55 telvarar taka lut hesaferð, og ikki færri enn 11 stórmeistarar eru við í kappingini, og í ovara endanum eiga vit kanska serliga at hava eyguni við 13 ára gamla indaranum Nihal Sarin (IM), sum er styrkismettur omanfyri tveir av stórmeistarunum - Savchenko Stanislav úr Ukreina og Narayanan Srinath úr India.
Fleiri av frægastu føroysku telvarunum vera við í kappingini. Júst afturkomnir sum europeiskir vinnarar úr Andorra, vera m.a. brøðurnir Høgni- og Rógvi Egilstoft Nielsen og John Rødgaard við í kappingini.
“Góður telvari er altíð heppin”, segði cubanarin José Raúl Capablanca y Graupera, sáli, sum var heimsmeistari í talvi árini 1921-27. Girðin útsøgn, sum ikki kann mátast, men sunnudagin um eina lítla viku fáa vit undir øllum umstøðum staðfest, hvør ið var tann besti og hepnasti telvarin í júst Runavík Open 2017.
Góða kapping og bestu eydnu ynskja vit higani úr Ráðhúsinum.
Teir 55 telvararnir (hetta kann broytast áðrenn kappingin byrjar) eru:


text:
Klubmeistaraskap og Gallaveitsla tann 26. mai
18. Mai 2018
Klubbmeistaraskap fyri allar limir26. mai verður kapping um at gerast klubbmeistari í Havnar Badmintonfelag. Kappast verður í øllum aldursbólkum frá U9 til Vaksin. Kostnaður 50...
les meir
Summarbadminton 2018
05. Mai 2018
Summarbadminton verður í summar mánadagar og hósdagar. Tað verða fýra lið: U11, U13, U15 og Seniorar. Tíðirnar verða tær somu mánadag og hósdag. U11 kl:...
les meir
Klubmeistaraskap og Gallaveitsla tann 26. mai
02. Mai 2018
Seti kross í kalendaran tann 26. mai! Tann 26. mai verður klubmeistaraskap í HBF. Um kvøldið verður gallaveitsla fyri yngru leikararnar hjá HBF. Nærri kunning...
les meir
FM í Master Class leygardagin 21. Apríl
09. Apr 2018
HBF og BSF bjóðar til FM í Master Class leygardagin 21. Apríl.Sí innbjóðing niðanfyri. ...


