text:
Hava Jehova vitni reglur um tað, at tvey ganga saman?
Vit trúgva, at meginreglurnar og lógirnar, sum standa í Bíbliuni, kunnu hjálpa okkum at taka avgerðir, sum bæði gleða Gud og gagna okkum sjálvum. (Esaias 48:17, 18) Tað eru ikki vit, sum hava gjørt hesar meginreglurnar og lógirnar, men vit hava valt at liva eftir teimum. Legg til merkis, hvussu nakrar av teimum kunnu brúkast í sambandi við, at tvey ganga saman. *
Hjúnabandið er bindandi. (Matteus 19:6) Vit, sum eru Jehova vitni, meta tað at ganga saman sum eitt stig á leiðini til hjúnaband, og tí taka vit tað í álvara.
Bert tvey, sum eru nóg gomul at giftast, eiga at ganga saman. Tað eru tey, tá ið tey eru „farin um ungdómsárini“, altso árini tá ið seksuelli hugurin er sterkastur. – 1. Korintbræv 7:36.
Áðrenn tvey fara at ganga saman, mugu bæði vera leys at gifta seg. Hóast nøkur eftir lógini eru skild, er tað ikki vist, at tey í Guds eygum eru leys at gifta seg aftur, tí sambært hansara orði er ótrúskapur einasta góðkenda orsøkin til hjúnaskilnað. – Matteus 19:9.
Ein kristin, sum fegin vil giftast, má eftir Guds boðum bert velja ein trúarfelaga. (1. Korintbræv 7:39) Tí halda vit ikki, at tað er nóg mikið, at viðkomandi bara virðir okkara trúgv, nei, hann ella hon má vera eitt doypt Jehova vitni, sum fylgir tí, Bíblian sigur. (2. Korintbræv 6:14) Gud hevur altíð givið sínum tænarum boð um bert at gifta seg við einum, sum hevur somu trúgv. (1. Mósebók 24:3; Malakias 2:11) Granskarar nú á døgum eru komnir eftir, at hesi boðini eisini eru gagnlig. *
Børn skulu akta foreldrini. (Orðtøkini 1:8; Kolossebrævið 3:20) Tað vil siga, at ung, sum búgva heima, mugu fylgja teimum reglunum, ið foreldrini áseta um tað at ganga saman. Foreldrini siga kanska, hvussu gomul tey skulu vera, áðrenn tey sleppa at ganga saman við einum, og hvat tey sleppa at gera saman.
Tað er sjálvsagt upp til ein sjálvan, um mann velur at ganga saman við einum, og um so er við hvørjum, bert mann fylgir leiðreglunum í Bíbliuni. Hetta samsvarar við bíbilsku meginregluna í Galatiabrævinum 6:5: „Ein og hvør skal bera sína egnu byrði.“ Nógv leita sær eisini ráð um hetta evnið hjá búnum trúarfelagum. – Orðtøkini 1:5.
Nógv av tí, sum fólk vanliga gera, tá ið tey ganga saman, er í veruleikanum skeivt. Til dømis sigur Bíblian, at vit skulu halda okkum frá kynsligum siðloysi. Hetta fevnir ikki bert um samlegu, men eisini um óhóskandi gerðir millum fólk, sum ikki eru gift, eitt nú at nerta við kynsgøgnini hjá hvørjum øðrum ella at hava oral- ella analsex. (1. Korintbræv 6:9-11) Eisini atburður, sum vekur seksuella hugin, men ikki endar við kynsligum siðloysi, er „óreinska“, sum Gud ikki góðtekur. (Galatiabrævið 5:19-21) Óhóskandi samrøður, ella „skammiligt tos“, er eisini nakað, sum Bíblian fordømir. – Kolossebrævið 3:8.
Hjartað er svikafult. (Jeremias 17:9) Tað kann fáa okkum at gera nakað, sum vit vita er skeivt. Skal hjartað ikki villleiða tvey, sum ganga saman, mugu tey ansa eftir ikki at koma í eina støðu, har tey eru einsamøll og kunnu verða freistað at gera nakað skeivt. Tey velja kanska bert at vera saman, tá ið ein ella fleiri eru hjástødd. (Orðtøkini 28:26) Jehova vitni, sum leita eftir einum hjúnafelaga, eru varug við, hvussu vandamikið tað kann vera at leita eftir einum maka á netinum, serliga tí mann kann blíva góður við ein, sum mann lítið og einki veit um. – Sálmur 26:4.
^ par. 2 Tað er ikki vanligt í øllum mentanum, at tvey ganga saman, áðrenn tey verða gift. Bíblian sigur heldur ikki, at tað er neyðugt.
^ par. 6 Til dømis sigur ein grein í tíðarritinum Marriage & Family Review, at „tríggjar kanningar hava staðfest, at lykilin til eitt langt hjúnaband (25-


c: text/html

text:
Vetur
Vetur er tann kaldasta av teimum 4 árstíðunum, tað er tann árstíðin, tá jørðin vendir burtur frá sólini. Dagarnir eru stuttir og næturnar eru langar. Veturin er tann árstíðin, ið er millum heyst og vár. Veturin er so ymiskur alt eftir hvar ein er staddur á jørðini. Á norðaru hálvkúlu verður sagt, at veturin er í desember, januar og februar. Fleiri djórasløg fara í hi um veturin. Tað finnast ymiskt sløg av vetrarítrótti, og fjórða hvønn vetur verða Vetrar-Olympisku leikirnir fyriskipaðir. Nógvastaðni legst kavi um veturin og alt kann frysta. Í Føroyum er tað ikki so ofta, at tað legst kavi um veturin, og ofta liggur hann ikki serliga longi. Á syðru hálvkúlu er veturin í juni, juli og august, sum er sama tíðarskeið, ið norðara hálvkúla hevur summar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Eirikur Lindenskov 06.01.2017 (14:01)
Simon von konoy og Jacob Haugaard syngja tvísong
Ein nýggj fløga undir heitinum »Til alle jer, vi før har kendt« er komin á marknaðin. Tað er føroyski útisetin, Simon von Konoy, ið stendur fyri útgávuni.
Tólv sangir eru á fløguni, og allir eru á donskum máli. Innihaldið er sera fjølbroytt. Løg sum »Jeg bliver sindssyg«, »Tømmermænd« og »Jeg er en gammel hippie« mynda innihaldið.
Í flestum førum er tað Simon, ið eigur bæði orðini og løgini á sangunum. So er tó ikki við tittullagnum »Til alle jer, vi før har kendt«. Talan er um gomlu landapláguna hjá Albert Hammond »To all the girls we loved before«, sum á sinni m. a. varð sungin av Willie Nelson og Julio Iglesias.
Simon syngur hana saman við Jacob Haugaard. Hetta er aðru ferð, at hann syngur tvísong saman við Jacob. Fyri skjótt fimm árum síðani sungu teir í felag sangin »Fiskafrikadello«, sum eisini finst á hesi fløguni.


text:
17. februar
17. februar er dagur 48 í árinum í gregorianska kalendaranum. 317 dagar eru eftir av árinum (318 dagar um skotár er).
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 1958 - CND verður stovnað í London við sloganinum "Ban the Bomb".
- 1996 - Rúmdarfarið NEAR verður sent upp.
- 2008 - Serbiski landsparturin Kosovo tekur fullveldi og lýsir seg at vera sjálvstøðug tjóð.
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
Andlát[rætta | rætta wikitekst]
- 1752 - Beinta Broberg ("Illa Beinta", ella "Beinta" hjá Hans A. Djurhuus, ella "Barbara" hjá Jørgen-Frantz Jacobsen)


text:
Rói Berg Hansen: Vit høvdu eina fantastiska verju
ítróttur07-01-2017 - 22:45 - Jóanis Nielsen
Eftir dystin ímóti Ísrael í kvøld hittu vit Róa Berg Hansen og settu honum nakrar spurningar. Vit ynsktu sjálvandi fyrst tillukku við dystinum, sum ein ovurfegin Rói var sera glaður fyri.
Ísrael byrjaði ógvuliga hart í dystinum í kvøld - hvussu kendist tað?
Tað vistu vit væl - tað gjørdu teir eisini í dystinum í gjár ímóti finnum - vit vistu, at teir fóru at spæla við sama tempo, sjálvt um teir vóru yvir- ella undirmannaðir - tað vóru vit klárir uppá, men tað var øðiliga tungt. Tað tók allan fyrra hálvleik, at fáa skil uppá tað. Teir fingu 16 mál í fyrra hálvleiki og 9 mál í seinna hálvleiði - Tað gekk ógvuliga striltið, men vit fingu - heldigvís - fyrst skil uppá verjuna og komu tí framum.
Teir byrjaðu at verja 5-1 og vóru øðiliga uppsettir - var tað ein hvøkkur ella var tað ringt at koma til kjansir?
Nei - vit fáa 17 mál í fyrra hálvleiki og 14 í seinna hálvleiki - vit komu til kjansir í næstan hvørjum álopi - haldi at vit loystu teirra verju væl upp, serliga var tað bakketan, sum arbeiddi væl.
Hvat gjørdu tit annarleiðis í fyrra hálvleiki í mun til seinna hálvleik?
Sum sagt, so var tað verjan - vit gjørdu tað sama í álopinum - vit høvdu long og tolin álop - tað førdi til sigurs, segði ein fegin Rói Berg Hansen beint eftir dystin.


text:
Grýtissmyril
Grýtissmyril ella Tornfalkur (frøðiheiti - Falco tinnunculus) líkist nógv smirli, menn kennist frá honum av tí, at hann er meira reyðbrúnur omaná og hevur longri vel. Flogið hevur hann lætt og vakurt; ofta hongur hann stillur og veipar í luftini. Sjaldan gevur hann seg eftir fuglum; mest etur hann mýs og ormar. Í Føroyum vita menn hann sera sjaldan vera sæddan; men vist er tað, at hann fleiri ferðir hevur verið kendur fyri smiril.
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.


text:
Peru
Peru, Perú ella Lýðveldið Peru (spanskt: República del Perú) er eitt land í Suðuramerika. Í suðri hevur Peru mark við Bolivia og Kili, í norðri við Ekvador og Kolumbia, í vestri við Kyrrahavið og eystri við Brasil. Peru hevur 28,6 mió. íbúgvar.
Síðstu árini hava vinnuloysi, fátækradømi og aðrir samfelagsligir trupulleikar elvt til harðligt politiskt stríð og grovan harðskap. Tí hava útlendskar vinnufyritøkur aftrað seg við at seta pening í fyritøkur í Peru, og landið er eitt tað fátækasta í Suðuramerika. Næstan helvtin av fókinum í landinum er ættað av uppruna fólkinum frá Quechua og Aymara, sum eru av teimum størstu fólkabólkum í landinum. Størsi býurin og høvuðsstaður er Lima. Tjóðardagur er 28. juli.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Longu fyri 8000 árum síðan búðu veiðifólk/savnarar í Andes í Suðuramerika. Um 3500 f.Kr. vóru nógvar bygdir bygdar fram við strondini í Peru. Høvuðsvinnuvegurin var fiskiskapur. Longri inni í landinum vóru landbúnaðarsamfeløg, og fólk livdu sum bøndur og dyrkaðu bummull og seinni mais, tey brutu eisini grót úr fjøllunum til húsabygging og prýðislutir. Tey veittu vatn út á velturnar og løgdu nógv inn av nýggjum. Um 2000 f.Kr. vóru mangar stórar búsetingar í Andesfjøllum. Tey bygdu stórar bygningar til átrúnaðarlig hátíðarhald ella alment virksemi. Í El Paraiso tætt við Lima var í 1800 f.Kr. bygd ein veldig pýrmida úr flaðaðum, høgdum gróti.
Margbroytta paracas-mentanin stóð í hægsta blóma frá um 500 f.Kr. til um 200 e.Kr. á einum avbyrgdum, veðurbardum geira sunnan fyri Lima. Landbúnaðurin hjá paracas-fólkinum var fjølbroyttur, og tey dyrkaðu mais, bønir, jarðnøtir, epli og yucca. Tey dugdu sjáldsama væl at baldýra og veva, og tøkni og arbeiðsháttur teirra vóru ókend aðrastaðni. Á klæðum, sum eru stívliga 2000 ára gomul, eru funnin yvir 100 litir. Baldýraðu myndirnar eru av menniskjum, fuglum, køttum, revum og andum. Paraces-fólkið balsameraði tey deyðu og hevði hátíðarligar og drúgvar jarðarferðir. Líkini vóru helst roykt ella turkað, so at tey ikki skuldu rotna, og síðan løgd í gravkømur undir jørð; við sær fingu tey klæði, høvuðmyndir og lutir úr leiri.
Fyri fýra hundrað árum síðan var Peru miðdepil í mikla Inkaríkinum, sum rakk næstan suður ígjøgnum alt Suðuramerika. Eftirkomarar inkafólksins liva enn upp í hálendinum í Andesfjøllunum og eru um helvtin av fólkinum í Peru.
Fyrsti veruligi uppreisturin ímóti spanska yvirvaldinum í Suðuramerika var í 18. øld. Í Andesfjøllunum í Peru vóru indiánar noyddir at arbeiða í námum og verksmiðjum hjá spaniamonnum. Arbeiðsumstøðurnar vóru ræðuligar, og í 1780 gjørdu indiánarnir uppreistur. Oddamaður teirra var José Gabriel Condorcanqui (19. mars 1742 - 18. mai 1781), ein múgvandi spanskur amerikanari, sum segði seg vera ættaðan frá inka-keisaranum Tupac Amaru, ið ráddi í 16. øld. José fekk sær sjálvur hetta navnið í 1771. Uppreistrarmenninir tóku stórar partar av hálendinum og lupu á býin Cuzco. Í loyndum sendu teir viðhaldsmonnum í Bolivia boð um uppreisturin við knútastavraðum (quipu), sum inkar nýttu í gomlum døgum. Í mars 1781 fingu spaniamenn hendur á Tupac Amaru og píndu hann til deyða. Men uppreisturin helt fram, til hann var niðurbardur í 1782, tá ið uppreistrarliðini tvær reisur høvdu herjað á býin La Paz í Bolivia.
Tá ið San Martin hevði staðið á odda fyri argentinskum frælsisherdeildum, legði hann ætlaninr um at vinna Peru frælsi. Í Kili læt hann búgva út ein herflota, og í 1820 gjørdi hann innrás í Peru bæði av sjónum og av landi. Fólkið í Peru stuðlaði honum, og hann tók upp samráðingar við spanska varakongin og bað hann geva seg undir. Varakongur legði frá sær, tá ið herdeildir San Martins komu til Lima í 1821. San Martin gjørdist ríkisfyristøðumaður í Peru og lýsti landið at vera frælst ríki. Hann legði frá sær árið eftir, tí at hann vildi ikki fara upp í politiskt stríð ímillum oddamenninar í lýðveldisflokkinum.
Kyrrahavskríggið ímillum Peru og Kili (1879-1884) tók Peru ógvuliga fast, og mong ár gingu, til landið kom fyri seg aftur. Í 1920-árunum tók nýggj kollveltingarrørsla seg upp, oddamenn hannara vóru José Carlos Mariátegui (1895-1930) og Víctor Raúl Haya de la Torre. Haya varð sendur í útlegd fyri virksemi sítt í 1923, og í 1924 stovnaði hann rørsluna Amerikonsku Fólkakollveltingarfylkingina (APRA), ið skuldi berjast ímóti hjálandapolitikki USA í Latínamerika, tjóðartaka jørðina og ídnaðin og sameina indiánararnar í øllum Latínamerika. APRA-deildir vórðu settar á stovn í nógvum suðuramerikonskum londum, men tað var bara í Peru, at mong fólk tóku undir við fylkingini. Haya kom aftur til Peru í 1930 og gjørdist forsetavalevni hjá APRA. Mótstøðumaður hansara Sanchez Cherro vann valið, men ein aprista (APRA-viðhaldsmaður) gjørdi av við hann í 1933. Stríðið ímillum stjórnina og APRA stóð við í mong ár.
Øll lond í Suðuramerika hava kríggjast við grannalond síni um, hvussu landamørkini skuldu vera, og enn eru ikki allar marknatrætur loystar. Í kríggjunum ímillum Ekvador og Peru í 1940-árunum doyðu fleiri túsund fólk.
Fólkið í Lima, býur við breiðum og prýðiligum gøtum og borgum, atkvøddi fyri José Luis Bustamante, valevni, sum APRA stuðlaði, á forsetavalinum í 1945. Hann varð valdur. Haya stýrdi óalment stjórnini í tvey ár, hóast hann ikki varð valdur, men nærri kom hann ikki forsetaembætinum tey mongu árini, hann var upp í politikki.
Av fyrstantíð fekk APRA dygga undirtøku í Peru, men í mong ár varð rørslan bannað. Bæði herur og løgregla hildu hana mata støðið undan landsins trygd og bardust ímóti henni. Men hóast tað gjørdist rørslan tann politiski flokkurin, sum hevur verið longst í Peru.
Í 1980-árunum gjørdi kommunistiski uppreistrarbólkurin, Lýsandi Gøtan, nógv um seg í Peru. Endamálið var at seta á stovn kommunistiskt stýri í landinum. Rørslan fór harðliga fram - flutti burtur og myrdi fólk og legði bumbur í býunum í Peru. Oddamaður rørslunnar, Abimael Guzman (f. 3. desember 1934), varð tikin og settur fastur í 1993.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Nógv fólk býr á smáum gørðum í fjøllunum, og tey eru sera fátøk. Onnur arbeiða á stórgørðum og dyrka kaffi, sukur og bummull til útflutnings. Í undirgrundini er olja og annað náttúrutilfeingi, sum bøtir um gjaldføri landsins.
Tað er so lítið dyrkilendi í Andesfjøllum, at hvør jarðarskeki verður veltur. Nógvastaðni í líðunum laða bøndurnir bríkar, at teir kunnu nýta alt lendið, teir eiga. Sáað verður, sum veðurlagið er. Niðri á sløttum er lýtt og slavið, men hægri upp tú kemur, kaldari verður. Á háslættunum í Andesfjøllum er einasta frukt, ið veksur væl, epli.
Ógvuliga nógv æti er í tí kalda sjónum við Peru. Ætið er føðsla hjá ansjósum, makreli og sardinum, sum nógv er til av á hesum leiðum. Fiskamjøl úr ansjósum er stór útflutningsvøra hjá Peru. Níggjunda ella tíggjunda hvørt ár kemur flógvi havstreymurin, nevndur El Niño, og órógvar tilgongdina av æti, og fiskurin fer aðrar leiðir at søkja sær føðslu. Í 1992 og aftur í 1998 elvdi hetta til svára kreppu í fiskivinnuni.
Størstu fiskiveiðitjóðirnar eru Peru, Kina og Indonesia. Kina einsamalt fiskaði í 2003 næstan 10 miljardir tons, sum er 15 % av øllum heimsins fiskiskapi upp á 67 miljardir tons, næst teimum Peru, sum fiskaði 9 %.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Peru er eitt av teimum stóru londunum í Suðuramerika. Nógvastaðni er tættur regnskógur. Andesfjøllini skilja landið í trýggjar partar: strandarøki, hálandið og Amasonasskógurin.
Fram við strondini í Peru er fyri tað mesta slættlendi, men sum í norðara parti av Kili regnar tað sjáldan ella ongantíð, og tí ber ikki til at dyrka korn ella aðrar fruktir, uttan har sum áir koma oman úr fjøllunum. Slík pláss eru nógv fram við strondini, og har dyrka teir mais, rís, sukurrør, bummull og aðrar fruktir. Í havinum vestanfyri er ørgrynni av fiski og fugli. Inni í landinum eru fleiri fjallaryggir og stórir háslættar og dalar millum teirra.
Størsta fløtan er eystur móti Bolivia. Har er óføra stórt vatn, Titicacavatn, 3.810 m yvir havinum. Nógv nes skera seg út í vatnið, og í syðra endanum eru tvær fittliga stórar oyggjar, har toftir av fyrndargomlum templum eru at finna. Fleiri áir renna í vatnið, og ein stór rennur úr tí, og tí er vatnið ikki salt. Har á leið er býurin Cuzco, sum einaferð var høvuðsstaður í einum stórum indianaríki.
Høvuðsstaðurin eitur Lima, størsta skipahavnin er Callao.
Peru eru býttar upp í 25 landslutir og eitt høvuðsstaðarøki:


