text:
Hóast regn og keðiligt veður, var tiltakið “Ein dagur á Grynnuni” væl vitjað. Men hvussu tiltakið hongur saman fíggjarliga verður dult við nógv útstrikingum í roknskapinum
– Ávísar upplýsingar viðvíkjandi stuðlum, fíggjarætlan og roknskapi eru yvirstrikaðar vísandi til, at talan er um privatar upplýsingar hjá fyriskiparanum og talan er um tiltøk, ið eru framhaldandi. Víst verður til grein 12, stk. 2. og 13, stk. 2. í innlitslógini.
Tað var ikki nógv, ein umbøn um alment innlit gav, tá Dimmalætting herfyri søkt um innlit í samskiftið millum Tórshavnar Kommunu og tiltakið ”Ein dagur á grynnuni”, sum varð hildið nú um vikuskiftið.
Øll tøl í roknskapinum fyri 2017 eru strikaði út, eins og upplýsingar um hvør hevur latið stuðul.
Les alla greinina HER


c: text/html

text:
Røða, sum Torbjørn, Jacobsen, borgarstjóri, helt á bygdastevnuni á Skála 22. juni 2018:
Einaferð var tað bara éin serstakur fríggjadagur í lívinum hjá okkum, sum eru partar av kristnu læruni, og sum tignarliga halda hendan dagin, táið upphavið, Guðs sonur, Menniskjusonurin, var fyribeindur á rómverska krossinum, á Golgata heygnum í útriðju Jerusalems, fyri nærum tveimum millennium av árum síðani.
Nú er hvør fríggjadagur serstakur og drúgvur. Ludomaniin hevur tikið hvørkratak um eina heila tjóð. Frammanfyri glampandi sjónvarpsskíggjan liggja vit knælandi fram á altarið og bíða eftir mammon. Sjálvt Guð kennist fjarur hesa løtuna. Ein samfingin national ludomanisk psykosa hevur hertikið okkara fólk, alt annað í landinum má dvína fyri einum bingospæli, har ið vinningurin nú nærkast fýra milliónum krónum. Hjólið tykist vera so snildisliga samanskrúvað, at gyrðni naglin røkkur ikki leypunum, heldur ikki nú, táið til ber at velja teir allar í senn. Alt er søtt hjá tí svanga, tí eru fólk eisini farin at sættast við teir smærru vinningarnar, sum um ikki annað kunnu fíggja eina uttanlandsferð. Spælisjúkan heldur fram og avleiðingin er, at fríggjadagurin ikki er tøkur hjá t.d. ítróttarfeløgum, at skipa fyri góðum og neyðugum tiltøkum í heimbygdini. Tað, at Gekkurin er settur á skrá – á stórskíggja - fyri eitt hald sum hetta, sigur alt um ringa standin, tí fari eg enn einaferð at heita á nationalu public service rásina, Kringvarp Føroya, um at flyta hetta eydnuhjólið til eina aðra og høgligari løtu í vikuni. Bara fyri at samfelagið kann virka og fólk kunnu trívast uttanfyri vinningin, sum tey ongantíð fáa hendur á.
Í hesum døgum, tó tíðaravmarkað, rekst annar leikur fram úr skíggjunum. Fótbólturin. Skjótast vaksandi peningamaskinan í heiminum. Hóast eg ongantíð havi tímað at spælt í Gekkinum, tíansheldur verið á bingo, so hevur knattspyrnan – sum teir fornnorrønu róptu leikin – snúgvið sær inn um eitt veikt portur í sálarbarrieru míni. Fyri tað mesta eru tað menn sum víggirða seg á hesum altarinum, við alskyns meiri og minni kvalifiseraðum meiningum um tað, sum fótbóltssnillingarnar úr øllum heimsins heraðshornum fremja á vølli. Sum kunnugt sita teir bestu bóltleikararnir altíð á lektarunum – áskoðaraplássunum. Í tí meinginum – segmentinum - finnur tú eisini teir bestu dómararnar. Leikt verður í hesum døgum kring um russiska stórríkið og so stóran týdning hevur hesin leikur í okkara tíð, at beinleiðis samskifti er ímillum Kremlovastan Vladimir Putin og landsliðsvenjaran Stanislav Cherchesov fyri og eftir dystirnar hjá heimaliðnum, sum er komið betri frá byrjan enn nakar væntaði.
32 lond kappast um heimsvaldið í fótbólti á russisku grasfløtunum. Tað hevur altíð verið hugfarsligt at skoða, hvussu heimliga mentanin hjá hvørjum einstøkum liði endurspeglast í leikinum. Hvør fuglur syngur við sínum nevi, og tað var kanska meiri eyðsýnt áður enn nú, at leikararnir úr Latínameriku, Miðameriku, Europu, Afriku og Fjareystri komu úr ymiskum jørðildum. Onkursvegna tykist tað eisini, sum at sambafótbólturin hjá brasilianarum hevur mist fótafestið ímóti topptunaðu kroppunum úr Europu, og táið so ein snillingur sum kroatin Luka Modrić verður skeklaður uppí høpið, hann er farin at líkjast alt meiri eini nútíðarútgávu av legenduni Johan Cruijff, so standa sjálvt ikki Lionel Messi og hansara menn fyri balkanska yvirvaldinum. Í Brasilia rópa teir fótbóltin fyri „O Jogo Bonito“ – tað vakra spælið – ein fragd fyri eygað, men spurningurin er bara hvussu langt tað røkkur í HM-endaspælinum í ár. Ber tað ongan veg, so verður tað undir øllum umstøðum eitt afturstig fyri fótbóltin sum listargrein.
Okkurt slag av hesum leiki hevur eftir øllum at døma altíð verið. Kinverjar leiktu bóltspæl við fótunum fyri 5 túsund árum síðani. Í Mexico og Miðamerika var gummibólturin sólin í heilagari ceremoni 15 hundrað ár fyri okkara tíðarrokning. Hetta sæst á málningum í Teotihuacan og Chichén-Itzá. Í Amazonfrumskógini í Bolivia runnu indiánararnir eftir einum stórum gummibólti og royndu at sparka hann ímillum tveir stólpar og úr Italiu vita vit, at Leonardo da Vinci var íðin fótbóltsfjeppari og at valdsfilosoffurin Niccolò Machiavelli var ein habilur leikari. Kortini siga vit, at bretar byrjaðu tað spælið, sum vit nú kenna.
Og nú er fótbólturin vorðin edilingasporturin hjá øllum heiminum. Í Føroyum megnar tjóðarítróttin – kappróðurin – nóg illa at halda stand. Sjálvt gamlir og trivaligir menn, sum eg, fáast við at spæla fótbólt, í mínum føri fyri tað mesta innandurað - heyst, vetur og vár. Tað hevur mikla eydnu við sær hvørja ferð, og vinnarainstinktið er ikki viknað, hóast ferðin er minkað orsakað av tálgafitaðari polstring.
Men hvat er hetta í grundini fyri eitt spæl? Ella er hetta annað og meiri enn eitt spæl, nú so mong onnur áhugamál hava krøkt seg í fótbóltin? Fótbóltur er so mangt. Kanska er hann fyrst og fremst eitt slag av sjónleiki, har stórar persónsmenskur og lið í ógloymandi dystum fara ígjøgnum stór menniskjanslig drama. Fótbóltur er eitt kontrollerað eksperimentarium, har tú sært samanstoytin ímillum vilja og tilvild, ímillum individ og kollektiv, ímillum skilagóðar ætlanir og ringasta dølsni. Tað er í grundini ikki so nógv øðrvísi enn at hyggja at einum filmi, kanska er fótbólturin minni kontrolleraður enn kykmyndin, - tí er venjarin, sum skal liggja á takinum stútt og støðugt, so serliga avgerandi. Hann skal kollektivisera og sambræða uppvøksturin, ræðsluna, hatrið, trauma´ini og sosiala útgangsstøði hjá hvørjum einstøkum leikara í eina vinnandi heild. Og ongin ivast í, at teir báðir Eyðun Klakstein og Sámal Erik Hentze høvdu sær hetta fyri eyga í granna- og kommunuuppgerðini í dag, sum endaði við javnleiki 1-1. Eftir at Petur Knudsen hevði skotið og Pætur Dam Jacobsen hevði stútað bóltin í skálagørnini norðari og syðri.
Leikararnir eru partar í einum stríði, sum snýr seg um heiður, stíl, professionalismu og nú eisini pening. Fjeppararnir, strongdir av harðari arbeiðsviku, standa framvið vøllinum og sita á lektarunum og blása tungar gerandistankar úr heysunum. Hetta er sum at syngja í kóri, øll hava sama og bara eitt fokus. Bólturin, leikararnir og úrslitið. Og tað besta við fótbóltinum er savningarmegin og burturfoykingin av sosialum ójavna, spælið sum í 90 minuttir megnar at fáa blikkenslagaran og milliarderin at standa undir liðini á hvørjum øðrum og í samróðri at hugsavna seg um eitt og tað sama, og rópa og geyla alt eftir hvussu tað vignast á vøllinum, uttan yvirhøvur at taka atlit til tað, sum hesir annars fáast við í gerandisdegnum. Tað er sum at fara í grind ella í bjørgini, tá eru allir líka og ongin er meiri líka enn ein annar.
Tað ber ikki til at yvirmeta týdningin av einum vælvirkandi ítróttarfelag í einari bygd ella einari kommunu, og tíbetur eiga vit fleiri av teimum. Í dag heldur Skála Ítróttarfelag bygdarstevnu og felagið hevur havt, hevur og fer at hava ein kolossalan týdning fyri hesa bygdina, fyri ikki at siga alla vestursíðuna á fjørðinum, í árum sum koma. Fyri børn, unglingar og vaksin. Savningar- og samleikamegina í hesum skilir ein bert, um man hugsar um, hvør støðan hevði verið, um felagið brádliga ein dagin slóknaði, og ongin vildi kennast við tað. Hetta er fremsta sosiala høpið í bygdini, sum í flestu bygdum og býum, og eg kann endurtaka tað, at ítróttarfeløgini eru bíligastu sosialu stovnar, sum finnast í landinum, tí eiga býráðspolitikarar at vera góðir við hesi feløgini, líkamikið hvørji tey eru, hvar tey eru og hvaðani tey eru. Tað ræður um at lynna, men ikki meiri enn hartil, at lynningin ikki køvir eginuppdriftina í bygdini sjálvari. Føroyska orðatakið: Ongin veit av søtum at siga, fyrr enn hann á beiskum bítur, er sera hóskandi í so máta. Táið alt rennur sum eftir ánni, tykist tað so sára lætt, men tað liggja ótaldir ósjálvsøknir tímar handan hetta verk og halda vit ikki stiminum uppi, áhaldandi, so kann tað vera skjótt at kontaktin slóknar, og bara hin beiski bitin er tá eftir at piða burturav beininum.
Á onkran hátt kann ein kommuna samberast við eitt HM í fótbólti. 15 bygdir eiga Runavíkar kommunu. Tær liva sítt lív og skulu sleppa at liva sítt lív. Leikurin er ymiskur hareftir. Umráðandi er, at bygdirnar varðveita sína egnu mentan, sum sæst aftur í málinum og dialektunum. Hesin fjølbrigdaði strongur fremur eitt einastandandi ríkidømi, í hvussu er í mínum høvdi. Tí kenni eg tað ikki sum eina skyldu, heldur sum eina náðigávu, sum eina stóra uppliving, táið stundir eru at aka úr miðsavningini eystanfyri fyri at tosa við tey, sum tíbetur hava valt at búleika í bygdunum kring um – norðari og syðri. Bara fyri at taka eitt dømi av nógvum, sum ger mær stóran mun, tað er, táið eg eri til guðstænastu í Elduvík. Aðrar staðir hava tey ravmagnsknøttar sum syfta kúlvin í klokkuna, men í Elduvík er øðrvísi. Táið djáknurin hevur sagt amen í útgangsbønini, tástaðni hevjar klokkarin seg úr sæti frammi í kór. Gongur oman ígjøgnum skipið, út í forkirkjuna og hagani uppá loftið. Táið tú hoyrir venanina frá trapputrinunum undir fótum og tyngd Dánjal Martins, tá fer tú at hugsa um klokkaran úr Notre Dame kirkjuni í París, sum rithøvundin Victor Hugo skrivaði so væl um á sinni. Gomul siðvenja sigur Dánjal fyri mær, og eg svari aftur: Ein siðvenja sum má varðveitast, hóast tað tekur einar 5-6 minuttir frá tí at útgangsbønin er lisin hagartil biðisløgini verða sligin. Vinningurin er hugsavning og bíðanin eftir biðjandi tøgnini. Avstrongjan, sum so stórur tørvur er á í okkara talgildu tíð.
Skála hevur eisini sínar stórbæru eginleikar. Bygdin sum liggur mær nærri undir húðini enn tær flestu. Eigi heilt væl av fjølskyldu her, nærri og longur burtur. Plagi at siga, at eg eri skyldur við hálva bygdina, og tað man vera á einari leið, tí tað eydnast sum oftast slektini at fáa annan av tveimum býráðslimum inn í forstandaraskapið. Jóhanna, kona Skála Petur, sum vit róptu hann, Petur í Uppistovu, var abbasystir mín. Har vitjaðu vit í mínum barnaárum, onkuntíð í fleiri dagar, og tað var vorið sum útferð. Slektin hevur altíð havt eitt sjáldsama gott samband og samskifti, tí var tað í sínari tíð so sára sjálvsagt, at hin nýsligni teologurin Petur Martin Rasmussen, trímenningurin, helt jarðarferðartaluna, táið abbabeiggi mín, framtaksmaðurin á vinnumótum, Jóan Pauli Gregersen, bróðir Jóhonnu, varð jarðaður úr Gøtu kirkju í 1964. Hóast eg bara var 8 ára gamal, minnist eg, at hann tók til sloganið hjá Palle Gubba og Gregersen slektini: „Lad ikke modet falde!“ Omma mín í Gøtu, sum sjálv var vinnurekandi, eitt satt konubrot, hevði ein brennandi áhuga fyri øllum sum hevði við vinnu at gera, og fór ein nýbygningur úr barkastokkum á Skála, so varð útferð gjørd fyri at skoða verkið og framtakið. Seinri havi eg brúkt ótaldar tímar á skipasmiðjuni sum dekkari, skipari og útgerðarmaður. Minnini eru góð frá tí tíðini. Og tað frøir meg almikið, at skipasmiðjan nú aftur liggur fyri at fara undir ein nýbygning – hesaferð nýggja havrannsóknarskipið, sum tær almennu Føroyar hava so ríkiliga brúk fyri. Vónandi kann hetta hava tað við sær, at skipasmiðjan aftur gerst miðásin í vinnuliga verkinum á Skála.
Skála er ein heild, sum stendur uppi av sær sjálvari. Tað er sjáldsamt, at ein bygd, við lutfalsliga so fáum fólkum, megnar at halda fast um sína positión í fremstu deildini í fótbólti, eisini í kvinnufótbóltinum standur hon mát, og væl tað, - hetta boðar frá megi, góðari fyriskipan og samanhaldi. Úti við Prestá hava tit skapt og sniðgivið eina sanna perlu, sum fólk úr øllum landinum ynskja at vitja. Gekk mær ein túr við Tummasi - Mikael - ein dagin, í øllum økinum, og har rýkur av nógvari søgu. Ormur bóndi og Poul Poulsen huseraðu her í farnari tíð. Hesin seinri festi Ytra Skála garð í 1690 og smíðaði fyrsta føroyska verjuskipið fyri Frederik von Gabel. Eitt tíggjumannafar. Pól var langabbi Nólsoyar Pálls. Í Fornminnafelagnum er framskrúvað, kirkjan er hegnisliga útbygd, ítróttarhøllin er umvæld, FIFA-vøllurin er komin, spæliplássið við, sambýlið er tíbetur latið uppaftur, tað søguna lata vit liggja ídag, ein útstykking stendur fyri framman í Hornabønum, Óli Petersen teknar sum ongantíð áður, nú hann er farin um kappaaldur, ljósini um vøllin eru í væntu og Janus Uldall og sveinar hansara eru farnir undir at smíða eina nýggja kahytt úti við bátahylin - í grannalagnum hjá Sjúrði hjá Dánjal Jákupi og egingarskúri teirra. Og tøkk skulu skálafólk hava fyri vatnið, ið kom so sera væl við í øllum turkinum herfyri.
Nú eg nevndi útstykkingina, kom eg at hugsa um Niðagrísin og Loddasar stein. Steinurin stendur í syðra jaðara á Hornsgøtu, og hann skal varðveitast, tað havi eg lovað Eyðbjørg Thorleifsson, sum gjørdi meg varðugan við plaseringina. Men tað er kortini ein søga higani, sum er meiri sigandi enn nógvar aðrar søgur. Hon er um Risan og Lokka.
Jakob Jakobsen, doktari, nevnir hann Lokka av Skála, tó at skálabygd ikki er nevnd í søguni. Men Lokkanavnið er í fleiri staðarnøvnum á Skála og nærindis: Lokkamørk, Lokkafelli og Lokkafalsgjógv. Lokki er húskallur hjá Risanum. Tvær ferðir tríggjar ferðir lumpar Lokki Risan. Tríggjar tær fyrru ferðirnar skuldu Risin og Lokki bera hvør sína byrðu. Risin eina stóra og Lokki eina lítla; Risin ein oksakropp, Lokki høvdið; Risin eitt stórt træ; Lokki eitt lítið; og triðju ferð er tað eina vatntunnu. Í somu løtu Risin fer til gongu, leggur Lokki sína byrðu oman á Risans og setir seg sjálvan oman á rokan. Hann loypur av, áðrenn Risin varnast, at hann hevur borið báðar byrðarnar og Lokka við. Táið teir kóka kjøt, sløkkir Lokki eldin undir pottinum tí megin, hann situr, og biður Risan trimma dúgliga sínumegin. Hetta ger Lokki fyri at fáa fløtið at renna yvir til sín. Táið kókað er, leggur Lokki uppúr. Hann sker kjøtið uttan av beininum og leggur tað í ein part; beinini leggur hann í ein annan og leggur so ein stóran feitan bita oman á beinini. Risin sleppur at velja og „krámar eftir tí feita partinum“. Fyri at fáa beint fyri Risanum, drepur Lokki hanan hjá honum og setir seg sjálvan upp á vaglið at gala, fyri at fáa Risan at vakna. Táið Risin hoyrir hanan, tað er Lokka, gala, fer hann fram. Tá hevur Lokki gløtt eina jarnstong, sum hann rennur í eygað á honum, so hann doyr. Spell, at Risar altíð eru so býttir. Men ein troyst er, at Lokki á Skála er klókari enn Risin.
Nú doyði ongin av seinasta býráðsvalinum og tað kunnu ongar samanberingar gerast yvirhøvur, men eg kom at hugsa um ræstkjøtaveitsluna hjá Garðalíð - valkvøldið í 2016. Hann var uppstillaður, og tað var Hans Jákup eisini. Garðalíð kókaði av grimd og legði uppúr, sjónvarpið var á staðnum, ræst kjøt úr Vestmanna skuldi verið gott fyri atkvøðuteljaran. Fólk valfartaðu til valevnini, vildu vita hvat tey ætlaðu, komu tey inn, men Hans Jákup hevði ikki stundir at tosa, hann rak guerillakríggj frá hurð til hurð, meðan Garðalíð var bundin av opna eldinum og kókigrýtuni. Spurdi onkur Hans Jákup hvussu bleiv, varð hann valdur, svaraði hann bara: Valveitslan verður niðri hjá Garðalíð. Og so varð. Garðalíð helt veitslu fyri valda býráðsliminum Hans Jákupi, kortini bleiv navigatørformaðurin suppleantur hansara, og tað hevur verið mikið hugnaligt og hugaligt at havt navigatørkollegan í býráðnum tær ferðirnar, hann hevur stigið um gáttina í fráveru Hans Jákups.
Minnist eina tíð
full av vøkrum vónum
heimurin lá opin fyri mær
vildi sleppa út
fjakka púra frælsur
kenna tað at liva
uttan bond
bara vera
Soleiðis tekur skálamaðurin Hans Jacob Kollslíð til í einum sangi á nýggju og framúr góðu fløguni – Portur - hjá søldfirðinginum Hans Mariusi Ziska. Er høvdið fult av vónum, andin frælsur og tú ikki letur teg avmarka av annara bondum, er kjansurin stórur fyri, at okkurt fer at eydnast hjá tykkum og okkum øllum.
Mátti stevnan vera tykkum til eydnu og byrurin verið bygdini blíður í ókomnum døgum.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Frálandsskipini í Norðsjónum lítið at gera
Frálandsskipini, ið eru í Norðsjónum, hava lítið at gera. Og líkt er ikki til, at støðan fer at batna stórvegis í vár, skrivar norska Finansavisen.
"Á spottmarknaðinum bíða vit framvegis eftiur at síggja tekin um framburð í ár," sigur Wilhelm P.C. Blystad, ið er skipsmeklari í Clarksons Platou, við blaðið.
Hann vísir tó á, at vónir framvegis eru um ein betri marknað, hóast nýtslustigið fyri flotan av frálandsskipum í Norðsjónum í løtuni bert er umleið 50 pst.
Eitt sindur betri sær tað tó út fyri teir eitt sindur longri sáttmálarnar, terminssáttmálarnar.
"Útboðsvirksemið fyri langtíðar sáttmálar hevur verið sera høgt seinastu tveir mánaðirnar, og vit hava sæð, at munandi fleiri langtíðar sáttmálar eru útlutaðir í ár, enn vit sóu somu tíð í fjør. Hetta er ein greið ábending um, at virksemið er á veg upp, og at fyritøkur, ið leiga skip til farmaflutning, ynskja at fáa nøktað sín tørv," sigur Wilhelm P.C. Blystad.
Kelda: shippingwatch.dk