text:
Uppskot um broyting í løgtingslóg um viðgerð av persónsupplýsingum
Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um viðgerð av persónsupplýsingum
§ 1
Í løgtingslóg nr. 73 frá 8. mai 2001, sum
broytt við løgtingslóg nr. 24 frá 17. mai
2004 um viðgerð av
persónsupplýsingum, verða gjørdar hesar
broytingar:
1) Aftan á § 17 verður sett:
"§ 17a. Persónsupplýsingar og viðgerð
av persónsupplýsingum í skipanum í
Føroyum, hvørs høvuðsinnihald og –
nýtsla eru peningaligar transaksjónir,
flytingar ella annað samskifti ella
virksemi millum einstaklingar, virki,
stovnar o.t. í Føroyum, kunnu ikki flytast
av landinum. Heldur ikki kann ein partur
av hesum flytast av landinum.
Stk. 2. Ásetingin í stk. 1 er ikki galdandi
fyri persónsupplýsingar og viðgerð av
persónsupplýsingum í skipanum í
Føroyum, hvørs høvuðsinnihald og –
nýtsla er at samskifta við umheimin fyri
at fáa í lag peningaligar transaktiónir,
flytingar ella annað samskifti ella
virksemi millum einstaklingar, virki,
stovnar o.t. í Føroyum og einstaklingar,
virki, stovnar o.t. í útlondum.
Stk. 3. Ásetingin í stk. 1 er ikki galdandi
fyri persónsupplýsingar og viðgerð av
persónsupplýsingum í skipanum í
Føroyum, sum hava virkað, ella sum
hava fingið loyvi sambært lógini um
evnisskráir hjá almennum
myndugleikum ella lógini um privatar
skráir, áðrenn løgtingslógin um viðgerð
av persónsupplýsingum varð sett í gildi.
Stk. 4. Ásetingin í stk. 1 er ikki galdandi
fyri persónsupplýsingar og viðgerð av
persónsupplýsingum, sum verða flutt av
landinum við søguligum, vísindaligum
og hagfrøðiligum endamáli, um loyvi
frammanundan er fingið frá
Dátueftirlitinum.
Stk. 5. Ásetingin í stk. 1 er ikki galdandi
fyri persónsupplýsingar og viðgerð av
persónsupplýsingum, sum verða fluttar
av landinum við heimild í løgtingslóg,
ella um flutningurin er neyðugur fyri at
kunna røkja skyldur sambært avtalu við
annað Norðurland ella altjóða
samstarvsavtalu.
Stk. 6. Ásetingin í stk. 1 er ikki galdandi
fyri persónsupplýsingar og viðgerð av
persónsupplýsingum, sum verða flutt av
landinum sum liður í ella partur av
viðgerð ella tænastu, sum verður veitt
sjúklingum og øðrum."
2) Í § 32, stk. 1 verður sum nr. 3 sett:
" 3) persónsupplýsingar verða fluttar av
landinum."
3) § 35, stk. 6 verður orðað soleiðis:
"Stk. 6. Til flutning av
persónsupplýsingum til útlond, sbrt. §§
16, 17 og 17a, krevst loyvi frá
Dátueftirlitinum. Tó krevst loyvi ikki frá
Dátueftirlitinum, um flutningurin hevur
heimild í serligari løgtingslóg."
4) Í § 44, stk. 1, nr. 4 verður aftan á "§
17," sett:
"§ 17a, stk. 1".
§ 2
Henda lóg kemur í gildi dagin eftir, at
hon er kunngjørd.
§ 3
Persónsupplýsingar eins og viðgerð av
persónsupplýsingum í skipanum í
Føroyum, sum ikki lúka treytirnar í §
17a, skulu innan 1. januar 2011 lúka
hesar treytir.
Stk. 2. Dátueftirlitið kann í serligum føri
loyva longri tillagingartíð, tó í mesta lagi
til 1. januar 2012, um vísast kann á, at
arbeiðið at lúka treytirnar í lógini er sett í
verk.
Kap 1. Almennar viðmerkingar:
Endamálið við uppskotinum er:
– at lógarseta, at týdningarmiklar og grundleggjandi skipanir til viðgerð av
persónsupplýsingum, sum allir borgarar eru kravdir at nýta til tess at virka í einum
nútímans samfelag, verða varðveittar, mentar og kunnu virka í Føroyum undir
føroyskum løgræði – sum tildømis peninga- og ognarupplýsingar,
skattaviðurskifti, rættarlig viðurskifti og aðrar grundleggjandi persónsupplýsingar,
– og at áseta við lóg, hvussu spurningurin um útflutning til onnur lond av
persónsupplýsingum skal handfarast og tryggja eitt opið og gjøgnumskygt altjóða
samskifti.
Atvoldin til uppskotið er, at peningastovnarnir nú hava valt at flyta seinasta partin av
sínum viðgerðarskipanum og allar tær grundleggjandi konto- og peningaupplýsingarnar
hjá øllum sínum kundum í Føroyum av landinum. Men uppskotið miðar eftir at lógarfesta
eitt greitt prinsipp fyri grundleggjandi skipanir, samskifti og goymslu fyri
persónsupplýsingar, sum viðvíkja øllum borgarum í Føroyum, og sum onnur lóggáva
krevur, at vit øll skulu nýta.
Uppskotssetararnir meta, at talan er um eitt grundleggjandi infrakervi, ið frameftir hevur
eins stóran týdning fyri samfelagsmenningina og vegir, brýr, tunlar, sjóvegis og loftvegis
samband, sum verður flutt av landinum. Og at talan er um eitt sera virðismikið og
týdningarmikið tilfeingi, ið – uttan at nakar borgari er eftirspurdur, sum er tvungin at nýta
føroyskar peningastovnar – verður flutt úr føroyska samfelagnum, har føroysk vinna ikki
fær møguleika at kappast um at gagnnnýta tað og førleikamenna seg.
Peningastovnarnir og lóggávan í Føroyum
Málið um edv-skipanirnar hjá peningastovnunum í Føroyum, er á ongan hátt eitt nýtt mál
í Føroyum.
Áður enn nýggja persónsupplýsingarlógin kom í gildi í 2001, vóru tvær lógir galdandi á
persónsupplýsingarøkinum. Onnur var lóg um almennar edv-skráir, og hin var lógin um
privatar edv-skráir. Tær bygdu á, at loyvi skuldi fáast til nærum allar skráir, og undantøk
skuldu gerast í lógini, um eitt nú p-talið skuldi brúkast. Í sambandi við ætlanirnar hjá
bankunum um at leggja alt sítt edv-samskifti til Danmarkar samtykti Løgtingið í 1994 eitt
uppískoyti til lógirnar um, at allar edv-skipanir, sum komu undir lógina, skuldu goymast
og viðgerast í Føroyum. Tó kundi landsstýrið geva undantaksloyvi. Við at hyggja at
teimum undantøkum, ið vórðu givin sambært hesi lóg, kann skjótt staðfestast, at
umsitingin hevur verið so sum so. Onkur undantaksloyvi eru til skjals, men summi sigast
at hava verið givin munnliga síðani 1994.
Tá nýggja lógin um persónsupplýsingar varð løgd fyri tingið í 2001, var uppskotið frá
landsstýrismanninum at varðveita regluna um, at heilar skipanir og serliga tær hjá
peningastovnunum ikki kundu flytast av landinum.
Løgtingið tók undir við hesum, men Rættarnevnd Løgtingsins broytti upprunauppskotið
soleiðis, at landsstýrismaðurin við kunngerð skuldi áseta nærri reglur um útflutning av
persónsupplýsingum. Harafturat herdi Løgtingið lógina á tann hátt, at sett varð í
lógartekstin ein meginregla um, at allar upplýsingar, sum koma undir lógina, skulu
varðveitast og viðgerast í Føroyum.
Í viðmerkingunum til broytingarnar er Rættarnevnd Løgtingsins greið og áleggur
landsstýrismanninum at gera kunngerð, ið tryggjar endamálinum:
(Úr viðmerkingunum í áliti Rættarnevndarinnar frá 20. apríl 2001):
"Lógaruppskotið um viðgerð av persónsupplýsingum snýr seg eisini um reglur í
sambandi við flutningi av persónsupplýsingum til útlond. Rættarnevndin hevur viðgjørt
spurningin og er samd við landsstýrismannin, at meginreglan eigur at verða, at
persónsupplýsingar og edv-skráir, sum koma undir reglurnar í hesi lóg, eiga at goymast
og viðgerast í Føroyum.
Tó er Rættarnevndin av teirri áskoðan, at grein 17, stk. 4, er í andsøgn við bæði
endamálsgrein lógarinnar og við greinirnar 16 og 17. Løgfrøðingar, ið Rættarnevndin
hevur kunnað seg við, eru av somu áskoðan. Rættarnevndin hevur frá
landsstýrismanninum fingið upplýst, at grein 17, stk. 4, er sett í lógina til tess at tryggja,
at allar edv-skráir skulu varðveitast og viðgerast í Føroyum, og til tess at fyribyrgja, at
eitt nú peningastovnarnir flyta sítt edv-samskifti av landinum og sostatt eisini upplýsingar
um peningavirðurskifti hjá føroyskum borgarum. Rættarnevndin er samd við
landsstýrismannin, at slík gongd eigur at fyribyrgjast, og mælir landsstýrismanninum til
við heimild i grein 17, stk.. 3, beinanvegin og áðrenn gildiskomu lógarinnar at áseta
greiðar reglur í kunngerð um flutning av persónsupplýsingum til útlond, herundir steðga
ella avmarka útflutning. Rættarnevndin mælir til, at henda kunngerð kemur at fata um
júst spurningin um at steðga útflutningi av persónsupplýsingum peningastovnanna.
Harumframt skjýtur rættarnevndin upp, at grein 16, stk 1, verður herd soleiðis, at tað í
henni beinleiðis verður ásett, at meginreglan er, at persónsupplýsingar, sum koma undir
hesa løgtingslóg, skulu varðveitast og viðgerast í Føroyum". Við hesum broytingum
heldur Rættarnevndin, at politiski málsetningurin at veita borgarum bestu persónsvernd
og politiski málsetningurin at fyribyrgja, at peningastovnarnir flyta sítt edv-samstarv av
landinum, er rokkin.”
Eftirspælið – peningastovnarnir vinna á Løgtinginum
Hóast henda kunngerð varð gjørd og sett í gildi, var rættiliga stór mótstøða mótvegis
kunngerðini sett fram frá peningastovnunum, KT-felagnum og øðrum í fjølmiðlum og í
brøvum til fyrisitingina. Nevndin fyri Elektron hevði tildømis stórar lýsingar í bløðunum
ímóti kunngerðini og landsstýrismanninum.
Stórt trýst varð lagt á Dátueftirlitið og alla politisku skipanina um at geva loyvi til eina
nýggja gjaldskipan hjá peningastovnunum, ið liggur uttanlands – og at enda varð loyvi
givið. Eitt nýtt uppskot til kunngerð varð gjørt, ið skuldi tryggja tað, sum Løgtingið hevði
samtykt. Peningastovnarnir løgdu sak móti landsstýrinum, og áðrenn tað varð avgreitt,
slitnaði landsstýrissamgongan.
Tá nýtt landsstýri varð skipað í 2004, varð fyrst nýggj kunngerð lýst, ið loyvdi ætlanum
peningastovnanna, og síðani varð lógin broytt soleiðis, at meginreglan varð strikað um, at
allar skipanirnar undir lógini skulu goymast í Føroyum.
Tá varð sagt, at tað bert vóru partar í eini skipan, sum fóru av landinum, men nú 6 ár eftir,
verða so allar skipanirnar hjá peningastovnunum fluttar. Og formaðurin í Felagnum
Peningastovnar hevur alment upplýst, at omanfyi 100 milliónur krónur eru nýttar til at
leggja skipanirnar hjá peningastovnunum í annað kervi uttanlands
Uppskotssetararnir halda, at hetta er eitt týðiligt dømi um, at peningastovnarnir við
miðvísum og dugnaligum lobby-arbeiði hava megnað at broytt støðuna og lóggávuna hjá
einum samdum Løgtingi til frama fyri sínar ætlanir sum privatar fyritøkur.
Trupulleikin at lýsa faktuellu støðuna
Í orðaskiftinum og almenna stríðnum, sum verið hevur um hetta mál, er ein stórur
trupulleiki staðfestur. Umboð fyri peningastovnarnar og leiðslan fyri Elektron føra fram,
at talan ikki er um nakran førleikamiss, løgræðismiss ella útflyting av infrakervi og
øðrum.
Uppskotssetararnir hava frá mongum øðrum keldum fingið heilt aðrar metingar um, hvør
avleiðingin er fyri elektroniska infrakervið, førleikamenningina og møguleikan at hava
ávirkan á gongdina. Men sera trupult er at fáa hesar upplýsingar alment.
Tí er sjálvsagt alneyðugt, at tingviðgerð og nevndarviðgerð av hesum máli miðar eftir at
fáa allar metingar og faktuellar upplýsingar fram í málinum og at roynt verður at inkalla
fólk, ið hava innlit og møguleika at siga sína hugsan.
Eisini fer í tingviðgerðini at bera til at lýsa avleiðingarnar fyri skipanirnar hjá tí almenna,
kostnaðin, møguleikan at seta krøv og lóggeva á økinum frameftir og aðrar faktuellar
spurningar.
Grundgevingar fyri reglunum um at hava grundleggjandi skipanir í Føroyum
Grundgevingarnar fyri at krevja, at grundleggjandi skipanir fyri persónsupplýsingar hjá
øllum borgarum í Føroyum virka og verða goymdar í Føroyum, eru ikki einføld
vinnuverndaratlit ella at forða fyri altjóðagerð og samskifti tvørtur um landamørk – so
sum hevur verið ført fram frá ymsum áhugabólkum. Týdningarmestu atlitini eru hesi:
– Skulu vit í longdini kunna tryggja við lóg, at persónsverndin hjá føroyingum
verður vard í sambandi við persónsupplýsingar, so mugu tær týdningarmestu
skipanirnar og infrakervið vera í Føroyum undir føroyskum løgræði. Verða eitt nú
broytingar gjørdar í lógini í teimum londum, har skipanir verða fluttar til, verður
tað reelt ógjørligt hjá føroyskum myndugleikum at hava lóggávumyndugleika ella
brádliga at krevja skipanirnar broyttar ella tiknar heim.
– At hava tilfeingið undir føroyskum lóggávuvaldi. Persónsupplýsingar – bæði
viðkvæmar og eitt nú persónligar upplýsingar um peningaviðurskifti – eiga at
síggjast sum eitt tilfeingi í Føroyum. Enn er heldur trupult at ímynda sær, hvørjar
skipanir og hvør menning fara at taka seg fram, tá tað snýr seg um viðgerð av
persónsupplýsingum. Men lítil ivi kann vera um, at persónsupplýsingar eru eitt
tilfeingi hjá einum og hvørjum samfelag til at menna førleikar og binda seg saman
við umheimin.
– Møguleikin at hava vælvirkandi samskipan millum skatta- og avgjaldsskipanir,
aðrar viðgerðarskipanir og peningaviðurskifti hjá øllum føroyingum.
Hvørki ein forðing fyri samskifti um landamørk ella kappingaravlaging
Ført hevur verið fram í atfinningum, at ein slík lóggáva, sum hendan, forðar fyri at taka
lut í altjóðagerðini, byrgir Føroyar inni, og at lóggávan er kappingaravlagandi. Hesin ótti
er skiljandi, men ilt er at síggja, at hann er grundaður í lógini og í uppskotinum til reglur.
• Ongin forðing er í lógini ella í uppskotinum fyri at hava eitt nútímans samskifti tvørtur
um landamørk.
• Heldur ongin forðing er fyri at flyta út forrit ella annað hjá føroyskum teldufyritøkum.
• Heldur ongin forðing er fyri at keypa viðgerðarskipanir úr útlondum og seta tær upp í
Føroyum.
• Lóggávan er heldur ikki til frama fyri ávísa fyritøku í Føroyum, tí sjálvandi kann
menning av viðgerðarskipanum bjóðast frítt út millum føroyskar og útlendskar fyritøkur.
Uppskotið til nágreiniligari lógarreglur
Við hesum uppskoti til broytingar í lógini verða endamálini, sum Løgtingið hevur lagt
dent á í viðgerðini av hesum spurningum, sett í lógarform. Harafturat eru atlit tikin at
nøkrum av teimum atfinningum, sum eru komnar fram frá peningastovnum og øðrum.
Til tess at tryggja, at tær týdningarmestu goymslurnar og viðgerðirnar av
persónsupplýsingum føroyinga eru og fara fram í Føroyum, er høvuðstátturin í hesum
uppskotinum, at skilt verður ímillum:
a. samskifti við persónsupplýsingum millum føroyingar innanhýsis, og
b. samskifti við persónsupplýsingum, sum krevst til at samskifta uttanlands.
Broytingarnar eru í høvuðsheitum hesar:
• At samskifti við persónsupplýsingum millum persónar og/ella løgfrøðiligar persónar í
Føroyum – fer fram í Føroyum. T.e. at persónsupplýsingar ikki skulu av landinum til tess
at fremja samskifti innanhýsis í Føroyum.
• At annars kunnu upplýsingar flytast av landinum, tá tað snýr seg um samskifti við
persónar og/ella løgfrøðiligar persónar uttanlands. Tá eru vanligu trygdarreglurnar
galdandi, sum Dátueftirlitið umsitur.
• Møgulig undantøk verða at áseta í serligari løgtingslóg.
• Freist verður sett at fáa viðurskiftini í rættlag
Kap. 2. Avleiðingarnar av uppskotinum
Mett verður ikki, at uppskotið hevur umhvørvisligar avleiðingar, sosialar avleiðingar ella
avleiðingar fyri ávísar samfelagsbólkar. Uppskotið hevur ikki avleiðingar fyri ávís
pláss/øki í samfelagnum, og mett verður, at uppskotið hevur við sær, at lættari verður at
halda altjóða avtalur og reglur.
Mett verður ikki, at uppskotið hevur aðrar umsitingarligar avleiðingar við sær enn, at
neyðugt verður í onkrum føri at útvega sær heimild í serligari løgtingslóg til flutning av
persónsupplýsingum til útlond.
Mett verður, at uppskotið møguliga kann fáa fíggjarligar avleiðingar fyri lands- og
kommunalar myndugleikar. Somuleiðis kann uppskotið fáa fíggjarligar avleiðingar fyri
vinnuna.
Kap. 3. Serligar viðmerkingar
Til § 1, 1), stk. 1
Í greinini verður ásett, at tá talan er um persónsupplýsingar og viðgerð av
persónupplýsingum í skipanum í Føroyum, hvørs høvuðsinnihald og –nýtsla viðvíkja
viðurskiftum millum A og B í Føroyum, skal henda viðgerð fara fram í Føroyum. Ein
meting má gerast í hvørjum einstøkum føri av, um høvuðsinnihaldið og –nýtslan viðvíkja
peningaligum transaksjónum, flytingum ella øðrum samskifti ella virksemi millum
einstaklingar, virki, stovnar o.t. í Føroyum. Avgerandi er, um flestu
persónsupplýsingarnar ella størri parturin av viðgerðini av persónsupplýsingunum
viðvíkja peningaligum transaksjónum, flytingum ella øðrum samskifti ella virksemi
millum einstaklingar, virki, stovnar o.t. í Føroyum. Tað kann m.a. vera keyp av
tænastum, gjald fyri tænastur ella partar av tænastum. Mett verður, at tílík skráseting og
viðgerð skal fara fram í Føroyum, og hetta hevur m.a. við sær, at viðurskifti, fevnd av
hesi grein, ikki kunnu flytast av landinum.
Til § 1, 1), stk. 2
Forboðið um at flyta persónsupplýsingar og viðgerð av persónsupplýsingum av landinum
er ikki galdandi, um persónsupplýsingarnar og viðgerðin av persónsupplýsingunum eru í
skipanum í Føroyum, hvørs høvuðsinnihald og –nýtsla viðvíkur viðurskiftum millum A í
Føroyum og B í útlandinum. Mett verður, at hendan flytan av persónsupplýsingum og
viðgerð av persónsupplýsingum av landinum er neyðug, tá tað snýr seg um samstarv við
onnur lond.
Til § 1, 1), stk. 3
Forboðið um at flyta persónsupplýsingar og viðgerð av persónsupplýsingum í skipanum í
Føroyum av landinum er ikki galdandi fyri tær skipanir, sum hava virkað sbrt. gomlu
skrásetingarlógunum. Mett verður, at neyðugt er at undantaka tær skipanir, sum hava
virkað, áðrenn persónsupplýsingarlógin kom í gildi 1. januar 2002.
Til § 1, 1), stk. 4
Forboðið um at flyta persónsupplýsingar og viðgerð av persónsupplýsingum av landinum
er ikki galdandi, tá tað snýr seg um søguligt, vísindaligt og hagfrøðiligt arbeiði. Í lógini
eru ymisk undantøk, tá tað snýr seg um viðgerð við søguligum, vísindaligum ella
hagfrøðiligum endamáli, og mett verður, at neyðugt er í ein ávísan mun at undantaka
tílíkt frá forboðnum í § 17 a, stk. 1. Tað er tó eitt krav, at loyvi er fingið frá
Dátueftirlitinum frammanundan. Meginreglan er framvegis, at persónsupplýsingar skulu
varðveitast og viðgerast í Føroyum, og merkir hetta, at granskingarverkætlanir so vítt
gjørligt í síni heild skulu varðveitast í Føroyum.
Til § 1, 1), stk. 5
Undantikið forboðnum um at flyta persónsupplýsingar ella viðgerð av
persónsupplýsingum av landinum er flutningur, sum er heimilaður í serligari løgtingslóg.
Mett verður, at persónsupplýsingarlógin er ein almenn lóg, sum ikki kann leggja upp fyri
øllum viðurskiftum, sum kunnu gera seg galdandi á teimum serligu økjunum.
Persónsupplýsingarlógini kann sostatt víkjast frá við serligari løgtingslóg. Undantikin er
somuleiðis flutningur, sum er neyðugur fyri at kunna røkja skyldur og uppgávur sambært
norðurlendskum og altjóða avtalum. Her kann m.a. nevnast samstarvsavtalur, sum eru á
skatta- og avgjaldsøkinum, á fólkaskrásetingarøkinum og á tí sosiala økinum.
Til § 1, 1), stk. 6
Forboðið er ikki galdandi fyri persónsupplýsingar og viðgerð av persónsupplýsingum,
sum verða fluttar av landinum sum liður í ella partur av sjúklingaviðgerð. Her verður
serliga hugsað um blóðroyndir, royndir av vevnaði, myndir, sjúklingaskráir o.a., har
Sjúkrahúsverk Føroya metir, at tað er neyðugt at flyta persónsupplýsingar av landinum í
sambandi við sjúklingaviðgerð. Ásetingin fevnir harafturat um persónsupplýsingar hjá
blóðgevum, yrkisgagngevum o. ø., har persónsupplýsingarnar verða fluttar av landinum
fyri at kunna verða liður í ella partur av sjúklingaviðgerð. Sjálvt um t.d. yrkisgagngevin
ikki endaliga verður nýttur sum partur av sjúklingaviðgerðini, er hesin ein liður í
sjúklingaviðgerðini og sostatt fevndur av ásetingini. Ásetingin fevnir somuleiðis um
tænastu, sum t.d. Sjúkrahúsverk Føroya veitir borgarunum. Her verður hugsað um t.d.
blóðroyndir, tiknar av nýføðingum í sambandi við sjúkufyribyrgjan, royndir, tiknar av
persónum sum partur av fyribyrgjandi tiltøkum móti krabbameini, fertilitetskanningar og
aðrar tænastur, har Sjúkrahúsverk Føroya metir, at tað er neyðugt at flyta
persónsupplýsingar av landinum í sambandi við slíka tænastu. Orðið øðrum fevnir um
teir persónar, sum ikki eru sjúklingar, men sum fáa slíka tænastu ella viðgerð frá t.d.
Sjúkrahúsverki Føroya. Gransking er ikki fevnd av hesi áseting, sjálvt um endamálið er at
fyribyrgja sjúkum.
Til nr. 2
Tá persónsupplýsingar og viðgerð av persónsupplýsingum verða fluttar av landinum, skal
hetta altíð fráboðast Dátueftirlitinum. Henda broyting skal síggjast saman við broytingini
í § 35, stk. 6 soleiðis, at tær flytingar, sum loyvi ikki krevst til, skulu fráboðast
Dátueftirlitinum. Dátueftirlitið fær sostatt yvirlit yvir, hvat fer av landinum, og kann hetta
lætta um eftirlitsskylduna hjá Dátueftirlitinum.
Til nr. 3
§ 17 a, stk. 4 verður sett inn í greinina, og nágreinað verður, at loyvi ikki krevst frá
Dátueftirlitinum, um lógarheimild er fyri flutninginum í løgtingslóg. Hetta skal síggjast
saman við broytingini í § 32, har ásett verður ein kunningarskylda í teimum førum, har
loyvi ikki krevst.
Til nr. 4
§ 17 a, stk. 1 verður sett inn í revsigreinina, og merkir hetta, at tann, sum viðger
persónsupplýsingar móti § 17 a, stk. 1, verður revsaður við bót ella hefti.
Til § 2
Gildiskoman.
Til § 3, stk. 1
Ásett verður ein freist, har persónsupplýsingar og viðgerð av persónsupplýsingum skulu
lúka treytirnar í § 17 a, stk. 1. Mett verður, at neyðugt er við einari tillagingartíð, sum er
uml. 1 ár.
Til § 3, stk. 2
Mett verður, at neyðugt er, at Dátueftirlitið í serligum føri kann geva loyvi til eina longri
tillagingartíð, hetta kann serliga verða neyðugt á økjum við nógvum persónsupplýsingum,
ella á serliga fløktum økjum. Tó skal kunna vísast á, at arbeitt verður við at lúka krøvini í
lógini. Eitt tílíkt loyvi kann í ongum føri verða longri enn til 1. januar 2012.
Á Løgtingi, tann 27. februar 2010
Høgni Hoydal