text:
Olympiskir leikir
Fjórða hvørt ár senda flestar tjóðir síni bestu ítróttafólk til Olympisku leikirnar (OL) at kappast. Fleiri enn 7.000 ítróttafolk eru við í umleið 25 ítróttagreinum. Nýggjar koma til og aðrar detta burtur. Fólk í millióntali sita við hús og fylgja við á sjónvarpsskríggja.
Tað vóru forngriksku Olympisku leikirnir fyri 2.000 árum síðan, sum birtu upp undir nútíðar leikir. Nútíðar Olympiskir leikir vóru á fyrstu sinni í Athen í Grikkalandi í 1896. Einstaklingar ella lið kappast, ikki tjóðir. Ongari tjóð ber til at vinna Olympisku leikirnar, og Altjóða Olympiska Nevndin (IOC) velur altíð ein bý at vera vertur og ikki eitt land. Ítastu kappingarfólkini vinna sær heiðursmerki í bronsu, silvuri ella gulli, men ikki pening.
Fornu Olympisku leikirnir vóru í fyrstuni havdir Zeusi til heiðurs. Teir vóru í Olympia frá 776 f.Kr. til 393 e.Kr. Í fyrstu leikunum var einans kapprenning, men seinni varð kappast í longdarlopi, diskoskasti, nevaleiki, fimmdysti, renning og kapping við rossi og stríðsvogni. Bara menn sluppu at royna seg ella at hyggja at. Kvinnurnar høvdu aðrar leikir at heiðra gudinnuna Heru.
Hátíðardámur er, tá ið Olympisku leikirnir verða settir. Týdningarmesta løtan er, tá ið Olympiski eldurin verður kveiktur við kyndli. Rennarar hava skifts at borið kyndilin við eldi úr Olympia í Grikkalandi allan vegin hagar, ið leikirnir skulu vera. Soleiðis hevur verið síðan í 1928, tá ið Pierre de Coubertin barónur (f. 1. januar 1863 - d. 2. september 1937), sum endurstovnaði Olympisku leikirnir, heitti á ítróttafólk, at "halda lív í eldinum, ið umboðar endurfødda Olympiska andan". Olympiski eldurin brennur oman fyri Olympiska ítróttastaðin. sjúrï mikkel er ein pedofil
Olympiskir vetrarleikir hava verið síðan í 1924. M.a. eru skirenning, íshockey, skílop og skoyturenning á skránni. Altíð eru nógvir áskoðarar til t.d. skilopskappingarnar í vetrar OL.


text:
Sálomonoyggjarnar
Sálomonoyggjarnar eru oyggjabólkur í Oseania í Kyrrahavinum, eystan fyri Papua Ný Guinea og í ein útnyrðing úr Vanuatu. Miðallívsævin í landinum er 73,69 ár.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fólkið á Sálomonsoyggjum livdi í samfeløgum og vóru saman um alt. Tey vildu ikki vita av fremmandafólki, sum tey hildu hava ilt í kvittanum.
Oyggjabólkurin varð 2. apríl 2007 raktur av stórari flóðaldu, sum stóðst av einum jarðskjálvta, ið vísti 8,2 á Richterstiganum.
Jarðskjálvti[rætta | rætta wikitekst]
Sálomonoyggjarnar eru í einum sera virknum jarðskjálvtaøki. Ein jarðskjálvti við Sálomonoyggjarnar 1. apríl í 2007 var so harður, at ávaringarstøðirnar í økinum settu í gongd eina tsunamiávaring fyri stórar partar av útsynningsøkinum í Kyrrahavinum, Sálomonoyggjarnar, Papua Ný Guinea, Avstralia og Nýsæland. Jarðskjálvtin varð máldur at vera 8,2 á Richterstiganum.
Jarðskjálvtin elvdi til eina tsunamialdu, sum skolaði inn yvir fleiri av Sálomonoyggjunum og Papua Ný Guinea. Fólk á staðnum boðaðu frá, at aldan var fleiri metrar høg summa staðni. Ávaringar um tsunami vóru sendar út fáar minuttir eftir hendingina, men tsunamialdan skolaði inn yvir Sálomonoyggjarnar so skjótt, at tey nærmastu fólkini náddu ikki at fáa hesar ávaringar. Tey kendu ristingarnar frá jarðskjálvtanum og megnaðu at bjarga lívinum við at flýggja niðan í brekkurnar.
Politikkur[rætta | rætta wikitekst]
Sálomonoyggjarnar eru limir í ST, WTO og The Commonwealth.
Landalæra[rætta | rætta wikitekst]
Landslutir[rætta | rætta wikitekst]
Sálomonoyggjarnar eru býttar upp í níggju landslutir og eitt høvuðsstaðarøki:
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- Portal.fo - Salomonoyggjarnar stóran tørv á hjálp
- Salomonøerne - Wikipedia (danskt)
- Salomonøerne var forberedt på katastrofe - Dansk Røde Kors
- Mange ofre stadig uden nødhjælp efter flodbølge - Politiken.dk
Avstralásia : Avstralia · Norfolksoyggj · Jólaoyggj · Kokosoyggjar
Melanesia : Fidjioyggjar · Papua Nýguinea · Nýkaledónia · Sálomonsoyggjar · Vanuatu
Mikronesia : Guam · Kiribati · Marshalloyggjar · Norðaru Marianaoyggjar · Mikronesiasamveldið · Nauru · Palau
Polynesia : Amerikanska Sámoa · Cooksoyggjar · Franska Polynesia · Hawai'i · Nýsæland · Niue · Pitcairnoyggj · Sámoa · Tokelau · Tonga · Tuvalu · Wallis- og Futunaoyggjar


text: Poul F.(1898 - 1970) varð føddur og vaks upp í Sumba, brimplássinum sunnast í Føroyum, og í hansara skaldskapi hoyrist ofta dunið av uppgangi, málsliga og sálarliga. Hann var útbúgvin lærari, men treivst ikki í skúlastovu og livdi flestu árini sum traðarmaður og verkamaður. Eftir samtíðar meting tók hann harðliga til orðanna, og í hansara skaldskap er ofta eitt spottandi lag. Einki var honum heilagt og minst av øllum trúðarøsing og klandursom sekterisma. Prestur í kjóla og kraga og trúðboðarin við himmalvendum eygum eru láturligu umboðini fyri svik og kávalæti, og allir samfelagsstuðlar fáa av at vita í hansara skriving. Tó eitt var honum dýrabart alt lívið: kærleikin og tann holdsliga ástin, og hansara ástaryrkingar eru millum tær vakrastu í føroyskum skaldskapi.