text:
Saman byggja vit frælsu Føroyar – skráin fyri flokstingið 2016
Floksting 2016 í Samljóði í Skopun.
Tjóðveldi heldur floksting í Skopun fríggjadagin 1. og leygardagin 2. apríl 2016 við heitinum:
Saman byggja vit frælsu Føroyar.
Flokstingið er evsta vald floksins og harvið árligi fundurin, har tjóðveldisfólk taka samanum og seta
út í kortið av nýggjum samsvarandi hugsjónum floksins.
Fríggjakvøldið verður skipanarparturin avgreiddur, har m.a. starvsnevnd skal veljast, og innkomin
uppskot verða viðgjørd.
Innkomnu uppskotini eru send økisfeløgunum, tingmanning, landstýrisfólkum og Unga Tjóðveldi,
umframt miðlunum.
Leygardagin er gestarøðari frá einum av samstarvsflokkunum hjá Tjóðveldi fyrst á breddanum og
síðan formansfrágreiðingin hjá Høgna Hoydal, floksformanni.
Eftir matarsteðgin leygardagin er Alivinna í Føroyum evnið.
Atli Gregersen stjóri á Hiddenfjord, Regin Jacobsen stjóri á Bakkafrost og Peter Østergaard
djóralækni hava framløgur. Aftaná er orðið frítt.
Politiska kjakið heldur fram seinnapartin leygardagin við støði í formansfrágreiðingini og
framløgunum.
Flokstingið er fyri øll tjóðveldishugað, og fjølmiðlarnir eru allir bodnir at taka lut.
Skráin fyri flokstingið 2016:
Fríggjadagur 1. apríl
19.00 Aðalstjórnarformaðuin setur flokstingið
19.15 Mentanarlig framførsla
19.30 Tingið skipar seg við tingformanni, tingskrivara og yvirlýsingartoymi
19.45 Grannskoðaður roknskapur verður lagdur fram til góðkenningar
20.15 Umrøða av innkomnum uppskotum og atkvøðugreiðsla
21.15 Val av starvsnevnd, grannskoðarum og tiltakslimum
Leygardagin 2. apríl
08.30 Morgunmatur
09.00 Kvøða frá samstarvsflokkum Tjóðveldis
09.30 Formansfrágreiðing
10.00 Politiskt orðaskifti um formansfrágreiðing og politisku mál floksins
12.30 Matarsteðgur
13.15 Umrøðuevni: Alivinna í Føroyum
Framløgur frá Peter Østergård, Atla Gregersen, Regini Jacobsen. Høvi verður at seta spurningar og
at gera viðmerkingar
15.00 Kaffisteðgur
15.30 Politiskt orðaskifti – framhald
17.15 Frágreiðing frá Unga Tjóðveldið
17.30 Yvirlýsing
19.30 Tjóðveldisveitsla


text:
Økispsykiatriin er partur av virkseminum innan psykiatriska økið á Landssjúkrahúsinum, men virkar í nærumhvørvinum hjá borgaranum í meginpartinum av landinum. Oftast er talan um heimavitjarnir, men møguleiki er eisini, at fólk koma til ambulanta viðtalu í viðtaluhølunum á staðnum.
Ávísing til viðgerð
Tey sum fáa í boðið Økispsykiatri, skulu ávísast frá antin eins egna komunulækna ella sum víðari viðgerð frá Psykiatriska deplinum eftir innleggjan –bæði til medisinska viðgerð og stuðlandi samtalur- men eisini sum virkin røkt og viðgerð í eins egna umhvørvi, uttan at hava verið innlagdur.
Økispsykiatriin kann sum dømi bjóða kognitiva viðgerð fyri ótta, psykosu og tunglyndi, sosiala førleikavenjing og -menning, menna og stuðla tí einstaka og hansara netverki at megna ymsu lívsumstøðurnar og veita hjálp, til at koma í gongd við og skipað virknan daglig dag, samsvarandi teirra ynski og málum.
Somuleiðis kunnu vit bjóða psykiatriska røkt og viðgerð, við uppfylging av heilivág viðgerð –undirvísing um árin og hjáárin og týdning av viðgerð. Undirvísing um sjúku/heilsu- eyðkennir og fyribyrging av afturstigi, við denti á møguleikan at koma seg eftir sjúku-recovery.
Økispsykiatriin veitir eisini ráð og vegleiðing innan psykiatriska røkt og viðgerð til sjúklingar, avvarðandi og onnur.
Starvsfólkini í Økispsykiatriini eru sjúkrarøktarfrøðingar, sum í tí dagliga virka í tøttum tvørfakligum og tvørsektoriellum samstarvi við aðrar partar, um uppgávuna í viðgerðini.
Endurnýggja resept
Tú kanst endurnýggja resept, við at senda teldupost til psykmed@ls.fo, viðmerkja Fult navn, føðidato og á hvørjum apoteki heilivágurin skal heintast,
Serlæknaváttan
Fyri at fáa serlæknaváttan, má ein seta seg í samband við Almannaverkið.
Yvirlæknar
Tormóður Stórá, leiðandi yvirlækni
Ole Helbo, yvirlæknavikar (er í Føroyum 10 dagar hvønn mánaða)
Økispsykiatriin er á hesum støðum:
Suðurstreymur:
Eirargarður 14B, Tórshavn - ovastu hædd
Anna Simonsen, sjúkrarøktarfrøðingur, fartelefon 234574
Teldupostur: lsansi@ls.fo
Ingun Durhuus, sjúkrarøktarfrøðingur, fartelefon 234579
Teldupostur: lsingdu@ls.fo
Elisabeth Hansen, sjúkrarøktarfrøðingur, fartelefon 234679
Teldupostur: lselihs@ls.fo
Norðstreymur
Hornavegur 19, Oyri –ovaru hædd
Dorthea Ellingsgaard, sjúkrarøktarfrøðingur, fartelefon 234670
Teldupostur: lsdorel@ls.fo
Morid Johannesen, sjúkrarøktarfrøðingur, fartelefon 234578
Teldupostur: lsmorjo@ls.fo
Joan Danberg, sjúkrarøktarfrøðingur, fartelefon 234672
Teldupostur: lsjoada@ls.fo
Eysturoy
Læknamiðstøðin Mýravegur 4 Runavík – í niðaru hæddini
Borghild á Fløghamri, sjúkrarøktarfrøðingur, fartelefon 234671
Teldupostur: lsborfl@ls.fo
Maibritt S Jacobsen, sjúkrarøktarfrøðingur, fartelefon 234575
Teldupostur: lsmaija@ls.fo
Norðoyggjar
Læknamiðstøðin við Sandin, Klaksvík
Mirjam M Heinesen, sjúkrarøktarfrøðingur, fartelefon 234576
Teldupostur: lsmirma@ls.fo
Sigrun D Hansen, sjúkrarøktarfrøðingur, fartelefon 234577
Teldupostur: lssighn@ls.fo
Leiðari
Birgit Andersen, sjúkrarøktarfrøðingur, fartelefon 234557
Teldupostur: lsbiran@ls.fo


text:
Mentan
Tjóðsavnið hevur ábyrgdina av at skráseta, kanna og lýsa jarðføst fornminni, sum bústaðarleivdir, gravstaðir, húsatoftir og annað tílíkt, sum er friðað við løgtingslóg, og eisini bygningar og gripir.
Savnað verður tað, ið fólk vita, og tað, ið skrivað er, myndir, tekningar o.a.t., ið kann lýsa hesar lutir. Savnið savnar, viðger og varðveitir gripir og hevur eftirlit við kirkjugripum.
Eisini er álagt savninum at savna og varðveita fólkalívstilfar, sum frásagnir av manna munni um lív og virki hjá fedrum okkara. Endamálið við hesum tilfari er at nýta tað í mentanarsøguligum granskingararbeiði, almennum upplýsingarvirksemi og skúlaundirvísing nú og í framtíðini.
Mentanararvurin er felags minni okkara um samfelag og liviumstøður hjá farnum ættarliðum. Fólk hava allar tíðir sett spor eftir seg í umhvørvinum. Sporini kunnu vera amboð, myndir, bygningar og onnur bygging.
Hesi spor hava mangan ein annan týdning fyri okkum, sum liva í dag, enn fyri tey, sum settu tey. Mentanarminnini sýna bæði framhald og broytingar gjøgnum tíðirnar. Tey eru tí støði undir tulkingum og fatanum okkara av fortíðini, og eru sostatt við til at gera fatan okkara av egnari tíð og skapan okkara av framtíðini.
Mentanarøkið er skipað í trý høvuðsøki: Fornfrøðideild, fólkalívsdeild og bygningadeild.
Fornfrøðideildin lýsir gerandislív og mentan føroyinga, frá landnámi og upp í nýggja tíð, út frá fornminnum á landi og á havbotninum.
Fólkalívsdeildin hevur savn fyri yngri tíð, har ábyrgdarøkið er at savna inn, skráseta, varðveita, granska og miðla materiella mentanararv landsins frá nýggjari tíð – frá trúbótini uml. 1550 til í dag.
Tjóðsavnið hevur antikvariska umsiting av friðaðum bygningum, har ábyrgdarøkið, umframt at hava eftirlit við bygningum, eisini er at savna inn, skráseta, varðveita, granska og miðla føroyskan byggisið gjøgnum tíðina.


