text:
Føroyar
Føroyar (danskt: Færøerne) (62° norðurbreidd, 7° vesturlongd) eru oyggjaland í Norðuratlantshavi. Føroyar er partur av Norðurlondum og Norðurevropa og hoyrir framvegis til Danmark. Íbúgvarnir verða nevndir føroyingar, og tungumálið er føroyskt. Føroyska flaggið verður nevnt Merkið og føroyska skjaldarmerkið ímyndar ein veðr á bláum skjøldri. Oyggjarnar hava egið løgting og egið flagg. Tó eru Føroyar ikki við í ES, hóast Danmark er.
Føroyar liggja í Norðuratlantshavi, 280 km norðan fyri Hetland, 430 km frá Íslandi og 575 km vestan fyri Noreg. Landið er fjallaland, 18 størri og smærri oyggjar, umleið 1400 km2 í alt. Norður og suður er landið 113 km, og eystur og vestur eru 75 km. Veðurlagið er óstøðugt.
Tann 1. juli 2011 búðu 49 267 fólk í Føroyum [2]. Umleið 19.300 búgva í høvuðsstaðarkommununi, Tórshavn, og uml. 4 700 fólk búgva í næststørsta býnum í Føroyum, sum er Klaksvík. Miðallívsævin í landinum er 80,11 ár [3]. Fiskivinnan er tann týdningarmiklasta inntøkukeldan í Føroyum, og fevnir hon um 95 % av øllum útflutningi úr Føroyum [4] .
Innihaldsyvirlit
- 1 Søga
- 2 Fólkið
- 3 Politikkur
- 4 Skúlaskapur
- 5 Mentan
- 6 Landafrøði
- 7 Búskapur
- 8 Djóra- og plantulívið
- 9 Myndasavn
- 10 Slóðir
- 11 Keldur
Søga
Høvuðsgrein: Føroya søga
Tá, ið ístíðirnar vóru av um ár 12 000-10 000 f.Kr., komu Føroyar undan ísinum, men enn lógu tær óbygdar í nógv túsund ár. Sjálvt eisini eftir at fólk um 4 000 f.Kr. búsettust í Orknoyum og Hetlandi. Eftir at ísurin var horvin, kom gróðurin umsíðir, borin av havstreymum og vindi, og líðir og dalar vallaðust. Rannsóknir av jóansøkugrasfræi kundu bent á búseting í Føroyum longu um 2300 f.Kr., m.a. í Hoydølum. Jóansøkugras er planta, ið fylgir menniskjum og dýrum. Pytheas úr Massalia gjørdi umleið 310 f.Kr. rannsóknarferð út í Norðuratlantshavið. Hann kom til Bretlands, haðan sigldi hann í seks dagar norðureftir og síðani eystureftir og kom til land, ið hann nevndi Thule. Semja er ikki um, hvat land hetta var, gitt hevur verið Orknoyar, Hetland, Føroyar og Noreg.
Írski munkurin Dicuil skrivar í 825 bókina Liber de mensura orbis terrae (føroyskt: "Bók um mát jarðarkringsins"), har oyggjar, ið helst eru Føroyar, eru nevndar. At døma eftir fjarstøðu og landafrøðiligu lýsingini mugu hesar oyggjar vera Føroyar. Hann sigur, at norskir ránsmenn nú hava rikið einbúgvarnir burtur. Grímur Kamban er fyrsti landnámsmaður umleið 825. 998 taka føroyingar við kristindóminum, men tað er politiskt og átrúnaðarligt stríð millum Sigmund Brestisson og Trónd í Gøtu. Tróndur í Gøtu stendur á odda fyri mótstøðuni móti trúarskiftinum.
Føroyar verða nevndar sum biskupssetur í pávabrævi í 1133. Ormur, Føroya biskupur, er á kirkjufundi í Lund í 1139. Av tí at hann er hin 4. biskupurin, kann bispasetrið verða stovnað fyri 1100. 1035 tekur Leivur Øssursson Føroyar í len frá Noregs kongi og 1100 verða Føroyar biskupsdømi undir Nidaros erkabiskupsdømi. Erlendur bispur skrivar í 1298 Seyðabrævið í Kirkjubø, har Kirkjubømúrurin síðani verður byrjað bygdur í 1300, men ikki bygdur liðugur. Erlendur er biskupur í Føroyum 1269-1308.
Vatikanríkið fær pæturspengar/rómaskatt úr Føroyum fyri árini 1319-1326. Rómaskatt guldu húsbøndur við ávísari ogn. At rokna eftir hesi uppgerðini vóru tá í minsta lagi 270 sjálvstøðug hús við hesi áogn í Føroyum. 1380 fylgja Føroyar við Noregi undir danskan kong. Eftir trúbotina 1538 verður biskupstólurin niðurlagdur og Føroyar verða biskupsdømi undir Bergens biskupi. Kongur tekur 2/3 av kirkjugóðsinum. 1619 fylgir handilin við Føroyar frá Bergen til Keypmannahavnar. 1620 kemur Føroya kirkja undir Sælands biskup.
Í Gablatíðini 1655-1709 fær Kristoffur Gabel Føroyar í len. 1662 fær hann, og seinni sonurin, eisini einkarrætt til Føroya handil. 1673 skrivar presturin Lucas Debes bókina Færoæ et Færoa reserata. Eldur er í í Tinganesi, og flestu bygningar hjá handlinum brenna í grund. 1688 verður Norska Lóg galdandi í Føroyum. Stóra turkaránið er í Hvalba í 1629. Sjórænarar á tveimum skipum úr Algeria, ið tá var partur av turkiska Osmannaríkinum, drepa 6 fólk og taka fleiri enn 30 kvinnur og børn við sær til trælamarknaðin í Norðurafrika. Annað skipið fer á land í Hvalba og gerst vrak. Helst høvdu hesi somu skip í 1627 rænt 250 fólk í Íslandi; 35 íslendingar vórðu seinni leyskeyptir úr trældómi. Men ongin føroyingur kom aftur.
Seyðabrævið verður týtt til danskt í 1637. Nú hava danskir myndugleikar ikki longur skilt tað norrøna málið. Seyðabrævið var í gildi, til Hagalógin kom í 1886. Síðan 1709 er kongligur einahandil. Rybergs handil er 1768-1788 í Vágsbotni, Tórshavn. Føroyingar læra at salta sild, og klippfiskur verður útfluttur. Umsitingin av Føroyum verður 1776 løgd undir Sælands stiftsamt. 1781-1788 er Føroyaferðin hjá Jens Christian Svabo, sum skrivar bókina Indberetninger fra en Reise i Færøe 1781-1782.
Nólsoyar Páll byggir Royndina Fríðu 1804. Eisini í 1804 verður latínskúlin stongdur (stovnaður 1547). 1809 gongur Nólsoyar Páll burtur við skipi sínum. Eftir Fríðurin í Kiel 1814 fer Noreg frá Danmark undir svenskan kong. Føroyar, Ísland og Grønland vera verðandi saman við Danmark. Løgtingið verður avtikið 1816 og Føroyar verða danskt amt.
Ein avleiðing av kjakinum um undirvísingarmálið í fyribils skúlaskipanini verður, at V.U. Hammershaimb ger uppskot til føroyskt skriftmál í 1846, ið tekur støði í norrøna upprunanum. Við smærri broytingum er hetta tað skriftmál, vit nýta í dag. Giftingarbannið í “Trælalógini” frá 1777 verður tikið av. 28 føroyingar senda umbøn til stættartingið í Roskilde, um at fáa løgtingið endurreist sum ráðgevandi stovn. Brennivínsnýtslan er farin at vaksa. Avhaldsrørslan byrjar.
Danska grundlógin frá 1849 verður sett í gildi í Føroyum 1850. Fyrsta val í Føroyum til danska ríkisdagin er 1851, og 1852 verður Løgtingið endurreist sum ráðgevandi amtsráð. Kongligi einahandilin verður avtikin tann 1. januar 1856. Føroyar hava nú fríhandil.
1861 verður realskúlin í Havn stovnaður og 1870 læraraskúlin. Almúguskúlar koma 1872. Kvinnur sleppa tó ikki inn á skúlan fyrr enn í 1884. I hetta árið verður eisini kommunulóg fyri Føroyar sett í gildi, og sluppfiskiskapurin byrjar. “Dimmalætting” (danskt Amtstidende for Færøerne) kemur út í 1878. Alt er skrivað á donskum.
Tann tjóðskaparligi fundurin í tinghúsinum er 2. jóladag 1888 og førir til, at Føringafelag verður stovnað. Fundurin samtykti m.a., at virkast skuldi fyri:
- At kristniundirvísingin skuldi vera á før.
- At føroyskt skuldi verða fak í skúlanum.
- At undirvísast skuldi í føroyskari søgu.
- At loyvt skuldi verða at prædika á før.
- At stovnseta føroyskan háskúla.
At fremja hesi endamál varð Føroyingafelag stovnað ein mánað seinni. Í 1890 fór Føroyingafelag undir blaðútgávu. “Føroyingatíðindi” var fyrsta blað, ið varð skrivað á føroyskum. Jóannes Patursson og Rasmus Effersøe stóðu á odda fyri nýggju føroysku tjóðskaparrørsluni.
1899 verður Føroya Fólkaháskúli settur á stovn. Mortensens handil keypir eisini í 1889 fyrsta føroyska dampskipið Føring. Hann sigldi við fiski til Suðurevropa, og heim við aftur høvdu teir salt og aðrar vørur. Jákup Jakobsen doktari leggur fram sítt nýggja føroyska stavingarlag. Hetta byggir á framburðin (ljóðfrøðina) og ikki á upprunan (upprunafrøðina) sum stavingarlagið hjá Hammershaimb.
Fyrstu politisku flokkar í Føroyum verða til 1906-1908: Sambandsflokkurin og Sjálvstýrisflokkurin, ið fyrstu ferð fær meiriluti á tingi 1918. Løgtingsskipanin verður broytt 1923: Amtmaður og próstur eru ikki longur løgtingsmenn. Tingið velur sjálvt formann. 1928 fær Javnaðarflokkurin umboð á tingi. 1937 setir Løgtingið Føroya Studentaskúla á stovn. Grein 7 í fyriskipan frá 1912, um at undirvísingarmálið í skúlunum skuldi vera danskt, verður avtikin tann 13. desember 1938. Føroyskt bleiv kirkjumál tann 13. mars 1939.
1940-1945 eru Føroyar hersettar av Bretland. Tann 25. apríl 1940 bleiv Merkið góðkent sum føroyskt flagg. Fólkaflokkurin, sum varð stovnaður 1939, fekk 6 mans á ting í 1940. Við fólkaatkvøðu um stjórnaruppskot ella loysing tann 14. september 1946 er meiriluti fyri loysing, men kongur sendir løgtingið heim, og løgtingsval gevur meiriluta fyri sambandi. Heimastýrislógin kemur í gildi 1948, og Tjóðveldisflokkurin stovnaður.
Í 1957 verður Útvarp Føroya stovnað. Føroyar fáa 12 fjórðinga fiskimark í 1964. Fróðskaparsetur Føroya verður sett á stovn í 1965.
Føroyar fáa umboð í Norðurlandaráðnum í 1970, og í 1974 er løgtingssamtykt um, at Føroyar ikki gerst limur í E.E.C.
Fyrsta føroyska frímerkjaútgávan hjá Postverki Føroya er 1. apríl 1976. Árið fyri hevði danska postverkið útgivið frímerki við føroyskum teksti.
1977 fáa Føroyar 200 fjórðinga fiskimark.
Í byrjanini av 1990'unum valdaði kreppa í Føroyum. Kreppan, ið vardi frá 1989 til 1995, hevði við sær eina mikla fráflyting. Sagt verður, at umleið 10 % av samlaða fólkatalinum flutti av landinum, nógv av hesum til Danmarkar.
Fólkið
Høvuðsgrein: Føroyingar
Føroyingar koma frá víkingum, sum komu til Føroyar at seta búgv. Í Føroyingasøgu kunnu vit lesa, at tað var víkingurin Grímur Kamban, sum fyrstur bygdi Føroyar. Menn halda tað verið í 825, hálvthundrað ár áðrenn víkingurin Naddoddur, sum var á veg úr Noregi til Føroya rak av leið og sum fyrsti víkingur kom til Íslands. Hann støðaðist tó ikki har, men vendi aftur til Føroya. Serliga á Harald Hárfagra døgum, verður sagt í Føroyingasøgu, flýddi nógv fólk úr Noregi undan harðræði hansara, og settu búgv í Føroyum, aðrir í Íslandi og øðrum óbygdum londum.
Eftir hesum kunnu vit ætla, at føroyingar eru ættaðir úr Noregi, og tey fyrstu hundrað árini, teir hava búð í hesum oyggjum, munu teir ivaleyst hava kent seg sum norðmenn, og málið, teir hava talað, hevur verið norskt. Men nú eru liðin gott og væl túsund ár, síðandi fyrsti norðmaður búsettist í Føroyum, og í hesum árum hevur bæði mál og fólk broytt seg so mikið, at nú eru vit ikki longur norðmenn, vit eru føroyingar, og málið, vit tala, er ikki norskt, men føroyskt mál. Føroyskt er nær skylt við hini norðurlanda málini, serliga við norn, íslendskt og nýnorskt, og næstu skyldfólk okkara eru norðmenn, íslendingar, sviar og danir.
Jónas er tað mest vanliga drongjanavnið hjá nýføðingum í Føroyum í 2010 [5].
Orðalýsing
Eingin ivi kann vera um, at ríkisrættarliga støða Føroya ger tað trupult at greina hugtakið føroyingur. Hetta kemst serliga av, at føroyingar ikki hava sjálvstøðugan føroyskan ríkisborgararætt, men eru fevndir av danska ríkisborgararættinum, sum er galdandi fyri alt Danska ríkið. Ein føroyingur er tí í heimastýrishøpi einans "dansk statsborger henboende på Færøerne" og hvørvur sostatt hagfrøðiliga sum føroyingur, um hann flytur til Danmarkar. Hetta hevði við sær, at neyðugt var at skilmarka hugtakið "føroyskur útiseti". Henda skilmarking kundi verða nýtt sum grundarlag fyri leitan í dátasøvnunum hjá Danmarks Statistik. Avgjørt varð tí, í samstarvi við Danmarks Statistik, at hendan skuldi vera soljóðandi:
- 1. Ættarlið: Fólk, sum eru fødd í Føroyum, men sum í dag eru búsitandi í Danmark og hava ikki undanfarin ættarlið búsitandi í Danmark.
- 2. Ættarlið: Fólk, sum eru børn hjá 1. ættarliði og eru búsitandi í Danmark. Hesi kunnu annaðhvørt vera fødd í Føroyum ella aðrastaðni, til dømis í Danmark.
- 3. Ættarlið: Fólk, sum eru ommu- ella abbabørn hjá 1. ættarliði, og eru búsitandi í Danmark. Eisini hesi kunnu annaðhvørt vera fødd í Føroyum ella aðrastaðni, til dømis í Danmark.
Mál
Høvuðsgrein: Mál í Føroyum
Móðurmálið er føroyskt, sprottið úr forna norrøna málinum. Føroyskt líkist mest íslendskum og nøkrum dialektum av norskum, tó er føroyskt vorið ávirkað nógv av donskum. Tað at Føroyar liggja so langt burtur frá umheiminum hevur hjálpt føroyska málinum at vera verandi eitt sera sermerkt tungumál. Í barnaskúlanum er undirvísing í málunum føroyskum, donskum og enskum kravd. Føroyingar flestir skilja hini norðurlandamálini, bæði skrivliga og munnliga.
Í sambandi við fólkateljingina hjá Manntali, sum varð gjørd 11. nov. í 2011, varð m.a. spurt hvat móðurmál fólk høvdu. Í Føroyum eru næstan 3000 fólk (9 %), sum hava annað móðurmál enn tað føroyska; úrslitið vísir, at tilsamans eru 2.985 fólk í Føroyum, sum hava annað móðurmál enn føroyskt. Av teimum hevur stívliga helvtin, ella 1.546 danskt sum móðurmál (3 %) og restin, 1.439 fólk, hava uppaftur onnur móðurmál [7]. Føroyskt er sjálvsagt ovast á listanum og danskt er framvegis nummar tvey. 45.361 fólk í Føroyum høvdu føroyskt sum móðurmál tann dagin kanningin varð gjørd, meðan 1.546 høvdu danskt. Á 3. plássi var íslendskt við 201, á 4. plássi enskt við 190, og so á 5. plássi kom filipinskt við 103. 99 tosaðu norskt og 86 teilendskt (thai).
Átrúnaður
Høvuðsgrein: Átrúnaður í Føroyum
Átrúnaðurin hevur ein stóran leiklut í føroysku mentanini. Umleið 82,8 prosent av fólkinum hoyrir til ta evangelisku-luthersku fólkakirkjuna,[8] og næststørsti bólkurin, sum verður mettur at vera 10 prosent, hoyrir til brøðrasamkomuna. Av tí at brøðrasamkoman ikki skrásetur limir, eru eingi nágreinilig hagtøl yvir, hvussu nógv hoyra til brøðrasamkomuna. Restin eru smærri trúarbólkar, sum flestir eru kristnir. Sambært fólkateljingini tann 1. nov í 2011 eru yvir 95 prosent av øllum føroyingum kristnir (allir kristnir samkomubólkar eru taldir saman) [9]. Næststørsti bólkur eru tey, sum ikki hava eina trúgv – ateistar. Sambært kanningini eru 1397 ateistar yvir 15 ár í Føroyum. Tey valdu at svara ”onga trúgv”, sum var ein av svarmøguleikunum. Um ateistar ikki verða taldir við, tá vit tosa um trúgv, so er buddisma næststørsta sjálvstøðuga trúgv (66 fólk yvir 15 ár). Eftir hagtølunum eru nógv flestar kvinnur, og tær allar eru undir 70 ár. Tá er bólkurin ”fleiri enn eina trúgv” heldur ikki taldur við. Hann umboðar 85 fólk. Islam er triðstørsti bólkur við 23 fólkum. Á næstu plássunum eru Bahá'í Trúgvin (13), Jødadómur (12), Hinduisma (7) og Sikhisma (3). Verður hugt eftir sambandinum millum føðiland og trúgv, so er eisini týðiligt, at eisini tey, sum eru fødd uttanlands, men flutt til Føroya, svara at teirra trúgv er kristindómur. Av teimum, sum eru fødd í Afrika, Ásia ella Miðeystri svara 70 prosent, at teirra trúgv er kristindómur og 17 prosent svaraðu buddisma. Prosentparturin av teimum, sum svaraðu kristindóm, sæst ein lítil munir, um hugt verður eftir aldursbólkunum. Gott 91 % av teimum millum 15 og 29 ár svar kristindóm, sum teirra trúgv, men hjá føroyingum yvir 70 ár svaraðu næstan 99 %, at teirra trúgv var kristindómur. Hinvegin sæst umvenda gongdin hjá teimum, sum svaraðu onga trúgv. Har minkar parturin, sum svarar onga trúgv við aldrinum.
Fólkatættleiki
Fólkatættleikin í Føroyum er í miðal uml. 35 fólk fyri hvønn km2 í 2014.[10] Tað vil siga, at um alt slag av lendi verður tikið við, so hevur hvørt fólk so nógv pláss í part, sum svarar til uml. 4 fótbóltsvøllir. Men tað er misjavnt, hvussu nógv pláss er í part kring landið. Á fleiri av útoyggjunum er bara millum 1 og 2 fólk fyri hvønn km2. Hinvegin, so býr meira enn ein triðingur av øllum fólkinum í tí størsta býnum, sum er Tórshavn, íroknað Hoyvík og Argir. Í Suðuroy er fólkatættleikin uml. 28 fólk fyri hvønn km2, og í Eysturoynna uml. 38 fólk fyri hvønn km2. Gongdin í íbúgvatalinum í Føroyum er eins og í øðrum londum tann, at fólk flyta til tey stóru plássini, og at smáplássini í flestum førum minka. Sæð undir einum eru Føroyar eitt stálbygt land; tað vil siga, at miðaltalið av fólki fyri hvønn km2 er lágt. Men kortini býr meginparturin av fólkinum tætt saman í býum og bygdum.