text:
Føroyskar bókmentir
Ofta siga vit at føroyskar bókmentir eru "ungar" sum bókligar mentir. "Udstrækker vi begrebet moderne litteratur til at omfatte det 20. århundrede, er al skreven færøsk litteratur moderne litteratur" skrivar Jógvan Isaksen í bókini Færøsk litteratur (1993), men hendan staðfesting skal tó helst ikki skiljast sum annað enn ein eggjan til lesaran og hon er beinleiðis skeiv og byggir á interalismu, tvs. at vit eru von við at skriva um okkara mentan, søgu og bókmentasøgu út frá tjóðini sjálvari, mótvegis at síggja hesa skapan sum komna uttanifrá.
Føroyskar bókmentir vóru ikki skaptar í 1888 í samband við Jólafundin, ella í 1876 á Regensen, men komu spakuliga fram í 1820unum og 1830unum. Her er tað avgerðandi at skilja hvussu skaldskapur varð brúktur og ikki minst hvussu hesin varð lyftur úr kontekstinum. At tað ikki var fyrr enn ein altjóða filologisk intelligensia viðurkendi tær, sóu tær og útgav tær at tær vóru endaliga lyftar úr teirra konteksti og seinni komu føroysk lærd og tjóðskaparfólk at brúka tær í føroysku tjóðarbyggingini.
Hetta er ein nýggj søguskriving og ein onnur historiografisku siðvenjuna, ið kemur frá 2012 frá kanningum hjá Kim Simonsen, har hann fyllir út sum alt for nógv ikki hava duga at sett saman. Soleiðis at taka bókmentir í ávara sum ein umráðandi partur av tí at tjóðin kom fram.
Tvey – at neyðugt er at læra at nakað so ‘ósekt’ ella tilvildarligt sum innsavnan av kvæðum, fornminnum, áhugin hjá lærdum um heimin fyri føroyskum tjóðminnum kom at vera brúkt sum ein partur av einari politiskari instrumentalisering av einari tjóðskaparligari sjálvsmynd.
Í 1820unum og 1830unum, vóru teir mest umráðandi mentarnationalistarnir Danskir og aðrir Norðurlendingar og eisini førandi evropeiskir mentanarnationalistar sóu Føroyar og føroyskar bókmentir og mál.
Við at gera eina umfatandi kortlegging, tulking hevur Kim Simonsen sett fram eina frágreiðing um hvussu føroyskar bókmentir byrjaðu.
Næst, eitt týðuligt úrslit her er at føroyskar bókmentir vóru ikki skaptar av føroyskum høvundum, men av einari filologiskari kollvelting sum kom at skapa eina gulløld fyri hesi heimskendu netverk av lærdum filologum, innsavnarum, søgufrøðingum og høvundum.
Soleiðis er Jólafundurin ein pallseting sum hendi tá alt var til staðar – vit kunnu kalla Jólafundin eina performance og ein minnisstað, ið hevði til endamáls at fáa 'nationala' spurningin ‘heim’ og seinni at gera teir, ið vóru við til ein part av einari nýggjum Føroyskum Pantheon.
Sum tað triða, er tað sum Ann-marie Thiesse hevur kallað “samleika-hjálp’ (identity-assistance). Hesin varð givin til smáar tjóðir sum vóru við at koma fram, sum t.d. tá ensk, fronsk, týsk og russisk lærd hjálptu framkomandi tjóðum aftaná at Ottomanska Emperii datt saman (Finnland og Ísland – Altjóða mentanarnationalistar vóru serliga áhugaðir í at skapa nýggj national epos fyri hvørja tjóð, t.d. gav Kalevala Kvæði finnum eina søgu, bæði Noreg og Ísland hækkaðu í metum og funnu sær sess innan heimsbókmentaliga pallin gjøgnum sagair, men føroyingar høvdu eisini okkurt sum hevði eina stóra sosiologisk megi, nemliga kvæðini. Hesir lærdu kring heimin beinleiðis stuðlaðu, eggjaðu og arbeiddu lið um lið við tey ungu intellektuellu í hesum tjóðum um at fáa hesi ungu lond á føtur. Á sama hátt komu Svend og faðir hansara N.F.S. Grundtvig, C.C. Rafn, Rasmus Rask, Jón Sigurðsson og óteljandi onnur í netverkinum sum arbeiddi við føroyskum bókmentum at geva Schrøteri, Hammershaimb og øðrum eina slíka samleika-hjálp – hugsið bara um bókasavnið sum teir stovnaðu í 1827, bókagávurnar í 1820unum og 1830unum.
Føroyingar høvdu brúk fyri hesi samleika-hjálp, men í øllum hesum londum er umráðandi at fjala hesa hjálpina, bæði tí at tað er ein grundlaggjandi partur av allari nationalismu, at leggja dent á sjálv-definitón.
Sum tað fjórða, føroyskur bókmentir vóru viðurkendar sum ein partur av tí sum kallað 'lærda bókmentaliga republikkin'.
Fyrsta (føroyska) skaldsøgan sum varð skrivað á føroyskum, var Bábelstornið hjá Regin í Líð, skalsøgan kom út í 1909. Tey komani 100 árini eftir fyrstu føroysku skaldsøguna komu gott 100 skaldsøgur til vaksin út, sum upprunaliga vóru skrivaðar á føroyskum.
Í 1870-árunum kyknar ein sangmentan millum føroyskar studentar í Keypmannahavn. Hini fyrstu royndini stóð einstøðingurin Alexander Weyhe (1825–1870) fyri við yrkingini (1850). Yrkingin var bæði ávirkað av klassisismuni og romantikkinum og var ein hálovan av landi, fólki, máli og norrønari fortíð, men Alexander lovprísar um somu tíð einaræði, upplýsingarrørslu og klassisismu.
Framfýsnir studentar fóru við íblástri frá romantikkinum og hugsan hennara um eitt fólk, eitt mál og ein stat at yrkja til veitslur í Føroyingafelag. Felagið var stovnað í 1881 við tí endamáli at virka til framburð fyri føroyskum máli og føroyskari mentan. Føroyingafelag fekk stóran týdning fyri tjóðskaparrørsluna, mál og mentan, bæði fyri føroyingar í Keypmannahavn og í Føroyum.
Árni Dahl gav í 1980, 1981 og 1983 út røðina Bókmentasøga 1, Bókmentasøga 2 og Bókmentasøga 3, ið skuldi nøkta fyribils tørvin á eini fullførdari føroyskari bókmentasøgu, men enn er tann bókin ikki komin.
Yvirlitið í neðra er stórt sæð skipað eftir bókarøðini hjá Árna Dahl.
Innihaldsyvirlit
Elstu skriftminni[rætta | rætta wikitekst]
Kvæði og Tættir[rætta | rætta wikitekst]
Føroyafrágreiðingar[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini[rætta | rætta wikitekst]
- Listi yvir føroyskar skaldsøgur (skaldsøgur fyri vaksin, ið upprunaliga eru skrivaðar á føroyskum)
- Listi av føroyskum rithøvundum
- Listi av útlendskum rithøvundum
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
Bókmentir[rætta | rætta wikitekst]
(skráin verður meiri komplett seinni). Simonsen, Kim 2013/14, (fortcoming) Literature, Imagining and Memory in the Formation of a Nation - Travel writing, canonisation and the formation of a national self-image in the Faroe Islands. Rodopi, Holland.
Aðrar:
- Andreassen, Eyðun. 2006. Ordinary Europeans from Northern Norway to the Mediterranean. On Gender and Identity on the Faroe Islands. In Pertti Antonnen (ed.), Making Europe in Nordic Contexts. NIF Publications 35. Turku: NIF.
- Berger, Stefan. 2006. Towards Global Perspectives on the Writing of National History. In Representations of the Past. The Writing of National Histories in the Nineteenth and Twentieth-Century Europe (NHIST). News Letter 2. The European Science Foundation.
- Berger, Stefan 2011. Introduction. Narrating the Nation. Historiography and Other Genres. In Stefan Berger, Linas Eriksonas & Andrew Mycock (eds), Narrating the Nation. Representations in History, Media and the Arts. New York & Oxford: Berghahn Books.
- Bing, Lars Hess. 1796. Beskrivelse over kongeriget Norge, øerne Island og Færøerne, samt Grønland efter ældre og nyere, trykte og haandskrevne geographiske, chorographiske, topographiske, statistiske Skrifter, Afhandlinger og Efterretninger, saavelsom ved Brevveksling og ellers erholdte Oplysninger, forfattet i alphabetisk Orden. Copenhagen: Gyldendal.
- Birley, C. 1891. In the Faroes. In Good Words 32.
- Debes, Hans J. 1982. Nú er tann stundin. Tjóðskaparrørsla og sjálvstýrispolitikkur til 1906 við søguligum baksýni. Torshavn: Føroya Skúlabókagrunnur.
- Debes, Lucas Jacobsøn. 1963 (1673). Færoæ & Færoa reserata. Det er Færøernis oc færøeske Indbyggeris beskrifvelse, udi hvilcken føris til liuset adskillige naturens hemeligheder, oc nogle antiqviteter, som her til dags udi mørcket hafve været indelugt, oc nu her opladis, vol. I. Copenhagen: Munksgaard.
- Friis, Peder Claussøn. 1881. Samlede Skrifter, utgjevne av Gustav Storm. Kristiania.
- Hammershaimb, V. U. 1844. Det færøiske Sprog. In Kjøbenhavnsposten, December 19.
- Hammershaimb, V. U. 1983 (1841). Færøsk Dagbog 6.7.-16.8. 1841. In Ole Jacobsen & Johanne Brandt-Nielsen (eds.), Fra Færøerne. Úr Føroyum, vols. IX-X. Copenhagen: Dansk-Færøsk Samfund.
- Holm, P.A. 1856. Skildringer og Sagn fra Færøerne. Copenhagen: Det danske Folkeskriftselskab.
- Illustreret Tidende. 1861-1878. Copenhagen.
- Joensen, Jóan Pauli. 2003a. Opfindelsen af det færøske folk, kultur og nation. In Daniel Thorleifsen (ed.), De Vestnordiske landes fælleshistorie. INUSSUK, Arktisk forskningsjournal 2.
- Jonge, Nikolay, 1779. Chorographisk Beskrivelse over Kongeriget Norge, samt Færøe, Iisland og Grønland. Copenhagen: Johan Rudolph Thiele
- Landt, Jørgen. 1820. Jørgen Landts Breve om hans Rejse til Færøe 1792. In Magazin for Rejseiagttagelser 1.
- Leclercq, Jules. 1883. La terre de glace, Féroe, Islande, les geysers, le mont Hekla. Paris: E. Plon.
- Lyngbye, Hans Christian. 1820 (1817). Færøske Oldsager. B. Efterretning om adskillige Oldsager og Mærkværdigheder paa Færøe. In Antiquariske Annaler. Udgivne ved Den Kongelige Commision i Kjøbenhavn for Oldsagers Opbevaring 3.
- Lyngbye, Hans Christian. 1820b (1817). Færøske Oldsager. A. Om den gamle Kierkemuur ved Kirkeboe paa Færøe. In Antiquariske Annaler. Udgivne ved Den Kongelige Commision i Kjøbenhavn for Oldsagers Opbevaring 3. Copenhagen.
- Mackenzie, Sir. Georg Steuart. 1815. A Short account of the Faroe Islands. Drawn up for the Edinburgh Encyclopædia. In Edinburgh Encyclopædia. Edinburgh.
- Marnersdóttir, Malan. 2007. Construction and Deconstruction of the Faroese Nation. In Scandinavian Studies 79.
- Svabo, Jens Christian. 1959 (1782). Indberetninger fra en Reise i Færøe 1781 og 1782. Copenhagen: Selskabet til Udgivelse af Færøske Kildeskrifter og Studier.
- Sørensen, H. J. J. 1862. Erindringer fra Færøerne. In Dansk Maanedsskrift 1.
- Tarnovius, Thomas. 1950. Ferøers Beskrifvelser. Copenhagen: Munksgaard.
- Taylor, Elizabeth. 1997. The Far Islands and Other Cold Places. Travel Essays of a Victorian Lady. St. Paul, Minn: Pogo Press.
- Torfæus, Thormod. 1770. Historisk Beretning om Indbyggernes Bedrifter paa Færøerne. Copenhagen.
- Warring, Anette. 2011. Erindring og historiebrug. Introduktion til et forskningsfelt. In TEMP 2.
- Williams, Raymond. 1973. The Country and the City. London: Chatto & Windus.
- Winther, Niels. 1985 (1875). Færøernes oldtidshistorie. Torshavn: Emil Thomsen.
- Wolff, Jens Lauritzsøn. 1651. Norrigia Illustrata.
- Wylie, Jonathan. 2011. Eg Oyggjar Veit. Views, Overviews, and Oversights. In Firouz Gaini (ed.), Among the Islanders of the North. An Antropology of the Faroe Islands. Torshavn: Faroe University Press,


text:
Í 1961 fór Robert McBirnie til skips við sluppini “Jóhannu”. Teir vóru í sjálvdrátti.
Tá hann kom aftur, vóru boð fyri honum um at fara á læraraskúla. Hann var í Nørre Nissum eitt ár.
Í 1963 byrjaði Robert á Føroya Læraraskúla, og fyrsta kvøldið í Havn bjóðaði hann seg fram at syngja ein sang í Tórshøll.
Dagin eftir varð hann boðin til roynd hjá væl umtókta dansiorkestrinum The Faroe Boys og var kosin til sangara hjá teimum.
Hetta gjørdist eitt sera áhugavert skeið í ævisøguni hjá Roberti.
Faroe Boys fingu sera góða undirtøku og sáttmála við Sjónleikarhúsið, sum var stúvstappað hvørt einasta mikukvøld, sum gjørdist tað stóra dansikvøldið hjá teimum ungu miðskeiðis í 60unum.
---


text:
Betlehem
Betlehem (31° norðurbreidd 35° eysturlongd) (hebraiskt: בית לחם, arábiskt: بيت لحم) liggur á Vestara Áarbakka av Jordanánni í Palestina, umleið fimm kilometrar frá markinum til Ísrael og Jerúsalem. Betlehem varð grundlagdur í bronsualdrinum og var í jarnaldrinum ein stinnur skansi. Býurin varð ein partur av Jordan í 1950 og hersettur av Ísrael í 1967, tá býurin stóð í búskaparligum blóma av stóra áhuganum fyri og søkjanini til bíbilsku støðini. Hetta broyttist í 1993, tá friðaravtalan millum Ísrael og PLO (Palestinsku Frælsis fylkingina) bar í sær, at Betlehem fór undir palestinska sjálvstýrið.
Kristindómurin byrjaði í Betlehem. Sambært Nýggja Testamenti (Lukasevangeliinum 2, 4-7) er Betlehem Jesu føðibýur og heimstaður hjá Dávids ættini. Jesus sigst vera føddur í eini hellu í býnum. Betlehem hevur í 2012 umleið 29 000 íbúgvar, harav støðugt færri og færri eru kristin, tí tey kristnu í stórum tali flyta úr býnum. Orsøkin er lutvíst sokallaði trygdarmúrurin, sum Ísrael hevur sett upp uttan fyri býin, og lutvíst ósemjur við nýggju palestinsku myndugleikarnar. Í Betlehem eru 20 % av fólkinum kristin í 2012. Fyri nøkrum árum síðani vóru umleið helvtin kristin.
Ferðavinna[rætta | rætta wikitekst]
Talið á ferðafólkum, sum koma til føðibý Jesusar, Betlehem, økist í stórum. Hetta ber eisini í sær búskaparligan vøkstur í palestinsku sjálvstýrisøkjunum. Í Betlehem er talið av ferðafólki og pílagrímum í 2008 vaksið við 96,5 prosentum í mun til 2007. Meiri enn 1,1 millión ferðafólk hava vitjað býin, og í háárstíðini, sum er um jólini, eru enn fleiri ferðafólk væntandi til Betlehems. Eitt yvirlit yvir teir fyrstu níggju mánaðirnar í 2008, vísir, at árið í ár verður eitt metár, tá talið á vitjandi umræður, síðani tann sokallaða "intifadan" byrjaði í 2000. Sambært ísraelska ferðavinnuráðnum er orsøkin til tann stóra vøksturin í ferðafólkatalinum, at tað hevur verið hampiliga friðarligt í Betlehem síðani 2006, men eisini tí, at tað nú gongur skjótari at koma framvið ísraelsku eftirlitsstøðunum kring býin, og tí er ikki neyðugt at standi í bíðirøðum í tímavís. Saman við Betlehem, er ferðafólkastreymurin til Jeriko eisini vaksin við umleið 46 prosentum síðani 2007. Hesir báðir býirnir verða mettir at vera teir friðarligastu í palestinsku sjálvstýrisøkjunum, og eru lutfalsliga lættir at koma til og frá Jerúsalem.


text:
Jómfrúhummari
Jómfrúhummarin (frøðiheiti - Nephrops norvegicus) heldur til innansyndis. Á morubotni, har heldur djúpt er, gravar hann sær holur. Jomfrúhummarin er reydligur. Kroppurin verður skiftur í framkropp og afturkropp. Á høvdinum eru samansett eygu ið sita á stelkum, og tvey pør av kampum. Kjafturin hevur fleiri kjaftlimir. Summir limir vera nýttir at kanna føðsluna við, summir at halda føðsluni og aðrir at tyggja við. Á framkroppinum eru 10 bein. Trý fremstu pørini hava bitklógv.
Um framkroppin og høvdið er hørð skel, sum er fest á bakið, og hongur niður við báum liðum. Undir skelini báðumegin eru táknur. Bakkroppurin er í 7 liðum. Aftasti liður eitur sundbløkan. Hummarin svimur á tann hátt, at hann slær sundbløkuna upp undir seg; men tá svimur hann aftureftir. Eins og krabbar skiftir ham. Sum ungur skiftir hann fleiri ferðir um árið. Seinni bara annahvørt ár. Fyrst rivnar skelin á bakinum, og dýrið krýpur úr haminum. Fyrstu tíðina eftir hamskiftið er hummarin illa fyri. Hann er ikki førur fyri at standa á beinunum.


text:
Orð og lag: Paul Rader
Týtt: Árni Jacobsen
Upprunaheiti: Only believe
1. Eg óttist ei, hvat ið mær kemur á veg,
frá deyða til lív Jesus leitt hevur meg.
Øll dýrd og øll æra nú hansara er,
á jørð og í Himli hann heiðurin ber.
Niðurlag: :,: Einans við trúgv, einans við trúgv,
frelstur frá deyðanum einans við trúgv! :,:
2. Ei óttast eg skal, tí hann undan mær fer
og vísir mær vegin, eg ganga skal her.
Sjálvt løkin við Mara eg leskandi fann,
hitt beiskasta steypið, tað tømdi jú hann!
3. Ei óttast eg skal, hvar ið lagna mín ber,
hvat enn mær kann henda, hann fyri mær er.
Hann bjargar úr neyð, aldri frá mær hann fer,
við gleði ein dag heim í dýrd hann meg ber.