text:
Viðtøkur
§1 Navn og heimstaður
- Navn felagsins er Vinafelagið Føroyar - Ísrael
- Heimstaður felagsins er Tórshavn.
- Heimasíða felagsins er www.shalom.fo
§2 Grundstøði
Felagið byggir á kristiligt grundstøði við áherðslu á bókstavliga tulking av Bíbliuni. Felagið er óheft politiskt og átrúnarliga.
§3 Endamál
Endamál felagsins er:
- At upplýsa um bíbilska grundstøðið undir zionismu og tilverurætti Ísraels sum tjóð og land.
- At virka fyri røttum tíðindaflutningi um Ísrael og jødarnar.
- At biðja og eggja til bøn fyri Jerúsalem, Ísrael og jødunum.
- At stuðla kristiligum og øðrum hjálpararbeiði í Ísrael.
- At virka fyri góðum samstarvi millum Føroyar og Ísrael á øllum økjum, og góðum grannalagi millum londini í Miðeystri.
§4 Limaskapur
- Øll, sum taka undir við endamáli felagsins, kunnu gerast limir; eisini stovnar, virki, feløg og onnur.
- Limagjaldið verður ásett á aðalfundinum.
- Fer limagjaldseftirstøðan upp um tvey ár, verður viðkomandi limur strikaður.
- Limur, ið virkar ímóti endamáli felagsins, verður strikaður.
§5 Aðalfundurin
- Hægsta vald felagsins er aðalfundurin, ið verður hildin á hvørjum ári í mars mánaði í Tórshavn, ella, sambært nevndarsamtykt, aðrastaðni.
- Nevndin boðar til aðalfundar í minsta lagi 14 dagar frammanundan við lýsing í føroyskum bløðum/blaði. Í lýsingini skal tilskilast fundarskrá, fundarstaður og tíð. Um uppskot koma til viðgerðar, ið krevja avgjørdan meiriluta, skal hetta tilskilast í fundarboðunum.
- Uppskot frá limum, skulu vera nevndini í hendi í so góðari tíð, at tey kunnu takast við í fundarskránna, um tey skulu koma til viðgerðar á aðalfundinum.
- Í seinasta lagi 8 dagar undan aðalfundinum, skulu, til skjals á skrivstovu felagsins, verða dagsskrá og tey uppskot, ið verða løgd fram á fundinum.
- Aðalfundurin er altíð viðtøkuførur, uttan mun til hvussu nógvir limir eru á fundi.
- Har einki annað er ásett, verða allar avgerðir tiknar við vanligum meiriluta.
- Tá ið avgerð skal takast við avgjørdum meiriluta, er treytin at 2/3 av teimum, sum hjástødd eru og atkvøðurætt hava, eru fyri.
- Frásøgn frá tí, sum fer fram á aðalfundinum, verður førd í fundarbók, sum skal undirskrivast av fundarstjóranum.
Ársaðalfundurin verður hildin við hesi skrá:
a) Val av fundarstjóra og skrivara. Fundarstjórin stýrir fundinum og ger av allar spurningar viðvíkjandi viðgerð av málum og atkvøðugreiðslu.
b) Frágreiðing frá nevndini.
c) Framløga av grannskoðaðum roknskapi og fíggjarstøðu til góðkenningar.
d) Fíggjarætlan fyri komandi ár til góðkenningar.
e) Annaðhvørt ár val av 3 nevndarlimum og annað hvørt ár val av hinum 3 nevndar-limunum fyri 2 ár.
f) Val av 2 eykalimum. Valini undir e og f kunnu fara fram við seðlaatkvøðu.
g) Val av grannskoðara.
h) Viðgerð av innkomnum uppskotum.
i) Áseta limagjaldið fyri komandi ár.
j) Ymiskt.
§6 Eykaaðalfundur
- Eykaaðalfundur verður hildin, tá ið nevndin heldur tað verða neyðugt, ella tá ið minsta lagi 25 limir skrivliga biðja um fund.
- Boðað verður til eykaaðalfund í seinasta lagi 14 dagar eftir, at skrivligt krav er handað formanni felagsins.
§7 Nevndin
- Felagið verður stjórnað av eini nevnd íð telur 6 limir, og verður vald á aðalfundinum.
- Á fyrsta nevndarfundi aftan á aðalfundin, skipar nevndin seg við formanni, næstformanni, skrivara og kassameistara.
- Formaðurin kallar nevndina saman til fundar, tá ið hann heldur tað vera neyðugt, ella um tveir ella fleiri nevndarlimir biðja um fund.
- Nevndin er viðtøkufør, tá ið fýra nevndarlimir eru á fundi, teirra millum formaðurin ella næstformaðurin.Týðandi avgerðir skulu avgreiðast við avgjørdum meiriluta.
- Nevndarfundur verður um gjørligt fráboðaður við 4 daga freist. Tey mál, ið skulu viðgerast á nevndarfundinum, verða nevnd í fráboðanini.
- Nevndin hevur heimild at seta starvsnevndir.
§8 Tekningarreglur
- Felagið verður bundið við undirskrift formansins og kassameistarans. Keyp fyri meira enn kr. 5.000,- skal fyrst samtykkjast á nevndarfundi.
§9 Roknskapur og grannskoðan
- Á hvørjum ársaðalfundi verður grannskoðari valdur.
- Grannskoðarin skal grannskoða roknskapin, sum nevndin letur úr hondum.
- Roknskaparárið er álmanakkaárið.
- Grannskoðaður roknskapur verður undirskrivaður av nevndini.
§10 Lógarbroyting
- Uppskot um lógarbroyting skulu vera nevndini í hendi, sum ásett í § 5 stk. 3.
- Lógarbroyting kann bert verða framd, um 2/3 av møttu limunum atkvøða fyri.
§11 Avtøka av felagnum
Um umstøðurnar krevja, at felagið verður tikið av, eigur nevndin at seta fram uppskot um hetta á aðalfundi. Uppskot um at taka felagið av, krevur avgjørdan meiriluta, fyri at verða samtykt.
Tær ognir sum eru eftir, tá ið felagið er tikið av, skulu latast til vælgerandi endamál í Ísrael.
Samtykt á stovnandi aðalfundi tann 28. mai 2009.


text:
Filmurin Summarnátt eftir Sakaris Stórá gjørdist fyri kortum fyrsti filmur at vinna føroysku filmsvirðislønina Geytin. Filmurin hevur eitt mikið áhugavert soundtrack, ið eg her fari at mæla um. Havi havt høvi at hyggja eftir filminum, umframt at Sakaris hevur verið so beinasamur at senda mær løgini til lurtingar.
Mikael Blak hevur staðið fyri tónleikinum, og longu frá fyrsta tóna stendur púra greitt at vit eru í synth landi, har ljóðføri sum Moog, Juno, Omnichord, Mellotron og klokkuspæl seta eina huglagsríka og introspektiva dagsskrá. Fýra løg mynda soundtrackið, ið er einar 15 minuttir til longdar, og tey eru ”Byrjan”, Dýrdarfall”, ”Summardáar” og ”Summarnátt”.
Umframt komponeraða soundtrackið eftir Mikael, inniheldur filmurin eisini tvinni sonevnd diegetisk løg, ið hoyrast úr einum anleggi meðan høvuðspersónarnir eru í balli, og tey eru ”Tender Skin” hjá Visible Fish og ”Sirius” hjá Straight Ahead (diegetiskur tónleikur er tónleikur, ið hoyrist í sjálvum filminum, og sostatt er partur av søgugongdini, meðan non-diegetiskur tónleikur verður lagdur á ljóðsporið aftaná).
Soundtrackið brillierar við at hava eitt sterkt og afturkenniligt klangligt univers, hóast tað reint formliga er einfalt. Einstøku løgini eru eyðkend av endurtakandi akkordrundferðum við einføldum temum og motivum ljómandi afturvið, men alt verður leikt á ljóðføri, ið mana framm eftirtektarverdar klangir. Tú kennur v.ø.o. soundtrackið aftur beinavegin, hóast tað ikki stjelur títt uppmerksemi.
Í so máta er tað perfekt til ein film sum Summarnátt, ið ikki inniheldur tær stóru, ógvusligu albogarørslurnar, men ístaðin sigur eina søgu í eygnahædd. Tónleikurin spælir eisini ein stóran leiklut í filminum, og ymsu tónleikaligu elementini leggja seg uppat søgugongdini. So hvørt sum tú hyggur (umaftur) varnast tú onkrar slíkar detaljur. T.d. at klokkuspælið, ið er tema í ”Byrjan”, fylgir Mariu (Armgarð Mortensen), og at ein ljós Omnichord akkord ljómar, tá Eva (Renata Jensen) er á skíggjanum.
Nøvn sum Wendy Carlos (A Clockwork Orange, The Shining, Tron), Tangerine Dream (Sorcerer, Thief), John Carpenter (Dark Star, Escape From New York), Vangelis (Blade Runner) og Giorgio Moroder (Midnight Express, Cat People) løgdu í 70’unum og 80’unum lunnar undir nýtslu av analogum synthum og sequence'arum innan filmsins tónleikamál.
Í sjónvarpshøpi hava eitt nú Jan Hammer (Miami Vice) og Angelo Badalamenti (Twin Peaks) víst í verki, hvussu myrkar moll akkordir leiktar á analogum synthum, alt fyri eitt kunnu flyta okkum aftur á sorgblíðar leiðir við einum mildum retrofuturistiskum twisti.
Í nýggjari tíð hava Daft Punk (Tron: Legacy) og Cliff Martinez v.fl. (Drive) leita aftur á slóð innan synthesizer drivnan filmstónleik, og í Daft Punk’sa føri mint okkum á, hvussu herligt tað kann ljóða, tá retrofuturistiski bógvurin ikki er mildur men herdur! :)
Tey nevndu nøvnini eru øll runnin mær til hugs, meðan eg havi lurtað eftir Summarnátt soundtrackinum, hóast eg ikki meti tað at bera brá av tómari eftirgerð, men at talan heldur tykist vera um tilvitaðar tilsipingar til hesa serligu filmstónleikaligu synth-flá. Í lurtingini havi eg eisini sjálvur leitað aftur á slóð, og drigið okkurt eldri soundtrack framm í ljósmálan, ið eg áður ikki havi verið so ansin yvirfyri. Sorcerer hjá Tangerine Dream er t.d. ein fittlig sequencer perla frá '77, ið eisini opinberaði seg fyri mær, nú Summarnátt OST stóð í boði at kava niður í.
Skulu vit koma inn á einstøk dømi, so kundi verið nevnt, at rútmiskt pulserandi Moog bassurin í ”Byrjan” og ”Dýrdarfall” fær meg at hugsa um tónleikin í teimum báðum nýggjaru filmunum, ið her eru nevndir: Tron: Legacy og Drive, tó at Summarnátt tónleikurin til samanberingar er væl meira undirspældur. Somuleiðis leiða langtandi heitu akkord teppini í t.d. ”Dýrdarfall” tankarnar aftur á ”Laura Palmer’s Theme” úr Twin Peaks, ið á sinni setti ein meistarligan karm kring samansettu kensluna av tí ungdómligt sakleysa og tí ófrættakent sorgbundna.
Fleiri av omanfyrinevndu filmum innihalda episkar, visionerar og dramatiskar sci-fi frásagnir, og tí er tað stuttligt at hoyra líknandi tónleikalig hugløg í einum føroyskum stuttfilmi, ið gongur fyri seg í nútíðar Føroyum, og snýr seg um “vanligar” persónar, ið gera “vanlig” ting. Á pappírinum líkist tað kanska ikki eini væleydnaðari uppskrift, men tað vísir seg tó at rigga framúr væl, tí hóast søgan uttaná er einføld og niðri á jørðini, so kann tónleikurin kanska sigast at umboða hitt innara kenslulandslagið, ið tannáringarnir í filminum arbeiða seg í gjøgnum.
Meðan relativt stutti filmurin varir, verður umvegis tær báðar Mariu og Evu, nortið við samleika og samleikamenning, framtíðarvánir og -ætlanir, kærleika, trúfesti, langtan, iva, tráan, forvitni, kynslív og kenslulív. Umvegis tónleikin fáa øll hesi ymsu evnini eina ljódliga rammu. Eisini roynast náttúran og havið væl afturvið synthunum, ið onkursvegna seta ljóð á tað, ið er handan hav; tað káma, tað óklára, tað fjara, eins væl og tað, ið er tætt uppá. Hetta havi eg eisini sjálvur mangan hugsað, tá eg havi arbeitt við synthum í føroyskum tónleikahøpi: tað liggur onkursvegna tætt uppat tí, ið er kring okkum reint visuelt.
At seta synthar og sequence'arar í samband við bombastiskt sci-fi einans, kann gerast stereotypt og klisjéfylt í longdini. Tískil er tað frískligt at hoyra slíkar tilgongdir í filmi sum hesum.
Tað kann annars leggjast afturat, at í løgunum "Summardáar" og "Summarnátt" sleppur eitt streingjaljóðføri, ið eg meti at ljóða sum ein gittarlele ella líknandi, upp í part, og gevur ljóðsíðuni ein lættari dám. Ella í hvussu so er eina kontrasterandi effekt í mun til "Byrjan", ið leggur stórsligið og synth borið frá landi.
Tað kann kanska útleggjast soleiðis, at "Byrjan" setur ljóð á forvæntningar og vónir hjá gentuni Mariu áðrenn tær báðar eru farnar telttúr, meðan heitislagið "Summarnátt" veitir eina meira reflekteraða kenslu, tá vit eru komin hinumegin bulin í søguni. Søguni, ið eg vónandi ikki havi avdúka alt ov nógv av, um so er, at tú ikki hevur sæð filmin. Vónandi síggjast vit til eina sýning í onkrum hóskandi høli, har fólk savnast og eru við uppá tað.
Hvørt soundtrackið tolir útgávu, er ein góður spurningur. Í sjálvum sær er talan um góð løg og hugløg, so tað hevði sagtans borið til. Stutta longdin á tilfarinum er kanska ein trupulleiki, men tað kundi evt. verið givið út saman við áðurnevndu Visible Fish og Straight Ahead løgunum. Sum skilst er næsti Stórá filmur ávegis, og fer hann at bera heitið Vetrarmorgun. Nú veit eg ikki um hesin filmurin fer at hanga tematiskt saman við Summarnátt, tó at heitini kundu bent á tað. Um so er, hevði ein felags útgáva við tónleiki frá báðum filmunum ikki verið av vegnum. Á vinyl, sjálvandi!


text:
Stóra ferðamannaskipið Zuiderdam kemur inn á Runavíkar Havn komandi leygardag 11. august, og liggur við kai frá kl. 7.00 til 17.00. Seinast Zuiderdam vitjaði í Runavík, var á sumri í 2016.
Runavíkar Havn og Visit Runavík eru væl fyrireikaði at taka ímóti ferðafólkunum og hava skipað móttøkuna væl við ymsum upplivingum í økinum. Millum annað verður móttøkutiltak uttanfyri Visit Runavík kl. 12.00 við føroyskum dansi.
Øll eru vælkomin at luttaka. Zuiderdam er 291 metrar langt og umborð eru umleið 2.200 ferðafólk úr USA og Canada og manningin telur 850 fólk. Tað er reiðaríið Holland America Line, sum eigur skipið og føroyska umboðsfelagið er Tor Shipping.
Runavíkar Havn og Visit Runavík gleða seg at taka ímóti Zuiderdam!