Føroyingar í Danmark
Sambært hagtølunum, búgva í alt 22.549 føroyingar, býttir yvir 3 ættarlið, í Danmark. Í 1. ættarliðunum er býtið millum kynini ógvuliga ójavnt, av 7.737 fólkum er ein meiriluti á 1.799 konufólk. Samanlagt eru 9.741 av teimum 22.549 fødd í Føroyum. Sum skilst av skilmarkingini av einum føroyingi í innganginum, eru øll 7.737 fólkini í 1. ættarliði fødd í Føroyum, hetta svarar til 79 % av teimum 9.741. Tey írestandi 2.004 eru tískil býtt á 2. og 3. ættarlið.
Teir 22.549 føroyingarnir, sum búgva í Danmark, svara til nærum helvtina (46,75 %) av samlaða fólkatalinum í Føroyum, sum 1. januar 2006 var 48.219 [11]. Føroysku útisetarnir eru tó einans 0,415 % av samlaða danska fólkinum, sum um sama mundið var 5.427.459. Øll trý ættarliðini hava tó til felags, at aldursbólkarnir 25-39 ár og 7-16 eru størstir. Hetta er felags fyri bæði kyn.
Eisini hava øll trý ættarlið til felags, at størsti parturin av hesum eru búsitandi í Keypmannahavnarøkinum, Norðurjútlandi, Ribe kommuni og Århus kommunu. Minst av føroyigum búgva í Bornholms Regiónskommunu [12].
Politikkur
Høvuðsgrein: Føroyskur politikkur
Føroyingar hava heimastýri, men eru í ríkisfelagsskapi við Danmark, og danska stjórnin hevur ein umboðsmann, ríkisumboðsmaðurin í Føroyum, búgvandi her á landi. Síðani 1948 hava Føroyar verið ein sjálvstýrandi partur í danska kongaríkinum. Sambært heimastýrislógini verða nøkur málsøki umsitin av donskum myndugleikum. Løgreglan og dómsvaldið í Føroyum eru eisini donsk.
Landið hevur egið lóggávuting, Løgtingið, og egið flagg. Politiskt eru Føroyar skipaðar við løgtingi, ið hevur lóggevandi valdið um hendi, og landsstýri, ið hevur útinnandi valdið um hendi. Føroya Løgting verður valt av fólkinum, valrættaraldurin er 18 ár. Løgtingið velur løgmann, og úr teimum flokkum, sum styðja løgmannin, verða landstýrismenninir tiknir. Landsstýrismenninir kunnu saman við løgmanni vera í minsta lagi tríggir og í mesta lagi fimm. Løgmaður er hægsti føroyski embætismaður, og hann er formaður fyri Føroya Landsstýri, sum er hægsta føroyska ráð. Til danska fólkatingið velja føroyingar tveir limir, valrættaraldurin til fólkatingið er 18 ár. Til øll val her í Føroyum hava kvinnur valrætt, og kvinnur kunnu eins og menn veljast til øll álitsstørv.
Oyggjarnar eru skipaðar í seks sýslur, tær eru: Streymoyar sýsla, Sandoyar sýsla, Suðuroyar sýsla, Norðoya sýsla, Eysturoya sýsla og Vága sýsla. Hvør sýsla er so aftur skipað í fleiri kommunur, og fyri hvørja kommunu stendur eitt kommunustýri, sum verður valt av fólkinum. Kommunur taka sær av lokalum málum, tó at býtið millum land og kommunur ikki altíð er so greitt. Viðvíkjandi grundlóg og ríkisrættarligum viðurskiftum eru viðurskiftini í Føroyum ógreið. Danska grundlógin er ongantíð sett í gildi við fólkaatkvøðu ella samtykt í Løgtinginum. Men hon verður útinnt av dómsvaldinum og øðrum myndugleikum. Tó er heimastýrislógin uttan iva partur av stjórnarlógargrundarlagnum í Føroyum.
Føroyar eru ikki limur í ES, og allur handil er skipaður við serligum handilsavtalum.
Sjey politiskir flokkar sita á tingi síðan valið í 2011.. Á løgtingsvalinum 19. januar 2008 gjørdist úrslitið hetta:
Eftir valið 2008 skipaðu Javnaðarflokkurin, Tjóðveldi og Miðflokkurin stjórn við 17 tinglimum. Hetta var ein lítil meiriluti, sum kom at merkja samstarvið ímillum flokkarnar. Henda samgongan skipaði seg við Jóannes Eidesgaard sum løgmanni. Samgonguni var tó ikki langt lív laga, tí longu í september 2008 segði løgmaður samstarvið við Tjóðveldið upp. Orsøkin til uppsøgnina av samstarvinum handlaði millum annað um ósemju um undirsjóvartunnil til Sandoynna, ósemju um skerjing av fiskidøgum umframt ósemju um, hvat ráð skuldi hava eina skrivstovu úti í Tinganesi.
Eftir at samstarvið við Tjóðveldið var uppsagt, fór Jóannes Eidesgaard undir samráðingar við Fólkaflokkin og Sambandsflokkin. Teir skipaðu samgongu í september 2008. Samgongan skipaði seg við Kaj Leo Johannesen sum løgmanni. Henda samgongan var ein sonevnd meirilutasamgonga, hon hevði 20 av 33 tinglimum aftanfyri seg. Hetta er sermerkt, tí sum oftast hava samgongur 17 tinglimir aftanfyri seg.
Høvuðsyvirskriftin fyri ta samgonguna var: Sjálvbjargni, altjóðagerð og samhaldsfasti.
Evropasamveldið
Føroyar hava heimastýri í danska ríkinum. Hóast Danmark er limur í Evropasamveldinum, eru Føroyar ikki fevndar av danska ES-limaskapinum. Tó eru føroyingar danskir ríkisborgarar og kunnu tí í ávísum førðum, sum eru heft at bústaði, fáa tey rættindi, sum danski ES-sáttmálin fevnir um, til dømis rætt at búseta seg og arbeiða í einum ES-landi. Sum føroyingur kanst tú velja annahvørt føroyskt pass ella danskt ES-pass. Í veruleikanum hevur valið av passi onga ávirkan á, hvørji rættindi ein føroyingur fær, tá ið hann fer til eitt ES-land. Tað, sum er avgerandi, er bústaðurin. Hetta merkir, at ein føroyingur búsitandi í Føroyum hevur ikki rætt frítt at búseta seg og arbeiða í einum ES-landi sambært felagsmarknaðarrættinum. Hinvegin fær ein føroyingur, sum er [danskur ríkisborgari, somu rættindi sum ein ES-borgari, er hann búsitandi í Danmark - uttan mun til um viðkomandi hevur føroyskt-danskt pass ella danskt ES-pass.
Samkynd
Í rættarskipanini verður munur gjørdur á samkyndum og hinkyndum. Eitt nú hava samkynd ikki loyvi at skráseta sítt parlag, og samkynd sleppa ikki at ættleiða. Var uppskot lagt fyri tingi í 2011, um at loyva samkyndum at skráseta seg í parlag, hevði tað ikki blivið samtykt [13]. Samkyndir menn kunnu eisini framvegis ikki lata blóð í Føroyum [14]. Føroyar eru eisini einasta Norðurland, sum ikki viðurkennir samkyndar familjur. Øll grannalond okkara loyva samkyndum at skráseta seg í parlagi. Í t.d. Noregi, Svøríki, Danmark, Íslandi, Bretlandi og Hollandi kunnu samkynt eisini adoptera.
At verða samkyndur hevur verði loyvt í Føroyum síðan 1933 tá tað bleiv gjørt lovligt í Danmark [15]. Samstundis bleiv aldursmark fyri samkynd parlag set til 18 ár. Síðan bleiv tað í 1988 gjørt kynspartaleyst og harvið set til 15 ár [16]. Harðskapur orsakað av kynsligu orienteringini hjá offrinum verður bólkaður sum hatursbrotsverk, og fer at hava við sær herda revsing. Hetta er úrslit av einari søguligari nýggjari lóg í 2007: Rasismugreinin [17].
Skúlaskapur
Frálæra fæst í fólkaskúlanum ella á frískúla. Í 1979 fekk Landsstýrið um hendi at umsita øll føroysk undirvísingarmál, og løgtingslóg um fólkaskúlan kom í gildi 1. august 1979. Lógin sigur m.a., at øll børn í undirvísingarskyldugum eiga ókeypis frálæru í fólkaskúlanum.
Fólkaskúlin
Fólkaskúlin er almenni skúlin hjá børnum í skúlaaldri í Føroyum. Fólkaskúlin er sjey ára grundskúli og tvey ára framhaldsskúli og kann halda fram við einum 10. flokki. Fólkaskúlalógir verða viðtiknar á Føroya Løgtingi. Landsstýrið er hægsti myndugleiki í skúlaskipinum í Føroyum og fremur henda myndugleika gjøgnum Landsskúlaráðið, sum hevur Landsskúlafyrisitingina at sita fyri skúlaskapinum. Landsskúlaráðið ásetur reglur um endamálið við frálæruni í einstøku lærugreinunum og sendir út leiðbeinandi lesi- og tímaætlarnir. Skúlanevndirnar gera uppskot til skúla- og undirvísingarætlan, sum Landsskúlaráðið skal góðkenna.
Frískúlar og háskúlar
Í frískúlum/privatskúlum fæst frálæra, á sama hátt sum í fólkaskúlanum. Summir frískúlar hava serstakt grundsjónarmið, til dømis átrúðarligt ella politiskt. Hugsanin um privatskúla kom frá fólkum sum til dømis Nicolaj Frederik Severin Grundtvig og Christen Kold. Úr hesi skúlahugsan er Føroya Fólkaháskúli sprottin, hann stovnaðu Símun av Skarði og Rasmus Rasmussen. Adventistaskúlin í Havn er eisini frískúli, og Skt. Frans skúli var privatskúli til 1985, tá ið Tórshavnar kommuna tók við skúlanum. Í 2013 eru tríggir frískúlar í Føroyum, tveir í Tórshavnar kommunu og ein í Skálabotni í Eysturoynni. Skúlarnir í Havn eru Frískúlin við Hoyvíkstjørn (Adventistaskúlin) og Frískúlin í Havn, sum í 2007 varð settur á stovn á Velbastað, har barnagarður fyrr hevði verið. Tað vóru Sharon Weiss og Eyðbjørg Dalsgaard, ið tóku stig til frískúlan.[18] Í 2013 starvaðust 10 lærarar á Frískúlanum í Havn. Frískúlin við Hoyvíkstjørn varð settur á stovn í 1966. Tað var Adventistasamkoman ið setti skúlan á stovn og sum rekur hann enn í dag. 1. august 2003 varð Frískúlin við Hoyvíkstjørn broyttur til sjálvsognarstovn og frískúla sambært løgtingslóg nr. 46 frá 26. mars 2002 við egnum viðtøkum.[19] Frískúlin Keldan í Skálabotni varð settur á stovn í 2010,[20] ein av stigtakarunum var Jastrid Høj. Fyrsta árið var ein forskúlaflokkur og ein 1. flokkur.[21]
Hægri útbúgving
Studentar ella HF-næmingar fara ofta á Fróðskaparsetrið ella annan hægri lærustovn at lesa meiri. Lesturin varir vanliga 3-7 ár og endar við próvtøku.
Mentan
Høvuðsgrein: Føroysk mentan
Føroysk mentan hevur sín uppruna í norrønari mentan. Málið er runnið úr fornnorrønum eins og í grannalondunum. Í stórum eru føroyingar kristnir hóast ymsar áskoðanir eru um júst, hvussu stórur partur av fólkinum er kristin. Við aldagomlu kvøðingini hava føroyingar siðvenju fyri kvøðing og sangi. M.a. orsakað av vantandi viðarvøkstri var ikki vanligt at nýta ljóðføri í Føroyum, og føroyingar hava dansað og kvøðið í staðin. Í 20. øld betraðist millumlanda vøruflutningurin, og føroyingar fóru tá at nýta innflutt ljóðføri, sum nú verða nógv nýtt. Á sama hátt tók myndlistin dik á seg í 20. øld, og er síðani nógv ment.
Landafrøði
Høvuðsgrein: Føroysk landafrøði
Føroyar liggja í Atlantshavi nøkurlunda miðskeiðis ímillum Norra, Skotland og Ísland. Mitt í Golfstreyminum í Norðuratlantshavi á 62 stigum norður. Her í Atlantshavi renna saman heitir og kaldir luftstreymar, og veðurlagið er skiftandi sól, regn og mjørki. Um summrini eru Føroyar rímiliga kaldar, við miðalhitanum 11 °C (52°F). Miðalhitin í okkara kaldasta mánaði er 3 °C (37°F). Sjálvt um tær liggja á 62° norður, so heldur Golfstreymurin veðurlagið flótt, so vit hava mildar vetrar. Veðurlagið er rímiliga vátt, við nógvum regni og toka, og onkuntíð stórum stormum eisini.
Oyggjarnar eru 1 399 km2 til víddar. Fólk býr á 17 av teimum 18 oyggjunum. Oyggin, sum einki fólk býr á, Lítla Dímun, er rættiliga lítil (0,82km2), og er umringað av brattum, høgum bjørgum, so hon er ring at sleppa til. Einans seyðir og fuglar búgva á oynni. Úr suðri í norður er frástøðan 113 km., og úr eystri í vestur er hon 75 km. Strandalinjan er 1 289 km. Ongastaðni í landinum ert tú meira enn 5 km. frá havinum. Tórshavn, sum er høvuðsstaður við umleið 20 000 íbúgvum, liggur sunnalaga í Streymoynni.
Slættaratindur er hægsta fjall í Føroyum (882 m. høgur) og er á norðara endan av Eysturoy. Norðanfyri er næsthægsta fjall í Føroyum, Gráfelli [22]. Í miðal eru fjøllini í Føroyum umleið 300 m. høg. 10 fjøll eru í Føroyum, hægri enn 800 m.
18 oyggjar eru í Føroyum. 17 eru bygdar og 1 óbygd, Lítla Dímun. Umframt oyggjarnar eru mangir hólmar, stakkar, drangar og sker. Tilsamans 779 av teimum. Heilt neyvt er víddin av øllum Føroyakortinum, við skerum, 1 395,74 km2. Umveldismark: 12 fjórðingar[23]. Størst er Streymoyggin, 373 km2, og minst er Lítla Dímun, 0,82 km2.
Oyggjarnar eru úr basalti, gosgróti, ið síðan fornu eldgosini er grivið burtur av jøklum í seinastu ístíð. Hesir jøklarnir eru nú firðir, sund og dalar, og orsøk til, at Føroyar eru tað oyggjasamfelagið, sum vit kenna í dag. Av tí, at Føroyar eru skaptar soleiðis, at ísurin lættliga kundi renna burtur, rennur vatn eisini lættliga burtur. Sum oftast er hetta ikki ein trupulleiki, tí nógv regn er í Føroyum. Men tað kemur fyri, at einki regn er í fleiri mánaðir.
Føroyar hava oyggjaveðurlag við ógvuliga skiftandi veðri. Bert stutt løta kann vera millum sólskin og regn, logn og storm. Sólskin, regn og mjørki hvørt um annað. Í Føroyum mást tú altið laga teg eftir veðrinum. Sjógvurin frystir ongantíð. Miðalhitin um veturin er umleið 3 (37 °F) stig og um summarið umleið 11 (51 °F) stig. Veturin er lýggjur; ofta við regni, vindi og við hvørt nakað av kava og kulda, sum ikki liggur serliga leingi. Summarið er ljóst - á hásumri nærum alt samdøgrið. Hitin liggur ofta um 10 - 12 (50-53 °F) stig, men onkrar dagar krýpur hann upp í 20 (68 °F) stig. Hóast landið er lítið, er ikki altíð sama veður allastaðni í landinum.
Oyggjarnar, úr landnorðingi eru: Fugloy, Svínoy, Viðoy, Borðoy, Kunoy, Kalsoy, Eysturoy, Streymoy, Nólsoy, Vágar, Mykines, Koltur, Hestur, Sandoy, Skúvoy, Stóra Dímun, Lítla Dímun og Suðuroy.
Búskapur
Høvuðsgrein: Føroyskur búskapur
Bruttotjóðarúrtøkan (BTÚ) hjá Føroyum í 2006 var 11 878 milliónir krónur. Skift á fólkatalið var bruttotjóðarúrtøkan umleið 250 000 krónur í 2006.
Arbeiði
Í Føroyum er ein størri partur av fólkinum arbeiðsvirkin enn í øðrum londum. 93 % av mannfólkinum og 83 % av konufólkinum eru virkin á arbeiðsmarknaðinum. Men ein stórur partur arbeiðir tó ikki fulla tíð. Av mannfólkunum arbeiða 81 % vanliga fulla tíð, meðan tað bert eru 45 % av konufólkunum, ið arbeiða fulla tíð. Heili 83 % av føroysku kvinnunum eru virknar á arbeiðsmarknaðinum. Samanbera vit við Vesturevropa undir einum, so er talið har bara 66 % av kvinnunum. Í Norðurlondum er tað Finnland, sum hevur lægstu luttøkuna av kvinnum á arbeiðsmarknaðinum við 73 %.
Størsti parturin av teimum arbeiðsvirknu eru løntakarar. Í november 2005 vóru 85 % av teimum arbeiðsvirknu løntakarar, 11 % vóru sjálvstøðug, og 5 % vóru ólønt. Í 1990 vóru 76 % av mannfólkunum løntakarar og 68 % av konufólkunum. Í 2005 vóru tølini 73 % av mannfólkunum og 74 % av konufólkunum. Ein størri partur av konufólkunum er sostatt komin út á arbeiðsmarknaðin. At løntakaraparturin millum mannfólk er minkaður, kemst helst av at alt fleiri arbeiða sum sjálvstøðugt vinnurekandi.
Arbeiðsloysi
Áðrenn kreppuna í 1990'unum var lítil og eingin skráseting av arbeiðsloysi í Føroyum. Tá Arbeiðsloysistryggingin varð sett á stovn, bar til at fáa hagtøl um gongdina í arbeiðsloysinum. Í 1995 var miðalarbeiðsloysið uml. 13 %, men minkaði síðan ár undan ári fram til 2002, tá tað var komið niður á 2,3 % av arbeiðsfjøldini. Síðani tá er tað komið nakað upp aftur, og í mars 2014 var tað gjørt upp til 4,3 %, ið enn er lágt sammett við onnur lond. Tað er 0,3 prosentstig minni enn fyri einum ári síðani, tá ið tað var 4,7 prosent. Hettar síðsta árið er arbeiðsloysið annars minkað 123 fulltíðar arbeiðsleys. Fleiri kvinnur hava verið arbeiðsleysar enn menn og í miðal hava 133 fleiri kvinnur verið arbeiðsleysar, enn tað eru menn, men tilsamans eru nú 1158 fólk arbeiðsleys. Annars vísir uppgerðin, at arbeiðsloysið er nógv størst í Sandoy, har tað er heili 8,4 prosent. Minst er arbeiðsloysið í Eysturoy, har tað er 3,5 prosent. Annars liggur arbeiðsloysið javnt ímillum 4,5 prosent í Norðoyggjum, til 5,6 prosent í Suðuroy. Tey flestu arbeiðsleysu eru ímillum 55 og 66 ár, har arbeiðsloysið er 5,9 prosent, minst er arbeiðsloysið hjá teimum í góðum árum, frá 35 til 54 ár.