text:
Ljótasta sjón eg havi sæð í Havn, var ein summardag eg fylti mær bensin á bilin í Gundadali. Tá fult er og pumpan slær frá, hyggi eg upp og síggi bakendan á eini risa betongkonstruktión, sum júst er lend úr ytru rúmdini. Sum eitt klipp úr Independence Day hjá Roland Hammerich.
Nú er nakað fráliðið og ljótasta sjónin er vorðin enn ljótari. Tveir skýskravandi steyrar eru festir á gamla Hoydalsvegin, tí teir skulu lýsa yvir leikandi lendið, sum higartildags hevur ligið í kolaniðu, so sum Fyrsta Mósebók sigur. Myrkur var yvir dalinum, men nú kom ljósið. Og vallarhornini eru fýra, so minst tveir steyrar av sama slagi fara at daga úr Gundadali afturat, innan ljósið aftur kemur á okkara leið.
Skeltini við Gundadalsvegin siga at her er ikki loyvt at parkera. Men loyvt er at skemma býin, so sum útsýnið vísir. Púra óstraffaður at skemma býin.
Fyri eini 30 árum síðani vitjaði danski listamaðurin Mikael Witte her í býnum og elvdi til nýggja fatan av gomlum viðtøkum. Ikki minst áhugaverdur var felagsskapurin Selskabet for smukkere Byfornyelse, sum Witte stovnaði. Haldi, vit hava stóran tørv á eini føroyskari Havnardeild av hesum felagsskapi.
Eg vil hava Witte aftur til Havnar!