text:
Næsti forseti í Suðurafrika – fyrr fakfelagsleiðari, nú miljardingur
Politiska arvafylgjan í Suðurafrika tykist greið, so at næsti forseti í landinum, tá Jacob Zuma noyðist leggja frá sær til næsta val, verður Cyril Ramaphosa.
Ramaphosa var bossur í námsfakelagnum og síðan LO-leiðari í COSATU, stovnað í 1985 (tá hvíti minnilutin enn ráddi). Cosatu hevur nú 1,8 mió limir.
Fyrr fakfelagsbossurin er júst valdur formaður í ANC, einaræðisflokkinum í Suðurafrika síðan 1994, við stuðuli í størstu stammuni í landinum, Xhosa.
Fyrst sammeta vit RSA við áður ríka, men nú blóðfátæka Zimbabwe.
Zimbabwe, við nú 14 mió svongum íbúgvum (4 mió flýdd uttanlands) slapp fyri jól av við 93 ára gamla, korrupta, kommunistiska hópdrápsmannin Robert Mugabe, ið vinstrahall slevaðu yvir í 1980, tá hann fór at tøma breyðkurvuna í Afrika, Rhodesia, ið hvíta minnilutastýrið hevði bygt upp og givið teim svørtu.
Mugabe ætlaði at seta 51 ára gomlu konu sína Gracie (eyknevnd “Gucci”) í forsetasessin, tá gamli legði frá sær ella doyði av elli. Men hetta varð steðgað
ZANLU, ráðandi flokkurin hjá størstu stammuni í Zimbabwe, Shona, setti ístaðin Emmerson Nnangagwa, 75 ára gamla herovastan sum statsleiðara eftir Mugabe, hóast hann er líka blóðdálkaður sum gamli leiðarin.
Mugabe eftir 37 ár sum forseti varð mettur góður fyri $ 10 mió (smbr Forbes) men familjan er rík, ja verd $ 1 mia (=7 mia kr) íalt, smbr Nangagwa stjórnini).
Støðan í Zimbabwe gerst neyvan verri, men treyðugt stórt betri heldur.
Men aftur til Suðurafrika við enn 4,5 mió hvítum íbúgvum, sum halda búskapi landsins uppi, eins og tey altíð hava gjørt. Tey bygdu hann úr ongum í 400 ár.
Nú eru nógv múgvandi svørt fólk í Suðurafrika, og hetta hevur tann nú 65 ára gamli Cyril Ramaphosa tjent seg so ríkan av, at hann er góður fyri $ 450 mió.
Jacob Zuma hevur 5 konur umframt unnustur, og eisini hann ætlaði at seta eina konu sum forseta, tá hann leggur frá sær. Men aðrir steðgaðu henni.
Zuma hevur tjent 100-tals mió kr tey 6 árini sum forseti. Tað, ið undrar fólk meiri, er, hvussu Ramaphosa sum fakfelagsbossur longu eigur 3 mia kr persónliga, bert av at vera útjavningarbossur av landsins virðum til partamenn
Meiningar og hugleiðingar ið verða bornar fram í sendingum á R7, umboða ikki meiningar, áskoðanir ella sjónarmið hjá leiðsluni í R7 Kringvarp.
Mest lisið í farnu viku
Álvarsom lúgvisjúka stórtrívst millum ávísar journalistar í Føroyum
Norðoyggjar missa nógv orsaka av fiskivinnunýskipanini
Kristin Michelsen: Hetta er brot á lógirnar hjá Javnaðarflokkinum
Kristin Michelsen stillar uppaftur
Ætlar Bjørn at forkoma Sjálvstýrisflokkinum?
Alt hevur sína tíð her á fold
Jenis ætlar sær í landsstýrið
R7 og KvF samsenda
Kanning av kynsligari misnýslu av børnum í Føroyum
Fuglafjarðarsendingin (7) - 18. okt. 2018
Hugnaløtan (38) - Gestur: Karina Højgaard
Óreglusemi á fundarborði í fiskimálaráðnum
Ljóðbrot: Tá dunnan endaði undir sofuni
Líggjas Johannesen: Hvar eru pengarnir brúktir?
Sverri Hansen sagt seg úr búskaparráðnum
Hava lýst eftir stjóra fyri slakar 50.000 krónur
Metis - Øll sendingin - 16. oktober 2018
At lata Almannaverkinum fleiri íbúðir loysir sjálvandi nakað
Myndarøð: Café"in á Mølini í Skálavík
Myndarøð úr Føroyingahavnini: Tíðarinnar tonn er farin avstað við tí mesta.
Norðlysið gitar: Tummas Lervig fyri Hendrik Old
Saudi-Arabiski krúnprinsurin kann verða koyrdur frá
Eg gangi út frá, at Poul Michelsen hevur eina góða frágreiðing til vanliga skattgjaldaran
Sjálvstýri havt ársfund
Samband
Postboks 226
FO-600 Saltangará


text:
Beinur fekk fyrstu EBBU
Mentan21-05-2018 - 23:31 - Jóanis Albert Nielsen
Fyrsta EBBU-virðislønin varð latin Beini Bergsson, fyri yrkingasavnið,Tann lítli drongurin og beinagrindin.
Beinir Bergsson sýnir í verkinum, Tann lítli drongurin og beinagrindin stórt dirvi, málsligar- og skrivligar førleikar, hugflog og evni at skapa vón og bata úr sorg. Við skriftini at lata lesaran inn í ein heim, ið er mongum kendur, eins og hann er mongum ókendur. Við yrkingasavninum verður lesarin leiddur á eina ferð, har stóru kenslurnar, óttin og ræðslan ganga hond í hond vid vónini, gleðini og dirvinum til at tora at seta seg niður at hyggja at tí, ið fyriferst. Á henda hátt at viðgera lívsins avbjóðingar á ein skapandi, mennandi, læruríkan ikki sentimentalan hátt, og harvið geva, ikki bert sær sjálvum, men eisini lesaranum, ein møguleika at finna orð, id viðgera hesi truplu evni. At hava hetta yrkingasavnið á føroysku bókahyllini er ein gáva, ið ikki kann undirmetast, tí hvussu kunnu vit finna linna, ugga, læra ella endurskapa úr upploysnini, um slík verk og tilfar ikki er tøkt?
Hóast evnið í savninum er sjúka og deyði, ótti og sorg, ber savnið samstundis vónina í sær. Lyktin, ið megnar at lýsa upp myrkrið er tendrað í savninum, og ikki bert lýsir hon vegin út úr tí umfevnandi myrkrinum, hon varpar samstundis ljós á ein heim, ið alt ov sjáldan verður upplýstur.
Vit eru fegin um at lata Beini fyrstu Ebbu-virðislønina, og meta, han er ein sera virðiligur móttakari. Ein ungur, gávaður, djarvur høvundi, ið longu hevur ríkað okkum og okkara bókmentaheim, og sum vit vóna, framhaldandi fer at geva okkum nógvar ríkandi lesiupplivingar, lærdóm og ljós í og úr myrkrinum."


text:
Jan Müller
13.11.2017 - 11:54
Oljufelagið Siccar Point Energy, sum er eitt av nýggju oljufeløgunum á bretska landgrunninum og sum herfyri keypti upp allar oljuognirnar hjá eysturríkska oljufelagnum OMV vestan fyri Hetland, er nú farið at selja sínar ognir í Norðsjónum fyri at kunna brúka alla orkuna uppá økið millum Hetland og Føroyar. Felagið seldi nú dagarnar sín part í oljukelduni Jackdaw 150 fjóðringar eystan fyri Aberdeen til hálendska felagið Dyas.
Stjórin í Siccar Point, Jonathan Roger, sigur við Energy Voice oljuportalin, at við eini sera spennandi leiti- og útbyggingarverkætlan vestan fyri Hetland hevur felagið avgjørt at raðfesta alla sína orku uppá hetta økið.
Nú um dagarnar gjørdi Siccar Point av at útbyggja oljukelduna Cambo, sum liggur tætt upp at føroyska markinum. Jonathan Roger var annars við til at seta stóru yvirskriftirnar á seinastu oljumessuni í Aberdeen, tá kunnað varð um ætlaninar hjá Siccar Point á bretska landgrunninum í framtíðini. Felagið ætlar at gerast eitt hitt størsta á bretskum øki sum frálíður og hava høvuðsfokus á økið millum Hetland og føroyska markið. Tað er greitt, at stór íløgufelag eru farin at trúgva uppá økið aftur, serstaklig nú eftir at oljuprísurin er komin fyri seg aftur. Eitt av íløgufeløgunum, sum stendur aftanfyri Siccar Point, er ein veruligur íløgurisi, nevniliga amerikanska Blackstone umframt eitt minni bretskt felag, Blue Water Energy.
Tað var eisini forvitnisligt at hoyra stjórarnar í tveimum av heimsins størstu oljufeløgunum á oljumessuni í Aberdeen herfyri, Shell og BP, gera greitt, at teir mettu nettupp økið vestan fyri Hetland at vera eitt av teimum mest lovandi í heiminum.
Tað var í fjør, at Siccar Point keypti ognirnar hjá OMV fyri góðar 8 mia. kr. Millum hesar eru 11,64% av stóru oljukelduni Schiehallion vestan fyri Hetland, sum er við at verða nútímansgjørd og útbygd við spildurnýggjum framleiðsluskipi, síðani 20% í Rosebank kelduni, sum liggur skamt frá markinum, og harftrat eisini allan ognarpartin í Cambo og ognarpartar av Suilven og Tornado keldunum í grannalagnum.
Nú Siccar Point er vorðið so virkið hinumegin markið kunnu vit loyva okkum at gita, at tað uttan iva er eitt av feløgunum, sum føroyskir myndugleikar vóna fer at vera partur av leitingini hesumegin markið í framtíðini, nú tað er vanligt í oljuvinnuni, at oljufeløg oftani fara eftir loyvum, sum liggja tætt upp at teirra verandi virksemi. Cambo, sum Siccar Point hevur tikið avgerð um at útbyggja, liggur einans fáar kilometrar frá markinum. Livst so spyrst.


text:
Sasho Bjartsson, profilurin
Sasho Bjartsson, 17 ára gamal, og næmingur í Námi X.
Hvør er stuttligasti persónur?
Jim Carrey
Vodafone ella Føroya Tele?
Føroya Tele
Pyntar tú til páskir?
Ja, eg seti onkra dunnu í kamarið.
Apple ella Acer?
Eg havi eina Acer, men Apple
Hvat gjørdi tú í summar?
Eg át pylsur og sólaði mær, man sær úrslitið, hehe=).
Pyntar tú til jólar?
Ja, men mítt jólapynt er faktiskt uppi alt árið, men okkurt meira kemur.
Hvat dámar tær best í skúlanum?
Heilt vist samanhaldið.
Hevur tú nakað frítíðarítriv?
Ja, altso eg spæli guitar, og eg eri fimleikavenjari. Og so geri eg eisini ’TAÐ’ filmarnar, og tað dámar mær sera væl.
Hvítt ella svart?
Svart ;) = smart.
Hvussu nógvar bróstvortur hevur tú?
Øhhm, tvær.
Hvat slag av undirbuksum dámar tær best?
Sovorðnar, sum skriða.
Mjólk ella øl?
Mjólk um dagin og øl um kvøldið.
Hevur tú nógv móðurmerkir?
Nei, eg haldi eg havi eitt, men eg finni tað ongantíð aftur.
Hvat fyri stødd í skóm brúkar tú?
Hihi, tími ikki at siga, men tað er 40.
Heldur tú, at tú sjálvur ert lekkur?
Ja, eg eri bara so lekkur.
Ball ella býin?
Fyrst ball og so býin.
Lýs teg sjálvan við trimum orðum!
Ótolin, øøhm gloymskur, og eitt gott menniskja.
Rakar tú tær?
Ja ... haha, altso hvussu meina tit?
Hvat tendrar tú uppá?
Tað er so nógv.
Hvussu leingi situr tú á kummuni?
Um eg taki tað róligt, so taki eg eitt blað við.
Hvat er tað besta í árinum?
Heilt vist Òlavsøkan.
Hvat er tað besta við gentum?
Øðrvísi. Tað er øðrvísi at fylgjast við gentum enn við dreingjum.
Hvat er tað besta við dreingjum?
At dreingir góðtaka, at 20 dreingir kunnu fylgjast saman.
Stuttar ella langar negl?
Langar, men ikki sovorðnar sum stinga út.
G! festival ella Summarfestival?
Summarfestival.
Størsta jólagávuynski?
Aftur í ár eitt ynski um hugnaliga samveru við mínum næstum
Takk fyri!


text:
Um vikuskiftið eru arkitekturardagar við hesi yvirskriftini. Dagarnir verða settir fríggjadagin 30.9, og alla vikuna hava børn og ung havt møguleika at luttaka á eini verkstovu um framtíðar arkitektur. Umframt framsýningar vera eisini temafundir um arkitekturpolitikk og landsplanlegging.
Nærri framtíðini
’How will the world look, when we are your age?’
Henda spurning fekk eg og fleiri hundrað onnur við mær í Norðurlandahúsinum týsmorgunin. Vit høvdu leitað okkum hagar til stóru orkuráðstevnuna, sum SEV skipaði fyri. Heitið á ráðstevnuni 100 by 2030 sipar til stórfingnu ætlanina hjá SEV at tryggja, at 100% av el-orkunýtsluni á landi verður grøn í 2030.
Á stórskíggja sóu vit myndir av bergtakandi náttúru, men eisini ræðandi myndir av hvussu vit menniskju hava dálkað og oyðilagt náttúruna. Myndarøðin endaði við Svartafoss, har vit til optimistisku tónarnar hjá Teiti –’Hopefull’ – sóu fitt ung fólk hugna sær í vakra umhvørvinum. Tá myndarøðin endaði trinu hesi somu ungu fólkini inn á pallin og settu viðkomandi spurningar til salin.
’Hvussu fer verðin at síggja út, tá vit eru í tykkara aldri?’
Vert at hugsa um!
Hugsjón
’Vit hava jørðina til láns frá okkara eftirkomarum’
Vit kunnu vera við at ávirka hvussu verðin fer at síggja út um 20 – 30 ár , um vit ynskja.
Føroyar vera marknaðarførdar í ferðavinnuhøpi sum ódálkaðar, hóast flest øll okkara sóu eitt bilvrak fyri og annað eftir rekast í náttúruni á skýggjanum, tá Dagur og Vika setti sjóneykuna á tað í summar. Vit sóu seinni hvussu fleiri av hesum vrakum vóru burturbeind, tíbetur. Hóast hetta rustaða jarnið sæst væl er onnur dálking av nógv størri týðningi. Vit kenna alt ov væl hvussu dálking frá fjarskotnum íðnaðarvirkjum hevur ávirkað okkara grind. Eisini veðurlagsbroytingarnar vísa hvussu økta CO2-útlátið í einum parti av heiminum kann ávirka aðrar partar av heiminum. Vit hava eina jørð, og tað er uppgávan hjá okkum øllum at fara væl um hana. Hóast ávísur skaði longu er hendur, kunnu vit minka um hann við í stórstan mun at velja grønar loysnir. Í samband við nýbyggingar er upplagt at hugsa grønt longu við tekniborðið, men vit onnur eiga eisini at eggjast til at leggja um til grøna orku. Sitandi samgonga hevur sett sær sama mál sum SEV, at øll elorka á landi í 2030 skal stava frá varandi orku. Eisini er málið at longu um 10 ár skal helvtin av øllum sethúsum og bygningum í Føroyum verða hitað við grønari orku. Tær avgerðir hvør einstakur okkara tekur í dag, kunnu hava ávirkan langt út í framtíðina. At kommunur og einstaklingar velja at rudda í náttúruni er sera gleðiligt, men ynskja vit at lata jørðina víðari í ’betri standi’ enn vit fingu hana er neyðugt eisini við meiri grundleggjandi broytingum.
Planlegging?
Arkitekturur hevur týðning!
Katrin Kallsberg


text:
- Familja - mamma, pápi við 1 ára gomlum soni og 5 ára gamlari dóttur skuldu flúgva heim við SAS-flogfari úr Kastrup og lenda í Vágum seinasta hósdag kl. 13.35. Komið yvir flogvøllin í Vágum, vendir flogfarið aftur til Keypmannahavnar vegna ringt sýni. Fimm minuttir seinni lendir Atlantsflog uttan trupulleikar.
Soleiðis greiðir Óli Arge frá í einari Facebook dagføring. Hann spyr hvussu SAS kann sleppa við hesum.
- Vit hava sunnudag í dag, og hava tey fingið at vita, at fyrsti møguleikin fyri at koma heim er komandi týsdag. Also ein seinking uppá 5 samdøgur. Og tað kann gerast longri, um floglíkindi ikki verða fyri eitt SAS-flogfar at lenda nú týsdagin, skrivar Óli Arge.
Hann heldur, at SAS er eitt so mikið stórt felag, at tey saktans kundu umskipað nakað hjá teimum og sett eyka flogfar inn at fáa fólkini frá hósdagsflogfarinum upp til Føroya í sámuligari tíð.
- Her er helst manglandi respekt fyri føroyingum og bert kalt buisness inni.
- Pápin skuldi verðið til arbeiðis seinasta fríggjadag og nógv annað er, sum gevur teimum trupulleikar, tí tey ikki náddu heim til tíðina, skrivar Óli Arge.
Bíða framvegis eftir RNP-skipanini
Orsøkin til nógvu seinkingarnar hjá SAS seinastu tíðina er nógvi mjørkin í Vágum, og at flogfelagið ikki hevur loyvi at brúka RNP-skipanina. Ein skipan, sum Atlantic Airways brúkar, og tí lenda teirra flogfør.
Enn verður bíðað eftir at Trafikstyrelsen skal geva SAS atgongd til skipanina.