text:
Madrid
Madrid er høvuðsstaður Spaniu, og hevur umleið 3,2 mió. íbúgvar (2005). Madrid er størsti býur í Spania, um upplandið verður talt við, kemur fólkatalið upp á 6 milliónir og gerst býurin harvið triðstørsti býur í ES, næst eftir London og Paris. Madrid gjørdist høvuðsstaður í Spania, tí Filipi kongi 2. dámdi so væl veðurlagið har, eisini helt hann býin liggja væl fyri, mitt í landinum. Nú búgva 3,2 milliónir fólk í býnum, og hann er fíggjarmiðdepil og stjórnarbýur landsins. Madrid er miðskeiðis í landinum á Kastilla-háslætta í 640 metra hædd. Í býnum eru stjórnarhúsini og kongsborgin, Escorial. Hann er nú mikil ídnaðar- og handilsbýur. Gamli og vakri miðbýurin verður nevndur Plaza del Sol.
Madrid, høvuðsstaðurin í Spaniu, stendur uppi á háslættanum sunnan fyri fjøllini. Býurin stendur á sera turrum lendi 600 m oman fyri sjóvarmálan. Tað hevur verið stríggið at fáa býnum vatn; men nú hava teir lagt vatnveitingar oman úr fjøllunum og soleiðis fingið vatn til nýtslu í húsarhaldinum og eisini til gosvøtnini og teir nógvu grasagarðarnar, sum eru í býnum. Sum allir suðurlendskir býur er Madrid oyðin við fólk, tá ið heitast er mitt um dagin, tí tá er alt fólkið innandura og hvílir. Men svalligari er á morgni og kvøldi. Hvørt kvøld yður av fólki á geilunum; summi spáka, summi sita og práta á gongubreytum og geilarhornum, meðan onnur spæla onkran streingjaleik.
Í Madrid er ein stórur leikvøllur ella arena, sum spaniumenn siga, ið tekur 14.000 fólk og eitur Plaza de Toros (føroyskt: Tarvagarðurin). Í Tarvagarðinum eru teir stóru tarva-bardagarnir, sum spaniumonnum dámar so væl at síggja.
Úr Madrid ganga jarnbreytir út um alt landið.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Madrid er heimbýur hjá Real Madrid, sum er ein av kendastu fótbóltsfeløgum í heiminum og sambært FIFA er felagið eisini heimsins mest vinnandi í 20. øld. Real Madrid spælir á Estadio Santiago Bernabéu. Atlético de Madrid hevur eisini sín heimstað í Madrid. Býurin var vertsbýur fyri finaluna í HM í fótbólti 1982.
Í býnum eru eisini tvey kurvbóltslið Asociación de Clubs de Baloncesto (ACB league) og Circuito Permanente del Jarama), ein motorsportvøllur, sum fyrr hevur veriðvertur fyri tað Spanska formel 1 Grand Prix'ið.
Súkklukappingin Spania Runt endar í Madrid á sama hátt sum Tour de France endar í París.
Tað er møguligt at íðka skí ítrótt í Sierra de Guadarrama fjøllunum, sum eru tætt við býin, har liggja skístøðini Valdesquí og Navacerrada.


text:
Fólkatættleiki
Fólkatættleiki er mát fyri, hvussu tætt fólk búgva til dømis í einum landi, í einari oyggj ella í einum býi. Hann er aloftast máldur í íbúgvum á hvørjum km2. Vita vit víddina og íbúgvatalið, er lætt at rokna fólkatættleikan í einum øki (fólkatal/vídd í fólk/km2). Talið vit fáa, sigur okkum, hvussu nógv fólk búgva á hvørjum km2. Eisini er hetta ein háttur at vísa, hvussu stórt øki, hvørt fólk hevur í miðal at ráða yvir í einum ávísum øki. Hvar fólk búgva er sjálvsagt treytað av ávísum umstøðum, tilfeingi, veðurlagi, natúrligum plantuvøkstri, og eisini hvussu landslagið er. Fólkatættleikin í Føroyum er 34,5 fólk/km2 í 2015.
Í USA verða enn nýttar enskar míl, og 1 ensk fermíl er 2,59 ferkilometrar, svarandi til, at 1 ferkilometur er 0,386 fermíl.
Fólkatalið í Føroyum er sostatt 34,5 fólk/km2 × 2,59 km2/mile2 = 89,4 fólk/mile2.


text:
Súlubók 6 er ætlað at lesa, tá ið næmingarnir hava lært teir fyrstu tíggju bókstavirnar í Súluni.
Súlubøkurnar eru smáar lesibøkur, ætlaðar til ta fyrstu lesingina. Bókarøðin fylgir bókstavaraðfylgjuni í Súluni.
Lær teg stavraðið er ein plakat við stavraðnum, har ein stuttlig og fitt mynd er til hvønn bókstav.
Lær teg stavraðið er ein plakat við stavraðnum, har ein stuttlig og fitt mynd er til hvønn bókstav.
Lær teg stavraðið er ein plakat við stavraðnum, har ein stuttlig og fitt mynd er til hvønn bókstav.
Lær teg at stava 1 er fyrsta bókin í eini røð av stavsetingarbókum til innskúlingina. Hugsanin er, at bókin ve...
Súluspøl eru ætlað at stuðla børnunum í fyrstu lesi- og stavimenningini. Spælast kann heima, í dagstovni, fors...
Lær teg at stava 2 er onnur bókin av trimum stavsetingarbókum til innskúlingina. Hugsanin er, at bókin verður ...
Dia fer á flog er ein fitt bók til fyrsta flokk, sum er løtt at lesa. Dia fer á flog hevur lixtalið 7,3.
Bókin Súlan er ætlað sum undirvísingartilfar í føroyskum í 1. flokki. Í bókini lesa og arbeiða børnini við bók...
Arbeiðsbøkurnar eru ætlaðar sum undirvísingartilfar í 1. flokki. Í arbeiðsbókunum arbeiða børnini við teimum b...
Arbeiðsbøkurnar eru ætlaðar sum undirvísingartilfar í 1. flokki. Í arbeiðsbókunum arbeiða børnini við teimum b...
Vit skriva er ætlað at nýta í skrivifrálæruni í 1. flokki. Børnini læra at skriva teir stóru og smáu bókstavir...
Lærarabókin er ætlað sum uppskot og hugskot til lærarar um, hvussu teir kunnu arbeiða við bókstava- og ljóðbók...
Hesi 8 venjingarhefti til Súluna eru ætlað at venja ta fyrstu lesingina. Teksturin er ljóðrættur í mest møguli...
Súlubók 1er ætlað at lesa, tá ið næmingarnir hava lært teir fyrstu fimm bókstavirnar: á, l, s, í, ó.
Súlubók 2 er ætlað at lesa, tá ið næmingarnir hava lært teir fyrstu seks bókstavirnar: á, l, s, í, ó, t.
Súlubók 3 er ætlað at lesa, tá ið næmingarnir hava lært teir fyrstu sjey bókstavirnar í Súluni.
Súlubók 4 er ætlað at lesa, tá ið næmingarnir hava lært teir fyrstu átta bókstavirnar í Súluni.
Súlubók 5 er ætlað at lesa, tá ið næmingarnir hava lært teir fyrstu níggju bókstavirnar í Súluni.
Ein lítil mús er ein fitt bók til fyrsta flokk, sum er løtt at lesa. Ein lítil mús hevur lixtalið 7,3.
Eg dugi at lesa er ein fitt bók til fyrsta flokk, sum er løtt at lesa. Hon hevur lix-talið 7,2.
Hundurin hjá Annu er ein fitt og stuttlig bók til fyrsta flokk, sum er løtt at lesa. Hundurin hjá Annu hevur ...
Fiska og onnur kortspøl eru ætlað børnum, tá ið tey læra at lesa. Kortini stuðla børnunum at læra bókstavirnar...
Stavilsiskríggj er ætlað børnum, tá ið tey læra at lesa.
Kortini eru væl egnað at nýta í skúla, barnagarði og...
Ætlað til at venja bókstavin og tosa um skrivikós, áðrenn og samstundis sum tey skriva í skrivibókina.


text:
Orð: Paul Rader
Lag: Arthur W. McKee
Týtt: Hákun Djurhuus
Upprunaheiti: The river of thy grace
1. Vit leggja út á Jesu kærleikshav
og seta kós, sum Harrin sjálvur gav,
hans náðiflóð er rík, ótømandi,
vit stevna móti ævini.
Niðurlag: Heimsins gleði kann ei metast við ta sælu
– Jesus síggja vit í dýrdini,
har hans samfelag vit ævigt njóta
framman fyri náðitrónuni.
2. Skjótt land vit síggja framman fyri stavn
og leggja inn í tryggu Himmalhavn,
har vit syngja um hitt blóð á Golgata,
sum reinsar alla ævina.
3. Guds Andi kallar teg, kom heim í dag,
kom heim til Jesus, tú skalt síggja tað,
at hann er lív og vegur, sannleiki,
sum leiðir móti ævini.