Fiskiskapur
Føroysk skip fiskaðu í 2004 samanlagt 580 túsund tons á øllum havleiðum og umleið helvtin varð fiskað á føroyskum sjóøki. Hetta er meira enn tvífalt tað, sum fiskað var fyrst í 1990'unum. Nógv tann størsti parturin var tað vit kalla uppisjóvarfiskur, sum fiskað vórðu omanfyri 400 túsund tons av. Um 150 túsund tons vóru botnfiskasløg. Besta fiskiárið var 2003, tá fiskað vórðu 617 túsund tons, og tá vóru 420 tons av uppisjóvarfiski og 160 tons av botnfiskasløgum.
Fiskur er mest týðandi útflutningsvøran. Av vøruútflutninginum hava fiskavørur seinastu árini talt umleið 95 % av øllum útflutninginum. Sjálvt tá tænastuútflutningurin verður taldur uppí, telir fiskaútflutningurin nógv størsta partin - í 2004 taldi fiskaútflutningurin 82 % av øllum útflutningi av bæði vørum og tænastum samanlagt. Útflutningurin av fiskavørum í 2005 var slakar 3,4 miljardir krónur. Av virðisøkingini í landinum taldi fiskiskapur 16% í miðal árini 1998-2003.
Fiskiskapur telist eisini millum tær vinnur, har mesta arbeiðsvirksemi er. Løntakarateljingin vísir, at í 2005 vóru tað um 2 400 fólk, ella 10 % av løntakarunum, sum høvdu høvuðsinntøkuna úr fiskiskapi. Bæði talið og prosentparturin eru minni enn í 1990, tá tey vóru 2.900 og taldu góð 12 % av løntakarunum. Haraftrat eru fleiri sjálvstøðug vinnurekandi í fiskiskapi, sum útróðramenn og reiðarar, men øll starvandi í fiskiskapi telja somuleiðis 10% av arbeiðsvirknum borgarum.
Føroyar vóru í 2003 á 25. plássi, tá talan er um størstu fiskiveiðitjóðir í heiminum, meðan Noreg var á 8. plássi, Ísland var á 11. plássi og Danmark á 18. plássi. Størstu fiskiveiðitjóðirnar eru Kina, Peru og Indonesia. Kina einsamalt fiskaði í 2003 næstan 10 miljardir tons, sum er 15 % av øllum heimsins fiskiskapi upp á 67 miljardir tons, næst teimum Peru, sum fiskaði 9% og síðani Indonesia 5 %.
Uttanlandshandil
Í hagtølum kalla vit innflutning og útflutning av vørum fyri uttanlandshandil. Handil er eisini við tænastum um landamark, men tænastuhandilin verður uppgjørdur í gjaldsjavnanum og vanliga ikki í hagtølum um uttanlandshandil.
Fiskur og fiskaúrdráttir eru 97 % av útflutningsvirðinum hjá føroyingum. Sambært hagtølum er ferðavinnan næststørsta vinnan, og eftir henni kemur útflutningur av ullvørum og øðrum tilvirkaðum vørum.
Innflutningurin umfatar allar tær vørur, sum okkum tørvar, meðan útflutningurin umfatar tær vørur, sum vit eru dugnalig til at framleiða. Innflutningurin er í so máta endamálið við uttanlandshandlinum, meðan útflutningurin er tað, vit lata afturfyri, fyri at fáa ráð til innflutning.
Í einum so lítlum landi sum Føroyum, er tørvurin á innflutningi stórur, tí vit hava ikki støddina og orkuna at framleiða tað breiða vøruúrval, sum okkum tørvar til at skapa neyðuga trivnaðin í tilveruni. So at siga allar vørur, sum okkum nýtist til at seta búgv við og til dagliga nýtslu hjá húsarhaldinum, koma úr útlondum. Somuleiðis koma flestallar vørur til vinnuligt virksemi úr útlondum, tí vit hava so at siga bara fiskin, eitt lítið sindur av landbúnaðarvørum og nakað av orkukeldum til egna nýtslu. Restin av vørunum koma uttaneftir.
At vit kunnu hava so høgt livistøði í Føroyum, við einum vøruúrvali átøkt tí í ríku grannalondunum, ber bara til, tí at vit afturímóti eru før fyri at útflyta fyri stór virði av fiskavørum. Samfelagsbúskaparliga ber til at siga, at fyri alt hetta stóra vøruframboðið er goldið við fiski. Føroyar hava spesialiserað seg til at framleiða fiskavørur, sum onnur lond vilja gjalda so nógv fyri, at vit afturímóti kunnu innflyta vørur, sum hóska til okkara høga livistøði.
Handilsjavnin er úrslitið av endaliga roknskapinum, uttanlandshandlinum viðvíkjandi. Tá árið er runnið, verður handilsjavnin gjørdur upp sum munurin millum inntøkurnar frá útflutningi av vørum og útreiðslunum av innflutningi av vørum. Síðani 1988 hava verið 5 ár við halli á handilsjavnanum, 11 ár við avlopi og 3 ár, har handilin so at siga hevur javnviga. Ofta - hóast ikki altíð - er tað so, at tá framgongd er í búskapinum, verður hall á handilsjavnanum, tí innflutningurin til íløgur og nýtslu veksur, meðan tað hinvegin ofta er avlop av handilinum í vánaligum tíðum, tí at keypsorkan er lág og íløguhugurin minni. Minkar útflutningurin av serligum ávum sum fiskaloysi, prísfalli ella tí fiskaalingin fer fyri bakka, kann tað sjálvsagt eisini elva til hall av uttanlandshandlinum.
Keypara- og seljaralond
Inn- og útflutningurin av vørum, skift á ávikavist upprunaland og nýtsluland fyri 2007, sær soleiðis út sambært Hagstovu Føroya:
Ferðavinnan
Seta við tølini saman fyri bæði loft- og sjóleiðirnar, so kann samlaða talið av útlendskum ferðafólkum til Føroyar roknast at vera 38.560 í 2008. Afturat teimum 38.560 ferðafólkunum koma tey, ið komu til Føroyar við ferðamannaskipi. Hesi vóru, við manning, 33.000. Samanlagda ferðafólkatalið av útlendingum í Føroyum kann sostatt sigast at vera 71.560. Visit Faroe Islands metti í 2005, at 45.000 ferðafólk vitjaðu Føroyar. Talið var mett at standa í stað í 2006.
Ferðafólk komin loftvegis
Ferðafólkaflutningurin loftvegis til Føroyar er tann ferðabólkurin, ið hevur økt mest um ferðafólkatalið. Seinastu tíggju árini er ferðafólkatalið tvífaldað til uml. 230.000. Her er talan um komur og fráferðir. Metingar hjá Visit Faroe Islands meta, at 79 % av ferðafólkunum hjá Atlantic Airways eru føroyingar. Tað komu í 2008 111.033 ferðafólk til Føroyar. Av teimum vóru 21 % útlendingar, um vit fylgja metingum hjá Visit Faroe Islands, svarandi til 23.316 útlendingar (í 2006 21.690).
Ferðafólk komin sjóvegis
Norröna, ið er einasta ferðamannaskip við regluligum túrum til Føroyar, flutti í 2006 31.533 ferðafólk til Føroyar. Av teimum vóru 46,5 % føroyingar. Hini 53,5 % komu í høvuðsheitum úr Skandinavia (33,8 %) og Norðurevropa (13,4 %) og vóru 16.870 av samlaða ferðafólkatalinum.
Ferðamannaskip
Talið av ferðamannaskipum, ið koma inn á Tórshavn, tykist at vera í støðugum vøkstri. Nevnast kann, at í 1999 var talið av ferðafólkum, sum komu við ferðamannaskipum, stívliga 7000, uttan manning. Longu í 2006 var hetta talið nærum fýrafalda, tá talið av ferðandi var 25.000, uttan manning. Verður manningin tald við, vóru umleið 33.000 ferðafólk í hesum bólki í 2006. Ein kanning, sum var gjørd í 2006 av einum bólki, settur av Tórshavnar kommuna vísti, at ferðafólkini brúka í miðal bert 100 kr. hvør. Brúkar hvørt av ferðafólkunum 100 kr. í miðal, tá eru útferðir ikki íroknaðar, kann inntøkan roknast at vera 2,5 mió. kr. Um manningin verður tald við, er inntøkan 3,3 mió. kr. Tá samlaða BTÚ fyri Føroyar var 11.738 mió. kr í 2006 , var nýtslan hjá hesum ferðafólkunum einans 0,028 % av samlaðu bruttutjóðarúrtøkuni.
Handilssáttmálar
Síðani 1945, og serliga síðani fyrst í 1970-árunum, er millumtjóða handil vaksin nógv. Ein avleiðing av hesum er búskaparliga altjóðagerðin, sum hevur viðført handilsliga frælsisgerð millum lond. Sum avleiðing av samráðingum í GATT og síðan 1995 í Heimshandilsfelagsskapinum er altjóða handil vorðin alsamt meira opin. Hetta hevur millum annað havt við sær, at tollur er lækkaður, og at aðrar handilsforðingar eru beindar burtur. Føroyar eru til dømis limir í heilsufrøðiliga økinum í ES og gjørdust í 2005 partur av alevropiska miðjarhavsøkinum um samsavnan av uppruna (EMFTA, Euro-Mediterranean Free Trade Area). Føroyar hava síðan 1. januar 1995 verið fevndar av danska limaskapinum í WTO. Sostatt eru altjóða ásetingar, sum eru gjørdar í hesum felagsskapi, eisini galdandi fyri Føroyar.
Føroyar hava í løtuni fríhandilssáttmálar við Evropasamveldið og EFTA-londini Noreg, Ísland og Sveis – hetta eru fýra sáttmálar við tilsamans 28 lond. Umframt hetta er MFN-sáttmáli við Russland komin í gildi í 2006. Hetta er ikki ein handilssátmáli, men ein sáttmáli sambært Most Favoured Nation-meginregluni í WTO, sum sigur, at allar sømdir, eitt land veitir einum øðrum, skulu galda fyri øll WTO-lond. Føroyar kunnu sostatt ongantíð fáa verri sømdir enn nakað annað land, ið hevur handilssamband við Russland. Í roynd og veru merkir hetta, at tollurin á fleiri vørum er farin í helvt. Føroyar hava áður havt handilssáttmálar við Finnland, Svøríki, Pólland og Estland, sum allir fullu burtur, tá hesi fýra londini gjørdust limir í ES. Føroyar og Russland royndu í fleiri ár at fáa ein handilssáttmála landanna millum, men tað eydnaðist kortini ongantíð at koma endaliga á mál, tí Russland knýtti WTO-limaskapin at handilssáttmálnum. Úrslitið var, at Føroyar gjørdu ein sáttmála við Russland, sum byggir á grundregluna hjá WTO um Most Favoured Nation Treatment. Sáttmálin kom gildið í 2006.
Sáttmáli Føroya við ES frá 1996 er fríhandilssáttmáli, ið loyvir ídnaðarvørum frítt at fara millum partarnar báðar meðan tað eru avmarkingaravmarkingar á landbúnaðar- og fiskivinnuøkinum. Føroyar hava at kalla veitt ES fullkomnan fríhandil (seyðakjøt og mjólkaúrdrátt undantikið), meðan tað eru avmarkingar hinvegin. Kortini hevur gongdin síðan 1991 verið, tá ið Føroyar á fyrsta sinni fingu fríhandilssáttmála við EF, at færri og færri handilsforðingar eru. Í 2005 gjørdust Føroyar partur av kummuleringskipanini, eisini nevnd samsavningarskipanini, hjá ES. Í stuttum merkir hetta, at tað er lættari hjá Føroyum at hava handil við ES-limalondini, Ísland, Noregi og Sveis. Skipanin hevur fleiri tættir, sum vinnulív í Føroyum kann nýta. Ein av meginreglunum í skipanini er, at vørur kunna skifta uppruna millum lond í skipanini. Tað ber til at keypa rávøru, tilvirka vøruna og útflyta hana sum føroyska vøru.
Djóra- og plantulívið
Djóralívið
Ríkt djóralív er í Føroyum. Nógvur seyður og nógvur fuglur, har uppií lundar og eisini tjøldur, sum er tjóðarfuglur landsins. Í havinum eru ein ørgrynna av fiskasløgum, kópum, krabbum, rækjum, og hvalum, m.a. bóghvítuhvalur, grindahvalur og augustur. Hendinga høgguslokkur sæst eisini. Seyðurin er tann mest eyðsýndi parturin av djóralívinum í haganum. Samstundis hevur hann eisini so mikið stóra ávirkan á vøksturin, at hann setur dám á skordýra- og fuglalívið. Rotta og mús liva í Føroyum, hóast músin er á einum avmarkaðum øki, á nøkrum fáum oyggjum (. Músin, sum livir í Føroyum er vestanmúsin (Mus domesticus) [25]. Rottan, sum livir í Føroyum er brúna rottan (Rattus norvegicus), hon er at finna um alt landið, og verður eisini kallað ferðarottan. Viðvíkjandi flogmús, so hava seinastu árini flogmýs verið at sæð í Føroyum. Um tað fara at nørast her, vita vit ikki enn. Haran, sum vit kenna í Føroyum er norðurevropeiska snjóharan (L. timidus). Hon hevur gjøgnum tíðirnar broytt lit, frá at vera snjóhvít, til at vera meiri grá. Eisini skiftir hon lit eftir árstíðunum. Haran verður veidd um veturin frá 2. nov til 31. des.
Um 54 fuglasløg eiga javnan í Føroyum. Fuglabjørgini og lundalondini eru fuglaríkastu partarnir av náttúruni, og bjørgini verða øll roknað sum "Important Bird Area" (Týdningarmikil fuglaøki) sambært BirdLife International. Økið við Sandsvatn, Gróthúsvatn og Søltuvík er einasta økið, sum ikki er fuglaberg, men sum verður roknað sum "Important Bird Area". Vit vita ikki neyvt, hvussu nógv djórasløg eru á landi í Føroyum. Ein samanteljing vísti yvir 1000 sløg av skordýrum í 2010, og harafturat kemur ein hópur av ryggleysum djórum, sum til dømis ormar, maðkar, sniglar o.tíl. Helst eru tað eisini nógv sløg, sum ikki eru skrásett enn. Um tað er orsakað av alheimsupphitingini ella ikki, so kunnu granskarar vátta, at djóralívið í Føroyum er broytt seinastu 10-20 árini. Nýggj skordýrasløg hava fest seg og eru farin at nørast, nýggir fuglar búleikast nú í Føroyum, og broytingar síggjast eisini í havinum, eitt nú síggjast fleiri nýggj fiskasløg.
Plantuvøkstur
Tað finnast okkurt um 400 sløg av plantum í Føroyum, av teimum íalt 248.428 kendu plantusløgunum, ið finnast á jørðini. Av hesum eru 60 innførd av fólki; sum príðisplantur í urtagørðum ella, sum av óvart, eru komnar sum óbodnir gestir í ferðagóðsi. Til samanberingar kann sigast, at talið av hægri plantum í Norra er okkurt uml. 2.000 meðan tað í Danmark er 4000. Ráðandi vøksturin er graslendi við sløgum, sum bæði vaksa í láglendi og á háfjallinum. Á háfjallinum, sum er oman fyri 400 m., verður vøksturin berligari við sløgum, sum sum eru eyðkend fyri láglendið á tí arktiska økinum. Urtapílur (Salix herbaceae), aksgrógvin bløðkuurt (Bistorta vivipara) og grámosi (Racomitrium lanuginosum) eru ráðandi sløgini.
Vanligasti vøksturin er graslendi, ið er frá fjøru til fjallatind. Lyngheiðar finna vit bert í láglendinum upp í 200 m. hædd, har lyngheiðavøksturin hvørvur. Ráðandi planurnar á lyngheiðunum eru vanligur heiðalyngur (Calluna vulgaris), tvíkynjaður berjalyngur (Empetrum hermaphroditum), aðalbláber (Vaccinium myrtillus), sjáldnari eisini føroyskur klokkulyngur (Erica cinerea) og heiðabláber (Vaccinium uliginosum). Hópur av urtum vaksa eisini á lyngheiðunum, eitt nú børkumura (Potentilla erecta), fagurligt pirikum (Hypericum pulcrum) og smá silkibond (Polygala serphylla). Lyngheiðar eru bert á størstu oyggjunum og trívast best á lýggjum suðurvendum fjallasíðum. Á skuggasíðum er einki heiðalendi. Oman fyri 200 m. minkar útbreiðslan av berjalyngi og bláberjagróðri so smátt eisini, til o.u. 400 m. oman fyri sjóvarmálan; tá hvørva hesi sløgini eisini.
Myndasavn
Slóðir
- Løgmansskrivstovan
- Hagstova Føroya
- Føroya landsbókasavn
- Allar bygdir í Føroyum (danskt)
- Skulin.fo Myndasavnið
- Kringvarp Føroya
- FaroeNature: alt um náttúrurna í Føroyum
- The World Factbook: Faroe Islands (enskt)
- Føroysk frímerki
- Flickr - Faroe Islands
- Faroeislands.com við Faroe Islands Tourist Guide
Keldur
- ↑ http://www.tinganes.fo/Default.aspx?ID=219
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fo.html
- ↑ CIA World Factbook, Føroyar
- ↑ Hagstova Føroya, Fiskiskapur
- ↑ http://www.demokratia.fo/print.asp?id=2733
- ↑ http://www.hagstova.fo/fo/folkateljing/folkid-111111/filipinsk-og-teilenskt-vunnu-fram-sum-modurmal
- ↑ http://www.hagstova.fo/fo/folkateljing/folkid-111111/filipinsk-og-teilenskt-vunnu-fram-sum-modurmal
- ↑ Landsfólkayvirlitið, Føroya Stiftsstjórn.
- ↑ http://www.hagstova.fo/fo/folkateljing/atrunadur/eitt-kristid-samfelag
- ↑ http://www.hagstova.fo/sites/default/files/Faroe%20Islands%20in%20figures%202014_0.pdf
- ↑ Hagstova Føroya
- ↑ http://www.dnag.dk/get.file?ID=2783
- ↑ http://aktuelt.fo/grein/samkynd_avvist_av_logtinginum
- ↑ http://lgbt.fo/?page_id=376
- ↑ http://copenhagen.angloinfo.com/information/family/lgbt/
- ↑ http://ansoblog.wordpress.com/
- ↑ http://logting.elektron.fo/logtingsmal/Logtingsmal06/VanligTingmal/020.06Revsilog-Samkynd.htm
- ↑ Aktuelt.fo Frískúlin verður á Velbastað
- ↑ Friskulin.fo
- ↑ []
- ↑ Aktuelt.fo Frískúlin í Kelduni veksur við risafetum
- ↑ http://www.us.fo/Default.aspx?ID=6562
- ↑ ANORDNING NR. 240 FRÁ 30. APRIL 2002 OM IKRAFTTRÆDEN FOR FÆRØERNE AF LOV OM AFGRÆNSNING AF SØTERRITORIET
- ↑ http://www.smyrilline.fo/Um-skipid-17279.aspx
- ↑ http://setur.fo/uploads/tx_userpubrep/A_molecular_characterization_of_the_charismatic_Faroe_house_mouse.pdf