text:
Vit skulu skapa virðiligar karmar um eldraøkið
6. november 2016
Tað er sum um, at tað ikki er gingið upp fyri verandi býráði, at kommunan hevur yvirtikið eldarøkið og hvat tað í veruleikanum inniber.
Eg fái ilt fyri hjartað, tá eg hoyri politikarar úttala seg um, at eldraøkið er "for dýrt" - uttan samstundis at siga, hvat teir meina við.
Kunnu vit loyva okkum at bjóða teimum, sum hava ruddað slóð fyri okkum, sum búgva í samfelagnum í dag, annað enn virðilig kor nú tey eru komin út á livsins heyst?
Hetta nýggja virkisøkið hjá kommununi skal skipast á best møguligan hátt, og so skal peningurin, sum tað kostar annars bara setast av á fíggjarætlanini - og ikki vigast upp í móti trappum, vegum og fundarborðum.
Tørvurin á sambýlum, íbúðum og stovnum, til tey eldru er skiftandi, og broytist alla tíðina. Støðan beint nú er ein løtumynd, men vit vita øll, at tá talan er um okkara eldru, so kann skjótt henda, at førleiki teirra broytist.
Vit kunnu ikki loyva okkum at hugsa í "standardloysnum", men heldur er sera umráðandi, at tilboðini til okkara eldru eru fjølbroytt og smidlig.
At eldraøkið fer at fylla nógv á fíggjarætlanini má kommunalpolitiska skipanin sláa seg til tols við - og ikki síggja hetta, sum nakað ein kann vinda pening burturúr.
Uttan tær eldsálir, sum starvast innan hetta eldraøkið, lá alt í skelja sori. Teimum skal verða unt, at hava skipaðir og tryggar karmar um starv sítt, sum eru settir við viti og skili - og ikki "adopteraðir" úr onkrari útlendskari standardskipan.
Eg fari at arbeiða hart fyri, at karmarnir um eldaraøkið verða fjølbroyttir, smidligir, so vit kunnu bjóða teimum eldru í Tórshavnar Kommunu eina virðiliga tilveru.
Heini Fosaa
valevni Sambandsfloksins til býráðsvalið í Tórshavnar kommunu
RN
Back