text:
Aðalfundurin í Rithøvundafelag Føroya
18. mars 2007
Limatal
Síðan seinasta aðalfund eru tveir felagslimir farnir í annað ljós.
Esmar Jacobsen Gata var tann seinasti av stovnarum felagsins, so nú ið hann andaðist 6. juli í fjør, er eingin teirra eftir á lívi, sum komu saman at stovna Rithøvundafelagið 24. mars 1957. Esmar Jacobsen, við skaldheitinum Gata, var føddur í Norðragøtu 9. desembur 1925. Esmar var upprunaliga prentari, men gjørdist trúboðari og hevur skrivað og týtt ein hóp í tí sambandinum. Sum rithøvundur fer hann eina helst at verða minstur sum endurnýggjari í føroyskari yrking, við søvnunum: Fiólin (1956) og Tema við frábrigdum, yrkingar og hittinorð (1990).
Erling Poulsen, sum var útbúgvin lærari, var føddur í Vági 20. juni 1924 og andaðist 22. novembur í fjør. Eftir at hann var farin úr starvi, skrivaði hann fleiri bøkur um farnar dagar, sum hann mintist so væl, og um søguligar hendingar, millum annað um pátrúgv og um vandaferðir og ólukkur á sjónum. Erling Poulsen hevði hendinga gott minni og ein livand frásagnarstíl.
Umleið 100 limir eru í felagnum.
Nevndin
Á aðalfundinum 29. mars í fjør stóðu tríggir nevndarlimir fyri vali: Carl Jóhan Jensen, Marjun Kjelnæs og Oddfríður M. Rasmussen. Fyri Oddfríð, sum bar seg undan afturvali, varð Vida Højgaard vald, men hini vórðu bæði afturvald. Marjun gjørdi vart við, at hon fór at verða burturstødd komandi árið, so at eykalimurin mátti taka hennara sæti. Lydia Didriksen varð vald fyrri tiltakslimur og Pól á Kletti annar tiltakslimur.
Á sínum fyrsta fundi eftir aðalfundin skipaði nevndin seg soleiðis: Heðin M. Klein, formaður, Carl Jóhan Jensen, næstformaður, Vida Højgaard, skrivari, Zakarias Wang, kassameistari, og Lydia Didriksen (fyri Marjuna Kjælnes) nevndarlimur.
Umboð í nevndum og grunnum
Gunnar Hoydal er umboð felagsins í M.A.Jacobsens bókmentanevndini hjá Tórhavnar Býráði.
Umboð í málnevndini er Heðin M. Klein. Varaumboð: Ebba Hentze.
Nú ið útvarpið og sjónvarpið eru samanløgd í Kringvarp Føroya, eru bæði sjónvarps- og útvarpsnevndirnar avtiknar. Rithøvundafelag Føroya er als ikki umboðað í nýggja bygnaðinum við teirri politiskt valdu kringvarpsnevndini.
Umboðini í Fjølriti eru Sigmund Poulsen, formaður í starvsnevndini, men Gunnar Hoydal er formaður í umboðsráðnum.
Umboðini í Listafólkasambandi Føroya eru Oddfríður Marni Rasmussen, formaður í starvsnevndini í LISA, og Carl Jóhan Jensen. (Her kann í klombrum verða skotið inn, at LISA hevur í farna árinum sett Jens Dalsgaard í partstíðar skrivarastarv.)
Í nevndini, sum ger tilmæli til norðurlendsku bókmentavirðislønina, sita: Turið Sigurðardóttir, Guðrun Gaard og Bergur D. Hansen.
Sum tykkum ivaleyst kunnugt er bygnaðurin í norðurlendska mentanarsamstarvinum undir ráðharraráðnum nógv broyttur. Millum annað verður Nordbok, norðurlendska bókmenta- og bókasavnsnevndin, avtikin. Norðurlendska bókmentasamstarvið tykist, sum nú er, at verða skipað undir einum, sum eitur “Kulturkontakt Nord” við sæti í Helsingfors. Hesin stovnurin hevur, ið hvussu er, boðið til “Nordisk kulturforum om litteratursamarbeidet” í Oslo 26.-27. mars komandi, t.e. um eina viku, hagar eisini Rithøvundafelagið er boðið. Fráfarandi formaðurin ætlar sær saman við øðrum føroyskum umboðum at bera fram tey føroysku sjónarmiðini á hesum fundinum í Oslo og serliga vísa á, hvussu stóran týdning umsetarastuðulin hevur havt fyri føroyskar bókmentir og bókaútgávu, at tað hevur alstóran týdning fyri okkum, at hann kann verða varðveittur.
Sáttmálaviðurskiftini við útvørp
Í sáttmálasamskiftinum millum tað almenna útvarpið og rithøvundafelagið stendur framvegis í botni. Sum skilst vil Kringvarpið framvegis bara tingast undir teimum treytum, at ein nýggjur sáttmáli ber í sær eina munagóða lækking í útreiðslunum, útvarpið hevur av bókmentaligum tilfari. Snávingarsteinurin er av upphavsrættarligum slag. Kringvarpið vil gjalda, heldur minni í summum førum, fyri tilfarið eftir verandi sáttmála og afturfyri kunna ráða og endurnýta tilfarið eftir egnum tykki – uttan at gjalda aftur. Fyri fleiri árum síðani bjóðaði Rithøvundafelagið Kringvarpinum (les: útvarpinum) at lækka gjaldið fyri endursendingar 50% móti eini generellari hækking í takstunum upp á 10%. Hesum havnaði Kringvarpið, men er stovnurin ikki síðani komin aftur til Rithøvundafelagið við nøkrum mótuppskoti. Ein glotti í myrkrinum, tá ið ræður um Kringvarpið, er kanska tað, at onkur einstakur medarbeiðari í útvarpinum tykist hugaður fyri bókmentaligum kjaksendingum, ið einki kosta Kringvarpinum, men sum sjálvandi kunnu vekja ella eisini økja áhugan fyri føroyskum bókmentum yvirhøvur.
Rithøvundafelagið gjørdi í fjør eina royndaravtalu við Rás 2 um at senda tilfar eftir limir felagsins. Avtalan fevndi bæði um senditíð og minuttgjøld fyri tey ymisku tekstasløgini, at galda frá 1. august í fjør og fram til 1. mars í ár. Tað er stytst at siga, at henda avtala ikki hevur virkað eftir ætlan, ivaleyst ikki av illum vilja, men heldur av ókunnleika og vantandi arbeiðsorku, og tí er hon hvørki framlongd ella endurnýggjað.
Fundir og vitjanir uttanlands
Tíverri bar nevndini ikki til at luttaka á fundinum í Norðurlendska Rithøvunda- og Umsetarasambandinum í fjør. Komandi ársfundurin verður í Jokkmokk í sámiska økinum í Norðursvøríki 24.-27. mai 2007, og okkum er upplýst, at fundarleiðslan ætlar at seta fokus á norðurlendskan málpolitikk og minnilutamál.
Eftir innbjóðing út Hetlandi luttók Carl Jóhan Jensen í aðru viku í september mánaði í fjør í hetlensku bókastevnuni, nevnd Orðaleikur (Wordplay), millum annað saman við tveimum íslendingum, ið beint frammanundan høvdu verið í Føroyum.
Høvundavitjanir í Føroyum
Sum úrslit av einum átaki frá Shetland Arts Trust var rithøvundavitjan í Føroyum, sum staðfestist við upplestri og framførslu í Norðurlandahúsinum 6. september í fjør, har fitt av fólki var komið at forvitnast og lurta. Luttakararnir sunnaneftir høvdu verið í Íslandi og lisið upp og høvdu tveir íslendskar rithøvundar við sær henda vegin aftur, ávegis til hetlendsku bókastevnuna, sum tá var í hondum. Íslendsku luttakararnir vóru Gyrðir Elíasson, sum er gitin prosahøvundur og yrkjari, og Aðalsteinn Ásberg Sigurðsson, skald og tónleikari. Rithøvundarnir sunnaneftir, sum fá mundu vita av frammanundan, vóru Lise Sinclair av Fair Isle í Hetlandi, skald, tónleikari og tónaskald, Matthew Wright, prosahøvundur, Donald S. Murray, skald, prosa- og yrkishøvundur, og Jen Hadfield, yrkjari og listakvinna. Hesi hugfarsligu, gávuríku og dámligu fólkini fingu góða undirtøka frá fólkinum tí, ið samankomið var, sum ikki gjørdist minni, tá ið Lise Sinclair treiv eftir fiólini og saman við Spælimonnunum hjá Kristiani Blak framførdi hetlendskan fólkatónleik umframt okkurt av tí, sum hon sjálv hevur skrivað.
Norski rithøvundurin Lars Saabye Christensen varð boðin til Føroya í fjør, sum gestur hjá Rithøvundafelagnum og Norðurlandahúsinum. Men meira um tað í sambandi við Bókadagin.
Føroyskt stuttprosa – í týskari týðing
Umfatandi, t.e. 381 blaðsíður, og vandaliga frágingin bók við føroyskum stuttprosa í týskari týðing, “Von Inseln weiss ich ... Geschichten von den Färöern”, kom út í fjør heyst á sveisiska forlagnum Unionsverlag. Í hesum sambandinum vóru ritstjórarnir, Verena Stössinger og Anna Katharina Dömmling, komnar til Føroya at leggja bókina fram á samkomu í Norðurlandahúsinum 9. november í fjør. Hetta var eitt tiltak, sum Rithøvundafelagið eftir áheitan skipaði fyri. Í bókini eru 27 tekstir, ið fevna so víða sum frá søgnini um Beintu og Peder Arrheboe, ið dr. Jakobsen skrivaði upp, til nútíðarsøgur sum Placebo eftir Elias Askham og Leinkjuna eftir Marjuna Kjelnæs. Allir tekstir eru týddir úr upprunamálinum, nakrir úr donskum, teir sum skrivaðir eru á tí málinum, og hinir úr føroyskum. Hesir núlivandi føroysku prosahøvundar eru umboðaðir í bókini: Ebba Hentze, Jens Pauli Heinesen, Steinbjørn B. Jacobsen, Gunnar Hoydal, Oddvør Johansen, Hanus Kamban, Jóanes Nielsen, Carl Jóhan Jensen, Lydia Didriksen, Tóroddur Poulsen, Rakel Helmsdal, Elias Askham og Marjun Kjelnes. Á bókaframløguni gjørdi Gunnar Hoydal vart við, at okkum trýtur skipaði átøk at fáa føroysk dygdarverk flutt yvir í onnur mál og givin út í øðrum londum. Men meira um tað seinni.
Norðurlensk barnabókaritkapping
Í samstarvi við Nordbok lótu rithøvundafeløgini í Føroyum, Grønlandi og Sámalandi í fjør summar gera eina barnabókaritkapping, ætlað um leið 8-12 ára gomlum børnum. Handritini skuldu verða latin Nordbok innan 15. januar í ár. Í hvørjum landi sær hevur sitið dómsnevnd at viðgera handritini á avvarðandi máli. Í føroysku dómsnevndini sótu Lydia Didriksen, Malan Hilmarsdóttir og Turið Kjølbro. Samskiftisfólk felagsins við Nordbok hevur verið Marjun Kjelnæs, og samstarvspartnari viðvíkjandi komandi bókaútgávunum hevur verið Bókadeildin hjá Lærarafelagnum. Vinnandi handritið í hvørjum landinum sær verður – umframt í upprunalandinum sjálvandi – givið út á hinum báðum málunum, sum kappingin fevnir um, umframt at tað eftir ætlan kemur út á einum av teimum stóru norðurlendsku málunum: tað er svenskum, norskum ella donskum.
25 handrit komu inn til kappingina til samans: 15 føroysk, 7 grønlendsk og 3 sámisk. Barnabókaritkappingina við føroyskum handritum vann Elin á Rógvu.
Í sambandi við ritkappingina er enn at nevna, at í november mánaði var norðurlendskt skriviskeið hildið á Gjáargarði fyri sámiskar, grønlendskar og føroyskar høvundar at viðgera tekstir, ætlaðum børnum, sum skeiðsluttakararnir sjálvir høvdu skrivað.
Bókadagurin
3. desember í fjør varð árligi bókadagurin hildin í Norðurlandahúsinum. Bókadagurin var í stórum dráttum skipaður sum bókadagar hava verið tey undanfarnu árini, ella síðan samstarvið um hann við Norðurlandahúsið byrjaði fyri seks árum síðani. Skráin í fjør var henda:
Bókadagshald í Norðurlandahúsinum
sunnudagin 3. desembur 2006 kl. 15.00
Rit&Rák setti upp bókaframsýning við ársins føroysku bókum í forhøllini
Í Kringruni:
Klokkan trý:
Heðin M. Klein, formaður í Rithøvundafelag Føroya, hevði vælkomuorð
“Martin Joensen og hinir” sungu og spældu úr Lat meg goyma teg (sum er bók) og
Á brúnni (sum er fløga)
So var upplestur. Hesir høvundarnir lósu sjálvir:
Bergtóra Hanusardóttir: Burtur. Skaldsøga.
Kim Simonsen: Náðisólin. Yrkingar.
Carl Jóhan Jensen: September í bjørkum sum kanska eru bláar. Yrkingar.
Absalon Absalonsen: Jóan Petur hjá Mouritsi. Ævisøga.
Høgni Mohr: Ali babba og 49 aðrar blaðgreinir. Greinir.
Oddvør Johansen: Úr køksvindeyganum. Stubbar.
“Martin Joensen og hinir” hildu so á at spæla úr bókini og av fløguni
Í forhøllini:
Klokkan fýra:
Norski rithøvundurin Lars Saabye Christensen hugleiddi um sítt skrivliga virksemi.
Fyrilesturin nevndi hann: ERINDRING OG FANTASI
Lars Saabye Christensen, f. 1953, er ein tann gávuríkasti rithøvundurin í Noregi í okkara tíð. Hann hevur síðan frumútgávu sína í 1976 givið út fjøruti bøkur, helst skaldsøgur, stuttsøgur og yrkingar, men eisini t.d. leikir og filmshandrit. Fleiri bøkur hjá honum eru filmaðar. Í 2002 fekk hann norðurlendsku bókmentavirðislønina fyri skaldsøguna Halvbroren (2001), sum er fyribils týdd til 29 mál. Síðan hevur hann givið út stuttsøgur, yrkingar og tríggjar skaldsøgur: Maskeblomstfamilien (2003), Modellen (2005) og Saabyes cirkus (2006).
Nevndin heldur, at tað gevur Bókadegnum eina eyka dimensjón, um so er, at góðir og viðurkendir útlendskir rithøvundar in persona eru ein fastur partur í bókadagshaldinum, og at tað eigur at verða soleiðis frameftir.
Í forhøllini var pallborð klokkan fimm við yvirskriftini:
Tjóðskapur og bókmentir – forteyt og/ella forðing?
Við pallborðið sótu:
Malan Marnersdóttir, Rói Patursson, Turið Sigurðardóttir, Kim Simonsen og Carl Jóhan Jensen
Orðstýrari: Ivan Niclasen
Summi fólk gjørdu í telduposti vart við, at teimum dámdi Bókadagin væl. Formaðurin svaraði einum teirra soleiðis:
Tað gleðir meg, at tú heldur, bókadagurin var á góðari leið. Martin Joensen hevur líkasum fingið ein Indian Summer, tykir mær – stuttligt at hoyra og síggja hann so avslappaðan í góðari merking, t.e. avkláraðan. Upplesturin fekk ikki verið stórt øðrvísi undir givnum umstøðum, og fyrilesturin hjá Saabye var sum væntað góður, læruríkur og hugvekjandi. Pallborðið var eitt sindur miseydnað, haldi eg. Har mugu vit ivaleyst taka í egnan barm – evnið var onkursvegna ov breitt og kanska heldur ikki nóg ítøkiligt og nærverandi. Tað mugu vit so læra av til eina aðru ferð.
Heimasíðan
Eitt býtisbarn hjá Rithøvundafelagnum hevur verið heimasíðan, ið ikki hevur verið dagførd í langa tíð, og heldur ikki hevur teldupostskipanin virkað, so sum hon eigur. Nevndin hevur í tí farna árinum arbeitt við at fáa heimasíðuna endurnýggjaða, so at nevndin alla tíðina kann dagføra hana og brúka hana sum upplýsingaramboð og málgagn hjá felagnum.
Nevndin hevði í fjør summar 3 tilboð at velja ímillum, og eftir tingingar og samrøður valdi hon at taka av tilboðnum frá Gudny Rasmussen, telduatstøðingi úr Kaldbak, sum bjóðaði sær at gera eina nýggja síðu, har sum m.a. eisini á ein einfaldan hátt verður møguligt at leggja út tíðindi og at hava lýsingar. Heimasíðan er handað felagnum, men eftir er til dømis at hyggja alla heimasíðuna kritiskt ígjøgnum, at dagføra slíkt sum limatal og rithøvundaupplýsingar, til dømis at fáa nýggjar útgávur við – eins og at taka avgerð um eina holla og hóskandi arbeiðsskipan hjá vevmeistaranum, ið eisini umfatar postsamskiftið. Eftir nevndarinnar tykki er tann ideala skipanin, um tað ber til, at formaðurin sjálvur er vevmeistari.
Týðaragrunnur
Í løgtinginum liggur í skrivandi løtu eitt uppskot til samtyktar um ein Týðaragrunn Landsins, sum hevur til endamáls at flyta føroyskar bókmentir í fremmand mál og tað mest aktuella í heimsbókmentunum yvir á føroyska tungu. Í hesum sambandi er felagið boðið at koma til fundar við løgtingsins mentanarnevnd at siga sína hugsan um hetta uppskotið. Undirritaði heldur, at tó at talan er um andstøðuuppskot, sum kanska tessvegna í okkara primitivu politisku skipan eigur eina ivasama lagnu, hevur felagið eina uppgávu at fáa samgongulimir eisini at taka undir við tí – við teirri grundgeving, at í einum bókmentapolitiskum og málpolitiskum høpi er lívsneyðugt hjá føroyingum at taka ábyrgd av bókligari mentan og máli og at fáa skipaðar rammur, so at dygdar bókaverk verða týdd báðar vegir, til føroyskt og eisini úr føroyskum máli. Neyðugt er ivaleyst at leggja dent á, at hetta á ongan hátt má skarva burtur av tí stuðuli til bókaútgávu, sum frammanundan er, tí at vit mugu ganga fram og ikki tøva í sama stað. Hjá okkum sum rithøvundum ella týðarum hevur tað somuleiðis nógv at siga, at ásett verður í reglugerð fyri Týðaragrunn Landsins, í hvønn mun stuðul úr grunninum verður latin rithøvundinum ella týðaranum.
Rithøvundafelag Føroya fimmti
24. mars eru liðin fimmti ár, síðan Rithøvundafelag Føroya var stovnað. Tað mundi ikki vera av tilvild, at felagið sá dagsins ljós minni enn tveir mánaðir eftir, at Útvarp Føroya var sett á stovn.
Stovnarar felagsins eru hesi tjúgu: Sigurð Joensen (gjørdi felagslógirnar), Erlendur Patursson, H.M. Eidesgaard, Tórarinn Evensen, Vald. Poulsen, Jákup í Jákupsstovu, Sverri Egholm, Sigrið av Skarði Joensen, Sjúrður Patursson, Louis Zachariasen, Esmar Jacobsen Gata, Jóh. av Skarði, M.S. Viðstein, Heðin Brú, Hans Dalsgaard, Jens Pauli í Dali, Bernhard Brim, Ólavur Michelsen, T.N. Djurhuus, William Heinesen. – Vert er at geva sær far um, at millum stovnaranna er bara ein kona.
Her er hvørki tíð ella staður at ætla um, hvønn týdning Rithøvundafelagið hevur havt, fyri limirnar, fyri føroyskar bókmentir, í føroyskum almenningi. Tað verður at bíða til eina aðra ferð.
Nevndin hevur javnan umrøtt, hvussu vit munabest fáa hildið felagsins fimmti ára føðingardag, um ikki dagstevndan dag, so kortini í hesum árinum. Bóklingur ella bókaverk, sum í síni heild ella í broti lýsir føroyskar bókmentir hesi fimmti árini, er ein møguleiki. Ein møguleiki afturat, sum nevndur hevur verið, er at limaveitsla, fundur og hátiðarhald verða hildin saman aftur í heyst.
Niðurløga
Felagsformaðurin undanfarni, sum er málasnjallur maður, tók millum annað soleiðis til orðanna í síni seinastu formansfrágreiðing:
“Eftir míni áskoðan eigur felagið fyrst og fremst at virka fyri at skapa yrkisligar atstøður fyri tekstframleiðslu á føroyskum við sakligum og væl umhugsaðum málaflutningi. Vit eiga at fáa politiska myndugleikan at skilja, at mál og mentan eru livandi og skulu mennast og ikki varðveitast sum rov av fornum seyðasløgum. Vit mugu skapa almenninginum eina greiða fatan av, hvørji marknaðarkorini hjá føroyskari listskapan eru, og at almennur peningur er neyðugur, um her ikki skal gerast mentunarliga øskukalt í framtíðini. Vit eiga at skora á at fáa ta starvslønarskipan, sum longu er í gildi, víðkaða og styrkta og grundgeva væl og virðiliga fyri eini minstulønarskipan fyri høvundar og onnur listafólk, ið longu hava avrika verk, sum dygd er í.“
Undirritaði er samdur í hvørjum orði. Eg havi hug at leggja tað afturat, at hesin málsetningur krevur trútt og tróttugt arbeiði hvønn einasta dag, og eingin eigur at vænta hvørki tað, at úrslitini koma í einum og upp aftur minni eftir einum degi. Havi somuleiðis hug aftur at minna á týdningin av einum almennum týðaragrunni úr einum yrkisligum sjónarmiði eisini.
At enda nøkur – kanska óhóskandi – orð, sum tit vónandi fara at bera yvir við kortini:
Rithøvundafelagið varð stovnað nakað um somu tíð, sum undirrirtaði fór at ganga í barnaskúla. Rithøvundafelagið var neyvan komið í tannárini, tá ið eg var limur í hesum felagnum. Eg havi verið nevndarlimur í felagnum ymisk tíðarskeið í sjeytiárunum, áttatiárunum, nítiárunum og tað, sum farið er av hesari øldini.
Í onkrari samrøðu havi eg havt á orði, at tey ungu og yngru fólkini áttu at hildið seg meira framat í nevndararbeiðnum. Tað hevur nógv at siga, at ungdómurin kennir seg aftur í felagnum og tí, sum felag okkara tekst við í gerandisdegnum, hvussu tað skilur seg sjálvt, hvussu tað sær út, hvussu tað ber seg at, og hvussu tað samskiftir limanna millum og við onnur.
Og við teimum orðum ynski eg komandi nevndunum innlit, treysti og gott handalag.
17. mars 2007
Heðin M. Klein, form.