c: text/html

text:
James Cook
James Cook (f. 7. november 1728 í Yorkshire í Ongland, d. 14. februar 1779 í Kealakekua í Hawai'i) gjørdist kendur, tá ið hann kortlegði stórar partar av Kanada í Sjeyárabardaganum (1756-1763). Bæði í Kanada og í Kyrrahavi teknaði hann nágreiniligari enn nakar annar undan honum. Hann kom til stórar partar av Polynesia, granskaði Suðuríshavið, sigldi kring Nýsæland, kortlegði eysturstrondina við Avstralia og savnaði nógv vísindaligt tilfar. Vísindamenn og listamenn, sum vóru við honum, eygleiddu og festu á blað alla atkomiliga vitan um dýr, fólk og londini, teir vitjaðu. Árini 1768-1779 varð Cook høvuðsmaður fyri teimum rannsóknarferðum í Kyrrahavi og útvegaði evropearum størri vitan um Kyrrahavsoyggjar og Avstralia, enn nakar maður hevði gjørt. Hann var frálíkur sjómaður, rannsóknarfari og oddamaður. Hann var strangur, men virdur maður, og bjargaði heilsuni á monnum sínum, tí at hann legði stóran dent á, at teir fingu rættan kost og vóru reinførir. Hann legði sær altíð nær at fáa gott vinalag við teir polynesarar, hann vitjaði. Allir, sum vóru við á ferðum Cooks, fingu stóra virðing fyri honum, og vórðu honum trúfastir.
Frá 1768 til 1771 sigldi Cook fyrst til Tahiti, síðan kring Nýsæland, sum hann kortlegði, og haðan til eysturstrondina á Avstralia. Hesi bæði londini vóru áður hildin at vera partur av Terra Australis (Suðurland), eitt ovurstórt sagnmeginland. Á aðru ferð síni (1772 til 1775) granskaði Cook Suðuríshavið, suður at ísmarkinum. Cook fann einki land, og tað bendi á, at nevnda sagnland bara kundi verða kring Suðurpólin. Hann kom til næstan allar teir stóru oyggjaflokkarnar í Suðurkyrrahavi. Í 1776 til 1779 leitaði hann eftir Útnyrðingsleiðini úr Evropa, norðan fyri Alaska, til Asia. Á vegnum granskaði hann Hawai'i, og har varð hann dripin í 1779.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Forsætisráðharri á almennari vitjan
Forsætisráðharri Íslands, Jóhanna Sigurðardóttir og maki hennara, Jónína Leósdóttir við fylgi komu til Føroyar á almenna vitjan 6.-8.sept.
Vitjað varð í Norðurlandahúsinum, á Listasavni Føroya og á Føroya Fornminnissavni. Týskvøldið var løgmaður vertur við einum døgurða í Kirkjubø.
Mikumorgunin hevði løgmaður bjóðað Jóhonnu Sigurðardóttir til morgunmat í Tinganesi saman við landsstýrisfólkunum. Aftaná var fundur millum løgmann og íslendska forsætisráðharran. Víst varð til grein 7 í Hoyvíks-sáttmálanum, ið varð undirritaður landanna millum hin 31. august 2005, har víst verður á viljan hjá báðum pørtum at stimbra og breiðka samstarvið landanna millum á øllum viðkomandi økjum, ið hava felags áhuga. Sipað verður serstakliga til menning av menniskjatilfeingi í almenna geiranum.
Felags endamálsyvirlýsing
Forsætisráðharri Íslands og Føroya løgmaður vilja hervið vísa til grein 7 í Hoyvíks-sáttmálanum, ið varð undirritaður landanna millum hin 31. august 2005, har víst verður á viljan hjá báðum pørtum at stimbra og breiðka samstarvið landanna millum á øllum viðkomandi økjum, ið hava felags áhuga. Sipað verður serstakliga til menning av menniskjatilfeingi í almenna geiranum.
Við støði í ynskinum at styrkja vinabond og samstarv landanna millum í samsvari við Hoyvíkssáttmálan, ynskja forsætisráðharri Íslands og Føroya løgmaður at víðka samstarvið millum viðkomandi stjórnarráð á hesum økjum:
- Fyrisiting, leiðslu og løgfrøðiliga siðvenju í landsfyrisitingini
- Javnstøðu, rættargrundarlag, mannagongdir, kunningar- og útbúgvingarátøk.
Viðvíkjandi teimum geirum, ið eru nevndir í grein 2, skal viðmerkjast, at eitt tílíkt samstarv kann vera umbýti av starvsfólki og upplýsingum, vitjanir, ráðstevnur, skeið ella felags granskingarverkætlanir.
Nærri útgreining um ætlanir og átøk eiga at verða tikin upp í felagsnevndini, sum er sett sambært grein 8 í Hoyvíkssáttmálanum.
Forsætisráðharri Íslands og Føroya løgmaður eru samd um at stimbra og styrkja vinabandið og samstarvið millum Ísland og Føroya og vátta teirra felags áhuga í góðum samstarvi í komandi tíðum og styrkjan av Hoyvíkssáttmálanum.
Undirritað hin 8. september 2010 í Tórshavn í trimum frumskjølum á íslendskum, føroyskum og enskum.
_______________________ _____________________________ Forsætisráðharri Íslands Føroya løgmaður Jóhanna Sigurðardóttir Kaj Leo Johannessen
Kl. 11.00 var tíðindafundur í Tinganesi.
Jóhanna Sigurðardóttir og fylgi fóru av landinum seinnapartin mikudagin.