text:
Hans hevði framløgu um makrelsamráðingar í Avstralia
Tíðindaskriv
Altjóða felagsskapurin IIFET (International Institute of Fisheries Economics and Trade) varð stovnaður í 1982 við tí endamáli at menna vitan og skapa samstarv millum granskarar innan fiskivinnubúskap. IIFET ráðstevnan verður hildin annaðhvørt ár. Og í ár bleiv ráðstevnan hildin í Brisbane í Avstralia. Eini 300 fólk úr øllum heiminum vóru savnaði at umrøða fiskivinnubúskap. Ráðstevnan varð hildin á Queensland University of Technology í Brisbane.
Í ár luttók Hans Ellefsen, ph.d., og skrivari hjá búskaparráðnum, á ráðstevnuni. Hann helt eina framløgu av eini verkætlan, sum hann stendur á odda fyri við enska heitinum International Fisheries Agreement, Entry Deterrence and Ecological Uncertainty.
- Í verkætlanini royna vit at greina makrelsamráðingarnar í Norðuratlantshavi. Vit royna at prógva, at atferðin hjá pørtunum verður stýrd av, um broytingin í ferðingarmynstrinum verður væntað at verða fyribils ella støðug. Millum annað er ein niðurstøða, at er talan um eina støðuga broyting, so skal Ísland hava ein størri part av býtinum fyri at skriva undir eina avtalu, sigur Hans Ellefsen.
Greina 50 ár
Fyrr í ár skrivaðu strandalondini og ES undir eina fimm ára avtalu um býtið av makrelinum. Ísland skrivaði ikki undir avtaluna. Í greiningini hjá Hans Ellefsen og øðrum verður hugt at, hvussu leikur fer fram, um hugt verður eini 50 ár fram í tíðina. Granskingin er innan spælteori, ið er ein háttur at greina atburð og avgerðir hjá fleiri pørtum í eitt nú einari samráðingarstøðu við støddfrøðiligum amboðum.
- Hetta evnið hevur øgiliga stóran týdning – ikki minst fyri føroysku samráðingarstøðuna, at vit kunnu meta um avleiðingarnar og ágóðarnar hjá øllum samráðingarpørtum, sigur Hans Ellefsen.
Fiskivinna í altjóða høpi
Fiskivinnan hevur sera stóran týdning fyri føroyska búskapin, og tí hevur tað eisini týdning, at føroyskir granskarar luttaka á altjóða ráðstevnum.
- Tað er sera áhugavert at hitta onnur, sum fáast við fiskivinnubúskap. Á ráðstevnuni eru nakrir av fremstu granskarunum í heiminum innan júst hettar økið. Fiskivinnan fyllir nógv í føroyska búskapinum og seinastu tíðina hevur kjakið einamest snúð seg um búskaparrentu, og tað er eisini ein týðandi táttur aðrastaðni, men økið fiskivinnubúskapur rúmar eisini so nógvum øðrum, sigur Hans Ellefsen.
Búskaparráðið gav fyri kortum út eitt upprit um búskaparrentu og tilfeingisrentu. Endamálið var fyrst og fremst at fáa allýst hugtøk, sum hava stóran týdning fyri kjakið um týdningarmestu útflutningsvinnurnar í Føroyum.
Uppritið kann lesast her


text:
Upp á gólv Nýggjárskvøld
28-12-2017
Á skránni er Guttormsvísa, Jøkilskvæði, Selamonsríma,Risin í Hólmgørðum, Kong Hans, Bjarnabani og Stærke Tidrik
Regin Eikholm skipar Guttormsvísu í Dansifelag Kaggans. Í Dansifelagnum í Havn kvøða tey Jøkilskvæði, Høgni Mohr skipar. Selamonsrímu skipar Jóna Müller í Tøkum Lætt. Eyðun Mohr Viderø skipar kvæðið, Risin í Hólmgørðum, í Stígum Fast. Eysturoyar Dansifelag kvøðir Kong Hans, Jóan Carl Danielsen skipar. Í Vága Dansifelag skipar Hervør Jørgensen Bjarnabana. At enda skipar Hans Tórgarð Stærke Tidrik í Dansifelagnum í Havn.