text:
(Ummælið eftir Laufey Brynhildardóttir á Facebook tann 1. mai 17) Bókin er pallurin Var so heppin at síggja leikin Skrímslalív í Norðurlandahúsinum í vikuskiftinum. Talan er um ein sonevndan “pop-up” leik, og er tað nakað sum frøðir meg, so er tað pappír og pop-up. Vit kenna øll til lukku-kortini, sum… les meira…. →
So sleppi eg endiliga at siga tað! “Hon, sum róði eftir ælaboganum” er tilnevnd til Barna- og ungdómsbókamentaviðriðsløn Norðurlandaráðsins! Fyri nøkrum vikum síðani fekk eg eina ógvuliga hemmiliga telefonuppringing, sum segði mær gleðiboðini, men eg mátti ONGUM siga frá, slett ongum! Eg havi hildið mær síðan, ella næstan, maður og… les meira…. →
Týski journalisturin Anja Mazhun, sum hevur alsk til Føroyar, hevur skrivað hesa grein á bloggi sínum My Faroe Islands: The imaginative universe of Rakel Helmsdal Anja Mazuhn, October 6, 2016 A fake feathered parrot. Little bells, strung on a braided cord. Cut out paper figures. Artificial sunflowers. Nail polish, transparent.… les meira…. →
Eg var ordiliga glað, bilsin og fegin, tá eg fekk at vita, at eg var tilnevnd Heidi Róadóttir Lindenskov, Røddin, KvF, 19. september 2016 Tann 29. august fekk dugnaliga listakvinnan, Rakel Helmsdal, virðisløn Útnorðurráðsins fyri barna- og ungdómsbókmentir fyri bókina “Hon, sum róði eftir ælaboganum”. Hvussu er at hava fingið virðisløn Útnorðurráðsins… les meira…. →
Sprotin bað um loyvi at seta takkartøðuna fyri Útnorðurvirðislønina á heimasíðu teirra. Skriva mørk og avmarkingar burtur Takkarrøða, sum Rakel Helmsdal helt tann 29.08, fyri virðisløn Útnorðurráðsins fyri barna- og ungdómsbókmentir. Á einum skriviskeiði fyri ungdómum úr øllum Norðurlondum fingu norðurlendsku undirvísandi høvundarnir spurningin, sum høvundar altíð at fáa: Hví… les meira…. →
Rakel Helmsdal wins West Nordic children book award Written by Eir Nolsøe on FaroeIslands.fo Faroese author Rakel Helmsdal has won the West Nordic Council’s award for best children’s book. Her novel takes on heavy issues such as suicide and homosexuality. The novel’s title, Hon, ið róði eftir Ælaboganum, roughly translates… les meira…. →
Eisini av míni kærastu svensku oyggj kom ein heilsan: Vi gratulerar Rakel Helmsdal från Färöarna Rakel Helmsdal från Färöarna har fått Västnordiskt Råds barn- och ungdomslitteraturpris för sin bok ”Hende, som roede mod regnbuen”. Rakel Helmsdal har en stark koppling till Biskops Arnö. Under de senaste fyra åren har hon… les meira…. →
Den vestnordiske dommerkomité for Vestnordisk råds Børne- og ungdomslitteraturpris har til Prisen for 2016 valgt at bogen Hon, sum róði móti ælaboganum (Hende, som roede mod regnbuen) skrevet af Rakel Helmsdal vinder Vestnordisk råds Børne- og ungdomslitteraturprisen 2016. Bogen er udgivet af Bókadeild Føroya Lærarafelags. Litteraturprisen blev overrakt af Kári Páll Højgaard, 1.… les meira…. →
Jens Hákun Leo, portal.fo, 29/8-16 Rakel Helmsdal fekk í dag virðisløn Útnorðurráðsins fyri barna- og ungdómsbókmentir. Hesa virðislønina fekk hon fyri bókina “Hon, sum róði eftir ælaboganum” frá 2014. Formaðurin í Útnorðurráðnum, Kári P. Højgaard, var annars tann, sum fekk heiðurin at bjóða øllum vælkomnum til hetta høvið, og hugleiddi… les meira…. →


text:
Persónur (máll.)
Persónar eru tríggir í tali í føroyskari málfrøði. Teir verða lýstir við persónsfornøvnum. Hesi persónsfornøvnini verða bend í føllum, tølum og kyni á júst sama hátt sum navnorð. Teir tríggir persónarnir eru:
- Fyrsti persónur er tilsiping til sín sjálvs, ella til ein bólk,´ið ein sjálvur er partur av. Á føroyskum sipa hesi persónsfornøvnini til 1. persón: eg, meg, mær, mítt, mín, míni osfr.
- Annar Persónur er tann ella tað, ið talað verður við í beinleiðis talu. 2. persónur hevur hesi persónsfornøvnini: tú, teg, tær, títt, tín, tíni osfr.
- Triði persónur er tann ella tað, ið talað verður um. Hesi persónsfornøvnini standa í 3. persóni: hann, hon, tað, honum, hansara, hana, hennara, tí, tess, sín, sítt osfr.
Sagnorð verða m.a. bend í persónum.
Bending av persónligum hjáorðum í føllum, tølum og kynum:


text:
Orð: Jacobina Hansen, Anna Olsen og Terji Rasmussen
Lag: Terji Rasmussen
Vit eru stórir, vit eru sterkir
vit hava træbein og skegg
vit hava klaff fyri eyga
og vit berjast til okkara deyða
Ein dag vit løgdu út frá landi
vit skuldu út at finna gull
vit funnu steinar og gamlar fliður
og so var kistan full
Vit eru sjórænarar, sum ferðast her í Føroyum
sjórænarar, sum ferðast her í Føroyum
Hey, tju bang
Vit heysa flaggið og stevna aftur
út í ta stóru verð
vit leita aðrar og betri leiðir
tí lítið vit funnu her
Vit eru sjórænarar, sum ferðast her í Føroyum
sjórænarar, sum ferðast her í Føroyum
Hey, tju bang
Ja, vit eru stórir, vit eru sterkir
vit hava træbein og skegg
vit hava klaff fyri eyga
og vit berjast til okkara deyða


text:
Eg helt føðingardag, fyri mín deiligu vinkonum í vikuskiftinum. Eg má siga sum er, at hugurin at fara í býin er nokk minkaður seinastu árini, men tað er altíð stuttligt tá tað er okkurt serligt sum skal hátíðarhaldast. Eg tók avgerð... Continue reading →
Í dag er aftur føðingardagur á skránni. Tað er ikki ein og hvør, men góða vinkona mín Drotning Margrethe. Eg minnist tað sum tað var í gjár, tá tað bankaði á hurðina heima við Norðskála, eitt summarkvøld 1995. Tað var... Continue reading →
Menniskjað byrjaði at hátíðarhalda føðingardagar í 1536. Tað vóru protestantarnir sum funnu uppá føðingardagin og áðrenn helt man, tað sum bleiv kallað navnadag. (ja, eg havi googla tað) Tá í tíðini, gjørdi man ikki so nógv burturúr, sum nú. Men... Continue reading →