text:
28. september
28. september er dagur 271 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 272 um skotár er). 94 dagar eru eftir av árinum.
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1745 - Í einum leikhúsi í London verður bretski tjóðsangurin God Save The King á fyrsta sinni spældur alment.
- 1865 - Elisabeth Garret Anderson verður fyrsta bretska konufólk sum gerst lækni.
- 1931 - Hetta er seinasti dagur, danir kunnu býta pengar um við gull.
- 1974 - Poul Schlüter verður valdur til formann í Konservativa Fólkaflokkurin eftir Erik Haunstrup Clemmensen.
- 1991 - Mogens Glistrup verður á landsfundi koyrdur úr Framburðsflokkinum, sum hann sjálvur stovnaði.
- 1994 - Ferjan Estonia søkkur í illveðri í Eystursjónum á veg til Stockholm: 852 fólk drukna, og bara 137 verða bjargað.
- 2014 - Valborg Heinesen vann bronsu í DM maraton í Odense við tíðini 2.49.37, sum var nýtt føroyskt met. Gamla metið átti Joan Bláfoss.
- 2014 - KÍ kvinnurnar settu heimsmet við at vinna FM 15. árið á rað.
- 2014 - Føroyska fyritøkan JT electric á Kambsdali fekk eina íslendska virðisløn fyri sína menning av einum trolkamera.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1934 - Brigitte Bardot, franskur sjónleikari
- 1946 - Helen Shapiro, enskur sangari
- 1958 - Peter Gantzler, danskur sjónleikari
- 1987 - Hilary Duff, amerikanskur sjónleikari og sangari
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1675 - Lucas Jacobsøn Debes varð føddur 1623 í Stubbekøbing, Danmark.
- 1970 - Egyptiski forsætisráðharrin Gamal Abd al-Nasser doyr av hjartatilburði, 52 ára gamal.
- 1978 - Í Vatikaninum verður Jóannes Páll 1. funnin deyður, bara 33 dagar eftir at hann gjørdist pávi.


text:
Bayonetta
Bayonetta er eitt nýtt 3D action spæl, ið verður gjørt til Playstation 3 og Xbox 360. Tað serliga áhugaverda við hesum spæli, er at tað verður framleitt av PlatinumGames, undir leiðslu av Hideki Kamiya. Maðurin hevur stórar royndir á økinum. Hann er upprunaligi skaparin av vældámdu Devil May Cry-røðini, men hevur als ikki havt nakað at gjørt við eftirfylgjaranar. Eftirsum at Hideki nú ger eitt nýtt spæl í somu genru sum Devil May Cry, vænta fólk sær eitt slag av "andaligum eftirfylgjara" til upprunaliga spæl hansara.
Enn er ikki nógv kunning komin um spælið, men vit vita at høvuðspersónurin er ein heks, við revolvarum á bæði hondum og føtum. Og so segði Hideki okkurt gátuført um at hár hennara er deyðiligt.
Bayonetta kemur út í 2009.
Ein stuttur CG trailer kann síggjast á heimasíðuni hjá spælinum.


text:
Súsanna Helena Patursson
Súsanna Helena Patursson livdi frá 27. august 1864 til 15. desember 1916. Hon er fødd í Kirkjubø og foreldur hennara vóru kongsbóndi Poul Peder Pedersen (Páll Patursson) (1836-1893) og Ellen Cathrine Djonesen (Elin Dalsgarð) (1840-uml. 1866). Helana var fyrsta føroyska kvinnan, sum er kend fyri at stríðast fyri rættindum hjá kvinnum og at arbeiða fyri javnstøðu millum kynini. Hon skrivaði fyrsta sjónleikin á føroyskum máli og útgav fyrsta føroyska blað fyri kvinnur, skrivað á føroyskum. Blaðið nevndist Oyggjarnar. Meðan hon búði í Keypmannahavn bar hon so í bandi, at føroyskar kvinnur eisini kundu gerast limir í Føroyingafelagnum í Keypmannahavn, hetta hendi í 1896. Hon var systir Jóannes Patursson og Sverra Patursson. Hon var ógift og átti ongi børn.
Innihaldsyvirlit
Helenu Patursson til minnis[rætta | rætta wikitekst]
HELENA PATURSSON
Hon ynskti sær sól og summar;
tó aldri ta eydnu fann.
Sóttin hom tærdi livsins rót,
og langliga stundin rann.
Hon vildi fegin hjálpa
og benda á beina leið -
men fólkið svav og tað svevur enn,
og verkið eydnaðist ei.
Nú ynskti hon bert at sova,
brotin á legu hon lá. -
Og deyðin, hann kom á vinarhátt,
streyk henni um eygnabrá. -
Og nú er tað hvíld friður. -
Vár móðir í mold teg fjól.
Gleði teg Harrin á evstu stund,
hann gevi summar og sól
Útgivið[rætta | rætta wikitekst]
Bókmentir[rætta | rætta wikitekst]
- Malan Simonsen: Bylgjurnar leika í trá : um skaldskap eftir konufólk 1889-1945. Tórshavn: Føroya skúlabókagrunnur, 1992. - 199 síður
- Malan Simonsen: Fyri fyrst : Yrkingar, søgur og leikir eftir konufólk 1896-1945. Tórshavn: Føroya Skúlabókagrunnur, 1992. - 175 síður.


text:
gerðabók
30. fundur
Ár 2013, mikudagin 20. november, kl. 11.00, varð tingfundur settur.
Løgtingsmenninir Joen Magnus Rasmussen, Eivind Jacobsen og Sirið Stenberg eru á fundi í Noregi við Landsstýrismálanevndini, og Bill Justinussen er á fundi í Norðurlandaráðnum, og ríkisumboðsmaðurin var ikki á fundi.
Til viðgerðar:
1. Ófráboðaðir fyrispurningar
2. Kaj Leo Holm Johannesen, løgmaður, leggur fram tingmál nr. F-3/2013 Frágreiðing sambært § 51, stk. 4 í tingskipanini um “Føroyar - eitt land í Arktis. Møguleikar og avbjóðingar”
3. 2. viðgerð av tingmáli nr. 27/2013: Uppskot til eykajáttanarlóg fyri september 2013-4
Broytingaruppskot frá minnilutanum í Fíggjarnevndini fall 10-0-14
Uppskotið samtykt 25-0-0
Uppskotið fer soleiðis samtykt til 3. viðgerð
4. 2. viðgerð av tingmáli nr. 15/2013: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um áseting av skatti (barnafrádráttur)
Uppskotið fall 11-0-14
Málið avgreitt
5. Svar upp á skrivligan fyrispurning nr. S-9/2013 til Bjørn Kalsø, landsstýrismann, frá Eyðgunn Samuelsen, løgtingskvinnu, viðvíkjandi ætlanum at útvega fleiri lærupláss
Málið avgreitt
6. Svar upp á skrivligan fyrispurning nr. S-10/2013 til Bjørn Kalsø, landsstýrismann, frá Kára P. Højgaard, løgtingsmanni, viðvíkjandi tilboði til ung um ókeypis Trygdarskeið og Bláu Bók
Málið avgreitt
7. Svar upp á skrivligan fyrispurning nr. S-12/2013 til Bjørn Kalsø, landsstýrismann, frá Bjarna Djurholm, løgtingsmanni, Viðvíkjandi arbeiðslagnum hjá Málráðnum og starvsnevnd ráðsins
Málið avgreitt
8. Framløga
Formaðurin boðaði frá, at tingfólkini Bjørt Samuelsen og Rigmor Dam og Poul Michelsen vegna Framsókn hava lagt fram tingmálini nr. 51/2013: Uppskot til ríkislógartilmæli um at seta í gildi fyri Føroyar partar av broytingum í hjúnabandslógini og rættarvirknarlógini við tilhoyrandi skjølum, nr. 52/2013: Uppskot til ríkislógartilmæli um broyting í rættargangslógini fyri Føroyar og nr. 53/2013: Uppskot til ríkislógartilmæli um broyting í “anordning om ikrafttræden for Færøerne af lov om ægteskabs indgåelse og opløsning”
- at Fíggjarnevndin hevur lagt fram álit í tingmálunum nr. 32/2013: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um landsskatt og kommunuskatt (Skattalógin) (Hækkað barnagjald), nr. 45/2013: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um landsskatt og kommunuskatt (Skattalógin) (Skatting av fríari telefon og telesamskifti), nr. 46/2013: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um at seta ársroknskaparlógina í gildi í Føroyum og løgtingslóg um landsskatt og kommunuskatt, nr. 47/2013: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um avgjøld við skráseting av motorakførum og nr. 49/2013: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um landsskatt og kommunuskatt (Skattafrítøka fyri hækkað barnagjlad o.a.), og
- at Vinnunevndin hevur lagt fram álit í tingmáli nr. 16/2013: Uppskot til samtyktar um politisk tiltøk, sum kunnu lækka um kostnaðarstøðið í Føroyum
Tikið av skrá:
Svar upp á skrivligan fyrispurning nr. S-11/2013 til Kaj Leo Holm Johannesen, løgmann, frá Kristinu Háfoss, løgtingskvinnu, viðvíkjandi embætisførslu løgmans og fundi millum løgmann og CIP
Formaðurin setti næsta fund at verða týsdagin, 26. november 2013, kl. 11.00, við hesi dagsskrá:
1. Aðalorðaskifti um tingmál nr. F-3/2013 Frágreiðing sambært § 51, stk. 4 í tingskipanini um “Føroyar - eitt land í Arktis. Møguleikar og avbjóðingar”
2. Svar upp á skrivligan fyrispurning nr. S-11/2013 til Kaj Leo Holm Johannesen, løgmann, frá Kristinu Háfoss, løgtingskvinnu, viðvíkjandi embætisførslu løgmans og fundi millum løgmann og CIP
3. Svar upp á skrivligan fyrispurning nr. S-13/2013 til Karsten Hansen, landsstýrismann, frá Sirið Stenberg, løgtingskvinnu viðvíkjandi framtíðarætlanum á psykiatriska økinum
Jógvan á Lakjuni


text:
1920
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 9. januar - Túsundir mans fylgja spent við, tá "mannliga flugan" George Polley klatrar upp eftir Woolworth bygninginum í New York. Hann klárar upp á 30. hædd áðrenn hann verður handtikin.
- 13. januar - The New York Times háða rúmdarserfrøðingin Robert H. Goddard, sum tosar um rúmdarferðir. Sama blað noyðist at printa ein almenna umbering 17. juli 1969 tá amerikanarir lenda á mánanum, og tað vísir seg at rúmdarserfrøðingurin hevði rætt.
- 17. februar - Anna Anderson fremur sjálvmorðsroynd í Berlin í Týsklandi. Tá hon verður flutt á Sálarsjúkrahús heldur hon tí fram, at hon er greivynna Anastasia Romanov, sum er hildin at hava latið lív saman við familju síni 2 ár frammanundan.
- 18. mars - Grikkaland skiftir yvir til tann gregorianska kalendarin.
- 15. juni - Avtala kemur í gildi ímillum Danmark og Týskland. Mørk verða drigin av nýggjum, sum geva Danmark rætt til Norður Slesvík.
- 11. juli - Húsa kirkja verður vígd.
- 30. juli - 8. august - Fyrsta alheimsskótalegan Jamboree verður hildin í London, við 8000 skótum frá 34 londum.
- 26. august - Kvinnur fáa atkvøðurætt í USA.
- 16. september - Wall street spreingingin: Ein spreingja, goymd í einum hestavogni, brestur fyri framman J. P. bygningin í New York. 38 lata lív og 400 verða meiðslaði.
- 29. september - Adolf Hitler heldur sín fyrstu politisku røðu í Eysturríki.
- 18. oktober - Fleiri túsund arbeiðsleys mótmæla í London. 50 verða meiðslaði.
- 2. november - Warren G. Harding vinnur amerikanska forsetavalið. Hetta er fyrsta valið har kvinnur hava atkvøðurætt.
- 10. november - Løgtingsval.
- 15. november - Fyrsta ráðstevna League of Nations (Sameindu Tjóðirnar) verður hildin í Geneva í Sveis.
Ókend dagseting[rætta | rætta wikitekst]
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
- 20. apríl - Summar OL verður sett i Antwerpen í Belgia. Eyðkenda búmerkið við teimum 5 ringunum verður nýtt fyri fyrstu ferð.
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- Oskar Hermannsson, yrkjari (d. 1995)
- 18. desember - Ingálvur av Reyni, føroyskur listamaður, (d. 2005.)
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 31. august - Jens Olivur Lisberg, tjóðarhetja (f. 1896)


text:
Egina
Egina (grikskt: AίYιva - Aígina [ˈeʝina], g verður úttala sum føroyski bókstavurin j) er ein oyggj í Grikkalandi. Oyggin hoyrir til tær Saronisku oyggjarnar, sum liggja beint sunnanfyri og í ein útsynning av Athen og Pireus í tí Saronisku Víkini. Tær størstu av Saronisku oyggjunum eru: Salamis, Angistri og Poros. Onkuntíð verða oyggjarnar Hydra, Dokos og Spetses roknaðar uppí tær Saronisku oyggjarnar. Egina liggur bert 27 km frá Athen, ferjur og skjóttgangandi bátar sigla fleiri ferðir dagliga millum oynna og meginlandið. Egina er ein kommuna í Attika landslutinum.
Tær størstu bygdirnar á Egina eru hesar: (tølini í klombrum er fólkatalið, sum tað var í 2011)
- Egina (7253)
- Kypseli (2124)
- Mesagros (1361)
- Perdika (823)
- Vathy (1495)
Egina býur er høvuðsbýur á oynni og liggur í útnyrðingshorninum av oynni. Av tí at fjarðstøðan til Athen er so lítil, eru tað nógvir athenbúgvar, ið ferðast til oynna, og fleiri eiga frítíðarhús á oynni. Fólkatalið á oynni er umleið 13.000. Oyggin er 87,41 km2 til støddar, til samanberingar kann nevnast, at Borðoy er 96 km2.