text:
Mini-skeið í PCB-kanningum
Hevur tú hug at vita, hvussu PCB-kanningar kunnu gerast við tóli, sum er á iNOVA á Hoyvíksvegi í Tórshavn?
Norðurlendskur stuðulsmøguleiki
Nú er møguleikin at søkja um stuðul frá ”Nordisk Stipendium”, um tú er farin undir MA ella ph.d.-ritgerð og ætlanin er at arbeiða innan asiatiska...
Verkstova um óregluligan boðshátt
Hesar dagarnar verður ein verkstova um óregluligar boðshættir hildin á Humboldt Universitetinum í Berlin.
13 nýggjar master í heilsuvísindum
Týs- og mikudagin í hesi vikuni vóru 13 kvinnur, sum vardu ritgerð í heilsuvísindum á Deildini fyri heilsu- og sjúkrarøktarfrøði á Fróðskaparsetri...
Gethin Wyn Roberts á altjóða kongress fyri landmátarar (FIG)
Heitið á kongressini var "Embracing our Smart World where the continents connect: enhancing the geospatial maturity of societies"
Panelfundur um mentanarferðavinnu
Panelfundur við støði í gransking í mentanarferðavinnu í Sjóvinnuhúsinum fríggjadagin 1. juni kl. 13.30-15.00
Tiltøk
Skeið
Umsóknarfreistin til kvotu 2 er 15. apríl á midnátt
Freistin at søkja inn á bachelorútbúgvingar eftir kvotu 2 er 15. apríl. Latið verður upp fyri elektronisku umsóknarbløðunum her á síðuni 1. mars.
Umsóknarfreistin til kvotu 1 er 1. juli á midnátt
Tey, ið ynskja at søkja inn á bachelor eftir kvotu 1, og somuleiðis tey, ið ynskja at søkja inn á master, hava umsóknarfreist 1. juli á midnátt.


text:
Á tingfundinum í morgin setur Gunvør Balle munnligan fyrispurning til Bjørn Kalsø, viðvíkjandi byggiverkætlanini Marknagilsdepilin
1. Fylgir byggingin av Marknagilsdeplinum tíðar- og kostnaðarætlanini?
2. Kemur samlaða játtanina upp á 515 mió. kr. at halda?
3. Er tilgongdin at selja bygningarnar í Smiðjugerði og Handilsskúlabygningin byrjað?
4. Verður skúladepilin klárur at taka í nýtslu við skúlaársbyrjan í 2016?
Viðmerkingar:
Sambært fyriliggjandi fíggjarlógaruppskoti eru 85 mió. kr. settar av til byggiverkætlanina í ár, 155 mió. kr. fyri 2015 og 108,5 mió. kr. í 2016. Sum skilst, hevur játtanin higartil ikki verið nýtt til fulnar, og tí hevur peningur verið støðlaður á hvørjum ári. Men í vár frættist, at neyðugt verður við størri játtan í 2015 enn tað, ið er sett av, tí hetta árið fara flestu útreiðslur at fella. Tí ynskti Landsverk at flyta játtan fram frá 2016 til 2015. um tíðarætlanin skuldi halda.
Talan er um Føroya størstu byggiverkætlan, tí hevur tað stóran almennan áhuga, um og hvussu avsetti peningurin samsvarar við faktiska tørvin, so hvørt byggingin fer fram, og hvussu samlaða kostnaðarmetingin fer at samsvara veruleikanum.
Á Løgtingi, 9. desember 2014


text:
Lag: Almagts Gud
Týtt: Alfred Petersen
1. Gud, altvaldandi ert tú,
navn títt lovað hátt skal vera,
lovsong tær til æru nú
millum einglar vit frambera,
:,: boygd á knø av anda stýrd
fyri tínum konungs dýrd. :,:
2. Offurlamb á krossins træ,
deyðadømdur, skuldafríur,
sigur gav oss páskadag.
Við tí valdi Gud oss býður:
:,: Helviti og deyðans makt
er nú undir Kristus lagt. :,:
3. Ríkið títt lat allan stað
ganga fram við frið í fylgju
nú og til hin evsta dag
yvir lond og havsins bylgju,
:,: og øll knø til sálar gagn
boyggja seg í Jesu navn. :,:
4. Anda Guds vit takka her,
Gud vár faðir heiður bera,
Jesu navnið lovað ver,
sum vár bróðir vildi verða,
:,: sýn oss kærleik’ alla tíð,
til her endað er várt stríð. :,:


text:
Biskupstorg
Biskupstorg
Býlingurin á Biskupstorgi er hjartað í nýggja miðbýnum í Klaksvík. Bygningurin er í fýra hæddum, veghæddin er ætlað útleigan til handilslív, ímeðan hinar hæddirnar húsa 30 íbúðum, sum Bústaðir leigar út.
Les meira um íbúðirnar á Biskupstorg á heimasíðuni hjá Bústøðum.
Teknistovan hjá Ósbjørn Jacobsen í Syðrugøtu, sum er deild undir Henning Larsen Architects, hevur teknað Biskupstorg, og bygningurin er hin fyrsti í samlaðu miðbýarverkætlanini.
Kostnaðarætlan: 93 mió.
Verkætlanin liðug: á vári 2018


text:
Reglugerð fyri næmingar í Stranda skúla.
Skúlin væntar, at hvør næmingur kennir tað sum sína skyldu:
At vera íðin og lýðin, ærligur og sannur
At vera siðiligur og fólkaligur í atburði og orði bæði í skúlanum og uttanfyri
Ikki at bannast ella nýta illavorðin orð
At ansa eftir ferðsluni og halda ferðslureglurnar
At hava fyrilit og vera hjálpsamur og fryntligur
At vera stillur í tímanum og lata hinar næmingarnar fáa frið at arbeiða.
Uppmøting
allir næmingarnir hava skyldu:
at møta rættstundis
at vera væl fyrireikaðir
at hava við sær tað, ið nýtast skal
at lata inn heimaarbeiði til ásetta tíð.
Næmingur má ikki vera frá skúlanum uttan vegna sjúku ella aðrar áneyðir.
Er næmingur vegna sjúku frá skúlanum í longri tíð ella ofta frá í styttri tíð, kann læknaváttan verða kravd.
Næmingur, sum hevur fyri neyðini at biðja frí frá skúla, skal venda sær til kontaktlæraran.
Morgunsangur
Allir næmingar eiga at møta til morgunsang
Skúlatímin
Tá ið ringir inn, fer hvør næmingur til sína stovu.
Næmingarnir hava skyldu at lata skúlaamboð og ognir hjá øðrum næmingum hava frið.
Amboð, sum næmingurin hevur fingið frá skúlanum, er lán. Heimið hevur tí ábyrgd av, at amboðini verða væl og sámiliga hildin. – Verður beint fyri teimum, hevur heimið endurgjaldsskyldu.
Fríkorter
Tá ið ringir út, fara næmingarnir út so skjótt, lærarin biður teir fara. Eingin næmingur má vera inni, hvørki í stovu ella gong, uttan við loyvi frá læraranum.
Barnadeildini er ikki loyvt at fara út úr skúlans øki í skúla-tíðini uttan loyvi.
Í skúlagarðinum skal alt spæl vera so, at tað verður ongum at meini og ikki forðar øðrum børnum at spæla ótarnað. Bardagi og annar harðskapur verður ikki toldur. Eingin má hava við sær lutir í skúla ella skúlagarðin, sum kunnu vera hættisligir fyri onnur ella sum órógva skúlaarbeiðið.
Eingin má skamfíla skúlahús ella skúlaamboð og skriva ella krita upp á veggirnar. Tað er ikki loyvt at hava knív við í skúla.
Tað er ikki loyvt at súkkla ella koyra knallert í skúlatíðini.
Pappír, matloyvdir og tílíkt skal verða koyrt í ruskíløtini.
Royking er ikki loyvd á skúlans øki í skúlatíðini.
Tað er ikki loyvt at njóta góðgæti í skúlanum.
Telefon og i- pod skulu ikki nýtast í tímunum.
Tað er ikki loyvt at ganga inni í útiskóm.