text:
Námsætlan sum Word-fíla:
1. Samleiki
Støddfrøðin er ein partur av okkara heimsumfatandi mentanararvi. Menniskjað hevur til allar tíðir roynt at ment støddfrøðina fyri at granska alheimin, fyri at skipa sínar royndir og fyri at lýsa og skilja samband í náttúruni og í samfelagnum. Ein annar íblástur til at menna støddfrøðina er gleðin við sjálvari støddfrøðini. Støddfrøðin nemur við mong týðandi samfelagsøki, so sum læknavísindi, búskaparfrøði, tøkni, samskifti, orkuumsiting og byggivirksemi. Tað merkir, at hollur førleiki í støddfrøði er ein fortreyt fyri, at samfelagið mennist. Eitt virkið fólkaræði krevur, at borgararnir kunnu seta seg inn í, skilja og kritiskt meta um rúgvismikla kunning, hagfrøðiligar greiningar og fíggjarligar forsagnir. Við hesum í huga er støddfrøðiligur førleiki neyðugur, skulu vit kunna skilja og ávirka mannagongdir í samfelagnum.
Til tann støddfrøðiliga førleikan hoyrir eisini at loysa uppgávur. Tað er at lýsa og umskapa ein trupulleika til eina støddfrøðiliga uppgávu, loysa hana og meta um týdningin av henni. Í støddfrøðini nýtir ein bæði hjálpartól og tøknitól. Førleikin í støddfrøðini er eitt týdningarmikið amboð, og fakið kann vera grundarlag fyri víðari útbúgving og verða partur av yrkis- og frítíðarlívinum. Støddfrøðin er eisini grundarlag undir týdningarmiklum pørtum av okkara mentanararvi og fyri menning av skilvísari hugsan. Á henda hátt hevur fakið ein høvuðsleiklut í almennari mentan, tí tað ávirkar samleika, hugsanarhátt og sjálvsfatan.
2. Endamálið
Lærugreinin støddfrøði er við til at menna tann støddfrøðiliga førleika, sum samfelagið og tann einstaki krevja. Fyri at røkka hesum førleika mugu næmingarnir bæði arbeiða verkliga og ástøðiliga. Upplæringin skiftir ímillum kanningar, spæl, hugflog og at loysa uppgávur og ítøkiliga rokning. Í tøkni og sniðgeving og í gerandisdegnum annars er støddfrøðin eitt amboð. Í støddfrøðini í skúlanum verður arbeitt við meginhugtøk, hættir og sambondini teirra millum.
Berast má so í bandi, at undirvísingin eggjar næminginum til at menna sínar royndir í fakinum og hugburð sín til støddfrøði, samstundis sum undirvísingin skal geva honum hollan, fakligan førleika, so at góðir lunnar verða lagdir undir lívlanga læring.
3. Stig og tímatal
Undirvísingin í støddfrøði á A stigi á fyrireikingarbreyt, hugbreyt og náttúrubreyt fevnir um 125 klokkutímar í 1 ár.
Øki
Fakliga innihaldið í lærugreinini er lutað sundur í kjarnaøki og ískoytisøki. Kjarnaøki eru kravd øki, ið fevna um umleið 80% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum velja í felag. Ískoytisøki fevna um umleið 20% av klokkutímatalinum á hvørjum floksstigi. Næmingurin fer til skrivliga próvtøku í kjarnaøkjum og munnliga próvtøku bæði í kjarnaøkjum og ískoytisøkjum.
Kjarnaøki
Kjarnaøkini í støddfrøði á A stigi fevna um:
- stigskipanina hjá rokniháttunum, víðkaða potenshugtakið, rational og irrational tøl, at loysa líkningar við analýtiskum og grafiskum háttalagi og við kt-amboðum
- formulorðingar at lýsa beint og rangt lutfall, polynominell samanheingi, eksponentiell samanheingi og potenssamanheingi við variablum
- einføld hagfrøðilig háttaløg at handfara dátutilfar, grafiska framløgu av hagfrøðiligum tilfari, empirisk hagfrøðilig lýsiorð (deskriptorar), stakroyndir og teirra umboðanarføri og chi-í-øðrum-test
- lutfalsrokning í einsvinklaðum tríkantum og trigonometriskar útrokningar í tilvildarligum tríkantum, vektorar í tveimum og trimum dimensjónum, givnar við krossskipanarsetti, nýtsla av vektorgrundaðari koordinatgeometri til at seta upp og loysa uppgávur av plan- og rúmgeometriskum slag
- hugtakið f(x), serstakir eginleikar í sambandi við hesar funktiónir: linjufunktiónir, polynom, eksponential-, potens- og logaritmufunktiónir, cosinus og sinus, serstakar eginleikar í sambandi við grafisku gongdina hjá hesum funktiónum, umframt at nýta regressión
- allýsing og tulking av differentialkvotienti, harímillum vakstrarferð og marginaleygleiðingar, avleidda funktión hjá teimum vanligu funktiónunum, umframt roknireglarnar fyri differntiatión av f + g, f – g, k ∙ f, f ∙ k og f ° g, og gera niðurstøðu í sambandi við ávísar differentialkvotientar
- monotoniviðurskifti, ekstrema og optimering, umframt samanheingið millum hesi hugtøk og differentialkvotient
- stamfunktión hjá teimum vanligu funktiónunum, ómarkaðar og markaðar integralar, roknireglur fyri integratión av f + g, f – g og k ∙ f, umframt integratión í sambandi við substitutión, prógva samanheingið millum areal- og samfunktión, rúmd av snúningkroppum
- linjurættir differentiallíkningar av 1. stigi og logistiskir differentiallíkningar, kvalitativ greining av givnum differentiallíkningum, umframt at seta upp einfaldar differentiallíkningar
- grundleggjandi eginleikar hjá støddfrøðiligum myndlum, myndlan (modellering).
Ískoytisøki
Ískoytisøki eru valfrí øki, sum lærari og næmingar í einstaka flokkinum semjast um í felag. Ískoytisøki kunnu styðja og lýsa eitt ella fleiri kjarnaøki frá øðrum sjónarhornum og vera við til at menna førleikar næmingsins samsvarandi teimum førleikamálum, ið ásett eru. Ískoytisøki í støddfrøði á A stigi á fyrireikingar-, hug- og náttúrubreyt kunnu m.a. fevna um:
- við denti á hugsanarúrslit (ræsonnement) og próvførslu í sambandi við infinitesimalrokning, umframt deduktivar gongdir í sambandi við útvald evni
- differentiallíkningsmyndlar
- at næmingurin í minsta lagi skal hava eitt ástøði afturat í hagfrøði ella líkindum
- at rokna við taltilfari úr veruleikanum
- evni úr søguligari støddfrøði
4. Førleikamál
Í støddfrøði eru førleikamálini býtt sundur í støðisførleikar og fakligar førleikar.
Støðisførleikar
Støðisførleikar ganga aftur í førleikamálunum, har teir virka fyri at menna fakliga førleikan og eru ein partur av honum. Í støddfrøði skilja vit støðisførleikar soleiðis:
At megna at orða seg munnliga í støddfrøði er at gera sær eina hugsan, seta spurningar, próvføra og greiða frá eini hugsan grundaða á støddfrøði. Tað hevur m.a. við sær at skula samrøða og samskifta um hugskot og viðgera spurningar og hugsandi loysnir saman við øðrum.
At megna at orða seg skrivliga í støddfrøði er at loysa eina uppgávu við støddfrøði, lýsa og greiða frá eini hugsan og orða viðrakingar og hugskot. At gera tekningar, skitsur, skap, talvur og ritmyndir. Eisini førleikin at nýta støddfrøðilig tekn og formligt mál í fakinum er ein støðisførleiki í støddfrøði.
At megna at lesa í støddfrøði er at tulka og gagnnýta tekstir við støddfrøðiligum innihaldi og við innihaldi úr gerandis- og arbeiðslívi. Í tekstunum kunnu vera støddfrøðiligar orðingar, ritmyndir, talvur, tekn, formlar og skilvís hugsan.
At duga at rokna er ein týdningarmikil støðisførleiki í støddfrøðifakinum. Tað snýr seg um at loysa uppgávur og gera kanningar við støði í praktiskum gerandisstøðum og í støddfrøðiligum greiðslumálum. Fyri at megna hetta, er umráðandi at kenna og verða førur fyri at nýta roknihættirnar, megna at nýta fjølbroyttar mannagongdir, ætla um og meta um, hvørt svarið er á góðari leið.
At megna at nýta talgild amboð í støddfrøði er at nýta hesi amboð til spæl, kanning, avmyndan og framløgu. Tað snýr seg um at kenna og meta um talgild amboð til uppgávuloysn, simulering og myndan. Harafturat er týdningarmikið at finna upplýsingar, greina, viðgera og leggja fram dátur við hóskandi hjálparamboðum, og vera vandin við keldur, greiningar og úrslit. Lummaroknari og telda eru natúrlig amboð í undirvísingini í støddfrøði. Vegleitt verður so hvørt, sum brúk er fyri tí.
Almennir støðisførleikar
Støðisførleikar eru grundleggjandi førleikar, sum menniskju ogna sær tíðliga í lívinum, men sum mugu stimbrast og mennast alt lívið. Støðisførleikar hava avgerandi týdning fyri, at kunnleiki, vitan og førleikar verða ment í øllum lærugreinum. Støðisførleikar eru við til at menna sannkenning, virðing, hugflog og evni til støðutakan og sjálvvirkni. Undirvísingin skal virka fyri, at næmingurin fær hug og sinni at læra og geva sítt íkast til kjak og loysnir.
Í hesum sambandi eru fýra støðisførleikar lýstir við atliti at teimum fortreytum, sum eru galdandi fyri lærugreinina. Í øllum lærugreinum skal næmingurin læra:
- at virða
- at samskifta
- at kanna
- at skapa
At virða
At virða er at virka fyri góðari samveru millum menniskju og fyri góðum samanspæli millum menniskju, náttúru og umhvørvi. Virðing fremur tryggleika og trivnað, ið eru fortreytir fyri gagnligari menning. Undirvísingin skal virka fyri, at hvør einstakur næmingur verður sæddur og hoyrdur, og at hann kennir seg at hava virði og týdning, har hann er.
Førleikin at virða snýr seg um at virða tær grundleggjandi reglur, ið náttúran og tað náttúruskapta umhvørvið hava at laga seg eftir. Undirvísingin leggur dent á, at næmingurin skilur tær ymisku fortreytirnar, ið øll menniskju hava í lívinum, og lærir at virða tørv og sjónarmið hjá øðrum, uttan mun til aldur, kyn, húðarlit og lívsáskoðan. Næmingurin skal eisini virða sín egna tørv og tað náttúrutilfeingið, vit øll eru bundin at. Hann skal læra at virða tær skyldur og tey rættindi, sum fólkaræði byggir á, eins og hann skal hava virðing fyri, at ymiskar mentanir og samfeløg kunnu byggja á onnur virði enn hansara egnu.
At samskifta
Førleikin at samskifta snýr seg um førleikan at bera fram sína hugsan og sína vitan munnliga og skrivliga og at lesa. Lærugreinin støddfrøði hevur ein týðandi leiklut í at menna førleika næmingsins at samskifta um vísindi. At samskifta um vísindi snýr seg eisini um at rokna og at nýta tøknilig amboð, ið tæna samskiftinum millum manna sum heild.
Næmingurin dugir at orða seg bæði munnliga og skrivliga, tá ið tað snýr seg um at nýta faklig hugtøk í sambandi við støddfrøðilig viðurskifti, t.d. egnar eygleiðingar bæði í gerandisdegnum og í royndarvirksemi. Næmingurin evnar at orða spurningar og at seta fram tilhugsanir, sum kunnu verða kannaðar, próvføra og skifta orð um hetta. Næmingurin skal tí vera við í samrøðum, samskifta um hugskot og tosa um spurningar og hugsandi loysnir við onnur.
Førleikin at bera fram hugsanir sínar munnliga og skrivliga verður mentur við miðvíst at arbeiða við og venja í ymiskum samskiftisstøðum. Í lærugreinini skal næmingurin frá fyrsta degi verða vandur við at tala, skifta orð, lýða á, próvføra og bera fram egnar metingar. Ein týðandi støðisførleiki er at duga at seta spurningar og hypotesur, eftirkanna hesi við sjálv at fyrireika mannagongdir og at velja neyðug amboð. At eftirmeta royndarúrslit og greiða frá teimum er somuleiðis ein týðandi støðisførleiki
Førleikin at lesa og skriva er avgerandi fortreyt fyri øllum samskifti og lærdómi í lívinum. At skriva er at skipa hugsan og menna hugskot; at lesa er at skyna á og tulka. Í lærugreinini skal næmingurin tí frá fyrsta degi verða vandur við at lesa fakligar tekstir og at gera grein fyri sínum eygleiðingum og viðrakingum á skrift. Førleikin at lesa er ikki bert at lesa fakligan tekst, men eisini myndlar og nýtsluleiðbeiningar, umframt at finna og savna inn dátur og greina hesar.
Næmingurin dugir at lesa og skilur vegleiðingar, talvur, farmyndir, farstrikur, myndlar og ímyndir. Ein annar partur av støðisførleikanum er at kunna seta seg inn í nýggj øki í lærugreinini m.a. við hjálp úr øðrum bókum, tíðarritum og av internetinum.
At kanna
At kanna er at eygleiða, undrast, finna svar og gera royndir. Lærarar skulu geva gætur, at hesir førleikar verða mentir frá lægsta til hægsta stig.
Førleikin at kanna er av alstórum týdningi í støddfrøði og snýr seg um at eggja forvitni næmingsins og stimbra hug og dirvi hansara til at seta spurningar og royna, umframt at leita sær ráð og vitan um støddfrøðilig viðurskifti. Næmingurin skal gera royndir og læra at leita upp og ogna sær viðkomandi vitan og kunnleika í bókmentum, handbókum, tíðarritum, á bókasavni og á internetinum. Við dømum og venjingum skal næmingurin læra at nýta vísindaliga framferðarháttin og at handfara keldutilfar á sakligan, siðiligan og munadyggan hátt.
Førleikin at kanna snýr seg harumframt um at duga at nýta tey hjálparamboð og teir arbeiðshættir, ið hoyra lærugreinini til og tað, sum arbeitt verður við. Við dømum og venjingum skal næmingurin læra at nýta amboðini rætt.
At skapa
At skapa er eisini ein førleiki, ið kann vinnast við lærdómi. Næmingurin skal læra at hugsa, tala og skriva sjálvstøðugt umframt at menna síni hugskot, og hann skal kenna seg at hava ein virknan lut í egnari menning og læring.
Førleikin at skapa snýr seg eisini um, at næmingurin gerst tilvitaður um og lítur á egin evni, so hann gerst førur fyri sjálvur at byggja víðari á tað, sum lært er. Næmingurin skal læra, hvussu náttúruvísindini hava verið við til at broytt náttúru, lívsáskoðan, mentan og samfeløg. Næmingurin skal læra, at royndir og frágreiðingar støddfrøðilig viðurskifti eru ein partur av skapandi tilgongdini, sum byggir á hugflog, íblástur og treystleika. Við atliti at búningarstigi og serligu gávum næmingsins verður arbeitt miðvíst við skapandi tilgongdum, sum fremja íblástur og stimbra hugflogið. Við at arbeiða við og nýta myndlar lærir næmingurin at meta um dygdina í avrikum hjá sær sjálvum og øðrum.
Faklig førleikamál
Næmingurin dugir
- at handfara formlar, harímillum at umseta millum symbolríkt mál og natúrligt mál, og sjálvstøðugt at nýta symbolríkt mál at loysa einfaldar spurninar við støddfrøðiligum innihaldi
- at nýta einfaldar hagfrøðiligar ella sannlíkindaástøðiligar myndlar, til at greiða frá einum givnum úrvali av dátum ella fyribrigdum úr øðrum fakøkjum, fremja hypotesutest, seta spurningar við støði í myndlinum og duga at síggja og meta um, hvørjar svarloysnir kunnu vera, og at orða niðurstøður á einum greiðum máli
- at nýta funktiónslýsingar og avleidda funktión í sambandi við at støddfrøðiligir myndlar verða settir upp við støði í dátutilfari ella vitan úr øðrum fakgreinum, at vera umhugsin og grundandi í sambandi við at myndlarnir verða fyrimyndaðir, og tá ið mett verður um, hvussu víða myndlarnir røkka, umframt at gera simuleringar og framskrivingar
- at nýta ymiskar tulkingar av stamfunktión og ymisk háttaløg tá ið differentiallíkningar verða loystir
- at seta upp geometriskar myndlar og loysa geometriskar uppgávur, umframt at kunna geva eina greinandi lýsing av geometriskum skapum í krossskipanum, og at nýta hetta til at svara givnum ástøðiligum og praktiskum spurningum
- at greiða frá støddfrøðiligum hugsanarúrslitum og prógvum, umframt teimum deduktivu pørtunum í sambandi við at støddfrøðilig ástøði verða bygd upp
- at vísa sína vitan um, hvussu støddfrøðin verður nýtt í verki innan ávís øki, harímillum vitan um nýtsluna av støddfrøðini í sambandi við eina heldur torgreidda vandamálsorðing
- at vísa sína vitan um, hvussu støddfrøðin hevur ment seg í samspæli við ta søguligu, vísindaligu og mentanarligu menningina
- at vísa sína vitan um samleika og háttaløg hjá støddfrøðini
- at nýta kt-amboð til at loysa ávísar støddfrøðiligar spurningar og uppgávur.
6. Eftirmeting og próvtøka
Eftirmetingar
Einstaki næmingurin skal eftirmetast ávegis í undirvísingargongdini við støði í antin skrivligum ella munnligum framløgum. Næmingurin eigur at hava eina greiða fatan av støðu síni í mun til fakligu málini í lærugreinini og eigur at fáa vegleiðing um, hvussu og hvørjum arbeiðast skal við fyri at røkka málunum.
Eftirmetingin verður skjalfest.
Próvtøkur
Hildin verður ein skrivlig og ein munnlig próvtøka.
Skrivlig próvtøka
Skrivliga próvtøkan varir 5 tímar og er skipað í tveimum.
Til fyrra partin verður nýttur 1 tími, har próvtakararnir hava ongar uttan serliga loyvdar hjálparmiðlar. Tá hesin tímin er farin skulu uppgávusvørini latast inn.
Til seinna partin eru allir hjálparmiðlar loyvdir, tó við teimum avmarkingum, sum eru tilskilaðar í próvtøkukunngerðini.
Roknað verður eitt uppgávurað, hvørs uppgávur eru gjørdar við støði í kjarnaøkjunum.
Tá ið uppgávurnar verða dømdar, verður dentur lagdur á, at hugsanarháttur próvtakarans týðiliga sæst í svarinum, at rætt er roknað, og at skilagóð háttaløg eru nýtt.
Fyri skrivliga avrikið verður givið eitt próvtal við støði í einari heildarmeting.
Munnlig próvtøka
Í munnligu próvtøkuni verða nýttar verkætlanargongdir og temauppgávur, sum eru framdar í undirvísingini. Endaligu spurningarnir til munnligu próvtøkuna skulu verða próvtakarunum kunnugir undan próvtøkuni. Spurningarnir skulu fevna um mál og fakliga innihaldið í lærugreinini. Ein týðandi partur av próvtøkuspurningunum skal verða lagaður soleiðis, at gjørligt er at taka framdar verkætlanargongdir og temauppgávur, við tilhoyrandi næmingafrágreiðingum, við í munnligu próvtøkuna. Spurningarnir og eitt yvirlit yvir frágreiðingar og undirvísingargongdir verða send próvdómaranum í góðari tíð undan próvtøku.
Einstaku spurningarnir verða gjørdir við einari yvirskrift, sum lýsir tað yvirskipaða evnið í sambandi við próvtøkuna, og sum fevnir um ítøkiligar undirspurningar.
Próvhoyringin varir í 30 minuttir og fyrireikingartíðin er 30 minuttir.
Fyrsti parturin av próvtøkuni fevnir um framløgu próvtakarans av hansara svari upp á próvtøkuspurningin við dýpandi spurningum.
Annar partur er ein samtala millum próvhoyara og próvtakara við støði í tí yvirskipaða evninum.
Fyri munnliga avrikið verður givið eitt próvtal við støði í eini heildarmeting.
Dømingargrundarlag
Dømingin byggir á eina metinga av, í hvussu stóran mun próvtakarin í síni framløgu lýkur treytirnar fyri tey fakligu málini, sum sett verða í námsætlanini.
Í metingini verður dentur lagdur á, at próvtakarin:
- hevur grundleggjandi støddfrøðiligar førleikar, harímillum
- at hann evnar at nýta støddfrøðiligt symbolríkt mál og hugtøk
- at hann hevur kunnleika til støddfrøðiligar arbeiðshættir og dugir at brúka teir rætt
- at hann er førur fyri at nýta kt-amboð í hóskandi mun.
- dugir at nýta støddfrøði í sambandi við ítøkiligar trupulleikar og spurningar, og í hesum sambandi
- dugir at velja hóskandi háttalag
- megnar at leggja fram eitt støddfrøðiligt evni ella háttalag greitt og týðuligt
- evnar at greiða frá nevndu støddfrøðiligu myndlum og viðgera, hvussu vítt teir fevna.
- hevur yvirlit og evnar at síggja støddfrøðina í frásjón, harímillum
- at síggja, hvussu og hvar støddfrøðin verður nýtt í samspæli við aðrar lærugreinar og fak, umframt at umhugsa og meta um leiklutin og í hvussu stóran mun støddfrøðin kann verða nýtt í øðrum lærugreinum
- at hann evnar at flyta seg millum ástøðiligu og verkligu partarnar í lærugreinini í sambandi við myndlan og vandamálsviðgerð
- at vísa innlit í serstakar partar av støddfrøðiligum hugsanarúrslitum (ræsonnementum).
Í próvhoyringini verða nýttir teir partar í støddfrøðini, sum eru hava týdning og eru viðkomandi fyri próvtøkuspurningin.
Til munnligu próvtøkuna skal ein møgulig skrivlig frágreiðing ikki takast við í dømingina. Einans munnliga avrikið verður próvdømt.
Próvtalslýsingar
A-stig skrivlig próvtøka
A-stig munnlig próvtøka
7. At skipa undirvísingina
Í hesum parti av námsætlanini verður í stuttum greitt frá teimum didaktisku meginreglum, ið eru støði undir skipan av undirvísing. Hvør einstøk námsætlan myndar didaktiska sjónarmiðið, og saman mynda allar námsætlanirnar tann felags didaktiska pallin, har undirvísing verður útint.
Undirvísingin tekur altíð støði í teimum førleikum, ið næmingurin hevur við sær av tí stigi, hann kemur. Námsætlan og útbúgvingarbygnaður skulu tryggja, at fortreytir fyri fjøltáttaðari undirvísing eru til staðar.
Didaktiskar meginreglur
Undirvísingin verður løgd til rættis við tí fyri eygað, at hvør einstakur næmingur hevur møguleika at røkka fakligu førleikamálunum. Sjálvstøðuga handfaring næmingsins av støddfrøðiligum uppgávum og spurningum og framløga hansara av teimum er megintátturin í undirvísingini.
Støddfrøðiliga fatan og innovativu evni næmingsins verða ment og styrkt við í høvuðsheitum at loysa spurningar og uppgávur gjøgnum royndararbeiði. Tað verður m.a. gjørt við at leggja til rættis induktivar undirvísingargongdir, har næmingurin sleppur sjálvur at seta orða á sín varhuga við støði í ítøkiligum dømum.
Tað royndarkenda innihaldið í støddfrøðini fær ikki staðið einsamalt. Tí verða ávísar evnagongdir valdar og lagdar til rættis, so næmingurin fær eina greiða fatan av týdninginum, sum próvførslan hevur í støddfrøðiligum ástøði.
Í undirvísingini verður dentur lagdur á nýtsluvirðið hjá støddfrøðini, og næmingurin skal skilja og síggja, hvussu tey somu støddfrøðiligu háttaløgini kunnu verða nýtt í sambandi við sera ymisk fyribrigdi.
Undirvísingin verður løgd til rættis við stigvøkstri í háttaløgum og fakligum innihaldi, samstundis sum støðisførleikar og paratvitan verða styrkt og ment við, at tey verða brúkt regluliga. Eisini verður støddfrøðiliga fatanin hjá tí einstaka næminginum ment við, at arbeitt verður við munnliga miðlan.
Umframt at verða nýtt til at fremja tær heldur torføru súmbolsku útrokningarnar, skulu CAS-amboð eisini stuðla førleikalæringini og menningini av støddfrøðiligum hugtøkum hjá einstaka næminginum.
Arbeiðshættir
Ein týðandi partur av undirvísingini í bæði kjarnaøkjum og ískoytisøkjum verður lagdur til rættis sum verkætlanargongdir ella sum størri temauppgávur. Í hvørji einstakari undirvísingargongd verða fakligu málini orðað, støða verður tikin til arbeiðsgongdina, og næmingarnir gera eitt skrivligt verk, sum kann skjalfesta fakligu úrslitini. Aftan á hvørja størri undirvísingargongd ella í sambandi við repititión verður støða tikin til, hvussu tað fakliga tilfarið, sum arbeitt hevur verið við, kann verða nýtt í sambandi við próvtøkuspurningarnar.
Partur av undirvísingini verður lagdur til rættis sum bólkaarbeiði við tí fyri eygað at menna fatan næmingsins av teimum støddfrøðiligu hugtøkunu við samrøðu og kjaki.
Arbeitt verður við tann munnliga partin, harímillum at næmingarnir sjálvir ogna sær vitan og førleikar við at leggja fram útvaldar støddfrøðiligar tekstir.
Í undirvísingini skulu næmingarnir loysa uppgávur við tí fyri eygað at teir ogna sær støddfrøðilig hugtøk, háttaløg og førleikar sum heild. Uppgávur verða loystar bæði í tímunum og sum heimaarbeiði. Harumframt verður arbeitt við størri skrivligar frágreiðingar sum eitt úrslit av arbeiðinum við verkætlanir og evni.
KT
Undirvísingin verður løgd til rættis, so at roknimaskinur, kt og støddfrøðiforrit gerast týðandi hjálparamboð, tá ið næmingarnir arbeiða við at læra seg at kenna støddfrøðiligu hugtøkini og at loysa vandamálsorðingar. Í tilrættisleggingini gerst venjingin í at nýta hesi hjálparamboð ein týðandi partur, so næmingurin lærir at fremja útrokningar, at gera symbolska manipulatión av formulorðingum, at handfara hagfrøðiligar dátur, at gera sær yvirlit yvir grafar, at loysa líkningar og at gera symbolska differentiatión og integratión. Harumframt eru roknimaskinur, kt og støddfrøðiforrit partur av tilrættisleggingini av royndarvirkseminum í sambandi við evni og vandamálsloysnir.
Samspæl og samstarv við aðrar lærugreinar
Tá ið støddfrøði A er partur av einari lestrarleið, skulu partar av fakliga tilfarinum verða valdir, so at møguleikar eru at styrkja fakliga samspæli í lestrarleiðini. Tað merkir, at næmingurin skal fáa betri innlit í tann frágreiðandi og lýsandi máttin hjá stødfrøðini, umframt at síggja týdningin av at umhugsa og viðgera fortreytirnar fyri einari støddfrøðiligari lýsing, og hvussu álítandi úrslitini eru, sum verða rokkin gjøgnum lýsingina.
Samanhangandi undirvísingargongdir verða lagdar til rættis við tí aðalmáli at styrkja kunnleika næminganna um, hvussu samspælið millum støddfrøði, mentan, vísindi og tøkni háttar seg.