text:
Dumbo
Dumbo er ein amerikanskur Walt Disney teknifilmur frá 1941. Filmurin er hin fjórði í røðini av teimum klassisku Disney teknifilmunum. Filmurin er gjørdur eftir barnabókini við sama heiti, sum Helen Aberson hevur skrivað. Høvuðsleiklutin hevur fílaungin Jumbo Junior, sum orsakað av sínum sera stóru oyrum fær eyknevnið Dumbo.
Innihaldsyvirlit
Røddir í donsku versjónini av Dumbo[rætta | rætta wikitekst]
- Tim: Jesper Klein
- Mamma Dumbo: Lily Broberg
- Cirkusstjóri: Poul Bundgaard
- Storkur: Claus Ryskjær
- Forteljari: Palle Huld
- Fílar:
- Krákur:
- Klovnir:
Heiðurslønir og tilnevningar[rætta | rætta wikitekst]
- 1942: Vann: "Best Music, Scoring of a Musical Picture" – Frank Churchill og Oliver Wallace
- 1942: Tilnevndur: "Best Music, Original Song" – Frank Churchill (tónleikur) og Ned Washington (tekstur), fyri sangin "Baby Mine".
- 1947: Vann: "Award Best Animation Design" (Upprunaligt heiti á heiðurslønini: 'Prix du meilleur dessin animé')
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir úteftir[rætta | rætta wikitekst]


text:
Føroysk landafrøði
Føroyar liggja norðuri í Atlantshavinum, á 60° nr. br. og 7° v. 1. frá Greenwich.
Innihaldsyvirlit
Hvar[rætta | rætta wikitekst]
Føroyar liggja í Norðuratlantshavi nøkurlunda miðskeiðis ímillum Norra, Skotland og Ísland. Mitt í Golfstreyminum í Norðuratlantshavi á 62 stigum norður. Føroyar eru partur í Norðurevropa. Føroyar eru eisini partur í danska kongsríkinum. Føroyar eru virkin partur av norðurlendskum samstarvi, bæði sum sjálvstýrandi land og sum partur av ríkisfelagsskapinum við Danmark og Grønland.
Úr Føroyum er næstan líka langt til Noregs, Skotlands og Íslands. Úr Føroyum eru góðir 400 km. til t.d. Íslands. 14 tímar eru at sigla til Íslands og einir 30 til Danmarkar. Umleið 2 tímar eru at flúgva ímillum.
Í stuttum um Føroyar[rætta | rætta wikitekst]
Hagtøl[rætta | rætta wikitekst]
- Norðasta stað: Enniberg, Viðoy.
- Syðsta stað: Sumbiarsteinur, Flesjarnar, Suðuroy.
- Vestasti stað: Gáadrangur, Mykineshólmur.
- Eystasti stað: Stapin, Fugloy.
- Býir: Tórshavn, Klaksvík, Hoyvík, Argir, v.fl.
- Størsti býir: Tórshavn.
- Landsvídd: 1.399 km2.
- Veit jørð: 4 %.
- Sjóøki: 275.000 km2.
- Høv: Norskahavið, Norðsjógvurin, Norðuratlantshavið.
- Strandalinja: 1.289 km.[1]
- Oyggjar: Í Føroyum eru 18 oyggjar.
- Størsta oyggj: Streymoy.
- Minsta oyggj: Lítla Dímun.
- Hólmar: Í alt eru 779 oyggjar, holmar og sker í Føroyum.[1]
- Mesti kuldi (skrásett síðan 1961): -12,3 °C (10,3 °F), Flogvøllurin, 4. mars 2001 [2].
- Mesti hiti (skrásett síðan 1961): 26,3 °C (78,8 °F), Flogvøllurin, 17. juli 2003.
- Fjøll: Slættaratindur, Gráfelli, Villingadalsfjall.
- Hægsti staður: Slættaratindur (882 m.), Eysturoy.[3]
- Lægsti staður: Norðuratlantshavið.
- Størsti fossur: Bøsdalafoss.
- Høvuðsáir: Breiðá, Kirkjuá, Stórá, v.fl.
- Vøtn: Sørvágsvatn, Fjallavatn, Sandsvatn, v.fl.
- Vøtn (í %): 0,5 %
- Størsta vatn: Sørvágsvatn, Vágar.
- Firðir: Kollafjørður, Oyndarfjørður, Sørvágsfjørður, v.fl.
- Longsti fjørður: Skálafjørður, Eysturoy, 14 km.
- Landgrunnurin: 275.000 km2. Har djúpast er á landgrunninum, er tað umleið 4000 m.
Oyggjarnar[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Oyggjar í Føroyum
Oyggjarnar eru 1.399 km2 til víddar. 18 oyggjar eru í Føroyum. 17 eru bygdar og 1 óbygd, Lítla Dímun. Umframt oyggjarnar eru mangir hólmar, stakkar, drangar og sker. Tilsamans 779 av teimum.[1] Heilt neyvt er víddin av øllum Føroyakortinum, við skerum, 1.395,74 km2.[1] Umveldismark: 12 fjórðingar[4]. Størst er Streymoyggin, 374,17 km2, og minst er Lítla Dímun, 0,84 km2.[1]
Úr suðri í norður er frástøðan 113 km., og úr eystri í vestur er hon 75 km. Strandalinjan er 1 289 km.[1] Ongastaðni í landinum ert tú meira enn 5 km. frá havinum. Tær størstu oyggjarnar eru Streymoy, Eysturoy, Vágar og Suðuroy. Fólk býr á 17 av teimum 18 oyggjunum. Oyggin, sum einki fólk býr á, Lítla Dímun, er rættiliga lítil (0,84km2), og er umringað av brattum, høgum bjørgum, so hon er ring at sleppa til. Einans seyðir og fuglar búgva á oynni.
Oyggjarnar, úr landnorðingi eru: Fugloy, Svínoy, Viðoy, Borðoy, Kunoy, Kalsoy, Eysturoy, Streymoy, Nólsoy, Vágar, Mykines, Koltur, Hestur, Sandoy, Skúvoy, Stóra Dímun, Lítla Dímun og Suðuroy.
Landslagið[rætta | rætta wikitekst]
Føroyar eru eitt skurvut fjallaland við høgum tindum, brøttum bergum og grønum líðum, hólmum, drangum og flesjum. Tær eru átjan smáar oyggjar, prúðar, men ómildar á at líta, tá ið tú kemur uttan av havi inn ímóti teimum, men kemur tú heilt inn at teimum, inn í teir djúpu sundini og firðirnar, "vilt tú vera varur við mangt vakurt og gott millum fjøru og fjals" ("Langt Burt Frá Øðrum Londum", Gulak Jacobsen). Gjøgnum oyggjarnar ganga høgir fjallaryggir. Í Suðuroy ganga teir tvørtur um oynna, í hinum oyggjunum mest langvegin. Á Viðoynni, Kalsoynni og summum øðrum støðum er ryggurin ein hvøss, tunn røð. Men fyri tað mesta eru teir bæði flatar og breiðar herður. Upp av teimum reisa seg so hægri tindar og fjøll við skørðum ímillum. Frá herðunum ganga brattlendi niður móti dølum, sjónum ella øðrum undirlendi.
Gjøgnum brattlendini ganga ofta brýr, røkur og hamrar, men har sum brattlendið er vallað, síggjast bara teir hægstu hamrarnir. Úti móti opnum havi er oftast bratt berg. Stundum standa tey beint upp, og nevnast tey tá meitilberg. Mangastaðni liggja undir berginum stórar urðar og vísa á, at har hava verið stór berglop. Oyggjarnar hava ikki altíð sæð út sum nú. Kletturin molnar og terist av regni og skiftandi frosti og hita, máast av vatni, ísi og vindi og matast av havalduni. Munurin sæst ikki dag frá degi, men ár koma og ár fara, og tó at bergið kann vísa seg at standa reyst, so máast tað umsíðir. Knappliga kann tað skrædna frá í ervi, loysna úr homrum og berglopið skríður við øgiligum duni út á sjógv. Flestu urðarnar hevur havið skolað burtur. Oman á teimum høgu fjøllunum liggur grót og eyrur, sum frost, vatn og sólarhiti hevur sprongt leyst. Vindurin ber smágrót og eyr út av fjallinum, og vatnið skolar tað oman gjøgnum brekkurnar. Dalar, sum liggja undir grýtutum fjøllum, hava altíð eyrblandaða mold og eyr í áunum. Her og har liggur stórgrót, sum er loysnað úr homrunum. Grótið í Føroyum er av tí slagnum, sum verður nevnt basalt, tað liggur í flógvum hvør oman á aðrari. Fyri mongum túsund árum síðani vóru stór eldgos her um leiðir, og hesar fláirnar eru komnar soleiðis, at grótbræðing hevur spríkt upp úr jørðini gjøgnum op og rivur, og runnið út yvir landið og er so storknað til grót. Soleiðis gerst grót enn í øðrum londum, á Íslandi til dømis goysir ofta grótbræðing enn út úr eldfjøllunum. Hvør flógvin er komin við eitt eldgos, tær niðaru fyrr, tær ovaru seinni. Millum grótfláirnar eru summastaðni fláir av royðugróti. Tað líkist øsku í liti, grátt, reytt og brúnt, og øska er tað, sum er rokin upp úr eldgloprunum. Av tí mikla fargi omaná er hon harðnað til grót. Eina tíð millum eldgosini má viðaskógur hava vaksið her, tí nógvastaðni í oyggjunum er kol at finna, og kol er viður, sum er rotnaður til mógv og síðani harðnaður til kol av farginum omaná. Stundum síggjast týðiliga kvistarnir og viðingarnar í kolstykkjum. Hvussu leingi eldgosini hava vart, kann ikki sigast við vissu, men tey hava vart í mong túsund ár. Í hesari tíð og av hesum eldgosum eru Føroyar uppbygdar.
Tá ið eldgosini vóru steðgað, kunnu vit ætla, at landøkið her á okkara leiðum hevur verið ein samanhangandi basaltháslætti, men síðan ta tíð hava tær oyðandi kreftirnar, vatnið, ísurin, vindurin, havið og skfitandi hiti tært, máað og matað háslættan sundur og broytt hann so, at hann gjørdist til oyggjaflokkin Føroyar. Eftir at eldgosini vóru steðgað, gjørdist so kalt her norðuri, at ísur legðist ikki bara yvir Føroyar og økið her um leið, men eisini yvir stórar partar av Kanada, Grønland og Norðurevropa. Ísurin er gliðin suðureftir og norðureftir og hevur máað og gnaddað landið og givið bæði dølum og fjørðum ta útsjónd, teir nú hava. Gamalt er sagt, "at útnyrðingur liggur javnur gjøgnum allar firðir í Føroyum", og hyggja vit t.d. á kortið, síggja vit, at ikki bara allir opnir sund og firðir, men teir longstu dalarnir ganga sama veg. Sum ísurin nú liggur oman á Grønlandi, hevur hann áður eisini ligið oman á Føroyum. Og sum hann nú har ekur oman móti sjónum, hevur hann tá ikið her, fyri norðan í útnyrðing, fyri sunnan í landsynning. Undir ísinum lá eyrur, sum av tí ógvuliga trýsti var skrubbaður fast oman eftir jarðklettinum og soleiðis brýndi dalarnar niður. Verður flag grivið oman av slættari hellu, síggjast ofta tættar skøvur í henni, sum allar ganga sama veg um dalurin, hesar skøvur hevur ísurin skurslað. Men eftir fáum árum máar veðrið tær burtur, tí síggjast tær sjáldan í hellum, sum liggja berar. Ymsastaðni kunnu vit síggja morenur, morenur kalla vit tað tilfarið av leysum eyri, leiri, gróti og sandi, sum ísurin hevur flutt við sær. Hyggja vit at tí føroysku strondini, so er stórur munur á eysturstrondini, norðurstrondini og vesturstrondini. Innansyndis og eystantil er ofta fjøruslætt og vallað. Norðantil og vestantil eru bjørgini. Allastaðni fram við strondini síggjast merki eftir, hvussu havið hevur matað landið - urðar, gjáir og skriður eru týðilig merki av hesum oyðingum. Fram við landinum standa stakkar og drangar, har liggja flesjar og hólmar, sker og boðar, sum tað seinasta, ið er eftir av tí landi, sum burtur er matað.
Veðurlagið[rætta | rætta wikitekst]
Veðurlagið er rímiliga vátt, við nógvum regni og mjørka, og onkuntíð hørðum ódnum eisini. Her í Atlantshavi renna saman heitir og kaldir luftstreymar, og veðurlagið er skiftandi sól, regn og mjørki. Um summrini eru Føroyar rímiliga kaldar, við miðalhitanum 11°C (52°F). Miðalhitin í okkara kaldasta mánaði er 3°C (37°F). Sjálvt um tær liggja á 62° norður, so heldur Golfstreymurin veðurlagið flótt, so vit hava mildar vetrar. Milda og slavna veðurlagið er gott til t.d. seyðahald, sum var høvuðsvinna. Golfstreymurin ger at sjógvurin frystir ikki. Veðrið er ógvuliga óstøðugt, tí Føroyar liggja í norðuratlantiska lágtrýstbeltinum. Føroyar hava strandaveðurlag.
Veðurlagið í Føroyum er - ikki uttan orsøk - ofta lýst sum "rásarúmið hjá veðurgudunum". Føroyar hava eisini oyggjaveðurlag við ógvuliga skiftandi veðri. Bert stutt løta kann vera millum sólskin og regn, logn og storm. Sólskin, regn og mjørki hvørt um annað. Í Føroyum mást tú altið laga teg eftir veðrinum. Veturin er lýggjur; ofta við regni, vindi og við hvørt nakað av kava og kulda, sum ikki liggur serliga leingi. Summarið er ljóst - á hásumri nærum alt samdøgrið. Longsta dag eru 19,5 ljóstímar, og stytsta dag eru uml. 5 ljóstímar. Hitin liggur ofta um 10 - 12 (50-53°F) stig, men onkrar dagar krýpur hann upp í 20 (68°F) stig.
Veðurlagið fram við sjóvarmálanum í Føroyum er tempererað veðurlag við miðalhita í august upp á umleið 11 °C (51 °F). Veðurlagið fer frá at verða bólkað sum tempererað til at vera arktiskt, tá ið miðalhitin fyri heitasta mánað er minni enn 10 °C (50 °F). Fyri hvørjar 100 metrar upp frá sjóvarmálanum kólnar luftin 0,7°C (33 °F), og tað merkir, at vit eru farin um markið frá tí tempereraða til tað arktiska veðurlagið longu einar 200 metrar yvir havi. Føroyska veðurlagið fevnir sostatt um sjálvt markið millum tempererað og arktiskt veðurlag, og umleið 80 % av føroyska landøkinum hevur arktiskt veðurlag. Í tí arktiska beltinum í landslagnum eru jarðrivstilgongdirnar serliga virknar. Tá ið veður og vindur slítur klettin við salt, hita og kulda, so tærist kletturin, og rivurnar í klettinum víðkast. Hartil hevur plantugróðurin stutta vakstrartíð, og ovasta jørðildið er merkt av frostnálum, sum elva til viðkvæmi fyri vatni og vindi. Hetta sæst serliga væl á økjum við svarðloysi og í brattlendi.
Hóast landið er lítið, er ikki altíð sama veður allastaðni í landinum.
Føroyskir býir[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Yvirlit yvir allar búsetingar í Føroyum, t.e. bygdir og býir
Tórshavn ella Havnin er høvuðsstaður í Føroyum og nógv størsti býurin. Havnarøkið hevur stóran týdning. Í Føroyum eru eisini aðrar stórar kommunur ella býir. Klaksvík er næststørsti býur í Føroyum.
Fjøll[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Yvirlit yvir øll fjøll í Føroyum
Hægsta fjallið er Slættaratindur 882 m. høgur. Næsthægsta fjallið er Gráfelli, sum er 856 m. høgt. Seks av tíggju teimum hægstu fjøllunum liggja á somu oyggj - Kunoyggin. Tey seks fjølllini á Kunoynni, sum eru millum 10 tey hægstu í Føroyum eru: Kúvingafjall 830 m., Teigafjall 825 m., Kunoyarnakkur 819 m., Havnartindur 818 m., Urðafjall 817 m. og Middagsfjall 805 m.[3]
Í miðal eru fjøllini í Føroyum umleið 300 m. høg.
Vøtn[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Listi yvir vøtn í Føroyum
Sørvágsvatn (eisini rópt Leitisvatn) er størsta vatnið í Føroyum. Leitisvatn er 3,57 km2. Hini eru: 2. Fjallavatn, Vágoy 1,03 km2; 3. Sandsvatn, Sandoy 0,82 km2; 4. Toftavatn, Eysturoy 0,51 km2. Tvey tey størstu vøtnini í Føroyum, Sørvágsvatn og Fjallavatn liggja mitt í Vágoynni.[5]
Vøtnini eru á hesum oyggjum: Suðuroy, Sandoy, Vágoy, Nólsoy, Eysturoy, Streymoy og Hestur.
Jarðfrøði[rætta | rætta wikitekst]
Niðurbrótingin av føroyska basaltháslættanum tók rættiliga dik á seg í ístíðunum, sum byrjaðu fyri 2,6 milliónum árum síðan. Í hvørjari ístíð savnaðust skriðjøklar og óku út á sjógv. Skriðjøklarnir høvdu stórt grót og nógv tilfar við sær út á sjógv. Harvið broyttust lægdir til djúpar dalar og firðir við brøttum líðum, meðan høvdir í upprunaliga landslagnum komu at standa næstan órørdar eftir, sum opin fjallalandsløg og slættir fjallatoppar.
Oyggjarnar eru úr basalti, gosgróti, ið síðan fornu eldgosini er grivið burtur av jøklum í seinastu ístíð. Hesir jøklarnir eru nú firðir, sund og dalar, og orsøk til, at Føroyar eru tað oyggjasamfelagið, sum vit kenna í dag. Av tí, at Føroyar eru skaptar soleiðis, at ísurin lættliga kundi renna burtur, rennur vatn eisini lættliga burtur. Sum oftast er hetta ikki ein trupulleiki, tí nógv regn er í Føroyum. Men tað kemur fyri, at einki regn er í fleiri mánaðir.
Føroyar eru av basalti, sum varð til eftir stór eldgós fyri 60 mió. árum síðani. Tá fóru meginlondini hvørt frá øðrum ímillum Eysturgrønland og Føroyar og fóru hvørt sína leið. Jarðfrøðiliga eru Føroyar bygdar av basaltlava, tað er flótandi basalt, sum er storknað í fáum til bamrar og røkur. Ímillum basaltfláirnar er bleytt royðugrót, sum er øska av eldgosum. Oyggjarnar vórðu til úr eldgosum tíðliga í tertiertíðindi, fyri einum 60 mió árum síðan. Nú er einki gosvirkni. Landslagið er upp gjøgnum tíðirnar evnað til av jøklum, jøkulvatni, veðri, sjógvi og vindi. Flestu oyggjarnar eru langar og smalar. Ikki er langt um firðir ella sund, men ofta er streymhart.
Í Suðuroy halla fláirnar í landnyrðing og landnyrðing eystan, í norðaru oyggjunum í landsynning eystan og landsynning. Niðastu basaltfláirnar eru tí vestanfyri og í Suðuroy, miðfláirnar mest í miðoyggjunum og ovastu basaltfláirnar eystanfyri.
Í Føroyum nevna vit strendurnar bakki, berg, hella, fjøra, møl og sandur. Fram við landi eru nógvastaðni stakkar, drangar, flúrar, flesjar og sker.
Havleiðirnar um Føroyar[rætta | rætta wikitekst]
Sund og firðir skilja oyggjarnar frá hvørjari aðrari. Í flestum sundum og fjørðum er óføra harður streymur, men í summum er "deyðavatn". Undir sjónum er løgið landslag fjalt fyri eygum okkara. Har eru stórar urðar, langir fjallaryggir og djúpar gjáir, djúpálar, bæði longri og djúpari enn uppi á turrum. Mesti havbotnurin er tó slættur. Sumstaðni hevur havið máað inn í bergið og gjørt holur og loft.
Føroyar liggja millum Norskahavið og Norðuratlantshavið. Hesi høv eru skild av einum undirsjóvarryggi, sum gongur millum Skotland og Ísland yvir Føroyar. Vestan fyri Ísland heldur hesin ryggur fram yvir ímóti Grønlandi og víðari til Kanada. Tann parturin av rygginum, sum er millum Ísland og Føroyar, verður nevndur Føroya-Íslandsryggurin. Stóran part av strekkinum millum Ísland og Føroyar kemur ryggurin upp á 500 metra dýpi. Millum Grønland og Ísland er nakað djúpari, men djúpasta skarðið á øllum rygginum er í Bankarennuni, millum Føroyabanka og landgrunnin. Hon er um 850 metrar djúp. Frá Føroyabanka heldur ryggurin fram móti Skotlandi og verður á hesum strekki vanliga nevndur Wyville-Thomson Ryggurin. Hann kemur upp á uml. 600 metra dýpi.
Norðuratlantsstreymurin ber heitan sjógv við sær móti Føroyum, tí hann kemur sunnaneftir úr heitari høvum. Hann kemur úr Golfstreymurin, og her á landi nýta vit ofta tað navnið, um tann streymin, sum fer fram við okkum. Føroysku havleiðirnar fáa tó ikki bara heitan sjógv. Ein kaldur streymur kemur suðureftir fram við Íslandi. Hann verður nevndur Eysturíslandsstreymurin, og hann er kaldur, tí sjógvurin í honum kemur úr teimum køldu høvunum fyri norðan. Hyggja vit gjøllari at Norðuratlantsstreyminum, har hann fer fram við Føroyum, síggja vit, at hann býtir seg í tvær greinir. Syðra greinin fer suður um føroyska landgrunnin og eystur gjøgnum Hetlandsrennuna. Norðara greinin fer yvir um Íslandsryggin, men nakað av sjógvi fer næstan heilt norður móti Íslandi, har ein partur fer vestur aftur í hav, meðan restin fer suðureftir og eystur um ryggin.
Samanburður[rætta | rætta wikitekst]
Samlaða víddin á Føroyum er 1.399 km2 (113 km úr norður- til suðurenda, 75 km úr vestur í eystur).
Talva[rætta | rætta wikitekst]
Samanbering við onnur smálond (stødd í km2).
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 Umhvørvisstovan - Oyggjastøddir
- ↑ http://www.gluggin.net/vedur/DMI_fo-met_2.htm
- ↑ 3.0 3.1 Umhvørvisstovan - Fjøll
- ↑ ANORDNING NR. 240 FRÁ 30. APRIL 2002 OM IKRAFTTRÆDEN FOR FÆRØERNE AF LOV OM AFGRÆNSNING AF SØTERRITORIET
- ↑ Umhvørvisstovan - Størstu vøtn
- ↑ http://books.google.com/books?id=fULqNyVRakkC&pg=PA128&lpg=PA128&dq=highest+sea+cliff+in+europe+Enniberg&source=bl&ots=X4xqvNPO8v&sig=nJnQ7G4L5V-P4YUY_73emMe_QGo&hl=en&sa=X&ei=XhE3U5itCoG-sQS8zYCADw&ved=0CFQQ6AEwCQ#v=onepage&q=highest%20sea%20cliff%20in%20europe%20Enniberg&f=false