text: Mentanarnáttin endaði við sálmasangi í Havnar kirkju. Fyri fullsettari kirkju og meir afturat sang Theodor, Teddy, Petersen eina røð av kendum sálmum, soleiðis beint úr blaðnum, meðan nærlagdi organisturin í kirkjuni, Gudmundur Mortensen, spældi afturvið og eisini hevði nøkur millumspøl. Kanska kom tað óvart á Teddy, at so nógv møttu. Eyðsæð var, at fleiri enn eg hildu at hetta var mest forkunnuga tiltakið á skránni. Meðan ballónir við ljósi í vórðu sleptar upp móti køldu náttarluftini, savnaðust fólk í Vágsbotni at njóta eina bjór - uttandura. Tað bleiv nakað kalt og vit leitaðu okkum oman í Kafé Natúr at skifta orð um útvarp, tónleik og annað mangt, meðan ein ungur maður, innan úr Eysturoynni, spældi Neil Young. Gamaní er Havnin ein lítil bygd, men farrin av metropoli breiðir seg millum vágirnar.


text:
Hvør er reyði tráðurin í eini søgu? Er hann altíð greiður og sjónligur, ella mugu vit lesa hundrað síður at finna hann? Og um so er, hvør orkar tað? Og er hin besti lesarin, hin mest áhaldni masokisturin?
Nýggjasta Skúlablaðið talar sína greiðu søk. Tað er einki samband millum høvundar og lesarar. Bara dovnir lærarar, skilst. Sæð í mun til, at fleirtalið av Føroya fólki aldri lesur annað enn tað, teimum varð borðið upp í hendurnar í skúlanum, er hetta forferdiligt.
Fyri almúguni er reyði tráðurin fjaldur. Sum í miðaldar reyðu rósu Umberto Ecos. Listin er læst á fjallinum. Kanska vil yvirstættin tað so. Fjøldin er, og skal verða, bæði býtt og blind.
Men fólksins agnhald er biografurin. Fór tí hagar at hyggja eftir Inception í Havnar Bio. Fyrsti filmur, eg veit um, sum Internet Movie Data Base gevur nærum fult stigatal, longu við frumsýning.
Var ov seinur at síggja hann í stóra salinum. Filmurin var longu fluttur á løriftið í minna og klaustrofobiska betong salinum, nummar tvey.
Fyrsta partin, sjálva ráðagerðina, vísti operatørurin í slimscreen í staðin fyri widescreen, so undirteksturin datt á gólvið. Ein ungur maður reisti seg av fremsta bonki og segði honum hvussu filmur skuldi vísast. Fólk hildu ondini og livdu við. Helst hevur tað kravt meir av inniluftini, enn ventilarnir kundu bera.
Visuelt var søgan spennandi, hóast lærarar, sum hava prógv í story line, saktans kundu greitt fløkjuna, so hon varð lættari at sodna. Men hvat, tað er jú kognitiva avbjóðingin við at fara í biograf og fanga filmin millum loft og lørift.
Ímeðan hjálpir Ariadne okkum gjøgnum hesu villiniborg – við einum reyðum tráði. Kanska finnir tú hann í tínum lagi í tínari verð.


text:
Kunningarrit um veitingar og tęnastur frį Almannaverkinum
Faldari um uppihaldsveiting
Faldari um fyritķšarpensjón
Faldari um sjśkradagpengar
Faldari um sjśkradagpengar til sjįlvstųšug vinnurekandi
Faldari um hjįlpartól
Faldari um barn viš serligum tųrvi
Faldari um at gerast vaksin
Faldari um Tann góša tilgongdin hjį foreldrum at bųrnum viš Autismu
Faldari um Tann góša tilgongdin hjį foreldrum at bųrnum viš Autismu - Almannaverkiš
Faldari um rśm fyri ųllum į arbeišsmarknašinum - til arbeišstakarar
Faldari um rśm fyri ųllum į arbeišsmarknašinum - til arbeišsgevarar
Faldari um eitt arbeišslķv ķ menning - til arbeišstakarar
Faldari um at ongin ger nakaš einsamallur - til arbeišsgevarar
Faldari um virknisvenjing - til arbeišsgevarar
Faldari um avtalaša lųn til fyritķšarpensjónistar
Dagført tann 02-05-2018


text:
Menstruatión, mánasjúka, gøtumenn, russarar. At siga, at mangt er barnsins navn er nokk ikki heilt rætt í hesum føri. Mensan merkir blóð, sveitta og tár fyri onkran, pínu og skomm fyri summi, fragd, lætti og eitt tekin um fruktbæri fyri onnur. Hóast alt hetta er mensan ein afturvendandi áminning um, hvussu okkara kroppar, kyn og kenslur kennast. Í feministiskum høpi verður ofta tikið til, at vit skulu gera tað privata alment. Hvat brýtur fleiri óskrivaðar reglur enn at práta um mensuna í eitt heilt kvøld
Damudomi og Hørt bjóða til eitt kvøld um mensuna á kvinnudegnum 8. mars í Norðurlandahúsinum. Á kvøldinum verður varpað ljós á og sett orð á, hvussu mensan kenst. Vit bjóða fólki at siga frá sínum royndum og tankum um mensuna - um at hava hana, at ikki hava hana, at ikki hava hana longur og aldrin fara at fáa hana. Um at tora at seta orð á henda serliga partin, sum bæði vekir andstygd, hatur, longsul og gleði.
Hóast skilmarkið millum tað privata og almenna er flótandi í dagsins samfelagi, og flestu fólk deila teirra gerandisdag við alheimin, verður mensan javnan hildin handan læstar dyr. Hugburðurin er, at hon ikki kemur nøkrum, hinum, øðrum, ella samfelagnum við. Prátið um mensuna er eins og aðrir spurningar, sum feminisman viðger: tað fyrsta stigið - at yvirhøvur tosa um viðkvom evni og at fáa onnur í talu - kann kennast og vera ovurhonds stórt. Mensan verður skúgvað til viks og kallað ein ‘kvinnuspurningur’, meðan vit gloyma hvussu eitt so tabuiserað, og kortini umrøtt evni, nertir við okkum øll. Tá vit bløða, tá vit steðga, tá vit ynskja okkum mensuna. Tá hon kennist sum tað mest fremmanda nakrantíð, tá hon gevur kensluna av at hoyra til, tá hon gevur kensluna av at vera uttanfyri. Tá vit skulu keypa bind og tampongir, til okkum sjálvi og til okkara partnarar, tá vit ikki hava ráð. Tá hon minnir okkum um okkara nøring, okkara aldur, okkara kyn. Mensan ger vart við seg, og vit vilja gera vart við hvussu hon verður umtalað. Bæði av vanligum fólki, sum allarhelst broyta okkara fatan av hvat er “vanligt” við teirra egnu søgum, og “fakfólki”, ið hugleiða um mensuna í okkara samfelagi - og tú ert eisini vælkomin til at siga tína søgu.
Eitt samstarv millum Norðurlandahúsið Í Føroyum, Damudomi og HØRT.
UM HØRT: Hørt er ein felagsskapur, sum arbeiðir á markinum millum list og samfelag. Tær skapa demokratiskar felagsskapir millum fólk við at skipa fyri tiltøkum har stórur dentur verður lagdur á persónligar frásagnir, samskifti og at gera áskoðararnar virknar. Við støði í teoretiskum, nýskapandi og listaligum tilgongdum brúka tær listalig rúm og amboð til at savna fólk og varpa ljós á samtíðina. Hørt miðar eftir at gera heimin størri við at gera frástøðuna til síðumannin minni.
UM DAMUDOMI: Damudomi arbeiðir málrættað fyri einum samfelagi, sum rúmar øllum menniskjum óansæð kyni, sannføring, ættarslagi ella fíggjarligari støðu. Hetta verður gjørt út frá eini intersektionalistiskari, feministiskari hugsjón. Endamálið er at skipa fyri tiltøkum, ið varpa ljós á vantandi javnrættindi og javnstøðu. Evnið í ár er kroppur, og hetta er grundarstøðið á øllum virkseminum hjá Damudomi í 2018.