text:
Rithøvundar hita upp leygardagin á G! Kl. 15-16.30.
Áðrenn konsertirnar byrja á sandinum bjóða rithøvundar poetiska rundferð í Syðrugøtu, har lisið verður á svalum, á trappusteinum og undir onkrum snóri. Um illa viðrar, verður farið inn í stovurnar at lesa.
Tveir rithøvundar lesa upp á hvørjum staði, umleið 10 minuttir hvør, síðan verður gingið til næsta stað.
Tiltakið er í bygdini og tí uttan fyri festivaløkið, og tí er tað ókeypis.
Skrá
kl. 15.00: Gróvargøta 9, hjá Ranvør og Páll lesa:
Kl. 15.30: Gróvargøta 8, hjá Rønn og Pól lesa:
kl. 16.00: Úti í Bø 14, hjá Vónbjørt og Kim lesa:


text:
Orð: V.A. Wexels
Týtt: Petur Jacob Sigvardsen
Viðmerking: Týddur 2. januar 1966 og broyttur í 1994.
1. Statt upp, mín sál, tú degning sær,
nú flýggið sorg og neyð frá mær,
lat alla gremjan burtur vera,
tí nýtt nú deyðans grindir bera!
O, sæla páskamorgunstund
mær gylli lund!
2. Avvápnað er og oyðilagt
um ævir heljar veldi alt;
tí hann, sum var av deyða vigin,
hann sigrandi úr grøv er stigin.
O, sæla páskamorgunstund
mær gylli lund!
3. Øll steðgi suff í hvørji vrá!
sí, morgunsólin himni á
nú roðar yvir mannamúgvu
við havsins botn og grønu túgvu.
O, sæla páskamorgunstund
mær gylli lund!
4. Kom, hjarta, ber alt deytt hjá tær,
tað, syrgin tú til gravar bar,
ber honum alt, sum deyðin feldi,
hann livir, heilsar tær við veldi.
O, sæla páskamorgunstund
mær gylli lund
5. Guds himmiríki títt nú er,
o sál, tú dvøl eitt bil bert her,
tí deyðans broddur nú er vunnin,
tær ævig sæla er upprunnin.
O, sæla páskamorgunstund
mær gylli lund!
6. Syng, kirkjulið, syng fagnarljóð
við Andans reyst av hjarta fró,
við sangi til tín vin tær skunda,
– úr grøv hann stevnir tær til funda.
O, sæla páskamorgunstund
mær gylli lund!


text:
Vøluspá
Vøluspá er kendasta og mest týðandi av norrønu gudakvæðunum. Soleiðis ljóðar fyrsta ørindi í Vøluspá:
- Hoyrið meg allar
- heilagar verur,
- meira og minni
- ættfólk Heimdals.
- Vilt tú, Valfaðir
- at eg sigi frá
- fornsøgum manna
- teim fyrstu eg minnist.
Tað finnast tvær fullfíggjaðar uppskriftir av kvæðnum, onnur í tí sokallaðu kongabókini Codex Regius, meðan hin er at finna í Hauksbók. Munurin millum uppskriftirnar er lítil, stavsetingin brýtur frá og onkur ørindi mangla í báðum. Vanligt er tí at nýta ein “normaliseraðan” tekst, har holini í aðrari útgávuni eru fylt út úr hinari.
Úrslitið er tann kenda útgávan av Vøluspá við 66 ørindum, yrktar í kvæðaháttinum fornyrðislag.
Tað sum serliga skilur Vøluspá frá øðrum gudakvæðum er, at tað ikki bara er ein uppremsan av ymsum mytologiskum frumevnum, men at kvæðið hevur eina nøkulunda samanhangandi søgugongd úr byrjan í enda.
Innihaldsyvirlit
Fleiri kvæði?[rætta | rætta wikitekst]
Tað er eitt sindur óvist, hvar og nær Vøluspá er yrkt. Helst er kvæðið sett saman í Íslandi onkuntíð seint í 10. øld, altso stutt fyri kristningini av landinum. Óvissan er tó grundað á ta sannroynd, at partar av Vøluspá tykjast at vera eldri enn aðrir. Hetta, og so frávik í frásagnarhættinum, bendir á, at kvæðið er sett saman av fleiri eldri mytiskum kvæðum.
Endurskipaði teksturin hjá Bugge[rætta | rætta wikitekst]
Ein afturvendand spurningur viðvíkjandi Vøluspá er: hvør er tað, ið vølvan tosar við? Hóast hon í innganginum biður “allar heilagar verur” t.v.s. mannaættina um ljóð, og fleiri ferðir setur spurningin: “Skilja tit nú ella hvat?”, so benda fleiri skeivt sett ørindi inni í sjálvum tekstinum á, at Vøluspá, sum onnur norrøn kvæði, upprunaliga hevur havt ein episkan inngang. Hetta fekk norska filologin Sophus Bugge (1833-1907) at gera eina lítla endurskipan av tekstinum, har hann flutti ørindini 22, 28 og 29 fremst í kvæðið.
Ver tó varugur við, at henda endurskipan, hvussu logisk hon enn kann tykjast, merkir, at kronologiska uppsetingin í upprunatekstinum er broytt.
Vøluspá[rætta | rætta wikitekst]
Um vit nýta tann endurskipaða tekstin hjá Bugge, so byrjar Vøluspá við at siga frá vølvuni og seiðkvinnuni Heið, sum undir andamáning í einsemi fær vitjan av Óðini. Hin gamli ásagudurin gevur henni gávur at síggja út í ymsar heimar.
So byrjar vølvan sína frásøgn við at siga frá um upphavið, hvussu tíðin tók sína byrjan í tí mytisku frumglopruni Ginnungagapi, um hvussu frumlutirnir vórðu til, og hvussu gudarnir fingu skil á tí skipaða alheiminum.
Eftir hetta kemur parturin ið vanliga rópast Dvørgatal, har vølvan sigur frá upphavi dvørganna og reksar eina rúgvu av dvørganøvnum upp. (Dvørgatal er helst eitt kvæði fyri seg, sum av einari ella aðrari orsøk er vavt upp í Vøluspá).
Síðan sigur vølvan frá, hvussu fyrstu menniskjuni vórðu skapt, og um nornurnar, lagnuguddómarnar, ið halda til við einari av rótunum á Yggdrasils aski.
Vølvan sigur eisini frá umstøðunum viðvíkjandi tí fyrsta krígnum í heiminum, tá gudaættirnar æsir og vanir ruku í krovið á hvørjum øðrum, orsakað av drápinum av tí frumkendu Gullveig.
Í øðrum parti verður hin ljósi og góðlynti Baldur dripin. Drápið hevur við sær eina røð av ræðugerðum, sum enda við ragnarøkum, har gudar og jatnir útrudda hvønn annan. Ragnarøkur gera enda á heiminum, jørðin søkkur í kav, og alt endar aftur í sínari upprunastøðu í ti myrka ruðuleikanum.
Sambært vølvuna skal ein nýggjur heimur tó rísa úr havinum. Har skulu Baldur og drápsmaður hansara Høður ráða fyri borgum. Ein nýggjur gullaldur skal koma, men fyri at gera vart við at alt gongur í ring, hómast hin ræðuligi ormurin Niðhøggur í sjónarringinum, ein áminning um at eisini hesin nýggi heimurin er dømdur til undirgang og deyða.
Ávísingar úteftir[rætta | rætta wikitekst]
- Vøluspá
- Vøluspá á føroyskum. Týtt hevur Anker Eli Petersen © 2005
- Tjatsi.fo (Kelda)


text:
Tíðindir
Útgávur 2014
VØLUNDARHÚS – JÓGVAN ISAKSEN Ein eldri kvinna, sum býr í eini íbúð undir Kongavarða, sigur seg hava hoyrt, at maðurin í granníbúðini er blivin…
KIM SIMONSEN FEKK M.A. JACOBSEN 2014
Grundgeving: Virðisløn M.A. Jacobsens fyri fagrar bókmentir 2014 verður latin Kim Simonsen fyri yrkingasavnið Hvat hjálpir einum menniskja at vakna ein morgun hesumegin…
JÓGVAN ISAKSEN: AT MYRÐA VIÐ SKRIVARABORÐIÐ
10. OKTOBUR KEMUR NÝGGJ BÓK UM KRIMISKRIVING ÚT. At myrða við skrivaraborðið sigur í stuttum søguna hjá altjóða krimibókini, og hon tekur…
STÓRT ÚRVAL AV YRKINGUM EFTIR HEÐIN KLEIN
Afturljóð er eitt breitt úrval av yrkingum eftir Heðin Klein frá teimum farnu 45 árunum. Yrkjarin gjørdi sum nítjan ára gamal hol í…
FORLAGIÐ MENTUNARGRUNNUR STUDENTAFELAGINS 100 ÁR
J.H.O. Djurhuus “Yrkingar 1914” er fyrsta bókaútgávan hjá Hinum Føroyska Studentafelagnum í Keypmannahavn. Tað er somuleiðis tað fyrsta veruliga yrkingasavnið á føroyskum. Tað…


text:
1910
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 8. februar - William D. Boyce stovnar the Boy Scouts of America.
- 12. februar - Løgtingsval.
- 10. mars - Trælahald verður ólógligt í Kina.
- 20. apríl - Kometin Halley sæst frá jørðini. Hon verður ikki at síggja aftur fyrr enn 1986.
- 14. august - Eldur á heimsýningini í Brussel í Belgia, oyðileggur sýningarnar frá Englandi og Fraklandi.
- 28. august - Svartfjallaland verður sjálvstøðugt kongaríki.
Ókend dagseting[rætta | rætta wikitekst]
- Henry Ford selur 10.000 akfør.


text:
Øða
Øða (frøðiheiti - Modiolus modiolus) er vanlig fram við strondini, allastaðni.
Útsjónd[rætta | rætta wikitekst]
Øðuskeljarnar eru tjúkkar, langvaksnar, dimmabrúnar ella næstan svartar. Vanliga eru tær 12-14 cm langar, men kunnu gerast 20 cm langar. Torført kann vera at skilja ímillum smáar øður og kræklingar. Eitt gott eyðkenni er, at bøbburin á øðuni situr eitt sindur aftan fyri sjálvan trantin á skelini – ikki úti á sjálvum trantinum sum á kræklinginum. Kalløða kennist frá kvennøðu. Kápan og kynsgøgnini í kalløðu eru gul, men reyð í kvennøðu.
Liviøki[rætta | rætta wikitekst]
Øða er fram við allari strondini og langt inn á firðirnar. Hon tolir ikki at liggja turr, og tí er hon ikki í sjálvari fjøruni. Hon sæst tó í klettarivum á meginfjøru.
Føði[rætta | rætta wikitekst]
Øða livir av æti úr sjónum.
Øða er besta agn, og hon er eisini góð til matna.


text:
Antibiotika
Antibiotika er heilivágur ímóti bakteriusmittum. Grundarlagið undir virknaðinum á antibiotika er, at tað er munur á bakteriukyknunum (prokaryotar) og vertkyknunum (eukaryotar). Tað fyrst uppdagaða antibiotikaðið var penisillin, og enn í dag eru tey ymisku sløgini av penisillini tey mest nýttu antibiotikaðini.
Innihaldsyvirlit
Flokking[rætta | rætta wikitekst]
Antibiotika verða ofta flokkað í fimm bólkar eftir hvussu tey virka:
- Ávirka kyknuveggframleiðsluna:
-
- B-laktam antibiotika, herímillum tey ymisku penisillinini, t.d. Phenoxymethylpenisillin, Amoxicillin, Pivmecillinam
- Glykopeptidir, t.d. Vancomycin
- Ávirka proteinframleiðsluna:
- Ávirka nukleinsýruframleiðsluna:
-
- Quinolonir, t.d. Ciprofloxacin, Ofloxacin
- Nitroimidazolir, t.d. Metronidazol
- Nitrofuranir, t.d. Nitrofurantoin
- Ávirka folinsýruframleiðsluna:
- Ávirka kyknumembranframleiðsluna:
Keldur[rætta | rætta wikitekst]
- S. P. Denyer, N. A. Hodges, S. P. Gorman, Hugo & Russel's Pharmaceutical Microbiology, 7th Edition, 2004, Blackwell Publishing.


text:
Orð: Emilie Thorup
Lag: Jógvan á Lakjuni
Týtt: Ismar Joensen
Upprunaheiti: Nu falmer alle roser
1. Nú farast allar rósur, nú følnar hvørt eitt strá,
við frosti kemur vetrartíðin kalda.
Enn blómar tó ein rósa, hin fagrasta, eg sá,
sum aldri ein í mold skal vita fjalda.
2. Hon upprann í Guds hjarta, við krossins fót hon fann
sín gróðrarmátt í Jesu djúpu sárum.
Sín lit og anga fekk hon av blóðinum, sum rann.
Áh, lív, áh, vøkstur, størst av undrum rárum.
3. So mong ein jarðarurtin við rósunavni her
seg prýðir – áh! sum leyv hon burtur gulnar.
Men um hin himmalrósa í barmi tínum er,
tú trýrt, at deyðin tapa skal til fulnar!
4. Meg knógvar eingin vetur, men várið ævigt er,
tí eg á krossins gátu trúgva vildi,
og á mín veg her niðri, hvørt stig mín fótur ger,
sær Jesus mín við kærleika og mildi.
5. Áh, góði Gud, hav tøkk fyri smáblómur á jørð,
sum kærleikin oss fyri fót man breiða.
Ja, góði Gud, hav tøkk, at tín vinur, ein og hvør,
skal ævigt hava rósuna at eiga!


text:
Páskaoy
Páskaoy (spanskt: Isla de Pascua, rapa nui: Rapa Nui [1]) er ein kyrrahavsoyggj, ið er hjáland til Kili. Almennu málini eru tvey í tali, spanskt og rapa nui. Navnið gav ein niðurlendskur sjófari (Jakob Roggeveen) henni, tí hann kom hagar páskadag 1722 [2]. Oyggin er gitin fyri veldugu standmyndirnar í tí berliga landslagnum. Forfedrar polynesiamanna høgdu tær í grót fyri stívliga 1000 árum síðan.
Høvuðsstaðurin eitur Hanga Roa.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Páskaoyggin er í útryðjuni í eystara parti í Polynesia, hundratals fjórðingar frá næsta granna. Páskaoyggin er eystasta oyggin í Kyrrahavi.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Polynesar búsettu seg á oynni í 6. øld. Tey livdu av taro, søteplum, bananum og graskerum, sum tey sjalv dyrkaðu, og tey hildu eisini bæði svín og høsn. Tey bygdu rætthyrntar pallar, nevndir ahu, fram við strendurnar. Men gulløldin við minnisvarðum og standmyndum á Páskaoynni var ikki fyrr enn seinni, um 1300, tá ið fólkið á oynni gjørdu hundraðtals pallar og reistu stórar, høgdar standmyndi á teimum. Pallarnir vóru stórir og síðan, sum vendi út ímóti sjónum, var hál og slætt, tí sjógvurin alsamt runaði eftir henni. Hvør pallur var 45 m. langur, og á honum stóðu 15 standmyndir. Eingin veit, hví standmyndirnar vórðu gjørdar, men tær eru helst gjørdar av átrúnaðarligum grundum.
Flestu standmyndirnar á Páskaoynni vóru høgdar í grótbrotum í sloknaðum gosopum. Tær vórðu høgdar í heilum líki úr berginum, bara ein partur av bakinum var fastur og helt teimum, so at tær duttu ikki. Tá ið standmyndirnar vóru lidnar, varð festið í bakinum høgt leyst, og tær vórðu signar niður á slætt og blankaðar og snøggaðar. Síðan vórðu tær drignar til pallarnar og reistar, einsamallar ella lið um lið. Nógvar høvdu strýuskapað høvuðsprýði av royðigróti. Mangar standmyndir høvdu enn høvuðsprýði, tá ið evropear á fyrsta sinni sóu tær mong hundrað ár eftir, at tær vórðu reistar.