text:
Samáriabúgvar
Samáriabúgvar, eisini Samaritanar, rættari Lógartrúgvir/Tey lógartrúgvu*, (hebraiskt: שומרונים Shomronim, arabiskt: السامريون as-Sāmariyyūn) eru ein ethnoreligiøsur bólkur í Miðeystri. Átrúnarliga, fylgja tey samárisku trúarlæruni, sum er ein Ábrahamsk trúgv nær skyld við jødadóm. Trúgvin er grundað á samárisku Torahina (samárisku útgávuna av teim 5 Mósebókunum), og samáriabúgvar pástanda at teirra trúarlæra er tann rætta frumtrúgvin hjá upprunaligu Ísraelitunum áðrenn útlegdina í Bábylon, varðveitt av teimum ið vóru eftir í Ísraels-landi ארץ ישראל Eretz Yisrael, mótsatt jødadómi, ið tey meta vera eina nærskylda, men broytta og umskrivaða trúgv, førd heimaftur við teim útlagnu jødununum.
Samáriabúgvar siga seg sjálvar stava frá ættunum Efraim, Manasse og Levi úr gamla Ísrael, ið hava livað í Samária frá byrjanini av útlegdini í Babylon upp til okkara dagar. *Samáriabúgvar hava tó ikki fingið navn sítt eftir økinum Samária, men heldur frá hebraiska heitinum שַמֶרִים, Shamerim "Tey ið halda (Móse-)lógina/Tey lógartrúgvu".
Samárisk trúgv[rætta | rætta wikitekst]
Samárisk trúgv byggir á fýra høvuðs-lærusetningar:
- Ein Gud, YHWH sami Gud ið er staðfestur av hebraisku profetunum.
- Ein profetur, Móses (Moshe ben Amram).
- Ein heilag skrift, Torah (Móselóg), ið varð givin Mósesi av Gudi. Hetta eru tær 5 Mósebøkurnar; restin av Gamla testamenti og jødiska Talmud verða avnoktaði.
- Ein halgistaður, Gerizim-fjall (Har Gerizim), í Samária, er heilaga fjall Ísraels Guds; ikki tempulfjallið í Jerúsalem. Sambært teimum, var tað eisini á Gerizim-fjalli at Ábraham skuldi ofra Ísak.
- Nógvir Samáriabúgvar trúgva eisini, at á endadøgunum verða tey deyðu risin upp av Taheb, einum frelsara (kanska er hesin ein messias ella profetur, summi halda hetta er Móses).
- Samáriabúgar trúgva uppá Paradís (himmalin).
- Samáriabúgvar hava ikki rabbinarar eins og jødar, prestarnir útleggja skriftina og varðveita traditiónirnar; skriftlærdir koma í aðru røð eftir prestarnar.
- Tey tíggju boðini hjá samáriabúgvum bróta rættiliga frá teim tíggju boðunum hjá jødum, t.d. snýr teirra 10'da boð seg um heilagleikan hjá Gerizim-fjallinum.
Viðurskifti við høvuðsjødadómin
Samáriabúgvar hava eins og jødar eina Mezuzah festa omanfyri úthurðina, samáriabúgvar kalla seg sjálvar Bene Yisrael ("Børn Ísraels"), hetta heitið verður brúkt av øllum jødiskum trúarrætningum, fyri jødiska fólkið sum heild. Hinvegin kalla samáriabúgvar seg ikki fyri Yehudim (Judear), sum er standard hebraiska heitið fyri jødar.
Jødiska Talmud sigur í Kutim-traktatini, at samáriabúgvar skulu metast sum jødar har ið teirra trúarlæra samsvarar við jødadóm, men sum ikki-jødar har ið trúarlæran brýtur frá jødadómi. Síðan 19'du øld hava jødar mett samáriabúgvar sum eina jødiska sekt og heitið 'Samáriskir jødar' hevur verið brúkt.
Sí eisini: Jødar


text:
12. september 2013
Av tí at starvsfólkatalið er minkað við tveimum, søkir Nes kommuna nú eftir tveimum fólkum til tekniska økið.
S°kt verur eftir 2 fˇlkum at byrja 1. oktober, ella sum skjˇtast. Talan er um 2 fulltÝarst°rv, harav anna er eitt tÝaravmarka fulltÝarstarv fyri restina av hesum ßrinum, vi m°guleika fyri, at ta verur longt.
Sagt verur Ý lřsingini, at ta er ein fyrimunur, at ums°kjararnir hava handverkara˙tb˙gving og royndir Ý at koyra minni gravmaskinu, men ta er ikki ein treyt. Teir settu vera partur av toyminum sum umsitur tekniska °ki, og arbeisuppgßvurnar vera m.a.:
-h˙savarauppgßvur av kommunalu bygningunum
-vaktarhald ß endurnřtsluvirkinum
-vatn- og kloakkleiingsarbeii
-veg- og g°tuarbeii
-kirkjugarsarbeii
St°rvini vera l°nt sambŠrt sßttmßla millum Kommunala Arbeisgevarafelagi og F°roya Handverkarafelag ella F°roya Arbeiarafelag.
Umsˇknir vi m°guligum vimŠlum skulu sendast til:
Nes kommuna
Toftavegur 3
FO-650 Toftir
ella vi telduposti til: nes@nes.fo
Umsˇknir skulu vera Nes kommunu Ý hendi Ý seinasta lagi frÝggjadagin, 27. september 2013.
NŠrri upplřsingar um starvi fßast vi at seta seg Ý samband vi Aksel H°jgaard, tekn. leiara, tlf. 565001. Aftur