text:
30. apríl 2018Nr. 36
Løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um almenna heilsutrygd (Heilsutrygdarlógin)
(Javnstilla rættindi hjá fyritíðarpensjónistum við rættindi hjá persónum, sum eru fyltir 67 ár)
Samsvarandi samtykt Løgtingsins staðfestir og kunnger løgmaður hesa løgtingslóg:
§ 1
Í løgtingslóg nr. 178 frá 22. desember 2009 um almenna heilsutrygd, sum broytt við løgtingslóg nr. 168 frá 23. desember 2011, løgtingslóg nr. 44 frá 8. mai 2012, løgtingslóg nr. 129 frá 14. desember 2012, løgtingslóg nr. 52 frá 14. mai 2013, løgtingslóg nr. 117 frá 25. september 2013, løgtingslóg nr. 13 frá 16. mars 2015, løgtingslóg nr. 67 frá 22. mai 2015 og løgtingslóg nr. 166 frá 24. desember 2015, verða gjørdar hesar broytingar:
1. Yvirskriftin yvir § 12 verður orðað soleiðis:
“Landsapotekarin”
2. § 12 verður orðað soleiðis:
“§ 12. Landsapotekarin viðger umsóknir um tilskot til heilivág.
Stk. 2. Landsapotekarin kann útvega sær tann neyðuga fakkunnleikan til viðgerð av umsóknum um tilskot til heilivág.
Stk. 3. Landsstýrismaðurin ásetur nærri reglur um virksemið hjá Landsapotekaranum, tá hesin skal viðgera umsóknir um tilskot til heilivág.”
3. § 13 verður orðað soleiðis:
“§ 13. Tilskot verður veitt til heilivág, sum av Landsapotekaranum er lýstur at vera heimilaður tilskot. Landsapotekarin hevur dagføring av skránni við tilskotsheimilaðum heilivági um hendi.”
4. § 16 verður orðað soleiðis:
“§ 16. Í ávísum førum kann Landsapotekarin, eftir umsókn frá lækna, gera av, um tilskot kann veitast einum ávísum sjúklingi til keyp av heilivági, kostískoyti o.a., sum ikki er lýst at vera heimilað tilskot sambært § 13.”
5. § 18, stk. 3, nr. 5 verður orðað soleiðis:
“5) 100% av tí partinum, sum fer upp um 2.380 kr. fyri fyritíðarpensjónistar og persónar, sum eru fyltir 67 ár.”
6. § 18, stk. 5 verður orðað soleiðis:
“Stk. 5. Um ein persónur fyllir 18 ella 67 ár, ella gerst fyritíðarpensjónistur í tíðarskeiðinum, verður tilskotið roknað eftir stk. 2 og 3 fram til tíðarskeiðið endar.”
7. § 21, stk. 2 verður orðað soleiðis:
“Stk. 2. Fyri heilivág, sum verður skipaður í tilskotsbólk samsvarandi stk. 1, verður tilskotið ásett í mun til lægsta søluprís í bólkinum. Landsapotekarin kann tó gera av, at ásettur tilskotsprísur skal standa við í ásetta tíðarbili, hóast bíligari heilivágur verður tøkur í ásetta tíðarbili.”
8. § 22 verður orðað soleiðis:
“§ 22. Landsapotekarin kann, hóast ásetingarnar í § 21, í heilt serligum førum taka avgerð um at veita einum ávísum persóni hækkað tilskot samsvarandi § 18. Landsapotekarin tekur avgerð hesum viðvíkjandi seinast 14 dagar eftir móttøku av umsókn frá lækna.”
9. § 29, stk. 1 verður orðað soleiðis:
“§ 29. Avgerðir tiknar av Heilsutrygd ella Landsapotekaranum sambært hesi lóg, kunnu kærast til Kærunevndina í almanna- og heilsumálum innan 4 vikur eftir, at kærarin hevur fingið boð um avgerðina.”
§ 2
Stk. 1. Henda løgtingslóg kemur í gildi 1. mai 2018.
Stk. 2. Avgerðir tiknar av Tilskotsnevndini, áðrenn henda løgtingslóg kom í gildi, kunnu innan 4 vikur frá 1. mai 2018 kærast til Kærunevndina í almanna- og heilsumálum.
Í Tinganesi, 30. apríl 2018
Aksel V. Johannesen (sign.)
løgmaður
Lm. nr. 118/2017


text:
Magnus Gunnarsson 22.03.2017 (09:19)
Peugeot 5008 í nýggjari útgávu
Eftir at hava verið á marknaðinum í seks ár kemur kemur Peugeot 5008 í eini heilt nýggjari 2017 útgávu.
Hesin nýggi er bæði breiðari og longri enn forgangarin og hevur betri beinpláss í kabinuni og meira pláss til viðførið. Hóast hesin er størri, er hann umleið 100 kg lættari enn forgangarin.
Mekaniskt og tekniskt er 5008 sami bilur sum Peugeot 3008, men hesin hevur 17 cm longri aksilfrástøðu og er 20 cm longri.
Nýggi 5008 er eins og forgangarin ein 7-persónabilur og fæst við bensinmotorum frá 130 til 165 hk og dieselmotorum frá 100 til 180 hk.
Les meira um bilar á www.in.fo/bilar/
Veitst tú eina góða søgu? Skriva til okkara á
red(at)in.fo
Les ella lýs í Lýsingartorginum – trýst her


text:
Adolf Hitler
Adolf Hitler (20. apríl 1889 - 30. apríl 1945 var týskur politikari og leiðari av tí tjóðskaparsosialistiska týska arbeiðaraflokkinum (á týskum: Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP), vanliga kendur sum nasistaflokkurin). Hitler var týskur ríkiskanslari frá 1933 til 1945 og einaræðisharri í Týsklandi (við heitinum Führer und Reichskanzler) árini 1934-1945. Hann hevði ein avgerandi høvuðsleiklut í stovnanini av Nazismuni, í Seinna heimsbardaga og í Holocaust.
Hitler var borin í heim í Eysturríki-Ungarn. Hann fekk seinni týsk ríkisborgararættindi og stillaði upp til týska forsetavalið í 1932. Hann vann tó ikki, men í 1933 gjørdist hann ríkiskanslari. Hetta var eitt fet á leiðini til einaveldið. Tá ið forsetin Hindenburg doyði í 1934 gjørdist Hitler bæði kanslari og forseti og útnevndi seg sjálvan til ríkisførari, harav týska heitið Führer und Reichskanzler. Tá hann nú var einaveldisharri avgjørdi hann, at bólkar av øðrvísi fólki skuldu avrættast, herundir jødar og samkynd. Eisini gjørdust fakrørslurnar ólógligar, og umfatandi sensurur varð framdur.
Hitler verður mest settur í samband við seinna heimsbardaga, Holocaust og nasistisku rørsluna í Týsklandi.
29. apríl 1945 varð hann giftur við Evu Braun. Tey tóku sítt egna lív saman í seinastu døgunum í seinna heimsbardaga.