text:
Sjúkt sunn!
EIN CRAZY KOMMEDIA
SJÚKT SUNN – ein leikur til øll, ið hava heilsu.
Er tað møguligt, at verða so sunn, at tað í veruleikanum er sjúkt? Hvar gongur markið í millum at tapa seg nøkur kilo og at svølta seg í hel? Er Anorexi ein lívsstílur? Er royking eitt brotsverk móti mannaættini? Hvør eigur luftina? Hvør er sjúkast, tey sjúku ella tey sunnu?
Hesar, og fleiri spurningar, fæst kanska svar uppá í sjónleikinum SJÚKT SUNN hjá Tjóðpalli Føroya í heyst.
14 ára gamla Emilia Momsen hevur etingarólag, men tað er ikki nøkur sjúka, tað er ein lívsstílur, sigur hon. Foreldrini royna hvat tey kunnu at hjálpa henni, men teirra lív er heldur ikki so lætt, og tá mamman fær at vita, at hon hevur sklerosu og pápin hvørvur tá hann sníkjir seg út at roykja, og konfirmatiónin nærkast, og tey fáa gestir alla møguliga staðni frá, og hundurin er kanska eisini sjúkur, so er um at ganga heilt galið hjá familjuni.
SJÚKT SUNN er ein øðrvísi og stuttligur máti at taka álvarsom evni upp. Etingarólag er einki at spæla við, men tað ber kortini til at flenna at tí, eins og øllum øðrum, og á tann hátt kanska loysa upp fyri nøkrum hugsanum, spurningum og hugleiðingum um evni.
Leikurin er uml. ein tima langur, Mette Heeno hevur skrivað leikritið, Hans Tórgarð hevur týtt og leikstjórnað, og Gunnvá Zachariasen og Mariann Hansen spæla allar leiklutirnar – burtrusæð frá Wilmu, sum verður leikt av einum ósjónligum hundi.
Hóast leikurin kanska fyrst og fremst vendir sær til tannáringar, so snýr hann seg kortini um alla familjuna, og foreldur at tannáringum fáa nokk líka nógv burturúr sum tannáringarnir sjálvir.
Leikur eftir Mette Heeno
Týtt: Hans Tórgarð
Leikstjórn: Hans Tórgarð
Leikarar: Mariann Hansen og Gunnvá Zachariasen
Búnar/rekv.: Katrin Bonde
Pall: Símun Pauli Hansen
Ljóð: Baldur Meitil og Hans Tórgarð
Kostnaður
150,- vaksin – 100,- lesandi og ung undir 25 ár
Atgongumerki
Keyp títt atgongumerki á atgongumerki.fo!


text:
10. oktober er altjóða dagur fyri sálarheilsu. ST stuðlar degnum, sum varð hildin fyri fyrstu ferð í 1992. Endamálið við degnum er at upplýsa um sálarheilsuligar avbjóðingar kring heimin og at fremja meira opinleika um sálarheilsu og um sálarsjúku.
’At fara út til Árna’ varð sagt um fólk, sum fingu viðgerð á ’Statshospitalinum’, sum Psykiatriski depilin varð umrøddur, tá eg var barn og ung. Annars vórðu ikki nógv orð skift um sálarliga líðing og týdningin av eini góðari sálarheilsu.
Í Føroyum er myrkur helvtina av árinum, og vit eru nógv, sum kenna, hvussu myrkrið ávirkar sálina. Fyri mong eru sálarligu avbjóðingarnar so stórar, at tey ikki orka gerandisdagin uttan hjálp.
Og sjálvi rópa menniskju við stórum sálarligum avbjóðingum ikki harðast um lekjandi tilboð.
Í stóru fólkaheilsuætlanini, sum Almanna- og heilsumálaráðið gav út í 2006, verður sálarlig líðing nevnd sum ein av føroysku fólkasjúkunum og orsøk til umleið 30 prosent av øllum seingjadøgum á føroyskum sjúkrahúsum. Spurningurin er so, hvussu nógvar seingjadagar sálarlig líðing er orsøk til í dag.
Sálarheilsuliga økið er framvegis í stóran mun knýtt at stigmatisering, skomm og tøgn. Vit skulu alla tíðina, og ikki einans í sambandi við altjóða sálarheilsudagin 10. oktober hava í huga, hvussu vit kunnu betra um sálarheilsuna, so at vit ikki enda við einum samfelag, har vit ikki longur trívast sum menniskju.
Havi sett Sirið Stenberg, landsstýriskvinnu í heilsumálum, ein §52 spurning í sambandi við Altjóða Sálarheilsudagin. Spurningarnir eru soljóðandi:
- Hvørji tilboð hevur landið í dag til menniskju, sum hava tørv á viðgerð fyri ringa sálarheilsu ella fyri sálarsjúku?
- Hvussu nógv fólk eru í viðgerð fyri sálarsjúku í Føroyum samanborið við onnur Norðurlond?
- Hvussu stórur partur av seingjardøgunum á føroysku sjúkrahúsunum eru orsakað av sálarligari líðing?
- Hvør viðgerð er á Psykiatriska deplinum umframt medisinska viðgerð?
- Hvør er tørvurin á viðgerð fyri sálarliga líðing hjá børnum og ungum? Er hesin tørvur í vøkstri?
- Hvørji tilboð eru til ung, sum verða innløgd á Psykiatriska depilin?
- Hvussu er akutt-móttøka skipað á Psykiatriska deplinum? Er talið á fólki, sum fáa viðgerð fyri sálarsjúku, í minking ella í vøkstri? Og ber til at staðfesta nakrar orsøkir til verandi gongd?
- Hvørjir møguleikar eru fyri heilsustarvsfólk at menna fakligu førleikarnar í sambandi við arbeiðið við menniskjum við sálarligari líðing?
- Er nakað tilboð til avvarðandi hjá menniskjum við sálarligum líðingum ella sálarsjúku?
Kristianna Winther Poulsen, tingkvinna fyri Javnaðarflokkin
Um tú veitst okkurt, sum VP ikki veit - skriva so til vp@vp.fo


text:
Nobelvirðislønti búskaparfrøðingurin James J. Heckman vísir í sínari gransking á, at dagstovnar við høgari góðsku til børn í 0 til 5 ára aldur geva størsta samfelagsliga avkastið.
Í stuttum sigur hann, at fyri hvørja dollara-íløgu tú ger í eitt góðsku-tilboð til smábørn undir 5 ár aldur, so fær tú 13 dollarar aftur. Ein óhoyrd góð samfelagslig íløga í framtíðina hjá okkum øllum.
Granskingin hjá Heckman kom fram á ráðstevnu hjá Kommunufelagnum í síðstu viku. Ikki tí hetta er nýggj vitan fyri okkum í námsfrøðiliga fakinum – vit hava leingi kent kanningina og vita av hesum fyribrigdi innan okkara fakøki – og tað er tí vit støðugt vísa á tørvin at tryggja góðskuna á námsfrøðiliga arbeiðsøkinum.
Tryggja høga góðsku
Tað er neyðugt at vit framhaldandi seta okkum sjálvum spurningin: hvussu fáa vit tryggja tilboð við høgari góðsku til børn okkara.
Vit mugu tora at spyrja spurningin hvussu okkara stovnar verða fíggjaðir, soleiðis at námsfrøðiligu starvsfólkini kunnu útinna sítt yrki best møguligt. Eru nokk starvsfólk við røttu førleikunum á stovnunum, og hava tey nóg nógva tíð at útinna kravdu uppgávurnar.
Grundleggjandi er neyðugt at tryggja starvsfólki røttu umstøðurnar at útinna fakligu nærveruna, ið eg meti er eitt av dygdareyðkennunum í føroyskari námsfrøði, sum gevur tí góðsku upp ímóti heimsflokki.
Um vit sum samfelag støðugt vilja menna okkum, so er neyðugt við røttu íløgunum – Nobel virðislønti búskaparfrøðingurin hevur víst á hvar vit fáa sera stórt avkast. Eftir er bert at gera veruligu íløguna.
Neilig gongd
Gongdin í Føroyum er tíverri ikki jalig á hesum økinum. Talvan niðanfyri vísir, at tað eru færri ársverk í mun til barnatal á stovnum í Føroyum seinastu 10 árini (frá 2007 til 2017). Hetta merkir, at færri pengar verða játtaðir til hvørt einstaka barn í dag enn fyri 10 árum síðani.
Hóast barnatalið er hækkað við fleiri enn 1000 børnum á stovni, so hava starvsfólkatímar ikki fylgt við gongdini. Í miðal er tímajáttanin til børn minka við einum tíma um vikuna hetta seinasta 10 ára skeiði.
Kelda: hagstovan.fo


text:
Býráðið hjá Eysturkommunu ætlar sambært fundarskrá til fund 14. juni at niðurleggja svimjihylin við Gøtugjógv, fyri heldur at gera høllina til permanenta fimleikarhøll. Hesin fundur skuldi eftir ætlan vera í gjárkvøldið, men varð útsettur til 28. juni, har tey ætla endaliga at taka hylin frá evnaríku svimjarunum í Gøtu.
Sum privatpersónur má eg siga, at hetta er avgerð sum skríggjar ímóti himli, og dømi um hvussu ein kommuna aleina kann niðurpína eitt felag, frá at hava fostrað svimjarar sum Elspu Mørkøre og Kára J. á Høvdanum, til nú at gerast heimleyst við hóast alt eini rúgvu av góðum svimjarum.
Til tey sum ikki vita av hesum, so finnast tað í løtuni tvey feløg í Eysturkommunu, Skeggjar í Gøtu og Reki í Leirvík, sum kommunan nú vælsagtans heldur skulu tvingast til at leggja saman, um ikki tey bara ætla at drepa Skeggjar.
Svimjifelagið í Gøtu hevur einar 35 aktivar svimjarar, og hartil hevur skúlin í Gøtu ein dugnaligan hóp av svimjilærarum, sum við Gøtugjógv lærir gøtubørn væl at svimja. Svimjifelagið FLOT á Toftum hevur eisini mangan havt nyttu av hylinum við Gøtugjógv, tá ið tekniskir trupulleikar vóru við hylinum á Toftum, ella tey bara høvdu tørv á meira venjing.
Svimjing lærir ikki bara fólk at svimja, so at tey kanska umganga at drukna; men eisini at hava virðing fyri vatninum, sum tað jú sum kunnugt er so ómetaliga nógv av runt um okkum her í Føroyum. Svimjing er góð venjing fyri tann sum vil vera í topp-form, og eisini neyðug venjing hjá teimum sum til dømis plágast av gikt og sklerosu.
Vit sum hava verið nær felagnum í Gøtu, sum kappingarneytar og vinir, hava kunnað fylgt einum felag ið eina tíð hevði allar møguleikar at kunna gerast millum størstu feløg í Føroyum, men sum samstundis allatíð hevur havt trupulleikar av sínari kommunu. Tað er sum um at kommunan vil pína felagið í hel, fyri at heldur fáa børnini yvir í fótbólt.
Men eitt veit eg … tað er lítil nytta í at duga at finta við einum bólti, um tú fert á bláman. Tí er hetta ein nógv størri avgerð enn bara ítróttur, sum teir 9 býráðslimirnir í Eysturkommunu fara at taka støðu til, tann 28. juni 2010.