text:
Grønland
Grønland, á grønlendskum Kalaallit Nunaat, eru oyggjaland í Arktis og Norðuratlantshavi, og er partur av danska ríkinum saman við Danmark og Føroyum. Høvuðsstaður er Nuuk, og í landinum búgva umleið 60 000 íbúgvar. Høvuðsmálið er grønlendskt. Grønland er heimsins størsta oyggj og er næstan alt í norðurpolarringinum.
Í 2008, tá fólkaatkvøða varð hildin í Grønlandi um sjálvstýrislógina hin 25. november 2008, var greiður meirluti er í Grønlandi fyri størri sjálvstýri. Meira enn tríggir fjórðingar av grønlendingum, sum vóru á fólkaatkvøðu , atkvøddu fyri nýggju sjálvstýrislógini. Góð 70 pst. av grønlendingum luttóku í fólkaatkvøðuni [1]. Føroyar fingu eina líknandi lóg, yvirtøkulógina, sum varð viðtikin í Fólkatinginum og Løgtinginum í 2005 umfrat uttanríkispolitisku lógina.[2]
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Grønlands Søga
Helst hava forsøgulig fólk verið í Grønlandi frá um 8000 f.Kr. Fremri mentanir tóku seg upp um 2000 f.Kr. Ein teirra er smáreiðskapsfólkið í Arktis, sum kanska er ættað frá sibirum, ið høvdu gingið um Beringssund úr Asia til Alaska, meðan tað var landfast í seinastu ístíð. Teir búsettu seg heilt eysturi í Grønlandi um 2000 f.Kr. Seinni býttu teir seg sundur í ættbólkar og verða nú á døgum nevndir inuittar. Í Evropa hava teir verið nevndir eskimoar. Inuittar dugdu at laga seg til harðbalna lívið í kalda grønlendiska veðurlagnum. Teir veiddu til dømis reindýr og kóp.
Elsta søga um Grønland er at finna í íslendingasøguni Eiriks søga reyða, sum fortelur um norðbúgvan Eirik Reyða, ið flutti úr Íslandi til eitt land vestanfyri. Hann nevndi landið Grønland, tí hann metti hetta vera eitt gott og jaligt navn. Við tíðini settust nógvir norðbúgvar í Grønlandi.
- Um 986 - Eirikur Reyði setur búgv í Grønlandi.
- 1261 - Grønland fer undir Noreg.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Grønlendskur Politikkur
Grønland og Føroyar eru í ríkisfelagsskapi við Danmørk.
Fólkaatkvøða í november 2008[rætta | rætta wikitekst]
Grønlendingar atkvøddu sum væntað fyri sjálvstýrislógini á fólkaatkvøðuni 25. november 2008. Tríggir av fýra veljarum søgdu ja, meðan ein segði nei. Valluttøkan var 72 prosent, sum er nógv í Grønlandi. Úrslitið av fólkaatkvøðuni var ein sannførandi meirluti fyri øktum sjálvstýri. Tá talt var upp, vóru 75,54 pst. fyri og 23,57 pst. ímóti. Restin av atkvøðunum vóru antin blankar ella ógildugar. Tilsamans 39.285 fólk høvdu atkvøðurætt og vallutøkan var 71,96 pst. Tað var beinanvein greitt, tá farið varð undir at telja atkvøðurnar, at greiður meirluti var fyri øktum sjálvstýri. Eitt skifti var meirlutin oman fyri 80 pst., men tá úrslitini komu úr teimum stóru býunum í Vesturgrønlandi, minkaði meirlutin eitt sindur. Í Nuuk var mótstøðan størri enn í restini av landinum, orsøkin kann vera, at fólkið í Nuuk er meira samansett og at fleiri danir búgva har [3].
Grønlendska sjálvstýrislógin kemur í gildi 21. juni 2009. Einki er at siga til, at Danmark ynskir at varveita ríkisfelagsskapin við Grønland, sum teir fingu endaliga við Kielerfriðinum 1814. Nú úrslitið av fólkaatkvøðuni er greitt og nýggja sjálvstýrislógin kemur í gildi í staðin fyri heimastýrislógina frá 1979, er slóð ruddað fyri, at Grønland tekur á seg fleiri málsøki frá dønum at umsita og samstundis eisini fær fult ræði á ráevnum í undirgrundini.
Úrslitið fyri alt landið gjørdist fylgjandi[rætta | rætta wikitekst]
- Ja: 21.355 (75,54%)
- Nei: 6.663 (23,57%)
- Blankar: 175 (0,62%)
- Ógyldugar: 75 (0,27%)
- Atkvøðurætt: 39.285
- Atkvøðuprosent: 71,96
Landstingsval 2014[rætta | rætta wikitekst]
Í 2014 kom fram, at Aleqa Hammond, sum var landstingsforkvinna Grønlands, hevði brúkt almennar pengar til egið brúk tvær ferðir, einaferð til eina ferð fyri familjuna og einaferð til eina privata veitslu, talan var um 106.000 krónur, sum landstingsgrannskoðararnir kravdu at hon rindaði aftur. Sambært landstingsgrannskoðarunum, stavaði meginparturin av útreiðslunum frá apríl 2013, og hóast teir bóðu um at fáa rætt lag í óskilið beinanvegin, so var tað ikki fyrrenn í august 2014, at Aleqa Hammond rindaði pengarnar aftur. Málið elvdi til mikið rok í Grønlandi, og misálit var reist móti Hammond. Hon yvirlivdi misálitið við einari atkvøðu í meirluta sum feldi uppskotið. Men hon valdi at søkja um farloyvi, meðan málið um hennara peningaviðurskifti vóru kannað. Farloyvi varð játtað henni, men síðan tóku tríggir ráðharrar – tveir úr Siumut og ein úr Atassut seg úr stjórnini, og hin 1. oktober tók Atassut seg úr stjórnini.[4] Seinni sama dag skrivaði Aleqa Hammond út nýval, sum varð hildið 28. november 2014. Siumut endurvann valið, tó við fáum atkvøðum fleiri enn IA. Nýggj samgonga varð skipað millum Siumut, Atassut og Demokraatit við Kim Kielsen frá Siumut sum nýggjum landsstingsformanni.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Í 2013 búðu 57 714 fólk í Grønlandi [5], og tað er met, men sambært framrokningum hjá grønlendsku hagstovuni fer fólkatalið at minka í komandi árum. Framrokningin vísir, at í 2040 fara 53 856 fólk at búgva í Grønlandi, harav 46 688 eru fødd í Grønlandi. Samanborið við hagtølini fyri 2013 merkir hetta, at lutfalsliga fleiri grønlendingar fara at flyta av landinum. Hagstovan sigur, at uttan tilflyting uttaneftir hevði fólkatalið minkað uppaftur meiri.
Grønlendingar eru nøgdir við lívið. Tað vísir ein kanning, sum er gjørd. Kanningin byrjaði í 1994, og nú úrslitið er kunngjørt, vísir tað, at 94 prosent av grønlendingum siga seg verða nøgdar við lívið. 1.200 fólk vórðu við í kanningini, tey vóru bæði í býunum og í bygdunum.
Yvir 18 000 grønlendingar búgva í Danmark, og kvinnurnar eru í stórum meirluta.
Brotsgerð[rætta | rætta wikitekst]
Grønland hevur lutfalsliga flest brotsverk í Ríkisfelagskapinum. Lutfalsliga verða fleiri brotsverk meldaði í Grønlandi enn í Danmark og Føroyum. Fyri hvørji 10.000 fólk er talið av meldingum 211, 801 og 1019 fyri ávíkavist Føroyar, Danmark og Grønland. Serliga er støðan ring í Grønlandi, tá talan er um neyðtøkur og blóðskemd. Her er lutfallið 10 ferðnar hægri í Grønlandi enn í Danmark ella Føroyum.
Upprunafólkið[rætta | rætta wikitekst]
Helst hava forsøgulig fólk verið í Arktis frá um 8000 f.Kr. Fremri mentanir tóku seg upp um 2000 f.Kr. Ein teirra er smáreiðskapsfólkið í Arktis, sum kanska er ættað frá sibirum, ið høvdu gingið um Beringssund úr Asia til Amerika, meðan tað var landfast í seinastu ístíð. Teir búsettu seg heilt eysturi í Grønlandi um 2000 f.Kr. Seinni býttu teir seg sundur í ættbólkar og verða nú á døgum nevndir eskimoar. Inuittar dugdu at laga seg til harðbalna lívið í kalda arktiska veðurlagnum. Teir veiddu til dømis reindýr og kóp [6].
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Grønlendsk Landafrøði
Grønland, sum er heimsins størsta oyggj er 2.175.600 ferkilometrar, ella á stødd við øll Norðurlondini, Stóra Bretland, Týskaland, Benelukslondini, Pólland, Eysturríki og Sveis tilsamans. Hóast støddina, er "bert" búgvandi á 341.700 fermetrum, ella á einum landaøki, sum er á stødd við Týskaland. - 1.833.900 ferkilometrar er innanlandsísur, sum er millum tríggjar og fýra kilometrar tjúkkur í støðum. Meir enn 80 prosent av Grønlandi er ísur, og hesin er í miðal 1.500 metrar djúpur. Bráðnaði grønlendski ísurin, hevði Grønland helst verið eitt oyggjaland. Strondin í Grønlandi er umleið 40.000 kilometrar til longdar. Arktiska frostmýran er eitt tað kaldasta og turrasta økið í heiminum.
Kommunur[rætta | rætta wikitekst]
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Høvuðsgrein: Grønlendskur Búskapur
Í Suðurgrønlandi verða umleið 24.000 seyðir slaktaðir um árið. Fiskivinnan er tó týdningarmesta inntøkukeldan í Grønlandi.
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ http://www.nytimes.com/2008/11/27/world/europe/27greenland.html?_r=0
- ↑ tinganes.fo - 12-05-2005 | Tvær lógir sum styrkja okkara sjálvstýri
- ↑ http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7749427.stm
- ↑ aktuelt.fo - Bara Siumut eftir: Krevja nýval í Grønlandi
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gl.html
- ↑ http://snl.no/Gr%C3%B8nland/befolkning
Útvortis ávísing[rætta | rætta wikitekst]
- Namminersorlutik Oqartussat - Grønlendska heimastýrið
- Greenland - CIA World Factbook
- Naatsorsueqqissaartarfik - Grønlendsk hagtøl
- Greenland Tourism - Ferðaráð Grønlands


text:
Ormurin langi
«Ormurin langi» er en svært populær sang på Færøyene.
Kvadet om Ormen den Lange henter sin inspirasjon fra Heimskringlas fortelling om Sjøslaget ved Svolder rundt år 1000, da de svenske og danske kongene, Svein Tjugeskjegg og Olof Skötkonung, sammen med den norske Eirik Håkonsson-ladejarl, angrep den norske kongen Olav Tryggvason, mens han var på vei hjem fra Vendland (Pommern) til Norge ombord på skipet «Ormen Lange» sammen med flåten sin. De angriper etter tur, kong Olav slår de to kongenes angrep tilbake, men må se seg slått av sin landsmann Eirik Jarl. Slagets utfall er velkjent: når Olav innser at slaget er tapt, hopper han overbord sammen med de få overlevende blant sin hird. Man ved ikke hvor slaget fant sted, det er tvilsomt at en øy har hatt navnet Svolder. I kvadet lar dikteren Olav seile fra Østersjøen inn i Øresund, hvor han tenker seg at øyen ligger og sjøslaget foregår mellom øyen og land.
Visa har 86 vers, et utdrag av den færøyske originalversjonen (som med noen ordforklaringer er forståelig for nordmenn):
1. Viljið tær hoyra kvæði mítt, (Vil dere høre kvadet mitt.) vilja tær orðum trúgva, (Vil dere ordene tro,) um hann Ólav Trygvason, (om han Olav Trygvason.) hagar skal ríman snúgva (her skal rimet snu (dreie seg om)) Ref: Glymur dansur í høll, Dans sláið ring Glaðir ríða Noregs menn til Hildar ting 2. Kongurin letur snekju smíða (Kongen lot seg snekke bygge) har á sløttumsandi; (her på [den] slette sand.) Ormurin langi støstur var, (Ormen Lange størst [skip] var) Sum gjørdur á Noregis landi. (som [ble] bygd i Norges land.) Ref. 3. Knørrur var gjørdur á Noregis landi, (Knarren ble lagd i Norges land.) gott var í honum evni: (Gode var emnene i ham.) sjútti alin og fýra til (Sytti alen og fire til) var kjølurin millum stevni (var kjølen mellom stevnene.) Ref. … 8. Har kom maður á bergið oman við sterkum boga í hendi: "Jallurin av Ringaríki hann meg higar sendi." Ref. … 10. "Einar skalt tú nevna meg, væl kann boga spenna, Tambar eitur mín menski bogi, ørvar drívur at renna." Ref. 11. "Hoyr tú tað, tú ungi maður, vilt tú við mær fara, tú skalt vera mín ørvargarpur Ormin at forsvara." Ref. 12. Gingu teir til strandar oman, ríkir menn og reystir, lunnar brustu og jørðin skalv: teir drógu knørr úr neysti. Ref. … 30. Nú skal lætta ljóðið av, eg kvøði ei longur á sinni; nú skal eg taka upp annan tátt; dreingir leggi í minni ! Ref. … 71. Einar spenti triðja sinni, (triðja sinni = tredje gang) ætlar jall at raka, (vil treffe jarlen) tá brast strongur av stáli stinna, (tá = da) í boganum tók at braka. Ref. 72. Allir hoyrdu streingin springa, kongurin seg undrar: "Hvat er tað á mínum skipi, (hva er det på skipet mitt) so ógvuliga dundrar ?" (som så høgt/fælt dundrer) Ref. 73. Svaraði Einar Tambarskelvir kastar boga sín "Nú brast Noregi úr tínum hondum, (nå brast Norge ut av dine hender,) kongurin, harri mín!" (kongen, min herre!) Ref. …
Det populære færøyske viking-metalbandet Týr, har lagd en innspilling med Ormurin langi, i mer moderne form, men allikevel med originalteksten (som er sitert ovenfor).


text:
David Crystal
David Crystal (føddur 6. juli 1941 í Lisburn, Norðurírlandi) er ein bretskur málfrøðingur, akademikari og rithøvundur.
Hann vaks upp í Holyhead í Wales og í Liverpool í Onglandi, har hann gekk á St Marys's College frá 1951.
David Crystal las engskt á University College London 1959-1962. Hann býr í dag í Holyhead og undirvísir á Bangor University í norður Wales og á University of Reading. Millum hansara mongu akademisku áhugamál eru innlæring av engskum, klinisk málfrøði, løgmál, og “ludic linguistics” (Crystal’sa egna nýyrði fyri studii av málspæli), engskan stíl, Shakespeare, indeksering og orðabókagerð. David er verji av International Association of Teachers of English as a Foreign Language (IATEFL) og varaforseti av Society for Editors and Proofreaders (StEP). Hann hevur eisini arbeitt sum ein týdningarmikil blaðstjóri á Cambridge University Press.
Vælkendur er hann fyri sínar málsendingar í sjónvarpi, ið eru populerar á netinum eisini, t.d. Youtube.


text:
Løgtingsvalið 1984
Løgtingsvalið 1984 var hildið hin 8. november 1984 eftir at Pauli Ellefsen, løgmaður, útskrivaði løgtingsvalið til tann síðsta dagin ið var møguligur, júst fýra ár eftir løgtingsvalið 1980.
Valúrslitið innibar at tann borgarliga stjórnin hjá Paula Ellefsen (Sambandsflokkurin, Fólkaflokkurin og Sjálvstýrisflokkurin) noyddist at fara frá so nýggja mið-vinstrasamgongan, sum gjørdist fjórða stjórnin hjá Atla Dam (Javnaðarflokkurin, Tjóðveldisflokkurin, Sjálvstýrisflokkurin og Kristiligi Fólkaflokkurin) kundi taka við. Stjórnarskiftið fór fram hin 10. januar 1985. Sambandsflokkurin og Fólkaflokkurin gjørdist harvið andstøðuflokkar.
Valúrslitið[rætta | rætta wikitekst]
Atkvøðutal og valdir limir til løgtingsvalið 1984 (um alt landið)
Broytingar í mun til løgtingsvalið 1980.