text:
Michael Jackson
Michael Joseph Jackson (føddur 29. august 1958 í Gary í Indiana, deyður 25. juni 2009 í Los Angeles í Kalifornia) var ein amerikanskur tónleikari. Hann var føddur í Gary, Indiana í USA 29. august í 1958. Jackson gav út heimsins mest seldu tónleikaútgávu í 1982: "Thriller" er seld í 109 milliónum eintøkum, og er hetta met. Íalt sigst Michael Jackson hava selt 750 milliónir eintøk. Hann varð serliga kendur fyri útgávurnar "Off the Wall", "Thriller", "Bad" og "Dangerous. Hansara tónleikur, dansur og móti gjørdu hann til eitt stórt ikon kring verðina.
Jackson framførdi fyri fyrstu ferð í 1969, tá hann var 11 ára gamal sum limur í The Jackson 5. Í 1971 byrjaði hann sína einleikaleið, hóast hann framvegis var við í The Jackson 5. So hvørt, sum tíðin gekk, gjørdist Jackson kendur sum kongurin yvir popp, og fløgan Thriller var, og er framvegis, tann fløgan, sum hevur selt mest nakrantíð. Jackson er somuleðis tann tónleikarin, sum fólk siga vera tann, sum gjørdi tónleikafilmar til tað, teir eru í dag. Sum tann fyrsti, svarti listamaðurin, sum gjørdist kendur gjøgnum MTV, var Michael Jackson á henda hátt eisini við til at bróta niður rasusismuna.
Innihaldsyvirlit
Barndómurin[rætta | rætta wikitekst]
Jackson hevði eitt sera trupult lív. Tilveran var eingin dansur á rósum, hóast hann var King of Pop, sum hann varð kallaður. Tað er ikki at gera ov nógv av at siga, at Jackson var ein tann størsta stjørnan í okkara tíð. Jackson varð 50 ára gamal, tá hann fór hiðani, men tónleikur hansara livir víðari.
Deyði hansara[rætta | rætta wikitekst]
Hann fekk ein hjartatilburð og small í gólvið í heimi sínum í Holmby Hills í Kalifornia 25. juni, 2009. Jackson varð í skundi fluttur á sjúkrahús, men hann andaði ikki, tá sjúkrabilurin fór frá heimi hansara við honum. LA Times skrivar, at sangarin fekk hjartamassasju á staðnum, áðrenn sjúkrabilurin fór við honum til UCLA-sjúkrahúsið. Læknarnir lýstu Michael Jackson deyðan at vera klokkan 14.26 lokala tíð í Los Angeles 25. juni 2009. Tá var klokkan 22.26 her hjá okkum. Tey staðfestu hjartasteðg, og eingi tekin vóru um lív. Hann varð alt fyri eitt fluttur á sjúkrahús, har royndir vórðu gjørdar at vekja hann til lívs aftur, men til fánýtis. Hann varð 50 ár. Trý børn sita eftir kenda poppkongin: (Michael Joseph Jackson Jr., Paris Michael Katherine Jackson og Prince Michael Jackson II).
Tónleikaútgávur[rætta | rætta wikitekst]
Album[rætta | rætta wikitekst]
Sí eisini: Jackson 5
- Got to Be There (1972)
- Ben (1972)
- Music & Me (1973)
- Forever, Michael (1975)
- Off the Wall (1979)
- Thriller (1982)
- Bad (1987)
- Dangerous (1991)
- HIStory (1995)
- Invincible (2001)
Stakløg[rætta | rætta wikitekst]
- Got to Be There
- Ben
- Music & Me
- Forever, Michael
- The Best of Michael Jackson
- Off the Wall
- One Day in Your Life
- Thriller
- Farewell My Summer Love
- Bad
- Dangerous
- HIStory - Past, Present and Future, Book I
- Blood on the Dance Floor (HIStory in the Mix)
- Invincible
- Greatest Hits – HIStory Volume I
- Number Ones
- The Ultimate Collection
- The Essential Michael Jackson
- Thriller 25
Filmar[rætta | rætta wikitekst]
Slóðir[rætta | rætta wikitekst]
- ↑ Novack, Janet (October 3, 2014). "IRS: We Made A Mistake Valuing Michael Jackson's Estate". Forbes. http://www.forbes.com/sites/janetnovack/2014/10/03/irs-we-made-a-mistake-valuing-michael-jacksons-estate/. Heintað November 7, 2014.


text:
New Orleans
New Orleans er stórbýur í Suðurlouisiana í USA. Hann er størsti býur í Louisiana. New Orleans er enn ikki komin seg heilt, eftir Ódnina Katrinu, sum í 2005 legði stórar partar av býnum í oyði. New Orleans hevur umleið 343 túsund íbúgvar. 67,3 prosent av fólkinum eru afroamerikanarar [1]. New Orleans er størsti býur í Suðurríkjunum. Hann var grundaður av fransmonnum; haðani verður nógv bummull útflutt. New Orleans er tann vandamesti býurin í USA [2].
Nú, meðan fíggjarkreppan herjar í øðrum londum so sum í USA, eru fá øki, sum kunnu nevnast vakstrarøki. Men New Orleans er eitt teirra. Síðan vanlukkuna við Hurricane Katrinu síðst í august 2005 hevur New Orleans vunnið sær eitt sindur av fólkinum aftur. Nú hevur býurin fingið heiðurin sum skjótast vaksandi býur í USA. Árligi vøksturin í fólkatalinum er nú 8,2 % og er nú 311.853. Men tað er framvegis væl minni enn tey 484.674, sum vóru í býnum áðrenn vanlukkuna í 2005.
Í stóra havnarbýnum New Orleans, vóru seinast í 19. øld mangir tónleikabólkar, mannaðir við afroamerikanskum leikarum. Teir spældu i veitslu, í skrúðgongu og til jarðarferð. Tíðum spældi sami bólkur bæði til dans og til jarðarferð. Løgini vóru tey somu, men teir leiktu tey ymiskt. Soleiðis varð jazztónleikur til. Í jazzbólki úr New Orleans vóru upprunaliga trompet, klarinett, basún, tupa, lítlatrumma, stórtrumma og skáltrumma. Trompetin spælir lagið. Klarinettin flættar tónar uttan um lagið. Basúnin spælir djúpa andrødd, og hini ljóðførini gera rútmiskan botn [3].
Søga[rætta | rætta wikitekst]
- 1718 - New Orleans bygdur við árarmunnan í Mississippiá.


text:
Jamaika
Jamaika ella Jameika (enskt Jamaica) er ein oyggj í Karibiska havinum í Norðuramerika. Høvuðsstaðurin eitur Kingston.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Jameika er vøkur oyggj, men har eru stórir mótsetningar. Har eru fólk, sum taka sær av løttum og av heilum huga íðka krikkit og spæla reggaetónleik. So er tað stóri spenningurin ímillum nakrar fáar máttmiklar ríkmannaættir og tey fátæku í mongu fátækrabýlingunum í Kingston, har eisini nógvur harðskapur valdar. Hesa skuggasíðu síggja fá ferðafólk, sum á hvørjum ári koma at njóta lívið og tropuveðurlagið í hesum fagra landi. Ein annar týðandi vinnuvegur á Jameika er aluminiumsnámsvinnan, men hon fer óvuliga illa við náttúruni, tí at gomlu námsopini standa full av vatni og sýrueitri. Tað drepur allan vøkstur.
Íðnaðurin í Jameika er fjølbroyttur. Har eru oljureinsiverk, telduvirki og klædnavirki. Mong steinsløg verða brotin, av teimum er aluminiumsmálmur tað týdningarmesta. Ein vinnuvegur, ið vindur nógv upp á seg, er teldutilbúnaður, ið til dømis er at forrita og viðgera teldulutir og síðan senda teir til telduvirki í USA, har teldurnar verða gjørdar lidnar. Í Karibia er vanligt, at útlendsk feløg eiga hesar teldufyritøkur, men í Jameika eiga fólk har meginpartin.
Umframt ídnað og ferðavinnu hevur landbúnaðurin eisini stóran búskaparligan týdning í Jameika, og mong fólk arbeiða í banan-, kaffi-, kakao- og sukurlundum. Mangir jameikanar liva eisini av fiskiveiði, ella teir eiga ein jarðarteig og dyrka sær sínar egnu búnaðarvørur.


text:
Hotel Tórshavn liggur væl fyri, í einum sera hugnaligurm umhvørvi niðri í Vágsbotni, við útsýni yvir havnina og bátarnar frammanfyri og ráðhúsið og Vaglið aftanfyri.
Hotellið hevur 6 fundarhølir, sum eru væl egnað til bæði lítlar og stórar bólkar.
Um tit eru 10, 30 ella 60, kann hotellið bjóða alla neyðuga útgerð.
Kom inn á gólvið hjá okkum. Okkara matstova hevur leskiligar italskar, meksikanskar, amerikanskar og indonesiskar rættir á skránni.
Hvørt týskvøld leita ung sum tilkomin sær oman at lurta eftir jassi aftur við einari øl ella einum kaffimunni. Tónleikurin byrjar kl 21.


text:
Orð og lag: Aage Samuelsen
Týtt: Kajfinn Hammer
Upprunaheiti: Jeg er herlig løst og fri
1. Eg kann aldri, aldri gloyma, tá eg fann frið við Guð,
tá mín sál varð endurfødd,
og í brúðarklæði klødd.
Tá mín skitni búni reinsaður varð gjøgnum Jesu blóð,
og Hann gav mær lív og frið í yvirflóð.
Niðurlag: Nú er sál mín frelst og frí
frá tí snaru hon var í;
náðarsólin bjørt upprann,
sælan frið við Guð eg fann.
Gerst mín leið ein táradalur, ger Guð hann til kelduvað,
sorgartónar umbroytast til gleðilag.
2. Nú eg Jesusi vil fylgja á lívsins smala veg,
sjálvt um trong enn gerst mín leið,
lyftisstjørnur slokna ei.
Skjótt eg Konginum skal møta, sum eg her á havi trúð,
eg skal leiðast fram til Hann í veitslus¬krúð.
3. Vegur mín ber upp á tindar og djúpt í trongan dal,
ja, frá gleði og til sorg,
men til síðst til Himnaborg.
Har skal brúðarveitslan haldast og eg skal vera við,
henda vissan fyllir meg við djúpum frið.


text:
Mississippi
Staturin Mississippi (enskt: State of Mississippi) er stakríki í Sameindu Statunum við umleið 3 mió. íbúgvum. Jackson er høvuðsstaðurin og størsti býurin. Í norðri hevur Mississippi mark við Tennessee, í eystri við Alabama, í suðri og vestri við Louisiana, og í vestri við Arkansas. Í suðri liggur Meksikoflógva. Í 1790 bleiv Mississippi stakríki í USA. Eyknevni er Magnoliastaturin (enskt: The Magnolia State). Magnolia er eitt slag av kjarri.
Framvegis er Mississippi strálbygt í stórum økjum. Íbúgvatættleikin er 24,5 persónar fyri ferkilometurin (fólkatættleikin í Føroyum er í miðal um leið 35,5 fólk fyri hvønn km2). Jackson er størsti býur í Mississippi, og fyrisitingarligur høvuðsstaður fyri lutstatin. Har búgva fleiri enn 172,000 túsund fólk. Johnny Cash-sangurin “Jackson” snýr seg um henda býin. Gulfport er næststørsti býur. Hann er týdningarmikil havnabýur við uml. 70,000 fólkum.
Innihaldsyvirlit
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Tað mesta av Mississippi - uml. 65 % - er skógarlendi.[1] Í Mississippi eru nógvar áir.[2] Á vestursíðuni er fyri tað mesta slættlendi, og har eru fleiri góðar havnir. Nógvastaðni eru stór slættlendi við sera fruktagóðari jørð. Sandur, móra og leirur, sum áirnar bera við sær, gera, at áarlendið er avbera fruktagott og hóskar væl til m.a. grønmetisdyrkan. Har jørðin er kargari, verður velt nøkur ár, og so liggur hon sum opinekra, til hon er vorðin fruktagóð aftur natúrliga. Nakrar av longstu áum í Mississippi eru Mississippi River, Pearl River, Pascagoula River og Tombigbee River. Áin Mississippi River, sum er mark millum Mississippi og Louisiana og Arkansas, er ein tann størsta og longsta áin í Amerika. Stóru áirnar og mýrarnar eru tilhaldsstaður hjá nógvum djóra- og plantumeingi. Meginparturin av Suðurmississippi eru Mississippi River-oyrarnar. Suður móti Meksikoflógvin er ógvuliga heitt. Biloxi er ein av stóru havnabýunum í Suðurmississippi.
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Fyrstu evropeisku niðursetumenninir í Mississippi gróvu í analoysi út mest sum allar gravheyggjar í Mississippi og beindu fyri týdningarmiklum prógvum, sum søgdu frá hvat var í teimum, og hvussu teir vórðu gjørdir.


text:
Kuvait
Lýðveldið Kuveit (arabiskt; دولة الكويت ella Dawlat al-Kuwayt) er eitt lítið land í Miðeystur. Høvuðsstaður er Kuwait City, og londinum hevur umleið 3,5 millionar íbúgvar. Kuveit hevur mark við tvey lond: Í vesturi hevur Kuveit mark við Saudi-Arabia, í norðri við Irak, og í suðri er Persaflógva.
Innihaldsyvirlit
Søga[rætta | rætta wikitekst]
Í 1990 tók Irak Kuveit. Innrásin var atvold til Flógvakríggið, tá ið altjóða herlið við Sambandsríki Amerika á odda róku irakar norður um aftur markið.
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Stórar oljukeldur hava gjørt Kuveit ovurríkt, og oljuídnaður er høvuðsvinna. Áðrenn olja varð funnin í Kuveit í 1940-árunum, var landið fátækt og lítið framkomið. Men stóri oljuútflutningurin hevur gjørt tað til eitt av ríkastu londum í heiminum. Ovurstóra ríkidømið í Kuveit sæst aftur í til dømis dýrum bilum og stórsligum byggingum, sum vatntornunum í høvuðsstaðnum.
Irakska innrásin var sonn vanlukka fyri Kuveit. Tá ið irakar tóku seg aftur, settu teir eld á nógvar oljubrunnar, og hetta fekk álvarsligar avleiðingar fyri alt har um vegir og búskap landsins. Nógv olja rann í havið, og fuglar og sjódýr doyðu. Nógv spreingievni og óbrostnar minur lógu eftir í oyðimørkini. Enn er ikki liðugt at rudda upp eftir flógvakríggið.
Fólkið[rætta | rætta wikitekst]
Lívskorini eru góð; fólkið rindar ikki skatt, og skúlagongd, sjúkraviðgerð og mangar aðrar samfelagsveitingar eru ókeypis.
Landafrøði[rætta | rætta wikitekst]
Kuveit er innast í Persaflógva. Landið er lítið, og meginparturin er oyðimørk.