text:
Orð: Símun av Skarði
Lag: Eyðun á Lakjuni
Viðmerking: Triði partur í yrking frá 1913 til 70-ára føðingardag móður hansara.
1. “Heima” er so hjartaligt eitt orð,
heima er tó altíð best at vera;
hvar á foldum falla míni spor,
heimið eg í huga tó man bera.
2. Tøkk, mín móðir! fyri hvørja stund,
eg í barndómsheimi livdi glaður;
tøkk, at tygum førdu meg á fund
við hin góða Gud, sum øllum ræður.
3. Tøkk, mín móðir! fyri kærleik tann,
tygum niður í mítt hjarta løgdu;
tá ið syndamein sár í mær brann,
kærleikur tá sárið aftur grøddi.
4. Tøkk, mín móðir! – Tøkk, so sigi eg,
fyri kærleikin um allar ævir,
hann til Gud, mín faðir, leiðir meg,
tá útrunnin er mín lívsins dagur.


text:
Sjáldan munu so nógvir føroyingar hava sæð eitt so stórt mál við so stórum skundi drigið út so leingi. Men ikki nóg mikið við tí — vit skulu eisini leggjast inn sum ósjálvbodnir áskoðarar til ein vinnupolitiskan sjónleik sum nú hevur sett ta samlaðu fiskivinnuna undir hamaran gjøgnum eitt ultimatum frá sjálvum fiskimálaráðharranum: kemur eingin politisk semja áðrenn 1. januar 2018 um nýggja lóggávu fyri fiskivinnuna, so verða eingi veiðirættindi útskrivað, og so hevur eingin í Føroyum loyvi at reka vinnuligan fiskiskap.
Sjónleikurin, ella cirkusið, byrjaði í 2007 við at Løgtingið so glaðbeint sum einmælt samtykti at siga øll føroysk fiskirættindi upp til 1. januar 2018. Jú, stemningurin var so heitur fyri at okkurt mátti gerast, og tað beinan vegin, fyri at steðga “spekulatión” sum loyvdi einstøkum at tjena stórar pengar upp á nakað ið sama høga ting hevur alment designerað sum “ogn Føroya fólks”.
Niðurteljingin varð harvið sjósett, og eingin tóktist ivast í at politikararnir fóru at megna at loysa, í tíð innan tíggju ár, ta uppgávu sum harvið lá fyri framman: at orða og samtykkja eina nýggja lóg um vinnuligan fiskiskap við breiðum parlamentariskum grundarlag.
Kanska nóg listinlærdir
Reimin um lendarnar á politikarunum vísti seg tó at vera so sum so. At teir ídag — allir flokkar sum ein — standa við buksunum niðri, er einki stuttligt fyri okkum sum ófrívilliga blivu vitni til hendan óskilliga línudans.
Meðan ein fyrrverandi fiskimálaráðharri meinar at lógin gevur heimild til at verandi fiskirættindi við øllum neyðugum loyvum kunnu leingjast í fimm ár aftan á skeringsdagin 1. januar 2018, tá rættindini annars fara úr gildi, so sigur Høgni Hoydal, núverandi fiskimálaráðharri, nakað annað. Hann sigur nevniliga, um enn óbeinleiðis, at fiskiflotin verður lagdur um eingin politisk semja fyriliggur áðrenn tann dagin.
Landsstýrismaðurin í fiskivinnumálum fekk tann 22. februar ein munnligan fyrispurning í tinginum frá Jacob Vestergaard um hvussu hann tulkar § 7 c í lógini um vinnuligan fiskiskap. Tingmaðurin segði seg meta at landsstýrismaðurin hevur heimild til at leingja verandi loyvir í fimm ár, um eingin semja um nýggja skipan er gjørd áðrenn 1. januar 2018.
“Tá upprunauppskotið um 7c kom í Løgtingið so stóð at loyvi verða endurnýggjað við fimm árum í senn, um einki verður broytt,” svaraði Høgni Hoydal, og helt fram: “Men Løgtingið broytti orðingina til at loyvini kunnu verða longd. Og so skal landsstýrismaðurin annars áseta nærri reglur um tað. Tær reglur eru ikki ásettar og verða heldur ikki ásettar av mær. So støðan er tann at verður eingin lóg samtykt áðrenn 1. januar, so verða eingi veiðiloyvir útskrivað av mær í øllum førum. Og tað haldi eg meg hava fulla heimild til, at tulka lógina upp á hendan mátan, serliga eftir at Løgtingið broytti lógaruppskotið í 2007.”
So var trýstið longu hart frammanundan, kom tað for upp ígjøgnum nú við hesum úttalilsi. Tað kann gerast torført at de-eskalera eina slíku støðu, og sannlíkindini fyri politiskari kreppu vuksu seg knappliga risastór, um ikki leikararnir í brennideplinum eru sera listinlærdir. Og hvør veit, tað kanska teir eru.
Brot úr løgtingslóg nr. 28 frá 10. mars 1994 um vinnuligan fiskiskap, sum seinast broytt við løgtingslóg nr. 107 frá 3. november 2016:
§ 7 c. 15) Hóast ásetingarnar í § 7 b kann veiðiloyvi verða endurnýggjað, um loyvishavari framhaldandi lýkur treytirnar sambært hesi lóg og treytum, ið settar eru í veiðiloyvið og fiskiloyvið. Landsstýrismaðurin kann áseta nærri reglur um mannagongd og fyrisiting í sambandi við endurnýggjan av veiðiloyvi.
Stk. 2. Veiðiloyvi, ið verða endurnýggjað, hava gildi í 5 ár. Onnur veiðiloyvi, ið verða latin eftir 1. januar 2018, hava gildi í 5 ár.
Stk. 3. Ásetingarnar í stk. 1 og 2 eru eisini galdandi fyri endurnýggjan av fiskiloyvum til bólk 5, sbr. § 5, stk. 4 og § 7 b.


text:
Orð: Thomas Dennis
Týtt: Victor Danielsen
1. Mangan last tú søguna um hin kross,
har Jesus deyðan fann;
har tín skuld varð rindað av blóðinum,
úr síðuni særdu rann!
Niðurlag: Mangt hjarta er brostið í stríðnum her,
mong sorgin kann níva fast!
Men Jesusar hjarta ta einu ferð
í tín stað og mín stað brast!
2. Mangan last tú við um hin tornakrans,
Hans heilaga høvur bar;
at Hann bað Sín Guð fyrigeva teim,
ið negldu Hann fastan har!
3. Og tú last, Hann frelsti ein ránsmann har,
sum leið fyri gerning sín.
Hann hugdi á Jesus í deyðans stund
og segði bert: Minst til mín!
4. Ja, tú last, Hann hugdi til Himmals upp
og rópti: Alt er gjørt!
Kanst tú siga: Takk, Harri, deyði Tín
til Lívið meg hevur ført?


text:
Tíðindi
4. november 2017
Hesar verkstovur eru partur av Seturstokið, sum er tiltak, sum byrjaði samstundis sum Fróðskaparsetrið fylti 50 ár. Partur av tiltakinum er, at starvsfólk og lesandi á Setrinum fara út á skúlar at hava verkstovur. Endamálið við hesum vitjanum er tvíbýtt: Hetta er bæði eitt tilboð til skúlar um ein øðrvísi skúladag, og hetta er eisini ein møguleiki hjá lesandi og starvsfólki at royna øðrvísi undirvísingarhættir.
Tiltøkini í Seturstokinum eru altíð skipað soleiðis, at næmingarnir skulu vera virknir og skulu royna seg við ymsum avbjóðingum. Í fyrstuni vóru flestu verkstovurnar innan náttúruvísindi, so sum at fáa ein bil at koyra so væl sum gjørligt, fáa eina rakett at flúgva langt ella at fáa eina vindmyllu at framleiða so nógvan streym sum gjørligt.
Royndir hava eisini verið gjørdar við meira tvørfakligum evnum, so sum verkstovur sum sameina tónleik, setningsbygnað og krystallbygnað, umframt at nýta talgilda tøkni saman við meira handaligum og kreativum virksemi.
Síðani Seturstokið byrjaði í 2015 hava meira enn 1500 børn á útvið 20 skúlum roynt ymsu aktivitetirnar. Harumframt eru bæði Bachelor og Yrkisrættaðar ritgerðir skrivaðar um hetta tiltakið og henda arbeiðs- og undirvísingarhátt. Ritgerðirnar hava savnað seg um ymisk viðurskifti, m.a. hevur verið eftirmett, um børnini eisini læra nakað ella um hetta bert er stuttligt. Her hevur verið víst á, at verkstovurnar í Seturstokinum geva sjálvmotivasjón, møguleika fyri djúpari vitan og stimbra náttúruvísindaligt lesføri og virkisførleika (Skorini, Jacobsen og Jakobsen, 2017). Harumframt lýkur undirvísingarhátturin, sum Seturstokið byggir á, flestu ástøðiligu treytirnar, ið skulu til, soleiðis at ein dygdargóð og motiverandi læring og undirvísing kann fara fram (Sigurdsson, Olsen og Hansen, 2016).
Seturstokið byrjaði sum norðurlendsk verkætlan við fígging úr Norðurlandaráðnum, Nordplus og Mentamálaráðnum. Norðurlendska verkætlanin er liðug, men Seturstokið heldur fram.
Kelda: setur.fo
Skúlablaðið
Pedda við Stein gøtu 9
100 Tórshavn
Tel. 23 57 73
Teldupostur: turid@bfl.fo ella skulabladid@lararafelag.fo
2015 © Bókadeildin. All rights reserved.


text:
Stabbamynd greinar
20. november 2017
Talan er tey, sum fáa fasta løn í fólkaskúlanum. Størsti parturin eru lærarar í føstum- og tíðaravmarkaðum starvi, ein lítil partur eru lærarar og onnur, sum lesa einstakar tímar. Samlaða talið av teimum, sum arbeiða í niðursettari tíð, er 162 ella sløk 24% av teimum, sum fáa fasta løn. Hetta talið skal tó takast í fyrivarni, tí øll lønarbrot eru tald við, eisini te,y ið undirvísa fáar tímar.
Stabbarnir eru býttir upp í tey, sum arbeiða minni enn hálva tíð, og tey, sum arbeiða meira enn hálva tíð. Millum tey 54, sum arbeiða minni enn hálva tíð, eru eftirløntir lærarar og lærarar við hægri útbúgving, men eisini 20 lærarar í tíðaravmarkaðum starvi. Talan er helst um lærarar, ið taka “avlopstímar”. Kynsbýtið í hesum bólkinum er javnt 30 menn og 24 kvinnur.
Í bólkinum, tey sum arbeiða meira enn hálva tíð, er stórur kynsmunur, 18 menn og 93 kvinnur. Hesin bólkurin er góð 16% av teimum, sum fáa fasta løn. Í bólkinum eru lutfalsliga nógv, sum eru í tíðaravmarkaðum starvi. Hesi kunnu ikki í sama mun sum tey í føstum starvi sjálvi avgera, um tey arbeiða fulla tíð ella minni.
Sum sagt eru øll lønarbrot tald við. Veruliga talið av lærarum, sum arbeiða niðursetta tíð, liggur onkustaðni ímillum 16 og 24%. Lærarafelagið hevur ikki neyv tøl at samanbera, um talan er um minking ella vøkstur í talinum av lærarum, sum arbeiða niðursetta tíð. Heldur ikki hevur felagið nakra kanning, sum vísir, hví lærarar velja at arbeiða niðursetta tíð. Felagið fer at fylgja gongdini.
Skúlablaðið
Pedda við Stein gøtu 9
100 Tórshavn
Tel. 23 57 73
Teldupostur: turid@bfl.fo ella skulabladid@lararafelag.fo
2015 © Bókadeildin. All rights reserved.


text:
Arbeiðið umfatar alla ta dagligu skúlabarnakoyringina í kommununi, sum p.t. er 34 túrar (á uml. 3 km) um vikuna millum skúlan á Tvøroyri og skúlan í Trongisvági, og 16 rundtúrar í kommununi (á uml. 20,5 km) um vikuna.
Arbeiðstakarin hevur skyldu til altíð at hava kapasitet tøkan til 40 børn.
Tað er eitt krav at bussar, sum verða brúktir til skúlabarnaflutning, eru í góðum standi, lúka øll galdandi trygdarkrøv og eru reinir og nossligir.
Góðskan á sjálvari tænastuni skal eisini vera á høgum støði.
Arbeiðstakarin skal í samráð við skúlaleiðsluna leggja koyringina til rættis, so hon svarar við tann tørv, sum er.
Fyrispurningar um útbjóðingina skulu stílast til Tummas Sørensen, býarverkfrøðingur, fartlf.: 211712, tummas@tvoroyri.fo .
Freistin at lata inn tilboð er: fríggjadagin 11. apríl 2014 kl. 12.
Heinta kort:
Koyrileið og busssteðgipláss


text:
07 Vestur kvinnur meistarar í 2. deild
Við sigri í innanhýsis dysti í kvøld, og ársins síðsta, hava kvinnurnar hjá 07 Vestur tryggja sær meistaraheitið í 2. deild, hóast nærmastu kappingarneytarnir enn hava dystir til góðar.
Eftir 14 dystir, hevur lið okkara 35 stig, tær hava vunnið 11, spælt 2 javnar og tapt 1. B-lið okkara, í somu deild, endaðu á 7. plássi.
Hóast nøkur av hinum liðunum enn hava dystir til góðar, kunnu vit næstan heilt víst útvevna okkum til best skorandið liðið eisini, við 51 málum, harav tippskjútti okkara, og liðskipari, Margit M. Kwao, átti tey 14, sum er eitt mál per dyst, í meðal.
Kvinnurnar heintaðu sostatt fyrstu gullmedaljurnar hjá 07 Vestur ár, hjartaliga tillukku!