text:
Orð og lag: Emil Peterson
Týtt: Kajfinn Hammer
1. Harri Jesus kom og doyp oss
við Guðs kraft og Andans glóð,
so at upp vit kunnu vekja
tann, sum fór av Tíni slóð.
Lat við Andans kraft nú henda
millum okkum undurverk,
kom ímillum oss at magna
vári hjørtu, – ger tey sterk.
Niðurlag: Gev oss Andans glóð og salving,
alt várt egna burturbræð;
send oss nú hin halga eldin,
Harri, doyp oss júst í dag!
2. Jesus, Tínum trúgvu vitnum,
Tú í forðum hevur havt,
sendi Tú Tín eld av Himli
doypti tey við Andans kraft!
Tó, í dag Tú ert hin sami,
Andans kraft Tú hevur enn!
Harri, lat Tín Anda falla
yvir børn og kvinnur, menn!
3. Doyp oss so várt lív má verða
Tínum, Harri, meira líkt,
doyp oss so hvørt reinsað hjarta
verður meira til Tín vígt.
Endurnýggjað tá við styrki
bregða vit tá Andans svørð,
lyfta hægri sigursmerkið,
sigra yvir synd á jørð.


text:
Innihald
A. S. Byatt: Ein steinkvinna (stuttsøga)
Richard Brautigan: Romeo og Julia (yrking)
Alexandur Kristiansen: Vit menniskju (yrking)
John Ashbery: Hvat er poesiur (yrking)
N-Jón Ellendersen: Geymaleikur (yrking)
Agnar Artúvertin: Tríggjar yrkingar
Grace Paley: Ein maður segði mær søguna um lív sítt (stutt-stuttsøga)
Grace Paley: Samrøða við pápa mín (stuttsøga)
Tóroddur Poulsen: Veðurskjøl I-VIII (yrking)
Ludvík Breckmann: Páskamorgun (stuttsøga)
Annika Skaalum: Tað er tann kostur ið mær dámar (stuttsøga)
Steinbjørn B. Jacobsen: Hon og hann í hálva øld (yrking)
Kim Simonsen: Onkur etur ein ís (yrking)
Paul Celan: 17 yrkingar
Hanus Kamban: Riddarin Grøni (stuttsøga)
Franz Kafka: Ein bygdalækni (stuttsøga)
Randi Ward: á garðinum (yrking)
Arnbjørn Ólavsson Dalsgarð: Ljósið (yrking)
Oddfríður Marni Rasmussen: Tvær yrkingar
Kjartan Hansen: Tað veit Gud (stutt-stuttsøga)
Kjartan Hansen: Lova ongantíð Gudi tínum leysum (yrking)
Vagnur Streymoy: Svakligt (yrking)
Katrin Reinert: Tvær yrkingar
***
Les ummæli eftir Agnar Artúvertin av Vencli Nr. 5/2008.


text:
1. Alt er nú so fagurt, ljóst og gott,
sangur hoyrist, tað er jólanátt.
Stundin er so sæl,
vit hugna okkum væl
– bert altíð hevði verið jólanátt.
Niðurlag: Ja, hvør ein dagur verður eins og jól
um várið, heystið og í summarsól.
Um bert Harrans kærleiki
fyllir mannahjørtuni,
so vera allir dagar eins og jól.
2. Vit øll halda henda fagra dag
við at frøast og vera glað.
Vit njóta henda frið,
sum jú kann vara við
– um bert hvør dagur verður sum í dag.
3. Brátt so er ein nýggjur dagur her,
vit stúra fyri, hvat hann við sær ber,
hvat hann vil geva mær,
hvat hann vil veita tær.
Kann hugsast, at hann friðardagur er.


text:
Keyp á netinum
Keyp á netinum
Nú hevur tú eisini møguleika at keypa frá okkum á netinum. Á www.xl-byg.fo sæst úrvalið av vørum sum eru til sølu á netinum.
Av tí at prísirnir á síðunum eru danskir, kemur eitt eyka FO gjald fyri frakt og møguligan toll, tá tit gjalda.
BORG ER HEILDARVEITARI
BORG ER HEILDARVEITARI
Skalt tú byggja nýtt, skifta tak ella klæða húsini?
Set teg í samband við okkum, og vit geva tær eitt gott tilboð.
NÝTT FRÁ DESIGNA
“BRICKS BY DESIGNA”
Set títt fingramerki á innrættingina.
Nú gert tú av, hvar skuffan skal vera!
MIXA LITIR OG TILFAR.
Hjá DESIGNA fellur innrættingin snøgt inn í eina eind við tíni skáp og skuffur.Tað eru nógvir møguleikar. Innrættingin heldur skil á, og er ein eyka gleði í gerandisdegnum.
Kom inn í BORG og tosa við okkara køksteknarar, sum hvønn dag skapa erligar loysnir til tey røttu fólkini.
Nýggj Hvítvørutænasta!
Seinastu tíðindi
30 ára starvsdagur í BORG
Malan Simona Petursdóttir hevur í dag 1.juli.2016 starvast í bókhaldinum í fyritøkuni í 30 ár.
Kaj Højgaard 50 ár
Í dag 10. juli kl. 15, fekk Kaj Højgaard av Toftum handaða ”Den Kongelige Belønningsmedalje” frá Hendes Majestæt Drotning Margrethu …
Danny Kechtan fingið lærubræv
Danny Kechtan varð mánadagin 30. mars avlærdur í timburdeildini hjá Borg í Runavík. Lærumeistari hevur verið Kári Hansen.
Rodmundur …
620 Runavík
700 Klaksvík
mán-frí 08.00 – 17.00
mán-frí 08.00 – 17.30


text:
Orð: Axel Fredenholm
Lag: Johannes Alfred Hultman
Týtt: Árni Jacobsen
Upprunaheiti: Återfunnen
Týðing hjá Hákun Djurhuus
1. Eg var vilstur og kendi ei vegin,
men tá hoyrdi eg Frelsarans rødd.
Hann í oyðuni leitaði leingi,
og av nýggjum nú sál mín er fødd.
Niðurlag: Hann so leingi meg søkti og fann meg,
stóri kærleiki hansara vann meg,
og í ævir eg hansara eri,
sál mín glað í hans ferðalag er.
2. Hann í náði meg loysti frá byrðum,
og hann segði, hann elskaði meg.
Og til heimið hann aftur meg leiddi,
bað í øllum meg líta á seg.
3. Hann mær rættir tað livandi vatnið
og meg nøgdan og ríkan nú ger,
beyð mær ikki á boðini leggjast,
men at boða tey á míni ferð.


text:
Siberia
Eystan Uralfjøll er Siberia (russiskt; Cиби́pb) - Russiski parturin í Ásia. Ovurstórur, mest sum óbygdur landspartur, ið er heilt eystur at Kyrrahavi. Meginparturin av Siberia er tættur nálaskógur, ið russar nevna taiga. Í hesum breiða og langa skógarbelti er fjórðingurin av øllum viði í heiminum. Longri norður vir koma, tynri verður skógurin, tí veðurlagið verður kaldari. Norðan fyri skógarmarkið eru frostmýrarnar (tundra), har er frost í jørðini alt árið.
Í Siberia eru nógv ráevni, til dømis gull, olja, uran og gimsteinar.
Dýralívið[rætta | rætta wikitekst]
Skógirnir í Siberia eru sannur kovi og gott skjól hjá dýrum, til dømis rein, bjørn og íkorni, teir longu og køldu veturmánaðirnar. Her livir eisini størsti tikari í heiminum, kongatikarin ella siberiatikarin. Hann hevur ógvuliga tjúkkan feld.


text:
Við Boðtænastuni er lætt at halda eyga við ymsum rørslum á kontuni. Tú kanst velja ymisk boð, m.a. tá peningur er komin inn á kontuna, ella tá saldan kemur niður um ávísa upphædd.
Við Boðtænastuni kanst tú velja at fáa sms-boð ella teldupost um, hvat hendir á kontuni.
Veljast kann millum hesi boð:
- Salda á kontuni
- Tá saldan fer yvir ávísa upphædd
- Tá saldan fer undir ávísa upphædd
- Tá flyting yvir ávísa upphædd fer av kontuni
- Tá flyting yvir ávísa upphædd kemur á kontuna
Undir saldu eru aftur aðrir valmøguleikar, har tú kanst velja, nær tú fært salduna sendandi:
- Fastan dag í vikuni, t.d. hvønn mánadag
- Fastan dag í mánaðinum, t.d. 1. í hvørjum mánaði
Fyri at tænastan kann skrásetast, skal fartelefonnummarið ella teldupostadressan hjá tær verða skrásett í bankanum.
Boðtænastuna kanst tú stovna í Netbankanum. Eisini ber til at venda sær til okkara á telefon 330 330, so gera vit tað fyri teg.


text:
Alabama
Alabama (enskt: State of Alabama) er ein lutstatur í Sambandsríkinum Amerika við umleið 4,7 mió. íbúgvum. Høvuðsstaðurin er Montgomery og størsti býur er Birmingham. Í norðri hevur Alabama mark við Tennessee, í eystri við Georgia, í suðri við Florida, og í vestri við Mississippi. Í 1819 bleiv Alabama stakríki í USA. Eyknevni er Gulhamarstaturin (enskt: The Yellowhammer State).
Búskapur[rætta | rætta wikitekst]
Bummull verður slitin í alt Alabama. Suður móti Meksikohavi er ógvuliga heitt og váligt við hvørt, og tað er veðurlag, sum hóskar bummullini, meðan hon stendur í vøkstri, kulda tolir hon ikki, og tað kann henda, tá ið hann legst við høgætt, at hon kann gera stóran skaða upp á bummullina. Bummullargarðarnir eru oftast ógvuliga stórir í Alabama, og fyrr tørvaði teimum heilt nógv arbeiðsfólk. Nú nýta teir maskinur at heysta bummullina við, og hetta hevur ført við sær, at arbeiðsfólkið á gørðunum er nógv minkað í tali. Fyrr í tíðini høvdu teir trælir, sum teir førdu úr Liberia, í 1863 gjørdust menninir frælsir.
Annars verður nógv av soyabønum dyrkað í Alabama, og suður móti Meksikohavi er so ógvuliga heitt, at har veksur bæði appilsinir, sukurrør, rís og aðrar fruktir. Um summarið liggur hann mest inn av Meksikohavinum, og luftin verður tá bæði slavin og heit. Tá er tað, teir herviligu meldurstormarnir, sum eru lágtrýststormar, taka seg upp og sora alt, sum fyri er.


text:
1925
Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin
Innihaldsyvirlit
Hendingar[rætta | rætta wikitekst]
- 15. februar - Svarti Per (Bootleg Pete) verður fyrstu ferð at síggja í Disney stuttfilminum Alice Solves The Puzzle.
- 29. mai - Landkannarin Percy Fawcett sendir sítt síðsta telegramm til konu sína, áðrenn hann hvørvur í Amazon frumskóginum.
- 25. september - Føroyski Javnaðarflokkurin verður stovnaður.
- 26. desember - útgrevstur av Sfinksinum Mikla, sum er tveir triðingar undir sandi, byrjar í Egyptalandi. Hann verður liðugt útgrivin í 1936.
Ókendar dagsetningar[rætta | rætta wikitekst]
- Vegur er nú gjørdur úr Sørvági til Miðvágs og Sandavágs.
- Kristiania, høvuðstaður Noregs, skiftir navn til upprunanavnið Oslo.
Bøkur[rætta | rætta wikitekst]
- 10. apríl - F. Scott Fitzgerald útgevur The Great Gatsby.
- 18. juli - Adolf Hitler útgevur manifestið Mein Kampf.
Ítróttur[rætta | rætta wikitekst]
Fótbóltur[rætta | rætta wikitekst]
Føðingar[rætta | rætta wikitekst]
- 8. februar - Jack Lemmon, amerikanskur filmleikstjóri og sjónleikari (Grumpy Old Men) (d. 2001)
- 26. apríl - Jørgen Ingmann, danskur tónleikari (d. 2015)
- 19. mai - Malcolm X, amerikanskur mannarættinda aktivistur (d. 1965)
- 8. september - Peter Sellers, enskur skemtari og sjónleikari (The Pink Panther) (d. 1980)
- 15. september - Helle Virkner, danskur sjónleikari (Matador) (d. 2009)
- 16. september - B.B. King, amerikanskur bluestónleikari
- 13. oktober - Margaret Thatcher, enskur forsætisráðharri (d. 2013)
- 16. oktober - Angela Lansbury, enskur sjónleikari (Murder She Wrote)
- 10. november - Richard Burton, waliskur sjónleikari (Cleopatra) (d. 1984)
- 20. november - Robert F. Kennedy, amerikanskur løgmálaráðharri og senator (d. 1968)
- 8. desember - Sammy Davis Jr., amerikanskur sangari, dansari, skemtari, og sjónleikari


text:
Lag: Grani bar gullið av heiði / Glimur dansur
Viðmerking: Til stovnarar felagsins á 60 ára degnum
Í Klubba sótu mætir menn –
høvdu sær at gamni
kortini í hásæti –
bridge æt spælið av navni.
– Grani bar gullið…
Har vóru eisini aðrir menn –
teir bert forstýraðu spælið
tí vóru onnur ráð at taka –
hetta var alt ov galið.
Hin trettanda november –
í árinum tríatisjey
á aðalfundi mikla –
teir sluppu úr hesari neyð.
Har bankastjóri Petersen –
hann gjørdi so mangt eitt hál
honum við lið var Christensen –
hann førdi sakarmál.
Bókhaldarar vóru teir báðir tveir –
hr. Dahl og so hr. Hansen
væl bøkur førdu og rokniskap –
so har var ongin vansi.
Hr. Lauritsen var keypmaður –
hann mangar vørur seldi
Skaale var konditari –
hann góðar køkurnar telgdi.
Og Sam hann átti synir tveir –
so væl teir dugdu at spæla
Adler itu og Hanneba –
tað er ikki um at tala.
Nú skipað væl bleiv kortspælið –
so trúgvir teir um tað stóðu
og Thorshavns Bridgeforening –
tað navn teir felagnum góvu.
Og konufólkið bannlýst var –
ja heilt upp í okkara dagar
tað var jú ikki ein og hvør –
ið kundi fara hagar.
Parnassið var so vælegnað –
tá summarið var í nánd
og Gyldenspjæt var harrarættur –
tað gekk so væl í hond.
Á íslandsferðum miklum –
teir ikki á knøum óku
keflavíkingum bastu væl –
teir steypini við sær tóku.
Í einsemi í áravís –
teir spældu væl fyri tað
men áhugin vaks og stovnað blivu –
feløg rað á rað.
So FM heiti í rúgvuvís –
til Havnar teir við sær førdu
tað sáttliga og siðiliga –
ei fyri skommum sær gjørdu.
Nú allir undir grønutorvu –
tann tíð teir reystir stóðu
og bridge varð sett í hásætið –
tann førning teir okkum góvu.
Nú allir undir grønu torvu –
vit æra teirra minni
og takka fyri avrik góð –
sum dvølja í okkara sinni.
– Grani bar gullið…Goym tekstin